ဝဳကဳပဳဒဳယာ mnwwiki https://mnw.wikipedia.org/wiki/%E1%80%99%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%AD%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BA MediaWiki 1.48.0-wmf.3 first-letter မဳဒဳယာ တၟေင် ဓရီုကျာ ညးလွပ် ညးလွပ် ဓရီုကျာ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဓရီုကျာ ဝှာင် ဝှာင် ဓရီုကျာ မဳဒဳယာဝဳကဳ မဳဒဳယာဝဳကဳ ဓရီုကျာ ထာမ်ပလိက် ထာမ်ပလိက် ဓရီုကျာ ရီု ရီု ဓရီုကျာ ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဓရီုကျာ ပါင်မုက် ပါင်မုက် ဓရီုကျာ TimedText TimedText talk မဝ်ဂျူ မဝ်ဂျူ ဓရီုကျာ Event Event talk 0 465 60272 46255 2026-11-09T10:20:07Z Htawmonzel 25 60272 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |status = |status_system = | name = '''တၞံကြဓေါမ်''' |image = Mitragyna speciosa111.JPG |image_alt = |image_caption = |regnum = Plantae |divisio = Angiosperms |classis = Eudicots |classis = Asterids |ordo = Gentianales |familia = Rubiaceae | genus = Mitragyna | species = speciosa | authority = ([[Pieter Willem Korthals|Korth.]]) [[Havil.]] | synonyms = * ''Nauclea korthalsii'' Steud. nom. inval. * ''Nauclea luzoniensis'' Blanco * ''Nauclea speciosa'' (Korth.) Miq. * ''Stephegyne speciosa'' Korth. |synonyms_ref = <ref>[http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-128805 ''Mitragyna speciosa'' (Korth.) Havil. is an accepted name ]. Theplantlist.org. Retrieved 2013-12-26.</ref> }} '''တၞံကြဓေါမ် '''({{Lang-en|Kratom}}) လဆောဝ်ချူ ကရဓံင်၊ တၞံဘိင် လေဝ်ကော် နကဵုယၟု ရုက္ခဗေဒမ္ဂး ကော်ခဴစ '''Mitragyna speciosa'''<ref name="GRIN">"''Mitragyna speciosa''". ''[[Germplasm Resources Information Network]] (GRIN)''. [[Agricultural Research Service]] (ARS), [[United States Department of Agriculture]](USDA). Retrieved 2013-12-26.</ref>)ဝွံ ဒှ်တၞံတၚေက်လၟိုန် ဒေသဂမ္တဴမွဲတုဲ လုပ်အဝေါင်တၞောဝ်တၞံ ကဝ်ဖဳ တမ်ဗဳဇ မကၠုင်နူ အာရှဒိုဟ်အဂၞဲရ။ တမ်ဗဳဇဍေဟ်ဂှ် တိုန်ပ္ဍဲတိဍာ် ဍုင်သေံ၊ ဍုင်အေန်ဒဝ်နဳရှာ၊ မလေရှာ၊ မန်ဗၟာ ကေုာံ ပပဴနျူဂွေနေဲ(Papua New Guinea)။<ref name=Rech2015>Rech, MA; Donahey, E; Cappiello Dziedzic, JM; Oh, L; Greenhalgh, E (February 2015). "New drugs of abuse". Pharmacotherapy. 35 (2): 189–97. doi:10.1002/phar.1522. PMID 25471045.</ref> ညးဒေသတအ် မစကာကၠုင် နဒဒှ်တၞံဂဥုဲမွဲဂကူ စနူအခိင်ၜိုတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဒှ်မာန်ရ။<ref name="Hassan2013">Hassan, Z; Muzaimi, M; Navaratnam, V; Yusoff, N. H; Suhaimi, F. W; Vadivelu, R; Vicknasingam, B. K; Amato, D; von Hörsten, S; Ismail, N. I; Jayabalan, N; Hazim, A. I; Mansor, S. M; Müller, C. P (2013). "From Kratom to mitragynine and its derivatives: Physiological and behavioural effects related to use, abuse, and addiction". ''Neuroscience & Biobehavioral Reviews''. '''37''' (2): 138–51. [[Digital object identifier|doi]]:10.1016/j.neubiorev.2012.11.012. [[PubMed Identifier|PMID]] 23206666.</ref> တၞံကြဓေါမ်ဂှ် နွံကဵု ဓါတ်ဘိင် မကော်ဂး ဓါတ်အဝ်ပဳယေဒ် (opioid) တုဲ စသုင်မ္ဂး ပကဵု ညံင်ဂွံဒုင်စသိုင်မၜူမာဲရ။<ref name="fluyau">Fluyau, D; Revadigar, N (2017). "Biochemical Benefits, Diagnosis, and Clinical Risks Evaluation of Kratom". Frontiers in Psychiatry. 8: 62. doi:10.3389/fpsyt.2017.00062. PMC 5402527. PMID 28484399.</ref><ref name=FDA2018/><ref name=Cin2015>Cinosi, E; Martinotti, G; Simonato, P; Singh, D; Demetrovics, Z; Roman-Urrestarazu, A; Bersani, F. S; Vicknasingam, B; Piazzon, G; Li, J. H; Yu, W. J; Kapitány-Fövény, M; Farkas, J; Di Giannantonio, M; Corazza, O (2015). "Following "the Roots" of Kratom (Mitragyna speciosa): The Evolution of an Enhancer from a Traditional Use to Increase Work and Productivity in Southeast Asia to a Recreational Psychoactive Drug in Western Countries". BioMed Research International. 2015: 1–11. doi:10.1155/2015/968786. PMC 4657101. PMID 26640804.</ref> ဂဥုဲမကၠောန် နကဵုတၞးကြဓေါမ် ကၠောန်ပ္တိတ် နူဍုင်သေံတုဲ ပလံင်ဗစိုပ် သွံဒၟံင် အလုံလိုက်မွဲရ။ ကြဴနူ အစာပါ်ဓါတ် ပသုတေသန လတူတၞးကြဓေါမ် စတမ်နူသၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ်တုဲ ပရေင်စကာ ဂဥုဲမကၠောန်လဝ် နကဵုတၞးကြဓေါမ်ဂှ် မၞိဟ်တအ် ဟွံဆက်သုင်စောဲတုဲ ပရေင်ဂုဏ်ဖဵုလေဝ်အောန်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။ <ref name=warner>Warner ML, Kaufman NC, Grundmann O (2016). "The pharmacology and toxicology of kratom: from traditional herb to drug of abuse". Int. J. Legal Med. (Review). 130 (1): 127–38. doi:10.1007/s00414-015-1279-y. PMID 26511390.</ref><ref>Rech, MA; Donahey, E; Cappiello Dziedzic, JM; Oh, L; Greenhalgh, E (February 2015). "New drugs of abuse". ''Pharmacotherapy''. '''35''' (2): 189–97. [[Digital object identifier|doi]]:10.1002/phar.1522. [[PubMed Identifier|PMID]] 25471045.</ref> ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ သၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ် ဌာနပရေင်ကောပ်ကာဲ စၞ ကေုာံ ဂဥုဲ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် (Food and Drug Administration (FDA)) လလောင်တြး ဒဒှ်ရ ကြဓေါမ်ဂှ် နဒဒှ်ဂဥုဲ မလွဳယဲမွဲဂှ် သုင်စောဲ ဟွံထေက်၊ ဒှ်အန္တရာဲမာန်တုဲ ဓါတ်နူတၞးကြဓေါမ်ဂှ် ဗလးကဵုယဲလဵုမာန်ဂှ်လေဝ် သက်သဳသာဓက ဟွံဂွံဆဵုကေတ်ရ။<ref name="FDA2018">Gottlieb, Scott (6 February 2018). "Statement from FDA Commissioner Scott Gottlieb, M.D., on the agency's scientific evidence on the presence of opioid compounds in kratom, underscoring its potential for abuse". US Food and Drug Administration. Retrieved 6 February 2018.</ref> ညးလ္ၚဵုတအ် သုင်ဂဥုဲကြဓေါမ် သွက်ဂွံဂိသာ သွက်ယဲဂိဍာ်ဇမၠိင် (chronic pain)၊ သွက်ဂွံ ထပိုတ်ဘိင်၊ ဗွဲမဂၠိုင် သုင်စောဲ ကြဓေါမ် နဒဒှ် ဂဥုဲၜူမာဲမွဲရ။ <ref name=warner/><ref name=Rech2015/> နူစသုင်စောဲ ဂွံၜိုတ်အကြာ မသုန် ကဵု စှ်မိနေတ်မ္ဂး အသိင်ဍေဟ် စတိုန်တုဲ အသိင်ဍေဟ် နွံ စဵုကဵု ပွိုင်ၜါနာဍဳ ကဵု မသုန်နာဍဳမာန်ရ။<ref name="Rech2015"/> သုင်စောဲ ကြဓေါမ်မ္ဂး အရာဍေဟ် မပကဵုဂှ် စံင်ပရံင် (nausea)၊ ခအအ် (vomiting)၊ ဂၞဴချုက် (constipation)တအ်<ref name=Rech2015/> ပါဲနူဂှ်တုဲ အရာမဆေင်ကဵုစိုတ် ဗီုကဵု စိုတ်မခ္ဍပ်ကွေန် (respiratory depression)၊ မတိုန်စိပ် (seizure)၊ မစောဲလာံ (addiction) ကေုာံ ကတဵုဒှ် ယဲစိုတ် (psychosis)တအ်ရ။<ref name=Rech2015/><ref name=FDA2018/><ref>"KRATOM (''Mitragyna speciosa korth'')" (PDF). U.S. Drug Enforcement Administration. January 2013. Archived from the original (PDF) on 11 June 2016.</ref><ref>Marx, John; Walls, Ron; Hockberger, Robert (2014). "Chapter 156: Hallucinogens". ''Rosen's emergency medicine : concepts and clinical practice''(Eighth ed.). London: Elsevier Health Sciences. pp. 2015–23. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Special%3ABookSources/9781455749874|9781455749874]].</ref> ဆဂှ် ဟွံသေင်ဏီ ကြဓေါမ်ဂှ် ပကဵု ညံင်ဂြိုဟ်ဂွံချဳ ဗွဲမလောန်ဗၞတ် (high heart rate) ကေုာံ ဆီတိုန် (blood pressure)၊ ပကဵု ညံင်တိက်ဟွံလှိင်၊ ကေုာံ ပကဵု ညံင်ဂြိုဟ် မဒးဂျိ (ဂြိုဟ်လီုသရိုဟ်)(liver toxicity)ရ။<ref name=Rech2015/><ref name="livertox">"Kratom". LiverTox, National Library of Medicine, US National Institutes of Health. 9 March 2017. Retrieved 29 March 2017</ref><ref name=cdc>Anwar, Mehruba; Law, Royal; Schier, Josh (2016-01-01). "Notes from the Field: Kratom (Mitragyna speciosa) Exposures Reported to Poison Centers – United States, 2010–2015". ''MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report''. '''65'''(29): 748–49. [[Digital object identifier|doi]]:10.15585/mmwr.mm6529a4. [[International Standard Serial Number|ISSN]] 0149-2195. [[PubMed Identifier|PMID]] 27466822</ref> အခိင်ကာလ မဒေါအ်ထောအ် နူပွမသုင်စောဲမ္ဂး လက်သန် ဗွဲလတူတအ်ဂှ် စမံက်ကၠုင်ရ။<ref name=warner/><ref name=Cin2015/> နကဵု မသုင်စောဲ ကြဓေါမ်သၟးကဵုဒှ် ပံင်နှဴကဵု အရာတၞဟ်တုဲ မစကာကဵုဒှ် လမျီုအိုတ် ချိုတ်မာန်ရ။<ref name=FDA2018/><ref name="toxnet12">"Mitragynine". Toxnet, National Library of Medicine, US National Institutes of Health. 14 February 2012. Retrieved 15 February 2018</ref> ဌာနကောပ်ကာဲ စၞ ကေုာံ ဂဥုဲ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ အကြာ သၞာံ ၂၀၁၁ ကဵု ၂၀၁၇ ဂှ် ဟိုတ်နူ ကြဓေါမ်တုဲ မၞိဟ်ချိုတ်အာ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ပန်စှော်ပန်တၠရ။ မၞိဟ်မွဲဂှ် ဒးချိုတ်အာ နကဵု ကြဓေါမ် သၟးရ။<ref name=FDA2018/> ပ္ဍဲသွိတ်ဒေန်ဂှ် အကြာသၞာံ ၂၀၁၁ ကဵု၂၀၁၂ဂှ် မၞိဟ်ဒးချိုတ်အာ ဒစိတ် ဟိုတ်နူ ကြဓေါမ်၊ မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒးချိုတ်အာ နကဵုမပံင်နှဴ ကြဓေါမ် ကဵု ဂဥုဲၜူမာဲတၞဟ်တုဲ မစကာတုဲ ဒးချိုတ်အာရ။<ref name=toxnet12/> စတမ်နူ သၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ်တုဲ ဂကောံမၞိဟ်ဂၠးတိတအ် ဒှ်ကၠုင်ဓဝိင် လတူပရေင်ထတ်ယုက် ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ဟိုတ်နူမစကာ ကြဓေါမ်ရ။<ref name=EMCDDA>"Kratom profile (chemistry, effects, other names, origin, mode of use, other names, medical use, control status)". Page last updated 8 January 2015: European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction. Retrieved 12 September 2016.</ref><ref name=warner/><ref name=FDA2018/> ပ္ဍဲဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် စကၟာတ်လဒဵု နကဵုသၞောဝ် ဟွံကဵုအခေါင်သွံရာန် ကြဓေါမ်ရ။<ref name=EMCDDA/><ref name=warner/><ref name=dea>Gottlieb, Scott (6 February 2018). "Statement from FDA Commissioner Scott Gottlieb, M.D., on the agency's scientific evidence on the presence of opioid compounds in kratom, underscoring its potential for abuse". US Food and Drug Administration. Retrieved 6 February 2018.</ref> လၟုဟ်မ္ဂး ကြဓောမ်ဂှ် ၁၆ ဍုင် ကၟာတ်လဒဵုလဝ် ဟွံကဵုသွံရာန်တဵုလွဳရ။ <ref name=FDA2018/> စတမ်နူ သၞာံ ၂၀၁၄ တေအ်ရ နူကဵု ဌာနကောပ်ကာဲစၞ ကေုာံ ဂဥုဲ အမေရိကာန် ဟွံကဵုအခေါင်ပၠုပ် သွံဂဥုဲမကၠောန်လဝ် နကဵုကြဓေါမ်ရ။<ref name="FDAImportAlert">"HHS recommended that the DEA ban kratom, documents show - STAT". ''STAT''. 9 November 2018. Retrieved 15 November 2018.</ref> လဆောဝ်မ္ဂး ပ္ဍဲဂဥုဲၜူမာဲလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဖက်စုတ်လဝ် ကြဓေါမ်တုဲ ကၠောန်လဝ်လေဝ် နွံကီုရ။ ဥပမာ ဂဥုဲၜူမာဲ မကော်ဂး caffeine ကဵု codeine တအ်ဂှ် ကြဓေါမ် ပါလုပ်ဒၟံင်ကီုရ။<ref name=Cin2015/><ref>Karch, Steven B.; Drummer, Olaf (2015). ''Karch's Pathology of Drug Abuse''(Fifth ed.). CRC Press. p. 528. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Special%3ABookSources/9781439861479|9781439861479]].</ref> == ဗမံက်ထ္ၜး == တၞံကြဓေါမ် ဝွံ ဒှ်ဂကူတၞံဆု တၚေက်လၟိုန်တုဲ တၞံဍေဟ် ဇၞော်စဵုကဵု စိုပ်သမၠုင် ၂၅ မဳတာ (၈၂ ပေ)တုဲ ဗွိုက်ဍေဟ်ဂှ် ၀.၉ မဳတာ (၃ ပေ)ဒှ်မာန်ရ။<ref name=Eisenman>Eisenman, Sasha W. (2014). "Chapter 5. The Botany of Mitragyna speciosa (Korth.) Havil. and Related Species". In Raffa, Robert B. ''Kratom and Other Mitragynines: The Chemistry and Pharmacology of Opioids from a Non-Opium''. CRC Press. pp. 57–76. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Special:BookSources/978-1-4822-2519-8|978-1-4822-2519-8]].</ref> တၞံၝောအ်ဍေဟ် ဗွဲမဂၠိုင် မလေပ်တပ်တိုန်တုဲ သၞော်ဍေဟ်ဂှ် ကလိတုဲ ဒှ်အသာ်ပတေင်။<ref name=Eisenman/> တၞးဍေဟ်ဂှ် ဒှ်အသာ်တၚေက်ကြံင်င်တုဲ ကလိတ် ဒစင်ဗၜင်ဒၟံင်တုဲ<ref name=warner/> တၞးဍေဟ်ဂှ် ကာလဇၞော်တုဲဒှ်မ္ဂး ဒှ်စဵုကဵု ဇမၠိင် ၁၄-၂၀ ဇြေန်ဒဳမဳတာ (၅.၅ - ၇.၉ ၝောအ်တဲ) အနာံ ၇-၁၂ ဇြေန်ဒဳမဳတာ (၂.၈-၄.၇)၊ မၞုံဗီုပြင် ခၟာဲ-တၞုင်စာမ် (ovate-acuminate)၊ တုဲ ဒွိပဏ္ဏ မွဲမွဲတၞးမ္ဂး နွံကဵု ဇုတ်ကတေင် ၜိုတ် ၁၂ - ၁၇ ဗၠိုင်ရ။<ref name= Eisenman/> ကဴခဗိုက်က်ဍေဟ်ဂှ် တိုန်ကၠုင် ပ္ဍဲကၞောတ်ကၞာင်။ သမၠုင် ဍောင်ကဴ (calyx-tube)ဍေဟ်ဂှ် နွံၜိုတ် ၂ မဳလဳမဳတာ၊ နွံကဵု မသုန်ကထိုတ်၊ ဇမၠိင်ကထိုက် (corolla-tube)ဍေဟ်ဂှ် နွံအကြာ ၂.၅-၃ မဳလဳမဳတာ။<ref name=Eisenman>{{cite book|last= Eisenman | first= Sasha W.|editor1-last=Raffa|editor1-first=Robert B.|title=Kratom and Other Mitragynines: The Chemistry and Pharmacology of Opioids from a Non-Opium|date=2014|publisher=CRC Press|isbn= 978-1-4822-2519-8| pages= 57–76|chapter= Chapter 5. The Botany of Mitragyna speciosa (Korth.) Havil. and Related Species}}</ref> တမ်ဗဳဇ ကြဓေါမ်ဂှ် ကၠုင်နူ ဍုင်သေံ၊ အေန်ဒဝ်နဳရှာ၊ မန်ဗၟာ ကေုာံ ပပဴနျူဂွေနေဲ(Papua New Guinea)။<ref name=Rech2015/> မၞိဟ်မချူဗမံက်ထ္ၜး ပရူတၞံကြဓေါမ် ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်အစာရုက္ခဗေဒ ဂကူဒါတ် ပဳတာ ကောရ်ထလ် (Pieter Korthals) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၉။ ယၟုရုက္ခဗေဒ တၞံဏအ်ဂှ် မလေပ်ကော် ဗွဲတၞဟ်ခြာတုဲ ယၟုလက္ကရဴအိုတ်ဂှ် (George Darby Haviland) ဒှ်မၞိဟ် မခုတ်ကဵုလဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၉ တေအ်ရ။<ref name= Eisenman/> == လွပ် == [[Image:Kratom tree.jpg|left|thumb|ဗီုရုပ် တၞံကြဓေါမ် ဍောတ်တ်]] [[Image:Kratom leafes.jpg|thumb|right|တၞးကြဓေါမ်]] ဌာနမပဒတန် ဂဥုဲ ဍုင်အမေရိကာန် လလောင်တြး ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၃ ＂ကြဓေါမ်ဂှ် နဒဒှ်ဂဥုဲမွဲ အခေါင်သုင်စောဲ ဟွံမဲ"<ref>"KRATOM (''Mitragyna speciosa korth'')" (PDF). U.S. Drug Enforcement Administration. January 2013. Archived from the original (PDF) on 11 June 2016.</ref> ကြဓေါမ်ဂှ် မၞိဟ်တအ် စကာဂၠိုင် နဒဒှ် ဂဥုဲၜူမာဲ၊ ပကဵု ညံင်စိုတ်ဂွံမိပ်မြဟ်၊ ဗလးကဵု ပွမဂိဂေင်ဂမၠိုင်ရ။<ref name=dea/> သၞာံၜိုတ် ၂၀၁၃ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ဍာ်မတိတ် နူတၞးကြဓေါမ်ဂှ် လ္ၚတ်စမ်ၜတ် နကဵုကလာပ်ရုပ်ကီု သီုကဵု ပ္ဍဲတိရစ္ဆာန်တအ်တုဲ ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ကြဓေါမ်ဂှ် အာနိသံသ မဗလးကဵုယဲ ဟွံမဲရ။<ref name=Hassan2013>{{cite journal|pmid=23206666|year=2013|author1=Hassan|first1=Z|title=From Kratom to mitragynine and its derivatives: Physiological and behavioural effects related to use, abuse, and addiction|journal=Neuroscience & Biobehavioral Reviews|volume=37|issue=2|pages=138–51|last2= Muzaimi|first2=M|last3=Navaratnam|first3=V|last4=Yusoff|first4=N. H|last5=Suhaimi|first5=F. W|last6=Vadivelu|first6=R|last7= Vicknasingam|first7=B. K|last8=Amato|first8= D|last9=von Hörsten|first9=S|last10= Ismail |first10=N. I|last11=Jayabalan|first11=N|last12= Hazim|first12=A. I|last13=Mansor|first13=S. M|last14=Müller|first14=C. P|doi=10.1016/j.neubiorev.2012.11.012}}</ref> ပ္ဍဲဍုင်သေံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇ တေအ် ဌာနလ္ၚတ်မွဲ ဂွံတီကေတ် ကုမၞိဟ်မစကာ ကြဓေါမ်တအ်ဂှ် အာယုက်ဂၠိင်တိုန် 2.32%, 0.81% ကဵု 0.57%, ဗွဲတၟေင် ကုမၞိဟ်အဝဲအကြာ ၁၂–၆၅ သၞာံတအ်ရ။<ref name=EMCDDA /> အရာဏအ်ဂှ် ပကဵု ညံင်မၞိဟ် မစကာ ကြဓေါမ် ဂွံဂၠိုင်တိုန် ပ္ဍဲဍုင်သေံရ။<ref name=EMCDDA /> ===ဗီုမရပ်စပ် နဲတြေံ=== တၞံကြဓေါမ်ဂှ် ပ္ဍဲဒေသ ဒၞာဲတၞံကြဓေါမ် မတိုန်တအ် စကာကၠုင်ဒၟံင် ပ္ဍဲဂဥုဲခရက်ရ။ တၞးဍေဟ်ဂှ် သ္ၚာဲ ခၜမ်မ္ဂး ပသာကဵု ပွမဂိဂေင် ပ္ဍဲကတေင်၊ ကေုာံ ပကဵု ညံင်ဒြဟတ် ဂွံထတ်၊ စပုင်စှ်ေ၊ တုဲပၠန် ဓလိုက်ကတဵုကဵု အာရီုကာမ ပ္ဍဲအရာလိင်ရ။<ref name= warner/> တၞးဍေဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဍာ်မပ္တိတ် နူတၞးဍေဟ်ဂှ် စကာကၠုင် သွက်ဂွံဗစိန်သရ၊ ကေုာံ မဒေင်ကဵု ပ္ဍဲဒၞာဲမဂိတအ်ရ။ ဍာ်မပ္တိတ် နူတၞးကြဓေါမ်ဂှ် နဒဒှ် ဂဥုဲမလွဳယဲခဍက်၊ ယဲဂၞဴ ကေုာံ မဒှ်သရ ပ္ဍဲဗုင်ဂၞဴ(intestinal infections)တအ်ရ။<ref name= "Hassan2013"/><ref name=Rech2015/><ref name=Eisenman/> ပ္ဍဲဍုင်သေံ နဒဒှ် ဂဥုဲမဖျေဟ် မရုန် (intestinal deworming agents)လေဝ် စကာကၠုင် တၞးကြဓေါမ်ကီုရ။<ref name=EMCDDA /> ကြဓေါမ် ဂှ် သၟာကမၠောန်ဇြိုင်င်တအ် မလေပ်စကာကၠုင် သွက်ဂွံကၠောန် ကမၠောန်ဇြိုင်င်မာန် တုဲပၠန် သွက်ဟွံဂွံဂိဇကုဇကောဝ်ရ။<ref name= Eisenman/> ပ္ဍဲဍုင်သေံ တၞးကြဓေါမ်ဂှ် နဒဒှ်တၟာဲတဲ သွက်ကၟုဲတအ် ဂွံဝေင် ဒုင်တၠုင်ကၟုဲ နဒဒှ် ညံင် ခဍအ်ဇဗၠုမွဲ တုဲပၠန် ပ္ဍဲကာလပူဇဴဗဴယိ ကလောသ္ၚိလေဝ် စုတ်ကီုရ။<ref>Singh, Darshan; Narayanan, Suresh; Vicknasingam, Balasingam (September 2016). "Traditional and non-traditional uses of Mitragynine (Kratom): A survey of the literature". ''Brain Research Bulletin''. '''126''' (Pt 1): 41–46. [[Digital object identifier|doi]]:10.1016/j.brainresbull.2016.05.004. [[PubMed Identifier|PMID]] 27178014.</ref>ဂဥုဲမကၠောန်လဝ် နကဵုကြဓေါမ်တအ်ဂှ် နွံရှ်ကတင် ဗွဲမလောန်တုဲ ဗွဲမဂၠိုင် မလေပ်ဖနှဴကဵု အရာဍာတ်တ်တအ်ရ။<ref name="Adkins 2011-05-01">Adkins, Jessica E.; Edward W. Boyer; Christopher R. McCurdy (2011-05-01). "''Mitragyna speciosa'', a psychoactive tree from Southeast Asia with opioid activity". ''Current Topics in Medicinal Chemistry''. '''11''' (9): 1165–75. [[Digital object identifier|doi]]:10.2174/156802611795371305. [[PubMed Identifier|PMID]] 21050173.</ref> === နဒဒှ် မထပိုတ် ဂဥုဲၜူမာဲဘိင် === ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၆ ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲဍုင်မလေရှာ စကာကြဓေါမ် နဒဒှ် သွက်ဂွံထပိုတ် ဘိင်ရ။ ညံင်ရဴ မလေရှာကီု ဍုင်သေံလေဝ် ကေင်စကာလဝ် ကြဓေါမ် နဒဒှ် ဂဥုဲသွက်ဂွံထပိုတ် ဘိင် မွဲကီုရ။<ref> Fuller, Thomas (23 July 2012). "A Fading Thai Drug Finds Its Resurgence in a Cocktail". ''The New York Times''<ref> တင်ဂၞင် လၟိဟ်မသုင်စောဲကြဓေါမ် အလုံလိုက်ဂှ် ဟွံဂွံတီကေတ် ကၠးကၠးဖ္ဍးဖ္ဍးရ။<ref name="Adkins 2011-05-01"/> ကြဓေါမ်ဂှ် စကာဒၟံင် အကြာမၞိဟ် မလွဳယဲ နကဵုနဲဇကုကဵုဇကု ဥပမာ မၞိဟ်မဂိဂေင်ဒၟံင်လၟိုန်တအ် သွက်ဂွံဂိသာ၊<ref name= "Adkins 2011-05-01"/> စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၈ ကြဴနူ မလ္ၚတ်စမ်ဓါတ်တုဲ ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ကြဓေါမ်ဂှ် သွက်ဂွံလွဳ ကုညးမစောဲဒၟံင်ဘိင်တအ်ဂှ် ဟွံစိုပ်တရဴကီု တုဲပၠန် သီုဗဒှ်ကဵု အန္တရာဲ ကုညးမဒုင်လွဳတအ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။<ref name= FDA2018/> ===စကာ နဒဒှ် ဂဥုဲၜူမာဲ=== စတမ် နူသၞာံ ၂၀၁၀တအ်ဂှ် ဍာ်လက်ဖက်ကံက်တေဝ် မၞိဟ်တအ်မကော် 4×100 ဂှ် မၞိဟ်သၟတ် ပ္ဍဲဍုင်အာရှဒိုဟ်အဂၞဲတအ် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဍုင်သေံ စကာဂၠိုင်ကၠုင်ရ။ ဍာ်လက်ဖက်ကံက်တေဝ်ဂှ် ဖက်လဝ် ဍာ်တၞးကြဓေါမ်၊ ဂဥုဲခဍက် (cough syrup) ကေုာံ ဍာ်ကဝ်ကာကဝ်လာ (Coca-Cola) ကေုာံ ဍာ်ကလောအ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၁ ဂှ် ကုမၞိဟ်မစကာ ဍာ်လက်ဖက်ကံက်တေဝ် ဗီုဏအ်ဂှ် မၞိဟ်တအ် ညာတ်ပရေအ် နူမစကာ အတိုင်နဲတြေံ တၞးကြဓေါမ်သက်က်ဏီရ။<ref>"Multistate Outbreak of Salmonella I 4,[5],12:b:- Infections Linked to Kratom Products | February 2018 | Salmonella". ''cdc.gov''. Centers for Disease Control. 20 February 2018. Retrieved 22 February 2018.</ref> ပ္ဍဲၜိုတ် ၂၀၁၂ သၟတ်မစကာ ဍာ်ကံက်တေဝ်ကြဓေါမ် ပ္ဍဲဒေသပယျဵု အကြာသေံ ကဵုမလေရှာ ဂၠိုင်တုဲ ပြသၞာနာနာသာ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ။<ref>{{cite news|last1= Fuller|first1= Thomas|title=A Fading Thai Drug Finds Its Resurgence in a Cocktail|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E05EFDC103EF930A15754C0A9649D8B63| work= The New York Times| date=23 July 2012}}</ref> ပ္ဍဲအမေရိကာန် ပ္ဍဲသၞာံ ၜိုတ် ၂၀၁၅ ဂှ် ပ္ဍဲဖျာဂဥုဲၜူမာဲ (head shop) ကေုာံ ဖျာအဝ်လာင်တအ်ဂှ် ရာန်ကေတ်ဂွံရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် သုင်စောဲ ကြဓေါမ်မ္ဂး အာနိသံသဗီုလဵု မကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်ဂှ် မၞိဟ်တအ် ဟွံဂွံတီကေတ်လဝ်ဏီရ။<ref name= warner>Rech, MA; Donahey, E; Cappiello Dziedzic, JM; Oh, L; Greenhalgh, E (February 2015). "New drugs of abuse". ''Pharmacotherapy''. '''35''' (2): 189–97. [[Digital object identifier|doi]]:10.1002/phar.1522. [[PubMed Identifier|PMID]] 25471045.</ref> ==အန္တရာဲဂမၠိုင်== တၞးလတ်တ် အတိုင်ဂှ် လျိုင်အကြာ ၁-၅ ဂရာမ်မ္ဂး ပကဵု ညံင်ဂွံ ဗၜူတုဲ အာနိသံသ(side effect) ဍေဟ်ဂှ် ကတဵုဗဒှ်ကဵု မပ္တံ မတ်ဂေတ် (contracted pupils) ကေုာံ မုက်ဍာဲ (blushing)တအ်။ အာနိသံသ မဟွံရန်တၟအ်ဂမၠိုင် (adverse effect)ဂှ် ကတဵုဗဒှ်ကဵု မပ္တံကဵု ဗျာပါရ စိုတ်ဖေက်(anxiety) ကေုာံ စိုတ်ကြဴ (agitation)။ ဟိုတ်နူ အာနိသံသ ဓါတ်ဘိက်ဂမၠိုင်တုဲ မပ္တံကဵု သၞော်ဇကု (itching)၊ စံင်ပရံင် (nausea)၊ ဟွံမိက်စစၞ (loss of appetite) ကေုာံ ထိုင်ဏမ် ခညောတ်ကၠုင်တုဲ မိက်ဂွံဏမ်ထောအ် ဒှ်ကၠုင် (increased urination begin to appear)ရ။<ref name=warner/><ref name=Rech2015/> လၟိဟ်ဂၠိုင်နူဂှ် (၅ - ၁၅ ဂရာမ်)မ္ဂး အာနိသံသ ဓါတ်ဘိက် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဂၠိုင်တိုန်တုဲ စပ်ကဵုအာနိသံသ မဟွံရန်တၟအ်လဝ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ဂြိုဟ်ယာ် (tachycardia)တအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ စပ်ကဵုအာနိသံသဘိင်ဂှ်မ္ဂး ဗၜူ (dizziness)၊ အနုမာနဇဴ /ဒုင်စသိုင်မှောဝ်ဇဴ (hypotension)၊ ပါင်ကှ်၊ ကေုာံ ပလက်ပြး ကတဵုဒှ်ရ။<ref name= warner/><ref>Marx, John; Walls, Ron; Hockberger, Robert (2014). "Chapter 156: Hallucinogens". ''Rosen's emergency medicine : concepts and clinical practice''(Eighth ed.). London: Elsevier Health Sciences. pp. 2015–23. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Special%3ABookSources/9781455749874|9781455749874]].</ref> ယဝ်ရ သုင်စောဲကြဓေါမ် နကဵုလၟိဟ်ဂၠိုင်င် မွဲခဏ မွဲခဏမ္ဂး အရာမကတဵုဒှ်မာန်တအ်ဂှ် ဇကုဇတဝ် (tremors)၊ ဇွိုန်သရိုဟ် (anorexia)၊ weight loss (ဇြာဲကံင်)၊ ပွမဝိုတ်စိပ် (seizure) ကေုာံ စိုတ်ပြံင်လှာဲ/ကတဵုဒှ်ယဲစိုတ် (psychosis)မာန်ရ။<ref name=warner/> မၞိဟ်မစောဲအာ ကြဓေါမ်တအ် ယဝ်ရ မိက်ဂွံထပိုတ်မ္ဂး လက်သန်ဗီုဏအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန် - စိုတ်ဟွံဒး (စိတ်ကသိကအောက် irritability)၊ ဒုင်စသိုင် သောက အောန်စိုတ် (feelings of distress)၊ စံင်ပရံင် (nausea)၊ ဆီတိုန် (hypertension)၊ တိက်ဟွံလှိင် (insomnia)၊ အိက်သၟောဝ်ဓဇူ (a runny nose)၊ ကတေင် ကေုာံ ပၚပ်ဇိုင်တဲ ဂိဂေင် (muscle and joint pain)၊ ကေုာံ ဂၞဴလီုအိက်ဇြုဟ် (diarrhea)တအ်ရ။<ref name=warner/><ref name=Cin2015/> ကြဓေါမ်ဂှ် ပံင်တောဲကဵု စၞၜူမာဲတၞဟ်တုဲ မသုင်စောဲ လၟိဟ်မဂၠိုင်မ္ဂး အဝဲလစှ်ေကာယ အပ္ဍဲဇကု မဒးဂျိ (toxicity) ကတဵုဒှ်မာန်ဂၠိုင်ရ။<ref name=warner/><ref name=Rech2015/> ပ္ဍဲဂိတုဂျူလာင် သၞာံ ၂၀၁၆ ဂှ် နူဌာနထိင်ဒဝ်ယဲ (Centers for Disease Control) ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ပတိတ်လိက်ဒုင်စဳရေင် ပ္ဍဲအကြာသၞာံ ၂၀၁၀ ကဵု ၂၀၁၅ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် မၞိဟ်ဒးတိုန်ရုင်ဂဥုဲ ဟိုတ်နူကြဓေါမ် ၆၆၀ တၠရ။ အတိုင်ဌာနဂဥုဲမ္ဂး ဒဒှ်ရ မၞိဟ်မစိုပ်ရုင်ဂဥုဲ ဟိုတ်နူကြဓေါမ်ဂှ် ဂၠိုင်တိုန်ဒၟံင် ညးလ္ၚဵုတအ်ဂှ် လွဳဟွံမာန် ဒးချိုတ်အာ ဟိုတ်နူကြဓေါမ်ရ။<ref name=cdc/> ပွမသုင်စောဲ လၟိဟ်မလောန်ကာဲ (Overdoses) ကြဓေါမ်ဂှ် ညံင်ရဴ မၞိဟ်မသုင်ဘိင် လၟိဟ်မလောန်ကာဲကီု ကောန်ကၟအ်ဒေါအ်အာ /ဟွံယီုရ။<ref name= Rech2015/> === ဂြိုဟ် မဒးဂျိ Liver toxicity=== ကုမၞိဟ် မသုင်စောဲ ကြဓေါမ် လၟိုန်တအ်ဂှ် ဂြိုဟ်ဒှ်သရ (liver injury)တုဲ ထ္ၜးလက်သန် ဒဒှ်ရ မဍောင်ၜိုတ်၊ မစံင်ပရံင်၊ သၞော်ဇကု၊ ဇကုဍာ်မိတ်ရ။<ref name=livertox/><ref name=3Ks>Pantano, F; Tittarelli, R; Mannocchi, G; Zaami, S; Ricci, S; Giorgetti, R; Terranova, D; Busardò, FP; Marinelli, E (16 April 2016). "Hepatotoxicity Induced by "the 3Ks": Kava, Kratom and Khat". ''International Journal of Molecular Sciences''. '''17''' (4): 580. [[Digital object identifier|doi]]:10.3390/ijms17040580. [[PubMed Central|PMC]] 4849036. [[PubMed Identifier|PMID]] 27092496.</ref> ဂြိုဟ်ဒှ်သရမ္ဂး ဂြိုဟ်ဂှ် ဟွံကၠောန်ကမၠောန်တုဲ ယဲ (acute renal failure) မဒှ်ယဲကမအ် လီု ကတဵုဒှ်မာန်ရ။ <ref name=livertox/>ကၠာဟွံစိုပ်သၞာံ ၂၀၁၆ ဂှ် ဟိုတ်နူ ကြဓေါမ်တုဲ ဗဂိကဵုဂြိုဟ်မာန်ဂှ် အစာဂဥုဲတအ် ဟွံဂွံတီလဝ်ရ။<ref name=3Ks/> === ချိုတ် === လၟုဟ်မ္ဂး ကုညးစောဲလာံ ကုကြဓေါမ်တုဲ မသုင်စောဲမလောန်ၜက်တအ်ဂှ် ဟိုတ်ဒးတိုန်ရုင်ဂဥုဲတုဲ မဒးချိုတ် နကဵုကြဓေါမ်ဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ သၟိင်အလဵုအသဳဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ်ကၠုင်ဓဝိင် ပ္ဍဲအရာဏအ်ရ။<ref name=warner/><ref name=fluyau/><ref name=livertox/> အတိုင်လိက်ဒုင်စဳရေင် နူရုင်ဂဥုဲဂမၠိုင်မ္ဂး ဟိုတ်နူမသုင်စောဲ ကြဓေါမ် မလောန်ၜက်တုဲ မၞိဟ်တအ် ကတဵုဒှ် ဂြိုဟ်ဒးဂျိ၊ တိုန်၊ ကေုာံ ဝိုတ်စိပ်လှင်တအ်ဂှ် ကေုာံ ချိုတ် ဂၠိုင်ကၠုင်ရ။<ref name=livertox/> ဗွဲတၟေင် ကြဓေါမ်ဂှ် ပံင်ကဵုအရက်တုဲ သုင်စောဲဂှ် အန္တရာဲဒှ်ဂၠိုင်ရ။<ref name=fluyau/> အကြာသၞာံ ၂၀၁၁ ကဵု ၂၀၁၇ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် မၞိဟ်ချိုတ် ၄၄ ဟိုတ်နူ သုင်စောဲ ကြဓေါမ်<ref name=FDA2018/> == ဓါတု == ဓါတ် အဓိက မၞုံပ္ဍဲကြဓေါမ်ဂှ် ဒှ်ဓါတ် (mitragynine) ကဵု (7-hydroxymitragynine (7-HMG))ရ။<ref name=warner/> ပ္ဍဲတၞးကြဓေါမ်ဂှ် ဓါတ်တၞဟ် ၄၀ ဂကူပြင်င် နွံဒၟံင်ရ။ <ref name="Adkins 2011-05-01">{{cite journal | title = ''Mitragyna speciosa'', a psychoactive tree from Southeast Asia with opioid activity | journal = Current Topics in Medicinal Chemistry | date = 2011-05-01 | first = Jessica E. | last = Adkins |author2=Edward W. Boyer |author3=Christopher R. McCurdy | volume = 11 | issue = 9 | pages = 1165–75 | doi = 10.2174/156802611795371305 | pmid=21050173}}</ref> ပၞောဝ်တအ်ဂှ် ဓါတ်မၜူမာဲ (alkaloid) နွံၜိုတ် ၂၅ ဂကူ၊ ပါဲနူကဵုဓါတ် mitragynine ကဵု 7-hydroxymitragynine တုဲ ဓါတ် မပ္တံ [[ajmalicine]], [[mitraphylline]], [[mitragynine pseudoindoxyl]], ကေုာံ [[rhynchophylline]]တအ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ <ref>Suhaimi FW, Yusoff NH, Hassan R, Mansor SM, Navaratnam V, Müller CP, Hassan Z (2016). "Neurobiology of Kratom and its main alkaloid mitragynine". ''Brain Res Bull''. Mar 25 (Pt 1): 29–40. [[Digital object identifier|doi]]:10.1016/j.brainresbull.2016.03.015. [[PubMed Identifier|PMID]] 27018165</ref><ref name="Pharmacology">Prozialeck, WC; Jivan, JK; Andurkar, SV (2012). "Pharmacology of kratom: an emerging botanical agent with stimulant, analgesic, and opioid-like effects". ''The Journal of the American Osteopathic Association''. '''112''' (12): 792–99. [[PubMed Identifier|PMID]] 23212430.</ref> ပါဲနူဂှ်တုဲ ဓါတ်မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကြဓေါမ်တၞဟ်တအ်ဂှ် မပ္တံကဵု ဓါတ် [[raubasine]] (best known from ''[[Rauvolfia serpentina]]'') ကေုာံ ''[[Pausinystalia johimbe]]'' alkaloids မပ္တံကဵု corynantheidine။<ref>Takayama, Hiromitsu; et al. (2002). "Studies on the Synthesis and Opioid Agonistic Activities of Mitragynine-Related Indole Alkaloids: Discovery of Opioid Agonists Structurally Different from Other Opioid Ligands". ''Journal of Medicinal Chemistry''. '''45''' (9): 1949–56. [[Digital object identifier|doi]]:10.1021/jm010576e. [[PubMed Identifier|PMID]] 11960505.</ref> ဓါတ် Mitragynine မဒှ်ဓါတ် သွက်ဂွံစောဲလာံဂှ် နွံ ၆၀% တုဲ ဓါတ် 7-hydroxymitragynine ဂှ် နွံၜိုတ် ၂% ရ။<ref name=warner/> လဒက်ပ္တန် ဓါတ်Mitragynine ဂှ် တုပ်ကဵု ဗီုလဒက်ပ္တန် ဓါတ်[[yohimbine]] ကေုာံ [[voacangine]]ကီုရ။<ref name=warner/> ==သၞောဝ်ဥပဒေ== စတမ်နူ ဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၂၀၁၈ တုဲ တၞံကီု သီုကဵု ဂဥုဲမကၠောန်လဝ် နကဵုကြဓေါမ်ဂှ် အခေါင်သုင်စောဲ နဒဒှ်ဂဥုဲ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ကၟာတ်လဒဵုလဝ်ရ။<ref name=EMCDDA/> ===အာသဳယာန်=== နူစ သၞာံ ၂၀၁၃ ဂှ် ဂကောံဍုင်အာသဳယာန်တအ် ကြဓေါမ်ဂှ် ပၠောပ်စုတ် ပ္ဍဲစရင် အရာမစကာ ပ္ဍဲကဵုဂြန်ဂဥုဲခေတ်တြေံကီု သီုကဵု နဲခေတ်တၟိ ဟွံဂွံ ရ။<ref>"Annex I: ASEAN Guiding Principles For Inclusion into or Exclusion from the Negative List of Substances for Traditional Medicines and Health Supplements"(PDF). Association of South East Asian Nations (ASEAN). June 28, 2014. Retrieved September 12, 2016.</ref> === အဝ်သတေလျာ ကေုာံ နယူဇြဳလာန်=== နူစ ဂိတုဇာန်နဝါရဳ သၞာံ ၂၀၁၅ ဂှ် ကြဓေါမ်ဂှ် ကၟာတ်လဒဵုထောအ် ညံင်ကဵုနာကဝ်ဒေန် (ဝါ) ပၠောပ်စုတ်စရင် ပ္ဍဲသၞောဝ်မရပ်စပ်ရပ်ဂဥုဲဟွံဂွံ ရ။<ref>"Medicines Regulations 1984". ''New Zealand Legislation''. Retrieved 31 May2017</ref><ref name=EMCDDA/> ===ခနေဒါ=== စနူဂိတုအံက်တဝ်ပါ၊ သၞာံ၂၀၁၆ တုဲ ပွမသွံရာန် ကြဓေါမ်ဂှ် ဒှ်အရာမ္ၚးသၞောဝ်ရ။<ref>Coles, Terri (14 October 2016). "After U.S. delayed decision on kratom, a look at Canada's laws on the psychadelic plant". Yahoo News Canada.</ref> ကုညးသွံရာန်တအ်လေဝ် ညးတအ် ဗက်ရပ်ရ။<ref>"Health Product Advertising Complaints". Health Canada, Health Products and Food Branch. Archived from the original on 14 February 2017.</ref><ref>Phil Heidenreich (27 June 2017). "Kratom, a controversial herbal product, seized from 2 Edmonton stores: Health Canada". ''Global News''.</ref> ===ဥရောပ=== စနူသၞာံ ၂၀၁၁ ဂှ် တၞံကြဓေါမ်ဂှ် ကၟာတ်လဒဵုလဝ် ဍုင်ဒိန်မက်၊ ဍုင်လတ်ဗဳယျာ၊ လိတ်တူနဳယျာ၊ ပဝ်လာန်၊ ရဝ်မေန်နဳယျာ၊ ကေုာံ သွိတ်ဒေန်ရ။<ref name=EMCDDA/> ပ္ဍဲယူကေ (အေန်ဂလာန်)ဂှ် စနူသၞာံ ၂၀၁၆တုဲ ပွမသွံ၊ ပွမပၠောပ်ပတိတ် ကြဓေါမ်ဂှ် ဒှ်အရာမ္ၚးသၞောဝ် ကၟာတ်လဒဵုလဝ် ပ္ဍဲသၞောဝ် (Psychoactive Substances Act)ရ။<ref>"Psychoactive Substances Act 2016". The National Archives, HM Government Publishing. 9 September 2016.</ref> ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၇ ဂှ် ဍုင်အိရာလာန် (Republic of Ireland) ပၠောပ်စုတ် ကြဓေါမ် ပ္ဍဲစရင်နဒဒှ်စၞၜူမာဲ မ္ၚးသၞောဝ်၊ နကဵုယၟု [[7-hydroxymitragynine]] and [[mitragynine]]ရ။<ref>"MISUSE OF DRUGS (DESIGNATION) ORDER 2017" (PDF). ''STATUTORY INSTRUMENTS, S.I. No. 174 of 2017. Stationery Office, Dublin''. 2017.</ref> ===မလေရှာ=== ဍုင်မလေရှာ ကၟာတ်လဒဵုလဝ် နကဵုသၞောဝ် ကုညးမသုင်စောဲ ကြဓေါမ် နကဵုယၟုမလေ မကော် ကေတုမ် ''ketum'' သၟဝ်သၞောဝ် ပိုဒ်ဇၞော် ၃၀ (၃) Section 30 (3) Poisons Act 1952 တုဲ ကုညးမသုင်စောဲတအ်ဂှ် ဒးဒဏ်သြန်မလေ မွဲလက် (US$3,150) ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးထံင် ပန်သၞာံ<ref name=Utusan>"Amend the Act leaves the density of the Dangerous Drugs Act". 13 December 2012. Retrieved 18 April 2014.</ref> ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဗွဲမဂၠိုင် ပတိုန်ဂလာန် ကုညးမသုင်စောဲ ကြဓေါမ်တအ်ဂှ် ဒးဒုင်စောဲဒုဟ် နကဵုဒုဟ်မစကာဂဥုဲၜူမာဲ အန္တရာဲမဇၞော် (the Dangerous Drugs Act)ထေက်ရောင်၊ နကဵုဒုဟ်ဏအ်မ္ဂး ဒးဒဏ် ဂၠိုင်နူဒုဟ်လၟုဟ်ဂှ်ဏီရ။<ref name="TMI">[https://web.archive.org/web/20121029094717/http://www.themalaysianinsider.com/malaysia/article/pengasih-wants-abuse-of-kratom-leaves-penalised-under-dangerous-drugs-act/ Pengasih wants abuse of kratom leaves penalised under Dangerous Drugs Act]. The Malaysian Insider. October 28, 2012.</ref> === ကၟိန်ဍုင်မန်ဗၟာ === ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာလေဝ် တၞးကြဓေါမ်ဝွံ မပၠုပ်လဝ် ပ္ဍဲစရင်ဂဥုဲၜူမာဲကီုတုဲ ကုညးမသွံကီု သီုကဵု ညးမသုင်စောဲတအ်ဂှ် နဒဒှ် ဒုဟ်ဂဥုဲၜူမာဲမွဲဂှ် ရပ်စပ်ကီုရ။ <ref>ဌာနပရိုင်မန် http://mon.monnews.org/2012/10/19/ညးမသွံ-တၞးဘိင်-၆-တၠ-ဒးဒုၚ/{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ပ္ဍဲတိဍာ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိမ္ဂး လလောင်တြးလဝ် တၞံကြဓေါမ် နဒဒှ် မ္ၚးသၞောဝ်တုဲ ၜိုတ်မဆဵုဂှ် ပလီုကီု၊ ကုညးမသွံရာန် ကေုာံ ညးမသုင်စောဲတအ်ဂှ် ဗက်ရပ်ကီုရ။ <ref>ဌာန်ပရိုင်မန် http://mon.monnews.org/2012/10/18/တဵုသွံမံင်တၞးဘိင်ၜါဲကထ/{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===ဍုင်သေံ=== ပ္ဍဲဍုင်သေံ ပွမရပ်စပ် တၞးကြဓေါမ် (ဝါ) တၞးကြဓေါမ် နွံပ္ဍဲဇကုမ္ဂး ဒှ်အရာမ္ၚးသၞောဝ်ရ။ အလဵုအသဳသေံ ကၟာတ်လဒဵုလဝ် နကဵုယၟု သၞောဝ်ကြဓေါမ် ၂၄၈၆ (Kratom Act 2486) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၃ တေအ်၊ မဒှ်သၞောဝ် မကၟာတ်လဒဵုလဝ် ဟွံကဵုတဵုတၞံကြဓေါမ်ရ။<ref>"KRATOM (''Mitragyna speciosa korth'')" (PDF). U.S. Drug Enforcement Administration. January 2013. Archived from the original (PDF) on 11 June 2016.</ref> ဗွဲကြဴဏအ် ဟိုတ်နူဘိင်ဂှ် ၚုဟ်က္ဍင်တုဲ စၞးဘိင်ဂှ် မၞိဟ်မသုင်စောဲ ကြဓေါမ်ဂၠိုင်ကၠုင်ရ။<ref name=warner/> ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၄၊ ၂၀၀၉ ကဵု ၂၀၁၃ ဂှ် အလဵုအသဳသေံ ပၠောပ်စရင် ကြဓေါမ် နဒဒှ် ပ္ဍဲသၞောဝ်ပၠန်ရ။<ref>Prasert, Poungchompoo (October 4, 2013). "Decision yet to be reached on making 'kratom' legal". ''The Nation (Thailand)''.</ref> ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ် အလဵုအသဳသေံ ကဵုအခေါင် ပွမပတိတ်၊ သွံရာန် ကြဓေါမ် နဒဒှ် မရန်တၟအ် သွက်ပဂဥုဲရ။<ref>"Thailand legislature legalises medical cannabis and kratom". Aljazeera English. 26 December 2018. Retrieved 26 December 2018.</ref> === ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် === ပ္ဍဲမွဲဒမြိပ်အခိင် အကြာသၞာံ ၂၀၁၀ ကဵု ၂၀၁၅ လိက်လလောင်တြး ပရူ ကြဓေါမ် မလုပ်ပလီုပလာ် ပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန်ဂှ် တိတ်ကၠုင်ရ။ <ref>Anwar, Mehruba; Law, Royal; Schier, Josh (2016-01-01). "Notes from the Field: Kratom (Mitragyna speciosa) Exposures Reported to Poison Centers – United States, 2010–2015". ''MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report''. '''65'''(29): 748–49. [[Digital object identifier|doi]]:10.15585/mmwr.mm6529a4. [[International Standard Serial Number|ISSN]] 0149-2195. [[PubMed Identifier|PMID]] 27466822.</ref> ကြဓေါမ်ဂှ် လုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဗွဝ်ဖျာ နဒဒှ် မပၠောပ်စုတ် ပ္ဍဲစၞစမွဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၄ ရ၊ ဆဂး ကြဓေါမ်ဂှ် နဒဒှ်မစကာ စၞစဓမ္မတာမွဲဂှ် ဟွံကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲအမေရိကာန်ရ။ ဌာနကောပ်ကာဲ စၞ ကေုာံ ဂဥုဲ ဗက်ရပ်သီ ကြဓေါမ် မပၠုပ်နင်ဍုင်အမေရိကာန်ရ။ <ref>"Import Alert 54-15; Detention without physical examination of dietary supplements and bulk dietary ingredients that are or contain ''Mitragyna speciosa'' or kratom". U.S. Food and Drug Administration. 20 December 2016. Retrieved 7 March 2018.</ref> <ref>"Import Alert 54-15; Detention without physical examination of dietary supplements and bulk dietary ingredients that are or contain ''Mitragyna speciosa'' or kratom". U.S. Food and Drug Administration. 20 December 2016. Retrieved 7 March 2018.</ref> အကြာ နူဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၁၄ ကဵု ဂျူလာင် ၂၀၁၆ ဂှ် သၟိင်အဝဵုအသဳ အမေရိကာန် ရပ်ဂွံ သီုဖအိုတ် ကြဓေါမ် လျိုင် ၅၅ တာန် မြဴသာ်ဝွံ ဂကောံရပ်စပ် ဂဥုဲၜူမာဲဂၠးကဝ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။ <ref>Smith, Peter Andrey (2019-02-19). "The Herbal Supplement That Might Be a Deadly Drug". ''Outside Online''. Retrieved 2019-02-20.</ref> စတမ်နူဂိတုဂျူလာင် သၞာံ ၂၀၁၈ တုဲ တွဵုရး Alabama, Arkansas,  Indiana, Vermont, ကေုာံ Wisconsin ပတန်သၞောဝ် ဒဒှ်ရ ကြဓေါမ်ဂှ် ဒှ်အရာမ္ၚးသၞောဝ်မွဲရ။ had made kratom illegal,<ref>Brown, Melissa (May 20, 2016). "States ban kratom supplement over abuse worries". ''Associated Press via US News & World Report''.</ref> တုဲပၠန် ဒပ်ပၞာန်အမေရိကာန် ကၟာတ်လဒဵု ဟွံကဵုကောန်ပၞာန်တအ် သုင်စောဲရ။<ref>Schwarz, Alan (2 January 2016). "Kratom, an Addict's Alternative, Is Found to Be Addictive Itself". ''The New York Times''.</ref> ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် ၂၀၁၆ ဂှ် ဌာနတၠပညာ စၟတ်သမ္တီဂဥုဲ (Drug Enforcement Administration (DEA)) လလောင်တြး ဟိုတ်နူ ကြဓေါမ်တုဲ မၞိဟ် ၆၀၀ ပြင်င်ဂှ် ဒဒှ်ရ ကလာပ်ရုပ်ညးတအ် ဒးလဝ်ဂျိ၊ တုဲပၠန် မၞိဟ် ၁၅ တၠ ပ္ဍဲအကြာသၞာံ ၂၀၁၀ ကဵု ၂၀၁၅ ဂှ် ဒးချိုတ်အာ ဟိုတ်နူကဵု ကြဓေါမ်ရ။ ထံက်ကဵု ဟိုတ်ဏအ်တုဲ ညးတအ် ရန်တၟအ်ကဵု ပရေင်ဂီုကၠီုဘဝ ညးဍုင်ကွာန်တအ်တုဲ ညးတအ် ပၠုပ် ကြဓေါမ် ပ္ဍဲစရင်မကၟာတ်လဒဵုရ။ <ref>"DEA Announces Intent to Schedule Kratom: SE Asian drug is imminent hazard to public safety". US Drug Enforcement Administration. 30 August 2016. Archived from the original on 15 September 2016. Retrieved 31 August 2016.</ref> တင်လလောင်တြးဏအ်ဂှ် ညးမစကာဒၟံင် ကြဓေါမ်တအ် ထုဲပၞောတ်တုဲ ဒစဵုဒစး ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ညးလ္ၚဵုမၞုံကဵုယဲ ဇကုမဂိဒၟံင်လၟိုန်တအ် စကာ ကြဓေါမ် သွက်ဂိဂွံပြေရ။<ref>"DEA Announces Intent to Schedule Kratom: SE Asian drug is imminent hazard to public safety". US Drug Enforcement Administration. 30 August 2016. Archived from the original on 15 September 2016. Retrieved 31 August 2016.</ref>အမာတ် နူကၠတ်ထဝ်စၞးညးဍုင်ကွာန် ၅၁ တၠ၊ အမာတ် နူသဳနုက် ဒစိတ်တၠ ပလံင်ဏာလိက် ကုဌာနတၠပညာစၟတ်သမ္တီဂဥုဲ သွက်ဂွံကလေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ကဵုပၠန်ရ။ တုဲပၠန် ညးဍုင်ကွာန်၁၄၀.၀၀၀ ပြင်င် ထပက်စၟတ်တဲ ဒစဵုဒစး လတူအရာမစၟတ်သမ္တီဂှ်ရ။ <ref>Ingraham, Christopher (September 30, 2016). "DEA defies senators' appeal to reconsider 'unprecedented' kratom ban". ''Washington Post''.</ref> <ref>Stapleton, Christine (September 29, 2016). "Congress members ask DEA not to ban kratom: opioid research needed". ''Palm Beach Post''</ref>ဌာနတၠပညာတအ်ဂှ် ဒုင်တၠုင် လညာတ်တအ်ကီုလေဝ်၊ ဆဂး ကလေင်ဟီု ညးတအ် ဆက်စၟတ်သမ္တီအာ အတိုင်တြေံဂှ်ရ။ မၞိဟ်အခေါင်မဟီုနွံ ပ္ဍဲကိစ္စဂှ် ဟီု ＂ပိုဲတအ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုလညာတ်ညးဍုင်ကွာန်ဟွံဂွံ၊ ပိုဲတအ်ဂှ် ဒးဒုင်သဇိုင် ကုသွဟ်သုတေသန နူသိပ္ပံရ။＂<ref>Nelson, Steven (September 30, 2016). "Kratom Will Remain Legal for Days, Possibly Longer". ''US News & World Report''.</ref> ပ္ဍဲဂိတုအံက်တဝ်ပါ ၂၀၁၆ ဂှ် ဌာနတၠပညာတအ်ဂှ် ကလေင်ဆုတ် နုက်ထောအ် လညာတ်ဇကုတုဲ စွံလဝ်အခိင် သွက်ဂွံဆက်လ္ၚတ် စဵုကဵု သၞာံ ၂၀၁၆ အိုတ်ရ။<ref>"Kratom Gets Reprieve From Drug Enforcement Administration". ''NPR.org''. Retrieved 2016-10-12.</ref><ref>"Withdrawal of Notice of Intent to Temporarily Place Mitragynine and 7-Hydroxymitragynine Into Schedule I: A Proposed Rule by the Drug Enforcement Administration on 10/13/2016". ''Federal Register''. Drug Enforcement Administration. 2016-10-13. Retrieved 2016-10-18.</ref> ဂိတုနဝ်ဝေမ်ပါ ၂၀၁၇ ဂှ် နူဌာနတၠပညာဂှ် ကလေင်ပတိတ် လိက်လလောင်တြးပၠန် ဒဒှ်ရ ညးတအ် ဂွံတီကေတ် ကြဓေါမ် မသွံရာန်ဒၟံင် ပ္ဍဲအမေရိကာန်ဂှ်တုဲ နကဵုညးတအ် ဒှ်ဓဝိင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ လလောင်တြးပၠန် ＂ဒဒှ်ရ မလွဳယဲ နကဵုကြဓေါမ်ဗၠးဂှ် သက်သဳသာဓကလဵုလေဝ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်ရ။ တုဲပၠန် ဒဒှ်ရ ကြဓေါမ်ဂှ် ကဵုအန္တရာဲ ကုမၞိဟ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ပေင်င်ရ။<ref>"Statement from FDA Commissioner Scott Gottlieb, M.D. on FDA advisory about deadly risks associated with kratom". U.S. Food and Drug Administration. 14 November 2017. Retrieved 14 November 2017. <q>Patients addicted to opioids are using kratom without dependable instructions for use and more importantly, without consultation with a licensed health care provider about the product’s dangers, potential side effects or interactions with other drugs. There’s clear data on the increasing harms associated with kratom. Calls to U.S. poison control centers regarding kratom have increased 10-fold from 2010 to 2015, with hundreds of calls made each year. The FDA is aware of reports of 36 deaths associated with the use of kratom-containing products. There have been reports of kratom being laced with other opioids like hydrocodone. The use of kratom is also associated with serious side effects like seizures, liver damage and withdrawal symptoms</q></ref> ပ္ဍဲဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၁၈ ညးတာလျိုင် နူကမ္မရှေန် စၞ ကေုာံ ဂဥုဲ (commissioner of the FDA) သကတ် ဂေါတ်တလိဗ် (Scott Gottlieb) ကလေင်ဗဗိုန် နကဵုလိက်လလောင်တြး ဒဒှ်ရ ကြဓေါမ်ဂှ် မတုပ်ညံင်ရဴဘိင်တုဲ နဒဒှ်ဂဥုဲမွဲဂှ် စကာဟွံထေက်။ <ref>Gottlieb, Scott (6 February 2018). "Statement from FDA Commissioner Scott Gottlieb, M.D., on the agency's scientific evidence on the presence of opioid compounds in kratom, underscoring its potential for abuse". US Food and Drug Administration. Retrieved 6 February 2018</ref> ဌာနဂှ် ကလေင်လလောင်တြးပၠန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ်ရ။ အလုံမွဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်ဂှ် ဒးကၟာတ်လဒဵု ကြဓေါမ်ထေက်တုဲ ကမ္မဏဳမပ္တိတ်ကပေါတ် မစကာလဝ် ကြဓေါမ်တအ်ဂှ်လေဝ် ကဵုသီထောအ် နူဗွဝ်ဖျာရ။<ref>"FDA oversees destruction and recall of kratom products; and reiterates its concerns on risks associated with this opioid". U.S. Food and Drug Administration. 21 February 2018. Retrieved 7 March 2018. <q>The FDA recommends that consumers not use these or any kratom products and dispose of any products currently in their possession. While the FDA is not aware of recent reports of illness specifically associated with the use of Divinity Products Distribution’s kratom-containing products, the agency asks health care professionals and consumers to report adverse events or quality problems associated with the use of Divinity Products Distribution’s products or any kratom product to the agency’s online Safety Reporting Portal</q></ref>ပ္ဍဲဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၆ ကဵုသတိကု ကမ္မဏဳဂဥုဲ ပ္ဍဲတွဵုရးကာလဳဖဝ်နဳယျာ မကော်ဂး "Mitrasafe"ဂှ် ပ္ဍဲဂြန်ဂဥုဲညးတအ် တၞးကြဓေါမ် မပါဒၟံင်ဂှ် နဒဒှ် ဂဥုဲမလွဳယဲမွဲဂှ် ဟွံဆက်ကဵုအခေါင်ရောင်။ တုဲပၠန်ဂှ်လေဝ် နဒဒှ် မ္ၚးသၞောဝ်ဂှ် စၟတ်သမ္တီထောအ်ရောင်ရ။ <ref>Tave, Steven J. (26 February 2018). "FDA warning letter to Industrial Chemicals, LLC, and INI Botanicals" (PDF). Office of Dietary Supplement Programs, Center for Food Safety and Applied Nutrition, US Food and Drug Administration. Retrieved 7 March 2018.</ref> that the supplement was not confirmed as safe, was not approved as a dietary supplement or drug, and was illegal for interstate commerce.</ref> ဂိတုဧပြဳ ၄၊ သၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ် နူကဵုဌာနတၠပညာဂှ် အလန်ကၠာအိုတ် ဂဥုဲမပ္တိတ် ကြဓေါမ် မပါတအ် ဗွဲမဂၠိုင် ကဵုကလေင်နုက်ထောအ် ကပေါတ်ဇကု နူကဵုဗွဝ်ဖျာရ။<ref>Chappell, Bill (4 April 2018). "FDA Orders An Unprecedented Recall After Kratom Company Ignored Its Requests". ''NPR''. Retrieved 5 April 2018.</ref> == နိဿဲ == {{Reflist|30em}} [[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]] [[Category:BEHM]] [[Category:ရုက္ခဗေဒ]] [[Category:]] [[Category:]] [[Category:]] kxce36hq9vfi5yh0ihobz1cexyd9f05 0 467 60175 46258 2026-11-08T22:32:55Z Aue Nai 24 60175 wikitext text/x-wiki <mapframe latitude="16.516911" longitude="97.774983" zoom="5" width="400" height="300" align="right"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 97.774983, 16.516911 ] } } ] } </mapframe> ကွာန်ကြေဝ်ဏာ ({{Lang-en| Taarana}}) ဝွံ ဒှ်ကွာန်မန် နွံပ္ဍဲ ((16°31’02.88N-97°46’30.44E) တွဵုရးဍုင်မန်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်ရ၊၊ ကွာန်ကြေဝ်ဏာဝွံ ဒှ်ကွာန် မၞုံဇိုင်ၜဳဂြာင် ဗွဲသြင် လပါ်သၠုင်ကျာရ၊၊ ကွာန်ဝွံ သီုဖအိုတ် သ္ၚိနွံစ ၜိုတ် ၅၀၀ မတုဲ ဇမၞော်ကွာန်သီုဖအိုတ် နွံစၜိုတ် 0.64 km² ကဳလဝ်မဳတာပန်ကၠင်ရ၊၊ တိတ်အာ ဂၠံင်ကွဳစက် လပါ်ပလိုတ် ၜိုတ် ၁၂ တိုင်မ္ဂး စိုပ်ဍုင်မတ်မလီုရ၊၊ == ဘာလကျာ်ဂမၠိုင် == # ရာမညနိကာယ ဘာမဟာဝိဟာရ (ဘာဇၞော်) # ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက် # ရာမညနိကာယ ဘာပလိုတ် # [[ရာမညနိကာယ ဘာဓမ္မစက်|ရာမညနိကာယ ဘာဓမ္မစက်]] ===ဘာဓမ္မစက်=== ပ္ဍဲဗုဒ္ဓသာသနာ ၂၅၄၁ သၞာံ၊ သက္ကရာဇ် ဍုင် ၁၃၅၉ သၞာံ ဂိတုပုဟ် ၁၁ မံက်၊ တ္ၚဲဗြဴဗ္တိဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာ မွဲဟာန်ကေုာံ ဒါယကာဘာဇၞော်နာဲဟိုပ်၊ ဒါယကာရဲကွာန်ကြေဝ်ဏာဂမၠိုင် သိုင်ခၞံပတန်လဝ် ဘာတိုက်လိက်ပရိယတ္တိ ဓမ္မစက် ပ္ဍဲဒၞာဲစက်သ္ၚုတြေံ၊ အရာပ်ဆက်တိတ်၊ ကွာန်ကြေဝ်ဏာရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာ ဒှ်ညးမၞုံပိုန်ဂဇအ်ဘာရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၄ သၞာံဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တကောသလ္လ ပြံင်တိတ်အာတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၅ သၞာံ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁၀ စွေက်ဂှ် ဒါယကာဂမၠိုင် က္ညနိမန်နင် တၠဂုဏ်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တဝိသာရဒ ကဵုဒှ်ညးမၞုံပိုန်ဂဇံဘာရ။ တၠဂုဏ်အ္စာ ဝိသာရဒဝွံ ကၠာနူဟွံဂွံကၠုင်စိုပ် ဒှ်ညးမၞုံပိုန်ဂဇံဘာ တိုက်လိက် ပရိယတ္တိဓမ္မစက်ဂှ် နူသက္ကရာဇ် ၁၃၃၆ သၞာံ ဒဵုစိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၇၃ သၞာံဗၞတ် ၃၈ သၞာံ ဖျေံလဝ်လိက်ပရိယတ် ပ္ဍဲဘာတိုက်လိက် မဟာဝိဟာရ ပရိယတ္တိမန်၊ [[ကွာန်ကအ်ဗိန်|ကွာန်ကအ်ဗိန်]] ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၄ သၞာံဂှ် ဖျေံလဝ်လိက်ပ္ဍဲဘာတိုက်လိက်ပရိယတ္တိ ဘာဗၟံက် ကွာန်ကြေဝ်ဏာ ဗၞတ်မွဲသၞာံရ။ နူဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာ ဝိသာရဒ က္ညစိုပ်ကၠုင်ဘာတိုက်လိက်ပရိယတ္တိ ဓမ္မစက် ဂွံဒှ်ညးမၞုံပိုန်ဂဇံဘာရ။ တၠဂုဏ်အ္စာ ဝိသာရဒဝွံ ဂွံအံင်ဇၞးကေတ် တန်ပါဠိပါရဂူ ပ္ဍဲပေဲါသၟာန်သွဟ်လိက် အလဵုအသီတုဲ ကလိဂွံတဆိပ်ကြာ "သာသနာဓဇဓမ္မာစရိယ၊ ဒဳဃနိကာယပါဠိပါရဂူ" ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၀ သၞာံဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာဝိသာရဒ ကလိဂွံတဆိပ်ကြာ "အဂ္ဂမဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ" ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၈ သၞာံဂှ် ထပ်ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ "အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ"ရ။ ==ဝင်တိုက်ပရိယတ္တိ ဘာမဟာဝိဟာရ== '''ရာမညနိကာယ ဘာမဟာဝိဟာရပရိယတ္တိ၊ ကွာန်ကြေဝ်ဏာ''' သ္ပပ္တံနူသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၂၉ သၞာံ၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တပညာဒိပ္ပ မဟာထေရ် ဘာမဟာဝိဟာရ ကွာန်ကြေဝ်ဏာ၊ စုတိကၠိလောန်စဴအာသွဝ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဥတ္တရ မဟာထေရ် (မဟာဂန္ထဝါစက ပဏ္ဍိတ) မဟာဝိဟာရ ကွာန်ကြေဝ်ဏာ လၟုဟ်ဝွံလေဝ် ဟိုတ်နူစိုတ်ထဝ် ဇြဟတ်ဇၞော်လောန် လ္တူပရိယတ္တိသာသနာ နွံပၟိက်မိက်ဂွံထံက်ပၚ် မိက်ဂွံယိုက်ဒိုက် ပရေၚ်ပရိယတ္တိ သာသနာညိကီု လဝ်စိုတ်သာ်ဏံတုဲ ပံက်ကၠုၚ်တိုက်ပရိယတ္တိ ပ္ဍဲဘာမဟာဝိဟာရ ကွာန်ကြေဝ်ဏာ ဇၟာပ်ပ်သၞာံရ။ <ref name=":0">လိက်ကၞပ် ပူဇဴပရိယတ် သဘၚ်သြန်ရတ် တိုက်လိက်ပေၚ် (၂၅) သၞာံ၊ ဘာမဟာဝိဟာရပရိယတ္တိ၊ ကွာန်ကြေဝ်ဏာ။ ၁၃၆၈ သၞာံ။ </ref> ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၄၄ သၞာံ ဂိတုပသာ် ၄ စွေက်၊ တ္ၚဲစန် အခိင်နူဂယး(၉) နာဍဳဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တ ဥတ္တရမဟာထေရ်( အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ) အာဂတပၠတရဴတုဲ တၠဂုဏ်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တထေရာနန္ဒ၊ တၠဂုဏ်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တ ဝိလာသ ကေတ်တာလျိုင် နဒဒှ်အ္စာလိက်တုဲ ပံက်ပတန်ကၠုင်လဝ် ပရိယတ် နကဵုယၟု "ဂကောံပရိယတ္တိသာသနမကုဋာလောက" ပ္ဍဲဘာမဟာဝိဟာရ ပရိယတ္တိ၊ ကွာန်ကြေဝ်ဏာရ။ တၠဂုဏ်အ္စာ ထေရာနန္ဒ လုကဴ (၁၅) သၞာံ ဖျေံကၠုင်လဝ်လိက်ပရိယတ္တိ ပ္ဍဲဘာမဟာဝိဟာရပရိယတ္တိတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၅၈ သၞာံဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠဘာဗၟံက် (ကွာန်ကအ်ကြိက်) ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဥတ္တရမဟာထေရ် (ဘာမဟာဝိဟာရပရိယတ္တိ၊ ကွာန်ကြေဝ်ဏာ) သ္ၚဳရံင်အာကဵုဖိုလ်အနာဂတ်တုဲ ဖအောဝ်ဗလ:ဏာ တၠဂုဏ်အ္စာ ထေရာနန္ဒကဵုအာပတန်ပရိယတ္တိ ပ္ဍဲဘာမြာင်၊ ဍုင်မတ်မလီုတေံရ။ နူသက္ကရာဇ် ၁၃၅၈ သၞာံ ဒဵုစိုပ် ၁၃၆၀ သၞာံဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာဝိလာသ မွဲဇကုဓဝ် ဆက်ဖျေံအာလိက်ပရိယတ်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၀ သၞာံဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာဓမ္မသာရ တၞဟ်နဆပ်ရော်ဂုဏ်အ္စာဂးတုဲ က္ညစဴကၠုင် ဇရေင်တမ်ဇိုင်အ္စာတုဲ ဘိုင်ဖျေံဒၟံင်လိက်ပရိယတ် ကရောံတၠဂုဏ်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တဝိလာသ စဵုကဵုစိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၇၃ သၞာံရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၄ သၞာံဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာ ဓမ္မသာရ ဒှ်အာညးမၞုံပိုန်ဂဇံဘာမြာင် ဍုင်မတ်မလီုတေံပၠန်တုဲ တၠဂုဏ်အ္စာလၚ်္ကာရ ဘိုင်ဖျေံဒၟံင် လိက်ပရိယတ် ကရောံတၠဂုဏ်အ္စာဝိလာသ ဒဵုကဵုလၟုဟ်ရ။ နူသက္ကရာဇ် ၁၃၄၄ သၞာံ ဂိတုမာဃ် ၅၊ ၆၊ ရ စွေက်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်သဘင်သၟာန်သွဟ်လိက် ၈ စွေက်ဂှ် ဗဂိန်ကဵုလာဘ်တဆိပ်ကြာ ညးမအံင်လိက် ဇၟာပ်ပ်သၞာံတုဲ ဒဵုကဵုစိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၇၇ သၞာံဏံမ္ဂး သဘင်သၟာန်သွဟ်လိက် ဂကောံပရိယတ္တိသာသနမကုဋာလောက ကၠုင်စိုပ်မရနုက်ကဵု ၃၄ ဝါရ။ သ္ဘၚ်သၟာန်သွဟ်လိက် ပရိယတ္တိသာသနာ မကုဋာလောကဝွံ သ္ပပဓာန်ကဵုတိုက်လိက်ဝွံကီု သ္ပပဓာန်ကဵု သၚ်ဂကောံဂိုဏ်ဂမၠိုၚ်ကီုတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၆၈ သၞာံဂှ် ကၠိဂွံအာစိုပ်အာယုက် (၂၅) သၞာံရ<ref name=":0" />။ တိုက်လိက် ဘာမဟာဝိဟာရ ပရိယတ္တိ ကွာန်ကြေဝ်ဏာဝွံ သ္ပပ္တံနူသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၄၄ သၞာံ တုဲ လၟုဟ်သက္ကရာဇ်ဍုၚ်ကၠုၚ်စိုပ် ၁၃၆၈ သၞာံ ဂိတုမာ် ၅၊၆၊၇ စွေက်ဏံမ္ဂး သဘၚ်သၟာန်သွဟ်လိက်ဂကောံ"ပရိယတ္တိသာသနမကုဋာလောက" ဏအ်လေဝ်ကၠုၚ်စိုပ် မရနုက်ကဵု ၂၅ ဝါရ။ <ref name=":0" /> ==ဂလာန်သမ္မောဒနဳယကထာ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဥက္ကဌ ဥတ္တရ== သက္ကရာဇ်ဍုင် ကၠုင်စိုပ် (၁၃၇၅) သၞာံ၊ ဂိတုက္ထိုန် (၁၄) စွေက်၊ အခိင်ဗ္တံ (၇) နာဍဳဏံ အဲဍိက် ဂွံအခေါင်ဟီုဂလာန်ကဵုသင်ရာမညနိကာယ လၟုဟ်ဏံဂှ် မိပ်စိုတ် အိုဟ်တၟိုဟ်တဴစိုတ် ဗွဲမလောန်ရကျာ်။ "သမဏာနဉ္စ ဒဿနံ" ရံင်ကဵုဒေသနာ မၚ်္ဂလသုတ်သာ်ဝွံတုဲ ဂွံဆဵုဂွံဗဵုလ္ၚောဝ် သင်မပြာပ်ကၠုင်စိုပ် ပ္ဍဲကဵုသဘင်ကောံဓရီု ကၠောံသၞာံ (၄၁) ဝါဏံ ညဳညဳသာသာဂှ် သွက်အဲဍိက် ဒှ်မ္ၚဵုကုသဵုဇၞော်ဇၞော်မွဲကီုရကျာ်၊ ဆဂှ်ဟွံသေင်ဏီ သွက်သင်ရာမညနိကာယပိုဲဖအိုတ်လေဝ် ဒှ်မ္ၚဵုကုသဵု ဗွဲမဂၠိုင်ရကျာ်။ ဂလာန်သမ္မောဒနဳယကထာ အဲဍိက် မိက်ဂွံမြော်ဟီုဏာ ဗွဲခမၞောန်ဟီုတှ်ေ "ကမၠောန်သာသနာဟီုဂှ် ဒှ်မံင်ကမၠောန်ပိုဲဍိက်တံ သင်ကဵုဒကာတုဲ၊ သင်ကဵုဒကာ ညံင်ဂွံညဳသာ၊ ညံင်ဂွံဒှ်အညမည မွဲစွံမာန်ဂှ် ခန္တဳ ပွမအေင်ဒုင်။ မေတ္တာ- ပွမဆာန်ကၟိန်၊ဓဝ်ၜါသာ်ဏံ ကဵုဂွံနွံမံင် ပ္ဍဲကဵုဂၠံဟဒယဇကုဇကု လၟိုန်ညိ။ ဗၠေတ်အေင်ဒုင် ခိုဟ်ပညုင်ထ္ၜး ရံင်ကဵုဂလာန်တၠပညာ အ္စာတၠပိုဲမန် တမၠာဂမၠိုင်တုဲ ညဳညဳသာသာ ပ္တန်အာသာသနာမန်အိုတ်ညိဂှ် အဲဍိက်အုပ်နိဂီု ဂလာန်သမ္မောဒနဳယကထာရကျာ်။ <ref>လိက်အုပ်-ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ၊ အလုံဒေသရးမန်။ ဂေကာံရာမညနိကာယပရိယတ္တိ၊ အလုံဒေသရးမန်။ ဗီုချဳဒရာၚ် ရေၚ်တၠုၚ်ကၠောန်လဝ်ပရေၚ်ကမၠောန် (၁၃၇၅-၁၃၇၆) </ref> ==နိဿဲ== ဝၚ်တိုက်လိက်မန်ဂမၠိုၚ်၊ {{DEFAULTSORT:ကြေဝ်ဏာ၊ ကွာန်}} [[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]] [[Category:ဝၚ်ပထဝဳ]] 1eb18g84b6q90f181jebjl9tgp1g6qm 60176 60175 2026-11-08T22:33:33Z Aue Nai 24 60176 wikitext text/x-wiki <mapframe latitude="16.516911" longitude="97.774983" zoom="5" width="400" height="300" align="right"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 97.774983, 16.516911 ] } } ] } </mapframe> ကွာန်ကြေဝ်ဏာ ({{Lang-en| Taarana}}) ဝွံ ဒှ်ကွာန်မန် နွံပ္ဍဲ ((16°31’02.88N-97°46’30.44E) တွဵုရးဍုင်မန်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်ရ၊၊ ကွာန်ကြေဝ်ဏာဝွံ ဒှ်ကွာန် မၞုံဇိုင်ၜဳဂြာင် ဗွဲသြင် လပါ်သၠုင်ကျာရ၊၊ ကွာန်ဝွံ သီုဖအိုတ် သ္ၚိနွံစ ၜိုတ် ၅၀၀ မတုဲ ဇမၞော်ကွာန်သီုဖအိုတ် နွံစၜိုတ် 0.64 km² ကဳလဝ်မဳတာပန်ကၠင်ရ၊၊ တိတ်အာ ဂၠံင်ကွဳစက် လပါ်ပလိုတ် ၜိုတ် ၁၂ တိုင်မ္ဂး စိုပ်ဍုင်မတ်မလီုရ၊၊ == ဘာလကျာ်ဂမၠိုင် == # ရာမညနိကာယ ဘာမဟာဝိဟာရ (ဘာဇၞော်) # ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက် # ရာမညနိကာယ ဘာပလိုတ် # [[ရာမညနိကာယ ဘာဓမ္မစက်|ရာမညနိကာယ ဘာဓမ္မစက်]] ===ဘာဓမ္မစက်=== ပ္ဍဲဗုဒ္ဓသာသနာ ၂၅၄၁ သၞာံ၊ သက္ကရာဇ် ဍုင် ၁၃၅၉ သၞာံ ဂိတုပုဟ် ၁၁ မံက်၊ တ္ၚဲဗြဴဗ္တိဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာ မွဲဟာန်ကေုာံ ဒါယကာဘာဇၞော်နာဲဟိုပ်၊ ဒါယကာရဲကွာန်ကြေဝ်ဏာဂမၠိုင် သိုင်ခၞံပတန်လဝ် ဘာတိုက်လိက်ပရိယတ္တိ ဓမ္မစက် ပ္ဍဲဒၞာဲစက်သ္ၚုတြေံ၊ အရာပ်ဆက်တိတ်၊ ကွာန်ကြေဝ်ဏာရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာ ဒှ်ညးမၞုံပိုန်ဂဇအ်ဘာရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၄ သၞာံဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တကောသလ္လ ပြံင်တိတ်အာတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၅ သၞာံ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁၀ စွေက်ဂှ် ဒါယကာဂမၠိုင် က္ညနိမန်နင် တၠဂုဏ်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တဝိသာရဒ ကဵုဒှ်ညးမၞုံပိုန်ဂဇံဘာရ။ တၠဂုဏ်အ္စာ ဝိသာရဒဝွံ ကၠာနူဟွံဂွံကၠုင်စိုပ် ဒှ်ညးမၞုံပိုန်ဂဇံဘာ တိုက်လိက် ပရိယတ္တိဓမ္မစက်ဂှ် နူသက္ကရာဇ် ၁၃၃၆ သၞာံ ဒဵုစိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၇၃ သၞာံဗၞတ် ၃၈ သၞာံ ဖျေံလဝ်လိက်ပရိယတ် ပ္ဍဲဘာတိုက်လိက် မဟာဝိဟာရ ပရိယတ္တိမန်၊ [[ကွာန်ကအ်ဗိန်|ကွာန်ကအ်ဗိန်]] ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၄ သၞာံဂှ် ဖျေံလဝ်လိက်ပ္ဍဲဘာတိုက်လိက်ပရိယတ္တိ ဘာဗၟံက် ကွာန်ကြေဝ်ဏာ ဗၞတ်မွဲသၞာံရ။ နူဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာ ဝိသာရဒ က္ညစိုပ်ကၠုင်ဘာတိုက်လိက်ပရိယတ္တိ ဓမ္မစက် ဂွံဒှ်ညးမၞုံပိုန်ဂဇံဘာရ။ တၠဂုဏ်အ္စာ ဝိသာရဒဝွံ ဂွံအံင်ဇၞးကေတ် တန်ပါဠိပါရဂူ ပ္ဍဲပေဲါသၟာန်သွဟ်လိက် အလဵုအသီတုဲ ကလိဂွံတဆိပ်ကြာ "သာသနာဓဇဓမ္မာစရိယ၊ ဒဳဃနိကာယပါဠိပါရဂူ" ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၀ သၞာံဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာဝိသာရဒ ကလိဂွံတဆိပ်ကြာ "အဂ္ဂမဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ" ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၈ သၞာံဂှ် ထပ်ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ "အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ"ရ။ ==ဝင်တိုက်ပရိယတ္တိ ဘာမဟာဝိဟာရ== '''ရာမညနိကာယ ဘာမဟာဝိဟာရပရိယတ္တိ၊ ကွာန်ကြေဝ်ဏာ''' သ္ပပ္တံနူသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၂၉ သၞာံ၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တပညာဒိပ္ပ မဟာထေရ် ဘာမဟာဝိဟာရ ကွာန်ကြေဝ်ဏာ၊ စုတိကၠိလောန်စဴအာသွဝ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဥတ္တရ မဟာထေရ် (မဟာဂန္ထဝါစက ပဏ္ဍိတ) မဟာဝိဟာရ ကွာန်ကြေဝ်ဏာ လၟုဟ်ဝွံလေဝ် ဟိုတ်နူစိုတ်ထဝ် ဇြဟတ်ဇၞော်လောန် လ္တူပရိယတ္တိသာသနာ နွံပၟိက်မိက်ဂွံထံက်ပၚ် မိက်ဂွံယိုက်ဒိုက် ပရေၚ်ပရိယတ္တိ သာသနာညိကီု လဝ်စိုတ်သာ်ဏံတုဲ ပံက်ကၠုၚ်တိုက်ပရိယတ္တိ ပ္ဍဲဘာမဟာဝိဟာရ ကွာန်ကြေဝ်ဏာ ဇၟာပ်ပ်သၞာံရ။ <ref name=":0">လိက်ကၞပ် ပူဇဴပရိယတ် သဘၚ်သြန်ရတ် တိုက်လိက်ပေၚ် (၂၅) သၞာံ၊ ဘာမဟာဝိဟာရပရိယတ္တိ၊ ကွာန်ကြေဝ်ဏာ။ ၁၃၆၈ သၞာံ။ </ref> ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၄၄ သၞာံ ဂိတုပသာ် ၄ စွေက်၊ တ္ၚဲစန် အခိင်နူဂယး(၉) နာဍဳဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တ ဥတ္တရမဟာထေရ်( အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ) အာဂတပၠတရဴတုဲ တၠဂုဏ်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တထေရာနန္ဒ၊ တၠဂုဏ်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တ ဝိလာသ ကေတ်တာလျိုင် နဒဒှ်အ္စာလိက်တုဲ ပံက်ပတန်ကၠုင်လဝ် ပရိယတ် နကဵုယၟု "ဂကောံပရိယတ္တိသာသနမကုဋာလောက" ပ္ဍဲဘာမဟာဝိဟာရ ပရိယတ္တိ၊ ကွာန်ကြေဝ်ဏာရ။ တၠဂုဏ်အ္စာ ထေရာနန္ဒ လုကဴ (၁၅) သၞာံ ဖျေံကၠုင်လဝ်လိက်ပရိယတ္တိ ပ္ဍဲဘာမဟာဝိဟာရပရိယတ္တိတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၅၈ သၞာံဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠဘာဗၟံက် (ကွာန်ကအ်ကြိက်) ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဥတ္တရမဟာထေရ် (ဘာမဟာဝိဟာရပရိယတ္တိ၊ ကွာန်ကြေဝ်ဏာ) သ္ၚဳရံင်အာကဵုဖိုလ်အနာဂတ်တုဲ ဖအောဝ်ဗလ:ဏာ တၠဂုဏ်အ္စာ ထေရာနန္ဒကဵုအာပတန်ပရိယတ္တိ ပ္ဍဲဘာမြာင်၊ ဍုင်မတ်မလီုတေံရ။ နူသက္ကရာဇ် ၁၃၅၈ သၞာံ ဒဵုစိုပ် ၁၃၆၀ သၞာံဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာဝိလာသ မွဲဇကုဓဝ် ဆက်ဖျေံအာလိက်ပရိယတ်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၀ သၞာံဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာဓမ္မသာရ တၞဟ်နဆပ်ရော်ဂုဏ်အ္စာဂးတုဲ က္ညစဴကၠုင် ဇရေင်တမ်ဇိုင်အ္စာတုဲ ဘိုင်ဖျေံဒၟံင်လိက်ပရိယတ် ကရောံတၠဂုဏ်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တဝိလာသ စဵုကဵုစိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၇၃ သၞာံရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၄ သၞာံဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာ ဓမ္မသာရ ဒှ်အာညးမၞုံပိုန်ဂဇံဘာမြာင် ဍုင်မတ်မလီုတေံပၠန်တုဲ တၠဂုဏ်အ္စာလၚ်္ကာရ ဘိုင်ဖျေံဒၟံင် လိက်ပရိယတ် ကရောံတၠဂုဏ်အ္စာဝိလာသ ဒဵုကဵုလၟုဟ်ရ။ နူသက္ကရာဇ် ၁၃၄၄ သၞာံ ဂိတုမာဃ် ၅၊ ၆၊ ရ စွေက်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်သဘင်သၟာန်သွဟ်လိက် ၈ စွေက်ဂှ် ဗဂိန်ကဵုလာဘ်တဆိပ်ကြာ ညးမအံင်လိက် ဇၟာပ်ပ်သၞာံတုဲ ဒဵုကဵုစိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၇၇ သၞာံဏံမ္ဂး သဘင်သၟာန်သွဟ်လိက် ဂကောံပရိယတ္တိသာသနမကုဋာလောက ကၠုင်စိုပ်မရနုက်ကဵု ၃၄ ဝါရ။ သ္ဘၚ်သၟာန်သွဟ်လိက် ပရိယတ္တိသာသနာ မကုဋာလောကဝွံ သ္ပပဓာန်ကဵုတိုက်လိက်ဝွံကီု သ္ပပဓာန်ကဵု သၚ်ဂကောံဂိုဏ်ဂမၠိုၚ်ကီုတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၆၈ သၞာံဂှ် ကၠိဂွံအာစိုပ်အာယုက် (၂၅) သၞာံရ<ref name=":0" />။ တိုက်လိက် ဘာမဟာဝိဟာရ ပရိယတ္တိ ကွာန်ကြေဝ်ဏာဝွံ သ္ပပ္တံနူသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၄၄ သၞာံ တုဲ လၟုဟ်သက္ကရာဇ်ဍုၚ်ကၠုၚ်စိုပ် ၁၃၆၈ သၞာံ ဂိတုမာ် ၅၊၆၊၇ စွေက်ဏံမ္ဂး သဘၚ်သၟာန်သွဟ်လိက်ဂကောံ"ပရိယတ္တိသာသနမကုဋာလောက" ဏအ်လေဝ်ကၠုၚ်စိုပ် မရနုက်ကဵု ၂၅ ဝါရ။ <ref name=":0" /> ==ဂလာန်သမ္မောဒနဳယကထာ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဥက္ကဌ ဥတ္တရ== သက္ကရာဇ်ဍုင် ကၠုင်စိုပ် (၁၃၇၅) သၞာံ၊ ဂိတုက္ထိုန် (၁၄) စွေက်၊ အခိင်ဗ္တံ (၇) နာဍဳဏံ အဲဍိက် ဂွံအခေါင်ဟီုဂလာန်ကဵုသင်ရာမညနိကာယ လၟုဟ်ဏံဂှ် မိပ်စိုတ် အိုဟ်တၟိုဟ်တဴစိုတ် ဗွဲမလောန်ရကျာ်။ "သမဏာနဉ္စ ဒဿနံ" ရံင်ကဵုဒေသနာ မၚ်္ဂလသုတ်သာ်ဝွံတုဲ ဂွံဆဵုဂွံဗဵုလ္ၚောဝ် သင်မပြာပ်ကၠုင်စိုပ် ပ္ဍဲကဵုသဘင်ကောံဓရီု ကၠောံသၞာံ (၄၁) ဝါဏံ ညဳညဳသာသာဂှ် သွက်အဲဍိက် ဒှ်မ္ၚဵုကုသဵုဇၞော်ဇၞော်မွဲကီုရကျာ်၊ ဆဂှ်ဟွံသေင်ဏီ သွက်သင်ရာမညနိကာယပိုဲဖအိုတ်လေဝ် ဒှ်မ္ၚဵုကုသဵု ဗွဲမဂၠိုင်ရကျာ်။ ဂလာန်သမ္မောဒနဳယကထာ အဲဍိက် မိက်ဂွံမြော်ဟီုဏာ ဗွဲခမၞောန်ဟီုတှ်ေ "ကမၠောန်သာသနာဟီုဂှ် ဒှ်မံင်ကမၠောန်ပိုဲဍိက်တံ သင်ကဵုဒကာတုဲ၊ သင်ကဵုဒကာ ညံင်ဂွံညဳသာ၊ ညံင်ဂွံဒှ်အညမည မွဲစွံမာန်ဂှ် ခန္တဳ ပွမအေင်ဒုင်။ မေတ္တာ- ပွမဆာန်ကၟိန်၊ဓဝ်ၜါသာ်ဏံ ကဵုဂွံနွံမံင် ပ္ဍဲကဵုဂၠံဟဒယဇကုဇကု လၟိုန်ညိ။ ဗၠေတ်အေင်ဒုင် ခိုဟ်ပညုင်ထ္ၜး ရံင်ကဵုဂလာန်တၠပညာ အ္စာတၠပိုဲမန် တမၠာဂမၠိုင်တုဲ ညဳညဳသာသာ ပ္တန်အာသာသနာမန်အိုတ်ညိဂှ် အဲဍိက်အုပ်နိဂီု ဂလာန်သမ္မောဒနဳယကထာရကျာ်။ <ref>လိက်အုပ်-ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ၊ အလုံဒေသရးမန်။ ဂေကာံရာမညနိကာယပရိယတ္တိ၊ အလုံဒေသရးမန်။ ဗီုချဳဒရာၚ် ရေၚ်တၠုၚ်ကၠောန်လဝ်ပရေၚ်ကမၠောန် (၁၃၇၅-၁၃၇၆) </ref> ==နိဿဲ== ဝၚ်တိုက်လိက်မန်ဂမၠိုၚ်၊ {{DEFAULTSORT:ကြေဝ်ဏာ၊ ကွာန်}} [[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]] [[Category:ဝၚ်ပထဝဳ]] <references /> [[ကဏ္ဍ:ကွာန်မန်]] 0llcbnwpslmismz49g5hutdv6i3oxpi 0 587 60274 46357 2026-11-09T11:13:52Z Pounsike Suvarnabhumi 3416 ပလေဝ်ပလေတ် သဒ္ဒါ 60274 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = သဝ်ဘဥူဂျဳ <br>Saw Ba U Gyi | native_name = စီၤဘၣ်အူကၠံ | image =Saw Ba U Gyi.jpg |image_caption =ဗီုရုပ် သဝ်ဘဥူဂျဳ | birth_date = {{Birth date|1903|10|07}} | birth_place = ပ္ဍဲကွာန်ဘဲဂရက်၊ ခရိုင်ဘာသီ၊ British Burma | birth_name = စီၤဘၣ်အူကၠံ | death_date = {{Death date and age|1950|08|12|1903|10|07}} | death_place = ဗဒါဲကအ်ကြိက် ၂၅ တိုင်၊ | death_cause = မဒးဒုင်ပန်ဂစိုတ် ကုကောန်ပၞာန်ဗၟာ |monuments = ရုပ်တၟအ် ပ္ဍဲကွာန် ဆိုဒ်မူတိုင် (ကအ်ခ္ဍး) ပွိုင်ဍုင်ဘာအင်၊ |education = Barrister at law |alma_mater = Cambridge University, Magdalene College |occupation = သၟာသၞောဝ်၊ သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန် |nationality = ဂကူကရေင် |known_for = က္ဍိုပ်သကိုပ်ကောန်ဂကူကရေင် |party = ဗော်ကေအေန်ယူ |spouse = * Renee Rose Kemp * နော်မလေး * နော်နဳတာ |awards = |children = * Michael Theodors * Thelma Resa * နော်ထီးမူ (ကောန် မလေး) |honors = |parents = စောသာမြတ်၊ နော်အေးနု |signature = |footnotes = }} စောဘဥူၐြဳ၊ ({{Lang-en|Saw Ba U Gyi}}, S'gaw Karen: စီၤဘၣ်အူကၠံ, Burmese: စောဘဦးကြီး [sɔ́ ba̰ ʔú dʑí]) (ၜံင် ၇ အံက်တဝ်ပါ ၁၉၀၃၊ စုတိ ၁၂ အဝ်ဂေတ် ၁၉၅၀) ဝွံ ဒှ်က္ဍိုပ်သကိုပ် ကေုာံ အာဇာနဲဂကူကရေင် မွဲရ၊၊<ref> "Our Fallen Heroes", Karen National Union, Retrieved 23 October 2012</ref>စောဘဥူၐြဳ ဘာတန်သမၠုင်တုဲ နူဍုင်မတ်မလီုတုဲ နူဂှ် အာတိုန် ဘာသၞောဝ်ဥပဒေ နူဍုင်အေန်ဂလာန်၊ ဘာတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၇၊၊<ref name="keenan"> Keenan, Paul (March 2008). "Saw Ba U Gyi - Voice of the Revolution" (PDF). ''Karen History and Culture Preservation Society''. Retrieved 23 October 2012.</ref> ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယ အာစိုပ်ဒတုဲတုဲ ပ္ဍဲအခိင် အင်္ဂလိက် မဒးပအပ် ဍုင်ကဝ်လဝ်နဳဂမၠိုင် ကုညးဒေသတအ်ဂှ် ညးဂစာန်ကၠုင် ညံင်ဍုင်ကရေင် မၞုံကဵု အခေါင်ပကင်ရင်ကေတ်တ်မွဲ ဂွံမံက်ကၠုင် ပ္ဍဲဗွိုင်သၞောဝ်ကီုလေဝ် ဟိုတ်ဗၟာဟွံကဵုအခေါင်တုဲ ဒးလုပ်ပေါဲဗတိုက် နကဵုလွဟ်ရ၊၊ ပ္ဍဲ ၁၂ အဝ်ဂေတ် ၁၉၅၀ ဂှ် ညးဒးဒုင်ပန်ဂစိုတ် ကုကောန်ပၞာန်ဗၟာရ၊၊<ref name="keenan" /> စောဘဥူၐြဳ ၜိုန်ရ စုတိအာ သၞာံကဝက်ဗွဝ်ကၠံရလေဝ် လညာတ်ဂၠံင်တရဴ စောဘဥူၐြဳဂှ် စဵုကဵုလၟုဟ် စၞောန်ဒၟံင်ဂၠံင်တရဴဂကူကရေင် ကေုာံ ဗော်ကေအေန်ယူဏီဖိုဟ်ရ၊၊ လညာတ်တအ်ဂှ် # ဂလာန်မ္ဂး မဖျေဟ်လွဟ်ဂှ် ဆလအ်လေဝ် လ္ပသၟာန်ညိ၊၊ # ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ဍုင်ကရေင် မၞုံကဵုအဝဵုဂှ် သ္ဒးကလိဂွံဟေင်ရောင်၊၊ # လွဟ်ဂကူကရေင် သ္ဒးနွံ ပ္ဍဲတဲကရေင်တွဵုရောင်၊၊ # အခေါင်ကံကုသိုလ်ကရေင် ကရေင်ဒးဖန်ကေတ်တ်ရောင် (ဝါ) ဂၠံင်တရဴ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ကရေင်ဂှ် သ္ဒးကၠုင် နူပၟိက်ဆန္ဒဂကူကရေင်ရောင်၊၊ ==ပထမအဝဲ== စောဘဥူၐြဳဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသေဌဳတိဗ္ၚ ဂကူကရေင် အပါစောသာမြတ် မိနဝ်အေးနု ပ္ဍဲကွာန်ဘဲဂရက်၊ ခရိုင်ဘာသီ၊ ရးဨရာဝတဳ ပ္ဍဲ ၇ အံက်တဝ်ပါ ၁၉၀၃ ဂှ်ရ၊၊ ပၞောဝ်ကောဒေအ် သီုဖအိုတ် (၄) တၠဂှ် ညးဒှ် ကောန်တြုဟ် မရနုက်ကဵု ၜါ၊၊ အပါညး စောသာမြတ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မဆာန်ဂကူကရေင်မွဲတုဲ ဘာတန်သမၠုင် ကရေင်သကဝ် မနွံ ပ္ဍဲဍုင်ဘာသီဂှ် ညးရီုဗင်ဒၟံင်တွဵုရ၊၊ နူကဵုဘာဆု ကွးဘာ တိုန်ဂွံ ၂၀၀၀ ဂှ် ညံင်ဂွံဒှ် ဘာတိုက်ဂှ် ညးဂစာန်လဝ်ရ၊၊ စောဘဥူၐြဳ မံင်ဘာတန်သမၠုင်ကရေင်သကဝ် ပ္ဍဲဘာသီကီု သီုကဵု ဘာအင်္ဂလိက် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီုရ၊၊ ညးအံင်ဇၞးကေတ် ဘာတန်သမၠုင် နူဍုင်မတ်မလီု ပ္ဍဲဘာမေဿတာဝက်ဒက်ဝဖွန် အာတိုန်ဘာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်ကာမ်ဗရိဒ် (Cambridge University, Magdalene College) ပ္ဍဲဍုင်အေန်ဂလာန်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညးကလိဂွံ အာယုက် ၁၇ သၞာံ ဟွံပေင်ဏီရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၂၈ ဂှ် ညးဘာတုဲ ကတဵုဒှ် သၟာသၞောဝ်မွဲရ၊၊ ကရောမ်ညးဂှ် ကောန်ၝောဲကောန်ဒေအ်ညး စောဖေသာလေဝ် အာတိုန်ဘာ ပ္ဍဲအေန်ဂလာန်ကီုရ၊၊ နူဂှ် တၞဟ်နဂွံဒှ် သၟာသၞောဝ် အလုံမွဲ အေန်ပါယာဗြိတိန်တုဲ ဆက်တိုန် ပ္ဍဲဘာ မိဒ်ဒလ် တိမ်ပလေ (Middle Timple)ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၉ ဂှ် ညးဂွံဒှ် တၠပညာသၞောဝ် (Bardister at law) မွဲရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်မတိုန်ဒၟံင်ဘာဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၆ဂှ် ညးစှ်ေဒၞာဲ ကု ရေနေ ရောသ် ကေမ် (Renee Rose Kemp) ရ၊၊<ref name="Thelma">အတ္ထုပ္ပတ္တိ စောဘဦးကြီး အလဵုဇကု ကောန်ဝုတ်ညး Thelma မချူလဝ်</ref> ညးတအ် ကလိဂွံ ကောန်တြုဟ်မွဲ ကဵုလဝ်ယၟု Michael theodors ကဵု ကောန်ဗြဴမွဲ Thelma Resa ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံမၜံင် ကောန်ဗြဴဂှ် ညးဘာအာစိုပ်ဒတုဲတုဲ ညးတအ် ကလေင်စဴကၠုင် ဍုင်ဗၟာရ၊၊ ကောန်ၝောဲကောန်ဒေအ်ညး စောဖေသာလေဝ် စှ်ေဒၞာဲ ကုညးဗြဴဂကူသကတ် (Jean) ကီုတုဲ ညးတအ်လေဝ် စဴကၠုင် ဍုင်ဗၟာကီုရ၊၊<ref name="Thelma" /><ref name="mernthein"> Free Karen News, မန်းထိန်ဝင်းစိန်၊ ကရင်အမျိုးသားအာဇာနည် စောဘဦးကြီး</ref> စောဘဥူၐြဳ ကလေင်စိုပ် ဍုင်ဗၟာတုဲ ညးပံက်ရုင် ပ္ဍဲဍုင်ဘာသီ နဒဒှ်တၠပညာသၞောဝ်မွဲရ၊၊ အတိုင်လညာတ်Thelma မဒှ်ကောန်ဝုတ်ညး မဟီုမ္ဂး အစာဝင်လ္ၚဵုမချူလဝ် ညးပါလုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲအလဵုအသဳ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၇ ဂှ်ကီု မကေင်တိုန်လဝ် တက္ကသိုလ်လ္ဂုင်ဂှ်ကီု၊ သၞာံမၜံင် ၁၉၀၅ ဂှ်ကီု ဟွံဍာံရ၊၊ Thelmaဟီု စောဘဥူၐြဳဝွံ ဒှ်မၞိဟ်မဒးစိုတ် ပရေင်ဝေင်ဓတ်တုဲ ဍိုက်ချေဟ်ကီု၊ ၜိင်ဍာ်ကီု၊ တက်ဂေါပ်ကီု သီုကဵု ဝေင်တေအ်ဗဝ်ဂှ် ဒးဂၞပ်ကွေဟ်ရ၊၊ နဒဒှ် ဝေင်ဓတ်ဂှ် သီုကဵု ဝေင်လက်ပၠုဲကီုရ၊၊<ref name="Thelma1">အတ္ထုပ္ပတ္တိ စောဘဦးကြီး အလဵုဇကု ကောန်ဝုတ်ညး Thelma မချူလဝ် "ပါးပါးကတော့ ပုသိမ်မြို့မှာ ရုံးခန်းဖွင့်ပြီး အမှုလိုက်ပါတယ်။ သူ့ရုံးခန်းဟာ အလွန်ကျော်ကြား တဲ့ ကရင် ခေါင်းဆောင် ဆရာဝန်ကြီး ဆာဒေါက်တာ စံစီဖိုး(Sir DR San C.Po) (Saw Crombe Po) ရဲ့ ဆေးခန်းနဲ့ ကပ် ရက်ဖြစ်ပါတယ်။ သူ့ရက်ရည်ရွယ်ချက်အတိုင်း ကရင်လူမျိုးတွေအတွက် အဓိက ထား အကျိုးဆောင်ခဲ့ပါတယ်။ နိုင်ငံရေးလုပ်ဖို့လုံး၀ စိတ်မပါခဲ့ပါဘူး။ အချို့တွေ ဖေါ်ပြတဲ့(၁၉၃၇)ခုနှစ် မှာ သူဟာ အစိုးရအဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ခဲ့တယ် ဆိုတဲ့အချက်ဟာ မမှန်ပါဘူး။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှာ ပညာသင်ခဲ့ တယ်ဆိုတာ လုံး၀ မဟုတ်ပါဘူး။ (၁၉၀၅)ခုနှစ် မှာ မွေးတယ်ဆိုတာလဲ မှားပါတယ်။ သူဟာ အားကစား သမားကောင်းတယောက် ဖြစ်ပါတယ်။ မြင်းစီးကျွမ်း ကျင်တယ်။ ရေကူးလည်းကောင်းတယ်။ ဂေါက်သီး ကစားတာကို အလွန်နှစ်သက်ပါတယ်။ ကရင်အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းမှာ ပါဝင်ကစားခဲ့တယ်။ သမီး တယောက်အနေနဲ့ အားကစားဘေးကွင်းကနေ သူ့ကို အားပေး ခဲ့တာကို မှတ်မိနေတုန်းပါပဲ။ အိမ်ထဲ မှာ အားကစားခန်းလုပ်ပေးထားတယ်။ ကိုယ်ခံပညာတတ်တယ်။ အန်တီ အစ်ကို ကို လက်ဝှေ့သင်ပေး တယ်။"</ref> အပါညး စောသာမြတ်ဂှ် ကၠာပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယ ဟွံကတဵုဒှ်ညိဂှ် စုတိသၠိင်အာ ဘဝပလိုက်ရ၊၊<ref name="Thelma" /> ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ညးဒးပဒတဴ ပ္ဍဲကွာန်ဂၠိုင်ရ၊၊ ==အခိင် ပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယ== ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ ကတဵုဒှ်ဂှ် ပၞာန်ဂျပေန် လုပ်ကၠုင်ဍုင်ဗၟာဂှ် ကရောမ်ကောန်ဂကူအင်္ဂလိက်တအ်ဂှ် သမ္ဘာညးကဵု ကောန်ညးဂှ် ဒဴတိတ်အာ အိန္ဒိယ နူဂှ် စိုပ်အာ ဍုင်အေန်ဂလာန်ရ၊၊ အခိင်သမ္ဘာကဵု ကောန်ဇာတ်တအ် တိတ်အာ ဍုင်အေန်ဂလာန်ဂှ် ညးဟွံမဲ ပ္ဍဲဘာသီ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ သီုဟွံဒှ်ဆဵုရေင်သကအ် ဆၜိုတ်မကလိဂွံလိက်ဟေင်ရ၊၊<ref name="mernthein"/> ဂျပေန်စိုပ်ကၠုင် ဍုင်ဗၟာတုဲ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳကြပ်အိုတ် သၞာံ ၁၉၄၂ ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ဘဳအာင်အေ သီဂွံအာ ဍုင်ဘာသီရ၊၊ ဘဳအာင်အေသီဂွံဍုင်တုဲ ပကၠုင်သၞ လတူဂကူကရေင်တုဲ အဓိကဵုကရေင်-ဗၟာ စကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ ပ္ဍဲအဓိကဵုဂှ် ကောန်ၝောဲကောန်ဒေအ်၊ ညးမအာတိုန်လဝ်ဘာ ကရောမ်စောဘဥူၐြဳ ပ္ဍဲအေန်ဂလာန် စောဖေသာ မဒှ်ဒၟံင်ဝန်ဇၞော်မွဲတၠ ပ္ဍဲကဵုခေတ်ပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယဂှ် ကောန်ပၞာန်ဗၟာ BIA တအ် ဂစိုတ်ထောအ် ညးကီု သီုကဵု သမ္ဘာJeanကီု သီုကဵု ကောန်ခဒေအ်ညး ဒံက်ဂလေသ် Dauglas ဗွဲမဓဇန် ပ္ဍဲဍုင်မြံင်မြရ၊၊ ဆကောန်တြုဟ်ညး မွဲတၠဓဝ်ရ ဒြေပ်ဗၠးတုဲ ဟွံဒးဒုင်ဂစိုတ်ကဵုဗၟာ၊၊<ref name="Thelma2"> အတ္ထုပ္ပတ္တိ စောဘဦးကြီး အလဵုဇကု ကောန်ဝုတ်ညး Thelma မချူလဝ် "(စောဖေသာ ဟာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်တွင်းက ဝန်ကြီးအဖွဲ့ဝင်တဦးဖြစ်ပါတယ်။ သူနဲ့သူ့ရဲ့ ဇနီးသားသီးတွေဟာ သခင်တချို့ရဲ့နောက်လိုက်တွေရဲ့ရက်ရက်စက်စက် သတ်ဖြတ်တာ ခံခဲ့ရတယ်။ သူရဲ့ သားတဦးဘဲ လွှတ် မြောက်သွားပါတယ်။ ကရင်-ဗမာအဓိဂရုဏ်းရဲ့အစပိုင်းဖြစ်ပါ တယ်။"</ref><ref name="mernthein"/> အဓိကဵုကရေင်-ဗၟာဂှ် ဂကူကရေင် ဒးချိုတ်အာ ၁၈၀၀ ပြင်င်၊ ကွာန်ကရေင် ၄၀၀ ပြင်င် ဒးဒုင်စံင်ထောအ်ရ၊၊ နကဵုအလဵုဇကု ကောန်ပၞာန်ဗၟာ ဘဳအာင်အေ ၜိုတ်မတီစရင်မ္ဂး ဂစိုတ်ထောအ် ဂကူကရေင် ၁၅၂ တၠရ၊၊<ref> Martin Smith, ဆူပူအုံကြွမှု နှင့် လူမျိုးစုများ၏ နိုင်ငံရေးပြဿနာ၊၊</ref> သွက်ဂွံပသောင်ပြသၞာ အဓိကဵုကရေင်-ဗၟာဂှ် စောဘဥူၐြဳ ကရောမ်မွဲစွံ ကုက္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူကရေင် ဒံက်တာ စံစီပိုး၊ မန်းရွှေထွန်းကြာ၊ မန်းဘခင်၊ ဒေါက်တာဖိုးဒီလုံး၊ ဒေါက်တာဒွေးတအ်ဂှ် ပါလုပ်ကၠောန်တုဲ အာဆဵုကဵု က္ဍိုပ်သကိုပ်ဗၟာတအ်ရ၊၊ ဗွဲကြဴဏအ် စောဘဥူၐြဳ စုက်လုက် ကု နော်မလေးတုဲ စှ်ေဒၞာဲ ကလိဂွံကောန်ဝုတ်မွဲ ထီးမူ ရ၊၊ ကြဴညိပၠန် ညးစှ်ေဒၞာဲ ကုနော်နဳတာ၊၊ နော်နဳတာဂှ် ဒှ်ဗြဴ ကောန်ၝောဲကောန်ဒေအ်ညး၊ ကာလဒေအ်ညး စုတိအာတုဲ ဟိုတ်နူမမံင်မွဲစွံတုဲ ဗွဲကြဴ စှ်ေအာ ဒၞာဲရေင်သကအ် နကဵုဗဗွဲဓဝ်ရ၊၊ <ref name="sinkye">မောင်စင်ကြယ် [http://albanykarennews.blogspot.com/2013/07/blog-post_3841.html စောဘဦးကြီး နှင့် လူမျိုးစုများ၏ နိုင်ငံရေးပြဿနာ]</ref>ဂျပေန်ဒးဒြေပ်တိတ် နူဍုင်၊ အင်္ဂလိက် ကလေင်လုပ်ကၠုင်ပၠန်ဂှ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်ကရေင် ဓလိုက်ကတဵုကၠုင်ရ၊၊ ဂကူကရေင် ညးတၠပညာဂမၠိုင် ဗီုကဵု စောဘဥူၐြဳ ဒက်ပ္တန် ဂကောံဗဟဵုဂကူကရေင် (Karen Central Organisation- KCO) မွဲရ၊၊ ပ္ဍဲဂကောံဂှ် စောသာဒင် ဒှ်ဥက္ကဌတုဲ မန်းဘခင် ဒှ်ညးအုပ်ကာနာနာ၊ ဆရာသာထို ဒှ် ဖက်ဆောညးအုပ်ကာနာနာတုဲ စောဘဥူၐြဳ ပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံကေင်ကာ (၈)တၠဂှ်ရ၊၊ သၞာံ ၁၉၄၅ ဂိတုဂျောန် ၂၆ ဂှ် ဂကောံဗဟဵုဂကူကရေင် ကၠောန်သဘင်သဳကၠဳ ကောန်ဂကူကရေင် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်မွဲရ၊၊ ကြဴနူဂှ်ညိ ဂကောံဂကူကရေင်နာနာသာ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင်ရ၊၊<ref name="sinkye" /> ==အာတ်မိက် အခေါင်ကရေင် နူအလဵုအသဳ အင်္ဂလိက်== သၞာံ ၁၉၄၅ ဂှ်ရ ဂိတုအဝ်ဂေတ် (၁၅) ဂှ် ဂျပေန် လလောင်တြး ဒုင်ကျပၞာန်တုဲ ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယ အာစိုပ်ဒတုဲအာရ၊၊ ပၞာန်တုဲမ္ဂး ဒးကဵု သၠးပွး ကုဍုင်ကဝ်လဝ်နဳတအ်ရောင် အတိုင်လိက်ကသုက်အာတာလာန်တိက်ဂှ် ဖန်ဇန်ကၠုင်ရောင်ဂှ် မၞိဟ်ဂမၠိုင်တီဒၟံင်ဂှ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် (၁၉)ဂှ် သွက်ဂွံဂွံ ကေတ်ဗၠးၜးမွဲစွံ ဗီုဂွံကေတ် ဗၠးၜးဂှ် သွက်ဂွံ ချပ်ဂၞန်ရေင်သကအ်တုဲ က္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူဗၟာ (ဖဆပလ)တအ် ကၠောန်သဘင်ကောံဓရီု＂နေသူရိန်＂ရ၊၊ နူကဵု ကောံဓရီုဂှ် ရုဲစှ်လဝ် ဂကောံကေင်ကာဗဟဵု (၃၆) တၠ၊ ပ္ဍဲဂှ် က္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူကရေင် မန်းဘခိုင်၊ စောဘဥူးၐြဳ ကဵု ဆရာသာထိုတအ် ပါလုပ်ကီုရ၊၊<ref>မောင်စင်ကြယ်၊ [http://albanykarennews.blogspot.com/2013/07/blog-post_3841.html စောဘဦးကြီး နှင့် လူမျိုးစုများ၏ နိုင်ငံရေးပြဿနာ]၊ မုက်လိက် ၇၀၊၊</ref> နူကဵု ဂကောံဗဟဵုဂကူကရေင်တအ်လေဝ် ကောံဓရီု ပ္ဍဲ သ္ၚိဂၞန်(၅) ဂၠံင် ဦးလူနီလမ်း ပွိုင်ဍုင် ကြည်မြင်တိုင် နူအံက်တဝ်ပါ (၁) စဵုကဵုစိုပ် အံက်တဝ်ပါ (၃)တုဲ အာတ်မိက် အခေါင်အရာဂကူကရေင် နူသၟိင်အင်္ဂလိက် (၅)တင်ရ၊၊<ref>မောင်စင်ကြယ်၊ [http://albanykarennews.blogspot.com/2013/07/blog-post_3841.html စောဘဦးကြီး နှင့် လူမျိုးစုများ၏ နိုင်ငံရေးပြဿနာ]၊ မုက်လိက် ၇၁၊၊</ref> # ကာလကလေင်ဒက်ပ္တန် အလဵုအသဳတၟိ (ဘုရင်ခံအမှုဆောင်အစိုးရအဖွဲ့) မ္ဂး ကောန်ဂကူကရေင် ညံင်ဂွံလုပ် (၃) တၠ၊၊ # ညံင်ဂွံခပတိုန် ဂကူကရေင် ပ္ဍဲဂကောံဝန်ဇၞော်ဂမၠိုင်၊၊ # ညံင်ဂွံခပတိုန် မၞိဟ်စၞး ဂကူကရေင် ပ္ဍဲဂကောံဘုတ်ဍုင်ဗၟာသီုဖအိုတ်၊၊ # သေနာတ် မနွံပ္ဍဲတဲ ကောန်ဂကူကရေင် မဂွံလဝ် အခေါင်တအ်ဂှ် ညံင်ဂွံဆက်ကဵုအခေါင် စဵုကဵု သဘင်ရုဲမာဲတုဲ၊၊ # ညံင်ဂွံ ခပတိုန် တၠပညာသၞောဝ်ဥပဒေ ဂကူကရေင် ပ္ဍဲရုင်သၞောဝ်ဓဝ်သၠုင်အိုတ်၊၊ သွက်ဂွံ ပအပ်ဍုင်ဗၠးၜး ဍုင်ဗၟာ သၟိင်အင်္ဂလိက် ဒဝ်နာသမေတ် ကလေင်စိုပ်ကၠုင် ဍုင်လ္ဂုင်ရ၊၊ ကမၠောန်မကဵု ဍုင်ဗၠးၜးဂှ် ဆဵုဂဗ ရေင်သကအ် လတူက္ၜင် (HMS Cumberland) ရ၊၊ နူကဵု မၞိဟ်စၞး ဍုင်ဗၟာဂှ် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊ သခင်သန်းထွန်း၊ ဦးဘဘေ၊ ဦးဆက်၊ ဆာမောင်ကြီး၊ ဦးဘဦး၊ ဦးပု၊ စောဆစ်ဒနဳလူနီ၊ ဦးဘသန်း၊ ဦးဘိုးဗျော့၊ ဦးဘကလေး၊ ခန်းမဟာဒူးနှိုက်ကွာရား ကေုာံ ဦးခူအိခွက် တအ် ပါလုပ်ရ၊၊ စောဆစ်ဒနီလူနီဂှ် ဒှ်မၞိဟ်စၞး နူကဵု ဂကောံဗဟဵုကရေင်ရ၊၊ နူကဵုကရေင်ဂှ် အာတ်မိက် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊<ref>မောင်စင်ကြယ်၊ [http://albanykarennews.blogspot.com/2013/07/blog-post_3841.html စောဘဦးကြီး နှင့် လူမျိုးစုများ၏ နိုင်ငံရေးပြဿနာ]၊ မုက်လိက် ၈၆-၈၇၊၊</ref> # ကရေင်ဂှ် ဒှ်ဂကူမလုပ်စိုပ်ကၠုင် ဍုင်ဗၟာ နူတမ်မူလတေအ်ရတုဲ သ္ဒးနွံကဵု အခေါင်မမင်မဲ ယေန်သၞာင် အခိုက်ကၞာဂကူကရေင်ရောင်၊၊ # ဂကူကရေင်ကဵု ဂကူဗၟာဂှ် အခေါင်အရာ သ္ဒးတုပ်ရောင်၊၊ # ဒုင်သဇိုင် ကုပရေင်ဆဵုဂဗ ပ္ဍဲခေတ်ဂျပေန် မလုပ်ကၠုင်ဂှ် ဒဒှ်ရ ဂကူကရေင် ပရေင်ဂီုကၠီုဟွံမဲဂှ်တုဲ ကရေင်တအ် သ္ဒးနွံကဵု အခေါင်ဂီုကၠီုရောင်၊၊ # အနာဂတ်ဂကူကရေင် ဂွံတန်တဴ ဗွဲဂီုကၠီုမာန် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာဂှ် ဒၞာဲတၞဟ်ခြာ အခေါင်ကရေင် တန်တဴကေတ်တ် သ္ဒးနွံရောင်၊၊ # ဒေသဒၞာဲတၞဟ်ခြာ သွက်ဂကူကရေင်ဂှ် ရးတၞင်သဳ၊ ခရိုင် ညောင်လေးပင် ကေုာံ ဒေသပယျဵုနိမိတ် အကြာဍုင်သေံကဵု ဍုင်တအ်ဂှ် သ္ဒးဒက်ပ္တန်ကဵု တွဵုရးကရေင် ဒေသကုန်ဒဵု ပံင်ကောံ (ညီညွတ်သော တောင်တန်းဒေသ ကရင်ပြည်နယ်)၊ ဒက်ပ္တန် ဗီုဏအ်မာန်ဟေင် ဂကူကရေင် မနွံပ္ဍဲဍုင်သေံ ကဆံင်ပရေင်မၞိဟ်မသဝ်ဒၟံင်တအ်ဂှ် ဂွံဗိုင်ရီုဗင် ထ္ၜပတိုန်ကဵုမာန်ရောင်၊၊ ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဆဵုဂဗ အကြာသၟိင်အင်္ဂလိက် ဒဝ်နာသမေတ် ကဵု မၞိဟ်စၞးဖဆပလ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဂှ် သွဟ်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဟွံကလိဂွံရ၊၊ သၟိင်အင်္ဂလိက် ဟွံဒးဂၞပ် လတူရဲဝါဒတဲပါဲ ဗီုကဵု ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတအ်တုဲ စၞးဂှ် ညးရုဲစှ် မၞိဟ်ဝါဒတဲပုင်တုဲ ဒက်ပ္တန် အလဵုအသဳရ၊၊ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံအလဵုအသဳဂှ် မၞိဟ်နူ ဂကောံဗဟဵုကရေင် မန်းဘခင် ဂွံဒှ် ပ္ဍဲဂကောံဝန်ဇၞော်တအ်ရ၊၊ ဆဂး ဗွဲကြဴ ဖဆပလတအ် ဒစဵုဒစးတုဲ သၟိင်အင်္ဂလိက် ဒဝ်နာသမေတ် ကလေင်စဴအာ ဍုင်အေန်ဂလာန်တုဲ က္ဍိုပ်သကိုပ်ဖဆပလ ဂွံစိုပ်ဒၞာဲ အလဵုအသဳရ၊၊ စပ်ကဵု အခေါင်အရာ ဂကူကရေင်တုဲ သွက်ဂွံသဳကၠဳ ကုအလဵုအသဳဗြိတိန်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၆ ဂိတုဂျူလာင် ၂၉ ဂှ် စောသာဒင်၊ စောဆစ်ဒနီလူနီ၊ စောဘိုးချစ် ကဵု စောဘဥူၐြဳတအ် တိတ်အာ ဍုင်အေန်ဂလာန်ရ၊၊ ရဲဂကောံဂှ် ဂွံဆဵုကဵု ဝန်ဇၞော်ပ္ဍဲနန် မေဿတာအက်တလဳ (နန်းရင်းဝန် မစ္စတာအက်တလီ)ရ၊၊ ဟီုဂး ပရူ ဗီုကရေင် ကဵု အင်္ဂလိက် မဒှ်ကၠုင်မိတ် ရေင်သကအ်၊ ညံင်အင်္ဂလိက် ဟွံကၠဟ်စွံလဝ်ကရေင် ကဵုဗၟာတအ်ဂှ် ချပ်ဂၞန်ရေင်သကအ်ရ၊၊ နူကဵု ညးစၞးကရေင်တအ် ဟီုအာတ်မိက် ＂ဗီုကဵု ဂကူတၞဟ်တအ် မိက်ဂွံ ပါ်တိတ် နူအေန်ပါယာ ဗြိတိန်ဂှ် ဂကူကရေင်ညးတအ် ဟွံမဲပၟိက်၊၊ ဒေသကရေင်ဂှ် ညံင်ဂွံဆက်မံင်အာ သၟဝ်အေန်ပါယာဗြိတိန်ပၠန် ဟွံဂွံဟာ၊၊＂ မြဴသာ်ဝွံ ဟီုတိုန်တုဲ မေဿတာအက်တလဳဂှ် မုဟွံဟီုမွဲသာ် ကျောဝ်နာဍဳ ပ္ဍဲတဲတုဲ ＂အဲဒးအာ ကောံဓရီုတၞဟ်နွံမံင်၊၊＂ဂးတုဲ ကတဵုတိတ်အာ နူကဵုကောံဓရီုဂှ်ရ၊၊ ဗွဲကြဴနူဂှ်ညိ မၞိဟ်စၞးဂကူဗၟာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း စိုပ်အာ အေန်ဂလာန် ဆဵုဂဗ ကုမေဿတာအက်တလဳ သွက်ဂွံ ကေတ်ဍုင်ဗၠးၜးဂှ် ဖျေဟ်လၟေင်ကမၠောန် မကဵုဗၠးၜးဍုင်ဗၟာ မကော်ဂး လိက်ကသုက် အောင်ဆန်း-အက်တလီ မာန်ကၠုင်ရ၊၊ <ref>မောင်စင်ကြယ်၊ [http://albanykarennews.blogspot.com/2013/07/blog-post_3841.html စောဘဦးကြီး နှင့် လူမျိုးစုများ၏ နိုင်ငံရေးပြဿနာ]၊ မုက်လိက် ၉၂-၉၃၊၊</ref> ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် နကဵုအင်္ဂလိက် သွက်ဂွံကဵု ဍုင်ဗၠးၜး ကုဍုင်ကဝ်လဝ်နဳတအ် ပြဟ်ဟ်ဟေင် စိုတ်ဇၞော်ဒၟံင်ဂှ် ကၠးဒၟံင်ရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၆ ဂိတုအဝ်ဂေတ်ဂှ် ကလေင်ရုဲစှ် ကံင်သဳသၟိင်အင်္ဂလိက်တၟိ (ဘုရင်ခံကောင်စီအစိုးရအဖွဲ့)ဂှ် စောဘဥူၐြဳ ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် ဝန်ဇၞော်မွဲတၠကီုရ၊၊ ပ္ဍဲကဵုကံင်စဳဂှ် မၞိဟ်ဇၞော်ဖဆပလတအ် ဂွံပါလုပ်ဂၠိုင်တုဲ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဂှ် ဂွံဒှ် ဒုဥက္ကဌ ရ၊၊<ref>မောင်စင်ကြယ်၊ [http://albanykarennews.blogspot.com/2013/07/blog-post_3841.html စောဘဦးကြီး နှင့် လူမျိုးစုများ၏ နိုင်ငံရေးပြဿနာ]၊ မုက်လိက် ၉၇၊၊</ref> ၁၉၄၆ ဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၈ ဂှ် ဂကောံကရေင်ကမၠောန် မပ္တံကဵု ဂကောံဗဟဵုဂကူကရေင်၊ ဂကောံကရေင်ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဂကောံသၟတ်ကရေင်တအ် ပကောံဓရီုတုဲ ဒဒှ်ရ ဂကူကရေင် ဒးကေတ် ဍုင်ဗၠးၜးတၞဟ်ခြာဂှ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ရ၊၊ ညံင်ရဴဂှ်ကီု ပ္ဍဲဂိတုဇာန်နဝါရဳ (၁၇-၂၃)ဂှ် ဂကူဗၟာ ကေုာံ ကောန်ဍုင်အရင်တၞဟ်တအ် ပသဘင်သဳကၠဳပ္ဍဲကျာ်လ္ဂုင် ပဇ္ဇရးလဒေါဝ် (ရွှေတိဂုံအလယ်ပစ္စယံ)ကီုရ၊၊ ဂိတုဂတဂှ် ဖေဖဝ်ဝါရဳ (၄-၆) မၞိဟ်စၞးဂကူကရေင်ဂမၠိုင် ကလေင်ပကောံဓရီုတၟိပၠန်တုဲ ဖျေဟ်ဏာ သ္ဂုတ်သွာတ် (၄) တင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊<ref>မောင်စင်ကြယ်၊ [http://albanykarennews.blogspot.com/2013/07/blog-post_3841.html စောဘဦးကြီး နှင့် လူမျိုးစုများ၏ နိုင်ငံရေးပြဿနာ]၊ မုက်လိက် ၉၉၊၊</ref> # ပ္ဍဲဂကောံဝန်ဇၞော် (ရာထူးဝန်အဖွဲ့)ဂှ် ဂကူကရေင် သ္ဒးပါရောင်၊၊ # ပ္ဍဲဒေသ ဂကူကရေင်မပဒတဴတအ်ဂှ် သ္ဒးခကဵု သ္ဍာဲဒဴဂကူကရေင်ရောင်၊၊ # ဂကူကရေင် မပေင်အာယုက် (၁၈)တုဲ အခေါင်စုတ်မာဲ သ္ဒးနွံရောင်၊၊ # သွက်ဂကူ ဘဝဂွံဂီုကၠီု ဂွံဇၞော်မောဝ်တုဲ သ္ဒးဒက်ပ္တန်ကဵု တွဵုရးကရေင်တၞဟ်ခြာရောင်၊၊ အသိင်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဇၞော်တိုန်ဒၟံင်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၇ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ (၅-၇)ဂှ် ကၠောန်သဘင်သဳကၠဳ ဂကူကရေင်မွဲပၠန် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်တုဲ မၞိဟ်တိုန်စိုပ် ၜိုတ်ၜါလ္ၚီပြင်င်ရ၊၊ ပ္ဍဲကဵု သဘင်သဳကၠဳဂှ် ဂကောံဗဟဵုကောန်ဂကူကရေင် ကဵု ဂကောံသၟတ်ကရေင် ၜါပံင်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန် ဂကောံပံင်ကောံမွဲ မကဵုလဝ်ယၟု ဗော်သွးပံင်ကောံ ကောန်ဂကူကရေင် ကေအေန်ယူ (Karen National Union - K.N.U)ရ၊၊ ပ္ဍဲဂကောံပံင်ကောံတၟိဂှ် စောစံဖိုးသင် (မေဂျာစံဖိုးသင်) ဂှ် ဒှ်ဥက္ကဌတုဲ စောဘဥူၐြဳ ဂှ် ဒှ်ဒုဥက္ကဌရ၊၊ တင်အဓိက မချပ်ဂၞပ် ပ္ဍဲသဘင်သဳကၠဳဂှ် အတိုင် လၟေင်ကမၠောန် လိက်ကသုက် အောင်ဆန်း-အက်တလဳ ဂှ် နကဵုဂကူကရေင် ပါလုပ်ထေက် ဟွံထေက်ရ၊၊ သွဟ်သဘင်သဳကၠဳဂှ် လလောင်တြးပတိတ်ဏာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊<ref>မောင်စင်ကြယ်၊ [http://albanykarennews.blogspot.com/2013/07/blog-post_3841.html စောဘဦးကြီး နှင့် လူမျိုးစုများ၏ နိုင်ငံရေးပြဿနာ]၊ မုက်လိက် ၁၀၀-၁၀၂၊၊</ref> (၁) ရံင် နကဵုတင်ဗွဲသၟဝ်တအ်ဏအ်တုဲ နူကဵုသဘင်သဳကၠဳ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဒစဵုဒစး လတူလိက်ကသုက် အောင်ဆန်း-အက်တလဳ ရ၊၊<br> (က) ပ္ဍဲ မၞိဟ်စၞး လပါ်ဍုင်ဗၟာဂှ် မၞိဟ်စၞးဂကူကရေင် ဆမွဲတၠကီု ဟွံဂွံပါလုပ်၊၊<br> (ခ) ပ္ဍဲကဵု ကၠတ်ထဝ်ပတန်ဍုင်ဂှ် စၟတ်သမ္တီကဵု လၟိဟ်မၞိဟ်ဂကူကရေင် အောန်လောန်အာ၊၊<br> (ဂ) ပ္ဍဲလိက်ကသုက်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ကရေင် ဆက်တန်တဴအာအခေါင်နွံဂှ် ဟွံကၠးဖ္ဍး၊၊<br> (ဃ) ကောန်ဂကူကရေင်တအ် မအာတ်မိက်ဒၟံင် သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီကဵု တွဵုရးကရေင်တၞဟ်ခြာဂှ် ပ္ဍဲလိက်ကသုက်ဂှ် ညိဟွံပါ၊၊<br> (ၚ) ပ္ဍဲအရာမဆုက် လိက်ကသုက် အောင်ဆန်း-အက်တလဳဂှ် ပွမကဵုသမ္တီ၊ ပွမချပ်ဂၞန် ကုက္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူကရေင်တအ် ဟွံမဲလဝ်၊၊<br> (စ) ရံင်နကဵု တင်ဗွဲလတူဝွံတုဲ စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၁၉၄၇ ဂိတုမာတ် ၃ ယဝ်ရ ဟွံကလေင်မိင် နူကဵု ဂကောံဝန်နန်ဍုင်ဗဳလာတ် (အလဵုအသဳအင်္ဂလိက်) မ္ဂး နကဵုဂကူကရေင် ဗဂပ်ဗဗေင် ဒစဵုဒစး လတူ သဘင်ရုဲမာဲ သွက်ကၠတ်ထဝ်ပတန်ဍုင်ရောင်၊၊<br> (၂) အတိုင်မအာတ်မိက်လဝ် ဗွဲလတူဝွံ ယဝ်ရပါလဳမာန်ဗဳလာတ်/လာန်ဒါန် စဵုကဵုစိုပ် ဂိတုမာတ် ၃ ဂှ် ဟွံကလေင်ကဵုသွဟ်မ္ဂး စောဘဥူၐြဳ ညးမဒှ် ဂကောံဝန်ဇၞော် ပ္ဍဲကံင်သဳအလဵုအသဳဂှ် နဒဒှ် မထ္ၜးဆန္ဒတုဲ နုက်တိတ် နူကဵုဂကောံအလဵုအသဳရောင်၊၊ အတိုင်မအာတ်မိက်ဂှ် ဟွံကလိဂွံတုဲ စောဘဥူၐြဳ နုက်တိတ် ထောအ်ဂကောံအလဵုအသဳ၊ နကဵုကရေင် ဒစဵုဒစး ဗဂပ်ဗဗေင် ကုသဘင်ရုဲမာဲကၠတ်ထဝ် ပတန်ဍုင်ရ၊၊<ref>မောင်စင်ကြယ်၊ [http://albanykarennews.blogspot.com/2013/07/blog-post_3841.html စောဘဦးကြီး နှင့် လူမျိုးစုများ၏ နိုင်ငံရေးပြဿနာ]၊ မုက်လိက် ၁၀၃၊၊</ref> ==အာတ်မိက် အခေါင်ကရေင် နူအလဵုအသဳဗၟာ== နူကဵု ဗော်သွးပံင်ကောံဂကူကရေင် ကေအေန်ယူ မၞိဟ် (၉) တၠ သွက်ဂွံ ပညဳပညပ် ကိစ္စဂကူကရေင်တုဲ အာဆဵု ကဵုဝန်ဇၞော်မဆေင်ကဵုဍုင်ဗၟာတုဲ အာတ်မိက်ဏာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊<ref>မောင်စင်ကြယ်၊ [http://albanykarennews.blogspot.com/2013/07/blog-post_3841.html စောဘဦးကြီး နှင့် လူမျိုးစုများ၏ နိုင်ငံရေးပြဿနာ]၊ မုက်လိက် ၁၀၄၊၊</ref> # ဒၞာဲဒေသ ခရိုင်အင်စိင်၊ ဗဂေါ၊ သာယာဝတဳ၊ ဖျာပုင်၊ ထဝါဲ ကေုာံ ဗိက်တအ် မဟွံဂွံ စၟတ်သမ္တီ ဒၞာဲဆန္ဒမာဲတၞဟ်ခြာ သွက်ဂကူကရေင်ဏီတအ်ဂှ် ပ္ဍဲသွက်ပေါဲရုဲမာဲကၠတ်ထဝ် ပတန်ဍုင်ဂှ် ညံင်ဂွံစွံကဵု မၞိဟ်စၞးဂကူကရေင် (၁၇) တၠ၊၊ # ပ္ဍဲဂကောံအလဵုအသဳ ဍုင်ဗၟာဂှ် မၞိဟ်စၞးဂကူကရေင် သ္ဒးပါလုပ် (၂၅﹪) ရောင်၊၊ # ဒပ်ပၞာန်ကရေင် မဒၟံင်တၞဟ်ခြာဂှ် ညံင်သဂွံဆက် စွံအာ၊၊ # သွက်ဂွံ ဒက်ပတန် တွဵုရးဍုင်ကရေင်ဂှ် နကဵုမူ သ္ဒးကဵုလဝ် တင်တုပ်စိုတ်ရောင်၊၊ # ပ္ဍဲကဵု စက်ယန်ပကင်ရင်ဍုင် ပ္ဍဲဌာနနာနာတအ်ဂှ် နကဵုဗၞတ်လၟိဟ် (အချိုးအစာအလိုက်)ဂှ် သ္ဒးခပတိုန်ကဵု ဂကူကရေင်ရောင်၊၊ # သွက်ပေါဲရုဲမာဲဂှ် စရင်အင် လၟိဟ်မၞိဟ်ဍာံဍာံ သ္ဒးကေတ်လဝ်ရောင်၊၊ စိုပ်ကဵု တင်မအာတ်မိက်လဝ် ဗွဲလတူတေအ်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၇ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၈ ဂှ် မၞိဟ်စၞးဂကူကရေင် စောစံဖိုးသင်၊ အာဆဵု ကု မၞိဟ်စၞး ဂကောံဝန်ဇၞော်ဍုင်ဗၟာဂှ် ညးမဒှ်ဒုဥက္ကဌ ဂကောံဝန်ဇၞော်ဍုင်ဗၟာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဒုင်ဆဵုရ၊၊ ကရောမ်ဂှ် ဝန်ဇၞော် မဆေင်ကဵုဂကူကရေင်ၜါ မန်းဘခိုင် ကဵု စောဘဦးကြီးလေဝ် တိုန်စိုပ်ကီုရ၊၊ အခိင်ဂှ် ဒှ်အခိင် ကၠာညးဟွံဂွံ နုက်တိတ် နူဝန်ဇၞော်ဏီရ၊၊ တင်အာတ်မိက်သီုဖအိုတ်ဂှ် တင်သွက်ဂွံဆက်စွံအာ ဒပ်ပၞာန်ကရေင် ကဵု တင်လက္ကရဴအိုတ် ကေတ်စရင်လၟိဟ်မၞိဟ် ဆၜါတင်ဏအ်ဟေင် ဝန်ဇၞော်ဍုင်ဗၟာ ဒုင်တဲရ၊၊ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ နကဵုကေအေန်ယူ ကော်ကောံဓရီုကာမံက်တိုန် ဗွဲမပြဟ်ရ၊၊ နူကဵုကောံဓရီုဂှ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် အတိုင်သ္ဂုတ်သွာတ်တြေံ မဗဂပ်ဗဗေင် ကုသဘင်ရုဲမာဲကၠတ်ထဝ် ပတန်ဍုင် ကဵု စောဘဥူၐြဳ နုက်တိတ် နူဝန်ဇၞော်ဂှ် ဆက်ဖျေဟ်ဏာ သ္ဂုတ်သွာတ်ပၠန်ရ၊၊<ref>မောင်စင်ကြယ်၊ [http://albanykarennews.blogspot.com/2013/07/blog-post_3841.html စောဘဦးကြီး နှင့် လူမျိုးစုများ၏ နိုင်ငံရေးပြဿနာ]၊ မုက်လိက် ၁၀၅၊၊</ref> ==ဒက်ပ္တန် ဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာကောန်ဂကူကရေင်== သၞာံ ၁၉၄၇ ဂိတုဨပြဳ ၂၀ ဂှ် ကေအေန်ယူ ကော်သဘင်သဳကၠဳ ကာမံက်တိုန် မွဲပၠန်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဒှ်အခိင် ဆရုဲမာဲကၠတ်ထဝ်ပတန်ဍုင် အလန်ပထမ ကၠောန်လဝ်တုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲဨပြဳ (၉) ဂှ်ရ၊၊ ပ္ဍဲသဘင်သဳကၠဳဗော်ဂှ် စၞးစောစံဖိုးသင်ဂှ် စောဘဥူၐြဳ ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် ဥက္ကဌ ကေအေန်ယူ ရ၊၊ တုဲပၠန် နကဵု ကေအေန်ယူ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံဒက်ပ္တန် ဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာကောန်ဂကူကရေင် (K.N.D.O) မွဲရ၊၊ မန်းဘဇန် ဒှ်မၞိဟ် မကေတ်တာလျိုင် ပရေင်စဵုဒၞာဂကူရ၊၊<ref>မောင်စင်ကြယ်၊ [http://albanykarennews.blogspot.com/2013/07/blog-post_3841.html စောဘဦးကြီး နှင့် လူမျိုးစုများ၏ နိုင်ငံရေးပြဿနာ]၊ မုက်လိက် ၁၀၆-၁၀၇၊၊</ref> နူကဵု သဘင်သဳကၠဳဂှ် တင်အာတ်မိက် (၅) တင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ အာတ်မိက်ဏာရ၊၊ # ပ္ဍဲအရာ မကလေင်ဒက်ပ္တန် တွဵုရးဍုင်ကရေင် ကေုာံ အခေါင်ကံကုသိုလ်ကရေင် ကရေင်ဖန်ကေတ်တ်ဂှ် ယဝ်ရ ဂကူကရေင်မွဲမွဲ ဒးဒုင်ဂိအာမ္ဂး ဒှ်အရာတာလျိုင် မဆေင်ကဵု အလုံမွဲ ကောန်ဂကူကရေင်ရောင်ဂှ် စွံစိုတ်ရ၊၊ # မၞိဟ်စၞးဂကူကရေင် မဒုင်ရုဲစှ် ပ္ဍဲသဘင်ရုဲမာဲ သွက်ကၠတ်ထဝ် ပတန်ဍုင်ဂှ် ဟိုတ်မဒှ် မၞိဟ်စၞး ဂကူကရေင်ဇေတ်တ် ဟွံသေင်တုဲ ကောန်ဂကူကရေင်တအ် စုတ်ကဵုမာဲရောင်ဂှ် လ္ပစှ်ေစိုတ်ညိ၊၊ # အတိုင်ပၟိက်ဆန္ဒညးဍုင်ကွာန်ကရေင်ဂှ် စောဘဥူၐြဳ မနုက်တိတ် နူကဆံင်ဝန်ဇၞော်ဂှ် ပတိုန်ဏာ ဂုဏ်စရာဲ၊၊ အတိုင်ပၟိက်ဆန္ဒကောန်ဂကူကရေင်ဂှ် က္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူကရေင်တအ် ဟွံလုပ်ဒုင်ရုဲစှ်မာဲ ပ္ဍဲကၠတ်ထဝ်ပတန်ဍုင်ဂှ်ကီု ကုကောန်ဂကူကရေင် ညးဟွံစုတ်မာဲတအ်ကီု ပတိုန်ဏာ ဂုဏ်စရာဲရ၊၊ # နူကဵု သဘင်သဳကၠဳဏအ် သွက်ဂွံဒက်ပ္တန်အာ ဗော်ပၠတရဴကောန်ဂကူမန်ဂှ် ဖျေဟ်ဏာ သ္ဂုတ်သွာတ်ရ၊၊ # လိက်ပရိုင် လၟေင်သတ္တဟ သွက်ဂွံချူလညာတ် ကေုာံ ရမ္သာင်ကေအေန်ယူဂှ် တက်ပ္တိတ်အာရောင်၊၊ တင်လလောင်တြး လက္ကရဴအိုတ်ဂှ် လိက်လၟေင်ပရိုင် နကဵုယၟု ＂သုဝဏ္ဏတိုင်း＂ဂှ် တက်ပ္တိတ်အာရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၇ ဨပြဳ (၁၆) ဂှ် ဒက်ဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာကောန်ဂကူကရေင်ရ၊၊ ၜိုန်ရ သဘင်သဳကၠဳကရေင် လလောင်တြးလဝ် ဗဂပ်ဗဗေင် ကုသဘင်ရုဲမာဲဂှ်ကီုလေဝ် ကောန်ဂကူကရေင်လ္ၚဵု ဒုင်ရုဲစှ်တုဲ သီုဖအိုတ် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် မၞိဟ် ၂၄ တၠရ၊၊ <ref>မောင်စင်ကြယ်၊ [http://albanykarennews.blogspot.com/2013/07/blog-post_3841.html စောဘဦးကြီး နှင့် လူမျိုးစုများ၏ နိုင်ငံရေးပြဿနာ]၊ မုက်လိက် ၁၁၇၊၊</ref> ==အာတ်မိက် အခေါင်ကရေင် နကဵုဒြဟတ်ညးဍုင်ကွာန်== သၞာံ ၁၉၄၇ ဂိတုဂျူလာင် ၁၉ ဂှ် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ကဵု က္ဍိုပ်သကိုပ်ဂမၠိုင် ဒးဒုင်ပန်ဂစိုတ် ပ္ဍဲရုင်ဝန်ဇၞော်ဂမၠိုင် ဍုင်လ္ဂုင်တုဲ စၞးအောင်ဆန်းဂှ် ဥူနု ဆက်ကေတ်အာ တာလျိုင်အလဵုအသဳဍုင်ရ၊၊ ဝန်ဇၞော်စၞးဂကူကရေင် မဒးဒုင်ချိုတ်အာ ကရောမ် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း မန်းဘခိုင်ဂှ် မန်းဝင်မောင် ဆက်ကေတ်တာလျိုင်ရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၇ ဂိတုအံက်တဝ်ပါ ၂၄ ဂှ် ကၠတ်ထဝ်ပတန်ဍုင် ကလေင်စပံက်ပၠန်တုဲ ဥပဒေသဇိုင် လဒက်ပတန်ဍုင်ဗၟာ (မြန်မာနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ) ဂှ် ဒှ်အာဒတန်ရ၊၊ ပ္ဍဲကဵု ဥပဒေသဇိုင်ဂှ် အခေါင်အရာ ဂကူကရေင်ကီု၊ ဂကူမန်ကီုဂှ် ဗွဲတၞဟ်ခြာ ဟွံမဲရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ နကဵုနဲကဲ မအာတ်အခေါင်အရာ ဂကူကရေင် ပ္ဍဲကၠတ်ထဝ်ဂှ် ဂၠံင်အိုတ်အာရ၊၊ သွက်ဂွံ ဆက်အာတ်မိက်အာ အခေါင်အရာကရေင်ဂှ် ကၠောန်သဘင်သဳကၠဳကေန်အေန်ယူ ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီုရ၊၊ နကဵုမရန်တၟအ် သွက်ဂွံပံင်ကောံ ကလိဂွံဒြဟတ် နူဂကူမန်တုဲ ရုဲစှ် ကၠောန်သဘင်သဳကၠဳ ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီုဒှ်မာန်ရ၊၊ ပ္ဍဲသဘင်သဳကၠဳဂှ် မၞိဟ်တိုန်စိုပ် ၇၀၀ ပြင်င်တုဲ သီုဘိက်ပၟိင်လဝ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ဂကူမန်ဂမၠိုင်ကီုရ၊၊ နူကဵု သဘင်သဳကၠဳဂှ် ပဏာပတန် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊ # ဥပဒေသဇိုင် လဒက်ပတန်ဍုင်ဗၟာ မပလဝ်ဒတန်လၟုဟ်ဝွံ ဟိုတ်နူမၞိဟ်စၞးဂကူကရေင်ဇေတ်တ် ဟွံပါလုပ်တုဲ ညးဍုင်ကွာန်ကရေင် ဟွံဒုင်တဲ၊၊ # တၞဟ်နမဂွံဓဇက်ချူ စဳပၞောန်ဥပဒေ ပ္ဍဲကမၠောန် မဒက်ပ္တန် တွဵုရးဍုင်ကရေင်ဂှ် ပအပ်ကဵု တာလျိုင် ကုဂကောံကေင်ကာဗဟဵု၊၊ # ဗီုအခက်အခုဲ မစိုပ်ကဵု ဒက်ပ္တန် တွဵုရးဍုင်ကရေင် တၞဟ်ခြာဂှ် ဒးကဵုသမ္တီ ကုဂကောံကုလသမဂ္ဂ၊၊ # နူကဵု သဘင်သဳကၠဳဝွံ ကဵုဏာသမ္တီ ဒဒှ်ရ ညးတအ် ထံက်ဂလာန် လတူ ဂကောံကေင်ကာဗဟဵု (ဗော်ကေအေန်ယူ)၊၊ # ရးတၞင်သဳ သီုကဵု ခရိုင်တံင်ငူ၊ ခရိုင်အင်စိင်၊ ခရိုင်ဟံသာဝတဳ ကေုာံ ခရိုင်ညောင်လေးပင်ဂှ် ညံင်ဂွံ စၟတ်သမ္တီကဵု တွဵုရးကရေင်တၞဟ်ခြာ၊၊ # ဥပဒေအပြောမ် မကဵုဒုဟ်ဒဏ် ကုညးမရပ်လွဟ်တအ်ဂှ် ညံင်ဂွံပလီုကဵု၊၊ # အလာံမစကာဒၟံင်လၟုဟ်ဂှ် နဒဒှ် အလာံကောန်ဂကူကရေင်ဂှ် ပဒတန် စၟတ်သမ္တီအာ၊၊ ပ္ဍဲကဵု သဘင်သဳကၠဳဂှ် ရမ္သာင်ဂမြဴ ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ကြဵုဇာတဴအိုတ်ရ၊၊ # တွဵုရးဍုင်ကရေင် ကဵုပြဟ်ဟ် ကဵုပြဟ်ဟ်၊ # ပ္ဍဲအပ္ဍဲဍုင် ဟွံမဲပၟိက် ဟွံမဲပၟိက်၊ # အဓိကဵုကောန်ဂကူ ဟွံမဲပၟိက် ဟွံမဲပၟိက်၊ # ကရေင်မွဲဒကေဝ် ဗၟာမွဲဒကေဝ်ဂှ် ထ္ၜးပြဟ်ဟ် ထ္ၜးပြဟ်ဟ်၊၊ အတိုင်လၟေင်ကမၠောန် လိက်ကသုက်အောင်ဆန်း-အက်တလဳဂှ် ဆက်ကၠောန်ဒၟံင်တုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၈ ဂိတုဇာန်နဝါရဳ (၄)ဂှ် ဍုင်ဗၟာကလိဂွံအာ ဗၠးၜး နူဗြိတိန်ရ၊၊ အလဵုအသဳပတန်ဍုင်ဂှ် ဒှ်အာ အလဵုအသဳဍုင်ဗၟာ (ဖဆပလ) ရ၊၊ တ္ၚဲယးဂတးဂှ် ကရေင်တအ် ဆက်လလောင်တြး ဒဒှ်ရ ကရေင်ဂှ် ဂကူဂကူသၟတ် (Tribe/မျိုးနွယ်စု) ဟွံသေင်၊ ဒှ်ဂကူ (Nation/လူမျိုး) မွဲဂကူရ၊၊ ဂတဂှ် မွဲဂိတုဂှ် စပ်ကဵု သွက်ဂွံ ကဵုတွဵုရးဍုင်ကရေင်ဂှ် ဗော်ကေအေန်ယူ ပတိုန်လိက် အာတ်မိက် အလဵုအသဳဖဆပလရ၊၊ တုဲဂှ် ဖေဖဝ်ဝါရဳ (၁၁) ဂှ် နကဵုဗော်ကေအေန်ယူ အာဂတတုဲ ညံင်ဂွံဗၟံက်ကဵု တွဵုရးဍုင်ကရေင်ဂှ် ကောန်ဂကူကရေင်တအ် ထ္ၜးဆန္ဒအိုတ်ရ၊၊<ref>မောင်စင်ကြယ်၊ [http://albanykarennews.blogspot.com/2013/07/blog-post_3841.html စောဘဦးကြီး နှင့် လူမျိုးစုများ၏ နိုင်ငံရေးပြဿနာ]၊ မုက်လိက် ၁၁၈-၁၂၀၊၊</ref> စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၈ ဂိတုမာတ် (၃-၅)ဂှ်လေဝ် ဆက်ကၠောန် သဘင်သဳကၠဳ ကောန်ဂကူကရေင် မွဲဝါပၠန်ရ၊၊ ပ္ဍဲသဳကၠဳအလန်ဏအ်ဂှ် # ဒပ်ပၞာန်ကရေင်တၞဟ်ခြာဂှ် ညံင်ဂွံဆက်စွံအာ၊၊ # လွဟ်သေနာတ် မနွံကဵု လာင်ဇြေန်တအ်ဂှ် ညံင်ဂွံသီကေတ်၊၊ # က္ဍိုပ်သကိုပ်ကရေင်ဍာဲ ဖျေဟ်ဏာသ္ဂုတ်သွာတ် ဟွံဆက်ပံင် ကုဍုင်ဗၟာဂှ် ထံက်ဂလာန်ပေင်င်၊၊ ညံင်ရဴ ကောန်ဂကူကရေင် ကောန်ဂကူမန်တအ် မအာတ်မိက် အခေါင်ကောန်ဂကူကီု၊ မွဲလပါ်ဂှ် အကြာက္ဍိုပ်သကိုပ်ဗၟာကဵုဗၟာ လညာတ်တၞဟ်ခြာတုဲ ဗော်ကောန်မျူနေတ်ဍုင်ဗၟာဂှ် ၁၉၄၈ ဂိတုမာတ် ၂၈ဂှ် ရပ်လွဟ်တုဲ တိတ်ဂြိုပ်ရ၊၊ ဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာကောန်ဂကူကရေင် မဒက်ပ္တန်လဝ် သၟဝ်ဗော်ကေအေန်ယူဂှ် စချဳဓရာင်ကၠုင်ကီုရ၊၊ ဒပ်ရာ်ဖေဝ်ကရေင် (Karen Rifles) ကဵု ဒပ်ဗၠာဲသၟိင်ကရေင် (Karen Arms Police)တအ်လေဝ် ပံင်ကောံ ကုဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာကောန်ဂကူကရေင်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ဗီုပြင် ပဋိပက္ခ အကြာဂကူဗၟာ ကဵု ဂကူကရေင်ရ၊၊ ညံင်ဟွံဂွံဒှ်ဂှ် က္ဍိုပ်သကိုပ်ကရေင်တအ် ဒုင်ဂုဏ် အာတ်မိက် ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ၊၊ ==ပၠန်ဂတး နကဵုလွဟ်== ဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာကောန်ဂကူကရေင်ဂှ် ဒြဟတ်ဇၞော်ကၠုင်ရ၊၊ နကဵုနဲကဲ ပရေင်အာတ်မိက်ကေတ် နကဵုနဲကဲၜိုဟ်ဟ်ဂှ် ၜိုန်ရ မၞိဟ်ဇၞော်ဗော်ကေန်အေန်ယူ မပတံကဵု စောဘဥူၐြဳတအ် ဆက်ဂစာန်ဒၟံင်ဖိုဟ်ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ သွဟ်ဟွံမံက်၊ ဗၟာ ဟွံဗက်ကဵု ပၟိက်ဆန္ဒ ဂကူကရေင်တအ်တုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၈ ၜိုတ်လဒေါဝ်ဂှ် ပရေင်ချဳဓရာင် နကဵုလွဟ်ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ နကဵုဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာဂကူကရေင်ဂှ် လုပ်သီကေတ် တိုက်ဘဏ္ဍာ (အလဵုအသဳ) ပ္ဍဲဍုင် အိမ္မဲ၊ မအူပင်တုဲ စိုပ်ဂိတုအဝ်ဂေတ် (၃၀) လုပ်ဗတိုက် ဍုင်သဓီုရ၊၊ သေတ်တေန်ဘာ (၁) ဂှ် ပံင်ကဵု ဒပ်ပၞာန်မန်တုဲ လုပ်သီဍုင်မတ်မလီုရ၊၊ သေတ်တေန်ပါ (၈) လုပ်သီ ဍုင်ရွှေကျင် ကဵု ဍုင်ကျောက်ကြီး၊ သေတ်တေန်ပါ (၁၀) သီဍုင်မော်လမြိုင်ကျွန်း၊ ကျိုက်ပိ၊ သေတ်တေန်ပါ (၂၂) ဍုင်တောင်ကြီး၊ သေတ်တေန်ပါ (၂၃) ဍုင်လွယ်ကော်၊ သေတ်တေန်ပါ (၂၄) ဍုင်လွယ်လင်တအ် လုပ်သီကေတ်ရ၊၊ သေတ်တေန်ပါ (၁၇-၁၈)ဂှ် ဗော်ကေအေန်ယူ ကၠောန်သဘင်သဳကၠဳဗော် ပ္ဍဲၝောအ်ခန်ကံင်သဳကရေင် ဍုင်ဘာသီရ၊၊ နူကဵု သဘင်သဳကၠဳဂှ် သ္ဂုတ်သွာတ်ဏာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊ * ဂကူမန် ကဵု ဂကူကရေင်တအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူဘဝတုပ်တုဲ မန် ကဵု ကရေင် ညးမွဲကုမွဲ ဒးရီုဗင် ရေင်သကအ်ဂှ် ထံက်ဏာဂလာန်ပေင်င်၊၊ * ဟိုတ်နူအကာဲအရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ပရေအ်စှ်ေဒၟံင် ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲတုဲ သွက်ဂီုကၠီု ညးဍုင်ကွာန်ဂကူကရေင်တအ်ဂှ် ယဝ်ရအာတ်မိက်ကၠုင်မ္ဂး ဗွဲမပြဟ် ကဵုဏာ အရီုအဗင်ရောင်၊၊ * သွက်တွဵုရးဍုင်ကရေင်တၞဟ်ခြာ ဂွံမံက်ကၠုင်မာန်ဂှ် နကဵုဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်လဵု ဟွံဟီု သွက်ညဳသၟဟ်အလုံဂကူဂမၠိုင်တုဲ ဆက်ပံင်တောဲအာရောင်၊၊ * အဓိကဵုကရေင်-ဗၟာဂှ် ဗဒှ်ကဵု အရာမဆောံလေင် ပရေင်ဗၠးၜးဍုင်ဗၟာ ကေုာံ ပရေင်ဗမံက်ပတိုန် တွဵုရးဍုင်ကရေင်ဂှ်ရ ပရေင်ဆဝ်မ္ၚုဟ် ကဆောက်ကတဵု ညံင်ဂွံဒှ် အဓိကဵုဂကူဂှ် ဒစဵုဒစးအာပေင်င်၊၊ * ပ္ဍဲအရာ မဗပေင် ပၟိက်ဆန္ဒညးဍုင်ကွာန်ကရေင်ဂှ် နကဵုနဲကဲ မဟွံစှ်ေကဵု နဲကဲဒဳမဝ်ကရေသဳဂှ် ဟွံမဲပၟိက်၊၊ * စပ်ကဵု ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ်ဍုင်ကွာန်ဂှ် နကဵုကေအေန်ယူ မိက်ဂွံပါလုပ်ကၠောန် ပေင်င်ရောင်၊၊ <ref>မောင်စင်ကြယ်၊ [http://albanykarennews.blogspot.com/2013/07/blog-post_3841.html စောဘဦးကြီး နှင့် လူမျိုးစုများ၏ နိုင်ငံရေးပြဿနာ]၊၊ မုက်လိက် ၁၂၃၊၊</ref> ၜိုန်ရ နကဵုကေအေန်ယူ မွဲလပါ်ဂှ် အာတ်မိက် ညံင်ဟွံဂွံချဳဓရာင် နကဵုပရေင်ပၞာန်ဏီကီုလေဝ် နကဵုဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာကောန်ဂကူကရေင်ဂှ် သၠုင်ပတိုန် ပရေင်ချဳဓရာင်ရ၊၊ ကောန်ဂကူကရေင် မနွံပ္ဍဲဒပ်ပၞာန်အလဵုအသဳတအ်ဂှ်လေဝ် တိတ်ပံင်တောဲ ကုဒပ်ပၞာန်ကရေင်ကီုရ၊၊ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ကောန်ပၞာန်ဂကူကရေင် နွံပ္ဍဲဒပ်ပၞာန်ဍုင်တအ်ဂှ် ဒးဒုင်သီထောအ်လွဟ်၊ ဒးဒုင်ပဒေါအ်ဇူ နူပၞာန် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် (သၞာံ ၁၉၄၉ ဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၁ ဂှ် ဂဥုပ်ဗိုလ်စမစ်ဒွန်း ဂကူကရေင် ပ္ဍဲဒပ်အလဵုအသဳဂှ်လေဝ် ဒးဒုင်ဖျေဟ်ထောအ် နူတာလျိုင်တုဲ စၞးဂှ် ခပတိုန် ဂဥုပ်ဗိုလ်နေဝင်း နဒဒှ် သကိုပ်သကပၞာန် (စစ်ဦးစီးချုပ်)ရ၊၊ အလဵုအသဳဗၟာ ပအပ်တာလျိုင် ကုဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း အခေါင်စကာ ဒြဟတ်ပၞာန်ပေင်င်တုဲ သွက်ဂွံပသောင်ဗတိုက် ဒပ်ပၞာန်ကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင် သီုကဵု ဒပ်ကရေင်တအ်ရ၊၊ အရာဏအ်ဂှ် ဗဒှ်ကဵု သွက်ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ဂွံကတူဂၠိုင်တိုန်တုဲ နကဵုဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာကောန်ဂကူကရေင် စလးကၠုင် မုက်ပၞာန်သီဍုင်ဂှ် သၞာံ ၁၉၄၉ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂ ဂှ် သီဂွံအာ အင်စိင် (ဗဒါဲလ္ဂုင်)ရ၊၊ ဒပ်ဗၠာဲသၟိင်ကရေင် တမ်ဒပ် (၁) ပ္ဍဲတံင်ငူဂှ် ပံင်ကဵု ဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာကောန်ဂကူကရေင်တုဲ သီဂွံအာ ဍုင်တံင်ငူ၊ ဖြူး၊ အုတ်တွင်း၊ ထန်းတပင်တအ်ရ၊၊ ဒပ်ဗၠာဲသၟိင်ကရေင် မနွံပ္ဍဲဘာသီလေဝ် ပံင်ကဵု ဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာကောန်ဂကူကရေင်တုဲ လုပ်ဗတိုက် ဘာသီကီုရ၊၊ ဒပ်ပၞာန်ကရေင်တမ်ဒပ် (၂) နွံ ပ္ဍဲဍုင်ပြန်ဂှ်ကဵု ဒပ်ပၞာန်ကရေင် နူအင်စိင် ဇက်တိုန်ပၞာန် သွက်ဂွံအာသီ ဍုင်လ္ဂုင်ရ၊၊ ပ္ဍဲအကြာဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ကဵု ဂိတုမေဂှ် ဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာကောန်ဂကူကရေင် ကဵု ဒပ်ကောန်မျူနေတ် ပံင်ကောံတုဲ လုပ်သီဂွံအာ ဍုင်မိတ္ထိလာ၊ မေ ကေုာံ မာန္တလေရ၊၊ ညံင်ရဴသာ်ဂှ်ကီု ပ္ဍဲရးတၞင်သဳ၊ ရးဨရာဝတဳ ကေုာံ တွဵုရးသေံတအ်လေဝ် ဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာကောန်ဂကူကရေင် ဆက်သီအာဒၟံင်ရ၊၊ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၆ ဂှ် သီဂွံ ဍုင်ဒိုက်ဦး၊ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၈ ဂှ် သီဂွံ ရမည်းသင်း၊ ဍုင်ပျော်ဘွယ်လေဝ် သီဂွံအာကီုရ၊၊ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀ ဂှ် နူပျော်ဘွယ် ဆက်ဇက်အာ မိတ္ထဳလာတုဲ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၁ ဂှ် သီဂွံအာ ဍုင်မိတ္ထဳလာရ၊၊ ပ္ဍဲမိတ္ထဳလာဂှ် ဒပ်ပၞာန်ကရေင်တအ် သီဂွံက္ၜင်ကျာၜါဖ္ဍိုက် ပ္ဍဲ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၁ ဂှ်ရ ဒပ်ကရေင် သီဂွံအာ သီဍုင်မေတုဲ သီရပ်ဂွံ ဗိုလ်မှူဗၟာ ထွန်းစိန်ရ၊၊<ref>မောင်စင်ကြယ်၊ [http://albanykarennews.blogspot.com/2013/07/blog-post_3841.html စောဘဦးကြီး နှင့် လူမျိုးစုများ၏ နိုင်ငံရေးပြဿနာ]၊၊ မုက်လိက် ၁၃၂-၁၃၇၊၊</ref> အကာဲအရာမဒှ်ဒၟံင် ဗီုဏအ်ဂှ် ဝန်ဇၞော်ဥူနု အာတ်မိက် သွက်ဂွံကေတ်ဓဝ်ၜိုဟ်လလံရ၊၊ ညးဗလးနင် စောဘဥူၐြဳ ကေုာံ မန်းဂျိမ်ထွန်းအောင် ကေုာံ မၞိဟ်စၞးအလဵုအသဳ သွက်ဂွံအာ ဆဵုကု ဒပ်ပၞာန်ကရေင် ပ္ဍဲအင်စိင်ရ၊၊ ညးတအ် စိုပ်အင်စိင် ပ္ဍဲကဵု ၁၉၄၉ ဂိတုဨပြဳ ၄ ရ၊၊ ဨပြဳ (၇) ကလိဂွံ တင်တုပ်စိုတ် ဓဝ်ၜိုဟ်လလံရ၊၊ တင်တုပ်စိုတ် ဓဝ်ၜိုဟ်လလံဂှ် # ကုညးမတိတ်ဂြိပ် ရပ်လွဟ်တအ်ဂှ် ယဝ်ရဖျေဟ်လွဟ် လုပ်ပ္ဍဲသၞောဝ်မ္ဂး နကဵုအလဵုအသဳ သၠးကဵုဒုဟ်ဒဏ်ဂမၠိုင်ရောင်၊၊ # ကောန်ပၞာန်ကရေင်တြေံ ညးမတိတ်အာဂြိပ်တအ်ဂှ် ကလေင်စဴကၠုင်မ္ဂး ကဵုပရိုင် ကုကမ္မတဳကလေင်ဒက်ပ္တန်ဒပ်ပၞာန်ညိ၊၊ # လတူကောန်ပၞာန်ကရေင် ညးမတိတ်အာဂြိပ် အရာမဒးဒုင်ဂိလေဝ်တအ်ဂှ် နူကဵု ကမ္မတဳကလေင်ဒက်ပ္တန်ဒပ်ပၞာန်ဂှ် ဒးချပ်ကဵုဒၞာဲရောင်၊၊ # ပ္ဍဲကဵုဒပ်ပၞာန်ကီု ပ္ဍဲကဵု အကြာညးဍုင်ကွာန်ကီု ကရေင် ကေုာံ ဂကူတၞဟ် ပါ်ခြာတုဲ ဆက်ဆောံဟွံဂွံ၊ ဒးကဵု အခေါင်တုပ်ပ်ရောင်၊၊ # သွက်ဂီုကၠီု ကွာန်ကရေင်ဂမၠိုင်တုဲ အရာၜိုတ်မၞုံပၟိက် ဗွဲမစှ်ေသၞောတ်ဂှ် ဒးဖန်ဇန်ကဵုရောင်၊၊ တင်လတုပ်စိုတ် ဗွဲလတူတအ်ဂှ် မၞိဟ်ဇၞော်အဓိက ပ္ဍဲဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာကောန်ဂကူကရေင် စောဟန်တာသာမွှေး ကဵု မန်းဘဇန်တအ် ကလေင်သ္ၚေဝ်ဂၠိပ်တုဲ တင်လတုပ်စိုတ်ဝွံ ဟွံဒှ် တင်လတုပ်စိုတ် ပရေင်ၜိုဟ်လလံ၊ ဒှ်တင်လတုပ်စိုတ် သွက်ဂွံဖျေဟ်လွဟ်ဟေင်ရ ဂးတုဲ ဟွံဒုင်တဲရ၊၊ သွက်ဂွံ ကလေင်သဳကၠဳပၠန်ဂှ် နူကဵု အလဵုအသဳ ကော်ဘိက် အလဵုဇကု မန်းဘဇန် သွက်ဂွံအာဆဵု ကုအလဵုအသဳ ဖဆပလရ၊၊ ဟိုတ်ကရေင် မဒးဒုင်ဆုတ်တိတ် နူအင်စိင်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ (ပြည်သူ့ရဲဘော် - ရဲဘော်ဖြူ၊ ရဲဘော်ဝါ) မဒစဵုဒစးကဵု အလဵုအသဳတအ် လုပ်ကေတ်ထောအ် ဒၞာဲအင်စိင် သြင်မွဲလပါ်ဂှ်တုဲ မွဲလပါ်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ဍိုက်ဗတိုက်တုဲ ဒးကရာပ် အကြာဒပ်ပၞာန်ဗၟာၜါရ၊၊ နူကဵုလပါ်အလဵုအသဳဂှ် ဒပ်ပၞာန်ချေင်တမ်ဒပ် (၁)၊ ဒပ်ပၞာန်ရာက်ဖေဝ် တမ်ဒပ် (၅)၊ ဒပ်U.M.P၊ ဒပ်LEVY၊ ဒပ်ကွးဘာတက္ကသိုလ်လ္ဂုင်တအ် ပါလုပ်တုဲ နကဵုပၞာန်ကျာကီု ပ္ဍဲတိုက်ပၠန် ကာခြပ်ပၞာန်၊ ဒပ်အမၠံက် ဍိုက်ဗတိုက်တုဲ ကရေင်ဒးဆုတ်တိတ်အာရ၊၊ ပ္ဍဲအင်စိင်ဂှ် ကရေင်သီဂွံလဝ် သီုဖအိုတ် ၁၁၁ တ္ၚဲရ၊၊ လပါ်အလဵုအသဳဂှ် ကောန်ပၞာန်ဒးချိုတ်ကီု သီုကဵုဒးဝပ် မသုန်လ္ၚီပြင်တုဲ လပါ်ကရေင်ဂှ် ကောန်ပၞာန်ဒးချိုတ် ၁၈၀ တၠ၊ မၞိဟ်ဒးဝပ် ၈၀၀ ပြင်ရ၊၊<ref>မောင်စင်ကြယ်၊ [http://albanykarennews.blogspot.com/2013/07/blog-post_3841.html စောဘဦးကြီး နှင့် လူမျိုးစုများ၏ နိုင်ငံရေးပြဿနာ]၊၊ မုက်လိက် ၁၅၁-၁၅၅၊၊</ref> ==သကိုပ်ဝန်ဇၞော် အလဵုအသဳကဝ်ထူလဳ== ဒပ်ပၞာန်ကရေင် နုက်တိတ် နူအင်စိင်တုဲ က္ဍိုပ်သကိုပ် ကေအေန်ယူ စောဘဥူၐြဳ ကဵု က္ဍိုပ်သကိုပ်ဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာကောန်ဂကူကရေင်တအ် ဆဵုဂဗ ရေင်သကအ် ပ္ဍဲကွာန် ကြာအင်းဇောင်း ရ၊၊ ပ္ဍဲကောံဓရီုဂှ် ပါ်ကရေက်တာလျိုင် ကေုာံ တိဍာ်ရေင်သကအ်ရ၊၊ တိဍာ်မပါ်ဂှ် တိဍာ်ရးဨရာဝတဳ ကဵု တိဍာ်လပါ်ဗမံက် ပါ်ထောအ်ၜါကရေက်ရ၊၊ ပ္ဍဲတိဍာ်ဨရာဝတဳဂှ် စောဟန်တာသာမွှေ ကဵု မန်းဘဇန် ကေတ်တာလျိုင်တုဲ တိဍာ်လပါ်ဗမံက် ရးတံင်ငူဂှ် စောဘဥူၐြဳ ကေုာံ စောစန်းကေတအ် ကေတ်တာလျိုင်ရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ စောဘဥူၐြဳ ပြံင်အာ ဖျေဟ်ဇိုင် ပ္ဍဲထန်းတပင်၊ နူထန်းတပင်ဂှ် စိုပ်အာ တံင်ငူရ၊၊ ၁၉၄၉ ဂိတုဂျောန် ၁၄ ဂှ် ဗော်ကေအေန်ယူ ဒက်ပ္တန်အလဵုအသဳကရေင် မကော်ဂး ဂကောံအလဵုအသဳကဝ်ထူလဳ (Kaw Thooli Governing Body /ကော်သူးလေအစိုးရ)ဂှ် စောဘဥူၐြဳ လုပ်ကေတ်တာလျိုင် ပ္ဍဲဂကောံအလဵုအသဳကဝ်ထူလဳ နဒဒှ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော်ရ၊၊<ref>မောင်စင်ကြယ်၊ [http://albanykarennews.blogspot.com/2013/07/blog-post_3841.html စောဘဦးကြီး နှင့် လူမျိုးစုများ၏ နိုင်ငံရေးပြဿနာ]၊၊ မုက်လိက် ၁၅၆၊၊</ref> စိုပ်သၞာံၜိုတ် ၁၉၅၀ လပါ်စဂှ် ဒပ်ပၞာန် လပါ်အလဵုအသဳ ရာန်ကေတ် လွဟ်မကမ် နူကဵုဍုင်အန္ဒိယတုဲ ဒြဟတ်စဇၞော်ကၠုင်ရ၊၊ သၞာံ ၁၉၄၉ ဂိတုဒဳဇြေန်ပါဂှ် ဒၞာဲဗဒိုပ်ဒပ်ကရေင်ဇၞော်အိုတ် ဒုတိယ မနွံပ္ဍဲ လှည်းကူး (စာဗူးတောင်း)ဂှ် အလဵုအသဳ သီဂွံအာရ၊၊ ဍုင်တံင်ငူဂှ်မွဲရ နကဵုဍုင် ဒပ်ကရေင် ဆက်ပကင်ရင်ဒၟံင်ရ၊၊ စိုပ်ဂိတုမာတ်ဂှ် ဍုင်တံင်ငူလေဝ် စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာကီုရ၊၊ သၞာံ ၁၉၅၀ အခိင်တမ်သၞာံ ဗြဲစစှ်ေတိဂှ် စောဘဥူၐြဳ သွက်ကလိဂွံ အရီုအဗင် နူဍုင်မ္ၚးတုဲ ဂစာန်တိတ် နူဒေသတံင်ငူရ၊၊ ညးတိတ်ဂွံ ၜိုတ် (၇) တိုင်ဂှ် စုက်ကဵု ပၞာန်ဗၟာတုဲ ဒှ်ပေါဲဗတိုက် ရေင်သကအ်တုဲ ကောန်သ္ဂံင်ညးမွဲ စကောမောလေး ဒးပြဟ်လလုဲအာရ၊၊ ဂိတုဂျူလာင်သတ္တဟပထမဂှ် ညးတအ် စိုပ် ဖါပွန်၊ စိုပ်ဖါပွန်တုဲ ဂျူလာင် ၁၇-၁၈ ဂှ် ကၠောန်ကောန်ဖရေန်ဖါပွန်ရ၊၊ နူကဵု ကောန်ဖရေန်ဂှ် စောဘဥူၐြဳ ပတိတ်မူ (၄) တင် # ဂလာန်မ္ဂး မဖျေဟ်လွဟ်ဂှ် ဆလအ်လေဝ် လ္ပသၟာန်ညိ၊၊ 1. For us surrender is out of the question. # ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ဍုင်ကရေင် မၞုံကဵုအဝဵုဂှ် သ္ဒးကလိဂွံဟေင်ရောင်၊၊ 2. The recognition of Karen State must be complete. # လွဟ်ဂကူကရေင် သ္ဒးနွံ ပ္ဍဲတဲကရေင်တွဵုရောင်၊၊ 3. We shall retain our arms. # အခေါင်ကံကုသိုလ်ကရေင် ကရေင်ဒးဖန်ကေတ်တ်ရောင် 4. We shall decide our own political destiny. ==ကၞောတ်ဘဝ== ကောန်ဖရေန်ဖါပွန်တုဲ တၞဟ်နကလိဂွံ အဆက် ကုဍုင်သအာင်တုဲ စောဘဥူၐြဳ ကေုာံ မၞိဟ် (၉) တၠ သွက်ဂွံအာ ဍုင်က္ၜင်ကံက်ဂှ် တိတ်အာရ၊၊ အခိင်ဂှ်လေဝ် ဒှ်အာ အခိင်ဗြဲဇၞော်ရတုဲ အာပြဟ်ဟ်ဟွံဂွံ၊၊ တ္ၚဲဂှ် ဒှ်တ္ၚဲဂိတုသြဂေတ် (၁၂) ပ္ဍဲအခိင် မတပ်အာဒၟံင်ကဵု ကွာန်ထို့ကောကိုး (Htoo Kaw Koe)၊ ပရူဒဒှ် စောဘဥူၐြဳ မအာဍုင်က္ၜင်ကံက် ကေုာံ ဂၠံင်တရဴညးမအာဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ကလိဂွံလဝ် ပရိုင်ကၠးကၠးတုဲ အောပ်မင်ဒၟံင်တုဲ ပန်တုဲ စောဘဥူၐြဳ ဒးပြဟ်လလုဲအာ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်ရ၊၊ ကရောမ်ညးဂှ် စောစန်းကေ၊ အစာဓရ် မဿဗေကာ (Baker) တအ်လေဝ် ဒးပြဟ်လလုဲအာကီုရ၊၊ ပရူဒဒှ် စောဘဥူၐြဳ မဒးဒုင်ပန်ဂစိုတ်ဂှ် ပြးအာ အလုံမွဲဂၠးတိတုဲ ပ္ဍဲလိက်ပရိုင်ဂၠးတိဇၞော်ဇၞော် ဗီုကဵု The Times တအ်လေဝ် ချူပတိုန်ကီုရ၊၊<ref>မောင်စင်ကြယ်၊ [http://albanykarennews.blogspot.com/2013/07/blog-post_3841.html စောဘဦးကြီး နှင့် လူမျိုးစုများ၏ နိုင်ငံရေးပြဿနာ]၊၊ မုက်လိက် ၁၆၃၊၊</ref>ဇွစောဘဥူၐြဳဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ကေတ်နင် အာစွံလဝ် ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲမတ်မလီုတုဲ ထ္ၜးကဵု အစာပရိုင်ဂမၠိုင်ရ၊၊<ref>မောင်စင်ကြယ်၊ [http://albanykarennews.blogspot.com/2013/07/blog-post_3841.html စောဘဦးကြီး နှင့် လူမျိုးစုများ၏ နိုင်ငံရေးပြဿနာ]၊၊ မုက်လိက် ၁၆၆၊၊</ref> ==အဆက်ကြဴ== စောဘဥူၐြဳ ပြဟ်လလုဲအာတုဲ ကောန်ဂကူကရေင်တအ် စၟတ်သမ္တီညး နဒဒှ် အာဇာနဲမွဲတုဲ ကၠောန်ကၠုင် တ္ၚဲစၟတ်သမ္တီ ညးမပြဟ်လလုဲအာ နဒဒှ် တ္ၚဲအာဇာနဲကရေင် ရ၊၊ ရုပ်တၟအ်ညးဂှ် ပစူစွံလဝ် ပ္ဍဲကွာန်ဆိုဒ်မူတိုင်၊ (ဗဒါဲကွာန်ကအ်ခ္ဍး) ပွိုင်ဍုင်ဘာအင်တုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲညးမပြဟ်လလုဲပေင် ၆၈ ဂှ် ပံက်အသေအဟာန်ရ၊၊<ref>[https://burma.irrawaddy.com/ ဨရာဝတီသတင်း]၊ ဉာဏ်စိုးဝင်း (12 August 2018) [https://burma.irrawaddy.com/news/2018/08/12/166462.html စောဘဦးကြီး၏ ကျောက်ရုပ်တုကို ကရင့်အာဇာနည်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်] (14.08.2019)</ref> သွက်ဂွံ စွံရုပ်တိုင်ညး ပ္ဍဲဍုင်ကျာ်ပိဂှ်လေဝ်ကီု ပ္ဍဲကဵု ခရိုင် ဒူးပလာယာ၊ ပွိုင်ဍုင်ဝင်ယောဂှ်လေဝ်ကီု ဒးဒုင်ကၟာတ်လဒဵုကၠုင် နူကဵုအလဵုအသဳဗၟာတအ်ရ၊၊<ref>[https://burma.irrawaddy.com/ ဨရာဝတီသတင်း]၊ ကျော်ခ (5 February 2018) [https://burma.irrawaddy.com/news/ethnic-issues/2018/02/05/151143.html စောဘဦးကြီး ရုပ်တု စိုက်ထူခွင့်မရ၍ KNU စိတ်ပျက်] (14.08.2019)</ref> စပ်ကဵုမစၟတ်သမ္တီ စောဘဥူၐြဳ နဒဒှ် အာဇာနဲကရေင်ဂှ် နကဵုအလဵုအသဳဗၟာ (အလဵုအသဳဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ) ကၟာတ်လဒဵု ညံင်ဟွံဂွံ စကာ မအရေဝ် ＂အာဇာနဲ＂တုဲ ကုညးမကၠောန်သဘင်တ္ၚဲအာဇာနဲကရေင် ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် ၁၂ သၞာံ ၂၀၁၉ ညးပိတၠ သီုကဵု [[နဝ်အုမ်လှ|ဒေါ်နော်အုံးလှ]] ဒးဒုင်ရပ် နကဵုဒုဟ် မပကောံမၞိဟ် ပိုဒ်ဇၞော် ၂၀ (ငြိမ်းစုစီပုဒ်မ၂၀) ရ။ <ref>RFA, Burmese; 27 sept. 2019 [https://www.rfa.org/burmese/news/police-free-nawohnhla-04232019074303.html နော်အုံးလှ အပါအဝင် သုံးဦးကို ဖမ်းဆီးတာ အစိုးရရဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဥ်ကို သံသယဝင်စေတယ်လို့ KNU ပြော]</ref><ref>RFA Burmese;29-09-2019; ကရင္အာဇာနည္ေန႔ ဦးေဆာင္က်င္းပခဲ့တဲ့ ေဒၚေနာ္အုန္းလွ ဖမ္းဆီးခံရ</ref> ==နိဿဲ== [[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]] [[Category:အတ္ထုပ္ပတ္တိ]] [[Category:BEHM]] [[Category:ဂကူကရေင်]] gew9qau0m1e4285h2kjiveibs36ott1 0 1542 60149 46673 2026-11-08T16:27:36Z Aue Nai 24 60149 wikitext text/x-wiki ဝိပဿနာဉာဏ် (၁၀) ပြကာ == သမ္ပသနဉာဏ် == ဉာဏ်ဇွိတ်သပေါတ်ခန္ဓ (၅) မဒှ်ဟွံဗိုန် == ဥစ္စယဗ္ဗယဉာဏ် == ဉာဏ်သ္ၚဳမၠာ်ရုပ်သာ်ဒှ် လီု == ဘၚ်္ဂဉာဏ်== ဉာဏ်သ္ၚဳမၠာ်ရုပ်သာ်လီု ==ဘယဉာဏ်== ဉာဏ်သ္ၚဳမၠာ်ရုပ်သာ်မၞုံကဵုဘဲမဇၞော် ==အာဒဳနဝဉာဏ်== ဉာဏ်သ္ၚဳမၠာ်ရုပ်သာ်မၞုံကဵုဒုဟ် (သံသာ) ==နိဗ္ဗိန္ဒဉာဏ်== ဉာဏ်သ္ၚဳမၠာ်ရုပ်နာံလေဝ်ဇအိုတ်ဇရ (စိုတ်သံသာ) ==မုဉ္စိတုကမျတဉာဏ်== ဉာဏ်သ္ၚဳမၠာ်ရုပ်သာ် သၟိက်ဂွံတိတ်ဗၠးနူသံသာ ==ပဋိသၚ်္ခါရဉာဏ်== ဉာဏ်သ္ၚဳမၠာ်ရုပ်သာ် ဟိုတ်ဂွံတိတ်ဗၠးနူသံသာပြဟ် ==သၚ်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်== ဉာဏ်သ္ၚဳမၠာ်ရုပ်သာ် ဗွဲမဇ္ဇျဟ် ==အနုလောမဉာဏ်== ဉာဏ်မဗဗွဲကဵုဝိပဿနာဉာဏ် (၉) ကိုပ်ကၠာ ကေုာံ မဂ်ဉာဏ်ကြဴ ==နိဿဲ== [[Category:ကဏ္ဍအဓိက!]] [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] {{DEFAULTSORT:ဝိပဿနာဉာဏ်}} 8akhbhrabsltg0psr3z8yuuazvjagq6 0 1826 60161 57527 2026-11-08T21:21:50Z InternetArchiveBot 1698 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261108sim) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 60161 wikitext text/x-wiki [[ဝှာင်:Oxfordceremony.jpg|thumb|upright=1.35|[[Graduation|Graduation ceremony]] on [[Convocation]] day at the [[University of Oxford]]. The Pro-Vice-Chancellor in [[Master of Arts (Oxbridge and Dublin)|MA]] gown and hood, [[Proctor]] in official dress and new [[Doctor of Philosophy|Doctors of Philosophy]] in scarlet full dress. Behind them, a [[bedel]], a Doctor and Bachelors of Arts and Medicine graduate.]] '''တက္ကသဵု''' ({{Lang-en|University}})မ္ဂးဂှ် (လက်တေန်: universitas ' မွဲအလုံအိုတ်သီု") မဒှ်ဌာန်ဒတန် [[Educational institution|institution]] ဒဒက်တဴကဵု ပရေၚ်ပညာမသၠုၚ် ကေုာံ သုတေသန တအ်တုဲ မဒှ်အရာ မကလိဂွံတဆိပ် ဒဳဂရဳပညာ အပ္ဍဲ သၞောတ်ပညာ မဂၠိုၚ်သာ်တအ်ရ။ တက္ကသဵုဂှ် ဗွဲယေဘုယျ လွဳၜံၚ်ပတိတ် ပရေၚ်ပညာ သၟဝ်ဒဳဂရဳ ကေုာံ ပရေၚ်ပညာမလောန်ဒဳဂရဳတအ်ရ။ ဝေါဟာမ္ဂး တက္ကသဵုဂှ် ဆေန်ဆက်ကၠုၚ်နူ လက်တေန် ''universitas magistrorum et scholarium,'' မဒှ်အရာ အဓိပ္ပါယ်အပြောံမ္ဂး " ဂကောံ ညးဗ္တောန်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ သၟာလ္ၚတ်ဂမၠိုၚ်" .<ref>{{Cite EB1911|wstitle=Universities|short=x}}</ref> သၞောတ်တက္ကသဵုအခေတ်တအ်ဂှ် မၞုံတမ်ရိုဟ်ပ္ဍဲ တက္ကသဵု medieval ဥရောပ၊ ဒဒှ်အရာမခၞံလဝ် ပ္ဍဲ အဳတလဳ ကေုာံ မက္တဵုဒှ်ပြံၚ်လှာဲကၠုၚ် နူဘာ cathedral သွက် clergy အကြာလက်ထက် အာယုက် High Middle ရ။<ref>{{cite journal | last1 = Haskins | first1 = Charles H. | year = 1898 | title = The Life of Medieval Students as Illustrated by their Letters | url =https://archive.org/details/sim_american-historical-review_1898-01_3_2/page/203| journal = The American Historical Review | volume = 3 | issue = 2| pages = 203–229 | doi=10.2307/1832500| jstor = 1832500 }}</ref> <br /> ==ဝၚ်== {{see also|Academia#History{{!}}History of academia}} ===ပွံက်အဓိပ္ပါယ်=== တက္ကသဵု မဒှ်ဝေါဟာ လက်တေန် တမ်မူလဂှ် စၞောန်ထ္ၜးဗွဲသာမညကဵု " မပ္တံ ဗၞတ်လၟိုဟ်မၞိဟ်တအ်မဆက်စပ်ပါလုပ်အပ္ဍဲဗွဝ်မွဲ၊ ဂကောံမွဲ၊ ကုမ္ဗဏဳ၊ ပွဳပွိုၚ်၊ ဗၞိက်၊ ဌာန်ကောံ" <ref>{{Citation|last1=Lewis|first1=Charlton T.|last2=Short|first2=Charles|title=A Latin Dictionary|place=Oxford|publisher=Clarendon Press|origyear=1879|year=1966|isbn=}}</ref> At the time of the emergence of urban town life and [[Middle Ages|medieval]] [[guild]]s, specialized "associations of [[student]]s and [[teacher]]s with collective legal rights usually guaranteed by charters issued by princes, prelates, or the towns in which they were located" came to be denominated by this general term. Like other guilds, they were self-regulating and determined the qualifications of their members.<ref>Marcia L. Colish, ''Medieval Foundations of the Western Intellectual Tradition, 400-1400,'' (New Haven: Yale Univ. Pr., 1997), p. 267.</ref> In modern usage the word has come to mean '''"An institution of higher education offering tuition in mainly non-vocational subjects and typically having the power to confer degrees,'''"<ref>{{Citation | contribution = university, n. | year = 2010 | title = OED Online | edition = 3rd | contribution-url = http://www.oed.com/view/Entry/214804?rskey=Owl6ZY&result=1&isAdvanced=false |accessdate = 27 August 2013 | place = Oxford | publisher = Oxford University Press| title-link = OED Online }}</ref> with the earlier emphasis on its corporate organization considered as applying historically to Medieval universities.<ref>{{Citation | contribution = university, n. | year = 2010 | title = OED Online | edition = 3rd | contribution-url = http://www.oed.com/view/Entry/214804?rskey=Owl6ZY&result=1&isAdvanced=false |accessdate = 27 August 2013 | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | quote = …In the Middle Ages: a body of teachers and students engaged in giving and receiving instruction in the higher branches of study … and regarded as a scholastic guild or corporation.| title-link = OED Online }} Compare {{Citation | contribution = University | year = 1989 | title = Oxford English Dictionary | edition = 2nd | editor-last = | editor-first = | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | quote = The whole body of teachers and scholars engaged, at a particular place, in giving and receiving instruction in the higher branches of learning; such persons associated together as a society or corporate body, with definite organization and acknowledged powers and privileges (esp. that of conferring degrees), and forming an institution for the promotion of education in the higher or more important branches of learning….| title-link = Oxford English Dictionary }}</ref> The original Latin word referred to degree-awarding institutions of learning in [[Western Europe|Western]] and [[Central Europe]], where this form of legal organisation was prevalent and from where the institution spread around the world. ====သၠးပွး မစပ်ပညာ ==== An important idea in the definition of a university is the notion of [[academic freedom]]. The first documentary evidence of this comes from early in the life of the [[University of Bologna]], which adopted an academic charter, the ''[[Authentica habita|Constitutio Habit]]a'',<ref>Malagola, C. (1888), Statuti delle Università e dei Collegi dello Studio Bolognese. Bologna: Zanichelli.</ref> in 1158 or 1155,<ref name="Rüegg, W. 2003 pp 4-34">Rüegg, W. (2003), Mythologies and Historiography of the Beginnings, pp 4-34 in H. De Ridder-Symoens, editor, A History of the University in Europe; Vol 1, Cambridge University Press.</ref> which guaranteed the right of a traveling scholar to unhindered passage in the interests of education. Today this is claimed as the origin of "academic freedom".<ref>Watson, P. (2005), Ideas. London: Weidenfeld and Nicolson, page 373</ref> This is now widely recognised internationally - on 18 September 1988, 430 university rectors signed the ''[[Magna Charta Universitatum]]'',<ref>{{Cite web |url=http://www2.unibo.it/avl/charta/charta.htm |title=Magna Charta delle Università Europee |publisher=.unibo.it |accessdate=28 May 2010 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101115001914/http://www2.unibo.it/avl/charta/charta.htm |archivedate=15 November 2010 }}</ref> marking the 900th anniversary of Bologna's foundation. The number of universities signing the ''Magna Charta Universitatum'' continues to grow, drawing from all parts of the world. ===သာဓက မကိုပ်ကၠာ=== {{see also|Ancient higher-learning institutions}} According to ''[[Encyclopædia Britannica]]'', the earliest universities were founded in Asia and Africa, predating the first European [[medieval universities]].<ref name="britannica1">''[[Encyclopædia Britannica]]'': [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/618194/university "University"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130515232213/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/618194/university |date=15 May 2013 }}, 2012, retrieved 26 July 2012</ref> The [[University of Al Quaraouiyine]], founded in Morocco by [[Fatima al-Fihri]] in 859, is considered by some to be the oldest degree-granting university.<ref>{{cite web|title=Medina of Fez|url=https://whc.unesco.org/en/list/170|website=UNESCO World Heritage Centre|publisher=UNESCO|accessdate=7 April 2016|url-status=live|archiveurl=http://archive.wikiwix.com/cache/20100529141333/https://whc.unesco.org/en/list/170|archivedate=29 May 2010}}</ref><ref>Verger, Jacques: "Patterns", in: Ridder-Symoens, Hilde de (ed.): ''A History of the University in Europe. Vol. I: Universities in the Middle Ages'', Cambridge University Press, 2003, {{ISBN|978-0-521-54113-8}}, pp.&nbsp;35–76 (35)</ref><ref name="founding">{{cite book |last=Esposito |first=John |authorlink=John L. Esposito |editor= |others= |title=The Oxford Dictionary of Islam |origyear= |month= |url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_j1d2|format= |accessdate= |edition= |series= |date= |year=2003 |publisher=Oxford University Press |location= |language= |isbn=978-0-1951-2559-7 |oclc= |doi= |id= |chapter= |chapterurl= |quote=|page=[https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_j1d2/page/328 328] }}</ref><ref name="Najm">Joseph, S, and Najmabadi, A. '' Encyclopedia of Women & Islamic Cultures: Economics, education, mobility, and space''. Brill, 2003, p. 314.</ref><ref name="Swart">Swartley, Keith. ''Encountering the World of Islam''. Authentic, 2005, p. 74.</ref><ref name="Dictionary">''Illustrated Dictionary of the Muslim World'', Publisher: Marshall Cavendish, 2010 [https://books.google.com/books?id=8Zp_5IydPGgC&pg=PA161#v=onepage&q&f=false] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151001024838/https://books.google.com/books?id=8Zp_5IydPGgC&pg=PA161|date=1 October 2015}} p.161</ref><ref>''Civilization: The West and the Rest'' by Niall Ferguson, Publisher: Allen Lane 2011 - {{ISBN|978-1-84614-273-4}}</ref> Their endowment by a prince or monarch and their role in training government officials made early [[History of the Mediterranean region|Mediterranean]] universities similar to Islamic [[madrasa]]s, although madrasas were generally smaller, and individual teachers, rather than the madrasa itself, granted the license or degree.<ref>{{Citation | last = Pryds | first = Darleen | editor-last = Courtenay | editor-first = William J. | editor2-last = Miethke | editor2-first = Jürgen | editor3-last = Priest | editor3-first = David B. | publication-date = 2000 | title = Universities and Schooling in Medieval Society | chapter = ''Studia'' as Royal Offices: Mediterranean Universities of Medieval Europe | series = Education and Society in the Middle Ages and Renaissance | volume = 10 | publisher = Brill | publication-place = Leiden | pages = 96–98 | url = https://www.google.com/search?tbo=p&tbm=bks&q=isbn:9004113517 }}</ref> Scholars like [[Arnold H. Green]] and [[Hossein Nasr]] have argued that starting in the 10th century, some [[Islamic Golden Age|medieval Islamic]] madrasas became universities.<ref>{{cite journal|author=[[Arnold H. Green]]|title=The History of Libraries in the Arab World: A Diffusionist Model|journal=Libraries & the Cultural Record|volume=23|issue=4|page=459}}</ref><ref>{{cite book|author=[[Hossein Nasr]]|title=Traditional Islam in the modern world|publisher=[[Taylor & Francis]]|page=125}}</ref> However, scholars like [[George Makdisi]], Toby Huff and Norman Daniel<ref name='NDaniel1'>{{cite journal | title = Review of "The Rise of Colleges. Institutions of Learning in Islam and the West by George Makdisi" | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_july-september-1984_104_3/page/586 | journal = Journal of the American Oriental Society | year = 1984 | first = Norman | last = Daniel | volume = 104 | issue = 3 | pages = 586–8| id = | jstor = 601679 | quote = The first section, typology of institutions and the law of waqf, is crucial to the main thesis, since the college is defined in terms of the charitable trust, or endowment, as in Europe: it is admitted that the university, defined as a corporation, has no Islamic parallel. | doi=10.2307/601679| bibcode = 1964JAOS...84..128H }}</ref> argue that the European university has no parallel in the medieval Islamic world.<ref>{{cite journal|first =George|last = Makdisi|title =Madrasa and University in the Middle Ages|journal =Studia Islamica|number = 32|date =1970|pages= 255–264 (264)|quote =Thus the university, as a form of social organization, was peculiar to medieval Europe. Later, it was exported to all parts of the world, including the Muslim East; and it has remained with us down to the present day. But back in the middle ages, outside of Europe, there was nothing anything quite like it anywhere.}}</ref><ref>Toby Huff, ''Rise of Early Modern Science: Islam, China and the West'', 2nd ed., Cambridge 2003, {{ISBN|0-521-52994-8}}, p. 133-139, 149-159, 179-189</ref> Several other scholars consider the university as uniquely European in origin and characteristics.<ref name="Rüegg, Walter 1992, pp. XIX"/><ref>{{cite book|author=Nuria Sanz, Sjur Bergan|title=The heritage of European universities, Volume 548|url=https://books.google.com/?id=M09rKWhN3soC&printsec=frontcover&dq=The+Heritage+of+European+Universities#v=onepage&q=arab-oriental&f=false|publisher=[[Council of Europe]]|page=121|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150905161423/https://books.google.com/books?id=M09rKWhN3soC&printsec=frontcover&dq=The+Heritage+of+European+Universities&hl=en&sa=X&ei=AZ8LT6SED-Hv0gH_kImMBg&ved=0CDkQ6AEwAA#v=onepage&q=arab-oriental&f=false|archivedate=5 September 2015|isbn=9789287161215|date=1 January 2006}}</ref><ref>Abulafia, David, ed. The New Cambridge Medieval History: C. 1198-c. 1300. Cambridge University Press, 1999, 257.</ref> Darleen Pryds questions this view, pointing out that [[Madrasa|madaris]] and European universities in the Mediterranean region shared similar foundations by princely patrons and were intended to provide loyal administrators to further the rulers' agenda.<ref>{{Citation | last = Pryds | first = Darleen | editor-last = Courtenay | editor-first = William J. | editor2-last = Miethke | editor2-first = Jürgen | editor3-last = Priest | editor3-first = David B. | year = 2000 | title = Universities and Schooling in Medieval Society | chapter = ''Studia'' as Royal Offices: Mediterranean Universities of Medieval Europe | series = Education and Society in the Middle Ages and Renaissance | volume = 10 | publisher = Brill | publication-place = Leiden | pages = 83–99 | isbn = 978-90-04-11351-0 | issn = 0926-6070}}</ref> Some scholars, including Makdisi, have argued that early medieval universities were influenced by the madrasas in [[Al-Andalus]], the [[Emirate of Sicily]], and the Middle East during the [[Crusades]].<ref>{{cite book|author=Nuria Sanz, Sjur Bergan|title=The heritage of European universities, Volume 548|url=https://books.google.com/?id=M09rKWhN3soC&printsec=frontcover&dq=The+Heritage+of+European+Universities#v=onepage&q=arab-oriental&f=false|publisher=[[Council of Europe]]|page=28|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150905161423/https://books.google.com/books?id=M09rKWhN3soC&printsec=frontcover&dq=The+Heritage+of+European+Universities&hl=en&sa=X&ei=AZ8LT6SED-Hv0gH_kImMBg&ved=0CDkQ6AEwAA#v=onepage&q=arab-oriental&f=false|archivedate=5 September 2015|isbn=9789287161215|date=1 January 2006}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Makdisi|first=George|title=Scholasticism and Humanism in Classical Islam and the Christian West|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=109|issue=2|date=April–June 1989|pages=175–182 [175–77]|doi=10.2307/604423|postscript=<!--None-->|jstor=604423|bibcode=1964JAOS...84..128H}}; {{Cite journal|last=Makdisi|first=John A.|title=The Islamic Origins of the Common Law|url=https://archive.org/details/north-carolina-law-review_1999-06_77_5/page/1635|journal=[[North Carolina Law Review]]|date=June 1999|volume=77|issue=5|pages=1635–1739|postscript=<!--None-->}}</ref><ref>{{Cite book|title=A History of Christian-Muslim Relations|first=Hugh|last=Goddard|year=2000|publisher=[[Edinburgh University Press]]|isbn=978-0-7486-1009-9|page=99|postscript=<!--None-->}}</ref> Norman Daniel, however, views this argument as overstated.<ref name='NDaniel2'>{{cite journal | title = Review of "The Rise of Colleges. Institutions of Learning in Islam and the West by George Makdisi" | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_july-september-1984_104_3/page/586 | journal = Journal of the American Oriental Society | year = 1984 | first = Norman | last = Daniel | volume = 104 | issue = 3 | pages = 586–8| id = | jstor = 601679 | quote = Professor Makdisi argues that there is a missing link in the development of Western scholasticism, and that Arab influences explain the "dramatically abrupt" appearance of the "sic et non" method. Many medievalists will think the case overstated, and doubt that there is much to explain. | doi=10.2307/601679| bibcode = 1964JAOS...84..128H }}</ref> Roy Lowe and Yoshihito Yasuhara have recently drawn on the well-documented influences of scholarship from the Islamic world on the universities of Western Europe to call for a reconsideration of the development of higher education, turning away from a concern with local institutional structures to a broader consideration within a global context.<ref>{{Citation | editor-last = Feingold | editor-first = Mordecai | last = Lowe | first = Roy | last2 = Yasuhara | first2 = Yoshihito | chapter = The origins of higher learning: time for a new historiography? | title = History of Universities | volume = 27 | issue = 1 | pages = 1–19 | date = 2013 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | url = https://books.google.com/?id=iRl8AAAAQBAJ&dq=History+of+Universities:+Volume+XXVII/1 | url-status = live | archiveurl = https://web.archive.org/web/20150905153758/https://books.google.com/books?id=iRl8AAAAQBAJ&dq=History+of+Universities%3A+Volume+XXVII%2F1&source=gbs_navlinks_s | archivedate = 5 September 2015 | df = dmy-all | isbn = 9780199685844 }}</ref> ===တက္ကသဵု Medieval ဂမၠိုၚ်=== [[ဝှာင်:Bologna-vista02.jpg|thumb|right|upright=1.35|The [[University of Bologna]] in Italy, founded in 1088, is the oldest university, the word ''university'' ([[Latin language|Latin]]: ''universitas'') having been coined at its foundation.]] {{Main|Medieval university|List of medieval universities}} The university is generally regarded as a formal institution that has its origin in the [[History of Christianity|Medieval Christian]] tradition.<ref name="Rüegg, Walter 1992, pp. XIX">Rüegg, Walter: "Foreword. The University as a European Institution", in: ''A History of the University in Europe. Vol. 1: Universities in the Middle Ages'', Cambridge University Press, 1992, {{ISBN|0-521-36105-2}}, pp. XIX–XX</ref><ref>{{cite book |last=Verger |first=Jacques |title=Gentes del saber: en la Europa de finales de la Edad Media |year=1999 |publisher=Editorial Complutense |pages=259 |isbn=9788489784697 |url=https://books.google.es/books?id=Wf3aqgLY-_wC&printsec=frontcover |format=PDF}}</ref> European higher education took place for hundreds of years in [[cathedral school]]s or [[monastic school]]s (''scholae monasticae''), in which [[monk]]s and [[nun]]s taught classes; evidence of these immediate forerunners of the later university at many places dates back to the 6th century.<ref>Riché, Pierre (1978): "Education and Culture in the Barbarian West: From the Sixth through the Eighth Century", Columbia: University of South Carolina Press, {{ISBN|0-87249-376-8}}, pp. 126-7, 282-98</ref> The earliest universities were developed under the aegis of the [[Latin Church]] by [[papal bull]] as ''[[Studium Generale|studia generalia]]'' and perhaps from cathedral schools. It is possible, however, that the development of cathedral schools into universities was quite rare, with the University of Paris being an exception.<ref>Gordon Leff, ''Paris and Oxford Universities in the Thirteenth and Fourteenth Centuries. An Institutional and Intellectual History'', Wiley, 1968.</ref> Later they were also founded by Kings ([[University of Naples Federico II]], [[Charles University in Prague]], [[Jagiellonian University|Jagiellonian University in Kraków]]) or municipal administrations ([[University of Cologne]], [[University of Erfurt]]). In the [[Early Middle Ages|early medieval period]], most new universities were founded from pre-existing schools, usually when these schools were deemed to have become primarily sites of higher education. Many historians state that universities and cathedral schools were a continuation of the interest in learning promoted by [[monasteries|The residence of a religious community]].<ref>Johnson, P. (2000). The Renaissance : a short history. Modern Library chronicles (Modern Library ed.). New York: Modern Library, p. 9.</ref> [[Pope Gregory VII]] was critical in promoting and regulating the concept of modern university as his [[1079 Papal Decree]] ordered the regulated establishment of cathedral schools that transformed themselves into the first European universities.<ref>Thomas Oestreich (1913). "Pope St. Gregory VII". In Herbermann, Charles. Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company.</ref> The first universities in Europe with a form of corporate/guild structure were the [[University of Bologna]] (1088), the [[University of Paris]] (c.1150, later associated with the [[Sorbonne]]), and the [[University of Oxford]] (1167). The University of Bologna began as a law school teaching the ''[[jus gentium|ius gentium]]'' or [[Roman law]] of peoples which was in demand across Europe for those defending the right of incipient nations against empire and church. Bologna's special claim to ''[[Alma Mater Studiorum]]''{{Clarify|date=May 2011}} is based on its autonomy, its awarding of degrees, and other structural arrangements, making it the oldest continuously operating institution<ref name="Rüegg, W. 2003 pp 4-34"/> independent of kings, emperors or any kind of direct religious authority.<ref>Makdisi, G. (1981), Rise of Colleges: Institutions of Learning in Islam and the West. Edinburgh: Edinburgh University Press.</ref><ref>Daun, H. and Arjmand, R. (2005), Islamic Education, pp 377-388 in J. Zajda, editor, International Handbook of Globalisation, Education and Policy Research. Netherlands: Springer.</ref> [[ဝှာင်:Meeting of doctors at the university of Paris.jpg|thumb|left|Meeting of doctors at the [[University of Paris]]. From a medieval manuscript.]] The conventional date of 1088, or 1087 according to some,<ref>Huff, T. (2003), The Rise of Early Modern Science. Cambridge University Press, p. 122</ref> records when [[Irnerius]] commences teaching [[Justinian I|Emperor Justinian's]] 6th-century codification of Roman law, the ''[[Corpus Iuris Civilis]]'', recently discovered at Pisa. Lay students arrived in the city from many lands entering into a contract to gain this knowledge, organising themselves into 'Nationes', divided between that of the Cismontanes and that of the Ultramontanes. The students "had all the power … and dominated the masters".<ref>{{cite book|last =Kerr|first = Clark|date=2001|title = The Uses of the University|url =https://archive.org/details/usesofuniversity0000kerr_a3a7|publisher = Harvard University Press|pages =[https://archive.org/details/usesofuniversity0000kerr_a3a7/page/16 16] and 145|isbn = 978-0674005327}}</ref><ref>Rüegg, W. (2003), Mythologies and Historiography of the Beginnings, pp 4-34 in H. De Ridder-Symoens, editor, A History of the University in Europe; Vol 1, Cambridge University Press.p. 12</ref> In Europe, young men proceeded to university when they had completed their study of the [[trivium (education)|trivium]]–the preparatory arts of [[grammar]], [[rhetoric]] and [[dialectic]] or [[logic]]–and the [[quadrivium]]: [[arithmetic]], [[geometry]], [[music]], and [[astronomy]]. All over Europe rulers and city governments began to create universities to satisfy a European thirst for knowledge, and the belief that society would benefit from the scholarly expertise generated from these institutions. Princes and leaders of city governments perceived the potential benefits of having a scholarly expertise develop with the ability to address difficult problems and achieve desired ends. The emergence of humanism was essential to this understanding of the possible utility of universities as well as the revival of interest in knowledge gained from ancient Greek texts.<ref>Grendler, P. F. (2004). "The universities of the Renaissance and Reformation". Renaissance Quarterly, 57, pp. 2.</ref> The rediscovery of [[Aristotle]]'s works–more than 3000 pages of it would eventually be translated–fuelled a spirit of inquiry into natural processes that had already begun to emerge in the 12th century. Some scholars believe that these works represented one of the most important document discoveries in Western intellectual history.<ref>Rubenstein, R. E. (2003). Aristotle's children: how Christians, Muslims, and Jews rediscovered ancient wisdom and illuminated the dark ages (1st ed.). Orlando, Florida: Harcourt, pp. 16-17.</ref> Richard Dales, for instance, calls the discovery of Aristotle's works "a turning point in the history of Western thought."<ref>Dales, R. C. (1990). Medieval discussions of the eternity of the world (Vol. 18). Brill Archive, p. 144.</ref> After Aristotle re-emerged, a community of scholars, primarily communicating in Latin, accelerated the process and practice of attempting to reconcile the thoughts of Greek antiquity, and especially ideas related to understanding the natural world, with those of the church. The efforts of this "[[scholasticism]]" were focused on applying Aristotelian logic and thoughts about natural processes to biblical passages and attempting to prove the viability of those passages through reason. This became the primary mission of lecturers, and the expectation of students. [[ဝှာင်:Heidelberg Universitätsbibliothek 2003.jpg|thumb|[[Heidelberg University]] is the oldest [[List of universities in Germany|university in Germany]] and among Europe's best ranked.<ref>[http://www.uni-heidelberg.de/university/rankings/ Rankings: Universität Heidelberg in International Comparison] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140921065348/http://www.uni-heidelberg.de/university/rankings/ |date=21 September 2014 }} - Top Position in Germany, Leading Role in Europe (Heidelberg University)</ref> It was established in 1386.]] The university culture developed differently in northern Europe than it did in the south, although the northern (primarily Germany, France and [[Great Britain]]) and southern universities (primarily Italy) did have many elements in common. Latin was the language of the university, used for all texts, lectures, [[disputation]]s and examinations. Professors lectured on the books of Aristotle for logic, [[natural philosophy]], and [[metaphysics]]; while [[Hippocrates]], [[Galen]], and [[Avicenna]] were used for medicine. Outside of these commonalities, great differences separated north and south, primarily in subject matter. Italian universities focused on law and medicine, while the northern universities focused on the arts and theology. There were distinct differences in the quality of instruction in these areas which were congruent with their focus, so scholars would travel north or south based on their interests and means. There was also a difference in the types of degrees awarded at these universities. English, French and German universities usually awarded bachelor's degrees, with the exception of degrees in theology, for which the doctorate was more common. Italian universities awarded primarily doctorates. The distinction can be attributed to the intent of the degree holder after graduation – in the north the focus tended to be on acquiring teaching positions, while in the south students often went on to professional positions.<ref>Grendler, P. F. (2004). "The universities of the Renaissance and Reformation". Renaissance Quarterly, 57, pp. 2-8.</ref> The structure of northern universities tended to be modeled after the system of faculty governance developed at the [[University of Paris]]. Southern universities tended to be patterned after the student-controlled model begun at the University of Bologna.<ref>{{cite journal | last1 = Scott | first1 = J. C. | year = 2006 | title = The mission of the university: Medieval to Postmodern transformations | url =https://archive.org/details/sim_journal-of-higher-education_january-february-2006_77_1/page/6| journal = Journal of Higher Education | volume = 77 | issue = 1| page = 6 }}</ref> Among the southern universities, a further distinction has been noted between those of northern Italy, which followed the pattern of Bologna as a "self-regulating, independent corporation of scholars" and those of southern Italy and Iberia, which were "founded by royal and imperial charter to serve the needs of government."<ref>{{Citation | last = Pryds | first = Darleen | editor-last = Courtenay | editor-first = William J. | editor2-last = Miethke | editor2-first = Jürgen | editor3-last = Priest | editor3-first = David B. | publication-date = 2000 | title = Universities and Schooling in Medieval Society | chapter = ''Studia'' as Royal Offices: Mediterranean Universities of Medieval Europe | series = Education and Society in the Middle Ages and Renaissance | volume = 10 | publisher = Brill | publication-place = Leiden | pages = 84–85 | url = https://www.google.com/search?tbo=p&tbm=bks&q=isbn:9004113517 }}</ref> ===တက္ကသဵု အခေတ် ဝါဒိကိုပ်ကၠာ=== {{See also|List of early modern universities in Europe|List of colonial universities in Latin America}} During the [[Early Modern period]] (approximately late 15th century to 1800), the universities of Europe would see a tremendous amount of growth, productivity and innovative research. At the end of the Middle Ages, about 400 years after the first European university was founded, there were twenty-nine universities spread throughout Europe. In the 15th century, twenty-eight new ones were created, with another eighteen added between 1500 and 1625.<ref>Grendler, P. F. (2004). The universities of the Renaissance and Reformation. Renaissance Quarterly, 57, pp. 1-3.</ref> This pace continued until by the end of the 18th century there were approximately 143 universities in Europe, with the highest concentrations in the German Empire (34), Italian countries (26), France (25), and Spain (23) – this was close to a 500% increase over the number of universities toward the end of the Middle Ages. This number does not include the numerous universities that disappeared, or institutions that merged with other universities during this time.<ref>Frijhoff, W. (1996). Patterns. In H. D. Ridder-Symoens (Ed.), Universities in early modern Europe, 1500-1800, A history of the university in Europe. Cambridge [England]: Cambridge University Press, p. 75.</ref> The identification of a university was not necessarily obvious during the Early Modern period, as the term is applied to a burgeoning number of institutions. In fact, the term "university" was not always used to designate a higher education institution. In [[Mediterranean Sea|Mediterranean countries]], the term ''[[studium generale]]'' was still often used, while "Academy" was common in Northern European countries.<ref>Frijhoff, W. (1996). Patterns. In H. D. Ridder-Symoens (Ed.), Universities in early modern Europe, 1500-1800, A history of the university in Europe. Cambridge [England]: Cambridge University Press, p. 47.</ref> [[File:Basel 2012-08 Mattes 1 (89).JPG|thumb|The [[University of Basel]] is Switzerland's oldest university (1460) and through the heritage of [[Erasmus]] counted among the birth places of [[Renaissance humanism]]]] [[File:Class at Salamanca.jpg|thumb|upright=0.9|17th-century classroom at the [[University of Salamanca]]]] The propagation of universities was not necessarily a steady progression, as the 17th century was rife with events that adversely affected university expansion. Many wars, and especially the [[Thirty Years' War]], disrupted the university landscape throughout Europe at different times. [[War]], [[Plague (disease)|plague]], [[famine]], [[regicide]], and changes in religious power and structure often adversely affected the societies that provided support for universities. Internal strife within the universities themselves, such as student brawling and absentee professors, acted to destabilize these institutions as well. Universities were also reluctant to give up older curricula, and the continued reliance on the works of Aristotle defied contemporary advancements in science and the arts.<ref>Grendler, P. F. (2004). The universities of the Renaissance and Reformation. Renaissance Quarterly, 57, p. 23.</ref> This era was also affected by the rise of the [[nation-state]]. As universities increasingly came under state control, or formed under the auspices of the state, the faculty governance model (begun by the University of Paris) became more and more prominent. Although the older student-controlled universities still existed, they slowly started to move toward this structural organization. Control of universities still tended to be independent, although university leadership was increasingly appointed by the state.<ref>{{cite journal | last1 = Scott | first1 = J. C. | year = 2006 | title = The mission of the university: Medieval to Postmodern transformations | url =https://archive.org/details/sim_journal-of-higher-education_january-february-2006_77_1/page/10| journal = Journal of Higher Education | volume = 77 | issue = 1| pages = 10–13 | doi=10.1353/jhe.2006.0007}}</ref> Although the structural model provided by the University of Paris, where student members are controlled by faculty "masters", provided a standard for universities, the application of this model took at least three different forms. There were universities that had a system of faculties whose teaching addressed a very specific curriculum; this model tended to train specialists. There was a collegiate or tutorial model based on the system at [[University of Oxford]] where teaching and organization was decentralized and knowledge was more of a generalist nature. There were also universities that combined these models, using the collegiate model but having a centralized organization.<ref>Frijhoff, W. (1996). Patterns. In H. D. Ridder-Symoens (Ed.), Universities in early modern Europe, 1500-1800, A history of the university in Europe. Cambridge [England]: Cambridge University Press, p. 65.</ref> Early Modern universities initially continued the curriculum and research of the Middle Ages: [[natural philosophy]], logic, medicine, theology, mathematics, astronomy, astrology, law, grammar and [[rhetoric]]. Aristotle was prevalent throughout the curriculum, while medicine also depended on Galen and Arabic scholarship. The importance of humanism for changing this state-of-affairs cannot be underestimated.<ref>Ruegg, W. (1992). Epilogue: the rise of humanism. In H. D. Ridder-Symoens (Ed.), Universities in the Middle Ages, A history of the university in Europe. Cambridge [England]: Cambridge University Press.</ref> Once humanist professors joined the university faculty, they began to transform the study of grammar and rhetoric through the [[studia humanitatis]]. Humanist professors focused on the ability of students to write and speak with distinction, to translate and interpret classical texts, and to live honorable lives.<ref>Grendler, P. F. (2002). The universities of the Italian renaissance. Baltimore: Johns Hopkins University Press, p. 223.</ref> Other scholars within the university were affected by the humanist approaches to learning and their linguistic expertise in relation to ancient texts, as well as the ideology that advocated the ultimate importance of those texts.<ref>Grendler, P. F. (2002). The universities of the Italian renaissance. Baltimore: Johns Hopkins University Press, p. 197.</ref> Professors of medicine such as [[Niccolò Leoniceno]], [[Thomas Linacre]] and William Cop were often trained in and taught from a humanist perspective as well as translated important ancient medical texts. The critical mindset imparted by humanism was imperative for changes in universities and scholarship. For instance, [[Andreas Vesalius]] was educated in a humanist fashion before producing a translation of Galen, whose ideas he verified through his own dissections. In law, Andreas Alciatus infused the ''[[Corpus Juris]]'' with a humanist perspective, while [[Jacques Cujas]] humanist writings were paramount to his reputation as a jurist. [[Philipp Melanchthon]] cited the works of [[Erasmus]] as a highly influential guide for connecting theology back to original texts, which was important for the reform at Protestant universities.<ref>Ruegg, W. (1996). Themes. In H. D. Ridder-Symoens (Ed.), Universities in Early Modern Europe, 1500-1800, A history of the university in Europe. Cambridge [England]: Cambridge University Press, pp. 33-39.</ref> [[Galileo Galilei]], who taught at the Universities of [[University of Pisa|Pisa]] and [[University of Padua|Padua]], and [[Martin Luther]], who taught at the [[University of Wittenberg]] (as did Melanchthon), also had humanist training. The task of the humanists was to slowly permeate the university; to increase the humanist presence in professorships and chairs, syllabi and textbooks so that published works would demonstrate the humanistic ideal of science and scholarship.<ref>Grendler, P. F. (2004). The universities of the Renaissance and Reformation. Renaissance Quarterly, 57, pp. 12-13.</ref> Although the initial focus of the humanist scholars in the university was the discovery, exposition and insertion of ancient texts and languages into the university, and the ideas of those texts into society generally, their influence was ultimately quite progressive. The emergence of classical texts brought new ideas and led to a more creative university climate (as the notable list of scholars above attests to). A focus on knowledge coming from self, from the human, has a direct implication for new forms of scholarship and instruction, and was the foundation for what is commonly known as the humanities. This disposition toward knowledge manifested in not simply the translation and propagation of ancient texts, but also their adaptation and expansion. For instance, Vesalius was imperative for advocating the use of Galen, but he also invigorated this text with experimentation, disagreements and further research.<ref>Bylebyl, J. J. (2009). Disputation and description in the renaissance pulse controversy. In A. Wear, R. K. French, & I. M. Lonie (Eds.), The medical renaissance of the sixteenth century (1st ed., pp. 223-245). Cambridge University Press.</ref> The propagation of these texts, especially within the universities, was greatly aided by the emergence of the printing press and the beginning of the use of the vernacular, which allowed for the printing of relatively large texts at reasonable prices.<ref>Füssel, S. (2005). Gutenberg and the Impact of Printing (English ed.). Aldershot, Hampshire: Ashgate Pub., p. 145.</ref> Examining the influence of humanism on scholars in medicine, mathematics, astronomy and physics may suggest that humanism and universities were a strong impetus for the scientific revolution. Although the connection between humanism and the scientific discovery may very well have begun within the confines of the university, the connection has been commonly perceived as having been severed by the changing nature of science during the [[Scientific Revolution]]. Historians such as [[Richard S. Westfall]] have argued that the overt traditionalism of universities inhibited attempts to re-conceptualize nature and knowledge and caused an indelible tension between universities and scientists.<ref>Westfall, R. S. (1977). The construction of modern science: mechanisms and mechanics. Cambridge: Cambridge University Press, p. 105.</ref> This resistance to changes in science may have been a significant factor in driving many scientists away from the university and toward private benefactors, usually in princely courts, and associations with newly forming scientific societies.<ref>Ornstein, M. (1928). The role of scientific societies in the seventeenth century. Chicago, IL: University of Chicago Press.</ref> Other historians find incongruity in the proposition that the very place where the vast number of the scholars that influenced the scientific revolution received their education should also be the place that inhibits their research and the advancement of science. In fact, more than 80% of the European scientists between 1450–1650 included in the [[Dictionary of Scientific Biography]] were university trained, of which approximately 45% held university posts.<ref>Gascoigne, J. (1990). A reappraisal of the role of the universities in the Scientific Revolution. In D. C. Lindberg & R. S. Westman (Eds.), Reappraisals of the Scientific Revolution, pp. 208-209.</ref> It was the case that the academic foundations remaining from the Middle Ages were stable, and they did provide for an environment that fostered considerable growth and development. There was considerable reluctance on the part of universities to relinquish the symmetry and comprehensiveness provided by the Aristotelian system, which was effective as a coherent system for understanding and interpreting the world. However, university professors still utilized some autonomy, at least in the sciences, to choose epistemological foundations and methods. For instance, Melanchthon and his disciples at University of Wittenberg were instrumental for integrating Copernican mathematical constructs into astronomical debate and instruction.<ref>{{cite journal | last1 = Westman | first1 = R. S. | year = 1975 | title = The Melanchthon circle:, rheticus, and the Wittenberg interpretation of the Copernicantheory | doi = 10.1086/351431| journal = Isis | volume = 66 | issue = 2| pages = 164–193 }}</ref> Another example was the short-lived but fairly rapid adoption of Cartesian epistemology and methodology in European universities, and the debates surrounding that adoption, which led to more mechanistic approaches to scientific problems as well as demonstrated an openness to change. There are many examples which belie the commonly perceived intransigence of universities.<ref>Gascoigne, J. (1990). A reappraisal of the role of the universities in the Scientific Revolution. In D. C. Lindberg & R. S. Westman (Eds.), Reappraisals of the Scientific Revolution, pp. 210-229.</ref> Although universities may have been slow to accept new sciences and methodologies as they emerged, when they did accept new ideas it helped to convey legitimacy and respectability, and supported the scientific changes through providing a stable environment for instruction and material resources.<ref>Gascoigne, J. (1990). A reappraisal of the role of the universities in the Scientific Revolution. In D. C. Lindberg & R. S. Westman (Eds.), Reappraisals of the Scientific Revolution, pp. 245-248.</ref> Regardless of the way the tension between universities, individual scientists, and the scientific revolution itself is perceived, there was a discernible impact on the way that university education was constructed. Aristotelian epistemology provided a coherent framework not simply for knowledge and knowledge construction, but also for the training of scholars within the higher education setting. The creation of new scientific constructs during the scientific revolution, and the epistemological challenges that were inherent within this creation, initiated the idea of both the autonomy of science and the hierarchy of the disciplines. Instead of entering higher education to become a "general scholar" immersed in becoming proficient in the entire curriculum, there emerged a type of scholar that put science first and viewed it as a vocation in itself. The divergence between those focused on science and those still entrenched in the idea of a general scholar exacerbated the epistemological tensions that were already beginning to emerge.<ref>Feingold, M. (1991). Tradition vs novelty: universities and scientific societies in the early modern period. In P. Barker & R. Ariew (Eds.), Revolution and continuity: essays in the history and philosophy of early modern science, Studies in philosophy and the history of philosophy. Washington, D.C: Catholic University of America Press, pp. 53-54.</ref> The epistemological tensions between scientists and universities were also heightened by the economic realities of research during this time, as individual scientists, associations and universities were vying for limited resources. There was also competition from the formation of new colleges funded by private benefactors and designed to provide free education to the public, or established by local governments to provide a knowledge hungry populace with an alternative to traditional universities.<ref>Feingold, M. (1991). Tradition vs novelty: universities and scientific societies in the early modern period. In P. Barker & R. Ariew (Eds.), Revolution and continuity: essays in the history and philosophy of early modern science, Studies in philosophy and the history of philosophy. Washington, D.C: Catholic University of America Press, pp. 46-50.</ref> Even when universities supported new scientific endeavors, and the university provided foundational training and authority for the research and conclusions, they could not compete with the resources available through private benefactors.<ref>{{cite journal | last1 = See | first1 = | last2 = Baldwin | first2 = M | year = 1995 | title = The snakestone experiments: an early modern medical debate | url = https://archive.org/details/sim_isis_1995-09_86_3/page/394 | doi = 10.1086/357237 | pmid = 7591659| journal = Isis | volume = 86 | issue = 3| pages = 394–418 }}</ref> [[File:Ur947.jpg|thumb|left|Universities in northern Europe were more willing to accept the [[Age of Enlightenment|ideas of Enlightenment]] and were often greatly influenced by them.<ref>{{cite book|last=Eddy|first=Matthew Daniel|title=The Language of Mineralogy: John Walker, Chemistry and the Edinburgh Medical School, 1750-1800|year=2008|publisher=Ashgate|location=Aldershot|url=https://www.academia.edu/1112014|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150903230852/http://www.academia.edu/1112014/The_Language_of_Mineralogy_John_Walker_Chemistry_and_the_Edinburgh_Medical_School_1750-1800_2008_|archivedate=3 September 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903230852/http://www.academia.edu/1112014/The_Language_of_Mineralogy_John_Walker_Chemistry_and_the_Edinburgh_Medical_School_1750-1800_2008_ |date=3 September 2015 }} {{Cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150903230852/http://www.academia.edu/1112014/The_Language_of_Mineralogy_John_Walker_Chemistry_and_the_Edinburgh_Medical_School_1750-1800_2008_ |archivedate=3 September 2015 |title=Archive copy |url=http://www.academia.edu/1112014/The_Language_of_Mineralogy_John_Walker_Chemistry_and_the_Edinburgh_Medical_School_1750-1800_2008_ |accessdate=20 January 2020}}</ref> For instance the historical ensemble of the [[University of Tartu]] in Estonia, that was erected around that time, is now included into [[European Heritage Label]] list as an example of a university in the Age of Enlightenment<ref>[http://ec.europa.eu/programmes/creative-europe/news/2016/1202-european-heritage-label-sites-2015_en.htm Culture: Nine European historical sites now on the European Heritage Label list] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160412194824/http://ec.europa.eu/programmes/creative-europe/news/2016/1202-european-heritage-label-sites-2015_en.htm |date=12 April 2016 }} European Commission, 8 February 2016</ref>]] By the end of the early modern period, the structure and orientation of higher education had changed in ways that are eminently recognizable for the modern context. Aristotle was no longer a force providing the epistemological and methodological focus for universities and a more mechanistic orientation was emerging. The hierarchical place of theological knowledge had for the most part been displaced and the humanities had become a fixture, and a new openness was beginning to take hold in the construction and dissemination of knowledge that were to become imperative for the formation of the modern state. ===Modern universities=== {{Main|History of European research universities|List of modern universities in Europe (1801–1945)}} [[ဝှာင်:Strand102.jpg|thumb|[[King's College London]], established by Royal Charter having been founded by [[King George IV]] and [[Duke of Wellington]] in 1829, is one of the founding colleges of the [[University of London]].]] [[ဝှာင်:Uni KA Portal.jpg|thumb|[[Karlsruhe Institute of Technology]], a German technical university, founded in the 19th century]] By the 18th century, universities published their own [[academic journal|research journals]] and by the 19th century, the German and the French university models had arisen. The German, or Humboldtian model, was conceived by [[Wilhelm von Humboldt]] and based on [[Friedrich Schleiermacher]]'s liberal ideas pertaining to the importance of [[academic freedom|freedom]], [[seminar]]s, and [[laboratory|laboratories]] in universities.{{Citation needed|date=December 2007}} The French university model involved strict discipline and control over every aspect of the university. Until the 19th century, [[religion]] played a significant role in university curriculum; however, the role of religion in research universities decreased in the 19th century, and by the end of the 19th century, the German university model had spread around the world. Universities concentrated on science in the 19th and 20th centuries and became increasingly accessible to the masses. In the United States, the [[Johns Hopkins University]] was the first to adopt the (German) [[research university]] model; this pioneered the adoption by most other American universities. In Britain, the move from [[Industrial Revolution]] to [[modernity]] saw the arrival of new civic universities with an emphasis on [[science]] and [[engineering]], a movement initiated in 1960 by Sir Keith Murray (chairman of the University Grants Committee) and [[Samuel Curran|Sir Samuel Curran]], with the formation of the [[University of Strathclyde]].<ref>{{Cite web |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/69524 |title=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxforddnb.com |accessdate=28 May 2010 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306083652/http://oxforddnb.com/view/article/69524 |archivedate=6 March 2016 }}</ref> The British also established universities worldwide, and [[higher education]] became available to the masses not only in Europe. In 1963, the [[Robbins Report]] on universities in the United Kingdom concluded that such institutions should have four main "objectives essential to any properly balanced system: instruction in skills; the promotion of the general powers of the mind so as to produce not mere specialists but rather cultivated men and women; to maintain research in balance with teaching, since teaching should not be separated from the advancement of learning and the search for truth; and to transmit a common culture and common standards of citizenship."<ref name="historyandpolicy">{{cite web|url=http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-98.html|title=The 'Idea of a University' today|last=Anderson|first=Robert|date=March 2010|work=History & Policy|publisher=History & Policy|accessdate=9 December 2010|location=United Kingdom|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101127065822/http://www.historyandpolicy.org/papers/policy-paper-98.html|archivedate=27 November 2010}}</ref> In the early 21st century, concerns were raised over the increasing managerialisation and standardisation of universities worldwide. Neo-liberal management models have in this sense been critiqued for creating "corporate universities (where) power is transferred from faculty to managers, economic justifications dominate, and the familiar 'bottom line' eclipses pedagogical or intellectual concerns".<ref>Maggie Berg & Barbara Seeber. The Slow Professor: Challenging the Culture of Speed in the Academy, p. x. Toronto: Toronto University Press. 2016.</ref> Academics' understanding of time, pedagogical pleasure, vocation, and collegiality have been cited as possible ways of alleviating such problems.<ref>Maggie Berg & Barbara Seeber. The Slow Professor: Challenging the Culture of Speed in the Academy. Toronto: Toronto University Press. 2016. (passim)</ref> ===National universities=== A [[national university]] is generally a university created or run by a national state but at the same time represents a state autonomic institution which functions as a completely independent body inside of the same state. Some national universities are closely associated with national [[cultural]], [[religious]] or [[political]] aspirations, for instance the [[National University of Ireland]], which formed partly from the [[Catholic University of Ireland]] which was created almost immediately and specifically in answer to the non-denominational universities which had been set up in Ireland in 1850. In the years leading up to the [[Easter Rising]], and in no small part a result of the Gaelic Romantic revivalists, the NUI collected a large amount of information on the [[Irish language]] and [[Irish culture]].{{citation needed|date=August 2016}} Reforms in Argentina were the result of the [[University Revolution]] of 1918 and its posterior reforms by incorporating values that sought for a more equal and laic{{explain|date=August 2016}} higher education system. ===Intergovernmental universities=== [[File:Cornell University, Ho Plaza and Sage Hall.jpg|thumb|right|[[Campus university|Campus universities]] with most buildings clustered closely together became especially widespread since the 19th century ([[Cornell University]])]] Universities created by bilateral or multilateral treaties between states are [[intergovernmental organization|intergovernmental]]. An example is the [[Academy of European Law]], which offers training in European law to lawyers, judges, barristers, solicitors, in-house counsel and academics. [[EUCLID (Pôle Universitaire Euclide, Euclid University)]] is chartered as a university and umbrella organisation dedicated to sustainable development in signatory countries, and the [[United Nations University]] engages in efforts to resolve the pressing global problems that are of concern to the United Nations, its peoples and member states. The [[European University Institute]], a post-graduate university specialised in the social sciences, is officially an intergovernmental organisation, set up by the member states of the [[European Union]]. ==Organization== [[File:SydneyUniversity MainQuadrangle panorama 270.jpg|thumb|upright=1.25|The [[University of Sydney]] is Australia's oldest university.]] Although each institution is organized differently, nearly all universities have a board of trustees; a president, [[chancellor (education)|chancellor]], or [[Rector (academia)|rector]]; at least one vice president, vice-chancellor, or vice-rector; and deans of various divisions. Universities are generally divided into a number of academic departments, schools or [[faculty (division)|faculties]]. [[Public university]] systems are ruled over by government-run higher education boards{{citation needed|date=January 2019}}. They review financial requests and budget proposals and then allocate funds for each university in the system. They also approve new programs of instruction and cancel or make changes in existing programs. In addition, they plan for the further coordinated growth and development of the various institutions of higher education in the state or country. However, many public universities in the world have a considerable degree of financial, research and [[Pedagogy|pedagogical]] autonomy. [[private university|Private universities]] are privately funded and generally have broader independence from state policies. However, they may have less independence from business corporations depending on the source of their finances. ==Around the world== {{See also|List of universities and colleges by country}} The funding and organization of universities varies widely between different countries around the world. In some countries universities are predominantly funded by the state, while in others funding may come from donors or from fees which students attending the university must pay. In some countries the vast majority of students attend university in their local town, while in other countries universities attract students from all over the world, and may provide university accommodation for their students.<ref>{{Cite web|url=http://www.carnegiefoundation.org/classifications/index.asp?key=798|title=Basic Classification Technical Details|publisher=Carnegie Foundation for the Advancement of Teaching|accessdate=20 March 2007|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070613225633/http://www.carnegiefoundation.org/classifications/index.asp?key=798|archivedate=13 June 2007}}</ref> {{Clear}} ==Classification== {{Further|Category:Higher education by country}} The definition of a university varies widely, even within some countries. Where there is clarification, it is usually set by a government agency. For example: In Australia, the [[Tertiary Education Quality and Standards Agency]] (TEQSA) is Australia's independent national regulator of the higher education sector. Students rights within university are also protected by the Education Services for Overseas Students Act (ESOS). In the United States there is no nationally standardized definition for the term ''university'', although the term has traditionally been used to designate [[research institution]]s and was once reserved for doctorate-granting research institutions. Some states, such as [[Massachusetts]], will only grant a school "university status" if it grants at least two [[doctoral degree]]s.<ref>{{Cite web|url=http://www.mass.edu/forinstitutions/academic/documents/610CMR.pdf |title=Massachusetts Board of Education: Degree-granting regulations for independent institutions of higher education |format=PDF |date= |accessdate=28 May 2010}}</ref> In the United Kingdom, the [[Privy Council of the United Kingdom|Privy Council]] is responsible for approving the use of the word ''university'' in the name of an institution, under the terms of the [[Further and Higher Education Act 1992]].<ref name="privy">{{Cite web|url=http://www.privy-council.org.uk/output/Page27.asp |title=Higher Education |accessdate=6 December 2007 |author= |date= |website= |publisher=[[Privy Council Office (United Kingdom)|Privy Council Office]] |archiveurl= https://web.archive.org/web/20090223084511/http://www.privy-council.org.uk/output/Page27.asp |archivedate= 23 February 2009}}</ref> In India, a new designation [[deemed university|deemed universities]] has been created for institutions of higher education that are not universities, but work at a very high standard in a specific area of study ("An Institution of Higher Education, other than universities, working at a very high standard in specific area of study, can be declared by the Central Government on the advice of the [[University Grants Commission (India)|University Grants Commission]] as an Institution 'Deemed-to-be-university'"). Institutions that are 'deemed-to-be-university' enjoy the academic status and the privileges of a university.<ref>{{cite web|title=Deemed University|url=http://mhrd.gov.in/deemed-university|website=mhrd.gov.in|publisher=MHRD|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151207204836/http://mhrd.gov.in/deemed-university|archivedate=7 December 2015}}</ref> Through this provision many schools that are commercial in nature and have been established just to exploit the demand for higher education have sprung up.<ref>{{Cite web |author=— Peter Drucker |url=http://learnhub.com/news/1254- |title='Deemed' status distributed freely during Arjun Singh's tenure - LearnHub News |publisher=Learnhub.com |date= |accessdate=29 July 2010 |url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100707120057/http://learnhub.com/news/1254- |archivedate=7 July 2010 }}</ref> In Canada, ''college'' generally refers to a two-year, non-degree-granting institution, while ''university'' connotes a four-year, degree-granting institution. Universities may be sub-classified (as in the [[Rankings of universities in Canada|Macleans rankings]]) into large research universities with many PhD-granting programs and medical schools (for example, [[McGill University]]); "comprehensive" universities that have some PhDs but are not geared toward research (such as [[University of Waterloo|Waterloo]]); and smaller, primarily undergraduate universities (such as [[St. Francis Xavier University|St. Francis Xavier]]). In Germany, universities are institutions of higher education which have the power to confer bachelor, master and PhD degrees. They are explicitly recognised as such by law and cannot be founded without government approval. The term Universitaet (i.e. the German term for university) is protected by law and any use without official approval is a criminal offense. Most of them are public institutions, though a few private universities exist. Such universities are always research universities. Apart from these universities, Germany has other institutions of higher education (Hochschule, [[Fachhochschule]]). Fachhochschule means a higher education institution which is similar to the former [[Polytechnic (United Kingdom)|polytechnics]] in the British education system, the English term used for these German institutions is usually 'university of applied sciences'. They can confer master's degrees but no PhDs. They are similar to the model of [[teaching universities]] with less research and the research undertaken being highly practical. Hochschule can refer to various kinds of institutions, often specialised in a certain field (e.g. music, fine arts, business). They might or might not have the power to award PhD degrees, depending on the respective government legislation. If they award PhD degrees, their rank is considered equivalent to that of universities proper (Universitaet), if not, their rank is equivalent to universities of applied sciences. ==Colloquial usage== {{main|College}} Colloquially, the term ''university'' may be used to describe a phase in one's life: "When I was at university..." (in the United States and Ireland, ''college'' is often used instead: "When I was in college..."). In Ireland, Australia, New Zealand, Canada, the United Kingdom, Nigeria, the Netherlands, Italy, Spain and the [[German-speaking countries]], ''university'' is often contracted to ''uni''. In Ghana, New Zealand, Bangladesh and in South Africa it is sometimes called "varsity" (although this has become uncommon in New Zealand in recent years). "Varsity" was also common usage in the UK in the 19th century.{{citation needed|date=January 2011}} "Varsity" is still in common usage in Scotland. ==Cost== {{Main|Tuition payments}} In many countries, students are required to pay tuition fees. Many students look to get 'student grants' to cover the cost of university. In 2016, the average outstanding student loan balance per borrower in the United States was US$30,000.<ref>{{cite web |url=http://money.cnn.com/2016/10/18/pf/college/average-student-loan-debt/index.html |title=Archived copy |accessdate=21 September 2017 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170921095420/http://money.cnn.com/2016/10/18/pf/college/average-student-loan-debt/index.html |archivedate=21 September 2017 }}</ref> In many U.S. states, costs are anticipated to rise for students as a result of decreased state funding given to public universities.<ref>{{cite news|title=Students at Public Universities, Colleges Will Bear the Burden of Reduced Funding for Higher Education|url=http://business.time.com/2012/01/25/students-bear-the-burden-of-state-higher-ed-cuts/|accessdate=14 January 2013|work=Time|date=25 January 2012|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130309192745/http://business.time.com/2012/01/25/students-bear-the-burden-of-state-higher-ed-cuts/|archivedate=9 March 2013}}</ref> There are several major exceptions on tuition fees. In many European countries, it is possible to study without tuition fees. Public universities in [[Nordic countries]] were entirely without tuition fees until around 2005. Denmark, Sweden and Finland then moved to put in place tuition fees for foreign students. Citizens of [[EU]] and EEA member states and citizens from Switzerland remain exempted from tuition fees, and the amounts of public grants granted to promising foreign students were increased to offset some of the impact.<ref>[http://www.government.se/content/1/c6/05/71/00/9316e296.pdf "Studieavgifter i högskolan"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130515222157/http://www.government.se/content/1/c6/05/71/00/9316e296.pdf |date=15 May 2013 }} [[Statens offentliga utredningar|SOU]] 2006:7 {{in lang|sv}}</ref> The situation in Germany is similar; public universities usually do not charge tuition fees apart from a small administrative fee. For degrees of a postgraduate professional level sometimes tuition fees are levied. Private universities, however, almost always charge tuition fees. == See also == {{div col |colwidth = 25em }} * [[Alternative university]] * [[Alumni]] * [[Ancient higher-learning institutions]] * [[Catholic university]] * [[College and university rankings]] * [[Corporate university]] * [[International university]] * [[Land-grant university]] * [[Liberal arts college]] * [[List of academic disciplines]] * [[Lists of universities and colleges]] * [[Pontifical university]] * [[School and university in literature]] * [[Science tourism]] * [[UnCollege]] * [[University student retention]] * [[University system]] * [[Urban university]] {{div col end}} == References == {{Reflist}} ==Further reading== * {{cite book|last=Aronowitz|first=Stanley|title=The Knowledge Factory: Dismantling the Corporate University and Creating True Higher Learning|url=https://archive.org/details/knowledgefactory0000aron|year=2000|publisher=Beacon Press|location=Boston|isbn=978-0-8070-3122-3|authorlink=Stanley Aronowitz}} * {{cite book|last=Barrow|first=Clyde W.|title=Universities and the Capitalist State: Corporate Liberalism and the Reconstruction of American Higher Education, 1894-1928|url=https://archive.org/details/universitiescapi0000barr|year=1990|publisher=University of Wisconsin Press|location=Madison, Wis|isbn=978-0-299-12400-7}} * {{cite book|last=Diamond|first=Sigmund|title=Compromised Campus: The Collaboration of Universities with the Intelligence Community, 1945-1955|year=1992|publisher=Oxford Univ. Press|location=New York, NY|isbn=978-0-19-505382-1}} * {{cite book|last=Pedersen|first=Olaf|title=The First Universities: Studium Generale and the Origins of University Education in Europe|year=1997|publisher=Cambridge Univ. Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-59431-8}} * {{cite book|title=A History of the University in Europe|year=1992|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-36105-7|editor1-first= Hilde de|editor1-last=Ridder-Symoens |others= Rüegg, Walter (general ed.) |volume=Volume 1: Universities in the Middle Ages|title-link=A History of the University in Europe}} * {{cite book|title=A History of the University in Europe|year=1996|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-36106-4|editor1-first= Hilde de|editor1-last=Ridder-Symoens |others= Rüegg, Walter (general ed.) |volume=Volume 2: Universities in Early Modern Europe (1500-1800)|title-link=A History of the University in Europe}} * {{cite book|title=A History of the University in Europe|year=2004|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-36107-1|editor1-first= Walter|editor1-last= Rüegg |volume=Volume 3: Universities in the Nineteenth and Early Twentieth Centuries (1800-1945)|title-link=A History of the University in Europe}} * {{cite book|last=Segre|first=Michael|title=Higher Education and the Growth of Knowledge: A Historical Outline of Aims and Tensions. |url=https://archive.org/details/highereducationg0000segr|year=2015|publisher=Routledge|location=New York|isbn=978-0-415-73566-7}} ==External links== {{wikiversity}} {{Commons|Universities}} {{wikiquote|Universities}} * {{Cite EB1911|wstitle=Universities|short=x}} * {{curlie|Reference/Education/Colleges_and_Universities/}} {{Schools}} {{Education}} {{Authority control}} [[Category:Educational stages]] [[Category:Higher education]] [[Category:Types of university or college]] [[Category:Universities and colleges|*]] 2nhwagcwmnnbgqtzuw5jfqf3t8x0ige 3 4009 60257 59285 2026-11-09T07:15:07Z ~2026-56421-50 5741 /* ဂကူဒးဒုင်ဒၟံင်သၟဝ်ဘဝဍိက်ဂှ် ပရေင်ထိင်ဒဝ်ဂကူကၟောန်ခိုင်မှ ဂကူဂှ် ဂွံဆက်တန်တဴ ပ္ဍဲလိုက်မာန် မယံင် (ဍုင်မန်) */ ဒကုတ်တၟိ 60257 wikitext text/x-wiki ရော်ဂုဏ် အာစာဗညာသာၚ်မန် ချူဇန်အာလိက်မန်စဵုလအိတ်လမျီုရောၚ် ============================ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တအ်ဂှ် အခိၚ်ဓမ္မတာ ဟွံမံက်ဂတဝ် ပြာကတ်ကၠုၚ်ရ၊ အခိၚ်ကာလစိုပ် ပ္ၚံက်ကရေပ်မွဲမွဲမ္ဂး မံက်တိုန်ကၠုၚ်ရ၊ အချကာလ လိက်ပတ်မန်ပိုဲ ဒးဒုၚ်ခြိုၚ်လဝ်အပ္ဍဲဗွိုၚ် ဆဘာလကျာ်ဓဝ် တိတ်မ္ၚးဍုၚ်ကွာန်တေံဟွံဂွံဂှ် အာစာဗညာသာၚ်မန်တအ် က္တဵုဂစာန်လွဳပရာကၠုၚ်ဂှ် ဝၚ်ချဳဒရာၚ်ဝွံ၊ သေဗ်သၟေဟ်အာ အပ္ဍဲဝၚ်လျက်ပတ်မန်ပိုဲ ခိုဟ်ခိုဟ်မွဲရ။ အဲဂွံချူ ပရူအ္စာဗညာသာၚ်မန်ဂှ် မိပ်စိုတ်လောတ်ရ၊ နူအဲဍောတ်ဍောတ် အခိၚ်ကာလ ဘဝထပိုဲခမဳ၊ မံၚ်ဘာဗ္ဂောပ ပရိယတ္တိ အပ္ဍဲဍုၚ်မတ်မလီုဂှ်၊ အပ္ဍဲအကြာသၞာံၜိုတ် (၁၉၉၁-၁၉၉၂) တေံဂှ်၊ ဂွံစလ္ၚတ်တီကေတ်ပရူညး၊ ဒၟာနူညးကလိဂွံလာဘ်တဆိပ်ကြာ၊ ပေါဲပြိုၚ် ချူလိက်ပတ် အပ္ဍဲတ္ၚဲကောန်ဂကူမန်ရ၊ အပ္ဍဲပေါဲပြိုၚ်ချူလိက်ပတ်ဂှ်မ္ဂး မၞိဟ်တအ်ဂွံဇၞးကေတ်ညးဂှ် ဝါတ်ကွေံကွေံရ။ အခိၚ်ဂှ်အဲလေဝ် ကလိဂွံလာဘ်ချူကဗျကီုတုဲ၊ ဘဝအာစာကၞေဟ်မွဲစွံ ကေၚ်ဆဵုကၠုၚ်ညးအလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ၊ သၟူအမြာဲစၠန်ညးဂှ်၊ ကိုပ်ကၠာနူဂှ်လေဝ် ပိုဲတအ်ဂွံတီမံၚ်တုဲတဲု လိက်အုပ်ဝေါရလ္ၚီ မတိတ်နူကွာန်ညး၊ ဘာညးဂှ်လေဝ် ပိုဲတအ် နူအခိၚ်ဘဝထပိုဲခမဳ ဍောတ်ဍောတ်ဂှ် ဗှ်လ္ၚတ်လဝ်ပြဵုမံၚ်တဲုတဲုရ၊ ဗွဲကြဴဏအ် ပိုဲက္ဍိုက်က္ဍိုပ်သၚ်သၟတ်လဂုၚ်တဲု၊ ဟိုတ်နူဒးအာတ်တမ်လိက်ဇရေၚ်အာစာကီုဂှ်တုဲ၊ နူကဵုအခိၚ်ဂှ် ကလိဂွံအခေါၚ်ဍုက်ကေဝ်ကဵု အာစာခိုဟ်ခိုဟ်ရ၊ ယၟုအဲဂှ်စဵုလၟုဟ် ညးကော်မံၚ်ယၟုခမဳ(နာရဒ) ဏီဖိုဟ်ဂှ်တဲု၊ သွက်အဲဂှ် ထပ်တဲု ဒှ်မံၚ်အမ်သဝ်ရ၊ သၞာံ ၂၀၁၈ အဲစိုပ်အာ သ္ၚိညးဂှ်လေဝ်၊ ညးကော်မံၚ်ယၟုအဲ မဒှ်ယၟုခမဳဂှ်ရ။ လိက်ဗွဟ် မူကအ်ဗိန်တအ်ဂှ် ဒှ်အခေတ်ကာလညးတအ် ချဳဒရာၚ်ဂှ်တဲု၊ အခိၚ်တေံဂှ် ဒှ်အခေတ်ရဲဍုၚ်ကွာန် ညးတအ်ကၠောန်စဂွံဒှ်အခေတ် ကၠတ်ဖျေံကပေါတ် နူဍုၚ်သေံရ၊ ၜိုန်ရရဲကွာန်တအ် မိပ်လဟိၚ်မံၚ်ကဵု ပရေၚ်သိုက်သၠိၚ်ဖဲသအဳ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ကီုလေဝ် စိုတ်ဓါတ်အာစာတအ် စိန်ဝုန်မံၚ် အပ္ဍဲပရေၚ်လိက်ပတ်မန်ဂှ်၊ လောန်တဲုဒးကေတ်ဂုဏ်စရာဲရ၊ အခိၚ်တေံရဲကွာန်ကအ်ဗိန် ညးဂမၠိုၚ်ဒှ်မံၚ်သေဌဳကဆံၚ်ကၟိန်ဍုၚ်မွဲကီုရ၊ ဆဂးပရေၚ်ပိုန်ဟာန် ယဿပက်တအ်ဂှ် ဓရိုက်ပချဳစိုတ်ဓါတ်အာစာ အပ္ဍဲအရာဆာန်လိက်ပတ်မန်ဟွံမာန်ရောၚ် ထေၚ်ကေတ်ရ။ အခေတ်ကာလ ညးတအ်ချဳဒရာၚ်လိက်ပတ်မန်ဂှ် ဒှ်အခေတ်ကာလလိက်ပတ်မန်ပိုဲ နွံမံၚ်အပ္ဍဲဗွိုၚ်ကျာ် အပ္ဍဲဆအကြာ ဘာလကျာ်ဓဝ် ဂှ်တုဲ ညးဍုၚ်ကွာန်မန်တအ် ညံၚ်ရဴလၟုဟ် ဗှ်လိက်မန်ဒးမံၚ် ဟွံသေၚ်ရ၊ အခေတ်ကာလ သ္ကိုပ်ပၞာန်နေဝေန်တအ် အုပ်ဓုပ်ပကၚ်ရၚ်ဍုၚ်တေံဂှ်၊ လိက်မန်ပိုဲယာက္ပိုပ်ဟွံမာန် သက်သက်ဂှ်တဲု ဒးချဳဒရာၚ်လိက်ပတ် အခေတ်ကၠာတေံဂှ် ဗၞတ်ဂလိုၚ်လဵုဒဒိုက်ဇၞော်မံၚ် ရောဂှ် ညးဟီုလဴထ္ၜးမ္ဂး လောန်တုဲ ကၠးကေတ် အပ္ဍဲစိုတ်ပိုဲ မာန်ရောၚ်။ မွဲလ္ပာ်ဂှ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်အဃောဇၞော်မောဝ် ရဲဍုၚ်ကွာန်တအ် ကၠောန်စဂွံ မွဲလ္ပာ်ဂှ် ဒးဒုၚ်ဍဵုဍိုက် ပရေၚ်လိက်ပတ် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ဂှ်တဲု၊ အကြာအန္တရာဲၜါသာ်ဏအ် အာစာတအ်သီုကျာ်ဇၞော်ပညာဒဳပတအ် ချဳဒရာၚ်မၚ်မွဲကၠုၚ်လိက်ပတ်မန်ပိုဲဂှ် ဒးတၚ်ဂုဏ်ကဵုညးတအ် စဵုကဵုမွဲအာယုက်ဟွံအိုတ်ရ၊ အခိၚ်တေံ ပိုဲတအ်ဘဝ ထပိုဲခမဳဍောတ်ဍောတ် သဘၚ်ဇွသၚ် ကျာ်ဇၞော်အာစာပညာဒဳပဂှ် ညံၚ်ရဴသဘၚ်ဍုၚ်သွဝ်ရ၊ ကောန်ကွာန်ညးတအ်လေဝ် အဃောကၠောန်စဂွံ အဃောဒယှ်တှ်မံၚ် အလံုကၟိန်ဍုၚ်ဟီုမာန်ရ၊ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကွာန်ညးတအ်ကဵု ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် လိက်ပတ်ကွာန်ညးတအ် အခိၚ်တေံဂှ် သ္ပစၞးကဵုအလံုကောန်ဂကူမန်ပိုဲမာန်ရ၊ အကြာကျာ်ဇၞော်အ္စာတအ် ယၟုမဒယှ်တှ်မံၚ်တအ်ဂှ်၊ ယၟုအာစာဗညာသာၚ်မန်လေဝ် မောဝ်ဖ္ဍးမံၚ် ဗွဲမလောန်ကီုရ။ အပ္ဍဲအကြာသၞာံၜိုတ် ၁၉၉၅ ဂှ် အဲချူပ္တိတ်လိက်အုပ် ( လညာတ်ပရၚ်တဲ ) တဲုကီု အဟိန်အာသွံလိက်အုပ် မဂ္ဂဇြေနိ ( လဂါံအာဇာနဲ ) ကီုတအ်ဂှ် ကလိဂွံအခေါၚ်အာဆဵုကဵုညးကီုရ၊ တမလိက်အာစာဂှ်လေဝ် ဒှ်အဓိက သွက်မဂ္ဂဇြေန်ပိုဲရ၊ အခိၚ်တေံဂှ်် ယၟုကၞေဟ်အာစာဂှ် မြမောဝ်ဇေတ်(ခယျးအပ္ဍဲ) လေဝ်ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ၊ အာစာဂှ် ၜိုန်ရဗျုထဴကီုလေဝ် စိုတ်ဓါတ်ဆာန်လိက်ပတ်မန် ဟွံဗျုတဴလးလးရ။ ဗွဲကြဴဏအ် အခိၚ်နွံမံၚ်အပ္ဍဲကွာန်ဝၚ်္က ဇိုၚ်ပယျဵု အဟိန်ကၠောန်မံၚ်လိက်ပရိုၚ်သၞံၚ်တိုၚ်ရဂှ်လေဝ်၊ အခိၚ်အာဝေၚ် စိုပ်ကွာန်ခအံၚ်ကြေဟ် မဒှ်ကွာန်သမ္ဘာအဲဂှ်လေဝ် အဲဂွံအာဆဵုမံၚ်ကဵုညးကီုရ၊ အဲစဴဝေၚ်ကွာန် နူကၟိန်ဍုၚ်မေရိကာန် ဗၞတ်ပိအလန်ဂှ်လေဝ် အဲဂွံအာဆဵုမံၚ်ညး သီုပိအလန်ကီုရ၊ ညးဝွံရံၚ်ကဵုဗီုရုပ်သာ်မၞိဟ်ကီု စိုတ်စရိုတ်ကီု ဆက်ဆောံကီု နာနာသာ် ခါတ်ရံၚ်အကာဲမ္ဂး ဒှ်အာစာကၞေဟ်ပိုဲမန် မဂပ်ဂဝ်လျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်မွဲရောၚ်။ ၜိုန်အာယုက်ညး မဗျုထဴဂလိုၚ်လဵုကီုလေဝ် အဟိန်အဲဇူဒီုမံၚ် အပ္ဍဲကွာန်ခအံၚ်ကြေဟ်ဂှ် ညးကၠုၚ်ဝေၚ်စိုပ်ဇရေၚ်အဲမာန်ဂှ်တဲု၊ စိုတ်ဇဴအဲဂှ်လောန်တုဲ လျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်လ္တူညးရ၊ ဟိုတ်နူပရေၚ်ဆက်ဆောံခိုဟ်တဲု လိက်ဂျာနေဝ် တိုၚ်ပ္ကဴပိုဲ ဥဒျာန်လိက်ပတ်ပိုဲ၊ မတိတ်မံၚ်အပ္ဍဲအမေရိကာန်ဝွံဂှ် ညးဗိုၚ်ဂိုတ်ဂစာန် ချူကဵုမာန်ဏီရ၊ ညးချူတဲု ကံုၚ်ပလံၚ်ဗ္စိုပ်ဇရေၚ်ကွာန်ခအံၚ်ကြေဟ်၊ ဇရေၚ်အဲမာန်ဏီရ။ အာစာဂှ် ၜိုန်ရဗျးထဴကီုလေဝ် စိုတ်ဓါတ်ဆာန်လိက်မန်ဂှ် ဟှံဗှုထူလးလးရ။ လိက်အုပ်ညးပ္တိတ်လဝ်ဂှ်လေဝ် နူအာစာပါန်ထဝ် ကော်(ဖံၚ်သာၚ်မန်) မဒှ်ကောန်ညး မတန်တဴမံၚ် အပ္ဍဲဝှတ်ဝိၚ်၊ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန်မွဲစွံဂှ်လေဝ် ညးကၠုၚ်ကဵုဒါန်ကုအဲကီုရ၊ လိက်ပရေၚ်ညး ချူဇန်မံၚ် အပ္ဍဲဂျာနေဝ် အမာတ်ဒိန် တအ်ဂှ်လေဝ် အဲကလိဂွံအခေါၚ် ဗှ်လ္ၚတ်ကီုရ၊ အခိၚ်ပိုဲဍောတ်တအ် လိက်မဂ္ဂဇြေန် ဂျာနေဝ် ကွးဘာတက္ကသိုလ်ပံၚ်ကောံလေဝ် လိက်ပရေၚ်အာစာ ဂွံဗှ်မံၚ်လၟိုန်လၟိုန်ကီုရ၊ လိက်ပရေၚ်မွဲပိုဒ် အဲသမ္တီုဒးမံၚ်ဂှ် (ဍုၚ်မတ်မလီုဟာ? ဍုၚ်မန်လီုဟာ? ဂှ် အဲခယျကေတ် အာစာချူလဝ်ရောၚ်၊ ဆဂးဂွံကလေၚ်ဂၠာဲဆဵုဂှ် ဟွံလောဲသက်သက်ရ။ ကၞေဟ်ညးဂှ် ဒှ်တၟအ်ချူမြသွက်ပိုဲ အာစာကၠေဟ်ခေတ်တၟိတအ်မွဲရ။ ပိုဲဂွံဆဵုညး မွဲအလန်မ္ဂး စိုတ်ဓါတ်မိက်ဂွံဆက်ချူအာလိက်မန်မွဴာဲအလန်ပၠန်ဂှ် က္တဵုဒှ်ချိုတ်ပၠိုတ်ရ၊ ၜိုန်ညးဗျုထဴ ကီုလေဝ် ညးချူမာန်ဏီမ္ဂး ပိုဲတအ်ဂှ်လောန်တဲု ဒးဆက်ချူအာမာန်ဏီရောၚ်ဂှ်၊ ဗီုသာ်ဏအ် စိုတ်ဂါတ်ကီတဵုဒှ်ကၠုၚ်ရ၊ ပူဂိုလ်ဗီုသာ်ဝွံဂှ် ညးကော်စ (အစာံ) ရ၊ ညးဂှ် ဒှ်အစာံပိုဲ အပ္ဍဲအရာအရာချူကေှ်လိက်မဒှ်ရ၊ ကၞေဟ်ညးဂှ် ဒဵုတၟအ်ချူမြသွက်ပိုဲအာစာကၞေဟ် ခေတ်တၟိတအ်မွဲရ၊ ပိုဲစေှ်စိုတ် မြပိုဲၜီုအာရမ္ဂး ပိုဲဒးချူသကေက်ဂှ်တဲု ယဝ်ပိုဲ စိုတ်ဓါတ်လီုအာ အပ္ဍဲအရာချူဆာဲ လိက်ပတ်မန်မ္ဂး ပိုဲဗှ်လိက်ညး ပိုဲအာဆဵုကဵုညးမ္ဂး စိုတ်တေံ ဍေံပြံၚ်လှာဲအာ မာန်ရ။ တၟေၚ်တၟဟ်မွဲသာ်ပၠန်ဂှ် အပ္ဍဲအာစာကၞေဟ်မန်တအ်ဂှ် စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူ ဇြိုဟ်ဇြိုဟ်နက်နက် နွံအိုတ်ဂှ်တဲု၊ ဣဝွံလေဝ် ပိုဲတအ်ဒးကေတ်မံၚ် ဂုဏ်စရာဲဟွံအိုတ်ပၠန်ရ၊ အာစာကၞေဟ်မန်တအ်ဂှ် ဂယိုၚ်လမျီုကဵုကၞေဘ်ဟွံမာန်အိုတ်ကီုလေဝ်၊ နကဵုအသိၚ်စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူ မသ္ကာတ်မြဟ်ဂှ်ရဒုၚ်ခဳတုဲ၊ ချူဇန်ပ္တိတ်မံၚ် လိက်မန်ရောၚ်ဂှ် ညးတီအဲတီရ၊ အာစာကၞေဟ်တအ် ၜိုန်ရမိက်ဂွံပ္တိတ် လိက်အုပ်ဇကုအိုတ်ကီုလေဝ် ဒၟာနူတော်ဟွံကိတ်လောန်ဂှ်တဲု ဒးဗ္ဒေါံလဝ်အသိၚ်အိုတ်ရ၊ တမလိက်ဇကု တအ်ဂှ် ဟိုတ်နူဟွံဒှ်ကၠုၚ် လိက်အုပ်ဂှ်တဲု ကၠေံဏှၚ်အာအိုတ်ကီုရ၊ လိက်ပရေၚ်တအ် ကဗျတအ် ပံုအာဂီုတအ်ဂှ် ၜိုန်ရအာစာပိုဲ ဗညာသာၚ်မန်၊ ချူလဝ်နွံဗွဲမဂၠိုၚ်ကီုလေဝ် ပိုဲတအ် ဟွံဂွံဗှ်ကေတ်ဖအိုတ်ဂှ် ဒၟာနူဟွံဒှ်လိက်ကၞပ်ရ၊ သွက်ဂွံပသေှ်စွံအာ အဆက်ကောန်အဆက်စဴဂှ်လေဝ် ရန်တၟအ်တအ်ဂှ် ဟွံမံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်အိုတ်ရ။ ဗီုအာစာဗညာသာၚ်မန် ဆာန်လိက်ပတ်မန်ဂှ် ပိုဲကောန်ဂကူမန် သၟတ်တၞောဝ်ဒတောဝ်တၟိတအ် ကေတ်သ္ပအစာံတဲု ဂပ်ဝဝ်ဒးချူအာလိက်ပတ်မန်၊ ဂပ်ဝ်ဒးမၚ်မွဲအာ လိက်ပတ်မန် ထေက်ကွေံကွေံရ၊ ဗီုညးဆာန်လိက်မန် စဵုလ္အိတ်လမျီုဂှ်လေဝ် ပိုဲတအ် ကဵုဂွံကေတ်စ နဲကဲမာန်အိုတ် ကီုညိ၊ နဒဒှ် ရော်ဏာ ဂုဏ်အာစာ ဗညာသာၚ်မန်တဲု၊ စဵုလ္အိတ်လမျီု အဲဆက်ချူအာလိက်မန် ပ္တိတ်အာလိက်မန်ရောၚ်၊ ဂှ်လေဝ်မိက်ဂွံလဴပူစကဵု အာစာဗညာသာၚ်မန်ကီုရ။ ဗညာတိထဝ် (တၠဂုဏ်နာရဒ) ကွာန်ကြုၚ်ဘာ ခတ်ေတ U.S.A လိက်ပရေၚ်ဝွံ ကံက်ပ္တိတ်နၚ်နူလိက် မဂ္ဂဇြေန် ဂကောံအာစာကၞေဟ်မန် ကၞပ် (၃) မုက်လိက် (၂၉) ညးကံက်ပ္တိတ် အမ်သဝ်နာဲ အၜဝ် (.12:10.AM.21.08.2021.) ဂကူမန်လိက်မန်ကၠုၚ်နူလဵုရော ***************************** အ္စာသုတေသနတံ ဍေံတံချူဝၚ်ဂကူမွဲမွဲ ဍေံထ္ၜး သက်သဳမာန်ဒၟံၚ်ကီု၊ ဝၚ်ဂကူမ္ဂး သက်သဳလိက်ပတ် ဒှ်ဇြ ဟတ်ဇၞော် အိုတ်ရ။ ဍေံတံကေတ်လဝ်အဓိပ္ပါယ် ဂကူမန်, အရေဝ်မန်, လိက်မန်ကၠုၚ်နူမန်ဟွံသေၚ်ဂှ် ဟွံမိက်စှ်ေ စိုတ်အှ်ေရ။ ညးတၞဟ် ဟီုဂွံကၠာ ဟီုအာရ ညးတၞဟ်ချူဂွံကၠာ ချူဏာရ ဒးဆိၚ်ဆခယျကေတ်လဝ် နွံဗဝ်ရ။ ဂွံလဝ်ဂမြၚ်ညာဏ်ကျာ်အရှန် ဟွံသေၚ် ဒးထေၚ်ကေတ်ရဂၠိုၚ်တုဲ ဍေံတံထေၚ်ကေတ်လဝ် နွံမံၚ်ကီုရ။ မိက်ဂွံထ္ၜးသက်သဳ တွဵုရးဍုၚ်မန်ကၠာတေံ အလုံ (၉၆)ဍုၚ် ပၞောဝ်ကဵုတွဵုရးဖာသီ, မံၚ်မလ, ဒဵုပသဲ, ဟံသာ ဒေံါ(၃၂)ဍုၚ် တွဵုရးဗဂေါဟံသာဝတဳ, ဍုၚ်သေၚ်, ဍုၚ်ဒလ, ဍုၚ်ပါဒ, ဍုၚ်လ္ဂုၚ် ဥက္ကလာပ(၃၂)ဍုၚ် တွဵုရး မုဟ်တၟံ, သဓီု သုဝဏ္ဏဘုံ,တ္ကအ်ခၟိုၚ်, ဗြဝတဳ, ရးဇြာဝါခရူ, ရေဝ်, ရး တနၚ်သဳ(၃၂)ဍုၚ်တံဂှ် ဒှ်ဍုၚ်မန် ဒက်ပ္တန်လဝ် ဍုၚ်မန်သိုၚ် နန်ပြာသာဒ် ဍုၚ်နွံကဵုဨကရာဇ်မန် ချိုတ်တ် ပၠိုတ်တ်မဒှ်ရ။ ဂကူဒှ်သၟိၚ်မန်ကၠာအိုတ် ဒးထံက်ထ္ၜးဂလာန် ရာဇာ ဝၚ်မန်မ္ဂး တွဵုရးဍုၚ်မုဟ်တၟံ(၃၂)ဍုၚ် ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုံဝွံ ကၠာကျာ်တြဲဂေါတမပိုဲ ဟွံက္တဵုဒှ်ကျာ်ဏီ ဗၞတ်(၅ဝဝ)သၞာံ တေံ ဂကူမန်မၚ်ဗၠာဲမၞုံယၟုသုဓမာနဝ, သုဓမ္မ မာဏဝ, သၟိၚ်အိန်မာဃတၠသွဝ်ၜါ စှ်ေကၠုၚ်ပသေက်ကဵု သ္ပဨက ရာဇ်မန် ကၠာအိုတ်ရ။ သ္ပဟိုတ်နူကဵု သၟိၚ်အိန်နိမိတ်ဗဒှ်ကဵု ဍုၚ်ပြာသာဒ် သၠိုက်ကဵုအဘိသိက် ၝောံကိုဋ်ဗြကၞေၚ် ရေၚ်မတ်ရတ် နာနာ ရန်ကဵုယၟုယၟာဗွဲဘာသာပါဠိဂှ်တုဲ̏ ဍုၚ်သုဓမ္မဝတဳ̋ ဍုၚ်မၞုံကဵုဓဝ်သၟိၚ်အိန် ခုတ်ခဴကဵုလဝ်ယၟုရ။ ဂလာန်ရာဇာဝၚ်မန်ဂှ် ဒှ်ဂလာန် မဍာံပြဟေၚ်တုဲ မၚ်ဗၠာဲသၟတ်မန် သုဓမ္မမာဏဝဂှ် ဒှ်ကောန်ညးဇၞော်တမ္ၚာတုဲ မၚ်မွဲလဝ်သဳလဥပုဟ်လၟိုန်ကာလရ။ မိမယာဲဣတဂှ် ၜိုန်ရကၠောန်မံၚ် ကမၠောန်တမ္ၚာ ဂယိုၚ်လမျီု ̏မိစ္ဆာဇဳဝ̋ ပရေံကဵုဒှ်ကၠာရ။ ကောန်တြုံပရဲ ပြဲနူတၞဟ် ဒှ်ညးတၠပါရမဳ ဂှ် ဝေၚ်ပဲါထောံကမၠောန် ပွသရာံပါပ် ဗၞတ်မွဲအာယုက် မာန်တုဲ ဟိုတ်နူအသိၚ်သဳလဥပုဟ် သဳလပါရမဳစိ သၟိၚ် အိန်ဒေဝတဴသွဝ်ၜါ ဒးစှ်ေသၠိုက်အဘိသိက် ပအပ်ဇိုန် ကဵုကၟိန်ဍုၚ်က္ဍိုၚ်ဗ္တာၚ်နန်ထဝ် ပြာသာဒ်ထဝ် ကဵုသ္ပသၟိၚ် ဨကရာဇ် မန်ကၠာအိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ထံက်ရံၚ်ကဵုဒဒှ်သက်သဳ ရာဇာဝၚ်မန် အာဂမယုတ္တိ ဗီုဒှ်မူလဍာံပြဒၟံၚ်တုဲ သၟိၚ်ဨကရာဇ်မန်ဂမၠိုၚ် တံဂှ် ယာဲအပါမန်ဟေၚ် ၜံၚ်ခ္ဍတ်ပတိတ် က္တဵုဗဒှ်ကဵုဂကူမန် မဒှ်ရ။ မန်ကၠုၚ်နူမန်ဇေတ်တ် ဂကူမန်, အရေဝ်မန်, လိက်မန်,ယေန်သၞာၚ်မန်,ကၠုၚ်နူမန်ဖအိုတ်ရ။ တိတ် ကၠုၚ်နူကဵု ဂကူ(၄)ဂကူတေံဟွံသေၚ် ဂကူမန်ပိုဲသမ္တီလဝ် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်အိုတ်ညိအဴ။ စပ်ကဵုကိစ္စ အရေဝ်မန်, လိက်ပတ်မန်ဂှ် လညာတ်ရဲညးလ္ၚတ် (သုတေသန) တံဂှ် ဂကူမန်, လိက်မန်, အရေဝ်မန်, ကၠုၚ်နူကဵု (၄)ဂကူ တေံရ။ ဂကူမန် ယဝ်ရကၠုၚ်နူဂကူ (၄)တေံမ္ဂး သံသယ သၠေဟ်ပၟာ ဟွံအိုတ်ရ။ မန်ကၠုၚ်နူဂလာလေဝ်ဒှ်ဂွံ ကၠုၚ်နူကြုက်ခမေန်လေဝ် ဒှ်ဂွံ သၠေဟ်ပၟာဟွံအိုတ် နကဵုစိုတ်ဟေၚ် ဒးထေၚ်ဒးခယျ ဆိၚ်ဆ ကေတ်တုဲ သံသယစိုတ်က္တဵုဒှ်ၜါလွးရ။ ဂၠာဲရိုဟ် ကၞက်တမ် ဂကူမၞိဟ်ဂွံ လဝ်ကၠာတမ်ဍာ်ၜဳမှာသၟိဒ် နွံဒၞာဲလဵု ရောဒဵုသိန္နရာဇ်နွံဒၞာဲလဵုရော အာဂၠာဲဆဵုမံၚ်ကီုဟာ? လညာတ်အ္စာရာဇာဝၚ်မန်လ္ၚဵု ဂကူမန် လိက်မန် အရေဝ်မန်ကၠုၚ်နူမန်ဟေၚ် သၠေဟ်ပၟာဟွံမွဲတုဲ ဖျေံတၚ် သ္ဂုတ်သွာတ်ဂံၚ်ၚ် ဟွံယောၚ်ဟွံယံၚ် ဖျေံစိုတ်ပိုတ်တ် သ္ကုတ်တ်ရ။ ဂကူမန်, လိက်မန်, အရေဝ်မန်, ကၠုၚ်နူဂဝ် ဂၞဴတၟာမလ္ၚဴဟွံသှ်ေ နူကၠာကျာ်တြဲဂေါတမဟွံက္တဵုဒှ်ဏီ ဗၞတ်(၅ဝဝ)သၞာံ ပယာံမလအ် တေံဟေၚ်၊ ဟွံသေၚ်သာ်ဂှ် နူတိဒှ် ဒကှ်တိုန်တေံ မန်ပိုဲသှေ်ၜက် ကၠုၚ်မံၚ် စဵုကဵုအခိၚ် လၟုဟ်ရ။ ဟီုဍေံရ လိက်မန်ကၠုၚ်နူ ဂလာအိန္ဒိယ(INDIA) အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူဂှ်အက္ခရ်ပလ္လဝ ကဒမ္ဗဂးသာ်ဂှ်တုဲ ပူဂဵုလ္ၚဵုလ္ၚဵုလေဝ်ဒုၚ်ယဵု အာမန္တာ နွံမံၚ်ကီုရ။ ခရေတ်အေဒဳ(ဗီ) (၅ဝဝ)သၞာံဂှ် အ္စာသၠပတ်မန် မှာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသာ က္ညအာ ချူကှ်ေဆာဲ ကၠာဲကေတ်ပိဋကတ်ပိစိုပ် ဍုၚ်မန် သုဝဏ္ဏဘုံရ။ သၞာံသာသနာမန်ပိုဲဂှ် (၉ဝဝ)သၞာံဟေၚ် ဝၚ်ပိဋကတ်မန် စၞောန်ထ္ၜးလဝ်တုဲ အက္ခရ်မန် လိက်မန်ပိုဲဂှ် နွံမံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်မန် သုဓမ္မဝတဳ ကၠာနူသၞာံခရေတ် ထုက်ထက်ဏီရ။ (က)ဗြဟ္မဳသဒ္ဒါ ဣကာရန္တပုံလိၚ်ဂှ် ပ္ဍဲပါဠိအဘိဓာန်မန် အက္ခရာဝလိဟွံမွဲတုဲ ဗြဟ္မဳ ဣကာရန္တပုံလိၚ်ဟေၚ် နွံထေၚ်လဵုမံၚ်ရ။ ဗြဟ္မဳသဒ္ဒါဂှ် တွံအရထတၞးဗြီု-မနဳ တွံ အရထဂလာန် ၜါသာ်ရ။ တၞးဆုဗြီုမနဳဂှ် တၞးဍေံ ညးသ္ပဂဥုဲ အ္စာသဝ်တံရပ်စပ်စကာရ။ (ခ)ကဒမ္ဗသဒ္ဒါ အာကာရန္တပုံလိၚ်ဂှ် တွံအရထ ဆုသဴ, ဆုပြဲ, တၞံရာဲသဳဓတ်, တၞံမိတ်, ဂကောံ တွံအရထ (၅)ဂကူရ။ (ဂ)ပလ္လဝသဒ္ဒါ အကာရန္တပုံလိၚ်ဂှ် တွံအရထသၠ လမတ်, တၞံဆုမၜတ်,တၚ်ကၞာၚ်ဆု,မဒှ်မွဲဟာန်သၠလၟတ်,တွံအရထသၠဆုၜတ်တ် ကဵုတါ်ျကၞာါ်ျဆုရ။ ပါဠိသဒ္ဒါဍာံပြဟေၚ် အရထဍေံတိတ်ကၠုၚ်ဗွဲမဍာံပြတုဲ အဓိပ္ပါယ်နွံပၟိက်လ္ပာ်ဍေံလေဝ် ကလိဂွံမာန်ဗွဲစၟတ် ဟေၚ်ရ။ အတိုၚ်လညာတ်ညာဏ် အ္စာသုတေသနတံ ကေတ်လဝ် အဓိပ္ပါယ်အက္ခရ်မန် ကၠုၚ်နူဍုၚ်ဂလာအိန္ဒိယ ထ္ၜးပါဠိပိပိုဒ်ဂှ်တုဲ ကံက်ကေတ်အဓိပ္ပါယ်ဂွံ ဂွံဍောၚ်ဓရ်သဒ္ဒတ် သာ်ဂှ်ရ။ အက္ခရ် လိက်မန်, ကၠုၚ်နူဗြဟ္မဳဂှ် ဂွံကဵုတၞးဆုရ။ အတိုၚ်လညာတ်ညာဏ် အ္စာသုတေ သနတံ ကေတ်လဝ် အဓိပ္ပါယ်အက္ခရ်မန် ကၠုၚ်နူဍုၚ်ဂလာအိန္ဒိယ ထ္ၜးပါဠိပိပိုဒ်ဂှ်တုဲ ကံက်ကေတ်အဓိပ္ပါယ်ဂွံ ဂွံဍောၚ်ဓရ်သဒ္ဒတ် သာ်ဂှ်ရ။ အက္ခရ် လိက်မန်, ကၠုၚ်နူဗြဟ္မဳဂှ် ဂွံကဵုတၞးဆုရ။ အက္ခရ်မန်,လိက်မန် ကၠုၚ်နူတၞံဆု, တၞးဆုဂှ် ဒှ်အဓိပ္ပါယ်ဍေံရ။ ဂလာန်အရေဝ်ဂှ် ကၠုၚ်နူ ဂလာတုဲ ဆက်စိုပ်ကၠုၚ်မန်ပိုဲဂှ် ဒှ်ဟွံမာန် ဗၠေတ်လ္ပကေတ်စညိ။ အက္ခရ်မန်,လိက်မန် ကၠုၚ်နူဗြဟ္မဳ, ပလ္လဝ, ကဒမ္ဗ ဍာံပြဟွံဍာံပြ စၟဳစၟတ်ရံၚ်နကဵုသဒ္ဒါညိ။ ညံၚ်ရဴမလိက် နွံပ္ဍဲဗုၚ်ဂၞဴမပ္တံ (သြွံသြွဳဿုံဟ္တ အအ) တံဂှ် ဒှ်ပါဠိလီုလီုတုဲ အရထဟွံမွဲ အဓိပ္ပါယ်ဟွံတိတ်ရ။ ယဝ်ရကေတ်အတိုၚ် ပါဠိပိပိုဒ်ဂှ်မ္ဂး လိက်မန်ပိုဲဂှ် တုပ်ကဵုလိက်ဗၟာ လကျာ်တဳ ခမဳအပြောံ ဍုၚ် ဗကာံတေံကီုရ။ လကျာ်တဳခမဳအပြောံတေံဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် ချူကေတ် လိက်ပပ်ပ်ပဳပဳတုဲ အာတိုပ်ပြိုက် စုတ် ပ္ဍဲဂဝေၚ်ဆု ပေၚ်ပိသၞာံ ဂဝေၚ်ဆုဂှ် ဂတိုပ်ခၞော်ဍေံပေၚ်တိုန်တုဲ ကၟာတ်ကၠက် အာရ။ ဒဒှ်ရလိက်ဗၟာပိုဲနွံဒၟံၚ်ဂှ် ဒေဝတဴတံကဵုနိ မိတ်လ္ပအ်တုဲ ပိုဲမရာဇ်ဒးဇက်ပၞာန် အာကေတ် လိက်ပတ် တံဂှ်ရောၚ်။ ဂရၚ်ပ္တီ သၟိၚ်ဗၟာအနဝ်ရထာ (အနော်ရထာ)ရ။ သၟိၚ်ဗၟာအနဝ်ရထာပတှ်ေတုဲ ဇက်ပၞာန်အာခဲါ အာၜံက် အာဂၠံက်ကေတ်တုဲ ဒှ်လိက်ချူဗဒှ် ကၠောန်ကေတ် ပပ်ပ်ပဳပဳဂှ်တုဲ ညိဟွံကိတ် ညဳကဵု ပရေၚ်လောကဓမ္မဒ္စာံသာ်တုဲ သၟိၚ်စံၚ် ထောံဖအိုတ်ရ။ ဂွန်အလီညာဏ်အလီဇၞော်ကွေံကွေံတုဲ ဟိုတ်နူကဵု လိက်ပတ်ဟွံမွဲဂှ်ရ လကျာ်တဳခမဳ အဖြေဟ်ဒးကၠောန် ဗဒှ်ကေတ်လိက်ပတ်ရ။ လိက်မန်ပိုဲဂှ် ဟွံတုပ်ကဵုလိက်ဗၟာ လကျာ်တဳ ဍုၚ်ဗကာံတေံပုဟ်၊ လိက်မန်ပိုဲဂှ် ကၠုၚ်နူကဵုတၞံ ဆု,တၞးဆု,ကဝေၚ်ဆုဟွံသေၚ်၊ ကၠုၚ်နူကဵုမန် ဂကူမန်ဟေၚ်ရ။ ခေတ်ညးကဵုညး အခိၚ်ညး ကဵုညး စကာသုၚ်စောဲပြံၚ် လှာဲကၠုၚ်နွံမံၚ်တုဲ လိက်မန်ခေတ်သၠပတ် ပြာကတ်မံက်ဂတဝ် တိုန် ပ္ဍဲလက်ထက်အ္စာကဝိမန် အ္စာသၠပတ်မန် မှာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသာပိုဲရ။ ကောန်မန် ပိုဲဂွံတီအာကိုန်ဂစိုတ်မာန် ဂကူမန် လိက်မန် အရေဝ်မန် ကၠုၚ်နူ မန်ဟေၚ်၊ ကွေတ်ဗုဒ္ဓဘာသာကဵု အခိုက်ကၞာ သာသနာမန် ကၠုၚ်နူမန်ဟေၚ်၊ အခိုက်ကၞာ ရှ်ေသှ်ေ ဗဴဗယိကလော်သ္ၚိ ကၠုၚ်နူမန်ဟေၚ်၊ အခိုက်ကၞာ ဒက်စေတဳ ဒးပ္တိုန်က္ဍိုၚ် လ္ဇံက် က္ဍိုၚ်ကျာ် ကၠုၚ်နူမန်ဟေၚ်။ အခိုက်ကၞာ သ္ပဒကာထပိုဲခမဳပယျၚ် ကၠုၚ်နူမန်ဟေၚ်၊ အခိုက်ကၞာ ပြေၚ်စွံ ကမ္မဋ္ဌာန်သၚ်ကဵုခရှ်ဂှ် ကၠုၚ်နူမန်တံ ဖအိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ-ဂကူမန်, လိက်မန်, ကၠုၚ်နူကဵု ဂကူတၞဟ် သအာၚ်တေံဟွံသေၚ်။ (ဂကူမန်, အရေဝ်မန်, လိက်ပတ်မန်, ယေန်သၞာၚ်မန်) ကၠုၚ်နူမန်ပိုဲဖအိုတ်ရ။ မိက်ဂွံဗ္ကန်ဏာကဵုဂကူမန် ညးမဗှ်လိက် မန်ပိုဲတံ မွဲတၚ်ပၠန်ဂှ် ဒၞာဲလဵုမံၚ်ၚ်က္ဆံၚ်လဵု စိုပ်ပ် ဟီုအရေဝ်မန်,ချူဗှ် လိက်မန်, သုၚ်စောဲ အာဲယေန်သၞာၚ်အခိုက်ကၞာမန်ပိုဲတံ အိုတ်ညိ။ လ္ပထေၚ်ဇၞော်ကဵု ဂကူတၞဟ်သအာၚ်အိုတ်ညိဂှ် မိက်ဂွံဗ္ကန်ပြၚ်ဏာ နကဵုကၞေဟ်လိက်ဏံ မဒှ်ရအဴ။ ရာမညအာၚ်မန် တံၚ်ပရၚ် ရတနတ္တယပဏာမ-ကေုာံ-ပတ္တနာ နမောတဿ၊ ပဏာမလိက်ပတ်။ ဗုဒ္ဓဓမ္မ၊ သီုသဳဃံရတ်။ အဲဍိက်ရှ်ေသှ်ေ၊ ဖျေံက္ဍိုပ်သ္ပဝတ်။ ဣန်ဗြီုယီုမာ၊ဒေဝါပြကတ်။ နွံဂၠိုၚ်ပြးဇး၊ဂးဗးဟုဝတ်။မိကဵုမၜါ၊ အ္စာဇၞော်သွတ်။ကဝိပန်ဌာန်၊ ဥာဏ်ညံၚ်သၞာ်ရတ်။ ဂုဏ်ညးတအ်ဂှ်၊ဒှ်ဗဇ္ဇဗတ်။ အတိက်လေဝ်ကီု၊သီုအနာဂတ်။အဲဍိက်သ္ပဝတ်၊ပ္ဍဲပစ္စုပ္ပန်။ ဖျေံက္ဍိုပ်စိန်ဝုန်၊ ယိုက်လဝ်ဂုဏ်ပၠန်။ ဖိုလ်အဲရဴဂဴ၊ဇဴထပှ်တန်။ကမ္မကဵုစိ၊ ပိစှော်ၜါပၠန်။ ဝေဒနာတုန်၊ ၜါဣသုန်ဗ္ဂန်။ ပရိုက်ဥပဒြဴ၊ စှ်တြဴတန်။ အန္တရာယ်စှ်၊ ဒဏ်စှ်မွဲဒွန်။အိုတ်ကပ်ပိကီု၊ သီုဝဲမသုန်တန်။ဂြိုဟ်ပါပပၠန်၊ သီုဒဏ်အန္တရာယ်။ အိုတ်သီုယဲဗော်၊ ကလော်တာဲဗြဲ။ ဗၟုဲဘုတ်ပြိုတ်၊အိုတ်သီုသရာဲ။ ပရိစ္ဆေဒ၊ ဘဝဇၟာပ်ဒၞဲါ။သၞနိမိတ်သၞဲ၊ ကဵုဍေံသ္ၚောဲသာဲ။ သၟိၚ်ဍာ်ပၟတ်၊ ကမၠက်စိုတ်စၞာဲ။ ကဵုဍေံပြးဆာဲ ပဲါဒဴအာညိ။ ယိုက်ဂုဏ်တုဲပၠန်၊ ဆန်ဗ္ဒက်လိက်စိ။ ညးမဒှ်ကၠာ၊အ္စာကဝိ။ တံၚ်ပိုအ်ရးဇြာ၊ ကွာန်ဂှ်ဇာတိ။ အဲမာံတောအ်ကၠာ၊အ္စာကဝိ။ဥာဏ်ဒှ်မြမောဝ် လ္ၚောဝ်ရးမန်ပိ။ အာယုဒဳဃ၊လာဘသုခိ။လာပ်ကဵုစိုပ်ကၠုၚ်၊ ညံၚ်နုၚ်နိဓိ။အာယုက်ကဵုဂၠိၚ်၊ညံၚ်သၟိၚ်နေမိ။ ဂွံဒှ်မြမောဝ်၊ဒေါဝ်ရးမန်ပိ။ဝၚ်တြေံတြဟ်၊ဆန်ဗ္ဒက်တၟိ။ ဂကူမန်ကၠာ၊ဂွံတီအာညိ။ ဗၟာယုတ်ပျဲလဝ်၊ညံၚ်ကဝ်အဂ္ဂိ။တူဂြောတ်ဂဵုဒၟံၚ်၊ညံၚ်ရဴပ္တေၚ်ဂျိ။သွက်မန်ဂွံတီ၊တၞီမံၚ်ဒမၠိ။တီတုဲသတိုက်၊ စွံစိုတ်ကဵုဂိ။ ညံၚ်ဂွံချပ်မာန်၊ဂစာန်တိုန်ညိ။ညးအဲလ္ပဝိုတ်၊ ဂိုတ်ကဵုဗိုန်ဂၠိ။မန်ပိုယ်ဗၠိုက်မံၚ်၊ဘိုၚ်ဟံၚ်အိုတ်ညိ။ယဝ်ဟံၚ်ဂွံကၠာ၊ လာဘသုခိ။ လာပ်ဂွံစိုပ်ကၠုၚ်၊ညံၚ်နုၚ်နိဓိ။ အာယုက်ဂွံဂၠိၚ်၊ ညံၚ်သၟိၚ်နေမိ။ဇဲယသိဒ္ဓိ၊ကဵုဒှ်ညိမန်။ မၞိဟ်ဒေဝတဴ၊ ကလောသ္ၚောဲညန်။တၞောဝ်ဂကူစိဇာတိပိုယ်မန်။တဆိပ်ၜိုပ်ကၠာ၊ဟံသာထဝ်သောန်။ရာဇာဝၚ်တၞမ်၊ တမၠာလအ်လောန်။ နူသၟိၚ်ပိုယ်မန်၊ စှ်ေနူနန်ထဝ်။ ဍုၚ်ဟံသာဟေၚ်၊ ညးတၟေၚ်ဂွံလဝ်။ ၜိုပ်ကျအာမြာ်၊သြိုဟ်ပါ်သၞေၚ်ထဝ်။ပြာသာဒ်ရတ်ထ္ၜိုၚ်၊ က္ဍိုၚ်ဗ္တာၚ်နန်ထဝ်။ဘုတ်ဘာသီုသ္ၚိ၊ တိဍာ်ကၠအ်သွဝ်။ဍုၚ်ဗဂေါကၠာ၊ တၟာမဗ္ဒဝ်။ဟွံသှ်ေလေၚ်အိုတ်၊ ဟိုတ်ဝဲတမ်ကဝ်။ သာ်ဝွံဆတ္တဝ်၊ ပြာကတ်လဝ်ရောၚ်။ သမ္ပတီယောၚ်၊ မွဲတောၚ်ချူဇန်။ နူရာဇာဝၚ်၊ ရံၚ်ကေတ်နၚ်ဂြန်။ ပ္ဍဲဇာတာထဝ်၊ သ္ပလဝ်ကိုန်ခန်။သ္ၚဳဂၠိပ်တုဲပၠန်၊ဆန်ဗ္ဒဟ်မၚ်ဇေန်။ ဘာသာမန်အဴ၊ ကြဴဂွံဆက်ဆေန်။ ကလောမိတ်စှ်၊တုဲဂွံဗှ်ပ္ဍေန်။သ္ပလိက်မၚ်ဇေန်၊ မာံတောအ်ဟေန်ဆာဲ။ ဍုၚ်ဗဂေါလီု၊ ဗီုကဝ်တူပြာဲ။ ဒဒိုက်ပိုယ်မန်၊ ကောန်ယာံကဵုယာဲ။ မိယာံကဵုကောန် အောန်စိုတ်ဇၟာပ်ဒၞဲါ။ဝုတ်ယာံကဵုဗၠာဲ၊ ဆာန်တုဲသာဲအာ။ တၞောဝ်ရာဇာဝၚ်၊ အိုတ်လၚ်ဂတာ။ ဂကူမည၊ ဝံသပိုယ်ကၠာ။ ဒှ်ဍိက်ဗၟာရ၊ သဗ္ဗကေၚ်ကာ။ပိုယ်ဒးဒှ်လၞီ၊ ကြအ်ဆီသိၚ်သာ။အတိက်တမၠာ၊ နူကၠာတေံဂှ်။ ဒဒိုက်ပိုယ်မန်၊ဇၞော်လောန်သ္ကာတ်မြဟ်။ ဒးချိုတ်ဘဲပၟတ်၊ တူဂြောတ်ဟေၚ်ဟဟ်။လေၚ်သီုဒြပ်ရတ်၊ပိဋကတ်သၟဟ်။ လေၚ်ဘုတ်လေၚ်ဘာ၊ လေၚ်ဝါတိရှ်။ လေၚ်ဍုၚ်လေၚ်ကွာန်၊ လေၚ်ဌာန်ဒိုဟ်စှ်။ လေၚ်သၟိၚ်နာဲတၠ၊ လေၚ်မသထပှ်။ပိုယ်လဴခၠေဝ်သှ်၊ ဂတှ်ဝိပက်။ ဂွံတီညာတ်ရ၊ ဂတမွဲအဆက်။ ဒှ်စိတ္တဥာဏ်၊ ဂလာန်ဒှ်ကြက်။ ကောန်ဇာတ်ဗွဲကြဴ၊ စဴစေက်သှ်ေၜက်။ ဂွံတီညးအဲ၊မွဲၜါအဆက်။လိက်နွံဂွံဗှ်၊ မန်စှ်ကိုဋ်ဠက်။ဝၚ်မန်ပိုယ်ဟေၚ်၊ ဗီုတၟေၚ်ဒးကၠက်။ဗၟာသတ်အဟိုတ်၊ ဂစိုတ်မန်ညံၚ်ကၠက်။သ္ပလဝ်ရိုဟ်ကၞက်၊ ဨကဂ္ဂတာ။ ရာဇဝၚ်ရ၊ နူသၠပတ်ကၠာ။ သ္ပမၚ်ဇေန်ပ္ညုၚ်၊ဍုၚ်မန်ဟံသာ။ အဲချူဆန်ဗ္ဒဟ်၊ ဂွံဗှ်သေၚ်ဟာ။ ဝၚ်ပိုယ်ဖအိုတ်၊ ပၠောပ်စိုတ်လောဲသွာ။ ချူကှ်ေပိုဒ်ဗျဥ်၊ ဆန္ဒလကႅာ။ဗီုပိုယ်ဒှ်ကၠုၚ်၊ ဍုၚ်မန်ဟံသာ။ သ္ဂောံစေန်ဆက်အာ၊ ပြာကတ်လဝ်ရောၚ်။ မၞးတအ်ကလၚ်၊ ပၚ်မှိၚ်မွဲတောၚ်။ထံၚ်လဝ်သောတ၊စိုတ်ပကဵုယောၚ်။မညာဘာသာ၊ မေတ္တာအခေါၚ်။ ဆာန်ဂကူရောၚ်၊ ဟီုလဴသောၚ်ထ္ၜး။ ဟိုဲတၞောဝ်မည၊ဝံသဗော်သွး။ဂကူပိုယ်ကၠာ၊ ညဳသာသၟဟ်တး။ ဟွံဒးလီုလာ်၊ ဟွံပါ်ဒကး၊ဍိက်ကဵုတၠနာဲ၊ ဟွံဒးသာဲပြး။ ပၚ်မှိၚ်ညိဏး၊ ယွံကွးဘာမန်။ အတိက်တေံကၠာ၊တမၠာလအ်လောန်။ ဟံသာဝတဳ၊ဍုၚ်ကျာ်သြဳမန်၊ သၟိၚ်ဨကရာဇ်၊သီုအမာတ်ဝန်။မၞိဟ်မွဲဍုၚ်ကွာန်၊ ဇၟာပ်ဌာန်သ္ၚောဲညောန်။ သ္ကိုပ်ပၞာန်ဂှ်၊ ဟိုတ်ဟွံသၟဟ်သၟန်။ညိရောဒးဗီု၊ ဒးလီုလ္ၚုလ္ၚန်။ဟံသာဍုၚ်မန်၊ နန်ထဝ်က္ဍိုၚ်ဗ္တာၚ်။ ဒးထောံကၠေံသ္ကဲ၊ လုပ်တဲညးသ္အာၚ်။ သၟိၚ်ဒဴဗညာ၊ ရာဇာတြုံသာၚ်။ က္တဴက္တာန်မံၚ်၊ ညံၚ်ၜိုဟ်ကဵုကၠာၚ်။ ဒးထောံကၠေံဂအာၚ်၊ ကၟာၚ်ဍုၚ်ဒေါဝ်ဝါ။ ဂၠုက်ရာပ်ဂၠုက်အုပ်၊ ဒဴလုပ်ဒျူဒျာ။ ဍိုက်ဂွံဂၠုၚ်က္ၜၚ်၊လှၚ်ဒေါဝ်ဂဂႅါ၊ သၟိၚ်ဨကရာဇ်၊အမာတ်ဒဴဗညာ။ဝံသဒတောဝ်၊တၞောဝ်မန်ရာဇာ။ဖေက်အဲအနိုၚ်၊ ဝၚ်သၟိၚ်ယုတ်ဗၟာ။မန်ပိုယ်ဒဴပၞာန်၊ ထောံကွာန်ဂွံဝါ။ ဂြိပ်ဒဴထောံဗၟာ၊ ပ္ၚောံဒျူဒျာရောၚ်။ သာ်ဝွံမွဲတောၚ်၊ ဟွံယောၚ်ဒှ်ဍာံ။ ဍုၚ်ဗဂေါဝွံ၊ လ္ၚုလုံဒိုဟ်ဒ္စံါ။ တၞောဝ်ပိုယ်မည၊ ညံၚ်ကဒဴကျာံ။ သ္ပကာဝရာံ၊ သၞာံဂှ်လ္အိတ်။ ကၞိရောၚ်ဒးဘဲ၊ ဗ္ဂဲရပ်ကိတ်။ သက္ကရာဇ်ဍုၚ်၊ ကၠုၚ်စိုပ်လ္အိတ်။ လ္ၚီကၠံဟီုတွံ၊ ကဵုစှ်ဒ္စိတ် (၁၁၁၉)။ မန်ကျအာဗၟာ၊ ရာဇာတၞောဝ်သိဒ်။ တၞောဝ်မညပြဲ၊ စိုပ်ဘဲဍာ်ဒ္စိတ်။ ပ္ဍဲဇမ္ဗုဒိပ်၊ဂြိပ်ဒဴဗၟာၚိတ်။ တိုန်ဒဵုကၠဆာ်၊ စှ်ေဍာ်ကျာံကိတ်။ ညံၚ်သာ်ဂှ်ကၠာ၊ ဥပၟာလ္အိတ်။ ညံၚ်သာ်ဂှ်လေဝ်၊ သရေနိမိတ်။ မန်ဒးထောံဍုၚ်၊ သုၚ်ဝိပရိတ်။ ဆၚ်ဒဴနူနန်၊ ယောန်အာဟိတ်ဟိတ်။လုပ်အာဂြိုပ်ဂၞိၚ်၊ ကြာကၠစိၚ်သိတ်။ ဂၠိုၚ်ကဵုဝိဝဲ၊ ဂၠိုၚ်ဘဲလ္အိတ်။ဒးအေၚ်ပုၚ်ဍာ်၊ ကွာ်အာမံၚ်ဍိတ်။ဒဒိုက်စိုပ်သိဒ်၊ လ္အိတ်ပိုတ်သ္ကုတ်။ ဍုၚ်ဟံသာရော၊ ဗဂေါညးခုတ်။ လုပ်စိုပ်တဲဗၟာ၊ ရာဇာအယုတ်။ ဂးအံၚ်ဇေယျ၊ စိုတ်ညံၚ်ကၠဂြုတ်။တၞောဝ်ၜိုပ်ထဝ်ကွေံ၊ ဍေံရပ်ပရှ်ဍုတ်။ ဂၠာဲဒုဟ်ဂၠိုၚ်နဲ၊ ဂၠာဲစောဲဂဗုတ်။လဟုက်ထေဲထုတ်၊ စုတ်ဒုဟ်ကဵုမန်။ သၟိၚ်ဗၟာယုတ်လေဝ်၊ ဨကရာဇ်ဝန်။ညံၚ်ကလော်ကြုက်၊မုက်ညုဓညောန်။ ဍေံဂွံအဝဵု၊ ဍဵုဍိုက်ပျဲလောန်။ ခမဳသၚ်မန်၊ကြပ်ညောန်သ္ၚောဲသာဲ။ ကဵုကော်နၚ်ကၠာ၊ ဗၠးဏာသရာဲ။ ကၠုၚ်စိုပ်ဆတ္တဝ်၊ပ္တောံလဝ်မွဲဒၞဲါ။ညာတ်ဒှ်ဒေါသ၊ ညံၚ်ကၠရပ်သ္ၚာဲ။ ဟၟဲမေတ္တာ၊အာဏာလောန်ကာဲ။ မုက်အံၚ်ဇေယျ၊ ဒေါသဗ္တေတ်ဍာဲ။မၚ်မွဲဓုတၚ်၊ သၚ်ခမဳဗၠာဲ။ ဒးအလီရ၊ ဗၟာသ္ပပြယာဲ။ ဗၟာယုတ်စိုတ်စၞာဲ၊ ဥပါယ်အဟိုတ်။ ကေတ်စိၚ်ဒြၚ်ဗိုန်၊ ကဵုလိုန်ဂစိုတ်။ နကဵုလွဟ်ပၠန်၊ ပန်ဗာ်ဖအိုတ်။ ဒးဒုၚ်ပယျဲ၊ ဘဲကမ်ဒးချိုတ်။ ဗုၚ်လိုက်ကအ်ပိုတ်၊ ချိုတ်ၜိၚ်မံၚ်ဆီ။ ကွးသၚ်အရဳ၊ခမဳမန်ပိလ္ၚီ (၃၀၀၀)။ စုတိစဴသွဝ်၊ သီုဓဝ်လၞီ။ဒးဒုၚ်ကၠုၚ်ပၠန်၊ ဘဲဒဏ်ကၠံလ္ၚီ။ သာ်ဝွံခပ်သီ၊ သမ္တီလဝ်ညိ။ ဣတ္တဳဗြဴမန်၊ သီုဂဝ်သန္ဓိ။ပ္ဍဲဗော်ရာဇာ၊ ဗၟာယုတ်ဒိဋ္ဌိ။ပန်ဗာ်ထပက်၊ ၜုၚ်တက်ကဵုရိ။ ညာတ်ဒှ်ဗဟေက်၊ ဖေက်ဖေက်ဂိဂိ။ လရိုအ်ယာံဟာဲ၊ ဗက်ဂၠာဲကော်မိ။ ပၞာန်ဗၟာတဲဂံၚ်၊ ညံၚ်နာ်သတ်ဂျိ။ ညးဒၞဲါဟွံမွဲ၊ ဂၠိုၚ်နဲလက်ဗျိ။ စိုတ်ယုတ်လောန်ကာဲ၊ဟာဲသတ်ရိုၚ်ရိ။ ဗြဴသီုသန္ဓိ၊ အိုတ်ဇဳဝိတ။ မၞိဟ်ထပှ်လ္ၚီ၊ တီကၠးဍာံပြ။ (၇၀၀၀) ဂကူပိုဲကၠာ၊ဘာသာမည။ အဆက်သၟိၚ်ပိုတ်၊ အိုတ်တၞောဝ်ဝံသ။ ညံၚ်ဂွံကၠက်အာ၊ ဘာသာပိုယ်ပၠ။ ဗၟာယုတ်စိုတ်စၞာဲ၊ ဍေံဗက်ဂၠာဲသၞ။ကောန်ၚာ်တြုံရ၊ သ္ပမံၚ်ကွးဘာ။ ဍေံဒဳနၚ်သ္ကဲ၊ ညံၚ်ဂၠဴပ္ဍဲဝါ။ ဗာ်ထပက်ပန်၊ ပ္ကီုဒဏ်နာနာ။ဆီဇွောဝ်ဒှ်ဍာ်၊ ကောန်ၚာ်ကွးဘာ။ဗုၚ်လိုက်ကအ်ပိုတ်၊ ချိုတ်ထပ်လောတ်လ္ၚာ။ ပဲါရောဟွံဗၠး၊ ဒးဘဲလွဟ်ဗၟာ။ ဗာ်ထပက်ပန်၊ကဵုဒဏ်နာနာ။အသမ်ရာဇာ၊ ဗၟာသတ်အလီ။ ဂစိုတ်ထောံပၠန်၊ သၟတ်မန်မသုန်လ္ၚီ။ (၅၀၀၀) ဒးဘဲလမျီု၊ ဗီုစိၚ်မံၚ်ဆီ။ ဒဒိုက်ဠက်ဆ၊ ဟွံကကၠံလ္ၚီ။ ဟိုတ်နူဗၟာ၊ကွးဘာဒှ်လၞီ။ လိက်နွံဂွံတီ၊ သီပရူဒဒှ်။ ဆဏအ်ရောသေၚ်၊ တၟေၚ်တိုန်နူဂှ်။ကောန်ၚာ်သၟတ်မန်၊ ဒှ်မံၚ်ကောန်တှ်။ အံၚ်ၚေဝ်လရိုအ်၊ ဂွံဆဗက်ဂြဟ်။ မွဲသာ်ရောကၠိုဟ်၊ဂၠုက်သြိုဟ်မဴတှ်။သၟတ်မန်တြဴလ္ၚီ (၆၀၀၀)၊ ဗက်သီကေတ်ပြဟ်။ ပ္ကောံလဝ်တုဲပၠန်၊ ဟွံတန်ချပ်ဗှ်။ ဂစိုတ်ထောံသၟဟ်၊ ကဵုလွဟ်မၞုဟ်ဇြၚ်။ သုသာန်ကောန်ၚာ်၊ဆီဒှ်ဍာ်ဝၚ်။ ဇွမန်ပြးမံၚ်၊ တုပ်ညံၚ်သွးဂၚ်။ ဂၠိုၚ်ကဵုဠက်ကိုဋ်၊ ချိုတ်မွဲသဘၚ်။ ဂးအံၚ်ဇေယျ၊သၟိၚ်တၠမၞုဟ်ဇြၚ်။ ဓဇန်လောန်ကာဲ၊ ဂၠာဲကော်ပ္ကောံနၚ်။ ဗၟာသတ်အယုတ်၊ ကုတ်ထောံဂၠိုၚ်ဂၠၚ်။ ကောန်တှ်ကောန်သၟတ်၊ လောတ်လောချိုတ်လၞၚ်။ ဆီဒှ်ၜဳဂၚ်၊ ဘိၚ်ဘၚ်လောန်ကၠာ။ ဂကူပိုယ်မန်၊တၟေၚ်ဂၞန်သၚ်္ချာ။ အဃောဂှ်ရ၊ ဆမန်ချိုတ်အာ။ ပ္ဍဲဍုၚ်ဟံသာ၊ ၜါဠက်မွဲလ္ၚီ။ (၂၁၀၀၀) ရာဇဝၚ်ထၟိက်၊ လိက်နွံဂွံတီ။ ဆဗၞတ်ဂှ်ဟေၚ်၊ တုဲဟွံသေၚ်ဏီ။ ဗၟာဗက်ဂစိုတ်၊ဠက်ကိုဋ်ကၠံလ္ၚီ။ အလုံဍုၚ်မွဲ၊ ရိုဟ်တ္ၚဲဗက်လီ။ အသမ်တၠနာဲ၊ ဗက်ဂၠာဲဗက်သီ။ မန်ပိုယ်ကြအ်ဆီ၊ ဆဵုလၞီဇၞော်။ မညဘာသာ၊ နွံကြာဂရော်။ ဇၟာပ်ဒိုဟ်သတိုတ်၊ ပလိုတ်ဗၟံက်။ ဒိုဟ်ဥတ္တရ၊ဒက္ခိဏဗော်။ ပ္ဍဲဒိုဟ်ပန်ဟာန်၊ဒ္စံါဌာန်ညးကော်။ ဍေံဗက်ဂၠာဲအာ၊ ကြာဒဵုဂရော်။ ဒဴလေဝ်ဟွံဗၠး၊ဒးစိုပ်ဘဲဇၞော်။ဆမန်နွံကၠာ၊ ဍေံအာဗက်ကော်။ ဍေံရပ်နၚ်တုဲ၊ဟွံရုဲဍောတ်ဇၞော်။ တြုံဗြဴဝုတ်ဗၠာဲ၊ သီုကၟာဲဍေံကော်။ဒိုက်သိုက်ဟွံရော်၊ ဍေံကော်ဖအိုတ်။ တၟော်မၞိဟ်ရောတီ၊ ကၠံလ္ၚီဠက်ကိုဋ်။အံၚ်ဇေယျဝွံ၊သၟိၚ်ဒုစရိုတ်။မောဟဒွိဟိုတ်၊ စိုတ်ညံၚ်ဂျိနာဲ။ အိုတ်ဂကူမန်၊ ၝောံမၞိဟ်ကောန်ၚာ်။ အကြာဍုၚ်ကွာန်၊ဌာန်ၜဳပ္ဍဲဍာ်။ဍေံဗက်သ္ၚဳဂၠာဲ၊ ဇၟာပ်တာဲဇၟာပ်ရာ်။ ပ္ဍဲသ္ၚိဂြိုပ်ဝါ၊ဘုတ်ဘာသီုကျာ်။ ဆနွံဗက်ဂၠာဲ၊ ဒၞာဲဂၠိုၚ်ဇဳသာ်။ဗၟာမၞိဟ်အရိုၚ်၊ဒှ်သၟိၚ်ပိုၚ်သၞာ်။ ဒဳပ္ကောံနၚ်မန်၊လက်ဒေါန်သ္အဵုသ္အာ်။ စိုတ်ဍေံမ္ၚိုဟ်ကြံၚ်၊ တုပ်ညံၚ်ဂျိနာ်။ ပါၚ်စက်လ္တာ်၊ ကွာ်လဇုဲဗာ်ထောံ။ မန်ဖေက်ဍေံစိ၊ စိုတ်ညံၚ်တိကလောံ။ ညံၚ်ဂၠဴသ္ကအ်ရ၊ဖေက်ကၠကွေံသွံ။ဇၟာပ်ဒိုဟ်ဇဳကၠောံ၊ ဍောတ်ဇၞော်ကြောံဇြာဲ။ မဂဳလထဴ၊ နှဴသီုကၟာဲကၟာဲ။ ကောန်ၚာ်ညးခုတ်၊ ဝုတ်ဝုတ်ဗၠာဲဗၠာဲ။ ကောန်ဍောတ်ဂွံဆဵု၊ လ္ၚဵုမဴတှ်ယာဲ။ ဗျုဗျုဗျဗျ၊မိမနော်နာဲ။ တဲရပ်ဂစုန်၊ ရုန်ရုန်ဂဲါဂဲါ။ သၠုၚ်သဝ်ဂၠိုၚ်စွံ၊ ကြောံကြောံဇြာဲဇြာဲ။ ပၞာန်ဗၟာဒဳနၚ်၊ ဒေါသလၚ်ဍာဲ။ ထေဲပၞောတ်လောန်ကာဲ၊ အသမ်နာဲစာ။ မုက်မတ်ကှ်ဇြ၊ ဘယလောန်အာ။ ဖေက်ဟွံဂံၚ်ကျောဝ်၊ လၚ်ဇွောဝ်ပူဆာ။ ဒးယာံဓဇူ၊ ဗ္ဂူဗြဲမတ်ၜါ။ ဂၠိုၚ်ဘဲပရိုက်၊ ဂၠိုၚ်ဒဒိုက်သၞာ။ဒးယာံရၚ်သ္ကအ်၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်ကၠာ။ယာံရေဝ်ကရောတ်၊ ဂစောတ်သာသာ။ ဗၟာဒဳပ္ကောံနၚ်၊ရပ်ဇြဲတဲၜါ။အသမ်သၟိၚ်ကၠာ၊ ယာံဗက်အာဍေံ။ လရိုအ်သေဲသေဲ၊ ကရေဲညံၚ်ချေံ။ ဗၟာယုတ်မိစ္ဆာ၊ ရပ်ဏာတုဲကွေံ။ ညံၚ်ညးဗက်ချေံ၊ ဍေံဒဳပၠောပ်စာတ်။ ပိုယ်မန်တမၠာ၊ ဍုၚ်ဟံသာကၞာတ်။ ကိုဋ်ဠက်ကၠံလ္ၚီ၊ ဟွံတီလောဲဝါတ်။ပါၚ်ဟီုတဲချဳ၊ ဍေံဒဳပၠောပ်စာတ်။ ၜုၚ်တက်ဒှ်တမ်၊ အသမ်လေဝ်သ္ကာတ်။ မန်သီုဖအိုတ်၊ လၞီစိုတ်ဂွံညာတ်။မွဲစာတ်ပေၚ်ထာတ်၊ ပ္ဍဲစာတ်က္ဍန်ဂြက်။ ဒှ်လၞီသောက၊ မောဟညံၚ်ယက်။လရိုအ်ယာံဒၟံၚ်၊ ညံၚ်ဍုၚ်နရက်။ဍိက်ရာဇဝတ်၊ ကြမ်ကြထတ်မြက်။ ဍေံမိၚ်စုတ်ဗက်၊ လက်ဗျိပၠုက်မန်။ ဂကူပိုယ်ကွေံ၊ မိၚ်ဍေံဗျိဒေါန်။ သြိုဟ်ညံၚ်ကဵုဖဲါ၊ ယာဲယာံကဵုကောန်။ ဒဒိုက်ကၠံလ္ၚီ၊ ဒှ်လၞီဂၠိုၚ်လောန်။ ကြိုၚ်လဝ်ပ္ဍဲစာတ်၊ ကၟာတ်လဝ်ကၟောန်ကၟောန်။ ဗၟာသတ်အယုတ်၊ စိုတ်အုတ်လက်ဒေါန်။ ဒေါသဂဵုမံၚ်၊ ညံၚ်ကၠကဟောန်။ ဂကူပိုယ်လေၚ်၊ ပၠေၚ်ထောံရောအောန်။လၞီဂၠိုၚ်လောန်၊ကောန်ကဵုမိမ။ သမ္ဘာယာံအဵု၊ ကဵုတၠသ္ၚိပၠ။ ဗြဲမတ်ၜါပြိုဟ်၊ ဂတီုသြိုဟ်ရ။ တြုံတၠသ္ၚိကၠာ၊ သာမိဘာဂ။ ညာတ်မိတ်ဘမ္ဘာ၊ ဖေက်ဘဲရာဇ။ ဍာ်ရမတ်ဍုက်၊ မုက်ညံၚ်ပ္ကဴဇြ။ သောကစံၚ်ပၠေၚ်၊ပေၚ်ဟဒယ။ပ္ဍဲကဵုသ္ၚိစာတ်၊ ပါတ်လုံခန္ဓ။ လၞီဇၞော်ဂိ၊ စိုတ်ဂျိနာဂ။ညးဒှ်ဗဴလ၊ ဇုဇသဳမူ။ ဆဵုညာတ်စဴကၟိန်၊ ယွာံဟွံတီဇၞူ။ ဍာ်ရမတ်ပြဟ်၊ ထၞဟ်စှ်ေဓဇူ။ အလုံစာတ်အဵု၊ ပၟတ်ဂဵုဝူဝူ။ညံၚ်ဂိတုဘတ်၊ ကျာထတ်ဗြဲဂူ။ လၞီဇၞော်ဂၠိၚ်သ္ၚောဲ၊ ဟွံမွဲကဵုဇၞူ။ဒးယာံဓဇူ၊ ဆာန်ဍူကောန်စဴ။ သဳမူကဵုကၟိန်၊ ယာံထဂၠိန်နှဲ။ ညာတ်မံၚ်ပ္ဍဲစာတ်၊ကအ်အာတ်ပါၚ်ဠဴ။ ယာံမံၚ်သေဲသေဲ၊ ကမြေဲကမြဲ။ ဒုၚ်ဂုဏ်ဟွံဂွံ၊လရိုအ်အာတ်စဴ။ ဗၟာယုတ်ဒိုဟ်ဂွိုက်၊ ဍဵုဍိုက်ဗွဲကြဴ။ပၟတ်ဂဵုဗြံၚ်ဗြံၚ်၊ စံၚ်စာတ်ဖအဴ။ဗြဴမိတၠကောန်၊မိန်လဝ်ကောန်ဂၞဴ။မိန်ဗၟဴဖျုၚ်တှ်၊ ပါၚ်ဂှ်ယာံတဴ။ကောန်ဍောတ်ဟွံတီ၊ အီကဵုမိဂၞဴ၊မိညာတ်ဒးဗက်၊ သြိုဟ်ဂြက်ကွေံအဴ။ကောန်ဍောတ်ဂှ်မိန်၊ကောန်ဇၞော်ဂၠိန်နှဴ။ ကောန်ဇၞော်ဂှ်ယာံ၊ မိလေဝ်ယာံတဴ။တြုံကဵုသမ္ဘာ၊ ယာမုက်ဗွဲကြဴ။ဂၠိုၚ်ကဵုယွာံ၊ ဒေံယာံကဵုကော။ကၟိန်ကဵုနာဲတြ၊ ဗဴကဵုလထဴ။ၝဲယာံကဵုဒေံ၊ ကာယပၠောတ်ပၠဴ။ ထုဲၜန်မံၚ်ပၠန်၊ ညံၚ်ချံက်စန်နှဴ။ညံၚ်ၚဴတမ်သၞာံ၊ ယာံမံၚ်ရေဲရဴ၊ညံၚ်ဗရုဂဂဵု၊ဗြုသဓဵုတဴ။ဇၟာပ်ဒိုဟ်ရော၊ယာံတဴဖဳဒွါ။ ပိုယ်မန်ဗျုဇၞော်၊လုပ်ဗော်ဇရာ။ ဂွိၚ်ဖေက်တၠိၚ်ဒိုဟ်ရိုဟ်ရေၚ်နာနာ။ ဟိုဲလေဝ်ဣတ၊ လေၚ်ရမွဲဝါ။ပိုယ်ကၠက်ဂကူ၊ဂုဏ်နူသၟိၚ်ဗၟာ။ ပိုယ်ဒးဒုၚ်ပၠန်၊ ဘဲဒဏ်နာနာ၊ စံၚ်ဂစိုတ်ပြဟ်၊ဒှ်သၠာတ်ပ္ဍဲဝါ။ ပ္ဍဲကဵုစာတ်ဗၟာ၊ ဘဲရာဇာအနိုၚ်။ မန်ချိုတ်တူဂြောတ်၊ ပ္ဍဲပၟတ်စာတ်သၟိၚ်။ ဒးသ္ကန်ကလိ၊ စုတိသီုဂဝိၚ်။ ရမ္သာၚ်ထတ်ကၠာ၊ ယာံပြာကတ်ပၟိၚ်။ ဗၟာယုတ်ပၟၚ်ထံၚ်၊ မၚ်မံၚ်စာတ်သၟိၚ်။ တြုံဗြဴဗျုထဴ၊ ယာံတဴမံၚ်ဗျိၚ်။ကၠာဍေံဟွံစံၚ်၊ ပၟၚ်ထံၚ်ဂွံမိၚ်။ ဒေါသဇၞော်တိုန်၊ မွဲချိုန်ဂွံမိၚ်။ဍေံဟွံချပ်ဗ္စာ၊ ကရုဏာသိၚ်။ အပိုၚ်အနိုၚ်၊ ဍေံဖျေံပၟိၚ်ဟေၚ်။ ဗၟာအံၚ်ဇေယျ၊ သ္ပပိုယ်ဗီုပြေၚ်။ ဍေံစက်ကဵုပသဲ၊ သ္ကဲပိုယ်ဗွဲလၟေၚ်။ဂကူဂွံယုတ်၊ ဍေံဂၠာဲစုတ်ပၠေၚ်။ပလီုကျာ်သြဳကၠာ၊ ဘာသာမန်ဟေၚ်။ တၞောဝ်ရာမည၊ဍေံကော်ဣတလေၚ်။ဇၟာပ်ဇၟပ်စာၚ်ဟေၚ်၊ကွာ်ရေၚ်ဗက်ဗဵု။ တက်တဲဂေတ်ရ၊ သ္ပဝေၚ်စရဵု။ ဣတလေၚ်ဣတလေၚ်၊ ပိုယ်ရပၠေၚ်ကဵု။ ဍေံဖအဴဂေတ်ကွေံ၊မ္ၚးစာတ်ဂှ်အဵု။မန်ဘဝဍိက်၊ ဒှ်ကၠိက်ဒှ်ကၠဵု။ကျညးမုက်ဍောတ်၊ညံၚ်ပ္ကေတ်ဒးခပဵု။ညံၚ်ဂၠုၚ်က္ၜၚ်ဗြမ်၊ ကမ်အကုသိုလ်။လၚ်ဇွောဝ်ကၠၚ်ပြဵု၊ ပ္ဍဲသ္ၚိစာတ်။ ဗၟာသတ်အဟိုတ်၊ စိုတ်ဍေံယုတ်သ္ကာတ်။ဍေံပြိုက်စုတ်ဂြုဲ၊ ဂဥုဲသေနာတ်။ရဲသၟိၚ်ရာဇာ၊ ဗၟာဗာဇ္ဇခါတ်။ဍေံစံၚ်ပၠေၚ်အဵု၊ ကဵုအဂ္ဂဓါတ်။ပၟတ်ဗ္ကေတ်ဂဵုဍာဲ၊ တူဂၠိုက်ဂၠာဲသ္ကာတ်။ကၠံလ္ၚီဠက်ကိုဋ်၊ ချိုတ်အိုတ်သီုစာတ်။ဗဂေါလ္ၚုလ္ၚုန်၊ ပိုယ်မန်ဂွံညာတ်။ လုံဍုၚ်ကွာန်ရး၊ ဒးဖေက်သမ္ၚာတ်။ ချိုတ်ဂုဏ်ပယျဲ၊ ပ္ဍဲစိုတ်ဒှ်ဝါတ်။ သီုဂကူလေၚ်၊ ဂြောတ်မံၚ်ပေၚ်စာတ်။ဖျုန်ဇုတ်စၞာံဂှ်၊ ဒှ်အာပ္တေၚ်ဓါတ်။ပိုယ်မန်ဂွံညာတ်၊သမ္ၚာတ်ကွေံဏး။ ပ္ဍဲဍုၚ်ဗဂေါ၊ အဃောဂှ်သၟး။ဒ္စိတ်စာတ်သွံ၊စံၚ်ထောံကၠးကၠး။ဍေံစံၚ်ပၠေၚ်မန်၊ အောန်စိုတ်ကွေံဏး။ ဗြဲမတ်စရိုဟ်၊တသိုက်တဟး။ ဆဝွံရောသေၚ်၊လ္ပထေၚ်မၞိဟ်သၟး။ ဗၟာစိုတ်ဟွံပြေ၊ အံၚ်ဇေယျဏး။ ပဲါနူမၞိဟ်ဟေၚ်၊ တၟေၚ်နူဂှ်မ္ဂး။ ကပေါတ်မန်ကွေံ၊ ဍေံဗက်ဂၠာဲသၟာန်။ အကြာၜဳကြုၚ်၊ အလုံဍုၚ်ကွာန်၊ ကၠအ်သွဝ်တိဗ္ၚ ဇွောံမမွဲဟာန်။ဘုတ်ဘာဒေါဝ်ဍုၚ်၊ဇြပ်ဇၞူရုၚ်ဒါန်။သိမ်ဥပုသ်ကၠာ၊ ရုၚ်ဖျာသ္ၚိဌာန်။သ္ၚိသွာၚ်ဒိုဟ်ပန်၊ ဒဒန်ဂၠံၚ်ဍာန်။ဆအပေါတ်မန်၊ ကၠောန်လဝ်ကွေံကြာန်။ ဂိုဟ်မံၚ်ဟာနာဲဍေံဟွံဂၠာဲသၟာန်။ ဗၟာယုတ်တအ်သွံ၊ စံၚ်ထောံကြာန်ကြာန်။နန်ထဝ်သ္ၚိကၠတ်၊ ဒြပ်ရတ်ပိုန်ဟာန်။ ဂၠိုၚ်လောန်သတိုတ်၊ရိုဟ်အိုတ်ဟွံမာန်။ တမ်ဂြန်ကိုန်ဆန်၊ အၚ်ယန်နွံဥာဏ်။ ဗေဒၚ်ပန်ဗော်၊ ဗိုတ်ဇၞော်ပကာန်။ ဓဝ်ပိဋကတ်၊ လိက်ပတ်ဇၟာပ်ဌာန်။ သိဒ္ဓိ ဗလသဗ္ဗထုဲကြာန်။ ဗၟာအယုတ်တအ်၊တၟအ်ဍုၚ်တၟအ်ကွာန်။ စံၚ်ထောံသီုဘာ၊ ဝါဒဒပ်ပၞာန်။ ဂြန်ဂဥုဲဒဗျ၊ ရောဂနိဒါန်။စံၚ်လိက်စံၚ်ကျာ်၊ လီုလာ်ထုဲတၞာန်။ဂၠာဲဂွံဗက်စံၚ်၊ ကမၠက်ဂၠံၚ်ဍာန်။ဍဵုဍိုက်ပိုယ်မန်၊ ဂၠိုၚ်လောန်ကွေံကြာန်။ ယွံဗော်အဟော၊ ကလောမန်ဆာန်။ ဒဒှ်ဟိုတ်ဖိုလ်၊ သမ္တီကဵုမာန်။ ဗကတ်လဝ်ညိ၊ ပ္ဍဲကဵုဝိဥာဏ်။ ဂိုတ်လွဳညိမန်၊ ညံၚ်ဂွံနန်ယာန်။ ဒဵုစိုပ်နိဗ္ဗာန်၊ ဆာန်ဂကူအိုတ်ညိ။ ရာဇာမူလ၊ ဝံသသၟိၚ်နန်။ တၞောဝ်ဨကရာဇ်၊ သီုအမာတ်ပန်။ ဗိန္ဒောဟောရာ၊ ပညာဇၞော်လောန်။သ္ကိုပ်ပၞာန်ရ၊ညးတၠအစောန်။ဒဴထောံနူနန်၊ ယောန်လုပ်ဒျူဒျာ။ ဂိုၚ်သမ္တီရ၊ လ္ပဝိုတ်ပြောဲဇွာ။ ဒဒိုက်မန်ဂှ်၊ ဒှ်နူပၞာန်ဗၟာ။ ပၠောပ်စာတ်တုဲစံၚ်၊ ဒှ်ညံၚ်သၠာတ်ဝါ။ ပန်ဗာ်ဂစိုတ်၊ လေၚ်အိုတ်နာနာ။ ဂကူအယုတ်၊ စံၚ်ဘုတ်စံၚ်ဘာ။ ဒဒိုက်ပိုယ်ဂှ်၊ဒှ်ကၠုၚ်နူဗၟာ။ချူစွံလဝ်ပြဲ၊ ပ္ဍဲသၠရိုတ်တာ။ ဒုမဂႅလ၊ ပ္ဍဲဘဒ္ဒကၠာ။ဂိုၚ်သမ္တီလဝ်၊ ဓဝ်သတိပမှာ။ မန်ရာမည၊ ဂယဏအ်ကၠာ။သၟတ်ဝုတ်ဗၠာဲတအ်၊ တၟအ်ညးအဲမှာ။က္တဵုတိုန်တၟိကၠာ၊ ပဝိုယ်မှာတဴ။ နူဂှ်သေၚ်ဟာ၊ အခါဗွဲကြဴ။ ဆမန်သှ်ေဂး၊ ပြးဇးဂြိပ်ဒဴ။ပ္ဍဲဂြိုပ်ဇၞော်ဟေၚ်၊ ဇရေၚ်လ္ဂောဝ်အဴ။ ကၠောန်ဂွဲသြောံဇွောံ၊ ဂၞဴဂွံဒုၚ်တဴ။ သိုၚ်သ္ၚိတက်တာဲ၊ ဗြဴကၟာဲလထဴ။မံၚ်လအ်ညိပၠန်၊ဗၟာဗက်လန်နှဴ။ ပ္ဍဲသက္က ရာဇ်၊လောကဓါတ်သ္ဍဴ။ လ္ၚီကၠံပိစှော်၊ပန်ဂှ်ပံၚ်နှဴ။ (၁၁၃၄) ဗၟာယုတ်ဂွံလဝ်၊ နန်ထဝ်က္ဍိုၚ်ပ္ကဴ။ ရးမန်ပိအဴ၊ က္တဴက္တာန်ရောၚ်။ သမ္တီပယောၚ်၊ သောၚ်သောၚ်ပံက်ပါၚ်။ ဂကူမန်ရ၊ ညံၚ်ကပ္ဍဲကၠာၚ်။က္တဴက္တာန်အဵု၊ကဵုမံၚ်ရမ္သာၚ်။ ဗညာစိၚ်ကၠာ၊အာထောံဍုၚ်ဂြာၚ်။ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မန်၊နန်ထဝ်က္ဍိုၚ် ဗ္တာၚ်။ ဒးထောံဂအောၚ်၊ အောပ်ညံၚ်စာၚ်ဂြိုပ်။ ပိုယ်မန်သေၚ်ဟာ၊ ဗြဲမတ်ၜါရိုပ်။တွဵုရးမုဟ်ရး၊ ဒးသ္ပဗ္ဒိုပ်။ သက္ကရာဇ်ဍုၚ်၊ ရိုဟ်ကၠုၚ်အာစိုပ်။ လ္ၚီမွဲကၠံကိုပ်၊ စိုပ်မသုန်ဣသုန်။(၁၁၅၅) ဆမန်သှ်ေအဴ၊ မံၚ်ရောစိန်ဝုန်။ဒဴလုပ်ဒျူဒျာ၊ ထောံဂြိုပ်ဝါတုန်။ လ္ၚီမွဲကၠံအဴ၊ တြဴစှော်ဟီုပ္ဍုန်။ (၁၁၆၀) ဆမန်သှ်ေမံၚ်၊ညံၚ်ကဵုစၟဂြုန်။ လုပ်ဒျူဒျာတုန်၊ လ္ၚုသုန်ဒေၚ်ၚုၚ်။ သမ္တီဒဵုချိုတ်၊ စိုတ်လ္ပကေဝ်ဇြုၚ်။ဖေက်အံၚ်ဇေယျ၊ညးတၠပိုၚ်ဍုၚ်။ လ္ၚဵုဂှ်ကွာ်တိုက်၊ ဍိုက်က္ၜၚ်ဍိုက်ဂၠုၚ်။ မန်ဒဴဗၟာ၊ ဂြိုပ်ဝါတိသၠုၚ်။ နွံမွဲဂလာန်၊ဥာဏ်ပ္သရုၚ်။စိုပ်သက္ကရာဇ်၊ပိုၚ်ကၞာတ်လဝ်ပ္ညုၚ်။လ္ၚီကၠံဟီုတွံ၊ ထ္ပက်စှော်စုတ်ကၠုၚ်။ (၁၁၇၀) ရးမန်ပိကၠာ၊ ဟံသာလ္ဂုၚ်။ ဗၟာယုတ်အဂွိုက်၊ ဂးမှကျိုက်ပဠုၚ်။ ဍေံဍိုက်ကအ်စိၚ်၊ ပသၟိၚ်ပိုၚ်ဍုၚ်။ ဍဵုဍိုက်မန်ပ္ညုၚ်၊ဒုၚ်ဒဝ်ဟွံမာန်။ ဟွံမဲဂဗုတ်၊ ဂၠာဲစုတ်ဂလာန်။ သ္ၚိလံက်ခပဵု၊ ကဵုဒဏ်စုတ်ဒါန်။ ပ္ဍဲဍုၚ်ကြာရး၊ မ္ဒးက္တဴက္တာန်။ ဗၟာယုတ်အဂွိုက်၊ကျိုက်ပဠုၚ်သ္ပမာန်။ ဗက်ကၠောန်ဗၠေတ်ဗၠေတ်၊ ကေတ်ဇၞးကေတ်မာန်။ မန်ပိုယ်ၚုၚ်ၚ၊ ဘဝကျပၞာန်။တုပ်ညံၚ်ပၟတ်ဖဴ၊ ဂမ္တဴမ္တာန်။အရေဝ်ဂလာန်၊ သ္ၚိဌာန်ဂမြိၚ်။ ဆမန်သှ်ေမံၚ်၊ ညံၚ်ဟွံဂွံယုတ်ဂၠိၚ်။ ဖေၚ်ပူက္ဍိုပ်ကၠာ၊ ပြာကတ်ဂွံမိၚ်။ အသမ်ရာဇာ၊ ဗၟာယုတ်ဒှ်သၟိၚ်။ဂၞိန်မၞိဟ်ဗြဴကွေံ၊ ဍေံကဵုပူဂဵုကွိၚ်။ ဟိုတ်ဒှ်ဂၞိန်ဂး၊ ပိုဲဒးကေတ်ထၟိၚ်။မန်ပိုယ်ဂွံယုတ်၊ ဍေံစုတ်အသိၚ်။ ဒေါသလဟုက်၊ မုက်ဍေံညံၚ်ဂြိၚ်။ ဍေံဖျေံအမိၚ်၊ ဂွံမိၚ်ကေတ်ကီု။ ညာတ်မၞိဟ်ဟွံကော်၊ ဍောတ်ဇၞော်ပဟီု။ ယဝ်မိၚ်ဒးမ္ဂး၊ထဗးထၞိက်ပ္ကီု။ တပ်ဒဏ်ကဵုဘဲ၊ ဂြဲကၠေၚ်တက်တ္ၚီု။ စန်ဇိုၚ်ကၠေၚ်တဲ၊ စဲပ္ဍဲတ္ၚဲကီု။ဆဂှ်ဟွံသေၚ်၊ တၟေၚ်ဂၠိုၚ်ကဵုဗီု။ ဂလာန်ၜဴပါၚ်၊ လာၚ်မုက်လေဝ်ကီု။ လဳမုက်ရောၚ်ဂး၊ ပိုယ်ဒးဗက်ကီု။ညံၚ်ဂွံဟိဏ္ဏ၊ မညအိုတ်သီု။ ဍေံရောၚ်ပလီု၊ ကဵုပိုယ်ဟီုစုတ်။ ကောန်ၚာ်တြုံဗြဴ၊ အာနုဘဴဂွံဟုတ်။ဂကူမန်ဂှ်၊ ဒှ်မၞိဟ်ဂွံယုတ်။ ဝေါဟာဥပဲါ၊ ကဵုကၞာဲဒးစုတ်။ ဍေံဗ္ဂေတ်ထောံပၠန်၊ပိပန်ဟွံသ္ကုတ်။ ဂကူပိုယ်ကၠာ၊ ပညာဂွံဆုတ်။ မိကောန်ၚာ်ဂး၊ဇံၚ်နးဍေံစုတ်။ သၠးသန္ဓိကောန်၊ မန်ပိုယ်ဂွံယုတ်။ ညံၚ်ကွိုန်ဂွံဟုတ်၊ ဇံၚ်နးစုတ်ညိ။ ဍေံကဵုတက်မံၚ်၊ လ္တူဇံၚ်အဂ္ဂိ။ ဂလာန်ဂှ်ကၠာ၊ ခါဟွံစၟတ်ညိ။ ဗၟာယုတ်သ္ပဝဲ၊ ဍေံပျဲမတှ်၊ ပါၚ်ကှ်ဖိဖိ။ အိုတ်ဇိုၚ်တဲမာ၊ကၠာဟွံချိုတ်ညိ။ ကာလဒးဘဲ၊ ဒှ်ယဲဗျာဓိ။ ကောန်ဂၞဴဂှ်စိ၊ မိဂွံဆဵုကၠာ။ ကောန်ၚာ်သၟတ်ပြဲ၊ လောန်မွဲအခါ။ ပိုယ်ဂကူမန်၊ယဝ်ကၠောန်ဇာတာ။ ညံၚ်ကၠိုက်လ္ၚၚ်ရ၊ ဟိဏ္ဏလောန်အာ။ဒုန်ဓလိၚ်ဇွ၊ ဂဗသေၚ်ဟာ။ ကဵုဂကူမန်၊ကၠောန်သ္ပဇာတာ။အသမ်ရာဇာ၊ ဗၟာယုတ်မိစ္ဆာ။ပြဝေဏဳတၞမ်၊ ဝါဒိတမၠာ။သၠရိုတ်သၠတာ၊ ကၠောန်ဇာတာရ။ ဗၟာယုတ်တအ်အဵု၊ ယဝ်ဍေံဆဵုပၠ။ လဟုက်ကဟောန်၊ကောန်သီုယာဲတ။စန်ဇိုၚ်တဲပ္ညဳ၊ ဖုံပၠဳမိက်ရ။ပၠေတ်အသုဘ၊ညံၚ်ဇွပသ။ပၠေဲစဲတ္ၚဲကၠာ၊ ကြာဂြိုပ်ဝါဗ္ၚ။ကၠာဟွံချိုတ်ညိ၊သှ်ေဇဳဝိတ။ တုဲဗလးဖျဴ၊ကြဴတပ်ဒဏ်ရ။ ဗၟာယုတ်စိုတ်သၠုၚ်၊ကၠုၚ်ပိုၚ်ပိုယ်ပၠ။ ဍေံဓဇန်လောန်၊ ပျဲပိုယ်မည။ ညံၚ်လကိုဟ်,ကၠန်၊ ကုမ္ဘဏ်ယက္ခ။ ဗၟာသတ်အဟိုတ်၊ စိုတ်နာ်စိုတ်ကၠ။ ဂၠိုၚ်ကဵုပယျဲ၊ ပျဲပိုယ်မန်ရ။ ဂကူမန်အဴ၊ ဗွဲကြဴဂတ။ လၟုဟ်ပစ္စက်၊သွက်ရာမည။ မိၚ်လိၚ်ဝွံပၠန်၊ ပ္တန်လဝ်စိတ္တ။ ပၠံၚ်ဍုၚ်ဗက်အာဲ၊သၠာဲကဵုဇဳဝ။ ဒၞာဲချပ်ဒၞာဲဂွ၊ လ္ပဝိုတ်ဒညဟေၚ်။ ဒးစှ်ေနူနန်၊ ကောန်ဗြဴယိုက်လေၚ်။ မိုၚ်သဝ်နာမ၊ ဗၟာရခေၚ်။ ဒဏ်ရာဇဝတ်၊ဇြဟတ်စိၚ်ဟေၚ်။ ကြောံကၠေၚ်ကျေဝ်ဂေါဝ်၊ ဗဵုလ္ၚောဝ်ဍိုက်ပေၚ်။ပ္ဍဲရးမည၊ သ္ပသၟိၚ်ဍေံပၠေၚ်။ ဍဵုဍိုက်ပိုယ်မန်၊ နန်ထဝ်ဒးလေၚ်။ ပွိုၚ်မွဲသၞာံကၠာ၊ အခါလဵုဟွံဝေၚ်။ ဍေံပၠေၚ်ပိုယ်ဟေၚ်၊ ဗွဲတၟေၚ်ပျဲပျာံ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်၊ဂွံညာတ်ဍာံဍာံ။ အေက်ၜါသပ်ၜါ၊ ဟွံမှာဒှ်သၞာံ။ (၁၁၁၇) ကၠံလ္ၚီဠက်ကိဋ်၊အိုတ်မန်မွဲဂံါ။ဘဲသၟိၚ်ရာဇာဖေက်ဗၟာဗက်ဒံါ။ ဂွိၚ်ဂွိၚ်ယံၚ်ယံၚ်၊ ညံၚ်ကၞိဒးတာံ။ ပဲါဘဲယုတ်ဗၟာ၊ လုပ်ဒျူဒျာသ္ဍာံ။ သမ္တီလ္ပဝိုတ်၊ ဟိုတ်ဍေံပျဲပျာံ။ ဖေက်ဗၟာအိုတ်ရ၊ ကလုပ်ပါၚ်ကျာံ။ တုပ်ညံၚ်သာ်ဂှ်၊ သၟဟ်ကဵုပယျာံ။ဗွဲကြဴတုန်သ္အး၊ အတးၜက်သၞာံ။ လ္ၚီကၠံဟီုတွံ၊ ထပှ်စှော်ဒ္စံါ။(၁၁၇၈) သၟိၚ်ဒါဝန်သ္ဍာံ၊ နာမ်နာမအဴ။ သီုဗိုလ်ပၞာန်ရ၊ ထဥဒှ်တဴ။ဇက်လုပ်ဒျူဒျာ၊ အဝဇ္ဇာထဴ။ယိုက်လဝ်ဇၞော်မာန်၊ ဝေၚ်ပၞာန်ဒှ်ဆဴ။ဍေံဗက်လုပ်ပၠန်၊ လီၜန်ဗက်နှဴ။ ပန်ဗာ်ဗက်ဗ္တိုက်၊ လိုက်ဍုၚ်သေံအဴ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်၊ မိၚ်ညာတ်ကော်ခဴ။လ္ၚီမွဲကၠံဂှ်၊ ထပှ်ဣသုန်နှဴ။ (၁၁၇၅) ရးမန်ပိအဴ၊ က္တဴက္တာန်ရိၚ်က္တၚ်။ ဥတုပိကီု၊ ကသီုကညၚ်။သြောံသ္ၚုခၞေဝ်သွ၊ ဖျုန်ကၚုဟ်က္ဍၚ်။ က္ဍၚ်ဇဳဒှ်ကၞောဝ်၊ ကၠောဝ်ဗျဵုတဟၚ်။ ဝတ်ဓမ္မတာ၊သံသာဍာ်ဂၚ်။ ဖျာတိုက်ကွဳပ္ညုၚ်၊ ဖျာဂၠုၚ်ဖျာက္ၜၚ်။ၚုဟ်မးအနဳ၊အိုတ်ဇၟာပ်ဇဳက္ဍၚ်။ ဒှ်ဂ္ညိဂ္ညောန်အဵု၊ အလဵုဍေံကၠောန်နၚ်။ ပ္တိုန်ၚုဟ်မးက္ဍၚ်၊ ကၠောန်နၚ်ဒကေဝ်နှဳ။ ကၠောန်သၠဒကေဝ်၊ အလေဝ်ဍေံဟွံတီ။လောဘလောန်ကာဲ၊ဆာဲဥာဏ်အလီ။ ပၠောပ်သၠဒကေဝ်၊ ကေဝ်တုဲဍေံသီ။ ဟီုလဝ်အရေဝ်၊ၚုဟ်အလေဝ်နှီ။လျိုၚ်ညဳသတိုတ်၊တုပ်စိုတ်ဂြိုၚ်အီ။ ကၠောန်သ္ပသာ်ဂှ်၊ ဟွံဒှ်ဗၞိက်အလီ။ ပ္ဍဲကဵုရးမန်၊ ကမၠောန်ကၠံလ္ၚီ။ ကေတ်ကေတ်ကဵုနှီ၊ ဂွံတီတၟော်ရော်။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်၊ သမ္ၚာတ်စိုတ်ဇၞော်။ ထအုကမြဴ၊ စိုတ်ဂၠိုက်က္တဴသၞော်။ဗၟာမၞိဟ်အရိုၚ်၊ ဒှ်သၟိၚ်ပိုၚ်ဗော်။ စိုတ်ဍေံမ္ၚိုဟ်ကြံၚ်၊ ညံၚ်ဘုတ်ကလော်။ ဗၟာဗၟုဲနာံဗ္ဂဲ၊ ပျဲမန်ဂၠာဲကော်။ ဂွံတုဲဒဳဏာ၊ အကြာဂရော်။ နာမ်ကၞိဂှ်မန်၊ ဆီနန်တော်တော်။ကၠဗ္ဂဲရပ်ကိတ်၊သ္ၚာဲၚိတ်ကြော်ကြော်။ မန်ကဵုဗၟာရ၊ သၞကဝ်ညးကော်။ ယဝ်ရဒးတၟော်၊ တော်ညိတီတဴ။ ကၞိကဵုဗ္ဂဲ၊ ဒှ်ဝဲထုဲနှဴ။ စိုပ်ကၠုၚ်ပၠန်သွံ၊ ဟွံလအ်ဗွဲကြဴ။လ္ၚီမွဲကၠံဂှ်၊ ထပှ်စှော်တြဴ။ (၁၁၇၆) ဒပ်မန်ဗၠးၜး၊ပၠန်ဂတးအဴ။ဒှ်ကလိုက်ကၟဵု၊ ကွဵုဍုၚ်တှ်ေကြဴ။ မံၚ်စံၚ်ဟွံမာန်၊ ဟိုတ်ဍုၚ်ကွာန်က္တဴ။ ထအုကမြဴ၊ စိုတ်ဂၠိုက်က္တဴသၞော်။ နူတြိကုမ္ဘုၚ်၊ လ္ဂုၚ်ဍုၚ်ဇၞော်။ ထောံကၠေံကျာ်လေဝ်၊စေတဳဓါတ်သော်။ ပ္ၚောံလုပ်ဍုၚ်သေံ၊ တိတြေံဒှ်ဆော်။ ဒဴလုပ်ဗြိုဟ်ဗြိုဟ်၊ ပုဗ္ဗဒိုဟ်ဗၟော်။ ဍာ်ရမတ်တော်တော်၊ စိုတ်သၞော်ကတဴ။ ဒှ်ဍိက်ညးကီု၊ လေၚ်သီုဂကူ။ ပိုယ်မန်ကွေံကြာန်၊ညံၚ်ပၞာန်အသူ။ ဒးဒုၚ်ဍဵုဍိုက်၊ ဗၠိုက်စှ်ေဖြဴဖြဴ။ဗၟာယုတ်တအ်ပၠန်၊ ပ္တန်ၚုဟ်မးအဴ။ မၞိက်ရတ်ဂကူ၊ ဝိပူရသာဲ။ ဇာတိကုလ၊မညၜိုပ်ကၠာ။ မ္ဒးထောံလဝ်၊ နန်ထဝ်ဟံသာ။ ဍုၚ်ဗဂေါလီု၊ စွံဗီုဥပၟာ။ လ္ၚုလ္ၚန်ဒၟံၚ်၊ ညံၚ်ဂြိုပ်အၚ်လှာ။ဗၟာဗၟုဲစံၚ်ပၠေၚ်၊ ဒှ်ပ္တေၚ်သေၚ်ဟာ။ ဘာတူကျာ်ပိုတ်၊ မန်ချိုတ်ဟွံသာ။သှ်ေပ္တေၚ်သှ်ေချး၊သၟးသုသာန်ကၠာ။ ထောံဍုၚ်ထောံနန်၊ မန်တအ်ဒဴအာ။ ချပ်စိုပ်သိၚ်သာ၊ အခါယောၚ်ယာ။ မန်ပိုယ်ဒးချိုတ်၊ ဟိုတ်နူဗၟုဲဗၟာ။ မဒးထောံလဝ်၊ နန်ထဝ်ဗၠဲဂွါ။ လီုဒၟံၚ်အပၠိတ်၊ ပေၚ်ဒ္စိတ်ဝါ။ သန္တာန်မန်တြေံ၊ ဍုၚ်သေံဒျူဒျာ။အာသ္ပနိဿာဲ၊ သ္ပရဲပြောဲဇွာ။ မန်ဒးယာံဓဇူ၊ဟိုတ်နူဗၟုဲဗၟာ။ ဘဲအဝိဇ္ဇာ၊ဂလာဗက်အာဲ။ ဟိုတ်ဂွံတိုပ်လဝ်၊ ထးထဝ်ဂဵုဍာဲ။ ဣတ္ထဳရာဇာ၊ သ္ဂောံမြာဒှ်နာဲ။ ဍုၚ်မန်ဍုၚ်ဗၟာ၊ ဗၠဲဂွါရာၚ်ဆာဲ။ ဂလာသ္ပသၟိၚ်၊ သိုက်လှိၚ်ပိုန်အာဲ။ ပိုၚ်ရးနိဂီု၊ ဇူဒီုဒှ်နာဲ။ ဟံသာသဓီု၊ မတ်မလီုဆာဲ။ဍုၚ်မတ်တၟ၊ ဒေသဇၟာပ်ဒၞာဲ။ ဒယှ်လောန်ကာဲ၊ နာဲညးပိုၚ်တဴ။ သ္ပတံနူဂှ်၊ ဍုၚ်မြဟ်ကွေံအဴ။ လအ်လလောန်သန်၊ဒတန်ဗွဲကြဴ။ဂလာမုက်ဗု၊ ညံၚ်ကၞုဲဗျုထဴ။ လ္ၚီမွဲကၠံသ္ဍာံ၊ကဵုဒ္စံါစှော်တြဴ။ (၁၁၈၆) သက္ကရာဇ်ဍုၚ်၊ ကၠုၚ်ခုတ်လဝ်အဴ။ဒဒှ်အိုတ်သီု၊ ဟီုတုဲအီစဴ။ စိုပ်ဍုၚ်တေံအဴ၊ မံၚ်တဴဒၞာဲဂှ်။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်၊ ဟီုကၞာတ်ဒဒှ်။ လ္ၚီမွဲကၠံသ္ဍာံ၊ဒ္စံါအဋ္ဌသၟဟ်။(၁၁၈၈) ပ္တန်မတ်မလီုရ၊ ဒေသဒဒှ်။လ္ၚီၜါကၠံပၠန်၊ ပန်စှော်ထပှ်။(၁၂၄၇) သၟိၚ်အၚ်ဝပ္ညဳ၊ ဒဳဗဝ်ဒယှ်။ ဍေံရပ်ဏာသ္ဍာံ၊ ပ္ဍဲကဵုသၞာံဂှ်။လ္ၚီပိကၠံပိ၊ ယုတ္တိဒဒှ်။ (၁၃၀၃) ကြုက်ဂျပါန်ဂှ်၊ ဒှ်သၟိၚ်ပိသၞာံ။ ဍုၚ်ပိုယ်မန်ဝွံ၊ လ္ၚုလုံဒိုဟ်ဒ္စံါ၊ ညးတၞဟ်ပိုၚ်အဵု၊ ဒဵုကဵုလၟုဟ်ဍာံ။ သၟိၚ်ဗၟာဒှ်ဇၞော်၊ ပိုၚ်ဗော်သံက်စၞာံ။ မန်ပိုယ်ဒးကျ၊ကလုပ်ပါၚ်ကျာံ။ ဘဝဍိက်ပၠက်၊ ညးတက်ပျဲပျာံ။ သမ္တီလဝ်ရ၊ သ္ပလဝ်ပတ္တာံ။ ဗၟာမၞိဟ်အရိုၚ်၊ ပိုၚ်မန်ဍာံဍာံ။ ဘဝဍိက်ဂၠုဲ၊ထုဲလအ်ပယျာံ။ ဂကူပိုယ်မန်၊ လအ်လောန်ကဵုသၞာံ။ လ္ၚုလ္ၚန်သုန်ဂြာံ၊ ဟွံတီအိုတ်ဟာ။ ယွံကလောမန်၊ တၠနန်ဟံသာ။ ဍုၚ်ွာန်ပိုယ်ဂှ်၊ ညးတၞဟ်ဂွံဏာ။ဗၟာတအ်ပိုယ်မန်၊ လအ်လောန်အခါ။ ပိုယ်ဒးဒုၚ်ပျဲ၊ဘဲညးတၞဟ်ကၠာ။ဂၠိုၚ်ဂိတုသၞာံ၊ ပယျာံအခါ။ လၟုဟ်ဂွံတီရ၊စိုတ်လ္ပသ္ပအ်သာ။ညံၚ်ဂွံတိတ်ဗၠး၊ နူဍိက်ညးကၠာ။ညံၚ်ဂွံဒှ်နာဲ၊ဂၠာဲဂစာန်အာ။ ညးကီုအဲကီု၊ပြီုလွဳပရာ။ဆီတၠဆီနာဲ၊ဝုတ်ဗၠာဲကညာ။ သမ္တီလ္ပမှာ၊ ချ်ဗ္စာညိ။ ဝၚ်နူအာဒိ၊ကေတ်ကၠာညိအဴ။ ဝၚ်မန်အတိက် တုဲဆဝွံရအဴ။ ✯ ✯ ✯ ✯ ယၟုအ္စာကၞေဟ်➲မာံတောအ်✍✍✍ == တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာ သရိုဟ်စှေ်မှ ဍုၚ်မန်မံက်ဂတဝ်ဟာ ဒဵုဗျု ဂိတုနောဝေမ်ဗာ ၆၊ တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်၊ ၂၀၂၁ == တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာ သရိုဟ်စှေ်မှ ဍုၚ်မန်မံက်ဂတဝ်ဟာ ဒဵုဗျု ဂိတုနောဝေမ်ဗာ ၆၊ တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်၊ ၂၀၂၁ တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာ သရိုဟ်စှေ်မှ ဍုၚ်မန်မံက်ဂတဝ်ဟာ? ဂလာန်ဝွံ အဲသၟာန်ရံၚ်ဇကုအဲသာ်ဝွံတုဲ အဲကလေၚ်ဂၠာဲရံၚ်သွဟ် သွက်ပုစ္ဆာ အဲကဵုအဲဂှ်တုန်၊ “ဟွံသေၚ်” အဲဓရိုက်က္ဍိုပ်ရ။ ဒှ်သာ်ဂှ်မဂး သာ်လဵုဂွံဖန်ရော ကလေၚ်စမ်ၜတ်ရံၚ်ဗဟုသုတညာန် ပညာ ပရေၚ်ဆဵုဂဗဇကုပၠန်ရ။ အခန်ဝွံ ဗော်ပၠန်ဂတးရခေၚ်တအ်၊ ယူဒဗယူအိတ်သ်အေတအ်ဂှ် လညာတ်ညးတအ်ဂှ် ညး တအ်ဗတိုက်သအးတၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာဟွံသေၚ်ရ။ ဆဂး ရခေၚ်တအ် ဒှ်ကၠုၚ်မံၚ်ပေဲါဗတိုက်ကဵုဗၟာတအ် ဇၞော်အိုတ်မွဲတုဲ သီုဒး ဒုၚ်ကေၚ်ထ္ၜုတ်ကၠုၚ်ယၟု နဒဒှ်ဂကောံပလီုပလာ် ကော် ထေဝ်ရဝ်ရေတ်ဏီရ။ အခိၚ်ညးတအ် ဒးဒုၚ်ထ္ၜုတ်ကော်သာ်ဂှ် တၠအ ဝဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ်ဟေၚ် ဖျေံလဝ်သဂုတ်သွာတ်ဟွံသေၚ်၊ ဗွဲတၟေၚ် အံၚ်ဆာန်စုကျဳတအ်၊ ရဲဗော်အေန်အေဝ်ဒဳတအ်ကီု ၊ က္ဍိုပ် သကိုပ်ဗော်ဗၟာတၞဟ်ဟ်တအ်ကီု သီုဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ်ကီုရ။ ကောန်ဍုၚ်အရၚ် နွံပ္ဍဲကၠတ်ထဝ်တအ်လေဝ် မူပကဵုဟွံမာန်၊ တာဒၞာကဵုဟွံမာန်ရ။ အခိၚ်ဂှ် ကၠတ်ထဝ်တအ် ဖျေံလဝ်သဂုတ်သွာတ်ရောၚ် ဟီုမဂး ကၠးဂၠိုၚ်ရ။ ဒှ်သာ်ဂှ်မဂး ပိုဲသ္ပအဓိ ကဗ တိုက်မံၚ်တၠအဝဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာဂှ် သာ်လဵုဂုန်ဖဵုမဇၞော်ရော။ ရခေၚ်ကဵုဝတအ်ဂှ် ညးတအ်ဟွံစွံလဝ်စိုတ် ဗၟာတအ်ဂှ် နဒဒှ်သၞ ဒတန် ကဝ်ညးတအ်ရ။ ဂုန်ဖဵုဂကူညးတအ်နွံမဂး ပံၚ်အာတုဲ ဂုန်ဖဵု ဟွံမွဲမဂး ဟွံပံၚ်ရ။ ယဝ်ကဵုကၠုၚ်အန္တရာဲညးတအ်မဂး ညးတအ်စဵုဒၞာ ဒဵုအိုတ်လမျီုရ။ တ္ၚဲရ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ်ဂှ် ဟွံကဵုအန္တရာဲကုညးတအ်မဂး တ္ၚဲဂှ် ညးတအ်ဟွံစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ်သၞညးတအ်မွဲရ။ အေ အေတအ် ဟီုပတိတ်လဝ်ဂှ် အဟိန်ဗတိုက်ဂှ် ဒက်ပတန် မဒှ်ရ။ အခိၚ်လၟုဟ်ဝွံ ဟိုတ်နူပေဲါဗတိုက်ကဵုဗၟာတအ်ဟွံမွဲဂှ်တုဲ ညးတအ် သ္ပအဓိကကဵုဒက်ပတန်အဝဵု ပမာညံၚ်ရဴ မလလောၚ်တရးတဴ အဝဵုညးတအ် ပ္ဍဲတိဍာ်ဍုၚ်ရခေၚ်ညးတအ်ဂှ်ရ။ လၟုဟ် ဝွံ အဝဵုဂကောံရခေၚ် မဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵုအေအေတအ်ဂှ် တဴအာနူကဵုကောန်ဍုၚ်အရၚ် ညံၚ်ရဴကရေၚ်၊ ကချေၚ်တအ်ဏီရောၚ်။ ပ္ဍဲကာလဝွံ ဂွံဆဵုကေတ်မၞိဟ်မွဲဂှ် ပတိုန်လဝ်ပ္ဍဲပတ်ညးတေံ စပ်ကဵုအဝဵုပိသာ်မတွံဂး “ကုတ်သၞောဝ်ဒန်သၞောဝ်၊ ခၞံသၞောဝ်၊ စဳရေၚ်ဂဗုတ်၊ အုပ်ဓုပ်” ပိပြကာဏံဂှ် ဒှ်အဓိကရောၚ်ဂး။ အဝဵုပိဏံ ဂွံစိုပ်ပ္ဍဲသကေံတဲပိုဲဂှ် သာ်လဵုပိုဲဒးကၠောန်သ္ပရော။ ဒးကဵုဥ ပမာမွဲမဂး ပ္ဍဲဇကု သြန်နွံကဵုပြကောတိကိုတ်မဂး ဗွဲအလဵုဇကု ဟီုဂး အဲဂှ် ဒှ်မဳလဳယာန်နာမွဲရောၚ်ဂွံရ။ ယဝ်ရနွံ ကဵုအ သၚ် ဃဲယံၚ်မဂး ဗွဲအလဵုဇကု ထ္ၜုတ်ဟီု အဲဂှ် ဗဳလဳယာန်နာမွဲရောၚ်မာန်ရ။ ဟွံပတှေ်မဂး ထ္ၜးကဵုဗီုညာတ်မာန်ရောၚ်။ ညး တၞဟ် တအ် သ္ပသမ္တီကဵုဒှ် ဟွံသ္ပကဵုဒှ် ဟွံဒှ်အဓိက၊ အဓိကဇေတ်တ်ဂှ် သြန်ဇကုနွံဍာံဍာံမဒှ်ရ။ တုပ်သာ်ဂှ်ကီုရ ပ္ဍဲဇကု အဝဵုပိပြကာဏံ ညံၚ်ဂွံနွံဂၠိုၚ်ၚ်ဂှ် ဒးဂစာန်၊ ဇြဟတ်ပိဏံဂွံနွံဂၠိုၚ်ဂှ် ဇကုဒးဖျေံဗီုပြၚ်ရ။ အစောန်စရာဲဖျေံဗီုပြၚ်ဗၟံက်ရုပ်ရဴဇကုခိုဟ်မဂး ဒးဟီုစ အ လဵုအသဳဇကုခိုၚ်ကီု ခိုဟ်ကီုရ။ အဝဵုပိပြကာဏံ ရောဟ်ရေၚ်မံၚ်၊ ဟွံခိုဟ်ဆာဲဏီမဂး ဒးသၟိတ်ဂး အလဵုအသဳဇကု ရောဟ်ရေၚ် ဟွံခိုဟ်ဆာဲဏီရ။ ယဝ်ရဒးဟီုကဵုဥပမာမွဲမဂး ပ္ဍဲတိဍာ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိတဴဂှ် ပရေၚ်အုပ်လဒမ်သၞောဝ်နွံဂၠိုၚ်မံၚ်ဟာ၊ ယဝ်ရနွံဂၠိုၚ်မဂး အဝဵုပိပြကာဂှ် ခိုဟ်ဟီုမာန်ရ။ ယဝ်ရအောန်မဂး အဝဵုဟွံဗျာပ်တရးဏီရောၚ်ဒးဟီုရ။ ရဲတန်တဴပ္ဍဲဗွိုၚ်တိဍာ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိတအ် ဂွံကၠောန်ဂယိုၚ် အာလမျီု ၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်၊ ဒှ်ကၠုၚ်အမှုဂဗုတ်မဂး ညးတာလျိုၚ်တအ် စဳရေၚ်ကဵုဓဝ်ဝ်တြာတြာ၊ ဍုၚ်ကွာန်ညးတအ် မံၚ်တန် တဴဂှ်လေဝ် ကမၠတ်ဒမၠအောန်၊ ဂွံတိက်မံၚ်ၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်၊ ဒှ်ကၠုၚ်ယဲဘဲလေဝ် ညးတအ်ရံၚ်စံၚ်ကဵုပေၚ်ၚ်ရောၚ်မဂး အဝဵုပိ တန်ဂှ် ခိုၚ်မံၚ်ခိုဟ်မံၚ် ဗွဲယျေဘူယျ ဟီုမာန်ရ။ ဍေံဂွံဒှ်ကၠုၚ်သာ်ဝွံမာန်ဂှ် ပိုဲဒးဗတိုက်သရိုဟ်ဖျေံတၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာကၠာရောၚ် ဟီု ဟွံဂွံရ။ မွဲသာ်ပၠန်ဂှ် အလဵုအသဳဟီုဂှ် ဒှ်ညးကေတ်အကံက်အခေါန်မွဲရ။ အကံက်ဂှ်ရ ဒးကလေၚ်ကၠောန်ပလေဝ်ဍုၚ်ကွာန်ရောၚ်။ ဌာ နအကံက်အခေါန်ညးတအ် ညံၚ်ဂွံခိုၚ်ဂၠိုၚ်ၚ်ဂှ် ဒးဂိုတ်ဂစာန်တုဲ သတ်ပၟဝ်ဇဝ်ပကဴဍေံဂှ် ညးတအ်ဒးကလေၚ်ပလေဝ်ဍုၚ်ကွာန် ညံၚ်ရဴလွဳလွတ်ဂဥုဲ၊ ပလေဝ်ဂၠံၚ်ဍာန်၊ လဟဵုပတိုန်ပရေၚ်ပညာ မပ္တံသာ်ဝွံရ။ ဌာနအကံက်အခေါန်ဟွံခိုၚ်မဂး ဍုၚ်လဵုမွဲ ကလိဂွံ အလဵုအသဳခိုဟ်ဟ်ဟွံမာန်ရ။ ဂွံဇနော်ပတိုန်အလဵုအသဳဂှ် ဒးဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵုအကံက်ရောၚ်။ ဗွိုၚ်ကေတ်အကံက်မာန်တအ်ဂှ် ဒးဇနော်သၠဲပတိတ်ဍေံ ဒးပခိုၚ်ပတိုန်ဍေံ ဒးသၠုၚ်ပတိုန်အသိၚ်ဍေံ ဒးပခိုဟ်ပတိုန်နဲကဲဍေံရောၚ်။ မွဲလပါ်ဂှ် ဇကုကေတ်အကံက်၊ မွဲလပါ်ဂှ် ဇကုကေတ်လျိုၚ် ကုညးမကဵုအကံက်တအ်ဂှ်မဂး ဍေံဒှ်ကၠုၚ်ဗီုပြၚ်အလဵုအသဳရောၚ်။ ဟွံကေတ်အကံက်လေဝ် ဇနော်ပတိုန်အလဵုအသဳဟွံမာန်၊ ကေတ်အကံက်တုဲ ဟွံဒုၚ်လျိုၚ်ကဵုမၞိဟ်ကဵုအကံက်တအ်ဂှ်လေဝ် ဒတုံမံၚ်ညံၚ်မၞိဟ်ဂၠေံသြန်တုဲ ဟွံကလေၚ်လေဲကဵုရ။ မၞိဟ်ကဵုအကံက်တအ်ဂှ် ညးဍုၚ်ကွာန်သီုဖအိုတ်မဒှ်ဂှ်တုဲ၊ မၞိဟ်သီုဖအိုတ် မတၞီလုပ်လၟိဟ်သီုမၞိဟ်ကၠောန်ကမၠောန်ပ္ဍဲအလဵုအသဳမဒှ်ဂှ်တုဲ အကြာကဵုကဵုကေတ်ၜါဏံ ညံၚ်ဂွံပြေပြံၚ်ဂှ် ဒှ်ဖျေံဗီုပြၚ်ရ။ ယဝ်ဒး ထ္ၜးဥပမာမွဲကြပ်ပ် ပ္ဍဲဗွိုၚ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိမဂး တၠကၠအ်သွဝ်တအ် တၠဆေၚ်ဖျာတအ်၊ ကမ္ပဏဳတအ်ဂှ် ဒးကဵုအကံက်ဂှ်တုဲ ဗီု လဵု ညးတအ်ဂွံကဵုအကံက်နကဵုနဲကဲဒးဒးရးရးကီု၊ ဂတာပ်ခေတ်ကီုဂှ် လပါ်ညးတာလျိုၚ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိတအ် ဒးဖန်ဇန်ရ။ ၜိုတ်အဲ ဍဟောဝ်စိုပ်မဂး ညးတအ်အာဗက်ကေတ်ပ္ဍဲကၠအ်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲဆေၚ်တၠဖျာတအ်သၟးဂၠိုၚ်တုဲ နကဵုလိက်ကဵုဗစိုပ်တၠဆေၚ်ဖျာ၊ တၠကၠအ်တအ်တုဲ ကဵုညးတအ်ဗစိုပ်နၚ်ဇရေၚ်ရုၚ်ဇကုဂှ် အောန်လောန်လေဝ်ဒှ်မာန်၊ ဟွံမွဲဏီလေဝ်ဒှ်မာန်ရ။ တၠကၠအ်တအ်ဂှ်၊ တၠဆေၚ်ဖျာတအ်ဂှ် စိုပ်အခိၚ်မဂး၊ ကလိဂွံလိက်အကံက်တုဲမဂး ညးတအ် ဒးအာကဵုပ္ဍဲရုၚ်တအ်ဂှ်ရ။ အခန်ဏံမွဲ ယဝ်ရ ဖျေံဗီုခိုဟ်ဟ်မဂး သြန်အကံက်တအ်ဂှ် ဂွံမံၚ်တၟာဂလိုၚ်ရ။ အခန်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ ဒးကေတ်တာလျိုၚ်စပ်ကဵုဂီုကၠီု အုပ်လဒမ် သၞောဝ်ဂှ် ဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵုညးဍုၚ်ကွာန်တအ် အာတ်မိက်တအ်ဂှ်တုဲ ဖ္ဍိုက်ဗပေၚ်ကဵုမာန်ကီုရ။ ဂလာန်အဲမပတိုန်ထ္ၜးသာ်ဝွံဂှ် ဗၞတ်ညိညဓဝ်ဟေၚ်ရ။ နကဵုဥပမာဍောတ်တ်မွဲရ။ ဍေံဒးဒှ်ထေက်ဂှ် ပညာစပ်ကဵုကေတ် အ ကံက်အခေါန်၊ လညာတ်မကေတ်လျိုၚ်ကဵုညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ဂှ် သၠဲလးဗျာပ်တရးလောန်ဂှ်တုဲ တန်တဴကဵုအဝယ်ဗွိုက်အလဵုအ သဳဂှ်တုဲ ဒးဖန်အာရောၚ်။ ဂွံလ္ၚတ်ကေတ် ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ ဗက်ဒုၚ်မံၚ်ဒါန် ပ္ဍဲဍုၚ်သေံကီု ဍုၚ်တၞဟ်ဟ်တအ်ကီုဂှ် ပရေံဟွံသေၚ်၊ ဆဂး ကမၠောန်အုပ်ဓုပ်အလဵုအသဳဟီုဂှ် ဒးသ္ပအဓိကကဵုမၞိဟ်မတန်တဴမံၚ်ပ္ဍဲတိဍာ်ဇကုဂှ်တုဲ၊ သယံဇာတမတိတ်နူတိဍာ်ဇ ကုတအ်ဂှ်လေဝ် ညံၚ်ဂွံဒှ်သြန်ဖအုံဇကုဂှ် ဒးပတိတ်ဇြဟတ်ကီုရ။ အဝဵုအုပ်ဓုပ်ဇကုခိုၚ်မဂး အလဵုအသဳဇက၊ု ဂကောံအလဵုအ သဳဇကုခိုၚ်ကၠုၚ်ရ။ ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိဂှ် အလဵုအသဳဟွံသေၚ် ၜိုန်ရခၠေဝ်မာန်ကီုလေဝ် ဆဂး ဍေံဒးဒှ်အလဵုအသဳဟေၚ်ရ။ ယဝ်ရ အလဵုအသဳဟွံသေၚ်မဂး ပိုဲဟီုဂကောံကမၠတ်ဒမၠမတာ၊ ဂကောံတံၚ်ဂြဲရပ်မၞိဟ်တုဲ အာတ်သြန်ဂးဟာ။ ဗီုပြၚ်ညးတအ် မဒက် ပတန်လဝ်ဂှ်ဂမၠိုၚ်ကီု၊ ဗီုညးတအ်အုပ်ဓုပ်ကၠောန်မံၚ်ကမၠောန်ဂမၠိုၚ်ကီု၊ ရန်တၟံညးတအ်ကီုဂှ် ဍေံဒှ်မံၚ်ဗီုပြၚ်အလဵုအသဳရောၚ်။ ဌာနအုပ်ဓုပ်ညးတအ်၊ ပညာ၊ ထတ်ယုက်ညးတအ်၊ ကမၠောန်သ္ပစၞးဂကူမန်တုဲ မကၠောန်မံၚ်တအ်၊ ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်ညးတအ် သီုဖအိုတ်တအ်ဂှ် ဍေံသ္ပမံၚ်အဓိကကဵုဂုန်ဖဵုဂကူပိုဲရောၚ်။ ဥပမာမွဲဂှ် ကောန်ဗော်မွဲမွဲဂှ် ယဝ်ရဟွံပေၚ်စိုတ်တုဲ အာထံက် ၜံၚ်ကဵုသၞမဂး အာပအပ်ဇကုရဂွံမာန်၊ ကေတ်ဏာလွဟ်ဟွံဂွံရောၚ်၊ လွဟ်ဂှ် လွဟ်ညးဍုၚ်ကွာန်ရောၚ် သာ်ဝွံ ညးတအ်ဒုၚ် ဂိုၚ်ကေတ်လဝ်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ကာလကပ်ယဲဝွံဂှ်လေဝ် ဌာနထတ်ယုက်ညးတအ် ပံၚ်ဗစပ်ကဵုဂကောံအလဵုအသဳဍုၚ် သ အာၚ်တအ်ကီု၊ ယူအေန်ကီုတုဲ ချဳဒရာၚ်မံၚ်ဂှ် ဂွံညာတ်ကေတ်အိုတ်ရ။ တုပ်သာ်ဂှ်ကီု ဌာနပညာညးတအ်လေဝ် ပံၚ်ဗစပ် ကဵုယူအေန်ကီု၊ အလဵုအသဳဍုၚ်သအာၚ်တအ်ကီုတုဲ ချဳဒရာၚ်မံၚ်အိုတ်ရ။ ကမၠောန်တအ်ဝွံ ဒှ်ကမၠောန်ဗီုပြၚ်အလဵုအသဳမွဲဟီု မာန်ရောၚ်။ ပ္ဍဲအရာပိုဲပတန်အဝဵုဂကူပိုဲဂှ် သၞကဵုမိတ်ၜါသာ်ဏံ ပိုဲဒးပါ်ဒးရ။ သၞလၟိုန်လေဝ်ဟွံမွဲ မိတ်လၟိုန်လေဝ်ဟွံမွဲ၊ အဓိကဂှ် ဂုန်ဖဵုဂကူ ဟေၚ်ရ။ ဂကူဗၟာဂှ် သၞပိုဲလၟိုန်ဟွံသေၚ် မိတ်ပိုဲလၟိုန်လေဝ်ဟွံသေၚ်ရ။ အခိၚ်ဂုန်ဖဵုဂကူနွံဂှ် ဒှ်မိတ်တုဲ အခိၚ်ဟွံမွဲဂှ် ဒှ်သၞလေဝ် ဒှ်မာန်ရ။ သၞဗွဲပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်လေဝ်နွံ၊ သၞဗွဲပရေၚ်ပၞာန်လေဝ်နွံပၠန်ရ။ အခိၚ်လၟုဟ်ဏံ ပိုဲပတန်အဝဵုဂကူပိုဲမဂး ပိုဲဒးသ္ပတိုၚ် ကဵုဗော်ဍုၚ်မန်တၟိဟေၚ်ရ။ ဆဂး လညာတ်တအ်ဂှ် တၞဟ်ဟ်သာ်နွံမာန်ရောၚ်။ ယဝ်ရဒးလုပ်ပေဲါဗတိုက်ပ္ဍဲပါလဳမာန် ပမာညံၚ်ရဴ မတုဲကၠုၚ်တေံမဂး ဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ပ္ဍဲဂှ် ဒှ်အဓိကရောၚ်ဟီုမာန်ရ။ ဂကူဗၟာဂှ် ဒှ်သၞအဓိကပိုဲလၟိုန်ဟွံသေၚ်၊ စိုပ်မွဲတ္ၚဲ ဂကူ တၞဟ်ဟ်တအ် ညံၚ်ရဴကရေၚ်တအ်ဂှ် ဒှ်သၞမုက်ဂၞန်မွဲမာန်တဴကီုရောၚ်။ ဆဂး တန်တဴကဵုအကာဲအရာတုဲ ဒးဟီုဂးအာရောၚ်။ ပိုဲရံၚ်အာဍုၚ်ကြုက်ကဵုအမေရိကာန်မဂး ကိုပ်ကၠာတေံ ၜိုန်ရဍုၚ်ကြုက်ကဵုအမေရိကာန် ဟွံဒှ်သၞကီုလေဝ် လၟုဟ်ဝွံ ဟိုတ်နူ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်တုဲ ဒှ်အာသၞမုက်ဂၞန်မွဲညးသကအ်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲအရာပိုဲပတဝ်က္ဍိုပ်ကဵုဂကူပိုဲ ဒက်ပတန်အဝဵုပိတန် ဍေံမဒှ်လက်သန်အလဵုအသဳဂကူမွဲမွဲဂှ် လွဟ်လေဝ်ဒးနွံပ္ဍဲတဲ၊ ပေဲါဗတိုက် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ပ္ဍဲပါလဳမာန်လေဝ် ဒးကော်ဆဴအာရောၚ်။ ပ္ဍဲကဵုလညာတ်တၠဂုန်အစာရာဝိက မဟီုသောၚ်ကလးလဝ် မဟွံ လအ်ကၠုၚ်ဏံဂှ် ဗီုပြၚ်ဒပ်ပၞာန် ကေုာံ အုပ်ဓုပ်ကရေၚ်တအ်ဂှ် ဍေံဒှ်မံၚ်အန္တရာဲကဵုဂကူပိုဲအနာဂတ်ဇၞော်ဇၞော်ရောၚ်။ ပဝ်လ ဇြဳဂကူ ကရေၚ်ညးတအ်လေဝ် ကၠေဟ်မံၚ်ကဵုပိုဲတအ်ရ။ တိဍာ်အုပ်ဓုပ်ပိုဲကဵုညးတအ်လေဝ် ထပ်မံၚ်ညးသကအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ ညး တအ်ကဵုပိုဲဂှ် သွက်ဂွံဒှ်သၞဇၞော်ဇၞော်နွံတဴဏီရ။ တိဍာ်ဍုၚ်မန်ပိုဲဂှ် ညးတအ်သ္ပလဝ်တိဍာ်ညးတအ် ကြပ်အိုတ်မံၚ်ဂှ်တုဲ အနာ ဂတ်ဏံ ပဲါဟွံဗၠး ဍေံဒးဒှ်သၞညးသကအ်မာန်ရောၚ်။ ဇြဟတ်ပၠန်ဂတး ကေုာံ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ညးတအ်ကီု ဇြဟတ်တၞဟ်ဟ် တအ်ကီုလေဝ် ဍေံတဴမံၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ဏီရ။ စပ်ကဵုကိစ္စဏံဂှ် အလဵုဇကုအစာဟံသာ ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိလေဝ် ဟီုပတိတ်မံၚ်ဓဝိၚ် ညးတအ် ဟွံလအ်ဟွံလအ်ကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ လညာတ်မဂး တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာသရိုဟ်စှေ်မဂး ဍုၚ်မန်မံက်ဂတဝ်ဂှ် ဒးကလေၚ်ကူချပ်သ္ၚဳဂၠိပ်ရောၚ်။ အဝဵုပိုဲ အလဵု အသဳပိုဲ တိဍာ်အုပ်ဓုပ်ပိုဲ တ္ၚဲရစိုပ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲသကေမ်တဲပိုဲတုဲ ပိုဲပစူအလာံပိုဲ ပ္ဍဲကရောံဍုၚ်ဗော်သွးဂၠးတိမာန်မဂး တ္ၚဲဂှ်မဂး ပိုဲဟီုစ ဍုၚ်မန်မံက်ဂတဝ်ရောၚ်။ ဒှ်တ္ၚဲနွံကဵုစရာဲကျာ်သြဳပိုဲ ပ္ဍဲလိုက်ဝွံရောၚ်။ အကြာဏံ အန္တရာဲခက်ခုဲဆိုအ်ဗတအ်ဂှ် နကဵုကောန်ဂ ကူပိုဲသီုဖအိုတ် ဒးတဝ်စၞေဟ်ပြိုၚ်ပကာန်အာရောၚ်။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]]) ၂၁:၂၃၊ ၇ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630) == ဝၚ်အံၚ်ဇေယျအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဗမာချိုတ် == ဝၚ်အံၚ်ဇေယျအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဗမာချိုတ် အဃောဍုၚ်မန်ဆီပါ်ဍာ်ဇွောဝ် ပၟတ်ကဵုယက်ဂၠု ထအုတမ္ညဝ်ယာံတသဝ် ရိုဟ်ရေၚ်ကေုာံညးမွဲကဵုမွဲ (မန်သှေ်အကြာ ဂြိပ်ဂၞိၚ်)ဂှ် ဂၠာဲဒၟံၚ်ညးပၠန်ဂတးကဵု ဗမာအံၚ်ဇေယျလေဝ်ဟီုစဂွံရ။ မၞိဟ်ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်ကဵု မၞိဟ်ဒးဒုၚ်ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်ဂှ် တ္ၚဲလဵုဟွံရုဲ (ဂစေံဝိုၚ်ဒၞက်၊ ဒၞက်ဟွံဝိုတ်ဂစေံ) ဒးပၠန်တဲကလေၚ်ကွိုက်တွဵုရ။ ဒးကလေၚ်ဗက်တမ်တွဵုရ။ သိၚ်သာကဵုဒဒိုခ်ဂကူ မန်ကီု၊ စိုတ်ဂိကဵုဂကူဗမာကီု ဂွံအခေါၚ်ခိုဟ် အခါပြဲ ဂၠာဲရဲကောန်သ္ဂံၚ်တုဲ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မန်တၠညးဗညာစိၚ် ကၠတ်ကၠောန်တိုန်ကမၠောန်ပၠန်ဂတး ကဵုဂကူဗမာတအ်ရ။ သၠးလမျီုသွက်ဂကူရောၚ်ဂှ် ဖျေံလဝ်သ္ဂုတ်သွာတ် တုဲတုဲရ။ နနဲပၞုက် နနဲဓလုက်ကၠတ်ကၠောန်ကၠတ်ပ္ကောံကောန်သ္ဂံၚ်တုဲ မၞိဟ်ပတှေ်ဇကု ချိုတ်မွဲက္တုိုၚ် - ဂျိုၚ်မွဲစွံဂှ် စန္ဒက် လဝ်ကၟောန်န်ရ။ ချဳဒရာၚ်အပ္ဍဲလေဝ် ချဳဒရာၚ်သ္ၚိတ်တ်ရ။ သၟိၚ်ဗမာအံၚ်ဇေယျလေဝ် ဟွံဗလးမတ်ရ။ ပရိုၚ်ဗညာစိၚ်တအ် မံက်ပြာကတ်တိုန်က္ဍၚ် ကောန်ဍုၚ်မန်တအ် ဒှ်ဒဒိုခ်က္ဍၚ်ရ။ မိၚ်ရိုၚ်တၟေၚ် ဗက်ရပ်ဗက်ကၠေၚ်ဒက်ဇုက် ဒုၚ်ၜုၚ်တက်ထပက်ဗာ်ဂစိုတ်မံၚ် မၞိဟ်ဟွံမွဲကဵုဒုဟ်ဒဏ်တအ်လေဝ် ဍေံစောဲစုတ် ဒုဟ်တုဲ ဒးလေၚ်ဆောံဟွံမွဲကဵုလၟိဟ်ဂၞန်ရ။ အခိၚ်ဂှ်မ္ဂး မန်ပိုဲနွံမံၚ်သၟဝ်တဲဍေံဂှ် ညံၚ်ဂၠဴဖေက်ကၠ၊ ကၚ္ၚုဲဖေက်ဇာ၊ စာၚ်အဒါဖေက်ပၞောဟ်၊ ကၞိဖေက်ဗ္ဂဲဂှ်ကီု ဖေက်ဗမာအံၚ်ဇေယျ သေပ်ထဍေပ် ခြေပ်ဟွံဂံၚ်ဗြုမွဲတုဲ ညံၚ်ရဴကဟွံမွဲ ကဵုဍာ် ဂြက်က္ဍန်အိုတ်အစောန်ရ။ ပ္ဍဲပွိုၚ်ၜါစှော်သၞာံ မပေၚ်ဂှ်ဟေၚ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မန်ဗညာစိၚ်စၞေဟ်ပလန် ပၠန်ဂတးကဵုဗမာသ္ဂးလဝ်ရ။ ဂကူမန်ပိုဲဒးမံၚ်သၟဝ်တဲ ဂကူဗမာ ဒှ်ဘဝဍိက်ဗမာ ဗၞတ်ၜါစှော်သၞာံတုဲဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၁၂၁ - အလဵုဇကု အံၚ်ဇေယျ ယိုက်ပၞာန်ဇၞော်တုဲ တိုန်ဗ္တိုက်ဍုၚ်ဒျူဒျာဇၚ်မာဲတေံရ။ စံၚ်ဍုၚ်စံၚ်ကွာန် သၠာတ်ဒှ်ဝါဂှ် ဂွံညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ ကျာ်ပဋိမာရုပ် ကျာ်စေတဳနွံအပ္ဍဲအကြာဂှ်လေဝ် ဗက်ဗာ်ဗက်စံၚ် တက်သရိုဟ်ပလီုထောံအိုတ်ရ။ စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် ဂွံညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ ပၞာန်သေံဒျူဒျာဇၚ်မာဲ ကြာပ်ဗ္တိုက်ပန်ဗာ် အံၚ်ဇေယျတုဲ ချိုတ်အာပ္ဍဲကွာန်သေံ ကွာန်မဳ ချံက်(မန်ဍုၚ်သေံကော် ကွာန်ဗမာချိုတ်)ဂှ်ရ။ ဇွအံၚ်ဇေယျဂှ် ကောန်ပၞာန်ဍေံ လုပ်ပၠံၚ်ဂွံတုဲ ဖျဴဗစိုပ်ဍုၚ်မုဟ်တၟအ် နူဂှ် ဖ္ဍိုက်ဖျဴဏာကဵုဖံၚ် အာစံၚ်တိုပ်ထောံ ပ္ဍဲဍုၚ်ဗြဴကၟာဲ ဒၞာဲအံၚ်ဇေယျ တိုပ်သုက်တေံရောၚ်။ ထ်ၜးလဝ်ပ္ဍဲဝၚ်ဗညာစိၚ်ဂှ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၁၂၄ (ဨကရာဇ်ပၞာန်ဗမာအံၚ်ဇေယျ သီဂွံဍုၚ်မန်ဗဂေါဟံသာဝတဳ နကဵုလွဟ်သေဏာတ်ဗွဲမ ဓဇန်ဂှ် ပိုၚ်လဝ်ဍုၚ်ပိုဲ ဂွံမသုန်သၞာံ) တၠညးသ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် သေနာပတိဗျူဟာ-ဂှ်ကီု၊ တၠစိၚ်လ္ၚီ၊ သၟိၚ်သတ်ဗြဴ၊ ဃံၚ်ဝါခရူကီု၊ တၠညးဒါဂြာၚ်ကီု လုပ်ဇူပ္ဍဲတွဵုရးဍုၚ်ဒျူဒျာ -ရတနကောသိန္ဒ ဍုၚ်ဓနၜူရဳ၊ ကော်ခဴစလၟုဟ် "ဍုၚ်ၜၚ် ကံက်"ရ။ သ္ကိုပ်ပၞာန်မန်သၟိၚ်ဗညာစိၚ် လုပ်ဇူပ္ဍဲဍုၚ်သေံတေံတုဲ ပကောံဗဵုလဗးပၞာန်မန်ကီု၊ ပၞာန်သေံကီု သီုၜါတၠ (ပၞာန်ၜါဒပ်) ဂှ် ကလေၚ်ပၠန်ဂတးဗ္တိုက်ကဵုပၞာန်ဗမာ မွဲဝါပၠန်ရ။ နကဵုလွဟ်ဇၞော်ဍောတ်ပေၚ်ၚ်ဂှ် ဇက်ဂၠောဲတိတ်ကၠုၚ်နူဍုၚ်သေံဒျူဒျာ၊ ဒပ်ပၞာန်ဗမာအံၚ်ဇေယျ ဇက်ဂၠောဲတိုန်အာဗတိုက်ဍုၚ်သေံရ။ အဃောဆိုၚ်မုခ်ပ္ဍဲဂၠံၚ်တရဴမွဲဒၞာဲ ဗ္ဒာဲကွာန်သေံဂှ် ဗမာအံၚ်ဇေယျ ဒးဗၞုဟ်ပ္ဍဲပါၚ်ကၞက် သ္ကိုပ်ပၞာန်မန်ဗညာ စိၚ် ထပက်ကဵုလွဟ်တဲတုဲ၊ လမျီုဒးအိုတ် ဒးချိုတ်အာဟေၚ် ဒးကလေၚ်စဴကၠုၚ် ဍုၚ်ဗမာဏအ်ရောၚ်။ ဒၞာဲကွာန်သေံ - ဗမာအံၚ်ဇေယျချိုတ်ဂှ် မန်တအ်ကော်ခဴစကၠုၚ် (ကွာန်ဗမာချို်တ်)လအ်လဂၠိၚ်သ္ၚောဲ ဗွဲကြဴဏအ် ရမျာၚ်ပြံၚ်အာ (ကွာန်မာချံက် - ကွာန်ကၟာချံက်- ကွာန်မာဲချံက်) ပံက်ဗရုယောၚ်ယာစဵုကဵုလၟုဟ်ရောၚ်။ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မန် တၠညးဗညာစိၚ် ကဵုကောန်သ္ဂံၚ်ဆီဨကရာဇ် မွဲဂကောံဂှ်၊ ရပ်ကေတ်ဗၞုဟ်ဇြၚ်တုဲ က္လေၚ် တဝ်စၞေဟ်ပၠန်ဂတးကဵု ဂကူဗမာတအ်ရ။ သၟိၚ်ဗမာအံၚ်ဇေယျဟွံမွဲတုဲ ကောန်ညးမၞုံယၟု တၠစိၚ်ဗ္တာၚ်"သေန်ဖျူယှေန်"ပိုၚ်ဍုၚ်ဗဂေါ ပစၞးမအံက်ဇကုတုဲ သ္ပပ္တံနူသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၁၂၅-သၞာံဂှ် ဒုၚ်ယၟုတၠစိၚ် ဗ္တာၚ်ရ။ ပ္ဍဲလက်ထက်အံၚ်ဇေယျ ကဵုကောန်ညးဂှ်ဟေၚ် ဒှ်လက်ထက်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မန် တၠညးဗညာစိၚ် ကဵုကောန် သ္ဂံၚ်ဆီနာဲဂမၠိုၚ် ဂၠိုၚ်ကဵုဝါကီုရ။ ပ္ဍဲဍုၚ်ပ္ဍဲဂြိုပ်စွံဗဒိုပ်တုဲ သ်အးကြဴကြာတ်ကမၠက်ထောံဂကူဗမာလေဝ် ကၠောန်ကၠုၚ်ရ။ ဆဂး ဟွံအံၚ်ဇၞးတုဲ ကောန်မန်သှ်ေမံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်သေံတေံဂှ်လေဝ် ကလေၚ်ဂြိပ်တိတ်ကၠုၚ်ၜါဝါဂှ် ဒှ်အလန် ဒ္စာံကဵုဒ္စိတ် ရ။ လၟိဟ်မၞိဟ်မပါတိတ်ကၠုၚ်ကရောံဂှ် ပိဠက်ကဵုပိလ္ၚီပြၚ်ၚ် ပံၚ်ထောံသီုအလန်တုဲတုဲကၠုၚ်တေံ သီုဒ္စိတ်အလန်မ္ဂး ကောန်မန်ဒဴလုပ်ဍုၚ်သေံ ဗၞတ်ဒ္စိတ်ဝါဂှ် မွဲကိုဋ်ဍောတ်ကီုရ။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]]) ၂၁:၂၈၊ ၇ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630) == ခိၚ်ပေဲါရုဲမာဲ ညးလဵု အန္တရာဲဇၞော်ရော ဒဵုဗျု ဂိတုနောဝေမ်ဗာ ၈၊ တ္ၚဲစန် == အခိၚ်ပေဲါရုဲမာဲ ညးလဵု အန္တရာဲဇၞော်ရော ဒဵုဗျု ဂိတုနောဝေမ်ဗာ ၈၊ တ္ၚဲစန် “တၠပညာမန်ဂမၠိုၚ် လညာတ်တုပ်မံၚ်ကဵုအစာလိက်ဏံဖအိုတ်ရတှေ် လ္ပစၟဳအခေါၚ်ဗၠးၜးရ။” (Win Bo) “ယဝ်ခါရလညာတ်ဏံဒးမံၚ်တှေ် မန်ပိုဲ ဗတိုက်မံၚ်ကဵုပၞာန်ဗၟာပွိုၚ်(၇၀)သၞာံပြၚ်ဂှ် အဓိပဲါဍေံဟွံမွဲရ။” (Banyarsoe Saimon) လညာတ်အဲမချူပတိုန်ထ္ၜးလဝ်“တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာ သရိုဟ်စှေ်မှ ဍုၚ်မန်မံက်ဂတဝ်ဟာ” ပ္ဍဲ ဂိတုနောဝေမ်ဗာ ၆၊ တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်၊ ၂၀၂၁” နကဵုက္ဍိုပ်သာ်ဝွံဂှ် ညးတအ်ညးၜါတၠ နာဲဝေန်ဗိုဝ်ကဵု ဗညာသဵု သာဲမန် ဟီုခၠေဝ်ပါ်ပဲါသ္ၚဳဂၠိပ်နၚ်လညာတ်ညးတအ် ဗွဲလ တူတေံဂှ်တုဲ ပိုဲၜတ်ကၞာတ် လညာတ်ကီု ပရေၚ်ဆဵုဂဗကီုတုဲ ဆက်သဳကၠဳပါ်ပဲါအာထေက်ရောၚ် ညာတ်ကေတ်တုဲ လိက်ပ ရေၚ်လညာတ်ဏံ မဒးထပ်ကလေၚ်ချူဏာလဝ်ရ။ ပ္ဍဲအရာဝွံ ဗွဲကိုပ်ကၠာ မိက်ဂွံဟီုဏာဂှ် ညးတအ်ဗၠေတ် အဲဒး သာ်ဝွံ ပၠုပ်စိုတ်တုဲ ချူဟွံသေၚ်ရ။ လတူလညာတ်မပါ်ခြာတအ်ဂှ် ပိုဲပတိုန်ထ္ၜးတၚ်နၚ်တုဲ ပါ်ပရအ်လညာတ်တုဲ ညးမဗှ်လိက်တအ် ဒးပါ်ပဲါကေတ်ရ။ ပ္ဍဲသဘၚ်ပေဲါမွဲမွဲလေဝ် ဆေၚ်ဍာ်ၜဴညးခိုဟ်၊ ဆေၚ်လဵုခၞာညးခိုဟ်၊ ဆေၚ်ပုၚ်ညးခိုဟ် သာ်ဝွံ ပတိုန်သာၚ် ဗုက်တုဲ ပစူပတိုန်မလိက်ဆေၚ်အိုတ်ရ။ မၞိဟ်ဗဵုပေဲါ ကြေဝ်ပ္ဍဲပေဲါတအ်ဂှ် ဆေၚ်ဇကုဒးစိုတ်ဂှ် လုပ်ဂဇံရာန်စ သီုလဟိၚ်စိုတ် မာန်ရ။ လညာတ်ဟီုဂှ် ညးမွဲကဵုမွဲ ကာလလဵုဟွံတုပ်ညးသကအ်ပေၚ်ၚ်ရ။ ကာလလဆောဝ်တုပ်ညိည၊ ကာလလ္ဆောဝ် တုပ် ဂၠိုၚ် သာ်ဝွံ နွံအဆံၚ်အဆံၚ်အိုတ်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲအကြာပိုဲ ယေန်သၞာၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် မသဳကၠဳလှာဲဂတးလညာတ်ညးသကအ် ကျေဝ်ဝ်ဂေါဝ်ဝ်ဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်မဂး နွံကဵုသိက္ခာကဵုဂကူပိုဲရ။ လညာတ်ဗၠေတ်ဒးဂှ် ဟွံမိက်သ္ပအဓိကတုဲ ဂုန်ဖဵုကောန်ဂကူနွံဟွံမွဲဂှ် ဟေၚ် မိက်ဂွံသ္ပအဓိကရောၚ်။ အခိၚ်ကာလဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ဂွံအဝဵုပွိုၚ်မသုန်သၞာံဂှ် ညးတအ်ဂှ် အန္တရာဲဇၞော်နူကဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာဏီ သာ်ဝွံ လညာတ်တၟိတၟိမွဲ မံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်အကြာပိုဲတအ်ရ။ ဖိဒ္ဒရာဂှ် ပိုဲကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ် က္ဍိုက်ပ်တုဲ ဒးဗၟံက်ရုပ်ရဴရောၚ်၊ ပတှေ်ဗၟာတအ်ဟွံဂွံရောၚ် လညာတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တၟိ မဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵုပရေၚ်ဆဵုဂဗ ကိုပ်ကၠာဟွံစိုပ်ပေဲါရုဲမာဲက္ဍၚ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲအကြာဗွိုၚ်ပရေၚ်ဍုၚ် ကွာန်ဂကူမန်ပိုဲတအ်ဂှ်တုဲ လညာတ်ဏံ လၟုဟ်ကလေၚ်ဟောံပၠိုတ်အာရ။ မူဟိုတ်လညာတ်တံဏံ ဂွံမံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်ရော ပိုဲပိုက်တမ်ဂၠာဲရိုဟ်ဂှ် တၚ်နၚ်နာနာသာ် မံက်ဂတဝ်တိတ်ကၠုၚ်မာန်ရ။ အခိၚ်ကာလအေန်အေဝ်ဒဳ ဒှ်မံၚ်ဗော်ဒစဵုဒစးတေံ လ ညာတ်တအ်ဏအ် ဟွံမံက်ကၠုၚ်တုဲ အခိၚ်ညးတအ် ဂွံအဝဵုရောၚ်မံက်ကၠုၚ်ဂှ်လေဝ် ပိုဲဒးကလေၚ်ဗစာရဏာရောၚ်။ ဂလာန် က္ဍိုပ်သကိုပ်ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳတအ် မဟီုပတိတ်လဝ် ပ္ဍဲအကြာမသုန်သၞာံဝွံ ပိုဲကလေၚ်သ္ၚဳဂၠိပ်ဖအိုတ်ရောၚ် ယဝ်ဒှ်မဂးလေဝ် ပိုဲကဵုသွဟ်ကၠးကၠးမာန်ဂၠိုၚ်ရ။ တုဲပၠန် ပ္ဍဲခေတ်အေန်အေဝ်ဒဳ တိုန်ဂွံအဝဵုဂှ် မၞိဟ်၊ ပူဂဵု ပိုဲဂကူမန်တအ် က္ဍုဟ်မၠေံဂၠိုၚ်အိုတ် ဟီုဂှ် ညးဂှ်ရော ယဝ်ရသၟာန်မဂး ဗွဲမဂၠိုၚ် ဟီုသွဟ် (မိကောန်ဆာန် ) သာ်ဝွံမာန်ရောၚ်။ ပ္ဍဲမွဲအယုက်ပိုဲဏံ ကောန်ဂကူမန်တအ် ဗီုက္ဍုဟ်မၠေံမိ ကောန်ဆာန်ဂှ် ဟွံကေၚ်ဆဵုမွဲလှေ်ရ။ မိကောန်ဆာန်ဂှ်ညးဂှ်ရော ဒၞာဲဏံ ဟွံမိက်ဆက်သၟာန်အာရ။ မူဟိုတ်ဂွံက္ဍုဟ်မၠေံညးဂၠိုၚ်ရော သာ်ဝွံလေဝ် ဟွံမိက်ဆက်သဳကၠဳအာရ။ တၚ်နၚ်ဗွဲသၟဝ်တေံ ပိုဲသဳကၠဳပတို်န်ထ္ၜးမဂး ခိုဟ်ရောၚ်။ (၁) ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ အလဵုဇကုအံၚ်ဆာန်စုကျဳ အာစိုပ်ဂတမုက်ရုၚ်ဂလုတ်ဂၠးတိတုဲ စဵုဒၞာကုဒပ်ပၞာန်ဗၟာရ။ ယဝ်ရညးဟွံစဵုဒၞာ အာဟီုခၠေဝ်သှ်မဂး အခိၚ်ဂှ် သကိုပ်ပၞာန်မေန်အံၚ်လှာၚ်တအ် ဒတုံဇြဟ်ဗၚ်မာန်ရောၚ် ပိုဲတအ် ညာတ်ကေတ်လဝ်သာ် ဂှ်အိုတ်ရ။ အခိၚ်ပိုဲဒးဗတိုက်သရိုဟ်တၠအဝဵုပၞာန် ညံၚ်ယာက္ဍိုပ်ဟွံဂွံမာန်ဂှ် က္ဍိုပ်သကိုပ်အေန်အေဝ်ဒဳတအ် ဟွံဗတိုက်ရောၚ်ဂှ် ဟီုမာန်ရ။ ကောန်ပၞာန်ဗၟာညး ဟွံကလိလောန်လဝ်ဒုဟ် မပ္တံပလီုကောန်သမ္ဘာ ကေုာံ ပြိုက်ဂစိုတ်ရောၚ်ဂှ်လေဝ် ဟီုစဵုဒၞာပၠန်ရ။ ဂလာန်အံၚ်ဆာန်စုကျဳမဟီုခၠေဝ်ပလန်လဝ် ပ္ဍဲအာၚ်သဳဂျေတအ်ဂှ် ယဝ်ရပိုဲကလေၚ်လ္ၚတ်ရံၚ်မဂး ဗၞတ်ဂလိုၚ်လဵုညး ဆာန်မံၚ်ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ မဒှ်ဒပ်ပၞာန်အပါညးမထ္ၜုတ်လဝ်ဂှ်မဂး တီကၠိုဟ်ကေတ်မာန်ရ။ ဟိုတ်နူညးဟီုစဵုဒၞာဒပ်ပၞာန်ဗၟာ မကြမ် ကြရုန်မဵုဂှ်တုဲ အလုံညးလိုက်မွဲ မေတ္တာပ္ဍုၚ်ကၠုၚ်လတူညးတုဲ ကလေၚ်သီကေတ်ထောံ တဆိပ်ကြာနာနာ မဇိုန်ဏှၚ် လဝ်ကုညးအိုတ်ဏီရ။ ဒဒှ်ဗီုဏံ ပ္ဍဲလိုက်ဂၠးတိပိုဲဏံ ကြပ်ဟွံဆဵုမံၚ်ရ။ ဒုၚ်က္ဍုဟ်ကဵုဗော်သွးဂၠးတိတုဲ ညးစဵုဒၞာကုဒပ်ပၞာန်ဂှ် ဗီုဏံ ဍေံကတဵုဒှ်ကၠုၚ်မာန်ရောၚ် ပိုဲတအ်ဟွံထေၚ်စှေ်စိုတ်အိုတ်ရ။ လၟုဟ်ပိုဲဒးဗတိုက်သရိုဟ်ဒပ်ပၞာန်ဂှ်ပၠန်မဂး ပိုဲကဵုညး ညံၚ် ကဵုဒစဵုဒစးမံၚ်ဇၞော်ဇၞော်ရ။ စိုပ်မွဲတ္ၚဲ ညးကလေၚ်ကလိဂွံအဝဵုပၠန်မဂး ညးဟွံဟီုစဵုဒၞာကုဒပ်ပၞာန်ဗၟာညးရပုဟ်ဂှ် ဂံၚ်ဟီုဟာ။ ဗီုပိုဲက္ဍုဟ်မၠေံဒပ်ပၞာန်ဗၟာအိုတ်အစောန်ဂှ် ညးဟွံက္ဍုဟ်ညိညတုဲ ဆာန်မံၚ်အိုတ်အစောန်ရောၚ်ဂှ် ၜတ်ကၞာတ်မာန်ရ။ အလဵုဇ ကုညး အာခၠေဝ်သှ်မာန်ရောၚ် အခိၚ်ဂှ်ဂှ် မၞိဟ်ပတှေ်ကေတ်အောန်ကွေံကွေံရ။ အခိၚ်ညးအာခၠေဝ်သှ်ဂဗုတ်ဂှ် က္ဍိုပ်သ ကိုပ် ဂကူဗၟာတအ် ညာတ်ဒုဟ်အောန်ကွေံကွေံရ။ ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်လေဝ် ကဟဳမံၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ဂလာတအ်ဂှ် ကောန်ဍုၚ် အရၚ်ဟွံသေၚ် သာ်ဝွံစွံလဝ်စိုတ်ဒှ်မာန်ရောၚ်။ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ပရေံမံၚ်ဂလိုၚ်ဂှ်လေဝ် အခိၚ်ဂှ် မူဟိုတ်ပိုဲကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ် ဟွံ ဟီုဗျိဂရိုဟ် ညံၚ်ရဴမသီအဝဵုဂှ်ရော။ ဟွံဒစဵုဒစးကဵုပြဝဒပ်ပၞာန်ပရေံ မဒှ်အဆံၚ်ပရေံလောန် ပ္ဍဲဂၠးတိဂှ် ဒှ်ပြဝဗတိုက် သရိုဟ်ဖျေံဒပ်ပၞာန်ဗၟာဂးမာန်ဟာ။ မေန်ကိုဝ်နာၚ်တအ်လေဝ် မူပဟွံဒစဵုဒစးကီုရော။ အခိၚ်ဂှ် လုပ်စမံၚ်လပါ်အေန်အေဝ်ဒဳကဵု ပၞာန်ဗၟာဖအိုတ်ရ။ လညာတ်ပိုဲတအ်ကဵု လညာတ်ညးဂၠးတိတအ်ဂှ် အခိၚ်ဂှ်မဂး ဒစဵုဒစးမံၚ်ပေၚ်ၚ်ရ။ ကာလအေန်အေဝ်ဒဳ ဒး ဒုၚ်သီအဝဵုမှ နာဲမေန်ကိုဝ်နာၚ်တအ် မံက်ကၠုၚ် ပ္ဍဲမဳဒဳယျာဗၟာတအ်အိုတ်ရ။ အခိၚ်အေန်အေဝ်ဒဳဂွံအဝဵုဂှ် မဳဒဳယျာဗၟာတအ် ဒတဴ လိုၚ်ကရောံအေန်အေဝ်ဒဳဖအိုတ်တုဲ ဟွံသ္ပကေၚ်ကာကဵုကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ရောၚ်ဂှ်လေဝ် နာဲလွဳဝၚ် မဒှ်ပူဂဵုမကေၚ် ကၠောန်လဝ်ပ္ဍဲဌာနပရိုၚ်အေရာဝတဳဂှ် ဟီုပါ်ပဲါလဝ်နွံကီုရ။ ဂကူဝတအ် ဗၠးၜးတိတ်မံၚ်ညိညဂှ် မဳဒဳယျာဗၟာတအ် ဟွံပေၚ်စိုတ်လး လးရောၚ်ဂှ်လေဝ် လ္ၚတ်ကေတ်မာန်ကီုရ။ ဌာနပရိုၚ်သြၚ်လောန် ပ္ဍဲမတ်မလီုဂှ် ဟိုတ်နူအေန်အေဝ်ဒဳ ဒးဒုၚ်သီအဝဵုဂှ်တုဲ ညး တအ်စိုတ်လီုဗွဲမလောန်ဏီရောၚ်။ ညးဂၠးတိတအ်လေဝ် ရံၚ်ကဵုမုက်အေန်အေဝ်ဒဳတုဲ ဟွံဂံၚ်ဟီုပါ်ပဲါ စပ်ကဵုဂစိုတ်ကမၠက်တၞောဝ်မၞိဟ်တအ်ဂှ်ရ။ အခိၚ်တေံဂှ် အလဵုဇကုကံၚ်သဳဂီုကၠီုယူအေန် အာစိုပ်ဂၠိုက်ဂၠာဲစၟဳတ်ဏီရဟွံသေၚ်ဟာ။ ရံၚ်ကဵုဒဒှ်သာ်ဝွံတအ်ဂှ်မဂး ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ဗတိုက်ပလီုမံၚ်တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာ၊ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာဟွံသေၚ်၊ သီုစဵုဒၞာမံၚ်ကုဒပ်ပၞာန်ဗၟာပေၚ်ၚ်ရောၚ် ဟီုဟွံမာန်ဟာ။ ဗေဲရေတ်ချိတ် သေန် မဒှ်ကလုတ်အမေရိကာန်တြေံ ဟိုတ်နူဟီုဗၟံက်ဒးပရော ဂလာရောဟေန်ဂျာညိဂှ်ဗက်ဂှ် ဒးဒုၚ်ကဟုက်ကဵုအံၚ်ဆာန် စုကျဳရောၚ်ဟွံသေၚ်ဟာ။ ခေတ်ကာလအေန်အေဝ်ဒဳ ဖံက်ပကဝ်အခေါၚ်မၞိဟ်ဂှ် အလုံဂၠးတိမွဲ သ္ပလဝ်မဇ္ဇျဟ်၊ ပိုဲကောန်ဍုၚ် အရၚ်တအ် အာစိုပ်ဒဒိုက်ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရ။ ဝန်ဇၞော်ဍုၚ်သအာၚ်အမေရိကာန် ပမ်ပဳယောလေဝ် ရံၚ်ကဵုမုက်အံၚ်ဆာန်စု ကျဳတအ်ဂှ်တုဲ ဟွံစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ်ဂျေန်နောသာ်၊ ဟွံသ္ပသမ္တီ နဒဒှ်ဂစိုတ်ကမၠက်တၞောဝ်မၞိဟ်ကီုရ။ ယဝ်ရအံၚ်ဆာန်စု ကျဳ ထေဲအာမဂး ဖေက်ကၠဟ်ထောံအမေရိကာန်တုဲ အာပံၚ်ဗဒကဵုကြုက်ဟာဂှ် ကေတ်ဟွံဒးရ။ ကိုပ်ကၠာအေန်အေဝ်ဒဳ ဟွံဂွံအဝဵုဂှ် ဓဝ်ပတှေ်ကောန်ဂကူတအ် နွံမံၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ကီုလေဝ် ကာလညးတအ်ဂွံအဝဵုဂှ် ကောန်ဂကူတအ် ဓဝ်ပတှေ်လတူညးတအ် ကြပ် အိုတ်အာရောၚ်ဂှ် ညာတ်ကေတ်ကၠးကၠးမာန်ရ။ အခိၚ်ကာလအေန်အေဝ်ဒဳဂွံအဝဵုဂှ် ကောန်ပၞာန်ဗၟာ မစဴကၠုၚ်နူပေဲါဗတိုက် ကချေၚ်တအ် သမ္မတနာဲထေန်ကျဝ် ဟီုသၟိတ်တဴ “လုပ်ပေဲါဗတိုက် ဂံၚ်ၚ်သကာသကာ” ကော်ဗတ်ဗၟာ (ရွတ်ရွတ်ခွျန်ခွျန်) ဂှ်တုဲ ကောန်ဂကူတအ် ဒှ်ဒေါသအိုတ်ရ။ ဒးလၞိန်ဗပိန်ကုကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန်ဂကူဗၟာညးတအ်ဖအိုတ်ရောၚ် ဟီုဟွံမာန်ဟာ။ (၂)ကိစ္စကေၚ်ကာရခေၚ်ဂှ် က္ဍိုပ်သကိုပ်အေအေတအ် တဲကၠာဂှ် ဇကုအံၚ်ဆာန်စုကျဳ စၟတ်သမ္တီညးတအ် နဒဒှ်ဂကောံ ပလီုပလာ်မာန်ရောၚ်ဂှ် ဟွံညာတ်ကေတ်အိုတ်ဂှ်တုဲ မိက်ဂွံတီကေတ်လညာတ်ညးဗွဲတိုက်ရိုက်ရ။ ဆဂး ဗွဲကြဴဏံ တီကၠး ကေတ်ဂှ်တုဲ အေန်အေဝ်ဒဳလေဝ်ကီု ဒပ်ပၞာန်ဗၟာလေဝ်ကီုဂှ် တုပ်သၟဟ်ကဵုလေံဒုက် မနွံၜါအရံၚ်သာ်ဗ္ဂေတ် ကဵုသာ်တ္ၚေက်ရ။ နကဵုလေံဒုက် သာ်တ္ၚေက်ဒုက်လေဝ်ဂိ၊ နကဵုလေံဒုက်သာ်ဗ္ကေတ် ၜုၚ်တက်လေဝ်ဂိ သာ်ဝွံ က္ဍိုပ်သကိုပ်အေအေတအ် ဟီုပ တုပ်ကၠုၚ်အိုတ်ရ။ က္ဍိုပ်သကိုပ်ရခေၚ် နာဲအေမံၚ်လေဝ် သီုဒုဟ်ဟွံမွဲမွဲသာ် အေန်အေဝ်ဒဳတအ် ဖျေံလဝ်ထံၚ်မွဲအယုက်ဏီရ။ ထ္ၜးဟိုတ်သွက်ဂွံပါ်တိတ်တုဲ ဒက်ပတန်ဍုၚ်ရခေၚ်တၞဟ်ခြာရ။ ဒှ်သာ်ဂှ်မဂး သွက်ရခေၚ်တအ်ဂှ် အလဵုအသဳကဵုပၞာန် ညးလဵု အန္တရာဲဇၞော်ရော၊ တုပ်တုပ်ဟီုဟွံမာန်ဟာ။ ယဝ်ရဟီုဟွံမာန်မဂး အေန်အေဝ်ဒဳဂှ် ဇၞော်ဂၠိုၚ်ညိဒှ်မာန်ရောၚ်။ (၃) တၠုၚ်လအာမတုပ်သာ်ဂှ်ကီု ကာလဒပ်ပၞာန်ဗၟာထပက်ပၞာန် ပ္ဍဲကချေၚ်ဂှ် ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ဟွံဟီုဗျိဂရိုဟ်ကုဒပ်ပၞာန်ဂှ်တုဲ နကဵုအလဵုဗော်ကချေၚ်တအ် ဒဵုကဵုဒးနုက်တိတ်ထောံနယူအေန်အာဖ်သဳဏီရ။ ဟိုတ်နူအန္တရာဲထပက်ပၞာန်ဇၞော်လောန်ဂှ်တုဲ ဒပ်ဥမၚ်ညးတအ် မခိုၚ်ဗိုန်ဇၟအ်(ဂျဳဂန်)ဂှ်လေဝ် သရိုဟ်အာရ။ ဂွံစဵုဒၞာနူဘဲထပက်ပၞာန်မာန်ဂှ်တုဲ ညးတအ်ဒးအာပံၚ်ကဵုဂ ကောံမဟာမိတ်ပၞာန် သၟဝ်ကျာဏီရ။ အခိၚ်ဂှ်ဂှ် အလဵုအသဳအံၚ်ဆာန်စုကျဳတအ်ကဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ်ဂှ် တုပ်ပ်ရရောၚ်ဂးတုဲ ပ္ဍဲဝေါဟာရတၟိမွဲ ဗတ်အေၚ်္ဂလိက် မုက်လိက်တုပ်ပ် မတွံဂး the same page ဂှ် ဂွံဗှ်ကေတ်ရ။ ယဝ်ရဒးဟီုအရေဝ်အ ရာပ်ဂွံကၠိုဟ်လောဲသွာမဂး အလဵုအသဳအေန်အေဝ်ဒဳကဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ်ဂှ် ဗၟာတုပ်ပ်ရ။ လညာတ်တုပ်ပ်ရ။ တုဲပၠန် ပဝ်လဇြဳဂ ကူဗၟာ စပ်ကဵုကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ဂှ် တုပ်ပ်ဖအိုတ်ရောၚ် သာ်ဝွံလေဝ် ဟီုအိုတ်ပၠန်ရ။ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ဗီုဒးစိုတ်ဍဵုဍိုက် ကောန် ဍုၚ်အရၚ်တအ်မာန် ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ်ဂှ်တုဲ နကဵုဗော်အံၚ်ဆာန်စုကျဳတအ် ဗက်စဵုဒၞာပ္ဍဲအဆံၚ်ဂၠးတိမာန်ရ။ အလဵုအသဳဍုၚ်ဂၠးတိ တအ်လေဝ် ဟွံမိက်သ္ပအရီု ကဵုကံ ကုသဵုကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ဂှ်တုဲ ဆၜိုတ်ကလၚ်ဂလာန်အံၚ်ဆာန်စုကျဳတအ်သၟးရ။ ဟိုတ် ဂှ်တုဲ အလဵုအသဳအေန်အေဝ်ဒဳဂှ် အန္တရာဲသွက်ကောန်ဂကူတအ်ဂှ် ဇၞော်လောန်ရောၚ်ဂးရ။ (၄) စပ်ကဵုလိက်ကသုက်အေန်သဳအေဂှ် ကရေၚ်၊ ချေၚ်၊ သေံဇၞော်တအ် က္ဍိုက်ပ်တုဲ လုပ်ချုက်လိက်၊ ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ၊ ကချေၚ်တအ် သှေ်အာဂှ် ဟိုတ်နူမိက်ဂွံအာတ်အခေါၚ်အရာကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ဂၠိုၚ်ၚ်ရ။ အခိၚ်ကၠောန်သ္ပသဘၚ်ဂှ် ဟိုတ် နူအေန်အေဝ်ဒဳ တိုန်စိုပ်ထံက်ဂလာန်ကီုဂှ်တုဲ ဂၠးတိတအ် လုပ်စလပါ်အေန်အေဝ်ဒဳတုဲ ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ သီုကချေၚ် ဒးဒုၚ် ကရေပ်ဓရတ်ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရ။ ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳလေဝ် ဟဳဗက်ကဵုလိက်ကသုက်ဂှ်တုဲ လုပ်စလပါ်ပၞာန်ဗၟာပေၚ်ၚ်ရ။ ဗွဲကြဴဏံ ဟိုတ်နူဒးဒုၚ်ကရေပ်ဂရတ်ဂၠိုၚ်ဂှ်တုဲ ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိလေဝ် ဒးချုက်လိက်ကသုက်ဂှ်ကီုရ။ ဂကောံယူအေန်အာဖ်သဳလေဝ် လ မျီုအိုတ်အာ အခိၚ်ဂှ်ဂှ်ကီုရ။ (၅) အတိုၚ်သၞောဝ်၂၀၀၈ဂှ်မဂး ကောန်ဍုၚ်အရၚ်မဇၞးမာဲဂၠိုၚ်တအ် အခေါၚ်ဒှ်သကိုပ်ဝန်ဇၞော်တွဵုရးနွံကီုလေဝ် ဆဂး ဗော်ရ ခေၚ်တအ် ဟွံဂွံတိုန်ဒှ်သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ပ္ဍဲတွဵုရးညးတအ်ဂှ်တုဲ ဒၞာဲဂှ် အေန်အေဝ်ဒဳရောၚ် တိုန်္ၚာပ်ကေတ်ထောံရ။ မၞိဟ်ဇၞး ကေတ်သီုဖအိုတ်ဂးတုဲ မာဲညးတအ်အလုံဍုၚ်ဂှ် ဟိုတ်နူဂၠိုၚ်အိုတ်ဂှ်တုဲ ညးတအ်ဟွံမိက်ပရအ်အဝဵုရ။ ယဝ်ရအာမံၚ်နဲကဲဏံရ မဂး ပိုဲကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ် ကာလလဵုလေဝ် ဒှ်သကိုပ်ဝန်ဇၞော်တွဵုရးဟွံမာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ ဗော်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ် မိက်ဂွံပံၚ်တဲကဵုကျဖောတ်ကီု၊ ဒပ်ပၞာန်ကီုတုဲ မိက်ဂွံကေတ်ဇၞးလတူအေန်အေဝ်ဒဳရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် အေန်အေဝ်ဒဳ ကၠတ်လဝ်မာဲ ပ္ဍဲတွဵုရးတအ်ဂှ်တုဲ ကေတ်ဇၞးဏာမမာဲကုကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ရ။ ပ္ဍဲရခေၚ်ဂှ် ဖေက်ကျတုဲ သီုကၟာတ်ဒၞာထောံ ဟွံကၠောန်ဗ ဒှ်ကဵုပေဲါရုဲမာဲဏီရ။ ကိုပ်ကၠာဟွံစိုပ်ပေဲါရုဲမာဲဂှ် မူဟိုတ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ် မိက်ဂွံပံၚ်ကဵုကျဖောတအ် ကေုာံ ပၞာန်ရော၊ ဂလာန်ဝွံ ဟိုတ်နူအေန်အေဝ်ဒဳ ဟွံလဂူတပ်တး ကုကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ရောၚ် ဟီုမာန်ရ။ (၆) ဒပ်ပၞာန်သီအဝဵုအလန်ဏံဂှ် မူဟိုတ်ရော၊ ဟိုတ်နူမိက်ဂွံဍဵုဍိုက်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ဟာ ဂလာန်သၟာန်သာ်ဝွံ မိက်ဂွံ သၟာန်ရ။ ယဝ်ရမိက်ဂွံဍဵုဍိုက်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်မဂး ညးစၞးဗော်မန် ကေုာံ ရခေၚ်တအ်ကီု၊ ကရေၚ်(မာန်ညိၚ်မံၚ်) ကီု တအ်ဂှ် ပါလုပ်ကၠောန်ပ္ဍဲကံၚ်သဳပၞာန်မာန်ရောၚ်ဟွံထေၚ်ရ။ အခိၚ်ဂှ်ဂှ် ဗော်မန်ပိုဲ အဃောလညာတ်ကၠေဟ်မံၚ်ကဵုအေန်အေဝ် ဒဳတၟိတၟိဂှ်တုဲ ညးတအ် အဃောထေဲမံၚ်ကဵုအေန်အေဝ်ဒဳ ဟိုတ်နူပလီုကၠေံပေဲါကောံဓရီုအကြာၜါလပါ် နပွမထ္ၜးဟိုတ် ဟွံလ ဂူတပ်တးရ။ (၇) ပၞာန်ဗၟာလေဝ် ဂုန်ဖဵုဂကူပိုဲဟွံမွဲ၊ ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳလေဝ် ဂုန်ဖဵုဂကူပိုဲဟွံမွဲ တုပ်ပ်မဂး လညာတ်မဂး ဒးဗတိုက်သရိုဟ်တၠ အဝဵုပၞာန်ဗၟာရောၚ်၊ ဟွံဒးဗတိုက်တၠအဝဵုအေန်အေဝ်ဒဳရောၚ်ဂှ် ဟွံဒးရ။ ပိုဲဗတိုက်မံၚ်ကဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ပွိုၚ်(၇၀)သၞာံဂှ် ဂုန်ဖဵု ဟွံမွဲရောၚ် သာ်ဝွံ ပိုဲတအ် ဟွံဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်ရ။ ဆၜိုတ်ဂှ် ဟွံရုမ်ဂပ်ဏီရောၚ် မိက်ဂွံဟီုရ။ နကဵုသွာၚ်ပၞာန်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ကၟာတ် လဒဵုလဝ်အခေါၚ်ပု်ိဲ၊ နကဵုသွာၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂှ် ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ကၟာတ်လဒဵုလဝ်ပိုဲဂှ်တုဲ တုဲတုဲကၠုၚ်တေံ နကဵုဂၠံၚ် အဓိက ၜါဏံ ဗၟာတအ် ကၟာတ်လဝ်ပိုဲရောၚ်ဂှ်တုဲ ပၞော်တိတ်ပိုဲတအ် ဟွံမွဲရ။ အန္တရာဲပၞာန်ဂှ် မသုန်စှော်၊ အန္တရာဲအေန်အေဝ်ဒဳ ပရေၚ်ဍုၚ် ကွာန်ဂှ် မသုန်စှော် ယဝ်ဒှ်မဂး အေန်အေဝ်ဒဳ အောန်စှေ်အာမွဲမဂး အန္တရာဲဂကူပိုဲ ယအ်စှေ်အာမ သုန်စှေ်ကၠိုပ်ကၠံရောၚ် မိက် ဂွံဟီုရ။ ပ္ၚံက်ပေဲါဗတိုက်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂှ် ဒးဗတိုက်ကဵုအေန်အေဝ်ဒဳ ဝါတ်လောန်ဂှ်တုဲ သီုဒးကူချပ်ဖျေံဗီုပြၚ် ဂွံပံၚ်ကဵု ဒပ်ပၞာန်တအ်ဏီရောၚ် ဟွံသေၚ်ဟာ။ ပရောဒဒှ်ဍာံဏံ မိက်ဂွံတီကၠးမဂး အာသၟာန်ရံၚ်ကာပၞုက် သၟာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မန် ပ္ဍဲဍုၚ် မန်တေံညိ။ ညးတအ် သှ်ကဵုဗွဲတြးမာန်ရောၚ်။ ယဝ်ရပၞာန်ဟွံသီအဝဵုမဂး အေန်အေဝ်ဒဳ ဆိၚ်လဝ်ဝေၚ်အမှုကဵု ဒံက်တာအံၚ် နာၚ်ဥူတုဲ ညးတေံ ဒးထံၚ်မာန်ဏီရောၚ်ဂှ် အခိၚ်တေံတေံ ပိုဲတအ် ဒုၚ်စသိုၚ်လဝ်သာ်ဂှ်ရ။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]]) ၂၀:၂၀၊ ၈ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630) == ယဝ်ရဍုၚ်ဗၟာ ဟွံကလိဂွံအခေါၚ်သ္ပစၞး ပ္ဍဲယူအေန်မဂး ဒဵုဗျု ဂိတုသာပ်တေမ်ဗာ ၁၆၊ တ္ၚဲဗြဴဗတိ၊ ၂၀၂၁ == ယဝ်ရဍုၚ်ဗၟာ ဟွံကလိဂွံအခေါၚ်သ္ပစၞး ပ္ဍဲယူအေန်မဂး ဒဵုဗျု ဂိတုသာပ်တေမ်ဗာ ၁၆၊ တ္ၚဲဗြဴဗတိ၊ ၂၀၂၁ သွက်ဂွံပၠံၚ်အဝဵုဒၞာဲခုၚ် ပ္ဍဲဂကောံကုလသမဂ္ဂ ဍေံမစိုန်ဒှ်တဴဒၞာဲ ဂွံဟီုသ္ပစၞးကၟိန်ဍုၚ်ဗၟာဂှ် ကံၚ်သဳပၞာန်ကဵုဂကောံအေန်ယူဂျဳ မ ဒးဒုၚ်သီအဝဵုတအ် ဗီုညးညးဂစာန်လွဳပရာကၠုၚ်ဂှ် မဟာမိတ်ညးတအ်ဇၞော်အိုတ် အမေရိကာန်ကဵုကြုက် လုပ်စမွဲမွဲလပါ်ဂှ်တုဲ ညးတအ်သီုၜါဂကောံဂှ် မွဲဂှ် ကလိဂွံအခေါၚ်တိုန်စိုပ်တုဲ ဟွံကလိဂွံအခေါၚ်ဟီုဂးမွဲမွဲသာ်၊ မွဲဂှ် ဟွံကလိဂွံအခေါၚ်တိုန်စိုပ်သက် သက်၊ ပြဟ်ဟ်ဏံဒးဟီုစ ညးကျအဲကျ၊ ညးဟွံဇၞးအဲဟွံဇၞးဂှ်တုဲ သွက်ဂကောံကံၚ်သဳပၞာန် ဂွံဒှ်အာဗဗွဲဓဝ် ပ္ဍဲအဆံၚ်ဂၠးတိဂှ်လေဝ် လပါ်အမေရိကာန် မဒှ်မဟာမိတ်ကဵုအေန်ယူဂျဳဂှ် ဗက်ဒစဵုဒစးမံၚ်ပေၚ်ၚ်ဂှ်တုဲ အခိၚ်တ္ၚဲဏံပၠန် နကဵုဍုၚ်ပြၚ်သေတ်လေဝ် ထပ် လလောၚ်တရးဏာ ညးသ္ပလဝ်စၟတ်သမ္တီကဵု သွဟ်ပေဲါရုဲမာဲဖိုဟ်ဂှ်တုဲ၊ ဂလာန်ညးတအ်ဂှ် ကလိဂွံအဓိပဲါ ညးတအ်သ္ပလဝ် စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ်အလဵုအသဳအေန်အေဝ်ဒဳဂှ် ဒှ်အလဵုအသဳဗဗွဲဓဝ်တုဲ ကံၚ်သဳပၞာန်(ဝါ)အလဵုအသဳမၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂှ် ဟွံဗဗွဲဓဝ်ရောၚ်။ ရံၚ်ကဵုဒတဴလိုၚ်ဍုၚ်အမေရိကာန်ကေုာံမဟာမိတ်ညးတအ် ညံၚ်ရဴဍုၚ်ပြၚ်သေတ်၊ ယူခေတအ်ဂှ်မဂး ညးတအ်ကေတ်စလပါ် အလဵုအသဳအံၚ်ဆာန်စုကျဳတအ်ပေၚ်ၚ်ဂှ်တုဲ၊ ဒတဴလိုၚ်ဍုၚ်ကြုက်ကဵုရာတ်သာတအ်ဂှ် ညးတအ်ကေတ်စလပါ်ကံၚ်သဳပၞာန် ပေၚ်ၚ်ပၠန်ဂှ်တုဲ ဇြဟတ်တံၚ်ဂြဲဂၠးတိတအ်ဂှ် ဟိုတ်နူဇၞော်လောန်ဂှ်တုဲ ပေဲါပြိုၚ်ပကာန်အဝဵုအကြာဗော်ဗၟာၜါ ဂွံအုပ်ဓုပ်ဍုၚ်ဗၟာဂှ် လောဲလောဲသွာသွာ တုဲဒှ်အာဟွံမာန်ရ။ ပၞာန်ဂှ်လေဝ် ဂွံဒှ်ဗဗွဲဓဝ် ပ္ဍဲအဆံၚ်ဂၠးတိဂှ် ဟွံလောဲ၊ ဂကောံအေန်ယူဂျဳတအ်ဂှ်လေဝ် ဂွံကလေၚ်ဒှ်အလဵုအသဳ ကလေၚ်ဂွံအဝဵုပၠန်ဂှ် ဟွံလောဲသွာ။ ၜါလပါ်ဏံ ညးဂွံကေတ်ဇၞးလတူအဲ အဲဂွံကေတ်ဇၞးလတူညးဂှ် ဖန် လောဲသွာတဴဟွံသေၚ်ရောၚ်ဂှ် ရံၚ်ကဵုအကာဲအရာသတ္တာဟဏံ ဗီုကတဵုဒှ်မံၚ် ပ္ဍဲအဆံၚ်ကောံဓရီုယူအေန်ဂှ်မဂး ကၠးကေတ် မာန်ရ။ ပရိုၚ်တအ်ဟီုတဴဂှ် အမေရိကာန်ကဵုကြုက် ကၠတ်ပညဳညးသကအ် ကိုပ်ကၠာဟွံစိုပ်ကောံဓရီုယူအေန်က္ဍၚ်ဂှ်တုဲ ကလိဂွံ တၚ်တုပ်စိုတ်၊ ဆက်ဒုၚ်အာတဲကဵုအမာတ်ကုလသမဂ္ဂ နူအေန်ယူဂျဳ နာဲကျဝ်မိုဝ်ထောန်၊ ဆဂး ဟွံကဵုညးတေံဟီုဂလာန် ညံၚ်ရဴကၠာကၠာတေံကီု၊ ဟွံဒုၚ်တဲကဵုအမာတ်ကံၚ်သဳပၞာန်မခါန်ကၞက်လဝ် နာဲအံၚ်သူရိန်ဏီဂှ်တုဲ စိုပ်ဂိတုနောဝေမ်ဗာတေံမဂး ကမ္မတဳစၟဳတ်အစောံစရာဲ ကော် Credentials Committeeဂှ် ဒးစၟဳတ်ညးစၞးနူဍုၚ်ဗၟာတအ်ဂှ်တုဲ ဒးပလံၚ်ဗစိုပ်ကဵုသဘၚ်သဳကၠဳ ဇၞော်ယူအေန် သွက်ဂွံသ္ပစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ်ညးစၞးဗဗွဲဓဝ်ဒဒက်တဴကဵုဍုၚ်ဗၟာရောၚ်။ အကြာဏံဂှ် လပါ်လဵုမွဲလေဝ် အခေါၚ်ကဵုသ ဂုတ်သွာတ်ကံကုသဵုကၟိန်ဍုၚ်ဗၟာဟွံမွဲဏီဒးဟီုရောၚ်။ စိုပ်အခိၚ်တေံလေဝ် သဂုတ်သွာတ်မွဲမွဲသာ် ကၠးကၠးမးမးစှေ်ကၠုၚ်မာန် ဟာဂှ် ဒးမၚ်ဗဵုအာဏီရ။ ယဝ်ရပိုဲရံၚ်အာကဵုမတ်ဓမ္မတာမဂး ကံၚ်သဳပၞာန်ဂှ် ညးတအ် ကေမ်္ၚာပ်ဂွံလဝ်အဝဵုအလဵုအသဳ ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာပေၚ်ၚ်ဂှ်တုဲ မူမွဲကီုပကဵု ညးတအ်ဟွံမာန်ဂးကီုလေဝ် ဆဂး ဂကောံဍုၚ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳဇၞော်ဇၞော် ညံၚ်ရဴအမေရိကာန် ကေုာံ မဟာမိတ်ညးတအ် ယဝ်ရ ဟွံသ္ပစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ်ဗဗွဲဓဝ် ပ္ဍဲအဆံၚ်ကုလသမဂ္ဂမဂး သွက်ဂွံသ္ပစၞးဍုၚ်ဗၟာဂှ် ကံၚ်သဳပၞာန်တအ် ဖန်က်ဟွံဂွံဂှ်တုဲ အကာဲအရာဝွံ ဍေံဒှ်အာဇြဟတ်စိုတ်ကဵုဂကောံအေန်ယူဂျဳတအ် ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ဂှ်တုဲ သွက်ဂွံဝေၚ်အာပေဲါပၞာန်အပ္ဍဲဍုၚ်ဂှ်လေဝ်ကီု၊ သွက်ဂွံက လေၚ်သီဗၜေါဝ်ဇြဟတ် ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်လေဝ်ကီုဂှ် ဒှ်အာအထံက်အပၚ်ဇၞော်ဇၞော်ရ။ ယဝ်ရစိုပ်အခိၚ်သဘၚ်သဳကၠဳဇၞော် ဂိတုနောဝေမ်ဗာတေံ ကံၚ်သဳပၞာန်တအ် ဒှ်အာဗဗွဲဓဝ်မဂး ဂကောံအေန်ယူဂျဳဂှ် သွက်ဂွံဒေါံကၟိုၚ်စှေ်အာမာန်ရောၚ်။ ဆဂး ညံၚ် ဟွံဂွံဒှ်အာဗီုပြၚ်သာ်ဂှ်မာန် အလဵုအသဳအမေရိကာန်တအ် ဂစာန်လွဳပရာမံၚ်ပေၚ်ၚ်ရောၚ်ဟီုဂှ် သက်သဳသာဓကတ္ၚဲဏံ ပိုဲ ညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ မွဲလပါ်ပၠန်ဂှ် ညးစၞးကုလသမဂ္ဂ သွက်ဍုၚ်ပိုဲဂှ်လေဝ် ညးတအ်လုက်စုက်မံၚ်ကဵုဂကောံရပ်လွဟ်ကောန် ဍုၚ်အရၚ်တအ်ကီုဂှ်တုဲ ရမ်သာၚ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ဂှ်လေဝ် လျောဝ်ဗက်မံၚ်လပါ်အေန်ယူဂျဳကီုရောၚ်ဂှ် ညာတ်ကေတ် မာန်ပၠန်ရ။ ရံၚ်ကဵုဝၚ်မွဲပ္ၚံက်မဂး ဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ဗော်ရပ်လွဟ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ဂှ်လေဝ် ကၠောံဍမံၚ်ကဵုအ မေရိကာန်ဂၠိုၚ်ကီုရောၚ်ဂှ် ပိုဲဒးညာတ်ကေတ်သာ်ဂှ်မာန်ကီုရ။ ယဝ်ရပ္ဍဲအဆံၚ်ကုလသမဂ္ဂတေံ အမေရိကာန် ကေုာံ မဟာမိတ်ညးတအ် ဗလံက်ထောံ ဟွံဒုၚ်တဲကဵုညးစၞးကံၚ်သဳပၞာန်တအ်ဂှ် မဂး ပၞော်တိတ်တၞဟ်ဟ် သွက်ကံၚ်သဳပၞာန်တအ် နွံသာ်လဵုဏီရောဂှ် ပိုဲဒးဂၠိုက်ဂၠာဲရ။ ညးစၞးနာဲကျဝ်မဵုထောန်ဂှ် ဟိုတ်နူနွံမံၚ်ပ္ဍဲ ဍုၚ်အမေရိကာန်ဖိုဟ်ဂှ်တုဲ ၜိုန်ရကြုက်ဟွံတုပ်စိုတ်ကီုလေဝ် ညးတေံ အာစိုပ်ဂတမုက်ရုၚ်ကုလသမဂ္ဂ အခိၚ်ကောံဓရီုမာန်ဏီ ဂှ်တုဲ မွဲနဲမွဲဗီု ညးတေံကလိဂွံအခေါၚ်ဟီုဗၟံက်မွဲမွဲသာ်မာန်ဏီဂှ်တုဲ သွက်အေန်ယူဂျဳဂှ် သာမံၚ်ရ။ ဂကောံအေန်ဂျဳအိုဝ်ဇၞော်ဇၞော် တအ် ထံက်ဂလာန်ညးတေံလေဝ် ဒှ်မာန်ဏီရ။ ပ္ဍဲမ္ၚးကောံဓရီုဂှ် ညးတေံ ဒုၚ်ဆဵုကဵုအစာပရိုၚ်တအ်တုဲ ဟီုပတိတ်လညာတ် ဂွံ မံၚ်တၟာဂလိုၚ်ဏီရ။ ညးစၞးကံၚ်သဳပၞာန်ဂှ် အမေရိကာန် ဟွံကဵုလုပ်ဍုၚ် ဟွံပတိတ်ကဵုဗွဳဇြာမဂး အကာဲအရာဂှ် ဂတးဂတန် အာမွဲမွဲဗီုလေဝ်မာန်ဏီရ။ ဍုၚ်ဇၞော်ဇၞော်တအ် ဝေၚ်နဲကလုတ်ညးသကအ်မဂး သီုညးစၞးၜါလပါ်ဂှ် ဟွံကလိဂွံတိုန်စိုပ်ကောံဓရီု ပ္ဍဲယူအေန်မဂး အခိၚ်ဂှ် သွက်နာဲကျဝ်မဵုထောန်ဂှ် အာထ္ၜးဆန္ဒပ္ဍဲမ္ၚးရုၚ်ယူအေန်မာန်ဏီဂှ်တုဲ သွက်အေန်ယူဂျဳတအ် သာမံၚ်ညိ ဏီဒးဟီုရ။ အကာဲအရာဂိတုနောဝေမ်ဗာတေံဂှ် ညးစၞးနူကံၚ်သဳပၞာန်တအ် ဂွံတိုန်သ္ပစၞးပေၚ်ၚ် ပ္ဍဲယူအေန်ဂှ် ကြပ်ဒှ်ဟွံမာန်ရ။ ယဝ်ရယူအေန် တုပ်စိုတ်ကဵုညးစၞးအေန်ယူဂျဳမဂးရော သာ်လဵုမကတဵုဒှ်မာန်ဂှ်ရော ဂလာန်စောဒနာသာ်ဝွံလေဝ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် မာန်ဏီရ။ ဆဂး ဂွံတုပ်စိုတ်ဂှ် ဝါတ်မံၚ်ရောၚ်ဟီုဂှ် သက်သဳကြုက်ကဵုအမေရိကာန် မကလိဂွံတၚ်တုပ်စိုတ်အကြာဏံဂှ် ကၠးမံၚ် တုဲတုဲရ။ ယဝ်ရပၞာန်တအ် ဒှ်အာဗဗွဲဓဝ် ပ္ဍဲအဆံၚ်ယူအေန်မဂး အကာဲအရာဒဳမဝ်ကရေဇြဳ ပ္ဍဲဂၠးတိပိုဲဏံ သုန်စှေ်အာစိုပ်ဂၠးဂတာမာန် ရောၚ်။ ဝါဒဒဳမဝ်ကရေဇြဳဂှ် ဓဝ်ပတှေ်ညးဂၠးတိတအ် အောန်စှေ်အာဇၞော်ဇၞော်ရ။ ဝါဒတၠအဝဵုပၞာန်တအ်ဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲဍုၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ် တအ် မံက်ဂတဝ်ကၠုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်မာန်ကီုရောၚ်။ ပရေၚ်သီအဝဵုနူအလဵုအသဳ မဇၞးလဝ်မာဲတအ်ဂှ်လေဝ် ကတဵုဒှ်ဇၟာပ်ပ်ဒၞာဲမာန်ကီု ရောၚ်။ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတအ် ဂွံဒှ်ဗဗွဲဓဝ် ပ္ဍဲအဆံၚ်ကုလသမဂ္ဂဂှ် ဝါတ်မံၚ်တၟာလှေ်ရောၚ် တော်ဆကေတ်မာန်ရ။ ဗီုကတဵုဒှ်မံၚ်တ္ၚဲဏံ စပ်ကဵုပေဲါပြိုၚ်ပကာန် ဂွံသ္ပစၞးပ္ဍဲယူအေန်ဂှ် ကၠာကၠာတေံ ခေတ်ကာလနေဝေန်၊ ခေန်ညောအ်တအ်ဂှ် ဟွံ ကေၚ်နွံကၠုၚ်ဂှ်တုဲ ဍေံဒှ်ဗီုသာ်ဝွံမာန်ရောၚ်ဂှ် ညးဂှ်မွဲ ဟွံကေၚ်တော်ဆလဝ်ရ။ ကၠာတေံ ပၞာန်သီအဝဵုတုဲဗက်ဂှ် ညးစၞးသွက် ယူအေန်ဂှ်လေဝ် ဍေံဒှ်အာညးစၞးသွက်ပၞာန်တအ်ကီုရ။ လၟုဟ်ဝွံ ဟိုတ်နူနာဲကျဝ်မဵုထောန် ဟွံလျောဝ်ဗက်လပါ်ပၞာန်ဂှ်တုဲ အ ကာဲအရာဂှ် ဒှ်အာဂတးဂတန်ရောၚ်။ အလဵုအသဳအမေရိကာန်လေဝ် သ္ပလဝ်စၟတ်သမ္တီ ဒုၚ်လဝ်တဲညးတေံပၠန်ဂှ်တုဲ အကာဲအ ရာဍာံဍာံဂှ် ဗီုဆိၚ်ဂှ်သၟိၚ်ဟွံစၟတ်ရ။ တုဲကၠုၚ်ခြာဟွံလအ်တေံပၠန်ဂှ်လေဝ် ကံၚ်သဳပၞာန်တအ် ဗလးမၞိဟ်ကဵုကၠတ်ဂစိုတ်ညးတေံ ပၠန်ဂှ်တုဲ ဟိုတ်အမေရိကာန် ဂွံလုပ်စလပါ်နာဲကျဝ်မဵုထောန် လပါ်အေန်ယူဂျဳဂှ် လောန်တုဲခိုၚ်ဗိုန်ဂၠိုၚ်အာရ။ ပ္ဍဲဂကောံကုလသမဂ္ဂဂှ် ယဝ်ရဂကောံကံၚ်သဳပၞာန်တအ် ဟွံကလိဂွံအခေါၚ်သ္ပစၞးမဂး သာ်လဵုညးတအ် ချဳဒရာၚ်အာပ္ဍဲကေၚ်ကာ ဂၠးတိဂှ်ရော။ ယဝ်ရအေန်ယူဂျဳ ကလိဂွံအခေါၚ်သ္ပစၞးမဂး အကာဲအရာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဍုၚ်ပိုဲ ဗီုလဵုကြက်ဒှ်အာမာန်ဂှ်ရော၊ ယဝ် ရညးတအ်ကီု အေန်ယူဂျဳကီု ဟွံကလိဂွံအခေါၚ်သ္ပစၞးမဂး သာ်လဵုကံကုသဵုဗၟာ ကတဵုဒှ်အာမာန်ဂှ်ရော။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]]) ၂၀:၂၃၊ ၈ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630) == စေဝ်ပၞောန်ပန်တၚ် == စေဝ်ပၞောန်ပန်တၚ် "#ယၟုအ္စာကၞေဟ်ဂှ်ဒးဒှ်ယၟုမန်ဟေၚ်ရောၚ်ယဝ်ဟွံဒှ်မ္ဂးၜိုန်ရတမ်လိက်စၟတ်ပေၚ်ဒၟံၚ်ကီုလေဝ်ဒှ်လလေၚ်ဟေၚ်ရ" ပ္ဍဲအရာချူလိက်ပရေၚ်မွဲပိုဒ် ဒးပၠောပ်စိုတ်ကၠာအိုတ်ဂှ် လိက်ပရေၚ်ဇကု ဂွံဒုၚ်ရုဲစှ်မံၚ်ကဵု/ဟွံမာန်ဟွံသေၚ်။ လိက်ပရေၚ်ဇကု ကိတ်ညဳမံၚ်ကဵု၊ တၚ်ရန်တၟံကေုာံ စေဝ်ပၞောန်ဂကောံကီုဟာဟေၚ်မဒှ်ရ။ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးမချူလိက်ဝွံ ဇၟာပ်ချူတမ်လိက် သ္ပကၠုၚ်သတိကဵုတၚ်ရန်တၟံကေုာံစေဝ်ပၞောန်ဂကောံဗွဲတၟေၚ်ရ။ပ္ဍဲကာလကလိဂွံကသပ် သွက်ဂွံချူတမ်လိက် ဇရေၚ်ဂကောံမဂ္ဂဇြေန်လဂံါအာဇာနဲကၞပ်ပိဝွံလေဝ် ဗှ်လ္ၚတ်ရံၚ် တၚ်ရန်တၟံကေုာံစေဝ်ပၞောန်ဂကောံမဖျေံလဝ် သွက်အ္စာကၞေဟ်ဂမၠိုၚ်ရ။ ကာလစိုပ်စေဝ်ပၞောန်မရနုက်ကဵုပန် အတိုၚ်မစၞောန်ထ္ၜးလဝ်လတူတေံဂှ်- " အဝ်……ဒၟါနူဂှ်ဟေၚ် ပ္ဍဲကၞပ်ၜါတေံ နာဲမိၚ်တဝ်ဂှ်ဂွံဒှ်အာယၟု နာဲမၞိက်ၜိုပ်၊ နာဲထောန်သိၚ်ဂှ် ဂွံအာယၟုနာဲထဝ်သောန်ရောၚ်သွံ…။" သာ်ဝွံ ပဟေဠိဟွံသောၚ်ပ္ဍောၚ်မံၚ်မွဲတၚ်ဂှ် တၟးအာဖၠၚ်ရ။ မွဲဒမြိပ်ဓဝ်ဟေၚ် စိုဂ်မကေတ်တဴဂုဏ်စရာဲလတူလညာတ်ဥာဏ်ညးတာလျိုၚ်ဂကောံမဂ္ဂဇြေန်မန် လဂံါအာဇာနဲဂမၠိုၚ်ဂှ် မံက်ဂတဝ်တိုန်ကၠုၚ် တာဒၞါဟွံမာန်ရ။ စေဝ်ပၞောန်မရနုက်ကဵုပန်ဝွံ ဇၟာပ်ဂကောံမဂ္ဂဇြေန်မန်တံ သ္ပဒတန်တုဲ သုၚ်စောဲထေက်ရောၚ်။ ယၟုမ္ဂးဂှ် တၚ်လဝ်သွက်ဂွံကော်သက်သက်ရောၚ်-သာ်ဝွံမိက်ဂွံသ္ဂးမာန်ရ။ ဆဂးမၞိဟ်မ္ဂးဂှ် မံၚ်ဒၟံၚ်ကဵုယၟုမွဲမရောၚ်-ဗီုဂလာန်မြဴသာ်ဝွံလေဝ်နွံမံၚ်ကီုတုဲ သွက်ဂွံလ္ၚတ်ပရောယၟုဂှ် ဂွံတဴဒြဟတ်ပၠန်ရ။ သွက်မၞိဟ်မွဲမွဲဂှ် ယၟုမွဲမကိစ္စဇၞော်ကွေုရ။ ယၟုမွဲမခိုဟ်မ္ဂး ကုကၠောန်ကၠောန်ညးတၞဟ်ထေၚ်ခိုဟ်ရ။ ဗွဲတၟေၚ်-ယဝ်ရကၠောန်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်,ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်မ္ဂး ယၟုဟွံခိုဟ်ဟွံဂွံရ။ ဆေၚ်စပ်ကဵုယၟုတုဲ ညးကဝ်တံ ဟွံသ္ပထောံမဇ္ဇျဟ်ရ။ ဓရ်ပရမတ်ဂမၠိုၚ် ယဝ်ရစာ်စ္ဍးအာနူပညပ် (ယၟု)မ္ဂး လတူနူဒှ်ဂုဏ်ဖဵုညးလောကတံဂှ် ဒှ်ဒုဟ်ဂၠိုၚ်ရောၚ်-ဂှ် ညးတံကၠိုဟ်ခၠၚ်လဝ်ရ။ ယၟုဟွံမွဲမ္ဂး ကပေါတ်ကညောတ်အဝိညာဏကမပ္တံ ဂဥုဲဂမၠိုၚ်ကီု၊ သတ်သဝိညာဏက မပ္တံမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်ကီုဟွံမွဲကဵုအပိုၚ်ခြာအာကာသဓာတ်ညးကဵုညးရ။ အပိုၚ်အခြာမြဴသာ်ဝွံ ဟွံမွဲမ္ဂး အဝေါၚ်မၞိဟ်လေဝ်မံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်ဟွံသေၚ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဆေၚ်စပ်ကဵုယၟုတုဲ သ္ပကၠုၚ်သုတေသန်ဗွဲမလံလကာဖာတေံရ။ ပြကိုဟ်ဗေဒၚ်ဂမၠိုၚ်မပ္တံကဵု နာမက္ခရဆာန် မဒက်ပတန်လဝ်နကဵုဂိုဏ် (၈)ဂိုဏ်မပ္တံ "ဘ" ဂိုဏ်၊ ပြကိုဟ်ခုတ်ယၟုဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵု ဂၞန်သၚ်္ချာသ္ၚိတုဲ၊ ပြကိုဟ်ဗေဒၚ်ရးပလိုတ်-ဗီုရုပ်ယၟုမကိတ်ညိကဵု ဂၞန်သၚ်္ချာပုၚ်ခၟူ၊ ဂၞန်သၚ်္ချာယၟု-NUMEROEOGY ဂမၠိုၚ်ကီု ပြကိုဟ်သုတေသနဂမၠိုၚ် မပ္တံကဵုပြကိုဟ်ဝၚ်ကောန်ဂကူဒေသကောန်ဂကူ၊ ပြကိုဟနအဘိဓာန်ဂမၠိုၚ်ကီုမံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်လတူကဝ်ဏံဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ဗွဲစၟတ်တုန်-ယၟုမ္ဂးဂှ် စၞောန်ထ္ၜးမံၚ်အဓိပ္ပါယ် ရနူက်ဗ္ဒန်မၞုံကဵုၚုဟ်မးဂမၠိုၚ်ရ။ ယၟုမၞိဟ်မ္ဂးဗီုယၟုမၞိဟ်၊ ယၟုတိရစ္ဆာန်၊ ယၟုတၞံဆုမ္ဂး ဗီုတၞံဆု-မပ္တံသာ်ဏံ ဖန်ဗဒှ်မံၚ်ကဵုဒြဟတ်ဒမၠုဂမၠိုၚ်နူလက်ကြဴတေံ ဗွဲမသကာတ်မြဟ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ဆဂးဂှ် လိက်ပရေၚ်ဝွံ ချူပရောအစောံသတ္တိယၟုဟွံသေၚ်တုဲ ဟွံဇမၠိၚ်ဇိုၚ်ကၞေဟ်ပရောဗေဒၚ်ဂမၠိုၚ်ရ။ ဟီုသာ်ဂှ်မ္ဂး ပဲါနူဏံမုဂုဏ်ဖဵုနွံမံၚ်ဏီရော။ ဗီုယၟုကိစ္စဇၞော်ဂှ် နကဵုပုစ္ဆာ(၃)တၚ် သၟဝ်ဝွံ သ္ပဏာပြာကတ်ရ။ ၁။ ဂကူမြာန်မာ(ဗၟာ)တံဂှ် ဂကူသာကျ၊ဝၚ်ကွေံဟာ။ ၂။ မန်လုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်ဏံ နူဒိုဟ်လဵုရော။ ၃။ ဂကူပျူ အခိၚ်လဵုကၠေံအာရော။ ၁။ ဂကူမြန်မာ(ဗၟာ)တံဂှ်ဂကူသာကျဝၚ်ကွေံဟာ။ ဗၟာတံ ဒလူလပုဟ်တဲကဵုဝင် "တကံၚ်" တုဲ ဒုၚ်ယၟုဂကူသာကျဝၚ်ရ။ ဒုၚ်ယၟုဂကူသာကျဝၚ်မ္ဂး "ပိုယ်ဂှ်တၞောဝ်ဒတောဝ်ကျာ်ရောၚ်- " သာ်ဝွံ ဒုၚ်ဝန်တုပ်တုပ်ရ။ အာစာဝၚ်ဗၟာတံဗွဲမဂၠိုၚ်တံဂှ် "တၞောဝ်သၟိၚ်ပထမ-အဘိရာဇာဂှ် ဒှ်ညးပတန်ဍုၚ်ရ။ ဟိုတ်နူသၟိၚ်ဝိဋဋူဘ ဗတိုက်ဍုၚ်ကပိလဝှ်တုဲ ညးတံပှ်တိတ်ကၠုၚ်ဒၞဲါ ဍုၚ်တကံၚ်ဝွံရောၚ်။ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂကူမဒှ်တၞောဝ်ဒတောဝ် "တကံၚ်" ဂမၠိုၚ်ဂှ် ဒှ်ဂကူမပိၚ်ပှ်ကၠုၚ်နူမဇ္ဇျိမဒေသတေံရောၚ်" သာ်ဝွံ ချူတဴအိုတ်ရ။ အတိုၚ်လဟီုဏံ ယဝ်ရကေတ်စမ္ဂး ဂကူဗၟာတံဂှ် ဟွံပါလုပ်ပ္ဍဲဂကောံ "မန်ဂေါ" တုဲ ပါလုပ်ပ္ဍဲဂကောံဂလာတၟောဝ်အာရိယာန်တံရောၚ်-ဟီုစဂွံရ။ FDEA - ကၠေၚ်က္ဍဟ် "ဂကူဗၟာ ဂကူသာကျဝၚ် " ပ္ဍဲဝၚ်ဗၟာကၠာတေံချူကၠုၚ်ဟွံမွဲရ။ မွဲအခိၚ်တေံဍုၚ် "တကံၚ်"နွံကၠုၚ်၊ ယၟုဨကရာဇ်ဂှ် အဘိရာဇာ-သာ်ဝွံဗွဲမခ္ဍန်ဟေၚ် ချူကၠုၚ်ရ။ ညးတၞောဝ်ဒတောဝ်"တကံၚ်" တံ ကၠုၚ်နူမဇ္ဇျိမဒေသလေဝ်ဟွံပါ။ ဂကူဗၟာ ဂကူသာကျဝၚ်လေဝ်ဟွံပါရ။ အ္စာဝၚ်ဗၟာမဟာသဳလဝံသ(၁၆က္ဍိုပ်ကၠံကၠာ)ကီု၊ ဥူကလာ(၁၈ က္ဍိုပ်ကၠံကၠာ)ကီု ၊ တောန်တေန်တာက်ဝန် မဟာစဳသူ(၁၈ ဗွဝ်ကၠံ) ကီု၊ ဒှ်အ္စာဝၚ်ဗၟာ ဒယှ်ဂမၠိုၚ်ရ။ ဆေၚ်စပ်ကဵဝၚ် "တကံၚ်" ဂှ်အယာံမာတ်မြော်-ဓမံက်သ္ဂးရ။ ပ္ဍဲလိက်ရာဇာဝၚ်ဗကာံတၟိလေဝ် ဓမံက်ထ္ၜးလဝ်တၞောဝ်ဒတောဝ်သၟိၚ်တကံၚ်ဟွံမွဲရ။ စိုပ်လက်ထက်ကုၚ်ဗံၚ်(၁၉ က္ဍိုပ်ကၠံ)၊ ဟီုချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ်မ္ဂးပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခရေတ်-၁၈၂၉သၞာံဏံမှ အ္စာရာဇဝၚ်မှန်နန်တံ ဟီုကၠုၚ်ပရောဝၚ်တကံၚ်ဗွဲတြးရ။ ပရောဍုၚ်တကံၚ်ကီု၊ ပရောတၞောဝ်ဒတောဝ် သၟိၚ်တကံၚ်ကီု ဟီုကၠုၚ်ဗွဲတြးတုဲ ဝါဒ "ဂကူဗၟာ ဂကူသာကျဝၚ် " ဂှ် မံက်တိတ်ကၠုၚ်-မဒှ်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် အ္စာရာဇဝၚ်မှန်နန်တံ ချူလဝ်ဆဆဵုဟွံသေၚ် ညံၚ်ဂွံနွံကဵုယုတ္တိဗေဒဂှ် စၞောန်ထ္ၜးလဝ်ပြကိုဟ်နိဿယ်ရ၊တကံၚ်-ညးတံနိဿယ်လဝ်ဂှ်လေဝ် ဍာံဍာံတေံပရောတၞောဝ်ဒတောဝ်သၟိၚ်တကံၚ် ဟွံပါရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ စိုပ်လက်ထက်ဏံမှ ဖန်ဇန်တိုန်ရာဇဝၚ်ဏံဗွဲတြးရောၚ်ဂှ် ပြာကတ်မံၚ်ရ။ အခိၚ်ချူရာဇဝၚ်မှန်နန်ဂှ် ဒှ်အခိၚ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တံဟွံညဳသာသၟဟ်သၟန်၊ ဒှ်မံၚ်ပြသၞာဝိရောဓိတုဲ ညံၚ်ဂွံစိုပ်လတူဂကူမန်မၞုံကဵုတၞောဝ်ဒတောဝ်ဝၚ်မခိုၚ်ကၠိုက် မဍိုက်ပေၚ်ကဵုယေန်သၞာၚ်ပြဝေဏဳကဆံၚ်လှုၚ်ဂှ် ဗၟာတံသ္ဒးထွုတ်ပတိုန်ဝၚ်ကံၚ်ဗွဲတြးရ။ ဂကူမန်တံဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ်ဂကူ သာကျဝၚ်ဂှ်ဂကူပြဲတုဲ ညးတံလုပ်ထောံအဝေါၚ်ဂကူသာကျဝၚ်မှ ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်ဝးပကဝ်ကၠေံ စိုတ်ဓါတ်ဆီနာဲဂကူမန်တံမာန်ရောၚ်မဒှ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ-အရေဝ်မ္ဂး" ဂကူဗၟာ-ဂကူသာကျဝၚ် "ဂှ် ဒှ်အရေဝ်ဇြဲကဴဝဴသတ်-သဒ္ဒတ်ဟွံမွဲတုဲ အယာံမာတ်သၠုၚ်ဝေၚ်သကေတ်ဇကုဟေၚ်ရောၚ်ဂှ် အ္စာဝၚ်တံ ဖျေံလဝ်သ္ဂုတ်သွာတ်ညာတ်လဝ်အဇှ်ေ ဇိုၚ်ကၞေဟ်ရာဇဝၚ်မှန်နန်ရ။ ပ္ဍဲအရာဂကူဗၟာတံ ဂစာန်တဴညံၚ်ဂွံစိုပ်လတူဂကူမန်ဂှ် စိုပ်ခေတ်ကုၚ်ဗံၚ်ဏံမှ သ္ပကၠုၚ်ဍာ်ပလာဲဝေၚ်ကၠုၚ်ပြယာဲ ဟွံသေၚ်ရ။ နူခေတ်ဗကာံတေံလဝ် သၟိၚ်ရေတ် တက်ကၠုၚ်ပေဲါအလီ-ဂှ်ဗှ်ကေတ်ပ္ဍဲလိက်တၟံယှိုဲစိခုံ "မာန်ရ။ ဂကူမန်တံ ရှ်ေသှ်ေမံၚ်မှာထေရ်ပဝမ္မတိ၊ ဂကူပျူဂှ်ရှ်ေသှ်ေဒေဝတဴဗိသြဴ-တုဲ-"ဂွံလဝ်ပျးဒိုသ်နူညးတံညံၚ်ညံၚ်" ချူလဝ်ပ္ဍဲလိက်တၟံဂှ်ရ။သုၚ်စောဲပါဝါမှာထေရ်ဂဝမ္မတိ, ဒေဝတဴဗိသြဴတံတုဲ အုပ်ဓုပ်ကၠုၚ်ဂကူမန်တံကေုာံဂကူတိစူ(ပျူ)ရ။တက်ကၠုၚ်ဓယံက် ပရေၚ်ဘာသာဂှ် စကၠုၚ်နူဍုၚ်ဗကာံတေံရောၚ်-ဟီုစဂွံရ။ ဂကူဗၟာကၠုၚ်နူမဇ္ဇျိမဒေသဟွံသေၚ်မ္ဂး နူလဵုညး တံကၠုၚ်ဂှ် သ္ဒးစၞောန်ထ္ၜးမာန်ရ။ ပ္ဍဲဒၞဲါဝွံယၟုဂမၠိုၚ်ဟီု ကၠုၚ်အရေဝ်ရ။ မၞိဟ်မ္ဂးဂှ်ဇိုတ်ကၠေံဒၞဲါဇိုၚ်ဇကုဟွံအးရ။ ဂၠိုၚ်ကဵုအောန် စက်ဒၞဲါဇိုၚ်သှ်ေဝက်မံၚ်ဟေၚ်ရ။ "ဇြုံကဵု ဇြုံညာတ်ဒၞဲါဇိုၚ် "ဟီုဂှ် တန်ဒှ်အဓိပ္ပါယ်ဏံရ။ ဂကူဗၟာတံလေဝ် ဒၞဲါညးတံမံၚ်ကၠုၚ်နူတမၠာတေံဂှ် ဒၞဲါဇိုၚ်သှ်ေဝက်ကၠုၚ်ရ။ ယဝ်ရဒးထ္ၜး ဥပမာမ္ဂး ပ္ဍဲဂကူမန်ပိုယ် ဒိုသ်ပန်ဂှ် အဓိပ္ပါယ်ပြာကတ်လောန်ရ။ဒိုဟ်ဗၟံက်မ္ဂးဒၞဲါတ္ၚဲမံက်တိုန်၊ ဒိုဟ်ပလိုတ်မ္ဂးဒၞဲါတ္ၚဲပၠိုတ်စှ်ေ၊ ဒိုသ်သၠုၚ်ကျာမ္ဂး ဂၠံၚ်ကျာသၠုၚ်၊ ဒိုသ်သၟဝ်ကျာမ္ဂး ဂၠံၚ်ကျာအာ-ပြာကတ်မံၚ်ရ။ ပ္ဍဲဂကူဗၟာတံ ဒိုဟ်ပန်ဂှ် အဓိပ္ပါယ်ရနူက်ဗ္ဒန်လောန်ရ။ အဓိပ္ပါယ်ဟွံမံက်ဂတဝ်။ဂတမုခ်လပါ်တ္ၚဲတိုန်တေံညိ။ ဂတမုခ်ဇကုဂှ် "အရှေအ်"၊ လက်ကြဴဇကုဂှ် "အနံက် ၊ လပါ်တဲပုၚ် ဂှ် တံၚ် "လပါ်တဲပဲါဂှ် မြံက် " သာ်ဝွံသ္ဂးရ။ နူဂကူဗၟာ ဝိုတ်ကၠံ ကံက်သၟာန်စမ်ရံၚ်မ္ဂး အတိုၚ်လတူတေံဟေၚ် ကဵုကၠုၚ်သွဟ်ရောၚ်-မဒှ်ရ။ တၚ်ဒုဟ်ဟွံထေက်ရ။ ပ္ဍဲဘာတန်မူလလေဝ် ဗတောန်မံၚ်အတိုၚ်ဂှ်ရသေၚ် ဟာ။ အဓိပ္ပါယ်ဒိုသ်ပန်လတူတေံဂှ် အဓိပ္ပါယ် "အရှေအ် "ကဵု "အနံက်" ဝါဒိုသ်ဂှ်နွံကဵုယုတ္တိတုဲ အဓိပ္ပါယ် "တံၚ်" ကဵု မြံက်ဝါဒိုသ်" ဂှ် ဟွံပြာကတ်ရ။ယၟုဒိုသ်(၂)ဒိုသ်ဝွံ စၞောန်ထ္ၜးလဝ် ဇာတိတိုပ်သုက်ဂကူဗၟာတံ ပေၚ်ပေၚ်ရ။ ဒၞဲါဗၟာတံမံၚ်ကၠုၚ်ကိုပ်ကၠာတေံဂှ် ဒှ်ဍုၚ်ကြုက်ဒေသနေရတိရ။ တ္ၚဲဏံ တွဵုရးကောန်သုကော်ရ။ ညးတံယေန်သၞာၚ်ဟွံမွဲဏီတုဲ မံၚ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲအကြာ ဂြိုပ်ဒဵုဝိစောဝ်ရ။ ဒၞဲါမူလဒေသညးတံဂှ် တၟေၚ်တၟေၚ်တၟဟ်တၟဟ် ဝိဂှ်ဇွောဝ်မံၚ်လပါ်သၟဝ်ကျာရ။ ဗွဲမဂၠိုၚ်ဝိမ္ဂးဂှ်ဇွောဝ်လပါ်သၠုၚ်ကျာဂၠိုၚ်ရ။ ဟွံသေၚ်မ္ဂးလပါ်ပလိုတ် ဟွံသေၚ်မ္ဂးလပါ်ဗၟံက် ဇွောဝ်တဴတုဲလပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် ဇွောဝ်စအောန်ရ။ ဝိမၞုံယၟု "ဟဵုအေန်ယဵု" မူလဒေသဗၟာတံဂှ် ဟဳဇွောဝ်မံၚ်လပါ်သၟဝ်ကျာရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သၠုၚ်ကျာဂှ် ဟိုတ်နူဒဵုနွံမံၚ်တုဲ "တံၚ်" သာ်ဝွံသ္ဂးတုဲ လပါ်ၜဳဟဳဇွောဝ်စှ်ေအာဂှ် "မြံက်" သာ်ဝွံပညပ်စရ။ မြံက်ဂှ်ချူမံၚ်ပ္ဍဲလိက်တၟံ"မ္လစ်သြက်-မ္လစ်အောက်" တုဲအဓိပ္ပါယ်ဂှ် သၟဝ်ၜဳ-ၜဳလပါ်သၟဝ်-မဒှ်ရ။သရုပ်ထောံမ္ဂးလတူၜဳဂှ်ဒဵုနွံမံၚ်တုဲ "တံၚ်" လပါ်ၜဳ ဟဳဇွောဝ်စှ်ေအာဂှ် မ္လစ်အောက်/မြောက်" သာ်ဝွံ ဂွံအဓိပ္ပါယ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဗၟာတံဂှ် ဂကူသာကျဝၚ်ပိၚ်ပှ်ကၠုၚ်နူ မဇ္ဇျုမဒေသဟွံသေၚ်တုဲ ဒှ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဍုၚ်ကြုက်မၞုံပ္ဍဲအကြာမုဟ်ဂြိုပ်ခၟဴ ဂစေံ သကေံကၞောတ်ၜဳ "မာချူ" မဒှ်လစှ်ေၜဳဇၞော်ဟဵု အေန်ဟဵုကေုာံဒေသ"ဗယျာန်ခရ "ရောၚ် - ဂှ် ယၟုဒိုသ် ညးတံသုၚ်စောဲမံၚ်ဂှ် လဴထ္ၜးလဝ်ကဵုဗွဲမဗိုန်ဗတ်ရ။ပဵုတုဲပြာကတ်မံၚ်ပၠန်ဂှ် ဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဆီတုပ်ကဵုဗၟာ မသှ်ေမံၚ်လတူဒဵုတံဂှ် ဒဵုတ္ၚဲဏအ်ကော်စချေံ "မြာန်" ရ။ ဗၟာတံဍိုက်ချေံစောန် ပန်တ္ၚဆိုက်ဗ္ဒက်တဴရ။ ဗၟာပါမ္ဂးချေံပါရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဗၟာကၠုၚ်မ္ဂး ချေံကၠုၚ်ရ- သာ်ဝွံ နကဵုဌာနူပစာ၊ သဒိသူပစာ ကော်ခဴကၠုၚ်ဂကူ ဗၟာတံ "မြန်မာ" ဒှ်ဂွံရောၚ်-အ္စာသုတေသိတံစှ်ေ စိုတ်ရ။ မြက်စာတုဲ "မြာန်"ကြံၚ်မ္ၚိုဟ်တုဲ "မာ" ဟွံသေၚ်။ "ဍိုက်ချေံကြမ်တုဲ" "မြန်မာ" မဒှ်ရ။ ဂကူဗၟာတံဂှ် ဒးဒုၚ်ဍဵုဍိုက်ကဵုဂကူကြက်တံဗွဲမလောန်တုဲ ဟွံဂွံမံၚ်ကၠုၚ်ဝိုဟ်ဝိုဟ်ရ။ စိုပ်ဍုၚ်ပိုယ်ဏံတုဲမှ ညးတံဝွံ ဇူစဗွဲတသိုခ်စိုတ်တသိုခ်ကာယအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲအေဒဳ-၈၃၂ ဂှ် ကောန်ပၞာန်ချောမ်ဖေအ်ယဵု ကၠုၚ်ဗတိုက်ပလီုထောံလုၚ်သိရိခေတ္တရာတုဲ ရပ်ဏာမၞိဟ်ပိလ္ၚီတုဲ ဖျေံကဵုဒၞဲါပ္ဍဲချေဝ်တုၚ်-လၟုဟ်ဍုၚ်ခေါန်မေန် တွဵုရးယူနာန်ရ။ ပ္ဍဲအေဒဳ ၈၃၅ သၞာံဂှ် ထပ်ဗတိုက်သဓီုတုဲ ထပ်ရပ်ဏာ မၞိဟ်ပိလ္ၚီပၠန် စွံပကန်လဝ် ပ္ဍဲကၞောတ်ၜဳ ဨရာဝတဳ လၟုဟ်မျေတ်ကျဳနာ ရပ်နၚ်ဂကူဗၟာတံသ္ပကောန်ပဝ်တာဒပ်အာဂတ သ္ပစရန်ဍန်ပၞာန်ရောၚ် -သ္ဂောံတီကေတ်တုဲ ကိုပ်ကၠာနူအေဒဳ-၉-က္ဍိုပ်ကၠံဂှ် ဂကူဗၟာတံဟွံဂွံဖျေံဇိုၚ်ဍုၚ်ပိုယ်ဏီဂှ်လေဝ် ပြာကတ်အာရ။ဣဝွံ……အဆက်ဒတုဲဖဵုဝၚ်မကလိဂွံနူယၟုဂမၠိုၚ်မဒှ်ရ။ ၂။မန်လုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်ဏံ နူဒိုဟ်လဵုရော အ္စာဝၚ်မန်တံဂှ် မန်ပိုယ်လုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်ဏံ နူဒိုသ်သၟဝ်ကျာရောၚ်-သ္ဂးရ။ မန်တံပ္တန်ကၠုၚ်ဍုၚ်ပ္ဍဲဇရေၚ်ၜဳ ယာန်သဳကြုၚ်ရောၚ်လေဝ်ဟီုရ။ အ္စာဝၚ်ဗၟာတံဂှ် မန်ပိုယ်လုပ်ကၠုၚ်နူဒိုဟ်ဗၟံက်တုဲကေၚ်မံၚ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲဒေသတွဵုရး ကာန်တုၚ်ရောၚ်-သ္ဂးအိုတ်ရ။ အ္စာဝၚ်မန်လ္ၚဵု ယိုက်ဗက်အ္စာဝၚ်ဗၟာတံတုဲ ချူဗက်အတိုၚ်လညာတ်ညးတံလေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ တွဵုရးကာန်တုၚ်ဂှ်နွံသၠုၚ်ကျာၜဳယာန်သဳ ကြုၚ်,ဗၟံက်ဍုၚ်ဗဳယေက်နာမ်ဏီရ။ ယၟုၜဳယာန်သဳ ကျာန်ဂှ်ဒှ်မံၚ်ယၟုမန်ကီု၊ မၞိဟ်ဒေသတံဂှ် သုၚ်စောဲလဝ်ဝေါဟာမန်ဗွဲမဂၠိုၚ်ကီု၊ ၜဳယာန်သဳကျာန်ဂှ်နူကုန်ဒဵုတိဗက်ဟဳဇွောဝ်အာလဒေါဝ်ဍုၚ်ကြုက်ဒဵုကဵုစိုပ်ဍုၚ် ရုၚ်ဟာဲကီုတော်ရံၚ်မ္ဂးဂကူမန်စကၠုၚ်နူကာန်တုၚ်ဂှ်ဒှ်ဟွံမာန်ရ။ပ္ဍဲကာန်တုၚ်ဂှ်မံၚ်ကၠုၚ်ကီုလေဝ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဟီုဟွံဂွံရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂကူမန်တံဂှ် နူဒဵုသၟဝ်ကျာ လုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်ပိုယ်ဏံကီု၊ ဍုၚ်ဒွါရဝတဳ(သေံ)ကီု၊ ဍုၚ်ကမ္ဗုဇကီု မဒှ်ရ။ ဒွါရဝတဳလီုတုဲမှ စိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်ရာမညဏံဟွံသေၚ်။ မန်ဒွါရဝတဳကေုာံမန်ရာမည (ဍုၚ်ဗၟံက်+ဍုၚ်ပလိုတ်)ဝါဍုၚ်ဝွံ မွဲဒမြိပ်ဓဝ်လိက်ပတ်ယေန်သၞာၚ်ဇၞော်-မောဝ်ရာၚ်ဆာဲကၠုၚ်ရောၚ်ဂှ် ယၟုယၟာမန်တြေံတြဟ် ညးဂူတံ,ခါသဳတံ ထ္ၜးမံၚ်သာဓကရ။ မွဲသာ်ပၠန် ယဝ်ရလုပ်ကၠုၚ်နူဒိုဟ်ဗၟံက်မ္ဂး တၞောဝ်ဒတောဝ်မန်မပ္တံဂကူ မုဏ္ဍဆာန်တာ(လ်)၊ခါသဳတံဂှ် ဂွံစိုပ်အာတွဵုရးအာသာမ်၊ ရးမဇ္ဇျိမဒေသတေံဟွံလောဲရ။ ယၟုကွာန်၊ ယၟုဍုၚ်၊ ယၟုဘုတ်ဘာစေတဳ မၞုံမံၚ်ပ္ဍဲလတူဍုၚ်ပိုယ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂၠၚ်တံဂှ် စၞောန်ထ္ၜးမံၚ်ဒဒှ်ရ မန်တံစိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်ဏံနူဒိုသ်သၟဝ်ကျာရ။ ကာလချိုတ်-စွံက္ဍိုပ်, ကေတ်ဏာက္ဍိုပ်လ္ပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် ပြာကတ်မံၚ်ရ။ ဒၟါနူယၟုမန်သှ်ေဝက်မံၚ်ပ္ဍဲဒေသတံဂှ်တုဲ ဂုဏ်ဖဵုဝၚ် ပတန်ၚုဟ်ဟွံမာန် ဂမၠိုၚ် မံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်ရ။ ၃။ ဂကူပျူ အခိၚ်လဵုကၠေံအာရော- ကြုက်တံကော်ခဴစဂကူပျူတံ "ပိယော" -(PINO)၊ မန်တံတံကော်ခဴစ "တိရ်စူလ်" ရ။ ဍုၚ်ဗဳသၞဴ ရာဇဌာနဳပျူတံဂှ် ပ္ဍဲ အေဒဳ-၅ က္ဍိုပ်ကၠံဂှ် ဖူနန်အၚ်ပါယာဗတိုက်ပလီုထောံရောၚ်-ဂှ် အ္စာဝၚ်ဗၟာတံ ထေၚ်သၠေဟ်တဴရ။ ဍုၚ်သဳရိခေတ္တရာ(ပြည်)ဂှ် ပ္ဍဲအေဒဳ (၈)က္ဍိုပ်ကၠံဂှ်သၟိၚ်ပျူလက်ကြဴအိုတ် သဳဟဝိကြမ ဂ္ဇံနန်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ လက်ထက်သၟိၚ်ဝွံ ယေန်သၞာၚ် ပျူတံဇၞော်မောဝ်ရာၚ်ဆာဲစိုပ်ကၞောတ်အထောတ်ရ။ သၟိၚ်သဳဟဝိကြမဂှ် ပ္ဍဲအေဒဳ-၇၁၈, စဴအာသွဝ်တုဲလက် ကြဴဏံ သၟိၚ်ပျူအဆက်ပိုတ်အာရ။ညးမွဲကဵုမွဲဟွံညဳ သကအ်ရ။ သၟိၚ်မအုပ်ဓုပ်ဂကူပျူတံသီု ဖအိုတ်ဂှ်ဟွံမွဲရ။ သၟိၚ်ဒေသညးကဵုညးဂှ်နွံမံၚ်ဏီရ။ ပ္ဍဲအေဒဳ-၈၃၂-ကာလကြုက်နန်ချံၚ်တံကၠုၚ်ဗတိုက်ဂှ် ဍုၚ်ပျူသီရိ ခေတ္တရာလီုအာရ။နူဂှ်ပတန်ဍုၚ်ဟာန်လေန်ပၠန်ရ။ ဍုၚ်ဟာန်လေန်လေဝ် ဒုၚ်ဟွံလံရ။ လ္ၚဵုဟီုကြုက်ဗ္တိုက် လ္ၚဵုဟီုပၟတ်ဒဵုဂတိုဟ်ဍုၚ်ဟာန်လေန်လီုအာရ။တော်ရံၚ်ကဵု ဂကူဗၟာတံ စိုပ်မံၚ်ဗကာံဍုၚ်ပျူတုဲ ဗၟာတံဟွံ ဗတိုဟ်-ဟီုဟွံဂွံ။ ဂကူပျူတံဂှ် ကဵုဂကူဗၟာတုပ်တုပ်ဟီုဂှ် ဒးဗ္စာရဏာရ။ ဥပမာ-ဂကူညးဂူကဵုဂကူမန်တံ လောန်ကၠုၚ်ၜိုတ်(၈၀၀)သၞာံတေံဒှ်ကၠုၚ်မွဲဂကူဓဝ်ကီုလေဝ် လၟုဟ်ဟွံကၠိုဟ်အရေဝ်ညးသကံရ။ ဂကူဗၟာကဵုဂကူပျူတံဂှ် ဒှ်ဂကောံ တိဗက်တဝ်ပါမေန်တုဲ အရေဝ်တုပ်-ဟီုဟွံဂွံ။ ကရေၚ်ကဵုကချေၚ်တံလေဝ် အ္စာတံစုတ်လဝ်ပ္ဍဲဂကောံတိဗက်တဝ်ပါမေန်ကီုရ။ ရ မျှာၚ်ညးတံ ပဲါနူဟွံတုပ်ကဵုဗၟာတံ သက်သက်ရ။ ရ မျှာၚ်ညးတံ ပဲါနူဟွံတုပ်ကဵုဗၟာတံဂှ် ကြပ်မံၚ်ကဵုမန်တဴဏီရ။ နူစတမ်တေံ ပျူကဵုဗၟာတံ ဟီအရေဝ်တုပ်ကဵုဒှ်ကၠာရ။ ပြဆာဲမံၚ်ညးသကံပွိုၚ်(၉၀၀)သၞာံတုဲအခိၚ်တေံ ဂၠံၚ်ဆက်ဆောံ ဟွံမွဲတုဲ အရေဝ်ဂွံဆက်တုပ်အာပၠန် အခေါၚ်အောန်လောန်ရ။ အ္စာဝၚ်ဗၟာတံချူမ္ဂး ဂကူပျူတံဂွံကၠက်ဂှ် ဗဝ်စုတ်ဒုဟ်လတူမန်,ခမေန်,ကြုက်တံရ။ ဆဂး-ဒၞါဲဍုၚ်ပျူတံဂှ် ဂကူဗၟာတံဂ္ဇံလဝ်ဂှ် ရုပ်ရဴပရေံမံၚ်ရ။ မန်ဂွံၚိတ်ပျူတံဂှ်လ္ပဟီုဏီ၊ အခိၚ်ပျူတံကၠက်အာဂှ် မန်တံနွံကဵုဍုၚ်ဟွံသေၚ်ရ။ နွံမံၚ်သၟဝ်တဲဗၟာတုဲ ညံၚ်ဂကူဇကု ဟွံဂွံကၠက်အာဂှ် ဒးရုန်ဂစာန်မံၚ် ဟွံသံက်သာလးလးဂှ် ဇၟာပ်ညးအဲမတ်တၟးမံၚ်သီုဖအိုတ်ရ။ ဂကူပျူတံဂှ် ကၠအ်အာပ္ဍဲတဲဗၟာတံတုဲ တာလျိုၚ်ပ္ဍဲမန်,ခမေန်,ကြုက်တံဟွံမွဲရ။ ဂကူမန်ကဵုပျူတံ ဒှ်ကၠုၚ်ပၞာန်မွဲလှ်ေဟွံဆဵုရ။ကာလပၞာန်ကြုက်တံ+ခမေန်တံဓလဵုခၞံၚ် ကၠုၚ်ပၠံၚ်တိဍာ်မ္ဂး မန်ကဵုပျူတံ တံၚ်တဲညဳသာတုဲ စဵုဒၞါကၠုၚ်တိဍာ်ဇကုအိုတ်ရ။ အတိုၚ်အ္စာဝၚ်ဗၟာတံဟီု-ပျူတံဖေက်ဘဲမန်တုဲပြံၚ်တိုန်အာလပါ်ယှိုဝ်ဗဝ်တေံဂှ် ဒှ်ဟွံမာန်ရ။မူဟိုတ်ရောမ္ဂး ပ္ဍဲအေဒဳ ၈၃၂ သၞာံဂှ်ဍုၚ်သဓီုလေဝ် ဒၟါနူလီုအာကီုမဒှ်ရ။ ဒၟါနူဘဲပၞာန်ကြုက်တံတုဲ ပျူတံမွဲဓဝ်ဟွံသေၚ် ဒးပြံၚ်ဍုၚ် မန်တံလေဝ်ဒးပြံၚ်ဍုၚ်ကီုရ။ ပျူတံဂှ် ဍုၚ်ဗိသၞဴလဵု စိုပ်သိရိခေတ္တရာ၊ သိရိခေတ္တရာလီု စိုပ်ဟာန်လေန်(ဟာန်လေန်ဂှ်နွံမံၚ်ဒိုဟ်ဂၞဲ ဍုၚ်ယှိုက်ဗဝ်(၁၁)တိုၚ်ရ)မဒှ်ရ။ မန်တံဂှ် ပထမသဓီုလဵု-စိုပ်သဓီုဒုတိယ၊ သဓီုဒုတိယလီု-စိုပ်သဓီုတတိယ၊ (ပထမသဓီုကဵု တတိယသဓီုဂှ် သဓီုလၟုဟ်ဝွံရ။ ဒုတိယသဓီုဂှ် နွံဇိုၚ်ဒဵုကေလာသရောၚ်-အ္စာတံသ္ဂးရ။)မဒှ်ရ။ မန်ကဵုပျူတံ ဟွံတၟေၚ်ညးသကအ်ရ။ ဂကူမန်ကဵုပျူဒဒှ်ရညိသာမံၚ်ညးသကံဂှ် ယၟုယၟာကပေါတ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ထ္ၜးမံၚ်သက်သိရ။ စိုပ်လက်ထက်သၟိၚ်ဗၟာအနူရုဒ္ဒ (အနာဝ်ရထာ)ဂှ် သဓီုလေဝ်လီုအာတုဲ စှ်ေအာသၟဝ်တဲဗၟာ ညံၚ်ရဴပျူတံကီုရ။ မန်ကဵုပျူဘဝတုပ်ရ။ သၟိၚ်အနဝ်ရထာဂှ်နူ AD-1044-စိုပ်-AD-1077သ္ပသၟိၚ်ရ။ သၟိၚ်ဗကာံလက်ကြဴအိုတ်ဂှ် သၟိၚ်ပေက်ကြုက်(AD-1256-1287)မဒှ်ရ။ခေတ်ဗကာံဂှ် ပွိုၚ်-234သၞာံတန်တဴကၠုၚ်ရ။ ဂကူပျူတံဂှ် ဒဵုကဵုစိုပ် AD-1248ဟွံကၠက်ဏီရ။ပ္ဍဲလိက်တၟံညံၚ်ယျၚ်ကျိတမိ မချူကှ်ေလဝ် AD-1233ဂှ် ယၟုဂကူပျူ,ဂကူမန်တံပါမံၚ်တုဲ ဒဵုကဵုအခိၚ်ဏံ ဂကူပျူတံနွံမံၚ်ဏီရောၚ်ဂှ် ပြာကတ်အာရ။ ဂကူပျူတံ နန်ကၠေံအာပွိုၚ်(၄၀၀)သၞာံပြၚ်ပြၚ်တုဲမှ ဂကူကၠက်အာရောၚ်မဒှ်ရ။ဂကူမန်တံဂှ် စိုပ်လက်ထက် သၟိၚ်ပေက်ကြုက်မှ ဂွံတိတ်ဗၠးနူသၟဝ်တဲဗၟာရ။ ဒၟါနူဆဵုယၟု ကမၠောန်မောၚ်မပျူတံပ္ဍဲလိက်တၟံတုဲ အခိၚ်ပျူတံကၠေံအာကီု၊ ကၠေံအာပ္ဍဲတဲညးလဵုကီု၊ ညးဂှ်ၚိတ်ထောံကီု တြးဇာဥာဏ်တုဲ ညးကဝ်တံတော်ဆဒးအာရ။ ဂကူမွဲမွဲကၠေံကၠက်အာဂှ် မွဲတ္ၚဲဓဝ်မွဲဗတံဓၚ်ဟွံသေၚ်။ ကၠေံကၠက်အာသိုက်သိုက်ရောၚ်။ညးမၚိတ်တံဂှ် ဖျေံလဝ်ဂွန်တုဲ ဖန်ၚိတ်အာညံၚ်ရဴကၠန်ရောၚ်ဂှ် ယၟုကမၠောန်မောၚ်မပျူတံဂှ် ကဵုမံၚ်သတိကဵုပိုယ်ရ။တၚ်ယၟုမန်ညိမန်- အ္စာသုတေသနတံဂွံရုပ်ကျာ်ပရမံ ခေတ်အနဝ်ရထာချူလဝ်လိက်ပျူမွဲ၊ အ္စာချူဂှ်ယၟုမန်။ၜိုန်ရတၚ်လဝ်ယၟုမန်မ္ဂး။ "သီရိဗညာနော "ကီုလေဝ် ဂကူပျူတန်ဒှ်ရ။ ပ္ဍဲထွာဲတေံ ဂွံရုပ်ကျာ်ပရမံၜါ ခေတ်သၟိၚ်ကျာန်ယျေတ် ချူလဝ်လိက်မန်၊ အ္စာချူလဝ်ယၟုမန်သီုၜါ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ်-ဆဵုလိက်မန်ပ္ဍဲထွာဲတုဲ ဂကူမန်စိုပ်ထွာဲရ-ဟီုဟွံဂွံသာ်ဝွံ အ္စာဝၚ်ဗၟာ သဝ်လူသွးရ။ မန်ခေတ်ဗကာံတေံ တၚ်လဝ်ယၟုမန်ဖိုဟ် ဒးဒုၚ်ထောံ ဂကူပျူ။ ရးတနၚ်္သီတေံယၟုကွာန်မန်နွံပြာကတ်မံၚ်ဖိုဟ် ဒးဒုၚ်ထေၚ်မန်တံဟွံကေၚ်မံၚ်ရ။ အရေဝ်ဏအ်ဒှ်ဟွံဒှ်စွံလဝ်ကၠာတုဲမန်ပိုယ်ခေတ်ဏံ ဗွဲမဂၠိုၚ်ယၟုမန်ဟွံတၚ်၊ လိက်မန်ဟွံလေပ်တံဂှ် ဂတဏံ(၁၀၀၀)သၞာံပၠန်မ္ဂးအ္စာသုတေသနတံ စုတ်စရၚ်ပ္ဍဲဂကူလဵုထေၚ်ရောၚ်။ ဘာမန်လ္ၚဵု၊ ကွာန်မန်လ္ၚဵု အတိုၚ်ယၟုမန်ဂှ်ဟွံချူ၊ ကၠာဲထောံဘာသာတုဲ ချူမံၚ်တံဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲဘာတံဂှ် ပ္ဍဲကွာန်တံဂှ် မူရဴဂကူလဵုမွဲမံၚ်ကၠုၚ်-အ္စာသုတေသနတံထေၚ်ရောၚ်။ ဥပမာ- "ဘာဇၞော်" ဂှ် ကၠာဲထောံ "ဘုရာကြီးကျောင်း"တုဲ ချူဟွံထေက်။"ဘာကျိုက်၊ဇနော"- သာ်ဝွံသ္ဒးချူအတိုၚ်ယၟုမန်ဂှ်ရ။ လိက်မန်ဂှ်နူလက်ထက်အနဝ်ရထာစိုပ်လက်ထက်အလံၚ်စိသူ-ပွိုၚ် (၁၀၀)သၞာံဍောတ်ဍောတ် သုၚ်စောဲကၠုၚ်ပ္ဍဲနန်ဗကာံရ။ အမာတ်ဒဴဗညာမန်ဗၟာဟွံရုဲ သ္ဒးလေပ်လိက်မန်ရ။ ၜိုန်ရဒးဗတောန် လိက်မန်ကီုလေဝ် ဗၟာတံ ဒုၚ်ယၟုမန်ဟွံသေၚ်ရ။ တ္ၚဲဏံဂကူမန် ရဲဟွံလေပ်အရေဝ်မန်တံဂှ် သ္ပဟိုတ်ကဵုဟွံလေပ်အရေဝ်မန်တုဲ ဟွံဒုၚ်ယၟုမန်ဂှ် သ္ဒးအမ်သဝ်ရ။ ယၟုဍေံဂှ်လေဝ်ယၟုမန်ဟွံတၚ်လဝ်၊ အရေဝ်မန်လေဝ် ဟွံဗတောန်လဝ်ကဵုဍေံ၊ လိက်မန်ဂှ်သ္ၚောဲ၊ ကောန်ၚာ်ဗီုဏံဍေံထေၚ်ဍေံဂကူမန်ဟွံသေၚ်ဂှ် ဗျိဟွံထေက်ရ။ ပ္ဍဲအိန်ထံၚ်မၞုံကဵုပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ်လ္ၚဵု မဍုက်ကေဝ်မံၚ်ကေုာံ ညးမချူလိက်ဏံဝွံ ညးတံသုၚ်စောဲယၟုမန်အလုံသ္ၚိရ။ကောန်ညးတံ ဟီုအရေဝ်မန်ဂွံသီုဖအိုတ်ဟွံသေၚ်ကီုလေဝ် "အာဲဂကူမန်" သာ်ဝွံဍေံတံ ဂံၚ်ဒုၚ်ယၟုသီုဖအိုတ်ရ။ ဒၟါနူဟွံလေပ်လိက်မန်,ဟွံလေပ်အရေဝ်မန်တုဲ ဟွံဒှ်ဂကူမန်ဂှ်အဓိပ္ပါယ်ဟွံမွဲရ။ ပ္ဍဲဍုၚ်လက်တေန်အမေရိကာန်ဗွဲမဂၠိုၚ်တံဂှ် အရေဝ်,လိက်ပတ်ညးတံကၠေံအာပ္ဍဲအကြာဘာသာကဵုလဵုနဳကီုလေဝ် ယၟုဂကူညးတံ ညးတံဟွံကၠဟ်။ စိုပ်မွဲတ္ၚဲညးတံဟွံကၠဟ်။ စိုပ်မွဲတ္ၚဲညးတံဂွံဗၠးၜးရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်တ္ၚဲဏံ ဂကူမန်တံ ထေက်ကဵုဒးစွံသတိအိုတ်ရ။ ၜိုတ်လဵုဒှ်ဒှ် ယၟုဇကုကီု၊ ယၟုဒေသဇကုကီု၊ ယၟုမန် သ္ဒးဒှ်ရ။ ဂွံဆဵုညးယၟုကၠာဲမံၚ်တံဂှ်မ္ဂး ဒးကဵုလညာတ်ထေက်ရ။ ဒးသောၚ်ကလးၚုဟ်မးယၟုထေက်ရ။ "ဂကူမန်ဂှ် ဂျိုၚ်မံၚ်ကဵုယၟုမန်မွဲမရောၚ်"ဂှ် ဒးကဵုသမ္တီထေက်ရ။ သ္ၚိဌာန်ဇကုဘုတ်ဘာဇကု၊ ကောန်ဇကု ကောန်ကွးဇကုတံဂှ် ဒးခုတ်ခဴကၟုမန်ထေက်ရ။ အယာံမာတ်မိ,နာဲမိမံၚ်ဂတဂှ်မွဲမဓဝ် ဟွံရုမ်ဂပ်ဏီဂှ် သ္ဒးကဵုပညာထေက်ရ။ ကၟိန်ဍုၚ်ပိုယ်ဝွံဒက်ပတန်လဝ်နကဵုကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဂမၠိုၚ်ရ။ ကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် နကဵုသာ်အရံၚ် ဇကုအပိုၚ်ဂှ် ကယျိုၚ်ကယျဝ်မံၚ်ကၟိန်ဍုၚ်အိုတ်ရ။သွက်ဂွံကယျိုၚ်ကယျဝ်ကၟိန်ဍုၚ်ဂှ်ဂကူမန်တံ ဟွံဒးပြံၚ်သာ်ရ။ နကဵုသာ်အရံၚ်ဇကုအပိုၚ်ဂှ်ဟေၚ် ကယျိုၚ်ကယျဝ်မ္ဂး ကၟိန်ဍုၚ်လေဝ်တန်ဂကူပိုယ်,တွဵုရးပိုယ်လေဝ်တန်အာမာန်ရောၚ်။ နကဵုသာ်အရံၚ်မန်မတွံဂး လိက်ပတ်ဘာသာ,သာသနာ,ပညာဂကူမန်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ကယျိုၚ်ကယျဝ်အာကၟိန်ဍုၚ်ထေက်ရ။ နကဵုယၟုမန်ဂှ် ဒက်ပတန်အာဝၚ်ဘဝကောန်ဂကူဇကုပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်ဏံထေက်ရ။ လက်ကြဴအိုတ်ဂှ် ညံၚ်ရဴစေဝ်ပၞောန်မရနုက်ကဵုပန် ဒှ်မံၚ်ဒတန်ပ္ဍဲမဂ္ဂဇြေန်မန်လဂံါအာဇာနဲကီု ဇၟာပ်ဂကောံမဂ္ဂဇြေန်မန် သ္ပဒတန်စေဝ်ပၞောန်ဝွံထေက်ရ။ ✍ ရာမည-မာံဝါန်ၛာဲ✍ ကွာန်ကအ်သိုခ် သၞောဝ်စိုပ်တွဵုရး ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာဏံမ္ဂး "မွဲတ္ၚဲဂကူမပဒတဴ ပ္ဍဲတွဵုရး ဒၞာဲတံဂှ်တံဂှ် အာတ်မိက်ကၠုၚ် မိက်သၠာဲယၟုတွဵုရးမ္ဂး သၠာဲကဵုမာန်ရောၚ်" ရံၚ်ကဵုပိုဒ်ဏံတုဲ ပ္ဍဲတွဵုရးမန် မၞိဟ်ဟီုအရေဝ်မန် အောန်အာမ္ဂး ယၟုမ္ဂး "တွဵုရးဍုၚ်မန် " ဂှ် ပြံၚ်လှာဲအာ ယၟုတၞဟ်မာန်ရောၚ်၊ စွံသတိကဵုဇၞော်ညိ။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]]) ၂၀:၂၈၊ ၈ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630) == ဍိက်တၠအဝဵုပၞာန် == ဍိက်တၠအဝဵုပၞာန် ယွံကလောပိုဲ ဟိုဲမန်မွဲသကအ် ဂွံတီလဴကဵု ဒှ်ဖဵုဗိုန်ဇၟအ် နေဝေန် သာန်ယု ယၟုဗမာတအ် ဗော်ပၞာန်ဂမၠိုၚ် ပိုၚ်လဝ်ဍုၚ်ဏအ် ပေၚ်စှ်ၜါသၞာံ ပယျာံဟွံပၠအ် ဍန်ဂြက်ဇဳဂၠံၚ် ပၠံၚ်ၜးတေံဏအ် ဗက်သီဗၞိက်တိုက် ဍိုက်ယာန်ဂဇအ် လောဘဖအဴ ထဴသီတိကၠအ် လုံကောန်ရးဍုၚ် ဒုၚ်ပျဲရေက်ကအ် ပၞာန်ဂွှံအဝဵု ညျြါံ က်ကဵု ကှအကြှအြ ဗက်ကိတ်ဗက်ကဳ သၚဳညးဂြိပ်တၚအ် ဓဇနျလောနျကဲာ ဟဲာက္ကဵုတမွအျ စှၜါသၞာံဏအှ ဝးကအသှုါဆှီ နူဂှ်သၠာဲပြံၚ် ညံၚ်ဒးအလီ လပါ်တံသွံ စွံလဝ်မွဲလၚီ ပိပိမသုန်(၁၉၇၃) သၞာံတုန်ဂေါဝ်မြီ မြေက်ကသဵုအဴ တြဴစွေက်ကြအ်ဆီ ဍှုါရှးဟှံပဲါ ရဲုမဲာအလီ ပၞာန်အပ်အဝဵု လၚဵုမိပ်ဂြိုၚ်အီ လလံကဵုပြဟ် မွဲတၚဲဒှ်လၞီ သမတလေဝ် နေဝေန်ကြအ်ဆီ မန်ညံၚ်ဂွံသၠေက် ဍေံပေက်ဟဇီ မိၚ်ဒးၚုၚ်ၚ ဂွဂွဗြီဗြီ ရုဲမာဲအလီ ဒှ်လၞီရိုဟ်တၚဲ သၞာံလတူဂှ် ဟီုသှ်ဗဗွဲ ဂိတုပုဟ်ကၠာ ဖါမံက်စှ်မွဲ ကဵုဍုၚ်မန်ရ ပစၟတ်လဝ်တၚဲ နေဝေန်သာန်ယု ဂးယၟုညးအဲ ဒှ်အလဵုသဳ ပိုၚ်ပြီဂၠိုၚ်နဲ ဍာံဂှ်ဟွံကေတ် ဗၠေတ်ရောၚ်ဗဗွဲ ကဵုဍုၚ်မန်ဂှ် ရှ်ညိဟွံမွဲ ဂကူဂွံကၠေအ် လှေအ်လှန်ဂၠိုၚ်နဲ ဍုၚ်မန်ဍုၚ်ပၠက် ခိုဟ်သွက်ညးမွဲ မူသာ်ရောတၟေၚ် ပထေၚ်ညးအဲ ဍုၚ်မန်ဍုၚ်ဍိက် ရပ်ဇိက်ရိုဟ်တၚဲ ညိရောဟွံတၟေၚ် ဒးထေၚ်ညးအဲ ညးဂဇံခုၚ် ပေၚ်ဗုၚ်ရိုဟ်တၚဲ မန်ဍိက်ဗမာ ယာမုက်ဒုၚ်နဲ အခေါၚ်မန်ကၠက် သွက်ဇကုမွဲ ဍုၚ်ဟွံဗဗွဲ တုပ်နဲကောန်ဍိက် ရဲမန်ဒုၚ်ဂိ ညိဟွံမွဲပၟိက် အခေါၚ်အဝဵု စဵုဇာစဵုနှိက် ကၠောန်ပၠန်ဒှ်လုတ် စုတ်ထံၚ်စုတ်ထိက် ဂကူဟွံသၠုၚ် ဍုၚ်မန်ဍုၚ်ဍိက် မန်ကေတ်ဟွံကဵု ပလဝ်ကၠဵုကၠိတ် မန်ဟွံကေတ်ဂှ် ဗဒှ်ခိုဟ်ပိက် မန်ညးဂရိုဟ် မန်ဒိုဟ်မန်ကၞိက် မန်ဏအ်ရောၚ် ဂွံဖဵုဒှ်ဍိက် ဒုၚ်ဇက်ဒုၚ်ဇိက် မန်ဍိက်နေဝေန် ကှ်ေကဲလၚုလၚန် ဍုၚ်မန်ဟွံထၞေန် ညိရောစောဲစပ် ကၞိပ်တိက်ကဝေန် ဂွံဆယၟုပညုၚ် ဍုၚ်မန်ပိုတ်ကြေန် မူသာ်ရောဒှ် ဟွံသၟဟ်မၚ်ဇေန် ညးဒုၚ်ဂစိုတ် တဲပိုတ်ဇိုၚ်လၟေန် မူဟွံပကဵု တုပ်ကၠဵုဂျာပေန် ညးဆာန်မန်ဍိက် ဗက်ကိတ်ဗက်ကဟေန် မန်ဍိက်နေဝေန် ထၞေန်ကဵုဍုၚ်ပၠက် မန်ညံၚ်ဂွံကၠက် ဍုၚ်ပၠက်ဍုၚ်ဍိက် မန်ဏအ်ရောၚ်ကဵု ဂွံဖဵုဒုၚ်ဇိက် မန်ဒုၚ်ဒဒိုက် သီုကွိုက်သီုထၞိက် ဍုၚ်မန်‌ဍေံကဵု ညးလဵုရောဘိက် မန်ရဲနေဝေန် ဒက်ဂြေန်စတိက် စၚ်ခဗာဲကၠာ စကာရပ်ဇိက် မန်ဏအ်ပဇၞော် ဍေံကော်ဍေံဘိက် ရပ်ဗဂန်ဟေၚ် ညံၚ်ပြေၚ်ဂၠဴဇိက် ဗီုပြၚ်ဍုၚ်လၟုဟ် ဒုဟ်ဟွံဗၠးဍိက် သွက်ဂကူမန် ဆီနန်ပြိုက်သိက် ရဲညးတၠကောန် ဗတောန်ဗှ်လိက် ရေၚ်တၠုၚ်ဟွံမာန် ကွာန်ပိုဲနွံပၟိက် ဍုၚ်ပၠက်ဍုၚ်ဍိက် လိက်ပတ်ကၠေံအိုတ် [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]]) ၂၀:၃၃၊ ၈ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630) == မဟာဗျူဟာဂွံဂွံဖျောန်အရံၚ်ချီဒနာဲသာ်ဍာဲဂှ်မာန် ဒးပဓာန်နဲပတန်သာသနာမန် == မဟာဗျူဟာဂွံဂွံဖျောန်အရံၚ်ချီဒနာဲသာ်ဍာဲဂှ်မာန် ဒးပဓာန်နဲပတန်သာသနာမန် ------------------------------ ရံၚ်ကဵု ၂၀၂၀ ဏအ်မ္ဂး အတိုၚ်တိဍာ်မန်ဖအိုတ်လ္ပဟီုဏီ ၜိုတ်တိဍာ်နွံသၟဝ်ယၟုတွဵုရးမန်ဂှ် မန်ဟွံဂွံအခေါၚ်ကျမာဲပေၚ်ၚ်။ ညအ်ဂှ်တာလျိုၚ်ဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ရ။ ဇေတ်တ်ၜိုတ်ဟွံဇၞးကီုလေဝ် ဇၟာပ်ပွိုၚ်ဍုၚ် ၜိုတ်ကျ ဒးဂံၚ်ပြိုၚ်။ ညအ်ဂှ် အခေါၚ်ကျဟွံမွဲဏီမ္ဂး ဂွံဇၞးဂှ်လအ်မံၚ်ညိဏီ။ ဂွံဇၞးနကဵုပေဲါပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မွဲဟီုဂှ် ညံၚ်ပေဲါပတိုက်ပၠန်ဂတး မွဲပေဲါ မွဲတမြိပ် ကၠောန်ဂွံဟွံသေၚ်။ ဒးအာကဵုဗျူဟာဟေၚ်ရ။ မုဟိုတ်ဂွံဟီုရောတှ်ေ မန် ရဲစွံဒၞဲါဟွံဒးဏီဂှ် မုဒှ်ဒှ်ကၠုၚ်ဂၠာဲမံၚ်သၞကဵုလကျာ် ဗွဲတၟေၚ်အဲ " ဟိုတ်နူ လကျာ်လၟိုဟ်ဂၠိုၚ် ၊ ဟိုတ်နူညးရုၚ်သ္ၚာဂၠိုၚ်ရ " ဇြဟတ်ပၞာန် ဇြဟတ်မန် ယအ် " ညအ်ဂှ် လညာတ်ရဲစွံအိက်ဒၞဲါဟွံဒးတအ်မွဲရဒးဟီု။ တ္ၚဲဏအ် လကျာ်မန်အိုတ်အာ တ္ၚဲဏအ်ဂကူမန်ပြံၚ်အာရ။ နတဲဂှ် ရံၚ်ကဵုကွာန်မန် ဒှ်ဘာလကျာ်ဗၟာ ဘာမန်သုၚ်စောဲဝေါဟာဗမာမ္ဂး သက်သဳဏအ်ကၠိုဟ်ကေတ်လုပ်ရ။ ဒၞဲါဏအ်မိက်ဂွံဟီုဂှ် စၞးဒးဟီုမံၚ်ကဵုလကျာ်မန်ဂၠိုၚ် ဇြဟတ်ပၞာန် ဇြဟတ်ညးကဵုမာဲယှအ်ဂှ် သြန်ဇကုတအ် မပၠေၚ်မံၚ်အကြာသ္ဘၚ်ဘာသာ ဌာန်ကွာန်ဇကုဂှ် ပကောံတုဲ ဗက်ရာန်တိ ပတိုန်ဘာ ဗဒှ်ဘာတုဲ ဌာန်ဘာလကျာ်မန်ဟွံမွဲညိ။ အခါဂှ်မ္ဂး ဌာန်ဂှ် တိဂှ် ဗၞတ် ၃၀ သၞာံ ၄၀ သၞာံမ္ဂး ဒှ်ကၠုၚ်ဇြဟတ်မန်ဟေၚ်ရ။ ၜိုန်ရဟွံဒှ်မန်ကီုလေဝ် အောန်အိုတ် ညံၚ်ဍေံဂွံစုတ်ကၠုၚ်မာဲကဵုဗော်မန်ဇကု ဒးဂစာန်ဂွံ ဂစာန်မာန်။ ကဆံၚ်ၜိုတ်ဏအ် ချပ်လဝ်ဟွံမွဲ ချပ်ဟွံလုပ် ဗက်ဟရာံမံၚ်လကျာ်ဗၠာဲ သက်က်ဂှ် ဂၠံၚ်ဒးဟွံသေၚ်။ လမုဟ် ဘာလကျာ်မန် ပအပ်ထောံလကျာ်ဗမာ ကွာန်မန် ၁၀ သၞာံဟွံပေၚ် ဒှ်အာဗမာ (ဗမာသာမညဟွံသေၚ်၊ ဗမာဍဟ်မန်ဒှ်ကၠုၚ်မာန်) လပါ်သၚ်မန်တအ်လေဝ် ကမၠောန်ပတိုန်သာသနာဂှ် ကဆံၚ်ဂိုဏ် ကဆံၚ်ကွာန် ဒးချပ်ဇန်ထေက်ရ။ ညအ်ဂှ်ကမၠောန် ကောန်သာသနာတအ်ဒးကၠောန်ရ။ လကျာ်ဗမာ ညးတအ်ဂစာန်ပတိုန်မံၚ်သာသနာ အကြာတိဍာ်ချေၚ် ကချေၚ်တအ် ပရဲညးတအ်တိတ် ၂ လပါ် မွဲသာသနာ ညးတအ်တိုန် ၂ ဂကူညးတအ် ဗျာပ်တြး။ ကမၠောန် ပတိုန်သာသနာ missonary ဟီုဂှ် အၚ်္ဂလိက်လေဝ် သုၚ်စောဲလဝ်ရ။ ကိုပ်ကၠာနူဒပ်ဍေံဟွံအာမ္ဂး သၟာပတိုန်သာသနာ ဍေံစိုပ် တုဲမ္ဂး ဒပ်ပၞာန်ဍေံဗက်စိုပ်။ မန်ပိုယ်လေဝ် ဒးမံၚ်ကၠာ်ဏအ်ရသေၚ်ဟာ။ နဲသီကေတ်တိဍာ်ဇြဟတ်ဂကူၜေတ်တ်၊ တီဖိုဟ်ရနဲ ဆဟွံကလေၚ်သုၚ်စောဲ။ ဌာန်တိဍာ် နူကျာ်ထဝ် စဵုစိုပ်သထီုဂှ် ပွိုၚ် ၁၀ သနာံ ဘာမန် ဒးဒှ်မုစိဘာ၊ ပွိုၚ် ၂၀ သၞာံ မုစိဘာ ၊ ပွိုၚ် ၁၀၀ သၞာံ မုစိဘာ နကဵုကသပ်ကမၠောန် ကဆံၚ်သၚ်ဂကူဟီုဟ ို ကဆံ၎်ဂိုဏ်ညးကဵုညးဟီုဟီု ဒးချပ်ဇန်ကမၠောန်ပတိုန်သာသနာရ။ ညအ်ဂှ်သွက်မဟာဗျူဟာရ။ ဘာဒှ်တုဲ ဒးကာဗက်ဟေၚ်ရ။ ဒးကာဗဒှ်ဘာတုဲ လကျာ်ဗက်ဟေၚ်ရ။ ဂွံကလေၚ်သီတိ ဂွံဗဒှ်ဇြဟတ်ဂကူပၠန်ဂှ် ဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဗော်ရပ်လွဟ် ကေုာံ သၚ် တအ်ကီု သီုကောန်ဂကူမန်တအ် ဗဒိက္ဍိုပ်တုဲ လကြဴကမၠောန်ပတိုန်သာသနာမန်ဂှ် ဇြဟတ်မန်ဗီုလဵုသ္ဂောံဆက်ဗက်အာဂှ် ဒးသီကၠဳရ။ လမုဟ်ဂှ် ဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်လေဝ် ပတှ်ေမံၚ်ဇြဟတ်မၞိဟ်ကၠးကၠး ဒၞဲါလဵုမန်တီုရ ဂံၚ်လုပ်ပြိုၚ်၊ နကဵုအစဳအဇန်ဗော်လေဝ် ဒၞဲါဒးဖံက်ဂၠံၚ်တၟိဂှ်ဟွံဂံၚ်သုၚ်စောဲဇြဟတ် ဗွိုက်ဘာသာပၠန်လေဝ် တုပ်ကဵုရဲမာဲကီု ဒၞဲါလဵုမန်တီုရ ပကီုစုတ်။ အခါညးချူလိက် ပရေၚ်ပညာတုဲမ္ဂး ဌာန်ဒၞဲါတၟိမွဲ ၜိုန်ညံၚ်ဂွံဒှ်ဂကူမန်ဟွံမာန်ကီုလေဝ် အောန်အိုတ် ၜိုတ်ညးစုတ်မာဲကဵုဗော်မန် ညံၚ်ဂွံဒှ်မာန် ရန်ချပ်လဝ်နွံ။ Pic: TLT [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]]) ၁၂:၃၇၊ ၉ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630) == ၜံက် == ကြက်မၞိဟ်ဂှ်ပုၚ် ကြုက်ဍုၚ်ဂှ်ပၞာန် ကြုက်မၞိဟ်ဂှ်ဒှ်မံၚ်ပုၚ်ဖိုဟ် မူဟိုတ်မၞိဟ်စောဲၜံက်တံ ထပိုတ်ၜံက်ဟွံမာန်တုဲ ဟီုမံၚ်ၜံက်မွဲတၞုၚ် ပုၚ်မွဲပ္ၚာန်ဂှ်ရော? ထေက်ကဵုဒးသ္ပ သုတေသန လ္တူၜံက်ဏံထေက်ကွေံရ၊ ၜက်ဏံဂှ် သုၚ်ကၠုၚ်နူစကဝ်တန်ရဟာ? သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ် ဗီုလဵုဂွံစိုပ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲမၞိဟ်ရောဂှ် ယဝ်ရလ္ၚတ်မ္ဂး အတိုၚ်ဗွဲသၟဝ်ဏံ ဂွံဆဵုကေတကမာန်ရောၚ်- လောန်ကၠုၚ်သၞာံၜိုတ် ၜါလ္ၚီ(၂၀၀၀) တေံ မၞိဟ်ဂမၠိုၚ် စံၚ်တၞးဆု တၞံဆုတံဂှ် ကေၚ်ခရေတ်ကေတ်သၟုဟ်ဍေံ နဒဒှ်ဂဥုဲမွဲဂကူရ။ၜိုန်ဂှ်ခမူဗီုၜံက်တုဲ သုၚ်ဂှ် ဟွံကေၚ်ဆဵုကေတ်ရ။ သက္ကရာဇ်ခရေတ် (၁၄၉၂)ကောန်ဍုၚ်ယူရောပ်ပ မၞုံယၟု ကိုဝ်လာန်ဗာတ် ကၠုၚ်ဇရေၚ်တ္ကံ မဟာမာဗ္ဒဲါတိုက်အမေရိကဂှ်တုဲ ဂွံဆဵုကေတ်ညးအရိုၚ်ဂမၠိုၚ် စံၚ်ဒၟံၚ်တၞးဆုမွဲဂကူတုဲ ခရေတ်ဒၟံၚ် ယက်တၞးဆုဂှ် ဗွဲမသာယျေန်ရ။ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မၞိဟ်အရိုၚ်ဂှ်လေဝ် ဆက်ကွာဲကဵုတၟာဲတဲကုကိုဝ်လာန်ဗာတ်တုဲ ဂဥုဲတၞးဂှ် စိုပ်အာတိုက်ယူရောပ်ပတေံ ကီုရ။ မၞိဟ်အရိုၚ်နွံပ္ဍဲဇရေၚ် ဇိုၚ်ၜဳဍုၚ်ဗေန်နဳဇွဳဠာ ပ္ဍဲတိုက်အမေရိက သၠုၚ်ကျာဂှ် ထၜမ်လဝ် ဂဥုဲတၟးသီုညးဖ္အိုတ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက်စၟတ်သမ္တီပ္ဍဲသက္ကရာဇ် (၁၄၉၉)တေံရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဂှ်ကီု ကောန်ဂကူသပိန်ဂမၠိုၚ် အာစိုပ်တ္ကံဂျူဗာတုဲ ဂွံဆဵုကေတ်မၞိဟ်အရိုၚ်ဂမၠိုၚ် ခရေတ်ဒုၚ်မံၚ်သၟူ ခမူမွဲဂကူ သၠဟ်ညံၚ်ၜံက်ခမူ ခေတ်ပိုဲဏံကီုဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။ ရံၚ်ကဵုဟိုတ်စဏံတုဲ ဂဥုဲတၞးဏံဂှ် ကၠုၚ်နူဒေသတိုက်အမေရိကတေံဟီုစမာန်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် (၁၅၆၅) ဂှ် ဂဥုဲတၞးစိုပ်အာ ဍုၚ်အေန်ဂလာန်တုဲ အခိုက်သုၚ်ၜံက်တဝ်တံ ဂၠိုၚ်တိုန်ညံၚ်ဍာ်ဒဳကီုရ။ ဗွဲကြဴဏံ ဂဥုဲတၞးဂှ် ပြးဇးအာအလုံမွဲတိုက် ယူရောပ်မွဲတုဲ နဒဒှ်ဂဥုဲမွဲဂကူလေဝ် သုၚ်စောဲကၠုၚ်ရ။ ဗီုဒှ်ဂှ်ပ္ဍဲၜိုတ်ခရေတ် (၁၆၆၄-၁၆၆၆) တေံဂှ် ပ္ဍဲဍုၚ်အေန်ဂလာန်က္တဵုဒှ်ယဲ ပလိက်တုဲ မၞိဟ်ချိုတ်အာ ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ တၞဟ်နဂွံစဵုဒၞာယဲဂှ် မၞိဟ်သၟတ်ဂမၠိုၚ် မွဲတ္ၚဲမွဲတၞုၚ်ဒးသုၚ်ၜံက်ရ။ ရဴဝွံ ဂွံဆဵုကေတ်ပ္ဍဲလိက်စၟတ်သမ္တီရ။ ယဲပဲါနူဂှ်ပၠန်လေဝ် နဲလွဳယဲ ထဂိုဟ်စုတ်သၟုဟ်ဂဥုဲ ပ္ဍဲဂၠံၚ်ကသုၚ်အိက်လေဝ် နွံရ။ မဂဥုဲက္လိဂွံ နူအ တိုက်အမေရိကဂှ် ကၠောံအာတိုက်ယူရောပ်ပနူဂှ်ကၠောံအာတိုက်အာဖရိက တိုက်အာယှသကုတ်လ္ဒောဝ်ကေုာံ ဍုၚ်ကြုက်တံ ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ပ္ဍဲအခေတ်ဂှ် ဇၟာပ်မၞိဟ်တြုံသုၚ်ၜံက်လေပ်အာရ။ ယဝ်ရ ဟွံသုၚ်ၜံက်မ္ဂး ဟွံဒှ်မၞိဟ်တြုံခိုဟ်က္ဆံၚ်ဏံစိုပ်ကၠုၚ်ရ။ ညံၚ်ရဴမၞိဟ်ဒးစိုတ်ၜံက်ဂၠိုၚ်ဂှ် ဍုၚ်လ္ၚဵုလ္ၚဵုဂှ် ကၟာတ်စဵုဒၞာၜံက်လေဝ် က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ကီုရ။ ပ္ဍဲခရေတ် (၁၆၀၄)ဍုၚ်အေန်ဂလာန် လက်ထက်သၟိၚ်ဂျုၚ် (ကိုပ်ကၠာ) ဂှ် သုၚ်ၜံက်မ္ဂး က္တဵုဒှ်ယဲကဴဇြဏောဝ်ဟီုတုဲ စဵုဒၞာကၠုၚ်ကီုရ။ ခရေတ် (၁၆၃၄) ဂှ် ပ္ဍဲဍုၚ်ရုယှာ ညးသွံရာန်သုၚ်စောဲဂဥုဲတၞးတံ သီုဖ္အိုတ်ရပ်ဂွံမ္ဂး ရေက်ထပိုတ်ကၠေံမုဟ်ကေုာံကဵု ဒုဟ်ဒဏ်ဓဇန်ဓဇန်ကီုရ။ ညးမက္လိဂွံလောန်အာဒုဟ် ဂၠိုၚ်ကဵုအလန်မ္ဂး ဒးဒုၚ်ဘဲဒဏ်ဂစိုတ်ရ။ ပ္ဍဲ (၁၇) ဗွဝ်ကၠံတေံ ဍုၚ်ဒါၚ်မာတ် ဍုၚ်သွိဒေန် ဍုၚ်နလ်တာလာန် ဍုၚ်သေဿဠဳ ဍုၚ်အဝ်သကြဳယျကဵု ဍုၚ်ဟာန်ဂေရဳဂမၠိုၚ် ပ္တိတ်သၞောဝ်ဥပဒေ သုၚ်ၜံက်ဟွံဂွံကီုရ။ ဆဂးသၞောဝ်ဂှ် ဟွံဓလီုဖဍိုက်ကွေံကွေံရ။ နူဂှ် ဗီုဂွံစိုပ်ကၠုၚ် ၜံက်ခၟူနကဵုစက္ခောဏံ ဂှ် သၟာလအာတ်မစောဲၜံက်တံဂှ် ရာန်သုၚ်ဟွံမာန်တုဲ ဗက်ဂၠာဲကပှ်ဍုတ်ၜံက် ညးတၞဟ် ကၠဟ်လဝ်ဂှ်တုဲ ခမူကဵုစက္ခောတုဲသုၚ်ရ။စနူဂှ်တုဲ ကၠောံအာအလုံဍုၚ်ရ။ ပ္ဍဲ (၁၈) ဗွဝ်ကၠံ ပ္ဍဲဍုၚ်အဳတလဳကဵုဍုၚ်ပဝ်တူကဳ သၟာပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဂမၠိုၚ် ကၠောန်ခမူၜံက်နကဵုစက္ခောတုဲ ပ္တိတ်ၜံက်ရ။ ပ္ဍဲခရေတ် ၁၈၅၃ ဍုၚ်ဟာဗာနာတ္ကံဂျူဗာဂှ် ကၠောန်ပ္တုတ်ရုၚ်စက်ၜံက် ကၠာအိုတ်ရ။ ဆဂး ကၠောန်လဝ် ဗီုမၞိဟ်ဗြဴရတံခၟူလၟုဟ်ရ။ နူဂှ် သၟာပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဂမၠိုၚ် ညံၚ်ညးတၞဟ် စိုတ်ဂွံလုပ်စဂှ် ဂစာန်ကၠောန်လဝ် ကျေဝ်ကျေဝ် လိၚ်ကေတ် ကောန်သၟိၚ်ဒယှ်ဒယှ်တုဲ ကဵုတက်ဗီု ဗီုသုၚ်ၜံက်အကြာရုပ်ဒမျိုၚ်တံတုဲ မၞိဟ်သုၚ်ၜံက် ဂၠိုၚ်ကၠုၚ်ရ။ ပ္ဍဲဍုၚ်ပိုဲဏံဂှ် ပ္ဍဲအကြာရာဇဝၚ်ပိုဲမန်ကီု ပ္ဍဲအကြာတၞဟ်ဟ်ကီု ယဝ်ရလ္ၚတ်ရံၚ်ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်မ္ဂး ဨကရာဇ်မန်ပိုဲသုၚ်ဒၟံၚ်ၜံက် ကောန်ဂကူမန်ပိုဲ အခိုက်သုၚ်ၜံက် နွံမံၚ်ဏောၚ်ဂှ် ဟွံဆဵုကေတ်ရ။ ဆဂး အတိုၚ်ရာဇာဝၚ်ဗၟာတံမ္ဂး ၜံက်ဏံ စနူသက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၉၉၁) လက်ထက်သၟိၚ်ဗၟာ တလောန်မေန်တယျာ ဍေံတံဂှ် စိုပ်ကၠုၚ်ဒေသလပါ်ဍေံတံရ။ အခိုက်ဒုၚ်ကၟုဲ နပၠံၚ်ကဵု ဂဥုဲ သုၚ်ၜံက် ဒှ်အခိုက်ဗၟာတံရောၚ်။ ဆဂး လက္ကရဴဏံ ပ္ဍဲသက္ကကရာဇ် ၁၁၁၉ သၟိၚ်မန် ကၟိန်နန်မန် ဒးကဝ်အာတုဲ ဘဝဂကူပိုဲဒးမံၚ် သၟဝ်ဂကူဗၟာအယုတ်မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဂှ်တုဲ ယဲသုၚ်ၜံက်ဏံ ကၠောံကၠုၚ်နူကဵု ဍေံတံဂှ် အဲထေၚ်ကေတ်ရ။ ပိုဲတီကေတ် ဟိုတ်ဝၚ်ၜံက် ဒဒှ်စကၠုၚ်နူမၞိဟ်အရိုၚ်တံတုဲ သၟာပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဂမၠိုၚ် ပဂေတ်ဝေၚ်က္ဍဟ်လ္တူဘဝပိုဲဂှ်တုဲ ပိုဲကလေၚ်ပံက်ရံၚ်အဘိဓာန် ဟိုတ်ဖဵုရှ်သာဍေံပၠန်မ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ်မာန်ရ။ ပိုဲဇြောတ်ပြောတ် ပ္တိတ်ၜံက်မွဲတဲမ္ဂး ဗၞတ်ဗ္ၜတ်သၟုဟ်ဂဥုဲမတၟုဲတဴနကဵုဓါတ်ဂျိ, မပ္တံနေတ်ကဵုတောန်,ဘာနဇဵုပါၚ်ယေန်ကာဗန်မဵုနံက်သာ်,ပါၚ်ရဵုဖေန်ဖိနဝ်,ဖဝ်မေတ်အက်သေတ်,နာ်တရေတ်အက်သေတ်,အေက်ဇြဳတုန်တုန် တံပါလုပ်ခက်ဗာန်ဂွံကသအ်ညးသုၚ်ၜံက်ဂှ် (၉၀) က္ဍိုပ်ကၠံရ။ ပ္ဍဲကဵုဓာတ်ဂမၠိုၚ် ဓာတ်ကာဗန်မိနံက်သာ်မွဲပရေံဓဇန်အိုတ်တုဲ ဓာတ်နေစ်ကဵုတေန်ဂှ် ဒှ်ဓာတ်အဓိကပ္ဍဲၜံက်ဂှ်ရ။ ဓာတ်ဂျိဂမၠိုၚ်ဂှ် ပိုဲဇြောတ်ပၠောပ် ဂၠိုၚ်ကဵုအလန်မ္ဂး ဓာတ်ဂျိဂှ် ကောံဂၠိုၚ်ကၠုၚ်တုဲ ကဵုဒဒိုက်ကုခန္ဓကာယပိုဲမာန်ရ။ ဟိုတ်နူၜံက်တုဲ ယဲအဓိကက္တဵုဒှ်မာန်ဂှ် (၁) ယဲကဠေန်ပ္ဍဲကသအ် (ဒဳဗဳ) (၂) ယဲသ္ၚိကျာ်ကသအ်ဂုဟ်ဖေါဝ် (၃) ယဲကတေၚ်ကျာကသအ်ဂုဟ် (၄) ယဲဂန္ဓမာလာ (ဂေန်ဇြာ) ကသအ်ကေုာံဂန္ဓမာလာတၞဟ်ဟ် (၅) ယဲကောန်တၟံ (၆) ယဲဆီၜေတ် (ကတေၚ်ဆီဍန်) (၇) ယဲထိုၚ်စၞတံ က္တဵုဒှ်မာန်ရ။ ဟိုတ်နူသုၚ်ၜံက်တုဲ ခမုဟ်ယက်အိက်ၜံက်ဂှ် ခက်ဗာန်ဂွံကတေၚ်ကျာကသအ်တုဲ က္တဵုဒှ်လှေဟ်ရ။လှေဟ်ဂမၠိုၚ် ပလီုကၠေံ ကသော်ၜတ်တ် ပ္ဍဲကတေၚ်ကျာဂှ်တုဲ လံညိ ကတေၚ်ကျာဂှ် ကၟာတ်အာတုဲ ကတေၚ်ကျာ ပ္ဍဲကသအ်ဂမၠိုၚ် ဖေါဝ်တေၚ်ကၠုၚ်တုဲ မွဲခဏခဏခ္ဍက်တုဲ (Emphysema) စောဲဂွံလေပ်ရ။ ဓါတ်မလေပ်ဗဒှ်ကဵုယဲ ဂန္ဓမာလာ တၞဟ်ဟ်မပ္တံပ္ဍဲကသအ်,ပ္ဍဲဂၠံၚ်ယွီု ပါၚ်,လတာ်,တံဂှ် လေဝ် ပါလုပ်ဒၟံၚ်နဒဒှ်အဓိကမွဲတုဲ ညးမထၜမ်ဂဥုဲတဲဂှ် မလေပ်ဒှ်ယဲဂန္ဓမာလာပ္ဍဲပါၚ်လတာ်ရ။ ဓါတ်ဂျိခၟုဟကယက်ၜံက်ဂှ် ခ္ဍဳလျတ်ဒးမံၚ် ခန္ဓကာယပိုဲလၟိုန်တုဲ ကလာရုပ်ပိုဲက္တဵုဒှ် မူဟွံဍာံတုဲ က္တဵုဒှ်ယဲ ဂန္ဓမာလာမာန်ပေၚ်ပၚ်ရောၚ်။ ပဲါနူဂှ်ပၠန် ဓာတ်နဳကဵုတေန်ဂှ် မလေပ်ကဍန်ကဵုကတေၚ်ဆီတုဲ ညးသုၚ်ၜံက်လောန်န်ကာဲကာဲတံဂှ် က္တဵုဒှ်ယဲ ကတေၚ်ဆီဍန်တၞဟ်ဟ်သာ်မာန်ရ။ ကတေၚ်ဆီ ကောန်တၟံဍန်မ္ဂး ယဲကောန်တၟံမပ္တံကဵု ကောန်တၟံထအံၚ် ကောန်တၟံအုဲတံက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ရ။ ပဲါနူဂှ်ပၠန် ဆီနွံပ္ဍဲကောန်တၟံတေံဂှ်လေဝ် ကှ်ကလောံကၠုၚ်မာန်ရ။ ဗွဲတၟေၚ်တှ်ေ မၞိဟ်ဗြဴသုၚ်ၜံက်လေဝ်လေပ် သီုသုၚ်ဂဥုဲပလီုဂဝ်ပၠန်တှ်ေ က္တဵုဒှ်ယဲကတေၚ် ဆီကောန်တၟံဍန် ဂၠိုၚ်နူမၞိဟ်ဓမ္မတာမသုန်ချရ။ ကတေၚ်ဆီနွံပ္ဍဲဇိုၚ်တဲဂမၠိုၚ် ဍန်ဂြက်ကၠုၚ်မ္ဂး ဇိုၚ်အုဲတဲအုဲ ဒးရေက်ကုတ်ဇိုၚ်တဲတံ မလေပ်ကတဵုဒှ်ရ။ မၞိဟ်ဗြဴက္တဵုဒှ်ယဲဂန္ဓမာလာပ္ဍဲသ္ၚိကောန်ဗွဲမဂၠိုၚ်တံဂှ် ဒှ်သၟတ်ဗြဴသုၚ်ၜံက်လေပ်တံသၟးရ။ လောန်ကၠုၚ်ၜိုတ်(၂၀)သၞာံတေံ အ္စာသုတေသနဂမၠိုၚ်ဂွံတီကေတ် ဟိုတ်နူခၟုဟ်ၜံက်ပွဳပွူတုဲ ဟွံဟီုဂး တြုံဗြဴ ကတဵုဒှ်ယဲမာန်ရ။ မွဲအခိၚ်တေံ ယဲဂန္ဓမာလာ ကသအ်ကဵုယဲ ကတေၚ်ဆီကောန်တၟံတံဂှ် ဒှ်ပ္ဍဲညးသုၚ်ၜံက်လေပ်တံဟေၚ် ၜိုန်ထေၚ်ကီုလေဝ် လၟုဟ်ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန်တေံ ပ္ဍဲ ကဵုညးချိုတ်အာနကဵုယဲ ကသအ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် မၞိဟ်ၜိုတ် (၃၀၀၀) ပြၚ်ဂှ် ဒှ်ညးသုၚ်ၜံက် ဟွံလေပ်တံတုဲ တၟေၚ်ကွေံကွေံရ။ ညံၚ်သာ်ဂှ်ကီု ညးသုၚ်ၜံက် ဟွံလေပ်တံ ချိုတ်အာမ္ဂး နကဵုယဲကတေၚ်ဆီ ကောန်တၟၠံ ၊ မွဲသၞာံဂှ် နူကဵုပိလက် (၃၀၀၀၀) စဵုကဵုမသုန်လက် (၅၀၀၀၀) ရ။ ဟိုတ်နူသၟုဟ်ယက်ၜံက်ပွဳပွူဂွံတီကေတ်ရ။ သၟုဟ်ယက်ၜံက်ဂှ် တိတ်ဒှ်ၜါသာ် (၁) ယံက်ၜံက်နူတမ် (၂) ယက်ၜံက်တိတ်ဟဗဵုရ ယက်ၜံက်တမ်ဟီုဂှ် ဒှ်ယက်ၜံက် ခြောတ်ပၠေပ်ပ္ဍဲဂၠံၚ်ယွီုညးသုၚ် ၜံက်ဂှ်ရ။ ယက်ၜံက်တိတ်ဟဗဵု ၜံက်မဍေန်လဝ်တုဲ ယက်မဓဂုဲမံၚ်ပ္ဍဲက္ဍိုပ်ဍေံဂှ် မဟီုရ။ ယံက်ၜံက်တုတ်ဟဗဵုဂှ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ဒြဟတ် ဓါတ်မလေပ်ပလီုကၠေံ ကလာရုပ် ပိုဲမၞိဟ်တံဂှ် ဂၠိုၚ်နူယက်ၜံက်တမ်ဏီရ။ ပ္ဍဲကဵုရုၚ်သ္ၚိဌာန်ကျာလုပ်တိတ်အောန်အောန်တံဂှ် သာတုဲဒးသ္ပဂရုဏီရ။ လဂွံကဵုသုတေသန ပ္ဍဲ (၁၉၈၁) တေံမ္ဂး သၟတ်ဗြဴဟွံကေၚ်သုၚ်ၜံက် ပ္ဍဲဍုၚ်ဂျပေန်တံဂှ် က္တဵုဒှ်ယဲဂန္ဓမာလာကသအ်ဂၠိုၚ်ကၠုၚ်ဂှ်လေဝ် ဟိုတ်နူယက်ၜံက်ပွဳပွူရ။ သၟတ်တြုံပ္ဍဲဍုၚ်ဂျဖေန်ဂမၠိုၚ် ဟိုတ်နူသုၚ်ၜံက်သဳခ်ရိတ် ဂၠိုၚ်လောန်တုဲအာယုက်သုၚ်ၜံက်လောန်အာနူ (၁၄) သၞာံမ္ဂး ကောန်ဗြဴ ညးတံကလိဂွံယဲ ဂန္ဓမာလာကသအ်ဂၠိုၚ်ကၠုၚ်ဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ဗွဲတၟေၚ်တှ်ေ သၟတ်ဗြဴမပဒတဴပ္ဍဲသ္ၚိကၟိန်မၞိဟ်ဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ် ကျာလုပ်တိတ်လေဝ် ဟွံခိုဟ် မၞိဟ်သုၚ်ၜံက်လေဝ် နွံဒၟံၚ်မ္ဂး သွက်ကလိဂွံယဲဂှ် နွံစဒှ်ရ။ သၟတ်ဗြဴမၞုံကဵုယဲဒိုက် (ဂဝ်ဂၞဴ) တံဂှ် အလဵုဇကုညးသုၚ်ၜံက်ကဵုဒှ် ဟိုတ်နူယက်ၜံက်ပွဳပွူကဵုဒှ် ကောန်ဖျုန်ဂြိုဟ်ညးတံဂှ် ယဲဇၞော်ပါနူဂဝ်တံကီု ဂိတုတ္ၚဲဟွံပေၚ်ကီု၊ ကၠေၚ်က္ဍဟ်ညာဏ်သမ္တီဟွံခိုဟ်ကီု၊ ပရေၚ်ထတ်ယုက်ဟွံခိုဟ်ကီု က္တဵုဒှ်မာန်တုဲ စဵုကဵုဂဝ်ဂၞဴလီုက္တဵုဒှ်မာန်ရ။ အန္တရာဲဘဲၜံက်ဏံဂှ် ယဝ်ဒှ်မံၚ်ဗီုဂျိပတိုဟ်တၠိၚ်သၞာံ ကၠၚ်ပၟတ်ခဍောတ်စဒးထၜူဓဝဲါဂှ်မ္ဂး ဇၟာပ်မၞိဟ်ဝေၚ်ပဲါအိုတ်ရ။ သုၚ်ၜံက်မွဲတၞုၚ် မုလေဝ်ဟွံဒှ် သုၚ်မွဲဂိတု,မွဲသၞာံ မုလေဝ်ဟွံဒှ်တုဲ မၞိဟ်တံဟွံဖေက်စကွေံကွေံရ။ အန္တရာဲ ပ္ဍဲၜံက်မွဲဂှ် ယဝ်ပါ်ပ္တိတ်ဓာတ်ဂျိဍေံသၟးမ္ဂး ကၞိမွဲချိုတ်မာန်ကီုလေဝ်၊ ပိုဲမၞိဟ်ဂှ် ဟိုတ်နူဓာတ်ကြံၚ်နူကၞိၚ်ဂၠိုၚ်ကဵုချတုဲ ရုပ်ရဴဟွံမံက်ရ။ လၟုဟ်ပ္ဍဲကဵုလ္တူဂၠးတိဏံ ညးတံတီဒဒှ်ၜံက်ဏံဟွံခိုဟ်တုဲ ပ္ဍဲဂိတုမေ (၃၁) ဂှ်မ္ဂး စၟတ်သမ္တီလဝ် တ္ၚဲဂၠးကဝ်ဟွံသုၚ်ၜံက် (World No Tobacco Day) ရ။ ဍုၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ်မပ္တံဍုၚ်အမေရိကာန်၊ ဍုၚ်ကြုက်တံဂှ် ညးတံဂွိၚ်ကဵု ကောန်ဍုၚ်ကွာန်ညးတံဂှ် ၜိုတ်စဵုဒၞာမာန် ကဵုမာန် ညးတံစဵုဒၞာအိုတ်ရ။ မပ္တံကဵုဍုၚ်ကြုက်တံဂှ် ဟိုတ်နူမၞိဟ်သုၚ်ၜံက်ဍုၚ်ညးပေၚ်အာ ပိကၠံပြကောဋိကိုဋ် (၃၀၀, ၀၀၀,၀၀၀,)တုဲ စတံနူ၁၉၉၅ ဂိတုဇန်နဝရဳ (၁)ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲလိက်ပရိုၚ်ကီု ပ္ဍဲလိက်ကၞပ်တၞဟ်ဟ်ကီု ပ္ဍဲပလံၚ်ဓာတ်ကီု ပ္ဍဲဓူရဓါတ် (TV) တံဂှ် ကြီုလလောၚ်တြးပရူၜံက်ဟွံဂွံ၊ ပ္ဍဲအကြာဂၠံၚ် ယဝ်ရဆဵုဒးဗါန်လဝ် မွဲတၞးမ္ဂး ကုမ္ပဏဳၜံက်ဂှ် ဒးလေဲသြန်ရ။ ဗွဲကြဴဏံ ကလေၚ်ပ္တိတ်ကမိၚ်မွဲပၠန်ဂှ် ညးဂှ်သုၚ်ၜံက် အကြာမၞိဟ်မ္ဂး ဒးဒဏ်သန်ဒဝ်လာ အမေရိကာန် မွဲဒကေဝ်ရောၚ်၊ ပ္ဍဲဍုၚ်ပရာဇြဳပၠန် ညးဟွံပေၚ်အာယုက် (၁၈)မ္ဂး သုၚ်ၜံက်အခေါၚ်ဟွံမွဲ မၞိဟ်အာလ္တူအာယုက် (၁၈) ဂှ်ပၠန် လေဝ် ညးဟွံကလိဂွံ အခေါၚ်သုၚ်ၜံက် ယဝ်ရပ်ဂွံမ္ဂး ဒးဒဏ်ဇၞော်ကဵဒြဟတ်ရောၚ်။ ပ္ဍဲဍုၚ်အမေရိကာန်ပၠန်တၞဟ်နဂွံဖအောန်ကၠေံမၞိဟ်သုၚ်ၜံက်တုဲ ကြီုၜံက်အခေါၚ်ဟွံမွဲ၊ သွံၜံက်အကြာဂၠံၚ် ဍာန်ဟွံဂွံရ။ ဍုၚ်ပိုဲဏံဂှ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် (၁၁၉၃) တေံဂှ် အတိုၚ်သုတေသန ပရေၚ်ထတ်ယုက်တံ ဂၠာဲဂွံမ္ဂး မၞိဟ်မံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်သုၚ်ၜံက်လၟိဟ် ၃၁ ဒသမ ၅ က္ဍိုပ်ကၠံ၊ မၞိဟ်ပ္ဍဲဂြိုပ် ၃၆ ဒသမ ၈ က္ဍိုပ်ကၠံဂှ် သုၚ်ၜံက်ရ။ ပ္ဍဲ(၁၉၉၄) ကလေၚ်သ္ပ သုတေသနပၠန် ဂွံဆဵုကေတ်လၟိဟ်မၞိဟ်သုၚ်ၜံက် အလုံကၟိန်ဍုၚ်မွဲ ၄၆ ဒသမ ၆ က္ဍိုပ်ကၠံရ။ လၟိဟ်ဂၠိုၚ်တိုန်မံၚ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် အလဵုအသဳတၠအဝဵုတံ ဟွံသ္ပတီဏီရ၊ သီုဘိက်ကော်ပၠောပ်ကုမ္ပဏဳၜံက်တံရ။ ပ္ဍဲကဵုဓူရဓါတ် (TV) ကီု၊ ပ္ဍဲကဵုပလံၚ် ဓာတ်ကီုဂှ် ကုမ္ပဏဳၜံက်တံဒှ်မံၚ်အ္စာရ။ အတိုၚ်ညးတၞဟ်တံဟီု ဍုၚ်ဗၟာဏံ ကော်ဘိက်မံၚ် (ဘိၚ်,အရက်,ၜံက်,မှံက်မုစ္စလေန်တုဲ ဂၠာဲပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ရ။ အတိုၚ်ဍေံတံတက်တၚ်ပ္တဝ်က္ဍိုပ်ဍေံ တမျိုတာလုံကြာန်မာယျေနေအ် လူမှုယျေ မျေအ်မာယျေ " ဂှ် ဒှ်အာဆလံက်ဂြိပ်ကဵု ညးတၞဟ်ဟေၚ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပိုဲဂကူမန်တံ ယဝ်ရဆာန်ကောန်ဖျုန်ဂြိုဟ်ဇကု၊ ယဝ်ရဆာန်ဇကု ယဝ်ရဂိုဟ်ဒြပ်လေပ်မ္ဂး ၜံက်ဟွံမွဲ ၚုဟ်မးသွက်ဘဝဂှ် လ္ပဒုၚ်ဗဂေတ်မတ်ကဵု ရဲသၟာပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်တံညိ၊ ၜံက်ဏံဗဵုလဵုဂွံထပိုတ်ရော ယဝ်သၟာန်မ္ဂး အတိုၚ်ပိုဲသ္ပကၠုၚ်သုတေသနမ္ဂး တ္ၚဲဏံထပိုတ်မ္ဂး တ္ၚဲဏံပိုတ်ရ။ တ္ၚဲပ္ဍဲမၞိဟ်သုၚ်ဂှ်ဟေၚ်ရ။ မၞိဟ်ဟွံဂွံသုၚ်ၜံက်ဂှ် ဍေံဟွံချိုတ် ဟွံဂွံစပုၚ်ဟေၚ် ချိုတ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ၜံက်ကဵုပရေၚ်ထတ်ယုက် ၝောံဒးဂၞပ်ဂှ် ရုဲကေတ်ရသဟာဲ…………။ ။ ✍ကောန်စေက်✍(ချူ)☞☟ {ရာမညမာံဝါန်ၛာဲ} ဗ္စိုပ်/➩➭➬ ခန္ဓကာယပိုဲသီုဖ္အိုတ် ဂွံထတ်ယိုတ်မံၚ်ဂှ် ဒှ်ဆီပ္ဍဲလတေၚ်ပိုဲရ၊ ဆီတံ ဂွံက္တဴဂွံအး ဇ္ၚးဂှ် ကသအ်ပိုဲကဵု ဒြဟတ်ခ္ဍိုက်ကဵုရ၊ ဒၟာနူဂှ်ရ၊ မၚ်မွဲကသအ်ညံၚ်ဟွံဂွံဒှ်ယဲညိ။ ပိုဲသုၚ်ဖျေံၜံက်မ္ဂး ကသော် (ချောဲ) နွံလ္တူကသအ် (မကဵုဒြဟတ်ကဵုက္သအ်) ဂှ်အေဲအာမ္ဂး ကသအ်ဂှ် ဒြဟတ်ဍိုန်ကၠုၚ်မ္ဂး ဂမ္တဴကဵုဆီလေဝ်ဟွံမာန် ဖ္အးကဵုဆီလေဝ်ဟွံမာန်ကၠုၚ်မ္ဂး ယဲဗွဲမဂၠိုၚ် က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်မာန်ရ။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]]) ၁၂:၃၈၊ ၉ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630) == ရုဲစှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကဵုလေပ်ညိ == လိက်ပတ် ရုဲစှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကဵုလေပ်ညိ “က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” အရေဝ်ဏံ ပိုယ်တအ်ကေၚ်မိၚ်ကၠုၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ မပ္တံ ဍုၚ်မွဲမွဲ ကွာန်မွဲမွဲ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဂကောံမွဲမွဲ ဂွံတောတက်ဇၞော်မောဝ်ကျေဝ်ဂေါဝ်ကီု ဂွံတန်တဴအာဍာ်ဇမၠိၚ်မာန်ကီုဂှ် ညးမဒှ် “က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” တအ် ဒှ်တဴအဓိကမွဲတၠကီု ဟီုမ္ဂးဟွံဗၠေတ်ရ။ ဒှ်သာ်ဂှ်မ္ဂး-ကောန်ဂကောံတအ်ရော ဟွံဒှ်အဓိကပုဟ်ဟာ-? ယဝ်ပုစ္ဆာမ္ဂး “ဟွံသေၚ်” ဗီုဏံဂှ် မ္ဒးသွဟ်ဏာဂၠေံဂၠေံရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ဇရေၚ်ပူဂိုလ် ညးမဒှ် “က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” အံၚ်ဇၞးမွဲဂှ် ဒးနွံကဵု ကောန်ဂကောံခိုဟ်ဟ်တအ် ပူဗိုၚ်လဝ်ရ။ တုပ်ပမာ-သၟာရပ်သၞေဝ်ဂၠုၚ်(အာစာဂၠုၚ်) ကေုာံ ကောန်ဂကောံမတွံဂးညးမဒုန်ဂၠုၚ်တအ် တာလျိုၚ်ညးကဵုညးပြေမှ သ္ဂောံအာစိုပ်သြၚ်တၚ်ရန်တၟအ်တေံမာန်ရ။ ပ္ဍဲအရာဏံ ညးမဒှ်“က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” ယဝ်ထ္ၜးဂၠံၚ်ခိုဟ် တီပြယာဲဂၠံၚ်ဂၠိုၚ်မ္ဂး ညးမဒှ်ကောန်ဂကောံတအ် ဒှ်လၟောၚ်ဍောၚ်ၜိုတ်အောန်တုဲ အာစိုပ်တိုၚ်ပ္ကဴလေဝ် လောဲသွာကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲအရာမရုဲစှ်“က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်”ဂှ် ဒှ်တၚ်အဓိကဇၞော်မွဲရောၚ် စှ်ေစိုတ်တုဲၜိုတ်လညာတ်သၟဟ် အစောံ မ္ဒးပ္တိုန်ထ္ၜးဏာကဵု ကုညးမဗှ်လိက်တအ် “ပူဂိုလ်ဟွံထေက်ကဵုရုဲစှ်နဒဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” ဍန်န်ဂၠေံဂၠေံ မွဲကဏ္ဍကီုရ။ ပူဂိုလ်ညးမသုၚ်စောဲအဝဵုအာဏာ ခေတ်ကာလလၟုဟ်ဏံ ဍုၚ်ကွာန်ကီု ဂကောံကီု အုပ်ဓုပ် နကဵု အဝဵုအာဏာဂှ် အောန်ကၠုၚ် မၞိဟ်ဒးစိုတ်ဟွံမွဲကၠုၚ်တုဲ ပြံၚ်သၠာဲကၠုၚ် ဗီုပြၚ်အုပ်ဓုပ် နကဵု “တၚ်တုပ်စိုတ်” ကေုာံ “သၞောဝ်စဳပၞောန်” အိုတ်ရ။ ညးမဒှ်“က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်”တအ်ကီု ကောန်ဂကောံတအ်ကီု ဒးဒ္ဂေတ်ဗက်အာ ဒးကွာ်ဗက်အာ အတိုၚ်“တၚ်တုပ်စိုတ်” ကေုာံ “သၞောဝ်စဳပၞောန်” တအ်ဂှ်ရ။ အဝဵုအာဏာ ဟီုဂှ် တုပ်ပမာ-ပၟတ်ကီုရ။ ယဝ်စိုပ်တဲ ညးမၞုံကဵုဓရ်ဍာံမ္ဂး ဒှ်ဂုဏ်ဖိုလ်မာန်တုဲ ယဝ်စိုပ်အာတဲ ပူဂိုလ်ကြအ်ကဵုအဝဵုအာဏာမ္ဂး ဒှ်လလေၚ်ဖိုလ် သွက်ဍုၚ်ကွာန် သွက်ဂကောံတအ်ဂှ်တအ်ဂှ် မာန်ရ။ ပူဂိုလ်ညးမဟွံမွဲကဵုတၚ်ဒုၚ်လျိုၚ်ကေတ်လျိုၚ် ဂလာန်ဝွံ ဍာံစၟတ်သြန်ရ။ ကုပူဂိုလ် ညးမဒှ်“က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” တအ် တၚ်ဒုၚ်လျိုၚ်,ကေတ်လျိုၚ် ဂှ် ဒှ်အဓိကဇၞော်မွဲရ။ ကု“က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” ဟွံမွဲကဵုတၚ်ဒုၚ်လျိုၚ်ဂှ် ကောန်ဂကောံတအ် ဂွံရှ်ေသှ်ေရဴဂဴလေဝ် ဒှ်ဟွံမာန်တုဲ အာစိုပ် ဒဵုကဵုက္ဆံၚ် ဍုၚ်ကွာန်လီု ဂကောံလီု လေပ်ရ။ “ဒးတှ်ေ ဗီုဒး၊ ဗၠေတ်တှ်ေ ဗီုဗၠေတ်” ညးမဒှ်“က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” တအ် ဒးနွံကဵုသစ္စ ဒးနွံကဵုတၚ်ဒုၚ်လျိုၚ် လ္တူဂလာန်ဇကု လ္တူကမၠောန်ဇကု ဍိုက်က်ပေၚ်ၚ်ထေက်ရ။ ပူဂိုလ်နွံကဵုဓရ်အဂတိ ဟွံတပ်တး ညးမဒှ်“က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” ယဝ်ဟွံတပ်တးမ္ဂး ဒှ်ဂၠံၚ်တရဴသွက်ဂကောံဂွံယုတ်ဒေက်စှ်ေဟေၚ်ရ။ ယဝ်ရံၚ်လ္ပာ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မ္ဂး ပူဂိုလ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် မိက်ဂွံဒှ်တဴ “က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” ဗွဲမလောန်ရ ဆ္ဂး ဒှ် “က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” တုဲ ရံၚ်ကဵုလာဘ်သကာဟွံဗဗွဲဓရ်တအ်မ္ဂး ဍုၚ်ကွာန်မွဲမွဲ ထေက်ကဵုဒးတောတက် ဒးၜိုဟ်သြိုဟ်ဂှ် ဟွံတောတက် ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်ကၠုၚ်ရ။ ပူဂိုလ်ဟွံဂံၚ်ဖျေံတၚ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပ္ဍဲအရာပံၚ်ကၠောန်ကမၠောန်ဂကောံဝွံ ပွမဖျေံတၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်မွဲဂှ် ဒှ်တၚ်အဓိကမွဲသာ်ကီုရ။ သၠေဟ်ပမာ ဒှ်ကၠုၚ်ၜါလွးတုဲ ညးမဒှ်“က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” တအ် ယဝ်ဟွံဂံၚ်ဖျေံတၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်မ္ဂး ကမၠောန်လဇုဲလဇ ဟွံစိုပ်ဒ္တုဲဒှ်မာန်ရ။ ပူဂိုလ်ဟွံမွဲကဵုဓရ်မေတ္တာ ဒဒိုက်၊တသိုခ် ကောန်ဂကောံ ညးမဒှ်“က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” တအ် ယဝ်ဟွံသ္ပစၟတ်၊ဟွံကၠိုဟ်လဝ်မ္ဂး ကၠောန်ကမၠောန်ဂကောံ ဟွံစိုပ်တရဴရ။ ညးမဒှ်“က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” တအ်ဒးနွံကဵုတၚ်သၠာဲဂတးလညာတ် ကုကောန်ဂကောံရ။ ဟွံထေက်ကဵုစွံဓရ်ဣဿာ မစ္ဆရိယ လ္တူကောန်ဂကောံတအ်တုဲ ဒၞာဲထေက်ကဵုဒးထိုၚ်သးမ္ဂး ဒးထိုၚ်သး ဒၞာဲထေက်ကဵုဒးကဵုက္ဍိုပ်မ္ဂး ဒးကဵုက္ဍိုပ်လေပ်ရ။ သရုပ်ကၠေံမ္ဂး ဂကောံမွဲမွဲ ဂွံအာစိုပ်တိုၚ်ပ္ကဴအံၚ်ဇၞးမာန်ဂှ် “က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်” လေဝ်ဒးခိုဟ်၊ ကောန်ဂကောံတအ်လေဝ် ဒးတီတာလျိုုၚ် ဘိုၚ်ယိုက်ဂၠေၚ်အာမ္ဂး အံၚ်ဇၞးလောဲလောဲရ။ မွဲသာ်ပၠန် ပ္ဍဲအရာကၠောန်ကမၠောန်ဂကောံဂှ် ပရေၚ်ဂကောံ, ပရေၚ်ပူဂိုလ် ပိုယ်တအ်ထေက်ကဵု ဒးပါ်ပါဲလေပ်ရ။ ယဝ်ရ ပါ်ပါဲဟွံလေပ်မ္ဂး ပူဂိုလ်မွဲကဵုမွဲ ဒက်ဝဲဒှ်သၞ ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ “ပရေၚ်ပူဂိုလ်မ္ၚးဏံ ၜိုန်ပၟိက်ဟွံတုပ်ညးသ္ကအ်ကီုလေဝ် ကိစ္စစပ်ကဵုကမၠောန်ဂကောံမ္ဂး ဒးပံၚ်ကၠောန်ညးသ္ကအ်ဂွံ” စိုတ်ဓါတ်ဗီုဏံဒးနွံထေက်ရ။ ဓမ္မေ ဟောန္တု သဂါရဝါ မၚ်ဗၠာဲဗျူဟာခေတ် (လျးကျာ်သြဳ) (11/7/2020) crd [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]]) ၁၂:၄၀၊ ၉ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630) == တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု == လိက်ပတ် တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု(အင်္ဂလိက်: Mon Kingdom Hongsawatoi Fallen Day) ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲကဵုဂိတုပသာ် (၈) စွေက်တုဲ မဒှ်တ္ၚဲ မရန်တၟအ် ဍုင်မန်ဟံသာဝတဳ မဒးဒုင်ပလီု ကုသၟိင်ဗၟာ အလန်လက္ကရဴအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၅၇ (သက္ကရာဇ် ၁၁၁၉) တေအ် နကဵုသၟိင်ဗၟာ အံင်ဇေယျ မဒှ်သၟိင် နူ မုက်ဆဝ်ပေါဝ်တုဲ ဒှ်တ္ၚဲ ဂကူမန်တအ် မဗှ်ဗၞုဟ် ဒှ်လၞီ ဟိုတ်နူ ဍုင်ဇကု မစိုပ်အာ သၟဝ်ဂကူညးတၞဟ်ကီု သီုကဵု ဂကူမန် မဂၠိုင်ကဵု လက်ကိုဋ် သီုမၞိဟ်ဗြဴ ကောန်ၚာ် ခမဳသင် မဒးဒုင် စံင်ယဇ် ဂစိုတ်ပဠက်ဏာလဝ်ဂကူဂှ်ရ၊၊ တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီုဂှ် နကဵု တ္ၚဲမစၟတ်သမ္တီ ဂကူမန် မဒးဒုင်စံင်ယဇ် ကုဗၟာဂှ် ၜိုန်ရ ကၠောန်ကၠုင် နူစ ခေတ်ပၠန်ဂတးမန် ကလေင်ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲခေတ်တၟိ (ကြဴနူခေတ် ကဝ်လဝ်နဳ) ကီုလေဝ် နကဵု ပရေင်ချဳဓရာင် ဂကောံမၞိဟ်မှာဇန်မန်မွဲဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲအခိင် ဍုင်ဗၟာ တၠအဝဵုပၞာန် မအုပ်ဓလီုလဝ် ဗွဲမတေင်ဂြတ် ပ္ဍဲတ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု မပေင် ၂၅၀ သၞာံဂှ် ဟီုဂွံရ၊၊ တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု Cannon-inscription.jpg လိက် သၟိင်ဗၟာအံင်ဇေယျ မချူလဝ် ပ္ဍဲအမၠံက် မြတဗူ၊ (၁) သံလျှင်ရ မြတဗူ --။ (၂) ကုဓရ မဵုကြီး (၃) သက္ကရာဇ် ၁၁၁၉ ခု ကဆုလပြည်ကျော် (၄) ၆ ရက် ညတချက်တိကျော် ဟံသာဝတီ (၅) မဟာသတ္တြု သေဒ အဓိပ္ပါယ် အဗၠံက်မြတၜူ မသီဂွံ နူဍုင်သြေင်။ ဗြဲဇၞော်ကုဓရ (ပတိုန်စလဝ် အမၠံက်။ မဂွံအဓိပ္ပါယ် အမၠံက် မဗဂူဖျေဟ်ပၞောတ်ဒေါသ ညံင်ဗြဲဇၞော် (ကုဓ (ပါဠိ) - ပၞောတ်ဒေါသ)) သက္ကရာဇ် ၁၁၁၉ ပသာ် ၆ စွေက် (8 May 1757)[၁]အခိင်ဗတံ လုပ်သီ ဍုင်ဟံသာဝတဳ မဒှ်ဍုင်မဟာသၞသတြု(ဗၟာ)။၊ ဍုင်မကၠောန် ဒၞာဲ ဂကူမန် မနွံ ပေါဲသဘင်ဂမၠိုင် ပူဇဴ ပၞာင်သ္ဍဴ ကေုာံ က္ဍိုင်ဇၞောဝ် ပ္ဍဲကျာ်၊ ဟီုတွဟ် ပရူဟံသာဝတဳလီု ကေုာံ ဗီုလဵု ဂွံကလေင်ပ္တန် ဍုင်မန် မွဲဝါပၠန် ဗီုမကၠောန်သဘင် သွက်ဂကူမန်တအ် ဂွံကလေင်ဗှ်ဗၞုဟ် ဝင်အတိက်ဇကု စနူ မေ ၉၊ ၁၇၅၇ (မရနုက် ကဵု ၂၆၄) ပသာ် (၈) စွေက် (တ္ၚဲကၟာင်ဍုင်သရိုဟ်ဂှ် ပသာ် ၆ စွေက် (ဂိတုမေ ၉) မဆက်စပ် ကု ဍုင်မန်ဟံသာဝတဳ မဒးဒုင်ပလီု ဂကူမန် မဒးဒုင်စံင်ယဇ် မဒးဒုင်ဂစိုတ်ပဠက်ဂကူ ကဵုသၟိင်ဗၟာ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၁၁၉ ဂိတုပသာ် (၈) စွေက်၊၊ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု ဗီုဂတာပ်လိက် ဂျာနေဝ်တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု ပေင် ၂၅၀ သၞာံ၊၊ မဒှ်ဗီု ကောန်ဂကူမန်တအ် ကလေင်ဇက်လုပ် နန်ဍုင်ဗဂေါ နကဵုအလာံခေတ်တၟိ၊ နမရန်တၟအ် မန်ကလေင်ဒက်ပ္တန် ဍုင်မန်တၟိ၊၊ တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု မကၠောန်ဗဒှ် နဒဒှ် ပရေင်ချဳဓရာင် ညးဍုင်ကွာန်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇ ပ္ဍဲသၞာံ ဟံသာဝတဳလီု ပေင် (၂၅၀) သၞာံဂှ် ဟီုဂွံရ၊၊ ကၠာနူဏအ် ပ္ဍဲကဵုတိဍာ်ဗၠးၜး ဒၞာဲဒေသ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ မအုပ်ဓုပ်ဂှ် နကဵုအခန်ကၞာ ဟီုတွဟ် ကေင်ကၠောန်လဝ် ညိညကီုရ၊၊ တုဲပၠန် အခိင်ကာလ ဂကူမန်တအ် မအာစိုပ် ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် နကဵုအစဳအဇန် ကုလသမဂ္ဂ မဖျေဟ်ဒၞာဲ ကုညးမဒှ်ဒဒိုက်တုဲ ဂကူမန် ပ္ဍဲအမေရိကာန်တအ် စတမ်နူ သၞာံ ၁၉၉၄ နကဵုအစဳအဇန် ထ္ၜးဆန္ဒ ဂတရုင်ကလုတ်ဗၟာ ဇၟာပ်ပ်သၞာံရ၊၊ ဗွဲကြဴ နူဂှ်ညိ ၜိုတ်သၞာံ ၂၀၀၀ ဂှ် ဂကူမန်တအ် ပါဲနူကဵု ရးအမေရိက ကဵု ရးအဝ်သတြေလျာတုဲ စိုပ်အာ သီုကဵု ရးယူရောပ်တအ်ကီုရ၊၊ မန်ဒေသအလုံလိုက် (အမေရိက၊ အဝ်သတြေလျ၊ ယူရောပ်) တအ် ပံင်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန် ဂကောံပံင်ကောံမန်ဍုင်သအာင် မွဲရ၊၊ နကဵုဂကောံဏအ် ပံင်တောဲ ကုမန် ပ္ဍဲဍုင်မန် ဗွဲတၟေင် ဂကောံသၟတ်မန်လညာတ်တၟိ၊ ညးတာလျိုင် ပရေင်စန်ဒက် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ (ဗွဲတၟေင် နာဲအံင်မ္ၚဵု) တုဲ သၠုင်ပတိုန် အသိင် ပရေင်ချဳဓရာင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂကူမန် ပ္ဍဲဍုင်မန်တေအ်ရ၊၊ မန်ဍုင်သအာင်ဂှ် ပ္တိတ်ကဵုသြန်ခရိတ် ကေုာံ လညာတ်တုဲ မၞိဟ်မဗမံက်ရုပ်ရဴကမၠောန်ဂှ် ကောန်ဂကောံ ဂကောံသၟတ်မန်လညာတ်တၟိ ကေုာံ နာဲအံင်မ္ၚဵု မဒှ်မၞိဟ်မပၠတရဴရ၊၊ လညာတ်မ္ဂး ＂ကမၠောန် ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် ညံင်ဂွံစိုပ် ပ္ဍဲညးဍုင်ကွာန်မန်＂ ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူပရေင်ပံင်ကောံ အကြာမန် မစိုပ်ဍုင်သအာင် ကေုာံ ဂကောံသၟတ်မန်တအ်ရ၊၊ နကဵုလညာတ်ဂှ် ရုပ်ရဴကမၠောန် ညံင်ဂွံမံက်ဂှ် ညာတ်ကေတ် ပ္ဍဲမန် တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် မဒှ်တ္ၚဲ ပ္တန်ဍုင်၊ တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု မဒှ်တ္ၚဲ မန်ဒးကျဟောံဗြမ်ဍုင် မဒးဒုင်ဂစိုတ်ပဠက်ဂကူ ကုဗၟာ၊ တ္ၚဲပၠန်ဂတး မဒှ်တ္ၚဲ ကောန်ဂကူမန် ဂစာန်တဝ်စၞေဟ် သွက်ဗၠးၜးဂကူမန်၊ တ္ၚဲပိဝွံ စွံအာရီုတုဲ ဒးကၠောန်အာရောင်၊၊ ကၠောန်ပၠန်ရ သ္ဒးဒှ် နကဵု ဗီုပြင်ပရေင်ချဳဓရာင် ကောန်ဂကူဂှ် ဒးကၠောန်ရောင်၊၊ တ္ၚဲကောန်ဂကူမန်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် တ္ၚဲပရေင်ချဳဓရာင် အလုံဂကူမန်မွဲ တုဲဒၟံင်ရ၊၊ သှ်ေဒၟံင် တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု ကဵု တ္ၚဲပၠန်ဂတး ရ၊၊ တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီုဂှ် မၞိဟ်တီအောန်တုဲ လဆောဝ်မ္ဂး ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကၠောန်ဒၟံင် သဘင်ဟီုတွဟ်ညိည ကဵု ဂကူမန် မစိုပ်အမေရိကာန်တအ် အာထ္ၜးဆန္ဒ ပ္ဍဲဂတမုက် ရုင်ကလုတ်ဍုင်ဗၟာရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ကာလဂှ် ၜိုန်ရ ရဲတၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတအ် ကၟာတ်လဝ် အခေါင်ပရိုင် ဗွဲမတေင်ဂြတ်ကီုလေဝ် ဇၟာပ်ပ်သၞာံ နူကဵုဌာနရေဒဳယော RFA ဘာသာဗၟာ နူကဵု ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ဗလးကဵုဒၟံင်ပရိုင် မန်ပ္ဍဲအမေရိကာန် ထ္ၜးဆန္ဒ ဂတမုက်ရုင်ကလုတ်ဗၟာ ပ္ဍဲတ္ၚဲဟံသာဝတဳလီုဂှ်တုဲ ယၟု ကေုာံ စၟတ်တ္ၚဲဂှ် ဂကူမန်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် တီကေတ်ဒၟံင်အိုတ်ကီုရ၊၊ ညံင်ဂွံဒှ် နကဵုပရေင်ချဳဓရာင် ညးဍုင်ကွာန်၊ ညးဍုင်ကွာန်ဂွံတီ ပရူဟံသာဝတဳဂှ် ချပ်ဂၞန် ရေင်သကအ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုဂကူမန် မဒးဒုင်စံင်လဝ်ယဇ် မဒးဒုင်ဂစိုတ်ပဠက်လဝ်ဂကူတုဲ သ္ဒးဖန်ဇန်အာ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုအခိုက်ကၞာဂကူမန်၊၊ နကဵုအကာဲအရာလဵုဒှ်ဒှ် ဗွဲမဗၠးဒုဟ် ဗၠးရာ ကုတၠအဝဵုဗၟာဂှ် ညံင်ဂွံညးဍုင်ကွာန်တအ် ဂွံကၠောန်အာဂွံဂှ် သ္ဒးဖန်ရောင်၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် အခေါင်ညးဍုင်ကွာန် ကောံရေင်သကအ် ဟွံမဲ၊၊ ဒုင်သဇိုင် ကုတင်ဗွဲလတူတအ်တုဲ ချပ်ရေင်သကအ်ဂှ် နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ နူဒိန်မက် ပတိုန်လညာတ် ＂ဆဝ်မ္ၚုဟ် ဂကူမန် ပ္ဍဲတ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု မဒှ် တ္ၚဲသဳ ပသာ်ဒစာံစွေက်ဂှ် ရန်တၟအ်ကဵု ဇုဇဗဴလပိုယ် မဒးဒုင်ဂစိုတ် ပဠက်ဂကူ၊ မဒးဒုင်စံင်ယဇ်ဂှ်တုဲ ကောံရေင်သကအ် အာဇရေင်ကျာ်တုဲ ဍေန်ပၞာင်၊ အတိုင်အခိုက်မန် သွက်ညးမစုတိတအ်ဂှ် ညးထောအ်ဇၞောဝ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် ကၠောန်ဇၞောဝ်တုဲ ပူဇဴကျာ်ရ၊၊ ကၠောန်ဗီုဏအ်မ္ဂး နကဵုအလဵုအသဳ ကၟာတ်လဒဵုဟွံဂွံ ပဒုဟ် လတူညးဍုင်ကွာန် ဟွံဂွံရ၊၊ တုဲပၠန် ညးဍုင်ကွာန်တအ်လေဝ် ဂွံတီကေတ် ပရူတ္ၚဲဟံသာဝတဳလီုမာန်ရ၊၊＂ နကဵုကသပ်ဂှ် မၞိဟ်ဂမၠိုင် တုပ်စိုတ်တုဲ ဖျေဟ်အစဳအဇန်ကမၠောန် ညံင်ဂွံစကၠောန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၆ မဒှ် တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု ပေင် ၂၄၉ သၞာံ၊၊ ကေတ်အသိင် ပွိုင်မွဲသၞာံတုဲ သွက်သၞာံဂတ မပေင် ၂၅၀ သၞာံဂှ်မ္ဂး ညံင်ဂွံဒှ် ဒေသဇဳဇဳ သီုကဵု ပ္ဍဲဍုင်ဗဂေါ လတူကျာ်မုဋ္ဌော (မုဟ်တဴ)ဂှ် ဖန်ဇန်ရောင်၊၊ အတိုင်မဖျေဟ်လဝ် အစဳအဇန်ဂှ် စဗၟံက်ရုပ်ရဴတုဲ တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု နကဵုဗီုပြင် ပရေင်ချဳဓရာင် ညးဍုင်ကွာန်မန် နမပူဇဴကျာ် နကဵုပၞာင်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၆ ဂှ်ရ၊၊ ဆဂး ဒေသဟွံဇဳရ၊၊ သွက်ဂွံဆဝ်မ္ၚုဟ် ဗၟံက်ရုပ်ရဴ သွက် မပေင် ၂၅၀ သၞာံဂှ် နူကဵု ဂကောံပံင်ကောံမန်ဍုင်သအာင် ဖျေဟ်လဝ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဒးပံက် ဗော်သွးကမ္မတဳမကၠောန်ဗဒှ် တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီုပေင် ၂၅၀ သၞာံမွဲ နကဵုဂကောံနာနာရောင်၊၊ ပ္ဍဲကဵုကမ္မတဳဂှ် ညးစၞး နူဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊ ဂကောံညဳသၟဟ်ဂကူမန် (MUL)၊ ဂကောံမန် နယူဇြဳလာန်၊ ဂကောံမန်အဝ်သတေလျာ၊ ဂကောံမန်မလေရှာ၊ ဂကောံမန်ပံင်ကောံ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် (ဗော်ကလေင်ဒက်ပတန်ဍုင်မည်)၊ ဂကောံမန်ခေနဒါ၊ ဂကောံမန် ရးယူရောပ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ဂကောံမန်ဒိန်မက်၊ ဂကောံမန်ဝှေန်လာန်၊ ဂကောံမန် နေတာလာန်၊ ဂကောံမန်နဝ်ဝေတအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲကမ္မတဳဂှ်ရ၊၊ နူကဵုကမ္မတဳဂှ် ဖျေဟ်လဝ် သ္ဂုတ်သွာတ် ကၠောန်ပ္တိတ် ကဝးဒွက် တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု ပေင် ၂၅၀ သၞာံ၊၊ နာဲရတ်ရတ် မန်ဇြာ ညးမပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန် ကေတ်တာလျိုင် အဓိကတုဲ စန်ဒက် ဗၟံက်အာရုပ်ရဴကမၠောန်၊၊ လိက်ဂျာနေဝ် တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု ပေင် ၂၅၀ သၞာံ၊၊ နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ ညးမပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်ဒိန်မက် ကေတ်တာလျိုင် အဓိကတုဲ စန်ဒက် ဗၟံက်အာ ရုပ်ရဴကမၠောန်၊၊ ဂျာနေဝ်ဂှ် တၠဂုဏ်အစာ ဣန္ဒလင်္ကာရ (ဘာကျာ်သြဳမန်)၊ တၠဂုဏ်အစာကေလာသ (တၠဂုဏ်သေံ) ဗိုင်ကၠောန်ကဵု ပ္ဍဲအရာ မဖျေဟ်ဒဳဇာင် ကေုာံ အရာတၞဟ်၊ နာဲတိုင်ပ္ကဴ နူကဵု ဂကောံသၟတ်မန်လညာတ်တၟိ ဒှ်မၞိဟ်မချဳဓရာင် ညံင်လိက်ဂွံစိုပ်စက်တုဲ ကောန်ဂကောံသၟတ်မန်လညာတ်တၟိ ကောန်တာလျိုင် ညံင်ဂွံစိုပ် တဲဂကူမန် ပ္ဍဲဍုင်မန်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဒေါအ်လဝ် ပန်ပှော် ကုတၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတုဲ တၞဟ်န ဂွံတြးလောဲသွာ ဟွံဂွံဒှ် အန္တရာဲ ကုညးမချဳဓရာင်တအ်တုဲ ဒုင်လဝ်ယၟု တြးပ္တိတ် နူကဵု ဌာနပရေင်စန်ဒက် (ဗဟဵု) ဗော်ဍုင်မန်တၟိ၊၊ ပလောအ်တဳရှာတ် မစုတ်လဝ် တဆိပ် တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု ပေင် ၂၅၀ သၞာံ၊ ဂကောံသၟတ်လညာတ်တၟိ ကေတ်တာလျိုင်တုဲ စန်ဒက် ဗၟံက်အာ ရုပ်ရဴကမၠောန်၊၊ ထိုင်ကၟာဲ (ဟွံဒှ်ပတိတ်) ဝဳဇြဳဒဳ နာဲလျးရတ် (ဂင်ယင်) ကေတ်တာလျိုင် အဓိကတုဲ စန်ဒက်ဗၟံက်အာရုပ်ရဴကမၠောန်၊၊ အရာတအ် သီုဖအိုတ် ညံင်ဂွံဒှ်တိတ် ကၠာဟွံစိုပ် တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု ပေင် ၂၅၀ သၞာံရ၊၊ တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု ပေင် ၂၅၀ သၞာံ အတိုင် ဗော်သွးကမ္မတဳမကၠောန်ဗဒှ် တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု ပေင် ၂၅၀ သၞာံ မရန်တၟအ်လဝ် သွက်ဂွံ ဗၟံက်ရုပ်ရဴကမၠောန်ဂှ် နာဲအံင်မ္ၚဵု နူဌာနစန်ဒက်ဗဟဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ကေုာံ ဂကောံသၟတ်မန်လညာတ်တၟိ (MYPO) ပံင်ကောံ ကုဂကောံသင်သၟတ် ပ္ဍဲဍုင်မန်တုဲ ဗၟံက်အာရုပ်ရဴရ၊၊ သင်သၟတ် ကေုာံ ဂကောံသၟတ် နူဒေသနာနာ ပ္ဍဲဒေသညးကဵုညး ဗၟံက်ရုပ်ရဴကမၠောန် နကဵုမဍေန်ပၞာင် ရာဒၞာမံက် ပ္ဍဲကဵု ကျာ်စေတဳတအ်ရ၊၊ ဍုင်ဗဂေါ ဂကောံသၟတ်မန်တအ် ပ္ဍဲတ္ၚဲပသာ် (၈) စွေက်ဂှ် ပြာပ်အာ ဒၞာဲအာဲကၟာဲဂကူမန်တြေံ ပ္ဍဲလတူဍုင်ဗဂေါ မပ္တံ ဒၞာဲကျာ်ပန်၊ နန်၊ ကျာ်ၜိုပ်တုဲ ပၠးပ္တိတ်ယာတ် မချူလဝ်＂ပသာ် ၈ စွေက် တ္ၚဲဍုင်ဟံသာဝတဳလီု ပေင် ၂၅၀ သၞာံ ဍုင်ဗဂေါ＂ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်သဝ်တ္ၚဲဂှ် ခမဳသင် ကေုာံ ကောန်ဂကူမန် လတူဗဂေါ ၜိုတ် ၂၀၀ဂှ် ကောံအာ ဇရေင်ကျာ်မုဟ်တဴ သွက်ဂွံဍေန်ပၞာင် ပူဇဴကျာ် နကဵုမဗဒှ်မလိက် တ္ၚဲဍုင်ဟံသာဝတဳလီု ပေင် ၂၅၀ သၞာံရ၊၊ တုဲဂှ် ဖဍောတ်လ္ၚောဝ်ကျာ် ရာဒၞာဖျေဟ်မေတ္တာ ကုဂကူမန် မဒးဒုင်ဂစိုတ်လဝ် ပ္ဍဲအခိင်ဍုင်လီုတေအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညးသၟိင်တၠဗၟာတအ် ပြာပ်ကၠုင်တုဲ စၟဳစၟတ်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူမဒှ်ကမၠောန် မဍေန်ပၞာင် ပူဇဴကျာ်တုဲ ဍေဟ်တအ် ကေတ်ဒုဟ်ဟွံဂွံ၊ ကောန်ဂကူမန် လတူဍုင်ဗဂေါတအ် ဆက်ကၠောန်အာ ဗွဲမအံင်ဇၞးရ၊၊ ဒဵုမာဲ၊ ဆက်တဲ သင်သၟတ် ကေုာံ ဂကောံသၟတ်ဒေသ ဒဵုမာဲဆက်တဲ ပံင်ကောံတုဲ ကၠောန်သီုမလိက်လက္ကရဴတုဲ ဟီုဂး ပရူဝင်ဟံသာဝတဳ၊ ဗှ်လိက်လလောင်တြး ပူဇဴကျာ် နကဵုပၞာင် သီုမဂေတ်ကျာ်ရ၊၊ ကွာန်အၜေတ် ပ္ဍဲကွာန်ၜေတ်ဂှ် သင်သၟတ် ကေုာံ ဂကောံသၟတ်တအ် ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဘာလကျာ် ဟီုဂး ပရူဝင်ဟံသာဝတဳ၊ ဗှ်လိက်လလောင်တြးလတူဘာတုဲ စှ်အာ ဇရေင်ကျာ်တုဲ နကဵုပ္ကဴ ကေုာံပၞာင်တုဲ ဂေတ်ကျာ်တုဲ ပူဇဴကျာ်ရ၊၊ ကၟာဝက် ကျာ်ဇြာ ဂကောံဗ္တောန်လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ ဂကောံသၟတ်တအ် ပံင်ကောံတုဲ ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင် စှ်မွဲကွာန် ကောံကၠုင် ဇရေင်ကျာ်ဇြာ ပ္ဍဲကွာန်ကၟာဝက်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ် တ္ၚဲဟံသာဝတဳ ပေင် ၂၅၀ သၞာံရ၊၊ မၞိဟ်နူကွာန်တၞဟ်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲကွာန်ညးတအ်လေဝ် ညးတအ်ကၠောန်လဝ်ကီုတုဲ ကောံကၠုင် ဇရေင်ကျာ်ဇြာ နဒဒှ် ဒၞာဲဒတန်ဗဟဵုရ၊၊ တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု ပေင် ၂၅၀ သၞာံ မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဍုင်မန်မ္ဂး ပ္ဍဲဇရေင်ကျာ်ဇြာဂှ် မၞိဟ်ဂၠိုင်အိုတ် ဇၞော်အိုတ်ရ၊၊ ဒေသတၞဟ်ဟ် ပါဲနူ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင် ကေုာံ ဍုင်ဗဂေါတုဲ ဒေသတကအ်ခၟိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီုလေဝ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် မဂၠိုင်ကဵုဒၞာဲရ၊၊ ဟိုတ်နူမကၠောန်လဝ် ပ္ဍဲတကအ်ခၟိုင်ဂှ်တုဲ တ္ၚဲယးဂတဂှ် ဗၠာဲသၟိင်ဗၟာ ကၠုင်စၟဳစၟတ် သီုဘပဠဏာ နကဵုဒုဟ် မဆက်ဆောံ ကုဍုင်သအာင်ရ၊၊ ဍုင်သေံ ပ္ဍဲကွာန်ဝင်ကဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲ Songkhlalia River Hut and Resort ပ္ဍဲဂှ် က္ဍိုပ်သကိုပ်သၟာပၠန်ဂတးမန် ဗွဲမဂၠိုင်တိုန်စိုပ်ရ၊၊ တုဲဂှ် မၞိဟ်တအ် ကောံအာ ဇရေင်ကျာ်သာမ်သုက်တုဲ ပူဇဴကျာ် နကဵုပၞာင် ကေုာံ က္ဍိုင်ဇၞောဝ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဍုင်က္ၜင်ကံက်၊ မာဲဆံက်လေဝ် နကဵုအစဳအဇန် ခန်ကၞာကၠောန်ဗဒှ်လဝ်ကီုရ၊၊ ဍုင်သအာင် (နူပုင် ပ္ဍဲဗီု) နာဲမဂ္ဂါမန်၊ Broddi Siguroarson, တၠဂုဏ်ရတ်တ် မန်ဇြာ အဃောမအာဆဵု ပ္ဍဲတ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု ပေင် ၂၅၀သၞာံ ပ္ဍဲရုင်ဇၞော်ကုလသမဂ္ဂ၊၊ နူကဵုကောံဓရီုဏအ် ဂကူမန် ဒှ်အာ ဂကောံထာဝရ ပ္ဍဲကုလသမဂ္ဂ မဆေင်ကဵု ဂကူရးတၟံ၊၊[၄] ရန်တၟအ် ကဵုတ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု ပေင် (၂၅၀) သၞာံ ကေုာံ ဂကူမန် ဂွံတိတ်ဗၠး နူဘဝဍိက်တုဲ နူကဵု ဗော်ကလေင်ဒက်ပတန်ဍုင်မန် ကောန်ဂကူမန် (၅၇)တၠ အာထ္ၜးဆန္ဒ ဂတမုက် ရုင်ဇၞော်ကုလသမဂ္ဂ ပ္ဍဲဍုင်နယူယျံက်၊၊ နာဲမဂ္ဂါမန် (ညးအုပ်ကာ ဗော်ကလေင်ဒက်ပ္တန်ဍုင်မန်)၊ မိပ္ကဴရတ် (ဒုဥက္ကဌ ဂကောံညးဗြဴမန် ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်)၊ တၠဂုဏ်ရတ်တ်မန်ဇြာ ညးပိဝွံ အာဆဵုဂဗ ကုညးတာလျိုင် ဂကောံကုလသမဂ္ဂ မၞုံယၟု Broddi Siguroarson (Division for Social Policy and Development, Department of Economic and Social Affairs) Permanent Forum on Indigenous Issues.United Nations၊ သ္ဂောအ်ဓရီု ကိစ္စဂကူမန် ဗၞတ် (၅၀) မိနေတ်ဂှ် နူကဵုညးစၞးဂှ် ကဵုကသပ် ဂကူမန် ညံင်ဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံ Permanent Forum on Indigenous Issues မာန်ဂှ် ပတိုန်အာတ်မိက်ညိ၊ ဒှ်ကောန်ဂကောံတုဲ နူကဵုညးစၞး ဂကောံမန် သွက်ဂွံတိုန်စိုပ် ကောံဓရီုဂှ်တုဲ ပတိုန်ထ္ၜး ပရူဂကူမန် ပ္ဍဲကောံဓရီုဂှ်ဂွံရ၊၊ စနူကဵုဂှ် ဂကူမန် ဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံထာဝရ ပ္ဍဲဂကောံဂကူရးတၞံ ပ္ဍဲကုလသမဂ္ဂဂှ်တုဲ အလာံမန်ဂှ်လေဝ် ညးစုတ်လဝ်ကဵု မွဲကီုရ၊၊ ဇၟာပ်ပ်သၞာံ မန်အာတိုန်ဒၟံင် ကောံဓရီု ပ္ဍဲကုလသမဂ္ဂ မဆေင်ကဵု ဂကူရးတၟမ်တအ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ နူကဵု ကမ္မတဳမကၠောန်ဗဒှ် တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု ပေင် ၂၅၀ သၞာံ ချူလဝ်လိက် သွက်ဂွံဗစိုပ် ဇရေင်ညးအုပ်ကာနာနာ ကုလသမဂ္ဂ ဗေန်ကဳမုန် (Mr. Ban Ki Moon, Secretary General)ဂှ်လေဝ် ဂွံကဵုဗစိုပ်ကီုရ၊၊ ကောန်မန် (၉) တၠဂှ် အာထ္ၜးဆန္ဒ ဂတရုင်ကလုတ်ဗၟာ ပ္ဍဲဝတ်ယှေန်ဒါန် ဒဳဇြဳ၊၊ ပ္ဍဲဘာလကျာ်မန်တအ်ဂှ် ကၠောန်သဘင် နကဵုအစဳအဇန် မဍေန်ပၞာင် ရာဒနာ ဇိုန်ပိုန် ကုဂကူမန် မဒးဒုင်ဂစိုတ်လဝ် ပ္ဍဲအခိင်ကျဍုင်တေအ်ကီုရ၊၊ ဍုင်အဝ်သတြေလျာ၊ ဍုင်ဒိန်မက်၊ နာဲနေတာလန်၊ ကေုာံ ဍုင်တၞဟ်ဟ်တအ်လေဝ် ကၠောန်ဗဒှ် စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီု နကဵုအစဳအဇန် မဍေန်ပၞာင် ဟီုတွဟ် ပရူဝင်မန် ကေုာံ အကာဲအရာ ဘဝဂကူမန် တ္ၚဲဏအ်အိုတ်ကီုရ၊၊ HFD-Bago.jpg ဝင် စတုတ္ထ ဟံသာဝတဳ တတိယ ဟံသာဝတဳလီု သၟိင်ဗၟာ တပေန်သောဲထဳ ကၠုင်ဗတိုက် ပၠံင်ကေတ် ဍုင်မန်ဟံသာဝတဳ နူသၟိင်ဒကာရတ်ပိ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၉၀၁ ဂှ်တုဲ တၞောဝ်ဨကရာဇ်မန် ပ္ဍဲဟံသာဝတဳ ပိုတ်အာရ၊၊ ကျာ်ဇၞော်ဓမ္မရာမ မၞုံပိုန် ဘာအသောကရာမ်ဂှ် ပအပ်ကွးဇကု မၞုံယၟု သၟိင်ဍောတ် ကုတပေန်သောဲထဳ၊ သၟိင်ဍောတ်ဂှ် ဒှ်ကောန်သၟိင်စဍုင်ဒသေတ်ရ၊၊ ခြာဟွံလအ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၉၁၂ ဂိတုပသာ် ၁ စွေက် တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါဂှ် သၟိင်ဍောတ်ဂစိုတ်ကၠေအ် တပေန်သောဲထဳတုဲ ပိုင်ပြဳ ဍုင်ဟံသာဝတဳရ၊၊ ဆဂး သၟိင်ဍောတ် ဂွံပိုင်ဍုင် ၜါဂိတုလပါ် သၟိင်ဓဝ်ဇုက်လလဳ ကလေင်ဂစိုတ်ကၠေအ်ပၠန်တုဲ သၟိင်ဓဝ် တိုန်ပသၟိင်ပၠန်ရ၊၊ သၟိင်ဓဝ်ဇုက်လလဳဂှ် ဒှ်ကောန်သၟိင်ဗညာရာံစေဝ် (၈၅၃-၈၈၈) မဒှ်ကောန်စဴ သၟိင်ဓမ္မစေတဳရ၊၊ ဂတဂှ် ခြာဟွံလအ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၉၁၃ ဂိတုစဲ ၃ စွေက် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် ကြဴနူသၟိင်ဗၟာဘုရင်နံင် ကလိဂွံဇမၞး သရေခေတ္တရာတုဲ စိုပ်ကၠုင် ဍုင်ဟံသာဝတဳရ၊၊ သၟိင်ဗၟာ ဘုရင်နံင် ကဵု သၟိင်မန် သၟိင်ဓဝ်ဇုက်လလဳ ပြိုင်ဗဇဵုစိင် ဂြင်စိင် သၟိင်ဘုရင်နံင်ကဝ်၊ သၟိင်ဘုရင်နံင်လေဝ် ဒးဂိသကေဝ်အာ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူဗိုလ်လဗး ဘုရင်နံင်ဂၠိုင် မလုပ်သီဍုင်တုဲ သၟိင်ဓဝ်ဇုက်လလဳ ဒးဒဴလုပ်အာဂြိုပ်ရ၊၊ ဍုင်မန်ဟံသာဝတဳဂှ် ကလေင်စိုပ်အာ သၟဝ်တဲဗၟာပၠန်ရ၊၊ စိုပ်သက္ကရာဇ် ၉၁၉ ဂိတုမြေက္ကသိုရ်ဂှ် သၟိင်ဓဝ်ဇုက်လလဳ ဒးဒုင်ရပ်တုဲ စဵုကဵုစဴသွဝ် ဟွံပင်တဲလ္ၚောဝ် ဘုရင်နံင်ရ၊၊ ဍုင်ဗဂေါဟံသာဝတဳဂှ် လဆောဝ် ဒှ်ဍုင်ရာဇာဌာနဳ၊ လဆောဝ် ဒှ်ဍုင်သၟဝ်အင်ဝ ဆဂး နူဘုရင်နံင် မသီဂွံတုဲဂှ် ဒးမံင်ကၠုင် သၟဝ်ဗၟာရ၊၊ စိုပ်လက်ထက် သၟိင်ဗၟာဓမ္မရာဇာဓိပတိဂှ် ဗၟာတအ် ပၠံင်နန် ရေင်သကအ်တုဲ ဍုင်ကွာန်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်၊ ဂကူသေံတအ်လေဝ် ကတဵုသပုန် တဝ်စၞေဟ် ကဵုဗၟာရ၊၊ စတုတ္ထ ဟံသာဝတဳတန် ပ္ဍဲဗဂေါဟံသာဝတဳဂှ် သၟိင်စဍုင်ဗၟာ နာဲသာအံင်ဂှ် စနူကဵု သက္ကရာဇ် ၁၁၀၂ ဂိတုဇှ်ေပေင် တ္ၚဲဗြဴဗတိဂှ် ဂစိုတ်ထောအ် မၞိဟ်ဟွံမိက် ပုန်ကဵု အင်ဝတုဲ လလောင်တြး ဍုင်ဗၠးၜးမွဲရ၊၊ မန်တအ်လေဝ် ချပ်ဒၟံင် ညံင်ဂွံဗၠးၜး နူဗၟာတွဵုတုဲ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဂွံအခေါင်ခိုဟ် ဂစိုတ်ထောအ် နာဲသာအံင် ရ၊၊ နာဲသာအံင် ချိုတ်အာတုဲ သၟိင်ဗၟာဗလးနင် မင်ရာဲအံင်နာင် သီုကဵု ဒပ်ပၞာန် ဗွဲမဇၞော် ကၠုင်ဗတိုက်တုဲ မန်တအ် ဒးမံင်အာ သၟဝ်ဗၟာပၠန်ရ၊၊ ဆဂး မန်တအ် ပံင်ကဵု သၟိင်ဓဝ်ဗုဒ္ဓကေသဳတုဲ ကလေင်ဂစိုတ်ထောအ် မင်ရာဲအံင်နာင်ပၠန်ရ၊၊ သၟိင်ဓဝ်ဗုဒ္ဓကေသဳဂှ်လေဝ် ဒှ်ဂကူဗၟာ ဆဂး ဒှ်မၞိဟ် ဟွံမိက်မံင် သၟဝ်အဝဵုသြဇာအင်ဝရ၊၊ သၟိင်ဓဝ်ဗုဒ္ဓကေသဳ ဂွံပိုင်ဍုင် ဗၞတ် ၆ သၞာံ ပ္ဍဲအခိင်မအာဝေင်ဂြိုပ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၁၀၈ ဂိတုမာဃ် ၁၂ မံက် တ္ၚဲအဒိုက်ဂှ် နာဲစရင်ခိုင် ညးမဒှ်ဂကူဗၟာပၠန် သီကေတ် အဝဵုဍုင်ဗဂေါဟံသာဝတဳပၠန်ရ၊၊ ဆဂး မန်တအ် ကလေင်ဖျေဟ်ထောအ် နာဲစရင်ခိုင် နူဒဒှ် ဨကရာဇ်တုဲ ပ္ဍဲဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၄ မံက် တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါဂှ် မန်တအ် ခပတိုန် မဟာသေနာပတိ ဗညာဒလ နဒဒှ် ဨကရာဇ်ဍုင်ဟံသာဝတဳရ၊၊ ဗညာဒလဂှ် ကာလမတိုန်နန်ဂှ် ကလိဂွံယၟု ဗြမိုင်ဓိရာဇာနာဓိပ္ပတိ၊၊ ဆဂး ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက်ခၞိင် မဒှ်လိက်ဒေအ်ညး (ဥပ္ပရာဇာ) မချူလဝ် နကဵုယၟု မဟာသေနာပတိရာဇ်၊ ဟိုတ်မဒှ်လဝ် သကိုပ်ပၞာန်တုဲ ညးဂမၠိုင်တီလဝ် ဗညာဒလ ဂှ်ရ၊၊ ပ္ဍဲကဵုလိက်ဝင်မ္ဂး တၠညးဗညာဒလ မြဴသာ်ဝွံ ချူစဂၠိုင်ရ၊၊ နူစ သၟိင်ဗၟာ ဘုရင်နံင် မလုပ်သီကေတ် ဍုင်မန်ဟံသာဝတဳ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၉၁၃ တေအ်တုဲ လုကဴ ပွိုင် ၁၉၅ သၞာံဂှ် ဍုင်ဗဂေါ ဒးမံင်လဝ် သၟဝ်ဗၟာဂှ် စိုပ်သၞာံ ၁၁၀၈ ဂှ် အဝဵုသြဇာဍုင် ကလေင်စိုပ် တဲဂကူမန်ပၠန်ရ၊၊ အလန်ဝွံ ဒှ်အလန်မန် ကလေင်ဒက်ပ္တန် ဍုင်ဟံသာဝတဳ အလန်စတုတ္ထ ရ၊၊ ဟံသာဝတဳ သီအင်ဝ ဍုင်ဟံသာဝတဳ မဒှ်ဍုင်ဗၠးၜးမွဲဂှ် နကဵုသၟိင်ဗၟာအင်ဝ ဟွံဒးဂၞပ်လးလးရ၊၊ ညးဗလးနင် သွက်ဂွံဗတိုက် ကဵုမန် မဂၠိုင်ကဵုအလန်ရ၊၊ စိုပ် သက္ကရာဇ် ၁၁၁၂ ဂှ် ဥပ္ပရာဇာ အာဗတိုက် ပၞာန်ဗၟာ စိုပ်အာ စဵုကဵု မြစ်ဆုံ၊ ဗၟာစိုပ်ကရေပ်တုဲ သကိုပ်ပၞာန်ဗၟာ သတိုးမင်းခေါင် အာတ်မိက် သွက်ဂွံဒက်ပ္တန် ဓဝ်ၜိုဟ်လလံတုဲ တုပ်စိုတ် ရေင်သကအ် အတိုင်ပယျဵုတိ သၟိင်မန် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ကေုာံ သၟိင်ဗၟာ တၠညးဖရင်မင်ဂံင် မစၟတ်သမ္တီလဝ် ဗွဲပလိုတ်ၜဳဨရာဝတဳမ္ဂး တၟအ်ဗ္ဒင်ရမ္မဂှ် ပပယျဵုတုဲ လပါ်လတူ ဒှ်ရးဗၟာ၊ လပါ်သၟဝ် ဒှ်ရးမန်၊၊ ဗွဲဗမံက်ၜဳဨရာဝတဳမ္ဂး ကြုင်လှာဗ္ၚဂှ် ပပယျဵုတုဲ ကြုင်လပါ်သၟဝ်ကျာ ဒှ်တိရးဍုင်ဗၟာ၊ ကြုင်လပါ်သၠုင်ကျာ ဒှ်တိရးဍုင်မန်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ် တၞဟ်နမဂွံရီုဗင် ကမၠောန်ဇၞော်မောဝ်သာသနာကျာ်တုဲ ဗၟာတအ် ဗလးကဵု တၠပညာ မဒါတ်ထဝ် ငဥူ ကေုာံ ကောန်ရဲ ၜါစှော်တၠ ရ၊၊ ဆဂး ငဥူဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မကၠတ်လ္ၚတ် အကာဲအရာ ပရူဍုင်မန်တုဲ ညးကဵုဒုဟ်ဒဏ် အမိင်ဂစိုတ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ သၟိင်ဗၟာအင်ဝ ဗလးနင် မင်းရဲကျော်ခေါင် သွက်ဂွံ ကၠုင်ဗတိုက် ဝေင်ပၞာန်ကဵုမန်ပၠန်ရ၊၊ မွဲလပါ်ဂှ်လေဝ် ဟံသာဝတဳ ဒက်မိတ် ကုသကိုပ်က္ၜင်ပြင်သေတ် သဳခွာဒဳပရူနဝ် (Sieur de Bruno) တုဲ နူကဵုမန် ကဵုဒၞာဲဂအာင်တိ ကုပြင်သေတ် ပ္ဍဲဍုင်သြေင် မဒှ်ဍုင်ဗၞိက်တုဲ နူကဵုပြင်သေတ်ဂှ် ကဵုမန် အမၠံက်ပါင်စှ်ဒစာံ ၆ ဒကိုအ်၊ သေနာတ် ပိပန်ကၠံရ၊၊ ဒပ်ပၞာန်မန် ဇက်တိုန်အာ သက္ကရာဇ် ၁၁၁၃ ဂိတုခ္ဍဲသဳ ၅ မံက်ဂှ် သီဂွံ ယှိုဲပံင်လံင်၊ ခ္ဍဲသဳ ၁၀စွေက်ဂှ် သီဂွံ ညောင်လှ၊ မြေက္ကသိုရ် ၈ မံက်ဂှ် ဂွံဇမၞးကေတ် ဒပ်ဗၟာ ခေန်ဥူ၊ မြေက္ကသိုရ် ၅ စွေက်ဂှ် သီဂွံ ငါသောက်၊ ပ္ဍဲသၞာံဂှ်အိုတ်ဂှ် သီဂွံအာ ဍုင်ကြံက်သေဝ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၁၁၃ ဂိတုစဲ ၉မံက် တ္ၚဲဗြဴဗတိဂှ် မန်သီဂွံအာ ဍုင်အင်ဝရ၊၊ စတုတ္ထဟံသာဝတဳလီု လိက် သၟိင်ဗၟာအံင်ဇေယျ မချူလဝ် ပ္ဍဲအမၠံက် မြတဗူ၊ ((၁) သံလျှင်ရ မြတဗူ --။(၂) ကုဓရမ်ုကြီး(၃-၅) သက္ကရာဇ် ၁၁၁၉ ခု ကဆုလပြည်ကျော် ၆ ရက် ညတချက်တိကျော် ဟံသာဝတီမဟာသတ္တြု သေဒ) မဂွံအဓိပ္ပါယ် အဗၠံက်မြတဗူ မသီဂွံ နူဍုင်သြေင်။ ဗြဲဇၞော်ကုဓရ။ သက္ကရာဇ် ၁၁၁၉ ပသာ် ၆ စွေက် (9 May 1757)[၅]အခိင်ဗတံ လုပ်သီ ဍုင်ဟံသာဝတဳ မဒှ်ဍုင်မဟာသၞသတြု(ဗၟာ)။ ဟိုတ်ဂှ်ရ တ္ၚဲဟံသာဝတဳလီုဂှ် သ္ဒးဒှ် တ္ၚဲကြဴနူပသာ် (၆) စွေက်ဂှ် ဟီုမာန်ရ။ ဒပ်ပၞာန်မန် သီဂွံအာ ဍုင်အင်ဝတုဲ သၟိင်စဍုင်ဝုတ်ဒိုဟ်ဂမၠိုင် ကၠုင်ဒုင်သစာ ကုဟံသာဝတဳရ၊၊ မၞိဟ်မိက်ဂွံတဝ်စၞေဟ် ကုမန် ဗီုကဵု ကောန်သၟိင်အင်ဝတြေံဂှ်ကီု သရာဲပၞာန်ဗၟာတြေံကီု အာကောံဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်မုက်ဆဝ်ပေါဝ် ဖအိုတ်ရ၊၊ မၞိဟ်ဇၞော်ကွာန်မုက်ဆဝ်ပေါဝ် ဥူအံင်ဇေယျဂှ် ဟွံကၠုင် ဒုင်သစာ ကုဟံသာဝတဳရ၊၊ ကာလဒပ်မန် သိဒ္ဓိဟံသာ ပြာပ်စိုပ်အာ ကွာန်မုက်ဆဝ်ပေါဝ်ဂှ် ကွာန်မုက်ဆဝ်ပေါဝ်ဂှ် ပခိုင်လဝ် ကၟာင်ဒပ် ဗွဲမခိုင်တုဲတုဲရ၊၊ တုဲပၠန် ကေတ်မာန် နကဵုပြယာဲတုဲ လၞိန်ဗပိန် ဒပ်မန်သိဒ္ဓိဟံသာမာန်အာရ၊၊ သကိုပ်ပၞာန်တၠဗာန် အာဗတိုက် ဂၠိုင်ကဵုအလန်ကီုလေဝ် ဒးကျစဴကၠုင်ရ၊၊ ကောန်ပၞာန်ဇကု ညးမဒှ်ဂကူဗၟာတအ်ဂှ် စိုပ်မုက်ပၞာန် ဟွံကဠင်အမိင်ဇကု ဒှ်အာ ကောန်ပၞာန်မုက်ဆဝ်ပေါဝ်ရ၊၊ မွဲလပါ်ဂှ် လပါ်ဗၟံက် ဍုင်ဟံသာဝတဳ သၟိင်သေံလေဝ် ဘပဠကၠုင် ဟံသာဝတဳကီုရ၊၊ တၞဟ်နဂွံသၠာဲ ဗီုပြင် မုက်ပၞာန်တုဲ သကိုပ်ပၞာန်တၠဗာန်ဂှ် ကော်ဖျဴ ဟံသာဝတဳတုဲ စၞးဂှ် ပလံင်ဏာ သၟိင်အခေါန်ထဝ် ကေုာံ သကိုပ်ပၞာန်ဗညာအရိန္ဒမ ရ၊၊ နကဵုသကိုပ်ပၞာန် ဗညာအရိန္ဒမလေဝ် အာဗတိုက်ဒၟံင် ဒပ်မုက်ဆဝ်ပေါဝ် မဂၠိုင်ကဵုအလန်ကီုလေဝ် ကေတ်ဇၞး မုက်ဆဝ်ပေါဝ် ဟွံမာန်၊၊ ကြဴနူ မန်သီဂွံအင်ဝ ၜါသၞာံတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၁၁၅ ဂှ် ဒပ်မုက်ဆဝ်ပေါဝ် သီဂွံအာ အင်ဝရ၊၊ ဒပ်မန် နူအင်ဝ ဒးစှ်ေဒုင်လဝ် ပ္ဍဲပြန်၊၊ နူကဵု ဟံသာဝတဳပၠန်တုန်လေဝ် ဂကောံမြုဝန်ဍုင်ဂမၠိုင် ချပ်ရေင်သကအ်တုဲ သွက်ဂွံကလေင်သီကေတ်အင်ဝ ဗွဲမပြဟ်မာန်ဂးတုဲ ဗလးဏာ ဒပ်ပၞာန်ဗွဲမဇၞော်ရ၊၊ ဆဂး အခိင်ဂှ် စိုပ်အာအခိင်ကၞောတ်သၞာံရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ပၞာန်မဇီုရေင်သကအ်ကွေဟ်ဟ်ဂှ် စိုပ်အာအခိင်ဗြဲရ၊၊ ဒြဟတ်ပၞာန်မန် ပၞာန်ဂၠုင်ဂှ် ဒးဘဲဗြဲကျာကီု ဘဲပၞာန်ကီုတုဲ ဒးလီုလာ် ကျသ္ၚောံဗြံအာရ၊၊ ဟိုတ်နူကျပၞာန် ပ္ဍဲအလန်ဏအ်ဂှ်တုဲ ဒြဟတ်ဟံသာဝတဳ ဍိုန်လျစှ်ေအာ ဗွဲမလောန်ရ၊၊ ဒြဟတ်ပၞာန် အောန်စှ်ေဗက် ဂကူမန် မဟီုအရေဝ်ဗၟာတုဲ မဒုင်ပလဝ် ဂကူဗၟာ ပ္ဍဲဍုင်မန်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ပ္ဍဲဍုင်ဗဂေါ၊ ပ္ဍဲဍုင်ပြန်တအ်ဂှ် ကတဵုသပုန်တုဲ ဒပ်ပၞာန်မန် ပ္ဍဲကဵုပြန်ဂှ် ဒးဒြေပ်တိတ် နူဍုင်ရ၊၊ ပ္ဍဲဍုင်ဗဂေါဂှ် ၜိုန်ရ ကလေင်ထိင်မာန်၊ သပုန်တအ်ဂှ် ဗက်ရပ်ထိင်မာန်ကီုလေဝ် ဍုင်ကွာန်ဓရံက်ဓရာ်အာရ၊၊ ဒေသမၞိဟ်မဟီုအရေဝ်ဗၟာဂၠိုင် ဗွဲတၟေင် ဒေသလတူဍုင်လ္ဂုင်တအ်ဂှ် အဓိကိုရ် ကောန်ဂကူ အကြာဂကူမန် ကဵု ဂကူဗၟာ ကတဵုဒှ်တုဲ ဂကူမန် နူဒေသတအ်ဂှ် ဒးဒြေပ်ဒဴစှ်ေကၠုင် လပါ်ဍုင်လ္ဂုင် ဍုင်ဗဂေါရ၊၊ အဝဵုသြဇာမန် ပ္ဍဲဒေသဂှ်လေဝ် အိုတ်အာရ၊၊ ညးဇၞော်ကွာန်မုက်ဆဝ်ပေါဝ် အံင်ဇေယျဂှ် ဂွိင်ဖေက် ဇကုဟွံကလိဂွံအဝဵုတုဲ ကောန်ဨကရာဇ်အင်ဝတြေံ မပၠဒၟံင်ဒပ် ကရောမ်ဇကုဂှ် ဇကုဂစိုတ်ထောအ်တုဲ ဇကုဂွံဒှ် ဨကရာဇ်သၟိင်ဗၟာရ၊၊ အခိင်ညးစိုပ် ဍုင်ပြန်ဂှ် ဂကူအာမေရဳယာန် ဂြဳဂေါရဳ အာဝေလ် (gregory Aves) အာခစညးရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဟိုတ်နူဒြဟတ်ပၞာန်မန်အောန်တုဲ ဂကူယူရောပ် အင်္ဂလိက် မန်မကဵုလဝ်ဒၞာဲ ပ္ဍဲမုဟ်တင်နာဂရာဇ် (ဟိုင်းကြီးကျွန်း)ဂှ်ကီု၊ ပြင်သေတ် မန်ကဵုလဝ်ဒၞာဲ ပ္ဍဲဍုင်သြေင်ဂှ်ကီု ချပ်ကၠုင် သွက်ဂွံပံင်ကဵုဗၟာအိုတ်ရ၊၊ ညးဒြဟတ်ဇၞော်ၜါ ပြင်သေတ် ကဵု အင်္ဂလိက်ဂှ် ဒှ်ဂကူသၞတမ်ကဝ်တုဲ ပြိုင်ပကာန်ဒၟံင် ရေင်သကအ်ရ၊၊ ညးတအ်သီုၜါဂှ် မိက်ဂွံဂွံဒၟံင် သီုဒၞာဲဖအိုတ်ရ၊၊ ဆဂး နကဵုမန် ညးလဵုမွဲလေဝ် ဟွံကဵုလဝ် ဒၞာဲဂၠိုင်င် ဇၞော်ဇၞော်ရ၊၊ ယဝ်ရကဵုမ္ဂး ဍေဟ်တအ် ကလေင်သီဇကုမာန်ဂှ် မန်တအ်တီလဝ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကဵုလဝ် ဒၞာဲသီုညးၜါတုဲ အကြာဒြဟတ်ၜါဂှ် ကလေင်ထိင်လဝ် အဝဵုသြဇာ ညးမွဲကုမွဲ ညံင်ဟွံဂွံဇၞော်တိုန်ရ၊၊ နကဵုအရီုအဗင် ဂြဳဂေါရဳတုဲ ကလုတ်ဗၟာအာဆဵုကဵု သကိုပ်ပၞာန်အင်္ဂလိက် ဟေန်ရဳဗရက် (Henry Brooke) မၞုံပ္ဍဲမုဟ်တင်နာဂရာဇ်မာန်ရ၊၊ အင်္ဂလိက်ကဵုဗၟာ တုပ်အာစိုတ် ရေင်သကအ် နကဵုအင်္ဂလိက် ကဵုအရီုအဗင် နကဵုဒြဟတ်ပၞာန်ကီု သီုကဵုဒြဟတ်လွဟ် ကုဗၟာ စဵုကဵုသီကေတ် ဍုင်မန်သီုဖအိုတ်မာန်ရ၊၊ ကာလသီဂွံတုဲမ္ဂး ဗၟာဒးကဵုအင်္ဂလိက် ဒၞာဲဗဒိုပ် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်၊ ပ္ဍဲမုဟ်တင်နာဂရာဇ်ဂှ်တုဲ ကုပြင်သေတ်ဂှ် ဒးထဍေင်ပ္တိတ် နူကဵုဒေသဂှ်ရ၊၊ ပြင်သေတ်လေဝ် ကၠတ်ဗလးဏာမၞိဟ် သွက်ဂွံပံင်ကဵု ဗၟာကီုရ၊၊ ဆဂး နကဵုအရီုအဗင်ပူဂိုလ်ဂှ် အံင်ဇေယျဒုင်တဲတုဲ နကဵုကမ္မဏဳ (ဝါ) နကဵုဂကူဂှ် အံင်ဇေယျ ဟွံဒုင်တဲရ၊၊ ပရေင်ပံင်တောဲ အကြာဗၟာ ကဵု အင်္ဂလိက် ညံင်ဂွံလီုဂှ် နကဵုနဲကလုတ်ကီု နကဵုနဲပၞာန်ကီု ၜိုန်ရ ဥပ္ပရာဇာ ဂစာန်ဂၠိုင်ကဵုနဲကီုလေဝ် နကဵုပူဂိုလ်သကိုပ်ပၞာန်အင်္ဂလိက်လ္ၚဵု ပါလုပ်ကၠုင် လပါ်မန်ကီုလေဝ် နကဵုဂကူအင်္ဂလိက်ဂှ် ဟွံပါလုပ်ကၠုင် လပါ်မန်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် ဒှ်ဍုင်ကိစ္စဇၞော် သွက်ပၞာန်ဟွံသေင်၊ ဒှ်ဍုင် ဒၞာဲဒတန်ဓါတ်ကျာ်ရ၊၊ ဆဂး ဒပ်ပၞာန်အံင်ဇေယျ စၞးအာဗတိုက်သြေင်ဂှ် လုပ်ဖျေဟ်ထောအ်ဒပ်ဇကု ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်ရ၊၊ ကျာ်စုလောဟ် (ဆူလေ)ကဵု ကျာ်လ္ဂုင်ဂှ် ပဒၞာဲဗဒိုပ်ဇကုရ၊၊ အတိုင်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး အံင်ဇေယျ ဖျေဟ်ထောအ်က္ဍိုင်ကျာ်လ္ဂုင် မတ်မၞိက်ၚုဟ်က္ဍင်င်ဂှ် ကေတ်တုဲ ကဵုတၟာဲတဲ ကုအင်္ဂလိက် သွက်ဂွံဂွံလွဟ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူဒပ်ဗၟာ မဖျေဟ်လဝ် ပ္ဍဲကျာ်တုဲ မန်ဟွံဂံင်ပန်တုဲ ဖအးထောအ်ဗၟာ နူလ္ဂုင် ဟွံမာန်ရ၊၊ ဗၟာ၊ အင်္ဂလိက် ကေုာံ သကိုပ်ပၞာန်ပြင်သေတ် ပံင်ကောံတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၁၁၈ ဂိတုဒဂိုန် ၃ စွေက်ဂှ် လုပ်သီဂွံ ဍုင်သြေင်ရ၊၊ နူဂှ် ပၞာန်ဗၟာ၊ ပၞာန်အင်္ဂလိက်၊ ပၞာန်ပြင်သေတ် ဇက်ကၠုင်တုဲ ဗိုင်လဝ် ဍုင်ဟံသာဝတဳရ၊၊ တၞဟ်နဂွံဗၜိုဟ်လလံပၞာန်တုဲ နကဵုခမဳသင်မန်၊ ခမဳသင်ဗၟာ၊ ခမဳသင်သေံ အာပညဳပညပ် ဓဝ်ၜိုဟ်လလံကီုလေဝ် အံင်ဇေယျ ဟွံဒုင်တဲ၊၊ ယဝ်ရ ပအပ်ကဵု ကောန်ဝုတ်ဨကရာဇ်မန် မိဂုဏ် မ္ဂး နုက်ကဵုပၞာန်ရောင် ဟီုနင်ကီုလေဝ် ကာလကလိဂွံ ကောန်ဝုတ်ဨကရာဇ်တုဲလေဝ် ဟွံနုက်ပၞာန်၊၊ အလဵုဇကု ဨကရာဇ်ဟံသာဝတဳ တၠညးဗညာဒလ အာပညဳပညပ် ဓဝ်ၜိုဟ်လလံဂှ် ရပ်ကၠေင်ထောအ် တၠညးဗညာဒလတုဲ သက္ကရာဇ် ၁၁၁၉ ဂိတုပသာ် ၄ စွေက်ဂှ် လုပ်သီ ဍုင်ဟံသာဝတဳတုဲ ဂိတုပသာ် ၆ စွေက် ကၟာင်ဍုင်ဟံသာဝတဳသရိုဟ် ပၞာန်ဗၟာလုပ်စိုပ်ဍုင်တုဲ ဂတဂှ် ၜါပိတ္ၚဲဂှ် ဗၟာသီဂွံအာ ဍုင်ဟံသာဝတဳရ၊၊ ဟံသာဝတဳလီုတုဲ ဍုင်ဗဂေါဟံသာဝတဳ စိုပ်အာသၟဝ်တဲဗၟာတုဲ တၠညးဗညာဒလဂှ် ရပ်ဏာ ကြိုင်စွံလဝ် ပ္ဍဲမုဟ်သဝ်ပေါဝ်၊ ဗွဲကြဴ နကဵုဒုဟ် မဆဝ်မ္ၚုဟ် မန်ညံင်ဂွံတဝ်စၞေဟ်တုဲ ကေတ်နင် ဍုင်လ္ဂုင်တုဲ ကုတ်ဂစိုတ်ကအ်၊၊ ကောန်ဂကူမန် ၜိုတ်မရပ်ဂွံဂှ် မၞိဟ်မသွံစဂွံဂှ် သွံစ နဒဒှ်ဍိက် မၞိဟ်မွဲ မသုန်စှ်ော၊ အစိတ်၊ ၜါစှ်ော၊ စှ်သုန် ဗွဲမဗဗွဲကဵု အဝဲခန္ဓကာယ၊ ကုမၞိဟ်မသွံစ ဟွံဂွံ၊ သွံဟွံအိုတ် သှ်ေဒၟံင်တအ်ဂှ် စုတ်ကဵုစာတ်တုဲ စံင်ဂစိုတ် သီုဖအိုတ် ဒစိတ်စာတ်၊ ခမဳသင်မန်ပိလ္ၚီပြင်င်ဂှ် ကဵုစိင်လိုန်တုဲ ဂစိုတ်၊၊ နကဵုဓဝ်ပတှ်ေညးတအ် အလဵုဇကုညးတအ် ဂစိုတ်ဟွံသေင် ကဵုစိင်လိုန်တုဲ မဂစိုတ်မ္ဂး ညးတအ် ဟွံကလိလောန် ပါဏာတိပါတကမ်တုဲ ကဵုစိင်လိုန်တုဲဂစိုတ်၊၊ ဒြပ်ရတ်ထဝ်သြန် မကေတ်ဏာဂွံတအ်ဂှ် ဖ္ဍိုက်ကဵုက္ၜင်တုဲ ဖျဴဏာဍုင်ဗၟာ၊ အရာမကေတ်ဏာ ဟွံမာန်တအ်ဂှ် ကဵုစံင်ပလီုထောအ်၊၊ အရာမဒှ်အာဲကၟာဲမန် မပ္တံ လိက်တၟအ်တအ်ဂှ် ၜိုတ်မဆဵု ကဵုတက်ပကဝ်ထောအ်ဖအိုတ်၊ ယၟုကျာ်ဂှ် စၞးကျာ်ဂှ် ဒးစုတ် ရွှေ ညံင်ရဴ ဍုင်မုဟ်သဝ်ပေါဝ်ဂှ် မစုတ် ရွှေဘို ကီု၊၊ အတိုင်မတုပ်လဝ်စိုတ် ကုအင်္ဂလိက် ဍုင်သြေင်ဂှ် ဟွံကဵုဒှ် ဌာန်ဒတန်မၞိဟ်မံင်၊ စၞးဂှ် ဗဒှ်ပတိုန်လ္ဂုင်တုဲ ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် ကဵုဒၞာဲ ကုကမ္မဏဳ (ဝါ) ဒပ်ပၞာန်အင်္ဂလိက် မဖျေဟ်ဒၞာဲ၊ တုဲပၠန် ဒၞာဲအင်္ဂလိက်တြေံ မန်မဖျေဟ်ကဵုလဝ် ပ္ဍဲမုဟ်တင်နာဂရာဇ်ဂှ် ကဵုအင်္ဂလိက် ဆက်မံင်အာ၊၊ က္ဍိုပ်သကိုပ်ပြင်သေတ် မၞုံပ္ဍဲသြေင်ဂှ် ဂစိုတ်ထောအ်၊၊ ဟွံကဵု ဒၞာဲကုပြင်သေတ်၊၊ အင်္ဂလိက်မွဲဓဝ် သှ်ေပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ သကုတ်သၟဝ်၊၊ ဂုဏ်ဖိုဟ်ဍေဟ်ဂှ် ပြင်သေတ် ဟွံမဲတုဲ ဂတဂှ် သၞာံဟွံလအ်ကွေဟ်ဟ် အင်္ဂလိက် သီကေတ်ဏာ သီုဖအိုတ်ရ၊ နူ ဝဳကဳမန် == လိက်မာတင်ဂ == လိက်မာတၚ်ဂ ✍(ဘဒ္ဒန္တ − ညာဏဝံသ) ဒူရာ ဘာဇၞော် (နမောတဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသ) ကလေၚ်တက်ပ္တိုန်လဝ်လ္တူဝဳကဳပဳဒဳယာဘာသာမန် စၟတ်တ္ၚဲ (16-8-2020)မဒှ်ကီုရ ။ မာတိကာ ၁ မုက်လိက်−၁ ၂ မုက်လိက်−၂ ၃ မုက်လိက်−၃ ၄ မုက်လိက်−၄ ၅ မုက်လိက်−၅ ၆ မုက်လိက်−၆ ၇ မုက်လိက်−၇ ၈ မုက်လိက်−၈ ၉ မုက်လိက်−၉ ၁၀ မုက်လိက်−၁၀ ၁၁ မုက်လိက်−၁၁ ၁၂ မုက်လိက်−၁၂ ၁၃ မုက်လိက်−၁၃ ၁၄ မုက်လိက်−၁၄ ၁၅ မုက်လိက်−၁၅ ၁၆ မုက်လိက်−၁၆ ၁၇ မုက်လိက်−၁၇ ၁၈ မုက်လိက်−၁၈ ၁၉ မုက်လိက်−၁၉ ၂၀ မုက်လိက်−၂၀ ၂၁ မုက်လိက်−၂၁ ၂၂ မုက်လိက်−၂၂ ၂၃ မုက်လိက်−၂၃ ၂၄ မုက်လိက်−၂၄ ၂၅ မုက်လိက်−၂၅ ၂၆ မုက်လိက်−၂၆ ၂၇ မုက်လိက်−၂၇ ၂၈ မုက်လိက်−၂၈ ၂၉ မုက်လိက်−၂၉ ၃၀ မုက်လိက်−၃၀ ၃၁ မုက်လိက်−၃၁ ၃၂ မုက်လိက်−၃၂ ၃၃ မုက်လိက်−၃၃ ၃၄ မုက်လိက်−၃၄ ၃၅ မုက်လိက်−၃၅ ၃၆ မုက်လိက်−၃၆ ၃၇ မုက်လိက်−၃၇ ၃၈ မုက်လိက်−၃၈ ၃၉ မုက်လိက်−၃၉ ၄၀ မုက်လိက်−၄၀ ၄၁ မုက်လိက်−၄၁ ၄၂ မုက်လိက်−၄၂ ၄၃ မုက်လိက်−၄၃ ၄၄ မုက်လိက်−၄၄ ၄၅ မုက်လိက်−၄၅ ၄၆ မုက်လိက်−၄၆ ၄၇ မုက်လိက်−၄၇ ၄၈ မုက်လိက်−၄၈ ၄၉ မုက်လိက်−၄၉ ၅၀ မုက်လိက်−၅၀ ၅၁ မုက်လိက်−၅၁ ၅၂ မုက်လိက်−၅၂ ၅၃ မုက်လိက်−၅၃ ၅၄ မုက်လိက်−၅၄ ၅၅ မုက်လိက်−၅၅ ၅၆ မုက်လိက်−၅၆ ၅၇ မုက်လိက်−၅၇ ၅၈ မုက်လိက်−၅၈ ၅၉ မုက်လိက်−၅၉ ၆၀ မုက်လိက်−၆၀ ၆၁ နိဿဲ မုက်လိက်−၁[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ကျာ်သမ္ဗုဒ္ဓ နာမတုလံ၊ ဟွံမွဲပ္တောံၜတ် အိုတ်သတ်လောကံ၊ သောဘဂဝါ ဗုဒ္ဓအရဟံ မဂၠိုၚ်ကုဂုန် အန္တအန္တံ၊ ဗုဒ္ဓဂုန္နံ အဟံဝန္ဒာ၊ ဍောၚ်ဓရ်ကျာ်တြဲ ဇၟန်ဗၠဲဒွါ၊ ပိဋ္ ကပိ သီုပိပြကာ၊ ဒစာံစှော်လ္ၚီ ကဵုပန်လ္ၚီကၠာ၊ မိက်ဂွံဒ္ဂေတ် လၟေတ်ဒေသနာ၊ မၚ်မွဲဂွံဗၠး နူပဝိဇ္ဇာ၊ မဂၠိုၚ်ကုဂုန် အနန္တအနန္တာ၊ ဓမ္မဂုန္နာ တန္ဒာမိဟံ၊ သၚ်ၜါပြကာ မဟာတုလံ၊ မၚ်မွဲလဝ်ကၠာ သာသၞာဗုဒ္ဓံ၊ သံဃဂုန္နံ အဟံဝန္ဒာ၊ မာတာပိတု ဂုရုပဇျာ၊ ဂုန်မဇၞော်လှဲ လ္တူအဲကၠာ၊ ခါမသၟဟ်စိ တိသုန္ဓရာ၊ မွဲသာ်တိုန်အဵု သၟဟ်ကဵုဂၚ်္ဂါ၊ ဟွံတုပ်သၟဟ်စိ ဂုန်မိမၜါ၊ မဂၠိုၚ်ကုဂုန် အနန္တအနန္တာ၊ ဂၠးဇိုၚ်ပါဒ လ္ၚောဝ်ကၠာရအဴ။ ဘုမ္မဇဵုရ ရုက္ခဒေဝတဴ၊ အကာသပၠန် မရာဇ်ပန်နှဴ၊ ဗဳနာဲယၟု ဗဳသၞုဗဳသဴ၊ အိန်ဗြီုယီုမာ ဒေဝသွဝ်တရဴ၊ အဲဍိက်ရဴဂဴ ပူဇဴသကာ၊ သ္မိၚ်ဂိတုသ္မိၚ်တ္ၚဲ သ္မိၚ်ဗြဲသ္မိၚ်ကျာ၊ ပၟၚ်ဟေမဝန် သဳဒန်ဂၚ်္ဂါ၊ ဝိသုန္ဓရဳ မနဳခလာ၊ သြဿဝတဳ သဏ္ဍဳမိဒ္ဒြာ၊ လက္ခမ္မဳစိ ဝိနာယကာ၊ အိုတ်ဒေဝတဴကွေံ ဂၠးစက္ကဝါ၊ အဲဍိက်ကလံကၠာ သီုကဵုဒွါပိ၊ ဖဵုကလံရ သရဏစိ၊ ဖဵုကလံအ္စာ ၜါမကဵုမိ၊ ဖဵုကလံအဴ ဒေဝတဴမဂ္ညိ၊ ပ္ဍဲပစ္စက္ခ လောကဝုတ္တိ၊ သဗ္ဗယဲပၠန် ပကဵုစောန်ကၠိ၊ ဗၞတ်အာယုက်ကၠာ ကဵုမြာသုခိ၊ ကဵုဍိုက်ပေၚ်ညိ သီုသတိညာဏ်၊၊ မုက်လိက်−၂[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ဆန္ဒလၚ်္ကာ မြာကဵုချပ်မာန်၊ ပါဠိရထ သဗ္ဗနိဒါန်၊ လၟေၚ်သုတ်ဇာတ် နိပါတ်ဍုၚ်ကွာန်၊ ပကဵုတိုန်စှ်ေ ကဵုတၟးပ္ဍဲညာဏ်၊ ပကဵုဝိုက်ဝုဲ ပကဵုထုဲကြာန်၊ ကဵုအဲချပ်မာန် ပ္ဍဲညာဏ်ကဝိ၊ ဟိုတ်ကဵုဝါသနာ ပြေၚ်ဏာယတိ၊ ဓမ္မဒါန်အဴ သၟိက်ပူဇဴညိ၊ သၟိက်လလောၚ်ကမြဴ ဓရ်သ္ဍဴမူဏိ၊ လၟေၚ်ဓမ္မ ရထပါဠိ၊ လၟေၚ်သုတ်ဇာတ် နိပါတ်မဂ္ညိ၊ အဲမာဲယှိုဲလေန် ဟေၚ်ဆာဲဖိဖဳ၊ သၟိက်ဇန်လဝ်ညိ ကဝိလၚ်္ကာ၊ သၟက်ကောန်ဂကူ လ္ဂူဓရ်မေတ္တာ၊ ကွိုၚ်ကွုဲဟွံဖေက် ဗ္ဒေက်ဖျဝ်ကာယျာ၊ ဟွံရိုဟ်စရ ရုပ္ပခန္ဓာ၊ သွက်ဂွံဗှ်လောဲ ဆန်ဗွဲလၚ်္ကာ၊ ယၟုလိက်ကီု ပိုဲဟီုကဵုကၠာ၊ ကဵုဂွံပြာထာ လိက်မာတၚ်္ဂ၊ ကာလၜတ်ၜတ် ဗောဓိသတ္တာ၊ ဟံၚ်ပြာ်ရဲတဳ ပ္တိတ်ဝဳရိယ၊ ၜိုတ်လွဳဂှ် ဟွံသၟဟ်ရထ၊ ဒဵုဒဴနိဗ္ဗာန် ပြာ်ဟွံမာန်ရ၊ ဂလာန်သာ်ဂှ် တွံအဂါမ၊ ပိုဲဟီုကဵုရ က္ညကၠၚ်ညိကၠာ၊ မိၚ်ဂွံဒှ်မ ဗိဇ္ဇဆက်အာ၊ မိၚ်ဂွံဂၠာဲဟေန် ဒက်ဂြေန်စိတ္တာ၊ မိၚ်တုဲဂွံလွဳ ပါရမဳမြာ၊ မိၚ်မၚ်မွဲဒး ကြဗၠးဒက္ခာ၊ ယဝ်ဂွံမိၚ်လဝ် ဓရ်သမ္ဗုဒ္ဓါ ကြဴတုဲမွဲဝါ မြာသုခညောန်၊ လိက်ဇၟန်ဗၠဲ ကာအဲဆန်၊ (၁)သက္ကရာဇ်ကီု ပိုဲတိတ်ဟီုပ္တန်၊ သုညနဝ ဒွါရဨကန်၊ ဖဝ်ရဂိုန်စိ ပိမံက်ပြဲလောန်၊ အာဒိုတ်ဒှ်တ္ၚဲ ပ္ဍဲစှ်ခၞောန်၊ နက်သတ်ဟီုတွံ ဒှ်ၜါစှော်ပန်၊ မူဒၞာဲဂွံဆန် သန္ထာန်ဒေသ၊ ကိုပ်အဒိကၠာ ယက္ခာဒဳပ၊ ကံခၟိုၚ်အဴ ကြဴခုတ်နာမ၊ မုဟ်ရိုတ်ဍောတ်ကွာန် ဋ္ဌာန်ဂှ်မူလ၊ သ္ၚိဇိုၚ်ဍာန်ကၠာ ဖျာဗေသဇ္ဇ၊ ကရောံသွံဂဥုဲ တုဲဂွံဆန်ရ၊ ထံၚ်လဝ်သောတ တ္ညကၠုၚ်ညိအဴ၊ လၟိဟ်ဍုၚ်ဇၞော်အဴ စှ်တြဴရ၊ ဍုၚ်ရာဇာဂြိုဟ် ၜိုဟ်သိုဟ်လောန်တဴ၊ ဒဵုဗိုၚ်လဝ်ပၠန် ဆုဒုန်ဍိုပ်ဍဴ၊ သဝ်ဇဝ်ပေၚ်ရ သီုသၠသီုပ္ကဴ၊ အဒေါဝ်ဂှ်အဴ မဒှ်ဂၞဴဍုၚ်၊ ကၟာပ်ပိထပ် ညဳညပ်သဝ်သၠုၚ်၊ မုက်လိက်−၃[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] အကြာဂှ်ပၠန် ၜံက်ကၠောန်ခါဲကြုၚ်၊ တြၚ်ပန်ကၠာ လုပ်အာတိတ်ကၠုၚ်၊ သတြုဂြိုဟ်စာ ဂွံဒၞာဒုၚ်၊ ပ္တိုန်ကၟာၚ်ဍုၚ် သၠုၚ်သဝ်ရေၚ်ဗ္ဂါ၊ သၠဲဍုၚ်ရော ပိယောဇနာ၊ ပန်ကၠၚ်ဒးရး တပ်တးညဳသာ၊ အပ္ဍဲဍုၚ်ဟေၚ် ပြုပြေၚ်နာနာ၊ ဥဒျာန်ဍုၚ်စိ ဘိသေဓနန်၊ ပြာသာဒ်အဆံၚ် ညံၚ်ဝေဒယန်၊ ဂ္ညိဂ္ညာတ်လဝ်ကွေံ နဂၠးထဝ်သြန်၊ ဗြံက်ဗြပေၚ်တဴ ပ္ကဴသၠဇာဗြောန်၊ ဂးပြာသာဒ်နန် စိစောန်ပြေၚ်ဖျဳ၊ အဆံၚ်ဂၠိုၚ်သာ် ဂၞကျာ်ဒေဝဳ ဗၞတ်လၟိဟ်တုန် မသုန်ကၠံညဳ၊ ပြပြေၚ်လဝ်သၟတ် နန်ကၠတ်ကျာ်သြဳ၊ လျးထဝ်ဖၞောတ် လျးမတ်လလဳ၊ ပ္ကဴဒုၚ်ဗွုတ် ပါန်မုတ်ပါန်ခဳ၊ လျးရတ်လလဳ နန်ဒေဝဳဗြဴ၊ မှောၚ်မှနၚ်စၚ် လဗၚ်ဖက်နှဴ၊ ဇၞော်ဇၞော်ဍောတ်ဍောတ် သ္ၚိကၠတ်ကၠံပ္ကဴ၊ တိုက်အမာတ်စိ သ္ၚိသၞာဲဒဴ၊ သေဏၚ်္ဂအဴ သ္ၚိသၞာဲဒဴ၊ တိုက်လွဟ်ပၠန် ကောန်ပၞာန်မွဲသာ၊ တိုက်ကၠိက်ယာတ်သွံ တိုက်ဇွောံအဟာ၊ တိုက်ဖံမန်ဒိုၚ် ဗာတ်ကိုၚ်သီုခရာ၊ ဆာၚ်မံၚ်လဒု ဗရုကြဵုဇာ၊ တိုက်ကဵုတိုက်ဗ္ဂါ ဟာန်ဇာစိစောန်၊ ရုၚ်ကဵုရုၚ်ဟေၚ် ဝၚ်ကဵုဝၚ်ခၠန်၊ ရုပ်ချေံရုပ်စိၚ် ရုပ်သၟိၚ်ကုတ်ဒန်၊ သ္ၚိကဵုသ္ၚိဂၠောဲ ဗၚ်ဗွဲလီုဝန်၊ ဓမာတ်ရဲဖျာ တမ္ၚာလုလန်၊ ဂၠံၚ်ကဵုဂၠံၚ်ဗျာၚ် ဇၟာပ်သွာၚ်ဒိုဟ်ပန်၊ တိုက်သေဋ္ဌဳပၠန် ဂၠိုၚ်လောန်ရေၚ်ဗ္ဂါ၊ ဂြပ်ရတ်ထဝ်သန် ဟွံတီနန္တာ၊ ဍုၚ်သ္အာၚ်ရောၚ် ဟွံဂံၚ်ပ္တောံၜါ၊ အိုတ်အလုံဍုၚ် အာကၠုၚ်ဟောဒြာ၊ လ္ၚဵုကွာ်တိုက် ဍိုက်ကွဳမွဲသာ၊ ညံၚ်ဂြုန်ဇက်ဂၠောဲ ရိုဟ်တ္ၚဲကၠုၚ်အာ၊ ဆာဲရာၚ်သ္အဳဗ္ဂါ ကၠုၚ်အာလီၜန်၊ စရာဲဍုၚ်ကၠာ ရာဇာဂြိုဟ်ပၠန်၊ ယဝ်ရချူအာ သၠရိုတ်တာအောန်၊ ချူကှ်ေဟွံအိုတ် လၟေၚ်ပိုတ်ဗျဥ်၊ ဗၞတ်ဆညိည ဟီုပၠလက်သန်၊ လၟေၚ်ဍုၚ်ပၠန် တန်လဝ်ကၠာရ၊ . . . . .။ မုက်လိက်−၄[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] လၟေၚ်ဖဵုဂုန် တွံပၠန်ဂတ၊ ဍုၚ်ရာဇာဂြိုဟ် ၜိုဟ်သိုဟ်ကာယျ၊ သၟိၚ်ဘိမ္မသာ မဟာရာဇာ၊ တၠက္ဍိုၚ်သန် နန်ဘိသေခ၊ ဂကောံဍုၚ်အဴ စှ်တြဴရ၊ ဍုၚ်ဝွံပဋ္ဌမ ကျာ်တြဲတ္ညတန်၊ သၟိၚ်ဘိမ္မသာ သဒ္ဓါပြဲလောန်၊ သိုၚ်လဟဵုလဝ် ဘာထဝ်ဘာသန်၊ ဘာဝေဠုဝန် သီုကွန်စိစောန်၊ ကဵုဒါဂၠိုၚ်သာ် တ္ညကျာ်နိမန်၊ ကျာ်သီုအရှန် တ္ညတန်တဴရ၊ ပ္ဍဲမမံၚ်စိ ပိတ္ၚဲဂတ၊ ကြိုက်သၟိက်ကဵုဒှ် တွံဒေသ၊ မၞးၜါပၠန် ကွးသန်ဇဲယ၊ မွဲဂးယၟု ဥပတိဿ၊ မွဲဂှ်တုန်ရော ဂးကောလိတ၊ ဟွံစှ်ေစိုတ်ရ ပြဝအ္စာတဳ၊ ဓရ်မစုပ်ကၞတ် ပ္တိတ်ဓတ်ဂၠာဲလွဳ၊ အလုံဍုၚ်ရး ဟီုဂးဂၠာဲသ္ၚေဝ်၊ ဟွံဂွံဆဵုသၟတ် စံၜတ်ဂၠာဲဇဳ၊ ဟွံဂွံဆဵုအဴ ကၠေၚ်စဴအနဳ၊ ပ္ဍဲလုပ်ဍုၚ်ဂှ် ညာတ်ဒဒှ်အရဳ၊ ကၠုၚ်အာတ်ပါန်ယဵုတဲ ဓဝ်မပြဲဂ္ညိ၊ ဖျေံက္ဍိုပ်လ္ၚောဝ် ကၞိပ်လျောဝ်တိ၊ ခါဂှ်ထေရ ဟွံလဇညိ၊ ထေအဿဇိ နကြိတွံကဵု၊ ဗၞတ်ၜါဂါထာ ဟွံခြာဒစဵု၊ ဥပတိဿ တၠကုသဵု နဲလ္ၚီကွေံ တီကၠးလၚ်ပြဵု၊ မကၠိဂွံကၠာ သောတာပတ္တိဖဵု၊ မိပ်စိုတ်ပူမှ် တဲစရှ်ယဵု၊ စ္ဍးစဴတုဲအဵု ဟီုကဵုအ္စာ၊ ယွံလေဝ်တိက္ခ တၠဒါယကာ၊ ချိုန်လၟုဟ်အဲ လန်ထဲကၠုၚ်အာ၊ ဓဝ်မစိုပ်သိတ် လအိတ်ရှ်သာ၊ အဲဂွံမိၚ်ရ နသောတဒွါ၊ ယဝ်နွံဂၞပ် ပချပ်စန်စာ၊ ညံၚ်ပိုဲဂွံအာ ဋ္ဌာန်ဘာကျာတြဲ၊ သန်ဇဲယကီု ဟီုတိုန်သဲသဲ၊ ချိုန်လၟုဟ်ကွေံ ယွံလေဝ်ကွးအဲ၊ ရာဇာဂြိုပ်ကၠာ အ္စာဆအဲမွဲ၊ ချိုတ်လဝ်ကဵုချိုတ် ဒဵုလ္အိတ်သ္ကန်ဒဲ၊ ပကွးကျာ်တြဲ အဲအာဟွံမာန်၊ ဥပတိဿ တွံနကယျာန်၊ ယွံလေဝ်အ္စာ ပသၚ်္ကာကြာန်၊ ဓဝ်အ္စာတွံ ဟွံဒှ်ဂလာန်၊ ရုပ်နာံဟွံပၠိုတ် ဟွံပိုတ်ဝိညာဏ်၊ တွံဓဝ်ကေတ်လာပ် ဇၟာပ်ဍုၚ်ဇၟာပ်ကွာန်၊ မုက်လိက်−၅[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ကၠတ်စမဒါန် ဂလာန်အ္စာတွံ၊ ဂွံစသုၚ်ဖဲ ပ္ဍဲချိုန်လၟုဟ်၊ ဒ္ဂေတ်အာကြာန် နိဗ္ဗာန်ဟွံဒှ်၊ လံညိဗျုအာ ဇရာဟွံရုဲစှ်၊ တာပိုတ်ကၞတ် လာဘဇတ်ကှ်၊ ဒုက္ခမတ်ဇျဟ် ကြဴဒှ်ရအ္စာ၊ တဳသန်ဇဲယ ဟွံဂွံညှာတာ၊ တုဲဟီုတိုန်ရ ကွးတံညံၚ်အာ၊ မၞိဟ်ဒိုဟ်ဓီုလောန် မၞိဟ်အောန်ပညာ၊ ကၠုၚ်ကဵုအဲရ ဍေံပရှ်သာ၊ မၞိဟ်နွံပညာ အာကဵုကျာ်တြဲ၊ မၞိဟ်ဍေံအောန်ညာဏ် ကဵုဒါန်ကဵုအဲ၊ လာပ်အဲဟွံပိုတ် ဟွံအိုတ်ကြဴတဲ၊ ကွးတံပဂွိၚ် တြဴဂၠိၚ်သ္ၚောဲ၊ ကွးတံညံၚ်အာ အာပနိဿဲ၊ ကံအဲကဵုအဲ ပကော်ဂြဲရ၊ မိၚ်တုဲလ္အိတ် ဥပတိဿ၊ ညးၜါတုန်ရော သီုကောလိတ၊ သီုညးၜါပၠန် ဟွံရန်ဒည၊ သၟိက်ဂွံတိတ်အာ ဘာမှာဗုဒ္ဓ၊ သ္ပိုၚ်လ္တက်ရ တၞဟ်နယကြာ၊ ကွးအ္စာတဳ မဂၠိုၚ်သ္အဳဗ္ဂါ၊ ဗၞတ်မသုန်ကၠံ ဂကောံရဲသာ၊ ဒှ်တိုန်ဂြုက်ဂြေက် သၟိက်ဗက်ညးၜါ၊ ညးညးအဲအဲ ကွာ်ဂၠောဲဗက်အာ၊ အဏံဘာအ္စာ ပၟာသုသာန်၊ လ္ၚုကှ်သံၚ် မံၚ်စံၚ်ဟွံမာန်၊ အ္စာတဳဂရေက် ဒြေပ်ဗက်ဂစာန်၊ ဒြေပ်အာသီုဓတ် လောတ်အဒေါဝ်ဍာန်၊ ကွးကလေၚ်ရံၚ် ဒှ်စံၚ်ခလာန်၊ က္တဵုဒှ်ဇြဟာန် ဆာန်ဍူအ္စာ၊ မၞိဟ်ကဝက်ဟေၚ် ကလေၚ်စဴအာ၊ ကဝက်အာကောံ ကရောံညးၜါ၊ ကွာ်အာမွဲဟာန် အာစိုပ်ဋ္ဌာန်ဘာ၊ ကောံရေၚ်သ္ကံ ဂဇံညဳသာ၊ ယဵုတဲဟောဒြာ ဝန္ဒနာရ၊ အာတ်ပါတ်တိုန်အဴ ယွံသ္ဍဴလောက၊ သၟိက်ဂွံခမဳ လွဳဓတ်သဳလ၊ ကြၚ်ကၠုၚ်စိုပ်ကွေံ ဂၠးဇိုၚ်ပါဒ၊ နမေတ္တာဇဴ ဖ္အောဝ်လဴဂတ၊ သၟိၚ်သၚ်တၠဳ တ္ညခၞံညိအဴ၊ ကျာ်အ္စာဗြီု သီုလျးတြဴ၊ သ္ၚေဝ်ရံၚ်ဂွံညာတ် ပတ်ပဳတိဇဴ၊ ကျာ်သၟိက်လလောၚ် ဍောၚ်ဓဝ်ကမြဴ၊ ပါဠိပဋ္ဌမ ရထဖက်နှဴ၊ လၟေၚ်သုတ်ဇာတ် နိပါတ်ဗွဲကြဴ၊ ညံၚ်ရဴဍောၚ်ပ္ကဴ ကမြဴဓဝ်ဂှ်၊ ကွးတဳရေၚ်ဗဂါ ၜါကၠံမသုန်စှော်၊ မုက်လိက်−၆[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ဓဝ်စှ်ေစိုတ်တုန် အရှန်ဂွံဒှ်၊ ဥပ္ပတိဿ ကောလိတသၟဟ်၊ ၜိုန်မိၚ်အိုတ် စရိုတ်ကၠိုက်ကၠဟ်၊ ညးၜါညဳသၟဟ် ဟွံဒှ်အရှန်၊ မူဟိုတ်မ္ဂး ဟီုပျးလက်သန်၊ ဟိုတ်ပါရမဳ လွဳလဝ်ဂၠိုၚ်လောန်၊ ညးၜါကြဴဒှ် ဓယှ်တန်တန်၊ ဟိုတ်ဂှ်လဇ ဗွဲဂတတုန်၊ ညးၜါသၟဟ်န် ဇၞော်လောန်ပါရမဳ၊ ဥပ္ပတိဿ ဇၞတ်မပလွဳ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်ပၠန် ဟွံဗၠန်ဟွံချဳ၊ ဗၞတ်စှ်သုန်တ္ၚဲ နဲအိန်တက္ခဳ၊ ကၠေံစိုတ်ပၟဝ် ဓဝ်သၟိၚ်ခမဳ၊ ဇၞတ်မလွဳ ဒှ်အရဳပၠန်၊ ဂးကောလိတ ညးတၠအစောန်၊ ဗၞတ်ထပှ်တ္ၚဲ ကြဴတဲဒှ်အရှန်၊ သီုညးၜါရ တေဇပြဲလောန်၊ ဓယှ်က္ဍၚ်က္ဍီု အိုဿီုဒိုဟ်ပန်၊ ကျာ်မဂၠိုၚ်ဂုန် ဒေါဝ်အရှန်ကၠာ၊ ဥပ္ပတိဿ ကျာ်မပြထာ၊ ကွးသတုံရ ဓမ္မအစာ၊ သာရိပိုတ်ကၠာ မြာကျာ်ခုတ်ပ္တိုန်၊ ဂးကောလိတညး ညးတၠအစောန်၊ ဒေါဝ်အရှန်ကၠာ ကျာ်ပြာကတ်ပၠန်၊ ဒှ်ကွးဇွိမွဲ မပြဲလောန်သန်၊ မုဂ္ဂလာန်ပြဲ ကျာ်တြဲခုတ်ပ္တိုန်၊ ဣဒ္ဓိဗလပၠန် အစောံပြာထာ၊ ဂွံဓဝ်တုဲကီု သီုကဵုညးၜါ၊ ညာတ်ဓဝ်နိဗ္ဗာန် ဆာန်ဍူအ္စာ၊ သၟိက်ကဵုတိတ်ဗၠး နူပးဝိဇ္ဇာ၊ ၜိုန်ကော်ခဴရ ဟွံပကေၚ်ကာ၊ သီုကဵုညးၜါ ချပ်ပိုၚ်ခြာရ၊ ပိုဲဟိုတ်ဒှ်ကွး ဟွံဝးဓဝ်မၞ၊ ကျာ်မဂၠိုၚ်အသဝ် ယဝ်ဂွံဆောံမ၊ နဣဒ္ဓိသၟတ် ကၞတ်လောက၊ ဍဵုဍိုက်ဟီုဝေတ် ဖေက်ဒးကေတ်စ၊ ကသပ်ဝွံဂွံမြာ အ္စာသန်ဇဲယ၊ ချပ်တုဲဟေၚ်ရ လ္ၚောဝ်ပါဒပၠန်၊ ယွံကျာ်ဂမျိုၚ် ပၞာၚ်တိုၚ်တ္ကံပန်၊ တဳသန်ဇဲယ မူလပြာပ်ညောန်၊ အဒိကိုပ်ကၠာ အ္စာခုတ်ပ္တိုန်၊ ဟိုတ်နူသာ်ဂှ် ဂၠာဲချပ်ဗှ်ရန်၊ ညံၚ်ဂွံတိတ်ဗၠး သ္ဍးကိလေသန်၊ ကျာ်သ္ဍဴတ္ကံပန် ဝေတ်ဗ္တောန်ညိအဴ၊ ကျာ်တဲနာဲညး တၠလျးတြဴ၊ ခါဂွံမိၚ်ဒး တရးဝိတှဳဇဴ၊ အတိက်ကာလ ဘဝဗွဲကြံ၊ ကေၚ်ဂွံဝေတ်လဝ် ဖအောဝ်လလဴ၊ မုက်လိက်−၇[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] နွံဟွံမွဲဟာ ဗ္စာရံၚ်တဴ၊ အဒိတံအဴ တရံသ္ၚောဲခြာ၊ နညာဏ်ဒိပ်ဟေၚ် ဂြၚ်ရံၚ်ညာတ်အာ၊ တုဲကျာ်ဟီုဂး ယွံလေဝ်ကွးၜါ၊ သန်ဇဲယကီု သီုဒါယကာ၊ အဲဟီုဝေတ်အဵု ဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်ကဵုဝါ၊ ဘဝအတိက်ကၠာ ဂၠိုၚ်ဝါရမၞး၊ ရိုဟ်မဒှ်ကောံ ကရေအဲညး၊ ဓဝ်မဂၠိုၚ်နဲ ၜိုန်အဲဟီုပျး၊ မၞဗိုန်ဇၟံ ဍေံတံဟွံဝး၊ ယိုက်လဝ်ဇၞောန်မာန် ကယျာန်ဟီုဂး၊ ချိုန်လၟုဟ်ကွေံ သ္ဇက်ဂးနွံဟာ၊ သာရိပိုတ်ရ တေဇပြဲဖါ၊ မုဂ္ဂလာကီု သီုကဵုညးၜါ၊ မိၚ်ကျာ်ဟီုပျး တၟးစိတ္တာ၊ လၟေၚ်သာဒက ဘဝတမၠာ၊ သီုကဵုညးၜါ ခါဂှ်အာတ်ပါန်၊ ယွံကျာ်မဂ္ညိ ပလိုဟ်ဗောဓိယာန်၊ ကိုပ်အဓိရ မူလဂလာန်၊ ၜိုန်ဝေတ်တဴကီု ဟီုဂးဟွံမာန်၊ လၟေၚ်ဓဝ်ဂှ် တွံကဵုနိဒါန်၊ သၟိက်ယဵုဒုၚ်အိုတ် ပၠောပ်စိုတ်ဝိညာဏ်၊ က္တဵုဗဒှ်ဇြဟာန် ဆာန်ဍူယတ်သဒှ်၊ ပိုဲဍိက်တံကီု သီုညးတၞဟ်၊ သၟိက်ဂွံမိၚ်လဝ် ဍောၚ်ဓဝ်နွံရှ်၊ တၟေၚ်ဓဝ်ဂှ် တွံပၟိၚ်ညိအဴ၊ သၟိၚ်သဳစန်ဂြ နအနုဘဴ၊ ဂါံဍိုက်ကွဳသန် ဗ္ဂန်သိန္ဓဴ၊ အရံၚ်သာ်ကၟု သ္ဇုၚ်ဂွုၜတ်သဴ၊ ဂၠးကာသအဴ ဂၠိုၚ်တဴကျာ်သြဳ၊ နက်သတ်တာရာ ကျိုၚ်လှာပေၚ်ညဳ၊ ပၠေဲပၠေဲပၠဴပၠဴ ဖျဴဖျဴဖျဳဖျဳ၊ ဍောတ်တ်ဇၞော်ဇၞော် ပေၚ်ပြောဲဝိထဳ၊ လျးကဵုလျး တၟးဗ္ဂဳ၊ တူဂၠံဝိထဳ ပေၚ်ဇဳရေၚ်ဗ္ဂါ၊ လ္ၚဵုဂှ်ပျးသဲ ဗွဲဒိက္ခိဏာ၊ လ္ၚဵုဂှ်ဍောတ်ဇၞော် ပျးညတ္တရာ၊ လ္ၚဵုကောံကလောံ ပ္ၚောံအမ္ဗာ၊ အရံၚ်ဗြာဗြာ ပျးအာတ္ကံပန်၊ ပျးတဴဟွံပိုတ် တရိုပ်စိုတ်ဇန်၊ တိုၚ်ပၟိက်ကၠာ ကၠုၚ်အာလဆန်၊ ဂွံညာတ်ရေၚ်သ္ကံ၊ မုဂြံလီုၜန်၊ မိပ်တဴစရိုတ် အဵုဇိုတ်ပူဗန်၊ အိုဿီုတ္ကံပန် ဗၞုဟ်သၟိၚ်စန္ဒြာ၊ ကျာ်သ္ဍဴဇမ္မု သၟိၚ်ဂိတုပၟာ၊ ဓဝ်ကျာ်နာဲညး လျူသာ်လွာ၊ အရံၚ်ဒးရး တၟးစက္ကဝါ၊ သၚ်မတုပ်သၟတ် နက်သတ်တာရာ၊ ကမြဴဓဝ်ပၠန် စိုတ်ဇန်လိုက်ဗာ၊ ရေၚ်တၠုၚ်ဏာ မြာစိုပ်နိဗ္ဗာန်၊ မုက်လိက်−၈[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ကျာတၠဳဂှ် ဂၠိုၚ်တေဇဥာဏ်၊ ဂြၚ်ရံၚ်တီလောဲ ဂၠိၚ်သ္ၚောဲသန်ဋ္ဌာန်၊ သၟိက်တွံကဵုပၠန် အရှန်မွဲဟာန်၊ လၟေၚ်အၚ်္ဂ ဓမ္မနိဒါန်၊ ဝေတ်ဗော်တဳဟေၚ် ပရေၚ်ဂလာန်၊ ကျာ်တၠဳဇျာန် နညာဏ်တွံရ၊ ယွံအရှန်တံ ဗိုန်ဇၟံညာဏ၊ သၟတ်ကလၚ်ရောၚ် ထံၚ်လဝ်သောတ၊ အတိက်တေံပြဲ ဂၠိၚ်သ္ၚောဲကာလ၊ ဍုၚ်ဗာရာန္နသဳ ခုတ်ပ္ညဳနာမ၊ ဨကရာဇ ဗြမ်မရာဇာ၊ ဒးရးစိစောန် ပိုၚ်နန်ထာၚ်သွာ၊ မိပ်ဇြိပ်ရာၚ်ဆာဲ စရာဲဘောဂါ၊ ဂကူဗၞးပၠန် ဂၠိုၚ်လောန်ဝေါဟာ၊ ရှ်ေသှ်ေမှာဗြီု မသ္တီုဘာသာ၊ မဇၞော်ဂကူကၠာ မဟာသာလ၊ ဟိုတ်ဂကူသွံ စွံဓဝ်မၞ၊ ညးသ္အာၚ်ဂှ် ညံၚ်ဟွံသၟဟ်ရ၊ ဟွံပဆောယျာ ကၠုၚ်အာရောံဆ၊ ညးသ္အာၚ်ဂှ်ဗတ်ဍုန်ပုၚ်သွ၊ ဟွံဒုၚ်စဟေၚ်ပါဲဝေၚ်စၞ၊ ဟိုတ်ဂကူရဒှ်မၞကီု၊ မဟာသာလ ရဲခစဗြီု၊ ဗၞးဝွံရ တေဇက္ဍၚ်က္ဍီု၊ မဂၠိုၚ်ယဿပတ် ဒြပ်ရတ်မသ္တီု၊ ဒစာံစှော်ကိုတ် တော်ဂိုတ်စိုန်သ္ကီု၊ ဗော်ဗၞးတံကီု အိန်သွီုအိုတ်အာဲ၊ ကၠံသွဝ်ဂူဗ္ၚ သဗ္ဗဂၠိုၚ်ဒၞာဲ၊ ပြေၚ်ဂၠံစိချေံ ပေၚ်သ္ဂေဟ်တက်နှာဲ၊ ကွဳဍောတ်ကွဳဇၞော် ပေၚ်ဗြော်စရာဲ၊ ဥဒျာန်ပ္ကဴကၠံ ဍိက်တံၜှ်ကွာဲ၊ မဂၠိုၚ်ပိုန်စရာဲ ဂၠာဲဟီုရောမာန်၊ သိုက်လှိၚ်တဴဟေၚ် ၜိုဟ်စိုတ်ရေၚ်ကာန်၊ လ္တူလွဳမာန် မဒါန်တမၠာ၊ ဗၞးဗြဴပၠန် တန်အာဂဗ္ဘာ၊ နူတန်ဂဝ်ဗက် မသက္ကုခြာ၊ ဟွံက္တဵုဒှ်ယဲ ဘဲဝေဒနာ၊ စဟာပ်မၚ်မွဲ ဋ္ဌာန်သ္ၚောဲဟွံအာ၊ မၚ်မွဲဇကု အမှုဇြိုၚ်သာ၊ မၞတ်ဓမ္မတာ ဟွံခြာဟွံညန်၊ ဒစိတ်ဂိတု ဂွံသၠးဂဝ်ပၠန်၊ ဂွံကောန်ဗြဴမွဲ ရုပ်နဲညးသောန်၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ်ရ ဂွံလာပ်ထဝ်သန်၊ သေဋ္ဌဳမိပ်စိုတ် အဵုဇိုတ်ပူဗန်၊ လညာတ်ဝွံပြဲလောန် မ္ၚဵုတန်ဒှ်ရ၊ ဂးဣၚုဟ်ကွေံ ဗၞးသာလ၊ ကော်နၚ်အ္စာ မဟာတိက္ခ၊ ထ္ၜုတ်တၟာဲ ဇိုန်ကွာဲသက္ခ၊ ပ္ဍဲကောန်ဗြဴဍောတ် ကဵုခုတ်နာမ၊ မုက်လိက်−၉[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] အ္စာဂှ်ရ တော်ဆသ္ၚေဝ်ရံၚ်၊ သၟတ်ဝွံသၟတ် ရုပ်ညံၚ်ရဴနှံၚ်၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲဝွံအသဝ် ထတ်သန်လုပ်ကၠံၚ်၊ တော်ဂိုတ်ဂၠိုၚ်နာဲ စရာဲဇဳဂၠံၚ်၊ လညာတ်ပြဲအဵု မ္ၚဵုမၚ်္ဂလံ၊ အ္စာတော်ရံၚ် ဇဳဂၠံၚ်ဗိုတ်ပိ၊ နက်သတ်ဟေရာ စဂ္ဂတာမဂ္ညိ၊ ယးမတ်ၜါပြဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲသုခိ၊ တံကၞောတ်ရောၚ်ပြဲ အဒေါဝ်ဂှ်ဘဲမြိ၊ ၜိုန်ဒိုက်စိုတ်ကွေံ ဗၠးလီုဇိဝိ၊ အ္စာခုတ်ရ နာမဗၠးဗျိ၊ ဒိဋ္ဌိဟိရိ ဂးမၚ်္ဂလိကာ၊ ဗၞးဂှ်ဂွံမိၚ် ကွိၚ်ပါၚ်အ္စာ၊ အိုဟ်တၟိုဟ်စိုတ် အဵုဇိုတ်လာံတာ၊ ထဝ်သန်ဍိုပ်ဍဴ ပူဇဴအ္စာ၊ ဇိုန်ကဵုလက်ဆံၚ် လ္ၚောဝ်ပလံၚ်ဏာ၊ ချိန်ဂှ်အ္စာ တ္ညစဴအာ၊ မၞးသေဋ္ဌဳကၠာ မဟာသာလ၊ မၚ်မွဲမြိမြန် ဖန်ဖက်တော်ဆ၊ ကော်ဍိက်တြုံဗြဴ လွဳတဴခယျ၊ ဗၟဴဖျီုဖအံ မုံဂြံကဵုပ၊ ဝတ်ဗြဴတံရ ထဒၟမၚ်မွဲ၊ ဍိက်ဗြဴတံကီု အိုတ်ညးအဲလွဳ၊ ဖျီုဖအံ ဆံလံတက်တဲ၊ နနဲသာ်ဂှ် ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲ၊ ဇၞော်တိုန်ဖေါၚ်ၚ် ညံၚ်ဒကောၚ်ဗၠဲ၊ မသက္ကုယဲ ဘဲဝေဒနာ၊ ကြဴဂှ်ဟွံလံ ဂဇံဂမာ၊ ဟွံမွဒဒဒိုက် ဗြဴသိုက္ခမာ၊ ဒါန်အတိက်ရောၚ် ထံက်ပၚ်ဍံၚ်သွာ၊ ညးဒးမုံဂြံ ဆံလံလာံသာ၊ လံညိဇၞော်အာ တီဝေါဟာပန်၊ ဟွံမွဲကဵုမ္ၚဵု ဟွံမိက်ဆဵုပၠန်၊ ယဝ်ဒးမိၚ်ညာတ် သ္ၚာတ်စိုတ်က္ဍန်၊ ဟွံကဵုမိၚ်ညာတ် မာတ်ဒဝ်တန်န်၊ စွံသတိဟေၚ် ဟွံကဵုဝေၚ်ခၠန်၊ အိုဿီုဒိုဟ်ပန် ဗိုန်ညန်မၚ်မွဲ၊ သေဋ္ဌဳတြုံဗြဴ ဗဴလဇမ္ၚောဲ၊ သဳမုနော်တြ ဝေါၚ်သတပ်ဂၠောဲ၊ ထိုၚ်သးထဥ ရုရုညံၚ်ပေါဲ၊ ကဵုတဴခၟ ဝေါၚ်သနတဲ၊ မိပ်စိုတ်ဟွံဟဲ ရိုဟ်တ္ၚဲကၠုၚ်အာ၊ ဒါန်အတိက်သၟတ် ဝတ်ဓမ္မတာ၊ ဇၞော်တိုန်ဖေါၚ်ၚ် ညံၚ်ဍောၚ်ထာၚ်သွာ၊ ဗၞတ်အယုက်အဴ စှ်တြဴအခါ၊ ရုပ်သာ်ဂဥုပ် ညးဟွံတုပ်ၜါ၊ အလုံဍုၚ်ကၠာ ပြာကတ်ဒယှ်၊ တုပ်အဇပ္ကဴ မောဝ်နှဴဒိုဟ်စှ်၊ အမြာဲမောဝ်ပ္ဍး ထိုၚ်သးကဴဂှ်၊ ဒှ်တိုန်ခဵုခါတ် ညာတ်သၟိက်ဂွံၜှ်၊ မုက်လိက်−၁၀[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] အလုံဍုၚ်ကၠာ မေတ္တာက္တဵုဒှ်၊ ကောန်ဝုတ်ဗၞးဂှ် ဓယှ်ရုပ်ဗြဴ၊ ကောန်သေဋ္ဌဳသ္အာၚ် တၟံပါၚ်ဂၠာဲလဴ၊ တၟံညးအဲ နတဲဇန်ပ္ကဴ၊ ဗလးကလုတ်အဵု ကဵုကၠုၚ်ပူဇဴ၊ ညးညးအဲအဲ ရိုဟ်တ္ၚဲဖက်နှဴ၊ ကလုတ်တံဟေၚ် ဂွဒးကလေၚ်စဴ၊ မနသၠုၚ်အဴ ကောန်ဗြဴသေဋ္ဌဳ၊ ပ္တေဟ်လဝ်ဗိုန် ပိုန်ရုပ်ကျာ်သြဳ၊ ဗတ်ဟီုလှေံလှန် ဟွံဗၠန်ဟွံချဳ၊ ကၟာဲဂၠိုၚ်တောၚ် ဟွံရံၚ်ဟွံသ္ၚေဝ်၊ ဂလာန်အိုဿီု ဟီုထောံဓရဳ၊ ကောန်ဝုတ်သေဋ္ဌဳ လွဳဓဝ်မန၊ ညးညးအဲအဲ ဟွံဂွံမွဲရ၊ ပ္ကဴၜိုန်ဍေံဂေါဝ် မြမောဝ်ပသ၊ ညံၚ်ဗီုသာ်ဂှ် သၟဟ်ပၟာဏ၊ ဗတ်နွံမေတ္တာ ယဝ်အာဒးဂွ၊ ဟွံဂံၚ်မွဲရ အိုတ်ဒေသဍုၚ်၊ ရုပ်ဂေါဝ်ကွေံရ ဟိုတ်မနသၠုၚ်၊ ၜိုန်ရုပ်ဂေါဝ်တဴ ညံၚ်ပ္ကဴဟရုၚ်၊ ပသဂၠိုက်မံၚ် ညးဟွံဂံၚ်ဆုၚ်၊ ကောန်သေဋ္ဌဳဗၠာဲ ကွာ်သာအာကၠုၚ်၊ ယိုက်စၞောန်တဲ ဂေတ်ဂြဲပါဲပုၚ်၊ သၟိက်ဂွံဂဗး ဟီုဂးတက်ၜုၚ်၊ အိုတ်အလုံဍုၚ် ဍုဟ်ဟွံကၠုၚ်အာ၊ မိဒိဋ္ဌဟေၚ် ဂးမၚ်္ဂလိကာ၊ ကရောံမိမ မနဖြာဖြာ၊ လ္တူပိုန်ဘိုက် တသိုက်ဘောဂါ၊ လ္တူဍိက်ကမၠောန် ကၠောန်ၜိုတ်နၚ်ဏာ၊ နပိုန်အခါ တန်တဴကၠာရ။ လၟေၚ်ဖဵုဂုန် တွံဆန္ဒ ပိုဲချူပျးဇန် ဇၟန်ဝက်ကျ၊ လၟေၚ်မဂ္ညိ ဗောဓိသတ္တ၊ ဟိုတ်အကုသဵု ဇိုန်ကဵုမူလ၊ မက္တဵုဒှ်ရ ဋ္ဌာနဍုၚ်ဂှ်၊ ဂဗ္ဘာဂမြၚ် ကြၚ်ကၠုၚ်က္တဵုဒှ်၊ ညးပမၞိဟ်ယုတ် ခါဲဒုတ်ညးချဟ်၊ ဍုဟ်ဒၞာဲ ညးပါဲရုဲစှ်၊ ဗတ်ညးဍုဟ်ကီု ဟွံဟီုခၠေဝ်သှ်၊ ပ္ဍဲဂကူဂှ် ကၠုၚ်ဒှ်ဂဗ္ဘ၊ ကံအတိက်ဟေၚ် ချူပြေၚ်နၚ်ဏာ၊ ပါရမဳစိ ဗောဓိသတ်ကၠာ၊ မသက္ကုယဲ ဗွဲဓမ္မတာ၊ အကုသဵုကီု ကုသဵုသီုၜါ၊ ဍေံဇိုန်ကဵုကၠာ သၠးဂဗ္ဘာရ၊ ဗဗွဲဓမ္မတာ ဇၞော်အာလျလျ၊ ရုပ်သာ်ဟိန်ဗိန် ဇိုၚ်သေန်တတ်ဖလ၊ မုက်လးကယေၚ်ၚံက် သီုဗ္စံက်သီုကွ၊ ရာညးညာတ်ဗိုန် ဇအိုန်ဇရ၊ မုက်လိက်−၁၁[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ညးခုတ်နာမ မာတၚ်ဂပၠန်၊ ကရောံမိမၜါ ဂယိုၚ်လမျီုစိ ပိမိကဵုကောန်၊ လၟိုန်တ္ၚဲဟေၚ် ဟွံဂွံဝေၚ်ခၠန်၊ တ္ၚဲသဝ်စဴညောန် သန္ထာန်တာဲဝၚ်၊ တ္ၚဲယးခဵုခါတ် ဂၠာဲအာတ်စဟေၚ်၊ ခၞာတ်ထိုၚ်ရ ထ္ၜကေတ်ဓလေၚ်၊ လၟိဟ်သ္ၚိကၠာ အာတ်ဟွံခြာဝေၚ်၊ လ္ၚဵုညးချဟ် ဍုဟ်မုက်ဓစေၚ်၊ ဆညးကဵုဟေၚ် ယိုက်ဂၠေၚ်တုဲစဴ၊ ရိုဟ်တ္ၚဲအာတ်ရ ဂွံပဗုၚ်ဂၞဴ၊ ဗောဓိသတ္တ တုပ်အဇပ္ကဴ၊ ဗွဲဓမ္မတာ ဇၞော်အာသဴသဴ၊ အယုက်တိုန်ဒှ် စိုပ်စှ်တြဴ၊ မိမဗျုထဴ စိုပ်သဘဴဇရာ၊ ဗောဓိသတ္တ မာတၚ်ဂကၠာ၊ က္တဵုဒှ်ဗဒှ်ကသပ် ချပ်နပညာ၊ ဂုန်မဇၞော်ပြဲ မိမအဲၜါ၊ မဂၠိုၚ်အနန္တ ဟွံကသုန္ဓရာ၊ လၟုဟ်အဲဇၞော် အဲဒးရော်ခၠေဝ်၊ မိမဇရာ ဟွံကဵုအာတ်ရ၊ အဲအာတ်ဗ္စညိ ၜါမိကဵုမ၊ ဟွံကဵုယုတ်တ် ပ္ဍဲဝတ်ပုၚ်သွ၊ ဟွံကဵုဒိုတ်ဝါတ် ဂၠိက်ယာတ်ညိည၊ ဂၠာဲအာညံၚ်ဂွံ ဟွံဒိုအ်ဟွံလဇ၊ ချပ်တုဲဟေၚ်ရ ပ္တီမိမၜါ၊ လ္ၚောဝ်ဒးရး ဂၠးဇိုၚ်ပါဒါ၊ တုဲဟီုတုန်ရ ယွံမိမၜါ၊ လၟုဟ်ကောန်ဍောတ် ထတ်စောံမြက်စာ၊ မိမၜါဂှ် ဒှ်ဓဝ်ဇရာ၊ ဂုန်မဇၞော်လှဲ လ္တူအဲကၠာ၊ ကဵုကောန်ဂွံခၠေဝ် မွဲဝါညိအဴ၊ မိမၜါဝွံ လၟုဟ်ဗျုထဴ၊ လ္ပဂၠာဲရ စၞအဟာဂၞဴ၊ မံၚ်ပ္ဍဲတာဲညိ မိလ္ပကတဴ၊ ကောန်ဂၠာဲအာတ်ဟေၚ် ဂွံယိုက်ဂၠေၚ်ဖျဴ၊ သွကအဟာဂၞဴ လ္ပကတဴညိ၊ မိၚ်ကောန်ဟီုပၠန် ဒှ်တိုန်ပဳတိ၊ ကောန်ညံၚ်ကောန်အဲ ဟွံမွဲလိုက်ပိ၊ ဟိုတ်ဒှ်ခါဲဒုတ် ယုတ်ညးဟီုဗျိ၊ ကောန်အဲဟွံယုတ် ဟိုတ်တီဝတ်မိ၊ ညံၚ်ကောန်ဝွံစိ ဇြက်ဗျိနွံဟာ၊ ဟီုထိုၚ်ဟးကီု သီုမိမၜါ၊ ဝဳတိနရု ဒုၚ်သာဓုကာ၊ ဂးမၚ်တၚ်ဂ တၠပညာ၊ သၟိက်ခၠေဝ်ရော်ညိ ဂုန်မိမၜါ၊ တိုၚ်ပၟိက်ကၠာ အဲမြာကွေံရ၊ ဂးဣၚုဟ်ပြဲ တ္ၚဲယးဂတ၊ မုက်လိက်−၁၂[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] သွက်ကေတ်ထိုၚ်ဟေၚ် ဓလေၚ်ရပ်ထ္ၜ၊ ခၞာတ်တဲမွဲ ကွာ်သဲတိတ်ရ၊ ဇၟာပ်သ္ၚိပၠန် ဟွံရန်ဒည၊ ဂဇံအာတ်ရ သ္ပရာဒနာ၊ သာဓုသာဓု သာ်ဝွံကဵုမြာ၊ ဖဵုဂွံကဵုရ ပုၚ်သွအဟာ၊ သ္ၚုသီုသှုဲသၠာဲ ဂၠိုၚ်သာ်နာနာ၊ ပိုန်ကၞောတ်ပိုန် သီုကွိုန်ပညာ၊ ရုပ်ကၞတ်ရုပ် ညးဟွံတုပ်ၜါ၊ ဖဵုကဵုဒါန်ကၠာ ကဵုမြာသုခိ၊ ကဵုဂွံဗၠးယဲ ပ္ဍဲပစ္စက္ခ၊ ကဵုသိုက်လှိၚ်အဴ ပ္ဍဲဘဴဂတ၊ ယဝ်စုတိအဴ ဇၟာပ်ဘဴဘဝ၊ ဋ္ဌာန်အပါဲကွေံ ကဵုဗၠးဒိဋ္ဌ၊ ဍုၚ်သွဝ်မူလ ကဵုစိုပ်ညိအဴ၊ မိၚ်ဒးဆံလံ တၟံတြုံဗြဴ၊ ကၠုၚ်ဒုၚ်ကဵုရ ပုၚ်သွဖက်နှဴ၊ သၠုဲသၠာ်သီုသ္ၚု ဇဗၠုဗြာတ်က္ၜဴ၊ သီုစေတနာ သီုမေတ္တာဇဴ၊ မာတၚ်ဂအဴ အာတ်တဴညိညိ၊ တဲရပ်ခၞာတ် ဂၠာဲအာတ်ဇၟာပ်သ္ၚိ၊ ယဝ်ဖ္ဍောဝ်ပၠန် ညံၚ်မန်ရသိ၊ မိၚ်ဒးစိုတ်ချဳ ရာသဳပက္ကတိ၊ ဂြပ်နွံကဵုပၠန် ညံၚ်ကောန်ကဵုမိ၊ ဆုဲအာတ်အာညိ သ္ၚိဟွံညန်သ္ၚောဲ၊ မာတၚ်ဂဗိုန် ဖ္ဍောတ်တိုန်သဲသဲ၊ သာဓုသာဓု ယွံလဇုအဲ၊ ယွံဗဴယွံလနော်တြၝဲ၊ ဆာန်ဍူညိရ ဒါနရောၚ်ပြဲ၊ ဒါန်ဂွံနိဿဲ ကြဴတဲဒှ်မ၊ အယုဝဏ္ဏ သုခဗလ၊ ဂွံဍိုက်ပေၚ်တဴ ဇၟာပ်ကဵုဘဝ၊ ပိုန်မၞိဟ်ပိုန်သွဝ် ဗွဝ်သုခ၊ ဋ္ဌာန်အပါဲကၠာ ဟွံဒးအာရ၊ ယွံမိယွံမ သၠးညိရအဴ၊ ဝုတ်တ်ဗၠာဲဗၠာဲ ဗြဴကၟာဲလထဴ၊ သၟတ်တြုံကီု သီုကဵုသၟတ်ဗြဴ၊ ယဝ်မိၚ်ဒးအဴ ကၠုၚ်ကဵုနှဴရဴ၊ သ္ၚုသၠုဲသၠာဲရ ပုၚ်သွဖက်နှဴ၊ မာတၚ်ဂအဴ ဂွံတုဲစဴအာ၊ ဂၠေၚ်ဖျဴဏာသၟတ် လျတ်သာသာ၊ ညောန်စိုပ်တာဲဝၚ် ဇရေၚ်မိမၜါ၊ ဖျေံဓလေၚ်ရ သဂါရဝါ၊ ဆန်ၜန်တုဲကီု သီုမရောံညှာ၊ လ္ၚောဝ်ဂၠးပါဒါ ခါဂှ်ဟီုပၠန်၊ ယွံလေဝ်ပိတာ ညးၜါဂၠိုၚ်ဂုန်၊ ဒုၚ်ဒါန်ညိရ ပုၚ်စၞဗျန်၊ စွံမေတ္တာပြဲ ပ္ဍဲအဲဍိက်ကောန်၊ ပြေၚ်ဖျဳတုဲသ္အး ဒးရ:ပြဲလောန်၊ ချိုန်လမုဟ်ပၠန် ဒုၚ်ဒါန်ကောန်အဴ၊ ဂမြၚ်ဇၞော်ကၠာ ညးၜါတြုံဗြဴ၊ မိၚ်လဟီုကောန် ဝန်စဝ်ပူဇဴ၊ မုက်လိက်−၁၃[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] မိပ်တဴစရိုတ် အဵုဇိုတ်မှောဝ်ဇဴ၊ ရိုဟ်ရေၚ်ဟီုဂး ထိုၚ်သးကောန်ဂၞဴ၊ ကောန်ပိုဲဝွံအဴ ဒေဝတဴပၟာ၊ ဂၠာဲအာတ်ဟွံလံ လၟုဟ်ဏံရောၚ်အာ၊ ဂွံနၚ်ပြဟ်ရ စၞအာဟာ၊ သ္ၚုသီုသၠုဲသၠာ် ဂၠိုၚ်သာ်နာနာ၊ ၜိုန်ဂြပ်ညးလအိတ် အာတ်ကေတ်လောဲသွာ၊ ညံၚ်ကောန်ဝွံကၠာ ၜါဟွံမွဲရ၊ ထိုၚ်သးကၠာအဴ ကြဴဟာပ်ပုၚ်သွ၊ ဂဇံဒးရး ဂးမာတၚ်ဂ၊ ဍာ်ကြဴတဲပ္ညုၚ် ဍာ်သုၚ်ရပ်ထ္ၜ၊ ဇိုန်ကွာဲကဵုရ တဲမိမၜါ၊ ဂးမာတၚ်ဂ တၠပညာ၊ ဟွံဂွံလၞုဟ် ပ္ၚုဟ်ဓဝ်သဒ္ဓါ၊ လၟိုန်တ္ၚဲပၠန် ကၠောန်ၜိုတ်နၚ်ဏာ၊ ဖါၚ်ဗ္စရ စၞအဟာ၊ ဟွံကဵုယုတ်မတ် ပတ်ပေါန်လွဳပရာ၊ ဒးအခိၚ်ကၠာ အာဂၠာဲအာတ်ပၠန်၊ အလုံဍုၚ်မွဲ ဂေတ်အာထဲလန်၊ ဆညးကဵုကွေံ ဟွံဂးဂၠိုၚ်အောန်၊ သိုဂၠိက်ယာတ်ကွေံ ဟီုဂးကၠိစောန်၊ ဆဂွံယိုက်ဖျဴ စဴသ္ၚိပြာပ်ညောန်၊ ဗ္စမိမပၠန် အာတ်ကၠောန်လွဳပရာ၊ မိမၜါဂှ် ဒှ်ဓဝ်ဇရာ၊ နူဇရာစိ ဗျာဓိပြိုက်ဖါ၊ ယဲဂှ်ထပ်လံၚ် လံအာကြံၚ်အာ၊ ရာန်သကိုတ်ရ ဒုက္ခဝေဒနာ၊ ဒွံမာရဏ သီုညးၜါပၠန်၊ မါတၚ်္ဂရ စိတ္တကၠိစောန်၊ ညာတ်ဒးဂိုဟ် တက်သိုဟ်ယာံဒေါန်၊ တံဇိုၚ်မိမ ယာံထပူဗန်၊ မိမဒဴထောံ ဟွံဂွံခၠေဝ်ဂုန်၊ လၞီထတ်လောန် တသောန်တသဝ်၊ အဵုတၟံတိုၚ်ဗိုတ် ဒေပ်စိုတ်ဓဇန်၊ မိလၟာဂၞဴ ကၠုၚ်ဒဴထောံကောန်၊ ကၠၚ်ဨကောဝ ဒေသဒိုဟ်ပန်၊ ဟွံမွဲကောဒေံ ကၠၚ်ရစောန်လောန်၊ အဵုမိကျာ်ဂန် ဒဴထောံကောန်ဟာ၊ အဵုမဂၠိုၚ်ဂုန် သၟဟ်သုန္ဓရာ၊ လၟုံကောန်ဇၞော် ကောန်ဂွံရော်ခၠေဝ်၊ ဟွံလံသွံအဴ မိတံဒဴအာ၊ ထောံလဝ်အောန်မွဲ ညံၚ်ဇြဲဒေါဝ်ဝါ၊ ဟွံမွဲသၞေဟ်သၚ် ပါတဟၚ်သာ၊ အဵုမိမာတာ က္ဍုဟ်ကောန်ဟာအဴ၊ အဵုဓုပ်ပြကာ ယွံလၟာဂၞဴ၊ ကောန်ကဵုဒုဟ် ဍုဟ်လဝ်ကဵုဒဴ၊ ကောန်ဂၠာဲအာတ်ဇွောံ ဂွံတုဲကလေၚ်စဴ၊ မုက်လိက်−၁၄[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] စိုပ်သ္ၚိဇံသဝ် လ္ၚောဝ်ပူဇဴ၊ လၟုဟ်ဒဴအာ သ္ၚောဲခြာတဴ၊ ယွံလၟာဂၞဴ ဒဴထောံကောန်မွဲ၊ အဵုလၟာဂၞဴ တုပ်ရဴသၟိၚ်တ္ၚဲ၊ ပျးတကံပန် ဂေတ်လန်ဂေၚ်ထဲ၊ ချိုန်လၟုဟ်ဝွံ ရာဟုကၠုၚ်ပျဲ၊ လျးဂၠုထုပ် အုပ်ဒးမတ်ဗြဲ၊ ဒဵုသဝ်ပၠိုတ်အာ ပါသတြုပျဲ၊ ဒဴထောံကောန်မွဲ ကဵုညးပျဲဟာ၊ အဵုမိကျာ်ဂန် ထောံကောန်ဒဴအာ၊ ဥတုဒးဂွာံ တံသၞာံလဗိုက်ကျာ၊ အကာသဓဇူ ဗြဲဂူဖြာဖြာ၊ ဍာ်ဗြဲလေဝ်ကှ် ကြဴဒှ်မုဟ်ကျာ၊ ဗြဲမတ်ကောန်ၜါ ကှ်ကီုဟာယာဲ၊ အဵုလၟာဂၞဴ ဒဴထောံကောန်ဗၠာဲ၊ ညးနွံညးသိုက် ညးဂွံအိုတ်အာဲ၊ ကောန်ဒှ်ခါဲဒုတ် ဒုဟ်ဂၠိုၚ်ဒၞာဲ၊ ဇကုမွဲအဵု ဟွံမွဲကဵုဗ္ဒာဲ၊ ကောန်ကၠၚ်ညးဂး ဒးပြးနူယာဲ၊ ကောန်ဒးတူလာဲ အဵုယာဲတၠဂုန်၊ အဵုလၟဂၞဴ ကောန်ရဴအှ်ေဒုန်၊ ဗဗုလဟဵု ဂဵုတုဲဒးသုန်၊ ပၠိုတ်တုဲဟုံအဴ ကြဴဒှ်ဗွဝ်ဂြုန်၊ ညံၚ်သာ်ဂှ်ရ ဒုက္ခမဵုရုန်၊ အဵုမိတၠဂုန် ဒဴထောံကောန်ဟာ၊ အဵုမိကျာ်ဂန် ကောန်ဒှ်ပူဆာ၊ လတေံဍာ်ဆၚ် လၟောဝ်ဂၚ်္ဂါ၊ ကျာလေၚ်ကဝ်ပိုတ် သိုက်က်ဇတ်အာ၊ ရမတ်ကောန်ဆက် နူစက္ခုဒွါ၊ ရမတ်ဂၚ်္ဂါ ဇတ်မာန်ဟာအဴ၊ ဂးမာတၚ်ဂ တၠအနုအဴ၊ နဓဝ်ပညာ ချပ်ဗ္စာတဴ၊ ဇာတိဇရာ ဗျုဓိဖက်နှဴ၊ ဓဝ်မာရဏ ဇၟာပ်သတ်ကျစဴ၊ ဒှ်ဗျုယဲအဴ ချိုတ်အဴဟွံလံ၊ ညံၚ်မံၚ်ညးအဲ တက်တဲကဵုကံ၊ မံၚ်ပ္ဍဲလိုက်ဗာ သိုတ်သာသ္ပံ၊ ဟွံဗှ်ဂၠံၚ်ချိုတ် စရိုတ်စတ္တံ၊ ညံၚ်ဟွံပြးဆာဲ ဟွံလာဲညံၚ်တၟ၊ ကာလဒးချိုတ် စိုတ်ကၠုၚ်ဒှ်ပရအ်၊ အဲလၟုံဏံ ဒှ်ပရံရသွံ၊ ချပ်ဣၚုဟ်သွံ ဂတိဂိုၚ်စွံ၊ သောကဂၠိုက်ဂၠာဲ ဂိုၚ်ဖရာဲထောံ၊ ဟွံကဵုဗၠိုက်ဗၠန် ဟွံကဵုစောန်ကလောံ၊ သောတဆေဝ်ဒဝ် ဓဝ်ရောၚ်ဇၞးဂွံ၊ မာတၚ်ဂသွံ စွံသ္တိတုဲဗ္စာ၊ တုဲသၟိက်ဂိုၚ်ရ ဇွမိမၜါ၊ ကော်ပကောံနၚ် ဂမြၚ်ရဲသာ၊ ဍောတ်တ်ဇၞော်ဇၞော် သီုဗော်ပြဝါ၊ မုက်လိက်−၁၅[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ဖန်ဖက်စဳရေၚ် လၟေၚ်အရာ၊ ပြဝေဏဳရ ယိုက်ဇွတမၠာ၊ ပြုပြေၚ်တုဲကၠာ ပ္ဍဲကာလဂှ်၊ သၟိက်ဂိုၚ်ဒေပ်ကၠာ ပ္ဍဲကာလဂှ်၊ ခါဲကတိုၚ်ကၠာ သီုၜါညဳသၟဟ်၊ တိုပ်ဒေပ်ညဳသာ သီုၜါဟွံတၞဟ်၊ ကလေၚ်စဴရ ဒေသဒဒှ်၊ မာတၚ်ဂဂှ် ဂၠာဲဗှ်ဗ္စာ၊ ဗတ်အဲမွဲသွံ ချိုတ်ထောံဂွံဟာ၊ ဇၟာပ်ညးအဲ ဗွဲဓမ္မတာ၊ ပိုဲခါဲဒုတ်ရ မူဒၞာဲပကာ၊ ခိုဝ်ခိုဝ်ခါတ်တ် ဂၠာဲအာအာတ်အာ၊ ဗွဲဓမ္မတာ အာတ်စအာရ၊ ချပ်ဣၚုဟ်ပၠန် ဟွံရန်ဒည၊ ပလေဝ်ကောန်တာဲ ဂၠာဲၜုန်မြ၊ ဇုက်ဝါဂၠာဲပၠန် ဆုဒုန်မှာဲမှ၊ ဂၠာဲပကောံနၚ် ပြုပြေၚ်သက္ခဏ၊ သၞာံဂၠဴမူလ ဂွံပကၟဳ၊ ဒုန်ၜဝ်ထၞေက် ကရေက်ဝဏဳ၊ ဇုက်ညးဒက်ဂဝ် ဒက်ကွဝ်ညဳညဳ၊ ယာတ်ညးဂြာပ်ဇွ ဂွံဇိၚ်ပဂၞဳ၊ အိုတ်ဂမြၚ်ပၠန် ဗိုၚ်ကၠောန်ပလွဳ၊ မံၚ်တဴညဳညဳ ပနဳသုသာန်၊ တၠပညာ ပ္စာနညာဏ်၊ ဂွံမိၚ်ကေတ်ဟေၚ် ပရေၚ်နဳဒါန်၊ ခါဲဒုတ်ညးဍုဟ် စုတ်ဒုဟ်သီုကွာန်၊ ဂကူယုတ်ကွေံ ဟီုက္ၜေဟ်အဓာန်၊ အိုတ်ဇၟာပ်ကွာန် ကွာ်ဍာန်ညးချဟ်၊ ဂကူယုတ်ကွေံ ဒုဟ်ဍေံဟွံဒှ်၊ စိုတ်ယဝ်ရယုတ် ဒှ်လုတ်ကျာ်တွံ၊ ဒးစှ်ေအပါဲ ဂၠိုက်ဂၠာဲပှ်လှ်၊ ဂကူယုတ်ပြဲ ၜါနဲတုပ်သၟဟ်၊ စိုတ်သတ္တံဂှ် ဒှ်တံအရၚ်၊ သမ္မာမိစ္ဆာ စိုတ်ၜါတွံနၚ်၊ သမ္မာစိုတ် ကွာ်လောဲစိုပ်သၚ်၊ မိစ္ဆာဒှ်ဗက် နရက်ဒးကြၚ်၊ စိုတ်ယုတ်ခဵုခါတ် ပါတ်ဇၟာပ်တၚ်၊ စိုတ်ဆောံမမၚ် ဟွံဒးကြၚ်အာ၊ ဂလာန်ဝွံဂှ် ဗှ်တုဲဗ္စာ၊ ဂးမာတၚ်ဂ မိမသီုၜါ၊ ဂကူယုတ်အိုတ် ချိုတ်ရောသ္ဂးဟာ၊ ဂကူပြဲပၠန် ချိုတ်အနန္တာ၊ တိုၚ်ချိုတ်မွဲတ္ၚဲ အိုတ်အဲညးကၠာ၊ ဓဝ်မာရဏ ချပ်ဗ္စာညိ၊ လောဘဒေါသ မောဟညးပိ၊ မၞမွဲကၠာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၊ ယဝ်ဗက်စဍေံ ဒးစှ်ေကမ္ဘိ၊ သၟိက်ကဵုဝေၚ်ပါဲ ဂၠာဲကဵုဂတိ၊ ဝေၚ်ပါဲကၠေံညိ သတိပလွဳ၊ မဟာသာလ နာမသေဋ္ဌဳ၊ မုက်လိက်−၁၆[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ဂွံကောန်ဝုတ်မွဲ ညံၚ်နဲထဝ်ဂွဳ၊ မၚ်္ဂလိကာ ရုပ္ပါကျာ်သြဳ၊ မဇၞော်ဓဝ်မၞ ခန္ဓပြေၚ်ဖျဳ၊ ကျိုၚ်ကျဝ်ဟုံလဳ ပြေၚ်ဖျဳရိုဟ်တ္ၚဲ၊ ပ္ဍဲလိုက်ဝွံကွေံ ညးဟွံတုပ်အဲ၊ ဂကူပိုဲဗၞး နူညးပိုဲပြဲ၊ ထတ်သန်ဂၠိုၚ်ထပ် ပိုန်ဒြပ်ပိုဲလှဲ၊ ဂးရုပ်အသဝ် ဂေါဝ်ဆအဲမွဲ၊ ပ္ဍဲစိုတ်ဒက်ဂြဲ ရိုဟ်တ္ၚဲကျိုၚ်လှာ၊ ကြိုက်သၟိက်ဒှ် ကာလဂှ်ကၠာ၊ သ္ဘၚ်နက်သတ် ဒးသၞောဝ်အ္စာ၊ အလုံဍုၚ်မွဲ မွဲသၞာံမွဲဝါ၊ အိုတ်ဗၞးတံ တၟံဝေါဟာ၊ ၜးကေတ်ကြိယျာ ကၠုၚ်အာလဳၜန်၊ ညးဝါတ်ညးလောဲ တံၚ်ဂြဲပြာပ်ညောန်၊ ပုၚ်ကွာၚ်စၞ သဗ္ဗဂၠာဲကၠောန်၊ ကၞာထကီု သီုပ္ကဴဇၟန် အိုတ်ဇၟာပ်သ္ၚိ တိညံၚ်ဍန်၊ ဖါပ်စ္စပၠန် တန်ဆန်ကၠုၚ်အာ၊ ဒိဋ္ဌဟိရိ ဂးမၚ်္ဂလိကာ၊ ဍိက်ကမၠောန်ရောၚ် ဟောဟောဂြာဂြာ၊ သၟိက်ဝေၚ်သဘၚ် အခြၚ်နာနာ၊ ဂၠာဲကၠောန်ကွာၚ်ၜဲ ဂၠိုၚ်နဲပြကာ၊ ဓရိက်ခၞာ ဂၠိုၚ်ဝေါဟာလောန်၊ ထဝ်ဗာတ်ဍာ်သာဲ ဖက်ပၠာဲခန်န်၊ သဂြာကလောံ ထောံကၠေၚ်သောန်န်၊ ဓုပ်ကဵုဓုပ်အဵု ဂွဳကဵုဂွဳပၠန်၊ ဝေါဟာဗၞး ဒးရးဂၠာဲကၠောန်၊ ဍိုက်ပေၚ်စိစောန် ဂၠာဲကၠောန်ဗဒှ်၊ ကော်ဍိက်ဗြဴပၠန် ဗၞတ်မသုန်စှော်၊ ကဵုကျိုၚ်ကျဝ်အဴ ပ္ကဴကဵုစရှ်၊ ကော်ဍိက်တြုံရ ခၞံညဳသၟဟ်၊ မသုန်စှော်ကၠာ ဟွံခြာတၞဟ်၊ ကောံတုဲညဳသၟဟ် ပြဟ်ကဵုနၚ်ကွဳ၊ အမာဲပုၚ်သွ စၞကွာၚ်ဂွဳ၊ လ္ၚဵုဂှ်စန်ဒက် ကၠံက်ဂွက်ဓရဳ၊ မြမောဝ်ဂၠိုၚ်ဂၠၚ် ကဵုပၟၚ်ကဵုဂွဳ၊ ဍိုက်စုတ်ပေၚ်ဍတ် ဟွံလျတ်ချဳ၊ ဍိုက်ပေၚ်ဇၟာပ်ကွဳ ညဳညဳသာသာ၊ ဒိဋ္ဌဟိရိ ဂးမၚ်္ဂလိကာ၊ ကျိုၚ်ကျဝ်ဒးရး ၜးလဝ်ကြိယျာ၊ ကွဳဇရာထဝ် အသဝ်သာ်လွာ၊ ကျိုၚ်လဝ်ဒးရး ချေံသိန္ဓဴၜါ၊ ဗ္ဂန်ကေတ်တုဲ သၟိက်အာဥဒျာန်၊ ဍိုက်ကွဳကမၠေ အသေအဟာန်၊ ညးညးအဲအဲ ထပ်ဂၠောဲပေၚ်ဍာန်၊ လ္ၚဵုကွာ်တိုက် လ္ၚဵုဍိုက်ကွဳယာန်၊ မုက်လိက်−၁၇[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ကောန်သေဋ္ဌဳဗြဴ ပ္ကဴလှဖ္ဍာန်၊ ကၟဳလဝ်ကွဳယာန် မွဲဟာန်သၟိက်အာ၊ ခၞဂှ်ပၠန် ဖျေံအမန္တာ၊ ယွံလေဝ်ဍိက်သ္ကံ လ္ပသ္ပံသာ၊ လညာတ်ယုတ်ကွေံ မၞးတံဆေဝ်တာ၊ မၞိဟ်ချိုတ်မၞိဟ်ယဲ ကဵုပါဲသ္ၚောဲခြာ၊ ခါဲဒုတ်ယုတ်မာ ပကဵုဒနာကြတ်၊ ဟွံမွဲကဵုမ္ၚဵု လေပ်ဆဵုဒးပယျတ်၊ ယာံအဲညာတ်ကွေံ ဟွံဒးကဵုမတ်၊ ဟွံဒးညာတ်မွဲ နူအဲဍောတ်တ်၊ ဂၠံၚ်ပိုဲအာကွေံ ပကဵုဍေံတတ်၊ မၞးတံဍောတ်ဇၞော် စဳစောတ်မၚ်မွဲ၊ မိၚ်တုဲဆံလံ ဍိက်သ္ကံရဲ၊ လ္ၚဵုလေံလွပ် ရၠ်ကေတ်နတဲ၊ ကွာ်အာဂတ ဟီုရသဲသဲ၊ ဟွံမွဲမ္ၚဵုကၠာ ပါဲသာဲသ္ၚောဲ၊ ကောန်သေဋ္ဌဳပြဲ တ္ၚဲဝွံတိတ်ကၠုၚ်၊ ဂးမာတၚ်ဂ ဂၠာဲစၞပုၚ်၊ တ္ၚဲဝွံပြဲဟေၚ် ဝေၚ်သဘၚ်ဍုၚ်၊ ဇၟာပ်ညးဇၟာပ်ကွာန် ကဵုဒါန်အာကၠုၚ်၊ အဲဂွံလောဲရ စိတ္တကေဝ်ဇြုၚ်၊ ဂွံကသပ်ပ္ညုၚ် ကွာ်ကၠုၚ်ဇောဲဇောဲ၊ ခၞာတ်နတဲ ထိုၚ်မွဲကၟာဲ၊ ဆဵုသ္ၚိလုပ်အာတ် ဟွံဒးဝါတ်ခါဲ၊ ဆညာတ်ဒးကဵု ကုသဵုဇိုန်ကွာ်၊ ဆဵုဒးပေၚ်ခုတ် ဍိက်ဝုတ်ဍိက်ဗၠာဲ၊ ဍေံဟီုသ္ကာတ်သာဲ ဂၠိုၚ်ဒၞာဲဆေဝ်တာ၊ ဟေံမာတၚ်္ဂ မၞးလ္ပအာ၊ ဂကူခါဲဒုတ် ဗှ်ေမၞိဟ်ယုတ်မာ၊ တေံနာဲပိုဲကွေံ ဂးမၚ်္ဂလိကာ၊ ဟွံမိက်ညာတ်ဟေၚ် အမၚ်္ဂလာ၊ မၞးလ္ပအာ ယဝ်အာဒှ်ဝါတ်၊ မာတၚ်ဂဗၠာဲ ဂါဲဝါဲခါတ်မါတ်၊ ဟွံဟီုဟွံခၠေဝ် ကွာ်ကြေဝ်ဂၠာဲအာတ်၊ ဍိက်တံအိုဿီ ဗိုၚ်ဟီုရာဲသာတ်၊ ဟေံမာတၚ်ဂ ယဂၠာဲပတိဃာတ်၊ နာဲပိုဲယာံညာတ် ဒှ်ဝါတ်ရယ၊ မာတၚ်ဂပၠန် ဟွံရန်ဒည၊ ဓဏာတ်တဲမွဲ ကွာ်သဲဗၠဗၠ၊ ကောန်ဝုတ်သေဋ္ဌဳ စဝ်ကၠုၚ်ကွဳရ၊ ဂွံညာတ်ကေတ်ကွေံ မၞးမာတၚ်ဂ၊ ချပ်ခါ်ဆိုအ်ေ ဇအိန်ဇရထအအ်၊ တုဲသၟာန်တိုန်ကွေံ ယွံလေဝ်မၞးတံ၊ ဒးညာတ်လၟုဟ် ညးဂှ်ဍေံဏံ၊ မူယၟုကီု ဟီုပကဵုလံ၊ ဟိန်ဗိန်ယုတ်မာ လအာညံၚ်ပရံ၊ ညးဂှ်ဍေံဏံ မၞးတံဟီုစံ၊ ဍိက်ဂမၠိုၚ်ဂွိၚ် မိၚ်ဒးအသံ၊ မုက်လိက်−၁၈[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] လ္ၚောဝ်ပ္တီညိ ယွံမိတ္ကံဇမ်၊ ဂးမာတၚ်ဂ ဍေံမၞိဟ်ပရံ၊ ပိုဲဍိက်ဆေဝ်တာ ဂၠိုၚ်ဝါလ္ၚီကၠံ၊ ဍေံဟွံဒိုအ်စံ ဍေံကြံလောန်အဴ၊ ကောန်ဝုတ်သေဋ္ဌဳ မိၚ်ချဳလိုက်လဴ၊ ညာတ်မာတၚ်ဂ ဒေါသဖက်နှဴ၊ ဟွံမွဲကဵုမ္ၚဵု ဆဵုဘာ်တရဴ၊ ဟွံမိက်အာဟေၚ် ဂေတ်ကလေၚ်စဴ၊ ချပ်ခါ်တုဲအဴ ကလေၚ်စဴအာရ၊ ဍိက်သေဋ္ဌဳကီု ဟီုသီုဒေါသ၊ ဟိုယ်လေဝ်ယတံ တ္ၚဲဏံဒးဂွံ၊ ဒၟာနူဂမြၚ် ယမာတၚ်ဂ၊ ဟွံဂွံစသုၚ် ပုၚ်ကွာၚ်စၞ၊ ကဵုဘဲဒက္ခ ဒးရယတံ၊ မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်ကီု ဟီုတုန်ခံခံ၊ ကဵုဘဲလၟုံရ ပစွံဍေံလံ၊ ဂၠောဲလုပ်ဗိုန်ဗတ် ဍေံရပ်ပတ်ကံ၊ လ္ၚဵုဍေံခၞက် တက်ဗိုတ်ကဵုတၟံ၊ စိပ်တိုန်ဂြိုဟ်ချအ် ကံဝ်မတ်ပ္တဴ၊ ဍိက်သ္ကံရဲ တက်ဖဲစဴအာ၊ ဍေံပၠောထောံအဵု ညံၚ်ကဵုဇွဂၠဴ၊ ဗောဓိသတ္တ တၠအနှဘဴ၊ ဓဝ်အကုသဵု ဇိုန်ကဵုဖက်နှဴ၊ ဟွံဂွံချိုတ်အဴ လောတ်လောကၟဝ်၊ ဂိသၠောံကာယျ သဗသ္အဝ်၊ ဝိုတ်သ္တိကီု တသ္ၚဳကသဝ်၊ လောတ်လောကၟဝ် ကသဝ်သာသာ၊ လံညိဗ္ၜူဗၠး ဂွးတိဇက်အာ၊ ဇရေၚ်သၞိၚ်ဇြဲ ထောံဇိုၚ်တဲၜါ၊ လၟောၚ်ဂၠိုၚ်ထပ် ဗကပ်လ္ၚာ၊ နကဵုတဲကဵု ဗက်ဍဵုညှာညှာ၊ ပတ်ဇွိတ်သာသာ ဂိဟဲအာရ၊ ဇက်က္တဵုပၠန် ဂဇုန်တော်ဆ၊ အဲအာတ်စလၟုဟ် ဗၠးဒုဟ်ပွ၊ မၚ်္ဂလိကာ ဒေပ်စိုတ်ပါပ၊ ချပ်ခါ်အဲပၠန် ဟွံရန်ဒည၊ စရိုတ်ဓဝ်မၞ ဍေံပနိဿဲ၊ အဲဒှ်ခါဲဒုတ် ပွလုတ်ဟွံမွဲ၊ ဂၠာဲအာတ်စရ ဗၞတ်ဆစဖဲ၊ ဟွံဂၠာဲဟီုၜေဟ် ညးရးဇမ္ၚောဲ၊ ရာဒနာအဵု လ္ၚောဝ်ယဵုတဲ၊ ဍေံညာတ်ရုပ်အဲ ချဟ်ခါ်အဲပၠန်၊ ဍိက်တံဂှ်ရ ဟွံဒညရန်၊ ဍေံရပ်ဂွံအဲ ဍေံကဵုဘဲဒန်၊ ဍိက်ကဵုနာဲရ မၞတန်တန်၊ ဓဝ်မေတ္တာရ သ္တိညာဏ်အောန်၊ ဟွံဂၠာဲဗှ်ရန် ဟွံချပ်စန်စာ၊ မာတၚ်ဂပြဲ ချပ်ပၠန်မွဲဝါ၊ ညးဍဵုဍိုက်သၟတ် ကဵုယုတ်ရဟာ၊ ဒေပ်စိုတ်ကဵုပြဲ မၚ်မွဲဂွံမြာ၊ မုက်လိက်−၁၉[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ဗတ်ၜုၚ်တက်ကွေံ ဖျေံဓဝ်မေတ္တာ၊ ရပ်စိုတ်သမ္မာ မြာပိုန်သုခ၊ မၚ်္ဂလိကာ ပိုၚ်ခြာမာန၊ ဓဝ်မေတ္တာသွံ အဲစွံဂတ၊ အဲဟံၚ်ပြာ်ဍေံ ဂှ်ရောၚ်ဒးပွ၊ ကြဴဂွံတီညိ သတိဗလ၊ အဲအာတ်ဍေံရ ကာလဂှ်ဒး၊ ဂးမာတၚ်ဂ တြုံတၠညး၊ ချပ်တုဲက္တဵု ဍဵုၜံၚ်ရပ်ပၞး၊ လျဝ်ဇိုၚ်တဲ ကွာ်ထဲဆဒး၊ စံဇြဟတ်ညိ ဋ္ဌာန်တိသတး၊ မာန်ကီုရဂး ဇၞးစိုတ်တုဲအာ၊ ဇောဲဇောဲဇာဲဇာဲ လုဲလာဲဇိုၚ်ၜါ၊ ဟိုတ်ညးၜုၚ်တက် ဟွံဓဝ်ဟွံယာ၊ ဒစုန်ဝါဲဝါဲ ထိုၚ်ကၟာဲဏာ၊ သ္ၚေဝ်ရံၚ်အာစိ သ္ၚိမၚ်္ဂလိကာ၊ ချိုန်ဂှ်စိုပ်အာ ဟွံပါလၞၚ်၊ ဂဇုန်ယဵုဲ ပ္ဍဲတြၚ်ဝၚ်၊ ဖ္ဍောဝ်သဲသဲ ဂၠိုၚ်ကဵုနဲတၚ်၊ သာဓသာဓု ဒါန်ဝွံပြဲက္ဍၚ်၊ ဒါန်ရောၚ်ဇိုန်ကဵု မဂ်ဖဵုစိုပ်သၚ်၊ ဒါန်ရောၚ်ရီုဗၚ် ဟွံဒးကြၚ်လန်၊ ဒါန်ဇိုန်ကဵုစိ ကလိဂွံထဝ်သန်၊ ဒါန်ဇိုန်ကဵုတသိုက် ပိုန်ဘိုက်တန်န်၊ ဒါန်ဇိုတ်အဝဲ ရုပ်သာ်ပြဲလောန်၊ ဒါန်ဇိုန်ကဵုကွေံ ဟွံဒးဂၠာဲကၠောန်၊ ကၠိဂွံထဝ်သန် ဒြပ်ကောန်သမ္ဘာ၊ ဒါန်ရောၚ်ဒှ်တံ ခၞံနၚ်ဏာ၊ ဒါန်ဝွံရီုဗၚ် ဒါန်ဂွံဍံၚ်သွာ၊ ဒါန်ဇိုန်ကဵုတသိုက် လိုက်သွဝ်သီုၜါ၊ ဒါန်ရောၚ်တိတ်ဗၠး နူပးသံသာ၊ ဒါန်မှတ်ကဵုမြာ သုခသိုၜါ၊ ဍိက်သေဋ္ဌဳတံ တၟံတြုံဗြဴ၊ မိၚ်ကၠုၚ်ကဵုရပုၚ်သွဖက်နှဴ၊ မာတၚ်ဂကီု ဟွံကေတ်ဟီုတဴ၊ ကောန်ဝုတ်သေဋ္ဌဳ ကျာ်သြဳၜတ်သဴ၊ အဲဂွံအဲစဴ အဲအာတ်တဴရောၚ်၊ ဍိုက်သ္ကံရဲ တက်တဲဂြိုၚ်ကၠံၚ်၊ ကောန်ဝုတ်အသဝ် ရုပ်ထဝ်ဒကောၚ်၊ ဂလာန်ဂှ်ကွေံ ဒှ်ဍေံဟီုဂံၚ်၊ ခါဲဒုတ်ညံၚ်ဍေံ ညာတ်ဒးစံၚ်ပရံၚ်၊ ဒှ်ဍေံအာတ်ဂံၚ် အဲစံၚ်ပြံၚ်ကွေံ၊ ဍိက်သေဋ္ဌဳတံ ကဵုကံဟီုၜေဟ်၊ ဍေံတံဂြိုၚ်ကၠံၚ် မံၚ်စံၚ်ဟွံဒး၊ လ္ၚဵုခါတ်မါတ် သၟိက်ဘာတ်ထောံဍေံ၊ လ္ၚဵုဂှ်ချပ် သၟိက်ရပ်ဂဗး၊ ဆဍေံကဵုဍေံ ဂၠာဲဟီုဂးကၠံၚ်၊ ကၠံၚ်မံၚ်ထဥ ရုရုသံၚ်သံၚ်၊ သေဋ္ဌဳဗြဴမိၚ် ဂွံၚ်ဘိုန်စိုတ်စံၚ်၊ မုက်လိက်−၂၀[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ကော်ဍိက်ဗြဴအဵု ကဵုပါန်အခေါၚ်၊ ထဝ်သန်ကဵုဏာ ကဵုအာပလံၚ်၊ ပကဵုဍေံမံၚ် ညံၚ်ဒုၚ်ဂုန်ညိ၊ မိၚ်သေဋ္ဌဳဟီု သီုဍိက်ဗြဴပိ၊ဂိုၚ်ကေတ်ထဝ်သန် ယောန်စှ်ေအာတိ၊ ဟွံမိက်အာကီု ဍေံဟီုဒေါန်ဗျိ၊ ဍုဟ်ခါဲဒုတ်လောန် ညောန်လုပ်ညိညိ၊ စိုပ်တြၚ်ဝၚ်စိ နကြိဟီုပၠန်၊ ယွံမာတၚ်ဂ ကေတ်ရထတ်သန်၊ ကောန်ဝုတ်ညးကီု တုပ်ဗီုထဝ်သောန်၊ မၞးလ္ပအာတ် သွက်ဂွံဝါတ်လောန်၊ လံညးထေဲအဵု ညးကဵုဘဲဒန်၊ ဆဗၞတ်ထတ်သန် ကေတ်ညိပၠန်ရ၊ မာတၚ်ဂကီု ဟီုတိုန်ခယျ၊ ချိုတ်လၟုဟ်အဲ ဟွံမွဲမိမ၊ သွက်ဂွံမၚ်တာဲ ဂၠာဲဖျိန်ပုၚ်သွ၊ ဗတ်ညးဂစိုတ် ဒဵုအိုတ်ဇိဝိ၊ အာတ်ဒဵုဂွံရ ပဆေဝ်တာညိ၊ မိၚ်ကေတ်ဆဴဆဴ ဍိက်ဗြဴညးပိ၊ မိၚ်ဒးစိုတ်စံၚ် ဗီုသုၚ်ဍာ်ဂျိ၊ သၟိက်ဂွံကဵုချိုတ် ထေဲပၞတ်စိုတ်ဂိ၊ သ္ၚေဝ်မုက်တုဲဟေၚ် ကလေၚ်တိုန်သ္ၚိ၊ လ္ၚောဝ်ပ္တီစိ ယွံမိသေဋ္ဌဳ၊ လၟုဟ်ခါဲဒုတ် မၞိဟ်ယုတ်ခါခၞဳ၊ ဒုၚ်ဂုန်ဍေံကီု ဍေံဟီုဝေရဳ၊ ကဵုထဝ်သန်ကွေံ ဘာတ်ဍေံဟွံချဳ၊ ဍေံအာတ်ကေတ်ပၠန် ကောန်ဝုတ်သေဋ္ဌဳ၊ ခါဲဒုတ်ခါခၞဳ ဍေံဟွံချဳစဴ၊ မိၚ်လဟီုစိ မိသေဋ္ဌဳဗြဴ၊ ဇၞော်တဴဇကု သၟူဒမြဴ၊ ခါဲဒုတ်အာတ်ကောန် ဒယှ်လောန်တဴ၊ ပရိုၚ်သာ်ဂှ် မြဟ်ကမြဴ၊ ဂွံလောန်သဘဴ လှေံဖျဴပြဲလောန်၊ ဂးဗြဴသေဋ္ဌဳ ဂွဳစိုက်ကေတ်သန်၊ ဗၞတ်ကၠံပသာ ဂွဳဏာလှေံလှန်၊ သေဋ္ဌဳဗြဴကၠာ ကွာ်အာပြာပ်ညန်၊ တုဲဟီုတိုန်ရ ယွံကောန်ယွံကောန်၊ မိနၚ်ကဵုသန် ကောန်ကေတ်ညိရ၊ သန်ကၠံပသာ အာပဇွောံမ၊ ကြဴဟွံဒးအာတ် ဟွံဝါတ်စၞ၊ တိုၚ်ပၟိက်ကၠာ ကဵုမြာသုခ၊ အာတ်ကောန်ကွေံ ဟွံဒးပွ၊ ညးမိၚ်ဒးဂွ စဴကၠာရကောန်၊ မိၚ်သေဋ္ဌဳဗြဴ ဟီုတဴသောန်သောန်၊ မာတၚ်ဂကီု ဟီုခၠေဝ်ပလန်၊ ပိုဲခါဲဒုတ်ကီု မူနွံပၟိက်သန်၊ ခါဲဒုတ်သိုက်ကွေံ ညးထိုၚ်သးအောန်၊ မုက်လိက်−၂၁[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ဟိုတ်ဂှ်အဲပၠန် ဂၠာဲကောန်သမ္ဘာ၊ အဲဒးအာတ်စိ မၚ်္ဂလိကာ၊ ဗတ်ရဂစိုတ် ကဵုအိုတ်ဇိဝါ၊ အဲအါတ်ညံၚ်ဂွံ ဒိုအ်ပၠန်ဂွံဟာ၊ချိုန်လၟုံပြဲ ကဵုအဲစဴအာ၊ ဗတ်ဟီုလာံသာ အဲဟွံအာရ၊ ပါၚ်တရၚ်ဝၚ် ဂးမာတၚ်ဂ၊ တိက်လၞၚ်ကၠာ ဗဒေါံဖျေံကာယျ၊ ပိတ္ၚဲလ္အိတ် ဟွံကေတ်ပုၚ်သွ၊ ပ္တပ်ဇိုၚ်တဲ တုပ်နဲဇွ၊ ပညံၚ်ချိုတ်ရ ကာလဂှ်ပၠန်၊ ပရိုၚ်သာ်ဂှ် ဒယှ်တန်တန်၊ မၞစိုတ်ယုတ် ခါဲဒုတ်အာန်ကောန်၊ ကောန်ဗၠာဲသေဋ္ဌဳ ဟီုကြေဝ်ဂၠာဲလန်၊ အလုံဍုၚ်မွဲ ညးအဲလီၜန်၊ အိုတ်အလုံဍုၚ် ကောန်ကၠုၚ်ပြာပ်ညန်၊ ဟီုရေၚ်သ္ကံပၠန် ဒးဂွန်ရယ၊ ပိုဲကၠုၚ်ဒုၚ်ဂုန် ညးပ္တိုန်မာန၊ လၟုံဒးအဵု ကဵုမာတၚ်ဂ၊ ခါဲဒုတ်အာတ်ဏာ ဂွမာဂွ၊ ကံဍေံစိုပ်ဍေံ ပေၚ်စိုတ်ဍေံရ၊ ဟိုတ်နူဓဝ်မၞ ဂွံရဟွံလံ၊ ဍေံဟီုတိုန်ပလေ ဟိုယဲလေယတံ၊ ပိုဲလၟုဟ်ရ ပိုဲပသောၚ်ဏံ၊ ကဵုမာတၚ်ဂ ပိုဲပသ္ကံ၊ ပကဵုညးပျဲ ဘဲပကဵုဒွံ၊ ဍေံဂွံဗြဴဏံ ယတံထေဲဟာ၊ လ္ၚဵုဂှ်အီဂြိုၚ် တက်ဇိုၚ်တဲၜါ၊ ဗြဴသၠုၚ်မာန မူပရောဇွာ၊ စိုတ်ညံၚ်အိက်အာ် ရုပ်သာ်ဍေံကျေဝ်၊ ဗြဴသာ်ဂှ်ကွေံ စရုပ်ဍေံဟာ၊ ဍုဟ်ကွေံရဇွာ ကဵုဏာခါဲဒုတ်၊ ညးလ္ၚဵုကီု ဍေံဟီုဂၠာဲပျုတ်၊ ယွံလေဝ်ယတံ ဗြဴဏံဗြဴယုတ်၊ ပိုဲတီလံကွေံ နူဍေံဍောတ်တ်၊ သၠုၚ်မၞအဵု ဒဵုဍေံဒှ်ဝုတ်၊ ဟိုတ်နူဍေံယုတ် ခါဲဒုတ်အာတ်ဍေံ၊ လ္ၚဵုဟီုတိုန်ပြဟ် ဒှ်ကွေံဒှ်ကွေံ၊ မိၚ်ညးဟီုဂှ် ချဟ်ခါ်လဝ်ဍေံ၊ ဍိက်သ္ကံစိုတ်သၠုၚ် တက်ၜုၚ်ဂဗး၊ ဟိုတ်ပွလုတ် ယုတ်မာပဒး၊ မာတၚ်ဂကွေံ ဍေံအာတ်ရောၚ်ယ၊ သေဋ္ဌဳဗၠာဲရောၚ် ဟီုကၠံၚ်ခယျ၊ အိုဿီုညးအဲ တက်တဲဂြိုၚ်ခ၊ မိပ်စိုတ်ယူယာ် ဒံၚ်သၠာ်ရ၊ ကောံတုဲရံၚ်ပၠန် ယတံပကသဳ၊ ဟေံမာတၚ်ဂ ကၠေံစိုတ်ပလွဳ၊ ဂွံလၟုဟ်ရ မၞးလ္ပချဳ၊ ယဝ်ညးတက်ကီု ပိုဲရီုညဳညဳ၊ မုက်လိက်−၂၂[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] မၞးလ္ပချဳ လွဳကျာ်ထိုၚ်သး၊ ဗၠာဲလ္ၚဵုကီု ဍေံကော်ဟီုဂး၊ ဟေံမာတၚ်ဂ လွဳရဂွံဇၞး၊ လွဳဂှ်ကၠေံစိုတ် ဗတ်ချိုတ်လ္ပဗလး၊ လွဳမာန်ရောၚ်ပြဲ ကျာ်တြဲထိုၚ်သး၊ တိက်ဟွံချဳကွေံ ဗၠးမာန်ကီုဟာ၊ ဗၠာဲဂမၠိုၚ်ရောၚ် ကောံမံၚ်ဟောဂြာ၊ ဍေံဗိုၚ်ဟီုရ ဂၠိုၚ်ကဵုပြကာ၊ ကောံတုဲတက်တဲ ဂၠောဲကၠုၚ်ဂၠောဲအာ၊ ဍေံဍုဟ်ညာတ်ဟေၚ် မၚ်္ဂလိကာ၊ ကဵုဇြဟတ်ကၠာ ကဵုမှာတၚ်ဂ၊ ဍိုက်သေဋ္ဌဳကီု ဍေံဟီုစမြ၊ ဗၞတ်မဟီုဂှ် ဟွံသၟဟ်ရထ၊ ဟွံဂံၚ်ပျဲပျာံ ဍေံရောံဒည၊ ဗၠာဲသ္ကံရဲ ဟိုတ်မၚ်မွဲရ၊ ဂးမာတၚ်ဂ တိက်ရဟွံချဳ၊ အိုတ်ပန်ဒိုဟ်စိ ဇရေၚ်သ္ၚိသေဋ္ဌဳ၊ မၞးသ္ကံရဲ ဂၠောဲကၠုၚ်ရံၚ်သ္ၚေဝ်၊ ဂးမာတၚ်ဂ တိက်ရလွဳ၊ ယဝ်ဍေံချိုတ်အာ ဘာသာလီုဇဳ၊ ဂွိၚ်တိုန်ဂြိုဟ်ချဳ ဒးကၠုၚ်သ္ၚေဝ်ရံၚ်၊ ဗၞးရေၚ်သ္ကံ ကောံဂဇံမံၚ်၊ ညးညးအဲအဲ ဂၠိုၚ်နဲဟီုကၠံၚ်၊ မာတၚ်္ဂချိုတ် ဝုတ်ဒိုဟ်ပန်ဂၠံၚ်၊ ထပ်ှထပှ်စိ ဇၟာပ်သ္ၚိဒးပြံၚ်၊ ဒှ်ခါဲဒုတ်ရောၚ် တုဲဒးပြံၚ်အာ၊ ဇာတ်ဗၞးရ ညးပပြာထာ၊ လၟုဟ်ခါဲဒုတ် ဍေံမၞိဟ်ယုတ်မာ၊ ပ္ဍဲပါၚ်တြၚ် တိက်တၚ်လ္ၚာ၊ ယဝ်ဍေံချိုတ်ဟေၚ် လေၚ်ရသေၚ်ဟာ၊ အိုတ်မွဲဘာသာ ဒှ်လေၚ်အာရ၊ ဟိုတ်နူညးကီု လေၚ်သီုမသ၊ ကဵုပိုဲလေၚ်ကွေံ ဟွံဒးပွ၊ အိုတ်ပိုဲညးကီု ဗိုၚ်ဟီုဆောံမ၊ ညံၚ်အာကီုရ ကာလဂှ်ဒး၊ လ္ၚဵုဟီုပြဟ် ဒှ်ကွေံဒှ်ကွေံ၊ ဂကောံဝေါဟာ ဘာသာဗၞး၊ ဂုန်ကောန်ညးမွဲ ညးအဲလေၚ်ပြး၊ ယဝ်ဟွံကဵုကီု ပိုဲဟီုညံၚ်ဇၞး၊ ကသပ်ဝွံကွေံ ဒးရမၞးတံ၊ တိုၚ်ကသပ်အဵု ပိုဲပကဵုလံ၊ အိုတ်မၞးတံဟေၚ် ကောံရေၚ်သ္ကံ၊ ဂၠာဲကၠုၚ်ထိမြိ ပ္ဍဲသ္ၚိပေၚ်ချံ၊ ဆမွဲကရောံ ကောံတုဲဂဇံ၊ အိုတ်မၞးတံ ခံမံဟီုပၠန်၊ ယွံသေဋ္ဌဳဇၞော် ဗော်ညးတၠသန်၊ ဂကူပိုဲဗၞး ဒးရးပြဲလောန်၊ ဘာသာဗၞးစိ ဟွံဂွံကၠိစောန်၊ အိုဿီုညးအဲ မၚ်မွဲတန်န်၊ မုက်လိက်−၂၃[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ချိုတ်လၟုဟ်ပၠန် ကောန်ဝုတ်သေဋ္ဌဳ၊ ခါဲဒုတ်အာတ်ရောၚ် တိက်မံၚ်ဟွံချဳ၊ ထပှ်တ္ၚဲရ လံခန္ဓဏှဳ၊ ယဝ်ဍေံချိုတ်အာ ဘာသာလီုဇဳ၊ ဒးဒှ်ခါဲဒုတ် ယုတ်မာကၠၚ်ဟဳ၊ ဟိုတ်ဂှ်သေဋ္ဌဳ သ္ၚေဝ်တုဲတော်ဆ၊ ဂုန်ကောန်ဝုတ်မွဲ သီုရဲမသ၊ ဒးလေၚ်တဴအဆက် အနာဂတ်ဂတ၊ လေၚ်ညးမွဲဂှ် ဟွံသၟဟ်ရထ၊ လေၚ်သီုမသ ဝါတ်ရသေဋ္ဌဳ၊ မဟာသာလ တော်ဆဂၠာဲသ္ၚဳ၊ လၟုဟ်ဝါတ်လောန် ဂုန်ကောန်ကျာ်သြဳ၊ ဍေံကၠုၚ်အာတ်စုတ် ခါဲဒုတ်ခါခၞဳ၊ ဟွံဂွံဟွံအာ ဗက်ဏာဟွံချဳ၊ လံဖေက်ချိုတ်ပၠန် ခန္ဓဍေံဏှဳ၊ ဍေံချိုတ်လီုဇဳ ပြဝေဏဳဗၞး၊ ဒးကဵုဏာကောန် သၞောဝ်ပၠန်ဂတး၊ ဟွံကဵုဒှ်ဝါတ် ဝါတ်သီုညးအဲ၊ ချိုန်လၟုဟ်ရ သိက်ဂွံပဒး၊ အိုတ်ကသပ်ရောၚ် ညံၚ်ဂွံတိတ်ဗၠး၊ သေဋ္ဌဳဇၞော်ကွေံ ဟွံဟီုဂးပၠန်၊ ဗၞးဂမၠိုၚ် ဗိုၚ်ဟီုတန်တန်၊ ယွံသေဋ္ဌဳဇၞော် ဗော်တၠသန်၊ ဟွံဟီုသၚ်ရိုဟ် လၟုဟ်ဂိုဟ်ကောန်၊ ညးဂမၠိုၚ်ဂှ် ဟွံဂၠာဲဗှ်ရန်၊ သီုသေဋ္ဌဳပၠန် သီုကောန်သီုဗြဴ၊ သဳမူနော်တြ မသကောန်စဴ၊ အဆက်ဆက် ဂၠိုၚ်လောန်ဖက်နှဴ၊ ဒးဒှ်ခါဲဒုတ် ယုတ်မာဗွဲကြဴ၊ ဗတ်ဒြပ်နွံကွေံ ညးဟွံရဴဂဴ၊ ယဝ်ဂိုဟ်ကောန်ဗြဴ ကြဴတဲဒးဟောံ၊ သေဋ္ဌဳၜိုန်ကြံ ဂဇံဒေန်ဗျောံ၊ ဖျုန်ဂြိုဟ်ဂတဝ် ဒှ်ဓဝ်ဇြဟောံ၊ ညံၚ်ဆုဇိုၚ်ဍာ် သၚ်လာ်ဆုဒေါံ၊ ဟွံသေၚ်မွဲသာ် ညံၚ်ညးဗာ်ပြောံ၊ ဒှ်ဓဝ်ဇြဟောံ ဒေါံစှ်ေအာရ၊ ဗၞးဂမၠိုၚ်ရော ကောလာဟာလ၊ ၜိုန်ဟီုတိုန်ဇဳ သေဋ္ဌဳဟိတ်ဇြ၊ ဟွံကလေၚ်ပါၚ် ရမျာၚ်ညိည၊ ဒှ်မံၚ်ကၠိုက်ကၠဟ် ဟွံသၟဟ်ရထ၊ ဟီုတိုန်ပၠန်ရ ကာလဂှ်ပၠန်၊ ယွံသေဋ္ဌဳဇၞော် ဗော်တၠသန်၊ ဟွံဂိုဟ်ဘာသာ လၟုဟ်ဂိုဟ်ဟာကောန်၊ ကဵုဟွံကဵုကီု ဟီုရခိုဟ်သန်၊ ယဝ်သ္ၚိတ်မံၚ်ကီု ပဟီုပိုဲဓဇန်၊ ပိုဲဟီုဒုၚ်ဂုန် တုန်စှ်ေစိုတ်ရ၊ သေဋ္ဌဳဇၞော်ကီု ဟွံဟီုပါတ်သဗ၊ မုက်လိက်−၂၄[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ဇြဟာတ်ပ္ဍဲကောန် ဍိုန်တိုန်စိတ္တ၊ မွဲသာ်ဂှ်ပၠန် ရံၚ်ကဵုဝံသ၊ ဂၠိုၚ်ကဵုအောန်ဂှ် ဟွံသၟဟ်ရထ၊ ကောန်သၠးကဵုရ ကာလဂှ်ဒး၊ မူဟိုတ်တုန်ရော ပိုဲဂကူမၞး၊ လၟေၚ်ဝေါဟာ ဘာသာဇၞော်ကၠး၊ ဇာတ်လီုညးပါဲ ဂၠိုၚ်နဲပြးဇး၊ ဟွံဂွံအာကောံ ကရောံအဲညး၊ ကောန်ကဵုဏာကွေံ ဒှ်ဒးရးသန်၊ ချပ်တုဲသေဋ္ဌဳ ဒ္ၚဳကဵုကဵုကောန်၊ ယွံကောန်သ္ဍိုက်မ ရုပ္ပလက်သန်၊ လၟုံခါဲဒုတ် ဍေံယုတ်မာလောန်၊ ဍေံကၠုၚ်တိက်တၚ် ပါၚ်တြၚ်ပၠန်၊ ဍေံကၠုၚ်အာတ်ကောန် အံက်ဝါတ်လောန်ရ၊ ယဝ်ဍေံချိုတ်ကီု လေၚ်သီုမသ၊ ညးဂမၠိုၚ်ကီု ကၠုၚ်ဟီုကြံကြ၊ ဟိုတ်ဘာသာမၞး အံက်မ္ဒးကျ၊ ချိုန်လၟုံကောန် ပ္တိုန်လဝ်စိတ္တ၊ မူဟိုတ်မွဲရ ဒါနဒှ်တံ၊ ပ္ဍဲကုသဵုရ အကုသဵုကံ၊ ချိုန်လၟုဟ်ပ္ညုၚ် ဍေံကၠုၚ်ခၞံ၊ ပ္ဍဲဂၞဴအဆၚ် က္ၜၚ်လေဝ်ဒးဗြံ၊ လီုတုဲသဘဴ ကြဴခိုဟ်လေဝ်နွံ၊ ဟိုတ်ရောၚ်ဒှ်တံ ခၞံနၚ်ဏာ၊ ဟိုတ်ကဵုဖဵုရ သီုၜါပြကာ၊ ဍေံဇိုန်ကဵုသၟတ် သတ်ပ္ဍဲလိုက်ဗာ၊ လဆောဝ်သၠုၚ်သဝ် ရေတ်ဂပဝ်အာ၊ လဆောဝ်ဒှ်ရ သုခဒုက္ခာ၊ သ္ဘဴဓဝ်ရ ဗ္စာညိရကောန်၊ လၟုံအံက်မ ဒှ်ပွဓဇန်၊ စုတ်တဲခါဲဒုတ် ပွလုတ်ဂြန်၊ ယဝ်ဟွံကဵုသၟတ် ခါဲဒုတ်အိုတ်သ္ကန်၊ ယဝ်ဍေံချိုဃတ်ကီု လေၚ်သီုဒိုဟ်ပန်၊ ကရောံခါဲဒုတ်ရ ညံၚ်အာညိကောန်၊ မၚ်္ဂလိကာ ကညာရုပ္ပ၊ မိၚ်ဂလာန်ညး ဟွံသၟဟ်ရထ၊ က္တဵုဒှ်စံၚ်တူ ဒွံဓဝ်သောက၊ တိုန်ညံၚ်ဂျိဇြုံ ဗ္ဒောံဖျေံကာယျ၊ ဝိုတ်သတိရ သက်ခၞပၠန်၊ သောကဍဵုဍိုက် စရိုတ်ဗၠိုက်ဗၠန်၊ ဟီုဟွံဒးဟေၚ် ညံၚ်ညးကၠေၚ်စန်၊ သဗသ္ဘာ် တသၚ်တသောန်၊ ဂွံသ္တိကီု ဂၠာဲဟီုယာံဒေါန်၊ တံဇိုၚ်မပၠန် သောန်န်ယာံတဴ၊ အဵုသၟိၚ်အံက်မ တၠနှဘဴ၊ မူရဴနွံဒုဟ် လၟုဟ်က္ဍုဟ်ကောန်ဂၞဴ၊ စုတ်တဲခါဲဒုတ် ယုတ်သန်သွံအဴ၊ အံက်မကျာ်ဂန် ဓဇန်ကဵုကောန်ဂၞဴ၊ မုက်လိက်−၂၅[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] အဵုလၟာဂၞဴ ဍုဟ်ကောန်ဗြဴဟာ၊ အဵုသၟိၚ်အံက်မ ဂးဓုပ်ပြကာ၊ ညးသ္အာၚ်ပၠန် ဍုဟ်ကောန်နွံဟာ၊ လၟုဟ်အံက်မ ပွမှာရာ၊ စုတ်တဲခါဲဒုတ် ပွယုတ်မာ၊ အဵုအံက်ရာဇာ မူရာဍုဟ်ကောန်၊ အဵုသၟိၚ်အံက်မ တၠတိုက်သန်၊ ချိုန်လၟုဟ်ကွေံ ကောန်ဒးစောန်လောန်၊ ဗျဂ္ဃစောရ ညးပဓဇန်၊ လၟုဟ်အံက်မ ပွလုလန်၊ အဵုအံက်ကျာ်ဂန် ဓဇန်လောန်ရအဴ၊ အဵုလၟာဂၞဴ မူရဴနၚ်ဒုဟ်၊ စုတ်တဲခါဲဒုတ် မၞိဟ်ယုတ်က္ဍုဟ်၊ ကောန်ဒးလေၚ်ဘဝ ဒိဋ္ဌလၟုဟ်၊ ဂစိုတ်ထောံပြဲ ကဵုဘဲဇြၚ်ဗၞုဟ်၊ ကောန်ဟွံမွဲဒုဟ် မူရာဍုဟ်ရော၊ အဵုသၟိၚ်အံက်မ ညးတၠအယော၊ ညးဂွံဗၠးဒုဟ် က္ဍုဟ်ကောန်ဟီုတဴ၊ ညးမိပ်စိုတ်အဴ ကြဴညးစောစ၊ ဟိုတ်ပတှ်ေညး ကောန်ဒးစံၚ်တဴ၊ အဵုမဂၠိုၚ်အယော ဗဵုညးစောဟာ၊ အဵုမဂၠိုၚ်အဇ အံက်မရာဇာ၊ ကောန်လဝ်ကဵုချိုတ် ကေတ်စိုတ်ဘာသာ၊ အိုတ်ဂကူဗၞး ကောန်ရးခန်လွာ၊ ဟိုတ်နူညးက္ဍုဟ် ဂၠာဲဒုဟ်နာနာ၊ အံက်မရာဇာ အဵုအံက်မရာဇာ ဟုံမှာရအဴ၊ အဵုမဇၞော်ဣဒ္ဓိ မိဒေဝတဴ၊ ကံအတိက်ဟေၚ် ချူပြေၚ်အဲဗြဴ၊ ဟွံသေၚ်ပ္ဍဲလၟုဟ် ဒုဟ်ကၠုၚ်ဖက်နှဴ၊ နတဲခါဲဒုတ် ညးစုတ်လလဴ၊ အဵုဒေဝတဴ ဍုဟ်အဲဗြဴဟာ၊ ဇိုန်ကဵုခါဲဒုတ် အဲဒးယုတ်မာ၊ ညံၚ်ဒဒှ်အဲ ညးဟွံမွဲၜါ၊ လၟုံမွဲဝါ ပြာ်ညိကၠာအဴ၊ မၚ်္ဂလိကာ သိုက္ခာဗြဴ၊ တံဇိုၚ်သၟိၚ်မ ယာံထဂၠက်သ္ဍဴ၊ နရာတ်ဇတဝ် ဖ္အောဝ်စိုတ်ဇဴ၊ ဂၠးကၞေၚ်အဝဲ ယဵုတဲညံၚ်ပ္ကဴ၊ လ္ၚောဝ်သၟိၚ်မအဴ ရဴဝွံသ္ဂးပၠန်၊ ယွံလေအံမ တၠတိုက်သန်၊ ခါဲဒုတ်ဂၠိုၚ်ဒုဟ် အဲဗြဴဍုဟ်လောန်၊ နူဍောတ်တ်ဟေၚ် အဲဗြဴဝေၚ်ခၠန်၊ ဍေံကၠုၚ်အာတ်ကွေံ ဒးကဵုဏာကောန်၊ အံက်မကျာ်ဂန် ဓဇန်လောန်ရအဴ၊ ဗတ်ဍေံအာတ်ပၠန် ကဵုသန်ဗက်ဖျဴ၊ မုက်လိက်−၂၆[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ကဵုဍိက်တံဓဇက် ၜုၚ်တက်ဗက်ဗဒဴ၊ ကဵုဘဲဓိမြိ ဍေံဂိဒးစဴ၊ ဟွံမိက်ဗက်အဵု ဇိုန်ကဵုကောန်ဂၞဴ၊ ကံအဲဍိက်ဗြဴ ခၞံတဴသ္ဂးဟာ၊ မွဲသာ်သၟိၚ်မ ကျရောံပြဝါ၊ ကောန်စၞးထောံရ ဗက်စဘာသာ၊ ရန်ကဵုညးကွေံ ကောန်ဒးကဵုဏာ၊ ဟွံချပ်ဂၠိုၚ်ဂၠေံ ပွမှာရာ၊ သၟိၚ်မရာဇာ အေၚ်ညိကၠာအဴ၊ သေဋ္ဌဳမိၚ်ကီုသၟိက်ဟီုဖ္အောဝ်အဴ၊ ယွံကောန်သ္ဍိုက်မ အဇဍောၚ်ပ္ကဴ၊ လၟေၚ်ဓဝ်စိ သတိသှ်ပတဴ၊ ကံပြုပြေၚ်ရ ကံပၠတြဴ၊ အိုတ်သတ္တံအဴ ဂေတ်တဴသံသာ၊ ကံဇိုန်ကဵုဟေၚ် ကံနၚ်ကံဏာ၊ ကံရောၚ်ဒှ်သၠဲ သတ်ပ္ဍဲလိုက်ဗာ၊ လဆောဝ်သၠုၚ်သဝ် ဂွံသွဝ်အာ၊ အိုတ်သီုညးအဲ ဗွဲဓမ္မတာ၊ ပဒှ်သၚ်ကာ ညံၚ်အာရကောန်၊ မၚ်္ဂလိကာ ကညာရုပ်သောန်၊ ဂၠုသူစရိုတ် အိုဿီုဒိုဟ်ပန်၊ သီုဓဝ်ဟိရိ သတိစွံပ္တိုန်၊ ဟိုတ်အသံရ မိမပြဲလောန်၊ ယဵုဒုၚ်ကေတ်ပၠန် တိုၚ်အမန္တာ၊ ကယိုၚ်မဂ္ညိ အိုဿီုကြိယျာ၊ ဂယိုၚ်ဂှ်သွံ ၜးစွံသာသာ၊ ယာတ်မစောန်ပြံက် ဗစံက်ဂဝါန်၊ ဒးကျိုၚ်သၠောံစုတ် ခါဲဒုတ်ပၟာ၊ ဇရေၚ်မိမာ တာကွာ်ရဴဂဴ၊ သၟိက်ခၠေဝ်ရော်ပၠန် ဂုန်လၟာဂၞဴ၊ စိုပ်တုဲဂဇံ တဲခၠာံပ္ကဴ၊ ချိုန်ဂွံညာတ်ဒး မိဗၞးဗြဴ၊ ကၠိၚ်ရုပ်ကောန် သိုဟ်စန်လိုက်လဴ၊ သဗသ္အဝ်တဴ ညံၚ်ရဴကၠေၚ်စန်၊ နရာတ်သ္အဝ် တသဝ်တသောန်၊ ဒတဝ်ဖျုန်ဂြိုဟ် ဟီုရိုဟ်ရေၚ်ဒေါန်၊ ဟီုအာယာံအာ စံၚ်ဏှာပူဗန်၊ မိဒးကြံအု ဟိုတ်ဆာန်ဍူကောန်၊ ဗၞးဗြဴပၠန် ယာံဒက်ဒေါန်တဴ၊ မၚ်္ဂလိကာ ကညာရုပ်ဗြဴ ၊ ယဵုတဲဂဇံ ကၠံမိဂၞဴ၊ ဝါစဳကာယ စိတ္တဖက်နှဴ၊ လ္ပုဟ်တဲစှ် သၟဟ်ဍောၚ်ပ်ကဴ၊ ဒုဟ်ပ္ဍဲကောန်ဗြဴ ကဵုစ္ဍးဒဴညိ၊ ဗၞးဗြဴကီု ဟီုတိုန်တသိ၊ သာဓုသာဓု အယုဝုဒ္ဓိ၊ သဗ္ဗဒုဟ်ပၠန် ပကဵုစောန်ကၠိ၊ အိုတ်သဗ္ဗယဲ ဘဲပကဵုမြိ၊ ကဵုဒှ်သုခိ ညံၚ်အာညိကောန်၊ မၚ်္ဂလိကာ ကညာရုပ်သောန်၊ မုက်လိက်−၂၇[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ကလံမိတုဲ သုဲဂါဲအာပၠန်၊ သၟိက်ကလံရ သၟိၚ်မကျာ်ဂန်၊ ယောန်လုပ်သာသာ ခါမပြာပ်ညောန်၊ သေဋ္ဌဳဇၞော်ပၠန် ညာတ်ဒးကောန်ဗြဴ၊ ဒှ်တိုန်ဝိဝိၚ် ကၠိၚ်ကောန်ဂၞဴ၊ ညံၚ်ရဴဒးဂျိ သတိဖက်နှဴ၊ ဟီုဇီုဟွံဒး ညံၚ်ညးက္ဍိုၚ်ကၠဴ၊ သေဋ္ဌဳဇၞော်အဴ ရမတ်ရဴဗြဲ၊ မၚ်္ဂလိကာ ယဵုသ္ပာတဲ၊ သီုမဇံသဝ် လ္ၚောဝ်အဲပရဲ၊ ဝါစဳကာယျ သီုစိတ္တပ္ဍဲ၊ သီုမသိပ်ဂၠိပ် ကၞိပ်အဝဲ၊ ဒုဟ်ပ္ဍဲကောန်မွဲ ကဵုစ္ဍးသ္ၚောဲညိ၊ သီုမကၠၚ်ဟဳ သေဋ္ဌဳဇၞော်စိ၊ ဒုၚ်သာဓုပၠန် ပ္ဍဲစိုတ်စောန်ကၠိ၊ ကောန်ဒးစ္ဍးအာ ပၟာသုၚ်ဂျိ၊ အိုတ်ဝေဒနာ ပကဵုပါမြိ၊ ပ္ဍဲပစ္စက္ခ ဒိဋ္ဌဝုတ္တိ၊ ကဵုဍိုက်ပေၚ်ညိ သုခကဵုတန်၊ ညံၚ်အာညံၚ်အာ ညံၚ်အာရကောန်၊ ကံဝဳပက်ရ အံက်မဟွံဓဇန်၊ ယဝ်ကောန်စှ်ေစး အံက်ဒးဘဲဒန်၊ အိုဿီုဝေါၚ်သ ဋ္ဌာနဒိုဟ်ပန်၊ ကောန်ဂွံဍံၚ်သွာ စေတနာပ္တိုန်၊ ညံၚ်အာရကောန် ပစောန်စိုတ်ရ၊ မၚ်္ဂလိကာ ကညာရုပ္ပ၊ တုဲစ္ဍးတိတ်အာ ဗ္စာတော်ဆ၊ အိုတ်သတ္တံရော အလုံလောက၊ ဒါန်ရောၚ်ဒှ်ကံ တံပထမ၊ ကာမာဝစရ နမကုသဵု၊ ဟိန်ဏာဒါန်ပ္ညုၚ် ဍေံကၠုၚ်ဇိုန်ကဵု၊ လဆောဝ်ဂှ်ခိုဟ် လဆောဝ်ဂှ်ရုန်မဵု၊ ဆာန်ဒးသာဲရောၚ် ဍုဟ်မဗံၚ်ဒးဆဵု၊ ပၟိက်သၟိက်ဂွံ ဟွံဂွံလၚ်ပြဵု၊ ဟွံမွဲပၟိက်အဵု ဒးဆဵုဂၠိုၚ်တုန်၊ ကာမာဝစရ ဒါနဒးကၠောန်၊ ကၠုၚ်ဒှ်မၞိဟ်စိ ကၠိဂွံထဝ်သန်၊ ဇပန်ဂွံညိ တိညံၚ်ဍန်၊ သၠေဟ်သုခ ဒေပ်ရဗိုန်တ္ညန်၊ ဗတ်ဂၠိုၚ်ထဝ်သန် လေၚ်ပၠန်မွဲဝါ၊ ကုဇကုဟေၚ် ချိုတ်ပၠန်သေၚ်ဟာ၊ ဂြပ်ဒေပ်လဝ်ရောၚ် ဇမၠိၚ်သံသာ၊ ဂျိုၚ်မံၚ်ဟွံအိုတ် ချိုတ်ညးဂွံဏာ၊ ဂုပ်ရတ်သန်ထဝ် ဒေပ်လဝ်ဒှ်မှာ၊ မၚ်္ဂလိကာ ချပ်ဗ္စာရ၊ မွဲနဲသေၚ်ဟာ ချပ်အာဂတ၊ အဲဟိုတ်ဒါန်ကၠာ ကာမာဝစရ၊ ဒှ်ကောန်သေဋ္ဌဳ ရုပ်ပစဳခၞ၊ ဟိုတ်ဂၠိုၚ်သန်ထဝ် စွံဓဝ်မၞ၊ မုက်လိက်−၂၈[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ချိုန်လၟုံရ ဒုက္ခကၠုၚ်ပျဲ၊ ဒှ်ဂၠုဲခါဲဒုတ် ယုတ်မာလောန်တဲ၊ အိုဿီုညးတၞဟ် လေပ်ဒှ်ညံၚ်အဲ၊ ဂြပ်ကောန်သမ္ဘာ လေၚ်အာလောဲလောဲ၊ ၜိုန်ဇကုရ မာရဏပျဲ၊ ဗၠးပၠန်ဟၟဲ အိုတ်အဲညးကၠာ၊ ဒိဋ္ဌဟိရိ ဂးမၚ်္ဂလိကာ၊ မဂၠိုၚ်ကဵုကသပ် ချပ်နပညာ၊ အိုဿီုညးအဲ လန်ထဲသံၚ်သာ၊ ဇပန်ဒှ်စိ သ္တိဝိုတ်အာ၊ ညံၚ်ဟွံဒးချိုတ် ဒက်ဂတ်စိတ္တာ၊ ဟိုတ်ဓဝ်သၚ်ကာ ဟွံမှာဘဝ၊ မွဲသာ်ဒေပ်လဝ် ဟိုတ်ဓဝ်လောဘ၊ မွဲသာ်ဒေါသ မောဟမန၊ သီုကဵုဓဝ်ပန် ဗ္ဒန်ညာဏ၊ ဂၠုညံၚ်ညးမာတ် ဟွံဂွံညာတ်ရ၊ ဟွံစ္ဍးလောဘ ညာတ်ရသ္ဂးဟာ၊ ဂွံကသပ်စိ မၚ်္ဂလိကာ၊ ဝးဓဝ်မၞ လောဘဒေါသ၊ ဝေၚ်ဓဝ်မောဟ ဖေက်ဂွံရောံညှာ၊ တိုၚ်အသံရ အံက်မိပိတာ၊ ဂွဳပုၚ်သွကၠာ တုဲစှ်ေအာရ၊ ပ္ဍဲတြုၚ်ဝၚ် ဂးမာတၚ်ဂ ၊ တိက်သဝပ်လဝ် တုပ်အၚောပ်ဇွ၊ ထပှ်တ္ၚဲသွံ ဟွံဂွံပုၚ်သွ၊ ဟၟဲဇြဟတ် ဆဗၞတ်ညိည၊ မၚ်္ဂလိကာရ ခၞပြာပ်ညောန်၊ ဂဇံတုဲဗိုန် ဟီုတိုန်သောန်န်၊ ယွံနာဲပိုဲရောၚ် ညံၚ်ကတဵုညိပၠန်၊ ညံၚ်လာၚ်မုက်မတ် ပ္တိုန်ဓဝ်ခိုဟ်သန်၊ ပုၚ်သွနွံရှ် ဍာ်တှ်ခန်ခန်၊ အဲပရာပ်နၚ်ပၠန် သွက်ကောန်တၠ ၊ ညံၚ်က္တဵုညံၚ်က္တဵု ညံၚ်က္တဵုရ၊ က္တဵုဍာ်ဂွံသုၚ် ဂွံစပုၚ်သွ၊ တိုၚ်ပၟိက်စိ ကၠိဂွံဒိဋ္ဌာ၊ ပဒှ်စံၚ်တူ ပဒှ်သောက၊ ယွံမာတၚ်ဂ ညက္တဵုညိအဴ၊ မာတၚ်ဂကၠာ ချပ်ဗ္စာတဴ၊ တိုၚ်လွဳကွေံ အဲဂွံဇၞးစဴ၊ လၟုဟ်အဲဂွံမြာ သိုက္ခမာဗြဴ၊ ကဵုမၚ်တာဲကွေံ အဲဒးကော်ဖျဴ၊ ချပ်တုဲသဘဴ ညံၚ်ရဴမက္တဵု၊ ဗၠာဲအလုံဍုၚ် ဍေံတံကၠုၚ်ဗဵု၊ ဍေံကော်ဟီုရ ဍေံပဝေၚ်စရဵု၊ ဟိုဲမာတၚ်ဂ မူပဟွံက္တဵု၊ မွဲအယုက်ဗှ်ေ မွဲလှ်ေဟွံဆဵု၊ ချုန်လၟုဟ်အဵု ဂွံဆဵုရယ၊ ညက္တဵုကီု ဍေံဟီုဂြိုၚ်ခ၊ ဟိုဲမတၚ်ဂ သာ်လဵုယပ၊ ပိုဲမၚ်မွဲကွေံ ယဗၠးဘဲလ္ၚ၊ ၚုဟ်တၟံယဒုၚ် ပိုဲဂွံသုၚ်စ၊ ဟွံကဵုပိုဲကၠဟ် ယဒှ်ဒုက္ခ၊ ဟီုတုဲဂြိုၚ်ရ ခယျတက်တဲ၊ မုက်လိက်−၂၉[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ညးလ္ၚဵုကီု ဟီုတိုန်သဲသဲ၊ ဟိုဲမာတၚ်ဂ လွဳရယပြဲ၊ ဟိုတ်လွဳယ ဂွံရလောဲလောဲ၊ ဂွံညံၚ်ကဵုစိုတ် ပဝိုတ်သ္ကံရဲ၊ ဟီုဂြိုၚ်ဝေၚ်ဖဲ တက်တဲစဴအာ၊ မာတၚ်ဂပၠန် ယောၚ်ကတဵုသာသာ၊ က္တဵုဟွံမာန် ဟွံစအာဟာ၊ ဟွံမွဲဇြဟတ် ဂၠုသီုမတ်ၜါ၊ မၚ်္ဂလိကာညာတ် သမ္ၚာတ်ပူဆာ၊ သီုကဵုမေတ္တာ သာသာထ္ၜ၊ ဝတ်တြုံကဵုဗြဴ ရဴဗၟာဏ၊ ၜိုန်ဗၠာဲဗဵုကၠံၚ် အမာဲပုၚ်သွ၊ ဟွံရောံဒည ပြုပြေၚ်နတဲ၊ မာတၚ်ဂအဵု က္တဵုဇာဲဇောဲ၊ မၠာဲရံၚ်ကၞာတ် ညာတ်ကေတ်လောဲလောဲ၊ ညာတ်မၚ်္ဂလိကာ ချပ်ဗ္စာမွဲ၊ ပထမစိ ကိုပ်အဒိတဲ၊ ဖျဝ်မၞဍေံ ဂးဇကုအဲ၊ ချိုန်လၟုဟ်ပြဲ အဲဗၠးဒုဟ်ဟာ၊ ကာမေသုကီု ပလီုကောန်သမ္ဘာ၊ အဲဟွံဂွံပလီု ဟီုပါန်သာသာ၊ အာတ်ပါန်ဂၠိုၚ်ကီု သီုကဵုမေတ္တာ၊ ၜိုန်ညးကဵုရောၚ် သ္ၚေဝ်ရံၚ်ညိကၠာ၊ ကြိုက်ဟွံကြိုက်ဟာ ဗ္စာရံၚ်မွဲ၊ လောကထ္ၜုတ် ဂကူယုတ်ပြဲ၊ ဂကူခါဲဒုတ် မၞိဟ်ယုတ်ရအ်၊ ဍေံကောန်သေဋ္ဌဳ ညံၚ်ဗနဳတ္ၚဲ၊ ဟွံကြိုက်ကဵုဗှ်ေ ဗှ်ေပတံၚ်တဲ၊ ဗှ်ေဝေၚ်ကဵုသ္ၚောဲ ဗွဲဝိရတိ၊ မာတၚ်ဂရ ချပ်တုဲပလွဳ၊ တိုၚ်ကသပ်ပၠန် ဟွံကဵုဗၠန်ချဳ၊ ဒက်ဂန်ဗိုန်တၟံ လံခန္ဓဏှဳ၊ ချပ်ပ္ဍဲစိုတ်ရ ပညံၚ်ပိုၚ်ပြ၊ ၜးဂဇံသ္ၚေဝ် ဟွံချဳကာယျ၊ မၚ်္ဂလိကာ လာံသာခယျ၊ ယွံနာဲပိုဲရောၚ် ညံၚ်ဟာပ်ပုၚ်သွ၊ ဂွံဒှ်ဇြဟတ် ဗၞတ်ဆညိည၊ မူဒၞာဲအာဂှ် ဂွံသၟဟ်ရထ၊ ပဒှ်ၚုၚ်ၚ ဟာပ်ပုၚ်ရကော၊ ဂးမာတၚ်ဂ ညးတၠအယော၊ ဟာပ်ဖျေံပုၚ်ညိ မြိဒးဝါယျော၊ ကျာဒွံမုဟ်ဂြိုဟ် လှိုဟ်တိုန်သောသော၊ မၚ်္ဂလိကာ မေတ္တာဂၠိုၚ်အဴ၊ ဟွံဖေက်ညးစော အဵုကောသိက်ပ၊ ဂးဣၚုဟ်ပၠန် ဟွံရန်ဟွံဂွံ၊ ထံက်ကလဵုပၠန် ပဝ်ပေါန်ဓယျ၊ ဇွိတ်သြိုဟ်ဇွိတ်စး ရပ်ပၞးတုဲထ္ၜ၊ မုက်လိက်−၃၀[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ကဵုဍာ်ညိညိ ဂိဍိုန်အာရ၊ ဒှ်တဴၚုၚ်ၚ ၚိတ်စၞဝါတ်လောန်၊ မၚ်္ဂလိကာ ခါဂှ်ပတ်ပေါန်၊ ဟာပ်ပုၚ်ညိညိ လံဍေံဂိအောန်၊ ပုၚ်စှ်ေဂၠိုၚ်ဇၞး ကြဴဂွံဗၠးပၠန်၊ ဗၠးတုဲဒှ်ဓဝ် ဇြဟတ်စိစောန်၊ မာတၚ်ဂပၠန် သၟိက်ဟီုဝန်စဝ်၊ ယွံလေဝ်ဒေံဗြဴ မိရဴရုပ်ထဝ်၊ မိကောန်သေဋ္ဌဳ ပိုန်ကျာ်သြဳဗဝ်၊ အဲဒှ်ခါဲဒုတ် ဂကူယုတ်သဝ်၊ ၜိုန်ခါဲဒုတ်ကီု ပဟီုဗ္ဒေက်ဖျဝ်၊ စွံစိုတ်ကဵုသဝ် ဝးဓဝ်မၞ၊ ဂကူပိုဲပြဲ ဟွံမွဲဂုန္န၊ ဂကူယုတ်ဂှ် ဟွံသၟဟ်ရထ၊ စိုတ်ယၚ်ပြဲသ္အး ဂွံဗၠးဒုက္ခ၊ လိုက်ပလိုက်ကၠာ သီုၜါဋ္ဌာဏ၊ ဒှ်ပၠန်ဒုက္ခ ပသၠေဟ်ရမိ၊ ဂကူခါဲဒုတ် ယုတ်ပဟီုဗျိ၊ ဟိုတ်မဒါန်ရ မူလအဒိ၊ ဒါန်ဂှ်ဟိုတ်အဵု ဖဵုဒှ်ဇာတိ၊ ဟိုတ်ဒါန်ဇၞော်လှဲ ဇိုန်ကဵုပြဲဂၠိ၊ ပသၚ်ကာညိ ယွံမၚ်္ဂလိကာ၊ ဟီုဇီုတုဲဒှ် တၞံနယကြာ၊ မာတၚ်ဂအဵု က္တဵုသာသာ၊ ဂါံကွာ်ဇောဲဇောဲ လုဲလာဲဇိုၚ်ၜါ၊ အိုတ်တဴဇြဟတ် ဒးဖုတ်အဟာ၊ ဂးမၚ်္ဂလိကာ လဘာ်ဏာရ၊ ကၠာလောတ်ဟွံလောတ် ဇြဟတ်ဍိန်လျ၊ လုဲလုဲလာဲလာဲ ဇောဲဇာဲရံက်ရာ်၊ ဇိုၚ်ဒေၚ်ဒိုတ်ဓီု ဓယီုဗၠဗၠ၊ သီုညးၜါလ္အိတ် ပ္တိတ်ဝဳရိယ၊ ဂွံအာစိုပ်ရ ဒေသသုသာန်၊ တိုန်စိုပ်တာဲကၠာဲ ညးၜါမွဲဟာန်၊ ဂးမာတၚ်ဂ ညးတၠညာဏ်၊ တိုၚ်ပၟိက်ပြဲ ဟီုမွဲဂလာန်၊ ယွံလေဝ်ဒေံဗြဴ မူရဴစံၚ်ခလာန်၊ လ္တူအဲကၠာ ပသၚ်ကာကြာန်၊ ဒေံဗြဴဟွံကယျာန် ဂလာန်မိမ၊ ညးဇိုန်ကဵုပြဲ စိုပ်တဲအဲရ၊ ကောကဵုဒေံကၠာ စွံပၟာဏ၊ ညံၚ်ကောန်မွဲမိ သန္ဓိဇလ၊ ပိုဲပ္တန်လဝ်စိုတ် ဒဵုအိုတ်ဇိဝိ၊ စှ်ေစိုတ်ညိရ ယွံလေဝ်ဒေံဗြဴ၊ မၚ်္ဂလိကာ ခါဂှ်ဟီုတဴ၊ ဒးရးအိုဿီု လဟီုကောဂၞဴ၊ ဂွိၚ်စၞပုၚ် စသုၚ်ဗွဲကြဴ၊ ဂွိၚ်ကဵုဗိုက်လ္တက် ဂၞိန်ယာတ်ဖက်နှဴ၊ ပိုဲဒှ်မၞိဟ်ဗြဴ ဒှ်စံၚ်တူလာန်၊ မာတၚ်ဂကီု ဂၠာဲဟီုလှေံလှန်၊ ယွံလေဝ်ဒေံဗြဴ မူရဴစိုတ်ဍန်၊ ပိုဲခါဲဒုတ်ရ မူဒေပ်စွံသန်၊ ဒိုတ်သိုက်ဟွံဝါတ် အာတ်ကေတ်ဂွံပၠန်၊ မုက်လိက်−၃၁[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ဂၠိက်ယာတ်ထဝ်သန် ဂွံပၠန်လောဲလောဲ၊ ဒေံဗြဴမၚ်တာဲ ဂၠာဲအာရိုဟ်တ္ၚဲ၊ သ္ၚိဆက်ရေၚ်ဗဝ် ယဝ်ညာတ်ဒးအဲ၊ ဟွံဟီုမုက်ဂွး လၚ်လးညန်သ္ၚောဲ၊ ပုၚ်သ္ၚုသၠုဲအဵု ဇိုန်ကဵုရိုဟ်တ္ၚဲ၊ ပဂွိၚ်ဒေံအဲ တိုၚ်စဖဲရ၊ မၚ်္ဂလိကာ ကညာရုပ္ပ၊ မိၚ်တုဲမိပ်စိုတ် အဵုဇိုတ်ခယျ၊ ဝတ်ကောဒေံဟေၚ် ပြုပြေၚ်နာထ၊ အှော်ဍာ်သွက်သုၚ် ဗစိန်ပုၚ်သွ၊ ရှ်ေသှ်ေညံၚ်မ အဇကောပၟာ၊ ပ္ဍဲမမံၚ်ကောံ ကရောံညးၜါ၊ ဂးမာတၚ်ဂ ချပ်နပညာ၊ အိုတ်သတ္တံအဴ ဂၚေၚ်ဘဴသံသာ၊ ဘုံပိစှော်မွဲ လန်ထဲကၠုၚ်အာ၊ ချိုတ်ကဵုဒှ်ရ ဘဝနာနာ၊ ယုတ်ပြဲဇၟာပ်ရာ နာနာဘဝ၊ မူဟိုတ်မွဲကၠာ ဗ္စာတော်ဆ၊ ဇၟာပ်ဍုၚ်ဇၟာပ်ကွာန် ဟိုတ်ဒါန်မသ၊ ဇၟာပ်ညးအဲ ဟွံမွဲဂါရဝ၊ အရီုကြာန်ထုဲ ပတုဲဒါန၊ ကေတ်စဇျာန်မက် ဗက်ပကာသန်၊ ဇၞော်ပၟဝ်ရာဂ ပသဘၚ်ပေါဲ၊ ကာလဇိုၚ်ကဵု ကုသဵုဇမ္ၚောဲ၊ ဒးဒုၚ်စကီု သီုယုတ်သီုပြဲ၊ လဆောဝ်ဒှ်တသိုက် လဆောဝ်ဒိုက်ယဲ၊ လဆောဝ်ဂွံဇၞး လဆောဝ်ဒးဘဲ၊ သၠုၚ်သဝ်ဂၠိုၚ်နဲ ယုတ်ပြဲနာနာ၊ လဆောဝ်ဒှ်ရ ဨကရာဇာ၊ လဆောဝ်ပိုန်ဟုတ် ဒှ်မၞိဟ်ယုတ်မာ၊ လဆောဝ်စိန်ဂၠက် နရက်ဒုက္ခာ၊ လဆောဝ်ဍုၚ်သွဝ် ဂေဝ်သွဝ်အာ၊ ဘဝနာနာ စိုပ်လိုက်ဗာပၠန်၊ ဗတ်စိုပ်လိုက်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဝါတ်လောန်၊ ယဝ်ဒှ်မၞိဟ်စိ တိညံၚ်ကဵုဍန်၊ လောဘဒေါသ မောဟတန်တန်၊ ဟိုတ်နူဗိဇ္ဇ မဂှ်ပြာပ်ညောန်၊ ဇၞော်ပၟဝ်ပၠန် ကၠောန်ဒါန်မိဿ၊ ဆက်မံၚ်ဟွံသ္ဂုတ် သမုဒ္ဒယ၊ သမုဒ္ဒယော ဒုက္ခောဝန္ဓ ဗတ်ဆဵုဒးစိ၊ တိသရဏ ဟွံထောံဒဂေတ်၊ ဇြိုၚ်ရောၚ်ကေတ်စ ဘဝအနန္တဂၠိုၚ်ကဝ်ရအဴ၊ ဟွံကဵုဒှ်ရ ဘဝဂၠိၚ်သ္ၚောဲ၊ ဘဝဂွံအိုတ် ဂွံပၠိုတ်ဟုံဟဲ၊ မူမၚ်မွဲရ ဂွံပနိဿ၊ မုက်လိက်−၃၂[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ဒဴဝတ်ပိရ ကာလဂှ်ပြဲ၊ ရုပ်နာံပၠိုတ်ဟဲ ဗၠးဘဲသံသာ၊ အဲအာပညိ ရသိဟေမာ၊ သ္ဂောံပၟဝ်ရ သမထကၠာ၊ ဗဒှ်အဘိညာဏ် လိုန်သဗာန်ကျာ၊ ကြဴဂွံပ္တန်လဝ် ဓဝ်ဝိပဿနာ၊ ကသပ်ဝွံဒးကၠာ မြာရကုသဵု၊ ချိုန်လၟုဟ်အဴ မၞုံဒေဴဗြဴမွဲ၊ မၚ်္ဂလိကာ ပါသတြုဝဲ၊ အဲထံက်ပၚ်ညိ ကိုပ်အဒိတုဲ၊ ကသပ်ဂှ်ရ မၞုံစိတ္တပ္ဍဲ၊ ကသပ်ဂှ်ပြဲ အဲဒးလွဳကၠာ၊ ဂးမွဲသာ်ပၠန် ချပ်နပညာ၊ လောကုတ္တဵုကီု လောကဳသီုၜါ၊ ကဵုဍိက်ပေၚ်ပြဟ် ဂှ်ရောၚ်ဂွံမြာ၊ အဲဂၠာဲအာတ်ရ ဇွောံမအဟာ၊ ကဵုဍိုက်ပေၚ်ကၠာ ကာလဒှ်ဒး၊ ဗောဓိသတ္တ တြုံတၠလွဳ၊ တိုၚ်ကသပ်ကီု သၟိက်ဂွံဟီုဂး၊ ယွံမၚ်္ဂလိကာ ရုပ္ပါဒးရး၊ ဇွောံမဟွံမွဲ စဟွံလှဲလး၊ ဒေံဗြဴမွဲကွေံ မၚ်တာဲဒးရ၊ အဲဂၠာဲအာတ်ကီု သီုဇွောံစၞ၊ ဒေံပအာသ္ၚောဲ မၚ်မွဲစိတ္တ၊ ယဝ်ရအာသ္ၚောဲ လေပ်ဆဵုဝဲသၞ၊ ရံၚ်မၚ်မွဲညိ သတိဗလ၊ ဟိုတ်ကောဏံရ ဆောံမဗကန်၊ ဗတ်ရကောအာ ဟွံခြာသ္ၚောဲညန်၊ ဟွံကဵုလံဟေၚ် ကလေၚ်ကၠုၚ်ပၠန်၊ ဟီုတုဲစဳရေၚ် ဓလေၚ်ထိုၚ်ယန်၊ ခၞာတ်တဲမွဲ ကွာ်ထဲကြေဝ်လန်၊ ဆဵုသ္ၚိညးပၠန် ဟွံဂွံညောန်သ္ၚောဲ၊ ရပ်ခၞာတ်ပၠန် ဂဇုန်ယဵုတဲ၊ အရာဒါန်သၟတ် ဖ္ဍောတ်သဴသဴ၊ သာဓုသာဓု ဒါန်ဝွံဒှ်ပြဲ၊ ဒါန်ရောၚ်ဒှ်မ ဒါန်ပနိဿဲ၊ ဒါန်ဇိုန်ကဵုပြဲ ကြဴတဲဂွံမြာ၊ ဒါန်ဇိုန်ကဵုလဝ် ရုပ်သာ်ကျေဝ်ဂေါဝ်၊ ဒါန်ဇိုန်ကဵုသၟတ် ထတ်စောံမြက်စာ၊ ဒါန်ကဵုပိုန်ဘိုက် တသိုက်ဘောဂါ၊ ဒါန်ဇိုန်ကဵုအယုက် ဂွံဗၠးဒုက္ခာ၊ ဒါန်ဂွံဍံၚ်သွာ ဂွံမြာသုခ၊ ဒါန်ရောၚ်ဇိုန်ကဵု မဂ်ဖဵုဂတ၊ ဒါန်လၟောဝ်တၠုၚ် ဍုၚ်နိဗ္ဗာန်၊ ဒါန်ဒှ်မူလ ကဵုညိရအဴ၊ မိၚ်ဒးဆံလံ တၟံတြုံဗြဴ၊ သီုဝုတ်သိုဗၠာဲ ဗြဴကၟာဲလထဴ၊ မၞိဟ်ဇၞော်ဗျုလောန် စကာကောန်စဴ၊ ခါမိၚ်ဖ္ဍောတ် ဒြပ်ရတ်ပူဇဴ၊ ဟုသၠုဲသၠာဲအဴ ကဵုတဴညးအဲ၊ မုက်လိက်−၃၃[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] မာတၚ်ဂကၠာ အာတ်ဟါံခြာသ္ၚောဲ၊ ဆုဲအာညိညိ သ္ၚိရေၚ်ဂၠောဲ၊ ယဝ်ဖ္ဍောတ်အဵု ကၠုၚ်ဗဵုညံၚ်ပေါဲ၊ ဇၟာပ်သ္ၚိသွံ အာတ်ဂွံလောလောဲ၊ ပယျာံသဝ်တ္ၚဲ ဇာဲဇောဲစဴအာ၊ ခါစဴစိုပ်သ္ၚိ ကဵုမၚ်္ဂလိကာ၊ အာတ်လၟိုန်ပြဲ မွဲတ္ၚဲမွဲဝါ၊ နဲသာ်ဂှ်ရ သ္ပလွဳပရာ၊ ဇၞတ်ပကောံရ ဇွောံမပေၚ်ဗဂါ၊ မၚ်္ဂလိကာ မိပ်စိုတ်ခါဂှ်၊ ဗောဓိသတ္တ တၠကြဳဇှ်၊ တိုၚ်ကသပ်ကၠာ မြာသၟိက်ကဵုဒှ်၊ တ္ၚဲဂတဒး နူဂယျးပြဟ်၊ ကဵုဒေံဗြဴကီု ဟွံဟီုခၠေဝ်သှ်၊ ဇကုမွဲကၠာ သၟိက်အာတၞဟ်၊ တိုၚ်ကသပ်ဂှ် ပြဟ်ဒဴတိတ်အာ၊ ဇကုမွဲသ္ၚိတ် ဟွံကေတ်ပြဝါ၊ သၠးကဝိုၚ်ဍုၚ် သရုၚ်ကန္တာ၊ တြဴဂၠိၚ်သ္ၚောဲ ကွာ်သဲဒေါဝ်ဝါ၊ ဂမၠိုၚ်ကဵုအဆၚ် လစအၚ်လှာ၊ ဍောတ်တ်ဇၞော်ဇၞော် ပေၚ်ဗြော်ရေၚ်ဗ္ဂာ၊ သီုဓကှ်သွာ ဝုန်ခါဗၚ်ဗွဲ၊ ကံက်ကဇုံဝေါတ် ကၟောတ်သောဲသောဲ၊ ကဴကဵုကဴပြး၊ တၞးကဵုတၞးဂၠောဲ၊ သတ်ကဵုသတ်ကောံ ခၟောံညံၚ်ခၟောံဗၠဲ၊ တဝ်ကဵုတဝ်ဖလ ကွကွဒက်ဂြဲ၊ ညာတ်ဋ္ဌာန်ဇမ္ၚောဲ ဗဵုဟွံဖဲကီု၊ လ္ၚဵုလျလျ ဖလဍီုဍီု၊ လ္ၚဵုဗြဗြး ပေါၚ်လးသာ်ဍီု၊ လ္ၚဵုဂှ်ခရံက် ဗ္စံက်ဂၠိုက်တီု၊ လ္ၚဵုခစာန်ဗြံက် ကဝံက်ဂြီုဂြီု၊ ဗဵုဟွံဖဲကီု အကြီုအၚ်လှာ၊ မွဲသာ်ဍောတ်ဇၞော် သတ်လ္တူကျာ၊ လၞေၚ်ပူပံက် ၚေက်ကြေၚ်ဂံက်ဂါ၊ ခဍိအဂၠောန် ကောန်ၜိုပ်ကောန်မာ၊ ကြေဲတေဝ်တောတ်ရ ဗျုဒိုၚ်ဂလာ၊ ဇံၚ်မံၚ်ပရောတ်ၜဳ ၜိၚ်လေဝ်သာဲအာ၊ အကၠဟ်မွဲသာ ဗၠိုပ်အာရေၚ်ၚ်၊ ဒိုၚ်ဗျုဒိုၚ်ဂလာ ယောန်အာလက်ခစေၚ်၊ လ္ၚဵုဂှ်ကဵုကံ လ္ၚဵုဂှ်ပၠံသၞေၚ်၊ လ္ၚဵုကဵုရဲသာ ဟွံကဵုခြာဝေၚ်၊ လ္ၚဵုဇဵုထုဲထ္ၜန် ညံၚ်ညးစန်ကၠေၚ်၊ ဍေံကဵုဍေံဟေၚ် ညံၚ်သ္ဘၚ်ပေါဲ ၊ ထိုၚ်သာဲအဒါဲ ဂၠာဲဇာပ်ပဝ်ဂၠောဲ၊ အလိုန်ဂြပ်သၞေၚ် အခြၚ်ဂၠိုၚ်နဲ၊ ဗရုဇၞော်ဍောတ် ထတ်တ်သောဲသောဲ၊ ညံၚ်ရဴစိၚ်ဂြဝ် တိၚ်လဝ်နတဲ၊ မုက်လိက်−၃၄[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ဟွံမိက်အာသ္ၚောဲ ဟွံဖဲသောတ၊ ဆဂှ်ဟွံသေၚ် တၟေၚ်ဝိသေသ၊ သတ်ပ္ဍဲဍာ်ကီု မဂၠိုၚ်အနန္တ၊ ဂၠိုၚ်ထုဲဓရုဲ သီုၚုဲသီုက၊ ကၞုဟ်ကၠဴဂတာံ ဟလီုကျာံရ၊ ဇၞော်ဍောတ်နထ ဂၠိုၚ်နာမကီု၊ ဂမၠိုၚ်တ္ၜန်တ္ၜောဲ ထဝ်ဂၠောဲသီုသီု၊ လ္ၚဵုစောန်ပြံက် လ္ၚဵုမံက်လှီုလှီု၊ လ္ၚဵုသဝ်ဗၠိုက် လ္ၚဵုပိုက်ယဝီု၊ လ္ၚဵုဒံၚ်သၠာ် ညံၚ်ညးဗာ်တ္ၚီု၊ ဍေံကဵုဍေံကီု သီုသီုသာဲသာဲ၊ မာတၚ်္ဂညာတ် သမ္ၚာတ်ပူဆာ၊ ဗှ်ဇကုမွဲ ကြၚ်ထဲဂၠိုက်ဂၠာဲ၊ ဗဵုအာရံၚ်အာ ပါတဟၚ်ဂြာဲ၊ ရံၚ်အာအိုတ်မတ် စိုတ်ဍောတ်ဇၟာပ်ဒၞာဲ၊ ကွာ်အာသာဲသာဲ ပယျာဲကန္တာ၊ ကွာ်အာသောၚ်ၚ် ဗက်ူဓလောၚ်ဝါ၊ တဟၚ်ဒြာဲဇး တၟးညာတ်အာ၊ ဗျဵုဗျဵုဗျောံဗျောံ မၞုံသာ်လွာ၊ ညံၚ်ဒဵုညံၚ်ဆု သာ်ဝွံနာနာ၊ စမဳညာတ်အာ မိပ်စိုတ်ခါဂှ်၊ ဝါဝွံၜိုဟ်သ္တိုတ် မိပ်စိုတ်ပူမှ်၊ ပ္တိတ်ဝဳရိယျ စိတ္တဟွံလၞုဟ်၊ တိုၚ်ပၟိက်ကၠာ စေတနာပ္ၚုဟ်၊ ဟိုတ်ဝဳရိယ ခဏစိုပ်ပြဟ်၊ ကၞောတ်ဝါဂှ် ဇီုဇြဟ်ဗတဳ၊ ဂြိုပ်ဇီုဂြိုပ်ဗြး ပြးဗြးပေၚ်ဇဳ၊ သိၚ်သိၚ်သာဲရေၚ် ညံၚ်ညးပြေၚ်ဖျဳ၊ သၠုၚ်ၚ်တၞံလျ ကွကွမံၚ်ညိဳ၊ ကဴကဵုကဴဆက် ညံၚ်ညးဒက်ဂွဳ၊ ဂၠိုၚ်လောတ်ကျာသြီ ညံၚ်လွဳမာန်သွဝ်၊ ကွာ်အာဗဵုအာ ရံၚ်အာဗဵုဒ္ၚောဝ်၊ လ္ၚဵုဂှ်ကၞာၚ်လျ သီုသၠသီုကၟဝ်၊ သၠုၚ်ၚ်သဝ်သဝ် ဗဵုလ္ၚောဝ်ဟွံဖဲ၊ ဗဵုအာရံၚ်အာ ကွာ်အာဇကုမွဲ၊ ညောန်စိုပ်ဒဵုရ သၠုၚ်လျသၠာလကဲ၊ တၞံဗၠိုဟ်မံၚ်ဗျာၚ် ထာၚ်လျမံၚ်ဂၠောဲ၊ ကဴရဴနော်နာ် ဗကေတ်သာ်ဗၠဲ၊ ယဝ်ရဍုဟ်သၟတ် သတ်ဍေံလုပ်ပေါဲ၊ ယဝ်ဍုဟ်ဍေံလကဲ တုပ်နဲသတ်ဗြာတ်၊ လ္ၚဵုဂှ်သၠုၚ်သဓုံ တၞံညံၚ်ပြသာဒ်၊ လဴဂှ်သဝ်လက် ခတောဲဂှ်ကြံၚ်ဃာတ်၊ သတ်ယဝ်ဍုဟ်ဗက် ကရေက်စဍေံဝါတ်၊ မုက်လိက်−၃၅[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ယဝ်စရံၚ်ကီု သီုကြောံသီုဍာတ်၊ မၞိဟ်ယဲစိုပ်ဝါတ် ကဵုဓါတ်ဒူရေန်၊ လ္ၚဵုတၞံကဓုံ ကောံညံၚ်ညဂြေန်၊ ကဴဍေံဇဝ်ပရဲ လကဲသေန်န်၊ သတ်ကြံၚ်ဗ္စံက် သီုတ္ၚံက်သီုကဝေန်၊ ယဝ်ထ္ၜးသတ်ဍေံ ညံၚ်လှ်ေညံၚ်အေန်၊ စံၚ်လဝ်စိန်န် အမြာဲဂၠိန်ခနေၚ်၊ လ္ၚဵုသၠုၚ်ခဝေါဲ ဇာၚ်ဇောဲမံၚ်ရေၚ်၊ ဟွံမွဲကၞၚ်ကဝ သၠညံၚ်ဗၞုဟ်ဇြၚ်၊ ဗရဲဗုၜတ်သတ်လက်ဂစေၚ်၊ ဍုဟ်စဖျိုတ်လောန် ခ္ဍန်ညံၚ်မဝေၚ်၊ တၞံကဵုတၞံတၟေၚ် သတ်ဟေၚ်ကော်ဍေံ၊ မွဲသာ်တၞံလ္ၚဵု ထာၚ်ကဵုထာၚ်ပြး၊ ကၞာၚ်ဗာၚ်ဟွံမွဲ သတ်လကဲပြး၊ အပ္ဍဲရဴဗြံက် ၜံက်ရံၚ်ဍေံထကး၊ ဍာ်ဍာတ်ဖျုန်ကြောံ ပ္တောံပၠန်ဟွံဒး၊ ကောန်မန်တံကွေံ ကော်ဂးသတ်ဗြဴ၊ လ္ၚဵုဗြးဗြး မွဲလှ်ေဟွံကဴ၊ သတ်တိတ်နူပီု ညံၚ်ဗီုကောန်ရဴ၊ ကြံၚ်ၜိုဟ်ပေက်ရ ဍုန်သွဖက်နှဴ၊ ဍုဟ်စဍာတ်အိုတ် ထၜိုတ်ဆဴဆဴ၊ ယဝ်ညးခုတ်ခဴ တုပ်ညံၚ်ရဴပၞဟ်၊ လ္ၚဵုသဓုံဗျာၚ် သၠကၞာၚ်မဝ်ဂၠဟ်၊ ကဴဇဝ်ပရဲ လကဲလျဟ်၊ ခတောဲၜတ်တ် ဖျိုတ်ဖျးလေဝ်ဒှ်၊ဍုဟ်စဟွံဝါတ် ဍာတ်ဖျးနွံရှ်၊ သတ်ကြုက်ရဒှ် ကော်ဍေံဂှ်ရ၊ လ္ၚဵုမွဲရဲ တၞံသောဲကွကွ၊ အလုံတၞံပၠန် ကေက်လောန်ဇလ၊ ၜှ်တၞးဍေံ ဆုၚ်ဒးပသ၊ ဖျးနူၜတ်ၜတ် ဍုဟ်မတ်ဖလ၊ ပၠာဲထဥုဲထပက် ဗၠးသက်ခၞ၊ ညးကော်တုန်အဴ သတ်ပၞဴရ၊ လ္ၚဵုတၞံဒလ ကၞာၚ်လျဍိုပ်ဍဴ၊ တၞးၜတ်တ် သတ်သီုပ္ကဴ၊ ယတ်ၜှ်ဆုၚ်ရ ပသကတဴ၊ ပါ်ရံၚ်အဒေါဝ် ခၟောဝ်ဖက်နှဴ၊ သတ်ဂှ်သဘဴ ညံၚ်ရဴသတ်ဗဳ၊ သီုသတ်သီုပ္ကဴ ဖက်နှဴညဳညဳ၊ သၟးဟေမဝန် ဂၠိုၚ်လောန်ကျာ်သြဳ၊ ညံၚ်ညးပြေၚ်ဖျဳ တုပ်ဗၞဳသွဝ်၊ ကှ်ေအနာၚ်ပြာန် ပ္ကာန်ဍောၚ်ပ္တိတ်ဇဝ်၊ အနုသ္ဇၚ်ထောဲ ခပေါဲတဝ်သွဝ်၊ အဂၠဴကြက်စၠန် ကဴသန်ကဴထဝ်၊ ပ္ၚာလာံသဴ ညံၚ်ရဴကျိုၚ်ကျဝ်၊ မုက်လိက်−၃၆[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] သီုကဴသီုဇဝ် မြမောဝ်နာနာ၊ ပြာ်ဇုက်အဂၞု သ္ဇုၚ်ဂွုစမ္မာ၊ အံၚ်ရေၚ်သၞေၚ်ဇုက် အသုက်ကဏ္ဏကာ၊ ဓဇေၚ်သရဖဳ ပကဇဳသွာ၊ မၠဵုကဴသတၚ် ဗၚ်ယခ္ဍၚ်ရာ၊ သတ်ကဵုသတ်နှဴ ကဴကဵုကဴခြာ၊ ဇဝ်ကဵုဇဝ်ကၠာ ဂၠိုၚ်ရာစိစောန်၊ ကၞာၚ်ကဵုကၞာၚ်လျ လှကဵုလှညန်၊ ဟွံသိၚ်ဟွံသာဲ ဂၠိုၚ်ဒၞာဲစိစောန်၊ လ္ၚဵုဂှ်ကြပ်ဇြ တုပ်အဇသန်၊ ပ္ဍဲဂြိုပ်ဟေမန် ဂၠိုၚ်လောန်ရေၚ်ဗ္ဂါ၊ မာတၚ်ဂအဵု ကွာ်အာဗဵုအာ၊ သတ်ဂြိုပ်တံပၠန် သ္ၚောဲညန်ဂၠိုၚ်ရာ၊ လ္ၚဵုညံၚ်ကၞုဲဗျ လ္တူဆုမွဲသာ၊ ဍောန်ဝေၚ်ဓရီု သီုကောန်ဗာဏာ၊ သီုကဵုပြဝါ အာကၠုၚ်လဆန်၊ လ္ၚဵုညံၚ်ဂၚ် ဆၚ်အာတန်န်၊ ဆဵုဏှာအာပြဟ် ဂှ်ဂှ်ဟီုဒေါန်၊ လ္ၚဵုဗုၜတ် ညံၚ်ဝုတ်အဵုပၠန်၊ ဗြုတဴဝိုဟ်ဝိုဟ် အိုတ်ကံသောန်န်၊ လ္တူဆုပၠန် ဂၠိုၚ်လောန်ပြဝါ၊ ပ္ဍဲတိဂၠိုၚ်ရဲ ဂၠောဲကၠုၚ်ဂၠော်အာ၊ စိုၚ်ကၠဒြာဲမၚ် ဗလေၚ်မွဲသာ၊ ပှ်ပှ်ေကၠဵုကၠိၚ် ကလိၚ်နာနာ၊ က္ၜိုၚ်သိတ်သီုကောန် ကၠဗြန်ကၠလှာ၊ ဂၠိုၚ်ကဵုရဲသာ အာကၠုၚ်လဆန်၊ ကၟက်ကၟက်ဂၠိုၚ်စွံ ၝောံၝောံသီုကောန်၊ ဗၟက်ကလှ်ေ ဍေံကဵုဍေံပၠန်၊ ဟွံတီသ္ကံရဲ ထပ်ဂၠောဲလီၜန်၊ မဂၠိုၚ်ဇၞော်ဍောတ် သတ်ပ္ဍဲဟေမဝန်၊ မၚ်တၚ်ဂပၠန် ဂၠာဲချပ်စန်စာ၊ ချိုန်လၟုံအဲ ဒဴဝဲသံသာ၊ အဲတိတ်ဋ္ဌာန်ဂြိုပ် ဗ္ဒိုပ်ဟေမာ၊ ပရသိပၠန် ပ္တန်စေတနာ၊ တိုၚ်ကသပ်ကီု ကဵုလီုရဟာ၊ ဟွံကဵုလီုကၠာ စေတနာပ္တိုန်၊ ပ္ဍဲဋ္ဌာန်ဝွံကွေံ ဒးရးပြဲလောန်၊ သ္ၚေဝ်ရံၚ်အာမွဲ သၞဝဲလေဝ်အောန်၊ ဂးဍာ်လေဝ်ၜိုဟ် သာဓါဒိုဟ်ပန်၊ ရိုဟ်ဇုက်ကြုက်ပၞဟ် နွံရှ်စိစောန်၊ ဒးရးပြဲလောန် စိစောန်ဇၟာပ်ဒၞာဲ၊ မာတၚ်ဂပၠန် ခၞံကောန်တာဲ၊ တိုၚ်ပၟိက်အဵု ဂၠိုၚ်ကဵုပြယာဲ၊ ခၞံဗွဲပရှ် ဋ္ဌာန်ဇြဟ်ဗိုၚ်လာဲ၊ ဇရေၚ်တၞံဇြဲ ဟွံမွြကဵုဗ္ဒာဲ၊ ဂြိုပ်မဂၠိုၚ်စရာဲ ပဗ္ဒာဲပန်၊ ယာတ်မစေါန်ပြံက် ဍာ်လွံက်ဖျောန်၊ မုက်လိက်−၃၇[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] လ္တူကၞိပ်ကၠာ ကေသာကုတ်ဒန်၊ သ္ပိုၚ်တုဲကၠေဟ် ဒးရးပြဲလောန်၊ လှာဲရုပ်တၟိ ရသိဟေမောန်၊ ဇကုမွဲပၠန် တန်တဴမံၚ်ရ။ ဟွံမွဲလၞုဟ်ကွေံ ဂးမာတၚ်ဂ၊ လဆောဝ်ဂှ်အိုတ် စရိုဟ်ကာယျ၊ သၟိက်ဂွံပ္တိုန်လဝ် ဓဝ်သမထ၊ သတးတိဗက် စက်စေဝ်သၟိက်ပ၊ ထွာဲဟွံသ္ၚောဲ မွဲဟတ်မွဲဍ၊ ပရိကံရ ပထမကၠာ၊ ဒက်ထဝါဲဗိုန် သွိုန်ဘာဝနာ၊ ထ္ၜေက်မၠာ်ကီု ကၠံဝါလ္ၚီဝါ၊ စေဝ်ကသိုဏ်အဵု ဟွံကဵုကၠေံအာ၊ ပ္တိုန်သမာဓိ ဒမၠိဂၠိုၚ်ဝါ၊ ဟွံကဵုယောၚ်မှာ ပ္ဍဲကာလဂှ် ရိုဟ်တ္ၚဲအနဳ လွဳဟွံလၞုဟ်၊ ဟွံကဵုကၠိပၠန် ဟွံကဵုစောန်ထၞဟ်၊ ပၟဝ်ဂၠိုၚ်စိ ပဳတိက္တဵုဒှ်၊ ပရိကံလ္လိတ် နိမိတ်စဝ်ပြဟ်၊ သမာဓိဂှ် မက္တဵုဒှ်ရ၊ ကြဴဝွံအနဳ ပ္တိတ်ဝဳရိယျ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်ပၠန် ပန်စှော်နာမ၊ ဗၞတ်မွဲမွဲ ပ္တန်ပ္ဍဲစိတ္တ၊ ပၟဝ်ဂၠိုၚ်ဂိုတ် ကိုတ်လက်ဟွံက၊ ကဵုပြာကတ်ကၠး တၟးစက္ခ၊ ဂွံနိမိတ်ရ ဥဂ္ဂဟပၠန်၊ နိမိတ်ဗိုန်စိ သမာဓိတုန် ၊ သ္ဍိုက်စိုတ်လွဳ ပဳတိပြာပ်ညန်၊ စွံတဴဂတိ ဟွံကဵုကၠိစောန်၊ လၟိုန်တ္ၚဲဟေၚ် ဟွံကဵုဝေၚ်ခၠန်၊ နဲဂှ်လက်သန် ပၟဝ်ပၠန်ဂတ၊ ဂဇံဟွံချဳ ပတိတ်လွဳရိယ၊ နိမိတ်ဂဵုခၠၚ် ဟွံဒှ်ခၚ်ခ၊ နိမိတ်ဗိုန်စိ ပတိဘာဂ၊ သမာဓိတိုန် နရဴခန္ဓ၊ ပဳတိစပ်ရ လုံကာယျဒွါ၊ ပဳတိမသုန် မၞုံဂုန်ပြဲဖါ၊ သ္ဍိုက်စိုတ်ပ္ဍဲ ဟွံဟဲစိတ္တာ၊ လၟေၚ်ဇျာန်တိုန် မသုန်ပြကာ၊ ပၟဝ်တုန်န် ထပ်ပၠန်မွဲဝါ၊ လၟေၚ်ၚ်ကၠာ ပၟဝ်အာရ၊ ဝိတက်ဇျာန်စိ ပၟဝ်အဒိတ၊ ပၟဝ်ဂၠိုၚ်လောန် စှ်ေတန်စိတ္တ၊ နိမိတ်ဗိုန်ဆိတ် ပ္တိတ်လွဳရိယ၊ ဇျာန်ဝိတက်အဴ ဒှ်တဴကြံကြ၊ ပါဲဝိတက်ဂျ ပၟဝ်ရဝိစာ၊ ပၟဝ်ဂလိုၚ် ဂၠိုၚ်ၚ်ကဵုဝါ၊ စှ်ေစိုတ်ဗိုန်ကြပ် ခပ်ပ္ဍဲစိတ္တာ၊ မဂၠိုၚ်ပဳတိ သမာဓိဂွံမြာ၊ ဝိစာလောန်က္ဍၚ် စၚ်ခြၚ်မနောဒွါ၊ ပါဲကၠေံဝိစာ ပၟဝ်အာပဳတိ၊ ပၟဝ်ဂၠိုၚ်လောန် ပ္တိုန်သမာဓိ၊ ပတိတ်ဝဳရိယ ဟွံလဇညိ၊ မုက်လိက်−၃၈[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] အိုတ်တၟိုဟ်တဴ ပါတ်ဇဴဖိဖိ၊ ဟွံဗၠန်ဒစေၚ် ဟွံဝေၚ်ခြာစိ။ ပါဲဇျာန်ပဳတိ ပၟတ်ညိသုခ၊ ပၟဝ်ဂၠိုၚ်လောန် ပ္တိုန်စိတ္တ၊ တသိုက်စိုတ်တန် ကြပ်ဗန်ကာယ၊ ဝိထဳဗိုန်ဗတ် စိုပ်သၞောတ်ဇျာန၊ ဟွံဗၠန်ဒစေၚ် ဟွံဝေၚ်သက္ခဏ၊ ပါဲကၠေံသုခ ဨကဂ္ဂတာ၊ ပၟဝ်ဂၠိုၚ်ဆိတ် စိုတ်သိပ်ဂွံမြာ၊ လၟေၚ်ဇျာန်တုန် မသုန်ပြကာ၊ ဍိုက်ပေၚ်ဟွံချဳ လိုန်ဝိထဳကျာ၊ ဂေတ်လန်အာပၠန် တ္တံပန်ကၠုၚ်အာ၊ အိုတ်အလုံပြဲ မွဲစက္ကဝါ၊ ဇျာန်ဍိုက်ပေၚ်ကၠာ ပြာကတ်အဘိညာန်၊ အဘိညာန်အဴ သီုတရဴဋ္ဌာန်၊ သမာပတ်ဒ္စာံ ဒးဂွါမွဲဟာန်၊ တိုၚ်ပၟိက်အဴ အာတဴနဇျာန်၊ ရသိတၠညာန် နဇျာန်ကၠုၚ်အာ၊ ပၠေၚ်ဗဒှ်ရုပ် ပတုပ်နာနာ၊ ညံၚ်ဂိတုတ္ၚဲ ညံၚ်ဗြဴညံၚ်ကျာ၊ ညံၚ်အိန်ဗြီုရောၚ် အယောၚ်အာ၊ ပ္တောံကၠဗြန် ကုမ္ဘန်ယက္ခာ၊ ပၠေၚ်ဗဒှ်ဏာ နာနာသဗ္ဗ၊ နအဘိညာန် ဇျာန်သမ္မထ၊ တိုၚ်ပၟိက်ကၠာ သွာပ္ဍဲစိတ္တ၊ ရသိပြဲက္ဍၚ် ဂးမာတၚ်ဂ၊ လွဳဗိုန်ဗတ် ထပှ်သတ္တဟ၊ ဍိုက်ပေၚ်တုဲရ သမ္မထဇျာန်၊ မာတၚ်ဂစိ ဣသိတၠညာန်၊ ဂၠာဲချပ်ဗ္စာ ဗှ်အာဍုက်ကွာန်၊ စွံလဝ်ဒေံဗြဴ တဴပ္ဍဲသုသာန်၊ အဲထံက်ပၚ်ညိ အဒိဂလာန်၊ ဒက်ဂြေန်ဝိဥာန် ပၟဝ်ဇျာန်ဂွံမြာ၊ ချိုန်လၟုံအဲ ဒးရးပြဲဖါ၊ တိုၚ်ပၟိက်အဲ ကၠိဂွံလောဲသွာ၊ အဲဒးထံက်ပၚ် မၚ်္ဂလိကာ၊ က္တဵုဗဒှ်ဇျာန် လိုန်သဗါန်ကျာ၊ မာတၚ်ဂကၠာ ကလာၚ်စဴအာရ၊ ပရဟ်ဇျာန်ပြဲ မွဲသက္ခဏ၊ ခါညန်စိုပ်ကွေံ စှ်ေနူကာသ၊ ဂမြၚ်တံညာတ် သွာတ်ဟဒယ၊ ဂြေပ်ကၠုၚ်လ္ၚောဝ် ဇံသဝ်ထဒၟ၊ မၚ်္ဂလိကာ ညာတ်သ္ပာထ၊ တဲပ္ဍဵုသိသ ပဝတ်လ္ၚောဝ်၊ မၚ်္ဂလိကာ ကညာရုပ်ထဝ်၊ ညာတ်ရသိပၠန် ကသောန်ကသဝ်၊ သောကဍဵုဍိုက် ကလိုက်ကၟဝ်၊ ဂၠိုက်တိုန်ပေၚ်သိုဟ် ဖျုန်ဂြိုဟ်ဇတဝ်၊ ရမတ်ဗြဲကဝ် ဆေဝ်ဒဝ်ဟွံမာန်၊ လီုစတ္တဇ ကာယျဝိညာဏ်၊ မုက်လိက်−၃၉[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ဟွံညာတ်ဒိုဟ်စှ် ဒှ်အာန်တၞာန်၊ ဂၠာဲဗှ်ချပ်ခဝ် ဆေဝ်ဒဝ်ဟွံမာန်၊ ညံၚ်ရဴဥူမတ် ပညောတ်သန္ထာန်၊ တၞံနအာတ်ပါန် ဂၠိုၚ်ဂလာန်ယာံပၠန်၊အဵုကောရသိ ကောမိဓဇန်၊ ထောံလဝ်အဲဗြဴ ညံၚ်ရဴအှော်ဒုန်၊ ဗဗုလဟဵု ဂဵုတုဲပၠိုတ်သုန်၊ ဒးပၠိုတ်ဟုံဇြ ဒှ်စၞဂြုန်၊ အဵုကောတၠဂုန် အဵုကောတၠဂုန် ကဵုလေၚ်သုန်ဟာ၊ အဵုကောသော်က္ဍိုပ် ဋ္ဌာန်ဂြိုပ်ဒဴအာ၊ နူတံတုန်စိ အဒိကိုပ်ကၠာ၊ ကော်နၚ်တုဲသွံ ကၠုၚ်ထောံလသာ၊ ဟွံဗှ်ဂၠိၚ်သ္ၚောဲကဵုအဲပူဆာ၊ အဵုတၠသိက္ခာက္ဍုဟ်အဲဟာကော၊ အဵုတၠပဿတၠအယော၊ ထောံလဝ်အဲမွဲခြာသ္ၚောဲကလော၊ ဟွံမွဲဝံသညးဟွံပဆော၊ ညးဂၠာဲနၚ်ဒုဟ်ညးဍုဟ်ဟီုစော၊ အဵုကောအဵုကောကဵုညးစောပၠန်၊ အဵုမဂၠိုၚ်အယောအဵုကျာ်ဂန်၊ တူတံဝါဒိကြာမိကဵုကောန်၊ အာတ်တုဲဖျာ်နၚ်ကဵုအဲကၠၚ်ကၠောန်၊ ပွတံဂှ်ဟွံဂၠာဲဗှ်ရန်၊ ဒဴထောံအဲပၠန်ဓဇန်လောန်ရအဴ၊ အဵုတာပဿတၠနုဘဴ၊ ပၠီုကၠေံတုဲကၠာဘာသာအဲဗြဴ၊ ဒှ်ခါဲဒုတ်ရောၚ်သ္ၚိဟွံဂံၚ်စဴ၊ ညာတ်ဗွဝ်ဒုဟ်ဒုဟ်အဲဒြေပ်ဒဴ၊ ကောဟးကောဂၞဴဟွံစဴရဟာ၊ တံဇိုၚ်ရသိဂးမၚ်္ဂလိကာ၊ တက်သိုဟ်တုန်န်ယာံအာဒေါန်အာ၊ ဇါတ်လီုဂၠိုၚ်စွံဒးထောံဘာသာ၊ ဂကူလီုရလောကပြိုက်ဖါ၊ ဒဴထောံအဲကၠာဒးရးရဟာ၊ မာတၚ်္ဂစိရသိကြက်လှဴ၊ သီုမေတ္တာကီုသၟိက်ဟီုဖ္ဘောဝ်လဴ၊ ယွံမၚ်္ဂလိကာကညာဒေံဗြဴ၊ ၜိုန်ဒးသာဲခြာမူဒၞာဲစိုတ်ကတဴ၊ ထံက်ပၚ်ဒေံဗြဴအဲဒးဒဴအာ၊ ဂလာန်ဂှ်ရောၚ်ထံၚ်လဝ်သောတ၊ အဲဒှ်ခါဲဒုတ်ဂကူယုတ်မာ၊ အောန်ရကဵုပိုန်ဟိုတ်နူဒိုက်သာ၊ ဟွံမွဲလးလးဥုပ်ဂၠးကြိယျာ၊ ဂွံထံက်ပၚ်ကၠာခါဂှ်ဝါတ်လောန်၊ နမေတ္တာဇဴဒဴတိတ်ဟေမောန်၊ က္တဵုဗဒှ်ဇျာန်အဘိညာဏ်ပၠန်၊ မုက်လိက်−၄၀[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ဍိုက်ပေၚ်တုဲလ္အိတ်စိုပ်သိတ်ဗိုန်တ္ညန်၊ တိုၚ်ပၟိက်ဟေၚ်ဟွံဂွံဝေၚ်ခၠန်၊ ဍိုက်ပေၚ်စိစောန်ဂွံပၠန်ဒေံဗြဴ၊ မၚ်္ဂလိကာခါဂှ်ပါန်တဴ၊ ယွံတာပဿတၠနုဘဴ၊ ထဝ်သန်ဗိုန်မြဇိုန်ကဵုညိအဴ၊ ဇိုန်ကဵုပိုန်ဘိုက်တသိုက်ဗွဲကြဴ၊ ဆာန်ဍူညိအဴကြဴဂွံသိုက်တန်၊ မာတၚ်ဂကီုသၟိက်ဟီုဗ္တောန်၊ ယွံမၚ်္ဂလိကာလောဲသွာထဝ်သန်၊ ဗတ်ဂွံဒြပ်ဂၠိုၚ်ညးထိုၚ်သးအောန်၊ ဟိုတ်ဒှ်ခါဲဒုတ်ယုတ်ညးဂးပၠန်၊ ဗတ်သိုက်ညးၜေဟ်ဟီုဂးဒက်ဒေါန်၊ ကြဴဒေံဂွံပၠန်ထဝ်သန်ဗၠဲဒွါ၊ လုပ်အာဍုၚ်ဇၞော်ကွာ်အာကော်အာ၊ ပသာ်ဂလာန်ကီုသၟိက်ဟီုကဵုကၠာ၊ ယွံတၠတံလ္ပသာသ္ပံ၊ လ္တူအဲဂှ်ပဒှ်သၚ်ကာ၊ သမ္ဘာအဲကၠာမှာဗြီုတေံရ၊ ပလွေဟ်ကၠာရုပ်မှာတၚ်ဂ၊ ယဝ်ဟွံပ္တေဟ်အဲထပှ်တ္ၚဲဂတ၊ ဗပေၚ်သဝ်ပၠန်သၟိၚ်တ္ၚဲပၠိုတ်ဇြ၊ မှာဗြီုစှ်ေကၠုၚ်ဍုၚ်ဝွံမူလ၊ ဗဵုအိုတ်ညိရယွံတၠအဲ၊ တိုၚ်ဗကန်စိဟီုညိကဵုတ္ၚအ်၊ ထပှ်တ္ၚဲရဂတဟွံလံ၊ ညးညာတ်ညးဆဵုညးဒးကဵုကံ၊ ညးဒးရှ်ေသှ်ေဖျေံက္ဍိုပ်မုဂြံ၊ ခိုဟ်စလၟုဟ်ဏံဟွံလံဂတ၊ မၚ်္ဂလိကာကညာရုပ္ပ၊ ဂွံမိၚ်တုဲအဵုယဵုတဲဓယျ၊ မိပ်စိုတ်အသဝ်လ္ၚောဝ်ထဒၟ၊ တိုၚ်ဗကန်ကၠာညးတာပဿ၊ ယဵုဒုတ်လဝ်ရပ္ဍဲကာလဂှ်၊ မာတၚ်ဂစိရသိဒယှ် ဗကန်တုဲကၠာတၞံနအာပြဟ်၊ ဂလာန်သ္အာၚ်ကီုဟွံဟီုခၠေဝ်သှ်၊ ပ္ၚုဟ်အဘိညာဏ်နဇျာန်က္တဵုဗဒှ်၊ ဋ္ဌာန်ဟေမဂှ်ပြဟ်ကလာၚ်အာ၊ အဏံတုန်ကွေံဂးမၚ်္ဂလိကာ၊ တိုၚ်ဗကန်စိရသိပြဲဖါ၊ သၟိက်လလောၚ်ပ္ညုၚ်ဋ္ဌာန်ဍုၚ်လုပ်အာ၊ ဆဵုမၞိဟ်ထပ်ဂၠောဲကွာ်ထဲရေၚ်ဗ္ဂါ၊ မၚ်္ဂလိကာခါဂှ်ကော်ဟီု၊ ယွံမိယွံမဗဴလအိုဿီု၊ ကလၚ်လဝ်ကွေံဒးဟွံဒးကီု၊ သမ္ဘာအဲကၠာညးဂှ်မှာဗြီု၊ ပလွေဟ်ပုတ်ခါဲဒုတ်သမၠီု၊ ထပှ်တ္ၚဲကီုဗဵုစံဂတ၊ ဗပေၚ်သဝ်ပြဲတ္ၚဲပၠိုတ်ဟောံဇြ၊ မုက်လိက်−၄၁[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ညံၚ်ဂိတုၜါတုပ်မၟာဏ၊ သၟိၚ်ဗြီုစှ်ေရမူလဒၟံၚ်၊ ရံၚ်ဗဵုရံၚ်အာလ္တူကာသ၊ စိုတ်ပခၚ်ခတ္ညဗဵုညိအဴ၊ မၚ်္ဂလိကာသိုက္ခမာဗြဴ၊ လၟိုန်တ္ၚဲကီုကော်ဟီုကမြဴ၊ နူယးဒဵုသဝ်ကော်ဖ္အောဝ်လလဴ၊ ကဵုညးမိၚ်အိုတ်တ္ၚဲပၠိုတ်တုဲစဴ၊ လၟိုန်တ္ၚဲအဴကော်တဴတမ္ညဝ်၊ အိုတ်ဂကူဗၞးမိၚ်ဒးချပ်ရ၊ မၚ်္ဂလိကာဟုံမှာလၚ်ဇွောဝ်၊ ယုတ်မာကာဲကဝ်၊ သမ္ဘာဍေံဗြီုကၠုၚ်ဟီုပ္ဍဲကတောဝ်၊ ခါဲဒုတ်ဇိုၚ်ကဝ်ဆဵုလဝ်ဍာံဍာံ၊ ညးလ္ၚဵုကီုဟီုတိုန်ဆာံဆာံ၊ ဗြဴဒှ်သာ်ဏံကြံရုပ်ကြံနာံ၊ ဟွံဒှ်ဟီုအဵုဟွံဆဵုဂၠာဲဂၠာံ၊ ခါဲဒုတ်ညာတ်ကၠးဗြီုညးအာဟီု၊ ပိုဲဆဵုဍာံဍာံဍေံပဂၠာံကြာန်၊ ညးလ္ၚဵုကီုသၟိက်ဟီုကယျာန်၊ ယွံလေဝ်မၞးတံသာ်ဏံဂလာန်၊ အတိက်တေံဟေၚ်ပရေၚ်မဒါန်၊ ဍာံဟွံဍာံဟာဗ္စာနညာဏ်၊ ဗြီုပၠေၚ်ရုပ်မာန် တီညာဏ်ဗြီုဟာ၊ လ္ၚဵုမွဲရဲတက်တဲဂြိုၚ်အာ၊ ဍေံဂၠာဲဟီုက္ၜေဟ်ပတေဟ်ညိဇွာ၊ ဗြီုပ္တောံခါဲဒုတ်ဂလာန်ယုတ်မာ၊ ဟွံမွဲမွဲလှ်ေဍေံပကၠုၚ်ကျာ၊ ဍေံဂွံဂၠိုၚ်အာဍေံကျာစရောၚ်၊ အလုံဍုၚ်ထဥရုရုသံၚ်သံၚ်၊ လ္ၚဵုပ္တေဟ်ကီုဟီုတဗြံၚ်ၚ်၊ လ္ၚဵုဟွံပ္တေဟ်ဂၠာဲဟီုဂးကၠံၚ်၊ ကောလာဟာလတော်ဆသ္ၚေဝ်ရံၚ်၊ ရုရုသံၚ်ၚ်ကၠံၚ်ညံၚ်ကဵုပေါဲ၊ ညးလ္ၚဵုကွေံဗၞးသ္ကံရဲ၊ ချပ်ရေၚ်သ္ကံကွေံညးညးအဲအဲ၊ ကောန်ဝုတ်ကညာအာတ်ဏာလောဲလောဲ၊ သဘဴမၞိဟ်သွံဂွံပၠန်ဟွံမွဲ၊ ဂုန်ဒှ်ဗြီုအဵုဟွံဂံၚ်ကဵုဘဲ၊ ဂွံဏာလောဲလောဲဗြီုအဲဂးရ၊ ညးလ္ၚဵုဂှ်စိုတ်ဒှ်ခၚ်ခ၊ မၚ်္ဂလိကာဗၞတ်ဗြဴဟာယ၊ ရုပ်သာ်ဂေါဝ်လောန်ညံၚ်ကောန်ဒေဝ၊ ပိုန်ဒြပ်ဍေံပၠန်ဟွံတီနန္တ၊ ခါဲဒုတ်အာတ်ကီုလဟီုစောဒက၊ ဗြီုတိုန်ဒှ်ရအဲခယျရံၚ်၊ ညးလ္ၚဵုပ္တေဟ်ဟွံဟီုဂးဍောၚ်၊ ခၞံကၞာပ္ကဴတြုံဗြဴသံၚ်ဗြံၚ်၊ တဵုဗြာတ်တဵုက္ၜဴသတ်နှဴၜတ်ကြံၚ်၊ ညးညးအဲအဲညံၚ်ပေါဲဟောကၠံၚ်၊ မုက်လိက်−၄၂[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] အိုတ်ဗၞးတံရောၚ်ကၠောန်မံၚ်ဟောဂြာ၊ ဇာတ်ဗၞးတံကီုဗြီုပပြာထာ၊ ရှ်ေသှ်ေဗြီုဂှ်ဒှ်မွဲဘာသာ၊ ဗၞးဂကူဗြီုလဟီုဝေါဟာ၊ လညာတ်ကျေဝ်ဂေါဝ်အသဝ်ဂန္ဓာ၊ မ္ၚဵုရသေၚ်ဟာပပြာကတ်ပၠန်၊ ညးလ္ၚဵုရခၚ်ခစိုတ်က္ဍန်၊ အတိက်မိမဗဴလသ္ၚောဲလောန်၊ ဂလာန်တြေံကီုညးဟီုဗကန်၊ ဗြီုစှ်ေလိုက်ကွေံစှ်ေဝေတ်ဗ္တောန်၊ လေဝ်ပိုဲမိၚ်ပၠန်လံလောန်ကာလ၊ လၟုဟ်ဗြီုစှ်ေဟီုဂးခယျ၊ ယဝ်စှ်ေပြဲလောန်ဂုဏအနန္တ၊ မိပ်စိုတ်သၠောၚ်ဟွံဍောၚ်ကာယျ၊ သိုက်ကၞာမ္ၚဵုတဵုပ္ကဴသၠ၊ ဇၟာပ်သ္ၚိရဆဂကူဗၞး၊ ကွာၚ်ၜဲယိုဟ်ၜန်ဂၠာဲကၠောန်ဒးရး၊ သ္ဂောံပူဇဴဗြီုအိုဿီုအဲညး၊ တိညံၚ်ကဵုဍန်ဖန်ဖက်ၜံက်ဂွး၊ ဇၞောဝ်အလာံကီုဍာ်ထီုမောဝ်ဖ္ဍး၊ အိုတ်ဂကူဗၞးဒးရးကျိုၚ်ကျဝ်၊ မွဲသာ်ပၠန်ရဒးပအံသဝ်၊ ဒါန်ကညဗြဴဂွံပူဇဴလဝ်၊ ဒါန်ဂှ်ဒါန်ပြဲဒါန်ဗ္စဲကဝ်၊ ဇာတ်ဗၞးရဍေံပဇၞော်မောဝ်၊ ဍေံကဵုကျိုၚ်ကျဝ်အသဝ်ကောန်ဗြဴ၊ ဗၞဝုတ်တ်ကရှ်စုတ်ပ္ကဴ၊ ဍောတ်တ်ဇၞော်ဇၞော်ပေၚ်ဗြော်ဖက်နှဴ၊ ယဝ်ဗြီုစှ်ေကၠုၚ်ဝေၚ်ဒုၚ်ပူဇဴ၊ ဗၞးဗၠာဲဗၠာဲဗြဴကၟာ်လထဴ၊ စၟဳရံၚ်အဴလ္တူအကာသ၊ ပေၚ်ထပှ်တ္ၚဲ တ္ၚဲသဝ်ပၠိုတ်ဇြ၊ ဂိတုစက်သန်ယုဂ္ဂန်သၠးရ၊ မာတၚ်ဂကၠာ ဂးတာပဿ၊ ဗဒှ်အဘိညာဏ်နဇျာန်ကြံကြ၊ ဗဒှ်ရုပ်ဗြီု မသ္တီုတေဇ၊ အရံၚ်ဗိုတ်မြ အဇဂိတုကီု၊ ညံၚ်ဂိတုၜါတုပ်ပၟာဗီု၊ ဂဵုတဴတၟးလစးက္ဍီုက္ဍီု၊ ဍုၚ်ဗာရာန္နသဳ ညာတ်ကျာ်သြီလီု၊ ဒံၚ်သၠာ်ယူ ဗဵုဒ္ၚောဝ်သီုသီု၊ ယဵုတဲဂြီုဂြီု ဗြီုတန်ဒှ်ဟာ၊ လ္ၚဵုဍေံဟီုဂိတုသီုၜါ၊ ညောန်စိုပ်ဓဝ်ဝ်သဝ်စှ်ေသာသာ၊ ဂေတ်မံၚ်တူကျာညာတ်အာညံၚ်ဗြီု၊ ဗၞးထပ်ဂၠောဲယဵုတဲဂြီုဂြီု၊ ဍောတ်တ်ဇၞော်ဇၞော်ပေၚ်ဗြော်ကဍၚ်ဍီု၊ မုက်လိက်−၄၃[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ကလံရဴဂဴပူဇဴကောဟီု၊ ကောလာဟာလ ကော်အာသီုသီု၊ တန္ဒနာကီုအိုဿီုညးအဲ၊ ဟွံတီဍောတ်ဇၞော် ပေၚ်ဗြော်ယဵုတဲ၊ ဂဇံရဴဂဴဂတဴဂၠိုၚ်နဲ၊ ဟွံတီလထဴလဗြဴမွဲရဲ၊ ဟွံတီဝုတ်ဗၠာဲဗြဴကၟာဲထပ်ဂၠောဲ၊ တိညံၚ်ရဴပြဵုလ္ၚောဝ်အဲပရဲ၊ မာတၚ်ဂပြဲဂေတ်ထဲလ္တူဍုၚ်၊ ပၠဇကုကဵုကဵုညးဝေၚ်ဒုၚ်၊ ညာတ်ဂွံဗဵုဒ္ၚောဝ်ဟွံသဝ်ဟွံသၠုၚ်၊ ပၠတဴစရာဲသီုပါဲသီုပုၚ်၊ ဗၞးတံဇံသဝ်လ္ၚောဝ်တၠုၚ်၊ အိုတ်အလုံဍုၚ်ဝေၚ်ဒုၚ်လ္ၚောဝ်၊ ဗကဗြာတ်က္ၜဴယဵုပူဇဴလဝ်၊ ဗ္ဂဵုပၞာၚ်သ္ဍဴပ္ကဴမြမောဝ်၊ ပုၚ်ကွာၚ်စၞကဵုသၠကဵုခဝ်၊ မဂၠိုၚ်သတ်ပ္ကဴပူဇဴဇံသဝ်၊ ဗၞးတံလ္ၚောဝ်ဇံသဝ်ရဴဂဴ၊ မွဲသာ်ဂှ်ကၠာဒါန်ကညာဗြဴ၊ ဗၞးဗြဴဝုတ်ကရှ်စုတ်ပ္ကဴ၊ ဟွံတီသၠုၚ်သဝ်ကျိုၚ်ကျဝ်ဖက်နှဴ၊ ပဝတ်ဇံသဝ်လ္ၚောဝ်ပူဇဴ၊ ဒါန်ကညာဗြဴပူဇဴသကာ၊ ဇာတ်ဗၞးတံတၟံဘာသာ၊ ဍုၚ်ညံၚ်ထကးလုံရးခန်လွာ၊ လ္ၚောဝ်ဝေၚ်ဒုၚ် ဒြေပ်ကၠုၚ်ဒြေပ်အာ၊ ဟွံဂွံဒိုအ်စံ ဗ္တံသ္ဂာ၊ ဟောဟောဂြာဂြာကၠုၚ်အာလီၜန်၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိဟေမောန်၊ ဂေဝ်သွဝ်အာလတူကျာဂေၚ်လန်၊ ဂၚေၚ်အာဒးရးမ္ၚးဍုၚ်ကွာန်၊ ဒေသသုသာန်မွဲဟာန်စိတ္တ၊ အိုတ်အလုံဍုၚ်ဒေပ်ကၠုၚ်ထဒၟ၊ ဟွံတီဍောတ်ဇၞော် ဗော်မိဂၠးမ၊ ထုဲဓရုဲကောံ လ္ၚဵုဒေါံဂြ၊ တိတ်ဟွံမာန်ရဒေသတြၚ်ဍုၚ်၊ လ္ၚဵုဂှ်လိုန်လဝ်တဲကဝ်ပါဲပုၚ်၊ လ္ၚဵုထိမြိတိသဝ်တိသၠုၚ်၊ လ္ၚဵုဂှ်တံၚ်ဂြဲတဲဒၞာဒုၚ်၊ လ္ၚဵုဂှ်လောတ်စှ်ေညးလိုန်ဒးဗုၚ်၊ ၜေတ်တြၚ်ဍုၚ်အာကၠုၚ်ဟွံမာန်၊ လ္ၚဵုဆဗၠးတိတ်ကိတ်ၚေက်ဂစာန်၊ လ္ၚဵုဂှ်ဂၠိက်လာဲဇော်ဇာဲဇိုၚ်ညန်၊ လောတ်ဒးကြေဟ်ဝါန်ၜေတ်တြၚ်ဟွံမာန် ဂစာန်ဟောဒြာ၊ မုက်လိက်−၄၄[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] လ္ၚဵုဂှ်မၞုံဓတ်ၜေတ်စတ်တိတ်အာ၊ ပ္ၚောံသုသုာန်ဋ္ဌာဂှ်ဒြေပ်အာ၊ ဂွံညာတ်ရုပ်ရောၚ်အယောၚ်အလာ၊ လ္ၚောဝ်ရဴဂဴပူဇဴသကာ၊ ကောံမံၚ်ဟောဒြာပ္ဍဲကာလဂှ်၊ မာတၚ်ဂစိရသိဒယှ်၊ ပ္ဍဲမၚ်္ဂလိကာမေတ္တာစောန်တၞံ၊ သၟိက်ဂွံထံက်လဝ်အသဝ်ဂွံဒှ်၊ ကဵုရှ်ေသှ်ေကီုဗၞးသီုဒိုဟ်စှ်၊ အဒိဋ္ဌာရခၞဗွဲပရဟ်၊ ပ္ဍဲကာလဂှ်ဗဒှ်ဓဝ်ဟိရိ၊ မၚ်္ဂလိကာပ္တိုန်သမာဓိ၊ မာတၚ်ဂတၠရသိ၊ နလ္ပုဟ်တဲအဵုဍဵုပၞေဟ်စိ၊ ဂဗ္ဘပြဲလောန်ကဵုတန်ဂဝ်ဂၞဴ၊ ခါဂှ်ရသိအဒိဋ္ဌာန်ပၠန်၊ တုဲရသိကီုသၟိက်ဟီုဗ္ကန်၊ ယွံမၚ်္ဂလိကာကၠၚ်ကၠာဗိုန်တ္ညန်၊ ချိုန်လၟုံရဂဗ္ဘဒးတန်၊ သၟတ်တြုံဗြဴကြဴကလိဂွံကောန်၊ လ္တူညးပၠန်ဂၠိုၚ်လောန်ကျာ်သြဳ၊ ဒးရှ်ေသှ်ေကီုညးဒးဖုံပၠဳ၊ အလုံဍုၚ်ရညးဒးပလွဳ၊ အိုတ်ဂကူဗၞးညးဒးပြေၚ်ဖျဳ၊ ဂွံစသိုၚ်အဵုဒဵုခန္ဓဏှဳ၊ ဍုၚ်ဗာရာန္နသဳဒးလွဳဒေံဗြဴ၊ ခါရသိပၠန်ဗ္ကန်တုဲသၟိက်စဴ၊ ဗဒှ်အဘိညာဏ်သီုဇျာန်ဖက်နှဴ၊ သီုအရဴၚ်အဵုဂဵုမံၚ်ဖျဴဖျဴ၊ အဇဗြီုကွေံညာတ်ဒးပူဇဴ၊ ရသိဓယှ်အဴကလာၚ်စဴအာ၊ မၚ်္ဂလိကာတန္ဒနာသ္ပ၊ ဗၞးတံညာတ်သမ္ၚာတ်ဟဒယ၊ သီုသ္ကံရဲယဵုတဲထ္ၜ၊ စမဳရံၚ်အာလ္တူကာသ၊ ကၠေံဗ္ဒန်အာရပ္ဍဲဂတမတ်၊ ဗၞးအလုံဍုၚ်ဒြေပ်ကၠုၚ်ဖ္ဘောတ်၊ ဗၞးဂၠိုၚ်ဗော်ဟွံတီဇၞော်ဍောတ်၊ ကြိက်ကြက်လၞၚ် တိတ်တြၚ်ဟွံလတ်၊ ဟွံဂတာပ်ကို ဒြေပ်သီုဇြဟတ်၊ ဟီုဒေါန်ၜုတ်ၜုတ် မၞိဟ်ယုတ်အဲရ၊ ညးဒြေပ်ညးဆဵု ညးဗဵုဖဲဖဲ၊ ပိုဲဒြေပ်ညံၚ်ချိုတ် ဒြေပ်အိုတ်သ္ကန်ဒဲ၊ ဒြေပ်ဂၠိုၚ်ဗုၚ်ဂိဂုန်ညိရောမွဲ၊ ဟီုဒေါန်ဗြိုဟ်ဟ်တက်သိုဟ်နတဲ၊ ဍောၚ်မံၚ်ဟွံဟဲထောံဇိုၚ်တဲၚုၚ်၊ ပေၚ်သုသာန်ကွေံ ဗၞးအလုံဍုၚ်၊ မိပ်စိုတ်ဟောဒြာကောံအာကောံကၠုၚ်၊ ကဵုမၚ်္ဂလိကာ လုပ်အာဝေၚ်ဒုၚ်၊ ဍေံပယွံသွံစွံဋ္ဌာန်သၠုၚ်၊ မုက်လိက်−၄၅[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ဗၞးအလုံဍုၚ်သၟိက်ဒုၚ်ဖျဴဏာ၊ မိဗြီုမိဗြီု ဟီုမံၚ်ဟောဒြာ၊ ဇာတ်ဗၞးဂှ်ဒှ်မွဲဘာသာ၊ ခၞံဝဝ်ထဝ်အသဝ်သာ်လွာ၊ အလာံဖက်နှဴပ္ကဴနာနာ၊ သၠဖ္ဍာန်ရတ်ရေၚ်မတ်နဳလာ၊ မြမောဝ်နာနာပၟာလွဳမာန်၊ ဗၞးသ္ကံရဲကျိုၚ်ထဲပေၚ်ဍာန်၊ အိုတ်အလုံဍုၚ်ကောံကၠုၚ်မွဲဟာန်၊ လ္ၚဵုကွာ်တိုက် လ္ၚဵုဍိုက်ယာန်၊ ဇက်ပ္ၚောံအာဋ္ဌာဏသုသာန်၊ ကောံမွဲဟာန်ယိုက်ဏာယာန်ထဝ်၊ လ္ၚဵုမွဲသာတိၚ်အာစံၚ်ဂြဝ်၊ လ္ၚဵုသေဲကျာံဗာတ်သၞာံအဟဝ်၊ ဗရုကြဵုဆက် တိၚ်ဇက်တမ္ညဝ်၊ ဗၞးဝုတ်ဗၠာဲလှ်ေကွာ်အာဗဝ်၊ ဝေၚ်ဒုၚ်မိဗြီုတုပ်ဗီုဍုၚ်သွဝ်၊ ယိုက်ဏာယာန်ထဝ် မိပ်တဴအဝ်ဇာ၊ အာစိုပ်သုသာန်ဋ္ဌာန်မၚ်္ဂလိကာ၊ စိုပ်တုဲဝန်စဝ်ဇံသဝ်အောပ်မာ၊ ယွံလေဝ်မိဗြီုမသ္တီုအဒ္ညာ၊ ဒၟံၚ်ပ္ဍဲသုသာန်ဒှ်ဋ္ဌာန်ယုတ်မာ၊ အပ္ဍဲအဍုၚ်ရဂပ်ဝ်ကျအာ၊ စွံစိုတ်မေတ္တာတ္ညအာညိအဴ၊ မၚ်္ဂလိကာမိကညာဗြဴ၊ ဂွံတီကေတ်ပၠန်ဟိုတ်တန်ဂဝ်ဂၞဴ၊ ဒုၚ်ပါၚ်ကဵုကံဟွံပၠံကမြဴ၊ ဟွံတီဝုတ်ဗၠာဲဗြဴကၟာဲလထဴ၊ ဍေံဗၠိုပ်ဖုံပၠန်စၠန်အဂၠဴ၊ ယာတ်သုတ်ယာတ်ပ္ကဴကဵုကျိုၚ်စဴပၠန်၊ လ္တူဝဝ်ထဝ်အသဝ်ပြဲလောန်၊ မၚ်္ဂလိကာဍိုက်အာသိပ်တန်၊ ဗၞးတံဂမၠိုၚ်ဝေၚ်ဂြိုၚ်လုလန်၊ ဝုတ်တ်ဗၠာဲဗၠာဲ ဗြဴကၟာဲလီၜန်၊ တိၚ်တိုက်တုဲလှ်ေဓယှ်ေသောန်န်၊ ဒုၚ်မိဗြီုပၠန်မိပ်လောန်ဟောဒြာ၊ အိုတ်ဗၞးကၠာဝေါဟာဂလာ၊ အာတဴသိုက်က်အခိုက်နာနာ၊ ယိုက်ဏာယာန်ထဝ်မိပ်လောန်မှောဝ်ဇာ၊ အဝဲအလာံမန်ဂြာံဂြာတ်ဏာ၊ ဗ္ဂိုဟ်ခပဵုသီုကဵုခရာ၊ ဝေၚ်အာဂြိုၚ်အာစိုပ်ဍုၚ်ခါဂှ်၊ အိုတ်ဗနးကၠာစိုတ်ညဳသာသၟဟ်၊ အဒေါဝ်ဍုၚ်ပၠန်ကၞကၠောန်ဗဒှ်၊ ခၞံဇံၚ်ရတ် ကြကောတ်ဍာ်စှ်၊ ညံၚ်ဇံၚ်ဒေဝဟွံခြာတၞဟ်၊ ဂၠာဲကၠောန်ဗဒှ်ဆဂှ်ရောသေၚ်၊ မုက်လိက်−၄၆[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ပ္ကဴလဳဆက်ကွက်စုတ်သၠကြေၚ်၊ သၠကဵုသၠဗျာၚ် ကၞာၚ်ကဵုကၞာၚ်ဗၠေၚ်၊ တၞံသတ်ဗြဴက္ၜဴကဵုတဵုရေၚ်ဏာ၊ အလာံနာနာဟွံခြာဟွံဝေၚ်၊ အိုတ်ဗၞးဟေၚ်ပြုပြေၚ်သ္အဳဗ္ဂါ၊ ကၞာရတ်ပၠန်ကၠောန်လဝ်တုဲကၠာ၊ စွံပ္တိုန်စိမၚ်္ဂလိကာ၊ ညးညးအဲအဲမၚ်မွဲဟောဒြာ၊ ဖါပ်ဗ္စရစၞဟောဒြာ၊ ဗိုၚ်ပူဇဴပၠန်ထတ်သန်ဗၠဲဒွါ၊ ယာတ်ဗြေဝ်ယာတ်သုတ် မြခုတ်သရာ၊ ဗ္ဂဵုပၞာၚ်သ္ဍဴပူဇဴသကာ၊ ဇာတ်ဗၞးတံတၟံဝေါဟာ၊ လၟိုန်တ္ၚဲကၠာသာဓာလီၜန်၊ ဗၞးအလုံဍုၚ်ပြာပ်ကၠုၚ်စိုပ်ညန်၊ ညံၚ်ဆဵုဒးကျာ်သာ်ဂှ်စိုတ်တန်၊ ဇံသဝ်ရဴဂဴပူဇဴထဝ်သန်၊ မၚ်္ဂလိကာဗြဴဂွံစဴသိုက်တုန်၊ မၚ်္ဂလိကာပၠန်သိုက်တုန်ကာယျ၊ မၚ်္ဂလိကာကညာရုပ္ပ၊ သ္ဇိုၚ်ဂဝ်ဂၞဴမဒှ်သဘာဝ၊ ကြံၚ်ဍုဟ်အာညိညိဂတ၊ ဗၞးဗြဴဟေၚ်မၚ်မွဲထဒၟ၊ ဝတ်ဗြဴတံရဆောံမထံက်ပၚ်၊ စသုၚ်တိက်မံၚ်သ္ၚေဝ်ရံၚ်ဇၟာပ်တၚ်၊ ဍာတ်ကြောံဂၠိုၚ်နဲဂၠာဲပြာပ်နၚ်၊ ကဵုဝေၚ်ပါဲရစၞရိၚ်ကတၚ်၊ အိုတ်ဇၟာပ်ဒၞာဲ ဂၠာဲသ္ၚေဝ်စၚ်ခြၚ်၊ ပြုပြေၚ်ဇၟာပ်တၚ်မၚ်မွဲသ္အဳဗဂါ၊ ရုပ္ပဒးရး ဂးမၚ်္ဂလိကာ၊ ကြံၚ်အာိညညိသန္ဓိဂဗ္ဘ၊ ဒစိတ်ဂိတုပြဲဗွဲဓမ္မတာ၊ ဒးအခိၚ်သၟတ်နက်သတာရာ၊ သၟိက်သၠးကၠာကာလဂှ်ရ၊ ဗၞးဗြဴတံတၟံဋ္ဌဏ၊ ကၠုၚ်မၚ်မွဲကောံဗိုၚ်ရောံဆောံမ၊ တုပ်အဇကောန် ပူဗန်ခယျ၊ ဟောဟောဒြာဒြာလာံသာထဲဒၟ၊ သန္ဓိဇလဂဗ္ဘယာယဳ၊ ဥဒ္ဓံဂါထာ ကျာဂဝ်ဂှ်ချဳ၊ ဓမ္မမပြဲသတ်ပ္ဍဲလောကဳ၊ ဝတ်ဗြဴတံရတုဲသ္ပလွဳ၊ ကောန်တြုံအသဝ်တုပ်နဲထဝ်ဂွဳ၊ သီုရုပ်ကျာ်သြဳဒ္ၚဳဂွံသၠးရ၊ သၠးတုဲဗိုန်ချိုန်သက္ခဏ၊ နဍာ်မြမောဝ် စဝ်ဗၠိုပ်ဂတ၊ တုဲလာၚ်ဇအးဍာ်ပၠးရ၊ ဟိုတ်ကောန်ဗြီုပၠန် ဍေံရောံဒည၊ ဗၞးဗြဴတံရဍေံပရေက်သာ၊ ယာတ်ဗြေဝ်ယာတ်ပါန် ဖက်ခါန်သာခါ၊ မုက်လိက်−၄၇[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] လ္တူထးထဝ်ကဵုလးလဝ်ကၠာ၊ သုတ်ညံၚ်ရဴသော်သောတ် ဂွဳကဵုသာသာ၊ တၟံညးအဲဆက်တဲဒုၚ်အာ၊ လ္တူထးကၠာသာသာစွံပတုန်၊ ဗြဴတၠတှ် ခါဂှ်ရုဲပၠန်၊ ဗြဴဗကေတ်သ္အးတှ်ဖျးတှ်အောန်၊ ဗြဴဗ္စံက်ကြၚ် တှ်ဖျိုတ်က္ဍၚ်သန်၊ ဗြဴဗ္တာၚ်ကြဳ တှ်ကေဝ်ဍာတ်လောန်၊ ဗြဴသရဳဂှ် တှ်ေကြောံဍာတ်ခန်၊ တီတုဲလက်သန် ကောန်ပၠန်ဗြဴမွဲ၊ ဗြဴသရဳသ္အး ကဵုဗၟဴရိုဟ်တ္ၚဲ၊ ဗၞးဗြဴတံသီုသ္ကံရဲ၊ လွဳဖျီုဖအံ ဆံလံတက်တဲ၊ ကြဳဇှ်ကုသဵုဟွံက္တဵုဒှ်ယဲ၊ ဇၞော်တိုန်ရိုဟ်တ္ၚဲဗွဲဓမ္မတာ၊ ဗၞးဍောတ်ဇၞော်ဂၠိုၚ်ဗော်အ္စာ၊ အ္စာဗိန္ဒော အ္စာဟောရာ၊ ဗိုတ်ပိဗေဒၚ် မက္ဍၚ်အဒ္ညာ၊ အိုတ်မွဲကရောံ ဂကောံပြဝါ၊ ရံၚ်စဝွံတာကာလဂှ်ရ၊ တီအိုတ်ညာတ်ကၠး တၟးစိတ္တ၊ အ္စာဂမၠိုၚ်ကွေံ ဟွံဒးခၚ်ခ၊ ဒဒှ်တြုံမွဲ ပ္ဍဲကဵုလောက၊ ဂွံဒုၚ်ဒယှ်သၟဟ်ဗြီုတံရ၊ မိပ်စိုတ်ခယျကာလဂှ်ပၠန်၊ ပ္ဍဲကၞာအဴ ရတ်ပ္ကဴဇၟန်၊ ဟိုတ်ဒှ်မၠိဟ်အဵု မ္ၚဵုရောၚ်ဂးပၠန်၊ နကွတ်ဂၠိုၚ်ဒၞာဲ ဂၠာဲဟီုတော်ဂၞန်၊ ဗိုတ်ပိလေဝ်ကီု သီုဗေဒၚ်ပန်၊ တုဲသၟိက်ခုတ်နာမပြဲလောန်၊ မာန်ဏာပ္ပပၠန်ခုတ်ပ္တိုန်လဝ်ရ၊ အ္စာဗၞးကီု ဟီုတိုတ်ခယျ၊ လၟုံပိုဲအဴတဴပ္ဍဲလောက၊ ပြဲနူညးကွေံ ဍုၚ်ရးလောက၊ မူဟိုတ်မွဲကၠာ ဗ္စာတော်ဆ၊ ဗြီုဒှ်သၟိၚ်မ ဆဵုရသေၚ်ဟာ၊ ပ္ဍဲဍုၚ်ဝွံဂးမၚ်္ဂလိကာ၊ ဒှ်မဗြီုရဂွံပရေက်သာ၊ ချိုန်လၟုဟ်ပြဲ ကောန်တြုံမွဲမြာ၊ ဂွံရှ်ေသှ်ေရဂတဆက်အာ၊ နူညးသ္အာၚ်ကၠာ ဘာသာပိုဲပြဲ၊ အ္စာဗၞးကီုဟီုတိုန်သဲသဲ၊ မိၚ်အ္စာဟီု သီုသ္ကံရဲ၊ မိပ်စိုတ်ခံမံ ကဵုကံတက်တဲ၊ ဗဂိုဟ်ကၞုသၚ် အခြၚ်ဂၠိုၚ်နဲ၊ လ္ၚဵုဒံၚ်သၠာ် ယူယာ်ညးအဲ၊ ဗၞးသကံရဲအိုတ်မွဲဘာသာ၊ ဗၞးသ္အာၚ်ကီု သီုကဵုအ္စာ၊ သိုၚ်ဗဒှ်ကၞာတ်ပြာသာဒ်ရေၚ်ဗဂါ၊ ထပှ်ဘုံကီု ညံၚ်ဘုံဒေဝါ၊ ဂ္ညိဂ္ညာတ်လဝ်အဴ ပ္ကဴသြဴနာနာ၊ နရတ်ထတ်သန် ဇၟန်ဗၠဲဒွါ၊ ပြေၚ်ဖျဳနာနာ သီုဓဇာပ္ကဴ၊ မုက်လိက်−၄၈[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ရတ်မဂၠိုၚ်သာ် သၠုဲသၠာ်ဖက်နှဴ၊ ညံၚ်ဇုက်လလဳ ဖျဳဖျဳဖျဴဖျဴ၊ အရံၚ်မတ်လစ တၟးဍိုပ်ဍဴ၊ ပ္ကဴကြကောတ် အရံၚ်ၜတ်သဴ၊ ဂၠာဲခၞံလဝ်အဴဂၠိုၚ်တဴပြကာ၊ ဍိက်ပေၚ်စိစုံ ထပှ်အုဴရေၚ်ဗဂါ၊ တဵုလဝ်ဗြာတ်က္ၜဴပ္ကဴသြဴနာနာ၊ အလာံစောန်ပြံက်ဗစံက်ဂဝါန်၊ ပတာၚ်ဗ္ကေတ်ဍာ်မိတ်မွဲသာ၊ သာ်တ္ၚေက်အရံၚ်မာဲဂၠိုၚ်နဲပြကာ၊ ဗၞးတံဟောဒြာ ခၞံတုဲခါဂှ်၊ ဗၞးမွဲကရောံကောံတုဲညဳသၟဟ်၊ အိုတ်တၟိုဟ်စိုတ် အဵုဇိုတ်ပူမှ်၊ မၚ်္ဂလိကာ ရုပ္ပါဒယှ်၊ ဗၞးတံအဵုသၟိက်ဇိုတ်ကဵုပြဟ်၊ ဇိုန်ကဵုညဳသၟဟ်ကာလဂှ်ပၠန်၊ ဂွံသိုက်သၠိၚ်ကၠာၜါမကဵုကောန်၊ မဂၠိုၚ်ပိုန်ဘိုက်တသိုက်ထဝ်သန်၊ အိုတ်အလုံဍုၚ်ဖျေံက္ဍိုပ်ဒုၚ်ဝေါန်၊ ပူဇဴရိုဟ်တ္ၚဲ ထပ်ဂၠောဲရေၚ်ဇန်၊ ၜေတ်ဟွံမာန်အဵုဂွံဝါတ်လောန်၊ အိုတ်ဗၞးတံပၠန်ဂၠိုၚ်လောန်ပူဇဴ၊ ဂးမာန်ဏာပ္ပတုပ်အဇပ္ကဴ၊ ဇၞော်တိုန်ဒးရးတၟးဍိုပ်ဍဴ၊ အိုတ်ဇၟာပ်အ္စာမေတ္တာစိုတ်ဇဴ၊ ကၠုၚ်ပကတ်ကၠာ ပညာဖက်နှဴ၊ မာန်ဏာပ္ပအဴ လေပ်တဴဂၠိုၚ်လောန်၊ ဗိုက်ပိလေကီု သီုဗေဒၚ်ပန်၊ ဗိန္ဒောဟောရာ ကြိယျာတော်ဂၞန်၊ နက်သတ်ဒိထိ တာရာစဳဇန်၊ လေပ်အိုတ်စိုပ်သၚ် ဂြၚ်ရံၚ်သၟဟ်ပ္တိုန်၊ ဒုၚ်ဒယှ်ပၠန် ဂၠိုၚ်လောန်ပြထာ၊ ညးဒးရှ်ေသှ်ေဍုၚ်ရးခန်လွာ၊ ညးဒးရဴဂဴပူဇဴသကာ၊ မဂၠိုၚ်ကြက်ဂြပ် အရပ်အရာ၊ ဍိက်သ္ကံတြုံဗြဴ ဂၠိုၚ်တဴပြဝါ၊ မာန်ဏာပ္ပကၠာ ခါဂှ်သိုက်လှိၚ်၊ ပိုန်ဟာန်သၠဲလးစဟွံဒးဂွိၚ်၊ မဂၠိုၚ်ပေၚ်ဍတ် သ္ၚိကၠတ်ဇမၠိၚ်၊ ပိုန်ဒိပ်အသဝ် ညံၚ်သွဝ်တာဝတိၚ်၊ ဂးမာံဏာပ္ပ အဇကောန်သၟိၚ်၊ စဟွံဒးဂွိၚ်သိုက်လှိၚ်သ္အဳဗဂါ၊ အယုက်ဒှ်အဴစှ်တြဴအခါ၊ အိုတ်ဗၞးရကၠုၚ်ပအ္စာ၊ ကောန်ဗြီုကောန်ဗြီု ဗိုၚ်ဟီဟောဒြာ၊ ဟိုတ်ညးထိုၚ်သး စိုတ်ဂတးအာ၊ မၞိဟ်ညံၚ်ကဵုအဲ လိုက်ဟွံမွဲၜါ၊ မုက်လိက်−၄၉[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ပ္ဍဲစိုတ်သၚ်ကာဒှ်ပၟာဒ၊ ညံၚ်ကောန်ဗြီုကွေံသၠေဟ်ပၟာဏ၊ ယိုက်ဇၞော်မာန် မွဲဟာန်မၞ၊ ၜိုန်ညးဇၞော်ပြဲ ဟၟဲဂါရဝ၊ ဇကုပြဲအိုတ် ဒိပ်စိုတ်ပါပ၊ ချိုတ်ဟွံတီရမာန်ဏာပ္ပပၠန်၊ ဒါန်အတိက်အဵုဇိုန်ကဵုထတ်သန်၊ ကသပ်သာ်ဂှ်ဟွံဂၠာဲဗှ်ရန်၊ သၠေဟ်ကောန်ဗြီုဟိုတ်ဒိုဟ်ဓီုလောန်၊ ဟိုတ်ဓဝ်မနမောဟဂၠုဗ္ဒန်၊ ဟွံညာတ်သက်က် ကၠက်သီုဒိုဟ်ပန်၊ ကုဇကုပၠန်ကောန်သၚ်ကာ၊ ဒးဂွါံကာလ မာန်ဏာပ္ပကၠာ၊ သၟိက်ကဵုဒါန်ကီုချပ်သီုစေတနာ၊ ကော်သ္ကံကွး ဍုၚ်ရးခန်လၟာ၊ ဆမွဲကရောံဂကောံဘာသာ၊ ဖန်ဖက်ညဳသာ ခါဂှ်ပြုပြေၚ်၊ ဒယိုၚ်လ္ၚီကၞာ ဟွံကဵုခြာဗၠေၚ်၊ ၜတ်ကၞာတ်ညဳညတ် ခါဂှ်ဗ္ဂပ်စဳရေၚ်၊ ညဳညဳသာသာ ဟွံဂွံခြာဝေၚ်၊ ညးညးအဲအဲကၠောန်တုဲမံၚ်ရေၚ်၊ ဘာသာမၞးဟေၚ်ပြုပြေၚ်ညးအဲ၊ ၜတ်ကၞာတ်ဗိုန်တ္ညန် ကုတ်ဒန်နတဲ၊ ကၠောန်ဖ္ဍာန်လဝ် အၚောဝ်သၞိၚ်ဇြဲ၊ ဇိပ်ဂၠိပ်ဒးရး သွက်ဂွံဗၠးတ္ၚဲ၊ ပ္ကဴလဳဆက်ကွက်လဝ်လကဲ၊ ယာတ်အရံၚ်ဗၠဲ ကၠောန်နဲခဇာ၊ အသေအဟာန်သၠးဖ္ဍာန်ကျာ၊ မွဲသာ်ပါန်ခဳ ချူပ္ညဳဏာ၊ ရုပ်က္ၜိုၚ်ရုပ်ဒြာဲ ဗ္တာဲကၠလှာ၊ ရုပ်စိၚ်ရုပ်ချေံ ပှ်ပှ်ေမွဲသာ၊ ရုပ်ကၞုဲရုပ်ဂၚ် ရုပ်မၚ်ဂၠိုၚ်ရာ၊ ချူလဝ်နာနာ ရိုဟ်အာဟွံမာန်၊ လ္ၚဵုလၟေၚ်ဇာတ် နိပါတ်ဍုၚ်ကွာန်၊ လ္ၚဵုဍုၚ်ရးဟီုဂးဥဒျာန်၊ လ္ၚဵုဂှ်ချူဏာပြာသာဒ်နန်ယာန်၊ လ္ၚဵုဗီုတိုက်စိ လ္ၚဵုဗီုသ္ၚိဋ္ဌာန်၊ ဗီုဂၠံၚ်ဗီုဍာန်ကွဳယာန်ဇက်ဂၠောဲ၊ မွဲသာ်ချူပျး အကးအမှဲ၊ မွဲသာ်ချူကီု ညံၚ်ဗီုမတ်ဗြဲ၊ မွဲသာ်ချူလံၚ် နှံၚ်ဂိတုတ္ၚဲ၊ မွဲသာ်ချူဏာ တာရာသောဲသောဲ၊ ယဝ်ဗဵုဋ္ဌာန်သ္ၚောဲ ဗဵုဟွံဖဲကီု၊ မွဲသာ်ချူဗဒှ် ဒဵုဇြဟ်ဂြိုပ်ဇီု၊ မွဲသာ်ညံၚ်တ္ကံ ညံၚ်တၟံညံၚ်ထီု၊ မွဲသာ်ညံၚ်ဝါ အၚ်လှာချူဗြီု၊ မွဲသာ်ၚုဲက အဇတုပ်ဗီု၊ ပေၚ်ဗြော်ဍၚ်ဍီုဂၠာဲဟီုရောမာန်၊ ယဝ်ကၠုၚ်ညာတ်ဒးအိုတ်ရးဍုၚ်ကွာန်၊ မုက်လိက်−၅၀[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] တၟံတြုံဗြဴ ပါတ်ဇဴဝိညာန်၊ ဝိုတ်ဝုဲသတိ ထောံကၠေံသ္ၚိဋ္ဌာန်၊ ဗဵုတဴရုရု ကေုာံမွဲဟာန်၊ သိုၚ်ကၞာယာန်မွဲဟာန်ညဳသာ၊ အလုံဍုၚ်ကွေံဗၞးပုဏ္ဏာ၊ ကောံတဴလဆန် ကၠောန်ၜိုတ်ဟောဒြာ၊ ကွာၚ်ၜဲယိုယ်ၜန် ဖန်ဖက်နာနာ၊ လ္ၚဵုကွာၚ်ဗုတ် လ္ၚဵုဝေါတ်သာသာ၊ လ္ၚဵုဖက်ပၠာဲ တၚ်လာဲကဝ်တာ၊ ဍာ်သာဲသဂြာ ဖက်ဏာခန်ခန်၊ ကဝ်သဂြာ ထၞာသောန်န်၊ တၚ်ဂွါၜဲဒုတ် ၜဲမုတ်သွံဂန်၊ ခၞာဂၠိုၚ်သာ်သီုဍာ်မၚ်ဂၠန်၊ မဇဳမအဳ ဖက်ပ္ညဳဆအောန်၊ ကဵုထဝ်ဗာတ်ပၠန် သောန်န်ခၞာ၊ ပုၚ်ကၠေၚ်သွဟ် နွံကုရှ်သာ၊ ဖျိန်ဗဒှ်လဝ် မြမောန်နာနာ၊ သဂြာဍာ်ပၞဴ ပၠာဲနှဴသီုၜါ၊ မွဲမွဲဗောတ်ဟေၚ် ကဵုပြေၚ်လဝ်ကၠာ၊ ဗောတ်တြဴလက် ပန်လ္ၚီဆက်အာ၊ ပြုပြေၚ်ညဳသာ ဝေါဟာဗၞး၊ အ္စာစိုပ်ကောံ အလုံဍုၚ်ရ၊ တြဴလက်ပၠန် ကဵုပန်လ္ၚီဒး၊ ဂဇံရေၚ်ဗဂါ ကၞာလှဲလး မာန်ဏပ္ပကၠာ မဒှ်အ္စာညး၊ ကျိုၚ်ကျဝ်ဒးရး ၜးကေတ်ကြိယျာ၊ စှ်ေဒတဴဗျာံ ပ္ဍဲဂါံလုပ်ကၞာ၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိဟေမာ၊ သၟိက်ဝးဓဝ်မၞ မာန်ဏပ္ပကၠာ၊ ချပ်တုဲလုပ်ဍုၚ် ကၠုၚ်လ္တူကျာ၊ စှ်ေတုဲလုပ်အာ စိုပ်ကၞာဂှ်၊ မာန်ဏပ္ပညာတ် သ္ၚာတ်က္တဵုဒှ်၊ ဟိုတ်ဒးညာတ်စိ ကၠိခဍက်ဇြကှ်၊ အဲဒးညါတ်စုတ် မၞိဟ်ယုတ်မတ်ဇျဟ်၊ ဗက်ထောံခိုဟ်ရ ခဏလၟုဟ်၊ ချပ်တုဲဣၚုဟ် ခါဂှ်ဟီုတိုန်၊ ဟေံမၞိဟ်ယုတ်မာ ပါပအိုတ်ကွိုန်၊ ညံၚ်စ္ဍးတိတ်အာ ဇိုၚ်ကၞာပလိုန်၊ အာဟွံအာကီု ဟီုညိဗိုန်န်၊ ဟွံအာကဵုဘဲ နတဲအဲသွိုန်၊ ဇိုၚ်ကၞာပလိုန် ချိုန်လၟုံတိတ်အာ၊ မာတၚ်စိ ရသိဟေမာ၊ ဟွံဒှ်ဒေါသ ဟီုရညှာညှာ၊ ယွံမာန်ဏပ္ပ တၠသဒ္ဓါ၊ မၞိဟ်ဇၟာပ်ကွာန် သၠးဒါန်သေၚ်ဟာ၊ လ္ၚးညးစိ ညိညသ္ဇိုၚ်သာ၊ လၟုံမွဲဝါ ကဵုညိကၠာရ၊ အဲဒှ်ခါဲဒုတ် ယုတ်မာဍာံပြ၊ အဲပရသိ ဂ္ညိလဝ်သဳလ၊ မုက်လိက်−၅၁[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] လၟေၚ်သိက္ခာ မၚ်မွဲကာယျ၊ ဒဴထောံဍုၚ်ကွာန် မံၚ်ဋ္ဌာန်ဟေမ၊ အဲကၠုၚ်အာတ်ဒါန် ပ္ဍဲမာန်ဏာပ္ပ၊ ဗၞတ်ဆညိည ကဵုဒါန်ရဒကာ၊ မာန်ဏာပ္ပဂှ် မိၚ်ဒှ်ဒေါသာ၊ သီုဒေါသကီု ဟီုတိုန်ဟွံညှာ၊ ဟာဲရသိမုတ် ရုပ်ရဴယုတ်မာ၊ မုက်ညံၚ်ကလော်ပၠန် ကမ္ဘန်ယက္ခာ၊ ချိုတ်လၟုဟ်ပြဲ ဋ္ဌာန်သ္ၚောဲသ္ဍးအာ၊ ပဟီုဂၠိုၚ်ဝါ အာကၠေံကဵုပြဟ်၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိဒယှ်၊ ဂွံမိၚ်ကေတ်ကီု တုဲဟီုခၠေဝ်သှ်၊ ယွံမာန်ဏာပ္ပ ကဵုဒါန်သဒှ်၊ ညံၚ်ရဲဇိက်ဗ္ၚ တဵုမသၟဟ်၊ တိခိုဟ်ဂွံသွံ စွံပၟာဂှ်၊ မာန်ဏာပ္ပလၟုဟ် စွံစိုတ်ဂှ်ညိ၊ မာန်ဏာပ္ပကီု မိၚ်ဗီုသုၚ်ဂျိ၊ တုဲဟီုတိုန်ရ ဟေံတၠရသိ၊ ဟီုလၟုဟ်ကီု ညံၚ်ဗီုရုဲတိ၊ အဲပါဲထောံသၟတ် မၞိဟ်ယုတ်ဒိဋ္ဌိ၊ ရုဲဂိုၚ်လဝ်စိ ဇာတိဗၞး၊ ဇၞော်ဂကူကၠာ ပညာလှဲလး၊ ပူဂဵုဂှ်ရ လောကထိုၚ်သး၊ ဇၞော်လောန်ကုသဵု ကဵုဒါန်ရောၚ်ဒး၊ ရသိမၞိဟ်ယုတ် ခါဲဒုတ်တီကၠး၊ ချိုန်လၟုံကွေံ ညံၚ်စ္ဍးတိတ်ညိ၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိဟေမာ၊ မိၚ်ဂလာန်ကီု ဟီုတိုန်ညှာညှာ၊ ယွံမာန်ဏာပ္ပ တၠသဒ္ဓါ၊ ဂကူခါဲဒုတ် ယုတ်ရသ္ဂးဟာ၊ အိုတ်ဂကူဗၞး ပြဲပသၠေဟ်ပၟာ၊ ယုတ်ပြဲသီုၜါ ညဳသာသၟဟ်န်၊ ယွံမာန်ဏာပ္ပ ကၠၚ်ရဗိုန်တ္ညန်၊ သတ္တံတုပ်သၟဟ် ဒှ်နူဓါဟ်ပန်၊ ဘုံလိုက်ဝွံ သန္ဓိဒးတိုန်၊ ဒှ်ယဲဗျုအဴ ကြဴဒးချိုတ်ပၠန်၊ ဟွံတၟေၚ်တၟဟ် တုပ်သၟဟ်လက်သန်၊ ပိုဲသတ္တံပၠန် ဂၠိုၚ်လောန်သာသာ၊ ဂကူဇၞော်ကွေံ ပြဲရသ္ဂးဟာ၊ သဳလဟွံသ္အး ဒှ်မၞိဟ်ယုတ်မာ၊ ဂကူယုတ်ကီု ယဝ်နွံသဳလာ၊ ပူဂဵုဂှ်ပြဲ သတ်ပ္ဍဲလိုက်ဗာ၊ မာန်ဏာပ္ပကၠာ ဗ္စာတုဲကဵုဒါန်၊ မာန်ဏာပ္ပကီု ဟီုဗက်ဟွံမာန်၊ အိုတ်တဴကသပ် ဂၠာဲချပ်ကြာန်န်၊ ကော်သ္ကံရဲ ဂၠောဲကၠုၚ်မွဲဟာန်၊ ကဵုရပ်ထၞက် ကဵုတက်ပ်ဍဲဍာန်၊ ရသိတၠဇျာန် နညာန်ကလာၚ်အာ၊ ဟွံညောန်သ္ၚောဲကွေံ တုဲစှ်ေသာညာ၊ လိုန်ဒးတိရ တုဲပပတ္တနာ၊ မုက်လိက်−၅၂[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ဒၞာဲဇိုၚ်အဲ ကဵုညာတ်လောဲသွာ၊ ဂါံကွာ်အာဗိုန် ဍိုန်ဍိုန်ညှာညှာ၊ ဇရေၚ်ဇြပ်ကၠာ ခါဂှ်မံၚ်တိုန်၊ လတေံတုန်ရ မာန်ဏာပ္ပပၠန်၊ ဝါစဳကံရ ပွလုလန်၊ ညးမၞုံသဳလ ဟီုရဒက်ဒေါန်၊ ဍဵုဍိုက်ဟီုပျုတ် လဟီုယုတ်လောန်၊ ကဵုၜုက်တက်ဟေၚ် သၟိက်ကဵုကၠေၚ်စန်၊ မဂၠိုၚ်ဒုဟ်လောန် ဟွံချပ်စန်စာ၊ ပၟၚ်ဍုၚ်ရ ရုက္ခဒေဝါ၊ အာကော်နၚ်ပၠန် ကုမ္ဘန်ယက္ခာ၊ ရပ်မာန်ဏာပ္ပ ကြံကြဂြိုဟ်စာ၊ ဝတ်ကၠေံကံပၠန် ကၠဗၠန်ဝိုတ်အာ၊ ဗၞးတြဴလက် ပန်လ္ၚီသၞက်ဗဂါ၊ စိပ်လေါတ်စှ်ေအာ လောအကြာတိ၊ ရုဒှ်တိုန်အဴ ဖက်နှဴထိမြိ၊ သိက်ပသိက်ပ သိက်ဂွံပညိ၊ ညးလ္ၚဵုကၠာ ဒြေပ်တိုန်အာသ္ၚိ၊ ဟီုဇီုဟွံဒး တက်သိုဟ်ဖိဖိ၊ ဂဇံတုဲစိ နကြိဟီုပၠန်၊ ယွံလေဝ်မိဗြီု ဗဵုကီုရကောန်၊ မာန်ဏာပ္ပသၟတ် ကံဝတ်မုက်ဗၠန်၊ ဗၞးဂမၠိုၚ်လောတ် ညံၚ်ရဴအိုတ်သ္ကန်၊ ဒှ်လၟုဟ်ရ ယွံမိတၠဂုန်။ ချိုန်လၟုဟ်ပၠန် ဝါတ်လောန်ရမိ၊ မၚ်္ဂလိကာ ခါဂှ်ဟီုစိ၊ ယွံလေဝ်မၚ်ဗၠာဲ ကာတ်သာဲက္ဍၚ်ညိ၊ တိုၚ်မၚ်ဗၠာဲဟီု ညံၚ်ဗီုသုၚ်ဂျိ၊ ဗ္ၜူလောတ်နး ပြးအလုံတိ၊ ဟွံတီဟိုတ်စိ တန်ဒှ်ညိဟာ၊ ယွံလေဝ်မိဗြီု ကလၚ်ပိုဲဟီုကၠာ၊ ရသိခါဲဒုတ် ဍေံမၞိဟ်ယုတ်မာ၊ ကၠုၚ်ဒုၚ်ဒါန်ရ ဟွံဂွညှာတာ၊ မာန်ဏာပ္ပကီု ဟီုစုတ်ပြိုက်ဖါ၊ ကဵုရပ်တက်ကၠာ ရသိကၠေံအာရ၊ ကၠေံအာတုဲဗက် ချိုန်သက္ခဏ၊ ကံဝတ်အာကွေံ ဂးမာန်ဏာပ္ပ၊ အိုတ်အ္စာဗၞး လောတ်စှ်ေညံၚ်ဇွ၊ ဟွံဂွံမုဟ်ပါၚ် ရမျာၚ်သ္ၚိတ်ဇြ၊ ဍိက်ဖေက်ကွေံရ ယွံမိတၠဂုန်၊ မၚ်္ဂလိကာ ကညာရုပ်သောန်၊ ဂွံမိၚ်လဟီု တီကေတ်ဗိုန်တ္ညန်၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိတၠအစောန်၊ ကၠုၚ်ဒုၚ်ဒါန်ကွေံ ဟီုတ္ၜေဟ်လက်ဒေါန်၊ ဟိုတ်ဒုဟ်ဂှ်ပၠန် ဇၞော်သန်က္တဵုဒှ်၊ ကလံအာတ်ဒုဟ် လၟုဟ်ညံၚ်ပြဟ်၊ ကေတ်နၚ်သၠိုၚ်ထဝ် ဍာ်မြမောဝ်စှ်၊ ဂွံတုဲသၟိက်အာ ကောံညဳသာသၟဟ်၊ မုက်လိက်−၅၃[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ဋ္ဌာန်ရသိကၠာ ကွာ်အာပြဟ်ဟ်၊ ရသိဓယှ် ဗဒှ်လတ်ဒၞာဲဇိုၚ်၊ ရံၚ်တုဲဗက်အာ ယဵုဏာဍာ်သၠိုၚ်၊ ဟွံဂံၚ်လ္ၚာ် ကွာ်အာလက်ဂစိုၚ်၊ စိုပ်ဇြပ်ဂွံညာတ်သ္ၚာတ်က္ဍိုပ်ဘိုၚ်၊ ဟွံဂံၚ်ဟီုပြဟ် ဒှ်မံၚ်ကၠိုၚ်မိုၚ်၊ ဟွံဂံၚ်အီဂြိုၚ် လ္ၚောဝ်ဇိုၚ်သာသာ၊ ဟီုပါန်တိုန်ရ ယွံတၠပညာ၊ ကောန်အဲဗြဴရပွယောၚ်မှာ၊ အဲဍိက်အာတ်ဒုဟ် လၟုဟ်မွဲဝါ၊ လ္တူကောန်သွံ ယဝ်စွံမေတ္တာ၊ လၟုဟ်မွဲဝါပြာ်ညိကၠာအဴ၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိကြက်လှဴ၊ မိၚ်တုဲသၟိက်ဟီု သီုမေတ္တာဇဴ၊ တုဲဟီုတိုန်ရ ယွံလေဝ်ဒေံဗြဴ၊ အဲဟွံကဵုဘဲ ဒက်ဝဲဗွဲကြဴ၊ ဒုဟ်ပ္ဍဲကောန်ဂၞဴ မူရဴကဵုဒှ်၊ အဲဟွံဂွံပပွတံဂှ်၊ ဒေဝတံအနဳ မဇၞော်ကြဳဇှ်၊ ဒေဝတံပ ပ္ဍဲပွလၟုဟ်၊ ဟိုတ်ဒးပ္ကီုလဝ် ပ္ဍဲဗွဝ်ဒုဟ်၊ ဒေဝတံက္ဍုဟ် ဍေံတန်ဒှ်ရ၊ မၚ်္ဂလိကာကညာရုပ္ပ၊ ဟီုပါန်တိုန်ကၠာ ယွံတာပဿ၊ ယဝ်လေပ်လဝ်ပၠန် မန်ယန်နာထ၊ သ္ဂောံဗက်ဗ္ဒဴပၠန် ကုမ္ဘန်ယက္ခ၊ ယဝ်မၞုံတဴသၟတ် ဗၞတ်ဆညိည၊ ထံၚ်ပၚ်ညိရ ယွံတၠဂုန်၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိဟေမောန်၊ မိၚ်လဟီုအဵု ကဵုပိုဲတုဲပၠန်၊ ပ္ဍဲလှိုၚ်ထဝ် မြမောဝ်စၠန်၊ လ္ၚဵုက္ၜဴပါၚ် လာၚ်မုက်မွဲဂွန်၊ ဆမသှ်ေပၠန် ဍာ်စၠန်ဂှ်၊ ကြဴဗဗေၚ်ရ ခၞဗွဲပရဟ်၊ ညးတာပဿ တၠကြဳဇှ်၊ ပတ္တနညာဏ် အဓိဋ္ဌာန်ဗဒှ်၊ ကဵုဗၠးဘဲသွာ နမေတ္တာသၟဟ်၊ ဍာ်ၜါသာ်ဂှ် ပၠာဲစုတ်နတဲ၊ စုတ်ဗပေၚ်လဝ် လှိုန်ထဝ်သာ်ဗၠဲ၊ မွဲဂလာန်ကီု ဟီုတိုန်သဲသဲ၊ ယွံဒေံဗြဴအဲ ကလၚ်ညိမွဲဝါ၊ ပုၚ်ဍာ်ဝွံရောၚ် ဒေံဗြဴညံၚ်ဏာ၊ ဖျီုဗ္စရ မာန်ဏာပ္ပကၠာ၊ ဆသှ်ေက္ဍဝ် ပၠာဲလဝ်ဂၠိုၚ်ရာ၊ မၚ်္ဂလိကာ ကညာရုပ္ပ၊ မိၚ်တုဲမိပ်စိုတ် အဵုဇိုတ်ခယျ၊ တဲစရှ်ယဵု ပ်ဍဵုတူသိသ၊ လ္ၚောဝ်ဒးရး ဂၠးဇိုၚ်ပါဒ၊ မုက်လိက်−၅၄[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ဂွံသၠိုၚ်ထဝ်ရ ခဏဂှ်စဴအာ၊ ခါမညန်ကြပ် လုပ်စိုပ်ကၞာ၊ တိုၚ်ဗ္စန်ရောၚ် ဟွံကဵုယောၚ်ယာ၊ ဖျုၚ်ဗ္စရ မာန်ဏာပ္ပကၠာ၊ သက္ခဏပြဲ ဂွံဗၠးလောဲသွာ၊ ညံၚ်ရဴသၠိၚ်အာ ခါဂှ်ၚုဟ်ပၠန်၊ ချိုန်ခဏစိ ညာတ်မိကျာ်ဂန် အိုတ်ဇၟာပ်ဂၠံၚ်၊ သ္ၚေဝ်ရံၚ်ဒိုဟ်ပန် ညာတ်ဗၞးအိုတ်လောတ်လောလီၜန်၊ မူဟိုတ်မွဲကၠာ သၚ်ကာစိုတ်ဍန်၊ ဟွံတီလက်သန် သၟာန်မိပၠန်ရေၚ်၊ ယွံလၟာဂၞဴ မူရဴုဒုက္ခ ၊ ဗၞးဂမၠိုၚ်ကဵု ဟွံဟီုသ္ၚိတ်ဇြ၊ လောတ်လောကၟဝ် တုပ်အၚောပ်ဇွ၊ ကဵုသတိရ ဟီုပၠညိအဴ၊ သြကောန်သြကောန် ယွံလေဝ်ကောန်ဂၞဴ၊ ကောန်တံစွံမၞ သီုဒေါသဇဴ၊ ညးမၞုံသဳလ ဟွံပရဴဂဴ၊ ရသိပြဲသ္အး ကောန်ဒးဗက်ဗ္ဒဴ၊ ဟိုတ်ဂှ်သဘဴ ဒုဟ်စဴဒှ်ရ၊ ကောန်ဒးဝပ်ပၠန် ကုမ္ဘန်ယက္ခ၊ ကံဝတ်မုက်ဗၠန် ညောန်မာရဏ၊ ဟွံဂွံတီစိ သတိဗလ၊ မိဒြေပ်ဂၠာဲအာ ညးတာပဿ၊ ဂွံဆဵုလောဲလောဲ ယဵုတဲထ္ၜ၊ မိအာတ်ဒုဟ်ရ တာပဿပၠန်၊ အာတ်ဂဥုဲကီု ဟီုပါန်ဒုၚ်ဂုန်၊ သွက်ဂွံဗၠးအာ ဝေဒနာကောန်၊ ဍာ်မကေဝ်ဇြုၚ် သီုပုၚ်ပၟန်၊ ဂွံတုဲဒြေပ်စဴ တရဴသ္ၚောဲလောန်၊ သုၚ်တုဲမွဲဂွန် ကောန်ဂွံဗၠးလၟုဟ်၊ ကောန်ဟွံပ္တေဟ်ကၠာ ရံၚ်အာညးတၞဟ်၊ လောတ်လောမံၚ်ရ ဒုက္ခမတ်ဇျဟ်၊ ညးဂမၠိုၚ်ကၠာ သၟိက်ကဵုဗၠးပြဟ်၊ ဂဥုဲရသိ မဂ္ညိကြဳဇှ်၊ ဖျုၚ်ဂွံဗၠးပြဟ် ချိုန်လၟုဟ်ရ၊ ဟီုရိုဟ်ရေၚ်ပၠန် ကဵုကောန်ပုတ္တ၊ တုဲဂိုၚ်ပ္တိတ်ကၠာ ပုၚ်တာပဿ၊ ဖက်ဍာ်ပၠာဲအဵု ဟွံကဵုလဇ၊ ဖက်တုဲဖျုၚ်ကွေံဗၠးသက္ခဏ၊ ဂးမာန်ဏာပ္ပ ညာတ်ရသေၚ်ဟာ၊ ညာတ်ဒှ်ဗဟေက် ဖေက်ဂွညှာတာ၊ ပ္ဍဲတာပဿ ပွဇကုမှာ၊ ဂွံတီကေတ်ရ ဘယသၚ်ကာ၊ ပ္ဍဲစိုတ်ဗှ်ဂွိၚ် ဒှ်မံၚ်သိၚ်သာ၊ မာန်ဏာပ္ပကၠာ သိၚ်သာမံၚ်တုန်၊ မၚ်္ဂလိကာ ခါဂှ်ဟီုဗ္တောန်၊ ယွံလေကောန်မိ ကၠၚ်ညိဗိုန်တ္ညန်၊ မုက်လိက်−၅၅[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] သတ္တံပ္ဍဲလိုက် ဒိုက်သိုက်ပရန်၊ ဂကူယုတ်ပြဲ ဟွံမွဲရကောန်၊ တုပ်သၟဟ်လက်သန် ဓာတ်ပန်က္တဵုဒှ်၊ ဇာတိပုည ဂုနကျာ်တွံ၊ ဓဝ်ပိဝွံရ မၞတုပ်သၟဟ်၊ ရုပ်ဂေါဝ်ပိုန်လှဲ ဂုန်ပ္ဍဲညးတၞဟ်၊ ဓဝ်မၞအဵု ဇၞော်ကဵုကြဳဇှ်၊ ဓဝ်ပိဝွံဂှ် ဗဒှ်ညိကောန်၊ ဒမုၚ်ဒါန်သဳလပြဲလောန်၊ ဂကူပြဲဂှ်ပဂၠာဲဗှ်ရန်၊ သဳလဟၟဲဋ္ဌာန်သ္ၚောဲဝေၚ်ခၠန်၊ ဂကူယုတ်ရသဳလယဝ်တိုန်၊ ပူဂဵုဂှ်ပၠန်ကောန်ကဵုဒါန်ညိ၊ ဖေက်ပါပ်ဂွပါပ် ဗျာပ်ဓဝ်ဟိရိ၊ သဳလဇြၚ်ဂွု အယုဝုဒ္ဓိ၊ ဂှ်ညးပြဲလောန်တိုၚ်ဗ္ကန်မိ၊ သမ္တီအိုဒဵုလီုဇိဝိ၊ ကဵုလဝ်သတိလ္ပဝိုတ်ညိကောန်၊ မာန်ဏာပ္ပစိ တိုၚ်မိဗကန်၊ ဟွံစှ်ေစးကီုဟွံဟီုပၠန်၊ မၞဂှ်ဍဵုဍိုက် ဗ္တိုက်ဗ္တောန်၊ ဝေၚ်အကုသဵု ဟွံကဵုမဵုရုန်၊ စွံသတိပၠန် မၚ်မွဲစန်စာ အိုတ်အ္စာဗၞးဂွံဗၠးရောဂါ၊ ဗၠးအိုတ်တုဲဟေၚ်ကလေၚ်စဴအာ၊ လ္ၚခါဲဒုတ်စၞယုတ်မာ၊ စသုၚ်ဂှ် ဓယှ်ဖြာဖြာ၊ ညးဂမၠိုၚ်ကၠာဘာသာဗၞး၊ ဒှ်ခါဲဒုတ်ကီုဍေံတံဟီုဂး၊ ဍေံပါဲထောံကီု ဇာန်လီုပြးဇး၊ ဗၞးတံဂှ်ရောၚ် မံၚ်စံၚ်ဟွံဒး၊ တြဴလက်လၟိဟ် မၞိဟ်ပန်လ္ၚီ၊ ဍုၚ်မစ္စတာ ပြံၚ်ကၠောံအာကီု၊ တံဇိုၚ်သၟိၚ်ရ ခစဂြီုဂြီု၊ ပ္တေဟ်ဂကူရ ရဲခစဗြီု၊ ဟွံတီဖေက်ဂွ မၞဂၠိုက်ထီု၊ ဍုၚ်မစ္စကီု မံၚ်သီုညးအဲ၊ ပ္ဍဲဂကူကွေံ မၞုံဗၞးမွဲ၊ ဇိုၚ်ၜဳဝတ္တ တိတ်ပနိဿဲ၊ ပရသိကီု ပလီုရုပ်ဝဲ၊ ဟိုတ်ဂကူရမၞထုၚ်ဂြဲ၊ ဓဝ်ဟွံမၚ်မွဲမံၚ်ပ္ဍဲဇိုၚ်ၜဳ၊ ဇာတိမာန်တ နာမခုတ်ပ္ညဳ၊ ဓဝ်ဇကုရ ဂၠာဲပလွဳ၊ နဲညးတၞဟ် ဟွံဂၠာဲဗှ်သ္ၚေဝ်၊ ပၟိက်ဇကုမွဲ ရိုဟ်တ္ၚဲပြေၚ်ဖျဳ၊ နိဿဲကဵုၜဳ လွဳမံၚ်အဓါန်၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိတၠဇျာန်၊ လ္တူကျာတၟး တြးအဘိညာန်၊ ဂွံညာတ်ရသိ ဒှ်ဇာတိမာန်၊ သၟိက်ဝးကၠေံရ မၞထုဲကြာန်၊ ချပ်တုဲနညာန် မွဲဟာန်ပြာပ်အာ၊ ဗွဲလ္တူပ္ညဳ ဇိုၚ်ၜဳဂၚ်္ဂါ၊ ဍာ်ဟွံဒးတုက်လာၚ်မုက္ခဝါ၊ မုက်လိက်−၅၆[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ဗကဂၠိုၚ်ရာ ပေါတ်ၚေက်ခါဂှ်၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိဓယှ်၊ နမေတ္တာညာန်အဒိဋ္ဌာန်ဗဒှ်၊ ဖဳဖျေံဏာဗက ခၞဗွဲပရှ်၊ ကဵုခက်က္ဍိုပ်ညိ ဇာတိမာန်လၟုဟ်၊ ဖဳဖျေံဏာသၟဟ် လၟုဟ်ရိုဟ်တ္ၚဲ၊ ဇာတိမာန်စိ ရသိၜိုန်သ္ၚောဲ၊ စှ်ေဗၠိုပ်ဍာ်ၜဳ ဟုံလီကြာတ်တဲ၊ ဗကဟဳစိုပ် ခက်က္ဍိုပ်အဂဲ၊ ချိုန်မလုက်ဒး ပသၠေဟ်ချောဲ၊ ခက်မံၚ်တံၚ်ဂြဲ နတဲလၟုဟ်ရ၊ ခါသ္ၚေဝ်ရံၚ်ကၠာ ဒှ်အာဗက၊ ညာတ်ဒးဂြိုဟ်ဆအ် သၟိက်ဂအံတ၊ ဇာတိမာန်စိ ရသိကြံကြ၊ ခၞဗွဲပရဟ် က္တဵုဒှ်ဒေါသ၊ မူညးမွဲရ ဖဳဗ္ကကဵုအဲ၊ ဒစးတိုန်ရောၚ် ဂၠာဲရံၚ်တီလောဲ၊ သီုဒေါသကၠာ ကွာ်အာၜိုတ်သ္ၚောဲ၊ အာဆဵုဒးရ မာတၚ်ဂပြဲ၊ မွဲဂလာန်ကီု ဟီုတိုန်သဲသဲ၊ ယွံတၠအဲ မံၚ်မွဲဓဝ်ဟာ၊ မၚ်မွဲသ္ဒးပ ပွယုတ်မာ၊ ဖဳဖျေံဗက ပသနာနာ၊ ခက်ဒးက္ဍိုပ်အဲ ရိုဟ်တ္ၚဲဟွံခြာ၊ လ္တူဇမောဝ် ဂပ်ဝ်ရဟာ၊ ဗွဲသၟဝ်ကၠာ ပြံၚ်အာကဵုပြဟ်၊ မာတၚ်ဂကီု ဟွံဟီုခၠေဝ်သှ်၊ ပြံၚ်စှ်ေအါရ ချိုန်ခဏလၟုဟ်၊ ဗၞတ်မွဲကော်ရ ဒေသဋ္ဌာန်ဂှ်၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိဓယှ် စိုပ်ဒၞာဲဂှ် ဗဒှ်အဒိဋ္ဌာန်၊ ဗကအဲဖဳ ကဵုဟဳတိုန်မာန်၊ နဣဒ္ဓိစိ သီုအဘိညာဏ်၊ လာၚ်မုက်တုဲဖဳ ၜိၚ်လဳဂစာန်၊ ရသိတေံကီု ဟုံဍာ်အဓာန်၊ ခက်ဒးက္ဍိုပ်ကြာန် ဒှ်မာန်ဒေါသ၊ ထေဲပၞတ်က္ဍၚ် ကဵုမာတၚ်ဂ၊ ခဵုခါတ်အာပၠန် ဟွံရန်ဒည၊ ခါစိုပ်တုဲကီု သၟိက်ဟီုကြံကြ၊ လက်ချဴစုတ်ပၠန် ဟွံရန်တော်ဆ၊ ဟာဲမၞိဟ်ပါပ ပွဗှ်ေလၟုဟ်၊ ထပှ်တ္ၚဲဂတ ပ္ဍဲကာလဂှ်၊ ဂဂဵုတးပန်ပၠန် ကဵုပန်ဗှ်ေပြဟ်၊ ဒေါသဂြေန်ဒက် သီုလက်သီုချဟ်၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိဓယှ် ဟွံခၠေဝ်သှ် ဗဒှ်ဓဝ်မေတ္တာ၊ ဟိုတ်ဂကူရ မၞဖြာဖြာ၊ ဟိုတ်ဓဝ်မၞ ဒေါသသ္ကေက်သ္ကာ၊ ကၠုၚ်ချဴအဲပၠန် စောန်စိုတ်လက်ဖါ၊ ဝါစဳကံရ ရသိဝွံမှာ၊ ထပှ်တ္ၚဲကၠာ လံအာဂတ၊ ဂဂဵုတးပန်စိ ရသိဂှ်ရ၊ မုက်လိက်−၅၇[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] သီုဓဝ်မေတ္တာ ဗ္စာတော်ဆ၊ တီတုဲမဇ္ဇျဟ် ဒှ်မံၚ်ၚုၚ်ၚ၊ ဒှ်ဓဝ်လဟောံ ဒေၚ်ဗျောံကာယျ၊ ဂွံကသပ်ရ ကာလဂှ်ပၠန်၊ ထပှ်တ္ၚဲဒး ဂဵုတးကၠာဟွံပန်၊ အဲဗ္ဒောံလဝ်တ္ၚဲ ကဵုထဲမံၚ်ပၠန်၊ ရသိဂွံဖေက် ဗဟေက်ဇၞော်လောန်၊ သ္ဒးဖျဝ်မၞ ဘယစိုတ်က္ဍန်၊ ဂှ်ဒးရးသန် မိပ်စိုတ်ပၠန်ရ၊ ထပှ်တ္ၚဲပြဲ ချိုန်ဗွဲဂတ၊ နဣဒ္ဓိကာ ရသိမှာတၚ်္ဂ၊ စက်ဗ္စဲကဝ် ပ္တိုန်လဝ်သ္ပ၊ ၜိုန်အခိၚ်ဒး အကးဟွံဖလ၊ ဗ္ဒန်လျးတ္ၚဲ ဂၠုနဲအန္ဓ၊ ကောလာဟာလ ဒှ်ရလုံဍုၚ်၊ ဒှ်တဴသၚ်ကာ ကောံအာကောံကၠုၚ်၊ ဒှ်တဴလၞီ ဟွံတီဍာ်ပုၚ်၊ တိတ်ကဵုရသိ တိသဝ်တိသၠုၚ်၊ စိုပ်တုဲဇံသဝ် လ္ၚောဝ်ယဵုဒုၚ်၊ ဇၟာပ်ညးဂၠောဲကၠုၚ် ယဵုဒုၚ်တဲသၟာန်၊ ယွံတာပဿ ဂၠိုၚ်တေဇညာဏ်၊ ချိုန်လၟုဟ်အဵု ဓိကဵုဒှ်ကြာန်၊ သၟိၚ်တ္ၚဲကၠေံဗ္ဒန် ဝါတ်လော်ဍုၚ်ကွာန်၊ ဟိုတ်တာပဿ နပွဇျာန်၊ ပိုဲဍိက်တံကၠာ သၚ်ကာတုဲသၟာန်၊ ယဝ်ဗဒေါံတ္ၚဲယာန် ဆာန်ဍူညိကၠာ၊ ဇာတိမာန်စိ ရသိကြက်လှဴ၊ သၟိက်ဟီုတိုန်ရ သီုဒေါသဇဴ၊ ယွံဒါယကာ ပသၚ်ကာတဴ၊ စက်ဗ္စဲကဝ် အသနုအဴ၊ အဲရပ်မာန်အဴ သဘဴဍေံနွံဟာ၊ တေတေံမွဲစိ ရသိဓိစ္ဆာ၊ ရသိခါဲဒုတ် ဍေံမၞိဟ်ယုတ်မာ၊ ရသိဂှ်ပၠန် တိုန်ဒှ်ရောၚ်ဒကာ၊ ဍေံလေပ်မန်ယန် ဂၠိုၚ်လောန်ဝေါဟာ၊ ဍေံတန်ဒှ်ကၠာ ညံၚ်အာသၟာန်ရ၊ အိုတ်ဒါယကာ ဒြေပ်အာထဒၟ၊ အိုဿီုညးအဲ ဒြေပ်မွဲခဏ၊ စိုပ်တုဲကလံ မုံဂြံသ္ပ၊ တုဲသၟာန်တိုန်အဵု ကဵုတာပဿ၊ ယွံလေဝ်သိက္ခ ဂၠိုၚ်တေဇညာန်၊ သၟိၚ်တ္ၚဲကၠေံအာ ပူဆာဍုၚ်ကွာန်၊ ဟိုတ်တာပဿ နပွဇျာန်၊ ဗ္ဒန်လဝ်ကွေံ ပိုဲဍိက်သၠေဟ်ကြာန်၊ နမေတ္တာသၟဟ် က္တဵုဗဒှ်ဇြဟာန်၊ ဗၠးစက်ယာန် ဆာန်ဍူညိအဴ၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိကြက်လှဴ၊ သၟိက်ကဵုတီရ နအနုဘဴ၊ တုဲဟီုတိုန်ကၠာ သီုမေတ္တာဇဴ၊ ယွံဒါယကာ မူရဴစိုတ်ကတဴ၊ မုက်လိက်−၅၈[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ဗ္ဒန်လတ်တ္ၚဴအဴ တဴလျိုန်အဲရ၊ ချိုန်လၟုဟ်ကွေံ မူဟိုတ်ဒးပ၊ လတေံမွဲစိ ရသိဂၠိုၚ်မၞ၊ လက်ချဴလဝ်အဲ ထပှ်တ္ၚဲဂတ၊ ဂဵုတးကဵုပန် ချဴပၠန်ကြံကြ၊ ဟိုတ်ဂှ်အဲရ လဇဗ္ဒန်လဝ်၊ ယဝ်ညာတ်တ္ၚဲပၠန် ပန်စှ်ေဓဝ်ဓဝ်၊ ဒးရသိဂှ် ကြဴဒှ်လၚ်ဇွောဝ်၊ ဟိုတ်ဒုဟ်သေသာတ် ညာတ်တုဲဆာန်ဍူ၊ ချိုန်လၟုဟ်အဲ တ္ၚဲဒးဆေဝ်ဒဝ်၊ တ္ၚဲဒတန်ကဝ် ဒးဆေဝ်ဒဝ်ရ၊ သြကျာ်သြကျာ်သာ်လဵုဂွံပ၊ ဂပ်ဝ်ဖေက်ကၠာ ယွံတာပဿ၊ ဟိုတ်မၞစိ ညိဟွံတော်ဆ၊ ဝါစဳကံကၠာ ဂြိုဟ်စာကြံကြ၊ သိက်လဵုဂွံပ ဟီုပၠညိအဴ၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိကြက်လှဴ၊ မွဲဂလာန်အဴ ဟီုတဴသဲသဲ၊ ရသိတေံအဵု ကဵုကၠုၚ်ကလံအဲ၊ စှ်ေပ္ဍဲၜဳအဵု ယဵုတိကလောံမွဲ၊ ခဏအဲဗလး ဂဵုတးပန်သော်၊ ကဵုဗၠိုပ်စှ်ေအာ ရာဋ္ဌာန်ဇမ္ၚောဲ၊ တိုၚ်လဟီုအံ ဗၠးဘဲဒက္ခ၊ ညးဂမၠိုၚ်ကၠာ မိၚ်ဒြေပ်အာရ၊ အိုတ်သီုရဲသာ ဒြေပ်အာသက္ခဏ ခါစိုပ်ရသိ ညိဟွံလဇ၊ ဟီုတိုန်သဲသဲ ယဵုတဲထ္ၜ၊ ယွံတာပဿ ပွယောၚ်မှာ၊ တာပဿကီု ဟီုလတ်သေၚ်ဟာ၊ အာကလံညိ ရသိတေံကၠာ၊ ညံၚ်ဂွံကလံ လ္ပသ္ပံသာ၊ ညးဗလးတ္ၚဲ ဂၠိုၚ်ဘဲဒုက္ခာ၊ ဂဵုတးပန်ကၠာ ဒးတာပဿ၊ ချိုန်ဂှ်ရသိ ဇာတိမၞ၊ ဟွံမိက်ကလံရောၚ် မံၚ်တဴသ္ၚိတ်ဇြ၊ ပညံၚ်က္ဍိုၚ်ကၠဴ ပ္တပ်တဴကာယျ၊ ယဝ်ရဟွံအာ ဟုံမှာဗွဲကြဴ၊ ကရောံရသိဂှ် ပိုဲဒှ်ဂတဴ၊ ဟိုတ်ဂှ်ဝန်စဝ် ဒးဖ္အောဝ်လဴ၊ ညံၚ်အာညိအဴ ယွံသ္ဍဴမူဏိ၊ သ္ၚိတ်ဇြမံၚ်ရတၠရသိ ၊ ဟိုတ်မၞကီု ညံၚ်ဗီုသုၚ်ဂျိ၊ ဒကာတံကွေံ ဍေံတံစိုတ်ဂိ၊ ဂၠောဲလုပ်ဓဇက် ဂြုက်ဂြက်ထိမြိ၊ အာစိုပ်တုဲစိ နကြိကဵုလ္ၚောဝ်၊ ညးဂမၠိုၚ်အဵု ဍေံကဵုဝန်စဝ်၊ ကဵုစှ်ေဍာ်စိ တိကဵုယဵုလ္ၚောဝ်၊ တုဲကဵုဗလး လျးဗ္စဲကဝ်၊ ဂဵုတးထတ်လောန် ပန်ဖျေဴဓဝ်ဓဝ်၊ မုက်လိက်−၅၉[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ဟွံဒးရသိ တိဍာ်ဇမောဝ်၊ ရသိဂြိုဟ်ဂတဝ် ၜိၚ်စဝ်လုပ်သၚ်၊ ဟိုတ်နူဓဝ်မၞ ဒးဂွဇၟာပ်တၚ်၊ ဒဴထောံဍုၚ်ကွာန် ဋ္ဌာန်ဂြိုပ်တိတ်ကြၚ်၊ ၜိုန်ဒှ်ရသိ ညိဟွံချပ်ဂြၚ်၊ မၞဟွံဝး ကြဴဒးဘိၚ်ဘၚ်၊ မိၚ်တုဲစၚ်ခြၚ် မၚ်မွဲအိုတ်ညိ၊၊ ပ္ဍဲဍုၚ်မစ္စ ဒေသနန်လွဳ၊ ဗၞးတြဴလက် ပန်လ္ၚီဆက်ဂၠိ၊ နူဗာရာန္နသဳ ပြံၚ်တုဲသိုၚ်သ္ၚိ၊ ကၠုၚ်ကောံမံၚ်ကွေံ ဟွံဗၠးဒိဋ္ဌိ၊ မာတၚ်ဂစိ ပြာ်ညိချပ်ပၠန်၊ နဓဝ်မေတ္တာ ဗ္စာတုန်တုန်၊ သၟိက်ကဵုဗၠးညိ နူဇာတိပန်၊ ကသပ်ဝွံကွေံ ဂှ်ဒးရးသန်၊ သ္ပိုၚ်လ္တက် လၜက်ဗိုန်ညန်၊ သၟိၚ်ဒုၚ်ဒါန်ပၠန် ကွာ်ညောန်စဴအာ၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိဟေမာ၊ သၟိက်ဒုၚ်ပုၚ် လုပ်စိုပ်ဍုၚ်ကၠာ၊ ဗၞးတြဴလက် ပန်လ္ၚီဆက်ဗ္ဂါ၊ ဍေံညာတ်ဒးစိ ရသိပြဲဖါ၊ ဒေါသဖြာဖြာ သီုရဲသာပၠန်၊ ပ္ကောံသရဲ ဂၠောဲလုပ်အာနန်၊ ဍေံလ္ၚောဝ်ပ္တီရ ယွံတၠက္ဍိုၚ်သန်၊ ရသိခါဲဒုတ် ပူဂဵုယုတ်လောန်၊ ချိုန်လၟုံပ္ညုၚ် စိုပ်ဍုၚ်ဝွံပၠန်၊ ဍေံလုပ်မန်ယန် လေၚ်ရကောန်တၠ၊ မူဟိုတ်မွဲရော ထံၚ်လဝ်သောတ၊ ဍုၚ်ဗာရာန္နသဳ လေၚ်ကၠုၚ်တုဲရ၊ ပိုဲဒးပြံၚ်ကွေံ စိုပ်ဂၠးပါဒ၊ ဗက်ရပ်ဂစိုတ် ဒဵုအိုတ်ဇိဝ၊ ပလဇရ ယွံတၠနန်၊ ဨကရာဇ်မိၚ် ကွိၚ်ပါၚ်လက်သန်၊ စှ်ေစိုတ်ဒးရး ပတှ်ေဗိုန်ညန်၊ ကော်သရာဲသဂံၚ် ချပ်ရံၚ်တုန်တုန်၊ ကေတ်ဟွံဂွံရ ဇျာနအစောန်၊ ကြဴမွဲဝါပၠန် ဇၞော်လောန်ဓိကဵု၊ ဟိုတ်ပ္တုဲလဝ်ရ ဓဝ်အကုသဵု၊ ဒးဒုၚ်ဘဲလ္ၚ ပွရုန်မဵု၊ ပ္ဍဲကဵုပိုန်ပၠန် ဍေံယောၚ်ကၠုၚ်ဆဵု၊ နလွဟ်ဆက် ထပက်တုဲဍဵု၊ နာံဒဴထောံအဵု ဒဵုဗြီုစိုပ်အာ၊ ဂးဍုၚ်မစ္စ ဨကရာဇာ၊ မိၚ်ဂလာန်ဗၞး ပ္တေဟ်တုဲမှာ၊ ပ္ဍဲညးမၞုံရ သဳလသိက္ခာ၊ ပတုံဇိဝိ တၞဟ်နဖ္အောဝ်ဏာ၊ ဒေဝတံမၚ် ပၟၚ်လန်လွာ၊ ထေဲပၞတ်ကၠာ ပ္ဍဲကာလဂှ်၊ ဟွံမၚ်မွဲကၠာ ကျာပိုက်သှ်သှ်၊ လံအာကြံအာ စာ်ခြာပှ်လှ်၊ ဗြံဗ္တဳဂူ သူညဳသၟဟ်၊ မုက်လိက်−၆၀[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] ဍုၚ်ဗၠိုက်တၞီ ဟွံတီဒိုဟ်စှ်၊ လေၚ်ဟုံတုဲချိုတ် ကၠေံအိုတ်တုဲဒှ်၊ အကုသဵုဂှ် ဒးဒှ်ဒိဋ္ဌ၊ ကျာ်သမ္ဗုဒ္ဓေါ နာဲသာလောက၊ ဂ္ၚေၚ်လန်အဴ ဂၠိုၚ်တဴဘဝ၊ ဇာတ်မသုန်ကၠံ တံပထမ၊ ဂြၚ်တုဲတွံလဝ် ဓဝ်ဝိသေသ၊ သၟတ်ကၠေံဇာတ်ရ ပ္ဍဲကာလဂှ်၊ အတိက်ရသိ ဒိတှိစောန်ထၞဟ်၊ ဒေဝဒတ်ပ္ညုၚ် လၟုံကၠုၚ်ဒှ်၊ သၟိၚ်ဍုၚ်မစ္စ စိတ္တဟေက်ဟဟ်၊ တဳညန်ဇဲယ ဒှ်ရလၟုံ၊ ဗၞးဂမၠိုၚ်ကၠာ ဒကာညဳသၟဟ်၊ မာတၚ်ဂစိ ရသိဓယှ်၊ မွဲချိုန်လၟုဟ် ဒှ်အဲကျာ်ရ၊ အတိက်မွဲဟာန် ဂးမာန်ဏာပ္ပ၊ ပ္ဍဲချိုန်လၟုံဒှ်ရာဟုလ၊ မၚ်္ဂလိကာ ကၠာပဋ္ဌမ၊ ချိုန်လၟုံရ ယသောဓရာ၊ ကျာ်တြဲတွံဇန် ကဵုအရှန်ကၠာ၊ အရှန်တံအဵု ကဵုသာဓုကာ၊ ဇန်တံမိၚ်ရောၚ် ရှ်ဍောၚ်ဓမ္မာ၊ ဒှ်သောတာပန် ဂၠိုၚ်လောန်ဝေါဟာ၊ တၠပညာ သမ္တီကၠာအဴ....။ ဖဵုအဲချူပၠန် လိက်ဇၟန်ပ္ကဴ၊ ညောန်ကဵုစုတိ ကၠိသ္ကန်တဴသာရဏပၠန် ကဵုတုန်ပ္ဍဲဇဴ၊ စုတိတုဲရ ဘဝဗွဲကြဴ၊ တိဟိုတ်ပြဲဂၠိ သန္ဓိဂဝ်ဂၞဴ၊ ပကဵုဆောတ်အဴ ကဵုတန်တဴညိ၊ ပ္ဍဲညးမၞုံကၠာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ ကရောံညးပၠန် တန်ဂဝ်ကဵုမိ၊ ပကဵုဒိုက်ယဲ ဘဲပကဵုမြိ၊ ကဵုဂွံတီလတ် ဍောၚ်ဓဝ်ဒမၠိ၊ ကဵုဂွံပ္တံပ္ညဳ ပါရမဳကျာ်ညိ၊ ဗွဲကြဴဒမၠိ ယဝ်စုတိပၠန်၊ ပ္ဍဲတၠပညာ မြာကဵုဂွံတုန် ၊ ကဵုဒှ်ကျာ်မွဲ နဲမေတ္တဲယျ၊ ဂွံအိုတ်ဇပန် ကြဴပၠန်ဟွံဒှ်၊ နိဗ္ဗာန်ဂဵုမြဟ် စိုပ်ပြဟ်ညိအဴ ။ ။ ။ သက္ကရာဇ်တၞံ ၁၃၅၉ − သၞာံ ၊ ဂိတုပသာ် ၄−မံက်၊ တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်အခိၚ်မွဲနာဍဳ ၄၅−မိဏေတ် ချူအာစိုပ်ဒတုဲရ။ (ဘဒ္ဒန္တ ညာဏ − ဒူရာဘာဇၞော်) နိဿဲ[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်] လိက်အုပ်- မၞုံယၟု(လိက်မာတၚ်ဂ) ဘဒ္ဒန္တ−ညာဏဝံသ (ဒူရာ−ဘာဇၞော်) − (စောဟံသာ)ပုံနှိပ်တိုက် ကမာဝက် စိန်တောၚ်ရပ်။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]]) ၁၂:၄၅၊ ၉ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630) == นายทอโสน (สุพจน์) ผู้นำชนชาติมอญอายุ 98 ปี เสียชีวิต เมื่อวันที่ 7 พ.ย. 2557 အစာထဝ်သောန် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကောန်ဂကူမန် ညးမဒှ်အစာံခိုဟ်ပြဲ သွက်ပိုဲကောန်ဗွဲကြဴညးဂမၠိုင် == นายทอโสน (สุพจน์) ผู้นำชนชาติมอญอายุ 98 ปี เสียชีวิต เมื่อวันที่ 7 พ.ย. 2557 အစာထဝ်သောန် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကောန်ဂကူမန် ညးမဒှ်အစာံခိုဟ်ပြဲ သွက်ပိုဲကောန်ဗွဲကြဴညးဂမၠိုင် ပ္ဍဲကဵုဝင်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်မွဲဒမြိပ်နူပၞာန်ဂၠးကဝ်အလန်ဒုတိယတုဲတေံ ဒိုဝ်ကဵုစိုပ်အခိင် ပစ္စုပန်ဏအ်ယၟုယၟာအစာထဝ်သောန် (နိုင်ထွန်းသိန်း) မွဲပြာကတ်ကၠုင်ဒၟံင်လၟိုန်ရ။ တၞဟ်နသဂွံတိုန်ဒှ်ကဍိုပ်သကိုပ်မန်ဂှ် ဟွံလောဲသွာမွဲ ဒးဍိုက်ပေင်ကဵု အင်္ဂလက်သန်ဂၠိုင်ကဵုသာ် မပတံဒ္ဂေတ်ပတိပတ်ယျဵုလဂူတပ်တး ညာန်ပညာကေတ်သကာမြက်စာ ရင်တၠုင်ဂုန်ဖဵုကဵုကောန်ဍုင်ကောန်ကွာန်ဂမၠိုင်မာန်ရောင်။ နူအဝဲဍောတ်သွတ်တေံ အစာထဝ်သောန်မနွံညာန်ပညာကေတ်သကာဗွဲမလောန်တုဲ ကလိဂွံလာပ်ကတ်ပညာမကော်ဂး SHOLARSHIP လၟိုန်န်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ကာလတိုန်ကတ်လိက် ပ္ဍဲဘာတက္ကသိုလ်ပၠန်လေဝ် ဂွံလုပ်တိုန်ကတ်ဓါတုဗေဒ ပ္ဍဲတန်ဂုန်တၟေင်၊ ကၠာဘာညးဟွံတုဲက္ဍင်ဏီ ပ္ဍဲကဵုသၞာံကြဴအိုတ် သက္ကရာတ် ၁၉၄၀ ဂှ် ကတဵုဒှ်ပၞာန်ဂၠးကဝ်အလန်ဒုတိယဂှ်ရ ဘာတက္ကသိုလ်ဂမၠိုင်လေဝ် မ္ဒးကၟာတ်အာအိုတ်ရ။ ဟိုတ်သာ်ဂှ်ရ ဘာတက္ကသိုလ်ညးဂွံတုဲဂှ် အခိင်လဇုဲလအ်အာမသုန်သၞာံ ဒိုဝ်ကဵုပၞာန်တုဲမဒှ်ရ။ ပ္ဍဲလက်ထက်အင်ဂလိက်အုပ်ဓုပ်လဝ်ဍုင်ပိုဲ ကောန်ဂကူမန်ပိုဲမၞိဟ်ဂွံတိုန်ကတ်လိက်ကဆံင်ဘာတက္ကသိုလ်မာန်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ကၞောတ်အထောတ်မွဲ ဟီုစမာန်ရ။ ကတ်လိက်ဘာတက္ကသိုလ်တုဲသက်ဂတာပ် အစာထဝ်သောန် လုပ်ကၠောန်ပရေင်ကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲဂကောံမန်အလုံရးမည ဒှ်ညးအုပ်ကာဂကောံဂှ်ရ။ မွဲအခိင်ဓဝ် သီုကဵုဒှ်ဂအုပ်ဋ္ဌာနပရေင်ပညာခရိုင်ကျာ်ခမဳ မနွံဒေသတာလျိုင် (၁၀) ပွိုင်ဍုင်မဒှ်ရ။ ဗွဲကြဴဂှ် ကာလရဲဗော်သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်တအ် ချဳဒရာင်ပရေင်ဍုင်ကွာန် အပ္ဍဲဍုင်ဟွံဂွံတုဲ မ္ဒးလုပ်အာဂြိုပ်ဂှ် အစာထဝ်သောန်လေဝ်ဗက်လုပ်အာကီုရ။ ပ္ဍဲကဵုလိက်ကၞပ်နာဲဆာန်ဍုင် (ဗဵုပၞာန်ဒပ်ဍာ်သေံမွဲတၠ) ချူဇန်လဝ်ပရောဆဵုဂဗညး မနွံယၟုလိက် "ဒစာံသၞာံဒစာံဗြဲပ္ဍဲဍုင်မန်" ဂှ် ညးချူထ္ၜးလဝ် ပရောအစာထဝ်သောန်နွံကီုရ။ အလန်ကၠာအိုတ်ညးဂွံဆဵုဂဗကုအစာထဝ်သောန် ပ္ဍဲဘာလကျာ်ကွာန်ကြုက်ပိ သက္ကရာတ် ၁၉၅၁ တက်ကျာရင်သကအ် နကဵုဘာသာအင်ဂလိက် ဍုက်ကေဝ်ဒှ်အာမိတ်သဟာဲညးသကအ်ညံင်ရဴတီညာတ်လဝ်ညးသက်တုဲတုဲ၊ ပရေင်ဝေါဟာမၞိဟ်အစာထဝ်သောန်ခိုဟ်ဗီုလဵု မဍိုက်ပေင်တဴကဵုအင်ဂလက်သန်တၠပညာ မနွံစိုတ်စရိုတ်ခိုဟ်ပြဲလောန်သန် ရဴသာ်ဝွံ နာဲဆာန်ဍုင်ချူထ္ၜးလဝ်ပ္ဍဲလိက်ကၞပ်ညးဂှ်ရ၊ အခိင်ကၠောန်ဒၟံင်ပရေင်ပၠန်ဂတးတေံဂှ် အစာထဝ်သောန် မနွံတာလျိုင်ဗွဲတၟေင် ပရေင်ဆက်ဆောံကုဍုင်သၟာင် ပစၞးကောန်ဂကူမန် မကဵုလဝ်ယၟုသေံ "နာဲသုဖတ်" ဂးပြာကတ် ဒၟံင်အကြာမန်ဍုင်သေံဂမၠိုင်ရ။ မွဲအယုက်အစာထဝ်သောန်နူအယုက်အဝဲဍောတ်သွတ်ကတ်ဗတောန်ဒၟံင်ပညာ ပ္ဍဲဘာတန်သဇိုင်တေံ ကၠောန်ကၠုင်ပရေင်ကောန်ဂကူမန် စဵုကဵုလအိတ်အယုက်ညးဂိုတ်ဂစာန်ကၠောန်ကၠုင်လဝ်ပရေင်ဂကူမန်။ ကမၠောန်ဂွံလာပ်သြန်ဂိတုကီုဒှ် ကမၠောန် အလဵုသဳသၟိင်ကီုဒှ် အစာထဝ်သောန်စိုတ်ဟွံလုပ်စကမၠောန် ပရေင်ကောန်ဂကူမန် ပရေင် လိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန်ဟေင်ရ အစာထဝ်သောန်စိုတ်လုပ်စတုဲ ဂိုတ်ဂစာန်ကၠောန်လဝ်ရ။ နကဵုဓဝ်စေတနာပြဲ ဟွံကလိဂွံၚုဟ်မးမွဲသာ် အစာထဝ်သောန်ဗတောန်ထ္ၜးကဵုလိက်မန် လိက်တၟိမန်တြေံ ကုခမဳသင်မန်ကီု ကောန်ဍုင်ကောန်ကွာန်မန်ဂမၠိုင် ညးမလုပ်စိုတ် ပ္ဍဲပရေင်လိက်ပတ်မန်ဂမၠိုင်ရ။ သအာင်နူဂှ်ပၠန်လေဝ် ညးချူဇန်လဝ် လိက်ကၞပ်ပ္ဍဵုဗီုတက်ပတိတ် လဝ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ညးညးအဲအဲဂွံဆဵုဒၟံင်ရ။ အခိင်အခါဒးရးကၠောန်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်ဂွံမ္ဂး အစာထဝ်သောန်ပိုဲကၠောန်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်တုဲ အခိင်အခါဍေံဟွံဒးရးမ္ဂး အစာပိုဲ ကၠောန်အာပရေင်လိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန်မဒှ်ရ။ စိုတ်ဓါတ် စေတနာညးလတူကောန်ဂကူမန်ကီု သီုကောန်ဂကူတၞဟ်သအာင်ဂမၠိုင် အးဇ္ၚးကေဝ်သ္ဇုင်ဗွဲမလောန်တုဲ ဒ္ဂေတ်ပတိပတ်ညးပၠန်လေဝ်မနွံကဵုဓဝ်သဳလ သမာဓိ ဟွံစသုင်စၞဗၜူမွဲလေဟ်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အယုက်ညးဂွံဂၠိင်သီုကဵုပရေင်ထတ်ယုက်ခိုဟ်ဒၟံင်ဂှ် ပိုဲဂွံညာတ်ကေတ်ရ။ ပရေင်လိက်ပတ်ယေန်သၞာင် ပရေင်ကောန်ဂကူ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဆဂှ်ဟွံသေင်ဏီ ပ္ဍဲကဵုပရေင်သာသနာပၠန်လေဝ် အစာထဝ်သောန်ဂွံကၠောန်ပတုဲကၠုင်လဝ်ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရ။ ပ္ဍဲပေဲါသၟာန်လိက်ပရိယတ္တိရာမညနိကာယ ဓမ္မာစရိယခမဳသင်မန် သက္ကရာတ် ၁၉၈၄ - ၁၉၈၅ ဂှ် အစာထဝ်သောန် ကေတ်တာလျိုင်ဒဒှ်ဥက္ကဋ္ဌဂှ်လေဝ်ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]]) ၁၄:၂၀၊ ၉ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630) == ဝတ် ကဵု တာလျိုၚ် ကောန်ဒပ် (၂၇) တၚ် == ဝတ် ကဵု တာလျိုၚ် ကောန်ဒပ် (၂၇) တၚ် =============================== ၀၁။ ဒးက္လၚ်အမိၚ် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ရောၚ်။ ၀၂။ ဒးမြက်ဇက်ရောၚ်။ ၀၃။ လၟိုန်ကာလ ဒးနွံကဵု သတိရောၚ်။ ၀၄။ ဒးနွံကဵု ပွမသ္အးဇ္ၚးရောၚ်။ ၀၅။ လၟိုန် ဒးနွံကဵု ဂွန်ရောၚ်။ ၀၆။ ဒးလ္ၚတ် လိက်ပတ်ရောၚ်။ ၀၇။ ဗွဲတၟေၚ် ဒးသ္ပဂရုကဵု ပရေၚ်ထတ်ယုက် ရောၚ်။ ၀၈။ ကောန်ဒပ် ကဵု ကောန်ဒပ် ဒးနွံကဵု စိုတ် ရဲဗော်ရောၚ်။ ၀၉။ ဒးပါ်ပါဲကေတ် တၚ်တၟေၚ်တၟဟ် ပ္ဍဲအကာဲအရာ ညးဍုၚ်ကွာန်၊ အကာဲအရာ ညးတိဍာ်တအ်မာန်ရောၚ်။ ၁၀။ အခိၚ်သၠး နူတာလျိုၚ် ပရေၚ်ပၞာန်ဂှ် ဒးကၠောန်သ္ပကဵု သွက်ဂုဏ်ဖဵု ညးဍုၚ်ကွာန်ရောၚ်။ ၁၁။ ပ္ဍဲကဵု ပံၚ်ဖက်ဆက်ဆောံ ကဵု ညးဍုၚ်ကွာန်ဂှ် ဒးဍိုန်ဍောတ် ကၠောံက္ဍရောၚ်။ ၁၂။ သွက်ဒပ် ဂွံဇၞော်မောဝ်တိုန်ဂှ် ထ္ၜးစဳပျးတုဲ ဒးစန်ဒက်ပၠုပ် ကောန်ပၞာန်တၟိတအ် ရောၚ်။ ၁၃။ လ္တူဍုၚ်ကွာန် ဂကူဇကု အလဵုဇကု မၞိဟ် က္ဆံၚ် ဇၞော်ဍောတ် ကဵု ကောန်သ္ဂံၚ်ဇကု ဂမၠိုၚ်တအ်ဂှ် ဒးနွံကဵု သစ္စ သမာဓိ ရောၚ်။ ၁၄။ လ်တူသၞဂျှ ဒးစှံစိုတျ ဗီုသၞတဲု ဒးနှံကဵု ပွမက္ဍုဟ်မၠေံရောၚ်။ ၁၅။ ဒးစဵုဒၞာမၚ်မွဲကဵု လမျီု သ္ၚိဌာန် ပိုန်ဟာန် ညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ရောၚ်။ ၁၆။ လ္တူတၚ်နၚ်ဆဵုဂဗ ကဵု ပရိုၚ်ဂမၠိုၚ် ဇကု ဂွံနၚ်တအ်ဂှ် ဒးဒုၚ်စဳရေၚ်ကဵု သ္ကိုပ်ဒပ်စြေက် ဇကုရောၚ်။ ၁၇။ ဒးထိၚ်ဒဝ်လဝ် လွဟ်ဇကု ညံၚ်ဂွံ ဂီုကၠီုရောၚ်။ ၁၈။ လၟိုန်တ္ၚဲ ဒးပေါတ် သ္အးကဵု လွဟ်ဇကု ရောၚ်။ ၁၉။ ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် ဒးခိုဟ်ရောၚ်။ ၂၀။ ဒးရှ်ေသှ်ေ ညးဇၞော်လ္တူဇကု ဂမၠိုၚ်ရောၚ်။ ၂၁။ ဒးရှ်ေသှ်ေ အခိၚ်ရောၚ်။ ၂၂။ ဒးနွံကဵု ပွမပတှ်ေကေတ် ဇကုဇကုရောၚ်။ ၂၃။ ဒးနွံကဵု ပွစိုတ်ဓါတ် ကတိုၚ်ကၟဟ် ချဳဒရာၚ်ရောၚ်။ ၂၄။ ဒးနွံကဵု ဂလာန်ပတှ်ေ မဗိုန်ဇၟအ်ရောၚ်။ ၂၅။ ပ္ဍဲကမၠောန် သ္ဒးစှ်ေသၞောတ် သိပ်ဂၠိပ် ရောၚ်။ ၂၆။ ဒးဒုၚ်ကေတ် ဘဲဒဏ် ပရေၚ်ဝါတ်ဂါတ် ကြေပ်ဂြတ် ခတ်က္ဍန်တအ်မာန်ရောၚ်။ ၂၇။ ဒးထိၚ်ဒဝ် ဇကုဇကု မာန်ရောၚ်။ #crd #Wunchay Rukchaytdee [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]]) ၀၅:၄၉၊ ၁၀ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630) == ညးတၠဂုန် မိကဴထဝ် ကဵုစိုပ်သွဝ်ညိ အဂုန်တိုၚ်ထဝ် ဂိတုနောဝေမ်ဗာ ၉၊ တ္ၚဲအၚာ၊ ၂၀၂၁ == ညးတၠဂုန် မိကဴထဝ် ကဵုစိုပ်သွဝ်ညိ အဂုန်တိုၚ်ထဝ် ဂိတုနောဝေမ်ဗာ ၉၊ တ္ၚဲအၚာ၊ ၂၀၂၁ ဂလာန်မရာဒနာသာ်ဝွံ မိက်ဂွံချူပတိုန်ထ္ၜးလညာတ်တၟိမွဲ ပ္ဍဲခေတ်ကာလဓဝ်ညးသပ္ပရိုဟ်မအောန်တဴဝွံရ။ ပိုဲဂကူမန် မတန် တဴပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန်တအ် ဓဝ်ညးသပ္ပရိုဟ် အကြာဂြောဝ်ဂတာသ္ၚိကၟိန်- အကြာသမ္ဘာကဵုတၠသ္ၚိ၊ အကြာမိမကဵုကောန် ဇာတ်၊ အကြာသကအ်ရဲမွဲကဵုမွဲ ဓဝ်ညးသပ္ပရိုဟ် မဒှ်ဓဝ် မဒှ်ဒ္ဂေတ် ပူဂဵုမပြဲပြဲတအ် မဖအာတဴတအ်ဂှ် အောန်စှေ်ကၠုၚ် ဂၠိုၚ် လောန်၊ သုန်ဂြာံကၠုၚ်ဂၠိုၚ်ဂှ်တုဲ ဂပ်ဝ်ဒးဒှ်ဂဝိၚ်လောန်သန်ရ။ အသပ္ပုရိသတောဝါ ပ္ဍဲပါဠိသၠပတ်ပရိုတ်ဇၞော် ဟီုလဝ်စပ်ကဵု အန္တရာဲနာနာသာ် မပ္တံသၟိၚ်ဍာ်ကမၠတ်ပၟတ်တအ်ဂှ် ဓဝ်ညးသပ္ပရိုဟ်မကၠေံခၞၚ်ဝွံဂှ်လေဝ် တၞီလုပ်လၟိဟ်မွဲကီုရ။ ပ္ဍဲဍုၚ်မၞိဟ်ပိုဲဏံ မၞိဟ်တအ် ရှေ်သှေ်ကၠောန်ၜိုတ်ဥပကာမံၚ်မိမကီုဟာ သွက်ဂွံလ္ၚတ်ဂၠိုက်ဂၠာဲမာန်ဂှ် ဒေဝတဴတအ် ဇၟာပ်ပ်သတ္တာဟ ကေတ်မံၚ်စ ရၚ်ရောၚ်ဂှ် လိက်ပိဋကတ်တေံ ဟီုလဝ်ရ။ ယဝ်ရဟွံကၠောန်ၜိုတ် ဟွံသ္ပရှေ်သှေ်ရဴဂဴမိမမဂး ပိုဲမၞိဟ်တအ် ဂွံအာစိုပ်ဍုၚ်သွဝ် ညးတအ်ဟွံလောဲသွာဂှ် အလဵုဇကုဒေဝတဴတအ် တီညာတ်လဝ်ဂှ်တုဲ ပိုဲတအ် ညံၚ်ဂွံကၠောန်ၜိုတ်ဥပကာမိမတအ်ဂှ် လိက်ပိဋ ကတ်ဂှ် ဟီုဆဝ်ဗ္ၚုဟ်လဝ်ရ။ ပိုဲကၠောန်ၜိုတ်ဥပကာမိမမဂး သွက်ဂွံကလိဂွံဍုၚ်သွဝ်ဂှ် ဒှ်ဟိုတ်ကြပ်ပ်မွဲရောၚ်ဂှ်လေဝ် တီကၠိုဟ် ကေတ်မာန်ရ။ ဣဏံဂှ် ဒှ်ဓဝ်ဗုဒ္ဓဘာသာမွဲရောၚ် မိက်ဂွံဟီုလေဝ် ဂွံ၊ ဟွံမိက်ဟီုလေဝ် ဂွံ၊ ဆဂး ပူဂဵုနွံကဵုဓဝ်သပ္ပရိုဟ် တီဂုန် မိမတအ်ဂှ် ညးတအ်ကွာ်မံၚ်ဂၠံၚ်တရဴဂွံစိုပ်ဍုၚ်သွဝ်ရောၚ် ယဝ်ရသရုပ်တုဲဟီုမဂး ရုမ်ဂပ်ရ။ သကအ်ရဲပိုဲ ပ္ဍဲအမေရိကာန်တအ် ကောန်ဗြဴဗြဴညးတအ် ဟီုပတိုန်ဒုဟ်ညးတအ် နဒဒှ်ပလီုအိန်ရဳ physical abuses (အိနြ္ဒေဖျက်ဆီးမှု)ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ဂၠိုၚ်တိုန်ကၠုၚ်ဂှ်တုဲ အရာဝွံ ဂပ်ဝ်ဖေက်ဂၟံက်လောန်ရ။ ကောန်ၚာ်ဗြဴဗြဴတအ်ဂှ် မူဟိုတ်ဍေံတအ် ဂွံပတိုန်ကၠုၚ်ဒုဟ် ကုအပါဍေံတအ်သာ်ဝွံရောဂှ် ဟိုတ်ဍေံဇေတ်တ် တီကေတ်ဟွံမာန်ကီုလေဝ် ညးမဒှ်အပါဍေံတအ် ဒှ် ဟိုတ်မေတ္တာဂွံပ္ဍုၚ်ကၠုၚ်ကုဍေံတအ်ရောၚ်ဂှ် ချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ကိစ္စတအ်ဏံ ဒှ်ကာပၞုက်ဂးတုဲ ညးတာလျိုၚ်အလဵုအသဳတအ် သၟာန် သၟုက်ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ်တုဲ ပတိုန်အမှုကုအပါဍေံတအ်အိုတ်ရ။ ကာလစိုပ်ရုၚ်ဂဗုတ်ဂှ်မှ ဂွံတီကေတ်ဗွဲတြး ဗီုကောန်ဝုတ်ဇကု ပတိုန်လဝ်အမှုဂှ်တုဲ ညးတအ်စိုတ်လီုအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲယေန်သၞာၚ်အခိုက်ကၞာပိုဲမန်ဂှ် ကောန်ဒဒေံဂှ် မိမဆာန်အိုတ်ဟီုမာန်ဂှ်တုဲ ကောန်ဒဒေံဂှ် ယဝ်ရဒှ်မၞိဟ်ဗြဴမဂး ညးမဒှ်အပါတအ် သ္ဍိုက်ဆာန်သၞေမ်သၞဴဂၠိုၚ်ရ။ ကောန်ဒဒေံဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်အာဲတၟာဲ ဂှ်တုဲ ဒှ်မၞိဟ်မံၚ်အာမွဲအယုက်ဒဵုကဵုမိမမတ်ပၠိုတ်ရ။ အခိုက်ကၞာကောန်ဍုၚ်ပလိုတ်တအ် လုပ်ဓလီုဂွံဍေံတအ်ဟာ၊ ကောန်ဍုၚ် အမေရိကာန်တအ် အာမံၚ်ဗီုဏံဖအိုတ်ဟာ ၜိုန်ရဟွံတီကေတ်ကီုလေဝ် ဆဂး ကောန်ဇာတ်လဵုဟွံဟီု ယဝ်ကဵုအန္တရာဲ ကုမိမ ၜါမဂး ဘဝဂတတေံ ဂွံစိုပ်သွဝ်ဟွံလောဲသွာရောၚ်ဂှ် လညာတ်ပိဋကတ်တေံ စဳပျးမံၚ်ရ။ ပူဂဵုကဵုဒဒိုက်ကဵုမိမတအ်ဂှ် ဘဝ ဏံလေဝ် ဒးကတဴဂၠမ်စိုတ် ဘဝဂတတေံလေဝ် စုတိဗက် ဒးအာစိုပ်ဘုံအပဲါရောၚ်။ ကုပူဂဵုနွံကဵုစိုတ်သပ္ပရိုဟ်တအ်ဂှ် ထေက်ကဵုဒးထိုၚ်သးလောန်ရ။ အခိၚ်ကာလသၞာံအာတေံ အဃောကပ်ယဲက္ဍၚ်မံၚ်ဂှ် ညးမဒှ် သမ္ဘာအဲမိကဴထဝ် (မိပကဴထဝ်)ဂှ် ညးတေံဒးကၠောန်အာကမၠောန် အကြာမၞိဟ်ဒှ်ယဲကဝ်ဗေတ်တအ်ဂှ်တုဲ ဇကုညးတေံ ကလိ ဂွံယဲဂှ်ကီုရ။ နူဂှ် ပိုဲအလုံသ္ၚိ သီုညးမသုန်တၠ ကလိဂွံယဲဂှ်ကီုရ။ ဆဂး ညးတေံဂှ် ၜိုန်ရစၟယဲနွံကီုလေဝ် ထတ်ယုက်မံၚ်ဖိုဟ်ဂှ်တုဲ သီုဒးကၠောန်ကမၠောန် သီုဒးဍုန်တိုပ် သီုဒးရံၚ်စံၚ်သ္ၚိကၟိန်ဖအိုတ်ရ။ ယဝ်ရညးတေံ ဟွံဆက်ကၠောန်ကမၠောန်မဂး ဂြောဝ်ဂ တာပိုဲ အာစိုပ်ဒဒိုက်ဇၞော်ဇၞော် ကဵုကေတ်ဟွံပြေပြံၚ်ရောၚ်ဂှ်တုဲ ညးတေံ ဒုၚ်ခဳတုဲ ကၠောန်အာမံၚ် အကြာမဒးပံၚ်ကဵုလမျီုရ။ အခိၚ်ဂှ်ဂှ် ဂဥုဲစဵုဒၞာလေဝ်ဟွံမံက်ကၠုၚ်ဏီရ။ ဂုန်ညးတေံ လတူအဲကီု အိန်ထံၚ်ကီုဂှ် ကာလလဵုဝိုတ်ကၠေံဟွံဂွံဂှ် အဲဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ် လဝ်သာ်ဝွံရ။ ယဝ်ရအဲတၠိၚ်ဂုန်ညးတေံမဂး အဲဏံဒှ်ဗာလသမၠီုပါပမွဲရောၚ်ဂှ်လေဝ် ယဵုဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်လဝ်ကီုရ။ ပူဂဵုအကတညူ ကတဝါဒဳ ဟွံတီဂုန်တအ်ဂှ် သမၠီုရောၚ်ဂှ် ခမဳအရဳတအ် ဟီုတွံလဝ်အိုတ်ရ။ မၞိဟ်ဗြဴဗြဴနွံကဵု စိုတ်ဓါတ်သာ်ဝွံ သွက်သ္ဂောံက လိဂွံ ဍုၚ်သွဝ်ရောၚ်ဂှ် ၜတ်ကၞာတ်ကဵုလညာတ်ပိဋကတ်တေံမဂး ကၠးကေတ်မာန်ရ။ မၞိဟ်ခေတ် လၟုဟ်တအ် စိုတ်ဓါတ်ဒုၚ်ဂိုၚ် ကေတ်သာ်ဝွံဂှ် အောန်တဴဗွဲမလောန်ကီုရ။ ဟိုတ်နူဂုန်ညးတေံဇၞော်လောန်ကၠုၚ်သာ်ဝွံဂှ်တုဲ စိုပ်မွဲတ္ၚဲ အဲဒုၚ်ဂိကၠောန်ၜိုတ်ဥပကာသမ္ဘာအဲကီုရောၚ် စိုတ်သာ်ဝွံ မံက်ဂတဝ် ကၠုၚ်ကုအဲရ။ ဗီုစိုတ်သမ္ဘာအဲနွံကၠုၚ်သာ်ဏံဂှ် ပ္ဍဲကောန်ဇာတ်အဲဂမၠိုၚ် ညံၚ်ဂွံနွံမာန်ဂှ် ဒးစဳပျးထ္ၜးဂၠံၚ်တရဴကီုရ။ ယဝ်ရဍေံတအ် ဟွံတီဗီုဒုၚ်လဝ်ဒဒိုက်သွက်ဍေံတအ်မဂး စိုတ်ပြဲပြဲဂွံနွံကၠုၚ်ကုကောန်ဇာတ်တအ်ဂှ် ဝါတ်အာညိညရောၚ်။ လညာတ်ညးသပ္ပ ရိုဟ်တအ်ဂှ် ပၟိက်ဇၞော်လောန်ရ။ ကောန်ဂကူပိုဲတအ် ဟိုတ်နူဝါတ်ဒိုက်လောန်ဂှ်တုဲ ဒးအာကၠောန်စဍုၚ်ညးတၞဟ် ကောန် ဇာတ်ဂှ်တၞဟ် မိမဂှ်တၞဟ်၊ အပါဂှ်တၞဟ် ယာဲဂှ်တၞဟ် သာ်ဝွံ ပြးဆာဲညးသကအ်အိုတ်ဂှ်တုဲ သွက်ဂွံဒၠောံဗတောန်ကောန်ဇာတ် ဂွံနွံကဵုစိုတ်သပ္ပရိုဟ်ဂှ် ဝါတ်လတူဝါတ်ရ။ ဒးဇၞော်ဂေါဝ်အကြာဗွိုၚ်သၟာကမၠောန် ဍေံမဟွံသေၚ်ကဵုလညာတ်တၠပညာ သပ္ပရိုဟ် တအ်ဂှ်ပၠန်မဂး ပရေံလတူပရေံပၠန်ရ။ ပိုဲမကတ်လ္ၚတ်မံၚ်လိက်အဝဵုဝဵုဂှ်လေဝ် အဟိန်မကွာ်အာဂှ် ဒးပတပ်မံၚ်ဂၠံၚ်ဍာန်လ ညာတ်ဏီမဂး ရဲဟွံဗှ်လိက်တၠပညာတအ်ဂှ် ဟွံပံၚ်ကဵုတၠပညာတအ်ဂှ် ဇြက်ဟီုဟွံမွဲရ။ ဟိုတ်နူဇကုတုဲ ဂြောဝ်ဂတာသ္ၚိကၟိန်ဇကုကီု၊ မသကောဒေံတအ်ကီု၊ သကအ်ရဲညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ကီု၊ ဒှ်မံၚ်တသိုက်ကီုဟာဂှ် လၟိုန်န်ကာလကလေၚ်သၟာန်ရံၚ်ဇကုတုဲ လးပတပ်ဂၠံၚ်ဍာန်လစွံစိုတ်ညိ။ ယဝ်ရဒှ်မံၚ်မဂး ဂၠံၚ်ဍာန်ညးသပ္ပရိုဟ်ဒးဂှ်တုဲ ယဝ်ဟွံဒှ် မဂး ဍာန်ဂှ် ဟွံဒးရ။ ကာလလ္ဆောဝ်ဂွံဆဵုကေတ်မံၚ်လညာတ် “သြန်နွံကၠောန်ဂွံဖအိုတ်” ဂှ်တုဲ သြန်ဂှ် ရာန်ကေတ်စိုတ်ညး သပ္ပရိုဟ်ဟွံဂွံရ။ စိုတ်ညးသပ္ပရိုဟ်ဂွံဒှ်ကၠုၚ်ဂှ် ဒးပံၚ်ကဵုညးသပ္ပရိုဟ်၊ ဒးကလၚ်ဓဝ် ညးသပ္ပရိုဟ် ဒးဖအာဓဝ်ညးသပ္ပရိုဟ် ရောၚ်။ သကအ်ရဲပိုဲတအ် ဒးစံၚ်တူပူမှ်မံၚ်ဂၠမ်စိုတ်တအ်ဂှ် ဟိုတ်နူသြန်ဟွံမွဲဟွံသေၚ်၊ ဟိုတ်နူကောန်ဇာတ်ညးတအ် စိုတ် ဓါတ်သဝ်လောန်ရောၚ်။ ကောန်ဇာတ်ပိုဲတအ်ဂှ် ဟိုတ်နူဂွံမံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်ဇၞော်ဂှ်တုဲ ပညာလောကဳဍေံတအ် ခိုဟ်ကွေံကွေံရ။ ဆဂး လေပ်ပညာ အိက်စုတ်အရှာံဘာ ဒှ်မံၚ်သာ်ဂှ်တုဲ ပြဝဍေံတအ်ဂှ် ပလီုပလာ်မံၚ်ဂုန်သိက္ခာ ကေုာံ ဘဝအိန်ထံၚ်ဍေံတအ်ကီုရ။ တၠပညာဍုၚ်ပိုဲကၠာကၠာတေံ လိက်ဗွဟ်ဘာတန်တအ်ဂှ် ညးတအ်စုတ်မံၚ်သုတ်ဇာတ်မကၠုၚ်နူဇာတ်ဗောဓိသတ်အလံၚ်ကျာ် တအ်ဂှ်တုဲ နူဍောတ်တ် ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် စိုတ်ဗောဓိသတ်နွံကၠုၚ်အိုတ်ရ။ ပရေၚ်ပညာခေတ်ဏံ လိက်ဗွဟ်ပရောသာ်ဝွံ ဂပ်ဝ်ဒးစုတ်ကဵုထေက်ရောၚ်။ ပိုဲတအ် ဂွံစွံစိုတ်ဒးဂှ် ဒးလ္ၚတ်ဗှ်လိက်နာနာသာ်အိုတ်ရ။ လိက်ပရေၚ်ပညာလောကဳကီု လောကုတ္တဵုကီု ဗက်ဂၠာဲဗှ်လ္ၚတ်အိုတ်ရ။ ပိုဲဗှ်လိက်ဟီုဂှ် သွက်ဂွံဒှ်ဒတုဲဖဵုဘဝဇကုရ။ ဘဝဇကုဂှ် ဗဂပ်စုတ်ကဵုလညာတ်တၠပညာတအ်၊ ညးသပ္ပရိုဟ်တအ်မဂး ကျေဝ် ဂေါဝ်အိုတ်ရ။ အလံၚ်ကျာ်တအ်၊ အလံၚ်မှာထေရ်မဒယှ်တှ်တအ်ဂှ် ကလေၚ်ရံၚ်အာမဂး ကိုပ်ကၠာတေံ ညးတအ်ဂွံညာတ် ကေတ်ဗီုညးတၞဟ်တအ်ကၠောန်- ဗီုကျာ်၊ ဗီုကွးသာဝကကျာ်ကၠာတေံ ကၠောန်သ္ပဂှ်တုဲ ညးတအ် ဗတောံဗက်တုဲ၊ ရာဒ နာမိက်ကၠောန်ဗက်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲဘဝဏံ ညးတအ် ဒှ်ဘဝအရဳကီု သီုဒယှ်တှ်ပြာထာကီုတုဲ ကလိဂွံဨတဒဂ်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲလိက်တေံ ညး ဟီုလဝ် ထီုဗးပါရမဳ၊ ဗပေၚ်ပါရမဳ မဒှ်ဂှ်တုဲ ပိုဲတအ်လေဝ် ယဝ်ရဒ္ဂေတ်ဗက် ပတောံဗက်လညာတ်တၠပညာ ညးသပ္ပရိုဟ် တအ် ကီုမဂး ဍေံဒးဒှ်သာ်ဂှ်ကီုဟေၚ်ရ။ ကောန်ဂကူမန်ပိုဲကၠာကၠာတေံ ၜိုန်ရဟွံဂွံကတ်လ္ၚတ်လိက်ပတ် ပ္ဍဲဘာတန်အိုတ်ကီုလေဝ် ညးမလေပ်လိက်တအ်ဂှ် အခိၚ်သၠး ညးတအ်ဟီုဂးသဳကၠဳပရောဇာတ်ကျာ်တအ်ဂှ်တုဲ ညးမွဲကဵုမွဲ ဒ္ဂေတ်ဗက်လညာတ်တအ်ဂှ်အိုတ်ရ။ ဗီုလစွံစိုတ်ဂၞကျာ်မဒ္ဒဳတအ်၊ ဗီု လစွံစိုတ်ဂၞကျာ်ဝိသာခါတအ် ဒှ်တမ် သွက်မၞိဟ်ဗြဴဗြဴတအ်ဂှ် မိမပိုဲတအ် ညးတအ်ဟီုလဴဒးမံၚ်အိုတ်ရ။ ဇာတ်ဇၞော်စှ်၊ ဇာတ် (၅ ၅၀)တအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ်ကေၚ်မိၚ်လဝ်အိုတ်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲညးတအ် စိုတ်သပ္ပရိုဟ်နွံမံၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ပိုဲမၞိဟ်တြုံတအ်ဂှ်လေဝ် ဒးနွံကဵုဝဳရိယဇဲသတ္တိ ညံၚ်ရဴမဟာဇနက်ဏောၚ်၊ ဒးနွံကဵုပညာ ညံၚ်ရဴမဟောသဓဏောၚ်၊ ဒးနွံကဵုစိုတ်ဓါတ်ကၠောန်ၜိုတ်ဥပကာ မိမ ညံၚ်ရဴသုဝဏ္ဏသာမ်ဏောၚ်၊ ဒးနွံကဵုစိုတ်ညံၚ်ရဴတေမဳဏောၚ်၊ အယုက်ဇၞော်ကၠုၚ် ဒးအာကျာ်ဘာဏောၚ် မပ္တံသာ်ဏံ ညးတအ် ယိုက်ဒိုက်လဝ်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲတွဳဗွိုၚ်မၞိဟ် မနွံကဵုဒ္ဂေတ်ပဋိပတ်မပြဲသာ်ဝွံတအ်ဂှ် ၜိုန်ရညးတအ်ဟွံလေပ်လိက်ကီုလေဝ် ယဝ်ရဂွံမံၚ်ကရောံညးတအ်မဂး ကလိဂွံတသိုက်စိုတ်အိုတ်ရ။ လၟုဟ်ဝွံ လညာတ်ဍုၚ်ပလိုတ်မသ္ပအဓိကကဵုကလိဂွံအဝဵုတအ်၊ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်တအ်၊ အံၚ်ဇၞးဘဝတအ် ဂၠိုၚ်လောန်ဂှ်တုဲ အတ္တပိုဲမၞိဟ်တအ် ဇၞော်သၠုၚ်ကၠုၚ်အိုတ်ရ။ ဘာလကျာ်သေံ ပ္ဍဲဍုၚ်က္ၜၚ်ကံက်တအ်ဂှ် ကောန်ဍုၚ်ပိုဲတအ် ကဵုဒါန် ကလၚ်ဓဝ်ဂၠိုၚ်ဂှ်တုဲ ညးတအ်မိပ်စိုတ်တုဲ ဒုၚ်တၠုၚ်အိုတ်ရ။ ကောန်ကမၠောန်နူဍုၚ်ပိုဲဂမၠိုၚ် ဟိုတ်နူစိုတ်စေတနာသဒ္ဓါညးတအ်ထတ်ဂှ်တုဲ ခမဳသၚ်ကောန်ဍုၚ်သေံတအ် ကေတ်စဂုန်စရာဲ အိုတ်ရ။ ဟိုတ်နူဒကာတအ်ဂှ်ဂၠိုၚ်ဂှ်တုဲ ညးတအ် ဒးနိမန်သၚ်မန် ဓမ္မကထိကတအ်ဂှ်တုဲ ကဵုတွံဓဝ်ဗတ်မန်အိုတ်ကီုရ။ ၜိုန်ရ ဍုၚ်ပိုဲဝါတ်ကီုလေဝ် ၜိုန်ရညးတအ်ဒှ်မၞိဟ်ဝါတ်ကီုလေဝ် ဆဂး သဒ္ဓါစေတနာညးတအ်ဟွံဝါတ်ဂှ်တုဲ အခိၚ်အာမံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်ညးတၞဟ် တအ်မွဲချိုန်ခဏဂှ် ကလိဂွံဓဝ်မေတ္တာ ကရုဏာ နူကောန်ညးဍုၚ်သေံတအ်ဂှ်အိုတ်ရ။ သဒ္ဓါစေတနာဂှ် ဒှ်ဓဝ်ပူဂဵုကလျာဏပု ထုဇန်တအ် မကၠောန်သ္ပမွဲရ။ ဟိုတ်နူစိုတ်တအ်ဂှ်တုဲ ဒၞာဲလဵုအာအာမုက်မတ်ယးတၟးတုဲ တိတ်ဗၠးနူအန္တရာဲမာန်ရ။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]]) ၁၃:၅၃၊ ၁၀ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630) == ပိဋကတ် ပါဠိပါဲစိုတ် ဘာသာမန် − (ခဏ်သံဃာဒိသေသ်) == ပိဋကတ် ပါဠိပါဲစိုတ် ဘာသာမန် − (ခဏ်သံဃာဒိသေသ်) ၂၁၁။ ပဌမသံဃဒိသသျေသိက်ခာပိုဒျ ယွံနာဲဗြဴတအ် အာပတ်သံဃဒိသေသ်ဂမၠိုၚ် စှ်ထပှ်ဝွံ အာစိုပ်ဒဒှ်ဂပ်ဝ်စၞောန်ထ္ၜးဗွဲသရုပ်အိုတ်ရ။ ၆၇၈။ ပ္ဍဲမခိၚ်တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မပတၠပိုဉ်တြဴပြကာ သ္ပဒတဴတန်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဘာဇေတဝန် မဒှ်အာရှာမ်အနာထပိဏ္ဍိကသေဌဳ ဇရေၚ်ဍုၚ်သာရဝှ်ဂှ် ဥပးမွဲတၠ ကဵုဒါန်တိုက်ဂြပ် ကုဘိက္ခုနဳသၚ်တုဲ ပ္ဍဲကြဴ စုတိကလိလောန်စဴအာရ၊ ပၞောဝ်ကဵုကောန်ၜါတၠ မၞုံတဴကုဥပးဂှ် မွဲတၠဂှ် ဟွံမွဲကဵုဓရ်သဒ္ဓါရ၊ ဟွံလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာရ၊ မွဲတၠဂှ်တုန် မၞုံကဵုဓရ်သဒ္ဓါရ၊ လျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာရ၊ ကောန်ၜါတၠဂမၠိုၚ်ဂှ် ပါ်ပရအ်တဴ ကြက်ဂြပ်မကၠုၚ်နူမအံက်အိုတ်ရ၊ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ညးဟွံမွဲကဵုဓရ်သဒ္ဓါ ဟွံလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာဂှ် “တိုက်ဂြပ် နွံကုပိုဲညးဂမၠိုၚ်ရ၊ ပါ်ပရအ်တိုက်ဂြပ်ဂှ်အိုတ်စိုအ်” ရဴဝွံ ဟီုသ္ဂးကၠုၚ် ကဵုညးမၞုံကဵုဓရ်သဒ္ဓါ မလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာဂှ်မ္ဂး ညးမၞုံကဵုဓရ်သဒ္ဓါ မလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာဂှ် “ယွံကောန်နာဲ လ္ပဟီုသ္ဂးရဴဝွံညိ၊ မအံက်ပိုဲညးဂမၠိုၚ် ကဵုလဝ်ဒါန်ကုဘိက္ခုနဳသၚ်တုဲရ” ရဴဝွံ သ္ဂးကဵုညးဟွံမွဲကဵုဓရ်သဒ္ဓါ မဟွံလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာဂှ်ရ။ မရနုက်ကဵုၜါဝါလေဝ် ညးဟွံမွဲကဵုဓရ်သဒ္ဓါ ဟွံလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာဂှ် “တိုက်ဂြပ် နွံကုပိုဲညးဂမၠိုၚ်ရ၊ ပါ်ပရအ်တိုက်ဂြပ်ဂှ်အိုတ်စိုအ်” ရဴဝွံ ဟီုသ္ဂးကဵုညးမၞုံကဵုဓရ်သဒ္ဓါ မလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာဂှ်ရ၊ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ညးမၞုံကဵုဓရ်သဒ္ဓါ မလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာဂှ် “ယွံကောန်နာဲ လ္ပဟီုသ္ဂးရဴဝွံညိ၊ မအံက်ပိုဲညးဂမၠိုၚ် ကဵုလဝ်ဒါန်ကုဘိက္ခုနဳသၚ်တုဲရ” ရဴဝွံ သ္ဂးကဵုညးဟွံမွဲကဵုဓရ်သဒ္ဓါ မဟွံလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာဂှ်ရ။ မရနုက်ကဵုပိဝါလေဝ် ညးဟွံမွဲကဵုဓရ်သဒ္ဓါ ဟွံလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာဂှ် “တိုက်ဂြပ် နွံကုပိုဲညးဂမၠိုၚ်ရ၊ ပါ်ပရအ်တိုက်ဂြပ်ဂှ်အိုတ်စိုအ်” ရဴဝွံ ဟီုသ္ဂးကဵုညးမၞုံကဵုဓရ်သဒ္ဓါ မလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာဂှ်ရ၊ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ညးမၞုံကဵုဓရ်သဒ္ဓါ မလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာဂှ် “ယဝ်ဒှ်အဲပိုၚ်မ္ဂး (ယဝ်အဲဂွံမ္ဂး) အဲလေဝ် ကြက်ကဵုဒါန်ကုဘိက္ခုနဳသၚ်ရ” ရဴဝွံ (ပၠုပ်စိုတ်တုဲ) “ပါ်ပရအ်အိုတ်စိုအ်” ရဴဝွံ ဟီုသ္ဂးကဵုညးဟွံမွဲကဵုဓရ်သဒ္ဓါ မဟွံလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာဂှ်တုဲ ပ္ဍဲကြဴ အခိၚ်ပါ်ပရအ်ဂြပ်ဂှ် (တိုက်ဂြပ်ဂှ်) အာစိုပ်ဇရေၚ် ညးဟွံမွဲကဵုဓရ်သဒ္ဓါ မဟွံလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာဂှ်ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ညးဟွံမွဲကဵုဓရ်သဒ္ဓါ မဟွံလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိပြကာဂှ် ပြာပ်အာဇရေၚ်ဘိက္ခုနဳသၚ်တုဲ “ယွံနာဲဗြဴတအ် ဩဝ်တိတ်အိုတ်ညိ၊ တိုက်ဂြပ်အဲဏောဝ်” ရဴဝွံ သ္ဂးတိုန်ဂလာန်ဝွံမ္ဂး ခမဳဗြဴထုလ္လနန္ဒာဂှ် “ယွံကောန်နာဲ လ္ပဟီုသ္ဂးရဴဝွံညိ၊ မအံက်မၞးတအ်ညးဂမၠိုၚ် ကဵုလဝ်ဒါန်ကုဘိက္ခုနဳသၚ်တုဲဒှ်ရ” ရဴဝွံ သ္ဂးကဵုတြုံဂှ်ရ။ ကဵုဒါန်တုဲရ ဟဂွဴကဵုဒါန်ဏီရ ရဴဝွံ ကယျာန်ဓဝါတ်တုဲ သၟာန်တဴ အမာတ်ဇၞော် မဒှ်ညးသ္ဂုတ်သွာတ်ဓရ်ဂမၠိုၚ်ဂှ်ရ “ယွံနာဲဗြဴတအ် ကဵုလဝ်ဒါန်ကုဘိက္ခုနဳသၚ်တုဲရ ရဴဝွံ ညးလဵုမွဲတီရော?” ရဴဝွံ အမာတ်ဇၞော်ဂမၠိုၚ် သၟာန်အိုတ်ရ။ သၟာန်တဴရဴဝွံမ္ဂး ခမဳဗြဴထုလ္လနန္ဒာဂှ် “ယွံနာဲတအ် စွံသက်သဳတုဲ ဒါန် မကဵုဒါန်သၠးပွးဂှ် တၠအဲအမာတ်ဇၞော်ဂမၠိုၚ် ညာတ်လေဝ်ကေၚ်ညာတ်ဟာ မိၚ်လေဝ်ကေၚ်မိၚ်ဟာ” ရဴဝွံ သ္ဂးကဵုအမာတ်ဇၞော်ဂမၠိုၚ်ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် အမာတ်ဇၞော်ဂမၠိုၚ် “ယွံနာဲဗြဴဂမၠိုၚ် ဟီုဂလာန်ဍာံစၟတ်အိုတ်ရ” ဂှ် တိုက်ဂြပ်ဂှ် သ္ပတဴဂြပ်ဘိက္ခုနဳသၚ်ပိုၚ်အိုတ်ရ။ တြုံဂှ် ဟိုတ်မကျအာဂှ်ရ ဗြဴက္ဍိုပ်တ္ၚာတ် ဂကူအယုတ်ဂမၠိုၚ်ဝွံ ခမဳဗြဴဟွံသေၚ်အိုတ်ရ၊ “မုဟိုတ် ပၠံၚ်ၜါ်ကတ် တိုက်ဂြပ်ပိုဲညးဂမၠိုၚ်အိုတ်ဂှ်ရော?” ရဴဝွံ ဟီုဂရိုဟ်ရ၊ ပျုတ်ဗ္ဒေက်ရ၊ ဟီုထ္ၜးဒုဟ်ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ခမဳဗြဴထုလ္လနန္ဒာ ဟီုလဴပတီ ဟိုတ်ပရူပရာဝွံ ကုအမာတ်ဇၞော်ဂမၠိုၚ်ဂှ်ရ အမာတ်ဇၞော်ဂမၠိုၚ် ထပ်စွံဒဏ်ကုတြုံဂှ်အိုတ်ရ၊ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် တြုံမဒးဒုၚ်တပ်စွံလဝ်ဒဏ်ဂှ် ကဵုသိုၚ်ခၞံဘာတဳ ပ္ဍဲဇရေၚ်ခမဳဗြဴဂမၠိုၚ်တုဲ “ဩဝ်တ္ၜေဟ်လက်ချဴဟီုတေၚ် ခမဳဗြဴဂမၠိုၚ်ဂှ်အိုတ်ညိ” ရဴဝွံ ဗတိုက်ဖအောဝ်တဳဂမၠိုၚ်ရ၊ ခမဳဗြဴထုလ္လနန္ဒာ ဟီုလဴပတီ ဟိုတ်ပရူပရာဝွံ ကုအမာတ်ဇၞော်ဂမၠိုၚ်ပၠန်ဂှ်ရ အမာတ်ဇၞော်ဂမၠိုၚ် ကဵုကၠေၚ်ဒက်တြုံဂှ်အိုတ်ရ။ ဂကောံမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် “ခမဳဗြဴဂမၠိုၚ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ ပၠံက်ကေတ်တိုက်ဂြပ်အိုတ်၇၊ မရနုက်ကဵုၜါအလန်ဂှ် ကဵုတပ်စွံဒဏ်အိုတ်ရ၊ ပ္ဍဲအခိၚ်လၟုဟ်တုန် ကြက်ကဵုဂစိုတ်အိုတ်ရ” ရဴဝွံ ဟီုဂရိုဟ်အိုတ်ရ၊ ပျုတ်ဗ္ဒေက်အိုတ်ရ၊ ဟီုထ္ၜးဒုဟ်အိုတ်ရ။ ခမဳဗြဴဂမၠိုၚ် သ္ဂောံမိၚ်ကေတ် ဂလာန်မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် မဟီုဂရိုဟ်ပျုတ်ဗ္ဒေက် ဟီုထ္ၜးဒုဟ်အိုတ်ဟေၚ်ရ။ ခမဳဗြဴပၟိက်အောန်ဂမၠိုၚ်ဂှ် “မုဟိုတ် နာဲဗြဴထုလ္လနန္ဒာ သ္ပဂဗုဓ်စုတ်ဂလနာ် နပၞောတ်,မာန်တုဲ သ္ဂောံပဒတဴရော?” ရဴဝွံ ဟီုဂရိုဟ်အိုတ်ရ၊ ပျုတ်ဗ္ဒေက်အိုတ်ရ၊ ဟီုထ္ၜးဒုဟ်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ခမဳဗြဴဂမၠိုၚ်ဂှ် ဂရၚ်ပတီဟိုတ်ပရူပရာဝွံ ကုခမဳတြုံဂမၠိုၚ်အိုတ်ရ ။ ပ ။ “ယွံခမဳတအ် ခမဳဗြဴထုလ္လနန္ဒာ သ္ပဂဗုဓ်စုတ်ဂလာန် နပၞောတ်,မာန်တုဲ ပဒတဴရဟီုဂှ် ဍာံပြရဟာ” ရဴဝွံ စၟဳစၟတ်သၟာန်သၟုက်ရ။ ဍာံပြရ ယွံကျာ်မၞုံပိုဉ် ရဴဝွံ (ဂရၚ်ပတီအိုတ်ရ)။ တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မပတၠပိုဉ်တြဴပြကာ ဟီုဂရိုဟ်ရ ။ ပ ။ “ယွံခမဳတအ် မုဟိုတ် ခမဳဗြဴထုလ္လနန္ဒာ သ္ပဂဗုဓ်စုတ်ဂလာန် နပၞောတ်,မာန်တုဲ ပဒတဴရော? ယွံခမဳတအ် (ကမၠောန်ပွမခမဳဗြဴထုလ္လနန္ဒာ သ္ပဒး) ဝွံ ကုညးဟွံလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ဂမၠိုၚ်ဏီ တၞဟ်နပွမကဵုလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ကီု ။ ပ ။ ယွံခမဳတအ် ရဴဝွံဟေၚ် ဩဝ်ကဵုခမဳဗြဴဂမၠိုၚ်စၞောန်ထ္ၜးသိက္ခာပိုဒ်ဝွံအိုတ်ညိ။ ၆၇၉။ “ယြဴခမဳဗြဴမွဲ ကေုာံသမ္ၚေဟ်ကီု ကေုာံကောန်သမ္ၚေဟ်ကီု ကေုာံဍိက်ကီု ကေုာံသၟာကမၠောန်ကီု ဗွဲတွဵုမယုတ် ကေုာံခမဳပြဘာဇ်မ္ၚးသာသနာလေဝ် သ္ပဂဗုဓ်စုတ်ဂလာန် နပၞောတ်,မာန် (သ္ပအမှု) တုဲ ပဒတဴမ္ဂး၊ ခမဳဗြဴဝွံ ဒးအာပတ် ပ္ဍဲချိုန်ခဏမကလိလောန်ကၠေံဗွဲကိုပ်ကၠာဒှ်တုဲ အာစိုပ်အာပတ်သံဃာဒိသေသ် မလေပ်ကဵုဗက်ပတိတ် (နူဂကောံသၚ်) ရ” ရဴဝွံ (ဩဝ်ကဵုစၞောန်ထ္ၜး အိုတ်ညိ ရဴဝွံ သ္ဂးရ)။ --- ၂.၁.၂။ ပွံက်ပဌမသံဃာဒိသေသ်သိက္ခာပိုဒ် ၆၈၀။ ယွူ မ်ဂးဂျှ ယွူဍေံမၞုံသဘူမဖျှသျာလဵု ။ ပ ။ ခမုဗွူ မ်ဂးဂျှ ။ ပ ။ ပ်ဍဲအရာဝှံ ဗွူမဒျှပယြါ်ျ နကဵုဉတ်တိစတုတ်ထကမျဝှံ ဂပျဝျနှံပၟိကျ ရူဝှံမ်ဂးခမုဗွူရ။ သ္ပဂဗုဓ်စုတ်ဂလာန် မ္ဂးဂှ် သ္ဂးတဴပွမသ္ပအမှုရ။ သမ္ၚေဟ် မ္ဂးဂှ် ညးမမိက်ကဵုမွဲမွဲ အုပ်ဓုပ်ပိုၚ်ပြဳတုဲ ပဒတဴပ္ဍဲသ္ၚိရောၚ်။ ကောန်သမ္ၚေဟ် မ္ဂးဂှ် ကောန်ကောဒေံညးမမိက်ကဵုမွဲမွဲဂမၠိုၚ်ရောၚ်။ ဍိက် မ္ဂးဂှ် ဍိက်ကတဵုဒှ်ပ္ဍဲသ္ၚိ ဍိက်ရာန်နဂြပ် ဍိက်ဂၠုဲရောၚ်။ သၟာန်ကမၠောန် မ္ဂးဂှ် ညးမဒုၚ်ဝန် ရဴဝွံမ္ဂး ညးဒုၚ်လိၚ်ရောၚ်။ ခမဳပြဘာဇ် မ္ဂးဂှ် ပါဲကၠေံ ခမဳတြုံ ခမဳဗြဴ သိက္ခမာန် သာမဏဳတြုံ သာမဏဳဗြဴတုဲ ညးမတၞီလုပ်ပ္ဍဲပြဘာဇ်မမိက်ကဵုမွဲမွဲရောၚ်။ “ကြက်ဂဗုဓ်စုတ်အမှုရ” ရဴဝွံ သကအ်ပွံၚ်လေဝ် ဂၠာဲသ္ၚေဝ်မ္ဂး၊ အာလေဝ်အာမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ဒုက္ကဋ်ရ။ ဟီုလဴဗ္စ ကုညးမွဲမ္ဂး ဒးအာပတ်ဒုက္ကဋ်ရ။ ဟီုလဴဗ္စ ကုသကအ်ပွံၚ်မ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ထုလ္လစ္စယ်ရ။ ပ္ဍဲအလိက်သ္ပဂဗုဓ်အမှုတုဲဂှ် ဒးအာပတ်သံဃာဒိသေသ်ရ။ ဒးအာပတ် ပ္ဍဲချိုတ်ခဏမကလိလောန်ကၠေံဗွဲကိုပ်ကၠာဒှ်တုဲ မ္ဂးဂှ် မွဲဒမြိပ်ကေုာံပွမကလိလောန်ဒ္ဂေတ်သ္ပဝတ္ထုဂှ် ဒးအာပတ်ရ၊ ဟိုတ်နူပွမဒၠောံဗတောန် နဉတ်ကမ္မဝါစ်ဂှ် ဒးအာပတ်ဟွံသေၚ်ရ။ မလေပ်ကဵုဗက်ပတိတ် မ္ဂးဂှ် မလေပ်ကဵုဗက်ပတိတ် နူဂကောံသၚ်ရ။ သံဃာဒိသေသ် မ္ဂးဂှ် သွက်အာပတ်ဂှ် သၚ်ဟေၚ် သ္ဒးကဵုမာနတ်ရ၊ သ္ဒးတံၚ်ဓဇက်တမ်ရ၊ သ္ဒးပၠုပ်အဗ္ဘာန်ရ၊ ခမဳဗြဴၜါဇကုပိဇကုကီု၊ မွဲဇကုကီု၊ ကဵုမာနတ်ဟွံဂွံရ၊ တံၚ်ဓဇက်တမ်ဟွံဂွံရ၊ ပၠုပ်အဗ္ဘာန်ဟွံဂွံရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကော်ခဴဂး ရဴဝွံမ္ဂး “သံဃာဒိသေသ်” ရ၊ (ယၟုမတွံဂး သံဃာဒိသေသ်ဂှ်) ယၟုဂကောံအာပတ်ဂှ်ဟေၚ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်လေဝ် ကော်ခဴဂး ရဴဝွံမ္ဂး “သံဃာဒိသေသ်” ရ။ ၆၈၁။ ဂကောံမၞိဟ်ဂမၠိုၚ် ဟိုတ်မတံၚ်ဓဇက် ဇရေၚ်ညးဇၞော်ဓရ်တုဲ အာမ္ဂး၊ အာတ်ပၟၚ်ပၟဲမ္ဂး၊ သီုဟွံရန်တၟအ် ဟီုလဴဗ္စမ္ဂး၊ ဟွံဒးအာပတ်ရ၊ ကုခမဳဗြဴမကြအ်ဥမ္မတ် ခမဳဗြဴကလိလောန်ကၠာတဲဂှ် ဟွံဒးအာပတ်ရ။ ပဌမသံဃာဒိသသျေ သိက်ခာပိုဒျ တဲုရ။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]]) ၀၇:၂၁၊ ၁၂ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630) == ပိဋကတ် ပါဠိပါဲစိုတ် ဘာသာမန်) ပါဠိဘိက္ခုနဳဝိဘၚ် ၁.၃.၁။ တတိယပါရာဇိကသိက္ခာပိုဒ် == (ပိဋကတ် ပါဠိပါဲစိုတ် ဘာသာမန်) ပါဠိဘိက္ခုနဳဝိဘၚ် ၁.၃.၁။ တတိယပါရာဇိကသိက္ခာပိုဒ် ၆၆၈။ ပ္ဍဲအခိၚ်တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မပတၠပိုဉ်တြဴပြကာ သ္ပဒတဴတန်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဘာဇေတဝန် မဒှ်အာရှာမ်အနာထပိဏ္ဍိကသေဌဳ ဇရေၚ်ဍုၚ်သာရဝှ်ဂှ် ခမဳဗြဴထုလ္လနန္ဒာ ဒ္ဂေတ်ဗက်လက်ကရဴခမဳအရိဋ္ဌ မကေၚ်ဒှ်ပ္ဍဲဂကူဂစိုတ်ကၟာတ် သၚ်မညဳသာသၟဟ်သၟန် မဗက်ဗ္ဒဴလဝ်ရ။ ခမဳဗြဴပၟိက်အောန်ဂမၠိုၚ်ဂှ် “မုဟိုတ် နာဲဗြဴထုလ္လနန္ဒာ ဒ္ဂေတ်ဗက်လက်ကရဴ ခမဳအရိဋ္ဌ မကေၚ်ဒှ်ပ္ဍဲဂကူဂစိုတ်ကၟာတ် မိန်သၚ်မညဳသာသၟဟ်သၟန် မဗက်ဗ္ဒဴလဝ်ရော?” ရဴဝွံ ဟီုဂရိုဟ်အိုတ်ရ၊ ပျုတ်ဗ္ဒေက်အိုတ်ရ၊ ဟီုထ္ၜးဒုဟ်အိုတ်ရ။ “ယွံခမဳတအ် ခမဳဗြဴထုလ္လနန္ဒာ ဒ္ဂေတ်ဗက်လက်ကရဴ ခမဳအရိဋ္ဌ မကေၚ်ဒှ်ပ္ဍဲဂကူဂစိုတ်ကၟာတ် သၚ်မညဳသာသၟဟ်သၟန် မဗက်ဗ္ဒဴလဝ်ရ ဟီုဂှ် ဍာံပြရဟာ” ရဴဝွံ စၟဳစၟတ်သၟာန်သၟုက်ရ။ ဍာံပြရ ယွံကျာ်မၞုံပိုဉ် ရဴဝွံ (ဂရၚ်ပတီအိုတ်ရ)။ တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မပတၠပိုဉ်တြဴပြကာ ဟီုဂရိုဟ်ရ ။ ပ ။ “ယွံခမဳတအ် ခမဳဗြဴထုလ္လနန္ဒာ မုဟိုတ် ဒ္ဂေတ်ဗက်လက်ကရဴ ခမဳအရိဋ္ဌ မကေၚ်ဒှ်ပ္ဍဲဂကူဂစိုတ်ကၟာတ် သၚ်မညဳသာသၟဟ်သၟန် မဗက်ပတိတ်လဝ်ရော? ယွံခမဳတအ် (ကမၠောန်ပွမခမဳဗြဴထုလ္လနန္ဒာသ္ပဒး) ဝွံ ကုညးဟွံလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ဂမၠိုၚ်ဏီ တၞဟ်နပွမကဵုလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ကီု ။ ပ ။ ယွံခမဳတအ် ရဴဝွံဟေၚ် ဩဝ်ကဵုခမဳဗြဴဂမၠိုၚ်စၞောန်ထ္ၜးသိက္ခာပိုဒ်ဝွံအိုတ်ညိ။ ၆၆၉။ “ယြဴခမဳဗြဴမွဲ ဒ္ဂေတ်ဗက်ခမဳ မိန်သၚ်မညဳသာသၟဟ်သၟန် မဗက်ပတိတ်လဝ် နသဘဴဓရ်မဍာံစၟတ် နဝိနယ် န ‘ဉတ်ကမ္မဝါစ်’ မဒှ်ဒၠောံဗတောန်ကျာ် မဟွံမွဲကဵုပွမရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ မဟဂွံကော်ပၠုပ်ဏီ မဟဂွံသ္ပပွမပံၚ်ဖက်ဏီဂှ်မ္ဂး၊ ခမဳဗြဴသအာၚ်ဂမၠိုၚ် ‘ယွံနာဲဗြဴ ခမဳဂှ် မိန်သၚ်မညဳသာသၟဟ်သၟန် မဗက်ပတိတ်လဝ် နသဘဴဓရ်မဍာံစၟတ် နဝိနယ် န ‘ဉတ်ကမ္မဝါစ်’ မဒှ်ဒၠောံဗတောန်ကျာ်ရ၊ ခမဳဂှ် မဟွံမွဲကဵု ပွမရှ်ေသှ်ေရဴဂဴရ၊ မဟဂွံကော်ပၠောပ် ခမဳဂှ် (လဒေါဝ်သၚ်) ဏီရ၊ မဟဂွံသ္ပမပံၚ်ဖက်ဏီရ’ ရဴဝွံ သ္ဒးဟီုသ္ဂးကဵုခမဳဗြဴဂှ်ရ၊ ရဴဝွံဟေၚ် ခမဳဗြဴဂှ် သီုကဵုခမဳဗြဴသအာၚ်ဂမၠိုၚ်ဟီုသ္ဂးတဴဂှ် တုပ်နဲကိုပ်ကၠာဟေၚ် ယိုက်ဒိုက်ဂိုၚ်ကေတ်မ္ဂး၊ တၞဟ်နကဵုသၠးကၠေံကွေတ်ဂှ် စဵုကဵုပေၚ်ပိဝါ ခမဳဗြဴသအာၚ်ဂမၠိုၚ် ဂပ်ဝ်ဒၠောံဗတောန် ခမဳဗြဴဂှ် ဗွဲမဒးရးရ၊ စဵုကဵုပေၚ်ပိဝါ ဂပ်ဝ်ဒၠောံဗတောန်ဗွဲမဒးရးနေဝ် ယဝ်သၠးကၠေံကွေတ်ဂှ်မ္ဂး၊ ပွမသၠးကၠေံ ရဴဝွံ ခိုဟ်သန်ရ၊ ယဝ်ဟွံသၠးကၠေံမ္ဂး၊ ခမဳဗြဴဝွံလေဝ် ဒ္ဂေတ်ဗက်ခမဳ မဗက်ပတိတ်လဝ်ဒှ်တုဲ ဒးအာပတ်ပါရာဇ် (မၞုံယၟုဉက္ခိတ္တာနုဝတ္ထိကာ) ရ၊ ဟွံမွဲကဵုပွမပံၚ်ဖက် ကေုာံခမဳဗြဴဆာဲဂမၠိုၚ်မွဲစွံရ” ရဴဝွံ (ဩဝ်ကဵုစၞောန်ထ္ၜးအိုတ်ညိ ရဴဝွံ သ္ဂးရ)။ −−− ၁.၃.၂။ ပွံက်တတိယပါရာဇိကသိက္ခာပိုဒ် ၆၇၀။ ယွူ မ်ဂးဂျှ ယွူဍေံမၞုံသဘူမဖျှသျာလဵု ။ ပ ။ ခမုဗွူ မ်ဂးဂျှ ။ ပ ။ ပ်ဍဲအရာဝှံ ဗွူမဒျှပယြါ်ျ နကဵုဉတ်တိစတုတ်ထကမျဝှံ ဂပျဝျနှံပၟိကျရူဝှံမ်ဂး ခမုဗွူရ။ သၚ်မညဳသာသၟဟ်သၟန် မ္ဂးဂှ် (သၚ်) မၞုံကဵုပွမပံၚ်ဖက်တုပ်သၟဟ် မတန်တဴပ္ဍဲသိမ်တုပ်သၟဟ် (မွဲသိမ်ဓဝ်)။ ခမဳ မဗက်ပတိတ်လဝ် မ္ဂးဂှ် ခမဳမဗက်ပတိတ်လဝ် ဟိုတ်နူပွမဟွံမၠာဲသ္ၚေဝ် ပွမဟွဴဇအုဲဇဗ ဝဳဗလးအာပတ် ပွမဟွဴသၠးကၠေံကွေတ်မိစ္ဆာရောၚ်။ နအဘဴဓရ်မဍာံစၟတ် နဝိနယ် မ္ဂးဂှ် ယြဴနသဘဴဓရ်မဍာံစၟတ် ယြဴနစောဒနာသာရဏာဝိနယ်။ န ‘ဉတ်ကမ္မဝါစ်’ မဒှ်ဒၠောံဗတောန်ကျာ် မ္ဂးဂှ် န ‘ဉတ်ကမ္မဝါစ်’ မဒှ်ဒၠောံဗတောန်ကျာ် မအံၚ်ဇၞးမာရ်မသုန်ပြကာ ကေုာံန ‘ဉတ်ကမ္မဝါစ်’ မဒှ်ဒၠောံဗတောန်ကျာ် မဂြၚ်တီကေတ်သစ္စပန်။ ဟှံမှဲကဵုပှမရျှသျှေရေူဂူ မ်ဂးဂျှ ဟှံရျှသျှေရေူဂူ သါ်ျကို ဂိုဏျကီု ကမျကီုရ။ မဟဂွံကော်ပၠုပ်ဏီ မ္ဂးဂှ် ဗက်ပတိတ်လဝ် နဥက္ခေပနဳယကမ်တုဲ ခမဳ မဟဂပ်ဝ်ကော်ပၠုပ်လဒေါဝ်သၚ်ဏီရောၚ်။ မဟဂွံသ္ပပွမပံက်ဖက်ဏီ မ္ဂးဂှ် ခမဳမပဒတဴမံၚ်စံၚ်မွဲစွံဂမၠိုၚ်ဂှ် ကော်ခဴဂးပံၚ်ဖက်အိုတ်ရ၊ ပွမပံၚ်ဖက်ဂှ် ဟွံမွဲကေုာံခမဳဂှ်မွဲစွံရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကော်ခဴဂး မဟဂွံသ္ပပွမပံၚ်ဖက်ဏီရ။ ဒ္ဂေတ်ဗက် ခမဳဂှ် မ္ဂးဂှ် ခမဳမဒးဒုၚ်ဗက်ပတိတ်ဂှ် ယြဴမၞုံကွေတ်မွဲရ၊ ယြဴမၞုံပွမသ္ဍိုက်မၠိုက်မွဲရ၊ ယြဴမၞုံဂၞပ်ပၟိက်မွဲရ၊ ခမဳဗြဴဂှ်လေဝ် မၞုံကွေတ်သာ်ဂှ်ရ၊ မၞုံပွမသ္ဍိုက်မၠိုက်သာ်ဂှ်၇၊ မၞုံပၟိက်သာ်ဂှ်ရ။ ခမဳဗြဴဂှ် မ္ဂးဂှ် ယြဴခမဳဗြဴမဒ္ဂေတ် ခမဳမဒးဒုၚ်ဗက်ပတိတ်လဝ္ နဥက္ခေပနဳယကမ်မွဲ။ ခမဳဗြဴဂမၠိုၚ် မ္ဂးဂှ် ခမဳဗြဴသအာၚ်ဂမၠိုၚ်။ ခမဳဗြဴ မဆဵုညာတ်မမိၚ်ဂမၠိုၚ် “ယွံနာဲဗြဴ ခမဳဂှ် မိန်သၚ်မညဳသာသၟဟ်သၟန် မဗက်ပတိတ်လဝ် နသဘဴဓရ်မဍာံစၟတ် နဝိနယ် န ‘ဉတ်ကမ္မဝါစ်’ မဒှ်ဒၠောံဗတောန်ကျာ်ရ၊ ခမဳဂှ် မဟွံမွဲကဵုပွမရှ်ေသှ်ေ ရဴဂဴရ၊ မဟဂွံကော်ပၠုပ် ခမဳဂှ် (လဒေါဝ်သၚ်) ဏီရ၊ မဟဂွံသ္ပပွမပံၚ်ဖက်ဏီရ၊ မရနုက်ကဵုပိဝါလေဝ် သ္ဒးဟီုသ္ဂးရ။ ယဝ်သၠးကၠေံမ္ဂး၊ ပွမသၠးကၠေံဂှ် ခိုဟ်သန်ရ၊ ယဝ်ဟွံသၠးကၠေံမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ဒုက္ကဋ်ရ။ မိၚ်တုဲ ဟွံဟီုသ္ဂးမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ဒုက္ကဋ်ရ။ ခမဳဗြဴဂှ် တံၚ်ဓဇက်ဏာလဒေါဝ်သၚ်တုဲလေဝ် “ယွံနာဲဗြဴ ခမဳဂှ် မိန်သၚ်မညဳသာ သၟဟ်သၟန် မဗက်ပတိတ်လဝ္ နသဘဴဓရ်မဍာံစမတ် နဝိနယ် န ‘ဉတ်ကမ္မဝါစ်’ မဒှ်ဒၠောံဗတောန်ကျာ်ရ၊ ခမဳဂှ် မဟွံမွဲကဵုပွမရှ်ေသှ်ေရဴဂဴရ၊ မဟဂွံကော်ပၠုပ် ခမဳဂှ် (လဒေါဝ်သၚ်) ဏီရ၊ မဟဂွံသ္ပပွမပံၚ်ဖက်ဏီရ၊ ယွံနာဲဗြဴ လ္ပဒ္ဂေတ်ဗက် ခမဳတြုံဂှ်ညိ” ရဴဝွံ သ္ဒးဟီုသ္ဂးရ။ မရနုက်ကဵုၜါဝါလေဝ် သ္ဒးဟီုသ္ဂးရ၊ မရနုက်ကဵုပိဝါလေဝ် သ္ဒးဟီုသ္ဂးရ။ ယဝ်သၠးကၠေံမ္ဂး၊ ပွမသၠးကၠေံဂှ် ခိုဟ်သန်ရ၊ ယဝ်ဟွံသၠးကၠေံမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ဒုက္ကဋ်ရ။ ဒးဒၠောံဗတောန် မမဳဗြဴဂှ် ဗွဲဒးရးရ၊ ယွံခမဳတအ် ရဴဝွံဟေၚ် သ္ဒးဒၠောံဗတောန်ဗွဲမဒးရးရ၊ ခမဳဗြဴ စဳကၠးဆိုက်ဗ္ဒက်တုဲ မၞုံကဵုအစောံသတ္တိဂှ် သ္ဒးကဵုသၚ်တီရ။ ၆၇၁။ ယွံနာဲဗြဴတအ် သၚ် ဩဝ်ကလၚ်ပၚ်မှိၚ် (ဂလာန်) အဲဍိက်ညိ၊ ခမဳဗြဴမၞုံယၟုဝွံ ဒ္ဂေတ်ဗက်ခမဳ မိန်သၚ်မညဳသာသၟဟ်သၟန် မဗက်ပတိတ်လဝ် နသဘဴဓရ်မဍာံစၟတ် နဝိနယ် န ‘ဉတ်ကမ္မဝါစ်’ မဒှ် ဒၠောံဗတောန်ကျာ် မဟွံမွဲကဵုပွမရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ မဟဂွံကော်ပၠုပ်ဏီ မဟဂွံသ္ပပွမပံၚ်ဖက်ဏီဂှ်ရ၊ ခမဳဗြဴဂှ် ဟွံသၠးကၠေံဝတ္ထုဂှ်ရ၊ ကမ်မၞုံကဵုအခိၚ်မဗဗွဲ ကုသၚ် ယဝ်ဒှ်မ္ဂး၊ တၞဟ်နကဵုသၠးကၠေံဝတ္ထုဂှ် သၚ် သ္ဒးဒၠောံဗတောန် ခမဳဗြဴမၞုံယၟုဝွံ ဗွဲမဒးရးရ၊ ဣဝွံတုန် ပွမကဵုတီရောၚ်။ ယွံနာဲဗြဴတအ် သၚ် ဩဝ်ကလၚ်ပၚ်မှိၚ် (ဂလာန်) အဲဍိက်ညိ၊ ခမဳဗြဴမၞုံယၟုဝွံ ဒ္ဂေတ်ဗက်ခမဳ မိန်သၚ်မညဳသာသၟဟ်သၟန် မဗက်ပတိတ်လဝ် နသဘဴဓရ်မဍာံစၟတ် နဝိနယ် န ‘ဉတ်ကမ္မဝါစ်’ မဒှ်ဒၠောံဗတောန်ကျာ် မဟွံမွဲကဵုပွမရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ မဟဂွံကော်ပၠုပ်ဏီ မဟဂွံသ္ပပွမပံၚ်ဖက်ဏီဂှ်ရ၊ ခမဳဗြဴဂှ် ဟွံသၠးကၠေံဝတ္ထုဂှ်ရ၊ တၞဟ်နကဵုသၠးကၠေံဝတ္ထုဂှ် သၚ် ဒၠောံဗတောန်ခမဳဗြဴမၞုံယၟုဝွံ (နဉတ်ကမ္မဝါစ်) ဗွဲမဒးရးရ၊ နာဲဗြဴဂှ် သ္ဒးဒၟံၚ်သ္ၚိတ်သ္ၚိတ်ရ၊ ယြဴကုနာဲဗြဴမွဲ ဟွံမွဲကဵုပွမသ္ဍိုက်မၠိုက်ရ၊ နာဲဗြဴဂှ် သ္ဒးဟီုတိုန်ရ။ မရနုက်ကဵုၜါဝါလေဝ် ဟီုသ္ဂးဟိုတ်ဂှ်ရ ။ ပ ။ မရနုက်ကဵုပိဝါလေဝ် ဟီုသ္ဂးဟိုတ်ဂှ်ရ ။ ပ ။ “တၞဟ်နကဵုသၠးကၠေံဝတ္ထုဂှ် သၚ်ဂပ်ဝ်ဒၠောံဗတောန် ခမဳဗြဴမၞုံယၟုဝွံ ဗွဲမဒးရးတုဲရ၊ ကုသၚ်ဂှ် မၞုံကဵုပွမသ္ဍိုက်မၠိုက်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒၟံၚ်ကၞပ်သ္ၚောံသ္ၚိတ်ဇြရ၊ နမဒၟံၚ်ကၞပ်သ္ၚောံသ္ၚိတ်ဇြ ရဴဝွံ ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်မသ္ဍိုက်မၠိုက်ဂှ်ရ” ရဴဝွံ (သ္ဒးကဵုတီရ)။ ပ္ဍဲလအိတ်ဉတ် ဒးအာပတ်ဒုက္ကဋ်ရ၊ ပ္ဍဲလအိတ်ကမ္မဝါစ်ဂမၠိုၚ်ၜါဝါ ဒးအာပတ်ထုလ္လစ္စယ်ရ၊ ပ္ဍဲလအိတ်ကမ္မဝါစ် ဒးအာပတ်ပါရာဇ်ရ။ ခမဳဗြဴဝွံလေဝ် မ္ဂးဂှ် ထံက်ရံၚ်ကဵုခမဳဗြဴ မအာစိုပ်ပါရာဇိကမဒှ်ကိုပ်ကၠာဂှ် ဂပ်ဝ်သ္ဂးရ။ ဒးအာပတ်ပါရာဇ်ရ မ္ဂးဂှ် ဗွဲဥပမာတုန် တၟအ်လးဇၞော် မဒကးအာၜါလွးတုဲဂှ် သၟဟ်ညံၚ်ရဴကလေၚ်ဗ္ဂပ်ဖျပ်မွဲလှ်ေပၠန် ဟွံဂွံရကီု တုပ်သၟဟ်သာ်ဝွံရ ခမဳဗြဴဂှ် ဒၠောံဗတောန် ‘နဉတ်ကမ္မဝါစ်’ စဵုကဵုပေၚ်ပိဝါနေဝ် ဟွံသၠးကၠေံကွေတ်ဂှ်မ္ဂး၊ ခမဳဗြဴ ဟွံသေၚ်ရ၊ တၞောဝ်ကျာ်ကောန်သၟိၚ်ဗြဴသာကျဝၚ် ဟွံသေၚ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကော်ခဴဂး အာစိုပ် ပွမကျနူသာသနာရ။ ပ္ဍဲအရာ ဟွံမွဲကဵုပွမပံၚ်ဖက် ကေုာံခမဳဗြဴခိုဟ်ဆာဲဂမၠိုၚ်မွဲစွံဂှ် ပွမပံၚ်ဖက်မ္ဂးဂှ် ပွမသ္ပဝိနယ်ကမ်မွဲစွံ ပွမစၞောန်ထ္ၜး (ဖ္ဍောတ်) ပါတိမုက်မွဲစွံ ပွမဒ္ဂေတ်လ္ၚတ်ပဒတဴမွဲစွံရောၚ်၊ သီုဖအိုတ်ဝွံ ပွမပံၚ်ဖက်မ္ဂးရ၊ ပွမပံၚ်ဖက်ဂှ် ဟွံမွဲမွဲစွံ ကေုာံခမဳဗြဴမစှ်ေပါရာဇိကဂှ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကော်ခဴဂး “ဟွံမွဲကဵုပွမပံၚ်ဖက် ကေုာံခမဳဗြဴခိုဟ်ဆာဲဂမၠိုၚ်မွဲစွံ” ရ။ ၆၇၂။ ပ္ဍဲဓမ္မကမ် (မဂပ်ဝ်သ္ပ နဗဗွဲဓရ်) မၞုံကဵုစၟတ်သမ္တီ ဓမ္မကမ်ဒှ်တုဲ ဟွံသၠးကၠေံမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ပါရာဇ်ရ။ ပ္ဍဲဓမ္မကမ် မၞုံသၠေဟ်ပၟာဒှ်တုဲ ဟွံသၠးကၠေံမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ပါရာဇ်ရ။ ပ္ဍဲဓမ္မကမ် မၞုံကဵုစၟတ်သမ္တီ အဓမ္မကမ်ဒှ်တုဲ ဟွံသၠးကၠေံမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ပါရာဇ်ရ။ ပ္ဍဲအဓမ္မကမ် မၞုံကဵုစၟတ်သမ္တီ ဓမ္မကမ်မ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ဒုက္ကဋ်ရ။ ပ္ဍဲအဓမ္မကမ် မၞုံကဵုသၠေဟ်ပၟာမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ဒုက္ကဋ်ရ။ ပ္ဍဲအဓမ္မကမ် မၞုံကဵုစၟတ်သမ္တီ အဓမ္မကမ်မ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ဒုက္ကဋ်ရ။ ၆၇၃။ ကုခမဳဗြဴ မဟွံဒးဒၠောံဗတောန်ဗွဲမဒးရး (နဉတ်ကမ္မဝါစ်) ခမဳဗြဴသၠးကၠေံကွေတ် ခမဳဗြဴကြအ်ဥမ္မတ် ။ ပ ။ ခမဳဗြဴကလိလောန်ကၠာတဲဂှ် ဟွံဒအာပတ်ရ။ တတိယပါရာဇိက သိက္ခာပိုဒ် တုဲရ။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]]) ၀၇:၂၃၊ ၁၂ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630) == ပိဋကတ် ပါဠိပါဲစိုတ် ဘာသာမန်) ပါဠိဘိက္ခုနဳဝိဘၚ် ၁.၄.၁။ စတုတ်ထပါရာဇိကသိက်ခာပိုဒျ == (ပိဋကတ် ပါဠိပါဲစိုတ် ဘာသာမန်) ပါဠိဘိက္ခုနဳဝိဘၚ် ၁.၄.၁။ စတုတ်ထပါရာဇိကသိက်ခာပိုဒျ ၆၇၄။ ပ္ဍဲအခိၚ်တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မပတၠပိုဉ်တြဴပြကာ သ္ပဒတဴတန်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဘာဇေတဝန် မဒှ်အာရှာမ်အနာထပိဏ္ဍိကသေဌဳ ဇရေၚ်ဍုၚ်သာရဝှ်ဂှ် ခမဳဗြဴဆဗ္ဗဂ္ဂဳဂမၠိုၚ် ဍုက်ဍေက်တဴ နကာယသံသဂ္ဂရာဂဒှ်တုဲ တၞဟ်နပွမသိပ်ဂၠိပ်ဒ္ဂေတ်မယုတ်မာဂှ် ဒဒက်တဴတြုံမဍုက်ဍေက်တဴ နကာယသံသဂ္ဂရာဂ ပွမရပ်တဲလေဝ် သာယျေန်အိုတ်ရ၊ ပွမရပ်တၞုဟ်မုဟ်သ္ၚာလေဝ် သာယျေန်အိုတ်ရ၊ မွဲစွံလေဝ် ဒတူဒၟံၚ်အိုတ်ရ၊ မွဲစွံလေဝ်ဟီုဂလာန်အိုတ်ရ၊ ဌာန်သ္ၚောဲကြန် (ဌာန်ချိၚ်ဖာပ်) လေဝ် အာအိုတ်ရ၊ ပွမတြုံကၠုၚ်တူရူလေဝ် သာယျေန်အိုတ်ရ၊ ဌာန်ဂြောပ်ဗ္ဒန်လေဝ် ဗက်လုပ်အိုတ်ရ၊ ဇကုလေဝ် လၟောဝ်ဏာဇရေၚ်အိုတ်ရ။ ခမဳဗြဴပၟိက်အောန်ဂမၠိုၚ်ဂှ် “မူဟိုတ် ခမဳဗြဴဆဗ္ဗဂ္ဂဳဂမၠိုၚ် ဍုက်ဍေက်တဴ နကာယသံသဂ္ဂရာဂဒှ်တုဲ တၞဟ်နပွမသိပ်ဂၠိပ်ဒ္ဂေတ်မယုတ်ဂှ် ဒဒက်တဴတြုံမဍုက်ဍေက်တဴ နကာယသံသဂ္ဂရာဂ ပွမရပ်တဲလေဝ် သာယျေန်အိုတ်ရော? ပွမရပ်တၞုၚ်မုဟ်သ္ၚာလေဝ် သာယျေန်အိုတ်ရော? မွဲစွံလေဝ်ဒတူဒၟံၚ်အိုတ်ရော? မွဲစွံလေဝ်ဟီုဂလာန်အိုတ်ရော? ဌာန်သၟောဲကြန် (ဌာန်ချိၚ်ဖာပ်) လေဝ် အာအိုတ်ရော? ပွမတြုံကၠုၚ်တူရူလေဝ် သာယျေန်အိုတ်ရော? ဌာန်ဂြောပ်ဗ္ဒန်လေဝ် ဗက်လုပ်အိုတ်ရော? ဇကုလေဝ် လၟောဝ်ဏာဇရေၚ်အိုတ်ရော?” ရဴဝွံ ဟီုဂရိုဟ်အိုတ်ရ၊ ပျုတ်ဗ္ဒေက်အိုတ်ရ၊ ဟီုထ္ၜးဒုဟ်အိုတ်ရ ။ ပ ။ “ယွံခမဳတအ် ခမဳဗြဴဆဗ္ဗဂ္ဂဳဂမၠိုၚ် ဍုက်ဍေက်တဴ နကာယသံသဂ္ဂရာဂဒှ်တုဲ တၞဟ်နပွမသိပိဂၠိပ်ဒ္ဂေတ်မယုတ်မာဂှ် ဒဒက်တဴတြုံမဍုက်ဍေက်တဴ နကာယသံသဂ္ဂရာဂ ပွမရပ်တဲလေဝ် သာယျေန်အိုတ်ရ၊ ပွမရပ်တၞုၚ်မုဟ်သ္ၚာလေဝ် သာယျေန်အိုတ်ရ၊ မွဲစွံလေဝ်ဒတူဒၟံၚ်အိုတ်ရ၊ မွဲစွံလေဝ်ဟီုဂလာန်အိုတ်ရ၊ ဌာန်သၟောဲကြန် (ဌာန်ချိၚ်ဖာပ် လေဝ် အာအိုတ်ရ၊ ပွမတြုံကၠုၚ်တူရူလေဝ် သာယျေန်အိုတ်ရ၊ ဌာန်ဂြောန်ဗ္ဒန်လေဝ် ဗက်လုပ်အိုတ်ရ၊ ဇကုလေဝ် လၟောဝ်ဏာဇရေၚ်အိုတ်ရ ဟီုဂှ် ဍာံပြဟာ” ရဴဝွံ စၟဳစၟတ်သၟာန်သၟုက်ရ။ ဍာံပြရ ယွံကျာ်မၞုံပိုဉ် ရဴဝွံ (ဂရၚ်ပတီအိုတ်ရ)။ တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မပတၠပိုဉ်တြဴပြကာ ဟီုဂရိုဟ်ရ ။ ပ ။ “ယွံခမဳတအ် မုဟိုတ် ခမဳဗြဴ ဆဗ္ဗဂ္ဂဳဂမၠိုၚ် ဍုက်ဍေက်တဴ နကာယသံသဂ္ဂရာဂဒှ်တုဲ တၞဟ်နပွမသိပ်ဂၠိပ်ဒ္ဂေတ်မယုတ်ဂှ် ဒဒက်တဴတြုံမဍုက်ဍေက်တဴ နကာယသံသဂ္ဂရာဂ ပွမရပ်တဲလေဝ် သာယျေန်အိုတ်ရော? ပွမရပ်တၞုၚ်မုဟ်သ္ၚာလေဝ် သာယျေန်အိုတ်ရော? မွဲစွံလေဝ် ဒတူဒၟံၚ်အိုတ်ရော? မွဲစွံလေဝ် ဟီုဂလာန်အိုတ်ရော? ဌာန်သၟောဲကြန် (ဌာန်ချိၚ်ဖာပ်) လေဝ် အာအိုတ်ရော? ပွမတြုံကၠုၚ်တူရူလေဝ် သာယျေန်အိုတ်ရော? ဌာန်ဂြောပ်ဗ္ဒန်လေဝ် ဗက်လုပ်အိုတ်ရော? ဇကုလေဝ် လၟောဝ်ဏာဇရေၚ်အိုတ်ရော? ယွံခမဳတအ် (ကမၠောန်ပွမခမဳဗြဴဆဗ္ဗဂ္ဂဳဂမၠိုၚ်သ္ပဒး) ဝွံ ကုညးဟွံလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ဂမၠိုၚ်ဏီ တၞဟ်နပွမကဵုလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ကီု ။ ပ ။ ယွံခမဳတအ် ရဴဝွံဟေၚ် ဩဝ်ကဵုခမဳဗြဴဂမၠိုၚ်စၞောန်ထ္ၜးသိက္ခာပိုဒ်ဝွံအိုတ်ညိ။ ၆၇၅။ “ယြဴခမဳဗြဴမွဲ ဍုက်ဍေက်တဴ နကာယသံသဂ္ဂရာဂဒှ်တုဲ တၞဟ်နပွမသိပ်ဂၠိပ်ဒ္ဂေတ်မယုတ်မာဂှ် ဒဒက်တဴတြုံမဍုက်ဍေက်တဴ နကာယသံသဂ္ဂရာဂ ပွမရပ်တဲလေဝ် သာယျေန်မ္ဂး၊ ပွမရပ်တၞုၚ်မုဟ်သ္ၚာလေဝ် သာယျေန်မ္ဂး၊ မွဲစွံလေဝ်ဒတူဒၟံၚ်မ္ဂး၊ မွဲစွံလေဝ် ဟီုဂလာန်မ္ဂး၊ ဌာန်သၟောဲကြန် (ဌာန်ချိၚ်ဖာပ်) လေဝ် အာမ္ဂး၊ ပွမတြုံကၠုၚ်တူရူလေဝ် သာယျေန်မ္ဂး၊ ဌာန်ဂြောန်ဗ္ဒန်လေဝ် ဗက်လုပ်မ္ဂး၊ ဇကုလေဝ် လၟောဝ်ဏာဇရေၚ်မ္ဂး၊ ခမဳဗြဴဝွံလေဝ် မၞုံကဵုဟိုတ်ဒ္စာံသာ်ဒှ်တုဲ ဒးအာပတ်ပါရာဇ် (မၞုံယၟုအဋ္ဌဝဝတ္ထုကာ) ရ၊ ဟွံမွဲကဵုပွမပံၚ်ဖက် ကေုာံခမဳဗြဴခိုဟ်ဆာဲဂမၠိုၚ်မွဲစွံရ” ရဴဝွံ (ဩဝ်ကဵုစၞောန်ထ္ၜးအိုတ်ညိ ရဴဝွံ သ္ဂးရ)။ --- ၁.၄.၂။ ပွံက်စတုတ္ထပါရာဇိကသိက္ခာပိုဒ် ၆၇၆။ ယွူ မ်ဂးဂျှ ယွူဍေံမၞုံသဘူမဖျှသျာလဵု ။ ပ ။ ခမုဗွူ မ်ဂးဂျှ ။ ပ ။ ပ်ဍဲအရာဝှံ ဗွူမဒျှပယြါ်ျ နကဵုဉတ်တိစတုတ်ထကမျဝှံ ဂပျဝျနှံပၟိကျ ရူဝှံမ်ဂးခမုဗွူရ။ ဍုက်ဍေက်ကာယသံသဂ္ဂရာဂဒှ်တုဲ မ္ဂးဂှ် မၞုံကဵုပွမထၞေန်စပ်သ္ဍိုက်မၠိုက်ဒှ်တုဲ မၞုံကဵုပွမသ္ၚေဝ်မဲဒှ်တုဲ မၞုံကဵုစိုတ်ဆာန် ရာဂဒက်ဂြေန်လဝ်ဒှ်တုဲ။ ဍေံမဍုက်ဍေက်နကာယသံသဂ္ဂရာဂ မ္ဂးဂှ် ဍေံမၞုံကဵုပွမထၞေန်စပ်သ္ဍိုက်မၠိုက် ဍေံမၞုံကဵုပွမသ္ၚေဝ်မဲ ဍေံမၞုံကဵုစိုတ်ဆာန် ရာဂဒက်ဂြေန်လဝ်။ ပူဂိုလ်တြုံမၞိဟ် မ္ဂးဂှ် တြုံလကိုဟ်ဟွံသေၚ် တြုံပြိုတ်ဟွံသေၚ် တြုံတိရစ္ဆာန်မပတောလဝ် မၞိဟ်ဟွံသေၚ် တြုံမၞိဟ်မတီကၠိုဟ်ခၠၚ် မသၟဟ်စောံတၞဟ်နပွမဒ္ဂေတ်သ္ပ ပွမနှဴရဴဇကုကာယဟေၚ်ရောၚ်။ ပ္ဍဲအရာ ပွမရပ်တဲလေဝ် သာယျေန် မ္ဂးဂှ် တဲ မ္ဂးဂှ်တုန် သ္ပတမ်နူတၚ်တဲတုဲ အဝယ်လစှ်ေဇကု ဍေံဒစဵုကဵုစိုပ်တၞုၚ်သၞေမ်တဲရောၚ်။ တၞဟ်နပွမသိပ်ဂၠိပ်ဒ္ဂေတ်မယုတ်မာဂှ် သာယျေန်တဴ ပွမရပ် ပ္ဍဲလတူဇုတ်ကၞၚ်ကအ်ၜါ ကေုာံသၟဝ်ဗၞဳအဝဏ်တၚ်က္ၜံၚ်ၜါမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ထုလ္လစ္စယ်ရ။ ပွမရပ်တၞုၚ်မုဟ်သ္ၚာလေဝ် သာယျေန် မ္ဂးဂှ် တၞဟ်နပွမသိပိဂၠိပ်ဒ္ဂေတ်မယုတ်မာဂှ် သာယျေန်တဴ ပွမရပ်ယာတ်ဗိုက်ကီု ယာတ်လတက်ကီုမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ထုလ္လစ္စယ်ရ။ မွဲစွံလေဝ် ဒတူ မ္ဂးဂှ် တၞဟ်နပွမသိပ်ဂၠိပ်ဒ္ဂေတ်မယုတ်မာဂှ် ဒတူတဴ ပ္ဍဲအပ္ဍဲၜါဟတ်မွဲဍတြုံမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ထုလ္လစ္စယ်ရ။ မွဲစွံလေဝ် ဟီုဂလာန် မ္ဂးဂှ် တၞဟ်နပွမသိပ်ဂၠိပ်ဒ္ဂေတ်မယုတ်မာဂှ် သီုမဒတူတဴဒၟံၚ်ပ္ဍဲအပ္ဍဲၜါဟတ်မွဲဍ တြုံ ဟီုဂလာန်မ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ထုလ္လစ္စယ်ရ။ ဌာန်သၟောဲကြန်လေဝ် အာ မ္ဂးဂှ် တၞဟ်နပွမသိပ်ဂၠိပ်ဒ္ဂေတ်မယုတ်မာဂှ် တြုံဂှ် “ဩဝ်ကၠုၚ်ဌာန်မဟိမုဝွံညိ” ရဴဝွံ ချိၚ်ဖာပ်တုဲ အာမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ဒုက္ကဋ်ရ၊ ဇၟာပ်ဂါမ်ဇိုၚ် ဇၟာပ်ဂါမ်ဇိုၚ် ဒးအာပတ်ဒုက္ကဋ်ရ၊ အာစိုပ်အပ္ဍဲၜါဟတ်မွဲဍ တြုံမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ထုလ္လစ္စယ်ရ။ ပွမတြုံကၠုၚ်တူရူလေဝ် သာယျေန် မ္ဂးဂှ် တၞဟ်နပွမသိပ်ဂၠိပ်ဒ္ဂေတ်မယုတ်မာဂှ် သာယျေန်တဴ ပွမတြုံကၠုၚ်တူရူမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ဒုက္ကဋ်ရ၊ လုပ်အာမပ္ဍဲၜါဟတ်မွဲဍ တြုံမ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ထုလ္လစ္စယ်ရ။ ဌာန်ဂြောန်ဗ္ဒန်လေဝ် ဗက်လုပ် မ္ဂးဂှ် တၞဟ်နပွမသိပ်ဂၠိပ် ဒ္ဂေတ်မယုတ်မာဂှ် ပ္ဍဲအယာံမာတ် မလုပ်အာဌာန်ဂြောပ်ဗ္ဒန်မမိက်ကဵုမွဲမွဲဂှ် ဒးအာပတ်ထုလ္လစ္စယ်ရ။ ဇကုလေဝ် ပြာပ်ဏာဇရေၚ် မ္ဂးဂှ် တၞဟ်နပွမသိပ်ဂၠိပ် ဒ္ဂေတ်မယုတ်မာဂှ် သီုမဒတူဒၟံၚ် ပ္ဍဲအပ္ဍဲၜါဟတ်မွဲဍ တြုံ လၟောဝ်ဏာဇကုဇရေၚ်မ္ဂး၊ ဒးအာပတ်ထုလ္လစ္စယ်ရ။ ခမဳဗြဴဝွံလေဝ် မ္ဂးဂှ် ထံက်ရံၚ်ကဵုခမဳဗြဴ မအာစိုပ်ပါရာဇိကမဒှ်ကိုပ်ကၠာတုဲ ဂပ်ဝ်သ္ဂးရ။ ဒးအာပတ်ပါရာဇ်ရ မ္ဂးဂှ် ဗွဲဥပမာတုန် တၞံတာကအ်ပိုတ်အာတုဲ သၟဟ်ညံၚ်ရဴတၞဟ်နပွမကလေၚ်ကၠုတ်ဍိုပ်ဍဴမွဲလှ်ေပၠန် ဟွံထေက်ကီု တုပ်သၟဟ်သာ်ဝွံရ ခမဳဗြဴဂှ် ကဵုပေၚ်တဴဝတ္ထုဟိုတ် မရနုက်ကဵုဒ္စာံမ္ဂး ခမဳဗြဴဟွံသေၚ်ရ၊ တၞောဝ်ကျာ်ကောန်သၟိၚ်ဗြဴသာကျဝၚ် ဟွံသေၚ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကော်ခဴဂး အာစိုပ် ပွမကျနူသာသနာရ။ ပ္ဍဲအရာ ဟွံမွဲကဵုပွမပံၚ်ဖက် ကေုာံခမဳဗြဴခိုဟ်ဆာဲဂမၠိုၚ်မွဲစွံဂှ် ပွမပံၚ်ဖက်မ္ဂးဂှ် ပွမသ္ပဝိနယ်ကမ်မွဲစွံ ပွမစၞောန် (ဖ္ဍောတ်) ပါတိမုက်မွဲစွံ ပွမဒ္ဂေတ်လ္ၚတ်ပဒတဴမွဲစွံရောၚ်၊ သီုဖအိုတ်ဝွံ ပွမပံၚ်ဖက်မ္ဂးရ၊ ပွမပံၚ်ဖက်ဂှ် ဟွံမွဲမွဲစွံ ကေုာံခမဳဗြဴမစှ်ေပါရာဇိကဂှ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကော်ခဴဂး “ဟွံမွဲကဵုပွမပံၚ်ဖက် ကေုာံခမဳဗြဴခိုဟ်ဆာဲဂမၠိုၚ်မွဲစွံ” ရ။ ၆၇၇။ ကုခမဳဗြဴမဟွံမွဲကဵုစိုတ်စေတနာ ခမဳဗြဴမဝိုတ်အာသတိ ခမဳဗြဴမဟွံတီ ခမဳဗြဴမဟွံသာယျေန် ခမဳဗြဴမကြအ်ဥမ္မတ် ခမဳဗြဴစိုတ်ကလှ်လဖှ် ခမဳဗြဴယဲဝေဒနာပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ခမဳဗြဴကလိလောန်ကၠာတဲဂှ် ဟွံဒးအာပတ်ရ။ စတုတ်ထပါရာဇိက သိက်ခာပိုဒျ တဲုရ။ − ယွံတၠနာဲဗြဴတအ် ဂပ်ဝ်စၞောန်ထ္ၜးကဵု ပါရာဇိကအာပတ်ဂမၠိုၚ်ဒ္စာံပြကာ ဗွဲသရုပ်အိုတ်တုဲရ၊ ယြဴခမဳဗြဴမွဲ ပၞောဝ်အာပတ်ပါရာဇိကဂမၠိုၚ်ဒ္စာံဂှ် အာစိုပ်အာပတ်မွဲမွဲမ္ဂး ပ္ဍဲအခိၚ် (ဃောဒှ်ခရှ် သာမဏဳဗြဴ သိက္ခာမာန်) ကၠာတေံ သၟဟ်ညံၚ်ရဴဟွံကလိဂွံ ပွမပံၚ်ဖက်ဆက်ဆောံမွဲစွံ ကေုာံခမဳဗြဴဂမၠိုၚ်ကီု တုပ်သၟဟ်သာ်ဂဋ္ဌှ် ခမဳဗြဴဂှ် ပ္ဍဲအခိၚ်ကြဴ (မအာစိုပ်ပါရာဇိကတုဲ) လေဝ် ဟွံကလိဂွံပွမပံၚ်ဖက် ဆက်ဆောံမွဲစွံ ကေုာံခမဳဗြဴဂမၠိုၚ်ရ၊ အာစိုပ် ပွမကျာနူသာသနာရ၊ ဟွံမွဲကဵုပွမပံၚ်ဖက်မွဲစွံ ကေုာံခမဳဗြဴခိုဟ်ဆာဲဂမၠိုၚ်ရ။ ပ္ဍဲအာပတ်ပါရာဇိကဂမၠိုၚ်ဒ္စာံဂှ် သၟာန်နာဲဗြဴဂမၠိုၚ်ရ၊ သအးဇ္ၚးနူအာပတ်အိုတ်ရဟာ၊ မရနုက်ကဵုၜါဝါလေဝ် သၟာန်ရ၊ သအးဇ္ၚးနူအာပတ်အိုတ်ရဟာ၊ မရနုက်ကဵုပိဝါလေဝ် သၟာန်ရ၊ သအးဇ္ၚးနူအာပတ်အိုတ်ရဟာ၊ နာဲဗြဴတအ်ညးဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲအာပတ်ပါရာဇိကဂမၠိုၚ်ဝွံ သအးဇ္ၚးနူအာပတ်အိုတ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒၟံၚ်သ္ၚိတ်သ္ၚိတ်ဇြဇြအိုတ်ရ၊ ရဴဝွံ နဒဒၟံၚ်သ္ၚိတ်သ္ၚိတ်ဇြဇြဂှ် ဂွံသမ္တီကေတ် ဒဒှ်မသအးဇ္ၚးနူအာပတ်ဝွံရ။ ဘိက္ခုနဳဘၚ် ခဏ်ပါရာဇ် တုဲရ။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]]) ၀၇:၂၃၊ ၁၂ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630) == ဂမ္တဴဂၠးတိဂှ် ထိၚ်မာန်၊ ပေဲါပၞာန်ဂှ် ထိၚ်ဟွံမာန် ဒဵုဗျု ဂိတုနောဝေမ်ဗာ ၁၂၊ တ္ၚဲသိုက်၊ ၂၀၂၁ == ဂမ္တဴဂၠးတိဂှ် ထိၚ်မာန်၊ ပေဲါပၞာန်ဂှ် ထိၚ်ဟွံမာန် ဒဵုဗျု ဂိတုနောဝေမ်ဗာ ၁၂၊ တ္ၚဲသိုက်၊ ၂၀၂၁ ပ္ဍဲကဵုပရိုၚ်တ္ၚဲဏံ ဂွံလ္ၚတ်ကေတ်ဂှ် မွဲလပါ်ဂှ် ဂပ်ဝ်ဒးမိပ်၊ မွဲလပါ်ဂှ် ဂပ်ဝ်ဒးဒှ်ဓဝိၚ်- ထေက်ကဵုဒးမိပ်ဂှ်တုန်၊ ဍုၚ်ကြုက်ကဵုအ မေရိကာန် ပံၚ်တဲက္ဍိုက်ပ်တုဲ ကလိဂွံတၚ်တုပ်စိုတ်တုဲ လလောၚ်တြးပတိတ်ဏာ စပ်ကဵုအခန်သွက်ဂွံလုပ်အာပေဲါဗတိုက်ကဵု ရာသဳ ဥတုဂၠးတိပိုဲ မပြံၚ်လှာဲအာမံၚ်လပါ်ဂမ္တဴ ပ္ဍဲကောံဓရီုဇၞော် ယူအေန် စပ်ကဵုရာသဳဥတုဂၠးတိဝွံဂှ်ရ။ ဂွံညာတ်ကေတ်မိၚ် ကေတ် ညးတအ်မဟီုမလလောၚ်တြးတအ်ဂှ်တုဲ အလုံဂၠးတိမွဲ ဒုၚ်တၠုၚ်အိုတ်ဂှ်တုဲ လညာတ်ညးတအ်ၜါဍုၚ်မပါ်ခြာတုဲ မတုပ် သၟဟ်မံၚ် ဗီုသၞညးသကအ်တအ်ဂှ် ညးတအ် ၚိတ်လဝ်ဂှ်တုဲ စပ်ကဵုကိစ္စကေၚ်ကာအန္တရာဲအလုံဂၠးတိဏံ ညးတအ်ၜါဍုၚ် မဒှ် ဍုၚ်ဇြဟတ်ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏံ ပံၚ်တဲဂစာန်လွဳပရာအာမာန်ဂှ် ဍေံဒှ်လက်သန်ခိုဟ် သွက်ဂၠးတိရောၚ် ညာတ်ကေတ်အိုတ်ဂှ် တုဲ နူဂကောံဍုၚ်အဳယူတံလေဝ် ဟီုဒုၚ်တၠုၚ်လဝ်ကီုရောၚ်ဂှ် ဂွံဗှ်ကေတ် ပ္ဍဲဌာနပရိုၚ်အေဝ်ဂျာဇြဳရာ ပ္ဍဲနောဝေမ်ဗာ (၁၀)ဂှ်ရ။ ပြသၞာအကြာညးတအ်ၜါဍုၚ်ကဵု ပြသၞာအလုံတၞောဝ်မၞိဟ်တအ် မဒးဆဵုဂဗမံၚ်တအ်ဂှ် ဟွံတုပ်သၟဟ်ရောၚ်ဂှ် ညးတအ်တီကေတ် တုဲ ရံၚ်ကဵုဂုန်ဖဵုအလုံဂၠးတိမွဲ ဍေံမဟွံသေၚ်ကဵုဆဍုၚ်ဇကုမွဲဓဝ်တုဲ ညးတံလုပ်ကေတ်တာလျိုၚ်မွဲဣဝဵုမွဲဒလေၚ်ပေၚ်ၚ်ဂှ် ဍေံဒှ် ဟိုတ်ဂၠးတိပိုဲ ဂွံတဝ်အာလပါ်ခိုဟ် ပ္ဍဲအရာဖအောန်ဖျေံဓါတ်ဂီုဂမ္တဴဂၠးတိပိုဲဝွံရောၚ်။ သကိုပ်ဝန်ဇၞော်ကုလသမဂ္ဂ နာဲအေန်တိုဝ်နဳ ယော ဂူတရာတ်လေဝ် ဟီုဒုၚ်တၠုၚ်ဂလာန်မိပ်စိုတ်နဒဒှ် “လဂါံဇိုၚ်ကိစ္စဇၞော် important step” ပ္ဍဲအရာလုပ်ပေဲါဗတိုက်ကဵု အန္တရာဲရာသဳဥတုမပြံၚ်လှာဲမံၚ်ပ္ဍဲဂၠးတိပိုဲဝွံရောၚ်။ ဍုၚ်ဇၞော်ၜါဝွံ ဒှ်ဍုၚ်မကဵုမံၚ်အန္တရာဲကဵုအလုံညးဂၠးတိမွဲ ပ္ဍဲအရာစပ်ကဵုပြောဟ်ပတိတ်မံၚ်ဓါတ်ဂျိ ဗၞတ်ၜိုတ်(၄၀) က္ဍိုပ်ကၠံကီု ရောၚ် ဂှ်လေဝ် ပိုဲတအ်လ္ၚတ်ကေတ်မာန်ကီုရ။ ယဝ်ရညးတအ် ဟွံကေတ်တာလျိုၚ် အဓိကမဂး ဟွံတိတ်ဗၠးနူဂမျိ ညးလိုက် ဂၠးတိ တအ်ကီုရောၚ်။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ကိစ္စဏံ ပိုဲတအ် ဒးတၚ်ဂုန်ကဵုညးစၞးအမေရိကာန် နာဲဂျန်ကေဝ်ရဳကီု၊ ညးစၞးဍုၚ်ကြုက် နာဲဇြဳ ယှေန်ဟဲကီုရောၚ်။ ညးတအ်ၜါတၠဂှ် ဒှ်ညးစၞးမကေတ်မံၚ်တာလျိုၚ် သွက်ရာသဳဥတုဂၠးတိ ပ္ဍဲအရာသ္ပစၞးကဵုဍုၚ်ညးတအ် ဂှ် ရောၚ်။ “ဍုၚ်ကြုက်ကဵုအမေရိကာန် လၟုဟ်ဏံ သွက်ဂွံပံၚ်တဲအာညးသကအ်ကြပ်ပ် ပ္ဍဲအရာဂွံကော်ဆဴအာ ကဵုပြသၞာပိုဲမၞိဟ်တအ် မဒး ဆဵုဂဗမံၚ်ဇၞော်အိုတ် မတွံဂး အခက်အခုဲရာသဳဥတုဂှ်တုဲ အရာဝွံ ဍေံကိတ်ညဳမံၚ်ကဵု ဟိုတ်ပိုဲဂွံဒးကၠုၚ်စိုပ်ဒၞာဲသဳအိုဝ်ပဳ COP – conference of the parties (သဘၚ်သဳကၠဳဇၞော် စပ်ကဵုရာသဳဥတုဂၠးတိ) ဝွံဂှ်တုဲ အဲဒုၚ်တၠုၚ်ဏာကဵု လိက်ပံၚ်တဲလလောၚ် တြးညးတအ် ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရောၚ်။ ဣဏံဂှ် ဒှ်ပရိုၚ်ခိုဟ်မွဲ သွက်ပိုဲတအ်ရောၚ်” ဂလာန်မြဴသာ်ဝွံ နာဲဖရေန် တေမ်မာမာန် မစိုန်ဒှ်တဴဒုတိယဥက္ကဌ သၟိၚ်ဇၞော်ကမ္မယှေန်အဳယူ ပ္ဍဲအရာမဆေၚ်စပ်ကဵုကေၚ်ကာရာသဳဥတု(Frans Timmermans, the European Commission’s executive vice president for the European Green Deal) ဂှ် ဟီုလဴထ္ၜးလဝ်ကဵု ဌာန ပရိုၚ်ဂၠးတိဂှ်ရောၚ်။ ပ္ဍဲတ္ၚဲဝွံ ဌာနပရိုၚ် The Guardian လေဝ် ဟီုဗၟံက်လဝ် ဗီုသမ္မတဍုၚ်ကြုက် နာဲဇြဳဂျေန်ပေန် မဟီုကဵုလဝ်သတိ စပ်ကဵုဓဝိၚ် သောက ဖေက်ပ္ဍဲဒေသအာယှဖသဳဖိတ် ကလေၚ်ကတဵုဒှ်ပၞာန် ညံၚ်ရဴခေတ်ကာလပၞာန်ဂံက်၊ ဖေက်ဍုၚ်မွဲကဵုမွဲ ကတဵုဒှ် ပဋိပ က္ခသေက်ဇဵုညးသကအ်ရောၚ်။ ပ္ဍဲကဵုက္ဍိုက်လိက်ပရိုၚ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် Xi Jinping warns against return to Asia-Pacific tensions of cold war era မြဴသာ်ဝွံတုဲ ၊ ပ္ဍဲပိုဒ်လိက်မွဲဂှ် ချူလဝ် အတိုၚ်ဗွဲသၟဝ်တေံသာ်ဝွံပၠန်ရ။“The Asia-Pacific region cannot and should not relapse into the confrontation and division of the cold war era.” ညံၚ်ဒေသဝွံ ဂွံက လေၚ်ကတဵုဒှ်ပၞာန်ပၠန်ဂှ် အမေရိကာန် က္ဍိုက်ပ်တုဲ ဖန်က်ပထုဲမံၚ်ဖေဝ်ရောၚ်ဂှ်လေဝ် ရံၚ်ကဵုဂလာန်ညးဂှ်မဂး ညးဂၠးတိတအ် တီကေတ်မာန်ရ။ ကြဴနူအမေရိကာန် က္ဍိုက်ပ်ဒက်ပတန်ဂကောံမဟာမိတ်ဂမၠိုၚ် မပါလုပ်လၟိဟ်သီုဍုၚ်ဂလာအိန္ဒိယကီု၊ အဝ်သတြေလျကီု၊ ဂျပါန်ကီုဂှ်တုဲ နကဵုဍုၚ်ကြုက် ကတဵုဒှ်ဂဝိၚ်သောကရောၚ်။ စပ်ကဵုပဋိပက္ခထာဲဝါန်ဂှ်လေဝ် ဍေံဒှ်ဟိုတ်ဒေ သဍုၚ်အာယှဂမၠိုၚ် ဂွံထုဲထံၚ်ပရေၚ်ပၞာန်ကီုရောၚ်။ နကဵုဍုၚ်ကြုက် ဍေံဒှ်ကၠုၚ်သၞကဵုဂကောံဍုၚ်မဟာမိတ်ကွိတ် (Quad) ခ္ဍၚ် ညးတအ်ဒးဂၠာဲဍုၚ်မဟာမိတ် သွက်ဂွံစၞေဟ်ပလန် ခ္ဍၚ်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲဂှ် ဍုၚ်ပိုဲ သွက်ဂွံဒးဗက်လကြဴဍုၚ်ကြုက်မာန်ရောၚ်ဂှ် ဟီုမာန်ရ။ အလဵုပၞာန်ဗၟာတအ် ဗက်လကြဴလပါ်ဍုၚ်ကြုက်၊ အလဵုအသဳပြိုၚ်ပကာန်အေန်ယူဂျဳတအ်၊ ဂကောံရပ်လွဟ်မဒိုအ်လဝ်ပန်ပှော် မချုက်လိက်ကသုက်အေန်သဳအေတအ်ဂှ် ဗက် လကြဴမဟာမိတ်ကွိတ်တအ်ဂှ်မဂး ပဋိပက္ခဍုၚ်ပိုဲဂှ် ဍေံဒှ်ဟိုတ်သ္ဂောံဂၠိၚ်သ္ၚောဲမာန်ရောၚ်ဂှ် တော်ဆကေတ်မာန်ရ။ လစွံစိုတ် အကြာဂကောံဍုၚ်အာဇြဳယာန်တအ်လေဝ် ထကးပြးတိတ်အာမာန်ကီုရ။ ပ္ဍဲဂကောံဍုၚ်တအ်ဝွံ ဍုၚ်လ္ၚဵုဂှ် ဒးဒုၚ်အုပ်ဂလီုလဝ် နကဵုအဝဵုဍုၚ်ကြုက်လေဝ်ကီု၊ အမေရိကာန်လေဝ်ကီုဂှ်တုဲ ၜိုန်ရပဝ်လဇြဳညးတအ်မသုန်တၚ်တအ်ဂှ် အလုံလိုက်မွဲဒုၚ်တဲ မာန်ကီုလေဝ် ဆဂး စပ်ကဵုလညာတ်သဳကၠဳပညဳပညပ်ဂၠာဲသွဟ်တအ်ဂှ် လပါ်ရဲအေန်ယူဂျဳတအ် ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်လဝ်ဟွံမွဲရောၚ်ဂှ် လိက်လညာတ်တၠဂုန်အစာရာဝိက ချူဗၟံက်လဝ်နွံရ။ ကုအလဵုအသဳပၞာန်ဂှ် ညးတအ်တက်ကျာဟွံမာန်၊ အဇာဂှ် စၞးဂှ် ဒးဗတိုက် သအးကၠေံရောၚ်ဂှ် ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်လဝ်လညာတ်သာ်ဝွံဂှ်တုဲ ကုခမဳသၚ် မနွံကဵုလညာတ်လပါ်ပၞာန်တအ်ဂှ်လေဝ် ညးတအ် ကၠတ်ပန်ဂစိုတ်မံၚ်ကီုရောၚ် ပရိုၚ်ဘာသာဗၟာတအ် အကြာဏံ ချူဗၟံက်လဝ်နွံရ။ ကုခမဳသၚ် မနွံကဵုလညာတ် ဟွံတုပ်ကဵုဇကု တအ်ဂှ်လေဝ် သ္ဍာံပန်ဂစိုတ် ကၠတ်ဂစိုတ်တဴကီုဂှ် ပိုဲတအ် ဒှ်သတ်မၞိဟ်မဓဇန်လောန်အာနူဗၞတ်ရ။ ပ္ဍဲတွဵုရးကရေၚ်ဍာဲဂှ် ပူဂဵုဟွံ ကေၚ်ဒစဵုဒစး ပစူလပုဟ်တဲပိတၞုၚ်တအ်ဂှ် ဂြိပ်ဒဴလုပ်မံၚ် ပ္ဍဲဗဒိုပ်ညးဒဴပၞာန်ညးတအ်ဟွံဂွံ၊ ထ္ၜးဟိုတ်ညးတၟုတ်ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် လုပ်ထုဲမံၚ်ဂှ်တုဲ တးပဲါကၠေံ ဟွံကဵုအခေါၚ်၊ ညးမဒဴပၞာန်တအ်ဂှ် ဒဒိုက်မွဲစိုပ်ဒဒိုက်ၜါရ။ ပရိုၚ်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ်ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲနောဝေမ်ဗာ ၁၂ဂှ်ရ။ လၟုဟ်ဝွံ ပေဲါဗတိုက်လ္ၚဵုဂှ် ဒပ်ပၞာန်အလဵုအသဳတအ်ဟာ၊ အေန်ယူဂျဳတအ်ဟာဂှ် ပါ်ပဲါဟွံဒးအိုတ်ဂှ်တုဲ ဒုၚ်တၠုၚ် ညးတအ်လေဝ် ဒးဒုဟ်၊ ပဲါတးညးတအ်လေဝ် ဒးဒုၚ်ဂစိုတ် ဒှ်မံၚ်အကာဲအရာသာ်ဂှ်တုဲ ညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ဂှ် ဒှ်မံၚ်အဓိပဲါ ပဲါလံက်ကွတ်ဒးလံက်ဂၞၚ်ရောၚ်။ တုပ်သာ်ဂှ်ကီု ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲဝွံပၠန် ဘာညးမရှေ်သှေ်ကျာ်ခရေတ်တအ် ပ္ဍဲတိဍာ်ဍုၚ်ချေၚ်တအ်ဂှ် ဗၞတ်ၜိုတ်၂၂ဘာ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ပလီုပလာ်ကၠေံပၠန်ရ။ လအာသာ်ဝွံ ကၠာကၠာတေံ သၞာံမဟွံလအ် ပ္ဍဲတွဵုရးရခေၚ်ဂှ် သၚ်ရခေၚ်တအ် ဒးဒုၚ်ပတိုန်ဒုဟ် ဆက် ဆောံကဵုပၠန်ဂရးရပ်လွဟ်အေအေတအ်တုဲ ဒးဒုၚ်ရပ်ဂှ်လေဝ် နွံဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ခေတ်ဂှ်ဒှ်ခေတ်ကာလအေန်အေဝ်ဒဳ မအုပ်ဓုပ် လဝ်ရောၚ်။ ပြဝမဓဇန်ကြမ်လတူညးဟွံမွဲကဵုဒုဟ်တအ်ဂှ် အလဵုအသဳဗၟာလဵုတိုန်န် ကၠောန်သ္ပမံၚ်ဟဂှ်ရ။ ဗွဲတၟေၚ် ဘာလ ကျာ် ဗုဒ္ဓဘာသာကီု၊ ဘာလ္ၚောဝ်ကျာ်ညးဘာသာမပ္တံခရေတ်တအ်ကီု ယဝ်ရဆက်စပ်မံၚ်ကဵုကောန်ဂကူတအ်မဂး ဒးဒုၚ်ပ လီုပလာ် အိုတ်ရ။ ညးမဒှ်ဂလာရောဟေန်ဂျာတအ် ဂၠိုၚ်ကဵုစှော်ကိုတ် အာစိုပ်ဒဒိုက် ဒးဒုၚ်ဂစိုတ်စံၚ်ကွာန်၊ ပလီုကောန်သမ္ဘာ သီုဒးဒုၚ် ထ္ဍေၚ်ပတိတ်နူဍုၚ်ကီုလေဝ် ဇကုအံၚ်ဆာန်စုကျဳ လုပ်စမံၚ်လပါ်ဒပ်ပၞာန်ဗၟာညးတုဲ ဂြောပ်ဗဒန်တဴဒုဟ်အိုတ်ဏီဂှ်ရံၚ် ကေတ်မ ဂး ကောန်ဍုၚ်ဗၟာတအ် က္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူဗၟာတအ် ဓဇန်လောန်တဲရ။ ရံၚ်ကဵုဥပ္ပတ္တိမကတဵုဒှ်မံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်ပိုဲဇေတ်တ်ဂှ်မဂး ကမၠောန်ဍေံမဒှ်လလေၚ်ကဵုညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ဂှ် အုပ်ဂလီုဂွံလဝ်ပေၚ်ၚ်ဂှ်တုဲ အလဵုအသဳပၞာန်လေဝ် ပလီုပလာ် ဓဇန်ဇြက်ဟီုဟၟဲ၊ ရဲအေန်ယူဂျဳတအ်လေဝ် ပလီုပလာ် ဓဇန်တဲလတူ။ ဂကောံကောန်ဍုၚ်အ ရၚ်တအ်လေဝ် လုပ်စလပါ်ပၞာန်ကီု၊ လပါ်အေန်ယူဂျဳကီု နွံတဴနာနာသာ်ဂှ်တုဲ လညာတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်၊ လညာတ်ဂွံပညဳပ ညပ်သွက်ဍုၚ်ကွာန်ဂွံၜိုဟ်သြိုဟ်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲဆကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ညိညဟေၚ်နွံတဴဂှ်တုဲ ဍုၚ်ပိုဲ အဃောဂၠံၚ်ကၠေံမံၚ်ရောၚ် ဟီုမာန်ရ။ ပ္ဍဲဍုၚ်ဇၞော်ဇၞော် ညံၚ်ရဴလဂုၚ်တအ်၊ အၚ်ဝတအ်၊ သေတ်ကါၚ်တအ်ဂှ်လေဝ် အကာဲအရာကြပ်တုပ်မံၚ်ကဵု သဳရဳယျာ ကၠာတေံရ။ လၟုဟ်ဝွံဍုၚ်သဳရိယျာသ္ၚိတ်ဇြမံၚ်ကီုလေဝ် ဆဂးဍုၚ်ပိုဲဂှ် ကြပ်ဂွံမံၚ်ချာမ် ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်ရောၚ်။ ဝါဒပလီုပလာ် နူလ ပါ်အလဵုအသဳပၞာန်ကီု၊ အေန်ယူဂျဳကီု ကၠောန်မံၚ်ပေၚ်ၚ်တအ်ဂှ် ဆလအ် ဂွံဒိုအ်ကၠေံမာန်ဂှ်ရော ယဝ်ရပိုဲသၟာန်ရံၚ်မဂး အခိၚ်ဝွံ ဒှ်အခိၚ်အဃောစိုပ်မံၚ်သဂါဗတံရောၚ် ယဝ်ရဟီုမဂး ဟွံဗၠေတ်ရ။ အနာဂတ်ဂတပြဟ်ဟ်ဝွံ ဂွံခိုဟ်တိုန်ဂှ် စၟဳဟွံညာတ်ရ။ လညာတ်မဓဇန်ကြမ်ကြဂှ် ဒှ်လညာတ်မပၠေၚ်ကၠေံတသိုက်ပိုဲမၞိဟ်တအ်မွဲရောၚ်ဂှ် ဗွဲယျေဘူယျဟီုမာန်ဂှ်တုဲ လညာတ်ဏံ ပ္ဍဲဍုၚ်ပိုဲ ရဲဂကောံတအ်ဂှ် ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်လဝ်ပေၚ်ၚ်ဂှ်တုဲ ပရိုၚ်မဆက်စပ်ကဵုပွမဓဇန်ကြမ်ကြတအ်ဂှ် ပ္ဍဲဌာနပရိုၚ်ဗတ်ဘာသာဗၟာ ပ္ဍဲဗဳဗဳဇြဳတအ်၊ ဗဳအိုဝ်အေတအ်ဂှ် ဂတဏံ ဒဵုကဵုဗှ်ဗက်ဟွံမာန်ဒှ်မာန်ရောၚ်။ ကြုက်ကဵုအမေရိကာန် ဟွံပြေပြံၚ်ခ္ဍၚ် သွဟ်ဍေံမတဝ်အာကဵုၜိုဟ်လလမ်ဍုၚ်ပိုဲ သ္ၚောဲအာခ္ဍၚ်ဂှ်တုဲ ယူအေန်လေဝ် မူပကဵု ဟွံမာန်၊ အာဇြဳယာန်လေဝ် မူဖန်က်ကဵုဟွံတုဲရ။ အလဵုအသဳပၞာန်ကဵုအေန်ယူဂျဳလေဝ် ဝေၚ်ပြိုၚ်ဓဇန်ညးသကအ်သၟးဂှ်တုဲ လအ် အာခ္ဍၚ် ညးဍုၚ်ကွာန်တအ် ဒဒိုက်ဇၞော်ခ္ဍၚ်ရ။ အကြာဏံ ဂကူဝတအ်၊ ဂကူရခေၚ် မတန်တဴပ္ဍဲတိဍာ် ဒၞာဲအဝဵုအေအေတဴ တအ်ဂှ် ဒဒိုက်အောန်အိုတ် ဟီုကြပ်ဂွံမံၚ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ ဗွိုၚ်ဇကု ၜိုန်ရဍောတ်ကီုလေဝ် တိဍာ်ဇကုကဵုဇကု အဝဵုအုပ်ဓုပ်ဇကု ကဵုဇကုမဂး ခိုဟ်အိုတ်ရောၚ်ဂှ် ရံၚ်ကဵုဒဒှ်ရဲမတန်တဴပ္ဍဲတိဍာ်တအ်ဂှ်ကီု၊ ပ္ဍဲတိဍာ်အဝဵုဗော်ဍုၚ်မန်တၟိတဴတအ်ဂှ်ကီုမဂး တီကေတ် မာန်ရ။ သွက်ရဲမတန်တဴပ္ဍဲတိဍာ်တအ်ဂှ် ဂဥုဲစဵုဒၞာလေဝ် ကလိဂွံမံၚ်၊ ဒှ်ကၠုၚ်ယဲမဂး ဂွံအာလွဳလွတ်ပ္ဍဲရုၚ်ဂဥုဲဂှ်လေဝ် ခက်ခုဲ အောန်ရ။ သ္ၚိဇကုဍောတ်သွတ် မသိုၚ်ခၞံလဝ်အဆံၚ်ဟွံစိုပ်လဝ်ကဵုဒှ်ကၠာရ ယဝ်ရတိတ်ဗၠးမံၚ်နူဘဲအန္တရာဲၜိုဟ်ဂံက်ဂမ္တဴ၊ ဂဂဳအ ယဴတအ်ဂှ်မဂး ဂွံတိက်မံၚ်ၜိုဟ်ဟ် ဗွဲတသိုက်မာန်ကီုရောၚ်။ ဂွံလဝ်သ္ၚိခိုဟ်ဟ်တုဲ ဒးဗက်အောပ်တိက်မံၚ်ကီု၊ ဒးဂွိၚ်ဖေက် မံၚ်ကဵုညးကၠုၚ်စံၚ်ပလီုပလာ်ကီုမဂး ဟွံကလိဂွံတသိုက်စိုတ်ရ။ ။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]]) ၀၇:၀၁၊ ၁၃ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၁ (+0630) == ပရေၚ်ဂကူ ပရေၚ်တဲသွက်ရဲဆာန်ဂကူမန် == ဂလာန်ပရၚ်တဲ သွက်ရဲဆာန်ဂကူမန် အလန်ဒုတိယ ဥက္ကဌဇၞော်ဂုဏ်တၟေၚ်➲နာဲဟံသာ(ကော်ခဴစ) အ္စာကၞေဟ်➲ၜိုပ်ဍာဲ ယၟုလိက် - ဂလာန်ပရၚ်တဲ သွက်ရဲဆာန်ဂကူမန် ကၞေဟ် - ၜိုပ်ဍာဲ (ဥက္ကဌဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ- အ္စာနာဲဟံသာ) အစဳအဇန် - တရဴအအာ ဂတိုပ်ဒဳဇြောၚ် - ဇဝ်ဝဳနန် (Jaw V Non) ကောန်ပျူတာ - ခေတ်လိုက် သၞာံတက်ပ္တိတ် - 30.1.2022-၁၃၈၃ သၞာံ။ ဂိတုပုဟ်(၁၄)စွေက် တက်ပ္တိတ်အလန် - ဒုတိယ လၟိဟ်အုပ် - ၁၀၀၀၀အုပ် ညးတၠဒါန် - မဒါန်ကောန်ဂကူမန် ဂလာန်ပရၚ်တဲ သွက်ရဲဆာန်ဂကူမန် ဂလာန်ညးဇန်လိက် လိက်အုပ်ဍောတ် “ ဂလာန်ပရၚ်တဲ သွက်ရဲဆာန်ဂကူမန် ” ဝွံ ရန်ကဵုသၟတ်မန် အဝဲမံၚ်ဘာအဝဲဇူဘာတၟိတၟိတအ် သွက်ဂွံတီအာ ပရေၚ်ဂကူ၊ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်၊ ပရေၚ်ပၞာန်၊ ပရေၚ်အာက္ဍိုပ်၊ ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ ပရေၚ်မန် ပ္ဍဲအဝၚ်တိက်တအ် ၜိုတ်ဒးရးပြဟ်ဟ်မာန်တုဲ ဂလာန်တၚ်ဏှ်နွံကဵုရှ်သာတအ်ဂှ် ၜိုတ်ကပှ်ဂၠာဲ ချပ်ဗစာဂွံ ချူဇန်တက်ပ္တိတ်ဏာရ။ ဂလာန်တအ်ဏံဂှ် တိတ်ကၠုၚ်နူက္ဍဟ် ညးဇန်လိက်ဖအိုတ် ဟွံသေၚ်၊ ဂလာန်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် နွံပ္ဍဲလိက်ဂွံကေၚ်ဗှ်တၚ် နၚ် ဇကုစှ်ေစိုတ် ဒုၚ်တဲ မာန် ဒှ်ဂုဏ်ဖဵုကုဂကူမန်ဟေၚ် ရုဲစှ် ချူပြေၚ်တက် ပ္တိတ်ဏာရောၚ်။ သၟတ်မန်ညးဂွံဗှ် ဂွံတီကေတ်ဂလာန်တအ်ဏံ အနာဂတ်ဂတတေံ ကဵုဂွံဒှ်ညးဆာန်ဂကူမန် ညးကၠောန်ပရေၚ်ဂကူမန် ညးအာက္ဍိုပ်ကမၠောန်ပရေၚ်ဂကူမန်မာန်ညိ။ ✍ၜိုပ်ဍာဲ✍ (၁) ပရေၚ်ဂကူ ၁။ ဂကူမွဲမွဲဟီုဂှ် ဂကောံမၞိဟ် မံၚ်စံၚ်တန်တဴကၠုၚ်လဝ်မွဲစွံလအ်လ ကဵုသၞာံအခါ (လ္ၚီသၞာံ -ဠက်သၞာံ) အရေဝ် -လိက် - ယေန်သၞာၚ်အခိုက် ကၞာတုပ်၊ ကံကုသဵုဆက်စပ် (အခေါၚ်အရာ သၠဲလး/ဍန်ဂြက်တုပ်) တအ်ဂှ် ဒှ်မွဲဂကူရ။ ၂။ ဇုဇဗဴလပိုဲနူကၠာကၠာတေံဂှ် ဟိုတ်နူညးတအ် ဟိုတ်နူမံၚ်စံၚ်တန်တဴကၠုၚ်မွဲစွံ လအ်လကဵုအခိၚ်တုဲ အရေဝ် - လိက် - ယေန်သၞာၚ် အခိုက်ကၞာပိုဲ ဂွံတုပ်မံၚ်ရောၚ်။ - ဇုဇဗဴလပိုဲတအ်ဂှ် ဟိုတ်နူမဗဳဇ (ဆီဇာတိ) ဆက်စပ်မံၚ်ညးသ္ကံတုဲ ရုပ်သာ်ပိုဲ မပ္တံ အရံၚ်စၞာံ၊ အရံၚ်သော်၊ အရံၚ်မတ်၊ ဗီုပြၚ်ဇကုဇကောဝ်ပိုဲ ဂွံတုပ် (ဝါ) ကြပ်တုပ်မံၚ်ရောၚ်။ - ဒၟာနူဏံဟေၚ် ဂကူမသဆက်စပ်မံၚ်ရဂှ် ပိုဲတီ၊ ပိုက်တံဂၠာဲရိုဟ်မ္ဂး ဂကူမန်တအ်ဂှ် ဒှ်မသ ကောဒေံ ကြပ်ပ် (ဝါ) သ္ၚောဲသ္ၚောဲဖအိုတ်ရရောၚ်။ ၃။ ကောဒေံဂှ် ဒှ်မသကြပ်ပ် ဂကူဂှ် ဒှ်မသသ္ၚောဲသ္ၚောဲ ဗီုဆာန်ကောဒေံဂှ် ဆာန်ဂကူကီုမ္ဂး မန်ပိုဲမုက်မတ် ယးတၟးဂကူပိုဲဗၠးၜးရောၚ်။ (၂) ၄။ ဂကူမၞးဒှ်မံၚ်ဍိက်မ္ဂး မၞးကီု ကောဒေံမၞးကီု ဒှ်ဗက်ဍိက် ဒးဒုၚ်ဇိက်ဖအိုတ်ရ။ ဂကူမၞးဗၠးၜးမ္ဂး မၞးကီု ကောဒေံမၞးကီု ဗၠးၜးသၠဲလးဇၞော်မောဝ် ဖအိုတ်ရောၚ်။ ၅။ ဂကူဇကုဒှ်မံၚ်ဍိက် ဒှ်မံၚ်ဒဒိုက်ဂှ်ဟွံရံၚ်၊ ရံၚ် သွက်ဇကုတုဲ ပဲါဒဴအာဌာန်တၞဟ်ဟ်ဂှ် ဒှ်ညး ဒှ်ဂြိပ်ဒဴ မာန်ဗက်စရ။ ၆။ ဍုၚ်ကွာန်ဌာန်ဒေသဇကု ဇကုဟွံမံၚ် ရန်ကဵုသြန်တုဲ အာထောံဌာန်တၞဟ်မ္ဂး ဂကူညးတၞဟ် လုပ်ကၠုၚ်ဗပေၚ်ဒၞာဲရောၚ်။ ဒှ်သာ်ဂှ်ဂၠိုၚ်မ္ဂး ဍုၚ်ကွာန်ဌာန်ဇကု ဒှ်အာဌာန်ညးတၞဟ်ရောၚ်။ ၇။ မန်တအ်အာဍုၚ်သ္အာၚ် ဂၠာဲသြန်ဂှ် ဒှ်ဂုဏ်ဖဵုပူဂဵုရဂၠိုၚ် ဍုၚ်ကွာန်မန် ဒှ်အာဍုၚ်ကွာန်ဂကူညးတၞဟ်ဂှ် ဂွံကလေၚ် ပလေဝ်ဟွံလောဲ လေၚ်ဆောံသွက် ဂကူဇၞော်ဇၞော် ဒဵုကဵုဂကူကၠေံကၠက် ဒှ်မာန်ရောၚ်။ ၈။ ဂကူတုပ်မ္ဂး ဒးရီုဗၚ်မၚ်မွဲ ညးသ္ကအ်ရောၚ်။ဂကူကြုက်၊ ဂကူဂလာ၊ (မူသလေမ်)တအ် ရီုဗၚ်မၚ်မွဲ ညးသ္ကအ်ခိုဟ်တုဲ ဂကူဍေံတအ် ဇၞော်မောဝ်ပြာကတ်ရောၚ်။ ၉။ မၞိဟ်ဂကူတုပ်တအ်ဂှ် ကံကုသဵုဆက်စပ်မံၚ် ညးသ္ကအ်ရောၚ်တုဲ ဒးညဳသာညးသ္ကအ် ဒးရီုဗၚ်ညးသ္ကအ်။ ဟွံညဳသာ ဟွံရံၚ်စံၚ်မၚ်မွဲ ညးသ္ကအ်မ္ဂး ညးလေဝ်ဒှ်ဒဒိုက် အဲလေဝ်ဒှ်ဒဒိုက် တၞီဗၠိုက်အာ အလုံဂကူရောၚ်။ (၃) ၁၀။ ကၠဵုတအ်ဂှ် ဟွံဝိုတ်တၠ၊ မၞိဟ်ဝိုတ်မံၚ်မသ ဂကူတအ်ဂှ် ပရေံစိုပ်ကဆံၚ်လဵု ချပ်ဗ္စာညိ။ ၁၁။ ပြံၚ်အာမံၚ် ဍုၚ်ညးတၞဟ် ဌာန်ညးတၞဟ်မ္ဂး ဒးဗက်မံၚ် အခိုက်ညးတၞဟ်ရောၚ်တုဲ လက်သဏ်ဂကူဇကု ဗၠိုက်တၞီအာရ၊ ကၞောတ်တဲ (စိုပ်အဆက်ကောန် အဆက်စဴ) ဒှ်အာ ဂကူညးတၞဟ်တွဵုရ။ ၁၂။ ဘဝဍိက်ဂှ် ပါဲဒဴကေတ်ဟွံဗၠး၊ အာမံၚ်ဍုၚ်ညး ဒးမံၚ်သၟဝ်တဲဂကူညးရ၊ ကုသဵုခိုဟ်မ္ဂး ဘဝဍိက်ကဆံၚ်သၠုၚ်ညိဟေၚ် ဒှ်မာန်ရောၚ်။သ္ဂောံဗၠးတိတ် နူဘဝဍိက်မာန် ဌာန်ဒေသ ဂကူဇကုဂှ် သ္ပသ္ဇိုၚ်တုဲ ဒးလွဳဒြဟတ် ဒးဒက်ပတန်အာရောၚ်။ ၁၃။ ဂကူဇကုဒှ်မံၚ်ဍိက် ဒှ်မံၚ်ဒဒိုက်ဂှ် ဟွံရံၚ်၊ ရံၚ်ကဵုဖဵုဂုဏ်ဇကုတုဲ ကၠောန်မံၚ်သွက် ညးဍဵုဍိက်ဂကူဇကုဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ကၠက်ဂကူ ဒှ်မၞိဟ်ဂကူတဝ်မုဲဟွံသေၚ်ဟာ?။ ၁၄။ ပိုဲဒးဒုၚ်ဒှ်မံၚ်ဍိက်ဂှ် ဟိုတ်နူကဵုကံကုသဵုဘဝအတိက်ဟွံသေၚ်၊ ဟိုတ်နူကဵု ပိုဲဒုၚ်သ္ပမံၚ်ဍိက်တုဲ ညးတၞဟ်ဂွံသ္ပဂွံအုပ်ဓလီုမံၚ်ရောၚ်။ (၄) ၁၅။ ဂကူဟွံမိက်ဒုၚ် သ္ပဍိက်ညးတၞဟ်တအ်ဂှ် ညးတၞဟ်လေဝ် ဟွံမိက်သ္ပဍိက်ရ၊ ဟိုတ်ဍေံဂှ် ဖဵု ဂုဏ်ညးဟွံမွဲ သီုဒှ်အန္တယ်ကုညးမာန်တုဲ ညးဟွံမိက်သ္ပရောၚ်။ ၁၆။ ကံကုသဵုဂကူမွဲမွဲဂှ် နွံလ္တူပရေၚ်လွဳပရာ ကေုာံ ပရေၚ်ညဳသာပ္ဍဲဂကူဂှ်ရ။ ၁၇။ ဂကူဟွံမွဲကုဍုၚ် စရာဲဂွံဇၞော်သၠုၚ်ပြာကတ် ဗီုညးတၞဟ်ဒှ်ဟွံမာန်။ - ဂကူဟွံမွဲကုအခေါၚ်ပရေၚ်ဂကူဇကုဇကုဖန် သ္ဂောံ တန်ကြန်အာဍာ်ဇမၠိၚ် ဒှ်ဟွံမာန်။ - ဂကူဟွံမွဲကုဒပ်ပၞာန် ညးသ္ပမာန်ဍဵုဍိုက် ဒးဗၠိုက်တၞီအာ ပြဟ်ဟ်ရောၚ်။ ၁၈။ လ္ၚတ်ဝၚ်ဂကူ သွက်ဂွံကြီုကြဴမံၚ်ဟွံသေၚ်၊လ္ၚတ်ဝၚ်ဂကူ သွက်ဂွံတီ အာဲကၟာဲဟေၚ်၊ တီအာဲကၟာဲတုဲ ညံၚ်သ္ဂောံစိုပ်တဲဂကူဇကု ဒးပြုပြေၚ်။ ၁၉။ အရေဝ်ဘာသာမွဲမွဲ လိက်ပတ်ဘာသာမွဲမွဲဂှ် ဟွံဒှ်အထက်အပၚ်ကု ပရေၚ်ဂယိုၚ်လမျီုမ္ဂး မၞိဟ်တအ်ဟွံစွံ ၚုဟ်မး ဟွံမိက်ကတ်ဗတောန် စကာအောန်ကၠုၚ်တုဲ အရေဝ်၊လိက်ပတ်၊ ဘာသာ ဗၠိုက်တၞီစှ်ေအာတွဵုရ။ (၅) ညးမဂွံလဝ်အဝဵုတအ် တီလဝ်ဒဒှ်ဏံတုဲ ကၟာတ် ဒၞာလဝ်၊ အရေဝ်၊ လိက်ပတ် ဂကူကောန် ဍုၚ်အရၚ်တအ် ညံၚ်ဟွံဂွံစကာ အပ္ဍဲရုၚ် အပ္ဍဲသၞောဝ်တအ်ဂှ် သွက်ဂွံၚိတ်ကလက်ဂကူ ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ရောၚ်။ ၂၀။ လ္ၚဴမွဲမဟွံဒှ်ကၠေၚ်၊ ပလေၚ်မွဲမဟွံဒှ်ကွာၚ် ဟီု ကၠာလေဝ် ဂကူတၞဟ်မွဲ စိုပ်ကၠုၚ်ကွာန်ဇကု ဍေံဟွံဟီုအရေဝ်ဇကု ဇကုမၞိဟ်ဂမၠိုၚ် ဗက်ဟီု မံၚ်အရေဝ်ဍေံဂှ် စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူဇကု ဟွံသဝ်အာနူဍေံဟာ။ ၂၁။ မၞိဟ်ကၠုၚ်ပၠံၚ်တိဍာ်ဂကူဇကု ၚိတ်ကလက်ဂကူ ဇကုဂှ်စွံစိုတ်သၠဲသၠဲဒုၚ်လဝ်တဲမ္ဂး မၞးဂှ် မၞိဟ်ဆာန်ဂကူဟွံသေၚ် ဒှ်မၞိဟ်ဒုၚ်စကာသၞ ဗပေၚ်ပၟိက်သၞ ဒှ်မၞိဟ်ကလက်ဂကူ ဇကုကီုရ။ ၂၂။ ဂကူမွဲမွဲ မိက်ဂွံဒက်ပ္တန်ကၟိန်ဍုၚ်ဗၠးၜး သွက်ဂကူ ဇကုမ္ဂး မ္ၚးနူဌာန်ဒတန် ဇုဇဗဴလဂကူဇကုတုဲ ဒၞာဲဒေသတၞဟ် ဒက်ပ္တန်ဟွံလောဲရ။ ၂၃။ ပ္ဍဲလိုက်ဏံ ဒြပ်ရတ်ၚုဟ်မးဇၞော်နူကၟိန်ဍုၚ်ဗၠးၜးဂှ် ဟွံမွဲရ။ ဟိုတ်နူၚုဟ်မးဇၞော်ဂၠိုၚ်ဟေၚ် မၞိဟ်တအ် ဒုၚ်သၠာဲမံၚ်ကုဆီပဠက် လမျီု ဗွဲမဂၠိုၚ် ရောၚ်။ ၂၄။ ဆာန်ဂကူမန်ဍာံမ္ဂး မဇဂကူမန်ညံၚ်ဟွံဂွံကၠေံကၠက်အာဂှ် ဒးထိၚ်ဒဝ်အာရောၚ်။မဇဂကူမန် ညံၚ်ဟွံဂွံကၠေံကၠက် ပရေၚ်ဘဝဂကူမန် မန်ဒးဖန်ဖက်ကေတ်တ်ရောၚ်။ မဇဂကူမန် ညံၚ်ဂွံတန်ကြန် ဍုၚ်မန်ဗၠးၜးပိုဲ ဒးပ္တန်ရောၚ်။ ၂၅။ မိက်ဂွံတီအာဲ ဒးဂၠာဲရၚ်ဝၚ်အတိက်၊ ဝၚ်အတိက်ဟွံရံၚ် ဆီပြံၚ်ဒှ်ဍိက်။(ကျာ်ဇၞော်ဘာဒေါဝ် ကွာန်တံၚ်ပရၚ်) ၂၆။ မိက်ဂွံကဵုဂကူဗၠးၜးမ္ဂး အလုံဂကူမန်တအ် စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူ ညံၚ်သ္ဂောံသၠုၚ်၊ ညံၚ်သ္ဂောံမြဟ်မြဴကၠုၚ်ဂှ် ဒးကၠောန်ကၠာအိုတ်ရောၚ်။စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူသၠုၚ် မံၚ် ဟေၚ်ဒုၚ်ဒဒိုက်၊ ဒုၚ်ဂိ၊ ဒုၚ်ကဵုမာန် စိုတ်ဓါတ် ဆာန်ဂကူ မြဟ်မြဴဟေၚ် ဒုၚ်ထံၚ် ဒုၚ်ချိုတ် သွက်ဂကူမာန်ရောၚ်။ ၂၇။ မၞိဟ်ကၠောန်မံၚ်ကမၠောန်ပရေၚ်ဂကူတအ်ဂှ် ၜိုန်ယောၚ်ယာနွံကၠာလေဝ် ဆဵုဂဗဂၠိုၚ်ကၠုၚ်မ္ဂး ကၠောန်ဒး အံၚ်ဇၞး မာန်မံၚ်ရောၚ်။မၞိဟ်ဟီုကေတ်သၟးသၟးတအ်ဂှ် အခိၚ်လဵုလေဝ် အံၚ်ဇၞးမာန်ဟွံသေၚ်၊ဟိုတ်ဂှ်တုဲ မၞိဟ်ဗီုလဵု ဒးထိုၚ်သးထေက် သ္ၚဳဂၠိပ်ညိ။ ၂၈။ မၞိဟ်မွဲမွဲ ပူဂဵုဆာန်ဂကူဟွံသေၚ်၊ ကလၚ်အရေဝ်ညးသၟး ဟွံတီ၊ ဒးရံၚ်လ္တူ ကမၠောန် ပွညးတအ်ရောၚ်။ ၂၉။ ဒုၚ်ယၟုကၠောန်ပရေၚ်ဂကူ ဂးတုဲ ရေက်ကးပ္တိတ်မံၚ်ပရဲ လ္တူကမၠောန်ဂကူမ္ဂး ပရေံနူ ဟွံကၠောန်ပရေၚ်ဂကူဏီ။ ၃၀။ ဘဝဂတမုဒှ်ဂှ် ညးလဵုလေဝ်တီချိုတ်ပၠိုတ် ဟွံသေၚ်၊ ကၠောန်ပရေၚ်ဂကူ ပရေၚ်ဍုၚ် ပရေၚ်ညးဂမၠိုၚ် ညံၚ်စိုပ်တရဴမ္ဂး မၞိဟ်ချိုတ်အာလေဝ် ဝၚ်ခိုဟ်မွဲ ဂွံဒုၚ်စချိုတ်ပၠိုတ်အာရောၚ်။ ၃၁။ ဂၠာဲဒြပ်ရန်သွက်ကောန် ဗတောန်ကွတ် ရန်သွက်ဇကုဖဵု ညးဂမၠိုၚ်ဟွံဒှ်မ္ဂး ညးမွဲဟွံထိုၚ်သးဝၚ်ခိုဟ်ဟွံၜက်သှ်ေရ။ ၃၂။ မၞိဟ်မွဲမွဲ စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူၜိုတ်လဵုနွံဂှ် မိက်ဂွံတီမ္ဂး ၜိုတ်လဵုညးဒုၚ်ဂိ ဒုၚ်အိုတ် ဒုၚ်ကၠောန်မံၚ် သွက်ဂကူဂှ် ရံၚ်ညိ၊ လ္တူအရေဝ်ညးသၟး သ္ပသ္ဂုတ်သွာတ်ညိ။ ၃၃။ ဆာန်ကၠအ်မ္ဂး ဒးပခိုၚ်ဒၞးဒပ်၊ ဆာန်ဒြပ်မ္ဂး ဒးပခိုၚ်ပရေၚ်ဂီုကၠီု ဆာန်ဂကူဆာန်ဍုၚ်မ္ဂး ဒးပခိုၚ်ဒပ်ပၞာန် ရောၚ်။ ၃၄။ ဂကူမွဲမွဲ ဂွံဇၞော်မောဝ်တဴတက်ပြာကတ်မံၚ်ဂှ် ချိုတ်တုပ်ဂျိုၚ်တုပ် ဝါတ်တုပ်သိုက်တုပ် ညဳညဳသာသာ ရုန်ဂစာန်ထတ်ထပါ်ကၠုၚ် အခက်အခုဲနာနာ၊ တဝ်စၞေဟ်သၞနာနာမွဲစွံ လအ်ကဵုသၞာံအခါရောၚ်၊ အခိုက်ဏံ လီုလာ်ယောၚ်ယာအာမ္ဂး ဒှ်ဍိက်ညးတၞဟ်ရ။ ၃၅။ မၞိဟ်ဟွံတီဂုဏ်မိမ ဂုဏ်အစာ ဂုဏ်ဂကူတအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဟွံတီဂုဏ်ညးတၞဟ် ဒှ်မၞိဟ်သစ္စဟွံမွဲတုဲ ပရေံနူသတ်တိစ္ဆာန်ဏီရ။ (၈) ၃၆။ ကြက်ဂကူဂှ် အရေဝ်၊ ကြက်အရေဝ်ဂှ် လိက်ပတ် ဆာန်ဂကူဇကုမ္ဂး ထိၚ်ဒဝ်အရေဝ် လိက်ပတ်ဂကူဇကုအိုတ်ညိ။ ၃၇။ သ္ဂောံထိၚ်ဒဝ်အာအရေဝ်ဂကူဇကုမာန် မန်ကုမန် ဟီုအရေဝ်မန်အိုတ်ညိ၊ဟီုအရေဝ်မန်မ္ဂး အရေဝ်ညးတၞဟ် လ္ပကဵုပြံက်နှဴ၊ ပြံက်နှဴမံၚ်အရေဝ်ညးတၞဟ်မ္ဂး အရေဝ်ဂကူဇကုဂှ် ကၠာဲအာတုဲ လအ်မ္ဂး ကၠေံကၠက် အာရောၚ်။ ၃၈။ ဂကူမန်ကောန်ဗုဒ္ဓသာသာတအ် ဗီုစိုတ်ဓါတ်ပ္ဍဲအရာကဵုဒါန်သ္ပကုသဵုဂှ် ယဝ်ထံက်ပၚ် ပ္ဍဲပရေၚ်ကမၠောန်ဂကူကီုမ္ဂး ဂကူပိုဲဇၞော်မောဝ် တဴတက်တိုန်ပြဟ်ဟ် ဗွဲစၟတ်ရောၚ်။ ၃၉။ မၞိဟ်တအ် စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူ ၜိုတ်လဵုဇြိုဟ်နက်ရောဂှ် အခါဆဵုဂဗကြေပ်ဂြတ်ဟေၚ် တီကေတ်မာန်ရ။ အခါကြေပ်ဂြတ် ဝေၚ်ပဲါ၊ အခိၚ်သၠဲလးမ္ဂး လုပ်ဗဒဲါ၊ ကြပ်ကၠုၚ်ပေဲါအံၚ်ဇၞးမ္ဂး ပၠံၚ်ဒၞာဲ ပွသာ်ဏံဂှ် ပွရဲဗက်သာတအ်ရောၚ်။ ၄၀။ ဂွံမံၚ်ပ္ဍဲတိဇကု သ္ၚိဇကုဂှ် ၜိုန်ဝါတ်ဒိုက်ကၠာလေဝ် သိက္ခာနွံဂၠိုၚ်နူ ဒးမံၚ်ပ္ဍဲတိညးတၞဟ် သ္ၚိညးတၞဟ်ဏီ၊ ပ္ဍဲသ္ၚိဇကု ဒးစပုၚ်ၜိုတ်လေဝ် ခိုဟ်နူဒးအာတ်စ ပ္ဍဲသ္ၚိညးတၞဟ်ဏီရ။ ၄၁။ ဂကူမန်တအ် ၜိုတ်လဵုဝါတ်တ် စိုတ်ဓါတ်ဂွိၚ်ဖေက်ဂကူ ကၠက်နွံမံၚ်မ္ဂး ပရေၚ်ဗၠးၜးဂကူဂှ် ကၠောန်ဂွံမံၚ်ဏီ။ဂကူမန်တအ် ၜိုတ်လဵုလောဲလောဲ စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူ ဟွံမွဲရမ္ဂး ပရေၚ်ဗၠးၜးဂကူဂှ် ကၠောန်ဟွံလောဲရ။ ၄၂။ ဟိုတ်နူစိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူထတ် ကၠောန်သွက်ဂကူတုဲ ဒးဒုၚ်ချိုတ်အာဂှ် လ္ပဂွိၚ်လ္ပဖေက်စိုတ်လ္ပလီု ချိုတ်ဂှ်ညးလဵုမွဲပါဲဟွံဗၠး၊ ဂကူဇကုဒှ်မံၚ်ဍိက်ဖိုဟ် ဇကုတိက်မံၚ်မိပ်မံၚ်တုဲ ဒးချိုတ်အာဂှ် ထေက်ကဵု ဒးဂွကဵုညးဂမၠိုၚ်။ ၄၃။ မၞိဟ်မွဲမွဲ အယုက်ၜိုတ်လဵုဂၠိၚ်ၚ် ပိုန်ဒြပ်ၜိုတ်လဵုသၠဲသၠဲ နွံမံၚ်ပ္ဍဲဘဝဍိက်မ္ဂး ဝၚ်လျးတၟးမာန်ဟွံသေၚ်၊ ၜိုန်ဒှ်သၟိၚ်မွဲမွဲဒၞာဲ ၜိုန်ဝၚ်နာဲဒယှ်လေဝ် ဒှ်ဍိက်ကဆံၚ်သၠုၚ်၊ ဍိက် ဒယှ်မွဲဟေၚ်တုဲ သိက္ခာဟွံမွဲရ။ ၄၄။ ဝၚ်ဂှ်ညးဇၞးတအ်ဟေၚ် အခေါၚ်ချူခၞံဂၠိုၚ်တုဲ ညးဂမၠိုၚ်စိုတ်လုပ်စရ။ ၄၅။ ဟီုကြီုမံၚ်ဝၚ်အတိက် ဇကုဒုၚ်သ္ပမံၚ်ဍိက်ဂှ် ဂွကဵုလေပ်ညိ။ ၄၆။ ကူချပ်ရံၚ်အးအး မၞိဟ်ဟွံဂွံဒုၚ်စလဝ် အာဲကၟာဲဂကူ နွံမံၚ်ကီုရဟာ၊ ဒုၚ်စလဝ်အာဲကၟာဲဂကူတုဲ ဟွံတီဂုဏ်ဂကူ ဟွံကၠောန်ပရေၚ်ဂကူ ဟွံရီုဗၚ်ဂကူမ္ဂး ဒှ်မၞိဟ်ဟွံတီတာလျိုၚ် ဒှ်ပွမၞိဟ် အရိုၚ်တအ်ရောၚ်။ (၁၀) ၄၇။ မၞိဟ်ကၠာတေံကၠောန်ဗဒှ်ကၠုၚ်လဝ်ဂှ် မၞိဟ်တ္ၚဲဏံ ဒုၚ်စသိုၚ်၊ မၞိဟ်တ္ၚဲဏံကၠောန်ဗဒှ်လဝ်တအ်ဂှ် မၞိဟ်တ္ၚဲယးတေံဒုၚ်စသိုၚ်ရ။ လၟေၚ်ဓမ္မတာဏံဂှ် တီကၠိုဟ်တုဲ သွက်မဇဂကူပိုဲ တ္ၚဲယးတေံ သ္ဂောံဒုၚ်စသိုၚ်ခိုဟ်ဟ်မာန် ပိုဲဒးဂစာန်ကၠောန် ကဵုရောၚ်ဂှ် ဒှ်တာလျိုၚ်ပရေၚ်မၞိဟ်ရ။ ၄၈။ မၞိဟ်တုပ်ပ် ပိုဲဒုၚ်သ္ပမံၚ်ဍိက်ဂကူတၞဟ်မ္ဂး ၚုဟ်မးဂကူပိုဲပၠိုတ် ဝၚ်ဂကူပိုဲ ကၠေံအိုတ်အာရောၚ်။ ၄၉။ တၠအဝဵုတအ်ဂှ် ထ္ၜးဟိုတ်ကဵုစဵုဒၞာဖဵုဂုဏ်ဂကူတုဲ ရပ်လဝ်အဝဵုသၟးရ၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် အခါသရုပ်ဇာတ်မ္ဂး ဒှ်ဂုဏ်ဖဵုကုဂကူဂှ် အောန်အာနူအန္တယ်ကုဂကူ သာ်ဂှ်သၟး ဂွံဆဵုကၠုၚ်ရ။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]]) ၀၄:၅၆၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၂ (+0630) == ပရေၚ်မန်ပ္ဍဲဝၚ်အတိက် ပရေၚ်တဲသွက်ရဲဆာန်ဂကူမန် == ဂလာန်ပရၚ်တဲ သွက်ရဲဆာန်ဂကူမန် ပရေၚ်မန်ပ္ဍဲဝၚ်အတိက် ၁။ လ္ၚတ်ဝၚ်တမၠာ အာသ္ဂောံတီဂၠံၚ် ဆီဒၞာဲမန်ခံၚ် လံၚ်ဗပေၚ်ကဵုဇြဟတ် လ္ၚတ်ဒၞာဲမန်သဝ် ဗဝ်ဗပေၚ်ပလေဝ်ဒး။ မိက်ဂွံဗၠးၜး ဒးကၠးဝၚ်အတိက် ဟွံတီဝၚ်အတိက် ဆီပြံၚ်ဒှ်ဍိက်မာန်။ ၂။ ဂကူမန်ပိုဲဂှ် ကၠုၚ်နူမဇမန်ဂေါလွာ် ဂကောံဂကူမန်ခမာရ။ ဒေသမူလမန်ခမာတအ်ဂှ် ကုန်ဒဵုမန်ဂေါလဳယျာ လပါ်သၟဝ်ကျာ ကန္တာရဗတဳ (ဂၚ်ဗတဳ) ဂေါဗဳရ။ ၃။ ဒၞာဲတေံဝွံ ဟိုတ်နူဥတုရာသဳဟွံခိုဟ်တုဲ ဆုဲပြံၚ်စှ်ေမံၚ် ပ္ဍဲဗလးပရၚ်ဝဳယာန်ဇြဳကျာန်န် (ပ္ဍဲဍုၚ်ကြုက်လပါ်ဗၟံက်) ဂှ် သၞာံ ဗွဲမလအ်လ ကၠောန်ကၠုၚ်ဝါဗ္ၚတဵုသြောံရ၊ မန်ခမာတအ် သြောံသ္ၚုဇွောံမသၠဲလးမံၚ်ဂှ် ဂကူတၞဟ်ကၠုၚ်ပၠံၚ်ၜးဂၠိုၚ်ကဵုဝါ ဂၠိုၚ်ကဵုသၞာံတုဲ နူဂှ်ထပ်ဆုဲပြံၚ်ကၠုၚ် လပါ်ပလိုတ်သၠုၚ်ကျာ (နေရတိ) မွဲက္ဍိုပ်တုဲမွဲက္ဍိုပ်ရ၊ ဟိုတ်နူဂှ် ပြးအာညးသကအ်တုဲ လအ်ညိဒှ်အာဂကူတၞဟ်ခြာရ။ ၄။ ဂကူမွဲကရောံ လုပ်ဂကောံဂကူမန်ခမာတအ်ဂှ် ဗဳယေက်နာမ်၊ ခမာ (ခမေန်)၊ မန်၊ ပလံၚ်(တအၚ်)၊ ဝ(လဝ)၊ မုန္ဒ (ဍုၚ်အိန္ဒိယသၠုၚ်ကျာ)၊သာန်တာ၊ (ဍုၚ်အိန္ဒိယ/ ဗေန်ဂလာဒက်)၊ ခါဇြဳ (ဍုၚ်အိန္ဒိယ တွဵုရးဍုၚ်အာသာံ) တအ်ရ။ ၅။ ဂကူမန်တအ်ဂှ် နူအခိၚ်ၜိုတ် (BC-၂၀၀၀) တေံ ဆုဲပြံၚ်တိတ်နူဒေသပြၚ်ၜဳယာန်ဇြဳကျာန်တုဲ စှ်ေအာလပါ်ဒိုဟ်နေရတိ (ပလိုတ်သၠုၚ်ကျာ) ဖျေံသဇိုၚ်ပ္ဍဲဒေသ (ခါလၟုဟ်ကော်) ကၟိန်ဍုၚ်သေံဒကုတ်သၠုၚ်ကျာ ကေုာံ ကၟိန်ဍုၚ် မန်ဗၟာ ဒကုတ်သၠုၚ်ကျာကျာတအ်ရ။ ၆။ အခိၚ်ၜိုတ် (BC-၁၀၀၀) ဂှ် မန်တအ် ဒက်ပ္တန်ကၠုၚ် ဍုၚ်သုဓမ္မဝတဳ ပ္ဍဲဒၞာဲတမ်ဒဵုကေလာသ ခါလၟုဟ်နွံသၟဝ်ကျာ ဍုၚ်သဓီုၜိုတ်(၃၀)တိုၚ်၊ ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်ၜဳလၚ်၊ တွဵုရးဍုၚ်မန်ရ၊ ဍုၚ်ဝွံ သၟိၚ်မန် (၂၄) အဆက်သ္ပကၠုၚ်သၟိၚ် ပကၚ်ရၚ်ကၠုၚ်ရ၊ ကြဴဏံပြံၚ်သၠာဲယၟုဍုၚ် သုဘိန္နနာဂရတုဲ ဆက်အုပ်ဓုပ်ကၠုၚ်သၟိၚ် (၃) အဆက်ပၠန်ရ။ ၇။ နူဍုၚ်သုဘိန္နနာဂရဂှ် ပြံၚ်ဆုဲအာပတန်ဍုၚ် ရာဇာဌာနဳ သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ ဒၞာဲဍုၚ်သဓီုလၟုဟ်တုဲ အဆက်သၟိၚ် ဥမဵု (၅) အဆက် အဆက်သၟိၚ်သဳဟသုဓမ္မရာဇာ (၅၇)အဆက်အုပ်ဓုပ်ကၠုၚ်ရ။ ကြဴအိုတ် လက်ထက်သၟိၚ်မနဟဝ် သက္ကရာဇ်သာသနာ (၁၆၀၁) ခရေတ် (၁၀၅၇)ဍုၚ် (၄၁၉)ဂိတုဇှ်ေ(၁၁)မံက်ဂှ် သၟိၚ်ဗၟာအနဝ်ရထာ ကၠုၚ်ဗ္တိုက်ပလီုသီုရပ်ဏာသၟိၚ်မနုဟဝ် ကေတ်ဏာဂြပ်ရတ် သီုပိဋကတ်တအ်ရ။ ခေတ်တေံယၟုဍုၚ်ရာဇာဌာနဳဂှ် ဒှ်မံၚ် ယၟုကၟိန်ဍုၚ်ရ) ၈။ ပ္ဍဲရးလ္ဂုၚ် ပွိုၚ်ဍုၚ်ကျိုက်တာန် ဒၞာဲကွာန်ပါဒဇၞော်လၟုဟ်ဂှ် ပ္ဍဲမဟာသက္ကရာဇ်(၉၈)တေံ ကောန်ဨကရာဇ်ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘိမ္မိ မနွံယၟု တိဿဘောဂသေန အာပတန်လဝ်ဍုၚ်ပါဒတုဲ အုပ်ဓုပ်ကၠုၚ်သၟိၚ်(၃၄)အဆက် ပွိုၚ်ကာလၜိုတ်(၈၀၀)သၞာံရ။ ၉။ ပ္ဍဲဒၞာဲဍုၚ်လ္ဂုၚ်လေဝ် သၟိၚ်ဥက္ကလာပ ပ္တန်ကၠုၚ်ဍုၚ် တြိဂုမ္ဗတုဲ သၟိၚ်ပကၚ်ရၚ်ကၠုၚ် (၃၂) အဆက်ရ။ ၁၀။ သက္ကရာဇ်သာသနာ (၁၁၁၆)၊ ခရေတ် (၅၇၃)ဂှ် အဆက်သၟိၚ်ဍုၚ်သုဝဏ္ဏမ္မိ သမလ၊ ဝိမလ ကောဒေံၜါသ္ပက္ဍိုပ်တုဲ အာပ္တန်ကၠုၚ်ဍုၚ် ဟံသာဝတဳရ။ သၟိၚ်အုပ်ဓုပ်ကၠုၚ် (၁၇) ဒတောဝ်၊ စိုပ်လက်ထက်သၟိၚ်တိဿသက္ကရာဇ်သာသနာ ('၁၄၈၇)၊ ခရေတ် (၁၀၄၃)ဂှ် သၟိၚ်ဗၟာနူဍုၚ် ဗကာံအာဗ္တိုက်ပလီုထောံရ။ ၁၁။ ဂကူမန်ကု ဂကူခမာတအ် ပံၚ်တုဲ ပ္ဍဲကာလသက္ကရာဇ်ခရေတ် AD- မွဲဗွဝ်ကၠံသၞာံ ဒဵု (၆) ဗွဝ်ကၠံသၞာံဂှ် ပ္တန်ကၠုၚ်လဝ်ဍုၚ်ဇၞော်သၠဲ (အေမ်ပါရာ) မနွံယၟု ဖူနာံရ။ ပ္ဍဲ (၆) ဗွဝ်ကၠံသၞာံဂှ် မန်ကုခမာပြးအာတုဲ မန်တအ်ဒက်ပ္တန်ကၠုၚ် ကၟိန်ဍုၚ်ဒွါရဝတဳ ဒဵုစိုပ် (၁၁) ဗွဝ်ကၠံသၞာံ (သၞာံ-၁၀၂၂) သ္ပလဝ်သဇိုၚ်အပ္ဍဲဒေသကၟိန်ဍုၚ်သေံ ဒကုတ်သၠုၚ်ကျာလၟုဟ်ဏံရ။ ကၟိန်ဍုၚ်ဒွါရဝတဳဂှ် သၟိၚ်ခမာသူရိယဝါရမာန် ပဌမကၠုၚ်ဗ္တိုက်တုဲ ဒးလီုအာရ။ ၁၂။ သက္ကရာဇ်ခရေတ် (AD-၆၆၃) (၇-ဗွဝ်ကၠံသၞာံ) ဂှ် ဨကရာဇ်ဗြဴ စာဓမ္မဒေဝဳ စပ္တန်ကၠုၚ်ကၟိန်ဍုၚ်မန် ဟရိပုဥ္ဇ(ဒၞာဲဍုၚ်လာံဖုန် လၟုဟ်နွံသၠုၚ်ကျာ ဍုၚ်ဇျှၚ်မာဲၜိုတ် ၃၀ ဂဳလဵုမဳတာ)ဂှ်တုဲ သၟိၚ်မန်တအ် ပကၚ်ရၚ်ကၠုၚ် (၄၉) ဒတောဝ်ရ၊ စိုပ်အခိၚ်သၟိၚ်မန် ဗညာယိဗအုပ်ဓုပ်လဝ်ပ္ဍဲ (၁၃)ဗွဝ်ကၠံသၞာံ (AD-၁၂၉၃)ဂှ် သၟိၚ်သေံမၚ်ရာဲကၠုၚ်ဗ္တိုက်တုဲ ဒးလီုအာရ။ ၁၃။ အခိၚ်ကၟိန်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ၊ သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ၊ ဒွါရဝတဳ၊ ဟရိပုဥ္ဇ တအ်တန်မံၚ်တေံဂှ် ကၟိန်ဍုၚ်မွဲကုမွဲ ဆက်တဲကၠောံဍ ရီုဗၚ်ကၠုၚ်ညးသ္ကအ်နွံရ။ ၁၄။ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ ဒှ်ကၠုၚ်ဍုၚ်ရာဇဌာနဳ ကၟိန်ဍုၚ်မန်ပိုဲဂှ် နွံပိဝါရ။ အလန်ပဌမ-သက္ကရာဇ်သာသနာ (၁၁၁၆) ခရေတ် (၅၇၃) သမလ၊ ဝိမလ တအ် စပ္တန်သၟိၚ် (၁၇)ဒတောဝ် အုပ်ဓုပ်ကၠုၚ်ရ၊ ပ္ဍဲသၞာံသာသနာ (၁၅၈၇) ခရေတ် (၁၀၄၃) လက်ထက်သၟိၚ်တိဿ သၟိၚ်ဗၟာနူဍုၚ်ဗကာံကၠုၚ်ဗ္တိုက်တုဲ လီုအာရ။ အလန်ဒုတိယ-သၞာံခရေတ်(၁၃၆၉)ဂှ် သၟိၚ်ဗညာဥူ (အပါရာဇာဓိရာဇ်) ပြံၚ်အာနူမုတ္တမ၊ ဍုၚ်ဝါန်တအ်တုဲ စပ္တန်၊ သၟိၚ် (၁၁)ဒတောဝ် အုပ်ဓုပ်ကၠုၚ်သၞာံ ခရေတ်(၁၅၃၈) အခိၚ်သၟိၚ်မန် တၠညးဒကာရတ်ပိ ပ္ကၚ်ရၚ်ဂှ် သၟိၚ်ဗၟာနူတံၚ်ဥူတဗေန်ယှိုဲထဳကၠုၚ်ဗ္တိုက်တုဲသီဂွံဏာရ။ အလန်တတိယ- သၞာံခရေတ် (၁၇၄၀)ဂှ် သၟိၚ်ဗုဒ္ဓကေသဳ ကလေၚ်ပ္တန် သၟိၚ်မန် (၂) ဒတောဝ် ပ္ဍဲခရေတ် (၁၇၅၇) သာသနာ (၂၃၀၁) လက်ထက်သၟိၚ်ဗညာဒလဂှ် သၟိၚ်ဗၟာအံၚ်ဇေယျကၠုၚ်ဗ္တိုက်တုဲလီုအာရ။ ၁၅။ ကၟိန်ဍုၚ်မန် ဍုၚ်မုတ္တမ ဒှ်ဍုၚ်ရာဇာဌာနဳဂှ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ခရေတ် (၁၂၈၁) သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ် (မဂဒူ) ပ္တန်ဗဒှ်ကၠုၚ်တုဲ သၟိၚ် (၈)ဒတောဝ် အုပ်ဓုပ်ကၠုၚ်ရ။ သၟိၚ်လၟိဟ် (၈) ဗညာဥူဂှ် တန်တဴဂွံပ္ဍဲမုတ္တမ(၁၅)သၞာံတုဲ ပြံၚ်အာပ္တန်ဍုၚ်ရာဇာနဳ ပ္ဍဲဟံသာဝတဳပ္ဍဲသၞာံခရေတ် (၁၃၆၉)ဂှ်ရ။ ၁၆။ ဂကူမန်ပိုဲဂှ် အရီုဇၞော်ပ္ဍဲကမၠောန်ပိုန်ဒြပ် ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ပ္ဍဲသာသနာ အကြာဂကူဂမၠိုၚ် ကၟိန်ဍုၚကဂမၠိုၚ် မိက်ဂွံမံၚ်ညဳညဳသာသာ စေတနာခိုဟ်ပြဲ လ္တူညးတၞဟ်ဂၠိုၚ် ပလေဝ်ပခိုၚ်လဝ် ဇြဟတ်ပၞာန်အောန်ရ၊ လ္တူဂှ်ညးတၞဟ်ပ္တိတ်ဏာပရဲ ဍုၚ်မန်တိမန်လပါ်ဗၟံက်တေံဂှ် သေံတအ်ပၠံၚ်ကေတ်ဏာလပါ်ပလိုတ်ဏံဗၟာတအ်ပၠံၚ်ကေတ်ဏာတုဲ ဍုၚ်မန် တိမန် ဒးလေၚ်ဆောံ အာရ။ ၁၇။ လ္ၚတ်ရံၚ်ပ္ဍဲဝၚ်မ္ဂး ဂကူမန်ပိုဲ အာပၠံၚ်ဗ္တိုက်ဍုၚ်ညးတၞဟ်ဂွံဆဵုအောန်ကွေံကွေံရ။ မန်ပိုဲတိုန်ဗ္တိုက် ဍုၚ်ဗၟာ အၚ်ဝနွံၜါဝါဓဝ်ရ၊ အလန်ပဌမ-လက်ထက်ရာဇာဓိရာဇ် သၟိၚ်ဗၟာဖရၚ်မၚ်ဂံၚ် (မၚ်းခေါၚ်း) ကေုာံ ဒေံညးပၠံၚ်နန်ဒှ်ပြသၞာဒေံညး စိုပ်ကၠုၚ်အာတ်အရီုအဗၚ်တုဲ ရာဇာဓိရာဇ် ဇက်တိုန်အာ ဗိုၚ်လဝ်ဍုၚ်အၚ်ဝရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ခမဳဗၚ်ယသဂြော (စဂြိုဟ်သူမြတ်) တိတ်ဆဵုဂဗ သောၚ်ကလး စၞးသၟိၚ်ဗၟာတုဲ ဟွံဒှ်ဗတိုက် ရုပ်စဴကၠုၚ်ပၞာန်ရ။ အလန်ဒုတိယ ပ္ဍဲလက်ထက်သၟိၚ်မန်ဗညာဒလ မန်တအ် ဗၠးၜးတိတ် နူသၟဝ်တဲဗၟာတၟိတၟိ အဃောဂစာန်ပလေဝ်ပခိုၚ်မံၚ်ကၟာၚ်ဍုၚ် ကၟာၚ်နန်တုဲဒှ်ဝွံ ပိဂအုံမွဲဂအုံဂှ် သၟိၚ်ဗၟာဒှ်ဂဝိၚ် ဖေက်မန်တအ်. ဇြဟတ်ဗိုန်ခိုၚ်အာတုဲ ကၠုၚ်ဗ္တိုက်ဍုၚ်မန်ရ၊ မန်တအ်လေဝ် ဃရေက်ပကောံဇြဟတ် ဒုၚ်ဗ္တိုက်ဗက်တိုန်အာ သီဂွံဍုၚ်အၚ်ဝ ရပ်ဂွံနၚ်သၟိၚ်ဗၟာရ။ ဗၟာတအ်ကၠုၚ်ဗ္တိုက်မံၚ်ဍုၚ်မန်ဂှ် ခေတ်ဆက်က် ဂၠိုၚ်ကဵုဝါရ။ တၚ်သမ္တီ။ ။ဗညာဒလတိုန်ဂွံနန်ပွိုၚ် (၄)သၞာံ ရန်လဝ်ဒက်ကၟာၚ်ဍုၚ်ပိထပ် တုဲဂွံမံၚ်ထပ်ဓဝ်ဂှ် ဗၟာတအ်စှ်ေကၠုၚ်ဗ္တိုက်ရ၊ ဗၟာတအ် ဒှ်မံၚ်ဂဝိၚ်ဂှ် မန်တအ်ဂွံလဝ်ဒၞာဲ ပါၚ်ၜဳဨရာဝတဳရောၚ်တုဲ ဇြဟတ်မန်ခိုၚ်ဗိုန်အာမ္ဂး တြၚ်တိတ်ဍုၚ်မ္ၚး ကၠက်အာမာန်ဂှ်မွဲသာ် ဇွောံမသြောံသ္ၚု နူဒေသမန် ဟွံဂွံမ္ဂး စသုၚ်ဟွံရုမ် ဒှ်ဝါတ်မာန်မွဲသာ်တုဲ ကၠုၚ်ဗ္တိုက်ရောၚ်။ ၁၈။ ဍုၚ်မန်တိမန်ပိုဲဂှ် နွံပ္ဍဲဇိုၚ်ၜဳဇၞော်တုဲ အာကၠုၚ်ဆက်ဆောံကုဍုၚ်သအာၚ်လောဲသွာကီု တိဗလး တိဝါဒၞာဲတဵုစဂၠိုၚ်ဇြဟတ်ဝဲါခိုဟ်တုဲ ကၠောန်ပ္တိတ်ဇွောံမ သၠဲလးကီု တိဗလးၜဳကြုၚ်ဂၠိုၚ်တုဲ အာကၠုၚ်လောဲသွာကီု၊ ဥတုရာသဳညဳသာဒးရတုဲ ဘဲသဘာဝအောန်ကီုကၚုဲသတ်ဆုဂၠိုၚ်နွံကဵုရှ်သာခိုဟ်ကီုတုဲ ညးတၞဟ်မိက်ဂွံပၠံၚ်ကေတ်မံၚ်ရောၚ်။ ၁၉။ သၟိၚ်ဗၟာအံၚ်ဇေယျ သီဂွံဍုၚ်မန်ဟံသာဝတဳတုဲဂှ် ညံၚ်ဂွံဒှ်အာတိဍာ်ဍေံတအ် လၟိုန်ထာဝရမာန် ဂစိုတ်ကလက်ကၠုၚ်ဂကူမန် ထဍေၚ်ပ္တိတ်ထောံဂကူမန် ၚိတ်ကလက်ကၠုၚ်ဂကူမန် ဗွဲမဓဇန်ကြာန်ရောၚ်။ ကြဴဏံလေဝ် သၟိၚ်ဗၟာ တအ်အဆက်က် ၚိတ်ကလက်ကၠုၚ်မံၚ်ဂကူမန် နဲနာနာဖိုဟ်ရ၊ ဟိုတ်နူဒးဒုၚ်ၚိတ်ကၠုၚ်သာ်ဝွံတုဲ ပ္ဍဲရးဖါသီကုရးဟံသာဝတဳ ဂကူမန်တအ် ဂွံကၠေံအာရောၚ်။ ၂၀။ သၟိၚ်ဗၟာအံၚ်ဇေယျ အခါသီဂွံဍုၚ်ဟံသာဝတဳ ပ္ဍဲသၞာံ(၁၁၁၉)တေံ မၞိဟ်ချိုတ်အာပ္ဍဲပေဲါဗ္တိုက်ဂှ် ဟွံရိုဟ်မၞိဟ်ဂြိပ်ပဲါဒဴဟွံမာန် သှ်ေမံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်ဟံသာဝတဳ ခမဳသၚ် (၃၀၀၀)၊ မၞိဟ်ဗြဴနွံကဵုယဲဒဒိုက် (၇၀၀၀) ၊သၟတ်မန် (၅၀၀၀)၊ ကောန်ၚာ်အဝဲမဴတှ် (၆၀၀၀)၊ တအ် ဒးဒုၚ်ဂစိုတ်ကၠုၚ်ရ၊ မၞိဟ်ဂြိပ် ပါဲဒဴအာအောပ်မံၚ်အကြာဝါ အကြာကြုၚ် အကြာဂြိုပ် အကြာဒဵု ၜိုတ်ဆဵုညာတ်တအ်ဂှ် အာဂၠာဲ ဗက်ရပ်နၚ်တုဲ ကြိုၚ်စုတ်လဝ်ပ္ဍဲစာတ် (ခရိုၚ်ဇၞော်ဇၞော်)၊ အပံၚ် (၉)စာတ် ပေၚ်တဴထာတ်မံၚ်တအ်ဂှ် စံၚ်ဂစိုတ်ထောံကဵုပၟတ်ယဇ်၊ ရပ်ပကောံဒက်စွံလဝ်ပ္ဍဲပရၚ်ၜဳ ဍာ်ဒဳတိုန်ဟဳဗၠိုက်အာဂှ်လေဝ် ရိုဟ်လၟိဟ်ဟွံမာန်ရ။ပဲါနူဂှ်ဒြပ်ရတ်ကပေါတ်မန် မပတံကဵုနန်၊ ဘာ၊ဒြပ်၊ ကၟာၚ်ဍုၚ်ဂှ် လက်သဏ်ဂကူတအ်ကီု သီုကဵုလိက်ပတ်ပိဋကတ်အၚ်ယန်ဂြန်ဂဥုဲဗေဒၚ်ဝၚ်တြေံတြဟ် ဒှ်အာဲကၟာဲမန်တအ်ဂှ် ဗက်ဂၠာဲစံၚ်ပလီုထောံဖအိုတ်ရ။ ၂၁။ မန်တအ် ဟွံမိက်မံၚ်သၟဝ်တဲဗၟာ ပၠန်ဂတးဟွံမာန်တုဲ ဒဴလုပ်အာဍုၚ်သေံ နလၟိဟ်မၞိဟ်ဂၠိုၚ်ၚ်နွံ (၉ဝါရ၊ အလန် ကၠာအိုတ်ဂှ် လက်ထက်သၟိၚ်နန္ဒ (ကောန်ဗရေအ်နံၚ်)အုပ်ဓုပ်လဝ်ဍုၚ် ဟံသာဝတဳ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ(၂၁၀၈) ပ္ဍဲ(၁၅၆၅)ဂှ် ဗညာကေန်ဒဴ၊ ဗညာရာံ ကေုာံ မဟာထေရ်ခါန်ဆံၚ်တအ် ပံၚ်ကဵုကောန်သၟိၚ်သေံ နရေဝ်သွောန် တဝ်စၞေဟ်ကဵုဗၟာတုဲ လုပ်အာဍုၚ်သေံဂှ် ကၠာအိုတ် အလန်ကြဴအိုတ်ဂှ် သက္ကရာဇကသာသနာ (၂၃၆၇) AD-(၁၈၂၄) ဒစဵုဒစးကုသၟိၚ်ဗၟာဗဂျဳဒဝ်ဟွံမာန်တုဲ ဒဴအာပၠန်ရ။ ပၠန်ဂတးဟွံမာန်မ္ဂး ဖေက်သၟိၚ်ဗၟာဗက်ဂစိုတ်တုဲ သီုကောန်သီုဗြဴ သီုကောဒေံမသဒဴလုပ်အာဍုၚ်သေံရ၊ သၟိၚ်ကောန်သီုဗြဴ သီုကောဒေံမသဒဴလုပ်အာဍုၚ်သေံရ၊ သၟိၚ်သေံတအ်လေဝ်ကဵုအရီုအဗၚ်ဖျေံကဵုဒၞာဲ ပကောံလဝ်တုဲ သ္ပလဝ်ဇြဟတ်သွက်ဂွံစဵုဒၞာအခါဗၟာတအ်ကၠုၚ် ဗ္တိုက်ရ။ ၂၂။ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳအဆက်ကြဴအိုတ် ဒးလီုအာပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၁၁၉) AD-(၁၇၅၇)တုဲဂှ်ပ္ဍဲ AD-(၁၇၆၁) သ္ကိုပ်ပၞာန်တၠဗါန်သ္ပက္ဍိုပ်တုဲ ဗ္တိုက်ကၠုၚ်သၟိၚ်ဗၟာအံၚ်ဇေယျမွဲဝါ သ္ကိုပ်ပၞာန်ဗညာစိၚ်သ္ပက္ဍိုပ်တုဲ ပ္ဍဲ AD-(၁၇၇၃)ဂှ် ဗ္တိုက်သၟိၚ်ဗၟာတၠညးစိၚ်ဗ္တာၚ်မွဲဝါ၊ ပ္ဍဲ AD-(၁၈၁၄) ဗ္တိုက်သၟိၚ်ဗၟာသေအ်ကူ (စဥ်ကူးမၚ်း) ဂှ်မွဲဝါ။ ညးစဍုၚ်သြေၚ် (သံလျၚ်) နာဲသာတ် ကေုာံ စက္ကာဲ မာံထဝ်လေဝ်တအ် သ္ပက္ဍိုပ်တုဲ ပ္ဍဲ AD-(၁၈၂၄)ဂှ် ဗ္တိုက်သၟိၚ်ဗၟာဗဂျဳဒဝ် မွဲဝါဍုၚ်မန်ညံၚ်ဂွံကလေၚ်မံက် ညးတအ်ဂစာန်ကၠုၚ်နွံရ၊ ပဲါနူပေဲါပၞာန်ဇၞော်ဇၞော်တအ်ဏံ ပေဲါဍောတ်တ်လေဝ် နွံဗွဲမဂၠိုၚ်ဏီရ။ ၂၃။ ကျာ်တြဲဂေါတမ ကလိဂွံသဗ္ဗုတညာဏ် (ကတဵုဒှ်ကျာ်) တုဲပေၚ် (၄၉)တ္ၚဲဂှ် သၟာဗၞိက်ဂကူမန် တပူတဗဝ်အာစိုပ်ကဵုလဝ်ဒါန် ကျာ်တြဲကဵုနၚ်ဓါတ်သော် (၈)တၞုၚ် စဴကၠုၚ်ဌာန်ဇကု အပ်ကဵုသၟိၚ်ဥက္ကလာပ ဒက်လဝ်ကျာ်လ္ဂုၚ်ဂှ် သာသနာကျာ် စိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်မန်ရးမည အလန်ပဌမရ။ ၂၄။ အပ္ဍဲအခိၚ်ကျာ်ဝွံ (၆)ဝှ် သၟာဗၟိက်ကောန်သေဌဳမန် နူဍုၚ်ဇံၚ်တူ (မောၚ်းတူ) မဟာသလကဵုစူဠသာလတအ်ညးၜါ အာစိုပ်ဂွံကဵုလဝ်ဒါန်ကုကျာ်တြဲ ကျာ်တြဲကဵုနၚ်ဓါတ်သော် (၂)တၞုၚ်ပၠန် ဓါတ်သော်ဝွံဂိုၚ်စွံလဝ် ဇိုၚ်ဍုၚ်ဇံၚ်တူဗွဲမလအ်၊ အလန်ဏံ သာသနာကျာ်စိုပ်ကၠုၚ်တိဍာ်မန်အလန်ဒုတိယရ၊ ဓါတ်သော် ကြဴဏံ အခါသာမလ-ဝိမလတအ် ပ္တန်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳတုဲ ဒက်ပ္တန်ကျာ်မံက်တဴဂှ် သၠိုၚ်လဝ်ဓါတ်ရ။ ၂၅။ အခါကျာ် ဂွံ (၈)ဝှ် မဟမထေရ်ဂဝမ္မတိ ကညနိမန်တုဲ ကျာ်တြဲကေုာံသၚ်ဂမၠိုၚ် ကညကၠုၚ် ဍုၚ်မန်သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ ဂွံလဝ်ဓဝ်ဂှ် ဒှ်သာသနာကျာ် စိုပ်တိဍာ်မန် အလန်တတိယရ။ ၂၆။အခိၚ် ကျာ်တြဲဂေါတမ ကညကၠုၚ်ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ နကဵုၛာန်စိုပ်ဒၞာဲဍုၚ်ဗဂေါလၟုဟ် ဆဵုဒးၜိုပ်ၜါဍုန်မံၚ် ပ္ဍဲကုန်ပ္တဳဍောတ် မံက်မံၚ်ပ္ဍဲဍာ်ဂှ်တုဲ ကျာ်ကဵုလဝ်ပယျးဒိုဟ် "ပ္ဍဲဌာန်ဏံ မွဲတ္ၚဲကတဵုဒှ် ဍုၚ်ဇၞော်မွဲ သာသနာအဲကျာ်ဂဵုမြဟ်ရာၚ်ဆာဲရောၚ်" သာ်ဝွံ နွံကၠုၚ်ရ။ သ္ပသဇိုၚ်ကဵုနကျာ်တြဲ ဆဵုလဝ်ၜိုပ်ၜါ ကဵုလဝ်ပယျးဒိုဟ်ဂှ်တုဲ အခါတီတန်ဗဒှ်ဍုၚ် ကဵုကၠုၚ်ယၟုဍုၚ်ဟံသာဝတဳ (ဍုၚ်ၜိုပ်) ရောၚ်။ဂကူမန်တအ်လေဝ် စကာကၠုၚ်တဆိပ်သ္ပစၞးဂကူရ။ ၂၇။ကျာ်တြဲစဴပရိနိဗ္ဗာန်တုဲ (၂၃၅)သၞာံ (သက္ကရာဇ်သာသနာ-၂၃၅) ပ္ဍဲရးအိန္ဒိယ ဍုၚ်ပါတလိပုတ် သၟိၚ်အာသောက(သဳရိဓမ္မသောက) ဒုၚ်သ္ပဒကာ မဟာထေရ်မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿ သ္ပက္ဍိုပ်တုဲ ပ္တိုန်သၚ်္ဂါယနာ ဗလးနၚ် မဟာထေရ်သောဏ မဟာထေရ်ဥတ္တရတအ် သ္ပက္ဍိုပ် ဖအိုတ်သၚ်(၅)ဇကု စိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုမ္မိဂှ် ဒှ်သာသနာကျာ် စိုပ်ဍုၚ်မန် အလန်စတုတ္ထရ။ ၂၈။ သက္ကရာဇ်သာသနာ (၉၃၀) AD-(၃၈၇) နူုၚ်သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ လက်ထက်သၟိၚ်ဓမ္မပါလ မဟာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသာ ကညစိုပ်ဍုၚ်သိဃဵု (သဳရိလၚ်္ကာ)တုဲ ချူဆာဲစၠောံနၚ် ပိဋကတ်ပိဂှ် ဒှ်သာသနာကျာ် စိုပ်ဍုၚ်မန်အလန်ပဥ္ဇမရ။ ၂၉။ အက္ခရ်လိက်မန်ပိုဲ စကာမံၚ်ဂှ် ဒုၚ်သဇိုၚ်ကုအက္ခရ်လိလ်ဂကူပလ္လဝတအ် စကာမံၚ်ပ္ဍဲ AD-(၄)ဗွဝ်ကၠံဂှ်တုဲ ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ၊ အက္ခရ်ပလ္လဝတအ်ဂှ် ဒုၚ်သဇိုၚ်ကု အက္ခရ်ဗြာဟ္မဳစကာမံၚ်ပ္ဍဲ AD(၃)ဗွဝ်ကၠံ ပ္ဍဲဒေသ အိန္ဒိယကၠာအိုတ်ရ။ ၃၀။လိက်မန်ပိုဲၜိုတ်ဂွံဆဵုလဝ် အယုက်ဇၞော်အိုတ်ဂှ် ချူလဝ်ပ္ဍဲ AD-(၅)ဗွဝ်ကၠံသၞာံတေံ လိက်ဝွံ လိက်တၟအ် နွံပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်သေံ၊ ပလိုတ်ဍုၚ်ၜၚ်ကံက် ပ္ဍဲဍုၚ်နခန်ပထုမ် စေတဳ ဖရပထုမ် လိက်တၟအ်ကမေက်ထကးမံၚ်နွံၜါကလောံ ကေုာံ လိက်ခေါ်ဍိုတ် (တိစံၚ်) ချူလဝ်ဂါထာ ယေဓမ္မာၜါမရ။ လိက်ခေါ်ဍိုတ်သာ်ဝွံကီု ပ္ဍဲလ္ဂုၚ် ကျာ်ဒဵုအပ် (ဗိုလ်ယထောၚ်)ဂှ် ဂွံဆဵုလဝ်ကီုရ။ ၃၁။ လိက်တၟအ်မန်တြေံ နွံပ္ဍဲဍုၚ်လဓီု (လပ်ပူရဳ) ကၟိန်ဍုၚ်သေံလၟုဟ် ဒၞာဲမန်တြေံတြဟ်ဂှ်ကီု ပ္ဍဲဍုၚ်ဝၚ်ကျာံ (ဗဳယေန်ကျာန်) ကၟိန်ဍုၚ်လဴဟီုဂှ် ချူကှ်ေလဝ် ပ္ဍဲ AD-(၈)ဗွဝ်ကၠံသၞာံ ပ္ဍဲဍုၚ်သဓီု (သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ) ပ္ဍဲဍုၚ်ဗကာံ ချူကှ်ေလဝ် ပ္ဍဲ(၁၁)ဗွဝ်ကၠံသၞာံတအ်နွံတဴရ။ ၃၂။ လိက်တၟအ်တိုၚ်ပန်ကၠၚ် ကောန်သၟိၚ်ကျာန်ယေတ်(ကျန်စစ်သား) ရာဇာကုမ္မာ ကၠောန်လဝ်လိက်တၟအ် (မြစေတဳကျောက်စာ) ဂှ် ချူလဝ် (၄)ဘာသာရ။ ပ္ဍဲဂှ် လိက်မန်၊လိက်ဗၟာ၊ လိက်ပါဠိတအ် စကာလဝ်အက္ခရ်မန်ဖအိုတ်တုဲ လိက်ပျူမွဲဘာသာဟေၚ် ချူလဝ်နကဵုအက္ခရ်ပျူရ၊ လိက်ဗၟာအယုက်ဇၞော်အိုတ်ဂှ် လိက်တၟအ်ဝွံ ဟေၚ်တုဲ ချူလဝ်ပ္ဍဲ AD-(၁၁)ဗွဝ်ကၠံသၞာံရ။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]]) ၀၄:၅၇၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၂ (+0630) == လိက်ပရေင်အဲ ပ္ဍဲဂျာနေဝ်အမာတ်ဒိန် (အဆက်အလန်မတုဲကၠုင်)။ လိက်ရာဇာဘိသိက် - တြဲ ကေုာံ ပဏ္ဍိတ် == လိက်ပရေင်အဲ ပ္ဍဲဂျာနေဝ်အမာတ်ဒိန် (အဆက်အလန်မတုဲကၠုင်)။ လိက်ရာဇာဘိသိက် - တြဲ ကေုာံ ပဏ္ဍိတ် ပၞောဝ်ကဵု ကပေါတ်ပူရာန်ဂမၠိုင်ဂှ် ကပေါတ်သက်သဳ လိက်တၟအ်မူလဂှ် ဒှ်သက်သဳမခိုင်ကၠိုက်မွဲရ။ လိက်ဂှ် ဒှ်သင်္ကေတ မချူ အရေဝ်ရမ္သာင်မၞိဟ် မဆက်စပ် ကုပရူဒဒှ်ဝင် ဂကောံမၞိဟ်ဂှ်တုဲ ဂကောံမၞိဟ်ဂှ် မုအရေဝ် ညးတအ် မဟီု၊ မုလိက် ညးတအ် မစကာဂှ် ပိုယ်ဂွံတီကေတ် နူကဵု လိက်တၟအ်တအ် မာန်ကီုရ။ ပၞောန်ကဵု လိက်တၟအ်မန် ၜိုတ်မဂွံဆဵုလဝ်ဂမၠိုင်ဂှ် လိက်တၟအ်ၜါ မကဵုလဝ်ယၟု လိက်တၟအ်တြာပ် ကဵု လိက်တၟအ်ပဏ္ဍိတ် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲအရှာံ ကျာ်သဓီုဂှ် သွက်ဝင်ဂကူမန်မ္ဂး ဒှ်သက်သဳ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ။ ပရူလိက်တၟအ်တြာပ်ဂှ် ပ္ဍဲလိက်ပရေင်အဲ မတုဲကၠုင်ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵုလဝ်တုဲ အလန်ဏအ် အဲဆက်ချူ ပရူလိက်တၟအ်ပဏ္ဍိတ်ရ။ လိက်တၟအ်ၜါဝွံ ဒှ်လိက်ကမာ မကတဵုဒှ်ကၠုင်မွဲစွံတုဲ ဗီုညးကဵုညး ၜိုန်ရ မနွံကဵု စရိုတ်ပူဂိုလ်တၞဟ်ခြာကီုလေဝ် ဒှ်ဒၟံင် မွဲဗီု မွဲပြကာဓဝ်ရ။ လိက်တၟအ်ပဏ္ဍိတ်ဝွံလေဝ် ဟိုတ်နူ မအက္ခရ်လလီု နွံဂၠိုင် ဗွဲမလောန်တုဲ အဓိပ္ပါယ် ပေင်ပေင်ဂှ် ၜိုန်ရ ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ဟွံမာန်ကီုလေဝ် ၜိုတ်မဗှ်ဂွံဂှ် လ္ၚတ်တုဲ ချူပ္တိုန်ထ္ၜး ပ္ဍဲကဵု လိက်ပရေင်ဝွံရ။ တၟအ် လိက်တၟအ်ပဏ္ဍိတ်ဝွံ ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲအရှာံကျာ်သဓီု ဗဒါဲစင်္ကြံ လပါ်ဗမံက် ကရောမ်မွဲစွံ ကုလိက်တၟအ်တြာပ်တုဲ လၟုဟ် ဂိုင်စွံလဝ် ပ္ဍဲကဵု ရုင်လိက်တၟအ်တြေံ ကျာ်သဓီုရ။ လိက်တၟအ်ဝွံ နွံ သမၠုင် ၆ ပေ၊ လပါ်က္ဍိုပ်ဂှ် တၟအ်မေက်လီုဒၟံင် ညိညရ။ ပ္ဍဲလပါ်လတူဂှ် နွံရုပ်ကျာ်ဒတဴမွဲဇကု ကဵု တၠအရှန်မွဲဇကု။ လတူရုပ်တအ်ဂှ် ညာတ်ဒၟံင် မအက္ခရ်ညိည၊ ဆဂး ဗှ်ဟွံဂွံရ။ မဗှ်လိက် လိက်တၟအ်ဝွံ ကိုပ်ကၠာတေအ် ဟိုတ်မနွံဒၟံင်မ္ၚး မဒးလဝ် ဘဲဒဏ်ဗြဲကျာတ္ၚဲ သၞာံဗွဲမလအ်တုဲ ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဗှ်ဟွံကၠးရ။ ဒၞာဲကြပ်သီုဖအိုတ်ဂှ် ဂွံညာတ်ကေတ်ဒၟံင် မလိက်ညိညကီုလေဝ် ဆသကုတ်သၟဝ်ဂှ်ဟေင် ဗှ်ဂွံ ဂၠိုင်ညိရ။ အစာလိက်တၟအ်တြေံ ဗီုကဵု အစာဇၞော်နာဲချေတ်သိင် (ဦးချစ်သိန်း) တအ် ဗှ်တုဲ ဒၞာဲဟွံကၠး ဗွဲမဂၠိုင်တအ်ဂှ် ညးဆိင်ဗပေင်စုတ်လဝ် နွံညိညကီုရ။ ပ္ဍဲကဵု လိက်ပရေင်ဏအ် ဆဒၞာဲ မဗှ်ကၠး ကေုာံ ဒၞာဲမဖျေဟ်စိုတ်ဂွံတအ်ဂှ်ဟေင် ပတိုန်ထ္ၜးဏာရ။ လိက်ဝွံ ညးပါ်လဝ် သီုဖအိုတ် ပိသကုတ်။ သကုတ်လတူအိုတ်ဂှ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ပန်မသုန်မဂှ် ဒှ်ဂါထာ နူပိဋကတ်မွဲမွဲမာန်တုဲ မနွံကဵု ရုပ်ကျာ်တြဲ မွဲဇကု ကေုာံ တၠအရှန် (ဝါ) ကွးသာဝကကျာ် မွဲဇကုရ။ တုဲဂှ် ညးတန်လဝ် နကဵု ဇၟန်ဗၠဲ။ ပ္ဍဲကဵု သကုတ်ဒုတိယဂှ် ညးချူလဝ် နကဵုဘာသာပါဠိ မတုပ်ညံင် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵု လိက်တၟအ်တြာပ်ကီုတုဲ ညးဆက်ချူ မဟိမုဇမၠိင် ဨကရာဇ် သဓီုရ။ တုဲဂှ် ညးဆက်ချူလဝ် ဂါထာ နကဵု ဘာသာပါဠိ မဇန်လဝ် နကဵုနဲကဗျ ယၟု ကေုာံ အသဝ်ဂုဏ် ကျာ်တြဲ ၂၈ မကၠုင်နူ အာဋာနာဋိယသုတ် ရ။ ပ္ဍဲကဵု မူလိက်ဇၞော်ဂှ် လိက်ဏအ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်။ ညးတအ် နုက်ပ္တိတ်လဝ် ဒှ်မာန်ရ။ ပ္ဍဲကဵု လိက်သၠပတ်ပရိုတ်မန် ဂါထာဂၞန် ၁၁၀ - ၁၁၆ ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် ၜိုန်ရ လိက်ဟွံကၠးကီုလေဝ် ပ္ကိတ် ကုအာဋာနာဋိယသုတ်တုဲ ဗပေင်စုတ် ဂွံခိုဟ်ဟ်ရ။ ဂတဂှ် ညးဆက်ချူလဝ် နကဵု ဘာသာမန် ရံင်ကဵု မလိက် ဆၜိုတ် မဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင်ညိညမ္ဂး ဒၞာဲဂှ် ညးချူလဝ် အသဝ်ဂုဏ်ဂမၠိုင် ပိုယ်ဟီုမာန်ရ။ ပိုဒ်ဂှ် အိုတ်ကဵု ယၟုဇမၠိင် သၟိင်ဨကရာဇ် သဓီုတုဲ သၟိင်ဨကရာဇ်သဓီု ညးခုတ်ကဵု ယၟု “တြိအ်ရ်္လေယ် (တၠဳအဲ/တြဲ)” တုဲ မွဲသကုတ်တုဲ ညးတန်လဝ် နကဵု ဇၟန်ဗၠဲပၠန်ရ။ ပ္ဍဲကဵု သကုတ်တတိယဂှ် ညံင်ရဴ သကုတ်လတူဂှ်ကီု ညးစကဵု နကဵုဘာသာပါဠိ မတုပ်ကဵု သကုတ်တၞဟ်တအ်တုဲ ညးဆက်ချူ မဟိမုဇမၠိင် ဨကရာဇ် သဓီု။ တုဲ ညးဆက်ချူ နကဵု ဘာသာမန်တြေံပၠန်ရ။ ပ္ဍဲကဵု သကုတ်ဏအ်ဂှ် ဟိုတ်မဂွံညာတ်ကေတ်ဒၟံင် ယၟု ဝိဓူရ၊ ဝေသန္တရ်တအ်တုဲ ညးဒုင်သဇိုင် ကုဇာတ်ဇၞော် ၁၀ တုဲ မချူလဝ် ဒှ်မာန်ရ။ တုဲဂှ် ညံင်ရဴ သကုတ်တၞဟ်တအ်ကီု အိုတ်ကဵု ယၟုဇမၠိင် သၟိင်ဨကရာဇ်သဓီုတုဲ သၟိင်ဨကရာဇ်သဓီုဂှ် ညးခုတ်ကဵု ယၟု “ပဏ္ဍိတ်” မဂွံအဓိပ္ပါယ် တၠပညာ ရ။ ရံင်ကဵု သကုတ်လိက် ဗွဲလတူဝွံတုဲ လိက်တၟအ်မကဵုလဝ်ယၟု လိက်တၟအ်ပိဏ္ဍိတ်ဝွံ ဒှ်လိက်ရာဇာဘိသိက် မကဵုယၟု ဨကရာဇ်သဓီု ၜါ၊ မွဲဂှ် မဟိမု “တြဲ/တၠဳအဲ” တုဲ၊ မွဲပၠန်ဂှ် မဟိမု “ပိဏ္ဍိတ်”။ လိက် သကုတ်ဒုတိယ ပ္ဍဲသကုတ်ဒုတိယ ပၞောန် ၁ စဵုကဵု ပၞောန် ၅ လပါ်စ {၁} အာဒိကာလေရ - [နာ}မ ပုရေ သရ်္ဗ္ဗ သိကာလ တိ[ပ္ပေ] သရ်္ဗ္ဗ သိ[ပျကာ] {၂} - - လောက မက[တ] ရာဇာနာမ ရာဇာဓိရာဇ ဒေဝေါတိဒေ[ဝ ပ]{၃} [ရမေ] သွရ [ဣ]သွရ ရာဇ[နာမာ]ယ မဟာရာဇ ဗဟူညာန သာဂ[ရ]{၄}[ဂုန ဂမ္ဘိရ] သြိ[နိ]တျဓရ်္မၟ ဓရ ဓနေသွရ သကလ တမှာဝိသေယ် တြေ{၅}[ယ်] လောကဓရ်္မၟ။ နူပၞောန် ၅ စဵုကဵု ပၞောန် ၁၇ လပါ်စဂှ် ဒှ်ဂါထာ မကၠုင်နူ အာဋာနာဋိယသုတ်။ နမောသဗ္ဗ ဗုဒ္ဓါနံ တဏှကင်္ကရာ မဟာဝိ[ရော မေဓင်္က][ရော မဟာယ]သော သရနင်္ကရော လောကဟိတော ဒိပင်္ကရော ဇု[တိန္ဓ ရော] ကောဏ္ဍ[ညော] ဇိနပါမောက္ခော မင်္ဂလော ပုရိသာ သဘော သုမနော သုမန[ဓိရော ရေ]ဝတော ရတိစ[ဒ္ဓ]နော သောဘိတောဂူန သမ္ပ[န္နော အနော] မ[ဒ]ဿိ ဇနု[တ္တမော] ပဒုမော လောက ပ[ဇ္ဇော]တော [နာရဒေါ] ဝ[ရ]သာရ [ထိ ပဒုမုတ္တ]ရော သတ္တသာရော သုမေဓေါ အဂ္ဂပုဂ္ဂလော သု[ဇာတော] သဗ္ဗလောက[ဂ္ဂေါ ပိ]ယဒဿိ နရာသဘော အဋ္ဌဒဿီ ကာ[ရု]နိကော ဓမၟဒဿီ တမော [နုဒေါ သိဒ္ဓတ္ထော အ]မောလောကေ တိ[ဿော]စ ဝရဒဒံဝရော ဖုဿော[စ] ဝရ[ဒေါ ဗုဒ္ဓေါ ဝိပဿိ]စ အ[နု]ပမော သိခိ သဗ္ဗဟိတော သတှာ [ဝေဿဘူ သုခဒါယကော] ကကုသ[န္ဓော] သတ္ထဝါဟော ကောနာဂမနော [ရနည္ဇဟော က]ဿပေါ သိ[ရိသမ္ပ]နၞော [ဂေါ]တမော [သာကျ] ပုင်္ဂ ဝေါ ဨ[တေသ] ညေစ သံဗုဒ္ဓါ အနေကသတ္တ ကောဋိယော - - - မ - သေ - - - နူပၞောန် ၁၇ လိက်ဂှ်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ပၞောန် ၂၉။ နူပၞောန် ၁၇ စဵုကဵု ပၞောန် ၂၂ ဂှ် ဗှ်ဂွံညိညတုဲ တီအဓိပ္ပါယ် ၜိုတ်ဒးရးရ။ နူပၞောန် ၂၃ စဵုကဵု ပၞောန် ၃၁ ဂှ် ဂွံဆဵုဒၟံင် ညိညဓဝ်တုဲ တီကေတ် အဓိပ္ပါယ် ဟွံမာန်ရ။ ပၞောန် ၃၂ ကဵု ပၞောန် ၃၃ ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ မဟိမုဇမၠိင်တုဲ ထပ်ဗပေင်စုတ်လဝ်ရ။ တုဲပၠန် နူပၞောန် ၃၅ စဵုကဵု ပၞောန် ၃၈ ဂှ် မလိက်မဗှ်ဒး ကြပ်ဟွံမဲရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် အဲစှ်ေစိုတ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် “ပယၟု တြဲ/တၠဳအဲ၊ ဒုတိယမ္ပိ မရနုက်ကဵု ၜါအလန် ပယၟုတြဲ/တၠဳအဲ၊ တတိယမ္ပိ မရနုက်ကဵု ပိအလန် ပယၟုတြဲ/တၠဳအဲ” ဆပၞောန်လက်ကြဴအိုတ် ၃၉ ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ညိညပၠန်ရ။ {၁၇} - - - ပု[မ်]ရေယ် မအ်တြိအ်(လအ် မအ်)ပြေယ် [နောရ်] - - {၁၈} - - - မာနုသ် ဣ[သိ] ပြာက်ဗုအ်လးဟ် သ(တ်) [အုတ်စ]သ် လ္ငိမ်(စက္ကဝါ) – {၁၉} - - - - မာရ် မအ်နောမ် ကုအ်တြိဇသ် ကးသ်(ဒသ်) မရေမ် - - - - {၂၀} - - - သ် တ္လသ်ဗြအ်မြိအ် - - - ယ် - - - - တြိ[ရ်္လေယ်](စိ) - - {၂၁} - - တုအ်ဂေတ် ဓရ်္မၟစက် - - - - ယရ် - - - အ် - - - - {၂၂} - - (စာ)ရ် ယမကပြာတိဟာရ်သွာရ် - - - (လအ်) - - - မ - - - (…) {၃၂ -၃၄} [ရာဇာဓိရာဇ] (ပရမေ) [သွရ] (ဣ)သွရ ရာ(ဇ ရာဇာဓိရာဇ) [ဒေဝါတိ ဒေဝ] (ဗဟူ) ညာ(နသာဂရ ဂမ္ဘိရ) [သြိနိတျ] (ဓရ်္မၟ ဓရ ဓနေသွရ) [သကလ တမှာဝိ](သေယ်တြေယ်) လောက(ဓရ်္မၟ) (…) {၃၉} အ် - (နောရ်) - - (လေးဟ်)ပအ် (ဣ)မောအ်[တြိအ်ရ်္လေယ်] - - - ပ္ဍဲအကြာပၞောန် ၁၇ ကဵု ၁၈ ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် “ပရဲ မတၠ မပြဲနူ - - - မၞိဟ်၊ ဣသိ၊ ပြာ်ဗလး သတ် အိုတ်စှ်လ္ၚီစက္ကဝါ။” ပၞောန် ၁၉ ဂွံဆဵုကေတ် “- - - - မာရ်” ဒၞာဲမဗှ်ဟွံညာတ် အက္ခရ် ပန်မဂှ် “မအ်ဇိန်နး” ဗပေင်စုတ်မာန်ရောင် စှ်ေစိုတ်တုဲ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် “မဇၞးမာရ်”။ ဂတဂှ် “မအ်နောမ် ကုအ်တြိဇသ် ကးသ်(ဒသ်)မရေမ်” ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် “မနွံ ကုကြဳဇှ် ဟွံမဲကုသၟဟ်”။ ပ္ဍဲဒၞာဲ “မရေမ်” ဂှ် ရံင်ကဵု တၠုင်ဝါကျတုဲ “သုမောဟ်” ဒှ်မာန်ရ။ ပၞောန် ၂၀ “တ္လသ်ဗြအ်မြိအ်” ဂှ် အဓိပ္ပါယ် ဟွံမံက်။ “တြိရ်္လေယ်စိ - - - - တုအ်ဂေတ် ဓရ်္မၟစက်” ဂှ် “တၠဳအဲစိ - - - - ဗဂေတ် ဓမ္မစက်”။ ပၞောန် ၂၂ ယမကပြာတိဟာရ်သွာရ် ဂှ် “(ထ္ၜး)ယမကပြာတိဟာရ်သွာရ်”။ ပၞောန် ၃၉ ဂှ် နကဵု အစာဇၞော်ချေတ်သိင် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် “အ် - (နောရ်) - - (လေးဟ်)ပအ် (ဣ)မောအ်[တြိအ်ရ်္လေယ်] - - -“ ရံင်ကဵု တၠုင်လအာလိက် ဒၞာဲတၞဟ်မ္ဂး ဒၞာဲညးမဗပေင်လဝ်ဂှ် အဲမိက်ဂွံ ဗပေင် “အ် - - - - (ရောဝ်) (ဂေါးဟ်)ပအ် (ဣ)မောအ်[တြိအ်ရ်္လေယ်] - - -“ မဂွံအဓိပ္ပါယ် “ရဴဂှ် ပယၟု တြဲ/တၠဳအဲ” ရ။ လိက် သကုတ်တတိယ ပ္ဍဲကဵု သကုတ်တတိယဏအ်လေဝ် အက္ခရ်မဂွံဆဵုကေတ်မာန်ဂှ် အောန်ကွေဟ်ဟ်ရ။ နူပၞောန် ၁ စဵုကဵုပၞောန်ပိ ဂှ် တုပ်ကဵု ပိုဒ်တၞဟ်တအ်ရ။ တုဲပၠန် နူပၞောန် ၄ စဵုကဵု ပၞောန် ၁၁ ဂှ် မလိက် မဗှ်ဂွံ ကြပ်ဟွံမဲရ။ ပၞောန် ၁၂ ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် “လောက်မဟာဇန် (ဂုံလောင်)” တုဲ နူပၞောန် ၁၅ ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် မလိက်ဂၠိုင်ညိပၠန်ရ။ {၁} (။ၐြီ။) အာဒိကာ[လေ] - - - - [ပုရေ]၊ သရ်္ဗ္ဗ ကာလတိ[ပ္ပေ] သဗ္ဗသိ - - - {၂} - - - [ရာဇာနာမ] - - - [ပရမေ]သွရ ဣ[သွရ ရာ]ဇာ - - - -- - - - {၃} - - - - - - - - [ဂမ္ဘိရ သြိနိတျ] ဓရ်္မ္မ ဓရ ဓနေ [သွ]ရ [သကလ] - - - (…) သၟဝ်ပိုဒ်ဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲပၞောန် ၄ ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် “ပညောတိ”။ တုဲပၠန် ပၞောန် ၆ ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် “ယသ ကရုနာ” တုဲ စဵုကဵု ပၞောန် ၆ ဂှ် ချူလဝ် နကဵု ဘာသာပါဠိ ဟီုမာန်ရ။ {၁၄} - - - - - လမှာယ် ဍေးဟ် ရပ် သုန်တိတ် ဝီ- - - - - - - - - - - {၁၅} - - - - - - - ကာလ် နာရ(ဒေါ)ဟ် မဟာဗြဟၟ - - - - - {၁၆} - - - - - - - တွေသ် - - တြိလအ်ဝိ[ဓူ](ရ) - - - - {၁၇} ထရ် - - - - - - - - - ရ် တြိလအ်ဝေသန္တရ် (တု)န်လရ်ကျာက် - - - {၁၈} - - - - - - - - ပဏ္ဍိတ်ဂုမ်လူမ် သြရ် - - အ် ကုအ် - - ပၞောန် ၁၄ “လမှာယ် ဍေးဟ် ရပ်” ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် “အလမ္ဗာ ညးမဝေင်ပလှ်ေဇြုံ ရပ်”။ ပၞောန် ၁၅ ဂှ် “ကာလ်နာရဒေါဟ် မဟာဗြဟၟ” ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် “ကာလ နာရဒ မဟာဗြဟ္မ”။ ပၞောန် ၁၆ “တွေသ် - - တြိလအ် ဝိဓူရ” ဂွံအဓိပ္ပါယ် “တွဟ် - - တၠဝိဓူရ”။ ပၞောန် ၁၇ “ထရ်” ဂှ် “ထဝ်”။ တုဲ ဂတဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် “ တြိလအ်ဝေသန္တရ် တုန်လရ် ကျာက်- - ” ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် “တၠဝေသန္တရ် တုန် စွံ ကျာ်- -“ ပၞောန် ၁၈ “ပဏ္ဍိတ်ဂုမ်လူမ် သြရ်- “ ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် “ပဏ္ဍိတ်(တၠပညာဂမၠိုင် သြဝ်”။ {၁၉} (အုတ်လောက် မဟာဇန်ဂုမ်)လောင် သြရ်ရုမ်ငေါအ် [သၟိင်]အ[ဘိ]ပြာယ် - ကျာက် - {၂၀} (မအ်ကုတ) ရာဇာဓိရာဇ (ပရမေသွရ်) ဣသွရ ရာဇ[အ]ဘေယ် မဟာရာဇ ဒေဝါတိ ဒေဝ (ဗဟူညာန သာဂရ ဂမ္ဘိရ်)သြိနိတ္ထျဓရ်္မၟဓရ သွရ သကလ [တာ]မှာ ဝိသေယ် တြေယ်လောကဓရ်္မၟ - - {၂၂} - - - - (ဍေး)ဟ် [နာမဓေယ် ပုအ်ရေယ် အာရ် ကုန္တအ် ပအ်ဣ]မောအ် (ပဏ္ဍိတ်) {၂၃} ဒုတိယံပိ ရိန်ဍုက် ကုအ်ၜါရ်လေးဟ် ပဣမောအ် ပဏ္ဍိတ် တတိယံပိ ရိန်ဍုက် ကုအ်ပိ {၂၄} [လေးဟ် ပဣမောအ် ပဏ္ဍိတ် - - - ဇ - မ် [တောက်]ဖံမ်က္လောအ် (ဝေါအ်) ကုအ် - - {၂၅} - - - - က် - - အ် [ရောဝ်]ဂေါးဟ် ပအ် ဣမောအ် ပဏ္ဍိတ် ။ ။ ။ နူပၞောန် ၁၉ စဵုကဵုအိုတ်ဂှ် “အိုတ်လိုက် မဟာဇန်ဂမၠိုင် သြဝ်ဗၞဟ် သၟိင်အဘိပြာယ် - ကျာ် မကုတ ရာဇာဓိရာဇ ပရမေသွရ် ဣသွရ ရာဇအဘေယ် မဟာရာဇ ဒေဝါတိ ဒေဝ ဗဟူညာန သာဂရ ဂမ္ဘိရ် သြဳနိတ္ထျဓမ္မဓရ သွရ သကလတာမှာ ဝိသေယ် တြေယ်လောကဓမ္မ - - - - ဍေဟ် နာမဓေယ် ပရဲ အာဂတ ပယၟုပဏ္ဍိတ်၊ ဒုတိယမ္ပိ မရနုက် ကုၜါအလန် ပယၟုပဏ္ဍိတ်၊ တတိယမ္ပိ မရနုက်ကဵု ပိအလန် ပယၟုပဏ္ဍိတ် - - - တက်ဖမ်ကၠဟ် ဝွံ ကု - - - - - - ရဴဂှ် ပယၟု ပိဏ္ဍိတ်။ ။ ။” တြိအ်ရ်္လေယ် တြိအ်ရ်္လေယ် ဂှ် လိက်မန် ခေတ်ကြဴနူဂှ်ညိ ပ္ဍဲဗုကာံ ဂွံဆဵုကေတ် “တရ်္လေယ်” နကဵု အဓိပ္ပါယ်မန် ခေတ်လၟုဟ် “တဳလအဲ/တၠဳအဲ” ရ။ “တြိအ်ရ်္လေယ်” ဂှ် မအရေဝ် ၜါမ “တြိအ်လ (တၠ) + ဨယ် (အဲ)” ပ္ကောံတုဲ ခၞံဗဒှ်လဝ် ဝေါဟာရ မွဲမရ။ လိက်မန် ပ္ဍဲဗုကာံမ္ဂး မအရေဝ် “တရ်္လေယ်” ဂှ် စကာ ကုအရာ မလုပ်လၟိဟ် ရတ်ပိပြကာ ဗီုကဵု “ကျာ်၊ ဓရ်၊ ကေုာံ သင်” သၟးရ။ မအရေဝ်ဝွံ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ၜိုန်ရ ပိုယ်တအ် စကာဒၟံင် “တၠဳအဲ” ကီုလေဝ်၊ မလိက်မန် မချူ “ကျာ်တြဲ” တြဲ ဂှ်လေဝ် မြိပတ်ကၠုင် နူဏအ်ကီုရ။ ပ္ဍဲအခိင် ညးမကဵုယၟု “တြဲ” ကုသၟိင်ဨကရာဇ် သဓီုဂှ် ညးဗှ်ဂါထာ ယၟုကျာ်တြဲ ၂၈။ ရံင်ကဵု ညးမကဵုယၟု “တြဲ” ကုဨကရာဇ်သဓီုဂှ်တုဲ ဒဒှ်ရ ဨကရာဇ်မန်သဓီုဂှ် ညးတအ် စွံလဝ် နဒဒှ် ကျာ်ဂမျိုင်မွဲဇကု ဟီုမာန်ရ။ ပဏ္ဍိတ် မအရေဝ် ပဏ္ဍိတ် ဂှ် ကၠုင် နူအရေဝ်ပါဠိ ပဏ္ဍိတ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမနွံကဵု ဂမြင်ညာဏ်ပညာ ရ။ မအရေဝ်ဏအ် သွက်ဂွံ ဒးပသောင်ကလး အဓိပ္ပါယ် လှဲလှဲလးလး ဟွံမဲပၟိက်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ညးမကဵုယၟု “ပဏ္ဍိတ်” ကုသၟိင်ဨကရာဇ် သဓီုဂှ် ညးဗှ်ထ္ၜး ပရူပါရမဳစှ်သာ် (ဝါ) ဘဝကျာ်တြဲ အလန်လက်ကြဴအိုတ် စှ်ဘဝဂှ်တုဲ ညးကဵုယၟု “ပဏ္ဍိတ်” ရ။ ရံင်ကဵု ညးမကဵုယၟုဏအ် ကုဨကရာဇ်သဓီုဝွံတုဲ ဒဒှ်ရ ညးတအ် မိက်ဂွံဟီု ဨကရာဇ်ဍုင်သဓီုဝွံ သ္ဒး (ဝါ) ဒှ်မၞိဟ် မနွံကဵု ဂမြင်ညာဏ်ပညာ သွက်ဂွံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သၞောတ်သၞောဝ်ဗဗွဲဓဝ်ရ။ ကျာ်တြဲ ၂၈ ပ္ဍဲကဵု သကုတ်ဒုတိယဂှ် ညးဗှ် အာဋာနာဋိယသုတ်။ လညာတ်မ္ဂး ပ္ဍဲမွဲကဝ် ကျာ်ကတဵုဒှ် ပိဇကု ဟွံသေင်မ္ဂး ပန်ဇကုတုဲ သီုဖအိုတ် ကျာ်တြဲမကလိလောန်အာတုဲ နွံ ၂၈ ဇကုဂှ် ဒှ်လညာတ် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာမွဲရ။ ပ္ဍဲကဵု လိက်ရာဇာဘိသိက် သၟိင်ဨကရာဇ်သဓီုဏအ် ညးတအ် ဖ္ဍောတ်ဗှ် ဂါထာဏအ်ဂှ် လ္ၚတ်ရံင်မ္ဂး ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ကောန်ဍုင်သဓီုတအ် ရှ်ေသှ်ေဒၟံင် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် ပိုယ်တအ် ဟီုမာန်ရ။ သရောပ် လိက်တၟအ်တြာပ် ကဵု လိက်တၟအ်ပဏ္ဍိတ် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲအရှာံကျာ်သဓီုဂှ် ဒှ်လိက် ရာဇာဘိသိက် သွက်ဂွံဗှ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ညးစဝ်ရာဇာဘိသိက်တုဲ ကဵုယၟု သၟိင်ဍုင်သဓီု ပိသာ်၊ မဟိမုတြာပ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးဇမၞော်လပါ်ပၞာန်ကီု သီုကဵု ညးဍုင်ကွာန်၊ မဟိမုတြဲ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမသၠုင်ပြဲ မတုပ်ညံင် ကျာ်ဂမျိုင်မွဲဇကု၊ မဟိမုပဏ္ဍိတ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမနွံကဵု လညာတ်ညာဏ်ပညာ မဂွံဒှ် ဇမၞော်လပါ်သာသနာရ။ နူဂှ်မွဲကဆံင် ပိုယ်ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ဍုင်သဓီုဂှ် ဒှ်ဍုင်သၠးပွး မနွံကဵု ဨကရာဇ်ဇကုကဵုဇကုရ။ ဟိုတ်မစကာလဝ် နကဵုလိက်မန် အရေဝ်မန်တုဲ ဍုင်သဓီု ရးမညဒေသဝွံ ဒှ်ဍုင်ဂကူမန်တအ် မပဒတဴမွဲရ။ တုဲပၠန် ပ္ဍဲကဵုအခိင် (၁၀ ဗွဝ်ကၠံ) မချူလဝ်လိက်တၟအ်ဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲဍုင်သဓီု သာသနာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ဇၞော်မောဝ်ပြာကတ်ဒၟံင်ဂှ် ပိုယ်တအ် ဂွံတီကေတ်ရ။ နိဿဲ Luce, Gordon H., Ba Shin, Bo-Hmu (1969) Old Burma-Early Pagán, Volume one Text, Published for Artibus Asiae and the Institute of Fine Arts, New York University, J.J. Augustin Publisher, Locust Valley, New York. Shorto, H. L. (1971) A Dictionary of the Mon Inscriptions from the Sixth to the Sixteenth Centuries, London, Oxford University Press, New York Toronto. သိန်း၊ ဦးချစ် (၁၉၆၅) ရှေးဟောင်မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်၊ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဌာန၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာနခွဲ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]]) ၀၄:၅၈၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၂ (+0630) == ဂလာန်ပရၚ်တဲ သွက်ရဲဆာန်ဂကူမန် ပရေၚ်ပညာ == ဂလာန်ပရၚ်တဲ သွက်ရဲဆာန်ဂကူမန် ပရေၚ်ပညာ ၁။ ပရေၚ်ပညာဂှ် ဝဳၜံၚ်သၠုၚ်ကီု အစောံစရာဲမၞိဟ် ၚုဟ်မး၊မၞိဟ်ရ၊ မၞိဟ်ဟွံမွဲကဵုပညာတအ်ဂှ် ဟွံတၟေၚ်နူပြေၚ်ဂၠဴကၠီတအ်ကွေံကွေံရ။ ၂။ ၚုဟ်မးမၞိဟ်မွဲမွဲဂှ် တန်တဴဒၟံၚ်ပ္ဍဲကဆံၚ်ပညာဍေံလေပ်ဍေံကၠိုဟ် ဍေံဒုၚ်ကေတ်ဟေၚ်ရ။ ၃။ လိုက်မၞိဟ်ပိုဲတ္ၚဲဏံ ပညာဟေၚ်ပၠမံၚ်တရဴရောၚ်။ ၄။ ဗတောန်ပညာကဵုသၟတ်တအ်ဂှ် ဝဳၜံၚ်သၠုၚ်တိုန်ဘဝ ဂကောံမၞိဟ်ဇကု၊ ဂကူဇကု၊ ဍုၚ်ဇကုရ။ ၅။ ဂကူပိုဲဂွံသၠုၚ် (လှုၚ်) ပိုဲဒးသၠုၚ် (သမၠုၚ်)' ကဵုကဆံၚ်ပညာကောန်ဂကူပိုဲရောၚ်။ ၆။ ကောန်ၚာ်မွဲမွဲ နူအခိၚ်ဍောတ်တ် အာစွံလဝ်ပ္ဍဲဂြိုပ်ဇၞော် (ညံၚ်ဍေံဟွံချိုတ်ဂှ်ဖန်ဇန်ကဵု) လ္ပဗတောနအရေဝ် လ္ပဟီုဂးတက်ကျာ လ္ပဗတောန်ကဵုပညာမ္ဂး ၜိုန်ဇၞော်တိုန်ဒှ်မၞိဟ်ဗီုဓမ္မတာကၠာလေဝ် ကၠေၚ်နူသတ်ဂြိုပ် အရိုၚ်ကွေံကွေံဟွံသေၚ်။ (၄၁) ၇။ မိမတအ် ကဵုအာဲကၟာဲကုကောန်နနဲ ဗတောန်ကဵုကွတ်ပညာဂှ် ဒှ်ဖဵုသွက်ကောန်ချိုတ်ပၠိုတ် အိုတ်ရ။ ၈။ ကမၠောန်ဖျေံတံရိုဟ်သွက်ဍုၚ် သ္ဂောံဒှ်ဂုဏ်ဖဵုပ္ဍဲအနာဂတ်နွံနာနာသာ်ဝွံ ပရေၚ်သၠုၚ်ကဵု ကဆံၚ်ကွတ်ပညာကုကောန်ဍုၚ်ဇကုဂှ် ဒှ်ပရဲဇၞော်သၠုၚ် သွက်ဍုၚ်ဂၠိုၚ်အိုတ် ချိုတ်ပၠိုတ်အိုတ်ရ၊ (ဍုၚ်သေၚ်ကပေါဝ်) ၊ ထာဲဝါန်၊ ဟံၚ်ကံၚ်တအ်ဂှ် နနဲဝွံဟေၚ် ဇၞော်သၠုၚ်ကၠုၚ်ရ။) ၉။ အာစာဘာတအ်ဂှ် ဒှ်ညးသၠုၚ်စရာဲ ပၠုပ်ဗီုကုသၟတ်၊သၟတ်တအ်ဂှ် ဒှ်ညးပိုၚ်ပြဳအနာဂတ် ဟိုတ်ဂှ်တုဲ အာစာဘာတအ်ဂှ် ဒှ်ညးသၠုၚ်စရာဲဖျေံဗီုအနာဂတ်ရောၚ်။ ၁၀။ ကောန်ၚာ်နူဍောတ်တ် ဒဵုဇၞော်ဒေံါဇူနူဘာ သၞာံအခါဗွဲမလအ် အာစာဘာတအ်ဂွံအခိၚ် ဖျေံဗီုဗတောန်ဖျောန်ရောၚ်တုဲ အာစာဘာတအ်စောန်မ္ဂး ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် ဗီုဒးစိုတ်ဖျေံဗီုမာန်ရောၚ်။ ၁၁။ မိမတအ်ဂှ် ဒှ်အာစာတမ် အာစာသဇိုၚ် ဒှ်ညးဖျေံဗီုကဵု ကောန်ၚာ်ကၠာအိုတ်ရောၚ်။ (၄၂) ၁၂။ လညာတ်သမ္တီဂှ် ကတဵုဗဒှ်ကဵု ဇဲ၊ ဝဳရိယ၊ သတ္တိ၊ ဇဲ-ဝဳရိယ သတ္တိဂှ် ပတဝ်ပဓဝ်အာနကဵုပညာ ဒးမ္ဂး၊ အာစိုပ်တိုၚ်ပ္ကဴ ရန်တၟအ်ရောၚ်။ ၁၃။ ပံက်ကဵုဘာကောန်ဂကူဂှ် ဒှ်ကမၠောန်ပရေၚ်ဂကူ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် နဲသဇိုၚ် နဲဍာ်ဇမၠိၚ်ရ။ ၁၄။ ဗတောန်ပညာ ကုကောန်ၚာ်သၟတ်တအ်မ္ဂး ပညာမဗတောန်ဂှ် ၜိုတ်သ္ပမာန်ဒးပံၚ်ဗစပ်ကဵု ပညာအနုၜတ်(အနုပညာ)ရောၚ်၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဒှ်မံၚ်ပွပျဲပျာံ ကောန်ၚာ် (ဝါ) ပလီုက္ဍဟ် ကောန်ၚာ်တအ်ရောၚ်။ ၁၅။ ဗတောန်ကဵုလိက်မန်ဂှ် ဒှ်ပွထိၚ်ဒဝ်ဂကူမန် ညံၚ်ဟွံဂွံ ကၠေံကၠက်အာမွဲသာ် အခိၚ်ညးတၞဟ်ၚိတ် ကလက်မံၚ်ဂကူဇကု ပရေၚ်ထိၚ်ဒဝ်ဂကူဇကုသာ်ဝွံဂှ် ဒှ်ကမၠောန်နွံကဵုၚုဟ်မးဇၞော်ဇၞော်ရ။ ၁၆။ ဗတောန်ကဵုဝၚ်မန် လဴထ္ၜးကဵုပရေၚ်မန် ဗီုဒးဒုၚ်ဍဵုဍိုက်ကၠုၚ်တအ်ဂှ် ဒှ်ပွသၠုၚ်စိုတ်ဓါတ် ဆာန်ဂကူရ၊ စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူသၠုၚ်ကၠုၚ်မ္ဂး ညးတၞဟ်ဍဵုဍိုက်ဂကူဇကုဟွံဒုၚ် ပေဲါဗ္တိုက်ပၠန်ဂတး ဗၠးၜးဂကူ စိုပ်တရဴသၠုၚ်ကၠုၚ်ရောၚ်။ ၁၇။ ဘာဗတောန်လိက် ကၟာတ်ဒၞာလဝ်အခေါၚ်ဗတောန်လိက်ဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ဂှ် ဒှ်ရုၚ်စက်ၚိတ်ကလက်ဂကူဇၞော်အိုတ် အလဵုအသဳတအ်ဖန် ဗဒှ်လဝ်ရောၚ်။ ၁၈။ ဘဝမၞိဟ်မွဲမွဲ အဝဲပဌမဂှ် ဒှ်သဇိုၚ်ပၟိက်ဇၞော်အိုတ်ရ၊ပ္ဍဲအဝဲပဌမဂှ် ကတ်လဝ်ပညာသၠုၚ်မ္ဂး စိုပ်အဝဲဒုတိယဂၠာဲပိုန်ဒြပ်ကလိဂွံလောဲ အဝဲဒုတိယ ဒြပ်နွံသိုက်သၠဲဟေၚ် စိုပ်အဝဲတတိယ ဂၠာဲဓဝ်ကဵုဒါန် ကၠောန်သ္ပမာန်ရောၚ်၊ပ္ဍဲအဝဲပဌမ သဇိုၚ်ပရေၚ်ပညာယဝ်ဍိုန်အာမ္ဂး အဝဲကြဴၜါဂှ် ခက်ခုဲဒှ်ရောၚ်။ ၁၉။ ဆာန်ကောန်ဇာတ်မ္ဂး ကဵုအာဲပညာ၊ အာဲကၟာဲပညာ ညးပၠံၚ်ဏာဟွံဂွံ။ ၂၀။ တၠပညာ ညးအာက္ဍိုပ်ကောန်ဂကူ ကေုာံညးအာက္ဍိုပ်ကၟိန်ဍုၚ်တအ် ပ္ဍဲအနာဂတ်ဂတ ဂကောံမၞိဟ်ဇကု ဍုၚ်ကွာန်ဌာန်ဇကု ဗီုလဵုမိက်ဂွံဒှ်တအ်ဂှ် ဒးစတံဖျေံဗီုပၠုပ်လညာတ် ပ္ဍဲဘာဗတောန်လိက်တအ်ရ၊ လညာတ်မွဲမွဲ စောဲဗာန်လုပ်အာပ္ဍဲက္ဍဟကကွးဘာတအ်မ္ဂး ဗွဲစၟတ်ဨကန် ပြာကတ်ဇၞော်မောဝ်တိုန်ပ္ဍဲအနာဂတ်ရောၚ်။ ၂၁။ပ္ဍဲခေတ်ကၠာတေံဂှ် ကၟိန်ဍုၚ်ပိုၚ်ပြဳလဝ် သယံဇာတသၟဝ်တိလ္တူတိ နွံကဵုၚုဟ်မးဂၠိုၚ်ဂၠေၚ်တအ်ဟေၚ် ဒှ်မံၚ်ကၟိန်ဍုၚ်သိုက်သၠဲရ၊ခေတ်လၟုဟ်သာ်ဝွံဟွံသေၚ် ကၟိန်ဍုၚ်ဝဳၜံၚ်ပ္တိတ်တၠပညာကဆံၚ်သၠုၚ်ဂၠိုၚ်ၚ်တအ်ဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်ဍုၚ်သိုက်သၠဲရ၊ တၠပညာတအ်ဂှ် ပံၚ်ကဵုက်ဂတာပ် ခေတ်ကံပျူတာတအ်တုဲ အာမံၚ်က္ဍိုပ်ပ္ဍဲကမၠောန်နာနာ ပ္တိတ်မံၚ်ကပေါတ်နွံကဵုၚုဟ်မး ပရးမံၚ်ဂၠးတိရ၊ တၠပညာစကာ ဟွံအိုတ်တအ်ဂှ် အာကၠောန်စဍုၚ်မ္ၚးမ္ဂး ဂွံၚုဟ်မးဂၠိုၚ်ၚ်ပၠန်ရ၊ သၠာကမၠောန်ဒးပတိတ်ဒြဟတ် ကာယတအ်ဂှ် ကော်စကာနူဍုၚ်မ္ၚး နကဵုၚုဟ်မးအောန်န်တုဲ ဂွံပရဲမွဲလပါ်ပၠန်ရ၊ နနဲသာ်ဏံ ကၟိန်ဍုၚ်ညးတအ် သိုက်သၠဲကၠုၚ် ဍုၚ်သေၚ်ကပေါဝ်၊ ဟံၚ်ကံၚ်၊ ထာဲဝါန်တအ်ဂှ် စကာနဲသာ်ဝွံရ။ ကၟိန်ဍုၚ်ပတှ်ေကပေါတ်သယံဇာတတအ်ဂှ် သဘာဝပွဳပွူလီု သီုဒးသွံစကောန်ကမၠောန်ကာယတုဲ လဇုဲဂလုဲ စိုပ်မံၚ်ကြဴညးဗွဲမဂၠိုၚ်ဂွံဆဵုညာတ်ရ။ ၂၂။ ဂကောံမၞိဟ်မွဲမွဲ ကၟိန်ဍုၚ်မွဲမွဲ သ္ဂောံလောဲတောတက်တိုန်ဂှ် တၠပညာကေုာံ ညးအာက္ဍိုပ် ညးတအ်ဟေၚ် စဳရေၚ်ပြုပြေၚ်လဝ်၊ သ္ဂောံဒှ်တၠပညာ ညးအာက္ဍိုပ်ကၟိန်ဍုၚ်ခိုဟ်မာန်၊ ဒးတတ်အာဘာဗတောန်လိက်တအ်ဖအိုတ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ ကံကုသဵုဂကောံမၞိဟ်မွဲမွဲ ကၟိန်ဍုၚ်မွဲမွဲဂှ် နူဘာဗတောန်လိလ်တအ်ဟေၚ် စဳရေၚ်ပြုပြေၚ်မံၚ်ရောၚ်ဂှ် ပိုဲဒးညာတ် ဒးဒုၚ်တဲရောၚ်။ ၂၃။ အရာပညာ ဝိဇ္ဇာ ကုသိပ္ပံ နွံၜါဂၠံၚ်ရောၚ်၊ ဆေၚ်ကဵုနာံ ဆေၚ်ကဵုစိုတ်၊ ပညာသိပ္ပံဂှ် ဆေၚ်ကဵုရုပ် ဆေၚ်ကဵုကွတ်စက်ကွတ်တဲ သီုၜါရဲမၞိဟ်မွဲမွဲ ဒးလေပ်ဒးကၠိုဟ်လဝ်ရောၚ်၊ ဝိဇ္ဇာသၟးဂှ် ဍိုန်ၜတ်ဂၠိုၚ်အာ အခါဒးပြိုၚ်ပကာန်ဟွံမာန်ညးတၞဟ် သိပ္ပံသၟးပၠန် ဓဇန်ရိုၚ်ဇိုၚ်မၞိဟ်ဂမၠိုၚ် ဒှ်ဒဒိုက်ၜါသာ်ဏံပံၚ် ညံၚ်ဂွံညဳသၟဟ်ဟေၚ် ဒှ်ပရေၚ်ဖဵုလိုက် မာန်။ ၂၄။ ခေတ်လၟုဟ်ဏံ ကွတ်ပညာနာနာတအ်ဂှ် တောတက်ပြံၚ်သၠာဲ မြက်ဇက်မံၚ်တုဲ လေပ်လဝ် ကွတ်ပညာမွဲမွဲတုဲဂှ် ရုမ်ဂပ်ရ၊ မြက်ဇက်မံၚ်တုဲ လေပ်လဝ် ကွတ်ပညာမွဲမွဲတုဲဂှ် ရုမ်ဂပ်ရ စွံစိုတ်ဟွံဂွံ၊ ဟွံဆက်လ္ၚတ်လံၚ်ဗပေၚ်မံၚ်မ္ဂး ခြာဟွံလအ်ဗက်ညးတၞဟ်ဟွံမာန်လလုဲအာရောၚ်။ ၂၅။ ခေတ်ကာလဏံ ပ္ဍဲအဝဲအဌမဟေၚ် ဒးဂၠာဲပညာဟွံသေၚ်၊ အပ္ဍဲဘာဟေၚ် ဒးဂၠာဲပညာဟွံသေၚ် ဇၟာပ်ပ်အဝဲဇၟာပ်ပ်ဒၞာဲ ဒးဂၠာဲဗပေၚ်မံၚ်ပညာ အဆက်ဟွံကဵုပိုတ်ရောၚ်။ ၂၆။ ကောန်ၚာ်တအ် သ္ဂောံလေပ်လိက်မြဟ် သ္ဂောံကေက်သကာကၠုၚ်မာန်၊ နူဂကောံကုလသမဂ္ဂ သွာၚ်ပညာ၊ သိပ္ပံ ယေန်သၞာၚ်(UNESCO) ကတ်လ္ၚတ်ဆဵုဂဗ သ္ပလဝ်သမ္တီဂှ် အခိၚ်စဗတောန်လိက်ကုကောန်ၚာ်တအ်မ္ဂး ဒးဗတောန်နကဵုအရေဝ်ဘာသာ မိမကောနကၚာ်တအ်ရောၚ်။ ကောန်ၚာ်တအ်လ္တူအရေဝ်ဘာသာဂှ် ကၠိုဟ်မံၚ်ခိုဟ်ဟ်မ္ဂး ဒးစွံအရီုနဲချူ ကုနဲဂှ် ပ္တိတ်ရမျာၚ်ဟေၚ်တုဲ သာကဵုက္ဍဟ်ကောန်ၚာ် ၚာ် ဗတောန်ကဵုသာ်ဝွံ ၜိုတ် ၂/၃ သၞာံတုဲ ထပ်ဗတောန်ဘာသာ ဒးစကာဂၠိုၚ်ကေၚ်မိၚ်ဂၠိုၚ် ဘာသာစကာကၟိန်ဍုၚ်ဇကုပၠန်၊ ဇၞော်တိုန်ညိပၠန်မ္ဂး း ထပ်ဗတောန်ဘာသာ ဂၠးတိစကာဖန်အာသာ်ဝွံ မွဲကဆံၚ်တုဲ မွဲကဆံၚ်မ္ဂး လေပ်လောဲတုဲ က္ဍဟ်ကောန်ၚာ်တအ် သာ်ဒှ်မၞိဟ်ကေက်သကာဂၠိုၚ်ရ၊ ဂလေၚ်သာမ္ဂး အာတရဴသ္ၚောဲ၊ က္ဍဟ်သာမ္ဂး ဗတောန်ပညာလောဲ နဲသာနဲခိုဟ်ဂှ် ဒးစကာထေက်ရောၚ်။ ၂၇။ အရေဝ်ဘာသာမွဲမွဲ ကၠိုဟ်ကေတ်မ္ဂး ဒှ်ၚုဟ်မးဇၞော်ကွေံကွေံရောၚ်၊ လိက်တၟအ်တြေံတြဟ်တအ်ဂှ် သွက်ရဲလ္ၚတ်ဝၚ်တအ် ၚုဟ်မးဇၞော်ကွေံကွေံရ၊ ဆ္ဂး ယဝ်ဟွံကၠိုဟ်မ္ဂး ဒှ်ၚုဟ်မးဟွံသေၚ်၊သာ်ဝွံကီု အၚ်ယန် ဂြန်ဂဥုဲ။ဝၚ်၊ ပုံအာဂီု၊ ဂလာန်တၠပညာချူလဝ် ကၠေံကၠက်အာမ္ဂး ညးတီဟွံမွဲတုဲ ဆောံလေၚ်အာကီုရောၚ်၊ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ အရေဝ်ဘာသာဂကူနာနာ ညံၚ်ဂွံတန်တဴမာန်ဂှ် ဒးကဵုဒြဟတ်၊ ပရေၚ်ၚိတ်ကလက်ဂကူဂှ် ဒးဒစဵုဒစးရောၚ်။ ၂၈။ ကၟိန်ဍုၚ်ညိၚ်ဝတ် တောတက်မွဲ ညံၚ်ဂွံဒှ်ကၠုၚ်မာန် ကောန်ဂကူနာနာ သာသနာရှ်ေသှ်ေနာနာ နွံမံၚ်ပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်ဇကုဂှ် ဒးသ္ပသမ္တီ ဒးကဵုဒၞာဲ ဒးကဵုဇြဟတ်ရောၚ်၊ နဲက [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]]) ၀၅:၀၀၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၂ (+0630) == ဂလာန်ပရၚ်တဲ သွက်ရဲဆာန်ဂကူမန် ပရေၚ်ပၞာန် == ဂလာန်ပရၚ်တဲ သွက်ရဲဆာန်ဂကူမန် ပရေၚ်ပၞာန် ၁။ ပၞာန်ဟီုဂှ် ပရေၚ်ပြိုၚ်ပကာန်ပၠံၚ်ဇမၞးအကြာ ဂကောံမွဲကဵုမွဲ (ဝါ) ဂကူမွဲကဵုမွဲ ဗွဲဓဇန်ကြာန် ကဆံၚ် သၠုၚ်အိုတ်ရ။ ပေဲါပၞာန်ဂှ် အခိၚ်မၞိဟ်တအ်ဂၠိုၚ်ဟန်ပိုၚ်ကၠုၚ်တိဍာ်တုဲ ပြိုၚ်ပကာန်ပၠံၚ်ၜးညးသကအ်ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုၚ်ရ။ ပရေၚ်ဝေၚ်ဒၟံၚ်ပၞာန် နူအတိက်ဗွဲမလအ် ဒဵုတ္ၚဲဏံဂှ် ဒုၚ်သဇိုၚ်လ္တူပၠံၚ်ၜးဖဵုဂုဏ် သွက်ဂကူးညးဂကူအဲ (ဝါ) ဂကောံမၞိဟ်ညးကဵုဂကောံမၞိဟ်အဲဟေၚ်ရ။ ပရေၚ်ဒဒှ်သာ်ဏံဂှ် ဆက်နွံအာဗွဲမလအ်လ ဏီရောၚ်။ ၂။ ပၞာန်ဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂး ဆမၞိဟ်ဗ္တိုက်မံၚ်ပၞာန် ၜါလပါ်ဓဝ်ဟွံသေၚ် မၞိဟ်ဆက်စပ်ညးဗြဴကောန်ၚာ်လကျာ်တအ်လေဝ် ဒးဒုၚ်ဘဲဒဏ်ပၞာန်ဖအိုတ်ရ။ ၃။ ဒှ်ကၠုၚ်ပၞာန်မ္ဂး သွက်ဘဝညးဂွံသာ ညးဒးဗ္ဒဗ္ဒာဲကဵုဂကူညး(ဝါ) ဂကောံမၞိဟ်ညး သွက်ဘဝအဲဂွံဟာ အဲဒးဗ္ဒဗ္ဒာဲကဵုဂကူ အဲ (ဝါ) ဂကောံမၞိဟ်အဲရ။ ဂကောံညဳသာဇြဟတ်ဇၞော်တအ်ဂှ် ဂွံဇမၞးဂၠိုၚ်တုဲ ဂွံဒုၚ်စသိုၚ် အခေါၚ်နာနာရ။ ဂကောံကျ တအ်ဂှ် ဒးဆောံလေၚ် ဒးဒုၚ်ပျဲ ဒးဒုၚ်ဂစိုတ် ဒးဂြိပ် ပဲါဒဴရ။ ဒၞာဲလ္ၚဵု ဟွံမိက်ပဲါဒဴ ဒုၚ်ကမျမ္ဂး ဒးဒုၚ်သ္ပဍိက်ဒးကဵုအကံက်အခေါန် ဗီုညးဖန်ဒးဒုၚ်ရ။ (၂၆) ၄။ ရဲကျပၞာန်တအ်ဂှ် ယဝ်ဟွံတဝ်စၞေဟ်မ္ဂး ဒးဒုၚ်သ္ပဍိက်အဆက်ကောန်အဆက်စဴ သီုဂကူဗၠိုက်တၞီ အာရောၚ်ဂှ် ညာတ်တုဲ ဝဳစိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူ ကလေၚ်ပလန်လေပ်ရ။ရဲဇၞးလဝ်ပၞာန်တအ်ဂှ် အခေါၚ်တၟေၚ်ဂွံလဝ်တအ် ဖေက်ဗၠးတိတ်နူတဲတုဲ ဝဳစိုတ်ဓါတ်မဟာဂကူ ဇၞော်ဇြဟတ်ပၞာန်ဂစာန်ဍဵုဍိုက်ရ။ ပဋိပက္ခဏံဂှ်သောၚ်ကလးဟွံလောဲ ဂၠိၚ်သ္ၚောဲမံၚ်ဏီရောၚ်။ ၅။ ပၞာန်ဂၠးကဝ်ဒှ်ကၠုၚ်ၜါဝါ ဆောံလေၚ်ဂိချိုတ်ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ညာတ်တုဲ သွက်ဂွံဒၞာတာ ပံက်ကၠုၚ်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂရ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ကၟိန်ဍုၚ်မွဲကုမွဲ ဒှ်ပၞာန်အောန်ကၠုၚ်၊ ဆ္ဂး ပ္ဍဲဗွိုၚ်ကၟိန်ဍုၚ်မွဲမွဲ ဂကူဂွံလဝ်အဝဵုတအ် ဍဵုဍိုက်ၚိတ်ကလက်မံၚ်ဂကူသၟဝ်တဲတအ်တုဲ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုၚ်ဆက်ဒှ်မံၚ်ဂၠိုၚ်ကဵုကၟိန်ဍုၚ် ဂၠိုၚ်ကဵုဒၞာဲဏီရောၚ်။ ၆။ ပၞာန်ဂှ် သောၚ်ပြသၞာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် နဲသၠုၚ်အိုတ်ရ၊ သောၚ်ၜိုဟ်ဟ်ၜတ်တ်ဟွံလောဲတုဲ သောၚ်နကဵုဒြဟတ်ရ။ဟိုယ်ဂှ်တုဲ ပၞာန်ဂှ်ဒှ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဆီပါ်ဍာ်ဇွောဝ်ရ။ ၇။ ကၠောန်ပၠန်ဂတးမ္ဂး ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကုပရေၚ်ပၞာန်မ္ဂး ဒးပံၚ်ဗွဝ်လဝ်သီုၜါရောၚ်။ ပၞာန်ဟွံမွဲ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်သၟးအာဟွံစိုပ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဟွံမွဲ ပၞာန်သၟးအာဟွံဂွံရ။ (၂၇) ၈။ ပရေၚ်ကွာန်ဂှ် တုပ်ညံၚ်က္ဍိုပ် ပၞာန်ဂှ် တုပ်ညံၚ်ဇိုၚ်တဲၜါဏံပံၚ်ဒးကၠောန်ဂွံနာနာရ။ဆ္ဂး က္ဍိုပ်ဂှ် ဒးစကာဇိုၚ်တဲရောၚ်။ ၉။ ဇြဟတ်ပၞာန်ဟွံမွဲ အခေါၚ်ပရေၚ်ဍုၚ် ပရေၚ်ဂကူဟွံဂွံလောဲ၊ ဇြဟတ်ပၞာန်ဇၞော်မ္ဂး ဟွံအာတ်လေဝ်ညးကဵု ကေၚ်နွံကၠုၚ်ကီုရ။ ၁၀။ ဘဝဍိက်ဂှ် ပါဲဒဴကေတ်ဟွံဗၠး ဒဴအာဍုၚ်ညးတၞဟ် ဒးဒုၚ်သ္ပဍိက်ကုညးတၞဟ်ရ၊ ဘဝဍိက်ဂှ် ဗတိုက်ကေတ်ဟေၚ်ဗၠးမာန်၊ တိဍာ်ဇုဇဗဴလပိုဲ ညံၚ်ပိုဲဂွံပိုၚ်ဗ္တိုက်မာန်မ္ဂး ဗၠးနူဘဝဍိက်ဍာံဍာံရောၚ်။ ၁၁။ နွံပၟိက်ကဵုတသိုက်အခေါၚ်သွက်ဂကူတုဲ ပိုဲကၠောန်ပၠန်ဂတး၊ ကၠောန်ပၠန်ဂတးမ္ဂး ဒးဆဵုဒဒိုက်ရောၚ်။ ဖေက်မံၚ်ဒဒိုက်တအ်ဂှ်မ္ဂး ဂွံအခေါၚ် ဂွံတသိုက် ဟွံမာန်၊ ဂကူပိုဲဟွံဗၠးၜးမ္ဂး ဒဒိုက်တအ်ဂှ် အိုတ်အာ ဟွံသေၚ် သီုဇၞော်တိုန်မံၚ်ဏီရောၚ်။ ၁၂။ အခိၚ်ကာလပၞာန်ပၠန်ဂတး မၞိဟ်ချိုတ်အာဂှ်တိုပ်၊ ညံၚ်စိုပ်တိုၚ်ပ္ကဴ မၞိဟ်နွံတအ် ဒးဆက်ကၠောန်အာ လၟေၚ်ဏံဂှ် ဓမ္မတာရ။ ၁၃။ ဍုၚ်ပိုဲဂှ်ညးတၞဟ်သၠာဲလဝ်ကဵု ဆီပလက်တုဲ ပၠံၚ်ၜးဂွံလဝ်ရောၚ်။ပိုဲအာတ်ကေတ်နနဲ၊ ဓမ္မတာဂွံမာန်မံၚ်ဟာ၊ ရဲအာတ်ဍုၚ်တအ်ဂှ် ညးတအ် မၚ်ရပ်ပၠုပ်ထံၚ် မၚ်ပန်ဂစိုတ်မံၚ်နကဵုလွဟ်မ္ဂး ပိုဲဟွံပန်ကေတ် ကလိဂွံမာန်ဟွံသေၚ်။ (၂၈) ၁၄။ အဝဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂှ် တိတ်နူပၠံၚ်လွဟ်ရောၚ်။ (မဝ်ဇြဳတုၚ်) ၁၅။ ဂကူမွဲမွဲ ဒပ်စဵုဒၞာမၚ်မွဲဂကူဇကု ဟွံမွဲမ္ဂး အခေါၚ်အရာ သွက်ညးတံ မုလေဝ်ကလိဂွံဟွံမာန်ရ။ (မဝ်ဇြဳတုၚ်) ၁၆။ ကြက်ပၠန်ဂတးဂှ် ဇြဟတ်ပၞာန်/လွဟ်/ဇွောံမထဝ်သြန်ဟွံသေၚ်၊ ဂလာန်ပတှ်ေ ကေုာံ သဘဴဓဝ်ဟေၚ်ရောၚ်။ ၁၇။ ဂိုတ်ဂစာန်ဗ္တိုက်သၞ နကဵုဇြဟတ်မၞိဟ် ဇြဟတ်လွဟ်တုဲ မာန်တှ်ေမာန် ဟွံမာန်မ္ဂး ဒုၚ်ကမျ ဖျေံလွဟ် ဗက်ကြဴသၞဂှ် လညာတ်ရဲပၠန်ဂတးဟွံသေၚ် လညာတ်ပၠန်သက်က်ဟေၚ်ရ။ ၁၈။ ရဲပၠန်ဂတးတအ် ဖျေံလွဟ်ကုသၞဂှ် ဒှ်ဒုဟ်ဖံက်သစ္စလ္တူပၠန်ဂတးဇၞော်အိုတ်ရ။ ၁၉။ ပၞာန်ဂှ်ဗတိုက်ကဵုဂြိုဟ် (ဂံၚ်သ္ကာ) သၟးဟွံဂွံ၊ ဒးစကာ ဥာဏ်ပညာဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်ရောၚ်။ သရာဲပၞာန်ပတှ်ေ ဇြဟတ်ပတှ်ေကွတ်တဲတအ်ဂှ် ဒးကဵုစၞာဲပြယာဲသၞတုဲ ဒးကျကၠုၚ်ဂၠိုၚ်ကွေံကွေံရ၊ ထ္ၜးသက်သဳမ္ဂး လ္ဂန်အိန်ဂွံဒးကျ ဗညာဓရာံဂွံဒးဒုၚ်ရပ်တအ်ဂှ် ဒးကဵုစၞာဲပြယာဲရ။ (၂၉) ၂၀။ ဝေၚ်ပၞာန်ဂှ် ပြိုၚ်ပကာန်ဇြဟတ်မၞိဟ် ဇြဟတ်လွဟ် သၟးဟွံသေၚ် ပြိုၚ်ဂွန် (ဗျူဟာ) ပြိုၚ်ပညာ ပြိုၚ်စိုတ်ဓါတ် ပြိုၚ်ပိုနိဒြပ် ပြိုၚ်မံၚ်နာနာသာ်ရောၚ်။ ၂၁။ နကဵုဒေါသလ္ပဝေၚ်ပၞာန် ဒေါဇၞော်မ္ဂး သတိဗၠးကျ ညးဒှ်ဂၠိုၚ်ရောၚ်။ ၂၂။ ဆဒှ်ကဵုဒှ်လ္ပဇန်ပၞာန် အောန်အိုတ်အာသၞဍိုဟ်အာ၊ ယောၚ်အာမွဲဒၞာဲ ဒးဒုၚ်သၠာဲကဵုဆီ/လမျီုရောၚ်။ ၂၃။ ပၞာန်ဂှ် အဆက်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်၊ ဒၟာနူပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ပၞာန်ဂွံကတဵုဒှ်၊ မိက်ဂွံကဵုပၞာန်တုဲဒှ်မ္ဂး ဒးသှ်ကလး ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ရောၚ်။ ၂၄။ ဝေၚ်ပၞာန်မ္ဂး ပရေၚ်သၞကီု သီုပရေၚ်ဇကု ဒးတီဒးကၠိုဟ်လဝ်ခိုဟ်ဟ်ရောၚ်။ ဒၞာဲသၞဍိုန်အိုတ်ဂှ်ဂၠာဲ အခိၚ်/ဂၠံၚ်ဍေံဟွံခယျဂှ် လုပ်ဗ္တိုက်မ္ဂး သွက်ဂွံဇမၞးဂှ် နွံဂၠိုၚ်ရောၚ်။ ၂၅။ ပ္ဍဲလိုက်ဏံ သတ်တှ်ေတုဲ လွဟ်မွဲမွဲသာ် နွံမံၚ်သၟးရ။ ယဝ်ဟွံမွဲမ္ဂး ဗီုညးတၞဟ်ဖန်ဒးဒုၚ်တုဲ တန်တဴလအ်အ်ဟွံမာန် ကၠေံကၠက်အာပြဟ်ဟ်ရောၚ်။ ကၞုတအ် အရုတ်တအ် နွံကဵုခၞော်ကြံၚ်ၚ်ဂှ် ဒှ်လွဟ်ဍေံကီုရ။ လွဟ်ဟီုဂှ် သွက်ဂွံစဵုဒၞာဇကု ကေုာံ သွက်ဂွံ သ္ပမာန် လ္တူညးတၞဟ်ရန်တၟအ်နွံၜါသာ်ရ။ လွဟ်စကာသွက်ဂွံစဵု ဒၞာဇကုနွံဂှ် ခိုဟ် ဒးရး၊ ပိုဲဒးထံက်ဂလာန်ရောၚ်။ သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ်မ္ဂး သတ်ဂြိုပ်အရိုၚ်တအ်ကီု မၞိဟ်စိုတ်ဓါတ်နွံ ဗီုသတ်ဂြိုပ်အရိုၚ်တအ်ကီု ကၠုၚ်ကဵုဘယ်ပၠံၚ်ၜးသ္ပမာန်မ္ဂး ပိုဲဒးဒုၚ်သက်က်ရောၚ်။ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ လွဟ်ဇကုဂှ် အခါလဵုမွဲလ္ပအပ် ဒပ်ဇကုဂှ် အခါလဵုမွဲ လ္ပဒုၚ်ပလီု လွဟ်ဟွံမွဲ ဒပ်ဟွံမွဲမ္ဂး ဗီုညးဖန်ဒးဒုၚ် ညးကၠုၚ်သ္ပမာန် ဒးယာံဒးလ္ၚောဝ်ရောၚ်။ (၃၀) ၂၆။ ဂကူညးကဵုညး ဂကောံညးကဵုညး လွဟ်/ဒပ်စဵုဒၞာ ညးတအ်နွံဟေၚ် ရဲမိက်ဂွံ ကြံကြသ္ပမာန်တအ် ဖေက်ဓညချပ်ဗ္စာဒးကၠုၚ်တုဲ ထိၚ်ဒဝ်အာဓဝ်ၜိုဟ်လလံမာန်ရောၚ်။ ၂၇။ သွက်ဂွံဒက်ပ္တန်ဓဝ်ၜိုဟ်လလံကီု သီုပရရေၚ်ဆာန်ကၟိန်ဂကူအိုဿီုမာန် ဂကူမွဲကဵုမွဲ ကဆံၚ်ဒးတုပ် ပရေၚ်ဂကူညးညးဖန် အခေါၚ်သာ်ဝွံ ဒးနွံရောၚ်ဂှ် ဂကူဒးဒုၚ်ဍဵုဍိုက်မံၚ်တအ်ဟေၚ် ဒုၚ်ကေတ်တုဲ ဟီုဂးမံၚ်၊ ဂကူဂွံလဝ်စေဝ်လ္တူတအ် ဒုၚ်တဲမာန် ဟီုဂးမံၚ်၊ ဂကူဂွံလဝ်စေဝ်လ္တူတအ် ဒုၚ်တဲမာန် စှ်ေမံၚ်စိုတ်ဟွံသေၚ် ညးတအ်ညံၚ်ဂွံဒုၚ်ကၠုၚ်တဲမာန် နပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်သၟး ဟီုဂးဂှ် ညးဟွံကၠိုဟ် ဒးဟီုသီုကဵု ပရေၚ်ပၞာန်ရောၚ်။ (၃၁) ၂၈။ ပ္ဍဲဝၚ်ပၠန်ဂတးဍုၚ်ပိုဲပွိုၚ် (၇၀)သၞာံပြၚ်ဏံ ဂကောံပၠန်ဂတးရပ်လွဟ်မွဲမွဲ ဒးဒုၚ်ပ္တိတ်နကဵုဇြဟတ်ပၞာန်တုဲ အိုတ်အာဟွံမွဲဏီ။ ဒးဒုၚ်လီနနဲပရေင်ဍုၚ်ကွာန်တုဲ အပ်ထောံလွဟ်ဟေၚ် အိုတ်အာဂှ် နွံဂၠိုၚ်ကဵုဂကောံရ။ ၂၉။ ဂကောံအပ်ထောံလွဟ်တအ်ဂှ် အပ်တုဲ အဝဵုပိုတ်သြဇာပၠိုတ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်လေဝ်ချိုတ် ဒဵုလမျီုအိုတ်ယာက္ဍိုပ်ဟွံမာန် လုပ်ဝိုၚ်ဟွံဂွံရ။ ၃၀။ နွံပၟိက်ကဵုဓဝ်ၜိုတ်လလံမ္ဂး ဗလးထောံလွဟ်မွဲလါ်ဓဝ်ဂှ် ဂွံမာန်ဟွံသေၚ်ရ၊ ပြသၞာရပ်လွဟ် ဂွံကတဵုဒှ်ကၠုၚ်ဂှ် တာလျိုၚ်နွံမွဲလါ်ဓဝ်ဟွံသေၚ်၊ မိက်ဂွံပြေပြံၚ်မ္ဂး ဒးပညဳပညပ်အကြာၜါ ဒးသၠးဖဵုဒးကဵုကေတ်သီုၜါလ္ပါ်ရောၚ်၊ သာ်ဝွံဟွံ သေၚ် မွဲလ္ပါ်ဟေၚ် ဗလးထောံလွဟ်မ္ဂး သၠဒကေဝ်ဒးစေၚ်ဂၠိုၚ်အာတုဲ သ္ၚောဲခြာအာကဵုဓဝ်ဍာံ သ္ၚောဲခြာအာကဵုဓဝ်ၜိုဟ်လလံရောၚ်။ ၃၁။ ဖျေံလွဟ်၊ အပ်လွဟ်၊ သၠာဲထောံလွဟ်ကဵုဒဳမဝ်ကရေဇြဳသၠာဲထောံလွဟ်ကဵုဓဝ်ၜိုဟ်လလံ လုပ်အာဗွိုၚ်တၟးတအ်ဂှ် ဝေါဟာၜိုန်ဟွံတုပ် ကၠာလေဝ်အဓိပ္ပါယ်တုပ်ပ်ရ။ဒုၚ်ကမျ ဒုၚ်ယျံက် ဒုၚ်ထံက်ၜံၚ် ဒုၚ်သ္ပ ဍိက်ဖအိုတ်ရ။ ၃၂။ ဒပ်ပၞာန်ဂှ် ဒှ်သွက်စဵုဒၞာဂကူ စဵုဒၞာဍုၚ် စဵုဒၞာပိုန်ဒြပ် တိဍာရ၊ အရာအိုဿီုတအ်ဂှ် ပရေၚ်စဵုဒၞာနွံဟေၚ် တန်တဴအာမာန်ရောၚ်၊ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ ဆာန်ဂကူဍာံမ္ဂး ဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာဂကူဂှ် ဒးပခိုၚ်လဝ်ရောၚ်။ (၃၂) ၃၃။ ပေဲါပၞာန်ဂှ် အန္တရာယ်ဇၞော်၊ လမျီုဗွဲမဂၠိုၚ်ဂၠေၚ်၊ ဒြပ်ရတ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂၠေၚ်၊ဒးလေၚ်ဆောံမံၚ်တုဲ ၜိုန်ဟွံမွဲပၟိက်ကီုလေဝ် ဗလေတ်ပဲါထောံသောၚ်ၚ်ဂွံဟွံသေၚ်၊ ဟွံပြေၚ်ရေၚ်ပလေဝ်ပလေတ်လဝ်မ္ဂး ပရေၚ်ဒးလေဝ် ဆောံတအ်ဂှ် ဂၠိုၚ်အာနူကဵုဝေၚ်ပၞာန် ဏီရောၚ်။ ၃၄။ ဒပ်ပၞာန်မွဲမွဲဂှ် လညာတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဟွံမွဲ စေဝ်ပၞောန်ဟွံမွဲမ္ဂး ဒှ်အာဗီုဂကောံဒမၠမွဲကီုရောၚ်။ ၃၅။ သတီုလဝ်ဂြိုဟ် မ္ၚိုဟ်လဝ်စိုတ် ချိုတ်အာတှ်ေတုဲ ဟွံမွဲ ကဵုဂွန် ဟွံမွဲကဵုအစဳအဇန်မ္ဂး ကေတ်ဇမၞးသၞ ဟွံမာန်။ (၃၃) [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]]) ၀၅:၀၁၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၂ (+0630) == ဂလာန်ပရၚ်တဲ သွက်ရဲဆာန်ဂကူမန် ပရေၚ်အာက္ဍိုပ် == ဂလာန်ပရၚ်တဲ သွက်ရဲဆာန်ဂကူမန် ပရေၚ်အာက္ဍိုပ် ၁။ ရန်တၟအ်ပရေၚ်ကမၠောန် သွက်ဂကောံမၞိဟ်မွဲမွဲ ညံၚ်ဂွံအံၚ်ဇၞး ညံၚ်ဂွံတုဲဒှ်ပြဟ်ဟ်မာန် ပွမ္ဒးဖန်ဇန်ဖျေံဗီုလ္တူညးတၞဟ် ညံၚ်ဂွံရေၚ်တၠုၚ်ကၠောန်ၜိုတ်အာ ညဳညဳသာသာဂှ် ဒှ်ပရေၚ်အာက္ဍိုပ်ရ။ ၂။ ပ္ဍဲဂကောံမွဲမွဲ ပြာပြာကတ်တ် (ဝါ) သ္ၚိတ်တ်ဇြဇြ မံက်မံက် (ဝါ) ပၞုက်ပၞုက် မၞိဟ်အာက္ဍိုပ် ဒးနွံဟေၚ်ရ။အကြာမၞိဟ်နွံၜါဂှ်လေဝ်ဝ် မၞိဟ်မွဲဂှ် ဒှ်မၞိဟ်က္ဍိုပ်တုဲ မၞိဟ်မွဲဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဗက်ကြဴရ၊ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး မၞိဟ်ကၠိုဟ် မၞိဟ်ကေက် မၞိဟ်ဂံၚ်သကာတအ်ဂှ် ဒှ်က္ဍိုပ်ရ။ ၃။ ညးအာက္ဍိုပ်ဟီုဂှ် ညးဂမၠိုၚ်ညံၚ်ဂွံဗက်ကၠုၚ်ကြဴဇကု ညးတၞဟ်ညံၚ်ဂွံကၠောန်အတိုၚ်စၞောန်ဇကု ကၠောန်သ္ပလေပ် ကၠောန်သ္ပဒှ်ဂှ် ဒှ်ညးအာက္ဍိုပ်ရ။ ၄။ ပ္ဍဲညးအာက္ဍိုပ်တအ်ဂှ် ဆန္ဒမိက်ဂွံအာက္ဍိုပ် ကေုာံ သတ္တိနွံဟေင် ဒှ်ညးအာက္ဍိုပ်ရ။ ၅။ ညးအာက္ဍိုပ်မွဲမွဲဂှ် နကဵုကမၠောန်ကီုပွကီု နကဵုအရေဝ်ကီု ထ္ၜးပျးသောၚ််လးတံၚ်ဂြဲ ညးဗက်ကြဴတအ် ဓဝ်ပတှ်ေညံၚ်ဂွံနွံလ္တူကမၠောန်လ္တူဇကုမာန်မ္ဂး ပရေၚ်အာက္ဍိုပ်ညးဂှ်အံၚ်ဇၞးစိုပ်တရဴရောၚ်။ (၃၄) ၆။ ညးအာက္ဍိုပ်တအ်ဝွံ လ္တူကမၠောန် ဇကုကေတ်လဝ်လျိုၚ်ဂှ် ဒးကၠိုဟ်ဒးလေပ်လဝ် ခိုဟ်ဟ်ရောၚ်။ သ္ဂောံအာက္ဍိုပ်ဍာ်ဇမၠိၚ်မာ္န် ဒးဆက်ကတ်လ္ၚတ်မံၚ် လၟိုန်ရောၚ်။ ၇။ ညးအာက္ဍိုပ်မွဲ (ဝါ) သ္ကိုပ်ဒပ်မွဲဂှ် ရန်တၟအ်ပရဝၚ်ကမၠောန်ညံၚ်ဂွံအံၚ်ဇၞး ညးဗက်ကြဴဇကု ညံၚ်ဂွံဗၠးဘယ် ဒးစွံအရီုဒးကေတ်တာလျိုၚ် ဂၠိုၚ်အိုတ်ရောၚ်။ ၈။ ညးဍုၚ်ကွာန် (ဝါ) ကောန်ဂကောံ ဓမ္မတာတအ်ဂှ် လ္တူပရေၚ်မွဲမွဲ မိက်ဂွံဒှ်ရတီ နဲလဵုဂွံကၠောန် ဂွံဖန်ဗဒှ်ဂှ် ဟွံတီ ယဝ်တီလေဝ် တီဆလ္တူကျာညိညဟေၚ်ရ။ ညးအာက္ဍိုပ်တအ်ဂှ် တီပၟိက်ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန် (ဝါ) ကောန်ဂကောာံတအ်တုဲ နဲလဵုဂွံကၠောန် ဗီုလဵုဂွံဗၟံက်ရုပ်ရဴဂှ် ချပ်ဗစာ စဳဇန် ပၠကဵုတရဴမ္ဂး တၚ်ရန်တၟံတအ်ဂှ် အံၚ်ဇၞးစိုပ်တရဴမာန်ရောၚ်။ ၉။ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တအ်ဂှ် ဒးစန္ဒက်တံၚ်ဂြဲညးဂမၠိုၚ်လေပ် ဍာန်ဗၠေတ်ဍာန်ဒး ပညုၚ်ထ္ၜးမာန်တုဲ နပွ နကမၠောန်လေဝ် ဒးကၠောန်ဒးမံၚ် ဒးသ္ပ ဒးပၠတရဴနာနာသာ်ရောၚ်။ ၁၀။ သ္ဂောံဒှ် ညးအာက္ဍိုပ်ညးဂမၠိုၚ်မာန်ဂှ် ကွတ်၊ သတ္တိ၊ ပဋိပတ် ပိသာ်ဏံပၟိက်ဇၞော်အိုတ်ရ။ မၞးမိက်ဂွံဂှ် ညးအာက္ဍိုပ်မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်မ္ဂး ပ္ဍဲဇကုမၞးညံၚ်ဂွံဍိုက်ပေၚ်ဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်ဂှ် လွဳပရာညိ။ (၃၅) ၁၁။ စိၚ်အာမ္ဂးဒှ်ဂၠံၚ်၊ မၞိဟ်အာက္ဍိုပ်တအ် ကၠောန်သ္ပမ္ဂး ဒှ်သၞောဝ်ရောၚ်တုဲ ပွခိုဟ်ကီု မၞိဟကအာက္ဍိုပ်တအ် သ္ၚဳဂၠိပ်ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်တုဲ ကၠောန်ထေက်ရ။ ၁၂။ မၞိဟ်ကၠိုဟ်မၞိဟ်ခိုဟ် မၞိဟ်ဍိုဟ်တအ်ဟေၚ် ဒှ်မၞိဟ်အာက္ဍိုပ်ဍာ်ဇမၠိၚ်မာန်။ ၁၃။ အာယုက်ပ္ဍဲကမၠောန် (ဝှ်) ဂှ်ဒှ်စရာဲပၟိက်ဇၞော် မွဲသာ်ကီုရ၊ ဗွဲတၟေၚ်ပ္ဍဲအခိၚ်ကာလပြံၚ်သၠာဲ အခိၚ်ကြေပ်ဂြတ်တအ် ဗီုလဵုဒတူလိုၚ်ဂှ် ဒးစွံၚုဟ်မးဂၠိုၚ်ရ။ ၁၄။ မၞိဟ်ကၠိုဟ်ပရေၚ်ကမၠောန် စေတနာဍာံတအ်ဂှ် ၜိုန်ဆဵု ဂဗအာယုက်ကမၠောန်အောန်ကီုလေဝ် သ္ၚဳဂၠိပ်တုဲ ကဵုဒၞာဲ ကဵုက္ဍိုပ်ထေက်မံၚ်ကီုရောၚ်၊ တၟော်လ္တူဝှ်သၟးမ္ဂး ကမၠောန် လ္ဇုဲအာမာန်ရောၚ်။ ၁၅။ ချေံဂြိပ်မြက်တ်ဂှ် ထိၚ်ဝါတ် ဆ္ဂး ထိၚ်မာန်မ္ဂး စိုပ်တရဴပြဟ်ရောၚ်။ ၁၆။ မိက်ဂွံဒှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပြာကတ်ဍာ်ဇမၠိၚ်မ္ဂး လ္ပဍဵုဍိုက်မဇအဆက်တၟိ(သၟတ်)တအ်ညိ၊ ပ္ဍဲအနာဂတ် သၟတ်တအ်ဟေၚ် ဂွံဒၞာဲရောၚ်တုဲ ဍေံတအ်ဒုၚ်တဲဟေၚ် ဝၚ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပြာကတ် အာမာန်ရောၚ်။ (၃၆) ၁၇။ ညးအာက္ဍိုပ်တအ်ဂှ် ဒးဂစာန်ချူလိက်ဂၠိုၚ်ၚ်ရောၚ်။လညာတ်ဇကုဂှ်ဟီုကေတ်သၟးမ္ဂး မၞိဟ်ကြပ်ကဵုဇကုဟေၚ်ဂွံမိၚ်၊ မိၚ်တုဲခြာဟွံလအ်ဝိုတ်အာ မာန်ရောၚ်။ ချူတြးနကဵုလိက်မ္ဂး အာစိုပ်တရဴသ္ၚောဲ သှ်ေၜက်အခိၚ်လအ်အ်မာန်တုဲ မၞိဟ်တီညာတ်ဂၠိုၚ် သီုဗိုန်ခိုၚ်ရောၚ်။ ၁၈။ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တအ်ကီု တၠပညာတအ်ကီု ယဝ်လၞုဟ်ဟီုဂး ၚုဟ်မးမၞိဟ်အောန် ယဝ်လၞုဟ်ကၠုၚ်အာ လာဘ်သကာအောန်ရောၚ်။ ၁၉။ ရုဲပ္တိုန်ညးအာက္ဍိုပ် ဗက်အခိုက်သၞောတ်တြေံ နနဲကောန်ဨကရာဇ် ဂွံဒှ်ဨကရာဇ် သၚ်ဝှ်ဇၞော် ဂွံဒှ်ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ရုဲစှ်လောဲသွာ ပြသၞာအောန်ဒှ်ကၠာလေဝ် ဒုၚ်သဇိုၚ်လ္တူစရာဲဟွံသေၚ်တုဲ ပရေၚ်ကမၠောန်ဂွံဇၞော်မောဝ်ဝါတ်ရ။ ၂၀။ သ္ဂောံဒှ်ညးအာက္ဍိုပ်လ္တူမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်မာန်ဂှ် ကွတ်၊ သတ္တိ၊ ပဋိပတ် ပိသာ်ဏံဒှ်သဇိုၚ်ပၟိက်ဇၞော် တပ်တးသၠးဖဵု တံၚ်ဂြဲ၊ စိုတ်ပြဲ ပန်သာ်ဏံလေဝ် ဒးဍိုက်ပေၚ်ကီုရောၚ်။ ၂၁။ သ္ဂောံဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ကံကုသိုလ်အတိက်ဖန်လဝ်ဟွံသေၚ် လက်သဏ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ညံၚ်ဂွံပေၚ်ဖ္ဍိုက်ဗပေၚ်မၚ်မွဲမာန်မ္ဂး ညးညးအဲအဲဒှ်မာန်ဖအိုတ်ရ။ (၃၇) ၂၂။ ဂကောံ(ဝါ)မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ဒးထိၚ်ဒဝ်ကဵုသၞောဝ်၊ မၞိဟ်အာမံၚ်က္ဍိုပ်ဂကောံတအ်ဂှ် မၚ်မွဲသၞောဝ်ဟွံမာန်မ္ဂး သၞောဝ်ဂှ်ဟွံတန်ကြပ်တုဲ ဂကောံရောအ်ရေၚ်ပြးဆာဲရောၚ်၊ဟိုတ်ဂှ် တုဲ မၞိဟ်မၚ်မွဲ သၞောဝ်ဟွံမာန် ပဋိပတ်ယောၚ်တအ်ဂှ် သ္ပက္ဍိုပ်ဟွံဂွံရ။ ၂၃။ ညးအာက္ဍိုပ်တအ်ဂှ် သမ္တီ၊ သတ္တိ၊ သစ္စ၊သမာဓိ၊ သၠးဖဵု "သ" မသုန်မဏံ ညံၚ်ရဴသဳမသုန် ဒးထိၚ်ဒဝ်ဖ္ဍိုက်ဗပေၚ်လဝ်ရောၚ်။ ၂၄။ နဲကဲအာက္ဍိုပ်နွံပိသာ် နဲကဵုအမိၚ်၊ နဲသောၚ်ကလး၊ နဲကြဴစးတအ်ရ၊ နဲကဵုအမိၚ်ဂှ် ဒှ်သၞောတ်တၠအဝဵုစကာဂၠိုၚ်၊ နဲသောၚ်ကလးဝွံ ချပ်သဳကၠဳပညဳ လုပ်အဝေါၚ် ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ စကာအကြာ ဗွိုၚ်မၞိဟ်လညာတ်သမ္တီ သၠုၚ်ၚ်တအ်ရ၊ နဲကြဴစးဝွံ စကာမၞိဟ်သၟဝ်တဲတုဲ ဇကုမံၚ်ထောံသာသာ နဲဝွံ စကာပ္ဍဲဗွိုၚ်မၞိဟ်သၟဝ်တဲခိုၚ်ၚ် ဗွိုၚ်ဂွံဖျေံစိုတ် စကာဒေံကောန်ဇာတ်ဂၠိုၚ်ရ၊ နဲပိသာ်ဝွံ ရံၚ်ဒၞာဲတုဲ စကာလေပ်မ္ဂး ဒှ်ဂုဏ်ဖဵု စကာဒၞာဲဗၠေတ်မ္ဂး ဒှ်လလေၚ်ဖဵုရောၚ်။ ၂၅။မၞိဟ်အာက္ဍိုပ် ရန်ကဵုဖဵုဂကောံတအ်ဂှ် ကဵုဒၞာဲကုမၞိဟ်ခိုဟ်မၞိဟ်ကၠိုဟ်၊ မၞိဟ်အာက္ဍိုပ်ရန်ကဵု ဖဵုဇကု တအ်ဂှ် ကဵုဒၞာဲဂှ် မၞိဟ်ဍုက်ကေဝ်ကဵုဇကုတအ်ရ။ (၃၈) ၂၆။ ဗျိဒေါန်ဂၠိုၚ်မ္ဂး မၞိဟ်ဗက်ကြဴအောန်၊ စန္ဒက်သမၠုၚ် စိုတ်ဓါတ်ဂၠိုၚ်မ္ဂး မၞိဟ်ဗက်ကြဴဂၠိုၚ်ဂှ် ဓမ္မတာရ။ ၂၇။ လက်ကြဴက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်စကာအဝဵုတအ်ဂှ် ရဲကလၚ်အမိၚ် မၞိဟ်သမ္တီသဝ်ဝ်ဟေၚ်နွံဂၠိုၚ်တုဲ လက်ကြဴ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်စကာ ပရေၚ်စန္ဒက်တအ်ဂှ် ရဲလေပ်ပညာ မၞိဟ်သမ္တီသၠုၚ်ၚ် နွံဂၠိုၚ်ရ။ ၂၈။ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဒးစိုတ် သၞောတ်တၠအဝဵုတအ်ဂှ် ဖေက်ရဲတၠပညာ တုဲ စကာရဲကလၚ်အမိၚ်ဂၠိုၚ် ကေမ်ၛာပ်လဝ်အဝဵု ဂၠိုၚ်ရ၊ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဒးစိုတ်သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳတအ်ဂှ် ဒးစိုတ်ရဲတၠပညာ ပါ်ကဵုတာလျိုၚ် ဗွိုၚ်ညးကဵုညးဂၠိုၚ်ရ။ ၂၉။ ဟိုတ်ဖဵုညးအာက္ဍိုပ်ဂွံဒတုံပြဟ် နွံစှ်သာ်ရ၊ ဟွံလေပ်ကွတ်၊ စိုတ်ဟွံထတ်၊ ပဋိပတ်လီု၊ ဗီုဟီုတွံကၠောန်၊ အောန်ဓဝ်ခန္တဳ၊ရဲဒၞာဲပဲါက္ဍိုပ်၊ က္ဍိုပ်က္ဍုတ်ဟွံသၟဟ်၊ ဂၠုဟ်ပၟိက်ညးညးဂမၠိုၚ်၊ ရိုၚ်ဇိုၚ် အရေဝ်ကြံၚ်၊ ညာတ်မံၚ်ဇကုပြဲ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တဲဏံ ဟွံလအ်ပြဟ်စှ်ေရောၚ်။ ၃၀။ လက်သဏ်ညးအာက္ဍိုပ်ခိုဟ်(၅)သာ်ဝွံ လညာတ်ဒးသၠဲ၊စိုတ်ဓါတ်ဒးပြဲ၊ နဲကဲဒးဍိုဟ်၊ သတ္တိဒးခိုဟ်၊ လဂံါသၞဒးကၠိုဟ်ရောၚ်။ (၃၉) ၃၁။ ညးလ္ၚဵုဂှ် ဂွံဒှ်က္ဍိုပ်မှကၠောန် ပရေၚ်ဂကောံပရေၚ်ဂကူ ဒးဖက်ကြံမ္ဂး ဆုဲတိတ်သ္ၚောဲသ္ၚောဲတုဲ ဂၠာဲဒုဟ်ပါ်ပဲါခါဂွံဒၞာဲပၠန် ဒၞာဲယၟုပရေံဂှ် ဗဝ်စုတ်ဒုဟ်ညးတၞဟ် ယၟုမြဟ်ခိုဟ်တှ်ေ ဇကုဒုၚ်ကေတ် စကာမံၚ်ကွေတ် ကၠိက်တုက်ကတဵု ကၠဵုဒုဟ်ဒယှ်မ္ဂး ညးဂမၠိုၚ်ကဵုက္ဍိုပ် လအ်အ်မာန်ဟွံသေၚ်။ ၃၂။ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်စကာသၞောတ်တၠအဝဵုတအ်ဂှ်ဟွံကဵုဒၞာဲကုညးတၞဟ်၊ မၞိဟ်ကေက်သကာ မံက်ကၠုၚ်မ္ဂး ဖေက်ပၠံၚ်ဒၞာဲတုဲ မၚ်ဝးပကဝ်ထောံ အခါဗျုယဲကၠောန်ဟွံမာန်မ္ဂး ကဵုဒၞာဲဇကုကောန်ဇကု ဒေံဇကုသာ်ဝွံ ကၠောန်သ္ပလေပ်ရ။ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်စကာသၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳတအ်ဂှ် မၞိဟ်ကေက်သကာမံၚ်ကၠုၚ်မ္ဂး ပါ်ပရအ်ကဵုအဝဵု၊ မွဲလ္ပါ်ဂှ် ဒုၚ်ကေတ်သ္ဂုတ်သွာတ်မာဲညးဂမၠိုၚ် စိုပ်အခိၚ်ပေဲါကဵုဒၞာဲဂှ်လေဝ် ဟွံဇြိုၚ်စိုတ်ရ။ ၃၃။ သၟိၚ်ဂိတုဂှ် ပျးလျးအရံၚ် ၜိုဟ်သြိုဟ်တုဲ သၞံၚ်တအ်ပူဗိုၚ်မိတ်သဟာဲဂၠိုၚ် သၟိၚ်တ္ၚဲဂှ် ပျးအရံၚ် က္တူကတာန်ဂၠိုၚ်တုဲ ပွဳဗွိုၚ်ဟွံမွဲ သ္ကအ်ရဲဟွံမွဲရ၊ သာ်ဝွံကီု က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်စကာသၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ ပညဳလညာတ်ကုညးတၞဟ်ဂှ် ဗွဳဗွိုၚ်ဂၠိုၚ်၊ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်စကာသၞောတ်တၠအဝဵုဂှ် ကေတ်လညာတ် ဇကုမွဲဓဝ်တုဲ ဗွဳဗွိုၚ်ဟွံမွဲရ။ (၄၀) [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]]) ၀၅:၀၂၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၂ (+0630) == အမေရိကာန်ကဵုနေတိုဝ် မွဲကရေက်၊ ကြုက်ကဵုရာတ်သာ မွဲလပါ် ပါ်မံၚ်ဂၠးတိပိုဲ ကောန်စဴထဝ် == အမေရိကာန်ကဵုနေတိုဝ် မွဲကရေက်၊ ကြုက်ကဵုရာတ်သာ မွဲလပါ် ပါ်မံၚ်ဂၠးတိပိုဲ ကောန်စဴထဝ် ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၃၊ တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ၊ ၂၀၂၂ ပဝ်လဇြဳဍုၚ်ကြုက်ညးတအ် ဟွံလုပ်ပလာပ်ပထုဲ ပ္ဍဲကေၚ်ကာဍုၚ်မွဲမွဲရောၚ် ၜိုန်ရဟီုကီုလေဝ် ဆဂး ရံၚ်ကဵုဂုန်ဖဵုဍုၚ်ညးတအ် ဗွဲတၟေၚ် ဗဒစးကဵု ဍုၚ်ရာတ်သာတုဲ စဵုဒၞာအန္တရာဲနူအမေရိကာန် ကေုာံ မဟာမိတ်အမေရိကာန် မပ္တံ ဂျပါန်၊ အိန္ဒိယ၊ ယူခေ၊ အဝ်သတြေလျ၊ နေတိုဝ်တအ်ရောၚ်ဟွံသေၚ်ဟာ။ ဍုၚ်ရာတ်သာဂှ် ဒှ်မဟာမိတ်အဓိက ပ္ဍဲအရာမစဵုဒၞာအာဂုန်ဖဵုဍုၚ်ညး တအ်ရောၚ် ဟွံသေၚ်ဟာ။ ဂကောံကွိတ် Quad ကဵုအဝ်ကာတ် AUKUS ၜါဝွံ ဒှ်ဂကောံသွက်ဂွံကရေပ်ဂရတ် ဍုၚ်ကြုက်ဂှ်တုဲ ဂွံဗၠးဘဲကီု ဂွံကလေၚ်ပ လန်တဲကဵုဂကောံဍုၚ်တအ်ဝွံကီုဂှ် နကဵုဍုၚ်ကြုက်ဂှ် ဒးသ္ပမဟာမိတ်ကဵုရာတ်သာဟေၚ်ရ။ ကေုာံဍုၚ်ဍောတ်တ်တအ်ဂှ် ၜိုန်ရသ္ပမဟာမိတ်ကီုလေဝ် အစောံဇြဟတ်ဟွံဍိုက်ပေၚ် သွက်ဂွံတဝ်စၞေဟ်ရောၚ်။ ဂၠုၚ်ဍောတ်တ်တအ်ဂှ် ဒုန်ပ္ဍဲၜဳမှာ သၟိဒ်ဟွံဂွံရောၚ် ဒးဟီုပတောံဥပမာသာ်ဝွံရ။ ကာလဍုၚ်ကြုက် ဒးဒုၚ်ကရေပ်ဂရတ်ကဵုအ မေရိကာန်၊ မဟာမိတ်အမေရိကာန် မပတံအဳယူတအ် ပ္ဍဲကေၚ်ကာဟံၚ်ကံၚ်၊ ဇြေန်ကျေန်၊ တိဗိတ်၊ ထာဲဝါန်တအ်ဂှ် ညးတအ် အာစိုပ်ဒဒိုက်ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရ။ မဟာမိတ်ဇၞော်ဇၞော်ဟွံမွဲမဂး ဟွံလောဲရောၚ်ဂှ် ညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ လအိတ်သၞာံတုဲကၠုၚ်ဏံ ညးတအ်ပံၚ်တဲ ကဵုရာတ်သာတုဲ ပကတ်ပကေၚ်ကွတ်ပၞာန်ဇၞော်ဇၞော်ကီု၊ သၞာံဏံ သမ္မတၜါဍုၚ်ဂှ် ဆဵုဂဗညးသကအ် ကိုပ်ကၠာဟွံစိုပ်အိုဝ် လာမ်ပေတ်က္ဍၚ်ဂှ်တုဲ လလောၚ်တြးပတိတ်လဝ် လိက်လလောၚ်တြးဇမၠိၚ် မနွံမသုန်လ္ၚီမလိက် ပ္ဍဲဖေဖဝ်ဝါရဳ(၄)ဂှ်ကီုတုဲ ကော်ဆဴပြိုၚ်ပကာန်ဏာကဵုအမေရိကာန် ကေုာံ မဟာမိတ်အမေရိကာန်တအ် ပြာပြာကတ်တ်အိုတ်ရ။ ဣဝွံဂှ် ဍေံဒှ်ဟိုတ် ဍုၚ်ရာတ်သာ ကလိဂွံအဟံက်ခိုဟ် ပ္ဍဲအရာဂံၚ်ဖျေံသဂုတ်သွာတ် ဂွံနိမိတ်ဗဒှ်ပဋိပက္ခယူကရိၚ် ဒှ်မာန်ကီုရောၚ်။ ပေဲါပြိုၚ်ပ ကာန်အကြာဂကောံဇြဟတ်ဍုၚ်တအ်ဂှ် ဂတဏံဇၞော်နူဏံဏီဒှ်မာန်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် မူဟိုတ်ကြုက်ဟွံထံက်ဂလာန်ရာတ်သာ လုပ်သီခရာၚ်မဳယျာကီု၊ ဟွံစၟတ်သမ္တီဍုၚ်တၟိၜါကီုဂှ်တုဲ ဂွံမံၚ်ကၠေံလဒေါဝ်၊ ကဵုကသပ်လညာတ် ညံၚ်ဂွံစကာနဲကဲၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်တုဲ ဂၠာဲသွဟ် ပ္ဍဲကောံဓရီုကံၚ်သဳဂီုကၠီုယူအေန်ရော။ တၚ်တုပ် စိုတ်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ညးတအ်ကဵုရာတ်သာဂှ် နွံမံၚ်117ဗဳလဳယာန်ပြၚ်ဂှ်တုဲရ။ စပ်ကဵုယူကရိၚ်ဝွံဂှ် ပရေၚ်ပို်န်ဒြပ်ကူသာန်ဗၞိက်ညး တအ်ကဵုယူကရိၚ် သၞာံ2020ဂှ် နွံမံၚ်စှ်သုန်အသၚ်ဃဲယံၚ်(ဗဳလဳယာန်)ပြၚ်ရောၚ်။ တုဲပၠန် ယဝ်ရညးတအ်ကေတ်စ လ ပါ်ရာတ်သာပေၚ်ၚ်မဂး ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ညးတအ်ကဵုအမေရိကာန်တအ်ကီု၊ အဳယူတအ်ကီုဂှ် လီုလာ်အာမာန်ရောၚ်။ မံၚ်လဒေါဝ် ညိညဂှ် သာမံၚ်သွက်ဍုၚ်ညးတအ်ရ။ ရာတ်သာလေဝ် ပေၚ်စိုတ်၊ ယူက ရိၚ်လေဝ် ဟွံဒက်စိုတ်၊ ဍုၚ်ပလိုတ်တအ်လေဝ် ဂၠာဲသၞဟွံဂွံကွေံကွေံရ။ ကွတ်ပညာမံၚ်လဒေါဝ်သာ်ဏံ ပ္ဍဲက္ဍိုပ်သကိုပ်ယူကရိၚ်တအ်နွံမံၚ်ကီုဟာ။ ပဋိပက္ခဍုၚ်ယူကရိၚ်ဝွံ အတိုၚ်တၠပညာကြုက်မွဲတၠမဟီုပါ်ပဲါလဝ်ဗၞတ်ညိညဂှ်မဂး က္ဍိုပ်သကိုပ်ယူကရိၚ်တအ် ထေက်ကဵုဒး ဂိုၚ်ကေတ်၊ ယိုက်ဒိုက်ကေတ်လညာတ်မံၚ်လဒေါဝ် ဟွံလျောဝ်ဗက် နေတိုဝ်ကဵုအမေရိကာန်၊ ဟွံဗလးကၠေံရာတ်သာရောၚ်။ ဂလာန်ညးဝွံ ဒုၚ်သဇိုၚ်လဝ်ကဵုအကာဲအရာသာ်လဵုရောမဂး ဍုၚ်ယူကရိၚ်ဂှ် ပယျဵုစပ်မံၚ်ကဵုရာတ်သာရောၚ်၊ လုပ်နွံမံၚ် အဒေါဝ်ဂကောံဇြဟတ်ၜါလပါ်ဂှ်ရောၚ်။ ဍုၚ်ရာတ်သျှာဂှ် ဇြဟတ်ဇၞော်ကီုဒှ် ဍောတ်ကီုဒှ် ဒဒှ်ရကဵုအန္တရာဲကဵုညးတအ်မာန် ရောၚ်ဂှ် ဇကုဇမၞော်ဍုၚ်ယူကရိၚ်တအ် ဒးတီလဝ်ထေက်ရောၚ်။ ဗီုဍုၚ်ကြုက်ဝေၚ်ဏာ ဟီုဏာ ပ္ဍဲယူအေန်ဂှ် ညးတအ် ဟွံကေတ်စလပါ်တေံလပါ်ဏံတုဲ သွက်ကြုက်ဂှ် ယီုသာအာရ။ ညးတအ်ဟွံထံက်ဂလာန်ကဵုရာတ်သာကီု ဟွံကေတ်စ လပါ်ယူကရိၚ်ကီုရ။ ဝၚ်ဍုၚ်ကြုက် ကေၚ်ဒှ်လဝ်ပၞာန်ကဵုခေတ်ကာလသဵုဗဳယိတ်ယူနဳယာန်တေံဂှ်လေဝ် နွံတဴဏီရ။ ဍာံဍာံတေံ ယဝ်ရဒးကေတ်စမွဲလပါ်မဂး ညးတအ်ဒးကေတ်ရာတ်သာဟေၚ်ရ။ ဆဂး ပညာကလုတ်တမာန်ဟီုဂှ် ပၟိက်ဇၞော်တဴဂှ်တုဲ သမ္မတယူကရိၚ်လၟုဟ်ဝွံ ယဝ်ရရံၚ်ကဵုဝှ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မဂး ၜတ်မံၚ်ရောၚ်ဂှ် ဗှ်ရံၚ်ဝၚ်ဘဝညးတေံ ပ္ဍဲဝဳကဳပဳယျာမဂး ကၠး ကေတ်မာန်ရ။ ဘဝညးတေံဂှ် ကၠုၚ်နူဗွိုၚ်ကောန်မှိၚ်ဇာတ်၊ မၞိဟ်ကတဵုဂရိုၚ် ဍေံမလျောဝ်ဗက် အာကဵုလညာတ်ဒ ယှ်တှ် ပဝ်ပျူဠာတအ်မွဲရ။ အကာဲအရာဝွံ တုပ်မံၚ်ကဵုသမ္မတအမေရိကာန် ဒေါနေဝ်ထရာမ်ညိညကီုရောၚ်။ အစောံစရာဲ ဂွံတတ်ကၠောံအခက်အခုဲဍုၚ် ယူကရိၚ် ပ္ဍဲညးတေံဟၟဲဒှ်မာန်ရောၚ်။ သမ္မတယူကရိၚ် မဒှ်ကောန်ဂကူရာတ်သာ ဒးဂြိပ်ဒဴတိတ်အာရာတ်သာဂှ် အခိၚ်တ္ၚဲဏံ ၜိုန်ရပရိုၚ်မဳဒဳယျာဍုၚ်ပလိုတ်တအ် ဟွံချူဗၟံက်ကီုလေဝ် ပၠန်ဂတးယူကရိၚ်ဂွံဒှ်ကၠုၚ်ဂှ် ဒုၚ်လဝ်သဇိုၚ်ကဵုအကာဲအရာဏံရောၚ်ဟွံသေၚ်ဟာ။ ပ္ဍဲယူကရိၚ် လညာတ်ဍုဟ်မၠေံကောန်ဂကူရာတ်သာတအ် ဂၠိုၚ်ကၠုၚ်ဂှ် ဍေံဒှ်ဟိုတ်မစံၚ်ဗဂဵုပၟတ်ပဋိပက္ခဝွံရောၚ်။ မွဲလပါ်တေံဂှ် သမ္မတ ဒဳမဝ်ကရိတ်အမေရိကာန်ဂှ်လေဝ် တိုန်ကၠုၚ်နကဵုရမျာၚ်ကရေဲ ဒစဵုဒစးကဵုရာတ်သာကီု ရောၚ်ဟွံသေၚ်ဟာ။ ဗီုသမ္မတ ဒေါနေဝ်ထရာမ် ဆက်ဆောံခိုဟ်ဆာဲကဵုရာတ်သာဂှ် ခေတ်သမ္မတဂျောဗာ်ဒေန်ဏံ ဍေံဟွံဒှ်သာ်ဂှ်ရ။ အခိၚ်ညးဒှ်ကၠုၚ်ဒုတ တိယသမ္မတ ပ္ဍဲသၞာံ၂၀၁၄တေံဂှ်လေဝ် ကေၚ်ဆဵုဂဗလဝ် စပ်ကဵုရာတ်သာ လုပ်သီလဝ်ဒေသခရာၚ်မဳယျာကီုရောၚ်။ ဇကုသမ္မတအမေရိကာန်ဂှ် ဟီုသောၚ်ကလးပရိုၚ် ဗီုကတဵုဒှ်ပြံၚ်လှာဲမံၚ်ပ္ဍဲယူကရိၚ်ကီုရောၚ်ဟွံသေၚ်ဟာ။ တုဲပၠန် ပ္ဍဲစိုတ်သမ္မတပူတေန်ဂှ်လေဝ် သွက်ဂွံအုပ်ဓုပ်အာဍုၚ်ရာတ်သာလအ်အ်မာန်ဂှ် ညးဒးကၠောန်သ္ပသာ်ဝွံကီုရောၚ်။ သမ္မတဖဳလေပ်ပါၚ်လၟုဟ် ကေၚ်ဟီုလဝ်ဂလာန်နွံရ။ ရံၚ်ကေတ်မဂး ညးဒးဒုၚ်ကဵုဇြဟတ်ဓရိုဟ်ကဵုအမေရိကာန် စပ်ကဵု ကေၚ်ကာဂွံထိၚ်ကၠေံဍုၚ်ကြုက်ဒှ်မာန်ရောၚ်။ ဍုၚ်ကြုၚ်တၟာဏံဂှ် ကဵုညးဒစဵုဒစးကီုဟာ၊ ယဝ်ရဒစဵုဒစးကဵုကြုက်ဂှ် ဍုၚ်ညး သာ်လဵုဒှ်အာမာန်ရောဂှ် ညးတီရ။ ကာလလဆောဝ်ညးဒစဵုဒစးကဵုကြုက် သီုအမေရိကာန်ရောၚ်။ တုပ်သာ်ဂှ်ကီု ကာလဍုၚ် တဳမဝ်ဗၟံက်ဗၠးၜးတိတ်တၟိတၟိဂှ် က္ဍိုပ်သကိုပ်ပၠန်ဂတးညးတအ် မဒှ်သမ္မတကၠာအိုတ်ဂှ် ညးသ္ပအဓိကတုဲဆဵုဂဗကဵုက္ဍိုပ်သ ကိုပ်အေန်ဒေါနဳရှာရောၚ်။ ၜိုန်ရက္ဍုဟ်မၠေံအေန်ဒေါနိသာကီုလေဝ် ဆဂး ရံၚ်ကဵုဂီုကၠီု ကေုာံ ဂုန်ဖဵုဍုၚ်ညးတုဲ ညးဒးရုဲစှ်သာ် ဂှ်ရောၚ်။ လညာတ်နဲကဲဏံ ပ္ဍဲက္ဍိုပ်သကိုပ်ယူကရိၚ်တအ် နွံညိဟာဂှ် အဲဟွံကၠးကေတ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုဂလာန်တၠပညာကြုက် မဗတိုက်ဖအောဝ်လဝ်ဂှ်တုန်၊ နကဵုယူကရိၚ် ထေက်ကဵုဒးဆဵုဂဗတက်ကျာကဵုရာတ်သာ ဗွဲတိုက် ရိုက် ဍေံမဟွံသေၚ်ကဵု နူ ကောံဇြဟတ်တၞဟ်တအ် မွဲအဆံၚ် ကော် face to face ရောၚ်။ ဂလာန်ဗတိုက်ဖအောဝ်ညးဝွံ စှေ်စိုတ်လောန်ရ။ ပ္ဍဲကဵုဌာနပရိုၚ်ဂၠးတိတအ် ဟီုတဴနွံပၠန်ဂှ် ပ္ဍဲပ္ၚံက်ဏံ ရမျာၚ်ကောန်ဍုၚ်ယူကရိၚ်တအ်ဇေတ်တ် ဟွံမိၚ် ကေတ်တုဲ ရမ်သာၚ်မ္ၚးမ္ၚးတအ်သၟး ဂွံမိၚ်ကေတ်မံၚ်ရောၚ်။ အရာဝွံ ပိုဲကံက်ကေတ်အဓိပဲါသာ်လဵုမာန်ရောမဂး၊ ပဋိပက္ခ ယူကရိၚ်ဂှ် ဍေံကၠောအ်ထၞာန်အာ ညံၚ်ရဴပၟတ်ဂြိုပ်ဂှ်တုဲ ညးဂှ်ဒှ်ကမၠတ် ညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ထ္ဍေၚ်ကမၠတ်ဂှ် ပါ်ပဲါဝါတ်အာရ။ ပၠန်ဂတး ယူကရိၚ်တအ် သာ်လဵုမဟီုတုဲ အလဵုအသဳယူကရိၚ်တအ် သာ်လဵုမဟီုရောဂှ် ပိုဲတအ် ဟွံဂွံမိၚ်ကေတ်တုဲ ဂွံမိၚ်မံၚ်ရမ် သာၚ် သမ္မတရာတ်သာကဵု အမေရိကာန် ကေုာံ နေတိုဝ်တအ်သၟးရ။ ပရေၚ်ဇီုလပိုက် ဍေံမဒှ်လလေၚ်ဍုၚ်ဂကူဍောတ်ဇၞော်တအ်ဂှ် စွံလဝ်ကၠာ၊ တၠုၚ်လအာယူကရိၚ် ဒးဆဵုဂဗမံၚ်တ္ၚဲဏံဂှ် တုပ်မံၚ် ကဵုပိုဲတအ်တၟာဂလိုၚ်ရ။ ပၞာန်ဗၟာဂှ် ညးတအ်နွံလပါ်ကြုက်ကဵုရာတ်သာ၊ အေန်ယူဂျဳဂှ် နွံလပါ်အမေရိကာန် ကေုာံ မဟာ မိတ်အမေရိကာန်ဂှ်တုဲ ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ်ဂှ် လ္ၚဵုနွံလပါ်တေံ၊ လ္ၚဵုလပါ်ဏံရ။ ဆဂး ဂကောံလ္ၚဵုကဟဳထောံတုဲ ရုဲစှ်ကေတ် လညာတ်မံၚ်လဒေါဝ် ညံၚ်ရဴဂကောံလပါ်တိဍာ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ အေန်သဳအေတအ်လ္ၚဵုရ။ တိဍာ်မန်ဟွံဒှ်ပၞာန် တိဍာ်က ရေၚ်တအ် ဒှ်ပၞာန်၊ မဳဒဳယျာမန်တအ် မံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်ဂွံ၊ မဳဒဳယျာဗၟာတအ် ဒးဂြိပ်ဒဴရ။ ရဲကေတ်စလပါ်ကံၚ်သဳပၞာန်တအ် ညံၚ်ရဴပဲါဒုဟ် ဟွံလောဲသွာကီု၊ ဟွံဗၠးအစောကီု၊ ရဲဒစဵုဒစးတအ်လေဝ် အန္တရာဲဟွံဍောတ်ရ။ လညာတ်အကြာက္ဍိုပ်သကိုပ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ပၠန်ဂတးဂကူမန်တအ်လေဝ် ဒှ်မံၚ်ပိကဵုပန်ကီုရ။ ဂၠးတိပိုဲတ္ၚဲဏံ ပရေၚ်ပြိုၚ်ပကာန်အကြာကြုက်ကဵုရာတ်သာမွဲလပါ်ကဵု အမေရိကာန်၊ နေတိုဝ် ကေုာံ မဟာမိတ်ညးတအ်မွဲလ ပါ်ဂှ် ကၠးကၠး ပိုဲတအ်ဂွံဆဵုကေတ်မာန်ရ။ ဗီုပြၚ်ကြုက်၊ ရာတ်သာ၊ အမေရိကာန်၊ နေတိုဝ်တအ် ပလှေ်မံၚ်ဂၠးတိပိုဲဂှ် ပိုဲတအ် ဟွံတီလဝ်ကၠာမဂး ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂၠးတိဂှ် ဂွံဗ္ၜမ်ဍေံဟွံလောဲသွာရ။ ပိုဲဒးဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵုပဝ်လဇြဳဍုၚ်ဂကောံဇၞော်ပန်တအ်ဂှ်တုဲ လ္ၚတ်အာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂၠးတိပိုဲမဂး ကၠိုဟ်လောဲသွာမာန်ရောၚ်။ ဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵုပဝ်လဇြဳပန်က္ဍိုပ်တအ်ဂှ်တုဲ ဂၠးတိပိုဲ ပြံၚ်လှာဲ အာမာန်ရောၚ်ဂှ်လေဝ် ဟီုမာန်ရ။ ဍုၚ်ကိုဝ်ရဳယျာသၠုၚ်ကျာ ကေုာံ ဂျပါန်တအ်ဂှ် ဒၞာဲလ္ၚဵုညးတအ် ရံၚ်ကဵုဂုန်ဖဵုပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ညးတအ်တုဲ ၜိုန်ရဟွံမိက်ပါ်ပဲါကြုက်ကီုလေဝ် ဆဂး ဒစဵုဒစးကဵုဇြဟတ်ဓရိုဟ်မဟာမိတ်အမေရိကာန်ဟွံမာန်ရ။ နေတိုဝ်လေဝ် ရံၚ်ကဵုဂုန်ဖဵုညးတအ်တုဲ ဟွံမိက်ဒးဓယံက်အမေရိကာန်တုဲ မိက်ဂွံက္ဍိုက်ပ်သဳကၠဳကေၚ်ကာအေန်ဒေါ-ဖသဳဖိက် ရဳဂျေန် ကော် Indo-Pacific Regionကီုရ။ ဂၠးတိဏံ ယြဴဍုၚ်လဵုမွဲဟွံဟီု ယဝ်ရဇၞော်ပြိုၚ်ပကာန်ကၠုၚ်မဂး နကဵုအမေရိကာန် ဒးပဒေါံကၟိုၚ်ဖျေံရောၚ်။ ဍုၚ်ရာတ်သာလေဝ် ကြဴနူသဵုဗဳယိတ်ယူနဳယာန် သရိုဟ်အာတုဲ သိက္ခာညးတအ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏံအောန်စှေ်အာ၊ မုက်ဍောတ် မတ်သဝ်၊ ညးတၞဟ်တအ် ဖျဝ်အဆံၚ်တုဲဆက်ဆောံ၊ ဂကောံနေတိုဝ်တအ် စိုပ်ဇိုၚ်ပယျဵုဇကုတုဲ ပၠေတ်မံၚ်ဍာ်ပါၚ်ပ္ဍဲကတောဝ်ဂှ် ဒုၚ်စသိုၚ်ပရေံလောန် မိက်ဂွံကလေၚ်ဂွံဘဝတြေံ ညံၚ်ရဴဂကူမန်ပိုဲ စိုတ်ဟဳသွဝ်မံၚ်ကဵုအေန်ပါယျာမန်ခေတ်ကၠာတေံကီုရ။ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်စိုတ် သာ်ဝွံတအ်ဂှ် ဍေံဖန်ဗဒှ်မံၚ်ရာသဳဥတုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂၠးတိပိုဲရောၚ်။ ကြုက်ကဵုရာတ်သာ ဒှ်မွဲဇြဟတ်တုဲ ဍုၚ်ဍောတ်တ်တအ် မံက်ဂတဝ်ဗၠးၜးကၠုၚ်ဂှ် ၜိုန်ရဒှ်ဇြဟတ်စိုတ်ကဵုသွက်ပၠန်ဂတးဂွံဗၠးၜး ပ္ဍဲဍုၚ်ပိုဲကီုလေဝ် ဆဂး ဍုၚ်ၜါဝွံ ဒှ်ကၟာၚ်စက္ကဝါ သွက်အလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာတအ်မွဲရောၚ်ဟွံသေၚ်ဟာ။ ညးတအ် နွံမံၚ် ထံက်မံၚ် ဂလာန်ဏီမဂး ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ဂံၚ်သီမံၚ်အဝဵု ဒဵုတွဵုကဝ်ဂှ်တုဲ အပါအမေရိကာန်၊ အဳယူတအ်လေဝ် ညးတအ်ဟွံဒးဖေက်ရ။ ယဝ်ရဒးဟီုပတောံဥပမာမဂး သၟိၚ်နာဲဝၚ်ဇၞော်မသုန် မအုပ်ဓုပ်မံၚ်ဂၠးတိပိုဲဂှ် ညးတအ်ဂွံလဝ်ပေၚ်ၚ်ဂှ် ၜါတၠတုဲရောၚ်။ ဖျေံညး သကအ်ဟွံစှေ်ရ။ ဂလာန်သကိုပ်ပၞာန်ဗၟာ နာဲဇြဝ်မေန်ထောန် ကေၚ်ဟီုကၠုၚ်လဝ်ကြံၚ်ၚ်မ္ၚိုဟ်ဟ် နွံမွဲသာ်ဂှ်တုန်၊ ယဝ်ရဒး ဖေက်မံၚ်ဍုၚ်ဇၞော်ဇၞော်တအ်ဂှ်တှေ် ဍုၚ်ဗၟာညးလေဝ် မံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဂၠးတိဏံဟွံသေၚ်ရောၚ်။ ဍေံနွံမွဲသာ်ဂှ် ဂကောံအေန်ယူဂျဳတအ် ဗတိုဟ်ဗမ်မဂး မၞိဟ်တအ်ချိုတ်ရ၊ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် စကာက္ၜၚ်ကျာတုဲပန်သၠေက်မဂး မၞိဟ်တအ် ဒှ်လလေၚ်ရ။ ဆလအ် ပၞာန်ဗၟာ ကေတ်ဇၞးကုအေန်ယူဂျဳမာန်ရော၊ ဆလအ် အေန်ယူဂျဳကေတ်ဇၞး ကံၚ်သဳ ပၞာန်ဗၟာမာန်ရော၊ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာပရေံဂလိုၚ်တေံ၊ အေန်ယူဂျဳပရေံခိုဟ်ဂလိုၚ်ဏံ ဂလာန်သၟာန်မြဴသာ်ဝွံ စွံလဝ်ကၠာ၊ တ္ၚဲဏံ ကောန်ဍုၚ်ပိုဲ စုတိချိုတ်အာမွဲစိတၠ၊ ဍုၚ်ကွာန်သ္ၚိဌာန် လေၚ်ဒိုက်အာ ဂလိုၚ်လဵုဂှ်ဟေၚ် မိက်ဂွံသၟာန်တီကၠာရောၚ်။ အခိၚ်ကာ လပိုဲဍောတ်တ်တေံ ကေၚ်ဗှ်လ္ၚတ်ကၠုၚ်ပရိုၚ် စပ်ကဵုပေဲါပၞာန် ပ္ဍဲယူဂေါသဠာဗဳယျာဂှ်တုန်၊ “အနိဌာရီုပေဲါပၞာန်- ဇကုဟွံမွဲကဵုက္ဍိုပ်၊ က္ဍိုဟ်မသက္ကုဇကုတအ်” ဂှ် ပေဲါပၞာန်ညးတအ် လလမ်ကၠုၚ် ၜိုတ်၂၇သၞာံဂှ် အခိၚ်တ္ၚဲဏံ ကလေၚ်ဒှ်ကၠုၚ်ညိညပၠန်ရ။ ပေဲါပၞာန် ဍုၚ်ပိုဲဂှ် ညံၚ်ရဴပၟတ်နရက် ဝေၚ်ပၠိုတ်ဟွံမွဲဂှ် ကောန်ညးဍုၚ်ကွာန်တအ် ဍေံဒှ်မံၚ်ညံၚ်ကောန်နရက်ဂျိုၚ်ၚ်ရောၚ်။ မဟာဝါဒဳဂ ကူဗၟာတအ်ဂှ် ဒှ်အဓိကမၞိဟ်စုတ်မံၚ်သၞပရက်ပၟတ်နရက်ဂှ်ရောၚ်၊ တုပ်သာ်ဂှ်ကီု ပ္ဍဲပၞာန်ဍုၚ်ညးတအ်ဂှ်လေဝ် မဟာဝါဒဳ သာပ်တအ် ဒှ်ၝောံလတေၚ်ဍေံကီုရောၚ်။ ဓဝ်သၟိၚ်စှ်ဟွံမွဲမဂး ဍုၚ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳလေဝ်ကဵုဒှ် ဒဳမဝ်ကရေဇြဳဟွံသေၚ်လေဝ်ကဵုဒှ် ညးဍုၚ်ကွာန်တအ် ကလိဂွံတသိုက်ဟွံမာန်ရ။ ။ [[ညးလွပ်:Wunchay Rukchaytdee|Wunchay Rukchaytdee]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Wunchay Rukchaytdee|ဓရီု]]) ၀၅:၀၃၊ ၂၁ မေ ၂၀၂၂ (+0630) ==မအာတ်မိက်နကဵုညးလွပ်သီုဖ္အိုတ်သွက်ဂွံမၚ်မွဲလိက်ပတ်မန်== ကာလချူလိက်မန်မ္ဂးလ္ပကွက် "ရ" နကဵုခ္ဍံက်လိက် "္ရ" ညိအဴ။ ယဝ်ရဆက်ချူအာအတိုၚ်တဏအ်တှ်ေသ္ကဵုအခိုက်ချူလိက်ဘာသာမန်ပိုဲမလီုလာ်အာမာန်ရောၚ်။ ဥပမာ ကာလချူ (မ္ၚဵု) ကွက် "ရ" တှ်ေရမျာၚ် (မ ၚေ) ဟွံတိတ်ရ၊ တိတ်ဆၜိုတ်ရမျာၚ် (မ ရေ) ဟေၚ်ရ၊ ဟိုတ်နူ ကွက်လဝ် "္ၚ" ဟွံသေၚ်တုဲမတိတ်အာရ (ရ) ဟေၚ်ရ။ ကာလချူ (လ္ၚတ်) ကွက် "ရ" တှ်ေတိတ်ရမျာၚ် (လ ၚတ်) ဟွံတိတ်ရ၊ တိတ်ဆၜိုတ်ရမျာၚ် (လ ရတ်) ဟေၚ်ရ။ စွံသတိညိအဴ၊ ကၠောမန်ပိုဲ။ ယဝ်ရနွံပၟိက်တၚ်ဂလာန်သၟာန်မ္ဂး နကဵုအကံက် [[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:咽頭べさ|Dr.Intobesa]] ဂှ်သၟာန်ကေတ်မာန်ရအဴ၊ တၚ်ဂုန်ဗွဲမလောန်နကဵုမရှ်ေသှ်ေရဴဂဴရအဴ။ * စရၚ်မိက်လိက် ကွက် "္ရ" တုဲချူလဝ်: [[ကမ္မတဳ သိုင်ခၞံ ဘာကောန်ဂကူမန် (ကွာန်လှာ)]]၊ [[ကမ်နိရာဲ]]၊ [[ကလော်မန်ဂမၠိုၚ်]]၊ [[ကအ်ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ကျာ်]]၊ [[ကျာ်ဗတာၚ်၊ ကၠအ်သတ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်မုဟ်ဍုၚ်]]၊ [[ကျာ်မနုဟဝ်၊ လိက်တၟအ်]]၊ [[ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မုဟ်နာင်]]၊ [[ခၞိင်ဖရင်နံင် ဍုင်ဗဂေါ]]၊ [[ဂကောံစဳပျးဖောအ်ဗြေဝ်မဟာဇန်]]၊ [[ဂလာန်အာစာပဏ္ဍိတ]]၊ [[ဂိုဏ်ပဝါရဏာ ကအ်ဗိန် ဘာဇၞော်]]၊ [[ဂျိဂှ်ၚိုတ်လဝ် ထဝ်ဂှ်ကလာတ်ပတိတ်]]၊ [[ဂွံအခိၚ်ကဵု ကေတ်အခိၚ်]]၊ [[ဂွံအခိၚ်ကဵုကေတ်အခိၚ်]]၊ [[စၟတ်သမ္တီဒဴပၞာန်ဗၟာဒက်လဝ်ကျာ်ပိကေုာံဝၚ်ဗၟာဂစိုတ်မန်]]၊ [[တက္ကသိုလ်အပါ]]၊ [[တံင်ပိုအ်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်]]၊ [[တၠဂုဏ်အ္စာအာနန္ဒ]]၊ [[ထဝ်မန် (ဥက္ကဋ္ဌဇၞော် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ)]]၊ [[ဒ္ဂေတ်ဝတ်]]၊ [[ဓါတ်ပံင်ကောံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်]]၊ [[ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် သၞာံ ၂၀၂၀တအ်]]၊ [[ပရေံဂှ်ထေၚ်ခိုဟ် ညးသပ္ပရိုဟ်ဂှ်ထေၚ်ဗၠေတ်]]၊ [[ပရေၚ်ပညာကောန်ဂကူမန်]]၊ [[ပလိုတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကြေဝ်ဏာ]]၊ [[ပါန်သာ၊ နာဲ]]၊ [[ပိဋကတ်ဘာသာမန် (ပါဠိစူဠဝဝ် သကုတ်−၁)]]၊ [[ပိဋကတ်ဘာသာမန် (ပါဠိစူဠဝဝ် သကုတ်−၂)]]၊ [[ပိဋကတ်ဘာသာမန် (ပါဠိပါဲစိုတ် သကုတ်−၁)]]၊ [[ပိဋကတ်ဘာသာမန် (ပါဠိမဟာဝဂ် သကုတ်−၂)]]၊ [[ပြကိုဟ်စရာဲဗုဒ္ဓဘာသာ ကၞပ်(၁)]]၊ [[ပြကိုဟ်စရာဲဗုဒ္ဓဘာသာ ကၞပ်(၂)]]၊ [[ဗညာအံင် (သကိုပ်ဂဳတ)]]၊ [[ဗော်ညဳသၟဟ်မန်]]၊ [[ဗော်ဍုင်မန်တၟိ]]၊ [[ဗော်သင်ပံက်ဗ္တောန် လိက်တၟအ်မန်]]၊ [[ဘဝဗၠာဲ]]၊ [[ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ခလံက်ခပြု]]၊ [[ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ဝါဂၠံင်]]၊ [[ဘာကောန်ဂကူမန် တန်ဒေါဝ် တံၚ်ပိုအ်]]၊ [[ဘာကောန်ဂကူမန် ပွိုင်တိုက်ဝင်ဒုန်]]၊ [[မဟောဟ်သဓ၊ဇာတ်]]၊ [[မာံဝိုတ်တိုန်ဘာ]]၊ [[မေန်နဲသိုဝ်]]၊ [[မ္လစ်သာ၊ လိက်တၟအ်]]၊ [[ယှိုဲသဳခုင်၊ လိက်တၟအ်]]၊ [[လိက်ခၞိင် ကျာ်ယှိုဲသဳခုင်]]၊ [[လောကသိဒ္ဓိ]]၊ [[လျးသာသနာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါခရူ]]၊ [[လွဳအံင်၊ နာဲ]]၊ [[ဝင်ဓါတ်ကျာ်မုဟ်တဴ]]၊ [[ဝါဗ္ၚကၠံသွဝ် မုက်ဍောတ်မတ်သဝ်]]၊ [[ဝဳရ၊တၠဂုဏ်]]၊ [[သင်ကၠံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သင်ကၠံ]]၊ [[သဗ္ဗညု၊ ကျာ်စေတဳ]]၊ [[သိပ္ပံပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်]]၊ [[သိယဵု၊ ကျာ်စေတဳ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ်]]၊ [[သုတကဵု ဂျဵုကာ]]၊ [[သၞေဟ်ဗဒဝ် ကွာန်တြေံ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်]]၊ [[ဟံသာကဵုနန်ထဝ်]]၊ [[အခိုက်ကၞာသၟာဒွက် ဗီုစိုပ်ကၠုၚ်ဌာန်ဒူရာ]]၊ [[အာရှ]] :ဆေၚ်စပ်ကဵုမုက်လိက်တဏအ်သီုဖ္အိုတ်ပိုဲတံပလေဝ်ပလေတ်တုဲယျ၊ လက္ကရဴတှ်ေနကဵုညးလွပ်တံသီုဖ္အိုတ်လ္ပဆက်ချူ ကွက် "ရ" (္ရ) အိုတ်ညိအဴ။ သွက်ဂွံမၚ်မွဲထိၚ်ဒက်အာဲကၟာဲလိက်ပတ်မန်၊ ဒုၚ်ဂုန်အာတ်မိက်ဏာနကဵုညးလွပ်တံသီုဖ္အိုတ်ရအဴ။ (သတိ။ ။ပိုဲတံဒုၚ်ဂုန်အာတ်မိက်လဝ်ကီုလေဝ်ဟွံသ္ပဂရုဆက်ကၠောန်သ္ပဒၟံၚ်သာ်တဏအ်ရတှ်ေ၊ သွက်ဂွံစဵုဒၞာထိၚ်ဒက်လိက်ပတ်မန်နကဵုညးမသ္ပပွဗၠေတ်ဒးတၟာတ်အကံက်ရောၚ်။ ပရေၚ်အဲဂွိၚ်ဒၟံၚ်ကဵုလိက်ပတ်မန်ဂှ်လေဝ်သ္ပကရုဏာတုဲကၠိုဟ်စိုတ်ကဵုညိအဴ)။--[[ညးလွပ်:Intobesa.bot|Intobesa.bot]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:Intobesa.bot|ဓရီု]]) ၁၀:၂၂၊ ၂၀ ဂျူလာင် ၂၀၂၅ (+0630) == ကလေင်စၟဳစၟတ်လဝ် သက္ကရာဇ် သၞာံ ဒတောဝ်ဨကရာဇ်မန် ဂဇအ်နန် == ကလေင်စၟဳစၟတ်လဝ် သက္ကရာဇ် သၞာံ ဒတောဝ်ဨကရာဇ်မန် ဂဇအ်နန် <nowiki>#</nowiki>သၟိင်ဝါရောဝ် (မဂဒူ)          တဳလမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲ ဒှ် ၈ ဝှ် စိုပ်မုဟ်တၟံ ပ္ဍဲမုဟ်တၟံဝွံတုန် ပပဓါန်ကဵုကလော်သုမ ဍေံအာကေတ်နင်တၟအ်ကမုမွဲ ကဵုကျာ်ဂဇအ်၊ သၠအင်ဒိုင်ဒစာံတၞး သီုကၞာင် ကၠုင်ဗ္ဒန်လဝ်သဗ္ဗညုတုဲ ကျာ်ပျးဒိုဟ်လဝ်။         စုတိအာနူဂှ် က္တဵုဒှ်ကောန်ညးကအ်ဝါန်၊ နူသွတ် မိသ္တိက်လဝ်ပ္ဍဲဂဒူ ကနှံက်ကျာဂွံပ္တိန်နာမွဲပတိဟာတုဲ လသာစိဟ်ကၠုင်ထာန်ဂှ်ပၠန်။ ပဟိုတ်ဂှ် မဂဒူ ညးမ္ဂး။ သမာလမိတ်သှ်လဝ် သၟတ်ဝွံ သ္ပိုင်အကာသ သ္ဒဟ်ဨကရာဇ်။ ဇၞော်ဒှ်အာဗၠာဲတုဲ ဒှ်ဇမၞော်ဒလေင် ၁၆၀ စိုပ်က္ဍိုပ်ဒဵုမွဲ ကောန်ဒလေင်မွဲယဲအာ ဇကုဒြဟတ်ဇၟူမွဲဒလေင်ဂှ်ပင်ယိုက် ပ္ၚောအ်အာဍုင်သုက္ခောဒါယ။ တမ်သၞာံ သက္ကရာတ်တိုန် ဂဂဵုဂတးပန်စုတ်ဒလေင်ဒကုတ်အာ ပ္ဍဲပၞး ဗအ်မွဲဒတုံစိဟ်ပါဲပလိုတ် ဗအ်မွဲဒတုံစိဟ်ပါဲဗၟံက်ဂှ်အာၜိုတ်ကေတ်ရ။ ပသာန်လျးလလဳမဒြေပ်ဂှ် ညံင်ပြာသာတ်ထဝ်ရ ပ္ဍဲမတ်မညာတ်။ အာသှ်ကဵုဗမၞးမွဲနွံကဵုပညာ၊ လာပ်သၠုင်ဒတဴပူဇဴအဲတုဲအဲသှ်ကဵုရ။ ခနှဂှ်ပညာဂွံအခေါင် ဒုန်မွဲသၠုင်ဒတဴၜတ်ကေတ်တုဲ ယာတ်ထမှိင်က္ဍိုပ်ဂှ်ဂြောပ်ဖျိဟ်သြန်ရုပ်စိင်မွဲ တိုန်စွံလဝ်ဝွံ အဲပူဇဴအစာရ။ ဗမၞးခါမမိင်ညာတ်ပတဴအသဝ်၊ ဟာဲကောန်မန် မပတၠကုသဵုမပြဲနူညးရောင်၊ ပသ္ကဵုယိုက်ဒလေင်ရော ဒေဝတဴလဝ်စိုတ်တုဲ ပပန်ဒကုတ်ကၠေံဒလေင်ရောင်။ လ္တူက္ဍိုပ်ညာတ်ရုပ်ပြာသာတ်ဂှ် လတူက္ဍိုပ်တၟံနန်ပြာသာတ်က္တဵုဒှ်ဟွံလအ်ရ။ ပပူဇဴသြန်ရုပ်စိင်ကဵုအဲဝွံ ဂမာစိင်မခစကၠာတုဲ ညိမခစသၟိင်ရ။ သာ်ဝွံသၟာနိမိတ်သှ်လဝ်။         ဇကုမွဲဒိုအ်ဒၟံင်ဍုင်သုက္ခောဒါယ ကောန်ဒလေင် ၁၆၀ ကလေင်စဴအာရ။ ဇကုတဴပ္ဍဲရုင်စိင်၊ တၠညးသုက္ခောဒါယစိဟ်ဗဵုစိင်ပျတ်၊ သုင်ဍာ်ဒဂံင်တုဲ တ္ၜောဟ်ဖျိဟ်ဒးစုတ်ခတ်မွဲလမးတိုန်။ ဟာဲကောန်မန် ဝွံခတ်မွဲ၊ မင်ဗၠာဲဇအ်သဝ်လောပ်အာၜိုတ်ကေတ်ခတ်ဂှ်ရ။ မင်ဗၠာဲအာရာန်မခါကဵုယဗြဴသေံ၊ ခတ်မွဲမကီု လပုဟ်တဲမွဲမတုက်ကေတ်ရ။ မိင်ဂလာန်ယဗြဴတုဲ လပုဟ်တဲတလေတ်ဍာ်ပါင် စလံက်စုတ်ဒေါဝ်မခါ လးဒပှ်တုဲကွဟ်ကေတ်ရ။ ယဗြဴညာတ်ပွမင်ဗၠာဲဝွံတုဲ ပတဴအသဝ်။ ဟာဲကောန်မန် မတီဝဳပရာက္တဵုပြဟ် ၚုဟ်ဂၠု မသ္ဒဟ်ဨကရာဇ်ယိုက်စၞန်တဲမွဲရ။ ဒေဝတဴပၠောပ်စိုတ်ဒးသမိတ်လဝ် မင်ဗၠာဲဒြာတ်စုတ် ဇနော်တၞံခါမွဲတၞံ မွဲသ္ဂန် ဇလိင်ဍေံပန်ဟတ်။ သၟိင်သုက္ခောဒါယ ညာတ်တုဲသၟာန်ညးမတဵုဂှ်ရော၊ အဲဍိက်မတဵု ခတ်မွဲတၠတိဇနော်မထ္ၜးဂှ်ရ ရာန်ဂွံမခါမတဵုလဝ်ရအဴ။ မခိုဟ်စရ တၠညးဂး။ တ္ၚဲသဳဗပေင် ဂိတုအသာတ် မင်ဗၠာဲမွဲ စၚိန်တၞံခါ တိုန်တွာဲတၠညးသုက္ခောဒါယရ။ ကောန်မန်ဝွံ ဆခတ်မွဲကီုဒတုဲမြမဝ်အဲဂလိုင်ဝွံခနှံဒှ်။ ဟာဲကောန်မန် ဒၟံင်ပ္ဍဲမုက်ကၠတ်အဲရ။ ပတွဵုနူဂှ်တုဲ က္တဵုပြဟ် ၚုဟ်ဂၠု၊ ဟွံဟိုတ်မာဲ သၟိင်သုက္ခောဒါယ သညာတ်ပတိပတ်သာ်ဝွံတုဲ အလုံဝင်ဖအိုတ်ဇိုန်ကဵုပဝိုင်ရ။ သၟိင်သုက္ခောဒါယ အာဝေင်စိင်၊ ကောန်သၟိင်သုက္ခောဒါယ မေဏင်သောဲဍာ ဂှ်ဒဒှ်ေဒယှ်အာ၊ ဖေက်ညးတီညာတ် ဒကိုပ်ပၞာန် ၄၀ ဒက်ဖံင်၊ သ္အာဒုင်တၠညးဂးတုဲ စိုတ်ဒှ်မွဲတုဲ ကၠောံအာပါဲသင်ပလိုတ်ရ။ ညး ၄၀ ဒှ်စိုတ်မွဲတုဲ ဗက်ကၠုင်ကရောမ် မဂဒူကီုရ။ တြဳဇှ်ကုသဵု ညးဟွံဗက်ထက်ကၠုင်စိုပ်ထာန်ဒမံင်ဇကုရ။         နစလဳစလးဇကု ညးမတဴထာန်ရးပးအိုတ်သီု၊ နဓနသံဝိဘာဂ၊ ဝါစာသံဝိဘာဂ၊ ပၠောပ်လဝ်သကေံတဲတုဲ စိဟ်ဗ္ဒဟ်မတ်လမၠီု၊ နဥပါဲဇကုမဆိုက်ဗ္ဒက် ကေတ်ဇၞးကဵုသၟိင်အလဳမာ တုဲ ကေုာံအစာပိ - အစာကါဝေါက် ဂးမွဲ၊ အစာဂေါသြ ဂးမွဲ၊ အစာဒဂဵုမှာသၟိတ် လေဂးမွဲ၊ အစာသေံ မန် ဗမာ အစာတအ်ဝွံမဆိုက်ဗ္ဒက်ပ္ဍဲဗိုတ် ၃၊ ဗေဒင် ၄ ညံင်မဂြင်လဝ်ကီု၊ တဴပ္ဍဲဒလောအ်ဗ္တောန်အစာတံဝွံတုဲ အတိုင်အစာတံဝွံဟီုလဝ် ဒိတ္ထဳနက္သတ် သၞာံဝွံခိုဟ် ခနှံဗ္ဒဟ်ဍုင်ကွာန် ညံင်ကမၠိုင် ကမာမၞုံကဵုဗလာဲရ။ ကဵုၚးပ္တန်ဂအာင်ဍုင် အဒိမၚးကၠာ ကၠန်မွဲဇၞော်ကၠးမဆဵု၊ ဍုင်ဝွံသ္ဒဟ်သၞိဟ် က္ၜင်ဂၠိုင်သန်ဂတ၊ ၚးအာဂတဂှ် ဆဵုကၠမွဲပၠန် သၟိင်ပသၟိင်သန်ထာန်ဝွံဂံင်သ္ကာတ် ဟွံဇမိုက်ကဵုသတြုရ။ ဇနးမပြဲသ္ဂောံရ၊ အစာတအ်သှ်လဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာတ် ၆၄၉ ဂိတုမာ် ၉ မၟံက် တ္ၚဲဗြဴဗ္တိ လက်မကဝ် မယိုက်ဒယိုင်မြမေမဍာ်။ ကာလဂှ် ဗြဴမွဲသီုလယိုင်ဂဝ်ဂၞဴတလာဲသော် ကၠုင်ဇမဳက္တိုင်ဂှ် ဇကုဍေံဒတုံစိဟ် ဒွံ(ဇီုဒး) ဒယိုင်ဆီဍေံပရာတ်တိုန်ဒှ်ဇြုံ ၈၊ ဇြုံ ၇ ချိုတ်ပ္ဍဲဍုင် ဇြုံမွဲဇက်တိတ်တုဲဟွံညာတ်ရ။ ညာတ်လၟိတ်ဂှ်တုဲ အစာတအ်မသှ်လဝ် သၟိင် ၇ ဒတောဝ်ပသၟိင်ပ္ဍဲထာန်ဝွံ၊ မွဲဒတောဝ်ဂှ် သ္တိတ်အာနူဍုင်ဝွံတုဲ သ္ပသၟိင်ထာန်တၟေင်ဗွဲဒိုဟ်ပလိုတ် အစာတအ်သှ်လဝ်ရ။ ပလိုတ်တၞံဇြဲမွဲတၞံ နွံဒေဝတဴဇြဲ ၇ ညးဂး။         သၟိင်မဂဒူတုန် ကၠာဍုင်မတ်တၟဟတုဲညိ စဳရေင်တမာဲဇမိန် သီုလိက်ရာဇာသာန် စကာကလုတ်ဥဒုတ် ကဵုတိုန်တွာဲတၠညးသုက္ခောဒါယ၊ အာတ်ကြိယာပသေက် သီုယၟု၊ သၟိင်ဗြတေဇ တၠဍုင်သုက္ခောဒါယ ကာလမမိင်လိက်ရာဇာသာန် သၟိင်မဂဒူ ဂမာန်ဇကုသ္ဂောံဒှ်သၟိင် အိုဟ်တၟိုဟ်စိုတ်ဗွဲမလောန် စင်ခြင်ကဵုအမာတ် ၄၀ တုဲ ကြိယာပသေက် ၅ သာ် စဳရေင်၊ ပူဂဵုမွဲတၞောဝ်ဒတောဝ်ဨကရာဇ်ဟသေင် နအနုဘဴကုသဵုရောင် ညံင်ဒဇူစိဟ်နူလတူအကာသကီု ယၟုဂှ်တက်တဆိပ် ပ္တဴလဝ်လ္တူအကာသ ၇ ဟတ်တုဲကဵုပလံင်ဖျိဟ်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၆၄၉ ကီု သၟိင်ခနှံဍုင်လေဝ်တုဲ ကေုာံကောန်သၟိင်သုက္ခောဒါယ မေဏင်သောဲဍာ ဂှ်ဒုင်ရာဇာဘိသေခ ဒုင်ယၟုသၟိင်ဝါရောဝ်၊ သၟိင်ဒဇူစိဟ်နူလတူအကာသ မိဂ္ဂး။ သၟိင်ဂှ်ပသၟိင် ၃ သၞာံတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၆၅၂ ကေုာံညးမၞုံပညာ ဂမှဳ ဗမၞး ဒကိုပ်ပၞာန်ဇမၞော်သၟတ် ခနှံလဝ်ဓမ္မသာတ်အပၠေတ် သ္ဂုတ်စဝါတ်သတ္တံဂမၠိုင်၊ သၟိင်ဂှ်ခနှံဓမ္မသာတ်တုဲ သၟိင်အဒိထာန်လဝ် - သ္ဂုတ်စွာတ်ဝွံ သတ္တံမိင်တုဲ လ္ပပဝါတ်ဂါတ်ကေုာံရင်သကအ် ဝါဒသ္ကဵုဟဲအာ တုဲဇဟာန်သမိန်ဗွဲမဂၠိုင်က္တဵုဒှ်၊ သၟိင်စမိန်စမာန်ထာန်ဝွံ သ္ကဵုရပ်စပ်ဒလောံဗ္တောန်ညးဂမၠိုင်အဓါန်ဂၠိင်သ္ၚောဲ၊ သာ်ဝွံရဟွံကဵုဒှ်မ္ဂး ပြကိုဟ်အဲမကနှံလဝ်ဝွံ ကဵုဗ္ဒန်အာညိ သၟိင်အဒိထာန်လဝ်၊ စဳရေင်တုဲ ပ္ဍဲတာန်ဆံင် မနွံရုပ်ကသူမစိစောန်ထၜုတ်လဝ်ရ။         နူဂှ်ပိသၞာံဂတ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၆၅၅ စိင်ဗ္တာင်သၟိင်သုက္ခောဒါယမွဲ ဍာ်ဇၞော်ဍိုက်ကၠုင်သွး ညးဂွံတုဲတွာဲသၟိင်သုက္ခောဒါယ၊ ဇကုညံင်တောဝ်ချဵုဗၜန် ဒြင်ညံင်သဗသမ္ၚိတ်၊ သော်ကၞေင်ညံင်အံင်မုဲ၊ ကာပ်ပါင်ညံင်ညးမဖျောန်လဝ်ဍာ်ကြေက်၊ သၞေမ်ညံင်သြန်၊ မှ်သၞေမညံင်အခဝ်ဇာင်ၚုညးမစဳလဝ်ကီု၊ ဂတာဇိုင်တဲဗကေတ်ညံင်သာ်ဆုန်၊ ဂဍောင်မတ်ဗကေတ်ညံင်ကလောံမၞိက်၊ ဗတညံင်ပၞိက်ပၟဝ်။         သၟိင်သုက္ခောဒါယ ဂွံပ္ကင်ရင်ဍုင် ၉ သၞာံ အယုက်စိင်ဂှ်ဒှ် ၁၉ သၞာံ၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၆၅၅ စိင်ဗ္တာင်စိုပ်သုက္ခောဒါယ၊ ၁၉ သၞာံဂွံပတၠ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၆၆၄ စိင်ဗ္တာင်ဟွံရပ်ကမတ်(ဟွံစချောဲ)၊ ကော်နင်အစာစိင် ၚေဝ်ရံင် လက္သန်ယဲဟမွဲ၊ စိင်ဝွံသၟိက်အာဒၟံင်ထာန်တၟေင်ရောင်။ သၟိင်သုက္ခောဒါယ ကဵုထောံကမတ်ဍုင်ယောနက၊ ကမတ်ဍုင်အယုဒ္ဓယပုရ၊ ကမတ်ဍုင်ပဘာလရး၊ ကမတ်မတိမ(မတ်တၟ)၊ ကမတ်သုက္ခောဒါယ။ ကမတ်မတိမ စိင်ဗ္တာင်ရပ်။ သၟိင်ဗြဍဳဇ ခါမညာတ်မိပ်စိုတ်ပူမှ်၊ ဒကိုပ်ပၞာန် ၄၊ ဗဵု ၄၀၀ ကဵုပလံင်ဖျိဟ်ကုသၟိင်ဝါရောဝ်။ ဂွံစိင်ဗ္တာင်တုဲ စဳရေင်ထာန်ဆံင်လေတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဂှ်ကီု ပၞာန်သၟိင်ဟဝ်ဇက်စိဟ် ပ္ဍဲဂိတုမာ် ဗဵုမွဲကိုတ်ကဵုတြဴလက် စိင်ချေံဗွဲမဂၠိုင် ကၠုင်တ္ၚီုမတ်တၟသ္ပဍုင်ဇကု သီုကောန်ဗြဴဇက်စိဟ်ကၠုင်ဖျိဟ်ဒၟံင်ဒပ်။ ပ္ဍဲခၞဂှ် သၟိင်ဝါရောဝ် ဍိုက်စိင်ဗ္တာင်ဇက်တိတ်အာ မသက္ကုဇမိုက်(ဟွံဖေက်) ဒေါဝ်ပၞာန်ဟဝ်ဂမၠိုင် ဗၠးလောပ်အာ၊ စိင်ချေံဗဵုလဗး အပေါတ်လွဟ် ဗၞုဟ်ခြပ်တ္ၚ ဗွဲမဂၠိုင်။ ထဝ်သြန်ဟတီကဵုလမိဟ် ပစှ်စွံမွဲစွံ ဗဵုပၞာန်ဗၠးစိုပ်ဍုင်ဇကု၊ မိင်ပရိုင်ဒယှ်သၟိင်ဝါရောဝ်။ ဇၟာပ်ဍုင်ဒးပလံင်စမာဲဇမိန်အိုတ်။         ပတွဵုနူဂှ် ဍုင်မတၟဂၠိုင်ကဵုစိင်ချေံ ဗဵုလဗးဂၠိုင်သန်ဟေင်၊ သၟိင်ဝါရောဝ် ညာတ်ဒဒိုက်သနာသၟိင်ဟဝ်သီုဗဵုဂမၠိုင် ဒဇပ်ဇတဝ် ထောံကြိယာပတ်သာဓနတုဲ ဒြေပ်ဒဴဟဒှ်ဖျိဟ်က္ဍိုပ်ပါန်လမျီု၊ ခါသၟိင်ဝါရောဝ်မညာတ်တုဲ ဂတကျာ်ဂတသင် ပလဝ်သစ္စရ။ “သ္ပတမ်နူတ္ၚဲဝွံသ္အာဂတ ကမိန်ဍုင် ပိုန်ဟာန် ယာန်ဗဍိုက်ညး ယဝ်အဲလွဵုအသဳညး လ္ပကဵုအဲဒးရာဒနာမိက်ညိ။ လ္ပကဵုဒးအာပဝါတ်ဂါတ်ကဵုညးညိ။ ပိုန်ဟာန်အဲ လွဵုအသဳကမိန်ဍုင်အဲလေဝ် ပကဵုညးဒသိုင်ဏာမာန်ညိ၊” သာ်ဝွံပလဝ်အဒိထာန်တုဲ ပ္တုဲကုသဵုဒက်ကျာ်မဟ်သၟိင်ကျာ် ၈ ထာန်၊ ကျာ် ၁၆ ထာန်၊ ကျာ်က္ဍိုပ်ဒဵုပန်၊ ကဵုသေဌဳ သမ္ၚေဟ် သ္ဂံင်သ္ဂဴတအ်သီုသၟိင်၊ ပတုဲကုသဵုယိုက်ဒိုက်သာသၞာ ဇဇၞော်ပၟဝ်အာဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဓါတ်သော် ၆ တၞုင် ပ္တိုန်က္ဍိုင်ရပ်ထဝ်၊ ညးရးနဳဂီုဂမၠိုင်က္တဵုဒှ်ကရုဏာ၊ ညးဒိုက်ကဵုဒြပ်ဟုံမှာစုတ်တံ ကဵုဗွိုက်လတက်ညံင်ကောန်ပ္ဍဲစြိုဟ်ကီု၊ သၟိင်ဝွံမင်မွဲတဴရ။         ကၠာဟဒှ်သၟိင် အယုက် ၄၀ သၞာံ၊ ပသၟိင် ၁၉ သၞာံ၊ အယုက် ၅၉ သၞာံ အာစိုပ်အနိစ္စဓဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၆၆၈ သၟိင်ဝါရောဝ် အာစိုပ်အနိစ္စဓဝ်။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]]) ၂၀:၄၇၊ ၁၉ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == ကိစ္စယိုက်ဝန်ပၞာန် ပ္ဍဲဍုင်မန်ဂှ် သၠုင်ပတေင်ပတိုန်မွဲအဆံင်ပၠန် == ကိစ္စယိုက်ဝန်ပၞာန် ပ္ဍဲဍုင်မန်ဂှ် သၠုင်ပတေင်ပတိုန်မွဲအဆံင်ပၠန် မယံင် (ဍုင်မန်) ပရေင်ယိုက်ဝန်သ္ပပၞာန်ပ္ဍဲဍုင်မန်ဂှ် ကေတ်ဒၟံင်ဓဝ်ပလိုဟ် ကဵုကေတ်ဒၟံင်ဩန်၊ ကဵုဩန်တုဲ လိင်ကေတ်ဒၟံင်မၞိဟ်ဂှ် ဟွံလုပ်ကဵုသၞောဝ်ဥပဒေ သ္ဂးတုဲ နူကဵုအလဵုအသဳတၠအဝဵုပၞာန်တအ် ဟွံကဵုအခေါင်ရ။ စပ်ကဵုကိစ္စညးဍုင်ကွာန် ဒးယိုက်ဝန်သ္ပပၞာန် ပရေင်ကဵုကေတ်ဒၟံင်ဩန် သွက်ဂွံလိင်စုတ်မၞိဟ်စၞးဂှ် ဗၠေင်ဒၟံင်ကဵုသၞောဝ်ဥပဒေယိုက်ဝန်ပၞာန်ဂှ်တုဲ “နဲဂွံ နဲကေတ်” ပတိတ်လဝ်ပၟိင်ရ။ သ္ပဟိုတ်နူပတိတ်လဝ်ပၟိင် “နဲဂွံ နဲကေတ်” ဂှ်တုဲ လၟုဟ်မ္ဂး ပ္ဍဲဍုင်မန် ပရေင်ရပ်တံင်မၞိဟ် သွက်ဂွံယိုက်ဝန်ပၞာန်ဂှ် တေင်ဂြတ်ကၠုင်ဒၟံင်နွံရ။ ပ္ဍဲဒေသဍုင်မန်ဂှ် အလဵုအသဳတၠအဝဵုတအ် သ္ဂောံကေတ်ဗီုပ္ဍဲဒေသရးဂကူဗၟာတုဲ မၞိဟ်ဒးအလန် ဒးယိုက်ဝန်သ္ပပၞာန်အတေင်ဂှ်လေဝ် ဒှ်ဂဝိင် ဖေက်ၜက်တိတ်အာ ပ္ဍဲဂကောံပၠန်ဂတးတအ်၊ ဖန်အလန်တုဲ ဂွံကဵုဂၠံက်မာဲဂှ်လေဝ် ဒှ်ဂဝိင်ကဵု ပရေင်ဒစဵုဒစး ထတ်သ္ကာတ်အာတုဲ ကေတ်လဝ်ဓဝ်ပလိုဟ် ကဵုကေတ်ဒၟံင်ဩန်၊ ဗက်ကေတ်ဒၟံင်ဩန်ပ္ဍဲသ္ၚိတုဲ စၞးဂှ် လိင်စုတ်ဒၟံင်မၞိဟ်ဂကူဗၟာတအ်ရ။ ဗီုပြင်ဏံဂှ် ဒှ်ဒၟံင်ညံင်ရဴကူသာန်သွံရာန်မၞိဟ်ရောင် အမာတ်ကၠတ်ထဝ်လ္ၚဵု သဳကၠဳပတိုန်ထ္ၜးကၠုင် ပ္ဍဲကောံဓရီုကၠတ်ထဝ် နွံကၠုင်ဂှ်တုဲ ပရေင်ကဵုကေတ်ဩန် သွံရာန်မၞိဟ်ဂှ် နူကဵုအဆံင်လတူတေံ ဟွံကဵုအခေါင်ရ။ ကဵုကေတ်ဩန်တုဲ ရာန်လိင်စုတ်မၞိဟ်စၞးဂှ် ဟွံကဵုအခေါင်တုဲဂှ် လၟိဟ်မၞိဟ်ဒးကေတ်ဂှ်လေဝ် ညံင်ဂွံပေင်မာန် ကဵုလဝ်စၞောန်ပၟိင်သာ်ဂှ်တုဲ မၞိဟ်မၞုံတာလျိုင် ဒးဂၠာဲဗပေင်သ္ပပၞာန်တအ် သၠုင်ပတေင်ပတိုန်မွဲအဆံင်တုဲ ဒးဗက်ရပ်ဒၟံင် မၞိဟ်အဝဲလုပ်အဝေါင်သ္ပပၞာန်တအ်ရ။ “ပရေင်ဗက်ဩန်ပ္ဍဲကွာန်တုဲ လိင်စုတ်ဒၟံင်မၞိဟ်ဂှ် နူကဵုကဆံင်လတူတေံ ဟွံကဵုအခေါင်ရ၊ ပရောဏံဂှ် နူကဵုအမာတ်လ္ၚဵုတအ် သဳကၠဳကၠုင် ပ္ဍဲကဵုကၠတ်ထဝ်လတူတေံတုဲတှ်ေ ပရေင်ကူသာန်သွံရာန်မၞိဟ်ဂှ် ဒှ်မံင်ညံင်ရဴ သွံစမၞိဟ်၊ ပရောဏံမံက်အာတုဲတှ်ေ ကဵုဩန်တုဲ လိင်စုတ်မၞိဟ်စၞးဏံဂှ် ဍေံတအ် ကၟာတ်ထောံ ဟွံကဵုအခေါင်ရပုဟ်၊ လၟိဟ်ၜိုတ်ဍေံဒးကေတ်ဂှ်လေဝ် ညံင်ဂွံဂွံ ဍေံစၞောန်လဝ်ဗီုဂှ် ဒှ်ဗီုဂှ်တှ်ေ ရဲညးတာလျိုင်သၟဝ်ဏံဂှ် ဗီုဂွံဂှ် ဒးဖန်ရ၊ ဒၞာဲဒးရပ်ဂှ် ရပ်ကေတ်ဏောင်၊ ဒၞာဲ ကော်ကေတ်ဂွံတှ်ေ ဍေံကော်ကေတ်ဏောင်၊ ဒၞာဲဒးဂၠံက်မာဲတှ်ေ ဍေံဖန်ဂၠံင်ဂၠံက်မာဲဏောင်၊ မွဲဒေသကဵုမွဲဒေသ ဟွံတုပ်ပုဟ်၊ ဗီုဍေံပြေပြံင် ဗီုဍေံဖန်ဂွံဂှ် ဍေံဒးဖန်ရ” သာ်ဝွံ ညးဆက်စပ်ကဵု အမာတ်ကၠတ်ထဝ်မန်မွဲတၠ ဟီုထ္ၜးရ။ ဟိုတ်နူစၞောန်ပၟိင်တိတ်ကၠုင်သာ်ဂှ်တုဲ ဍုင်မန်ဂှ် ပရေင်စၟဳစၟတ်တေင်ဂြတ်ကၠုင်တုဲ ပရေင်ရပ်တံင်ဓဇက်ဒၟံင်သၟတ်တအ်လေဝ် ကတဵုဒှ်ဂၠိုင်တိုန်ကၠုင်၊ ဒေသရပ်တံင်ဓဇက်သၟတ်တအ်လေဝ် သၠဲလးတိုန်ကၠုင်ရ။ ပရေင်ရပ်တံင်ဓဇက်မၞိဟ်အဝဲစိုပ်တအ် တေင်ကြံင်ကၠုင်ဂှ်တုဲ လ္ၚဵုဂှ် ဂွံပရိုင်လေဝ်နွံ၊ လ္ၚဵုဂှ် ဟွံဂွံပရိုင်တုဲ ၜက်အာ ဒၞာဲပကောံပၞာန်တၟိနွံရ။ လ္ၚဵုဂှ် ဂွံမိင်ပရိုင်ဂတာပ်တဲတုဲ ပညဳသၠာဲကဵုဩန်ဂၠိုင်ဂၠိုင် ဗၠးကၠုင်လေဝ်နွံရ။ သ္ပဟိုတ်နူပတေင်ရပ်တိုန် သၟတ်ဒးယိုက်ဂၠေင်ပၞာန်တအ် တေင်တိုန်ကၠုင်ဂှ်တုဲ ပရိုင်ဒးဒုင်ရပ်ဂှ် အတေံ အဏံ မိင်မံက်ကၠုင် ရုသံင်ဒၟံင်အဆက်ဆက် က္တဵုဒှ်ကၠုင်ရ။ ကိစ္စညးဍုင်ကွာန်ဒးယိုက်ဝန်ပၞာန် (ဗၟာ) ဂှ် အတိုင်သၞောဝ်ဥပဒေမ္ဂး ဇၟာပ်မၞိဟ်အဝဲစိုပ် (၁၈) သၞာံ တြုံဗြဴဟွံသှ်ေ ဇၟာပ်မၞိဟ် ဒးယိုက်ဂၠေင်ဖအိုတ်ရ။ ဆဂးဂှ် ပ္ဍဲဒေသကောန်ဂကူ ကောန်ဍုင်အရင်တအ်မ္ဂး ကေတ်လဝ်ဓဝ်ကၠိုဟ်ခၠင်တုဲ ဗက်ဩန် လိင်စုတ်မၞိဟ်စၞးအိုတ်ရ။ ညးဍုင်ကွာန်ဍုင်မန်တအ်ဂှ် ဒးကဵုဩန်သောင်ဍေံ မၞိဟ်ဟွံဒးအာတှ်ေတုဲ သၞောတ်ဏံဂှ် ဒးစိုတ်ဂၠိုင်ရ။ ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ကဟဳ ကၠတ်ကဵုဒၟံင်ဩန် ဗီုညး ဗီုညးတုဲ လိင်စုတ်ဒၟံင်မၞိဟ်စၞးအိုတ်ရ။ “ဒးကဵုကေတ်လှုဲဂှ် ပိုဲမၞိဟ်ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဒုင်တဲမာန်မံင်ရ၊ မွဲဂိတု (၁) လက် (၁) လက်ဘာ်၊ လ္ၚဵုဂှ် ဒဵုကဵု (၂) လက် ဒးလေဝ် နွံမံင်၊ ပိုဲညးဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ် ဒးကဵုလှုဲ မၞိဟ်ဟွံဒးအာ မုဟွံဒှ်ပုဟ်၊ လှုဲဂှ်ကၠောန်ကေတ် မၞိဟ်ဟွံဒးအာတှ်ေတုဲ ဒုင်တဲမာန်မံင်၊ လ္ပကဵုဒးအာတှ်ေတုဲ” သာ်ဝွံ မိယာဲသၟတ် နူဒေသဇြပ်ဗုမွဲတၠ ဟီုရ။ သၟတ်အဝဲစိုပ်ဒးလုပ်ပၞာန်တအ်ဂှ် နူစပရိုင်တိတ် ဇၟာပ်မၞိဟ် ဒးလုပ်ကေတ်တာလျိုင်ယိုက်ဝန်ပၞာန်ရောင်ဗက်ဂှ် ဗီုညးကဵုညး ပါဲဓလေတ်တိတ်အာဍုင်မ္ၚး ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ သၟတ်ဗွဲမအောန်ဂှ်ဟေင် သှ်ေဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်/ကွာန်တအ်ရ။ နူကဵုအလဵုအသဳတၠအဝဵုတအ် ပတေင်ဂရတ်ပတိုန် ကိစ္စဒးယိုက်ဝန်ပၞာန် ပ္ဍဲဒေသဍုင်မန်တုဲဗက်ဂှ် သၟတ်သှ်ေဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်/ကွာန်လ္ၚဵုတအ်လေဝ် ထပ်ပါဲဓလေတ်ဒၟံင်ပၠန်တုဲ သၟတ်သှ်ေဒၟံင် ဂတာဍုင်/ဂတာကွာန်လ္ၚဵုတအ်ဂှ်ဟေင် ဒးဒုင်ဒၟံင်ဘဲ ပရေင်ကရေပ်ဂရတ် ကိစ္စဒးယိုက်ဝန်ပၞာန်ဂှ်ရ။ ပရေင်ကိစ္စညးဍုင်ကွာန် ဒးယိုက်ဝန်ပၞာန်ဏံဂှ် နကဵုညးဍုင်ကွာန်တအ် ၜိုန်ဟွံဒးဂၞပ်စိုတ်ကီုလေဝ် ဟိုတ်ဒးဒၟံင်သၟဝ်တဲ အလဵုအသဳတၠအဝဵုတအ်တုဲ “ပါဲဟွံဂွံ ဒိုအ်ဟွံဗၠး” ဒးဒုင်ဒၟံင်ဘဲအိုတ်ရ။ ဒဒိုက်သၞာညးဍုင်ကွာန် ဒးလုပ်ယိုက်ဝန်ပၞာန် (ဗၟာ) ဏံဂှ် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ်လေဝ် တာဒၞာကဵုဟွံမာန်၊ ဂကောံပၠန်ဂတးတအ်လေဝ် စဵုဒၞာကဵုဟွံမာန်၊ အလဵုအသဳသွာင်မ္ၚး (အေန်ယူဂျဳ) လေဝ် ဟံင်ပြာ်ကဵုဟွံမာန်ရ။ ပေါဲပၞာန် အကြာဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ်ကဵု ဂကောံပၠန်ဂတးတအ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ဂွံဒုင်ဒဝ်ဗတိုက်ပၞာန်မာန်ဂှ် တင်အဓိက ဗပေင်ကၠုင်ဒြဟတ်ပၞာန် နကဵုသၞောဝ်ဥပဒေ ညးဍုင်ကွာန်ဒးယိုက်ဂၠေင်ပၞာန်ဏံတုဲ သၞောတ်ဏံဂှ် သွက်တၠအဝဵုတအ် ဒှ် တင်ပၟိက်ကိစ္စဇၞော်မွဲတုဲ မွဲအဆံင်တုဲမွဲအဆံင် သၠုင်ပတိုန်ဒၟံင်အသိင်နွံရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ပံက်ဂွံကွတ်ပၞာန်သဇိုင် လၟေင် (၂၇) ရတုဲ မွဲလၟေင်မ္ဂး လၟိဟ်ပၞာန်တၟိ (၅၀၀၀) တၠ ညံင်ဂွံဂွံဂှ် နကဵုနဲကဲသွာင်ဇဳ တၠအဝဵုပၞာန်တအ် ကော်ကေတ်၊ ရပ်ကေတ်၊ ရာန်ကေတ် ဗီုဂွံ ဗီုကေတ် သၠုင်ဒၟံင်အသိင်နွံရောင် ပတိုန်ထ္ၜးဏာရ။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]]) ၂၀:၅၀၊ ၁၉ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == အကြီုသပုန် == အကြီုသပုန် ======= ( နကဵုဍိုပ်လိက်Rebel yell: Arakan Army leader speaks to Asia Times အ္စာပရိုၚ် BERTIL LINTNER သၟာန်သွဟ်တက်လဝ်ကျာကဵုသ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် ထောန်မျာတ်နာၚ် ညးမဒှ် ဍိုပ်သ္ကိုပ် ဒပ်ပၞာန်ရခေၚ် (AA)တုဲ ပ္တိုန်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲလိက်ပရိုၚ် Asia Times နဘာသာအၚ်္ဂလိက် နွံစၟတ်တ္ၚဲ ဂျာန်နဝါရဳ ၁၈၊၂၀၂၂ ဂှ် သွက်ဂကူမန်ပိုဲ ညးမိက်ဂွံဗှ်ဗီုမန်တအ် ဂွံဗှ်မာန် ရန်တၟံတုဲ ကၠာဲပ္တိုန်ထ္ၜးကဵု နလၟေၚ်ဝေါဟာဟီုအရေဝ် ညံၚ်ဂွံကၠိုဟ်လောဲသွာရ။) ဇျေၚ်မာဲ- သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော်ထောန်မျာတ်နာၚ် နွံအယုက် ၄၃ ဝွံ ဒှ်ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၠန်ဂတး ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာ အယုက်ဍောတ်အိုတ်၊ ဂွံပေဲါအံၚ်ဇၞးဂၠိုၚ်အိုတ်မွဲတၠရ။ ဒပ်ပၞာန်ညးအာဂတပၠတရဴမံၚ် ဒပ်ပၞာန်ရခေၚ် (အေအေ) ဂှ် စဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၉ တေံတုဲ နူကဵုမၞိဟ်မွဲဇျောပ်ဍောတ်ဂှ် ဇၞော်ဂေါဝ်တိုန်တုဲ ဒှ်ကၠုၚ်ဒပ်ပၞာန်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်နွံကဵုဇြဟတ်ထတ်စောမ်မွဲ ပ္ဍဲဍုၚ်မလီုလာ်စာ်ထောၚ်မံၚ်နကဵုပၞာန်ရ။ ပေဲါပၞာန် အေအေ ဗ္တိုက်ကၠာအိုတ်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၂ ဒှ်ပ္ဍဲတိဍာ်ကချေၚ် ပံၚ်တောဲကဵု ဒပ်ပၞာန်ကချေၚ် KIA တအ်ရ။ လက်ကရဴဏအ် လုပ်ပေဲါဗ္တိုက် ရီုဗၚ်ဒပ်ကဝ်က MNDA နွံဒိုဟ်ဧသာန် ဍုၚ်သေံဇၞော်တေံရ။ နူဂှ်တုဲ ဗဒှ်သပုန်ပ္ဍဲဍုၚ်ရခေၚ်၊ မၞိဟ်ကဵုလ္ၚီတိတ်ကၠုၚ်ပံၚ်ကဵုညးတအ်အိုတ်ရ။ ဟိုတ်နူဒေါံပန်ပှော် မ္ၚးစေဝ်ပၞောန် သၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ်တုဲ ပရေၚ်ရုသံၚ်က္တံၚ်က္တဴ၊ ပကီုပရာပ်ဂှ် ဟွံဆဵုပ္ဍဲဍုၚ်ရခေၚ်ရ။ ဟိုတ်နူပၞာန်သီအဝဵုနူဖေဖဝ်ဝါရီ ၁ ဂှ်တုဲ ပရေၚ်ရုသံၚ်က္တံၚ်က္တဴ၊ပကီုပရာပ်တအ်ဂှ် က္တဵုဒှ်အလုံဍုၚ်မွဲ ဒၞာဲတၞဟ်တၞဟ်တအ်ရ။ အကြာပွဳပွိုၚ်ကျာသောပ်ဒၟံၚ်ဂှ် အေအေကဵု ယူအေလ်အေ တအ် ဒက်ပ္တန်တိုန် ပြိုၚ်ပ္ကာန်အုပ်ဓုပ် သိုက်သိုက်တုဲ လၟုဟ်မ္ဂး ပွိုၚ်ဍုၚ်ရးဗွဲမဂၠိုၚ် ဗွဲတၟေၚ်သ္ကုတ်ဒေသသၟဝ်ကျာ တအ်ဂှ် ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ညးတအ် ဂေတ်မံၚ်ရ။ Asian Times သၟာန်- ပေဲါရုဲမာဲ ၂၀၂၀ တေံတုဲ ခြာဟွံလအ် နူကဵု က္လိဂွံတၚ်တုပ်စိုတ်ဒေါံပန်ပှော်မ္ၚးစေဝ်ပၞောန်ကဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာတုဲ ရးရခေၚ်ညိၚ်ဝတ်မံၚ်ကွေံရ။ ဆဂး ဒၞာဲဒေသတၞဟ်တအ်ဂှ် ရုသံၚ်မံၚ်တုဲ ဓရ်ၜိုဟ်လလမ်ဂွံလဝ်ဏအ် ဍေံတန်တဴ လလအ်လဵုမာန်ရော၊ ထောန်မျာတ်နာၚ် သွဟ်- ဒေါံပန်ပှော်မ္ၚးစေဝ်ပၞောန်ဂှ် ဍေံဟွံညိၚ်ဝတ်ကွေံပုဟ်။ ပိုဲဒးဗကေက်ကၠုၚ်လဝ် ၜုန် ရပ်လဝ်သၞာ်တုဲရ။ ဒေါံပန်ပှော်ဏအ် တန်တဴလလအ်လဵုရောဂှ် ကေတ်ဟွံဒးချိုတ်ပၠိုတ်ပုဟ်၊ ရံၚ်ကဵုဂုန်ဖဵု ၜါလ္ပာ်တုဲ ဒေါံပန်ပှော်မၞုံကဵုအဓိပ္ပဲါဂှ် ပိုဲလေဝ် နွံပၟိက်မံၚ်ရ။ SAC ကံၚ်ဇြဳအုပ်ဓုပ်ဍုၚ်ဂှ် လုပ်မံၚ်ပေဲါဗ္တိုက်ပ္ဍဲမုက်ပၞာန်ဂးကီုလေဝ် ဍေံတအ်ဗ္တိုက်မံၚ်နကဵုဗျူဟာတြေံ ဗီုတမၠာတေံဟွံသေၚ်ရ။ ဟိုတ်နူပိုဲဂ္ဇအ်လဝ် ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ပိုဲ နကဵုသွာၚ်စဳရေၚ်ဂဗုတ်၊အကံက်အခေါန်၊ဌာနဂီုကၠီုညးဍုၚ်ကွာန်ကေုာံ ဗီုပြၚ်ဒက်ပ္တန်အလဵုအသဳနာနာတအ်ဂှ်တုဲ ဍေံတအ်ဟွံပေၚ်စိုတ် ဒှ်မံၚ်ဒေါသဂှ် ပိုဲတီမံၚ်ကီုရ။ သၟာန်- ပရေၚ်ဆက်ဆောံကဵု ဂကောံဒပ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တၞဟ် ဒပ်ဂကောံမဟာမိတ်သၟးဟွံသေၚ် သီုကဵုဒပ် ကရေၚ် ကေအေန်ယူ၊ ဒပ်ကရေၚ်ဍာဲ ကေအေန်ပဳပဳ၊ ဒပ်သေံဇၞော် RCSS နာဲတအ် ဟွံဒှ်လဝ်ကောန်ဂကောံတအ်ကီုဂှ် အကာဲအရာနွံဗီုလဵုရော သွဟ်- ဒပ်ပၞာန်ရခေၚ်ပိုဲဂှ် ပံၚ်တောဲကၠောန်မံၚ်ကမၠောန်ကဵု ဂကောံမဟာမိတ်ကောဒေံ၊ ဂကောံမဟာမိတ်သၟဝ်ကျာတအ်တုဲ ဆက်ဒှ်မံၚ်ကောန်ဂကေံာ FPNCC ဖိုဟ်ရ။ ကဵုဂကောံကောန်ဍုၚ်အရၚ်တၞဟ်တၞဟ်တအ်လေဝ် ဆက်ထိၚ်လဝ်ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ခိုဟ်မံၚ်ဖိုဟ်ရ။ သၟာန်- နူကဵုသီအဝဵု ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁ သၞာံတုဲကၠုၚ်တေံတုဲ ခါတ်အကာဲကေတ် အစောန်စရာဲ SAC ကံၚ်ဇြဳအုပ်ဓုပ်တအ် ဇၟပ်ဒိုဟ်ဇဳတုဲ ဒးသ္ၚဳဂၠိပ်မ္ဂး မုအကာဲအရာနွံဗီုလဵုရော၊ ပေဲါတက်ကျာ ဒှ်မာန်မဏီဟာ၊ ဗီုဂှ်ဟွံသေၚ်တှ်ေ ပေဲါဗ္တိုက်ရပ်လွဟ်ဏအ် မွဲဂၠံၚ်ရ ဆက်အာဂတတေံဂွံ ဗီုဂှ်ဟာ။ သွဟ်- သၞောတ်ပရေၚ်ထတ်ယိုတ်လီုလာ်မံၚ်တုဲ ပရေၚ်ပိုန်ဂြပ်လေဝ် သုတ်စှ်ေတသိုတ်စှ်ေမံၚ်ဣရ။ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွါန်ပၠန်လေဝ် ဒးမံၚ်ယဲကျာဣရ၊ SAC တအ် ဖေက်ဂၟံက်လကိုတ်တ္ၚဵုမံၚ်တုဲ ပ္ဍဲဝိုၚ်ကလုတ်တမာန်ဂှ် ဒးဒုၚ်ပဲါတးမံၚ်ဣရ၊ ဒပ်ပၞာန်ဍေံတအ် တြးလဝ်ဒပ် ပ္ဍဲမုက်ပၞာန်တၟာဂလိုၚ်နွံ၊ အလဵုအသဳပၞာန်ဂှ် ဇကုဍေံတအ် ဍေံတအ်စိုပ်မံၚ်လဒေါဝ်ကျာမေလံၚ်ဂှ် ဍေံတီမံၚ်တုဲ ညေအ်ဍေံတအ် ဟွံဂံၚ်ဗၠေတ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ ( ဗၠေတ်ကဵုအခိုက်ညိ စှ်ေဟဂှ်ရ) ။ ဇုက်ဟရှ်ေ ကဵုအမိၚ် ဍေံတအ်ကဵု ဍေံတအ် ကောံကလောံကၠေတ်မံၚ်ဂှ် ကရောန်တိတ်ကၠုၚ်နူပ္ဍဲတုဲ ထကးပြးပိုတ်အာဗက်ဟွံသက်ဂတာပ် ညံၚ်ရဴသၟိၚ်သၞံၚ်အယုက်အိုတ်တုဲ ဟတိုဟ်တိုန်ကီု (super nova ) ကဝေက်ကလှ်တိတ်ကၠုၚ်ပြးဇး ဒှ်မာန်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ဇြဟတ်ပၞာန်ဍေံတအ်ကဵု ဍာ်ဒကေဝ်ဍေံတအ် ဒုၚ်ဒဝ်မာန်ဂှ် တော်ဖဍိုန်လဝ် (ယှအ်လဝ်) ဟွံဂွံပုဟ်။ သွက်အဝဵုဍေံတအ် ဂွံတန်တဴဂှ် ဍေံတအ်ကၠောန်မာန်ဖအိုတ်တုဲ ဍေံတအ် မုဟွံရုဲ ပါ်ပဲါမွဲသာ် ရိုၚ်ဇိုၚ်ကၠုၚ်လေပ်မံၚ်။ ဗီုအကာဲအရာလၟုဟ်ရတှ်ေ ဂွံသဳကၠဳပရေၚ်ၜိုဟ်လလမ်ဂှ် ဍေံဒှ်ဟွံမာန်ပုဟ် တော်ဆကေတ်ရ။ ဟိုတ်နူဓရ်ဍုဟ်မၠေံညးသ္ကအ် အုပ်ဓလီုလဝ်တုဲ ပေဲါသဳကၠဳဂှ် ဒှ်ပေဲါသဳကၠဳဇေတ်ဍာံပြဟွံသေၚ်တုဲ ဒှ်ဆအယာံမာတ် ဟီုတွံတြးဝါဒပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဟေၚ်ရ။ သၟာန်- ပ္ဍဲအခန်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ကောန်ဂကူဂှ် စပ်ကဵုဗော်အေန်အေလ်ဒဳတုဲ ဗီုလဵုညာတ်၊ တုဲပၠန်ပ္ဍဲအခန်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဒေသ စပ်ကဵုဗော် အေအေန်ပဳ ဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်အဓိကရးရခေၚ်ရော ဗီုလဵုညာတ်ရော သွဟ်- အေန်အေလ်ဒဳလေဝ် ဗီုပြၚ်ဍေံဟွံခိုဟ်ပုဟ်။ ၜိုန်ရဇၞးလဝ်မာဲဂၠိုၚ် ပ္ဍဲပေဲါရုဲမာဲ ၂၀၂၀ တေံကီုလေဝ် ဟိုတ်နူပရေၚ်အာဍိုပ်ဗျုထဴ သီုတေၚ်ဂြတ်တုဲ အနာဂတ်ဍေံတၠုၚ်လအာဟွံခိုဟ်၊ ဗီုညးဍုၚ်ကွာန်တအ် စၟဳစလဝ်ဂှ် ဍေံဟွံဒှ်ကၠုၚ်ရ။ အေန်အေလ်ဒဳဂှ် ဂပ်ဝ်ဒးကေတ် ညးအာဍိုပ်တၟိရ။ သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ်မ္ဂး သွက်ညးဍုၚ်ကွါန်တအ် ဂွံခိုဟ်စတှ်ေ ဇြဟတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မဍိုက်ပေၚ်ကဵုအစောန်စရာဲမွဲ ဒးလုပ်ကေတ်ဒၞာဲမသလးမံၚ်တ္ၚဲဏအ်ဂှ်ရ။ စပ်ကဵု အေအေန်ပဳတုဲ တန်တဴကဵုပေဲါရုဲမာဲ အတိုၚ်ကံၚ်ဇြဳပၞာန်ကဵုလဝ်ကတိပါၚ် ဒှ်ကၠောန် ဟွံဒှ်ကၠောန်ဂှ်ရ။ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် အနာဂတ်ဂှ် ဍေံပရေအ်မံၚ်တုဲ တော်ဆဟွံဒးရ။ သွက်အေအေန်ပဳ အကာဲအရာဍေံဒှ်မာန်မွဲသာ်ပၠန်ဂှ် ယဝ်ရပေဲါရုဲမာဲ ဟွံမွဲတှ်ေ ဒှ်မွဲပံၚ်ကၠုၚ်ကဵု ULA ဂကောံသၠဍိုၚ်ရခေၚ် ကေုံာ ဗော်တၞဟ်၊ ပူဂဵုတၞဟ်လေဝ် ဒှ်မာန်ရ။ သၟာန်- တိုၚ်ကဴအန္တိမကၞောတ်တဲ ရခေၚ်နာဲတအ်ဂှ် အခေါၚ်သၠပွးဟာ၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂး အခေါၚ်အုပ်ဓုပ်အလဵုဇကုပ္ဍဲဍုၚ်ဖေတ်ဒရေဝ်ဟာ၊ သၞောဝ်ဥပဒေဍုၚ်ဗၟာအနာဂတ်ဂှ် ဗီုလဵုစၟဳလဝ်ရော သွဟ်- အခေါၚ်ကံကုသဵုပိုဲ ပိုဲဖန်ဖက်ကေတ်ကဵု အဝဵုကၞောတ်အထောဋ်ဂှ် ဒှ်တၚ်အဓိကပရေၚ်ချဳဒရာၚ်ကောန်ဂကူပိုဲရ။ ပ္ဍဲဖေတ်ဒရေဝ်ဍုၚ်ဗၟာဂှ် ကောန်ဖေတ်ဒရေဝ်ယှေန် ဗီုဂကူရခေၚ်ပိုဲနွံပၟိက် ဒၞာဲနွံ ဟၟဲ ဒးရံၚ်ကၠာရ။ ၜိုန်ရပိုဲ မိက်ဂွံမံၚ်မွဲစွံကရောံကောဒေံကောန်ဍုၚ်အရၚ်ပိုဲတအ်ကီုလေဝ် အတိုၚ်ကဆံၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မဍာံပြ ပိုဲနွံပၟိက်ဂှ် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်ဏအ် ဖျေံကဵုဒၞာဲဝဲါဟွံမာန်ပုဟ်ယဝ်ရဒှ်မ္ဂး နကဵုပိုဲ ဒးဆက်စပ်လုပ်အာဂကောံပွဳဗွိုၚ်ဍုၚ်နာနာ ဂၠံၚ်ပိုဲကဵုပိုဲရ။ သၟာန်- ဒပ်ပၞာန် နာဲတအ် ဇြဟတ်ဇၞော် ၜိုတ်လဵုရော၊ ထိၚ်ဒဝ်လဝ်တိဍာ်ရခေၚ်မာန် ဂလိုၚ်လဵုရော သွဟ်- နူကဵုစဒက်ပ္တန်လဝ် သၞာံ ၂၀၀၉ တေံတုဲ ပွိုၚ် ၁၃ သၞာံ ပိုဲ ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ် ကောန်သဂံၚ်လၟိဟ် ပိဠက်ဍောတ်ပြၚ် (၃၀၀၀၀) တုဲရ။ ပရေၚ်ကောပ်ကဲာ၊ ထိၚ်ဒဝ်၊နဲကဲပညာ မြက်စောန်တအ်ဂှ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်မံၚ်ဖိုဟ်လေဝ်နွံ၊ လုပ်မံၚ်ပေဲါဗ္တိုက်လေဝ်နွံရ။ ကောန်သဂံၚ်ပိုဲ ဗၞတ် (၇၀) ဍိုပ်ကၠံဂှ် ပရေၚ်ဆဵုဂဗ ကေၚ်လုပ်လဝ်ပေဲါဗ္တိုက် သ္ကာတ်သ္ကာတ်မြဟ်ြမဟ်နွံရ။ လၟိဟ်ကောန်သဂံၚ်ၜိုတ် မသုန်လ္ၚီ ကဵု တြဴလ္ၚီဂှ် ပိုဲဖျေံလဝ်ဒပ် ပ္ဍဲတိဍာ် မဟာမိတ်ပိုဲနွံရ။ သှ်ေနူဂှ် ပိုဲ ဖျေံလဝ်ပ္ဍဲရခေၚ်တေံရ။ ရးရခေၚ်သ္ကုတ်သၟဝ်ကျာဂှ် ဗၞတ် (၆၀) ဍိုပ်ကၠံ ပိုဲထိၚ်လဝ်နွံကီုလေဝ် လ္ပာ်သၠုၚ်ကျာဂှ် ဍေံအောန်မံၚ်ညိဏီ။ ဒၞာဲလ္ၚဵုဂှ် အကြာပိုဲကဵု ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ဂွံသက်ပၞောန်တၞဟ်ခြာဂှ် ဍေံဝါတ်မံၚ်ညိ။ ဍေံတအ် ထိၚ်ဒဝ်လဝ်လ္တူဍုၚ်မာန်မံၚ်ဖိုဟ်တုဲ ထ္ၜးဟိုတ် ဒၞာဲဗျူဟာခိုဟ်တုဲ ဂပ်ဝ်ဒးထိၚ်ဒဝ်လဝ် ဂးကီုလေဝ် ပ္ဍဲဒေသတအ်ဂှ်ပၠန် အဝဵုအာဏာပိုဲဂှ် ပိုဲပြုပြေၚ်စဳရေၚ်မံၚ်လေဝ်နွံတုဲ ပရေၚ်ပြိုၚ်ပ္ကာန်နွံမံၚ်ဏီရ။ သၟာန်- ကဵုဒပ် ပဳဒဳအေဖ်တအ် ပရေၚ်ဆက်ဆောံနွံမံၚ်ဟာ၊ ကဵုဒပ်ဒစဵုဒစး ဗ္ဒာဲတအ်ဂှ် တွဵုရးချေၚ်ရော ပရေၚ်ဆက်ဆောံနွံမံၚ်ကီုဟာ သွဟ်- ၜိုတ်တုဲကၠုၚ်ဂှ်တှ်ေ ပရေၚ်ဆက်ဆောံမံက်မံက်ဂတဝ်ဂတဝ် မုဟၟဲဏီရ။ သၟာန်- ပ္ဍဲအခန်သၟာန်သွဟ်လဝ်ကဵု လိက်ပရိုၚ် Prothom Alo ဘၚ်္ဂလာဒေသ် မပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲဂျာန်နာဝါရဳ ၂ ဂှ် နာဲဟီု ပိုဲသ္ပစၟတ်သမ္တီကဵု အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ကေုာံ အခေါၚ်ဒှ်ကောန်ဍုၚ် ရောဟေန်ဂျာတအ်ရောၚ်ဂးလဝ်ရ။ နာဲ မိက်ဂွံဟီုဂှ် နာဲထံက်ဂလာန် ကဵု ညးဒှ်ဒဒိုက် ရောဟေန်ဂျာတအ် ဂွံစဴကၠုၚ်ကဵု အခေါၚ်ဒှ်ကောန်ဍုၚ်ဂှ်ဟာ သွဟ်- အခေါၚ်အရာမၞိဟ်၊အခေါၚ်အရာဒှ်ကောန်ဍုၚ် သွက်ညးမတန်တဴမံၚ်ရးရခေၚ်အိုတ်သီုဂှ် ပိုဲပစၟတ်သမ္တီကီုလေဝ် အတိုၚ်အကာဲအရာလၟုဟ် ညးဒှ်ဒဒိုက်တအ် စဴကၠုၚ်မ္ဂး ဒှ်လပှ်တက်ကၠုၚ် သွက်ပရေၚ် ဟွံညိၚ်ဝတ်(က္တဴက္တာန်) မွဲမာန်ရ။ ပရေၚ်ပလံၚ်ဖျဴဗီုလဵုမွဲဟွံဟီု ဒးဒှ်အတိုၚ်ဆန္ဒ ညးတၠခန္ဓတုဲ ဒးကၠောန်အတိုၚ်ဂၠံၚ်လုပ်သၞောဝ် နကဵုဍုၚ်နာနာ ရံၚ်စံၚ်မွဲက္ဆံၚ်ထေက်ရ။ ပြသၞာအဓိက သွက်ဂကူရခေၚ်တအ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် ညးဒှ်ဒဒိုက်တအ် စကာယၟု ရောန်ဟေန်ဂျာ ဂှ် ညးတအ် ဒုၚ်တဲဟွံမာန်ရ။ ဝၚ်ညးတအ် ဒးဒုၚ်ပလီုရောၚ် ညးတအ် ဒးဒုၚ်စသိုၚ်တုဲ ဒှ်မံၚ်ညံၚ်ကဵုပပရေံ ရုန်မဵုကဵုညးတအ်ရ။ ညးတအ်ဂှ် ဒှ်တၠဍုၚ် တန်တဴကၠုၚ် တမ်မူလရ။ လၟိဟ်မၞိဟ် မောတ်သလောန်တအ်ဂှ် လုပ်ကၠုၚ်ဗီုပြၚ်လပှ်နာနာသာ်ရ။ အဓိကဂှ်တှ်ေ အခိၚ်အၚ်္ဂလိက်တအ် အုပ်ဓုပ်လဝ်တေံရ။ ယဝ်ရညးတအ် မံၚ်တန်တဴကၠုၚ်ပ္ဍဲတိဍာ်ရခေၚ် ဂၠိုၚ်ကဵုတၞောဝ်ဒတောဝ်မ္ဂး ညးတအ် က္လိဂွံအခေါၚ်ဒှ်ကောန်ဍုၚ်မာန်ရ။ ဆဂး ပုစ္ဆာ ထမံက်ထ္ၜးယၟု (ဇကုညးတအ် ညးတအ် ကဵုယၟု ) ဂှ် နွံမံၚ်ပၠန်။ သၟာန်- မောတ်သလေန်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ဟေန်ဒူ၊ ခရေတ်ယာန် ဂွံမံၚ်ညးကအ်မွဲစွံ ဗွဲမၜိုဟ်ဩဟ်မာန် ပ္ဍဲဍုၚ်ရခေၚ်ဂှ် အခေါၚ်အရာဍေံနွံၜိုတ်လဵုရော သွဟ်- ယဝ်ရမၞိဟ်နူမ္ၚး လ္ပကၠုၚ်ရပ်ဇုက် လ္ပကၠုၚ်အလှ်ေ ဗဇဵုမံၚ်အကြာ မွဲဂကောံကဵုမွဲဂကေံာမ္ဂး ဂွံမံၚ်မွဲစွံဂှ် ဍေံအံၚ်ဇၞးမာန်ရ။ ဍုၚ်ရခေၚ်ပိုဲဂှ် နူကဵု သၞာံ ၁၉၄၁၊ ၄၂ စဵုကဵုစိုပ်သၞာံ ၂၀၁၉ က္ဆံၚ်ညိၚ်ဝတ်၊ ပရေၚ်မၞိဟ်ဒှ်သဟဇာတ ဗီုအခိၚ်တ္ၚဲဏအ်ဂှ် မွဲလှ်ေလေဝ် ဟွံကေၚ်က္လိဂွံဂှ် ပြာကတ်မံၚ်ရ။ အခိၚ်လၟုဟ် ပရေၚ်မၞိဟ်ညိၚ်ဝတ်ကၠုၚ်၊ ပရေၚ်တေၚ်ဂြတ်အကြာမွဲဂကူကဵုမွဲဂကူ ဍိုန်လျအောန်စှ်ေတုဲ ကမၠောန်ပရေၚ်မၞိဟ်လ္ပာ်ခိုဟ်မံက်ကၠုၚ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ အဵုဣညအ်ဂှ် ဒှ်ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲမံက်မံက်ဂတဝ်ဂတဝ်မွဲတုဲ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲဂှ် ဍေံဒးစဒှ်ကၠုၚ်နူပ္ဍဲရောၚ်။ သၟာန်- လ္တူဂကောံမောတ်သလေန်ညံၚ်ရဴ RSO ကဵုဂကောံ ARSA တအ်ဂှ် ဗီုလဵုနာဲညာတ်ရော သွဟ်- သီုၜါဂကောံဂှ် ပိုဲ အဆက်အဆောံဟၟဲပုဟ်။ RSO ဂှ် နကဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ညံၚ်ကဵုကြံၚ်ဍုဟ်နူ ARSA ညိ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ARSA ဂှ် ဇုက်ဇာဍေံ ဂၠိၚ်တုဲ က္တိုၚ်ကၟဟ်ဂၠိုၚ်ရ။ ဗီုဂကောံ ARSA ကၠောန်သ္ပမံၚ် အကြာဍိုပ်သ္ကိုပ်ကွာန် နွံရးရခေၚ်ကေုာံ ပ္ဍဲဗ္ဒိုပ်ညးဒှ်ဒဒိုက် နွံဍုၚ်ဘၚ်္ဂလာဒေသ်တအ်ဂှ် ရံၚ်ကေတ်မ္ဂး တီကေတ်မာန်ရ။ ညးမလေပ်ပညာ ရဲမောတ်သလေန်တအ်လ္ၚဵုဂှ် ရပ်ဇုက်ဗဂေတ်မံၚ် ARSA ကရဵုကရာတုဲ ပမံၚ်ဒၞန်ကဵု ပွဳပွူပရေၚ်ဍုၚ်ကွါန်မအာစိုပ်မံၚ်ဒဒိုက်ရ။ သၟာန်- ဍုၚ်သ္ၚိရေၚ်ကၟေၚ်ဆက် နာဲတအ်ဂှ် နွံဍုၚ်ဘၚ်္ဂလာဒေသ်မွဲရ။ ပရေၚ်ဆက်ဆောံကဵုညးနွံအဝဵုတအ်ကီု သီုကဵုညးမတန်တဴမံၚ်တိဍာ်ပယျဵု ဥပမာ- ညံၚ်ရဴ ဂကူ မရမာတအ်ဂှ်ကီု နွံဗီုလဵုရော၊ သ္ၚောဲနူဂှ်ညိတှ်ေ ဍုၚ်အိန္ဒိယျရော ပရေၚ်ဆက်ဆောံနွံဗီုလဵုရော ဂကူမရမာ Marma ကဵုဂကူမံက် Mog တအ်ဂှ် ဆဳဇာတ်တုပ်မံၚ်ကဵုပိုဲ၊တုပ်မံၚ်ကဵု ဂကူမတန်တဴမံၚ်မွဲဒမြိပ်ပယျဵုဒၞက်တအ်ဂှ်ရ။ စပ်ကဵုပရေၚ်ချဳဒရာၚ်ပိုဲတုဲ ညးတအ် ကၠိုဟ်လဝ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်တုဲ ညးတအ် စွံမံၚ်ကရုဏာလ္တူပိုဲကီုရ။ စပ်ကဵုအလဵုအသဳဘၚ်္ဂလာဒေသ်တုဲ ဟွံပရေံစကွေံကွေံဏီ။ အလဵုအသဳဘၚ်္ဂလာဒေသ်ဂှ် မူဝါဒ၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဗျူဟာ ကၠးကၠးမးမး ဖျေံလဝ် ဂွံဆက်ဆောံကဵုပိုဲဂှ် နကဵုလုပ်အဝေါၚ်ပ္ဍဲစေဝ်ပၞောန်ကီု မ္ၚးစေဝ်ပၞောန်ကီု နွံဗီုလဵုရောဂှ် ဟွံဂွံဆဵုဏီရ။ ညးတအ် ထေက်ကဵု ဒးသၠုၚ်ပ္တိုန်ရ။ ဂါံတိုန်မွဲဂါံတုဲ ဒးကၠောန် ဗွဲမက္တိုၚ်ကၟဟ်ထေက်ရ။ ပရေၚ်ဆက်ဆောံခိုဟ်မွဲဂှ် ဒှ်ဂုန်ဖဵုသီုၜါလ္ပာ်ရ။ ကိစ္စဇၞော်ညိဂှ်တုန် ဂွံရပ်စပ်ပြသၞာ ညးဒှ်ဒဒိုက်၊ ဂွံရီုဗၚ်ညးတအ်၊ပရေၚ်ယဲကပ်၊ ပရေၚ်ဂီုကၠီုအိုတ်သီု ဂွံသောၚ်ကလးရပ်စပ်အာမာန်ရ။ တၞဟ်နဂွံရေၚ်တၠုၚ်ဒတုဲဖဵု ညးဍုၚ်ကွာန်သီုၜါလ္ပာ် ပရေၚ်ရံၚ်စံၚ်ထတ်ယိုတ်၊ပရေၚ်ပညာ၊ပရေၚ်ကူသာန်သွံရာန်၊ ကေုာံပရေၚ်ဆက်ဆောံကဏ္ဍတၞဟ်တၞဟ်တအ်ဂှ် ဒးသၠဲပ္တိတ်ထေက်ရ။ သၟာန်- ပ္ဍဲအရာရုန်ဂ္စာန် ဂွံသောၚ်က္လးကိစ္စရခေၚ်ကေုာံ ကိစ္စဍုၚ်ဗၟာမသၟေဟ်ဂမၠိုၚ် ဗွဲမၜိုဟ်ဩိုဟ်ဂှ် ဍုၚ်မ္ၚးမပ္တံ ကြုက်၊ ဂျပါန်တအ် လုပ်ပါမာန်ဟာ၊ပေဲါပြိုၚ်ပ္ကာန်မဟာဗျူဟာ အကြာ ကြုက်ကဵု အမေရိကာန်ရော ဗီုလဵုညာတ်ရော သွဟ်- နကဵုတဳအဝ်ရဳ ညးတအ် လုပ်ပါပ္ဍဲအခန်အဓိကဇၞော်မာန်ကီုလေဝ် ဍာံဍာံတေံဂှ် ဍေံထုဲတၞာန်ဂၠိုၚ်ရ။ ပြံၚ်လှာဲဂှ် ဍေံဒးကၠုၚ်နူပ္ဍဲတုဲ ဒှ်ဗီုဂှ်မှ ရုပ်ရဴဍေံမံက်ဒှ်မာန်ဂၠိုၚ်ညိဏောၚ်နကဵုအဲ ထေၚ်ကေတ်ရ။ ဆဂးဂှ် ဍေံတၟေၚ်မံၚ်ဂှ် ဟွံသောၚ်ခဍောၚ်ဏီရ။ ပရေၚ်ပြိုၚ်ပ္ကာန် အမေရိကာန်ကဵုကြုက်ဂှ် ဍေံဟွံဇီုကပိုက်ကဵုပိုဲမွဲသာ်ရ။ ပိုဲသွက်ဂွံဒးဂွိၚ်ဂွာဲလေဝ် ဟၟဲရ။ သၟာန်- လက်ကရဴအိုတ် မိက်ဂွံသၟာန်ဂှ် ဍေံဒှ်မံၚ်ပရေၚ်ပူဂဵုညိ၊ နကဵုမၞး မုဟိုတ်၊ အခိၚ်လဵု ဖျေံစိုတ် ရပ်လွဟ်တဝ်စၞေဟ်ကဵုပၞာန်ဗၟာ၊ အလဵုအသဳဂြိုဟ်ဍုၚ်ဂှ်ရော သွဟ်- ဍုၚ်ဗၟာဂှ် သွက်ဂွံသောၚ်က္လး အခေါၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဟွံတုပ်သၟဟ်၊ အခေါၚ်ထေက်ကဵုက္လိဂွံဂှ် ဒၞာဲပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ခိုဟ်ခိုဟ်မွဲ ဟၟဲပုဟ်။ ကညာၚ်လရိုအ် အာတ်မံၚ်ဂိတုဂှ် ဍေံဟွံဒှ်ရ။ သၞပိုဲ ဍေံပၠံၚ်ကေတ်ဏာဂြပ်ပိုဲ နကဵုဇြဟတ်အနိၚ်အထက်ဂှ် ပိုဲကလေၚ်အာတ်မိက်မံၚ်၊ အာတ်မံၚ် နူဍေံ ဟွံဂွံရပုဟ်ဂှ် နကဵုအဲ ဗွဲမၞုံကဵုဟိုတ်ဖဵု တော်တုဲ ရပ်လွဟ်ဗ္တိုက်မံၚ်ရ။ မုဍေံတအ်ဟီုဟီု ကမ်ကုသဵုပိုဲဂှ် ပိုဲဒးဖန်ဗဒှ်ကေတ်ကေတ်ရ။ ပိုဲဒးသိုၚ်ခၞံနကဵုတဲပိုဲတုဲ ပိုဲဒးဂွံ အရာထေက်ကဵုက္လိဂွံရ။ တာလျိုၚ်အဲဂှ် သွက်ဂွံကလေၚ်ဒက်ပ္တန် အဝဵုကၞောတ်အထောဋ်ကေုာံ သွက်ဂွံကလေၚ်က္လိဂွံ ကဆံၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မဍာံပြ ဂကူရခေၚ်ပိုဲဟေၚ်ရောၚ်။ ဗညာထဝ်ဝၚ် ဒိတ္ထဳ ဂျာန်နာဝါရဳ ၂၁၊ ၂၀၂၂ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]]) ၂၀:၅၆၊ ၁၉ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == အလေံဗှ်လိက် == "#အလေံဗှ်လိက်" နူဍောတ်တ်တေံ လိက်အုပ် ဒတုံတိတှ်ေ ကပှ်ကေတ်တုဲ ပၚ်တဲလ္ၚောဝ်ဏီ ဂွိၚ်ဖေက်ဒးဘဝဂး..... ယဝ်ပိုယ်တိုန်လိုန်ဒး လတူလိက်ဗက်ဂှ် ဃရေက်လ္ၚောဝ်ထောံဟဂှ်ရ လိုန်ဒးလိက်တှ်ေ ဟွံလေပ်ပညာဂး.... စနူတိက်မှဂှ် လိက်ဂှ် သ္ပဂၞဳတုဲ ဟွံဂံၚ်တိက်ပုဟ် ဂွိၚ်ဖေက် ဟွံလေပ်လိက်ဂး... ဒးအောန်စိုတ်မွဲဂှ် အဵုမၞိဟ် ရှေ်သှ်ေမံၚ်လိက်အုပ်တအ်ဂှ် စဵုကဵုလၟုဟ် ဟွံတ္ၚအ်ကဵု ဗှ်လိက်အိုတ်ရ။ ပညာ ဗဟုသုတ ဒးပကောံဗီုလဵု ဟွံတီ နနယ်လဵု ဂွံသၠုၚ်ပတိုန်ဍာ်ဒကေဝ် ဟွံကၠိုဟ် တိုန်ဘာအိုတ်တှ်ေ ဒှ်တၠပညာရစၟတ်လေပ်... အေန်တာနေတ်ဟီုဂှ် Facebook ရတီ... လိက်နူ အေန်တာနေတ် ပရောနူအေန်တာနေတ်တှ်ေ ဒးမံၚ်ဖအိုတ်ရထေၚ်... (အဲချူလေဝ် ဟွံဒးဖအိုတ်ပုဟ်ဂှ် ဒုၚ်လဝ်ဝန်ရ) လှုဲနွံတှ်ေ မုကၠောန်န် ဂွံဖအိုတ်ရစၟတ်လဝ်... အဓိက ကဵု သာမည ဟိုတ်ဂွံ ပါ်ပဲါ တၞဟ်ခြာဟွံလေပ်ဂှ် ဟိုတ်နူ အလေံ အခိုက်ရှ်ေသှ်ေလိက်အုပ် လ္ၚောဝ်လိက်အုပ်သၟး (ဗဟိဒ္ဓသၟး) တုဲ ဟိုတ်နူဟွံရှ်ေသှ်ေ ဟွံဗှ်လ္ၚတ် ၜိုန်ဗှ်လေဝ် ဗှ်ၜိုတ်ဆဝတ်ပြေ ဟွံပၠောပ်စိုတ် ဟွံဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုၚ် စၞောန်ပ္ညုၚ် ဒၠောံဗ္တောန် အတိုၚ် အပ္ဍဲဖျုန်လိက် (အဇ္ဇျတ္တ) တေံဂှ်ရ.... လညာတ် ဍာ်ဒကေဝ် ပါ်ပဲါ ခိုဟ်/ပရေံ. ဒး/ဗၠေတ် ဂှ် ဍိုန်လျတဴဗွဲမလောန်အိုတ်တုဲ မၞိဟ်ကေၚ်တိုန်လဝ်ဘာ လေပ်လဝ်လိက်တအ် မုဟီုဟီု ဒးဖအိုတ် တ္ၚအ်စၟတ်ကၠုၚ်တုဲ နအလဵုဇကု နကဵုက္ဍဟ်ဇကု သီုဟွံချပ်ဗ္စာမွဲသာ် (သွက်ဂွံချပ်ဂှ်လေဝ် လညာတ်ဟွံမွဲဒှ်မာန်၊ က္ဍဟွံစိုပ်လေဝ်ဒှ်မာန်) ဗၜေက်မတ် ပတှ်ေစသၟးရ ဂၠိုၚ်... မၞိဟ်တိုန်ဘာ ကဆံၚ်သၠုၚ်ၚ် မၞိဟ် ညးဂမၠိုၚ်ရှ်ေသှ်ေ မၞိဟ် ညးဂမၠိုၚ်တ္ၚအ် ဗက်လက္ကရဴမွဲတၠ ဟီုပတိတ်ဏာ နူပါၚ်ယျတှ်ေ ဒးမံၚ်တွဵု ဗၠေတ် ဟွံမွဲ မွဲလှ်ေ...သာ်ဏံ ဂွံလေပ်ချပ်ဂှ် ဟိုတ်နူ ပညာဗစာရဏာ ဍိုန်လျဟေၚ်ရ... အကာဲအရာဏံဂှ် ကၠုၚ်နူ အခိုက်ကၞာကီုရောၚ်... (မၞိဟ်ဇၞော်ဟီုတှ်ေ ဒးဖအိုတ် လ္ပကလေၚ်ဟီု... လ္ၚဵုကလေၚ်သောၚ်ကလးကဵုဂှ်လေဝ် ဟွံကေတ် ၝ..လ္ပကလေၚ်စးမံၚ် ဂလာန်အဲစမ်... ဂး။ အဵုအခိုက်ကၞာဏံဂှ် ဒှ်လက်သဏ် ဍေက်ပကဝ်ထောံ ပရေၚ်ချပ်ဗစာ သၟတ်တအ်တုဲ ပရေၚ်လညာတ်ဂွံသၠုၚ်တိုန်ဂှ် ဍေံဗဒှ်ကဵု တၚ်ခက်ခုဲမာန်ရ.... သွက်သၟတ် ဟွံဒုၚ်တဲဂလာန် မၞိဟ်ဇၞော် လညာတ်မၞိဟ်ဇၞော် ဗၠေၚ်ၚ်တအ်ဂှ်မ္ဂး အဵုသၟတ်ဂှ် ကလှ်တိတ်အာ မ္ၚးဝိုၚ်လေပ်တုဲ မၞိဟ်ဇၞော်တအ် ဟွံကော်ဘိက် သုၚ်စောဲအိုတ်ရ...ဟိုတ်ဍေံတုန် ဟိုတ်နူ ဟွံကလၚ်စ အသမ်မၞိဟ်ဇၞော် ဟိုတ်နူ သ္ပအ္စာ ဟိုတ်နူ ကောန်ဇၞော်နူ ယာဲ... ဟိုတ်နူ လၟဳ ကတူနူ ထၟာဲကၠာရောၚ်ဂး...) အလဵုကျာ်တြဲ တွံလဝ် ပ္ဍဲကာလာမသုတ်တေံ အရေဝ်ညးလေဝ် ညးကဵုချပ်တုဲမှ ညးကဵုပတှ်ေဏောၚ် "ဟိုတ်နူဒှ် အရာအဲကျာ် ဟီုတွံလဝ်တုဲ ဒးကေတ် ဒးပတှ်ေရောၚ်ဂှ် လ္ပကဵုဒှ်ညိ" ဂး တုဲပၠန် ကျာ်တြဲပိုယ်ဂှ် ဒှ်ညး ဝိဘဇ္ဇဝါဒဳဏောၚ်... ဂလာန် ညးမွဲမွဲ ဟီုကၠုၚ် ပါ်ပဲါကၠုၚ်ဂှ် ဟီုကလၚ်မာန်မံၚ်ဏောၚ် ညးရှ်ေသှ်ေမံၚ် လညာတ်ညးမွဲလပါ်ဏောၚ်... ခေတ်လၟုဟ်ဟီုဂးမံၚ် " Freedom of Expression, Freedom of Thought, Freedom of Speech" ဂှ် ပွမပံက်တြးဟီုပတိတ်. ပွမချပ်..ပွမဟီုဂး ဗွဲမဗၠးၜးဂှ် နူလက်ထက်ကျာ်တေံရ ညးရှ်ေသှ်ေ မံၚ်တုဲတုဲရဏောၚ်... ( ဥပမာ - ပ္ဍဲဗွိုၚ်သီ ယဝ်မၞိဟ်ဗြဴလုပ်တှ်ေ ဒးဘဝ (ဒးနရက်) သီတျှေ မၞိဟျဗွူလုပျဟှံဂှံဂး။. ဒဂိုနျသုတျှေ မၞိဟျဗွူ ဒးမါံ်ျ လက်ကရူ လေံကျာ်မံၚ်ထပ်သၟတ် လတူတေံမၞိဟ်ဗြဴမံၚ်တှ်ေ လေံကျာ်ဂှ် ဂၞမာန် မၞိဟ်ဗြဴဂှ် ဒးဘဝမာန်(ဒးနရက်မာန်) သၟတ်တေၚ်ဂၞိန် ဂၠက်ဒးတှ်ေ ဂၞ (ဂၞဟီုဂှ် အကုသိုလ်ဟာ? ယဝ်ရ ဂၞအာတှ်ေ ဒးနရက်မာန်ဟာ? ဟီုဟဂှ်တှ်ေ က္ၜၚ်ကျာတတ်ပဝ်မံၚ် လတူကၟဳသ္ၚိ ကၟဳဘာ ရိုဟ်တ္ၚဲ ပ္ဍဲဂှ် မၞိဟ်ဗြဴပါမံၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်တှေ် မၞိဟ်တြုံသၟဝ်ဏံ လေံကျာ်သၟဝ်ဏံ ကျာ်စေတဳသၟဝ်ဏံ ဂၞအာဖအိုတ်မာန်ဟာ? ပုစ္ဆာ မပ္တံသာ်ဏံ သၟတ်ခေတ်လၟုဟ် ချပ်တိတ်တုဲ ၜိုန်မိက်ဂွံ သၟာန်ကီုလေဝ် ယဝ်ရ သၟာန်ဒးယျတှ်ေ ဒှ်မၞိဟ် ခပိုက်ရာပ် တီကၠးရ၊ အရေဝ်ညးဟီုတုဲကီုလေဝ် (ပိုယ်ကော်စဓရ်ကျာ်) ညးဟွံကဵုဗၜေက်မတ်တုဲ ပတှ်ေပုဟ်... ပ္ဍဲ "ဨဟိ ပဿိကော" ဂှ် ယဝ် ထပ်လ္ၚတ် ထပ်ပံက်အဓိပ္ပါယ် ထပ်ဂၠိုက်ဂၠာဲလၟာဲထောံမ္ဂး ဍေံပြာကတ်ကၠုၚ်မာန်ရောၚ်ထေၚ်။ တၚ်ဇဝ်တၟိ သဳကၠဳဟီုသ္ဂးလဝ် လတူတေံဂှ် ယဝ်ရ ဒှ်ညးဗှ်လ္ၚတ်လိက်မ္ဂး လုပ်သဳကၠဳမာန်ချိုတ်ပၠိုတ်ရောၚ်တုဲ ယဝ်ရ ညးဟွံဗှ်လ္ၚတ်လိက် ဟွံတ္ၚအ်ပါ်ပဲါမ္ဂး လုပ်လက် လုပ်ပတိုန်ဒုဟ် တီကၠးရ။ ၝဂှ် မိစ္ဆာဒိဌိဟာ? ၝဂွံကၠုၚ်ပါ်ပဲါမံၚ်ဂှ် မုၝလေပ်ရော ၝဂွံကၠုၚ်ပါ်ပဲါမံၚ် ဂှ်? မပ္တံသာ်ဏံ လုပ်ကၠုၚ်မာန်ရ... ဆဂး ညးနွံပၟိက်ကဵု ပရေၚ် သဳကၠဳလညာတ် ဟွံတုပ် ညးရှ်ေသှ်ေ လညာတ်ဝိဘဇ္ဇဝါဒ " Freedom of Expression, Freedom of Thought, Freedom of Speech" ဂှ် တအ်ဂှ် ညးတအ် သီုဒုၚ်တၠုၚ်တုဲ ထပ်သဳကၠဳ ဒၞဲါတၚ်နၚ် ခက်ခုဲ ဗၠေၚ်အာနူဒၠောံဗ္တောန်ကျာ် ညးတအ် လုပ်ပတပ်ကဵု ဂၠံၚ်ဍာန်ဇကု လေပ်အိုတ်ရ။ ယွံ ညးမွဲညးပတိုန်ဏာလိက် ညးမွဲဟီုပတိုန်ဏာ လတူလိုၚ်ဂှ် ဒးကီု ဗၠေတ်ကီု ဂွံတီဂှ် မုပိုယ် ဒးသ္ပ...? နွံမွဲနယ်ဟေၚ်ရ... #ဗှ်____လိက်____ညိ နာဲဟွံဗှ်လိက်တှ်ေ ဓရ်ဗ္စာရဏာနာဲ အောန်ကၠုၚ်ဏောၚ် ကာလဂှ်တှ်ေ ညးမွဲမွဲဟီုဂးဏာယျတှ်ေ ဟိုတ်နူနာဲဟွံတီပရောဂှ်ရ ဗၠေတ်ကီု ဒ:ကီုဂှ် နာဲဟွံဂံၚ် ပါ်ပဲါရပုဟ် သေၚ်ဟာ.... ကြဴနူဂှ် နာဲပတှ်ေ ဒုၚ်တဲ လောဲလောဲမာန်ကၠုၚ်ဏောၚ်... "ဍေံသောၚ်ဏာ ဇိပ်ဂၠိပ်မံၚ်ဟဂှ်ရဂး...." ဗီုလဵုညးမွဲတေံ ဝေၚ်ဏာကၠေမ် ဗီုလဵုညးမွဲတေံ ထောံဏာပရန်ဂှ် ဇကုလေဝ် က္ဍဟွံစိုပ် ချပ်ဟွံစိုပ်တုဲ မအရေဝ်မ္ဂး "ဍေံသောၚ်ဏာ ဇိပ်ဂၠိပ်မံၚ်ဟဂှ်ရဂး...." ဂှ် သုၚ်စောဲတုဲ ပတှ်ေလောဲလောဲမာန်ရ.... အဵုမၞိဟ်ဂကူဂှ် အခေတ်လၟုဟ် ဟီုအရေဝ်ကဵုညးတအ် ကြေပ်စုတ် မအရေဝ် အေန်ကလိက်ဂၠိုၚ်ၚ်ဗက်ဂှ် ညးတအ် ထေၚ်ဇၞော်ဟဂှ်ရဏောၚ်... မုဒှ်တီဟာ....? ညးတအ်လေဝ် ဟွံကၠိုဟ်ပုဟ်တှ်ေ.... ညးတအ်ထေၚ်ဇၞော်ကွေံရဒှ်... ယဝ်ရ ဒးထံက်ကဵု ပါဠိမ္ဂး "ဣတိ သန္ဓိကပ္ပေ ပဉ္စမော ကဏ္ဍော" တုဲ ဂလာန် ဇဝ်တၟိ ဟီုလဝ်လတူတေံဂှ် ဒးမံၚ်ရသေၚ်ဟာ....? ရဲဗှ်လိက်တအ်။ 😁😁😁 ယွံ... ဗမာတအ် ဍေံတီ ဂကူမွဲမွဲ ဟွံဗှ်လိက်မ္ဂး လှေံလှန် လီစၞာဲ သုၚ်စောဲပြယာဲ ပၠာဲပဠးလောဲဂှ်ရ ညံၚ်ကောန်ဂကူ နွံသၟဝ်ဍေံတအ်အုပ်ဓုပ်တအ်ဂှ် ညံၚ်ဟွံလုက်စုက်ကဵုလိက်ဂၠိုၚ်ၚ် ညံၚ်စိုတ်ဟွံလုပ်စကဵု ပရေၚ်လိက်ပတ် ပရေၚ်ပညာဂှ် နနယ်နာနာသာ် (လၟုဟ်တှ်ေ ဂဥုဲချေံလေဝ် ပါမွဲနယ်ကီု) သုၚ်စောဲတုဲ ညံၚ်အဝဵုဍေံဂွံတန်ကြန် အဓာန် ဍာ်ဇမၠိၚ်မာန်ဂှ် ဖန်ဇန်လဝ် တုဲတုဲမံၚ်ရ... တီဆ မိပ်ကဵုကၠောန်ပေဲါသဘၚ် လှုဲကၠောန်ပေဲါသဘၚ်မွဲမွဲကွာန်ဂှ် ထံက်ပၚ် သၟတ်ကောန်ၚာ်ဗက်ဂှ် သၟတ်ကဵုကၠံ ဒှ်ကၠုၚ်တၠပညာကဆံၚ်သၠုၚ်ၚ် သွက်ကွာန်ညးတအ်မာန်ဂှ် ၜိုန်ရတီကၠာလေဝ် ကၠောန်ဟွံမာန်ဂှ် ဓမ္မတာ မိပ်ဂှ်ဏောၚ် ဒှ်အဓိက သေၚ်ဟာ (သီုမိပ်ဘဝဍိက်) တီဆ အာဍုၚ်သ္အာၚ် ဂၠာဲလှုဲ (စိုတ်ဓာတ်ဆာန်ဂကူကမၠက်ဂှ် နွံမံၚ်ဇၟာပ်ညးအဲရတှ်ေ) ရဲညးဝေၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တအ် စိုပ်ကၠုၚ် ထဴကဵုဆာန်ဂကူ ဗီုထ္ၜး ဗဂိကဵုဝၚ်မန် ဗီုလဵုဗမာဓဇန်ဂှ်တှေ် ထေဲကဵုဗမာ တုဲ...ဗက်ကရောံဍေံ တုဲ ဍေံစန်ဒက် ဂွံစုတ် သြန်ထံက်ပၚ် သြန်ဂအုံဂးတုဲ တုဲ... တုဲ... တုဲ... ဍေံတအ်ဂှ် ဒှ်အာသေဌဳ ဇကုဂှ် ဇိက်လ္တူ ဇိက်မံၚ်အတေံ ဍိက်တုဲဍိက်ပၠန်... မန် ကဵု မန် ဍေက်စမံၚ် လတူသော်ကၞေၚ်မတ်ညးသ္ကအ် ဟိုတ်ဟွံတီဂှ်လေဝ် ဂုဏ်နူ ဇြဟတ်ဗှ်လိက်ဍိုန်ဟေၚ်ရဏောၚ်... ယွံ သၟတ်မန်ပိုယ်လၟုဟ် "ဗှ်လိက်အောန်မံၚ်" ဏောၚ်ဂှ် ရံၚ်ကဵုအကာဲအရာ ကဆံၚ်မန်စိုပ်တုဲ တီကၠးမံၚ်ရ... ၜိုန်ရ ကညာၚ် လဟိၚ်မံၚ် ဍုၚ်မန် နန်မန် မွဲအခိၚ်တေံ ဝၚ်အတိက်တေံသၟးကီုလေဝ် ပ္ဍဲပစ္စုပ္ပန်လၟုဟ်ဏံ ဟွံဂံၚ်လုပ် ဟွံဂံၚ်တဝ်စၞေဟ်ကဵု သၞတအ်ပုဟ်ဂှ် အကာဲအရာထေၚ်လဵုမံၚ်ဟဂှ်ရ... ဆဂး ဇကုကဵု ဇကုဏောၚ်ဏောၚ် ဓနက်ဇိုၚ် ဂရိုဟ်ဗဒေါမ် သီုစိုတ် သီုစရိုတ်ဟဂှ်ရဏောၚ်... ဟိုတ်တအ်ဏံဂှ်လေဝ် ဟိုတ်နူ လညာတ် ဍာ လညာတ် ဍိုန်ဟေၚ်ရ.. မုဒှ် လညာတ် ဂွံဍာ ဂွံဍိုန် OK>>>> ဟိုတ်နူ #ဟွံဗှ်လိက် ပၠန် မၞိဟ်မွဲမွဲ ပ္ဍဲ Facebook ဂှ် Followers ဂၠိုၚ်ယျတှ်ေ အဵုမၞိဟ်ဂှ်ဟီု ဒးမံၚ်ဖအိုတ်ဏောၚ် ဂလာန်ဍေံဂှ် မၞိဟ်တအ်လေဝ် ဒုၚ်တဲမာန်မံၚ်ဏောၚ် အဵုဗီုဏံ ဇကုချပ်ကၠုၚ်လေပ်ယျတှေ် ချိုတ်ပၠိုတ်ရ... ဇကုလေဝ် ထေက်ကဵု ဒး ဗှ် လ္ၚတ် လိက် ဂၠိုၚ်ၚ်ထေက်ယျရောၚ်ဂှ်.... မၞိဟ်မွဲမွဲဟီု ၜိုန်ရ ဒးကီုလေဝ်ဂှ် ဒးမံၚ် သွက်မၞိဟ် မွဲတော်ဓဝ်ရဟာ ဒးသွက်မၞိဟ်ဂလိုၚ်ရဟာဂှ် ဒးချပ်ဗစာထေက်ရ။ ဓရ်ဍာံလ္ၚဵုဂှ် ကာလ ဒေသ ကေုာံ အကာဲအရာ ဟွံကဵုမ္ဂး ဍေံဗဒှ်ကဵု ဒဒိုက်မာန်မံၚ်ကီုရောၚ်ဂှ် ညံၚ်ဂွံချပ်ဒး #ဒးဗှ်လိက်ထေက်ရ... သွက်အဲ ၜိုန်ရ ဒးမံၚ်ကီုလေဝ် သွက်ဍေံ ဗၠေတ်မာန်မံၚ်ကီုဏောၚ်သွံ... အဵုလညာတ် ဏံ ဂွံ ဒေပ် ဂွံဇာပ်လုပ်မံၚ် အပ္ဍဲကောန်တၟံဇကု အပ္ဍဲစိုတ်ဇကုတေံဂှ်ကီု ပရေၚ် ဂွံလုပ်စၞးကဵုညးမွဲလ္ပာ်တုဲ ဂွံချပ်လေပ်ကီုဂှ်... #ဒး_ဗှ်လိက် ကီု....ဏောၚ် (အသိၚ်ချူကဵု အသိၚ်ချပ်အဲ ဂွံတိုန်ညိညတုဲ ၜိုန်ရအဲဂစာန်ချူမံၚ် ဂစာန်တက်မံၚ်ကီုလေဝ် လ္ပာ်မၞိဟ်ဗှ်တေံ လအ်မံၚ်ယျ ဒးသရောပ်ထေက်ယျရောၚ်ဂှ် လညာတ်ဗီုဏံလေဝ် အဲဒးချပ်လဝ်ကီု) ယွံ ဇၟာပ်ပ် ညးလောကတအ် စၟတ်လဝ် ဓရ်ဍာံကီုလေဝ် ဓရ်ဍာံလ္ၚဵုဂှ် ဗွဲအစောံ ကာလဆုဲပြံၚ်ကီု ဗွဲအစောံ ဇၟောဝ်ဍာ်ခေတ်ကီုတုဲ ဗၠေတ်အာ ဒှ်မာန်ရောၚ်ဂှ် ဒးဂွံသတိရ... မပ္တံ သ္ပမၞိဟ်တြုံတှေ် ဒးဇိက်ဗ္ၚလေပ် ဒးလာ်ချာလေပ် ဒးတာန်ရေဲလေပ် မၞိဟ်တြုံ ကၠောန်ၜိုတ်ဏံလေဝ် ဟွံလေပ်တှ်ေ ခါမ်သဳလဵု ဟွံမိက်သ္ပဂမာန်ပုဟ်ဂး ( အဵုအရေဝ်ဂှ် အခိုက်ဂှ် အခေတ်ဏံ ဂွံမံၚ်ဏီရဟာ ? ) သ်ပမၞိဟျဗွူတျှေ ဒးကပျှဂိုါ်ျသ်ါ်ိ ဒးကဆါံ်ျါ်းတး သ်ါ်ိဌာနျ ဒးမၚ်မွဲကောန်ဇာတ်ခိုဟ်ဟ် (ၜိုန်ရ ဂးကီုလေဝ် ဂွံလဝ်တြုံမွဲဂှ် မုလေဝ် ဟွံကၠောန်စတှ်ေ ကၠောန်ဂတာပ်မံၚ်ဏီရဟာ? တုဲပၠန် အဵုမၞိဟ်ဗြဴဂှ် ကၠောန်ဂွံလှုဲမွဲတ္ၚဲ မသုန်လက်တှ်ေ ကမၠောန်သ္ၚိဂှ် လိၚ်မၞိဟ် တုဲ မွဲဂိတု ကဵု ဍေံမွဲကိုဋ်တှေ် ဇကုလေဝ်သာ ကၠောန်လှုဲလေဝ် ဂွံဂၠိုၚ် ဒှ်ဟွံမာန်ဟာ...? ဇၟာပ်ပ် ဒှ်မၞိဟ်ဗြဴဂှ် ဟွံဒးတိတ်ကၠောန် ကလောန်ရဟာ... ဒးမၚ်ၜံၚ်မံၚ်ကောန် ဒးမၚ်ဍုန်တိုပ်မံၚ် ပုၚ်သွသၟးရဟာ.. ဒးမၚ်ကဆံၚ်မံၚ် ယာတ်အိက်ကောန်ၚာ်တအ်သၟးရဟာ?) ယွံ ယဝ်ရ နာဲဂှ် ဒှ်ညးဗှ်လိက်ဏောၚ်တှေ် ပရောဟီုဂးလဝ် လတူတေံဂှ် ချပ်ဗစာလေပ်မာန်ယျဏောၚ်... ဂလာန်မ္ဂး "#ဗှ်လိက်".... ဟီုဂှ် ပ္ဍဲမန်ပိုယ်တှေ် ၜိုတ်ဆ ဂွံဝေတ်ဗတောန် ကောန် ကောန်ကွး ဒဒှ်ရ ဇကုဂှ် မၞိဟ်ဇၞော် အ္စာ ဍေံတအ်ဂွံအထေၚ်ဇၞော်ကီု ၜိုတ်ဆ ဂွံဟီုဂး "ဂလာန်သြဝါဒ ဂွံကလၚ်ခိုဟ်" ညံၚ်ပုရိသာတ်တအ် ဂွံအထေၚ်ဇၞော်ကၠုၚ်ကဵုဇကုကီု ဟီုဏာ "လိက်" "ဗှ်လိက်" ဗက်ဂှ် မၞိဟ်တအ် တကိုတ် (လကိုတ်) လေပ်မံၚ်ဏောၚ်ဂှ် ညးတအ် တီမံၚ်လေဝ် မုဒှ်ရောတှ်ေ #ရဲဟွံဗှ်လိက်တအ်ဂှ် ဂၠိုၚ်မံၚ်ဏောၚ် တုဲတှ်ေ ဍေံတအ် လကိုတ်မံၚ် လိက်အိုတ်ဏောၚ်... ဂွံဗှ်လေဝ် လကိုတ် ဂွံချပ်လေဝ် လကိုတ် ဂွံပါ်ပဲါလေဝ် လကိုတ် လကိုတ်မံၚ် ဖအိုတ်ရတှ်ေ သွက်ဂွံ တီကောန်ဍေၚ်ဏံ သွက်ဂွံကၠောန်စတအ်တှ်ေ မၞိဟ်ဟွံဗှ်လိက်တအ်ဂှ် ဒှ်တိဗ္ၚ ဝဲါခိုဟ်ဟ် သွက်ဍေံတအ်ရဏောၚ်... ယွံ ... #ဗှ်လိက်ညိ" ဂှ် ဇဝ်တၟိ ဟီုမံၚ် မွဲဏှေံဏှေံကီုရဏောၚ်.. နူကဵုနာဲ ဗှ်ကၠုၚ် လိက်အဲချူ စိုပ်အဏံဂှ် နာဲဂှ် ဒှ်ရဲဗှ်လိက်သၟးဟွံက ဒှ်ရဲ "ဇြောတ်ကေတ်မံၚ် ရှ်သာလိက် ရှ်သာလညာတ် ကေုာံ လညာတ်ဇဝ်တၟိ ဟွံတုပ်ကဵု နာဲဂှ် နာဲဗှ်အာ လ္ၚတ်အာမံၚ်ဏောၚ် တုဲပၠန် ပ္ဍဲကဵု မလိက် ဇဝ်တၟိ ချူကၠုၚ်လဝ် လတူတေံဂှ် သွက်ဒးထံက်ဟီု သွက်ဂွံလုပ်သဳကၠဳ နွံကၠုၚ် ရေၚ်လုပ်ကၠုၚ်မံၚ် ပ္ဍဲက္ဍဟ်နာဲယျဂှ်လေဝ် အဲတီမံၚ်ရ... တုဲပၠန် ဂွံလုပ်ဟီု နူလဵုရောဂှ်လေဝ် နာဲဒးချပ်မံၚ်ယျဏောၚ် (ညံၚ်ဂွံထုဲဂှ် သက်က်ရ အဲပထုဲလဝ်)😄😄😄 တုဲပၠန် အရာလဵုခိုဟ် အရာလဵုပရေံ အရာလဵု ဒှ်အဓိက တၚ်နၚ်လဵု ဒှ်မံၚ် သာမည မအရေဝ် လဵု ဇဝ်တၟိဏံဝေၚ်မံၚ် ပဲါလဝ် ညံၚ်ဂွံဗၠးဒုဟ် မအရေဝ်လဵု ဇဝ်တၟိ ကဆော်လဝ် မၞိဟ် ဒုၚ်ဟွံမာန် ဂွံလုပ်သဳကၠဳကၠုၚ် မပ္တံသာ်ဏံ ယဝ်ရနာဲ ဗှ်ကၠုၚ်စိုပ်အဏံယျတှေ် ချပ်တိုန်မံၚ် သိုက်က်ယျဏောၚ်... မုဟိုတ်ရောတှ်ေ ရဲဟွံဗှ်လိက်မွဲတၠဂှ် ဒုၚ်ဖအိုတ် အခိၚ်ဍေံဝေၚ် Facebook ဍေံတုဲ ဂွံကၠုၚ်ဖအိုတ်ဝေၚ်မံၚ် အခိၚ်ကဵု လိက်ဏံဂှ် ဒှ်ဟွံမာန် လးလး... ဟိုတ်ဂှ်ရ... ညးဗှ်လိက်ဏံလေဝ် "သွက်သၟတ်မန်ပိုယ် (လိက်မန်. လိက်ဗမာ. လိက်အေန်ကလိက် လိက်လဵုဟွံရုဲ) ညံၚ်ဂွံဒှ်ဗှ်လိက်ဂၠိုၚ်ၚ်မာန်ဂှ်" ပိုယ်ဆဝ်ဗ္ၚဟ် ဗတိုက်ဖအောဝ်အာအိုတ်စိုအ် တုဲ ဂိတု ဂတဏံ သွက်ဂွံကၠောန် ဝိုၚ်ဗှ်လိက် မွဲဂိတု ၂ ဝါ (ပ္ဍဲဍုၚ်မတ်မလီု...ပ္ဍဲသ္ၚိဇဝ်တၟိမာန်ဂှ် ချပ်လဝ်ကီုရ) တုဲ "ပဲါနူဗှ်လိက် သဳကၠဳလိက်တုဲ ဍာ်ကၟုဟ်မွဲခေါ်ရ ဖျုၚ်မာန်ရောၚ်ဂှ် လဴလဝ် ဒတုဲရ" နနယ်လဵု ကၠောန်ထေက် ဗှ်ထေက် ပကတ်ပကေၚ် အာ အသိၚ်ဗှ်လိက် ကရောံသၟတ်မန်ပိုယ်ထေက်ရောဂှ် ဘိုၚ်ကဵုကသပ်ကီုညိအဴ.... ယွံတၚ်ဂုဏ်ရ... ဇဝ်တၟိ (အနေၚ်) [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]]) ၂၁:၀၀၊ ၁၉ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == အန္တရာဲပရေင်လီဠာန်ဩန်အန်လာင်ဂှ် စွံသတိတုဲ ဝေင်ပဲါညိ == အန္တရာဲပရေင်လီဠာန်ဩန်အန်လာင်ဂှ် စွံသတိတုဲ ဝေင်ပဲါညိ မယံင် (ဍုင်မန်) ကြဴနူကဵု မၞိဟ်တာလျိုင်ဍုင်တအ် ရပ်စပ်ကေတ်အရေဝ် ကုကမၠောန်လီဠာန်ဩန် ကော် ကျာဖျ (ကျားဖျန့်) (Online Scam) တုဲဂှ် ပရေင်ကမၠောန်ကျာဖျတအ် ဒၞာဲဝါဲလီုလာ် ကတဵုဒှ်တုဲ လၟုဟ်မ္ဂး သၟာကမၠောန်လီဠာန်ဩန်အန်လာင် ဗွဲမဂၠိုင်တအ် ပြးဇးအာအိုတ်ရ။ သၟာကမၠောန်ကျာဖျတအ် ပြးဇးပေင်အာအလုံဍုင်၊ ပြးဇးအာပေင်ပယျဵု၊ ပေင်ဍုင်ဇိုင်ဝုတ်ဒိုဟ်ဂှ်တုဲ ပရေင်လီဠာန်ဩန်အန်လာင်ဂှ် ပဵုတုဲသၠဲလးကၠုင်ဒၟံင်နွံရ။ ပရေင်ကမၠောန်ကျာဖျဏံ ဟိုတ်သာ်လဵု သၠဲလးပြးတိတ်ကၠုင်ရောမ္ဂး အကြာဏံ ဖုင်ပ္ဍဲတဲညးဍုင်ကွာန်တအ် ရပ်စပ်စကာဒၟံင်လၟေင်တ္ၚဲဂှ် နကဵု viber-messenger စတမ် ထိုင်လိက်လုပ်ဒၟံင်အရိုဟ်တ္ၚဲဂှ် မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် ဂွံတီကေတ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုလိက် viber-messenger တအ်ဂှ် နကဵုဘာသာဗၟာ (ပြောချင်တာတစ်ခုရှိလို႔) ၊ (မင်းလဲစာရင်းထဲ ပါနေတယ်နော် ခနကမြင်လိုက်တယ်) ၊ (အကိုက သိပ်ချစ်ဖို.ကောင်းလိုက်တာ) တအ် စတမ် ပ္ဍဲဖုင်မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် လိက်လုပ်ဒၟံင် အရိုဟ် ရိုဟ်တ္ၚဲ ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင်ရ။ လိက်လုပ်ဒၟံင်ဗီုသာ်ဏံဂှ် မုမုရောမ္ဂး လိက်နူကဵု ကမၠောန်လီဠာန်ဩန်အန်လာင် ကျာဖျရရောင် နူကဵုအ္စာတၠပညာကွတ်အာင်တဳ (IT) ဗွဲမဂၠိုင်တအ် စှ်ေစိုတ်ရ။ အ္စာတၠကွတ်အာင်တဳ (IT) တအ်ဟီုဂှ် နူကဵုကမၠောန်လီဠာန်ဩန်အန်လာင်တအ် ချူဆက်စၠောံကၠုင် နကဵုအရေဝ်ဝေါဟာတၟေင် သွက်ဂွံဒှ်ဓဝ်သၠေဟ်ပၟာ မွဲမွဲသာ် ဟွံသေင်သာ်ဂှ် ကဵုကၠုင်ဒမြိပ်အရေဝ် ပရေင်ဆာန်မွဲမွဲ၊ ဟွံသေင်သာ်ဂှ် ညံင် ရဴဘပဠကၠုင်မွဲမွဲသာ်တုဲ စဆက်ဆောံကၠုင်ရ။ လတူစဆက်စၠောံကၠုင်ဏံဂှ် နူကဵုဇကုဏံ မုကလေင်ဟီုဏာကဵု ရဲလီဠာန်ဩန်အန်လာင် ကျာဖျတအ်ဂှ် ဍေံမင်ရံင်တုဲ ကလေင်လီဍန် ညံင်ဇကု ဂွံကလေင်ဆက်ဆောံတုဲ နူဂှ်မွဲကဆံင် ဍန်တံင်ဂြဲပၠုပ် ပရေင်လီဠာန်ဩန် နနဲပညာလီဠာန်ဂှ်ရ။ လိက်စိုပ်ပ္ဍဲဇကုမ္ဂး မုဒးသ္ပရော ... ဒၟာနူရဲလီဠာန်ဩန်အန်လာင်တအ် ဒၞာဲဝါဲလီုလာ်အိုတ်ဂှ်တုဲ လၟုဟ်မ္ဂး အကြာပယျဵု ဒေသဗြဝတဳကီု၊ အကြာဒေသကျာ်ပိကီု လုပ်ဖျေံလဝ် သဇိုင်ကမၠောန်တၟိနွံကၠုင်ရ။ ဗီုကဵုဒေသပယျဵုကျာ်ပိမ္ဂး ဂကောံရပ်လွဟ်ဒပ်မင်ပယျဵုလ္ၚဵုတအ် ဖျေံကဵုလဝ်ဒၞာဲတုဲ သိုင်လဝ်စမြိုင်တိုက်ဇၞော်ဇၞော်နွံတုဲ ပါင်လုပ်စမြိုင်ဂှ် ဒပ်ရပ်လွဟ်နူဒပ်မင်ပယျဵုတအ် ကဵုလဝ်ဂီုကၠီုပေင်ပေင်နွံဒၟံင်ရ။ ပရေင်ကမၠောန်လီဠာန်ဩန်အန်လာင်ဂှ် စက်ယန်ဍေံဂေတ်ကၠောန်မံင် အတိုင်ပကတိရရောင် တၠကမၠောန်ပယျဵုကျာ်ပိလ္ၚဵုတအ် ဟီုထ္ၜးဂွံမိင်ကေတ်ရ။ မွဲသာ်ပၠန်ဂှ် အသိင်ရပ်ပလီုထောံ ဒၞာဲရုင်ကမၠောန်စမြိုင် လီဠာန်ဩန်အန်လာင် ကျာဖျတအ်ဂှ်တုဲ ကုပူဂဵု ရဲလီဠာန်ဩန်အန်လာင်တအ် လုပ်စိုပ်ကၠုင်ဗွိုင်အပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်သၠဲ ဗီုကဵုရးမာန္တလေဝ်၊ ရးလ္ဂုင်၊ ရးတၞဟ်တၞဟ်တအ်ကီု အကြာဟိုဝ်တေဝ် လတူဍုင်လ္ၚဵုတအ်ကီု ကၠောန်ဒၟံင်ဗီုညး ဗီုညးလေဝ် နွံဒၟံင်ပြးဇး သၠဲလးကၠုင်ရ။ ဟွံဆက်စပ်ကဵုဇကုမွဲသာ် ဟွံဆက်စပ်ကဵု ပရေင်ကမၠောန်ဇကုမွဲသာ် သၟးသက်သက် လိက်လုပ်ကၠုင်ပ္ဍဲဖုင်ဇကု နူကဵု viber-messenger မ္ဂး လ္ပကလေင်ချူဏာမွဲသာ် ဗလးထောံလဝ်အတိုင်ဂှ်ညိ၊ ဟွံသေင်သာ်ဂှ် ပလှ် ဗလံက် (Block) ပတိတ်ထောံညိ၊ လ္ပဒုင်ဆက်ဆောံညိ၊ ထပိုတ်ထောံအဆက်ညိ။ ခေတ်သွံဖျာအန်လာင်၊ ခေတ်ဆက်စၠောံပရေင်ကမၠောန် လတူအန်လာင်လၟုဟ်ဏံဂှ် တောတက်ကၠုင်ကွေံကွေံတုဲ လတူဏံဂှ် ရဲလီဠာန်ဩန် နကဵုအန်လာင်တအ် ဂွံကၠုင်အခေါင်အရာရ။ လတူအခေါင်အရာဏံဂှ် ရဲလီဠာန်ဩန် လတူအန်လာင်တအ် စကာတုဲ ဗက်လီဠာန်ဒၟံင်ဩန် ဇၞော်သၠဲကၠုင် အလုံလိုက်ဂၠးတိမွဲရ။ တင်သ္ဒးစွံသတိဂမၠိုင် … ပ္ဍဲကဵုမုက်လိက်မှာဇန် သဵုယှေဝ်မဳဒဳယာ (Social media) ဂှ် မပ္တံကဵု Facebook, Telegram, Viber စတမ်တအ်ဂှ် ဒက်ကၠုင်မိတ်မ္ဂး ရံင်ကဵုချိုတ်ပၠိုတ်အးအးတုဲမှ ဒုင်တဲသ္ပမိတ်ထေက်ရ။ ယဝ်ခါရ ဒှ်ကၠုင်မိတ်မ္ဂး ညံင်ဂွံဍုက်ကေဝ်ရေင်သ္ကအ် ဒက်ဓဝ်ပတှ်ေ လတူညးမွဲ ကေုာံ ညးမွဲတုဲ လှေံလှန်ကၠုင် ပရေင်ဓလိုက်တမ်ရိုဟ်ဩန်၊ လှေံလှန်ကၠုင် ပရေင်သွံရာန်ကပေါတ် နဲကဲလီဠာန် ညံင်မၞိဟ်မွဲလ္ပာ်ဓဝ်ပတှ်ေဂွံလုပ်ဂှ် တံင်ဂြဲကၠုင် မာန်ရ။ နူညးမွဲလ္ပာ်တေံ ပလံင်နင် လေန် Link မွဲမွဲမ္ဂး လ္ပဍဵုလုပ်ကဆော်ဒးညိ၊ မုက်လိက်ဟွံဆေင်စပ်ကဵု မိတ်ဇကု နူကဵုမၞိဟ်မွဲကဆံင် ပတိုန်လဝ် သွက်ဂွံလုပ်ဗဵုသၟဝ် Comment တအ်ဂှ် စွံသတိလုပ်ညိ။ တ္ၚဲဏံဂှ် ပရေင်သွံရာန်လတူအန်လာင် Online သၠဲလးကၠုင်ဂှ်တုဲ သွံရာန်ကပေါတ်အရပ်စပ်နာနာတအ်ဂှ် သွံရာန်ကၠုင် လတူအန်လာင်ဂၠိုင်ကၠုင်ဂှ် ရဲမင်ကေတ်အခေါင်အရာ လီဠာန်ဩန်အန်လာင်တအ်လေဝ် ဂွံကၠုင်အခေါင်အရာတုဲ လတူဂှ် ပတောံကၠုင် ရဲသွံရာန်ကပေါတ်အရပ်စပ်နာနာတုဲ ကၠောန်လီဠာန်သြန်လတူအန်လာင် ဂၠိုင်ကၠုင်ဂှ်လေဝ် တင်သ္ဒးစွံသတိဇၞော်ဇၞော်မွဲရ။ ပ္ဍဲကဵုခေတ်သွံဖျာလတူအန်လာင် သၠဲလးတောတက်ကၠုင်လၟုဟ်ဏံဂှ် ညးမသွံရာန်ကပေါတ်ဖျာ လတူအန်လာင်ဍာံဍာံတအ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် သွံရာန်ကၠုင်ကပေါတ် နကဵုသၞောတ် ကပေါတ်စိုပ်ပ္ဍဲတဲမှ သောင်ဩန် (ဒးကဵုဩန်) နွံဂၠိုင်ကၠုင်ရ။ သၞောတ်ဏံဂှ် သွက်ညးမသွံရာန်ကပေါတ်တအ် သာတုဲဒက်ဓဝ်ပတှ်ေညးသ္ကအ် နဲခိုဟ်မွဲရ။ ယဝ်ခါရ နူညးမွဲလ္ပာ်တေံ ဟီုဂးကၠုင် ဒးပြင်ဩန်ကၠာတဲရောင် ဒှ်မ္ဂး ကမၠောန်သွံရာန်ကပေါတ် ဒးပြင်ပလံင်ဩန်ကၠာတဲဏံ ဍာံမံင်ရဟာ၊ ဓဝ်ဒးဒှ်သၠေဟ်ပၟာ နွံမံင်ဟာဂှ် ဒးလ္ၚတ်၊ ဒးချပ်ဗစာ ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ကၠာရ။ အတိုင်ဟီုကၠုင်လဝ်ဗွဲလတူတေံဂှ်ရ ရဲလီဠာန်ဩန်နကဵုအန်လာင်တအ်ဂှ် ဒၞာဲဝါဲလီုလာ်အာဂၠိုင်တုဲ ဒၞာဲဍေံတအ် တန်တဴပြေပြံင်ဂှ် ပြးဇးဗီုညးကဵုညး ဗက်ကၠောန်ဒၟံင် ကမၠောန်လီဠာန်ဩန်လတူအန်လာင် နွံကၠုင်တုဲ ညံင်ဟွံဂွံဒးဒုင်ဘဲအန္တရာဲ ပရေင်လီဠာန်ဩန် ပ္ဍဲအန်လာင်ဂှ် ဒးစွံသတိထေက်ရောင် ပတိုန်ထ္ၜးဏာရ။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]]) ၂၁:၀၃၊ ၁၉ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == ဗၠာဲသၟိၚ်သေံတအ် လုပ်စၟဳစၟတ် ဒၞဲါခဒမ်ကျာဖျကြုက်ဂှ် ဂွံဆဵုလဝ် ဒၞဲါအခန်ပါ်ကရေက် ဇကုအၚ်္ဂမၞိဟ်တအ်ကီုရောၚ် == ဗၠာဲသၟိၚ်သေံတအ် လုပ်စၟဳစၟတ် ဒၞဲါခဒမ်ကျာဖျကြုက်ဂှ် ဂွံဆဵုလဝ် ဒၞဲါအခန်ပါ်ကရေက် ဇကုအၚ်္ဂမၞိဟ်တအ်ကီုရောၚ် ဌာန်ပရိုၚ်ဗၠးၜးမန်၊ ဂိတုခ္ဍဲသဳ (၁၂) စွေက်၊ (၁၃၈၈) သၞာံ။ ဂိတုသေတ်တေမ်ဗာ၊ စၟတ်တ္ၚဲ (၇) တုဲကၠုၚ်ဏအ်ဝွံ ပ္ဍဲပယျဵုသေံ-ခမေန် ပွိုၚ်ဍုၚ်သူရေန် လ္ပါ်ဒေသအူသမာန်ဂှ် ဗၠာဲသၟိၚ်သေံတအ် စၟဳစၟတ်ဂွံဆဵုကေတ်လဝ် ခဒမ်ရုၚ်ကျာဖျ ဂကူကြုက်က္ဍိုက်က္ဍိုပ် ပံက်လဝ်ရုၚ်ကမၠောန်ဟွံလုပ်သၞောဝ်နွံရောၚ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။ ဗၠာဲသၟိၚ်ပၞာန်သေံကဵု ညးတာလျိုၚ်သေံနာနာတအ် လုပ်စၟဳစၟတ်လဝ် ပ္ဍဲခဒမ်ကြုက်ကျာဖျ လ္ပါ်ဒေသပယျဵုသေံ-ခမေန်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်လဝ် ကပေါတ်ပါ်ကရေက် သွံစမံၚ် ဇကုအၚ်္ဂမၞိဟ်ကဵု ကပေါတ်လီဠာန်အန်လာၚ်ကျာဖျတၞဟ်ဟ်တအ်ကီုရ။ တုဲကၠုၚ်သၞာံ (၂၀၂၅) တေံဝွံ ပၞာန်သေံတအ် လုပ်ဗတိုက်သီဂွံလဝ် ဒၞါဲကဵုတိဍာ်ပယျဵု ဗၞတ် (၅၀၀) ဧကဂှ်မ္ဂး ရန်လဝ် သွက်မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်တအ် ဂွံဇူဒီုကီု မပ္တမ်ကဵု ရုၚ်ကာဇြဳနိုဝ်၊ ဆေၚ်စသုၚ်၊ ရုၚ်လဟိၚ်စိုတ် စတမ် ပံက်လဝ်ခဒမ် ၜိုတ် (၁၅၇) မနွံတုဲ အပ္ဍဲဂှ်မ္ဂး သၟာကမၠောန်ကျာဖျတအ် စကာပိုၚ်ပြဳလဝ် (၂၉) ဒၞါဲနွံရ။ ပ္ဍဲကဵုမလုပ်စၟဳစၟတ် အပ္ဍဲခဒမ်တအ်ဂှ်မ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ် ကပေါတ်စက် ခမ်ပျူတာကီု ကပေါတ်ပါ်ကရေက် နာနာကီုတုဲ ညံၚ်ညးဂမၠိုၚ်ဂွံပတှေ်မာန်ဂှ် ကၠောန်ပတောံလဝ် နကဵုဗီုပြၚ်ရုၚ်ဗၠာဲသၟိၚ်ကြုက်၊ အေန်ဒိုဝ်နဳယှာ၊ ဗာရာဇြဳ၊ ဩဇြဳ၊ သၚ်ကာပူကဵု ဗဳယာပ်နာန်တအ်တုဲ လီဠာန်ကၠတ်ကၠောန်မံၚ် ကမၠောန်လီဠာန်သြန်အိုတ်တုဲ သီုကဵုကၠတ်ကၠောန်မံၚ်ကမၠောန် ပါ်ကရေက်သွံစမံၚ် ဇကုအၚ်္ဂမၞိဟ်တအ်နွံရ။ သၟာကမၠောန်ကျာဖျ ညးဒးဒုၚ်စကာမံၚ်ကမၠောန်တအ်ဂှ်ဝွံ ညးတာလျိုၚ်ဟွံပြေ ကၠောန်ကမၠောန်ဟွံမာန်မ္ဂး ညးက္ဍိုက်က္ဍိုပ်ကမၠောန်သေဌဳဂကူကြုက်တအ် ပျဲပျာံသ္ပမာန်ဍဵုဍိုက်တုဲ ကိုပ်ကၠာနူဟွံဂွံဂစိုတ်ဏီဂှ် မပ္တမ်ကဵု မတ်၊ ကောန်တၟံ၊ ဂြိုဟ် အၚ်္ဂမၞိဟ်မနွံပၟိက်နာနာသာ်တအ် သွက်သ္ဂောံသွံဂှ် ဂၠံက်ကရေက်ပတိတ်တုဲ ဂစိုတ်မံၚ်အိုတ်ရောၚ် ဗၠာဲသၟိၚ်သေံတအ် ဆိၚ်ဆသ္ၚဳဂၠိပ်လဝ်ရ။ ပြဟ်ဟ်ဏအ်ဝွံ ဗၠာဲသၟိၚ်သေံတအ် စၟဳစၟတ်သ္ၚဳဂၠိပ်မံၚ် အကာဲအရာကပေါတ် အပ္ဍဲကဵုခဒမ်တအ်ဂှ်တုဲ ပရူဒဒှ်ဍာံ ညံၚ်သ္ဂောံမံက်မာန်ဂှ် ဆက်ဂၠိုက်ဂၠာဲစၟဳစၟတ်မံၚ်ဖိုဟ်ရောၚ် ဂွံတီကေတ်ရ။ ဗီုရုပ် - Thai News [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]]) ၂၁:၁၂၊ ၁၉ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == သၞောဝ်သေံတၟိ ဗက်ပတိတ်နူဍုင်ဂှ် ဇီုကဵုသၟာကမၠောန်မန်ဗၟာ စိုပ်ဍုင်သေံတအ် သာ်လဵုမာန်ရော == သၞောဝ်သေံတၟိ ဗက်ပတိတ်နူဍုင်ဂှ် ဇီုကဵုသၟာကမၠောန်မန်ဗၟာ စိုပ်ဍုင်သေံတအ် သာ်လဵုမာန်ရော ယက္ခဂုမ္ဘဏ် (လိက်ပရေင်) ပ္ဍဲဍုင်သေံ ကောန်ဍုင်သ္အာင် ဖံက်ပ္ကဝ်သၞောဝ်ဍုင်ညးတအ်မ္ဂး ထဍေင်ပတိတ်ကၠေံ နူဍုင်ဗွဲမပြဟ်ရောင် သာ်ဝွံ နူကဵုလိက်လလောင်ဝင်နန် (Royal Gazette) တိတ်ကၠုင် နဒဒှ်သၞောဝ်တၟိရ။ အတိုင်သၞောဝ်တၟိဂှ်မ္ဂး မၞိဟ်မကလိလောန်ဒုဟ် ၆ သာ် ပါလုပ်တုဲ ကလိလောန်အာ ဒုဟ်မွဲမွဲသာ်မ္ဂး သ္ဒးဒုင်ထဍေင်ပ္တိတ်ထောအ် နူဍုင်သေံ ဗွဲမပြဟ်ရောင်ဂးရ။ သၞောဝ်တၟိဏအ် အဓိက ၜိုန်ရပတဝ်လဝ်က္ဍိုပ် ကုသၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ကောန်ဍုင်မန်ဗၟာတအ် ဟွံသေင်ကၠာလေဝ် သၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ဟွံဍိုက်ပေင်ကဵုအတိုင်လၟေင်သၞောဝ် ကၠတ်မံင် ကၠတ်ကၠောန်ဒၟံင်ကမၠောန်တအ် ဇီုကပိုက် ကုသၞောဝ်ဏအ်မာန်ရ။ သၞောဝ်တၟိဏအ် ရံင်ကဵုသၞောဝ် အခေါင်အရာမၞိဟ်ဂၠးကဝ်မ္ဂး ဟွံကိတ်ညဳရောင် သာ်ဝွံ ညးရှ်ေသှ်ေ အခေါင်အရာမၞိဟ်တအ် ဟီုပါ်ပါဲတဴနွံရ။ သၞောဝ်တၟိဗက်ပတိတ်နူဍုင် ၆ တင်ဂှ် မုပါကီုရော သၞောဝ်စေဝ်ပၞောန် ဆေင်စပ်ကဵုဗက်ဗ္ဒဴပတိတ်နူဍုင် သကိုပ်ဝန်ဇၞော်သေံ အနုဓေန် မထပက်လဝ် စၟတ်တဲဂှ် ဆက်စပ်ကဵုကောန်ဍုင်သ္အာင် ကလိလောန်လဝ်ဒုဟ်တအ် ညံင်သ္ဂောံကေတ်အာဒုဟ် ဗွဲမစိုပ်တရဴပြဟ်ဟ်မာန် နူညးမဆေင်စပ်ကဵု ဌာနအလဵုအသဳတအ် သွက်ဂွံပံင်တောဲရေင်တၠုင်အာရောင် နူအလဵုအသဳသေံတအ် သ္ဂးရ။ သွက်သ္ဂောံဗက်ဗ္ဒဴပတိတ် ကောန်ဍုင်သ္အာင် မကလိလောန်လဝ်ဒုဟ် ဗွဲမပြဟ် ၜိုတ်ပြဟ်မာန်ဂှ် ချူဓဇက်ပတိတ်သၞောဝ်မွဲ ပြဟ်ဟ်ညိဂှ်လေဝ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော်သေံ ကဵုလဝ်စၞောန်ပၟိင် ကုဒုတိယသကိုပ်ဝန်ဇၞော်တုဲ သၞောဝ်ဥပဒေအပြောံဂှ် ဒုတိယသကိုပ်ဝန်ဇၞော် ပတိုန်ထ္ၜးကၠုင် ပ္ဍဲကၠတ်ထဝ် ပ္ဍဲဂိတုဇူလာဲ သတ္တာဟလဒေါဝ်ဂှ် ကလိဂွံထံက်ဂလာန်ဂှ်ရ ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂုက် ၂၇ ဂှ် သ္ပဒတန် ပတိတ်ကၠုင်လလောင်တြးရ။ သၞောဝ် ၆ တင်ဂှ် - ၁။ ညးမလုပ် ဍုင်သေံ နကဵုဟွံလုပ်သၞောဝ်ကီု သီုညးမတန်တဴဒၟံင် ဟွံလုပ်သၞောဝ်ကီု။ ၂။ ညးကၠောန်ဒၟံင် ကမၠောန်ဟွံလုပ်သၞောဝ်ကီု။ ၃။ ညးကၠောန်ဒၟံင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဟွံလုပ်သၞောဝ်တအ်ကီု။ ၄။ ညးမကၠောန်ပတိတ် လိက်ပတောံအလဵုအသဳ ကေုာံ ညးမရပ်စပ်လဝ် လိက်ပတောအ်ကီု။ ၅။ ညးမကလိလောန်လဝ်ဒုဟ် ဒးဒုင်ထံင် ၅ သၞာံ လ္ပာ်လတူတအ်ကီု။ ၆။ ညးမကၠောန် ဗ္တောန်၊ ဖန်ဇန်၊ ဆဝ်ဗ္ၚုဟ်၊ ပံင်ကောံ၊ ရီုဗင်လဝ် လတူညးမကလိလောန်လဝ်ဒုဟ် တင်ဗွဲလတူ ၅ တင်တအ်ကီု။ ပါလုပ်တုဲ ဒၟါနူသၞောဝ်ဏအ် သၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ကောန်ဍုင်မန်ဗၟာ ဟွံလုပ်ဗဗွဲသၞောဝ်တအ် ဒှ်ဒဒိုက် ဒးဒုင်ရပ်စပ် ဗက်ဗ္ဒဴပတိတ်နူဍုင်မာန်ဒၟံင်ရောင်ဂှ် ညးမချဳဓရာင် ရေင်တၠုင်ဒၟံင် ပရေင်သၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ကောန်ဍုင်မန်ဗၟာတအ် ဟီုဂးထံက်ထ္ၜးရ။ အတိုင်သၞောဝ်တၟိဂှ်မ္ဂး ညးမကလိလောန်ဒုဟ် ဒးဒုင်ဖျေံပၟိင် ဗက်ဗ္ဒဴပတိတ်နူဍုင် ပၟိင်တိတ်တုဲ အပ္ဍဲ ၁၅ တ္ၚဲ အခေါင်မံင်တန်တဴ ပ္ဍဲဍုင်သေံနွံတုဲ ညးဒးဒုင်ဒုဟ် ဟွံပေင်တြပ်ကဵုစိုတ်မ္ဂး ကလေင်ပတိုန်ဂလာန် သွက်သ္ဂောံကလေင်စၟဳစၟတ် မွဲအဆံင်ပၠန် ကုသကိုပ်ဝန်ဇၞော်နွံတုဲ နကဵုအလဵုဇကု သကိုပ်ဝန်ဇၞော်ဟေင် ကလေင်ရုပ်သီကၠေံ ဒုဟ်ဒဏ်တအ်ဂှ်မာန်ရောင်ဂှ် ပ္ဍဲသၞောဝ်ဂှ် ချူဓမံက်လဝ်ရ။ ပရေင်ဒှ်ဓဝိင် စပ်ကဵုဗက်ဗ္ဒဴပတိတ်နူဍုင် ဟိုတ်ဒၟါနူအလဵုအသဳသေံ ပတိတ်သၞောဝ်လၟုဟ်ဝွံတုဲ သၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ကောန်ဍုင်မန်ဗၟာ ကၠောန်ဒၟံင်ကမၠောန် ပ္ဍဲဍုင်သေံကီု နွံဒၟံင်အကြာပယျဵုသေံ ကဵု ဗၟာ ပါဲဒဴဒၟံင်ဘဲပၞာန် နဒဒှ်ကောန်တၠဒဒိုက်တအ်ကီု ဒှ်ဓဝိင်သၠုင်တိုန်ရ။ အတိုင်တင်ဂၞင် ဂကောံမှာဇန် ကေုာံ ဂကောံဆုဲပြံင်ဂၠးကဝ် (IOM) တအ်မ္ဂး သၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ကောန်ဍုင်ဗၟာ နွံဒၟံင်ပ္ဍဲဍုင်သေံ ၄၀ ကိုဋ်ပြင်တုဲ အပ္ဍဲလၟိဟ်ဂှ် ပါလုပ်ဒၟံင် သီုသၟာကမၠောန် ဟၟဲကဵုအထံက်အထာ (ဟွံလုပ်သၞောဝ်) တအ်ရ။ အတိုင်တင်ဂၞင် IOM မ္ဂး ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၂၀၂၅ ဂိတုဂျာန်ဏဝါရဳ ၁ ဂှ် သၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ကောန်ဍုင်ဗၟာ လုပ်သၞောဝ် နွံဒၟံင် ၂၂ ကိုဋ် ၇ ဠက်ပြင်နွံတုဲ ဟွံလုပ်သၞောဝ်ဂှ် နွံဒၟံင်အကြာ ၁၇ ကိုဋ်ပြင်ရောင် နူ IOM ခယျကေတ်လဝ်ရ။ ကြဴနူဒပ်ပၞာန်သီကၠေံအဝဵု သၞာံ ၂၀၂၁ တုဲဂှ် ဟိုတ်နူကဵုပရေင်ကြေပ်ဂြတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ဒဒိုက်သၞာနာနာကီု ပရေင်ပဋိပက္ခရပ်လွဟ်ကီုတုဲ ညးဍုင်ကွာန် ကောန်ဍုင်ဗၟာတအ် ဆုဲပြံင်လုပ် လ္ပာ်ဍုင်သေံဂၠိုင်ကၠုင်ရ။ အတိုင်တင်ဂၞင် IOM မ္ဂး ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၂၀၂၃ ပ္ဍဲပွိုင်မွဲသၞာံဓဝ်ဂှ် ကောန်ဍုင်ဗၟာ ပြံင်လုပ်အာ လ္ပာ်ဍုင်သေံ လၟိဟ်မၞိဟ်အကြာ ၁၃ ကိုဋ်နွံရ။ ကြဴဏအ် ညးမပြံင်လုပ်သေံ ဟၟဲကဵုလိက်အထံက်အထာလုပ်သၞာဝ်တအ်ဂှ် အလဵုအသဳသေံတအ် ကၠောန်ပတိတ်လဝ်ကဵုတၞးလိက်အခေါင်ကၠောန်ကမၠောန် ကေုာံ တၞးလိက်အရံင်သာ်ပ္ကဴ သွက်သ္ဂောံဂွံကၠောန်ကမၠောန်ရ။ ညးမကလိဂွံလဝ် တၞးလိက်တအ်ဂှ် နွံကဵုတၠကမၠောန် ထံက်လဝ်ဂလာန်နူတမ်တေံမ္ဂး ၜိုန်ဟွံဒးဒှ်ဓဝိင်ကီုလေဝ် ညးမပြံင်အာတၠကမၠောန်တၟိ လိက်ထံက်ဂလာန် နူတၠကမၠောန်နူတမ်ဟွံသေင်တအ်ဂှ် ထေက်ကဵုသ္ဒးဒှ်ဓဝိင်ရောင်ဂှ် နူညးမကဵုဒၟံင်အရီုအဗင် ကုသၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ပ္ဍဲဍုင်မာဲဆံက်မွဲတၠဟီုရ။ “ဂွံလဝ်တၞးလိက် အရံင်သာ်ပ္ကဴသၟးဂှ် ဟွံတုဲပုဟ်။ ယၟုတၠကမၠောန် ဇကုမကၠောန်ဒၟံင်လၟုဟ်ဂှ် သ္ဒးကိတ်ညဳကီုဏောင်။ လၟုဟ်ဂှ် တၞးလိက်ပြံင်တၠကမၠောန်လေဝ် ဍေံဟွံပတိတ်ကဵုနွံဒၟံင် သွက်မၞိဟ်တအ်ဏအ်ဂှ် စပ်ကဵုသၞောဝ်တိတ်တၟိဏအ် ဒှ်ကၠုင်ပြသၞာမာန်ဒၟံင်ဏောင်” သာ်ဝွံ ညးတေံ ထံက်ထ္ၜးရ။ သ္အာင်နူဂှ် ဒၟါနူပေါဲပၞာန်တုဲ ဂြိပ်ပါဲလုပ် လ္ပာ်ဍုင်သေံ ကောန်တၠဒဒိုက်တအ်ဂှ် ဒးဒုင်ပလံင်ဖျဴဏာမာန်ရ။ လတူအကာဲအရာဏအ် ထေက်ကဵုသ္ဒးဒှ်ဓဝိင်ကွေံကွေံရ။ မွဲဒမြိပ် အကြာပယျဵုသေံ ကဵု ဗၟာဂှ် ဗဒိုပ်ညးဒးဒဒိုက်နွံဒၟံင် ၉ ဗဒိုပ်တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ်နွံဒၟံင် ၁ ကိုဋ်ကဵု ၁ ဠက်ပြင်ရ။ အပ္ဍဲဂှ် အလဵုအသဳသေံတအ် ပတိတ်ကဵုလဝ် တၞးလိက် ဂၞန် ၁၃ မ ဗၞတ် ၇ ဠက်တုဲ သှ်ေဒၟံင် ၄ ဠက်ဂှ် မုအထံက်အထာဟၟဲရ။ တၞးလိက် ဂၞန် ၁၃ မဂှ် အလဵုအသဳသေံတအ် ပတိတ်ကဵုလဝ် သွက်သ္ဂောံတိတ်ကၠောန်ကမၠောန်မ္ၚးဗဒိုပ်ရ။ သၞောဝ်ဥပဒေတၟိဏအ် သွက်သၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ကောန်ဍုင်ဗၟာ မလုပ်ကၠောန်စဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်သေံတအ်ကီု သီုသၟာဒဒိုက် မၞုံဒၟံင်အကြာပယျဵုသေံ ကဵု ဗၟာတအ်ကီု ဂွိင်ဖေက် ဇီုဓဗတ်ဒးဂှ် ထေက်ကဵုသ္ဒးဒှ်ဓဝိင်ရ။ သ္အာင်နူဂှ် ပ္ဍဲကဵုတင် ၆ လက္ကရဴအိုတ်ဂှ် “ညးမကၠောန် ဗ္တောန်၊ ဖန်ဇန်၊ ဆဝ်ဗ္ၚုဟ်၊ ပံင်ကောံ၊ ရီုဗင်လဝ် လတူညးမကလိလောန်လဝ်ဒုဟ် တင်ဗွဲလတူ ၅ တင်တအ်ကီု။” ဟီုဂှ် ဂကောံမှာဇန် ကေုာံ ဂကောံ IOM တအ် ကဵုဒၟံင်အရီုအဗင် ကုညးဒှ်ဒဒိုက် ပါဲဒဴဘဲပၞာန်တအ် ထေက်ကဵုသ္ဒးဒှ်ဓဝိင်ပၠန်ရ။ သရုပ်ကၠေံမ္ဂး သၞောဝ်တၟိဏအ် ယဝ်အလဵုအသဳသေံတအ် ရပ်စပ်ဗိုန်န်ဗတ်တ်မ္ဂး သွက်ရဲသၟာကမၠောန်ဆုဲပြံင် ဂကူမန်ဗၟာ မကၠောန်ဒၟံင်ကမၠောန်ဟွံလုပ်သၞောဝ်တအ်ဂှ် နွံကဵုအန္တရာဲတုဲ တဲဍိုန်အိုတ် ဂွံဆက်မံင်တန်တဴအာဂွံဂှ် ဒးကဵုလာဘ်ဗ္ဇဴကုဗၠာဲသၟိင်တအ် ဟွံသာလးလးရောင်။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]]) ၂၁:၁၅၊ ၁၉ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == ဗွဲကြဴနူပရေင်ပြုပြေင်ပၞာန်ဗလးၜဳတုဲဂှ် ဂကောံက္ၜင်ဖ္ဍိုက်က္ၜင်ကျာပၞာန်အမေရိကာန် USS Abraham Lincoln လုပ်ဒေံါပ္ဍဲသေံ == ဗွဲကြဴနူပရေင်ပြုပြေင်ပၞာန်ဗလးၜဳတုဲဂှ် ဂကောံက္ၜင်ဖ္ဍိုက်က္ၜင်ကျာပၞာန်အမေရိကာန် USS Abraham Lincoln လုပ်ဒေံါပ္ဍဲသေံ ဌာန်ပရိုင်ဗၠးၜးမန်၊ ဂိတုခ္ဍဲသဳ (၅) စွေက်၊ (၁၃၈၈) သၞာံ။ ဂကောံက္ၜင် ဖ္ဍိုက်က္ၜင်ကျာပၞာန်အမေရိကာန် USS Abraham Lincoln တံဝွံ ဗွဲကြဴနူယိုက်ဂၠေင်တာလျိုင် ပ္ဍဲဒေသ္ကုတ်လဒေါဝ်ဗၟံက် ပွိုင်ကြပ် (၇) ဂိတုတုဲ သွက်ဂွံဇူဒီုပြေလၟောင် ကေုာံ သ္ဂောံဗပေင်ဇွောံမဂှ် ပ္ဍဲဂိတုသေပ်တေမ်ဗာ (၂) ၊ တ္ၚဲဏံ လုပ်ဒေံါဇူကၠုင်လဝ် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်သေံရောင် ပ္ဍဲပရိုင်သေံဂမၠိုင် ဓမံက်ထ္ၜးလဝ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။ ဝတ်တာလျိုင် စပ္တံလဝ် ပ္ဍဲသၞာံ (၂၀၂၅) ၊ ဂိတုနဝ်ဝေမ်ဗာတေံ တုဲဒှ်ဂှ်မ္ဂး နကဵုအလန်ကၠာအိုတ် လုပ်ဇူဒီုကၠုင် ပ္ဍဲသၞေဟ်ပါတ္ထယာကၟိန်ဍုင်သေံ မွဲချိုန်ခဏတုဲ ကောန်သ္ဂံင်အမေရိကာန် (၅၀၀၀) ပြင် ပါလုပ်မံင်ရောင် ဂွံတီကေတ်ရ။ သ္ကိုပ်ဒပ် Carrier Strike Group 3 - Rear Adm. Robert E. Loughran ဂှ် လၟေင်တရဴဏံဝွံ သၟာင်နူကဵုအခေါင်ဇူဒီုပြေလၟောင် ကောန်သ္ဂံင် “မရိန်” ကေုာံ သ္ဂံင်ဒပ်ဍာ်တံတုဲ ပရေင်ဆက်ဆောံမဟာမိတ် အမေရိကာန်ကဵု ကၟိန်ဍုင်သေံတံလေဝ် သကဵုခိုင်ဗိုန်ကၠုင်ရောင် ဂးရ။ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် USS Abraham Lincoln - Dan Keeler ဝွံ အပ္ဍဲကာလ ညးယိုက်ဂၠေင်မံင်တာလျိုင်ဏံဂှ် ဒှ်သၞေဟ်ကၠုင်စိုပ် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်သေံဏံ အလန်ကၠာအိုတ်တုဲ ဓဝ်ကၠိုဟ်ခၠင်အကြာၜါဍုင် သကဵုတောတက်အာရောင် ဟီုဂးလဝ်ရ။ ကၟိန်ဍုင်သေံဝွံ စပ္တံနူချုက်လိက် ပရေင်ကူသာန်ဗၞိက်ကဵု ပရေင်ဆာန်ကၟိန် ပ္ဍဲသၞာံ (၁၈၃၃) တေံဂှ်ရ ဒှ်လဝ်မဟာမိတ်လုပ်ဝင် အမေရိကာန်တုဲ ပ္ဍဲသ္ကုတ်ဒေသမသ္ၚောဲကဵုသြင်ၜဳ အာယှဒိုဟ်အဂၞဲဂှ် ဒှ်ကၟိန်ဍုင်မဟာမိတ်လုပ်ဝင် အမေရိကာန်မွဲဍုင်ဓဝ်ဟေင်ရ။ ကၟိန်ဍုင်ၜါဏံဝွံ ဇၟာပ်သၞာံ ပံင်တောဲပကတ်ပကေတ်ဒၟံင် ပရေင်ပၞာန် Cobra Gold နွံရ။ ပ္ဍဲကဵုအခိင်လၟုဟ်ဏံလေဝ် ဂကောံက္ၜင်တံဝွံ အပ္ဍဲဧရိယာ ဂကောံဒပ်ဍာ် စၟတ် (၇) အမေရိကာန် အုပ်ဓလီုလဝ် ဒေသအေန်ဒိုဝ် - ပသိဖိတ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဆက်ကၠောန်သ္ပဒၟံင် ပရေင်ပြုပြေင်ပၞာန်လၟေင်ဍာံနွံရ။ ဂကောံက္ၜင်ဏံဝွံ ဟိုတ်နူလုပ်ဒေံါဇူလဝ် ပ္ဍဲဇိုင်ၜဳပါတ္ထယာ မဒယှ်တှ်ဒၟံင်ကဵု ပေဲါသဘင်အခိင်ဗ္တံ ကေုာံ ကမၠောန်အာတရဴမိပ်လဟိင်လိင်ဂှ်ရ သၞာဲဒဴပၞာန်တြုံ/ဗြဴ မပါကၠုင်ကရောံက္ၜင်ဖ္ဍိုက်က္ၜင်ကျာတံ ညံင်ဟွံဂွံအာစိုပ်ဒၞာဲလ္ၚဵုတံဂှ်လေဝ် ညးတာလျိုင်သေံတံ ကၟာတ်ဒၞာလဝ်နွံရောင် ဂွံတီကေတ်ရ။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]]) ၂၁:၁၇၊ ၁၉ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == ဟိုတ်နူဖ္ဍိုက်ကပေါတ်ဇြိုင်ဂၠိုင်အာ ကေုာံ သာသ္ပအ်တုဲ ညးအာတရဴဍိုက်ဂၠုင်စက်တံ ဒးဆဵုဂဗဘဲအန္တရာဲ == ဟိုတ်နူဖ္ဍိုက်ကပေါတ်ဇြိုင်ဂၠိုင်အာ ကေုာံ သာသ္ပအ်တုဲ ညးအာတရဴဍိုက်ဂၠုင်စက်တံ ဒးဆဵုဂဗဘဲအန္တရာဲ ဌာန်ပရိုင်ဗၠးၜးမန်၊ ဂိတုခ္ဍဲသဳ (၄) စွေက်၊ (၁၃၈၈) သၞာံ။ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင် တွဵုရးဍုင်မန် ကေုာံ ကရေင်လ္ၚဵု ကတဵုဒှ်မံင် ပရေင်ဍာ်ဇၞော်ဍာ်ကလိုပ်ဂှ်ဝွံ ဒးစကာအာကၠုင်ဒၟံင် နကဵုဂၠုင်စက်တုဲ ဟိုတ်နူဖ္ဍိုက်ကပေါတ်ဇြိုင်ဂၠိုင်အာကဵု သာသ္ပအ်ဂှ်ရ ညးအာတရဴ ဍိုက်ဂၠုင်စက်တံ ဒးဆဵုဂဗဒၟံင် ဘဲအန္တရာဲနွံရောင် ဂွံတီကေတ်ရ။ ပွမအာကၠုင်ဆက်စၠောံ မွဲကွာန်ကဵုမွဲကွာန်ကီု၊ အာဒုင်ပလံင်ကွးဘာဇၟာပ်တ္ၚဲ ကေုာံ ဖ္ဍိုက်ကပေါတ်ဗၞိက်ကီုဂှ် စနူလဒေါဝ်ဂိတုအဝ်ဂေတ်တုဲကၠုင်ဏံတုဲ ဒးစကာဂၠုင်စက် ဂၠိုင်ကၠုင်ရ။ ပ္ဍဲဒေသဍာ်ဇၞော်ဍာ်ကလိုပ်မံင်ဂှ်ဝွံ သၟာင်နူဂၠုင်စက်ဟွံရုံဂပ်တုဲ ဟိုတ်နူဍာ်ဇွောတ်ထတ်ကာတ်ဂၠိုင်ကၠုင်ကီု၊ ဟွံဂွံဆဵုကေတ် အရာဒၞာတာသၟဝ်ဍာ်ကီု၊ ပ္ဍဲဂၠုင်စက်ဂှ် ဖ္ဍိုက်ညးအာတရဴ ကေုာံ ဖ္ဍိုက်ကပေါတ်ဗၞိက်လျိုင်ဇြိုင်ဂၠိုင်ကီု၊ သၟာဒဳဂၠုင်တံ သာသ္ပအ်ကီုဂှ်ရ ဂၠုင်စက်ဗ္ကပ်ဒၟံင် မွဲနှေံမွဲနှေံရ။ အကြာကွာန်လိုင်ကၞုဲ - ဒဵုထောင် ဍာ်ဇၞော်ဍာ်ကလိုပ်ဒၟံင် မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ်ဂၠံင်မုဟ်ဍုင် - ကျာ်ပိ ညးအာတရဴလၟိဟ်ကဵုကၠံ တတ်ကၠောံအာကၠုင်ဒၟံင် ဇၟာပ်တ္ၚဲဂှ်ဝွံ အပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ်တုဲကၠုင်ဏံ ဂၠုင်စက်ဗ္ကပ်အာ ဟွံအောန်နူ (၃) ဝါနွံရောင် ဂွံတီကေတ် နူညးဒေသတံရ။ “ဂၠုင်ဂှ်လေဝ် အောန်၊ ညးအာတရဴ လ္ပာ်ကျာ်ပိဂှ်လေဝ် ဂၠိုင်မံင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သၞောတ်ဗ္ၜတ် (ပမာဏ) ဂွံဖ္ဍိုက်မၞိဟ်ကဵု ကပေါတ်ဂှ် စၟတ်ကေတ်ဝါတ်ရ။ ဒှ်သာ်ဂှ်ရ ဂၠုင်မွဲဖ္ဍိုက် ဍိုက်မၞိဟ်မူစိတၠရောဟီုဂှ် စၟတ်လဝ်ဟွံမွဲပုဟ်။ ကပေါတ်ဂှ်လေဝ် ၜိုတ်ဖ္ဍိုက်ဂွံ ဖ္ဍိုက်မံင်ရ” သာ်ဝွံ ညးတြုံ နူဒေသကွာန်လိုင်ကၞုဲမွဲတၠ ဟီုရ။ သၟာင်နူဂှ်ပၠန် ဟိုတ်နူဒဳဟွံမွဲကဵုသၞောတ်သၞောဝ် ကေုာံ သုင်အရက်သုရာဂှ်လေဝ် ဂၠုင်ဗၠိုက်မံင်နွံရဂှ်လေဝ် ဂွံတီကေတ်ရ။ ဟိုတ်နူဍာ်သၠုင်တိုန်ကၠုင်တုဲ အာကၠုင်ကဵုကွဳစက် ဟွံဂွံဏီဂှ်ရ ဒးဆက်စကာဂၠုင်ဂမၠိုင်တုဲ ဟွံဂွံစၟတ်လဝ်မွဲသာ် ပွမဖ္ဍိုက်မံင် ညးအာတရဴကဵု ကပေါတ်ဗၞိက်ဂမၠိုင်ကီု၊ ပွမသုင်အရက်သုရာ အပ္ဍဲအခိင်ကမၠောန်ကီုဂှ် ဒးစွံသတိရောင် ညးဒေသဂမၠိုင်တံ ဟီုဂးဖ္တိုက်ဖၟောဝ်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် စၟတ်တ္ၚဲ (၂၄) တုဲကၠုင်ဏံဝွံ ဂၠုင်စက်ဖ္ဍိုက်လဝ် မၞိဟ် (၈) တၠ၊ ကွဳလိုန်ဓာတ် (၂) ဖ္ဍိုက် ကေုာံ ကပေါတ်ဗၞိက်ဂမၠိုင်ဂှ် ဗၠိုက်အာဍာ် ပ္ဍဲကွာန်ကအ်ခိုဟ် - (နွားခြံကုန်း) ၊ ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်တုဲ အ္စာၝောံဗ္တောန်လိက်မွဲတၠ ဒးချိုတ်အာကီုရ။ ညးဒေသကအ်ကြိက်မွဲတၠဂှ် “အခိင်ဍာ်ဇွောဝ်ထတ်မံင်ဏံဂှ် ညးၜိင်ဍာ်ဟွံလေပ်တံ ဂၠုင်ဗၠိုက်ဏောင်တှ်ေ အကာဲအရာချိုတ်ဂှ် ဂၠိုင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သၟာဂၠုင်တံလေဝ် မၞိဟ်တဏံ ညံင်ဟွံဂွံဒှ်ဘဲအန္တရာဲလမျီုဂှ် ဒးသ္ပဂရုထေက်” သာ်ဝွံ ညးဟီုရ။ ဟိုတ်နူဗြဲဇၞော်ဂူကဵု ဍာ်ဒဵုဂမၠိုင်ဂှ်ရ ၜဳကြုင် မဇွောဝ်တတ်ကၠောံဒၟံင် အပ္ဍဲတွဵုရးကရေင်ဝွံ စၟတ်ဍာ်လောန်ၜက်နူဒးဒှ်ဓဝိင်ဂှ်တုဲ အပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်၊ ကြုင်ဒဵု၊ “လှိုင်းဘွဲ့” ကဵု ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပရေင်ဍာ်ဇၞော်ဍာ်ကလိုပ်ဖိုဟ်ရ။ အပ္ဍဲအခိင်ကာလ ဍာ်ဇၞော်ဍာ်ကလိုပ်မံင်ဏံဝွံ နကဵုညးဒဳဂၠုင်စက်ဂမၠိုင်တံ ကၠာဟွံဂွံတိတ်တရဴမ္ဂး ဒးဒစးဒုင်စၟဳစၟတ် ဂၠုင်စက်၊ စက်အေန်ဂျေန်၊ တိုင်ကဳကၠေင်၊ ဗုင်ဂၠုင်ကဵု ဍာ်လုပ်စိုပ် ပ္ဍဲဂၠုင်စက် နွံ / ဟွံမွဲဂှ်တုဲ နကဵုညးဍုင်ကွာန်အာတရဴဂမၠိုင်တံလေဝ် အကာဲအရာဗြဲဂူထတ်သ္ကာတ်မံင်မ္ဂး ဒးပဆုဲထောံ လၟေင်တရဴထေက်ရဂှ်လေဝ် ညးစိုန်သကီု အကာဲအရာဍာ်တိုန်စှ်ေတံ ဟီုဂးဖ္တိုက်ဖၟောဝ်လဝ်နွံရ။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]]) ၂၁:၁၉၊ ၁၉ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == ဒပ်ပံၚ်ကောံခိုၚ်ဗိုန်မွဲ သ္ဂောံမံက်ဂှ် ဂိုတ်ဂ္စာန်ဒၟံၚ်လၟိုန်ရောၚ် NMSP-AD / RMA ဟီုကဵုသမ္တီ ပ္ဍဲတ္ၚဲပၠန်ဂတးမန် == ဒပ်ပံၚ်ကောံခိုၚ်ဗိုန်မွဲ သ္ဂောံမံက်ဂှ် ဂိုတ်ဂ္စာန်ဒၟံၚ်လၟိုန်ရောၚ် NMSP-AD / RMA ဟီုကဵုသမ္တီ ပ္ဍဲတ္ၚဲပၠန်ဂတးမန် ဌာန်ပရိုၚ်ဗၠးၜးမန်၊ ဂိတုခ္ဍဲသဳပေၚ်၊ (၁၃၈၈) သၞာံ။ နကဵုဇြဟတ်ညးဍုၚ်ကွာန်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တံ ဗ္တိုက်သရိုဟ်သၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန်မာန်ဂှ်ရ ဒပ်ပံၚ်ကောံခိုၚ်ဗိုန်မွဲ သ္ဂောံမံက်ကၠုၚ်ဂှ် ဂိုန်ဂ္စာန်ဒၟံၚ်လၟိုန်ရောၚ် ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ (ဗ္တိုက်သရိုဟ်တၠအဝဵုပၞာန်) / ဒပ်မန်ရာမည ဟီုကဵုသမ္တီ လလောၚ်ပ္တိတ်ဏာ ပ္ဍဲတ္ၚဲပၠန်ဂတးမန် မရနုက်ကဵု (၇၉) ဝါဏံရ။ ပၠန်ဂတးရပ်လွဟ်ဝွံ က္လေၚ်ကလိဂွံ အခေါၚ်အရာကောန်ဂကူမန်ရောၚ် ပတှေ်ကေတ်ဂှ်ရ နူဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ (ဗ္တိုက်သရိုဟ်တၠအဝဵုပၞာန်) NMSP-AD / RMA ပံၚ်တောဲလုပ်အာပေဲါဗ္တိုက် မွဲကရောံကုဒပ်ပၠန်ဂတးမန်ဂမၠိုၚ်၊ ဂကောံဇြဟတ်ပၠန်ဂတးတမ်က္ညၚ်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ ဂကောံဇြဟတ်ပၠန်ဂတးကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဂမၠိုၚ်တံရောၚ်။ ဒပ်ပံၚ်ကောံခိုၚ်ဗိုန်မွဲ သ္ဂောံမံက်ကၠုၚ်ဂှ် ဂိုတ်ဂ္စာန်ဒၟံၚ်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူဂုန်ဖဵုပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဝၚ်အတိက် ဂကောံမွဲမွဲကဵု ဂကောံဇဳ ဟွံတုပ်သၟဟ်ဂှ်ရ ဒးကေတ်အခိၚ် ပရေၚ်သဳကၠဳ ပ္ညဳပ္ညပ်ရောၚ် ချူဓမံက်လဝ် ပ္ဍဲလိက်လလောၚ်ရ။ အခိၚ်လၟုဟ်ဏံလေဝ် မွဲကရောံကဵု ဒပ်ပံၚ်ကောံမဟာမိတ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် နူဒပ်မန်ရာမည ရေၚ်တၠုၚ်ဓမံက်ဒၟံၚ်ရုပ်ရဴ အစဳဇန်ချူဓဇက် ချာတာပၠန်ဂတးဍုၚ်မန်ရောၚ် ဂွံတီကေတ်ရ။ အပ္ဍဲကဵုချာတာဂှ်ဝွံ အရာမနွံပၟိက် သွက်ဂွံဒက်ပ္တန် ဗီုပြၚ်ကၟိန်ဍုၚ်ဖေဝ်ဒရေဝ် မဒုၚ်သဇိုၚ် အလုံတွဵုရးဍုၚ်မန်မွဲ ပါလုပ်မာန်ရဂှ်လေဝ် နူဗွိုၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မန်တံ ဟီုဂးသ္ၚဳဂၠိပ်ဒၟံၚ်နွံရ။ နကဵုဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ (ဗ္တိုက်သရိုဟ်တၠအဝဵုပၞာန်) / ဒပ်မန်ရာမညဝွံ လညာတ်ဟွံတုပ်သၟဟ် အကြာကောန်ဂကူမွဲစွံတံဂှ် ပဲါထောံလဝ်တုဲ နကဵုဓဝ်ကၠိုဟ်စိုတ်နွံနွံ ဆက်လုပ်အာပေဲါဗ္တိုက် ဗွဲမညဳသၟဟ်ကောံကလောံ သဝ်အလာံကောန်ဂကူမန်ရောၚ်ဂှ်လေဝ် ဟီုဂးလလောၚ်ပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲတ္ၚဲပၠန်ဂတးမန် မရနုက်ကဵု (၇၉) ဝါ၊ ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် စၟတ်တ္ၚဲ (၂၈) ၊ တ္ၚဲဏံရ။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]]) ၂၁:၂၁၊ ၁၉ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == တၚ်နွံပၟိက်နွံလေဝ် ပြေပြံၚ်ဒၟံၚ် == တၚ်နွံပၟိက်နွံလေဝ် ပြေပြံၚ်ဒၟံၚ် 🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺 🌺ဇၟာပ်တ္ၚဲတၟးကၠုၚ် ဂၠံစိုတ်ပိုယ် သွက်ဂွံၜိုဟ်သြိုဟ်မာန်ဝွံ စိုတ်ဓါတ်ဒုၚ်တဲ တၚ်ဍိုန်လျဇကု မနေတ်သရတအ်ဂှ် သ္ဒးလွဳလဝ်ဟေၚ်ရောၚ်။ 🌺ပ္ဍဲဘဝဇကု အရာဍိုက်ပေၚ်ဂှ် ဂၠိုက်ဂၠာဲဒၟံၚ်မ္ဂး ဇကုရ စိုတ်သ္ဒးဍောၚ်တုဲ ဆေၚ်စပ်ကဵုမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်မ္ဂးလေဝ် ဗက်ကျောဝ်ဒၟံၚ် တၚ်မနေတ်သရတအ်မ္ဂး ဇကုဟေၚ်ရ သ္ဒးဍောၚ်စိုတ်ပၠန်ရောၚ်။ 🌺 မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ပ္ဍဲလောကဏံ ပွမဍိုက်ပေၚ်ဟီုဂှ် ဟွံမွဲတဴရ။ အရာဟွံတုပ်ရေၚ်သ္ကအ်တအ်၊ တၚ်ဆောတ်ယောအ်တအ်ဂှ် ဒုၚ်တဲမာန်မှ ဘဝဟီုဂှ် မံၚ်စံၚ်ပြေပြံၚ်ၜိုဟ်သြိုဟ်မာန်ရောၚ်။ 🌺ဒှ်သာ်ဂှ်ရ လ္တူအလဵုဇကုကီုဒှ်၊ လ္တူညးသ္အာၚ်ကီုဒှ်၊ တၚ်နွံပၟိက်နွံတဴလေဝ် ပြေပြံၚ်ဒၟံၚ်ရဏောၚ် နကဵုစိုတ်ဏံ သ္ဒးစွံထေက်ရ။ 🌺လၟုဟ် ပိုယ်တအ်တန်တဴဒၟံၚ်ဂှ် ဍုၚ်မၞိဟ်ဏောၚ်၊ ဍုၚ်ဇၞော်နိဗ္ဗာန်ဟွံသေၚ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ တၚ်ဆောတ်ယောအ်တအ် နွံဒၟံၚ်လၟိုန်ရ။ ၜိုန်ရုပ်သာ်ကျေဝ်ကီုလေဝ် ဇကုဇကောဝ်ဟွံကျေဝ်၊ ၜိုန်သိုက်လောဲကီုလေဝ် ပရေၚ်ထတ်ယုက်ဟွံခိုဟ်၊ ၜိုန်ဂၠာဲဒၟံၚ် မေတ္တာၜိုဟ်ဂံက်တအ်ကီုလေဝ် ကလိဂွံဂှ် မေတ္တာပတောံတအ် မပ္တံသာ်ဏံ အရာနွံပၟိက်တအ် နွံတဴဖအိုတ်ရ။ 🌺လ္တူအရာတအ်ဏံတအ် လ္ပစွံစိုတ်ဇြိုၚ်ဇြိုၚ်တုဲ ညံၚ်ဂွံပြေစိုတ်လေပ် သ္ဒးမံၚ်အာရောၚ်။ ဇကုသၠးကၠုၚ်ဂဝ်ဂၞဴဂှ် သွက်ဍာံစၟတ်ဏောၚ်၊ သွက်ဂွံဍိုက်ပေၚ် ဟွံသေၚ်ရ။ 🌺ဇၟာပ်ဇၟာပ်အရာ ညးမိက်ဂွံဒှ် Perfect ဍိုက်ပေၚ်ဒၟံၚ်လၟိုန်တအ်ဝွံ တၚ်နွံပၟိက် ကေုာံ တၚ်ဍိုန်တအ် ဒုၚ်တဲဟွံမာန်အိုတ်ရ။ ၜိုတ်ထေၚ်ခယျလဝ် ဟွံဒှ်ကၠုၚ် သတ်ပ္ကဴဟွံမံက်ကၠုၚ်မ္ဂး စိုတ်ဓါတ်စှ်ေတုဲ လချပ်ဗပေၚ်ချပ်တအ်လေဝ် အောန်လောန်တဴရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲဘဝမ္ဂး ဆဵုဂဗကဵု ပြဿနာတအ်လၟိုန်တုဲ စိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်တဴရ။ 🌺စိုတ်ဓါတ်ဒုၚ်တဲ တၚ်ဆောတ်ယောၚ် တၚ်ဍိုန်လျဟွံမာန်တအ်ဂှ် နဲကဲလွဳၜံၚ် ဝေတ်ဗ္တောန်နူကဵုမိမလေဝ် ဒှ်မာန်ကီုရ။ ရုပ်ဒမျိုၚ်မြဟ်မွဲ မၞုံယၟု “Gone Girl” ဂှ် ယၟုကော်ပ္ဍဲသ္ၚိ Amy ဂှ်မ္ဂး နူကဵုအဝဲဍောတ်ဍောတ်တေံ မိမညးတအ် ချူပ္တိတ်လဝ်လိက် “Amazing Amy” မွဲအုပ် သၟတ်ဗြဴ အေမဳဂှ်မ္ဂး သ္ကေက်သ္ကာ စဳကၠးလောန်၊ ဒးဒုၚ်ဇၞော်ဂေါဝ်ကၠုၚ် အတိုၚ်ချူလဝ် ပ္ဍဲလိက်ဂှ်ရ။ 🌺မိမတၞဟ်တအ်လေဝ် သ္ပအစာံကဵု အေမဳတုဲ ဝေတ်ဗ္တောန်တဴ ကောန်ဝုတ်ဇကုအိုတ်ရ။ ဘဝအေမဳဂှ် ဒးဒုၚ်သ္ပအစာံကဵု ညးဂမၠိုၚ်တုဲ ဇၞော်ဂေါဝ်ကၠုၚ်ရ။ အေမဳဂှ် ၜိုန်သ္ကေက်သ္ကာကီုလေဝ် ပ္ဍဲပရေၚ်အိန်ထံၚ် ဟွံသာယျာကၠုၚ်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် အလုံမွဲဘဝညးတေံ ကေၚ်မံၚ်ကၠုၚ်လဝ်ကဵု ဘဝဍိုက်ပေၚ် Perfect တုဲ ပ္ဍဲဘဝအိန်ထံၚ်ညး ဒှ်ကၠုၚ်အခက်အခုဲသာ်ဏံဂှ် ဒုၚ်တဲဟွံမာန်တုဲ အရာကၠောန်ဟွံထေက်တအ်ဂှ် ကၠောန်ကၠုၚ်၊ ပလီုဒးဇကုဇကုရ။ စိုတ်ဍိုက်ပေၚ်ညးဂှ် ပ္တဝ်ဏာက္ဍိုပ်ကဵု ဘဝညံၚ်ဂွံလီုလာ်ရ။ ဣဏံဝွံ ဟိုတ်နူနဲကဲဝေတ်ဗ္တောန်နူမိမ ဗၠေတ်ကၠုၚ်တအ်ရ။ ဒးဒုၚ်လွဳဝတ်ကၠုၚ်ကဵု ဘဝဍိုက်ပေၚ်လၟိုန်တုဲ လ္တူအရာနွံပၟိက်တအ် စွံစိုတ်ဟွံလေပ်ကၠုၚ်ရ။ 🌺မွဲပၠန်ဂှ် ဟိုတ်နူဇြဟတ်ဓရိုဟ်ပရေၚ်ပညာလေဝ် ဒှ်လေပ်ကီုရ။ ဒါန်လိက်လ္ပရံၚ်မာန်မှ ဒှ်ကွးဘာ သ္ကေက်သ္ကာဏောၚ်၊ ပ္ဍဲပေါဲသွဟ်လိက် ဗၠေတ်ဟွံမွဲ မွဲသာ် ချူမာန်မှ ဂွံကဆံၚ်သၠုၚ်အိုတ်ဏောၚ်၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဒးဒုၚ်အထေၚ်သောဲကဵုညးဂမၠိုၚ်ဏောၚ်၊ ဒးဒုၚ်ဗျိဒေါန်ကဵုမိမတအ်ဏောၚ် ဟိုတ်နူတအ်ဂှ်တုဲ ကောန်ၚာ်တအ် ညိညဓဝ် ညံၚ်ဟွံဂွံဗၠေတ် ဒးဂစာန်ကၠုၚ်အိုတ်ရ။ ၜိုတ်ဂိုတ်ဂစာန်ကီုလေဝ် ဟွံစိုပ်ကၠုၚ်တရဴမ္ဂး စိုတ်ဓါတ်တေံ စှ်ေကၠုၚ်ပၠန်။ စိုတ်ဓါတ်တအ်ဏံ နူအဝဲဍောတ်သွတ်တေံ ဒှ်ကၠုၚ်ရိုဟ် ဗိုန်ကၟောန်ကၠုၚ်တုဲ ကာလစိုပ်အဝဲမၞိဟ်ဇၞော်ဏံ ဒှ်ဒဒိုက်ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရ။ 🌺မၞိဟ်မိက်ဂွံဒှ် Perfect ဍိုက်ပေၚ်တအ်ဝွံ ကြပ်ဒၟံၚ်ကဵု ကျဟောမ်ဗြမ်ကွေံကွေံရောၚ်။ ညးတအ်ဂှ် ၜိုန်ဂိုတ်ဂစာန် မနေတ်သရတအ် ညံၚ်ဟွံဂွံဒှ်ကီုလေဝ် အတိုၚ်စၟတ်လဝ် ဟွံဒှ်ကၠုၚ်ဗက် ဖေက်မၞိဟ်တအ် အထေၚ်ဍောတ်တုဲ ဗက်ဂၠိုက်ဂၠာဲ ဟိုတ်တအ်အိုတ်ရ။ ဥပမာ- သွဟ်လိက်ဟွံမာန်မ္ဂး ဟိုတ်နူဟိုတ်တေံဏောၚ် ဟိုတ်နူဟိုတ်ဏံဏောၚ် ဗက်ဟီုတဴဟိုတ်တအ်ရ။ ယဝ်သွဟ်လိက်ဂှ်မ္ဂး ဖေက်ဟွံအံၚ်တုဲ ဗက်ဂၠာဲဟိုတ်တုဲ ပါဲလေဝ် ဒှ်မာန်ရ။ 🌺ဟိုတ်နူစိုတ်ဒုၚ်တဲ ကျဟောမ်ဗြမ်တအ် ဟွံမာန်ဂှ်ရ ဟွံဂံၚ်တဝ်စၞေဟ်ကဵု အရာတၞဟ်တၞဟ်တအ်ရ။ စၞးဂှ် ဂၠိုက်ဂၠာဲတဴဟိုတ်ရ။ ပွမကၠောန်သ္ပအရာတအ်ဂှ် စိုပ်ဘဝ ကျဟောမ်ဗြမ်တအ်မာန်ရ။ ယဝ်စွံစိုတ်လေပ် ဒုၚ်တဲဓဝ်ကျဟောမ်ဗြမ်လေပ်မ္ဂး ကလိဂွံပရေၚ်ဆဵုဂဗကီု၊ သတ္တိတအ်လေဝ် ကလိဂွံမာန်ကီုရ။ 🌺စိုတ်ဓါတ်မိက်ဂွံဒှ် Perfect တအ်ဂှ် တၚ်ဗၠေတ်တအ်လေဝ် ဒှ်စလေပ်ရ။ ဆေၚ်စပ်ကဵု Perfect ဏံတုဲ မိက်ဂွံလဴထ္ၜး ပရောဒဒှ် ဒးဂြိုၚ် သ္ကအ်ရဲညးချူလိက်ဏံ မွဲတၠရ။ အခိၚ်ဂှ် ညးတေံ ကလိဂွံ အံၚ်ဇၞးအလန်ကၠာအိုတ်တေံ။ ကယျိုၚ်ကယျဝ် သွက်ဂွံဗွိုက်လတက်တအ် မပ္တံ ဒၞပ်တအ် ကၠာဟွံစိုပ်အခိၚ်ပေါဲဂှ် ပြဟ်ဒုၚ်ရာန်လဝ် ဗၞတ်မွဲ ၁ ဂိတုတေံရ။ စိုပ်ကၠုၚ်အခိၚ် တိုန်စၚ်ဂှ်လေဝ် ပဠေဝ်ပဠေတ် ညံၚ်ဂွံဒှ်ကျေဝ်အိုတ်တုဲ ဟွံပြေတဴစိုတ်လောဲလောဲရဟေ။ 🌺အခိၚ်ပေါဲစဂှ် စိုပ်ယျ--ညးတေံ ပဠေဝ်ဒၟံၚ် ဟွံတုဲဖိုဟ်။ ညးတေံ ဟွံပေၚ်စိုတ်လောဲလောဲတုဲ ဇၟာပ်ညးတေံဆဵုမၞိဟ် “မုအဲ နွံပၟိက်ဒၟံၚ်ကီုဟာ” သၟာန်တဴသာ်ဏံရ။ ကာလစိုပ်ကၠုၚ်လ္တူစၚ်သၠုၚ်ဂှ် ကျိုၚ်ကျဝ်လဝ် ကျေဝ်လောန် ၜိုန်ဒှ်ကီုလေဝ် ဒၞပ်ရာန်လဝ်ဂှ် ဝိုတ်အာတုဲ လိုန်ဒးအာ ဒၞပ်လိုန်ပ္ဍဲသ္ၚိဍာ် နူ Hotel တေံရ။ ညးဂွံတိုန်သတိ ဒဒှ်ရ ဒၞပ်ညး ဗၠေတ်အာယျတုဲ မုက်မတ်လီုဒၟံၚ် လ္တူစၚ်သၠုၚ်ဂှ် ညးချူလိက်ဏံ ညာတ်တုဲ သီုမိက်ဂွံဂြိုၚ် သီုဆာန်ဍူတဴရ။ ဟိုတ်နူ စိုတ်ဓရေက် မိက်ဂွံဒှ် ခိုဟ်အိုတ် လောန်အာတုဲ ဒှ်ကၠုၚ် တၚ်ဗၠေတ်တအ်အိုတ်ရ။ 🌺ပ္ဍဲတန်ဗ္တောန် ညးချူလိက်ဏံလေဝ် သ္ဒးပ္တိုန်ထ္ၜးနွံတုဲ ဖေက်ဟွံချိုတ်ပၠိုတ်တုဲ ပဠေဝ်ပဠေတ်လဝ်အိုတ်အစောန်ရဂှ် ဗၠေတ်တဴလေပ်ဒၟံၚ်ဏီ။ ဖေက်ဗၠေတ်ပါအာတအ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ကဵုစိုတ်ပိုယ် ခ္ဍောပ်ကဝေန်တုဲ အခိၚ်ဟီုပ္တိုန်ထ္ၜးဂှ် ဟွံဗၠးၜးတဴရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ တၚ်ဗၠေတ်တအ် ဒှ်ကၠုၚ် ဗွဲမလောဲသွာရ။ 🌺မၞိဟ်ဖေက် Imperfection (အရာဟွံဍိုက်ပေၚ်) တအ်ဝွံ အလဵုဇကုဍေံတအ် ကဵုတဴဇြဟတ်ဓရိုဟ် ဗွဲမလောန်။ ဟွံဇူပုဟ်၊ ဇူထောံမ္ဂး ဖေက်ဗက်ညးဂမၠိုၚ် ဟွံဂတာပ်၊ အခိၚ် Relax လေဝ် ဟိုတ်နူစိုတ်ဂွိၚ်တအ်တုဲ လချပ်လောန်တုဲ အရာသ္ဒးမိပ်တအ် ဇီုကပိုက်ကၠုၚ်အိုတ်ရ။ ဒှ်သာ်ဂှ်ရ ပိုယ်တအ် သ္ဒးဇူထေက်၊ ဇူထောံ မွဲချိုန်ခဏလေဝ် ပြေပြံၚ်ဒၟံၚ်ရောၚ်ဂှ် ဒုၚ်တဲတုဲ နစိုတ်ၜိုဟ်ၜိုဟ်သြိုဟ်သြိုဟ် သ္ဂောံမံၚ်လေပ်ဂှ် နွံပၟိက်တဴရောၚ်။ 🌺မၞိဟ်မိက်ဂွံဒှ် Perfect လောန်တအ်ဂှ် ဓဝ်ကျဟောမ်ဗြမ်တအ် ဒုၚ်တဲဟွံမာန်တဴရ။ အရာဇကု ပါရမဳဟွံမွဲတအ်လေဝ် မိက်ကလိဂွံ အံၚ်ဇၞး။ မိက်ဂွံစိုပ်ဒၟံၚ် ကဆံၚ်လ္တူအိုတ်တေံလၟိုန်တုဲ အတိုၚ်ဇကုချပ်လဝ် ဟွံက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂး စိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်လေပ်ရ။ ဍာံဍာံဇေတ်ဇေတ်တေံဂှ် စွံတၚ်ရန်တၟံ သၠုၚ်သၠုၚ်တုဲ ဂစာန်ဂှ် ၜိုန်ဒှ်လက်သဏ်ခိုဟ်ကီုလေဝ် ယဝ်ခါရ ဆဵုဂဗကၠုၚ်ကဵု ကျဟောမ်ဗြမ်မ္ဂး ပြေပြံၚ်ဒၟံၚ်ရောၚ်ဂှ် နကဵုစိုတ်ဏံ သ္ဒးပရေစိုတ်ဇကု လေပ်ရောၚ်။ တၚ်ဍိုန်လျ တၚ်နွံပၟိက်တအ် ဒုၚ်တဲဟွံမာန်တအ်ဂှ် ဟိုတ်နူစိုတ် insecurities (စိုတ်ဟွံဂီုကၠီု) တအ်လေဝ် ဒှ်မာန်ရ။ ဒးဒုၚ်ဆဵုဂဗလဝ်ကဵု မၞိဟ်အထေၚ်သောဲဇကုတအ်၊ မၞိဟ်ပျုတ်ဗဒေက်ဇကုတအ်၊ တၚ်ဍိုန်လျဇကုဂှ် ဗက်ဂြိုၚ်စလဝ်တအ် မပ္တံသာ်ဏံတုဲ မိက်ဂွံ ခိုဟ်အိုတ် (Perfect) ဟေၚ်တုဲ တၚ်ဍိုန်လျတအ် ဒုၚ်တဲဟွံမာန် ဒှ်တဴရ။ 🌺မၞိဟ်မိက်ဂွံဒှ် Perfect တအ်ဝွံ လ္တူဇကုညးတအ်သၟးဟွံက လ္တူညးဂမၠိုၚ်လေဝ် စွံတဴစိုတ်တုပ်တုပ်လေပ်ရ။ လ္တူတၚ်ဍိုန်လျ ညးသ္အာၚ်တအ်၊ တၚ်နွံပၟိက် ညးသ္အာၚ်တအ်ဂှ် ကၠိုဟ်ကဵုဟွံမာန်ရ။ ပ္ဍဲအရာပရေၚ်ဆက်ဆောံလေဝ် စွံတဴတၚ်ရန်တၟအ် သၠုၚ်တဴဗွဲမလောန်ရ။ အတိုၚ်ညးတအ် နွံပၟိက် ဟွံကလိဂွံမ္ဂး ဒှ်တဴ Sensitive အိုတ်ရ။ ဍာံဍာံဂှ် ပ္ဍဲအရာ ဒက်ပ္တန် ပရေၚ်ဆက်ဆောံမ္ဂး ဗၞတ်အရာဇကုသၠးကဵုမာန်ဂှ် ကဵုကၠေံနစေတနာသ္ဒးအးတုဲ အရာဇကု ကဵုဟွံမာန်တအ်ဂှ် ဟွံဒးကဵု ညးသ္အာၚ်တအ်ရ။ ညးသ္အာၚ်တအ် သ္ဂောံကၠောန်သ္ပကဵု အရာဇကုဒးဂၞပ်စိုတ်လၟိုန်ဂှ် ပ္ဍဲညးတအ် တာလျိုၚ်ဟွံမွဲတဴရောၚ်။ 🌺ဇၟာပ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ခိုဟ် ကဵု ပရေံ တောဲဒၟံၚ်လၟိုန်ရ။ အရာပရေံတအ်ဂှ် ပါဲကၠေံတုဲ အရာခိုဟ်တအ်ဟေၚ် သ္ဒးညာတ်လေပ်ရောၚ်။ ညးလဵုမွဲလေဝ် ဟွံဒှ်ဒၟံၚ် သတ်ဆုဟွံမွဲကဵု မနေတ်တအ်ရ။ ဒၞာဲဍာတ်ဂှ်ရ ပိုယ်တအ် သ္ဒးရုဲစှ်စရ။ 🌺ဆန္ဒမၞိဟ် Perfection တအ်ဝွံ ဆလအ်လဵုလေဝ် အိုတ်အာဟွံမာန်။ “လောဘမၞိဟ်၊ ဒေဝတဴဗပေၚ်ဟွံမာန်” ဂှ် တုပ်တဴကဵု မၞိဟ် Perfection တအ်ဏောၚ် ထေၚ်ကေတ်ရ။ ပစ္စပ္ပုန်လၟုဟ် မံၚ်တန်တဴဒၟံၚ်ဏံ ဟိုတ်ဒှ်ဍုၚ်သွဝ်မွဲဟွံသေၚ်ဂှ်ရ ဍိုက်ပေၚ်တဴဒၟံၚ်ကဵုတၚ်ခိုဟ်ခိုဟ်တအ်ဟေၚ်ဂှ် ဟွံဒှ်ရ။ ဒှ်သာ်ဂှ်ရ လ္တူတၚ်ဍိုန်လျဇကု၊ တၚ်နွံပၟိက်ဇကုဂှ် ဒုၚ်တဲညိ။ တၚ်နွံပၟိက် နွံတဴလေဝ် ပြေဒၟံၚ်စိုတ်ဏောၚ် နစိုတ်ဗီုဏံ စွံတဴညိ။ လ္ပဖေက် ကၠောန်ဒးတၚ်ဗၠေတ်တအ်ညိ။ တုဲပၠန် တၚ်စၟဳလ္တူညးသ္အာၚ်တအ်လေဝ် ယှအ်ကၠေံညိ။ 🌺ပ္ဍဲလောကဏံဝွံ ဟိုတ်ဟွံမွဲကဵု တၚ်ဍိုက်ပေၚ်တအ်ဂှ်ရ လ္ပဆက်ဂၠိုက်ဂၠာဲညိ။ ၜိုတ်ဇကုကၠောန်မာန် ညံၚ်ဂွံဒှ်ခိုဟ်အိုတ် ပတိတ်ဇြဟတ်တုဲ လ္တူဖိုလ်ကလိဂွံဂှ် ယဝ်ခါရ တၚ်နွံပၟိက်တအ် ပါကၠုၚ်လေဝ် ဣဏံဝွံ ဘဝရဏောၚ်ဂှ် ကၠိုဟ်ကေတ်တုဲ ပြေတဴစိုတ်ညိ။ 🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀 # လိက်ပရေၚ်ဏံဝွံ ကၠာဲနူကဵု Good Vibes only get happy ရအဴ။ #ဗွဲမေတ္တာဟေၚ် #ဇမ္ပာထဝ် [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]]) ၀၉:၀၇၊ ၂၁ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == ဟ်ချပ်ဂၠိုၚ်စိုတ်ဂၠိဗီုအဲဂွံတန်တဴအာၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်မာန်ဏီဟာ။ == #မၞိဟ်ချပ်ဂၠိုၚ်စိုတ်ဂၠိဗီုအဲဂွံတန်တဴအာၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်မာန်ဏီဟာ။ နယ်ကဲအဲမစကာလဝ် ညံၚ်စိုတ်ဂွံတန် ၁။ ဇၟာပ်အဲမချပ်ဏာဂှ်ဒးဖအိုတ်ဟွံသေၚ် ညံၚ်ဂွံဒုၚ်တဲမာန် မၞိဟ်ချပ်ဂၠိုၚ်စိုတ်ဂၠိဗီုအဲ အဓိကပြဿနာဇၞော်အိုတ်မွဲဂှ် ပရူဒဒှ်မွဲ ➡️ လညာတ်မွဲဗီု ➡️ ပံက်အဓိပ္ပါယ် ➡️ လညာတ်မွဲပၠန် ➡️ ဂွိၚ်စံၚ်တူ အာမံၚ်ဗီုဂှ်တုဲဗီုဂှ်ပၠန်···· သာဓက -- " အဲဆက်တိုန်ဘာပၠန်ဏောၚ်။ ယဝ်ဆက်တိုန်ပၠန်မ္ဂး အခိၚ်လဵုမှ အဲဂွံကေတ်တာလျိုၚ်လွဳဝတ်မိမရော။ ယဝ်အဲကၠောန်ကမၠောန်တှ်ေ မူမၠောန်အဲဂွံကၠောန်ရော။ မံၚ်ဗ္ဒါဲညးတံတုဲကၠောန်ခိုဟ်ဟာ ဆဂး ကမၠောန်ဂှ် စရုံဂပ်ဟာ။ ယဝ်ရအာကၠောန်စဍုၚ်မ္ရးရော။ သြန်ဂလိုၚ်ဂှ်နွံမံၚ်ရတှ်ေ အဲကၠောန်စ ဍဲကွာန်လေဝ်တုဲရ။ ဂွံဗ္တောန်လိက်ဍဲကွာန်ပၠန်ဂှ် ဍာ်ဒကေဝ်အဲစိုပ်ယျဟာ။ ဟွံစိုပ်ဏီပုဟ်။ အဲဒးဆက်တိုန်ဘာပၠန်ဏောၚ်။ လညာတ်ဂှ်ဂေတ်မံၚ်ဗီုဏံလၟိုန်ရ။ ဟီုဍာံဍာံမ္ဂး ကၠောန်ဂှ်ဒးကၠောန်ကမၠောန်ဖအိုတ်ရ။ ဆဂး ဗီုအဲချပ်မံၚ်ဏံဂှ်ဒးမံၚ်ဖအိုတ်ဟွံသေၚ်ပုဟ်။ အဲကၠောန်ဗီုဏံဂှ် ဒးမံၚ်ရဟာ ဇကုဇကုမှာန်လေပ်ကၠုၚ်ရ။ ၂။ အခိၚ်စိုတ်ဂၠိညံၚ်ဂွိုအ်ကလေၚ်ဟီုဒး တၚ်ဏံဂှ်သွက်အဲကိစ္စဇၞော်မံၚ်။ အဃောစိုတ်ဂၠိဟီုပတိတ်တုဲဖျေံသဂုတ်သွာတ်ဂှ် ဒးဝေၚ်ပါဲမာန်။ အာတဴနနယ် STOP Rule S - Stop: ဒေါံထောံ၊ မုလ္ပကၠောန်ဏီ။ T - Take a breath: ယီုထပၠုပ်ယီုပတိတ်ထောံသိုက်သိုက်ညိ။ O - Observe: မူဟိုတ်အဲစိုတ်ဂၠိမံၚ်ရောဂှ် ကလေၚ်သ္ၚဳဂၠိပ်ရံၚ်ညိ။ P - Proceed: စွံစိုတ်ၜိုဟ်ဟ်တုဲမှ က္လေၚ်ဟီုတဴညိ။ အခိၚ်စိုတ်ဂၠိမံၚ်ဂှ်လ္ပဂစာန်ကေတ်ဇၞးညိ။ ညံၚ်သိက္ခာဂွိုအ်ယုတ်ဒုက်အာဂှ် ဂစာန်ညိ။ ၃။ ဇၟာပ်မၞိဟ်ဂှ် ဗီုဇကုမိက်ဂွံကဵုဒှ် ကၠောန်ကေတ်ဂွိုအ်ပုဟ်ဂှ်ညံၚ်ဂွံဒုၚ်တဲမာန်။ မူဟိုတ်စိုတ်ပိုယ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်ဂှ်ရောတှ်ေ- " ဍေံသ္ပဗီုဏံဟွံထေက်ပုဟ်။ ဍေံသ္ပကဵုအဲဗီုဏံဟွံထေက်ပုဟ်။ ဍေံဒးကၠိုဟ်ကဵုအဲထေက်ဏောၚ်" ဂးတုဲမၚ်စၟဳ မံၚ်ဂှ်လေဝ်ပါမံၚ်။ ဆဂးဇၟာပ်မၞိဟ်ဂှ်ဗီုပိုယ်ချပ်ညးတံဟွံချပ်ပုဟ်။လ္ၚဵုဂှ်ကၠိုဟ်လ္တူပိုယ်ဟွံမာန်ပုဟ်။ လ္ၚဵုဂှ်ဟွံဒးစိုတ်ပိုယ်ပုဟ်။ လ္ၚဵုဂှ်ဗီုပိုယ်မိက်ဂွံကဵုဲဒှ်ဂှ်ညးတံဆက်ဆောံကုပိုယ်ဟွံမာန်ပုဟ်။ ယဝ်ရပိုယ်ဒုၚ်တဲ အရာဏံမာန်မ္ဂး စိုတ်ပိုဲသၠးပွးကၠုၚ်ရ။ ၄။ ဇကုဇကုညံၚ်ဂွိုအ်တၚ်မံၚ်ဒုဟ်လၟိုန် လဆောဝ်မ္ဂး ပရူပရာက္တဵုဒှ်မွဲမွဲသာ်မ္ဂး ညာတ်ဒုဟ်ဇကုဇကုကၠာတုဲ တၚ်ဒုဟ်ဇကုဇကုရ။ "ဒၞါဲလဵုအဲဗၠေတ်အာရော။ အဲဟီုဗီုဏံဟွံထေက်ပုဟ်။အဲဂှ်မၞိဟ်ဟွံကေတ်ဂၠံၚ်မွဲဟာ" ဗီုဏံသၟာန်စဇကုဇကုလေပ်ရ။ ပ္ဍဲကိစ္စဏံ အဲဗၠေတ်မံၚ် ၁၀၀% ဟာ။ ဗၠေတ်မံၚ်လၟိုန်ဟွံသေၚ်၊ ဒးမံၚ်လၟိုန်လေဝ်ဟွံသေၚ်။ ယဝ်ကၠောန်လဝ်ဗၠေတ်မ္ဂး ဒုၚ်ဝန်တုဲကေတ်တာလျိုၚ်ညိ။ ဆဂး အရာဇကုကၠောန်လဝ်ဗၠေတ်ဟွံသေၚ်ဂှ်လ္ပတၚ်ဒုဟ်ဇကုဇကုညိ။ ၅။ အရာသောၚ်ဟွံမာန်ဏီဂှ်ကေတ်အခိၚ်ညိ။ ပရူပရာက္တဵုဒှ်မံၚ်ပ္ဍဲဘဝပိုဲ အလုံအိုတ်သီုဂှ် ပွိုၚ်မွဲတ္ၚဲဓဝ်ဂၠါဲသွဟ်ဍေံဟွံဂွံရ။ ဒၞါဲလ္ၚဵုဂှ်မ္ဂး ကေတ်အခိၚ်တုဲမှ သွဟ်ဍေံမံက်ရ။ အကာဲအရာဂှ်ဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂး "အခိၚ်လၟုဟ်ဏံၜိုတ်အဲကၠောန်မာန်ဂှ်ရအဲကၠောန်၊ အရာအဲကၠောန်ဟွံမာန်ဏီဂှ် စွံလဝ်မွဲလစုတ်ကၠာညိ။ ယဝ်ရဂစာန်ပသောၚ်သီုဖအိုတ်မွဲအလန်ဓဝ်မ္ဂး စိုတ်သၟးရဍောၚ်။ ၆။လညာတ်ညးတၞဟ်ဂှ်လ္ပၜိုတ်ကၞာတ်ကုၚ္ၚုဟ်ဇကုညိ။ မၞိဟ်မွဲမွဲဂှ် ပါ်ပါဲကၠုၚ်လတူအဲယျ၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် အဲဏံဂှ်ပရေံမံၚ်ဏောၚ် လ္ပဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ်ညိ။ မၞိဟ်မွဲမွဲဟွံဒးစိုတ်အဲပုဟ်၊ ဆဂး ဇၟာပ်မၞိဟ်ဂှ်ဟွံဒးစိုတ်အဲဖအိုတ်ဟွံသေၚ်။ ညအ်ဂှ်လညာတ်မၞိဟ်တံရ။ မုဟွံဆေၚ်ကဵု Identity ဇကုပုဟ်။ ၇။ စိုတ်ဇကုဂှ်ကဵုအခိၚ်ဇူအရိုဟ်ဟ်တ္ၚဲညိ။ စိုတ်ဂွံၜိုဟ်သြိုဟ်ဂှ် ဂစာန်ကၟောန်မံၚ်ပ္ဍဲစိုတ်သၟးဂွိုအ်ရ။ ဗလးထောံဖုၚ်နူတဲ မွဲလစုတ်ညိ။ ဇူတဴညးမွဲဓဝ်ၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်ညိ။ ကွာ်ဝေၚ်ညိ။ ကလၚ်ဒွက်ညိ။ ချူဝေၚ်ဂျေဝ်နာညိ။ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်ဇကုဂှ်ချူဝေၚ်ဒိုၚ်ယာရဳညိ။ တိက်ဖဲဖဲညိ။ စိုတ်ဂှ်လေဝ် ကဵုအခိၚ်ဇူဗီုခန္ဓကာယညိ။ ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု Mindset (၅) တၚ်၊ ကဵုဂွံကူချပ်ဂွံမံၚ်လၟိုန်ညိ။ "အရာအိုတ်သီုဂှ်ဒးဗက်သောၚ်ကလးဖအိုတ်ဟွံသေၚ်"။ "ဇၟာပ်ကသပ်မချပ်ဂှ် ဒးဖအိုတ်ဟွံသေၚ်"။ "ဇၟာပ်မၞိဟ်ဂွံကၠိုဟ်လ္တူအဲမာန်ဂှ်အဲဒးကေတ်တာလျိုၚ်ဖအိုတ်ဟွံသေၚ်"။ "အရာအဲမတံၚ်တာစိုတ်ဟွံမာန်ဂှ်အဲဒးဗလးမာန်ဏောၚ်"။ "စိုတ်အဲ အဲပိုၚ်တုဲခၠေဝ်သှ်အာဏောၚ်"။ ဒြဟတ်စိုတ်သွက်မၞး မၞးဂှ်ချပ်ဂၠိုၚ်တုဲစိုတ်ဂၠိ၊လဆောဝ်မ္ဂးအရေဝ်မွဲပါၚ်ဓဝ်ဂှ်ဒးချပ်ထောံမာဂလိုၚ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရမူဟိုတ်အဲဒးဒှ်ဗီုဏံရောဂှ်လ္ပမှာန်ညိ။ စၞးဂှ် မှာန်ဗီုဏံညိ။ ဗီုလဵုအဲသ္ပမှခိုဟ်ဂၠိုၚ်ရော။ မိက်ဂွံသ္ဂးဂှ် ဆလအ်မှစိုတ်ဟွံဂၠိရဟွံသေၚ်။ အခိၚ်ရစိုတ်ဂၠိမံၚ်ဂှ်ညံၚ်ဂွံမၚ်မွဲစိုတ်မာန်။ အခိၚ်ရကသပ်ပိုဲမံက်ကၠုၚ်မ္ဂး စိုတ်ပိုဲညံၚ်ဂွိုအ်ပါဗက်လက္ကရဴဂှ်ဖအိုတ်။ အခိၚ်ရညးမွဲမွဲ ကၠောန်ဒးကဵုပိုဲ ဂိအာကီုဒှ်ညံၚ်ဂွိုအ်ကလေၚ်ဗဂိဒးညးတံလဝါဲဂှ်ညိ၊ လဆောဝ်မ္ဂးသ္ၚိတ်ဇြမံၚ်ဂှ် ဒှ်တၚ်ယုတ်ဒုက်ဟွံသေၚ်။ စိုတ်ဇကု ဇကုမၚ်မွဲမာန်အာဂှ်ဒှ်ဒြဟတ်သွက်ဇကုမွဲကီုရ။ ဇကုဟွံက္လေၚ်ဟီုဂှ် ကျအာရဟွံသေၚ်။ ဒက်ပ္တိုန်စိုတ်ၜိုဟ်လလံသွက်ဇကုရ။ လဆောဝ်မ္ဂးဗလးထောံဂှ်ဒိုအ်တဲရဟွံသေၚ်၊ဟံၚ်ပြာ်စိုတ်ဇကုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အနာဂတ်ဂတနူဏံ စိုတ်ဂၠိကၠုၚ်မ္ဂးညံၚ်ဂွံပဒေါံမာန်၊ ချပ်ဂၠိုၚ်အာမ္ဂးကသပ်ဇကုညံၚ်ဂွံက္လေၚ်သ္ၚဳဂၠိပ်မာန်၊ မၞိဟ်တံဂလိုၚ်လဵုဟီုဟီုၚ္ၚုဟ်မးဇကုညံၚ်ဂွိုအ်ဝိုတ်၊ အရာတံၚ်တာစိုတ်ဟွံမာန်ဂှ်ဗလးညံၚ်ဂွံမာန်၊ တုဲပၠန် ကဵုဂွံဒှ်မၞိဟ်ဂံၚ်လဗိုန်ဇကုၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်မာန်ညိ။🌿 မၞးဂှ်လွဳၜံၚ်လဝ်အရၚ်ဂွံဒှ်မၞိဟ်စိုတ်ဂၠိဂၠိမွဲတၠဟွံသေၚ်။ မၞးဂှ်ဒှ်မၞိဟ်မာန်စိုတ်မွဲရ။ ပ္ဍဲတ္ၚဲဏံမၚ်မွဲစိုတ်ဟွံမာန်ဏီလေဝ်ကိစ္စဟွံမွဲပုဟ်၊ ဆဂး တ္ၚဲဏံဂှ် စိုတ်တန်နူကဵုတ္ၚဲကဏေံတေံဏီမ္ဂး ညအ်ဂှ်ပရေၚ်တဴတက်မွဲရ။ စိုပ်မွဲတ္ၚဲ ကာလဒးကလေၚ်ဂတးရံၚ်ဇကုဇကုမ္ဂး သြဝ်...အဲဏံဂှ်ဗီုအခိၚ်ကၠာတေံဟွံသေၚ်ရပုဟ်၊အရာအိုတ်သီုဂှ်အဲဟွံစွံလဝ်ပ္ဍဲက္ဍဟ်အဲရပုဟ်။ အခိၚ်ဂှ်မ္ဂး ဇကုဇကု ထိုၚ်သးကၠုၚ်ကေတ်တ်ရ။ #အဲတီအိုတ်တုဲဟီုမံၚ်ဟွံသေၚ်ရ #self-reflection #KonEain [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]]) ၀၉:၀၉၊ ၂၁ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == ဒုၚ်စရၚ်မာန်ကဵု ပရေၚ်ပြံၚ်သၠာဲ == ဒုၚ်စရၚ်မာန်ကဵု ပရေၚ်ပြံၚ်သၠာဲ 🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀 🍀 တ္ၚဲဏံ အရာပိုယ်ဆဵုဂဗဒၟံၚ်တအ်ဂှ် ဒှ်သွက်တ္ၚဲဏံမွဲတ္ၚဲတုဲ သွက်အလုံမွဲဘဝ ဟွံသေၚ်ရ။ ဂလာန်ဏံဝွံ ပ္ဍဲဘဝပိုယ် အခိၚ်ဒးဇီုကပိုက်ကၠုၚ်ကဵု ပြဿနာ နာနာသာ်တအ် ဒှ်ဂလာန် ဇြဟတ်စိုတ်ပိုယ်ကီုဂှ် ကာလဆဵုဂဗကဵု တ္ၚဲခိုဟ်တ္ၚဲပြဲတအ်လေဝ် ဇိုၚ်ညံၚ်ဟွံဂွံဗၠးနူတိဂှ် သ္ဒးစွံသတိရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ဘဝဟီုဂှ် ဟိုတ်နွံဒၟံၚ်ကဵု ကိုန်ဂစိုတ်မွဲ ဟွံသေၚ်ရသေၚ်ဟာ။ 🍀 ပြဟ်ပြဟ်ဏံ ပရေၚ်ကမၠောန်ဇကု ပြေပြံၚ်ကလိတ်ကလောတ်ဒၟံၚ်ကီုလေဝ် မွဲတ္ၚဲ ဒးဒုၚ်ဆဵုဂဗကဵု တၚ်ဆောံဗတအ်လေဝ် ဒှ်မာန်တုဲ အဃောအခေါၚ်အရာနွံ သွာၚ်စုၚ်စုၚ် သ္ဒးဂစာန်လဝ် ဒးကၟောန်လဝ်ဏောၚ်ဂှ် လ္ပဝိုတ်ညိ။ အဃောလှုဲသြန်တအ်နွံ သုၚ်စောဲၜိုတ်ဒးစိုတ် လၟိဟ်သြန်တိတ်တအ် ဟွံဂွံသ္ပသတိတှ်ေ တ္ၚဲလှုဲသြန်တအ်ဟွံမွဲမ္ဂး ဒှ်ပြဿနာလေပ်ရ။ ဒှ်သာ်ဂှ်ရ လှုဲသြန်တအ်ဂှ် ကောပ်ကာဲဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်တုဲ သုၚ်စောဲထေက်ရ။ 🍀 ဆလအ်မှ အဲဟွံဒးဝါတ်ရပုဟ် လဝ်စိုတ်သာ်ဏံတုဲ ကၠောန်သ္ပဒၟံၚ်မ္ဂး ကံပရေံတအ် စိုပ်ဗက်ဟွံဂတာပ် ဒှ်ဒဒိုက်မာန်ဖအိုတ်ရ။ အဃောပရေၚ်လှုဲသြန်တအ် ပြေပြံၚ်ဒၟံၚ်၊ ပရေၚ်ဂလိုက်တမ်ရိုဟ် ကၠောန်လဝ် ချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ်မှ အခိၚ်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်စှ်ေမ္ဂး သ္ဂောံဒုၚ်စရၚ်မာန်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂၠာဲလှုဲနူကဵုဒၞာဲ Comfort Zone မွဲဒၞာဲဓဝ်ဂှ် လ္ပသ္ပတုဲ နူကဵုဗွိုၚ်တၞဟ်လေဝ် သၠဲပ္တိတ်ပရေၚ်ဘဏ္ဍာဇကုညိ။ 🍀 အခေါၚ်အရာဟီုဂှ် ၜါဝါ ဟွံကၠုၚ်ရ။ နူကဵုအဝဲဍောတ်သွတ်ဒၟံၚ်ဏံ ပရေၚ်ပညာကီု ပရေၚ်ဗုၚ်ဂၞဴကီု လ္ပတံၚ်အခိၚ်မွဲသာ် ဂၠာဲလဝ်ညိ။ အခိၚ်လောန်ၜက်အာတုဲမ္ဂး မုသ္ပဟွံဂွံရ။ ပ္ဍဲဘဝမၞိဟ်တအ် သ္ဂောံစိုပ်ဒဒိုက်ဂှ် အဃောအခိၚ်ခိုဟ်တေံ ဟိုတ်နူဟွံဂစာန်ကၠုၚ်လဝ်၊ အခေါၚ်အရာတအ် ဟိုတ်နူဟွံကေမ်ဇျှာပ်လဝ်တအ်ရ။ 🍀 ပ္ဍဲတရဴဂျိုၚ်တဴဒၟံၚ်ဏံ လၟေၚ်တ္ၚဲဂှ် တိုန်စှ်ေ ဟိုတ်နွံဒၟံၚ်ဂၠိုၚ် ပြံၚ်သၠာဲမြက်ဒၟံၚ်တုဲ ညံၚ်သ္ဂောံဒုၚ်စရၚ်ကဵု အပြံၚ်သၠာဲတအ်မာန်ဂှ် ပရေၚ်စိုတ်ဓါတ်လေဝ် သ္ဒးကြံၚ်မ္ၚိုဟ်ရ။ မၞိဟ်ဟွံမွဲကဵု စိုတ်ဓါတ်ကြံၚ်မ္ၚိုဟ်တအ်ဝွံ ပ္ဍဲဒၞာဲလ္တူတေံ တန်တဴလအ်လအ် ဟွံမာန်ရ။ ဇီုကၠုၚ်ကဵုလောကဓဝ် ပရေံပရေံမ္ဂး ဒုၚ်စရၚ်ဟွံမာန်တုဲ ဇီုကၠုၚ်ကဵုအံၚ်ဇၞးတအ်မ္ဂး လီုလာ်အာလေပ်ရ။ 🍀 အခိၚ်ဇကုစိုပ်ကဆံၚ်လ္တူတေံမ္ဂး ပရေၚ်လဟီုလဂးကီု ပရေၚ်မံၚ်စံၚ် သ္ဒးဍိုဟ်ကေက်ရ။ အလဵုဇကု ဟီုပ္တိုန်စပရောဇကုဂှ် ဒှ်ဟွံထေက်တုဲ သ္ဒးဖျဝ်လဝ်မာနရောၚ်။ ဖျဝ်မာနဟီုဂှ် ဒှ်မ္ၚဵုမွဲဂကူရ။ မၞိဟ်ဖျဝ်မာနဟွံလေပ်တအ်ဂှ် အခိၚ်ဇီုကပိုက်ကဵု ကံပရေံတအ်မ္ဂး ဒးဒုၚ်ဂိဂၠိုၚ်ရ။ 🍀 ပွအံၚ်ဇၞးဂှ် ပ္ဍဲဇရေၚ်မၞိဟ်စိုတ်ဓါတ်ကြံၚ်က္ဍုဟ်ဟွံမွဲဂှ် တန်တဴလအ်လဟွံမာန်၊ ပရေၚ်ကြံၚ်က္ဍုဟ်တအ် ဟွံမွဲမ္ဂး ဇိုၚ်ဗၠးလေပ်ရ။ အံၚ်ဇၞးဒၟံၚ်လၟိုန်ဏောၚ် ထေၚ်တုဲ ဟွံဆက်ဆောံကဵုညးဂမၠိုၚ်ခိုဟ်ခိုဟ်တအ်၊ ဟွံသ္ပဂရုတအ် ဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂး အရာတအ်ဏံဝွံ ဒှ်အရာပလီုပလာ် စိုတ်ဓါတ်အံၚ်ဇၞးပိုယ်ရ။ စိုတ်ဂှ် သ္ဒးစွံလဝ် မွဲဗလးဓဝ်တုဲ ဇၟာပ်မၞိဟ် ပိုယ်သ္ဒးရှ်ေသှ်ေရ။ ရံၚ်အာ မၞိဟ်အံၚ်ဇၞး ညးဂမၠိုၚ်ဗက်ဟွံမာန်တအ်မ္ဂး တၚ်မၞုက်ဓလုက်ညးတအ်ဂှ် ဆေၚ်စပ်ကဵု ညးဂမၠိုၚ်မ္ဂး ဓဝ်ရှ်ေသှ်ေနွံပေၚ်ပေၚ်တအ်ရ။ 🍀 ပ္ဍဲကဵု ၂၁ ဗွဝ်ကၠံဏံ ဆေၚ်စပ်ကဵု Music Industry မ္ဂး မၞုံယၟု Taylor Swift မ္ဂး လ္တူညးဂမၠိုၚ် ဓဝ်ရှ်ေသှ်ေ ဍိုက်ပေၚ်တဴဂှ် သ္ဂောံဆဵုကေတ်ရ။ ဣဏံဝွံ ဒှ်အရာသ္ဒးသ္ဍိုက်မၠိုက်မွဲရ။ အခိၚ်တိုန်အခန်ကၞာမွဲမွဲမ္ဂး ပ္တိုန်ဂုဏ်ကုညးဂမၠိုၚ် ချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ညးလဵုမွဲ ဒယှ်ေဒယှ်ေဒၟံၚ်လ္တူစၚ် ကဵုဇြဟတ်ဗဵု ကဵုအာရီုပေၚ်ပေၚ်ရ။ လ္တူပရေၚ်အံၚ်ဇၞးညးသ္အာၚ်လေဝ် မိပ်မြဟ်ကဵုလေပ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရလေဝ် ညးဂမၠိုၚ်တအ် ရှ်ေသှ်ေတဴ Taylor Swift ဗွဲမလောန်။ 🍀 Taylor Swift ဂွံအံၚ်ဇၞးဂှ် ဟိုတ်နူစိုတ်ဓါတ်လေဝ် ပါလုပ်တၟာဂလိုၚ်ရ။ နူစဍေံစိုပ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲလောက အနုသုခုမဏံ မၞိဟ်ပြိုၚ်ပကာန် မၞိဟ်ထပက်ဇိုၚ်တအ် နွံဂၠိုၚ်ဂၠၚ်ကီုလေဝ် စိုတ်ဓါတ်ဟွံစှ်ေမွဲသာ် ထမံက်ထ္ၜးရုပ်ရဴ အတိုၚ်တၚ်ရန်တၟံဇကုရ။ ကာလစိုပ်ကၠုၚ် ကဆံၚ်သၠုၚ်အိုတ်ဏံပၠန်လေဝ် နကဵုစိုတ်ဗစာရဏာ တံၚ်တဲထ္ၜးလဘာ် New Artists တအ်လၟိုန်။ သွက်မၞိဟ်ပြိုၚ်ပကာန် မၞိဟ်ထပက်ဇိုၚ် Taylor Swift မွဲအခိၚ်တေံဂှ် ဟိုတ်နူစိုတ်ညးတအ် ယုတ်သဝ်တုဲ Taylor Swift အံၚ်ဇၞးတိုန်ခဍၚ် ဘဝညးတအ် သဝ်ယုတ်စှ်ေခဍၚ်ရ။ ဒှ်သာ်ဂှ်ရ ပရေၚ်အံၚ်ဇၞး သ္ဂောံတန်တဴဍာ်ဇမၠိၚ်ဂှ် စိုတ်ဓါတ်ကြံၚ်မ္ၚိုဟ်တအ် နွံပၟိက်ရ။ 🍀 ဇၟာပ်ဇကုစိုပ်ကဆံၚ်လ္တူ မာနလ္ပသၠုၚ်ညိ။ ဂစေံတအ်ဂှ် အဃောဂျိုၚ်ဒၟံၚ်ဏံ စတဴ ခၟောတ်တအ်တုဲ အခိၚ်ဂစေံချိုတ်ဂှ် ခၟောတ်တအ် ကလေၚ်စ ဖျုန်ဂစေံတအ်ပၠန်ရ။ ဘဝမၞိဟ်တအ်လေဝ် မၞိဟ်ဇြဟတ်အောန်နူဇကုဂှ် လ္ပကေတ်မာန်တုဲ သ္ဒးရှ်ေသှ်ေတဴရောၚ်။ ဝိပက်ဟီုဂှ် ဍေံဟွံမၚ် ဘဝဂတ အရာဇကုကၠောန် ဇကုကလေၚ်ဒးဂှ်ရ အဃောဇကုတဴတက်ဂှ် အထေၚ်ကဵုညးဂမၠိုၚ် ဟွံထေက်ရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ပရေၚ်အံၚ်ဇၞးဇကု တန်တဴဒၟံၚ်ဟွံသေၚ်တုဲ ညးဂမၠိုၚ်တအ်လေဝ် သဝ်ဒၟံၚ်လၟိုန်ဟွံသေၚ်ရ။ 🍀 စိုတ်ဇိုၚ်ဗၠးနူတိဂှ် ပလီုပလာ်တဴ မၞိဟ်ပိုယ်တအ်ရ။ ကျာ်ဇၞော် ပါချုပ် မြော်လဝ်ဂှ် “ဒေဝဒတ် မုဟိုတ်သ္ဂောံလီုလာ်အာရောမ္ဂး ဟိုတ်နူအထေၚ်ဇၞော်ဒးဇကုဇကုတုဲ ဇိုၚ်ဗၠးအာနူတိရောၚ်” တွံလဝ် သာ်ဝွံရ။ အဇာတသတြု သ္ပသြဝ်ပရဲကဵု ညးတေံတုဲ “အဲဂှ် ဒှ်မၞိဟ် ဨကရာဇ် ရှ်ေသှ်ေဏောၚ်” သာ်ဏံ စိုတ်အထေၚ်ဇၞော်ဇကုဇကု လုပ်အာရ။ အဆက်ဖိုလ်ဍေံဂှ် အရာကၠောန်ဟွံထေက်ဂှ် ဒှ်ဆက်ကၠောန်အာ လၟေၚ်လၟေၚ်တုဲ ပွလီုလာ်စိုက်ထောၚ်တအ် ဒှ်ကၠုၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ စိုတ်ဓါတ်ပိုယ် ညံၚ်ဟွံဂွံ ဗၠးနူတိဂှ် နွံပၟိက်တဴရ။ 🍀 ကာလဆဵုဂဗကဵု လောကဓဝ်ပရေံတအ်လေဝ် သွက်ဂွံဒုၚ်စရၚ်မာန် သ္ဒးပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ်စိုတ်ရ။ အတိုၚ်သဳကၠဳလဝ် ဗွဲလ္တူတေံဂှ်ရ အခိၚ်အခေါၚ်အရာခိုဟ် သ္ဒးဂစာန်လဝ်တုဲ ကာလ ဇီုကပိုက်ကၠုၚ်ကဵု ကျဟောမ်ဗြမ်မ္ဂးလေဝ် ညံၚ်ဂွံကလေၚ်စနူ ကဆံၚ်မွဲမာန်ပၠန်ဂှ် ဒးကြံၚ်မ္ၚိုဟ်လဝ် စိုတ်ဓါတ်ရ။ စိုပ်ကၠုၚ်အခိၚ်ဇကုဇြဟတ်စှ်ေမ္ဂး မၞိဟ်ဗဒါဲဇကု ပြံၚ်သၠာဲအာမာန်ရ။ မွဲအခိၚ်တေံ ၜိုန်ထိုၚ်သးကီုလေဝ် စိုပ်ကၠုၚ်အခိၚ်သဝ်စှ်ေဏံ သာဲထောံဇကုမာန်ရ။ ကာလဂှ်မ္ဂး အလဵုဇကုစိုတ်ဓါတ်လ္ပစှ်ေတုဲ သဘဴမၞိဟ် ပြံၚ်သၠာဲမာန်ဒၟံၚ်ရောၚ်ဂှ် ပၠုပ်တဴဂၠံစိုတ်တုဲ လ္တူမၞိဟ်အရေဝ်ဍာတ် လ္တူကျာတအ်လေဝ် လ္ပဗက်သာယျာပြဟ်ညိ။ 🍀 မွဲအခိၚ်တေံ ရှ်ေသှ်ေတဴကွေံရ၊ ယဵုလ္ဂူတုဲ ကဵုလဝ်ဖျုန်တအ်ဂှ် အခိၚ်ဇကု ပြေပြံၚ်ရောၚ် နွံဒၟံၚ်ဗဒါဲဇကုရ။ အခိၚ်ဇကု မုဟွံမွဲမ္ဂး ဟွံကလေၚ်ဂတးရံၚ်ဇကုရ။ အလဵုဇကုလေဝ် အဃောအံၚ်ဇၞးဒၟံၚ်ဏံ မၞိဟ်ဒုၚ်ကၠုၚ်ဒဒိုက်မွဲစွံ ဒုၚ်ဂိသွက်ဇကုတအ်ဂှ် လ္ပဆက်ဆောံဒး ပရေံပရေံညိ။ မၞိဟ်တအ်ဏံရ အခိၚ်ဇကုသဝ်စှ်ေတအ် ဒှ်မၞိဟ်ဘိုၚ်လဘာ်တအ်ရ။ 🍀 ဘဝဇကု အကာဲအရာလဵုနွံနွံ စိုတ်မွဲဂှ် စွံလဝ်သၠုၚ်သၠုၚ်ညိ။ ကာလစိုပ်အခိၚ်အံၚ်ဇၞး ဗီုမိပ်မြဟ်ဂှ် စိုပ်အခိၚ်ကျဟောမ်ဗြမ်လေဝ် သ္ဒးစွံစိုတ်လေပ်ရ။ ပရေၚ်ပြံၚ်သၠာဲ ဟိုတ်နွံဒၟံၚ်လၟိုန်ဂှ်ရ စိုတ်ဓါတ်ကြံၚ်မ္ၚိုဟ်ဂှ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်တုဲ နကဵုသတိနွံနွံ သွက်ဒုၚ်စရၚ်မာန် ဂစာန်အာညိ။ 🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀🍀 # လိက်ပရေၚ်ဏံဝွံ ကၠာဲနူကဵု Good Vibes only get happy ရအဴ။ #ဗွဲမေတ္တာဟေၚ် #ဇမ္ပာထဝ် [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]]) ၀၉:၃၆၊ ၂၁ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် ဇကုဟွံမိပ်မြဟ်မ္ဂး == ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် ဇကုဟွံမိပ်မြဟ်မ္ဂး 🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺 🌺 ပ္ဍဲဘဝဝွံ ပွပမိပ်မြဟ်ဂှ် ၜိုန်ကိစ္စဇၞော်ကီုလေဝ် အရိုဟ်တ္ၚဲ ဂွံမိပ်မြဟ်ဂှ် ဒှ်ဟွံမာန်ရ။ ဣဏံဝွံ ဒှ်ဓမ္မတာရ ၜိုန်ဟီုကၠာလေဝ် တ္ၚဲဟွံမိပ်မြဟ်တအ် ဂၠိုၚ်တိုန်ဒၟံၚ်၊ တ္ၚဲဂြိုၚ်ဟွံမာန်တအ် ဂၠိုၚ်တိုန်ဒၟံၚ်၊ မုအရာမွဲရံၚ်ရံၚ် စိုတ်ဟွံမြဟ်ကၠုၚ်ယျမ္ဂး ဒးကၠောန်သ္ပမွဲမွဲသာ် ထေက်ရ။ ဗီုဂှ်ဟွံကၠောန်မ္ဂး Negative Energy တအ် ဂၠိုၚ်ကၠုၚ်တုဲ စိုတ်ဓါတ်စှ်ေကၠုၚ် ဒှ်လေပ်ရ။ လဆောဝ်လဆောဝ် အဃောမံၚ်ဒၟံၚ်ဖိုဟ်ဂှ် လ္ၚုလ္ၚန်ကၠုၚ် ဒှ်လေပ်ရ။ ဒှ်ကၠုၚ်သာ်ဂှ်မ္ဂး ကၠောန်ဗက် နဲကဲတအ်တုဲ အလဵုဇကု သ္ပတဴ Refresh, Restart ညိ။ ၁- ပြံၚ်သၠာဲညိ 🌺🌺🌺🌺🌺 ပြံၚ်သၠာဲစမ်ရံၚ် စိုတ် ကေုာံ ဗီုပြၚ် မံၚ်တအ်ညိ။ ဗီုပြၚ်ဗွိုက်လတက်ဒၟံၚ်လၟိုန်တအ်၊ အရံၚ်ပဠောံတအ် သၠာဲလတက်စမ်ရံၚ်ညိ။ ညးချူလိက်ဏံမ္ဂး ပဠောံညးမ္ဂး လတက်တဴ အရံၚ်ဗုဗုကဵုဗ္စံက်ဗ္စံက်ရဂၠိုၚ် ဆ္ဂး စိုတ်ဟွံမိပ်မြဟ် ဒှ်တိုန်မ္ဂး ရုဲစှ်လတက်ပဠောံ ကဵုအရံၚ်တအ်ရ။ 🌺 မံၚ်ဓမ္မတာမ္ဂး နာဍဳစုတ်ပ္ဍဲတဲတအ် ဟွံဒးစိုတ်စုတ်ဂှ် စုတ်စမ်ကၠုၚ်တုဲ ဒးကၠုၚ်ဂၞပ်စိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပြံၚ်သၠာဲဗွိုက်လတက်ညိ။ ဗီုပြၚ်သော်က္ဍိုပ်တအ်လေဝ် ပြံၚ်သၠာဲမာန်ရ။ သော်ဟီုဂှ် ဒှ်မုက်ဒုတိယရသေၚ်ဟာ---ပြံၚ်သၠာဲဗီုပြၚ်သော်က္ဍိုပ်တုဲ ဇကုဝွံ ညံၚ်ကဵုဒှ်အာ မၞိဟ်တၟိမွဲကီုရ။ 🌺 ဗီုပြၚ်စသုၚ်လေဝ် ပြံၚ်သၠာဲစမ်ရံၚ်ညိ။ စၞစ ကၠောန်လဝ်ဒတုဲတအ်၊ စၞစခၞာလဝ်ကဵုကၠေၚ်တအ် ပါဲကၠေံတုဲ စစမ်ရံၚ် စၞစသဘာဝတအ်ညိ။ ဥပမာ- သၞေဝ်ကေဝ်တအ်။ ပါဲကၠေံ စစၞ မပ္တံကဵု ခၞာအာလူတအ်တုဲ စတဴကဵုသတ်ဆုတအ်ညိ။ Energy drinks ကေုာံ ဓါတ် Caffeine တအ်ယှအ်တုဲ သုၚ်ကဵုဍာ်ဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်ညိ။ ဇကုဇကောဝ်ပိုယ် သာဍာကၠုၚ်ရောၚ်။ 🌺 လချပ်ပိုယ် ပြံၚ်သၠာဲညိ။ တၚ်ပရေံဒှ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဘဝပိုယ်တအ် ချပ်ဒၟံၚ်ဂှ်လေဝ် ကော်ဂး လချပ်ရ။ တၚ်ခိုဟ်ဒှ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဘဝပိုယ် ချပ်ဒၟံၚ်ဂှ်လေဝ် ကော်ဂး လချပ်ရ။ ယဝ်က္ဍဟ်ပိုယ် ချပ်ကၠုၚ် လပါ်ပရေံဏောၚ် ဂွံကၠုၚ်သတိယျမ္ဂး ပြံၚ်သၠာဲထောံကဵု လချပ်ခိုဟ်တအ်ညိ။ ဥပမာ- ဇကုပလံၚ်ဏာလိက် ပ္ဍဲ messenger တုဲ ဍေံဟွံကလေၚ်လိက်မ္ဂး စိုတ်ဒေါသတအ်၊ စိုတ်သံသယတအ် လချပ်လောန်ၜက်အာတအ် လ္ပကဵုဒှ်ဏီတုဲ ဟိုတ်ဍေံဟွံသၠးတုဲ၊ ဟိုတ်နူကိစ္စဇၞော်မွဲမွဲ ပရေၚ် personal မွဲမွဲ က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်တုဲ ကလေၚ်လိက် ဟွံဂတာပ်ဏောၚ် သာ်ဝွံ ဗပေၚ်ချပ်ကဵုညိ။ 🌺 စိုတ်ညးမွဲလပါ်တေံဂှ် ပိုယ်တအ်ထိၚ်ဟွံဂွံရ။ ယဝ်လချပ်ပိုယ်သၠာဲမ္ဂး ဘဝပိုယ်လေဝ် သၠာဲကၠုၚ်ရ။ လဆောဝ် လချပ်ပိုယ်တအ်ဂှ် ဟိုတ်ဒှ်ပြဿနာလေပ်ဒၟံၚ်တုဲ ဇၟာပ်တ္ၚဲ ဟွံမိပ်မြဟ်ကၠုၚ်မ္ဂး လချပ်ပိုယ် ပြံၚ်သၠာဲကဵုဂှ် လ္ပဝိုတ်ညိ။ ၂- ဆဵုဂဗကဵု မိဿဟာဲတၟိတၟိညိ 🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺 ပ္ဍဲဗွိုၚ်ဘဝပိုယ် တၟေၚ်တၟေၚ်တအ် ဟွံမွဲ၊ လ္ၚုကၠုၚ်ယျမ္ဂး သၠဲပ္တိတ်ဗွိုၚ်ဇကုညိ။ လ္တူ online ကီုဒှ်၊ မ္ၚးဏံကီုဒှ် ဒုၚ်တဲဆဵုကဵုမိဿဟာဲတအ်ညိ။ 🌺 ညးချူလိက်ဏံမ္ဂး သ္ကအ်ရဲ လ္တူ online ဒုၚ်တဲညိညိဓဝ်ရ။ မၞိဟ်တအ်ဝွံလေဝ် မၞိဟ်တီဒၟံၚ်မ္ၚးရဂၠိုၚ်။ လအ်ကၠုၚ်တုဲ လဆောဝ် post တၟေၚ်တအ် ဟွံဂွံဗဵုလအ်တုဲ လ္ၚုကၠုၚ်၊ page မ္ဂးတှ်ေလေဝ် like လဝ် ပရောလိက်ပတ်ရဂၠိုၚ်တုဲ post ဆေၚ်စပ်ကဵုလိက်တအ်ရ တိုန်ဒၟံၚ်။ 🌺 ယဝ်စိုတ်လ္ၚုတအ် ဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂး ဒှ်တဲရဲတၟိညိညတုဲ သၠဲပ္တိတ်ဗွိုၚ်ဇကုရ။ ကိစ္စဇၞော်မွဲဂှ် ရဲခိုဟ်ခိုဟ်တအ်ရ ဒုၚ်တဲတုဲ ရဲပရေံပရေံတအ် ညံၚ်ဂွံဝေၚ်ပါဲလေပ်ဂှ် နွံပၟိက်ရ။ Social media ဂှ် သုၚ်စောဲဆဗၞတ် သွက်ဂွံမိပ်မြဟ်တုဲ အရာဒးဒှ်အကုသိုလ်ဂှ် ဝေၚ်ပါဲညိ။ 🌺 ပ္ဍဲလောကမ္ၚးဏံလေဝ် ဒက်ပ္တန်မိဿဟာဲညိ။ မိဿဟာဲဂၠိုၚ်ဂှ် ဒှ်အရာမိပ်မြဟ်မွဲသာ်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် မိဿဟာဲခိုဟ်ခိုဟ်ဂှ် ရုဲစှ် ထဍိုဟ်ချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ်တုဲ သွက်ညးလ္ၚဵုဂှ်မ္ဂး ဒးပံၚ်ဖက်သာဲသာဲလေဝ် နွံရ။ 🌺 ဒေံဗၠာဲဍောတ်အိုတ် ညးချူလိက်ဏံမ္ဂး သ္ကအ်ရဲဂၠိုၚ်တုဲ ဒှ်မၞိဟ် ပရေၚ်ဆက်ဆောံခိုဟ်မွဲတၠရ။ ညးချူလိက်ဏံမ္ဂး ဒှ်မၞိဟ်မံၚ်ကၟောန်မွဲတၠတုဲ သ္ကအ်ရဲအောန်တဴရ။ ဒေံညးဂှ်မ္ဂး ဆဵုမွဲချိုန်ခဏဍောတ်လေဝ် ဒဒှ်ေအာရ။ ဒှ်သာ်ဂှ်ရ သ္ကအ်ရဲဂၠိုၚ်။ တၟေၚ်မွဲသာ်ဂှ် ဟိုတ်နူသ္ကအ်ရဲဂၠိုၚ်တုဲ မိပ်မြဟ်ဒၟံၚ်လၟိုန်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ 🌺 မွဲတ္ၚဲဂှ် ဒေံညးဂှ် အဃောကၠုၚ်ဝေၚ် သ္ၚိနွံပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ်ဂှ်တုဲ လုပ်အာဝေၚ် Gym ညးချူလိက်အာဒၟံၚ်လၟိုန်ဂှ်ရ။ ညးချူလိက်ဂှ် အာဂွံ Gym ပွိုၚ် ၆ ဂိတု ဒှ်ယျ မၞိဟ်ဒယှ်ေဒယှ် မွဲတၠလေဝ် ဟွံမွဲဏီ။ ညးချူလိက်ဏံ စၟတ်လဝ်ဂှ် မွဲတ္ၚဲမှ ဂွံအခေါၚ်ဝေၚ် ပွိုၚ် ၂ နာဍဳညိကီု ယဝ်ထပ်တက်ကျာ ညးသ္အာၚ်တအ်ပၠန်မ္ဂး အခိၚ်ဝေၚ်ဇကု အောန်အာရ။ 🌺 ဆ္ဂး ဒေံညးဂှ် လုပ်ဝေၚ်ဂွံ မွဲသတ္တဟာညိကီု ဍုက်ကေဝ်ဒယှ်ေဒယှ်အာခိုဟ်ခိုဟ်ကဵု မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ယျ။ ဒှ်အာသ္ကအ်ရဲကဵု မၞိဟ်ဇၞော်နူဍေံကီု၊ မၞိဟ်ဍောတ်နူဍေံကီုတအ်ရ။ ညးချူလိက် ညာတ်ဒးတုဲ အမ်သဝ်အာရ။ ဟိုတ်နူဒေံညးတုဲ ညးလေဝ် ဂွံအခေါၚ် ဒယှ်ေဒယှ်အာ မၞိဟ်ဝေၚ် Gym ဂှ် ညိညိကီုရ။ ဟိုတ်နူဂွံကၠုၚ်မိဿဟာဲ ပ္ဍဲ Gym ဂှ်တုဲ ဂွံအာဝေၚ်ဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်ဇြဟတ်ယျ၊ မၞိဟ်ရီုဗၚ်ဇကုလေဝ် နွံကၠုၚ်တုဲ သာတုဲ မိပ်မြဟ်ကၠုၚ်ယျ။ ဒှ်သာ်ဂှ်ရ မိက်ဂွံမိပ်မြဟ်မ္ဂး အရာဒးဒက်မိတ်ဂှ် နွံပၟိက်တဴရ။ 🌺 ဍေံကော်မှ အဲကော် စွံလဝ်စိုတ် main character လၟိုန်မ္ဂး ဘဝပိုယ် လ္ၚုလ္ၚန်ကၠုၚ်မာန်ရ။ ယဝ်ဟွံမိပ်မြဟ်ကၠုၚ်မ္ဂး ဒက်မိတ်ညိ။ နူကဵုသ္ကအ်ရဲတအ် ဂွံမိၚ်ပရောနာနာ ပရေၚ်တတ်ထပါ်နာနာ နူသ္ကအ်ရဲတအ်ဂှ် စိုတ်လုပ်စ ခိုဟ်ကွေံကွေံရောၚ်။ ဒှ်ဖိုလ် သွက်ဘဝပိုယ်ကီုရ။ နွံမွဲဓဝ်ရ သ္ဒးစွံသတိ--ညံၚ်သ္ကအ်ရဲဟွံဂွံဗၠေတ်မွဲဟေၚ်ရ။ အရာဏံဂှ် အရာသ္ဒးစွံသတိ ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရ။ ၃- ဝေၚ်ပါဲကၠေံ စိုတ်ဓါတ်ဂွညိ 🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺 🌺 သွက်ဂွံမိပ်မြဟ်မ္ဂး စိုတ်ဂွဂှ် ဒးဝေၚ်ပါဲရ။ မွဲမွဲသာ်မ္ဂး ဖေက်မၞိဟ်တအ် အထေၚ်ဍောတ်၊ ဟိုတ်နူတၚ်ဍိုန်လျ ဘဝဇကုတုဲ ဂွကဵုညးဂမၠိုၚ်တအ်၊ ဍာံဍာံဂှ် ပိုယ်တအ် သ္ဒးမံၚ်ကဵု ဘဝပိုယ်ဇေတ်ဇေတ်တုဲ စိုတ်ဂွဂှ် ဒးပါဲလဝ်ဟေၚ်ရ။ 🌺 ဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵုဘဝပိုယ် ဍာံဇေတ်ဂှ်ရ ဂၠာဲမိပ်မြဟ်မာန်ကၠုၚ်ရ။ ကာလဂှ်မှ မၞိဟ်စိုတ်ဓါတ်တုပ်ကဵုပိုယ် ဒ္ဂေတ်တုပ်ကဵုပိုယ် ပိုယ်ဂၠာဲဆဵုတုဲ ပါ်ပရအ် ပွမမိပ်မြဟ်တအ်မာန်။ မၞိဟ်တအ်ဂှ် အရာဇကုမိပ်မြဟ်ဂှ်ကီု၊ အရာစိုတ်ၜိုဟ်သြိုဟ်ဏောၚ် ထေၚ်တုဲ ကၠောန်သ္ပဒၟံၚ်အိုတ်ရ။ ဇကုဂှ် သွက်ဂွံကၠောန်ပ္တုဲသာ်ဂှ် ယဝ်ဂွဒၟံၚ်မ္ဂး မၞိဟ်ဒးဒုၚ်ဂိဂှ် ဒှ်အလဵုဇကုဟေၚ်ရ။ ၄- မိပ်မြဟ် ဍာ်ဇမၠေံဂှ် စွံသတိ 🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺 🌺 မၞိဟ်တအ် ဟွံမိပ်မြဟ်တိုန်မ္ဂး အာ Bar တအ်၊ Club တအ် သုၚ်ဗၜူတုဲ ဂၠိုက်ဂၠာဲတဴ ပွမမိပ်မြဟ်လေပ်ရ။ ဇေတ်ဇေတ်ဂှ် အရာတအ်ဏံဝွံ ဒှ်အရာမိပ်မြဟ် ဍာ်ဇမၠေံတအ်ရ။ ဟိုတ်နူမိပ်လ္တူကျာဂှ်ရ ပွမိပ်မြဟ်သာ်တအ်ဏံ ကလိဂွံ မွဲချိုန်ခဏတုဲ ဟွံဒုၚ်လအ်လအ်ရ။ 🌺 ဗ္တံဂှ် သုၚ်ဗၜူတုဲ တ္ၚဲယးတၟးဂှ် က္ဍိုပ်ဂိရမ္ဂး မုတၟေၚ်ရော။ ဟိုတ်ဂှ်ရ မိပ်မြဟ်ဍာ်ဇမၠေံဂှ် စွံသတိ။ အရာတအ်ဏံဂှ် ဟိုတ်နူစောဲလာံလေပ်ဂှ်ရ လအ်အာမ္ဂး ဟွံပြေပြံၚ်ရ။ စၞးနူဂှ်ဂှ် စိုတ်ပိုယ်ညံၚ်ဂွံကေဝ်ဇြုၚ် ကလိဂွံမိပ်မြဟ်မာန်ဂှ် ဂၠိုက်ဂၠာဲနဲကဲတၞဟ်တၞဟ်ညိ။ ၅- ယဝ်ဟွံမိပ်မြဟ်ကၠုၚ်မ္ဂး 🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺 🌺 မၞိဟ်မိပ်မြဟ်တအ်ဂှ် ကလိဂွံမိပ်မြဟ် အဆက်ဆက်မာန်ရ။ မုဟိုတ်မ္ဂး အလဵုဇကု ဟိုတ်နူတီဒၟံၚ် နဲကဲမိပ်မြဟ်တအ်ရ။ သွက်ဂွံမိပ်မြဟ်ဂှ် တၚ်ပ္တဝ်က္ဍိုပ်ဍေံတအ် ဟိုတ်နူဒှ်ဒၟံၚ် Positive တုဲ ပွမမိပ်မြဟ်ဂှ် တြးအာကီုရ။ 🌺 သွက်ဂွံမိပ်မြဟ် သ္ဒးမၚ်ဒၟံၚ်တအ် ဟွံမွဲရ။ စိုပ်ကဆံၚ်အံၚ်ဇၞးၜိုတ်လဵုမှ၊ ပိုန်ဒြပ်ၜိုတ်လဵု ပိုၚ်ပြဳမှ ဟွံချပ်မွဲသာ် နူကဵုကမၠောန် ဍောတ်ဍောတ်သောဲသောဲတအ်လေဝ် ဂၠံက်ကေတ် ပွမိပ်မြဟ်ဂွံရ။ 🌺 ဆက်ဆောံကဵုမၞိဟ် ဟွံပါ်ပါဲကဆံၚ်တုဲ မာနဂှ် စွံကၠေံလက္ကရဴတေံရ။ မၞိဟ်နွံဗဒါဲဇကုဂှ် မံၚ်တဴကဵု ဗွဲမဆာန်ကၟိန်ရ။ သွက်ဂွံမိပ်မြဟ်မ္ဂး ဒုၚ်ဖအိုတ်လှုဲသြန်ဂှ် ဟွံဂိုဟ်ကဟောံရ။ သွက်ဂွံမိပ်မြဟ်မ္ဂး ဟွံမၚ်အခိၚ်ရ။ 🌺 မာနတအ်၊ ကဆံၚ်အလံၚ်တအ် စွံလဝ်မ္ဂး ပွမိပ်မြဟ်သွက်ဇကုဂှ် ဗွိုၚ်ဍောတ်အာရ ဟွံသေၚ်ဟာ။ ဟိုတ်နူစွံမာနတုဲ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ဟွံဓရီုတက်ကျာတအ် နွံဂၠိုၚ်ကၠုၚ်မ္ဂး ဗွိုၚ်ပိုယ် သ္ဂောံပၠးဇိုၚ်တအ် က္ဍန်ကၠုၚ်ရ။ ဒၟာနူဍေံနွံတုဲ အဲဟွံအာပုဟ်၊ မၞိဟ်ဍေံတအ် ပံၚ်နှဴဒၟံၚ်ဂှ် အဲပံၚ်ဟွံစှ်ေပုဟ် ဟိုတ်နူမာနတအ်ဂှ်တအ်ဂှ်တုဲ အလဵုဇကုဟေၚ် ဗတိုက်ထရိုဟ်ထောံ ပွမိပ်မြဟ်ဇကုရ။ 🌺 သွက်ဂွံမိပ်မြဟ် ဂအေတ်လှုဲ သုၚ်စောဲလှုဲဟွံတိတ်ဂှ် ဒှ်အရာဗၠေတ်မွဲသာ်ဏောၚ် ထေၚ်ကေတ်ရ။ သွက်ဂွံ ထမံက်ထ္ၜးကဵုညးဂမၠိုၚ်တအ် ကေၚ်သုၚ်စောဲလဝ် လှုဲရ၊ အရာဟွံမွဲပၟိက်တအ် ကေၚ်ရာန်လဝ်ရ၊ ဒၞာဲကိစ္စဟွံဇၞော်ဗီုတအ်ဏံ သုၚ်စောဲလဝ်လှုဲ တုဲရမ္ဂး သွက်မၞိဟ်ဆာန်ပိုယ်တအ် သ္ဂောံမိပ်မြဟ်ဂှ် မုဟိုတ်သုၚ်စောဲလှုဲ တဲဂၠေံဒၟံၚ်ဏီရော။ 🌺 ဂၠာဲဒၟံၚ်လှုဲ သွက်ဂွံသုၚ်စောဲ ဒၞာဲမၞုံကဵုၚုဟ်မး ဗီုတအ်ဏံရ ဟွံသေၚ်ဟာ။ လှုဲသ္ဒးအိုတ်တအ်ဂှ် လ္ပဂအေတ်တုဲ အခိၚ်မိပ်မြဟ်တအ်ဂှ် စွံၚုဟ်မးညိ။ သွက်ဂွံမိပ်မြဟ် သုၚ်စောဲလှုဲဂှ် တဲလ္ပဂၠေံညိ။ သွက်ဂွံမိပ်မြဟ် ထပ်ဂၠာဲလှုဲညိ။ ဣဏံဝွံ ဒှ်လှုဲမိပ်မိပ်တအ်ရ။ ထေက်တန်ဒၟံၚ်ကဵု သုၚ်စောဲရ။ 🌺 တၚ်မၞုက်ဓလုက် မိပ်မြဟ်မွဲသာ်ဂှ် ယဝ်ဇကုဟွံမိပ်မြဟ်မ္ဂး ကၠောန်သ္ပကဵုညးမွဲမွဲ ဂွံမိပ်မြဟ်ညိဂး။ စိုတ်ဒုၚ်စသိုၚ်တအ်ဂှ် ဟိုတ်ကၠောံထဍာန်လေပ်တုဲ နူမိပ်မြဟ်ညးမွဲလပါ်ဂှ် ကၠောံစိုပ်ပိုယ်မာန်ဒၟံၚ်ရ။ ကောန်ကၟိန် ညးမနွံပၟိက်ဒၟံၚ် ဒၞပ်ဂှ် ယဝ်ပိုယ်ရာန်ကဵု ဒၞပ်မ္ဂး ကလိဂွံဆာန်နူဍေံတုဲ၊ သာတုဲ သ္ပဂရုကၠုၚ်ပိုယ်ရ။ 🌺 သ္ဂောံမိၚ်တဴ ဂလာန်တၚ်ဂုဏ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်ပွမိပ်မြဟ်ရ ဟွံသေၚ်ဟာ။ ပွမကၠောန်သ္ပကဵု ညးမွဲလပါ်တေံမိပ်မြဟ်ဂှ် ဒှ်ဓလိုက်တမ်ရိုဟ် မွဲဂကူရ။ ဟိုတ်ကၠောန်သ္ပကဵု ညးဂမၠိုၚ်တေံမိပ်မြဟ်တုဲ အရာမိပ်မြဟ်တအ်ဂှ် ကလေၚ်စိုပ်ကၠုၚ်ပိုယ်ပၠန်ရောၚ်။ အတိုၚ်စၞောန်လဝ် တၚ်နၚ်ဗွဲလ္တူတေံ ပဠေဝ်ပဠေတ်တုဲ ရုန်တိတ်နူကဵု တ္ၚဲပိုယ်ဟွံမိပ်မြဟ်တအ်ညိ။ ကဵုဒှ်တ္ၚဲပိုၚ်ပြဳ တ္ၚဲခိုဟ်ခိုဟ်တအ်ညိအဴ။ 🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺 # လိက်ပရေၚ်ဏံဝွံ ကၠာဲနူကဵု Good Vibes only get happy ရအဴ။ #ဗွဲမေတ္တာဟေၚ် #ဇမ္ပာထဝ် [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]]) ၀၉:၃၉၊ ၂၁ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == ဟွံကလေၚ်ဆဵုညးသ္ကအ်ပၠန်မ္ဂး ဗီုလဵုဂွံသ္ပရော == ဟွံကလေၚ်ဆဵုညးသ္ကအ်ပၠန်မ္ဂး ဗီုလဵုဂွံသ္ပရော ❤❤❤❤❤❤❤❤❤❤❤❤❤❤❤❤❤ ❤ သ္ကအ်ရဲညးချူလိက်ဏံ အရေဝ်ညးဟီုဒၟံၚ်လၟိုန် နွံမွဲရ။ လက္ကရဴဆဵုပၠန်ဏောၚ် ဟီုတုဲ ပိုယ်တအ် ဟွံဂွံအခေါၚ်ဆဵုရမ္ဂး ဗီုလဵုသ္ပရော ဂး။ ❤ ညးဂှ် သ္ပလဝ်သ္ကအ်တဲကဵု အရေဝ်ဂှ်ဏောၚ် ထေၚ်ရ။ မုအရာမွဲကၠောန်ကၠောန် ကၠောန်သ္ပလွာဲဂှ်လေပ်ရ။ မိက်ဂွံဆဵုရဲဏောၚ် ဟီုတုဲဗက် စိုပ်ကၠုၚ်ဟဂှ်ရ။ မၞိဟ်စုၚ်ဟွံစုၚ် ဟွံမၚ်တုဲ ရဲတအ်ညံၚ်ဂွံစိုပ်ကောံမာန် သီုပကောံတဴဏီရ။ သဳကၠဳစဳဇန် သွက်အာတရဴမ္ဂးလေဝ် ထမံက်ရုပ်ရဴ လွာဲဂှ်ရ။ ဗွဲကြဴဟီုဂှ် ဟွံချိုတ်ပၠိုတ်ပုဟ်လေဝ် ညးသ္ဂးရ။ ❤ လဆောဝ်မ္ဂး ညးချူလိက်ဏံကဵု ရဲညးဂှ် ဒှ်ကယျာန်ဓဝါတ်ညးသ္ကအ်တုဲ ဗၞတ်မွဲသတ္တာဟ ဟွံဒှ်တက်ကျာညးသ္ကအ်ရ။ လအ်ဂွံညိ ရဲညးဂှ် ကၠုၚ်ဂၠာဲညးချူလိက်ဏံတုဲ “အခိၚ်ပိုယ်တအ်ညးၜါ ထေဲဒၟံၚ်ညးသ္ကအ်ဂှ် ညးမွဲမွဲ ချိုတ်အာမ္ဂး ဗီုလဵုဂွံသ္ပရော။ ယဝ်ဗှ်ေချိုတ်အာတှ်ေ အဲဒှ်ဂၠိုက်ကဟောံစိုတ်ရ၊ ဗှ်ေရော ယဝ်အဲချိုတ်အာမ္ဂး ဒုၚ်စသိုၚ်တုပ်တုပ်ရ ဟွံသေၚ်ဟာ။ ယဝ်ဒှ်သာ်ဂှ်မ္ဂး ကလေၚ်ဟီုအရေဝ်ညးသ္ကအ်စိုအ်” သ္ဂးကဵုညးသ္ကအ်ရ။ ❤ ဗီုရဲညးဟီုဂှ် ယဝ်ဒှ်ဍာံမ္ဂး အတိုၚ်မွဲဘဝညးချူလိက်ဏံ ဒှ်ဂၠိုက်ကဟောံစိုတ်ဏောၚ်ဂှ် ချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ရဲညးဟီုတုဲ ပ္ဍဲစိုတ်တေံ ၜိုန်မိက်ဂွံဂြိုၚ်ကီုလေဝ် ထေဲပြေအာဂှ် ချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ “နိမိတ်ဟွံမွဲ မွဲသာ်၊ မုဂၠာဲဟီုဒၟံၚ်ရော ယျ” ညးချူလိက်ဏံ ကညာၚ်ဟီုဏာတုဲ “ဇရေၚ်အဲ လက္ကရဴမှ ဆဵုပၠန်ဏး ဟီုတုဲ ဆလအ်မှ ဟွံထပ်ကလေၚ်ဆဵုဂှ် နွံဗွဲမဂၠိုၚ်။ အဲဂွိၚ်ဖေက် ဗှ်ေပါအာ ပ္ဍဲဂှ်ကီု” ဂး။ ❤ ညးချူလိက်ဏံလေဝ် ဟွံဆက်ထေဲရတုဲ ဂြိပ်မိန်ရဲညးလွာဲဂှ်ရ။ ရဲညးဆက်ဟီုဏာ “ဒှ်အလန်လက္ကရဴအိုတ်မာန်တုဲ အဃောဂွံအခေါၚ်မိန်အဲ မိန်လဝ်လအ်လအ်ဏး သ္ဂးရ။ ညးချူလိက်ဏံ ချပ်ဒၟံၚ် ရဲအဲဏံ အရေဝ်ဍေံ ၜိုန်ဒှ်ဒၟံၚ်ဗီုပရအ်ကီုလေဝ် ဒှ်မံၚ်ဒဒှ်ဍာံဖအိုတ်သွံ အရေဝ်ဗၠေတ်ဗၠေတ်တအ် မွဲမဟွံပါပုဟ်သွံ။ ❤ ပ္ဍဲဘဝပိုယ် ဂျိုၚ်တဴဒၟံၚ် အရိုဟ်တ္ၚဲတအ်လေဝ် သာ်ဂှ်ရသေၚ်ဟာ--လက္ကရဴ ဆဵုပၠန်ဏောၚ် ဟီုတုဲ ဟွံထပ်ကလေၚ်ပၠန်ဂှ် ၜိုန်လဵုဂၠိုၚ်ဒၟံၚ်ယျရော။ ဟိုတ်ဂှ်ရ မၞိဟ်မိက်ဂွံဆဵုဂှ် လ္ပတံၚ်အခိၚ်မွဲသာ် ဆဵုညးသ္ကအ် ဗွဲမပြဟ်ညိ။ စိုတ်မိက်ဂွံကၠုၚ်နွံမ္ဂး တရဴကြပ်ကြပ်ရသေၚ်ဟာ။ မွဲတ္ၚဲမ္ဂး ကဵုသတိပါၚ်တုဲ ကာလစိုပ်ကၠုၚ်တ္ၚဲဏံ ရဲဂှ် ဟွံမွဲရမ္ဂး ဗီုလဵုသ္ပရော။ ဟိုတ်ဂှ်ရ လ္ပကဵုသတိပါၚ်တုဲ အဃောနွံကြပ်ဒၟံၚ်ညးသ္ကအ် ၜိုတ်သ္ပမာန် ကၠောန်သ္ပကဵုပရေၚ်ခိုဟ်ခိုဟ်ဂှ် လ္ပဝိုတ်စညိ။ ယဝ်ဟွံဂွံကၠောန်လဝ်မ္ဂး မွဲတ္ၚဲ ဒးဒှ်ဂၠိုက်ကဟောံရောၚ်။ ❤ အဃောထေဲဒၟံၚ်ညးသ္ကအ် ညးမွဲမွဲ ဒှ်အာဘဲအန္တရာယ်မွဲမွဲသာ်မ္ဂး ပွစိုတ်ဟွံမိပ်တအ် အိုတ်မံၚ်ဏီဟာ။ ဒှ်သာ်ဂှ်ရ လ္တူမၞိဟ်ဆာန်တအ်ဂှ် လ္ပစွံမာနတုဲ ဆာန်ကၟိန်အာညးသ္ကအ်ညိ။ ❤ ဟိုတ်နူမာနတုဲ မၞိဟ်မွဲလပါ်တေံ ကေတ်နၚ်အဆက်မှ တက်ကျာမ္ဂး ဆလအ်ဂွံ ကြပ်ဒၟံၚ်ညးသ္ကအ်ဏီရော။ စၞးနူဒးမၚ်ဗီုဂှ်ဂှ် လပါ်ဇကုယှအ်တုဲ ကေတ်ဏာဆက်ကၠာမ္ဂး ဒှ်ကမၠောန်ပြဲပြဲမွဲရ။ ဟိုတ်နူကိစ္စဍောတ်ဍောတ်သောဲသောဲတုဲ ဒးသ္ၚောဲအာညးသ္ကအ်ဂှ် ဟွံထေက်တန်ရ။ ❤ ညးမွဲကေုာံညးမွဲ ဗှ်ဒၟံၚ်သၞာညးသ္ကအ်ဏီမ္ဂး မာနဂှ် ပါဲကၠေံတုဲ ဆက်ဆောံတဴညိ။ အရာဒးဒှ် ဂိသ္ကေဝ်ညးသ္ကအ်လေဝ် လ္ပကဵုဒုၚ်စသိုၚ်အိုတ်ညိ။ ❤ တ္ၚဲယးတေံ မုဒှ်မာန် ဟိုတ်တီကေတ်ဟွံမာန်ဂှ်ရ အဃောအခေါၚ်နွံ ညံၚ်ဂွံမံၚ်တဴကြပ်ကြပ်မာန်ဂှ် ဂစာန်ညိ။ ဒၟာနူလပါ်တေံ ဟွံကေတ်အဆက်တုဲ အဲလေဝ် ကေတ်အဆက်ဟွံစှ်ေ မံၚ်ထ္ၜးကဵုဏောၚ် နကဵုစိုတ်တအ်ဂှ် တုပ်ညံၚ်ကဵု ဂြိုဟ်ဇကု ဇကုဂြဲဖျေံဒၟံၚ်ရ။ “အဲဗှ်ဒၟံၚ်သၞာကွေံကွေံ၊ သၠးအခေါၚ်ကဵုဂွံဟာ” သာ်ဝွံ နကဵုအရေဝ်ဗီုဏံ ညံၚ်ညးမွဲလပါ်တေံဂွံမိၚ် ဟီုစမ်ရံၚ်ညိ။ “အဲလေဝ် ဗှ်မံၚ်သၞာဏောၚ်” ဂှ် ပိုယ်ဂွံကလေၚ်မိၚ်ကေတ်မာန်ရ။ ဟိုတ်နူစွံမာနတုဲ ဟွံကော်ဟီုအရေဝ်ညးသ္ကအ်တအ်၊ ဍေံဟွံတီမွဲသာ် သ္ဒးကၠတ်ကျောဝ်ရံၚ်ဒၟံၚ် နူသ္ၚောဲသ္ၚောဲတအ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵုဘဝဂၠေံဂၠေံဏံ ဒးသ္ပဒၟံၚ်သာ်ဏံဂှ် ဒှ်ဟွံထေက်ရလေဝ်။ ယဝ်ကၠောန်သ္ပဒးဗၠေတ်မ္ဂး သၠးအခေါၚ်ညးသ္ကအ်၊ ဒးဒုၚ်ဇီုကပိုက်ကၠုၚ်ကဵု ပြဿနာ နာနာတအ်လေဝ် ညးမွဲကေုာံညးမွဲ ရပ်လဝ်တဲ ကၟောန်ကၟောန်တုဲ တတ်ထပါ်အာညိ။ ❤ ယဝ်ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ဇကု ဟွံညဳသာညးသ္ကအ်မ္ဂး ကလေၚ်ကော်ဟီုအရေဝ်ကုညးတအ်ညိ။ ကဵုမိဿဟာဲဇကု ထေဲလဝ်နွံမ္ဂးလေဝ် ကလေၚ်ကော်ညးသ္ကအ်ညိ။ လပါ်ဇကု သွက်ဂွံဟီုအရေဝ် ဒုၚ်ဂုဏ်ဂှ်လေဝ် လ္ပဝိုတ်ကၠေံညိ။ ❤ ညးဗှ်ဒၟံၚ်လိက်လၟုဟ်လေဝ် ဟိုတ်နူဟိုတ်မွဲမွဲတုဲ ဒးသာဲခြာဒၟံၚ်ဌာန်သ္ၚောဲတအ်နွံမ္ဂး ကေတ်တဴအဆက်လၟုဟ်ညိ။ ကၠာအခိၚ်ဟွံလောန်ၜက်ဏီ သွက်ဂွံကြပ်ဂှ် အာဆဵုထောံညးသ္ကအ်ညိ။ ❤ တီဒၟံၚ်သေၚ်ဟာ--နမွဲဓရေပ်မတ်ဟေၚ် ပြံၚ်သၠာဲမံၚ်ဒၟံၚ်ဏောၚ်ဂှ်။ လက္ကရဴမှဆဵုပၠန်ဏောၚ် ဟီုတုဲ အခေါၚ်ကလေၚ်ဆဵုဟွံမွဲရမ္ဂး ဗီုလဵုဂွံသ္ပရော။ 🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺 # လိက်ပရေၚ်ဏံဝွံ ကၠာဲနူကဵု Good Vibes only get happy ရအဴ။ #ဗွဲမေတ္တာဟေၚ် #ဇမ္ပာထဝ် [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]]) ၀၉:၄၂၊ ၂၁ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == ပ္ဍဲဘာကျာ်ဒဵုတၟံဗြာတ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တပုဖ္ပရမ္မ “ထပိုဲဍောတ်” ကၠောန်သ္ပ သဘင်ပူဇဴ ဗဝ်သၟုတ်လ္ၚီ == ပ္ဍဲဘာကျာ်ဒဵုတၟံဗြာတ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တပုဖ္ပရမ္မ “ထပိုဲဍောတ်” ကၠောန်သ္ပ သဘင်ပူဇဴ ဗဝ်သၟုတ်လ္ၚီ ဌာန်ပရိုင်ဗၠးၜးမန်၊ ဂိတုဘတ် (၁၀) မံက်၊ (၁၃၈၈) သၞာံ။ ပ္ဍဲဌာန်ပ္တန်သာသနာဘာကျာ်ဒဵုတၟံဗြာတ်၊ ကွာန်ပုဖ္ပဝတဳ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်ဝွံ တ္ၚဲဏံ ဂိတုဘတ် (၁၀) မံက်၊ အခိင်နူဂယးဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ဏာ သဘင်ပူဇဴဗဝ်သၟုတ်လ္ၚီ အတိုင်အခိုက်ကၞာ နလၟေင်ဇၟာပ်ဇၟာပ်သၞာံရ။ ပ္ဍဲဗလးကျာ်ဂှ်ဝွံ ညးဒေသလၟိဟ်ကဵုလ္ၚီ နူဒေသနာနာတံ သ္ပပူဇဴဗဝ်သၟုတ်တုဲ အခိင်နူဂယး ၜိုတ် (၇) နာဍဳဂှ် ကလင်ပှင်မှိင် ဓဝ်ကုသဵု၊ ဓဝ်သဳလ နူဇရေင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ “ထပိုဲဍောတ်” ရ။ ပ္ဍဲကဵုသဘင်ပူဇဴဗဝ်သၟုတ်ဂှ် ညးဒေသမန်လၟိဟ်ကဵုလ္ၚီ နူကွာန်ခေါဇာ၊ ဟံဂံါ၊ အင်ဒင်၊ အၜဝ်၊ တံင်မောံ၊ တံင်ပရင်၊ တၟံကၞေင် ကေုာံ ဍုင်လၟိုင် မၞုံအပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ရေဝ်တံ ပါလုပ်သ္ပကုသဵုဇၟာပ်သၞာံရ။ သဘင်ပူဇဴဗဝ်သၟုတ်ဏံဝွံ သ္ပအစာံကဵု တ္ၚဲဌာပနာဖျေံရိုဟ်ကၞက် ပ္တန်ကျာ်ဓာတ်သော်ဝေဇယန္တဝ်၊ အပ္ဍဲအရှာံဘာကျာ်ဒဵုတၟံဗြာတ် အကြာသက္ကရာဇ်ကောဇာ (၁၃၅၆ - ၅၇) သၞာံ၊ ဂိတုဘတ် (၁၀) မံက်၊ (သၞာံခရေတ် ၁၉၉၅၊ ဂိတုသေပ်တေမ်ဗာ ၃) ဂှ်တုဲ သၞာံဏံမ္ဂး ကၠောန်သ္ပပူဇဴကၠုင် မရနုက်ကဵု (၃၂) ဝါရ။ သဘင်ပူဇဴဗဝ်သၟုတ်ဏံဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တပုဖ္ပရမ္မ “ထပိုဲဍောတ်” ကဵု ကွး/ဒါယကာဂမၠိုင်တံ က္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ ကၠောန်သ္ပကၠုင်ဇၟာပ်သၞာံရ။ ၜိုန်ရဒှ်အခိင်ကသီုကီုလေဝ် ကၠောန်သ္ပပူဇဴဗဝ်သၟုတ်အခိင်နူဂယးဏံဂှ်ဝွံ ဟွံဒးဗြဲမွဲသာ် ညးဍုင်ကွာန်/ညးဒေသဂမၠိုင် ဂွံကၠုင်စိုပ်သ္ပကုသဵု ပေင်ဗလးကျာ်/သၠာတ်ကျာ်မာန်ဂှ် ဒှ်တင်တၟေင် သဘင်ပူဇဴဗဝ်သၟုတ် မွဲတင်ရဂှ်လေဝ် ညးဒေသဂမၠိုင်တံ ဟီုဂးမံင်နွံရ။ ပၞောဝ်ကဵုသဘင် (၁၂) ရာသဳ ကောန်ဂကူမန်တံဝွံ သဘင်ပူဇဴဗဝ်သၟုတ်ဏံဂှ် ပ္ဍဲတ္ၚဲသဳဂိတုဘတ်ပေင် ကေုာံ ကၠာဟွံစိုပ်တ္ၚဲသဳဂိတုပေင်ဂှ်မ္ဂး ပ္ဍဲကဵုလၟေင်ဘာလကျာ် ဒေသကွာန်ဂမၠိုင်ဂှ် သိုင်ခၞံဗီုပြင်က္ၜင် သ္ပပူဇဴကဵုဒါန်ဗဝ်သၟုတ်တုဲ ပ္ဍဲဘာဗ္တောန်လိက်ဂမၠိုင်ဂှ်လေဝ် ကွးဘာဂမၠိုင်တံ ကၠောန်သ္ပကၠုင် နဒဒှ်ပရေင်ချဳဓရာင်ဘာမွဲကီုရ။ အပ္ဍဲကဵုသ္ပပူဇဴပိဏ္ဍပါတ်ဗဝ်သၟုတ်ဏံဝွံ နကဵုကပေါတ်ဝတ္ထု စၞအာဟာရဘောဇိုန် ကဵုဒါန်နာနာ မၞုံယၟုကြပ်ကဵုလ္ၚီ မပ္တံပုင်သၟုတ်၊ က္ဍိုင်၊ ဇၞောဝ်၊ ပ္ကဴသဴမြမောဝ်၊ ပၟတ်ပၞာင်သ္ဍဴ၊ ဇဗၠုသွတ်တံဂမၠိုင် သ္ပပူဇဴကဵုဒါန်ဂှ်ရ ကောန်ဂကူမန်တံ ကော်ဂး သဘင်ပူဇဴဗဝ်သၟုတ်လ္ၚီ (ဝါ) သဘင်ပူဇဴဗဝ်သၟုတ်က္ၜင်နွံဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]]) ၁၃:၅၄၊ ၂၁ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == သၟတ်ကဵုဂဥုဲဝိဝိၚ် == သၟတ်ကဵုဂဥုဲဝိဝိၚ် − ပ္ဍဲကဵုအခိင်ကာလပစ္စုပ္ပန်ဏံဂှ်၊ သၟတ်တအ်ဝိဝိင်ဒၟံင်မိပ်ဒၟံင်ကဵုဂဥုဲၜူမာဲဏံဂၠိုင်ကွေံရ၊ ဘဝသၟတ်တအ်ဟဳသ္ပဝ်မံင်ဘဲၜူမာဲဏံဟွံသာပုဟ်၊ ဝိဝိင်ဏံဗက်ပလီုမံင်သၟတ် တအ်ဟာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး သၟတ်တအ်ဟာဗက်ဒၟံင်အလိုက်ကဵုဂဥုဲဝိဝိင်ဏံ၊ ဇၟာပ်ကွာန်ဌာန်ဒေသဟီုစဂွံမံင်ဇၟာပ်ပ်ဌာန်ဒေသရ။ ဆေင်စပ်ကဵုဝိဝိင်ၜူမာဲဏံဂှ်၊မုသ္ဘင်ကၠောန်ကၠောန်၊ သ္ပထပိုဲခမဳလေဝ်ဗ္စဖျုင်ကဵုသ္ကအ်ရဲဝိဝိဏံရ၊ သ္ကအ်ရဲဂွံဂၠိုင်ဗ္စသ္ကအ်ရဲကဵုဂဥုဲဝိဝိင်ပၠန်ရ၊ ပေဲါမ္ၚဵုထပ်တဲလေဝ်ဂဥုဲဝိဝိင်ပၠန်ရ၊ အရာအိုတ်ဿီုဂှ်ဗက်ကဵုလဝ်ဒၞာဲကဵုၜူမာဲဝိဝိင်ဖအိုတ်တှ်ေ၊ သၟတ်တအ်ဂှ်လှာဲမံင်လမျီုကဵုဂဥုဲဂျိဏံရဏောၚ်ဂှ်ညာတ်ကေတ်ရ၊ သၟတ်ဍောတ်တ်တအ်စနူအာယုက် ၁၄ သၞာံ ၁၅ သၞာံလပါ်လ္တူမ္ဂး လီုလာ်မံင်ဘဲဟွံသာပုဟ်ဂှ်၊ သၟတ်တအ်ဇၟာပ်ညးဇၟာပ်အဲယဝ်ဝေင်ပါဲကဵုမာန်ဖအိုတ်မ္ဂး သွက်ဂကူလေဝ်ဇၞော်မောဝ်တဴတက်ကၠုင်မာန်၊ သွက်ဘဝဇကုဇကုလေဝ်ဇၞော်မောဝ်တဴတက်ကၠုင်မာန်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်လေဝ်ဇၞော်မောဝ်တဴတက်ကၠုင်မာန်၊ ပရေင်ပညာလေဝ်တတ်ထပါ်အကြာဂကူညးတၞဟ်မာန်၊ ပစ္စုပ္ပန်လၟုဟ်ဏံဂှ် ကောန်ဂကူမန်ပိုဲ မၞိဟ်လ္ၚဵုဂှ်ကြအ်က္ဍဟ်ဟွံပေင်ယာဲၜံင်လဝ်က္ဍဟ်ခိုဟ်ဟ်ဂှ် က္ဍဟ်လီုလာ်အိုတ်ဟိုတ်နူဗက်မိပ်မွဲလ္ပာ်ဓဝ်၊ မၞိဟ်လ္ၚဵုဂှ်သုင်လဝ်ဂဥုဲဝိဝိင်တုဲ ကြာန်အာကြာန်ကၠုင်အကြာဂှ်ပၠန်ဍိုက်ကွဳလိုန်ဓါတ်၊ အသိင်ဝိဝိင်ဂှ်မုလေဝ်ဟွံတီမွဲသာ် ကွဳလိုန်ဓါတ်ဇီုကပိုက်ဇိုင်ကဝ်တဲကဝ်လမျီုအိုတ်ဂှ်လေဝ်နွံ၊ ဟိုတ်နူဝိဝိင်ဏံဂှ် ဇကုသုင်သြန်ဇကုရ ဆဂးအခေါင်အရာဇကုဟွံမွဲပုဟ်၊ ဍေံရပ်ဂွံတှ်ေဍေံစုတ် ထံင်စိုပ်ထံင်ပၠန်သြန်မိမဇကုပၠန်အိုတ်။ ဇၟာပ်ကွာန်မန်ဇၟာပ်ဌာန်ဒေသမန် ဂဥုဲၜူမာဲဂွံလဝ်ဒၞာဲဖန်လဝ်ဂၠံင်တရဴကၠေင်က္ဍဟ်သၟတ်အနာဂတ်တ္ၚဲဏံဂှ် ဂွံဆဵုညာတ်မံင်ဂတဂတမတ်ရ၊ ဂဥုဲၜူမာဲဏံဂွံအိုတ်အာဂှ် ဖေက်ဒှ်ဟွံမာန်ရဘဝဏံ မုဟိုတ်ဂွံဟီုအရေဝ်သာ်ဏံရော−နူတမ်တေံမၞိဟ် သွံဂဥုဲဝိဝိင်ၜူမာဲဏံဂှ်ကၠုင်နူသၟိင်အယုတ်တအ်ရ၊ နူသၟိင်အယုတ်မွဲအဆက် ဍေံသွံကဵုကောန်သၟတ်တအ်မွဲအဆက်ပၠန်၊ ဍေံဖန်ဗီုကောန်ဂကူမန်ပိုဲဂွံကၠက်ဂှ် ဍေံကမၠက်ကဵုဝိဝိင်ဏံရ၊ ဠဂှ်မှသၟတ်တအ်စောဲရပ်စပ်အာဝိဝိင်ဂဥုဲၜူမာဲဏံတုဲ လ္ပာ်ပရေင်ဂကူလေဝ်မုဟွံတီ လ္ပာ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်လေဝ်မုဟွံကၠိုဟ်ရ၊ တီဆဝိဝိင်ဂၠုဓီုမွဲဟေင်ရ၊ ဍေံဗလးကဵုသွံဂဥုဲဏံတုဲ ဒှ်သြန်ညိညဇြိုင်သာဂှ်ဍေံဗက်ရပ်ပၠန်၊ မွဲအဆက်ပၠန်ဂှ် မၞိဟ်က္ဍိုပ်ဂှ်ထပ်ထပက်ဏာကောန်ရဲမွဲအဆက်ပၠန်၊ ကောန်ဂကူမန်ပိုဲလေဝ်အိုတ်စှ်ေမံင်သိုက်က်၊ မၞိဟ်သုင်ဟွံ ဒှ်မၞိဟ်ဟွံကေင်သုင်စောဲတအ်ဂှ် နူစတေံရဲထဴကဵုသုင်၊ သုင်ကီုဟာဍေံသၟာန်ဇကုဂွံတီရှ်ဘှ်စေပ်စမ်ရံင်ဍေံကဵုသုင်သၟးသၟး၊ ဇကုကေင်ဂွံတုဲသွက်ဂွံဆက်သုၚ်အာသၟးသၟးဍေံဟွံကဵုသုင်ရသၟးသၟး၊ ဟွံဂွံသုင်စောဲဍေံမွဲတ္ၚဲမံင်ဟွံမာန်၊ ကၠောန်ဂွံညိသုင်စောဲထောံဂဥုဲဝိဝိင်ဖအိုတ်၊ သြန်သွက်ဂွံရာန်ဂှ်ဟွံမွဲတုဲ ဗက်ကၠတ်ဒြပ်ညးတၞဟ်၊ အာတ်သြန်မိမဟွံဂွံသ္ပသၞကဵုမိမပၠန်၊ ဟိုတ်နူဂၠုဓီုဂဥုဲဝိဝိင်ဏံတုဲ မုပရေင်လညာတ်ဟွံချပ်ပါ်ပဲါရ၊ စွံလဝ်အာရီုစိုတ်ဝိဝိင်ဟိုတ်မာဲဏံမွဲဓဝ်ရ၊ ကၠေင်က္ဍဟ်လေဝ်ထုဲထံင်လီုလာ်၊ မၞိဟ်လ္ၚဵုဂှ်ကြအ်ကြာန်၊ မၞိဟ်လ္ၚဵုဂှ်ဟိုတ်နူအသိင်ဝိဝိင်ဂှ်ဓလီုဂွံကၠေင်က္ဍဟ်တုဲ ထိင်စိုတ်ဟွံမာန်လေဝ်ဒှ်ကၠုင်၊ မၞိဟ်လ္ၚဵုဂှ်စိုပ်မံင်ဍုင်သ္အာင်လီုလာ်စာ်ထောင်မံင်လေဝ်နွံတဴမံင်ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠင်ရ၊ မၞိဟ်လ္ၚဵုဂှ် ဝိဝိင်ၜူမာဲဂှ်ပေင်ဂွံအာက္ဍဟ်တုဲ ဟိုတ်နူထိင်စိုတ်ဟွံမာန်ဂှ်ရ−ကအ်ဇကုဇကုရေက်ကေတ်ကေတ်လေဝ်နွံ၊ လ္ၚဵုဆင်စှ်ေနူသ္ၚိတိုက်သၠုင်သၠုင်လေဝ်နွံဟွံအောန်ဂွံဆဵုမံၚ်ဟဂှ်၊ ဟိုတ်နူမုရောဂွံလီုလာ်ကၠုင်မံင်ဇၟာပ်သၟတ်တအ်ညိဟွံချပ်ကူ၊ စှ်ေဒၞာဲဝဲါအိန်ထံင်ယျတုဲဂှ် တီဆဝိဝိင်သၟးပၠန်ဂှ်လေဝ်နွံတဴဗွဲမဂၠိုင်ဂၠင်ဂွံဆဵုကေတ်မံင်ကောန်ဂကူမန်ပိုဲ၊ ဟိုတ်နူဂၠုဓီုလီုလာ်ဂဥုဲၜူမာဲဏံပၠန်ရ−လ္ပာ်ကောန်ဇာတ်ဗြဴလေဝ်ဂွံစဂွံသုင်ဂွံမံင်စံင်သဗ္ဗနာနာသာ်ဟွံချပ်လဝ်ပ္ဍဲက္ဍဟ်ရ၊ ဂဥုဲၜူမာဲဏံစံင်ပလီုမံင်က္ဍဟ်ပိုဲတအ်ဏောင်ဂှ်သၟတ်တအ်ဟွံကၠးစိုတ်ဏီဖိုဟ်၊ မုဟိုတ်ရောဂွံဟီုသာ်ဏံတှ်ေ ပစ္စုပ္ပန်လၟုဟ်ဏံသုင်စောဲမံင်ဂဥုဲၜူမာဲသၟတ် တြုံတအ်သၟးလေဝ်ဟွံသေင်ပုဟ်တုဲ သီုမပါလုပ်မံင်သီုကဵု သၟတ်ဗြဴတအ်လေဝ်နွံတဴမံင်ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠင်ဂွံဆဵုမံင်ယျ၊ ဟီုကဵုသၟတ်တအ်သၟးလေဝ်ဟွံဂွံပုဟ်၊ ပါလုပ်မံင်သီုမၞိဟ်စှ်ေဒၞာဲဝဲါအိန်ထံင်တုဲတုဲတအ်ဂှ်လေဝ် သုင်စောဲနွံတဴမံင်ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠင်ကီုရ၊ မၞိဟ်ဟွံကေင်သုင်စောဲလဝ်တအ်ဂှ် လ္ပစမ်ညိ, လ္ပသုင်စောဲညိ, လ္ပဝိဝိင်အိုတ်ညိ, လ္ပဟိုတ်မာဲအိုတ်ညိ၊ ဆဂး ချူပတိုန်ဏာဂလာန်ပရူပရာဏံဂှ် ဗျိသၟတ်တအ်ဟွံသေင်၊ မိက်ဂွံကဵုဒှ်မၞိဟ်ခိုဟ်ခိုဟ် မိက်ဂွံကဵုဒှ်ပူဂဵုက္ဍဟ်ခိုဟ်ခိုဟ်လညာတ်ခိုဟ်ခိုဟ်ဏောၚ်၊ သွက်သၟတ်တအ်ဂွံဝေင်ပဲါမာန်ဂှ် ဆေဝ်မ္ၚုဟ်မံင်စိုတ်ဓါတ်သၟတ်တအ်ရဏောၚ်။ သွက်အနာဂတ်ဂတတေံ သွက်ဂကူမန်ပိုဲဂွံဇၞော်မောဝ်တဴတက်တိုန်အာနွံကဵုအနာဂတ်တုပ်ကဆံၚ်ညးဂၠးတေံဂှ် ဝေင်ပဲါဂဥုဲၜူမာဲဏံအိုတ်ညိ၊ ယဝ်သၟတ်တအ်ဟွံဝေင်ပဲါအာမ္ဂး သၟတ်ဂကူမန်ပိုဲသွက်ဂွံပါလုပ်အာပ္ဍဲထံင်ဗၟာတအ်သၟးရ၊ က္ဍဟ်ပိုဲခိုဟ်ခိုဟ်ဂှ်လ္ပတက်ပလီုထောံနကဵုဂဥုဲဝိဝိင်ၜူမာဲဏံအိုတ်ညိ၊ ဍာ်တှ်မိယာဲပိုဲမဴကၠုင်လဝ်ဒစိတ်ဂိတုတံဂှ်လေဝ် ပိုဲထပိုတ်ကၠုင်မာန်မံၚ်ဏီ၊ ကဝေင်ဇြဟာန်ပိုဲလေဝ်ပိုဲထပိုတ်ကၠုင်မာန်၊ ဒၞာဲပိုဲထပိုတ်ကၠုင်မာန်ဂှ်နွံမံင်ကၠးကၠးကီုရပ္ဍဲဘဝပိုဲဏံ၊ ၜိုတ်ဆဂဥုဲဝိဝိင်ၜူမာဲဏံရထပိုတ်မာန်လောဲလောဲရဏောၚ်ကောန်ဂကူပိုဲ၊ ထပိုတ် ထောံညိ, ဝေင်ပဲါထောံညိ, လ္ပသုၚ်စောဲအိုတ်ညိ၊ စၞးပိုဲဒးကေတ်မံင်ကဵုဇြဟတ်ဂဥုဲဝိဝိင်စိဏံဂှ် ပိုဲကေတ်ဇြ ဟတ်ကဵုစၞစနွံကဵုရှ်သာအမာဲနွံကဵုဓါတ်တံဂှ်ညိ၊ ပိုဲကေတ်ဇြဟတ်ကဵုလ္ပာ် ပရေင်ကုသဵုနာနာသာ်တံဂှ်ညိ၊ ပိုဲကေတ်ဇြဟတ်ကဵုထံက်ပင်ပရေင်ဂကူညိ၊ ဠဂှ်မှဂကူမန်လေဝ်ဂွံဇၞော်မောဝ်တဴတက်တိုန်အာအကြာဂကူညးတၞဟ်မာန်၊ အခိင်လၟုဟ်ယၟုမြဟ်မံင်ဆေင်စပ်ကဵုဂဥုဲဝိဝိင်ဟီုဂှ် ယၟုဍေံဟီုဗီုသေံဂှ် (ယာၜ−ยาบ้า ) ဟီုဗတ်မန်မ္ဂးဂဥုဲတမြအ်ညးကော်ခဴစဂဥုဲချေံဂှ်ဂှ်ရ၊ ယဝ်ရပ်စပ်သုင်စောဲဒးဍေံတုဲတုဲတှ်ေ ဒေံါဟွံလောဲသွာပေင်ပြးမံင်ဇၟာပ်ဍုၚ်ကွာန်ဌာန်ရးဒေသနာနာတအ်ဗဝ်သအဝ်၊ ပြာကတ်မံင်သၟိင်တၠအဝဵုတအ်ဍေံတက်မံင်ပြယာဲကဵုဂဥုဲဝိဝိင်ဏံရ၊ သၟတ်မန်လ္ၚဵုဂွံဆဵုကေတ်မံင်ပရူပရာဂဥုဲဝိဝိင်ဏံဂှ် လမျီုလေဝ်ဒးအိုတ်ချိုတ်အာလေဝ်ဟွံဆဵု ဇွလေဝ်ဟွံဆဵုဂှ် ဍေံဂစိုတ်ထောံသ္ၚိတ်တ်ဇြဇြ၊ ဆဂွံမိင်ပရိုင်ဍေံစံင်ထောံဂျိုင်ဂျိုင်ဂး၊ ဟိုတ်နူပရေင်ပရူဂဥုဲဝိဝိင်ဏံရ−ဇကုကူသာန်သွံရာန်ဂဥုဲဝိဝိင်ဏံတုဲ သြန်ဇကုဟွံဂွံကဵုဍေံဏီ မၞိဟ်တၞဟ်ကၠုင်ရာန်ပ္ဍဲဇကုဂှ်ဍေံလေဝ်ကဝုတ်လဝ်ဇကုဂၠိုင်ဂၠင်၊ ဇကုလေဝ်ကဝုတ်လဝ်လ္ပာ်ဗၟာတေံလေဝ်ဂၠိုင်ဂၠင်၊ ဟိုတ်ဇကုလေဲဟွံ မာန်တုဲ ဍေံဂစိုတ်ထောံဇကု လပါ်မိမတေံလေဝ်ဟွံဂွံဆဵု၊ ပရိုင်ဂှ် လေဝ်ကၠေံအတိုၚ်ဂှ်၊ ဒးကဵုဂဥုဲဝိဝိင်ဏံတုဲ လေင်ဒိုက်စာ်ထောင် လီုလာ်ကၠေံကၠက်အိုတ်ရကောန်ဂကူမန်ပိုဲ။ အခိင်လဵုအခါလဵုဂှ်ဂွံအိုတ်အးအာသ္ဘင်ဂဥုဲဝိဝိင်ၜူမာဲဏံဂှ်တီကေတ်ဟွံမာန်ဏီရ၊ ဂိုဟ်အခိင် ဂိုဟ်ကၠေင်က္ဍဟ် ဂိုဟ်ကောန်သၟတ်တအ်ကွေံကွေံ၊ မိမၜံင်က္ဍဟ်ခိုဟ်ခိုဟ်ဂှ် ကြအ်ယှောတ်အိုတ်လီုလာ်အာအိုတ်တး၊ ဟိုတ်နူဝိဝိင်ဓလီုဂွံကၠေင်က္ဍဟ်ပိုဲတအ်တုဲ ဒၞာဲဒးအေင်ဒုင်ညးသ္ကအ်ဂှ်အေင်ဒုင်ဟွံမာန်ဗာ်ဂစိုတ်ညးသ္ကအ်လေဝ်နွံ၊ ဂကူဇကုကဵုဇကုရထပက်ဂစိုတ်ညးသ္ကအ်၊ ရပ်ၜုန်ရပ်ဇြင်ကေတ်မာန်ညးသ္ကအ်၊ မုဟိုတ်ရော−ဟိုတ်နူၜူမာဲဝိဝိင်ပၠန်ရ၊ လဆောဝ်လဆောဝ် ဒၞာဲဒးသၠးအခေါင်ဂှ်သၠးအခေါင်ဟွံမာန်ညးသ္ကအ်ရ၊ ပစ္စုပ္ပန်လၟုဟ်ဏံဂှ် ကောန်သၟတ်ဍောတ်ဍောတ်စိဂှ် အဃောမံင်ဘာလေဝ်လီုလာ်စာ်ထောင်ကၠုင်မံင်ကီုရ၊ မိမလေဝ်ဝေတ်ဟွံမာန်၊ အာစာလေဝ်ဝေတ်ဟွံမာန်၊ ဟိုတ်နူကြအ်ကြာန်ကဵုစၞဝိဝိင်တုဲ ဘဝသၟတ်တအ်သၠာဲကၠုင်ကဵုဂဥုဲၜူမာဲနွံတဴဗွဲမဂၠိုင်၊ အဃောပ္ကဴရာင်ဆာဲမံင်ဂှ် ဂဥုဲၜူမာဲဓလီုဂွံကၠေင်က္ဍဟ်သၟတ်တအ်အိုတ်ရ၊ နဲလဵုဂွံထိင်ဒဝ်သၟတ်တအ်မာန်နွံရော၊ မၞိဟ်လဵုဂွံစဵုဒၞါသၟတ်တအ်မာန်ရော၊ ဟိုတ်နူသၟတ် တအ်ဟွံတီမွဲသာ်တုဲ ဘဝလီုကၠုင်ဟာ၊ ဟိုတ်နူသၟတ်တအ်ဟွံပကာကဵုဘဝဇကုတုဲပလီုကၠုင်ဘဝဇကုဟာ၊ ဘဝသၟတ်တအ်တတ်ထပါ်မံင်အကြာစၞဂဥုဲဝိဝိင်စိဏံ ဂၠိုင်ဂၠင်တုဲ ဘဝသၟတ်တအ်ဒးစိုပ်ဘဲဒန်ခြိုင်ပသဲအိုတ်ဏောၚ်လအ်ကဵုပြဟ်၊ ဘဝသၟတ်တအ်လမျီုဒးအိုတ်အာအကြာကြာ ဂဥုဲၜူမာဲဏံဖအိုတ်ရ၊ ဆာန်ဘဝဇကုညိ လ္ပသၠာဲၜန်ကဵုဂဥုဲဝိဝိင်ညိ၊ ဝိဝိင်ဏံလုပ်ပလီုမံင်က္ဍဟ်ပိုဲဏောင်ဂှ် သၟတ်တအ်ချပ်ပါ်ပဲါအိုတ်ညိ၊ နူကဵုအကြာဂဥုဲဝိဝိင်ဏံဂၠိုင်ကၠုင်သၟးဟွံကဏီ တၞးဘိင်တအ်လေဝ်သၟတ်တအ်သ္ပဗဒှ်ဒၟံင်သဘင်ယျ၊ သုင်ဂွံတၞးဂှ်တုဲလေဝ်ဒေါံဟွံလောဲသွာပုဟ်၊ ယဝ်ရံင်ကဵုအခေတ်လၟုဟ်ပစ္စုပ္ပန်လၟုဟ်ဝွံမ္ဂး ဒုဟ်သဗ္ဗအိုတ်သီုသၟတ်တအ်လုပ်ကေတ်လဝ်ဒၞါဲယျ၊ ဘဝသၟတ်တအ်စိုပ်အာခြိုင်ပသဲအလဵုသဳတုဲ သွက်ပိုန်ဒြပ်ရတ်မိမသၟတ်တအ်ပၠန်ရဆောံလေင်၊ သၟတ်တအ်ထိင်ဘဝဇကုဇကုညိ၊ ဆာန်ဘဝဇကုဇကုညိ၊ မင်မွဲဘဝဇကုဇကုညိ၊ ဗတိုက်ထရိုဟ်ပလီုကၠေံဂဥုဲဝိဝိင်ဏံညိ၊ သၟတ်တအ်ဗၠိုက်လၞီမံင်အကြာကြာဂဥုဲၜူမာဲဏံဂှ် မုရှ်သာဟွံမွဲပုဟ်၊ အခိင်သၟးရအိုတ်ကၠုင်၊ ဒးကဵုဂဥုဲၜူမာဲဏံတုဲ မိမလေဝ်ဝေတ်ကောန်ဟွံမာန်၊ ဟိုတ်နူကဵုဘဲဝိဝိင်ဏံတုဲ အလဵုအသဳတအ်သီကေတ်မံင် ကောန်သၟတ်ပိုဲတအ်ရိုဟ်လၟိဟ်မၞိဟ်ဟွံဒးရ၊ ယွံသၟတ်တအ် ဘဝဇကုဂှ်လ္ပသၠာဲကဵုဂဥုဲဝိဝိင်ဏီညိ၊ ဝေင်ပဲါအိုတ်ညိ၊ ညံင်ဘဝသၟတ်တအ်ဂွံလျးတၟးအာမာန် ဂဥုဲဝိဝိင်ဂှ်လ္ပဆာန်ဍေံညိ။ ဘဝဇကုညံင်ဂွံခိုဟ်နွံကဵုအနာဂတ်မာန်ဂှ် ဆာန်ဘဝဇကု ဒးစဵုဒၞာဂီုကၠီုဘဝဇကုဇကုညိ၊ ပွမမိပ်လဟိင်ကဵုဝိဝိင်တအ်ဂှ် မုလေဝ်ရှ်သာအဓိပ္ပါဲဂွံဇၞော်မောဝ်တဴတက်တိုန်ဂှ်ဟွံမွဲပုဟ်၊ သွက်ဘဝသၟတ်တအ်ဂွံဗၠိုက်စှ်ေအာသၟးရနွံ၊ ကူသာန်သွံရာန်သုင်စောဲဂဥုဲဝိဝိင်ဏံတုဲ ဂွံဒှ်မဟာဒေဌဳဇၞော်မွဲဂှ် ဟွံကေင်ဆဵုလဝ်ဏီပုဟ်၊ ဒြပ်ဍာ်မ္ဂးအာကဵုဍာ်ပၠန်ရ−ကေင်ဆဵုညာတ်လဝ်မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်ရ၊ ၜိုန်ရဂွံနင်သြန်ကၠံကိုဋ်လ္ၚီကိုဋ်ကီုလေဝ် စိုပ်အခါမွဲတ္ၚဲဍေံသီဂွံဏာဖအိုတ်ပၠန်ရဏောၚ်၊ သွက်ဘဝဇကုဂွံဒှ်တသိုက်ဂွံဗၠးဒဒိုက်မာန်ဂှ် နကဵုဍာ်ဓတ်ကာယဇကု နကဵုက္သပ်ညာဏ်ပညာဇကုဂှ်ကၠောန်ညိ၊ ဠဂှ်မှအနာဂတ်ဂတတေံပိုဲဂွံညာတ်ကေတ်ဘဝပိုဲခိုဟ်ခိုဟ်မာန်၊ အိုတ်ကၞောဝ်လက္ကရဴအိုတ်ဏံဂှ် မိက်ဂွံဗ္တိုက်ဖအောဝ်ဆဝ်မ္ၚုဟ်ကတဵုစိုတ်ဓါတ်သၟတ်တအ်ဟီုဂှ်တှ်ေ "ဝိဝိင်ဘိင်ဗု ၜူမာဲဝေင်ပဲါအိုတ်စိုအ် သၟတ်မန်တအ်" အုပ်နိဂီု။ ✍️ (ဆီမန်ဇေတ်-ဒူရာ ခေတ္တဍုင်မလေဝ်ယှာ) [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]]) ၀၅:၃၁၊ ၂၂ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == ပ္ဍဲပေဲါဆဵုဂဗ တၞောဝ်ဒတောဝ်မန် ကၟိန်ဍုင်သေံဂှ် ရုဲစှ်သ္ပဒ္တန် ညးစၞး (၅) တၠ == ပ္ဍဲပေဲါဆဵုဂဗ တၞောဝ်ဒတောဝ်မန် ကၟိန်ဍုင်သေံဂှ် ရုဲစှ်သ္ပဒ္တန် ညးစၞး (၅) တၠ '''အထူ''' ဌာန်ပရိုင်ဗၠးၜးမန်၊ ဂိတုဘတ် (၁၀) မံက်၊ (၁၃၈၈) သၞာံ။ ပ္ဍဲကဵုပေဲါဆဵုဂဗ တၞောဝ်ဒတောဝ်ကောန်ဂကူကောန်ဍုင်အရင်မန်သေံ မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဘာလကျာ် “ဝါတ်ယာဲဏဃောန်” ၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါန်ပေါင်၊ ခရိုင်ရာတ်ချၝုရဳ၊ ကၟိန်ဍုင်သေံဂှ် ရုဲစှ်သ္ပဒ္တန်ဏာ ညးစၞးကောန်ဂကူကောန်ဍုင်အရင်မန် (၅) တၠရောင် ဂွံတီကေတ်ရ။ သွက်သ္ဂောံချူဓဇက်သၞောဝ်ဥပဒေ တၞောဝ်ဒတောဝ်ကောန်ဂကူကောန်ဍုင်အရင် ကေုာံ သွက်ဂွံပံင်တောဲရေင်တၠုင် ကိစ္စအခိုက်ကၞာယေန်သၞာင်၊ ဘာသာ၊ ဂကူ အကြာတၞောဝ်ဒတောဝ် ကောန်ဂကူကောန်ဍုင်အရင်တၞဟ် မၞုံအပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်သေံဂမၠိုင်ဂှ်မ္ဂး အရင်တၞောဝ်ဒတောဝ်ဂကူမန် မၞုံအပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်သေံတံ မနွံပၟိက်ကၠုင် ညးစၞးရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးစၞးသွက်ကောန်ဂကူကောန်ဍုင်အရင်မန်သေံ နူခရိုင်နန်ထၝုရဳ၊ ဍုင်ၜင်ကံက်၊ ရာတ်ချၝုရဳ၊ ဖေတ်ၝုရဳ ကေုာံ ခရိုင်ကာန်ချဏၝုရဳ (၅) တၠဂှ် ညးတိုန်စိုပ် ပ္ဍဲပေဲါဆဵုဂဗ ဂိတုသေပ်တေမ်ဗာ စၟတ်တ္ၚဲ (၂၀) ဏံ တုပ်စိုတ်ရုဲစှ်ပ္တိုန်လဝ်ရ။ ကိစ္စပရေင်ယိုက်ဂၠေင်တာလျိုင် ညးစၞးရုဲစှ်လဝ်ဂမၠိုင်ကီု၊ လညာတ်တၞောဝ်ဒတောဝ်မန် မၞုံပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်သံကီုဂှ် သၟာန်သၟုက်သ္ပလဝ်ဒ္တန်ရဂှ်လေဝ် ဥက္ကဌဂကောံသၟတ်မန်ဍုင်ၜင်ကံက် နာဲတိုင်ပ္ကဴ ဟီုကဵုဌာန်ပရိုင်ဗၠးၜးမန်ရ။ “ပ္ဍဲကဵုပေဲါကောံဓရီု ကၠောန်လဝ်ဂိတုတုဲဏံဂှ် ညးစၞး (၅) တၠ၊ ညးစၞးအရန် (၅) တၠ ရန်လဝ်ရ။ တုဲတှ်ေ နကဵုညးစၞးကောန်ဂကူကောန်ဍုင်အရင်တံဂှ် ရုဲလဝ်ဗွဲအပြောံတုဲဣရ။ တာလျိုင်ကဵုလဝ်ဂှ် ယိုက်ဂၠေင်မာန် / ဟွံမာန်၊ မၞိဟ်တဏံ ဒှ်မၞိဟ်စၞးထေက်ဟာ၊ မန်နွံပ္ဍဲဍုင်သေံဖအိုတ်ဂှ် အာစိုပ်ရီုဗင်မာန်ဟာ၊ စတမ်နူမန်ဍုင်သေံတံ တုပ်စိုတ်/ ဟွံတုပ်စိုတ်ဟာဂှ် ဗီုကဵုသၟာန်လဝ်လေဝ်ဏး” သာ်ဝွံ ညးဟီုရ။ ပေဲါဆဵုဂဗလၟုဟ်ဏံဝွံ ကောန်ဂကူမန် နူပွိုင်ဍုင် (၃၂) ပွိုင်ဍုင် သွက်ဂွံကၠုင်စိုပ်ဂှ် စၟဳကေတ်လဝ်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူအာကၠုင်ခက်ခုဲတုဲ ညးစၞး နူ (၂၀) ပွိုင်ဍုင်ဟေင် ကၠုင်စိုပ်ရဂှ် နာဲတိုင်ပ္ကဴ ဟီုရ။ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်သေံဝွံ တၞောဝ်ဒတောဝ်ကောန်ဂကူကောန်ဍုင်အရင် ၜိုတ် (၇၀) သ္ပလန်ဒ္တန်နွံတုဲ ဟိုတ်နူဟီုဂးစကာ အရေဝ်ဘာသာမိ ဟွံမွဲဂှ်ရ နလၟေင်ဒေသ သုန်ဂြာံကၠေံကၠက်အာနွံရ။ အတိုင်သၞောဝ်ဥပဒေ (၂၀၂၅) ဂှ်မ္ဂး အလဵုအသဳသေံ သ္ပစၟတ်သမ္တီလဝ် ဇာနှိက် (ကွန်ယက်) တၞောဝ်ဒတောဝ်ကောန်ဂကူကောန်ဍုင်အရင် (၆၀) နွံတုဲ သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီသၠုင်ပ္တိုန် ပရေင်မင်မွဲရံင်စံင်ဘဝမၞိဟ်မာန်ဂှ် နကဵုကောန်ဂကူကောန်ဍုင်အရင်မန် မၞုံပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်သေံတံ သွက်ဂွံပလေဝ်ပလေတ် ပကောံပကေဝ် တင်နင်မနွံပၟိက်ဂမၠိုင်ကဵု ပရေင်ရုဲစှ်ညးစၞးဂမၠိုင်ကီု၊ သွက်ဂွံသဳကၠဳ လၟေင်ကမၠောန် သ္ဂောံဆက်ရေင်တၠုင်ဂမၠိုင်ဂှ်ကီု ဒးကၠောန်သ္ပပေဲါဆဵုဂဗရ။ ပ္ဍဲကဵုပေဲါဆဵုဂဗ အခိင်သဝ်တ္ၚဲဂှ်ဝွံ ပရူပရာသွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ်အာ တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် မရနုက်ကဵု (၈၀) ဝါ၊ ဒၞာဲလဘာကျာ် “ဝါတ်ယာဲဏဃောန်္ၚောန်၊ ပ္ဍဲဂိတုမာတ်ဂှ်လေဝ် သဳကၠဳလဝ်ကီုရောင် ဂွံတီကေတ်ရ။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]]) ၁၂:၁၉၊ ၂၂ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == သၟတ်အနာဂတ်ဍုင်ပိုဲ ကဵု ပေါဲဝေင်ပၞာန် ၄၉၂၆ == သၟတ်အနာဂတ်ဍုင်ပိုဲ ကဵု ပေါဲဝေင်ပၞာန် ၄၉၂၆ ယက္ခဂုမ္ဘဏ် (လိက်ပရေင်) လောန်ကၠုင် ဂိတုသေတ်ဒေန်ပါ ၄၊ သၞာံ ၂၀၂၆ ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် စထ္ပက်ပၞာန် (ကလေင်ဝေင်ပၞာန်) ကုဒပ်ပၞာန်ရခေင် (အေအေ) တအ်ရ။ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ဒးအာစိုတ် ပရေင်ဝေင်ပၞာန် ၁၀၂၇ ဒပ်ပၞာန်မဟာမိတ်သၟဝ်ကျာ (၃) ဂကောံ မကေင်ကၠောန်လဝ်တေံဟာဂှ် ကေတ်ဟွံဒးရ။ လၟုဟ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် တင်ခုတ်လဝ်ယၟု တၠုင်လအာ ညံင်ရဴသာ်ဂှ်ကီု ဒုင်သဇိုင်ကဵုစၟတ်တ္ၚဲဂှ်တုဲ နကဵုယၟု ပရေင်ဝေင်ပၞာန် ၄၉၂၆ ကီုရ။ တီကၠးမွဲဂှ် ပ္ဍဲပေါဲပၞာန်ဏအ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် စကာလဝ် ၝောံဒပ်ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ သၟတ်အနာဂတ် ကောန်သ္ဂံင်တအ် ဒးဒုင်သၠးလမျီု ဟွံအောန်ပၠန်ရောင်ဂှ် ချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ဒပ်ပၞာန်မေန်အံင်လှာင်တအ် ဒးကဵုပရေင်ဝေင်ပၞာန် ၁၀၂၇ တုဲဂှ်ရ ရပ်စပ်စကာ ပၠောပ်ကၠုင်လမျီု သၞောဝ်ယိုက်ဂၠေင်ပၞာန်ရ။ ဟိုတ်နူစကာသၞောဝ်ဏအ်တုဲ ဒပ်ပၞာန်သီအဝဵုတအ် လမျီုယီုဆက်ကၠုင်ရ။ သွက်အာယုက်တၠအဝဵုတအ် ဂွံဂၠိင်ကၠုင်မာန်ဂှ် သၟတ်မလုပ်ယိုက်ဂၠေင် ပၞာန်တအ် သၠးကၠုင်လမျီု ဟွံအောန်လးလးရ။ ◼အနာဂတ်သၟတ်တအ် အခိင်စဓမံက်ရုပ်ရဴ သၞောဝ်ယိုက်ဂၠေင်ဒၠေင်ပၞာန်တၟိတၟိတေံ အာနကဵုလၟေင်ဂၠံက်မာဲရောင် ညးမၞုံအခေါင်ဟီုဂး သကိုပ်ဗိုလ်ဇၞော် ဇြဝ်မေန်ထောန် ဟီုဂးပတိတ်ကၠုင်လဝ်ပရိုင်ရ။ ၜိုန်ဟီုလဝ်သာ်ဂှ်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲဗလးတိ ကတဵုဒှ်ဒၟံင်ဍာံဍာံဂှ် နူညးတာလျိုင်လ္ပာ်ပၞာန်တအ်ကီု၊ ညးမၞုံတာလျိုင် လ္ပာ်အုပ်ဓုပ်တအ်ကီုဂှ် ထ္ၜးဟိုတ်ကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ ယိုက်ဂၠေင်ဒၠေင်ပၞာန်တုဲ ပွမစၟဳစၟတ်စရင်ကၟုဲကီု၊ ပွမစၟဳစၟတ်အကြာသၞေဟ်ကင် ဂၠံင်ကွဳစက်ကီု အာတ်မိက်ကၠုင်သြန်ရ။ ကဵုသြန်ဟွံမာန်မ္ဂး ဒးယိုက်ဂၠေင်ပၞာန်ရောင် ဘပဠတုဲ ဂၠာဲစသြန် သြန်ဟၟဲမ္ဂး သၟတ်တအ် စိုပ်အာဒပ်ပၞာန် နနဲအဓမ္မအိုတ်ရ။ ဗွဲကြဴဏအ် ဇၞော်ဍောတ်ဟွံရုဲ ဆဵုမၞိဟ်တြုံအကြာဂၠံင်မ္ဂး ရံင်အကာဲအရာတုဲ ဒပ်ပၞာန်တအ် ရပ်ကော်ဏာအိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သၟတ်တအ် နကဵုနဲကဲဇဳ တိတ်အာဍုင်မ္ၚးအိုတ်ရ။ ညးသြန်နွံတအ်မ္ဂး သုင်စောဲ VIP Pass ထ္ပက်သြန်ကဵုဗၠာဲသၟိင် (လဝက) ပၞာန်တအ်ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ တိတ်အာဂၠံင်လုပ်သၞောဝ်အိုတ်ရ။ ညးသြန်အောန်တအ်ဂှ်မ္ဂး ကၠတ်တိတ်အာဂၠံင်ပယျဵု ဟွံလုပ်သၞောဝ် ဍုင်ဇိုင်ဝုတ်ဒိုဟ် အကြာအန္တရာဲနာနာရ။ စိုပ်အာဍုင်သအာင်တုဲ ကမၠောန်ၝဂွံဂှ် ခိုဟ်ဟ်ပရေအ်ပရေအ် ဒးကၠောန်အာဟဂှ်ရ။ ဟိုတ်နူကဵုက္ဍိုပ်သကိုပ်ပၞာန် ကြအ်အဝဵုတုဲ သၟတ်ကောန်ဍုင်တအ် အနာဂတ်ကၠေံအာ အကြာရုင်ကမၠောန်၊ အကြာကမၠောန်သိုင်ခၞံတိုက်၊ အကြာကမၠောန်တမ္ၚာဂၠုင်ဇာ ဍုင်သအာင်တအ်အိုတ်ရ။ ◼ဘဝညးသ္ၚိကၟိန်ဒပ်ပၞာန်ဍောတ်တ်ဂမၠိုင် ၜိုန်ရတင်လဝ်ယၟု ပကောံဒြဟတ် ပရေင်ယိုက်ဂၠေင်ပၞာန်ကီုလေဝ် ဟိုတ်ဒၟါနူကၠောန်သ္ပဒၟံင် နနဲအဓမ္မ ရပ်ဏာ ကော်ဏာအနိင်အထတ်တုဲ ညးဍုင်ကွာန်တအ် စကာတဴဝေါဟာ ရပ်ပဝ်တာရ။ ပရေင်ဒးဒုင်ရပ်ပဝ်တာဏအ် ကောန်ညးဍုင်ကွာန် ဓမ္မတာတအ် သၟးဟွံသေင် ဒးဒုင်ရပ် ကောန်ဇာတ်သ္ၚိကၟိန် ပ္ဍဲဒပ်ပၞာန်တအ်လေဝ် ဒးဒုင်ရပ်ဒၟံင်နွံရ။ လောန်ကၠုင်ခြာဟွံလအ်ဏအ် ပရိုင်ပြးဒၟံင် လတူလပှ်ကျာမွဲပရိုင်ဂှ် ဒဝ်ဌေဂှ် ဒှ်မိကောန်တြုံ(၃)တၠတုဲ ကောန်ဇၞော်ၜါဂှ် ယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင်တာလျိုင်ပၞာန်ရ။ ဒှ်ပေါဲဗတိုက်တုဲ ကောန်နွံပ္ဍဲပၞာန်ဂှ် ချိုတ်အာမွဲရ။ ခြာဟွံလအ်ဂှ် ကောန်ဍောတ်သှ်ေဒၟံင် ပ္ဍဲဒဝ်ဌေဂှ် ဒးဒုင်ရပ်ဏာပဝ်တာပၠန်တုဲ ဒဝ်ဌေမဒှ်မိကောန်ပၞာန်ၜါဂှ် ဒးဒုင်စသိုင်ဟွံသာရ။ ဒဝ်ဌေဂှ် ဒှ်ဗြဴကၟာဲတုဲ ကောန်သှ်ေမွဲဂှ်ရ ကၠောန်ဗ္စဒၟံင်ဒဝ်ဌေရ။ ကောန်ဂှ်လေဝ် နွံကဵုသမ္ဘာတုဲ သမ္ဘာဂှ်လေဝ် ယိုက်လဝ်ဂဝ်ဂၞဴ နွံကဵုယဲဒိုက်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒဝ်ဌေဂှ် ချူပရေင်ဒဒှ်ဇကု ဒးဒုင်စသိုင်ဒၟံင်တအ်ဂှ်တုဲ ပတိုန်ဏာလတူပှ်ကျာ အာတ်မိက်ကဵုဗလးကောန်ဇကုရ။ ဟိုတ်ဒၟါနူပတိုန်ုဒး လတူလပှ်ကျာတုဲ တ္ၚဲယးဂတဂှ် ညးမဒှ်သကိုပ်ဗိုလ်ပၞာန်ကျာ အံင်မေန် နူကဵုဒပ်(၂၀၃၀) နကဵုအလဵုဇကုညးတေံ ကၠုင်ရပ်ဏာ ဒဝ်ဌေ ပ္ဍဲသ္ၚိရ။ ပရေင်ပရူဏအ် နူကဵုသ္ၚိကၟိန်ဒပ်ပၞာန်တၞဟ်ဟ်တအ်လေဝ် အာတ်မိက်ဒၟံင်အိုတ်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ဒဝ်ဌေဂှ် ဟွံဗၠးတိတ်ကၠုင်ဏီရ။ ဒပ်ပၞာန်တၠအဝဵုတအ်မ္ဂးဂှ် ကေမ်ၛာပ်လဝ်အဝဵု လတူညးဍုင်ကွာန် ဓမ္မတာတအ် သၟးဟွံသေင် ညံင်ရဴဂလာန်ညးဟီုစ ကဇၞော်စကဍောတ် ကဍောတ်စကောန်ၚုဲ ကောန်ၚုဲစထၜိုဟ်ဍာ်တုဲ ဒးကဵုဂုဏ်သိက္ခာ အဝဵုဍေံမ္ဂး မၞိဟ်ပ္ဍဲဍေံ ညံင်ရဴဒဝ်ဌေဂှ် ဒက်ဝဲတုဲ ကၠုင်ရပ်ဏာ ဒဵုစိုပ်တၞိန်သ္ၚိရ။ ပရေင်ဏအ် မြဟ်တမ္ညဝ်ဒၟံင်တုဲ ဒပ်ပၞာန်ဂှ် ရံင်ကဵုပရေင်စန်ဒက်လီုတုဲ ကာလဗလးပတိတ်ဒဝ်ဌေ ကာလဒှ်လေဝ် ဒှ်မာန်ရ။ ဆ္ဂး ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ကြေပ်ဒၟံင်ကောန်ပၞာန်တုဲ တဟင်ဒၟံင်ဒြဟတ်ကောန်ပၞာန်ဂှ်ရ ဒဝ်ဌေဂှ် ၜိုန်ရဒှ်မိယာဲကောန်ပၞာန်ကီုလေဝ် အကြာမိဌေပၟိက်ဆန္ဒဟွံပါဂှ် ကောန်ဇကုဒးဒုင်ရပ်ဏာ နကဵုအနိင်အထတ်ရ။ ပါဲနူဒဝ်ဌေတုဲ မိယာဲကောန်ပၞာန်တၞဟ်ဟ်လေဝ် ပရိုင်ဟွံပြာကတ် ဒးဒုပ်ရပ်ဏာလဝ် နကဵုအနိင်အထတ်နွံချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ဂတနူဏအ်လေဝ် အကာဲအရာဗီုဗီုတအ်ဏအ် ကြက်နွံအာချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ပရေင်ရပ်ပဝ်တာဏအ် လၟုဟ်မ္ဂး အကာဲအရာသာတုဲ ဂၠိုင်ကၠုင်ရ။ လ္ပာ်ဒေသဗၟာအညာတေံ သၟတ်မၞိဟ်တြုံတအ် အောန်အာဗွဲမလောန်ရ။ ဒေသတအ်ဂှ်မ္ဂး လဒေါဝ်တ္ၚဲလေဝ်ရပ်၊ တိုန်အာလတူသ္ၚိတုဲရပ်၊ အကြာဖျာဍာ်လက်ဖက်လေဝ်ရပ်ဒၟံင်တုဲ မိမသၟတ်တအ် ဒးဒုင်ဖအိုတ်ဒၟံင်သြန် ကိုဋ်ကဵုစှော် ကိုဋ်ကဵုကၠံ သွက်သ္ဂောံနုက်ပတိတ် ကောန်ဇာတ်ဇကုအိုတ်ရ။ နုက်ဟွံမာန်မ္ဂး သၟတ်တအ်ဂှ် ဒးဒုင်ပလံင်ဏာ ဘာဗ္တောန်ကွတ်ပၞာန်တအ်အိုတ်ရ။ ဆဂှ်သၟးဟွံက ပၞာန်တအ်ဂှ် ပတောံလကျာ်တုဲ နကဵုကယျိုင်လကျာ်လေဝ် ဗက်ရပ်ဒၟံင်နွံရ။ သၟတ်ကောန်ပၞာန်တအ်ဂှ် ဟိုတ်နူဒးဒုင်ရပ် နကဵုအနိင်အထတ်ကီု၊ ဟိုတ်နူပရေင်ဆဵုဂဗ အောန်ကီုတုဲ စီုပ်အာဗလးမုက်ပၞာန်တေံ ချိုတ်ဂၠိုင်ဂျိုင်အောန်ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ဟိုတ်နူသကိုပ်ဗိုလ်ပၞာန်တအ် ကြအ်ဗေဒင်တုဲ ဝေင်ပၞာန်နကဵုလၟိဟ်ဂၞန် ၄၉၂၆ ပံင် ၂၁ ဂှ် သၟတ်ဒးဒုင်ယိုက်ဂၠေင်ပၞာန်တအ် လမျီုဒးအိုတ်အာပၠန်ရ။ သရုပ်ကၠေံမ္ဂး ဍုင်ဗၟာဂှ် သ္ပပတံနူပၠောပ်လမျီု သၞောဝ်ယိုက်ဂၠေင်ပၞာန်တုဲ သၟတ် ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန်တအ် စိုတ်ဖေက်လကိုတ် သၠုင်တိုန်ကၠုင်ရ။ သၟတ်တအ် သီုဟၟဲကဵုပၟိက်ဆန္ဒ ဒးဒုင်ဓရတ်ဗ္တောန်ကွတ်ပၞာန်၊ ကွတ်ပၞာန်ဂှ်လေဝ် ဗ္တောန်အာ ပ္ဍဲအခိင်ဂၠေံဂၠေံ သီုကဵုဟွံချိုတ်ပၠိုတ်ဂှ် ဒးဒုင်ပလံင်ဏာဒၟံင် ပ္ဍဲမုက်ပၞာန်တေံအိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သၟတ်တအ် သွက်သ္ဂောံတိတ်ဗၠးနူဘဝ ဒးလုပ်ယိုက်ဂၠေင်ပၞာန်တၠအဝဵုဂှ် ပံင်လမျီုတုဲ မ္ဒးဂြိပ်ပါဲဓလေတ် ဒဴတိတ်ဍုင်မ္ၚးအိုတ်ဂှ်ရ ဘဝအနာဂတ်သၟတ်တအ်ကျေဝ်ဝ်ဂှ် ကၠေံကၠက်အာ ပ္ဍဲခေတ်တၠအဝဵုပၞာန်တအ်အိုတ်ရောင်။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]]) ၁၂:၂၁၊ ၂၂ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == က္ၜင်ဒပ်ပၞာန် ၜိုတ် (၂၀) ဖ္ဍိုက် KIA ပလီုပလာ်၊ ပရေင်ပၞာန်ၜါလ္ပာ်ကြံင်မ္ၚိုဟ် == က္ၜင်ဒပ်ပၞာန် ၜိုတ် (၂၀) ဖ္ဍိုက် KIA ပလီုပလာ်၊ ပရေင်ပၞာန်ၜါလ္ပာ်ကြံင်မ္ၚိုဟ် ဌာန်ပရိုင်ဗၠးၜးမန်၊ ဂိတုဘတ် (၁၁) မံက်၊ (၁၃၈၈) သၞာံ။ က္ၜင်ပၞာန်ဂကောံဒပ်ပၞာန် ၜိုတ် (၂၀) ဖ္ဍိုက်၊ ဒဳဒစးကၠုင် အတိုင်ဂၠံင်ဍာ်ၜဳဨရာဝတဳ၊ ဇရေင်ဍုင်ဗာန်မဝ်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးကချေင် (KIA) ကဵု ဒပ်မဟာမိတ်ဂမၠိုင်တံ ပန်ဗ္တိုက်ပလီုပလာ်မာန်လဝ်ရောင် ညးလျိုင်လလောင်ပရိုင် (KIA) သ္ကိုပ်ဗိုလ်ဇၞော်နဝ်ဘူ ဟီုရ။ က္ၜင်ပၞာန် ၜိုတ် (၁၅) ဖ္ဍိုက် ဒဳဒစးကၠုင် နူသၞေဟ်ဂဝ်ဝိန်၊ ဍုင်အဝ ဇရေင်ဍုင်ဗာန်မဝ်ဂှ် ပ္ဍဲဂိတုသေပ်တေမ်ဗာ စၟတ်တ္ၚဲ (၂) တုဲကၠုင်ဏံ ဒပ်မဟာမိတ်ဂမၠိုင်ကဵု (KIA) တံ ပံင်ကောံဗ္တိုက်ဏာလဝ် ကြပ်ပွိုင်ဍုင်ယှိုဲကူ၊ တွဵုရးကချေင်ရ။ “ၜင်မူစိဖ္ဍိုက်ရောဟီုဂှ်တှ်ေ ပိုဲဂွံဟီု နကဵုလၟိဟ်ဂၞန်ချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ်မာန်ဂှ် ဂစာန်မံင်ရ။ ဆဂး ကြပ်အိုတ်ဂှ်တှ်ေ အကြာ (၂၀) ဖ္ဍိုက်ရ။ ၜိုတ် (၂၀) ဖ္ဍိုက်ဂှ်တှ်ေ ပိုဲတံပန်တုဲမှ အကာဲအရာပလီုပလာ်မာန်နွံရ” သာ်ဝွံ သ္ကိုပ်ဗိုလ်ဇၞော်နဝ်ဘူ ဟီုရ။ ပ္ဍဲကဵုက္ၜင်ပၞာန်ဂှ်ဝွံ ကောန်သဂံင်ဒပ်ပၞာန်ဂမၠိုင်ကဵု ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ဒပ် ဗွဲမဂၠိုင် ပါဗက်ကၠုင်တုဲ ဇြဟတ် (၁၀၀) ပြင် ဒုင်ကမျဖျေံလွဟ် ကု (KIA) နွံရောင် ဂးရ။ ကုကောန်သဂံင် ကေုာံ ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ဒပ် မရပ်ဂွံလဝ်ဂမၠိုင်ဂှ်ဝွံ အခိင်လၟုဟ်ဏံ စၟဳစၟတ်သၟာန်သၟုက်ဒၟံင်ဖိုဟ်ရောင် (KIA) ဂးရ။ လ္ပာ်ဂကောံဒပ်ပၞာန်တံ ဆက်ဗ္တိုက်ပြုပြေင်ဒၟံင်ပၞာန်ဂှ်ရ အပ္ဍဲတွဵုရးကချေင်ဝွံ ပေဲါဗ္တိုက်ဂမၠိုင် ဆက်ကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်ရောင် သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်ကချေင်မွဲတၠ ဟီုရ။ “ထ္ပက်/ပြုပြေင်မံင်ပၞာန်ကွေံကွေံရ၊ လ္ပာ်ဏံလေဝ် (KIA) တံ ဒုင်ပၞာန်တုဲမှ ဗ္တိုက်ရ၊ ဗီုဏံဟီုတှ်ေ ပေဲါပၞာန်ဂှ် ဇၞော်ကၠုင်ဏောင်။ ဣညအ်ဂှ်တှ်ေ ဗီုကဵုဟီုမံင် ပရေင်ၜိုဟ်လလမ်ဂှ်တှ်ေ ဗီုဍေံကဵုဍေံ သ္ၚောဲအာရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ နွံပၟိက်ကဵု ပရေင်ၜိုဟ်လလမ်ဟီုတှ်ေ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒေံါပန်ပှော်အလုံဍုင်တုဲမှ ဟီုအရေဝ်ညးသ္ကံတှ်ေ ဒှ်ကၠုင်ဏောင်” သာ်ဝွံ ညးဟီုရ။ က္ၜင်ပၞာန် ၜိုတ် (၁၅) ဖ္ဍိုက် ဒဳဒစးကၠုင် အတိုင်ဂၠံင်ဍာ်ၜဳဨရာဝတဳ၊ ဂိတုသေပ်တေမ်ဗာ စၟတ်တ္ၚဲ (၂) ဂှ် (KIA) ဗ္တိုက်ဏာလဝ် ကြပ်ပွိုင်ဍုင်ယှိုဲကူတုဲ ဗၠိုက်အာဍာ် (၁) ဖ္ဍိုက်၊ တူပၟတ်လီုလာ်အာ (၄) ဖ္ဍိုက်နွံဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။ တုဲပၠန် ပ္ဍဲဂိတုသေပ်တေမ်ဗာ စၟတ်တ္ၚဲ (၁၆) တုဲကၠုင်ဏံ ပၞောဝ်ကဵုက္ၜင်ပၞာန် (၃) ဖ္ဍိုက် ဒဳဒစးကၠုင်ဂှ်ဝွံ မွဲဖ္ဍိုက်ဂှ် ဟိုတ်နူ (KIA) ပန်ဗ္တိုက်ဏာဂှ်ရ ဗ္ကပ်ဗၠိုက်အာဍာ်တုဲ ၜါဖ္ဍိုက်ဂှ် ဒးက္လေင်ဂတးစဴအာ ဇရေင်ယှိုဲကူတေံကီု ဂွံတီကေတ်ရ။ “လၟုဟ်ပြဟ်ဟ်ဏံ အကာဲအရာပရေင်ပၞာန်ဂှ်တှ်ေ ကြံင်မ္ၚိုဟ်မံင် ပ္ဍဲဗာန်မဝ်၊ ယှိုဲကူ၊ သေန်ခါန်ဂှ်ရ။ အခိင်ဟွံရုဲ အကာဲအရာပေဲါဗ္တိုက်ဒှ်မာန်နွံရ။ တုဲတှ်ေ လ္ပာ် (ခေါင်လန်ဖူး) ဂှ်လေဝ် အခိင်ဟွံရုဲ ဒှ်ပေဲါဗ္တိုက်မာန်ရ” သာ်ဝွံ သ္ကိုပ်ဗိုလ်ဇၞော်နဝ်ဘူ ဟီုရ။ လ္ပာ်ဂကောံဒပ်ပၞာန်တံ ယဝ်ဆက်ဗပေင်ဇြဟတ်ပၞာန် ကေုာံ ဆက်ထ္ပက်/ပြုပြေင်ပၞာန်မ္ဂး ပေဲါဗ္တိုက်သ္ကာတ်မြဟ်ကၠုင်မာန်ရဂှ်လေဝ် သ္ကိုပ်ဗိုလ်ဇၞော်နဝ်ဘူ ဟီုဂးလဝ်ရ။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]]) ၁၆:၃၀၊ ၂၂ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == ဂိတုဘတ်ပေၚ် (ဗဝ်သၟုတ်လ္ၚီဟီုဂှ် ရန်ကဵု မှာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသ ဟွံသေၚ်သာ်ဂှ် ရန်ကဵု က္ၜၚ်စိတြဒူတ မူရဴဟာ?) == ဂိတုဘတ်ပေၚ် (ဗဝ်သၟုတ်လ္ၚီဟီုဂှ် ရန်ကဵု မှာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသ ဟွံသေၚ်သာ်ဂှ် ရန်ကဵု က္ၜၚ်စိတြဒူတ မူရဴဟာ?) ဒတန်သွဟ် ဂိတုဘတ်ပေၚ် (ဗဝ်သၟုတ်လ္ၚီ) ဂှ် ပ္ဍဲဝင်သာသနာဗုဒ္ဓ ကေုာံ ယေန်သၞာၚ်မန် ကေၚ်ဒုၚ်စၟတ်သမ္တီလဝ် ရန်ကဵု မှာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသ မကလေၚ်စဴကၠုၚ် နူဍုၚ်သီဟိုဠ် တုဲ ပ္တိုန်စိုပ်ကၠုၚ် ဍုၚ်မန်ပၟိက်သၟဝ် (သုဝဏ္ဏဘူမိ) ရ။ > [!NOTE] > တ္ၚဲဂိတုဘတ်ပေၚ်ဝွံ ပ္ဍဲယေန်သၞာၚ်မန် ကေုာံ ရာဇာဝၚ်မန် ပတှ်ေကေတ်လဝ် ဒှ်တ္ၚဲမဟာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသ (မဟာဂိုသ်) စိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘူမိ တုဲ ပတိတ်ပ္တိုန် ကျာ်ပဋိမာရုပ် (ကျာ်ဓါတ်ကျာ်ဇၞော်) သာသနာဇၞော်မောဝ်တိုန် တဲလတူရ။ > တၚ်အဓိပ္ပါယ် သွက်ဂွံတီကၠး * မှာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသ: မဒှ်အစာပညာရှင် သဇိုၚ်ပရိယတ် ပိဋကတ်ပရိယတ် မသၠုၚ်စိုပ်လဝ် ဂကူမန် ကေုာံ ဂကူဗုဒ္ဓဘာသာဂမၠိုၚ်။ * က္ၜၚ်စိတြဒူတ: ဟွံဆေၚ်စပ် ကုဝင်ဝွံရ။ သင်္ကေတ ဂိတုဘတ်ပေၚ် ကဵု ဗဝ်သၟုတ်လ္ၚီ ဏအ်ဂှ် ယေန်သၞာၚ်မန်ပိုဲ ယိုက်ဂၠေၚ်လဝ် ဒဒှ်ရ ဒှ်တ္ၚဲမဟာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသ စိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘူမိ ဂှ်ရ။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]]) ၁၆:၃၅၊ ၂၃ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == သဘင်အခိုက်ကၞာ ပ္တိုန်စရာဲဂုန်ဂၠဴ == သဘင်အခိုက်ကၞာ ပ္တိုန်စရာဲဂုန်ဂၠဴ လိက်ပရေင် - အဗၠာဲ အခိင်ကာလခေတ်ပြံင်လှာဲဗက်ဟွံဂတာပ် ပရေင်လွဳလွတ်ဂၠဴတံ အောန်စှ်ေကၠုင်တုဲ စၞးဂၠဴဇေတ်ဇေတ်ဂှ် ဒးစကာထ္ပက်အဇာ ဗီုရုပ်ဂၠဴကီုလေဝ် အခိုက်ကၞာစိုတ်ဓာတ် ကောန်ဂကူမန်တံ တီဂုန်ဂှ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏံ ဟွံပြံင်လှာဲအာဏီရ။ ဇၟာပ်သၞာံ စိုပ်ဂိတုဘတ် (၁၄) မံက်မ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ် ဂကောံမၞိဟ် မွဲကရောံကဵု ရမျာင်ခဗိုန်၊ ဓါပ် လ္တူဂၠံင်ဍာန်ဍုင်လၟိုင်ဂှ် နဒဒှ်အကာဲအရာ ဓမံက်ထ္ၜးဂုန်ဂၠဴတုဲ ကၠောန်ဗဒှ် “သဘင်ကဝါ်ဂၠဴ” မဒှ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုအခိုက်ကၞာ ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန်ဝွံ သဘင်ကဝါ်ဂၠဴ နဒဒှ်အခိုက်ကၞာတၟေင်မွဲဏံလေဝ် စမံက်ပါလုပ်ကၠုင် နူ (၁၀၀) သၞာံပြင် လောန်ကၠုင်တေံရဂှ် ညးဒေသဍုင်လၟိုင်တံ ဟီုရ။ အခိုက်ကၞာဏံဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင်ကဵု အခိင်ကာလ ပလေဝ်ပလေတ်လဟဵုပ္တိုန် ကျာ်ဓာတ်သော်ကေလာသ၊ ပ္ဍဲဍုင်လၟိုင် ဒးဘဲလဗိုတ်ကျာ လီုလာ်အာဂှ်တုဲ က္တဵုဒှ်မံက်ဂတဝ်ကၠုင်ရ။ အခိင်ဂှ်ဝွံ ပရေင်ဆက်စၠောံဂၠံင်ဍာန်ဝါတ်ဂါတ်တုဲ စက်ယန်ဂမၠိုင်ဟွံမွဲဏီဂှ်ရ ကာလပလေဝ်ပလေတ်လဟဵုပ္တိုန် ကျာ်ဓာတ်သော်ကေလာသဂှ်မ္ဂး သွက်ဂွံဇက်ဖ္ဍိုက် တၟံ၊ ဗတဳ၊ ဍိုတ် ကေုာံ သ္ဂောံဓက်ဖ္ဍိုက်သအးဇ္ၚး တၞံဆုဒေါမ်ကၟိုင်ဒၟံင်ဂမၠိုင်ဂှ် စကာဂၠဴ၊ ကွဳ ပ္ဍဲကွာန်တံတုဲ ကၠောန်သ္ပရေင်တၠုင်ကၠုင်လဝ်ရ။ အပ္ဍဲကဵုပရူဒဒှ် / ကမၠောန် ပလေဝ်ကျာ်ဂှ်မ္ဂး ကောဒေံဂၠဴ (၂) ပါလုပ်ကဵုကၠုင်လဝ်ရီုဗင် ကတုိုင်ကတိုင်ကၟိုဟ်ကၟိုဟ်ရောင် အတိုင်ဟီုဂးလဝ်ကၠာတေံမွဲတဆံင်ဂှ် ညးဒေသတံ က္လေင်ဟီုထ္ၜးရ။ ကောဒေံဂၠဴ (၂) ဂှ်ဝွံ က္ဍိုဟ်ကေက်တုဲ တၠဟွံပါမွဲသာ် ကွဳဖဍိုက်လဝ်တၟံ၊ ဍိုတ်တံဂှ် နအလဵုဇကုဇကု တံင်ဓဇက်ဏာ နူကျာ်ဇူ စဵုကဵုဒၞာဲကျာ်ဓာတ်သော်ကေလာသ ဇရေင်ကုန်ကျာ်တေံရောင် ဂးရ။ ဟိုတ်နူပါလုပ်ရီုဗင် ပ္ဍဲကမၠောန်ဝေယျာဝစ္စကျာ် စဵုကဵုပလေဝ်ကျာ်တုဲဒှ်ဂှ်ရ ဒှ်ကၠုင်ဝင်စၟတ်သမ္တီ အကြာညးဒေသတံရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘာမြာင် (မရမ်းကျောင်းတိုက်)၊ သ္ကုတ်သၠုင်ကျာဍုင်လၟိုင် မဆဵုဂဗလဝ် ပရူဒဒှ်နမတ်မွဲဇကုဂှ်ဝွံ ကောဒေံဂၠဴ (၂) ဏံဂှ် နကဵုတင်ဂုန်ပ္တိုန်စရာဲဂုန်တုဲ ဇၟာပ်သၞာံ ပ္ဍဲဂိတုဘတ် (၁၄) မံက်ဏံ သွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ် “သဘင်ကဝါ်ဂၠဴ” ဂှ် စစၟတ်ပညပ်ကၠုင်လဝ်ရောင် ညးဒေသလၟိုင် ပါလုပ်က္ဍိုက်က္ဍိုပ် ပ္ဍဲသဘင်ဂှ်မွဲတၠ ဟီုရ။ “အခိုက်ကၞာမန်ကဝါ်ဂၠဴဏံဂှ်တှ်ေ ကၠောန်ကၠုင်မံင် လၟုဟ် ပေင်အာ (၁၀၀) သၞာံပြင်ရ။ ကာလပလေဝ်ပလေတ် ကျာ်ဓာတ်သော်ကေလာသဂှ်တှ်ေ ကၠောန်ဝေယျာဝစ္စကျာ် ဗွဲတၟေင်တုဲ နကဵုပ္တိုန်စရာဲဂုန် ကောဒေံဂၠဴ (၂) ကေတ်လဝ်ကုသဵုဂှ်တုဲ အခိုက်ကၞာဏံဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘာလၟိုင် စစဳဇန်လဝ်ရ” သာ်ဝွံ ညးဟီုရ။ အခိင်ကောဒေံဂၠဴ (၂) နွံဂှ်ဝွံ ကၠာဟွံဂွံစိုပ်တ္ၚဲသဘင်ဏီမ္ဂး ဂၠဴတံဂှ် သအးဇ္ၚးဖုံကဵုဍာ်တုဲ စုတ်ကဵုဇုက်ပၠာဖေဝ်အရံင်ဇဳ ပ္ဍဲကအ်ကီု၊ စုတ်ကဵုခရေဲကီု၊ ဗွိုက်လ္တက်ကဵုယာတ်ကတ္တဳပါ ပ္ဍဲဇကုကီု ကေုာံ နကဵုပ္ကဴသဴဂမၠိုင်ကီု ကျိုင်ကျဝ်ပယျေဝ်ကဵုလဝ်ရောင် ဂးရ။ မွဲကရောံကဵုဂၠဴကျိုင်ကျဝ်ပယျေဝ်လဝ်ဂှ်မ္ဂး ကောန်ကွာန်တံ၊ ညးအဝဲသၟတ်တံ တိင်တက်ဆေင်ဝိုင်၊ ခဗိုန်၊ ဓါပ် အခိုက်ကၞာမန်တုဲ ဂေတ်အလုံဍုင်လၟိုင်မွဲ မိပ်မိပ်မြဟ်မြဟ်ရ။ ဗွဲကြဴနူကောဒေံဂၠဴ (၂) ဟွံမွဲတုဲဂှ်လေဝ် သွက်သဘင်ကဝါ်ဂၠဴ ဟွံဂွံကၠေံအာဂှ်မ္ဂး ဂၠဴလွဳလွတ်လဝ် ပ္ဍဲဘာလကျာ်တံ၊ ဂၠဴလွဳလဝ်ပ္ဍဲကွာန်တံဂှ် နလၟေင်အရာပ် ကျိုင်ကျဝ်ပယျေဝ်တုဲ ကၠောန်သ္ပကၠုင်စၞးရ။ ၜိုန်ဂှ်ကီုလေဝ် အခိင်ကာလလၟုဟ်ဏံဝွံ ဂၠဴလွဳလွတ်တံ အောန် / ဝါတ်ဂါတ်ကၠုင်ဂှ်ရ စၞးဂၠဴဇေတ်ဇေတ်တံဂှ် ကၠောန်ဗီုရုပ်ဂၠဴတုဲ နလၟေင်အရာပ် ကၠောန်ဗဒှ် ကဝါ်ဂေတ်ကၠုင်ရဂှ်လေဝ် သၟတ်မန် မပါလုပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲသဘင်ကဝါ်ဂၠဴမွဲတၠဂှ် ဟီုရ။ “ဂၠဴတံ ဟွံမွဲလေဝ်၊ ၜိုတ်ပိုဲတံဂတာပ်ဂှ်တှ်ေ နလၟေင်အရာပ် ကၠောန်ဗီုရုပ်ဂၠဴတုဲ ကဝါ်ဂေတ်ရ။ ဂိတုဘတ်ဟီုတှ်ေ ကၠောန်အရိုဟ်သၞာံရ။ ဂၠဴတံဟွံမွဲကီုလေဝ် ချူဖန်ဗဒှ် ကာရန်ဒွက်တုဲ အခိုက်ကၞာဂေတ်ကွာန်/အရာပ် နကဵုခဗိုန်၊ ဓါပ်ဂှ် သှ်ေမံင်ဖိုဟ်ရ” သာ်ဝွံ ညးဟီုရ။ သဘင်ဏံဝွံ သၟာင်နူကဵု ဓမံက်ထ္ၜးအဓိပ္ပဲါ တင်ဂုန်ကုဂၠဴ ၊ ပ္တိုန်စရာဲဂုန်တုဲ နဒဒှ်ဓမံက်ထ္ၜး အခိုက်ကၞာယေန်သၞာင်ကောန်ဂကူမန်၊ ပရေင်ပံင်ကောံပါလုပ် ကေုာံ ပရေင်တီဂုန်ဂၞာတ် မွဲရောင်ဂှ်လေဝ် ညးဒေသတံ ထိင်ဒဝ်ကၠုင်လဝ်ရ။ အခိင်ကၠာတေံမ္ဂး ပ္ဍဲကဵုပရေင်ဘဝမၞိဟ် ဒေသမန် ကွာန်ရး/ဇနးပိုတ်တံဂှ် ဂၠဴဝွံ ဒှ်အရာမပါလုပ် ပ္ဍဲအခန်ကဏ္ဍကိစ္စဇၞော် သွက်ကမၠောန်ဇက်ဖ္ဍိုက် ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်ရ။ ပ္ဍဲဗွိုင်ကမၠောန်တိဗ္ၚကၠအ်ဂူဂှ်ဝွံ ပွမထောဲတိ၊ ဖ္ဍိုက်ဇက်ကပေါတ်ဗၞိက် ကေုာံ ပွမဆုဲပြံင် ကပေါတ်ဗၞိက် မတိတ်နူတိဗ္ၚကၠအ်ဂူတံဂှ် ဒးစကာကၠုင်လဝ် ဂၠဴ ကေုာံ ကွဳဂၠဴတံ အဓိကတုဲ ဂၠဴဂှ် နဒဒှ်သတ်တိရစ္ဆာန်လွဳလွတ်သ္ၚိ မကြပ်ကဵုဘဝမၞိဟ်သၟးဟွံသေင် ပ္ဍဲကမၠောန်ဂယိုင်လမျီုဂှ်လေဝ် ပတှ်ေဖျေံလဝ်စိုတ် နဒဒှ်သ္ကံရဲကမၠောန်မွဲရောင် စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။ အခိင်ခေတ်ကာလတ္ၚဲဏံဂှ် စကာကၠုင် စက်ယန် ကေုာံ ကွဳစက်ယာဉ်တံ ဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ ပ္ဍဲကဵုဒေသကွာန်ရး / ဇနးပိုတ်တံဂှ်လေဝ် လွဳလွတ်ဂၠဴ အောန်စှ်ေကၠုင်ဂှ်ရ ဂၠဴတံ အောန် / ဝါတ်ဂါတ်ကၠုင်ကီုတုဲ ဗီုပြင်ဘသင် မကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင်ကဵု ဂၠဴတိုက်ရိုက်ဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင်သိုက်သိုက်ရ။ ဆဂး စကာဗီုရုပ်ဂၠဴတုဲ တိင်တက် ခဗိုန်၊ ဓါပ် ဂေတ်ကွာန်ကီု၊ ဒယှေ်ဒွက်အခိုက်ကၞာကီု ကေုာံ ပရေင်ပံင်ကောံပါလုပ်ကီုတံဂှ် ဒှ်အရာဆက်ထိင်ဒဝ်လဝ် အခိုက်ကၞာသဘင် အဓိကရ။ ပ္ဍဲကဵုတ္ၚဲသဘင်ဂှ်ဝွံ အခိင်နူဂယးဂှ် သၟတ်တံ ဂေတ်ကဝါ်ဗီုရုပ်ဂၠဴရ။ အခိင်သဝ်တ္ၚဲပၠန်မ္ဂး အာလ္ၚောဝ်ကျာ်ဓာတ်သော်ကေလာသ၊ ပ္ဍဲဍုင်လၟိုင်တုဲ ဗီုရုပ်ဂၠဴ (လၟုဟ်) ကဵု ဂၠဴ (ကၠာတေံ) ဂှ် ပကောံရေင်သ္ကံ ဒၞာဲစၟတ်လဝ်ကြပ်ဗလးကျာ်ဂှ်တုဲ ကလင်ပင်မှိင်ဓဝ် နူဇရေင်ခၟဳသင်တံရောင် သၟတ်မန်ဂှ် ဟီုရ။ ပ္ဍဲအခိင်အခါလၟုဟ်ဏံလေဝ် သွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ကဝါ်ဂၠဴမာန်ဂှ် ဂကောံသၟတ်ဍုင်လၟိုင်တံ ပကောံညးသ္ကံတုဲ ကၠောန်ဗီုရုပ် နလၟေင်အရာပ်ကီု၊ ပလေဝ်ပလေတ် တူရိယာအခိုက်ကၞာတံကီု ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ်အစဳဇန် သွက်ဂွံဂေတ်ကဝါ်ကီုရောင်ဂှ် ညးက္ဍိုက်က္ဍိုပ်ပါလုပ် ပ္ဍဲသဘင်ဂှ် ဟီုရ။ “တ္ၚဲသဘင်ဂှ်လေဝ် ဟွံလအ်ရပုဟ်။ ဇှ်ရ ဂိတုဘတ်မံက်ဗက်ဂှ်တှ်ေ သွက်ဂွံပကောံ ကောန်ဂကောံပါလုပ် ကာလဂေတ်ကဝါ်ဂၠဴ လၟေင်အရာပ်တံ၊ ချူကာရန်ဒွက်တုဲ ကၠောန်သ္ပ သွက်ဂွံတေက်ဒွက်ရ။ စနူဂိတုမံက်တုဲ ဒဵုကဵုကၠာတ္ၚဲသဘင်ဂှ် သၟတ်တံ ဂေတ်ကွာန်/ဂေတ်အရာပ် နကဵုခဗိုန်၊ ဓါပ် အရိုဟ်ဗ္တံတုဲ စန်ပကောံ ကောန်အရာပ်ဇကု ညံင်ဂွံပါလုပ်ကၠုင်ဂၠိုင်ဂၠိုင်၊ ဖတိုက်ဖအောဝ်ဆဝ်မ္ၚုဟ်မံင်ဏောင်” သာ်ဝွံ ညးဟီုထ္ၜး ဗီုပြင်ပလေဝ်ပလေတ်မံင်ဂှ်ရ။ ဂၠဴဇေတ်ဇေတ်တံဂှ် ဝါတ်ဂါတ်/အောန်စှ်ေကၠုင်ဗက်ဟွံဂတာပ် ဗီုပြင်တမ်မူလ ပြံင်လှာဲကၠုင်ကီုလေဝ် အဓိပ္ပဲါ တီဂုန်/ပ္တိုန်စရာဲဂုန်ဂၠဴတံ၊ ပရေင်ကောန်ကွာန်တံ ပံင်ကောံပါလုပ် ကေုာံ ဗီုပြင်ဂေတ်ကဝါ်၊ ဒွက်၊ တူရိယာအခိုက်ကၞာမန်တံဂှ် နကဵုဂၠံင်ဍာန်တၟိ သၟတ်ဒေသတံ ဆက်ထိင်ဒဝ်တုဲ အခိုက်ကၞာမန်ဂျိုင်တန်တဴဒၟံင်ဂှ် ဓမံက်ထ္ၜးမံင်သက်သဳဖိုဟ်ရ။ အခိုက်ကၞာယေန်သၞာင်မွဲ သ္ဂောံဂျိုင်တန်တဴမံင်ဂှ်မ္ဂး ကၠောန်ဗဒှ်ပေဲါသဘင်မွဲဓဝ်သၟးဟွံက မပ္တံကဵုဝင်အတိက် “ဝင်မူလ” ၊ အဓိပ္ပဲါ ကေုာံ ဗီုပြင်တံဂှ် သၟတ်တၞောဝ်ဒတောဝ်တၟိတံ တီကၠိုဟ်တုဲ သွက်ဂွံပါလုပ်ရေင်တၠုင် နအလဵုဇကုမာန်ဂှ်လေဝ် ကိစ္စဇၞော်မံင်ရောင်။ နကဵုညးချူလိက်ဏံလေဝ် ညးဒေသလၟိုင်တံ ထိင်ဒဝ်ကၠုင်လဝ် အခိုက်ကၞာမန်တၟေင် (၁၀၀) သၞာံပြင်ဏံဂှ် သ္ပရှ်ေသှ်ေ ကေတ်ဂုန်စရာဲတုဲ နကဵုကၟုဲညးဒေသသ္ၚောဲ/ကြပ်ဂမၠိုင်တံလေဝ် သွက်ဂွံကၠုင်စိုပ်ကတ်လ္ၚတ် “သဘင်ကဝါ်ဂၠဴ (ဝါ) သဘင်ပ္တိုန်စရာဲဂုန်” မွဲသၞာံမွဲဝါ၊ ဒၞာဲဏံမွဲဟေင် ဂွံဆဵုကေတ်မာန်ဂှ်လေဝ် မဒးကော်ဘိက်ဒုင်တၠုင်ဏာရ။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]]) ၂၀:၁၂၊ ၂၃ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == နူတဏေအ် အမေရိကာန်၊ ဒေန်မက်၊ ဂြိန်လာန် ထ္ပက်စၟတ်တဲ ကိစ္စပရေင်ဂီုကၠီု ဒေသပၞိဟ်တိ (ဂြိန်လာန်) အလန်ဒုတိယ။ == နူတဏေအ် အမေရိကာန်၊ ဒေန်မက်၊ ဂြိန်လာန် ထ္ပက်စၟတ်တဲ ကိစ္စပရေင်ဂီုကၠီု ဒေသပၞိဟ်တိ (ဂြိန်လာန်) အလန်ဒုတိယ။ သမ္မတထြုမ် ကရေဲဒၟံင် နကုအမေရိကာန် ဒးပိုင်ပြဳ ဂြိန်လာန် ရောင်။ ဂြိန်လာန်ဂှ် အမေရိကာန် နွံပၟိက်ဒၟံင်၊ တုဲပၠန် ဘပဠကၠုင် ဗီုပြင်နာနာ အခိင်တၟာလအ်ရ။ ဂြိန်လာန်ဂှ် ဒှ် ဍုင်/တကအ် မနွံ အခေါင်ပကင်ရင်အပိုင် အပ္ဍဲ ရးမရာဇ်ဒေန်မက်ရ။ ဟီုဍန်ဍန်တှ်ေ ဂြိန်လာန်ဂှ် ဒှ် တိဒေန်မက် မပိုင်၊ ဟီု အရေဝ်သၞောဝ်မ္ဂး ဒေန်မက် ဂွံလဝ် အဝဵုအိန်သွဵု ဂြိန်လာန်၊ ကောန်ဍုင်ဂြိန်လာန်ဂှ် ဂွံလဝ် အဝဵုပကင်ရင် အဝဵုအုပ်ဓုပ် ကောန်ဍုင်ကွာန်ဇကုရ။ နူ သၞာံ ၁၉၅၁ (လၟုဟ်မ္ဂး ဂွံအာ ၇၅ သၞာံ) တေအ်ရ ဒေန်မက် ကု အမေရိကာန် တုပ်လဝ် စိုတ် ရေင်သကအ် ဒဒှ်ရ အမေရိကာန် ဗွဲမဗၠးၜး ဒက်ပ္တန်၊ စွံ ဒပ်ပၞာန် အမေရိကာန် လတူ ဂြိန်လာန် နွံရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ရုရှာ မိက်ဂွံပန် သဟရးအမေရိကာန်မ္ဂး မကမ် ဒးတတ် ဂြိန်လာန် ဟေင်၊ ဂွံစဵုဒၞာ မကမ် ရုရှာဂွံဂှ် ဒပ်စဵုဒၞာ အမေရိကာန် ဒးစွံလဝ် ပ္ဍဲ ဂြိန်လာန်ရ။ အခိင် မတုပ်စိုတ်တေအ်ဂှ် ရန်တၟအ် မိက်ဂွံစဵုဒၞာ ရုရှာ ဟွံသေင်၊ အခိင်ဂှ် ဂျာမနဳ လုပ်သီဂွံ ဒေန်မက်တုဲ အလဵုအသဳ ဒေန်မက် ဒးပံင်တောဲ အုပ်ဓုပ်ဍုင် မွဲစွံ ကုဂျာမနဳ။ ဂြိန်လာန် နွံ သၟဝ် ဒေန်မက်တုဲ ဂွိင်ဖေက် ပၞာန်ဂျာမနဳ လုပ်မံင်ထောအ် ပ္ဍဲ ဂြိန်လာန်တုဲ ကလုတ်ဒေန်မက် မနွံ ပ္ဍဲ အမေရိကာန်ဂှ် ထ္ပက်ထောအ်စၟတ်တဲ ကဵု အခေါင် ကုအမေရိကာန်။ နကုတင်မတုပ်စိုတ် အခိင် ၁၉၅၁ တေအ်ဂှ်လေဝ် အမေရိကာန် ဂွံလဝ် အခေါင် သွက််ဂွံဇၞော်ပ္တိုန် ဒြဟတ်ပၞာန်ဇကု ပ္ဍဲ ဂြိန်လာန်ဂှ် အတိုင်ပၟိက်စိုတ် အမေရိကာန်ရ။ နူ စ သမ္မတထြုမ် မဟီု ဘပဠဒၟံင် ဂြိန်လာန်တေအ်ဂှ်ရ တၠပညာတအ်ကီု သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်ဒေန်မက်တအ်ကီု ဟီုကၠုင်ဒၟံင် ဒဒှ်ရ လိက်ကသုက်တြေံဂှ် ချူပြံင်ထောအ် ဒၞာဲဝါကျလ္ၚဵုတအ်တုဲ ကဵု သမ္မတထြုမ် ထ္ပက်စၟတ်တဲဟေင် ကိစ္စၜိုဟ်သြိုဟ်မာန်ရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ဗီုဂှ် ဟွံဖန်တှ်ေ မရာ နူ သမ္မတထြုမ်ဂှ် စိုပ်ကၠုင်ဒၟံင် ဟွံတုဲရ ရောင်။ ညံင်ရဴ ကောန်င္ၚာ်မွဲ ဂွံလဝ် ကွာင်မွဲတုဲဒၟံင်ရ ဆဂး မိက်ဂွံဂွံၜါတှ်ေ၊ ကွာင်မွဲဂှ် ဒးဝးထောအ်လဒေါဝ်တုဲ ကဵုမ္ဂး ကောန်င္ၚာ်ဂှ် သ္ၚိတ်အာရ။ တင်မတုပ်စိုတ် အလန်ဏအ် မချူလဝ် အပ္ဍဲဂှ်ပေင်ပေင်ဂှ် မၞိဟ်မ္ၚး အခေါင်တီ ဟွံမဲ။ ၜိုတ် မဂွံတီဂှ်မ္ဂး အရာတၟေင်တိုန်မွဲ နူ တြေံတေအ်ဂှ် စပ်ကုသယံဇာတ (ဗွဲတၟေင် တိအၞောန် Rare-earth) နူ ဂြိန်လာန်ဂှ် ညံင်ဟွံကဵု ဍုင် မ္ၚးနေတဝ်တအ် ဟွံကလိဂွံဂှ် ဒးစဵုဒၞာရ။ မွဲပၠန်ဂှ် တင်မတုပ်စိုတ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင်ဒတန် ပ္ဍဲအခိင်ကာလလုကဴ အမေရိကာန် မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲ နေတဝ်ဟေင်ရ။ အခိင်ကာလ အမေရိကာန် တိတ်အာ နူ နေတဝ်မ္ဂး တင်မတုပ်စိုတ် သီုဖအိုတ်ဂှ်လေဝ် ဒေါအ်အာကီုရ။ တင်မတုပ်စိုတ် ကၠာတေအ်ဂှ် နကုအမေရိကာန် ဂွံလဝ် အခေါင်မစွံဒပ်ပၞာန် ဟွံမဲ ကုအပိုင်အခြာ၊ လၟုဟ်ဂှ် တင်လတုပ်စိုတ်ဂှ် ပိုင်ခြာလဝ် နကုလုကဴ အမေရိကာန် မနွံ ပ္ဍဲ ဂကောံနေတဝ် မဒှ် ဂကောံပံင်တောဲ ပရေင်စဵုဒၞာဍုင် အကြာဥရောပ ကု အမေရိက။ ဗီုရုပ်မစုတ်လဝ်ဏအ်ဂှ် ကြဴနူ ကလိဂွံ တင်မတုပ်စိုတ် ထ္ပက်စၟတ်တဲတုဲ သကိုပ်ဝန်ဇၞော်ဒေန်မက်၊ သကိုပ်ဝန်ဇၞော်ဂြိန်လာန် ကောမ် ကုညးတာလျိုင်ဂမၠိုင် သုင် ဗဳယျာ နဒဒှ် မစၟတ်သမ္တီ အံင်ဇၞး။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ် အခိုက်ဒေန်မက် မစေန်ဆက်ကၠုင် နူ ဝါက္ကေန် တေအ်ရ။ ဝန်ဇၞော်ကာဍုင်သအာင် ဒေန်မက် လာတ် လောက္ကာ ရာဿမုဿေန် (Lars Løkke Rasmussen) ဟီု - Men jeg er ikke inde i præsidentens hoved, og jeg ved ikke, hvad han drømmer om om natten. Det kan da godt være, han stadig har en drøm. (ဆဂး အဲဂှ် နွံဒၟံင် အပ္ဍဲ က္ဍဟ် သမ္မတဂှ် ဟွံသေင်၊ တုဲ အဲ တီကေတ် ဟွံမာန် မုညးတေအ် လ္ပအ် ပ္ဍဲ အခိင်ဗတံ။ ညးတေအ် ဆက်ဂွံဒၟံင် သွပ်လ္ပအ်ဏီဖိုဟ်ဟာလေဝ် ဒှ်မာန်။" အဓိပ္ပါယ် ညး မိက်ဂွံဟီုဂှ် ညးတအ် စၟဳကေတ် ပရေင်ဘပဠ၊ မရာ နူ သမ္မတထြုမ်ဂှ် တန်အာ ဆၜိုတ်ဏအ်ရ။ ဆဂး သမ္မတထြုမ်ဂှ် ဗီုစိုတ်ဒှ်ဂှ် ကၠောန်အာ ဟီုအာ၊ အကြာဂှ် မၞိဟ်ဗွက်ကြဴညးလေဝ် ကၠောန်ဗက်ကီုတုဲ နကုတင်မတုပ်စိုတ်တြေံ မစုတ်ပၠုပ် စၟတ်တဲ သမ္မတထြုမ်ဏအ် သၟးဂှ် ရုမ်ဂပ်ဟာ ဟွံရုမ်ဂပ်ဟာဂှ် တီကေတ် ဟွံမာန်ရ။ အရေဝ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော်ခနေဒါ Mark Carney မဟီု လဆောဝ်မ္ဂး စၟတ်တဲဍေဟ်တအ်ဂှ် ချူလဝ် နကုကၞေဟ်ဗကောဝ် (ခဲတံ)။ အရေဝ်ဏအ်လေဝ် ဝိုတ်စ ဟွံဂွံကီုရ။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]]) ၂၀:၁၄၊ ၂၃ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == ဘ၀ပိုဲဂှ်လ္ပပတောံၜတ်ကဵုဘ၀ညးဂမၠိုၚ်ညိ == ဘ၀ပိုဲဂှ်လ္ပပတောံၜတ်ကဵုဘ၀ညးဂမၠိုၚ်ညိ ဘ၀ပိုဲဂှ်လ္ပဗတုပ်ကဵုဘ၀ညးတၞဟ်တအ်ညိ ပဍဲလောကဏအ်ဘ၀ညးမွဲကေုာံညးမွဲဍေံဟွံတုပ်သၟဟ်ရေၚ်သကအ်ရ ဘ၀ပိုဲမၞိဟ်ပဍဲလောဏအ်ဂှ်တုပ်သၟဟ်ကဵုတၞံဆုအကြာဂြိုပ်ဂၞိၚ်ကီုရ လ္ၚဵုဂှ်သၠုၚ်လ္ၚဵုဂှ်သ၀်လ္ၚဵုဂှ်ပၠပတိတ်ဒၟံၚ်ကၟ၀်ဇ၀်လ္ၚဵုတအ်ဂှ်ပၠန်လေ၀် ရုန်ဂစါန်ပၠံၚ်တိုန်မံၚ်သၠုန်နူဓယံက်လ္ၚဵုတအ်ဂှ်ဖံက်ပတိတ်ဒၟံၚ်ကၞာၚ်ပၠာၚ်တၟိ လ္ၚဵုတအ်ပၠန်လေ၀်သပဟိုတ်ကဵုပၠံၚ်တိုန်သၠုၚ်လောန်ၜက်အာကဵုသၞောတ်တမ် ရိုဟ်ဇကုတုဲသဒးဒေါမ်ကၟိုၚ်သဒးဒုၚ်ကျထောံဘ၀ကဵုအတိုၚ်လောကကမ်တုဲမဒးကှ်ကေယ်အေယ်ဇြအာအတိုၚ်ဓ၀်သၚ်ခါရလောကဏအ်ရ ဘ၀ပိုဲမၞိဟ်တအ်လေ၀်ဗွဲတုပ်သၟဟ်ကဵုတၞံဆုသဘာ၀တအ်ဂှ်ဖအိုတ်ရ ဟိုတ်သာ်ဂှ်ကီုရဘ၀ပိုဲမၞိဟ်တအ်ဟီုဂှ်ကုသဵုကမ်ညးခိုဟ်တှ်ေညးဂွံမံၚ်တဴကဵုတသိုက်ခိုဟ်အိုတ်ရကမ်ကုသဵုညးပရေံမဂးညးသဒးမံၚ်အာကဵုအတိုၚ်ဘဲဒဒိုက်ညးရဂှ်ဒှ်ဓမ္မတာပိုဲသတ်ပုထုဇန်တအ်ပဍဲလိုက်ဏအ်ရ ဇၟာပ်မညာတ်ညးဂမၠိုၚ်တအ်မနွံကဵုတသိုက်ဂှ်ပိုဲတအ်ၜိုန်ရဂိုတ်ဂစါန်သ္ဂောံတုပ်ကဵုညးကီုလေ၀်အတိုၚ်ကမ်ပိုဲတအ်မဖန်လ၀်တအ်ဟေၚ်ဘ၀ပိုဲတအ်ကလိဂွံမာန်ရ ဟိုတ်သာ်ဏအ်တိုန်ဘ၀ပိုဲဂှ်လပၜတ်ကၞာတ်ကဵုညးတၞဟ်တအ်ညးကမ်ပိုဲဟွံမွဲမဂးၜိုန်ဂစါန်ဒၟံၚ်ဂလိုၚ်လဵုကီုလေ၀်ၜိုတ်ပိုဲဂစါန်ဂှ်ၜိုတ်စံၚ်တူကၠုၚ်ပဍဲဘ၀ပိုဲ တအ်အိုတ်ရ ပတှ်ေကမ်သၟးတုဲစဵုကဵုလသာထောံညာဏ်ပညာပွမယှအ်ထောံဇဲပရေၚ်ရုန် ဂစါန်တၚ်ရန်တၟအ်တအ်ဂှ်လေ၀်လပကဵုဒှ်ညိ ၜိုတ်ထေက်ကြိုက်ကဵုဘ၀ပိုဲဂှ်ပိုဲတအ်ရုန်ဂစါန်အာညိ ၜိုတ်သၟဟ်ကဵုအစောန်စရာဲမနွံပဍဲပိုဲတအ်ဂှ်ပိုဲတအ်စကာသုၚ်စောဲအာညိ လ္ပပြိုၚ်ပကာန်ဒးပွမလောန်ၜက်အာကဵုနူဒြဟတ်ဘ၀ပိုဲတအ်ညိ ယ၀်ပြိုၚ်ပကာန်ဒးအာကဵုအရာဒြဟတ်ပိုဲတအ်ကဍဟွံစိုပ်တအ်ဂှ်မဂးဘ၀ ပိုဲတအ်ဟေၚ်သဒးကလေၚ်ဂိသကေ၀်တုဲသီုကဵုပိုဲတအ်မဒးအိုတ်တဴအခိၚ်မာန်ဒၟံၚ်ရ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရၜိုတ်ပိုဲကဍစိုပ်ဂှ်ပိုဲကဍကေတ်ညိ ၜိုတ်ထေက်ကြိုက်ကဵုအစောန်စရာဲပိုဲဂှ်ပိုဲလုပ်ပြိုၚ်ပကာန်ညိ ၜိုတ်သၟဟ်ကဵုဒြဟတ်ပိုဲဂှ်ပိုဲယိုက်ယဵုကေတ်ညိ ဘ၀ပိုဲတအ်ဂှ်လပဗတုပ်ကဵုဘ၀ညးဂမၠိုၚ်ညိ ဘ၀ပိုဲတအ်ဂှ်လပပတောံကၠေံကဵုဘ၀ညးတၞဟ်ညိ ၜိုတ်ထေက်ကြိုက်ကဵုဘ၀ပိုဲဂှ်ပိုဲသုၚ်စောဲအာဘ၀လၟေၚ်လၟေၚ်ညိ ညံၚ်ဘ၀ပိုဲသ္ဂောံမိပ်မြဟ်မာန်ဂှ်ပိုဲကဵုအခိၚ်ကဵုဘ၀ပိုဲတအ်ညိ ဘ၀ပိုဲဂှ်ပိုဲဟေၚ်ဒှ်ဒၟံၚ်တၠခန္ဓတုဲညံၚ်ဘ၀ပိုဲသ္ဂောံမိပ်မြဟ်မာန်ဂှ်ပိုဲဟေၚ်သဒးကဵုအခေါၚ်မိပ်မြဟ်မာန်ရ ဒၟာနူၜတ်ကၞာတ်ကဵုဘ၀ညးဂမၠိုၚ်တုဲဘ၀ပိုဲတအ်လပကဵုကှ်ကေယ်အေယ်ဇြအာညံၚ်ရဴတၞမ်ဆုကှ်ကှ်ပဍဲဂြိုပ်တေံညိဂှ်🙏🙏🙏💪💪💪 ဗွဲမအဲဏံပြဲ။ ဇဲလွဳမန်။ (သၞေဟ်ဇၞူ) တၚ်ဏာဂုဏ်ကုညးမဗှ်လိက်ဏအ်သီုညးဂမၠိုၚ်ရကျာ်။ အဴ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]]) ၁၅:၀၇၊ ၂၄ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == ပရေၚ်ပြိုၚ်ပ္ကာန် ညးလဵုလုပ်သၞောဝ် ကေုာံ နဲကဲဆိုက်ဗ္ဒက် ဍုၚ်အာဇြဳယာန်ဂမၠိုၚ်" == "ပရေၚ်ပြိုၚ်ပ္ကာန် ညးလဵုလုပ်သၞောဝ် ကေုာံ နဲကဲဆိုက်ဗ္ဒက် ဍုၚ်အာဇြဳယာန်ဂမၠိုၚ်" _______________________________________________________________________ သၞာံ (၂၀၂၆) နူလ္ဒေါဝ်ဂိတုအဝ်ဂက် စဵုစိုပ်လ္ဒေါဝ်ဂိတုသာပ်တေမ်ၝာ လုကဴကာလ ပွိုၚ်မွဲဂိတုဏံဂှ် အကြာညးစၞး အလဵုသဳညဳသၟဟ်အလုံကောန်ဍုၚ် (NUG) ဥူကျဝ်မိုဝ်ထောန်ကဵု ညးစၞးတၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံ ပရေၚ်ပြိုၚ်ပ္ကာန် ညးလဵုလုပ်သၞောဝ်တုဲ ဂွံအာခုၚ်ကုလသမဂ္ဂရောဂှ် ဒှ်ပရိုၚ်မပြာကတ် အကြာကလုတ်တမာန်ဍုၚ်မ္ၚးဂမၠိုၚ်တံရောၚ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ပရူပရာ အဓိကသ္ဂောံဆဵုကေတ် အကြာကာလဏံ မတွံဂး ပရေၚ်ပြိုၚ်ပ္ကာန် ခုၚ်ကုလသမဂ္ဂ၊ ပရေၚ်ကဵုသတိ နူဂကောံစၟဳစၟတ်စမ်ၜတ် ကုလသမဂ္ဂ (IIMM) ကေုာံ ပရေၚ်ဆိုက်ဗ္ဒက် ဍုၚ်အာဇြဳယာန်ဂမၠိုၚ်တံ မဒှ်ရ။ ➤ပရေၚ်ပြိုၚ်ပ္ကာန် ခုၚ်ကုလသမဂ္ဂ တၞဟ်နသ္ဂောံပါဲကၠေံ ကလုတ်ကုလသမဂ္ဂ ညးစၞးဍုၚ်ဗၟာ ဥူကျဝ်မိုဝ်ထောန်မာန်ဂးတုဲ ပ္ဍဲကာလဒ္စးဒုင် သ္ဘင်သဳကၠဳဇၞော်ကုလသမဂ္ဂ မရနုက်ကဵု (၈၁) ဝါဂှ် တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံ ဂိုတ်ဂ္စါန်လွဳပရာမံၚ်အိုတ်ရ။ ပပ္တံနူသၞာံ (၂၀၂၁) ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳဂှ် နုက်ပ္တိတ်ထောံ နဒဒှ်သၞာဲဒဴ (ဍုၚ်ဗၟာ) တုဲရောၚ်ဒှ်တုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵု ရပ်စပ်သုၚ်စောဲ ကပေါတ်ဍုၚ် (ဆဆဵု) နဖဵုပူဂဵုတုဲ ညံၚ်သ္ဂောံကေတ်အရေဝ် လ္တူဥူကျဝ်မိုဝ်ထောန် နကဵုစက်ယန် သၞောဝ်ဓရ်ဂၠးကဝ်မာန်ဂှ်လေဝ် တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံ ပစိုတ်ပ္တိတ်ကၠုၚ်ဇြဟတ်ကီုရ။ ဥူကျဝ်မိုဝ်ထောန် ညံၚ်ဟွံဒးစှ်ေအာ နူခုၚ်ကုလသမဂ္ဂဂှ်လေဝ် လ္ပာ်အလဵုသဳညဳသၟဟ်အလုံကောန်ဍုၚ် (NUG) ကေုာံ ဒြဟတ်ပၠန်ဂတးနာနာတံ သၠုၚ်ပ္တိုန်အသိၚ် ပရေၚ်စန်ဒက်ရ။ ယြဴညးလဵုမွဲဂှ် ဒှ်ကလုတ်ကုလသမဂ္ဂ ညးစၞးဍုၚ်ဗၟာရောၚ် နူကမ္မတဳစၟဳစၟတ်ဍာ်ဒကေဝ် ကုလသမဂ္ဂ (UN Credentials Committee) ဟွံဖျေံလဝ်သ္ဂုတ်သွာတ် မဒေါံဇူလဝ် ၜိုန်ဒှ်ကီုလေဝ် ဥူကျဝ်မိုဝ်ထောန် ဂွံဆက်တန်တဴမံၚ် လ္တူခုၚ်ကုလသမဂ္ဂဏီဂှ်ရ တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံ ဟွံဂွံပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ နူကလုတ်ဍုၚ်မ္ၚးဂမၠိုၚ်ဏီရောၚ်ဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ➤ပရေၚ်ကဵုသတိ နူဂကောံစၟဳစၟတ်စမ်ၜတ် ကုလသမဂ္ဂ (IIMM) လ္ပာ်ရုၚ်သၞောဝ်ဓရ်ဂၠးကဝ်တံဂှ် လ္တူဒုဟ်ရာဇဝတ် တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာ မကလိလောန်လဝ်တံဂှ် သွက်ဂွံကေတ်အာအရေဝ်မာန် ရေၚ်တၠုၚ်ကၠုၚ် နကဆံၚ်ၚ်နွံရ။ ပရေၚ်စံၚ်ယတ်ဂစိုတ်ဂယိုၚ် ရိုဝ်ဟေန်ဂျာ (၂၀၁၇) ဂှ် ၜိုန်ရပေၚ်ကၠုၚ် (၉) သၞာံကီုလေဝ် ညးမလိလောန် (ပၞာန်ဗၟာ) တံဂှ် ဟွံဒးဒုၚ် ဒုဟ်ဒဏ်မွဲသာ် မံၚ်စံၚ်တန်တဴမံၚ် ဗၠးဗၠးၜးၜးအိုတ်တုဲ သီုကလေၚ်ဖံက်ပကဝ်မံၚ် အခေါၚ်အရာမၞိဟ် လ္တူညးဍုၚ်ကွာန်တံပၠန်ရောၚ် ဂကောံစၟဳစၟတ်စမ်ၜတ် ကုလသမဂ္ဂ (IIMM) ထံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။ သက်သဳဒုဟ်ရာဇဝတ် တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံ မကလိလောန်လဝ်တံဂှ် ပၠံၚ်ဗ္စိုပ်မံၚ် ကုရုၚ်သၞောဝ်ဓရ်ဂၠးကဝ် ဂမၠိုၚ်ရောၚ် ဂကောံစၟဳစၟတ်စမ်ၜတ် ကုလသမဂ္ဂ (IIMM) ဂှ် ကဵုလဝ်သတိ ပ္ဍဲသ္ဘၚ်သဳကၠဳဇၞော် ကံၚ်ဇြဳအခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကုလသမဂ္ဂ မရနုက်ကဵု (၆၃) ဝါဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ သ္ပဟိုတ်ကဵုဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကုရမျာၚ် ညးမဒစဵုဒစးတံ မတွံဂး တၚ်ဂၞၚ် နူဒြဟတ်ပၠန်ဂတးနာနာ ကေုာံ ပရိုၚ် နူဌာန်ပရိုၚ် ဂမၠိုၚ်တံဂှ်တုဲ သက်သဳဂမၠိုၚ်ဝွံ ဒ္စေၚ်ဗၠေၚ်မံၚ် မွဲလ္ပာ် ဟွံဓဝ်ယာ၊ ဂကောံစၟဳစၟတ်စမ်ၜတ် (IIMM) မ္ဂးလေဝ် ဒုၚ်ယၟုစက်ယန်ဗၠးၜးကီုလေဝ် ဒှ်ဂကောံတဝ်မုဲပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မွဲရောၚ်ဂးတုဲ တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံ တးပါဲကၠုၚ်လဝ်ရ။ ဟိုတ်နူဝေၚ်ပါဲ နူပွမပံၚ်တောဲရေၚ်တၠုၚ် ကုဂကောံကုလသမဂ္ဂနာနာတံဂှ်ရ ဍုၚ်မ္ၚးတံ ဓရ်ပတှ်ေဟွံမွဲ လ္တူတၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံရောၚ်။ ➤နဲကဲဆိုက်ဗ္ဒက် ဍုၚ်အာဇြဳယာန်ဂမၠိုၚ် ညံၚ်သ္ဂောံကေတ်အရေဝ် လ္တူတၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာမာန်ဂးတုဲ ဂကောံစၟဳစၟတ်စမ်ၜတ် ကုလသမဂ္ဂ (IIMM) ဒှ်တမ် ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်တံ အဃောမဂိုတ်ဂ္စါန်ရေၚ်တၠုၚ်မံၚ်ဂှ် နကဵုဍုၚ်အာဇြဳယာန်လ္ၚဵုတံ သ္ပမဇ္ဇျဟ်ကဵု တၚ်တုပ်စိုတ်အာဇြဳယာန် (၅) တၚ်တုဲ ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵုဖဵုပရဲဍုၚ်ဇကုသၟးတုဲ ဆက်ဆောံဗန်ကအ် ထ္ၜးတဴ ပရေၚ်ဆာန်ကၟိန် ကုတၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာရ။ တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာဂှ် နဒဒှ်အလဵုသဳလုပ်သၞောဝ်ဍုၚ်ဗၟာတုဲ ညံၚ်သ္ဂောံကလေၚ်လုပ်စိုပ်ကၠုၚ် ဇရေၚ်ဂကောံအာဇြဳယျာန်မာန်ဂှ် နကဵုဍုၚ်ခမေန် ထံက်အာဂလာန်ပေင်င်ရောၚ် ညးစၞးဨကရာဇ်ဍုၚ်ခမေန် ဟောန်ဇြာန် (ဟွန်ဆန်) ဟီုပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲတရဴက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာ မေန်အံၚ်လှိုၚ် အာဍုၚ်ခမေန်ဂှ်ရ။ နကဵုဍုၚ်ဗဳယက်နာမ်ဝွံလေဝ် ဆက်ဆောံအာ တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာ နဒဒှ်အလဵုသဳလုပ်သၞောဝ်ဍုၚ်ဗၟာကီုတုဲ ဍုၚ်ၜါလ္ပာ်တံ ညံၚ်သ္ဂောံပံၚ်တောဲအာ ပ္ဍဲအရာကူသာသွံရာဗၞိက်ဂှ် သဳကၠဳလဝ်နွံရ။ ဗွဲတၟေၚ်မ္ဂး ပ္ဍဲအရာကိစ္စဂဗုတ်ၜက်ပယျဵု ကေုာံ တၚ်ဂၞၚ် ပရေၚ်ဂီုကၠီုတံဂှ် ညံၚ်သ္ဂောံပံၚ်တောဲရေၚ်တၠုၚ် သၠာဲဂတးအာ နနဲတိုက်ရိုက်ဂှ် အကြာဍုၚ်သေံ ကေုာံ တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံ ဂွံလဝ်တၚ်တုပ်စိုတ်ကီုရ။ ကြဴနူဂှ်တုဲ လ္ပာ်အလဵုသဳဍုၚ်သေံတံ ပတေၚ်ဓရတ်ကၠုၚ် ဒၞါဲဒေသပယျဵုဒၞက် ဍုၚ်ၜါလ္ပာ်ဂှ်ရ ဒှ်ကၠုၚ်တၚ်ကော်ဆောဇၞော် သွက်ဒြဟတ်ပၠန်ဂတးနာနာတံရ။ ➤နိဂီု သရောပ်တုဲ ဒးသ္ၚဳဂၠိပ်မ္ဂး ဍုၚ်အာဇြဳယာန်လ္ၚဵုတံဝွံ သ္ပမဇ္ဇျဟ်ကဵု အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကေုာံ စက်ယန်သၞောဝ်ဓရ်ဂၠးကဝ်တုဲ ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵုဖဵုပရဲဍုၚ်ဇကုသၟးဟေၚ် ဆက်ဆောံကၠုၚ်ဂှ် ဒှ်ညံၚ်ရဴ ကဵုမံၚ်ပၞော်တိတ် သွက်တၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ပရေၚ်ဒဒှ်ဍာံ ပကတိဍုၚ်ဗၟာတုဲ နကဵုဍုၚ်မ္ၚး ဂကောံဂၠးကဝ်တံ ညံၚ်သ္ဂောံကေတ်အာအရေဝ်၊ ညံၚ်သ္ဂောံကၟာတ်လဒဵု အခေါၚ်အရာနာနာ လ္တူတၠအဝဵုပၞာန်ဗၟာတံဂှ် ဂပ်ဝ်ရေၚ်တၠုၚ်ထေက်ရ။ နကဵုဂကောံပၠန်ဂတးနာနာတံလေဝ် ညံၚ်သ္ဂောံဒုၚ်ခဳတဝ်စၞေဟ် လ္တူပရေၚ်ကြေပ်ဓရတ် ပယျဵုဒၞက်ဍုၚ်ဇိုၚ်ဝုဟ်ဒိုဟ်တံမာန်ဂှ် သ္ဒးဒ္စးဒုၚ်ပြုပြေၚ် စဳရေၚ်လဝ်ထေက်ရောၚ် မ္ဒးပ္တိုန်ထ္ၜးဏာရအဴ။ #ဌာန်ကွတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရးမည #RICE #rehmonnyainstitute [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]]) ၁၅:၁၁၊ ၂၄ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == ပေဲါသဘင်အခိုက်ကၞာဒေသမန်ကဵု ပေဲါရပ်တံင်မၞိဟ်သွက်ပၞာန် == ပေဲါသဘင်အခိုက်ကၞာဒေသမန်ကဵု ပေဲါရပ်တံင်မၞိဟ်သွက်ပၞာန် မယံင် (ဍုင်မန်) ကြပ်ကၠုင်အခိင်လိုက်ဝှ်တိကှ်တုဲ သွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ်သဘင်ကျာ်တအ်၊ သွက်ဂွံကၠောန်သဘင်ဖျဴသွဝ်တအ်၊ သွက်ဂွံကၠောန်သဘင်ဒေသညး ဒေသညးဂှ် ပလေဝ်ပလေတ်ချပ်တိုန်ဒၟံင် ဗီုညး ဗီုညးနွံရ။ ဝှ်မံက်ဗက်ဂှ် တၠအဝဵုအလဵုအသဳပၞာန်တအ် ပတေင်ကရေပ်ဂရတ်တိုန် ပရေင်ရပ်တံင်မၞိဟ်သ္ပပၞာန် ဒေသဍုင်မန် တေင်ကြံင်ကၠုင်နွံရ။ အဆက်ဂှ် စၟဳစၟတ်ရပ်စပ်ကပေါတ်တိတ်နူသေံ ဗွဲမကြမ်ဓဇန်နွံ၊ မွဲအဆက်ဂှ်ပၠန် စၟဳစၟတ်ကွဳစက်၊ ကွဳလိုန် ဓာတ် လိုင်ဇြေန်ဟွံမွဲ ပတိတ်ပၟိင်ရ။ ထ္ၜးဟိုတ်ကဵု ရပ်စပ်ဂဥုဲၜူမာဲ၊ တင်က္ဍိုပ်ကဵု စၟဳစၟတ်ရပ်ကပေါတ်သေံ၊ ပတိတ်စၞောန်ပၟိင် ရပ်စပ်ကွဳစက်၊ ကွဳလိုန်ဓာတ် ဟွံလုပ်သၞောဝ်သ္ဂးဂှ် တင်အဓိကသရောပ်ဍေံဂှ် ရန်တၟံ တံင်ရပ်မၞိဟ် သွက်ဂွံဂြဲပၠုပ်ကဵုသ္ပပၞာန်ဟေင်ရ။ အခိင်လၟုဟ်ဝွံ လ္ပာ်ဒေသရခေင်ကဵု ဒေသကချေင်တအ် ပေါဲပၞာန်သ္ကာတ်မြဟ်က္တဵုဒှ်ဒၟံင်တုဲ ဒြဟတ်တမ်ရိုဟ်သ္ဂံင်ပၞာန် တၠအဝဵုပၞာန်တအ် ဆောံလေင်အာဂၠိုင်၊ ဒးဝပ်ချိုတ်ဂျိုင်ဂၠိုင် က္တဵုဒှ်တုဲ သွက်ဂွံလံင်ဗပေင်အာဒြဟတ် ပ္ဍဲကဵုပရေင်ထ္ပက်မုက်ပၞာန်ဂှ် ဒေသမန်ပိုဲဏံလေဝ် ပတေင်တိုန်မုက်ပၞာန်၊ ပရေင်ရပ်တံင်မၞိဟ် သွက်သ္ပပၞာန်တေင်ဂြတ်ကၠုင်ကီုရ။ ပေါဲရပ်တံင်မၞိဟ်သွက်သ္ပပၞာန်ဍေံ တေင်ကြံင်ကၠုင်ဒၟံင်ဗီုဏံဂှ် ဒေသလ္ၚဵု၊ သဘင်ကျာ်လ္ၚဵု ချပ်ဗဒှ်ပတိုန် ပေါဲဂဳတ သွက်ဂွံဂၠာဲဩန်ဂအုံရ။ ဝေါဟာမန် “တက်ကၟိုန် ဗစပံက်” ဂှ်ရ အဓိပ္ပါဲဗဒှ်ပေါဲဂဳတဏံဂှ် ပကောံကဵုမၞိဟ် သွက်တၠအဝဵုပၞာန်တအ် ဂွံရပ်စပ်မၞိဟ် သွက်သ္ပပၞာန်ဂှ် ဂွံအာအခေါင်ခိုဟ်ရ။ ဟိုတ်သာ်လဵုရောမ္ဂး လၟုဟ်ဂှ် အသိင်ပေါဲပၞာန်ထတ်သ္ကာတ်ဒၟံင် ဒေသရခေင် ဒေသကချေင်တေံဂှ် သွက်ပၞာန်တၠအဝဵုတအ် “မတ်ဂၠုဇကုဂတဝ်” ဒၟံင်အိုတ်ရ။ ဒးဒုင်လဝ်ဘဲပၞာန်တုဲ ဒးဒုင်ဆောံလေင်ဒြဟတ်ပၞာန်၊ ဒးဒုင်ဆောံလေင်ကပေါတ်ပၞာန်၊ လွဟ်မကမ် နာနာသာ်ရ။ ဘဲဆောံလေင်ပၞာန်ဏံဂှ် ကျပေါဲပၞာန်သၟးဟွံက သီုကဵုဆောံသိက္ခာတုဲ ညံင်ဂွံကလေင်ထ္ပက်ပၞာန်မာန်၊ ညံင်ဂွံကလေင်သီဂွံတိဍာ်လေင်ဆောံလဝ်မာန်ဂှ် ဒးဂစာန်ပတိတ်ဒြဟတ်တုဲ နဲဖန်ဂွံ နဲဖက်ဂွံ တၠအဝဵုပၞာန်တအ် ဖန်ဖက်မံင် သီုဒေသမန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဗဒှ်ပေါဲသဘင်ဏံဂှ် တုပ်သၟဟ်ကဵု ပကောံကဵုမၞိဟ် သွက်တၠအဝဵုပၞာန်တအ် ဂွံစၟဳစၟတ် ဂွံရပ်တံင်မၞိဟ်တအ်ရ။ ဒါယကာပေါဲလ္ၚဵု၊ ဒါယကာသဘင်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဟွံသ္ၚဳရံင်ကဵု ပရေင်အကာဲအရာ ပေါဲရပ်တံင်မၞိဟ်သ္ပပၞာန်ဂှ်တုဲ ၜိုတ်ဆရံင်ကဵု ဂွံဒှ်ဩန်ဂအုံဇကုမွဲဓဝ်ရ။ ပေါဲဇကုဂှ် ဒှ်အာပေါဲ သွက်ဖန်ဗဒှ်ကဵု အခေါင်အရာ ဂွံရပ်တံင်မၞိဟ်၊ ဂွံရပ်တံင်သၟတ်တအ် သွက်ဒးသ္ပပၞာန် (ပၞာန်ဗၟာ) ဍေံရ။ လတူအကာဲအရာဏံဂှ် ဟွံချပ်ဗစာမွဲသာ်တုဲ ဖန်ဗဒှ်ဏာ ပေါဲသဘင်ဗီုဏံဂှ် မတုပ်တဴကဵု ဂစိုတ်ဏာဘဝသၟတ်တအ် ပ္ဍဲတဲသၟိင်မာရဏတအ်ကီုရ။ ဍေံရပ်ဏာသၟတ်မွဲမွဲတၠမ္ဂး နူကၠာဟွံစိုပ်တဲဒၞာဲပကောံပၞာန်တၟိ ဒၞာဲတိုန်ဘာပၞာန်တေံဏီ နုက်ဂတာပ်တဲဟီုလေဝ် မွဲမွဲတၠဂှ် အောန်အိုတ် (၆၀) ကိုဋ်၊ (၇၀) ကိုဋ်၊ ကဵု (၁၀၀) ကိုဋ် ဒးနုက်ရ။ ဆဂး အစဳဇန်ရပ်တံင်မၞိဟ်ဗွဲလက္ကရဴဏံ ဂွံနုက်ဂတာပ်ဂှ် နွံအောန်တုဲ ၜက်အာနွံဂၠိုင်ရ။ လိုက်ကၠုင်ဝှ်ဏံမ္ဂး ဒေသညး ဒေသညး ချပ်ဇန်တိုန်ပေါဲသဘင် အခိုက်ကၞာ ဒေသညး ဒေသညး ဗီုဏံမ္ဂး “တက်ကၟိုန် ဗစပံက်” ဂှ် ဗွဲစၟတ်ဨကန် မွဲလ္ပာ်တေံ ဂွံဏာအခေါင်ကျေဝ်ကျေဝ် ဒါတ်တိဟွံဗၠေတ်ရ။ အခိင်အခါတၠအဝဵုပၞာန်တအ် ကြေပ်ဂြတ်တုဲ ကရေပ်ဂရတ်ဒၟံင် ညးဍုင်ကွာန်တအ် နဲနာနာသာ်၊ အခိင်စုတ်ဒၟံင် ဓနက်ကဵု ညးဍုင်ကွာန်သၟတ်တအ် ညံင်ဂွံဒးသ္ပပၞာန်အတေင် နဲနာနာသာ်လၟုဟ်ဏံဂှ် ပေါဲသဘင်အခိုက်ကၞာမန်ဒေသနာနာတအ် ဟွံသ္ၚဳတၟော်မွဲသာ် သ္ပထောံမဇ္ဒျဟ်မ္ဂး ပေါဲရပ်တံင်မၞိဟ်တုဲ သၠာဲကဵုဩန်၊ ပေါဲရပ်တံင်သၟတ်တအ် ကဵုသ္ပပၞာန်ဂှ် ပဵုနူလၟုဟ်ဏံ ကြက်သ္ဒးဆဵုဂဗဍာံဍာံရ။ ပေါဲသဘင်ဟွံမွဲ မွဲသာ်လၟုဟ်ဏံမှဂှ် ပါင်လုပ်တိတ်ဍုင်၊ အကြာဂၠံင်/အကြာကွာန်၊ အကြာဂၠံင်ကရတ်ဒဒန်ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠင် မင်ပါမ်ရပ်ဒၟံင် မၞိဟ်သၟတ်ညးဍုင်ကွာန်တအ် တေင်ပဵုကၠုင်ဒၟံင်ဏံဂှ် ဒါယကာကျာ်၊ ဒါယကာဘာ၊ဒါယကာသင် လ္ၚဵုလ္ၚဵုတအ် ထေက်ကဵုဒးသ္ၚဳမၠာ်မတ်ဇၞော်ဇၞော်ထေက်ရ။ အကြာပေါဲပၞာန်ထတ်သ္ကာတ်ဒၟံင်ဒေသရခေင်၊ ဒေသကချေင်လၟုဟ်ဏံဂှ် သၟတ်ညးဍုင်ကွာန်တအ် အာကၠုင်မ္ဂး ဒးအာကဵုသတိတုဲ အရာမဆက်စပ်ဗၠေတ်ကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ မပ္တံကဵု စသုင်/သွံရာန်ဂဥုဲၜူမာဲကီု၊ ရပ်စပ်သုင်စောဲဖုင် ဆက်စပ်ကဵု သဵုယှေဝ်မဳဒဳယာ Social media တအ် ညံင်ဂွံဗၠးဒုဟ် ဗၠးဝါဂှ်ကီု၊ ဍိုက်အာကၠုင် ကွဳစက်ယာန် ညံင်ဂွံဗၠးဒုဟ် ဗၠးဝါကီု၊ အာကၠုင်ဗတမ်ဒမၠု ၜက်အခိင်အခါ ညံင်ဂွံဝေင်ပါဲကီု၊ ဂၠံင်ဗၠာဲသၟိင်/ပၞာန်တအ် မင်ကြတ်စၟဳစၟတ် မင်ရပ်ဒၟံင်တအ်ဂှ် ညံင်ဂွံဝေင်ပါဲအာကၠုင်ကီုဂှ် ဒးစွံသတိဇၞော်ဇၞော်ရ။ အခိင်တၠဝဵုပၞာန်တအ် မတ်ဂၠုဇကုဂတဝ် မံင်လၟုဟ်ဏံ၊ အခိင်စိုပ်မံင်ကရေပ်ဏံဂှ် သ္ပထောံမဇ္ဒျဟ် သ္ပပၞဟွံတီ ဟွံညာတ်တုဲ ဒေသမန်ဇကု ၜိုဟ်ဩိုဟ်မံင်သ္ဂးတုဲ ဗီုပၟိက်စိုတ် ကၠောန်ဗဒှ်ပေါဲသဘင်ဂှ် မတုပ်တဴညံင်ရဴ “တက်ကၟိုန် ဗစပံက်” ရောင်ဂှ် ဝိုတ်သတိဟွံထေက်ရ။ နကဵုပရေင်အခိုက်ကၞာဒေသမန် ကၠောန်ကၠုင်ဒၟံင်သၞာံအဆက်ဆက်ဂှ် သွက်ဂွံထိင်ဒဝ်မင်မွဲအာ နဒဒှ်အခိုက်ကၞာ ဒေသဇကုရ။ ပရေင်အခိုက်ကၞာဂှ် ဟွံသ္ၚဳရံင်ကဵု အကာဲအရာဍုင်ကွာန်မွဲသာ်၊ သ္ပထောံမဇ္ဒျဟ်ကဵု အကာဲအရာပရေင်ဍုင်ကွာန်တုဲ ဗက်အလိုက်ပၟိက်စိုတ်မ္ဂး တုပ်တဴကဵုဒၟံင်ဘဲအန္တရာဲ ကုညးဍုင်ကွာန်/သၟတ်တအ်ရောင်ဂှ် ထေက်ကဵု ဒးဂွံသတိကီုရောင်။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]]) ၁၅:၃၄၊ ၂၄ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == ဒုၚ်တၠုၚ် တ္ၚဲသၟတ်မန်၊ သၟတ်မန် ကေုာံ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်အနာဂတ်မန် == ဒုၚ်တၠုၚ် တ္ၚဲသၟတ်မန်၊ သၟတ်မန် ကေုာံ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်အနာဂတ်မန် =============================== ပရိုၚ်ဍုၚ်မန်တၟိ ၊ ဂိတု ဒဳဇြေန်ဗာ (၂၈) ၊ ၂၀၂၅။ ဇၟာပ်ပ်သၞာံ ပြာပ်စိုပ်ကၠုၚ် စၟတ်တ္ၚဲ ဂိတုဒဳဇြေန်ဗာ (၂၈) မဂး တန်ဒှ် တ္ၚဲသၟတ်မန်ရောၚ်ဂှ် သၟတ်မန်တအ် ဒုၚ်တဲ စှ်ေလဝ်စိုတ်တုဲ ကၠောန်ကၠုၚ် သ္ဘၚ်ကၞာပတိုန်စရာဲ တ္ၚဲသၟတ်အဆက်ဆက် လၟုဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၅ ဏအ်မ္ဂး စိုပ်ကၠုၚ် အလန် စုဒ္ဒသမ (၁၄) ဝါရရောၚ်။ တ္ၚဲသၟတ်မန် ဟီုဂှ် ဒှ်တ္ၚဲစၟတ်သမ္တီ သွက်သၟတ်တအ် ဂွံကလေၚ်ကူချပ် ဗှ်သနာ ကေုာံ သီုကေတ်ဂုဏ်စရာဲ ကုသၟတ် ညးရုန်ဂစာန် သၠးကၠုၚ်ဂုဏ်ဖဵု ပ္ဍဲအရာ ရုန်ဂစာန် သွက်သ္ဂောံ ကလိဂွံ အခေါၚ်သၠးပွး၊ အခေါၚ်အရာ ကောန်ဂကူ တုပ်သၟဟ်မာန် စပ္တံနူ ပရေၚ်ချီဓရာၚ်သၟတ် ၁၉၄၆ ၊ ဂိတုဒဳဇြေန်ဗာ ၂၈ ဒှ်တမ် သီုကလေၚ်သ္ၚဳဂၠိပ် သ္ပဒတန်ကၠုၚ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၂ ပေါဲသၠာဲဂတးလညာတ်သၟတ် အလန်တတိယတုဲ ဇၟာပ်ပ်သၞာံ စိုပ်တ္ၚဲ ဂိတုဒဳဇြေန်ဗာ (၂၈) မဂး တန်ဒှ် တ္ၚဲသၟတ်ရောၚ် သ္ပကၠုၚ်လဝ် သမ္တီရ။ “သၟတ်ဟီုမဂးဂှ် မဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် အနာဂတ်ရောၚ်” ဂလာန်ဏအ်ဂှ် နကဵု ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ ဒုၚ်တဲ စှ်ေလဝ်စိုတ် ပေၚ်ၚ်ရ။ ကွပ်ဇြဟတ် သၟတ်တအ်ဂှ် တန်ဒှ် ဂအုံဇြဟတ် ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲအရာ ရုန်ဂစာန် ဂၠံၚ်တရဴ ပၠန်ဂတး၊ သွက်ဗၠးၜး ဂကူဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲမူသ္ဇိုၚ် ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိဂှ် ချူဓမံက်လဝ် နွံရ။ ဗွဲကဵု ဂလာန်ကေုာံ လစွံစိုတ် ပ္ဍဲမူသ္ဇိုၚ် ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိတုဲ “သၟတ်တအ်ဝွံ ဒှ်ဇြဟတ် တမ်ရိုဟ်ဂကူ၊ တမ်ရိုဟ်ဍုၚ် ပ္တန်ၚုဟ်မး ဟွံမာန်ကီု၊ ကွပ်သၟတ်တအ်ဂှ် ဒှ်ကွပ်ဇြဟတ် ကတိုၚ်ကၟဟ်ဂၠိုၚ်အိုတ်၊ ဇြဟတ် သၟတ်တအ်ဂှ် ဒှ်ဇြဟတ်ဇၞော်အိုတ်၊ အစောန်စရာဲသၟတ်တအ်ဂှ် ဒှ်အစောန်စရာဲသၠုၚ်အိုတ် မွဲကီု၊ အနာဂတ် ဂကူမန်ပိုဲ ဂွံခိုဟ်တိုန်ကီု ဂွံပရေံစှ်ေကီုဂှ် တန်တဴမံၚ်ကဵု ဇြဟတ်အစောန်စရာဲ သၟတ်မန်ပိုဲတ္ၚဲဏအ်၊ ဘဝ အနာဂတ်ဂကူမန် ဂွံတဴတက် ခိုဟ်တိုန်ဂှ် ဒှ်တာလျိုၚ်သၟတ်တ္ၚဲဏအ်” သာ်ဏအ် သ္ပအဲပရဲ၊ သ္ပစၟတ်သမ္တီ ကုအစောန်စရာဲ သၟတ်တအ်တုဲ ပ္ဍဲလိက်သဝဏ် ကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာဗဟဵု ပလံၚ်ဗစိုပ်လဝ်ကု တ္ၚဲသၟတ်ဂှ် ဓမံက်ထ္ၜးလဝ် ကၠးကၠးမးမး နွံရ။ ရံၚ်အာကဵု အကာဲအရာ ပကတိမ္ဂး အခိၚ်ကာလဏအ်ဂှ် ကတဵုဒှ် အခိၚ် အကာဲအရာ ဍုၚ်ကွာန် ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် ညိၚ်ဝတ် နွံမံၚ်ရောၚ် ဟီုသာ်ဏအ် ဂွံရ။ ၜိုန်ရ ပရေၚ်ခိုအ်ဗ နွံကီုလေဝ် သ္ဘၚ်ကၞာ တ္ၚဲသၟတ်မန် အလန် စုဒ္ဒသမ (၁၄) ဝါဏအ် ညံၚ်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ်အာလၟေၚ်ၚ်၊ ညံၚ်ဟွံဂွံ လုတ်သ္ကုတ်အာဂှ် နကဵုဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ ကေတ်ကၠုၚ်လျိုၚ် ပညဳပညပ် ချပ်ဓရီုကု က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်သၟတ်တအ်တုဲ ဂစာန်လွဳပရာ ပတိတ်ကၠုၚ်ကဵု ဇြဟတ်ကီုရ။ ဟိုတ်နူ ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်လဝ် သၟတ်တအ်ဂှ် တန်ဒှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် အနာဂါတ်၊ ဒှ်ဂအုံဇြဟတ် ပၟိက်ဇၞော် သွက်ပရေၚ်ရုန်ဂစာန် ဗၠးၜးဂကူ ညာတ်သာ်ဂှ်တုဲ ကွပ်ဇြဟတ်သတီုသၟတ်တအ် ညံၚ်ဂွံကၠောံက္ဍကု ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိမာန်ကီု၊ သီုဂွံလုပ်ယိုက်ဂၠေၚ် ကေတ်တာလျိုၚ် ပ္ဍဲဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ မာန်ကီု ချပ်တုဲ ပရေၚ်သ္ၚဳဂၠိပ် မူဝါဒ ကောန်ဗော် ကေုာံ စပ်ကဵု ပရေၚ်ကဵုတာလျိုၚ်ကု သၟတ်တအ်ဂှ် သၠုၚ်ကၠုၚ်မံၚ် အသိၚ် နွံကီုရ။ စပ္တံနူ သၞာံ ၂၀၁၉ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဗော်တအ် ချပ်ဖျေံကၠုၚ်ဗီု သွက်ဂွံ ယှအ်ဖျေံ စောဝ်ပၞောန် ကောန်ဗော်တုဲ သွက်သၟတ်တအ် ဂွံပါလုပ် ကေတ်လျိုၚ် ပ္ဍဲဗော်ဍုၚ်မန်တၟိမာန်ဂှ် ကော်ဘိက် စန်ဒက်ကၠုၚ် သၟတ်တအ်ရ။ ဆဂှ်သၟးဟွံက ပ္ဍဲကဵု သ္ဘၚ်သဳကၠဳဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ သၞာံ ၂၀၂၃_၂၄ ဂှ်လေဝ် ပံက်ပ္တိုန်ကၠုၚ် ဌာနသၟတ် တၞဟ်ခြာတုဲ စွံအရီု ဓမံက်ကၠုၚ်ရုပ်ရဴ စပ်ကဵု ပရေၚ်ကမၠောန် စန်ဒက် ဆဝ်မ္ၚုဟ် သၟတ်တအ်ရ။ တုဲပၠန် သၟတ်တအ် ပ္ဍဲဒၞာဲညး မစီုသကီု ညံၚ်ဂွံလုပ်ဘိုၚ် ကေတ်တာလျိုၚ်မာန် ရန်တုဲ ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ ပံက်ကၠုၚ် ကမ္မတဳဗဟဵုသၠဲ မသုန်သွာၚ်၊ ပါလုပ် သီုသွာၚ်သၟတ်ရ။ ပ္ဍဲအကာဲအရာ နတဲ ပကတိလၟုဟ်လေဝ် သၟတ်ညးတၠကွတ် တၠပညာတအ် လုပ်ကေတ်တာလျိုၚ် ကၠောန်ၜိုတ် ပ္ဍဲဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ နွံမဂးလေဝ် ညံၚ်ဂွံကိတ်ညဳကု ကွတ်ပညာ အစောန်စရာဲတုဲ ဂွံဖျေံကဵုအာကဵု တာလျိုၚ်မာန်ဂှ်လေဝ် ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိပိုဲ စွံအဇြိုဟ်အနက် လွဳပရာ ကၠောန်ၜိုတ်မံၚ် နွံရ။ ၜိုန်ဂှ် ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူအကာဲအရာ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ပရေၚ်ပၞာန် ဒးဇီုကပိုက် ဆဵုဂဗမးၚ် တၚ်ဝါတ်ဂါတ် ခက်ခုဲ ဇၞော်ကဵု ဇြဟတ်တုဲ သၟတ်မန်ပိုဲ တ္ၚဲဏအ်ဂှ် တိတ်အာ ကၠောန်စ တန်တဴဒၟံၚ် ဍုၚ်သေံ၊ ဍုၚ်သ္အာၚ် တအ်ကီု သီုပြံၚ်လုပ်အာ လပါ် လတူဍုၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်ပိုဲတအ်ကီု နွံဗွဲမဂၠိုၚ်ရောၚ် သ္ၚဳဂၠိပ်လဝ် သာ်ဏအ် နွံရ။ တုဲပၠန် သၟတ်တအ် ဝိဝၚ်မံၚ်ကဵု ဂဥုဲၜူမာဲ သီုသ္ၚောဲသာဲတိတ်နူကဵု ပရေၚ်ကမၠောန်ဂကူ နွံဗွဲမဂၠိုၚ်ရောၚ် စၟဳညာတ် သာ်ဏအ် နွံကီုရ။ ဇြဟတ်စိုတ်ဓါတ်သၟတ်တအ် ဂွံကောံကလောံအောန်တုဲ ဇြဟတ်ပြးဇးမံၚ်ဂၠိုၚ်ဂှ် ဗွဲမအောန်စိုတ် ဂွံဆဵုကေတ် ကီုရ။ ၜိုန်ရ တၚ်ကော်ဆဴ၊ တၚ်ဝါတ်ဂါတ် ခက်ခုဲတအ် နွံမံၚ် သာ်ဏအ်ဒှ်ကီုလေဝ် ပရေၚ်ရုန်ဂစာန် ဗၠးၜးဂကူ ဂၠံၚ်တရဴဏအ်ဂှ် ဂကူမန်ပိုဲ ဆက်တုဲ ဒးကွာ်အာမံၚ်ရ။ ပ္ဍဲအရာ ကွာ်တတ်ကၠောံအာ အကာဲအရာဏအ် ပရေၚ်ညဳသာသၟဟ်န် ရေၚ်သ္ကအ်ဂှ် ဒှ်အဓိက ၊ ဒးဒက်ပ္တန်အာ ဂကောံသၟတ် နဒဒှ်သ္ပစၞး အလုံ ကောန်ဂကူမွဲ မာန်ဂှ် အကာဲအရာ အာတ်မိက်ကၠုၚ်မံၚ် နွံရဂှ် မိက်ဂွံ ထပၠုပ်လညာတ် သာ်ဏအ် ပ္ဍဲစၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲသၟတ်မန်ဏအ်ရ။ ပ္ဍဲသမယ အခိၚ်အခါ တ္ၚဲသၟတ်ဏအ်ဂှ် သၟတ်မန်ပိုဲ ညံၚ်ဂွံဒှ် မွဲစိုတ် မွဲဇြဟတ် သွက်ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲအရာ ရုန်ဂစာန် ဗၠးၜးဂကူမန်ဂှ် မိက်ဂွံ ဖတိုက်ဖအောဝ်ဏာ ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ကီုရ။ ကုသၟတ် ညးစိန်ဝုန် လတူသဘဴဓရ် ဂၠံၚ်တရဴ ပၠန်ဂတး ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ နွံမဂး သြဝ်ဘိုၚ် ပူဗိုၚ် လုပ်ကေတ်လျိုၚ် ကၠောန်ၜိုတ် ပ္ဍဲဗော်ဍုၚ်မန်တၟိဂှ်လေဝ် ထပ်တုဲ မိက်ဂွံ ဖတိုက်ဖအောဝ်ပၠန်ရ။ ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ သ္ပစၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲသၟတ်မန် အလန် စုဒ္ဒသမ (၁၄) ဝါ တုဲ သၟတ်မန် ၊ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် အနာဂတ်မန်ပိုဲ သွက်ဂွံ ပါလုပ်ပူဗိုၚ် လုပ်ကေတ်တာလျိုၚ် ပ္ဍဲချဳဓရာၚ် ဗၠးၜးဂကူမာန် ဒုၚ်တၠုၚ် ဘိက်ပၟိၚ်ဏာ နလိက်ဏအ်ရ။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]]) ၂၂:၁၆၊ ၂၆ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == ဗိုလ်ပၞာန်တအ်ဂှ် ဒှ်ညးမံင်တန်တဴဒၟံင်လတူဂၠးသွပ်လ္ပအ်တုဲ သ္ၚောဲခြာဒၟံင် နူဓဝ်ဍာံ ယက္ခဂုမ္ဘဏ် (လိက်ပရေင်) == ဗိုလ်ပၞာန်တအ်ဂှ် ဒှ်ညးမံင်တန်တဴဒၟံင်လတူဂၠးသွပ်လ္ပအ်တုဲ သ္ၚောဲခြာဒၟံင် နူဓဝ်ဍာံ ယက္ခဂုမ္ဘဏ် (လိက်ပရေင်) နူကဵုညးတာလျိုင် မဂ္ဂဇြေန် တာင်(TIME) မၞုံယၟု (Charlie Campbell) ဆဵုဂဗ သၟာန်သှ်လဝ်ကဵု သမ္မတဗၟာ မေန်အံင်လှာင် ပ္ဍဲရုင်သမ္မတ ဍုင်နေပျဳဒဝ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုဂိတု သေတ်ဒေန်ပါ ၂၂ သၞာံ ၂၀၂၆ ဂှ် လိက်ပရေင် တိတ်ကၠုင်နူ မဂ္ဂဇြေန် တာင်(TIME) ဗက်ဂှ် မေန်အံင်လှာင် ကတဵုဒှ်ဒေါသ ထိင်ဒဝ်ဟွံမာန်ရ။ ပ္ဍဲလိက်ပရေင်ဂှ် ချူဓမံက်လဝ် မေန်အံင်လှာင်ဂှ် ဒဒှ်ရ ကြအ်ဒၟံင်ကဵုအဝဵု နွံပၟိက်ဒၟံင်ကဵု ပရေင်ဆက်စၠောအ် ဒက်ပတန်ကု ဂကောံဍုင်ပလိုတ်တအ် နဒဒှ်ဗွဲမလုပ်သၞောဝ်ရ။ တုဲပၠန် ဒဒှ်ရ မေန်အံင်လှာင် စၟဳကေတ်လဝ် အတိုင်ညးတေအ်ဟီုဂှ်မ္ဂး ညးတေအ်ဏအ် တိုန်ကၠုင်အဆံင်သမ္မတ နူကဵုပေါဲရုဲမာဲရောင်တုဲ ဂကောံဍုင်ပလိုတ်တအ် ထေက်ကဵုသ္ဒးသ္ပသမ္တီညးတေအ် နဒဒှ်သမ္မတမွဲရ။ ကလိဂွံအဆက် ပရေင်သၟာန်သှ် ပ္ဍဲမဂ္ဂဇြေန် တာင်(TIME) တုဲ ညးတေအ်ဂှ် နဒဒှ်သမ္မတ တိုန်ဒှ်ကၠုင် နူကဵုပေါဲရုဲမာဲတုဲ ချူစုတ်ပ္ဍဲလိက်ပရေင် ပ္ဍဲမဂ္ဂဇြေန် တာင်(TIME) ရောင် သာ်ဏအ် ညးတေအ် တော်လဝ်ရ။ ဆ္ဂး အတိုင်ခယျလဝ်ဂှ် ဍေံဟွံဒှ်ကၠုင်ရ။ မေန်အံင်လှာင်ဂှ် ညးတေအ် ဒှ်ကၠုင်သမ္မတတုဲ ရေင်တၠုင်ကၠောန်ဒၟံင် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ကော်ဘိက်ဒၟံင် ပရေင်ၜိုဟ်လလမ် ကုရဲပၠန်ဂတးတအ်ဂှ် ဍုင်သ္အာင်ဂမၠိုင် ဒုင်ကၠုင်တဲ ကုညးတေအ်ရောင် ညးတေအ်ခယျကေတ်လဝ်ရ။ ဍုင်ဇိုင်ဝုတ်ဒိုဟ် ဍုင်ကြုက် ဍုင်ရုယှာတအ် ထောထ္ၜင်လဝ်ကဵုတုဲ ဍုင်အကြာဒေသလ္ၚဵုတအ် ဆက်ဆောံကၠုင် ကုညးတေအ်ညိညဂှ် ညးတေအ် ခယျစ ညးတေအ်လုပ်အကြာဍုင်သ္အာင်ဂွံဣရ သာ်ဏအ်ရ။ ဍာံဍာံတေအ် ဒဒှ်ရ ပေါဲရုဲမာဲညးတေအ် ကၠောန်ဗဒှ်ဏာဂှ် ဟၟဲကဵုပရေင်တပ်တး ဓဝ်ယာဂှ် ဍုင်သ္အာင်တအ် တီဒၟံင်ဖအိုတ်ရ။ ကြဴနူပေါဲရုဲမာဲတုဲဂှ် သ္အာင်အာနူမဟာမိတ်ညးတေအ် ဍုင်ကြုက်ကဵုဍုင်ရုယှာတုဲ ဍုင်လ္ၚဵုတအ် ဆက်ဆောံနွံကၠုင်ဂှ် ညးတေအ်အထေင်ဇၞော်အာကဵု ဇကုညးတေအ်ရ။ ဍုင်သ္အာင်တအ်ဂှ် ညးတအ်စၟဳကေတ်လဝ် နွံညိဂှ် ပရေင်ကမၠောန်ပေါဲရုဲမာဲ နွံကၠုင်ဂှ် ခိုဟ်နူကဵုသၞောတ်တၠအဝဵုပၞာန်သက်က်ညိရောင်တုဲ နူဂှ်မွဲအဆံင် ကွာ်အာနကဵုဂၠံင်တရဴ ပရေင်ပြံင်လှာဲမာန်ရောင် ညးတအ်ခယျလဝ်သာ်ဏအ်ရ။ ဍုင်သ္အာင်တအ် စၟဳကေတ်လဝ် ညံင်ရဴခေတ်လက်ထက် ဥူတိင်ဇြိင်တေအ် ဆေင်စပ်ကဵုပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်တအ်ဂှ် ဖအောန်ဖျေံပရေင် ကရေပ်ဓရတ်တအ်ဂှ်တုဲ ရေင်တၠုင်ကၠောန်အာ ပရေင်ပြံင်လှာဲတအ်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ဗီုစၟဳကေတ်လဝ် ဗီုခယျကေတ်လဝ်တအ်ဂှ် ဟွံဒှ်ကၠုင်မွဲသာ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်လေဝ် ကရေပ်ဂလိုင်ပတိုန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်တအ်လေဝ် ကြေပ်ဂြတ်ပရေအ်စှ်ေတုဲ ပေါဲပၞာန်တအ်ဂှ်ဟေင် ဂၠိုင်တိုန်ကၠုင် ပၞာန်ဍုင်တအ်ဓဇန်ဂၠိုင်ကၠုင်တအ်ဂှ်ဟေင် ဂွံဆဵုကေတ်တုဲ သွက်သ္ဂောံပတှ်ေစ လတူမေန်အံင်လှာင်ဂှ် သာတုဲအောန်စှ်ေကၠုင်ရ။ ဒှ်သာ်ဂှ်မ္ဂး မုဟိုတ်ဍုင်သ္အာင်လ္ၚဵုတအ် ဆက်ဆောံကုမေန်အံင်လှာင်ရော ယဝ်ဇွိတ်သပေါတ်ရံင်မ္ဂး ဍုင်ကြုက်ဂှ် ဟိုတ်နူအကာဲအရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ပထဝဳ ကေုာံ ဂုဏ်ဖဵုပရေင်ပိုန်ဒြပ်တုဲ ဆံက်ဆောံရ။ ဍုင်ရုယှာ ကေုာံ ဍုင်ဗဳဠာရုတ်တအ်ဂှ် ဟိုတ်နူဂုဏ်ဖဵုပရေင်ပိုန်ဒြပ်နွံတုဲ ဆက်ဆောံရ။ ဍုင်အိန္ဒိယျဂှ် ဟိုတ်နူကဵုဟွံဒုင်ကျ သြဇာဍုင်ကြုက် မၞုံလတူဍုင်ဗၟာတုဲ ဆက်ဆောံရ။ ဍုင်ဗဳယနာန်၊ ဍုင်လဴ၊ ဍုင်ကာံဗဝ်ဒဳယျာတအ်ဂှ် ဟိုတ်နူနွံသၟဝ်သြဇာဍုင်ကြုက်တုဲ ဒးဆက်ဆောံရ။ ဍုင်သေံ ကေုာံ ဍုင်မလေယှာဂှ် ဟိုတ်နူပြသၞာ ဂဥုဲၜူမာဲ၊ ပြသၞာကျာဖျ (ဂိုဏ်လီဠာန်သြန်)၊ ကောန်ညးဍုင်ကွာန်ဍုင်ဗၟာတအ် ဂၠောဲလုပ်စိုပ်အာဍုင်ညးတအ် ဂၠိုင်လောန်အာကီုတုဲ သွက်ဂွံသောင်ကလးပြသၞာဂှ် ဒးဆက်ဆောံရ။ မွဲလ္ပာ်ပၠန်ဂှ် ဆက်ဆောံတုဲ သွက်သ္ဂောံဒရိုဟ်ပလံင်ဏာ ပရေင်ပြံင်လှာဲမာန်ဂှ်လေဝ် ပတဝ်လဝ်နွံရ။ ဍုင်ဟွံဆက်စပ်မွဲသာ်တအ်ဂှ် ညးမွဲလေဝ်ဟွံဆက်ဆောံရ။ ကြဴနူပၞာန်သီအဝဵု သၞာံ ၂၀၂၁ တုဲတၟိတၟိ ပ္ဍဲဂိတုအေပရေလ်ဂှ် နူကဵုဌာန်ပရိုင် CNN သကိုပ်သၟာပရိုင် Clarissa Ward ဂွံအခေါင်ကေတ်ပရိုင် နူတၠအဝဵုပၞာန်တအ်နွံရ။ မေန်အံင်လှာင်ဂှ် နကဵုတင်ရန်တၟအ် သွက်သ္ဂောံတြးဝါဒ သီလဝ်အဝဵုဏအ်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန်ဒးဍာံမွဲရောင် ညံင်ရဴကဵုအခေါင်ကဵု မဂ္ဂဇြေန် တာင်(TIME) လၟုဟ်ဏအ်ကီုရ။ နူဒပ်ပၞာန်တအ် ထ္ၜးဟိုတ်ကဵုပရေင်ဂီုကၠီုတုဲ ဂကောံပရိုင် (CNN) တအ်ဂှ် ဟွံဂွံအခေါင်အာဗၠးဗၠးၜးၜးရ။ အခိင်တေအ် ဂွံအခေါင်သၟာန်သှ် ညးမၞုံအခေါင်ဟီုဂး သကိုပ်ဗိုလ်ဇြဝ်မေန်ထောန်ကီုရ။ အခိင် CNN တအ် ချူဓမံက်ပရိုင်ဂှ် ဇြဝ်မေန်ထောန်ဂှ် ဒှ်ညးမံင်တန်တဴဒၟံင် လတူဂၠးသွပ်လ္ပအ် (စိတ်ကူးယဉ်) မွဲတုဲ သ္ၚောဲခြာဒၟံင် နူဓဝ်ဍာံရောင် ပါ်ပါဲလဝ်ရ။ လတူက္ဍိုပ်သကိုပ်ပၞာန်တအ်ဂှ်လေဝ် သ္ၚဳဂၠိပ်ပါ်ပါဲလဝ် စရိုတ်ညးတအ် အတိုင်သၟဝ်ဝွံရ။ ◼ တးပါဲကၠေံဓဝ်ဍာံ ဒဒှ်ဍာံတုဲ ကၠောန်ဗဒှ်ပရေင်ဇာတ် ကဝးရုပ်ဒမျိုင် မပန်ဂစိုတ်လဝ် ကောန်ၚာ် ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ် ပံက်ထ္ၜးကဵု ဇြဝ်မေန်ထောန်တုဲ သၟာန်ဏာတင်သၟာန်ဂှ် ဇြဝ်မေန်ထောန် သီုကဵုစိုတ်ဟွံချဳဓရာင်မွဲသာ် သှ်ဏာ “ဣဏအ်ဂှ် ဍာံဍာံဟွံသေင် ပရိုင်ပတောအ်ဏောင် ဒပ်ပၞာန်ဆလအ်ဟွံပန် ညးဍုင်ကွာန်ပုဟ် ရဲပကီုပရာပ်တအ်ဏောင် ကၠောန်လဝ်” စွံလဝ်မုက်မတ် ၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်တုဲ ဟီုသှ်တဴရ။ ကာလဂှ် သကိုပ်သၟာပရိုင် Clarissa Ward ဂှ်ချပ်စိုပ်အာ “အဝ် နကဵုဇကုပိုဲတအ် လုပ်စိုပ်အာ ဒၞါဲတြးဝါဒ ပရေင်လီဠာန် ဣရသွံ” ◼ ဟွံကၠိုဟ်ကေတ် ပရေင်တင်ဒုင်စသိုင်ညးဍုင်ကွာန် သကိုပ်ဗိုလ်ပၞာန်တအ်ဂှ် လတူဇကုကၠောန်လဝ် ပရေင်ပွမဓဇန်ကြမ်ကြလဝ် လတူညးဍုင်ကွာန်တအ်တုဲ ညးဍုင်ကွာန်တအ် စိုတ်ဂိဒၟံင်လတူဇကုဣရဂှ် ညိလေဝ်ဟွံတီကေတ်လဝ်ရ။ အခိင်ဒပ်ပၞာန်တအ် ကော်တွာ်ဏာ အာစာပရိုင်တအ် ဂေတ်အာအကြာညးဍုင်ကွာန် လတူဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် ဒဒှ်ရ ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဟွံဒုင်တဲကဵုပွဇကု ထ္ၜးပတိတ်ဆန္ဒမာန်ဒၟံင်ရောင်ဂှ်လေဝ် ဟွံတီကေတ်လဝ်ရ။ အခိင်ကွာ်လုပ်အာဖျာ ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် ညးဍုင်ကွာန်လ္ၚဵုတအ် ထ္ၜးပစူလပှော်တဲပိတၞုင်လေဝ်နွံ ကညာင်ကရေဲ နကဵုရမျာင်လေဝ်နွံရ။ ဆဵုနကဵုမတ်ဂှ်မွဲဗီု ဇြဝ်မေန်ထောန်သှ်ဏာ နကဵုဂလာန်ကျေဝ်ဝ်ဂှ်မွဲဗီုရ။ လတူတင်သၟာန်တအ်ဂှ် ထ္ၜးဟိုတ်တေအ် ဟိုတ်ဏအ် တမ်ကၞောတ်ဟွံညဳလးလးရောင် သာ်ဏအ် ချူထမံက်ပါ်ပါ်လဝ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သကိုပ်ဌာန်ပရိုင်ဍုင်သ္အာင် CNN Clarissa Ward ဂှ် “ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် မၞိဟ်ဒိုဟ်ဓီု ၜိုတ်အဆံင်ဏအ် အဲခယျစလဝ် ဟၟဲရ။ ဆ္ဂး ဒဒှ်ရနွံဒၟံင်ဖိုဟ်ဂှ် လၟုဟ်ဂွံဆဵုကေတ် နအလဵုဇကုဂှ် ဒးအမ်သဝ်ကွေံရ” သ္ဂးတဴရ။ ◼ညးဒးဒုင်သၟာန်သှ်လဝ်ကဵုဌာန်ပရိုင်တအ် ဒးဒုင်ရပ် အခိင်ညးတအ် ကြေဝ်လုပ်အာ အကြာဖျာဇၞော်ဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် ညးတအ်သ္ပသၟာန်သှ်အာ ညးဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ်တုဲ ညးလ္ၚဵု ထ္ၜးလပှော်တဲပိတၞုင်၊ ညးလ္ၚဵုဟီုပတိတ် နကဵုရမျာင်တအ်ဂှ် ဂကောံ CNN တအ် တိတ်အာနူဖျာဂှ် အခိင်ဟွံပေင်မွဲနာဍဳ မၞိဟ်တအ်ဒးဒုင်ရပ်ဏာ ဟွံအောန်နူ ၁၁ တၠရ။ ◼ ဟိုတ်နူကဵုပရေင်ရုသံင်တုဲ ညးဒးဒုင်ရပ်တအ် ဗၠးတိတ်ကၠုင် ပရေင်ပရူဏအ်မြဟ်တမ္ညဝ်အာ အလုံလိုက်တုဲ နူဍုင်မ္ၚးတအ်လေဝ် ဟီုဂးပါ်ပါဲရ။ နူကဵုဂကောံ CNN တအ်လေဝ် ဒၟါနူညးတအ်သၟာန်သှ်လဝ်တုဲ ဒးဒုင်ရပ်အာဂှ် ညးတအ် အာတ်မိက်ပတိုန်ထ္ၜးကဵု ဒပ်ပၞာန်တအ် ဗွဲမသ္ကာတ်မြဟ်တုဲ ညးဒးဒုင်ရပ်လဝ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဗၠးတိတ်ကၠုင်ရ။ သရုပ်ကၠေံမ္ဂး အာစာပရိုင်ဒယှ် နူဂၠးတိတအ် ကၠုင်ဆဵုဂဗကု တၠအဝဵုမေန်အံင်လှာင်တအ် မွဲဝါမ္ဂး အဇှ်ေမံက်မွဲဝါရ။ အတိုင် သကိုပ်သၟာပရိုင် Clarissa Ward ဟီုဂှ်ရ သကိုပ်ဗိုလ်ပၞာန် ဍုင်ဗၟာတအ်ဂှ် “ဒှ်ညးမံင်တန်တဴဒၟံင် လတူဂၠးသွပ်လ္ပအ် (စိတ်ကူးယဉ်) မွဲတုဲ သ္ၚောဲခြာဒၟံင် နူဓဝ်ဍာံရောင်”။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-50595-94|~2026-50595-94]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-50595-94|talk]]) ၁၀:၄၃၊ ၇ အံက်တဝ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == မ္ၚဵုရကျာ်/အဴ စၟတ်တ္ၚဲ ၀၇-၁၀-၂၀၂၆ == မ္ၚဵုရကျာ်/အဴ စၟတ်တ္ၚဲ ၀၇-၁၀-၂၀၂၆ ပ္ဍဲကဵု (၂၁) ဗွဝ်ကၠံ (စတမ်နူ သၞာံ (၂၀၀၁ )စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ်) ဝွံ ဍုၚ်မက္လိဂွံ ဗၠးၜးပေၚ်ပေၚ် ကေုာံ ဂွံလုပ်အဝေါၚ် ပ္ဍဲကုလသမဂ္ဂ (UN) နွံ (၃) ဍုၚ် အဓိကရ။ ၁။ ဍုၚ်ဒဳမိုလ်ဗၟံက် (East Timor / Timor-Leste) • စၟတ်တ္ၚဲဗၠးၜး ၊၂၀ မေ၊ ၂၀၀၂ • ဗၠးၜးနူ၊ ဍုၚ်အိန္ဒောနဳယှာ (Indonesia) • ပရောပရာ၊ ဒှ်ဍုၚ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဗွဝ်ကၠံ ၂၁ မက္လိဂွံဗၠးၜး။ ကြဴနူပၠန်ဂတးကၠုၚ် ဗွဲမလအ်တုဲ နကဵုအရီုအဗၚ် ကုလသမဂ္ဂတုဲ ဂွံဒှ်ဍုၚ်ဗၠးၜးရ။ ၂။ ဍုၚ်မန်ဒဳနဳဂရို၊ (Montenegro) • စၟတ်တ္ၚဲဗၠးၜး၊ ၃ ဂျွန်၊ ၂၀၀၆ • ဗၠးၜးနူ၊ သာဘဳယာ ကဵု မန်ဒဳနဳဂရို (သားဘီးယား နှင့် မွန်တီနီဂရိုး) (Serbia and Montenegro) • ပရောပရာ၊ ဍုၚ်ဏအ်နွံပ္ဍဲယူရောပ်။ ညးတအ် ကၠောန်ဗဒှ် သ္ဘၚ်ဗၠးၜးစိုတ်ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန် (Referendum) တုဲ ပါ်တိတ်နူ ဍုၚ်သာဘဳယာ(သားဘီးယား )နကဵုနဲကဲ( Peaceful Means/Non-violent Strategy ) ငြိမ်းချမ်းရေးနည်းလမ်းဖြင့် တိုက်ပွဲဝင်ခြင်း ။ ၃။ ဍုၚ်သုဒန်သၟဝ်ကျာ (South Sudan) • စၟတ်တ္ၚဲဗၠးၜး၊ ၉ ဂျူလာင်၊ ၂၀၁၁ • ဗၠးၜးနူ၊ ဍုၚ်သုဒန် (Sudan) • ပရောပရာ၊ ဒှ်ဍုၚ်တၟိအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ လၟုဟ်ရ။ ကြဴနူပၞာန်အပ္ဍဲဍုၚ် ဗွဲမလအ်တုဲ ညးတအ် ကၠောန်ဗဒှ် သ္ဘၚ်ဗၠးၜးစိုတ် ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန်တုဲ ပါ်တိတ်နူ ဍုၚ်သုဒန် (Sudan) ရ။ သမ္တီတၟေၚ်။ ဍုၚ်လ္ၚဵု ညံၚ်ရဴ ကိုဆိုဗို (Kosovo) (ဗၠးၜး ၂၀၀၈) ကီုလေဝ်၊ ဍုၚ်ဂၠးတိ ဖအိုတ် ဟွံစၟတ်သမ္တီဏီတုဲ ဟွံဂွံလုပ်အဝေါၚ် ပ္ဍဲကုလသမဂ္ဂ (UN) ဏီရ။ ယဝ်ရပိုဲရံၚ်ကဵု ၃ ဍုၚ်ဏအ်မ္ဂး ပိုဲဂွံဆဵုကေတ် "သ္ဘၚ်ဗၠးၜးစိုတ် ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန်’’ (Referendum)" ဂှ် ဒှ်ဂၠံၚ်တရဴ အဓိက သွက်ဂွံက္လိဂွံ ဗၠးၜး ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။ ပရောပရာဍုၚ်မန်ဒဳနဳဂရို(တီနီဂရိုး) (Montenegro) ဂွံဗၠးၜးနူ သာဘဳယာ(သားဘီးယား )(Serbia) ဂှ် တၟေၚ်နူ ဍုၚ်ဒဳမိုလ်ဗၟံက် ကေုာံ သုဒန်သၟဝ်ကျာရ။ ဟိုတ်နူညးတအ် ဟွံစကာလွဟ်၊ ဆဂး စကာနဲကဲ( Peaceful Means/Non-violent Strategy ) ငြိမ်းချမ်းရေးနည်းလမ်းဖြင့် တိုက်ပွဲဝင်ခြင်း ) ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေတုဲ အံၚ်ဇၞးကေတ်ဗၠးၜးရ။ ၁။ ပၠန်ဂတးပွိုၚ်မုစိသၞာံရော? ပရေၚ်ဂစာန် သွက်ဂွံဗၠးၜးဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၀ တေံ (ကြဴနူ ဍုၚ်ယူဂို စလားဗီးယား မလီုလာ်အာ) ရ။ ယဝ်ရရံၚ်ကဵု အခိၚ် မဂစာန်ဒၟံၚ် ဇေတ်တ်မ္ဂး နွံၜိုတ် ၁၅ သၞာံ (၁၉၉၁-၂၀၀၆) ရ။ ၂။ ဗီုလဵုအံၚ်ဇၞးကေတ်ဗၠးၜးရော? • မန်ဒဳနဳဂရို(တီနီဂရိုး )အံၚ်ဇၞးကေတ် နကဵု "နဲကဲ (Peaceful Means/Non-violent Strategy ) ငြိမ်းချမ်းရေးနည်းလမ်းဖြင့် တိုက်ပွဲဝင်ခြင်း ။ • သၞာံ ၂၀၀၃၊ နကဵုအရီုအဗၚ် ဥရောပ (EU)၊ ညးတအ် ဒက်ပ္တန်လဝ် "သမဂ္ဂ သားဘီးယား နှင့် မွန်တီနီဂရိုး" ရ။ ပ္ဍဲလိက်ကန်ထရက်ဂှ် ညးတအ် ထပ်စုတ်လဝ် တၚ်နွံပၟိက်မွဲ - "ကြဴနူ ၃ သၞာံတုဲမ္ဂး မန်ဒဳနဳဂရို(မွန်တီနီဂရိုး )နွံအခေါၚ်ကၠောန် သ္ဘၚ်ဗၠးၜးစိုတ် ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ် ဆန္ဒ ညးဍုၚ်ကွာန် (Referendum) သွက်ဂွံပါ်တိတ်" ရ။ • သၞာံ ၂၀၀၆၊ စိုပ်အခိၚ်ပွိုၚ်( ၃ )သၞာံတုဲ၊ ညးတအ် ကၠောန် သ္ဘၚ်ဗၠးၜးစိုတ် ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ် ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန် (Referendum)။ သွဟ်တိတ်ကၠုၚ် ၅၅.၅% က္ဍိုပ်ကၠံ ထံက်ဂလာန်ဗၠးၜးတုဲ က္လိဂွံဒှ်ဍုၚ်ဗၠးၜး ဗွဲမၜိုဟ်လလံရ။ ၃။ ဇြဟတ်ပၠန်ဂတး မုစိနွံရော? မန်ဒဳနဳဂရို (တီနီဂရိုး)ဂှ် ဟွံမွဲကဵု "ဒပ်ပၞာန်ပၠန်ဂတး" ညံၚ်ရဴမန်ပိုဲ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဒဳမိုလ်ဗၟံက် ရ။ ဇြဟတ်အဓိကညးတအ်ဂှ် - • ဇြဟတ်အလဵုအသဳဒေသ၊ ညးကဍိုက်က္ဍိုပ် ညံၚ်ရဴ မိုၚ်လိုဒူခနူဗေစ်( Milo Đukanović )တအ်ဂှ် စကာ အဝေါၚ်အလဵုအသဳဒေသတုဲ တဝ်စၞေဟ်ကဵု (သားဘီးယား )နကဵုနဲကဲပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ရ။ • ဇြဟတ်ပရေၚ်ပညာ၊ မၞိဟ်သၟတ် ကေုာံ မၞိဟ်တေဇ’’ညးမၞုံကဵုအဝဵုဂုဏ်သိက္ခာ "ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် အရှိန်အဝါရှိသူ" တအ် ဂစာန်တွဟ်ကဵုဂၠးတိ တီပရော အခိုက်ကၞာဂကူညးတအ် တၞဟ်ခြာနူ ( သားဘီးယား )ရ။ ၄။ လၟုဟ်ကောန်ဂကူနွံမုစိရော? မန်ဒဳနဳဂရို(တီနီဂရိုး )ဂှ် ဒှ်ဍုၚ်ဍောတ်တ်မွဲရ။ • လၟိဟ်မၞိဟ်အလုံဍုၚ်၊ နွံၜိုတ် ၆၂၀,၀၀၀ (၆ သိန်း ၂ သောင်း) ဓဝ်ရ။ • ဂကူမန်ဒဳနဳဂရို(မွန်တီနီဂရိုး )ဇေတ်တ်၊ နွံၜိုတ် ၄၅% က္ဍိုပ်ကၠံဓဝ် ရ။ • ဂကူတၞဟ်၊ ဂကူ (သားဘီးယား) (၂၉% က္ဍိုပ်ကၠံ)၊ ဂကူ( ဘော့စနီးယား) ၊ ဂကူ (အယ်လ်ဘေးနီးယား )တအ်လေဝ် နွံဒၟံၚ်ရ။ တၚ်လ္ၚတ် သွက်ဂကူမန်။ မန်ဒဳနဳဂရို (တီနီဂရိုး) ဂှ် ဒှ်သက်သဳမွဲ "လၟိဟ်မၞိဟ်အောန်ကီုလေဝ် (အောန်နူမန်ပိုဲ( ၈ )ဆ ပြၚ်ၚ်)၊ ယဝ်ရနွံကဵု နဲကဲ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် မခိုဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ညဳသာမ္ဂး ဂွံဗၠးၜးမာန်ဒၟံၚ်" ရ။ ပရောပရာ သုဒန်သၟဝ်ကျာ (South Sudan) ဂွံဗၠးၜးဂှ် ဒှ်ပေါဲဗတိုက် မတုပ်သၟဟ်ကဵု ဘဝဂကူမန်ပိုဲ ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ညးတအ် ဒးတဝ်စၞေဟ်ကၠုၚ် နကဵုလွဟ် ပွိုၚ်ဗွဲမလအ်တုဲမှ ဂွံဗၠးၜးရ။ ၁။ ပၠန်ဂတးပွိုၚ်မုစိသၞာံရော? ပၞာန်အပ္ဍဲဍုၚ် အကြာ သုဒန်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ အလဵုအသဳသုဒန် (Sudan) ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ၂ အလန်ရ။ • အလန်ပထမ၊ ၁၉၅၅ - ၁၉၇၂ (၁၇ သၞာံ) • အလန်ဒုတိယ၊ ၁၉၈၃ - ၂၀၀၅ (၂၂ သၞာံ) • သရောပ်၊ ညးတအ် ဒးတဝ်စၞေဟ်ကၠုၚ်အပံၚ် ပွိုၚ် ( ၃၉ )သၞာံ ပြၚ်ၚ်ရ။ ၂။ ဗီုလဵုအံၚ်ဇၞးကေတ်ဗၠးၜးရော? • ပရေၚ်တဝ်စၞေဟ်၊ ဒပ်ပၞာန် SPLA (Sudan People's Liberation Army) မနွံသၟဝ်ပၠတရဴ John Garang တအ် တဝ်စၞေဟ်ကၠုၚ် နကဵုလွဟ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ်ရ။ • ပရေၚ်ဓရီုကျာ (CPA)၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၅ ဂှ် ညးတအ် ထ္ပက်စၟတ်တဲ လိက်ကန်ထရက်ၜိုဟ်လလံ (Comprehensive Peace Agreement)’’ပြီးပြည့်စုံသော ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်’’ ရ။ တၚ်နွံပၟိက် အဓိကဂှ် "ကြဴနူ ၆ သၞာံတုဲမ္ဂး သုဒန်သၟဝ်ကျာ နွံအခေါၚ်ကၠောန် သ္ဘၚ်ဗၠးၜးစိုတ်ဒုၚ်ဂိုၚ်ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန် (Referendum)" ရ။ • အံၚ်ဇၞး၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၁ ဂှ် ကၠောန်သ္ဘၚ်ဗၠးၜးစိုတ်တုဲ မၞိဟ် ၉၈.၈% က္ဍိုပ်ကၠံ ရုဲစှ်ကေတ် ဗၠးၜးရ။ ၃။ ဇြဟတ်ပၠန်ဂတး မုစိနွံရော? • ဇြဟတ်ပၞာန်၊ဒပ် SPLA ဂှ် နွံကဵုရဲပၠန်ဂတး မဟွံယောၚ်ယာ စိုတ်ဓာတ် တဝ်စၞေဟ် ခိုဟ်ဗွဲမလောန်ရ။ • ဇြဟတ်ဂၠးတိ၊ ဍုၚ်အမေရိကာန်၊ ယူကေ ကေုာံ နဝ်ဝေ တအ် ရီုဗၚ်ထံက်ပၚ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ပရေၚ်ဓရီုကျာ ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ၄။ လၟုဟ်ဂကူနွံမုစိရော? • လၟိဟ်မၞိဟ်၊ နွံၜိုတ်( ၁၁ )တာန် (11 Million) ပြၚ်ၚ်ရ။ • ဂကူ၊ နွံကဵု ဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် (၆၀ ဂကူပြၚ်ၚ်)၊ ဂကူအဓိကဂှ် ဒှ် ဂကူဒေန်ခ (Dinka) ကေုာံ ဂကူနူအာ(Nuer) တအ်ရ။ တၚ်လ္ၚတ် သွက်ဂကူမန်ပိုဲ ၁။ ပရေၚ်ဒုၚ်ဒဒိုက်၊ သုဒန်သၟဝ်ကျာဂှ် ဒှ်သက်သဳခိုဟ်မွဲ "ၜိုန်ရ ဒးတဝ်စၞေဟ် သၞာံ (၄၀) ၜိုတ်လအ် ကီုလေဝ် ယဝ်ရဟွံဖေက်ဒဒိုက်မ္ဂး ဂွံဗၠးၜးမာန်ဒၟံၚ်" ရ။ ၂။ ပရေၚ်ညဳသာ၊ ကြဴနူဂွံဗၠးၜးတုဲ သုဒန်သၟဝ်ကျာ ကတဵုဒှ်ပၞာန်အပ္ဍဲဍုၚ် (Civil War) အကြာ ဂကူညးတအ်( ဇကုကဵုဇကု ) ပၠန်ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်တၚ်ဗ္စာ သွက်မန်ပိုဲ "ပရေၚ်ညဳသာအကြာဂကူဇကုဂှ် ကိစ္စဇၞော် သီုအခိၚ်ပၠန်ဂတး ကေုာံ အခိၚ်ဂွံဗၠးၜးတုဲ" ရ။ သမ္တီ။ ဍုၚ်သုဒန်သၟဝ်ကျာဂှ် ဒှ်ဍုၚ်တၟိအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ လၟုဟ်ရ။ ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန် ကၠောန်သ္ဘၚ်ဗၠးၜးစိုတ် (Referendum) ဂှ် ဒှ်နဲကဲ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် မသုၚ်စောဲဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ (၂၁) ဗွဝ်ကၠံ ဏအ် သွက်ဂကူမွဲမွဲ ဂွံပါ်တိတ် နဒဒှ် ဍုၚ်ဗၠးၜးရ။ ဗီုညးတအ် ကၠောန်ဗဒှ်ဂှ် နွံအဆံၚ်( ၄ )သာ် သၟဝ်ဝွံရ - ၁။ ပရေၚ်ထ္ပက်စၟတ်တဲ (The Agreement) ကၠာဟွံဂွံကၠောန် သ္ဘၚ်ဗၠးၜးစိုတ်ဂှ် ဂကောံပၠန်ဂတး (ဥပမာ- SPLA သုဒန်သၟဝ်ကျာ) ကေုာံ အလဵုအသဳအဓိက (Sudan) ဒးထ္ပက်စၟတ်တဲ လိက်ကန်ထရက်ၜိုဟ်လလံမွဲရ။ ပ္ဍဲဂှ် ဒးပါလုပ် "အခေါၚ်ကၟာတ်ပၟိက်ဇကုဇကု" (Right to Self-determination) ရ။ • သွက်မန်၊ ပိုဲဒးနွံကဵု လိက်ကန်ထရက် မနွံကဵုဂၠးတိ စၟတ်သမ္တီလဝ် သွက်ဂွံကဵုအခေါၚ် ကောန်ဂကူမန် ပတိတ်ဆန္ဒရ။ ၂။ အရီုအဗၚ် ဂၠးတိ (International Supervision) သွက်သွဟ်ဆန္ဒ ဂွံဒှ်တပ်တးတုဲ ကုလသမဂ္ဂ (UN) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဂကောံဂၠးတိတအ် ဒးလုပ်မၚ်မွဲရ။ ညးတအ် ဗလးနၚ်ညးစၞး သွက်ဂွံမၚ်ရံၚ်စံၚ် ဗီုမၞိဟ်တအ် စုတ်မာဲရ။ • ဟိုတ်၊ ယဝ်ရအလဵုအသဳမွဲလ္ပာ်ဓဝ် ကၠောန်သ္ပ မ္ဂး သွဟ်ဂှ် ဍုၚ်တၞဟ်တအ် ဟွံဒုၚ်တဲရ။ ၃။ ကၟာတ်ပၟိက်ဆန္ဒ (The Vote) ပ္ဍဲတ္ၚဲစုတ်မာဲဂှ် မၞိဟ်တအ် ဒးရုဲစှ်ကေတ် အကြာ( ၂ )တၚ် - 1. ဗၠးၜး (Independence) ပါ်တိတ်နဒဒှ် ဍုၚ်တၟိ။ 2. နဒဒှ်တွဵုရး (Autonomy/Status Quo) ဆက်မံၚ်အာ သၟဝ်ဍုၚ်တြေံ ဆဂး ဂွံအခေါၚ် အုပ်ဓုပ်ဇကု ဂၠိုၚ်တိုန်။ ၄။ ပရေၚ်လလောၚ်တြး (Declaration) ယဝ်ရ သွဟ်မၞိဟ်ထံက်ဂလာန် ဗၠးၜး ဂၠိုၚ် (ဥပမာ- ၅၀% က္ဍိုပ်ကၠံ ပြၚ်ၚ်) မ္ဂး ဍုၚ်ဂှ် ဂွံအခေါၚ်လလောၚ်တြး ဗၠးၜးရ။ ဂၠးတိတအ်လေဝ် စၟတ်သမ္တီအာ နဒဒှ် ဍုၚ်တၟိမွဲရ။ အရာမန်ပိုဲ ဒးလ္ၚတ် (The Lesson) ဍုၚ်ဒဳမိုလ်ဗၟံက်၊ မန်ဒဳနဳဂရို(တီနီဂရိုး) ကေုာံ သုဒန်သၟဝ်ကျာတအ်ဂှ် ညးတအ် ဟွံဂွံဗၠးၜး နကဵုပၞာန်မွဲသာ်ဓဝ်ရ။ ညးတအ် စကာဇြဟတ်ပၞာန် သွက်ဂွံစိုပ်အာ ဒၞာဲ "ခုၚ်ဓရီုကျာ" တုဲ၊ နူခုၚ်ဓရီုကျာဂှ် ညးတအ် အာတ် "ကေတ်ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန် ကၠောန်သ္ဘၚ်ဗၠးၜးစိုတ် (Referendum)" တုဲမှ ဂွံဗၠးၜးရ။ သမ္တီ။ ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန် ကၠောန်သ္ဘၚ်ဗၠးၜးစိုတ် (Referendum) ဂှ် ဒှ် "လွဟ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်" မသကာတ်မြဟ်အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်ရ။ သၞောဝ်ဥပဒေဂၠးတိ (International Law) ဝွံ ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ဍုၚ်မွဲဍုၚ်ရ။ အတိုၚ်သၞောဝ် "အခေါၚ်သ္ကုတ်သွာတ်ပၟိက်ဇကုဇကု" (Self-determination) မနွံပ္ဍဲ တၚ်စၞောန် ကုလသမဂ္ဂ (UN Charter) မ္ဂး ဂကူမွဲမွဲဂကူ ဂွံဗၠးၜးမာန်ဂှ် နွံသ္ဇိုၚ်( ၃ )သာ် သၟဝ်ဝွံရ - ၁။ အခေါၚ်သ္ကုတ်သွာတ်ပၟိက်ဆန္ဒဇကု (Right to Self-determination) သၞောဝ်ဏအ် ဟီုလဝ်ဂှ် - "ဂကူဖအိုတ် နွံအခေါၚ် ရုဲစှ်ကေတ် အဆံၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ဇကုကဵုဇကု ဗွဲမဗၠးၜးရ။" • သမ္တီ၊ သၞောဝ်ဏအ် စကာဂၠိုၚ်အိုတ် သွက်ဂကူမဒးဒုၚ်အုပ်ဓုပ်လဝ် နကဵု ကဝ်လဝ်နဳ (Colonialism) ညံၚ်ရဴ ဒဳမိုလ်ဗၟံက် ရ။ ၂။ နဲကဲ ပလေဝ်ပလေတ်သွက်ဂွံပါ်တိတ် (Remedial Secession) ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်တၚ်ကိစ္စဇၞော် သွက်ဂကူမန်ပိုဲရ။ ယဝ်ရဂကူမွဲမွဲဂကူဂှ်။ • ဒးဒုၚ်ပကီုပရာပ် အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ် (ဥပမာ- ဂစိုတ်မၞိဟ်)။ • အလဵုအသဳဍုၚ်အဓိက ဟွံကဵုအခေါၚ် ကုညးတအ် ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်။ • သွဟ်၊ နကဵုသၞောဝ်ဂၠးတိမ္ဂး ဂကူဂှ် နွံအခေါၚ် (ပါ်တိတ်) နဒဒှ် ဍုၚ်ဗၠးၜး သွက်ဂွံမၚ်မွဲ ဘဝညးတအ်ရ။ ၃။ တၚ်နွံပၟိက် သွက်ဂွံပ္တန်ဍုၚ် (Montevideo Convention) အတိုၚ်သၞောဝ်ဂၠးတိ (၁၉၃၃) မ္ဂး သွက်ဂွံဒှ် ဍုၚ်ဗၠးၜးမွဲဂှ် ဒးဍိုက်ပေၚ်တၚ်( ၄ )သာ်။ 1. လၟိဟ်မၞိဟ် မတန်တဴပ္ဍဲဒေသမဗိုန်ဗတ် (Permanent population)။ 2. ပယျဵုတိဍုၚ် မကၠးဖ္ဍး (Defined territory)။ 3. အလဵုအသဳ (Government)။ 4. သဇိုၚ်အစောံစရာဲ သွက်ဂွံဆက်ဆောံ ကဵုဍုၚ်သ္အာၚ် တၞဟ်ဟ် (Capacity to enter into relations with other states)။ အရာမန်ပိုဲ ဒးလ္ၚတ် (The Lesson) ဂကူမန်ပိုဲ ဂွံက္လိဂွံ အရီုအဗၚ် နကဵုသၞောဝ်ဂၠးတိမာန်ဂှ်။ • ပထမ၊ ပိုဲဒးထ္ၜးကဵု ဂၠးတိတီ ဒဒှ်ရ "ပိုဲဒးဒုၚ်ပကီုပရာပ်ဒၟံၚ်" တုဲ အလဵုအသဳဗၟာ ဟွံကဵုအခေါၚ် ပိုဲအုပ်ဓုပ်ကေတ်တ်။ • ဒုတိယ၊ ပိုဲဒးနွံကဵု အလဵုအသဳ (ဥပမာ- အလဵုအသဳကောန်ဂကူမန်) မနွံကဵု အစောံစရာဲ သွက်ဂွံဆက်ဆောံ ကဵုညးဂၠးတိ။ သရောပ်။ ဗၠးၜးဂှ် ဟွံဂွံက္လိဂွံ နကဵုလွဟ်မွဲသာ်ဓဝ်ရ။ ဆ္ဂး ပိုဟ်ဒးစကာ သီုသၞောဝ်ဥပဒေဂၠးတိ ကေုာံ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် မှ အံၚ်ဇၞးပေၚ်ပေၚ်မာန်ရ။ ၁။ ပရေၚ်ဒုၚ်တဲ နူကုလသမဂ္ဂ (UN Recognition) ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်တၚ်အဓိက သွက်ဂွံလုပ်အဝေါၚ်ဂၠးတိ ပေၚ်ပေၚ်ရ။ ‘Security Council၊’ ဒးက္လိဂွံ ထံက်ပၚ်နူ ကံၚ်သဳဂီုကၠီု (Security Council) (မနွံဍုၚ်ဇၞော် ( ၅ )ဍုၚ် ညံၚ်ရဴ အမေရိကာန်၊ ကြုက်၊ ရုရုာ တအ်)။ ယဝ်ရဍုၚ်ဇၞော်မွဲမွဲ ဗေတို (Veto) ကၟာတ်လဒဵုထောံမ္ဂး ဂွံလုပ်( UN )ဝါတ်ရ။ ( General Assembly ) ဒးက္လိဂွံ မမာဲထံက်ဂလာန်( ၜိုတ် ၂ ဂအုံ ၃ အုံ) နူဍုၚ်ကောန်ဂကောံ အလုံဂၠးတိ။ ၂။ ပရေၚ်တုပ်စိုပ် နူဍုၚ်မိ (Consent of the Parent State) ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်မ္ဂး ယဝ်ရဍုၚ်တြေံ (Parent State) ဂှ် တုပ်စိုပ်ကဵု ဗၠးၜးမ္ဂး ဂၠးတိတအ် စၟတ်သမ္တီ လောဲသွာအိုတ်ရ။ ဥပမာ။ ဍုၚ်သုဒန် တုပ်စိုတ်တုဲမှ သုဒန်သၟဝ်ကျာ ဂွံဗၠးၜး။ ဍုၚ်အိန္ဒောနဳယှာ ဒုၚ်တဲသွဟ်ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန်တုဲမှ ဍုၚ်ဒဳမိုလ်ဗၟံက် ဂွံဒုၚ်စၟတ်သမ္တီ ဍုၚ်ဗၠးၜး။ ၃။ ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ နူဍုၚ်ဗဒါဲ (Regional Recognition) သွက်ဂွံဒှ်ဍုၚ် မံက်ဂတဝ်မွဲဂှ် ဍုၚ်ဗဒါဲတအ် ဒးဒုၚ်တဲကီုရ။ သွက်မန်ပိုဲမ္ဂး ယဝ်ရဍုၚ်အာသဳယာန် (ASEAN) တအ် ဒုၚ်တဲစၟတ်သမ္တီမ္ဂး အဝေါၚ်ဂၠးတိဂှ် ဗိုန်ဗတ်တိုန်ရ။ ဂကူမန်ပိုဲ ညံၚ်သ္ဂောံက္လိဂွံ အခေါၚ်စၟတ်သမ္တီဂၠးတိမာန်ဂှ်။ 1. သ္ဒးနွံကဵုပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ဇကုဇကု၊ ဒးထ္ၜးကဵုညးဂၠးတိညာတ် ဒဒှ်ရ ပိုဲနွံကဵု အလဵုအသဳ၊ သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ဒပ်ပၞာန် မထိၚ်ဒဝ်ဒေသမာန် (Effective Control)။ 2. နဲကဲ ဒးဂစာန်ကၠောန် ညံၚ်ညးဂၠးတိဂွံညာတ် ဒဒှ်ရ ပိုဲပါ်တိတ်ဂှ် ဒှ်ဖဵုသွက် "ၜိုဟ်လလံ" ကေုာံ "အခေါၚ်အရာမၞိဟ်"။ 3. မဟာမိတ် ဒးဒက်ပ္တန် အဆက်အစပ် ကဵုဍုၚ်ဇၞော်တအ် နူလၟုဟ်ရ။ တၚ်ဗ္စာ ဍုၚ်လ္ၚဵု (ဥပမာ- ကိုဆိုဗို) နွံကဵုတိဍာ်၊ မၞိဟ် ကေုာံ အလဵုအသဳကီုလေဝ် ဟိုတ်နူဍုၚ်ဇၞော် (ရုရှာ) ကၟာတ်လဒဵုလဝ်တုဲ စဵုကဵုလၟုဟ် ဟွံဂွံလုပ်အဝေါၚ်( UN )ပေၚ်ပေၚ်ဏီရ။ ပရောဍုၚ် ကိုဆိုဗို (Kosovo) ဂှ် ဒှ် ဥပမာ’’ ကိစ္စဇၞော်မွဲ သွက်ဂွံလ္ၚတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ "ၜိုန်ရနွံကဵုတိဍာ် ကေုာံ အလဵုအသဳကီုလေဝ် ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီဂၠးတိ ဟွံပေၚ်မ္ဂး ခက်ခုဲဒၟံၚ်သာ်လဵုရော" ၁။ ရာဇာဝၚ် ကေုာံ ဗၠးၜး ကိုဆိုဗို ဂှ် ကၠာတေံ ဒှ်ဒေသမွဲ နွံသၟဝ်ဍုၚ် သားဘီးယား (Serbia) ရ။ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုၚ် (ၜိုတ် ၉၀%)က္ဍိုပ်ကၠံ ဂှ် ဒှ်ဂကူ အယ်လ်ဘေးနီးယား (Albanian) တအ်ရ။ ပၠန်ဂတး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၈-၁၉၉၉ ဂှ် ကတဵုဒှ်ပၞာန် အကြားဒပ်ပၠန်ဂတး (KLA) ကေုာံ ဒပ်သားဘီးယားရ။ ဗၠးၜး ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၈ ဂှ် ကိုဆိုဗို လလောၚ်တြးဗၠးၜး နဒဒှ်ဍုၚ်မွဲရ။ ၂။ ပြသၞာ စၟတ်သမ္တီဂၠးတိ (Recognition Issue) ကိုဆိုဗို ဂှ် ၜိုန်ရနွံကဵု အလဵုအသဳ၊ သြန်ဍုၚ်၊ ကေုာံ ဒပ်ပၞာန်ဇကုကဵုဇကုကီုလေဝ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် ဟွံဂွံဒှ် ကောန်ဂကောံကုလသမဂ္ဂ (UN Member) ဏီရ။ ဟိုတ် ဍုၚ်သာဘဳယာ(သားဘီးယား )ညးတအ် ဟွံဒုၚ်တဲ သ္ပဍုၚ် ဗၠးၜး။ တုဲတှ်ေ ဍုၚ်ဇၞော် မဟာမိတ် ( သားဘီးယား )ညံၚ်ရဴ ရုရှာ (Russia) ကေုာံ ကြုက် (China) တအ် စကာအဝဵု (Veto) ကၟာတ်လဒဵုလဝ် ပ္ဍဲ( UN )ရ။ လၟုဟ် ဍုၚ်ၜိုတ်( ၁၀၀ ) ပြၚ်ၚ် (အမေရိကာန် ကေုာံ ဍုၚ်ယူရောပ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ၚ်) စၟတ်သမ္တီလဝ်ကီုလေဝ်၊ ဍုၚ်ၜိုတ်( ၉၀ ) ပြၚ်ၚ် ဟွံစၟတ်သမ္တီဏီရ။ ၃။ အခက်အခုဲ ဍုၚ်မဟွံဂွံ အဝေါၚ်စၟတ်သမ္တီပေၚ်ပေၚ်။ ယဝ်ရ ဍုၚ်မွဲ ဟွံဂွံစၟတ်သမ္တီ နူအလုံဂၠးတိဖအိုတ်မ္ဂး ဒးဒုၚ်စသိုၚ် သာ်ဝွံရ -ပရေၚ်အာကၠုၚ် ပါတ်စပေါတ် (Passport) ဍုၚ်ဂှ် ဍုၚ်လ္ၚဵုဟွံဒုၚ်တဲ။ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် လုပ်အဝေါၚ် ပ္ဍဲဘဏ်ဂၠးတိ (World Bank) ဟွံသေၚ်မ္ဂး IMF ဝါတ်ဂါတ်။ ပရေၚ်ဝေၚ် အိုလံပေစ် (Olympics) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဝေၚ်ဗဝ်ဂၠးတိ (FIFA) တအ်ဂှ် ဒးဂစာန်တဝ်စၞေဟ် သၞာံဗွဲမလအ်မှ ဂွံအခေါၚ်ရ။ ၄။ တၚ်လ္ၚတ် သွက်ဂကူမန်ပိုဲ။ ၁။ ဍုၚ်ကိစ္စဇၞော်၊ သွက်ဂွံဂွံဗၠးၜးပေၚ်ပေၚ်ဂှ် ပိုဲဒးနွံကဵု အရီုအဗၚ်နူ ဍုၚ်ဇၞော် (Major Powers) တအ်ရ။ ၂။ ပရေၚ်တုပ်စိုတ်၊ ယဝ်ရပိုဲ တုပ်စိုတ်ကဵု အဓိကဍုၚ် ဗၟာ မ္ဂး ဂၠးတိတအ် စၟတ်သမ္တီ လောဲသွာအိုတ် ညံၚ်ရဴမန်ဒဳနဳဂရို( မွန်တီနီဂရိုး)။ ယဝ်ရပါ်တိတ် နကဵုပၞာန်မွဲလ္ပာ်ဓဝ်မ္ဂး ညံၚ်ရဴ ကိုဆိုဗို ဒးဒုၚ် ခက် ခုဲမာန်ရ။ ၃။ ထိၚ်ဒဝ်ဒေသ၊ ၜိုန်ရဂၠးတိဟွံစၟတ်သမ္တီပေၚ်ပေၚ်ကီုလေဝ်၊ ယဝ်ရပိုဲထိၚ်ဒဝ်ဒေသဇကုမာန် (De facto independence) မ္ဂး ပိုဲမံၚ်စံၚ်ဗၠးၜးမာန်ဒၟံၚ်ရ။ သရောပ်။ ဗၠးၜးဂှ် နွံ( ၂ ) နဲရ။ (၁) ဗၠးၜးနကဵုသၞောဝ် (De jure Independence )(တာရားဝၚ်လွတ်လပ်ရေး) ဂၠးတိစၟတ်သမ္တီပေၚ်ပေၚ်။ (၂) ဗၠးၜးနကဵုဒြဟတ် (De facto Independence)( လက်တွေ့လွတ်လပ်ရေး) ညးဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ အလဵုအသဳဇကု ထိၚ်ဒဝ်လဝ်မာန် ၜိုန်ရဂၠးတိဟွံစၟတ်သမ္တီကီု။ ပရောဍုၚ်( ထိုၚ်ဝမ်) (Taiwan) ဂှ် ဒှ်ဥပမာ မနွံကဵုတၚ်ပဟေဠိ (Paradox) အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ။ ညးတအ် နွံကဵုအစောံစရာဲ ညံၚ်ရဴဍုၚ်ဗၠးၜးဇၞော်ဇၞော်မွဲကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲသၞောဝ်ဥပဒေဂၠးတိမ္ဂး ဍုၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ် ဟွံစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ်ဍုၚ်ဗၠးၜးရ။ ၁။ ဍုၚ်ဗၠးၜး နကဵုဒြဟတ် (De Facto Independence) ထိုၚ်ဝမ်ဂှ် ပ္ဍဲအရာမံၚ်စံၚ်တေံမ္ဂး ဒှ်ဍုၚ်ဗၠးၜး (၁၀၀%)က္ဍိုပ်ကၠံပေၚ်ၚ်ရ။ • အလဵုအသဳ။ နွံကဵု သမ္မတ ကေုာံ အလဵုအသဳ မရုဲစှ်လဝ် နကဵုနဲကဲ ဒဳမဝ်ကရေဇြဳ။ • ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်။ ဒှ်ဍုၚ်မခိုဟ်အိုတ်မွဲ ပ္ဍဲဂၠးတိ (အဓိက ပ္ဍဲအရာကၠောန်ပ္တိတ် Computer Chips)။ • ဒပ်ပၞာန်။ နွံကဵု ဒပ်ပၞာန် ကေုာံ လွဟ်မခိုဟ် သွက်ဂွံမၚ်မွဲတိဍာ်ဍုၚ်ဇကု။ • သြန်ဍုၚ်။ စကာသြန် New Taiwan Dollar (TWD) ဇကုကဵုဇကု။ ၂။ မုဟိုတ် ဂၠးတိဟွံစၟတ်သမ္တီရော? ဟိုတ်အဓိကဂှ် နွံဒၟံၚ်သၟဝ်တဲ ပ္ဍဲ ဍုၚ်ကြုက် (China) ရ။ • မူဝါဒ ကြုက်မွဲ (One China Policy) ဍုၚ်ကြုက် ဟီုလဝ်ဂှ် (ထိုၚ်ဝမ်)ဂှ် ဒှ်တွဵုရးမွဲ နူဍုၚ်ကြုက်ဟေၚ်ရ။ ယဝ်ရဍုၚ်လဵုမွဲ စၟတ်သမ္တီထိုၚ်ဝမ်မ္ဂး ဍုၚ်ကြုက်ဂှ် ဟွံဆက်ဆောံ ကဵုဍုၚ်ဂှ်ရ။ • သြဇာကြုက်။ ဟိုတ်နူကြုက် ဒှ်ဍုၚ်မနွံကဵု ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဒြဟတ်ပၞာန်ဇၞော်တုဲ ဍုၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ် (သီုအမေရိကာန်) ဒးဆက်ဆောံကဵုကြုက်တုဲ ဟွံစၟတ်သမ္တီ (ထိုၚ်ဝမ်)နဒဒှ်ဍုၚ်ဗၠးၜး ရ။ • ကုလသမဂ္ဂ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၁ ဂှ် (ထိုၚ်ဝမ်) ဒးဒုၚ်နုက်ပတိတ်နူ UN တုဲ ဍုၚ်ကြုက် (Beijing) လုပ်ကေတ်ထောံ ဒၞာဲဂှ်ရ။ ၃။ ထိုၚ်ဝမ် မံၚ်ဒၟံၚ် ဗီုလဵုရော? ၜိုန်ရ ဟွံဂွံစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ်ဍုၚ်ဗၠးၜး ပ္ဍဲရုၚ်ကီုလေဝ်၊ (ထိုၚ်ဝမ်)ဂှ် • နွံကဵု ရုၚ်ညးစၞး (Representative Offices) မကၠောန်ကမၠောန် ညံၚ်ရဴရုၚ်သံအမတ် (Embassy) ပ္ဍဲဍုၚ်နာနာ။ • ပါတ်စပေါတ် (Passport) (ထိုၚ်ဝမ်)ဂှ် ဍုၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒုၚ်တဲတုဲ အာကၠုၚ်ဗၠးၜးမာန်ဒၟံၚ်ရ။ ၄။ တၚ်လ္ၚတ် သွက်ဂကူမန်ပိုဲ ၁။ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် ဒှ်လွဟ် (ထိုၚ်ဝမ်)ဂွံတန်တဴဒၟံၚ်ညံၚ်ညး ဂၠးတိတအ်ဒးမၚ်မွဲဒၟံၚ်ဂှ် ဟိုတ်နူညးတအ် နွံကဵုပညာ ကေုာံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Computer Chips) မကိစ္စဇၞော် သွက်ဂၠးတိရ။ ယဝ်ရဂကူမန်ပိုဲ နွံကဵုပညာ ကေုာံ အစောံအစရာဲ ကိစ္စဇၞော် သွက်ဂၠးတိမ္ဂး ဂၠးတိတအ် ရီုဗၚ်ပိုဲရ။ ၂။ စၟတ်သမ္တီဟွံမွဲကီုလေဝ် ဗၠးၜးမာန် ယဝ်ရပိုဲ ထိၚ်ဒဝ်အုပ်ဓုပ် တိဍုၚ်ဇကုမာန်၊ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဇကုခိုဟ်မ္ဂး ၜိုန်ရဂၠးတိ ဟွံစၟတ်သမ္တီပေၚ်ပေၚ်ကီုလေဝ် ပိုဲမံၚ်စံၚ်ဗၠးၜးမာန်ဒၟံၚ်ရ။ သရောပ်။( ထိုၚ်ဝမ်)ဂှ် ဒှ်ဍုၚ်မနွံကဵု "ဗၠးၜးဇေတ်တ်" (De Facto) ဆဂး ဟွံမွဲကဵု "ဗၠးၜးသၞောဝ်" (De Jure) ရ။ ၁။ ဂကောံ UN တအ် လၟုဟ်ဝွံ ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ (UN Member States) ပေၚ်ပေၚ်ဂှ် နွံ ( ၁၉၃ )ဍုၚ် ရ။ တုဲတှ်ေ နွံ( ၂ ) ဍုၚ် (Holy See/Vatican City ကေုာံ Palestine) မလုပ်အဝေါၚ် နဒဒှ် "ညးမၚ်ရံၚ်" (Observer States) မဟွံမွဲကဵုအခေါၚ်စုတ်မာဲရ။ ၂။ ဍုၚ်မဟွံဂွံ စၟတ်သမ္တီပေၚ်ပေၚ် (Limited Recognition States) ဍုၚ်မနွံကဵုတိဍာ် ကေုာံ အလဵုအသဳဇကုကဵုဇကု ဆဂး ဂၠးတိ (UN) ဟွံစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ်ဍုၚ်ဗၠးၜးဂှ် နွံၜိုတ် (၁၅) ဍုၚ် ပြၚ်ၚ်ရ။ ညးတအ်ဂှ် နွံအဆံၚ်တၞဟ်ခြာဒၟံၚ် ညံၚ်ရဴသၟဝ်ဏအ်ရ - က။ ဍုၚ်မဟွံဂွံစၟတ်သမ္တီလးလး (Unrecognized States) ဍုၚ်တအ်ဏအ်ဂှ် အုပ်ဓုပ်ဒၟံၚ်ဇကုကဵုဇကု ညံၚ်ဍုၚ်ဗၠးၜးမွဲကီုလေဝ် ဍုၚ်ကောန်ဂကောံ( UN )လးလး ဟွံစၟတ်သမ္တီရ။ ဥပမာ။ Somaliland (နွံပ္ဍဲအာဖရိက)၊ ဍုၚ်ထြာန်နေစ္စတာ(Transnistria ) နွံဗဒါဲ(ယူကရိန်)။ ခ။ ဍုၚ်မဂွံစၟတ်သမ္တီ လ္ၚဵု (Partially Recognized States) ဍုၚ်တအ်ဏအ်ဂှ် ဍုၚ်( UN )လ္ၚဵုစၟတ်သမ္တီတုဲ လ္ၚဵုဟွံစၟတ်သမ္တီရ။ ကိုဆိုဗို (Kosovo) ဍုၚ်( UN )ၜိုတ်( ၁၀၀) စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။ ထိုၚ်ဝမ် (Taiwan) ဍုၚ် UN ၜိုတ်( ၁၂) ဍုၚ်ဟေၚ် စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ်ဍုၚ်ဗၠးၜးရ။ ပါလေတ်သတိုၚ် (Palestine) ဍုၚ် UN ၜိုတ်( ၁၄၀) ပြၚ်ၚ် စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။ ၃။ ပ္ဍဲသၞောဝ်ဥပဒေဂၠးတိမ္ဂး ညးကော်ခဴစ အဆံၚ်ဍုၚ်တအ် သာ်ဝွံရ - 1. Sovereign State (ဍုၚ်ပၟိက်ဆန္ဒဇကု) ဍုၚ်မဂွံဗၠးၜးပေၚ်ပေၚ် ကေုာံ( UN )စၟတ်သမ္တီလဝ်။ 2. De Facto State (ဍုၚ်နကဵုဒြဟတ်) ဍုၚ်မအုပ်ဓုပ်ဒၟံၚ်ဇကုကဵုဇကုဇေတ်တ် ဆဂး ဂၠးတိဟွံစၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲသၞောဝ်ဂၠးတိ (ဥပမာ- ထိုၚ်ဝမ်)။ 3. Non-Self-Governing Territories။ ဍုၚ်မနွံသၟဝ်တဲ ဍုၚ်တၞဟ် (Colony) ဏီတုဲ( UN )မၚ်မွဲဒၟံၚ် သွက်ဂွံကဵုဗၠးၜး (လၟုဟ်နွံ( ၁၇ )ဒေသ ညံၚ်ရဴ (Western Sahara)။ တၚ်ရန်တၟံ သွက်မန်ပိုဲ ဂကူမန်ပိုဲဂှ် လၟုဟ်နွံဒၟံၚ် ပ္ဍဲအဆံၚ် "Unrepresented Nation" (ဂကူမဟွံမွဲကဵုညးစၞး) ရ။ သွက်ဂွံစိုပ်အာ အဆံၚ် "Sovereign State" မွဲဂှ် ပိုဲဒးအာတရဴ - အဆံၚ်ဂကူ (People) -> အဆံၚ်အုပ်ဓုပ်ဇကု (Autonomy) -> ဍုၚ်နကဵုဒြဟတ် (De Facto) -> ဍုၚ်ဗၠးၜးပေၚ်ပေၚ် (Sovereign State)။ သမ္တီ။ ဂၠးတိဏအ် ပြံၚ်လှာဲဒၟံၚ်လၟိုန်ရ။ ဍုၚ်မဟွံမွဲ ပ္ဍဲဗွဝ်ကၠံ (၂၀) တေံဂှ် ပ္ဍဲဗွဝ်ကၠံ (၂၁ )ဏအ် မံက်ကၠုၚ်ဂၠိုၚ်ရ။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-54793-48|~2026-54793-48]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-54793-48|talk]]) ၁၄:၄၅၊ ၁၂ အံက်တဝ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == ပၞော်တြင်ပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ် ဟွံပံက်လးလးဏီ မယံင် (ဍုင်မန်) == ပၞော်တြင်ပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ် ဟွံပံက်လးလးဏီ မယံင် (ဍုင်မန်) သွက်ဂွံကၠောန်အာ ပေါဲသဳကၠဳပရေင်ဍုင်ကွာန် ၜိုဟ်လလမ်ကၟိန်ဍုင်ဗၟာဂှ် နကဵုတၠအဝဵုအလဵုအသဳတအ် ကော်ဘိက်ဒၟံင် ဂကောံပၠန်ဂတးရပ်လွဟ်ဂမၠိုင်တုဲ ဂကောံဒေါံလဝ်ပန်ပှော် ဗီုပြင်နာနာတအ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဆဵုဂဗသဳကၠဳဒၟံင်နွံရ။ ပ္ဍဲကဵုတၠအဝဵုအလဵုအသဳတအ် ကော်ဘိက်သဳကၠဳတက်ကျာ ဂကောံပၠန်ဂတးရပ်လွဟ်ဂမၠိုင်ဂှ် ကုဂကောံကေတ်လဝ် ဓဝ်ၜိုဟ်လလမ် နကဵုဂၠံင်ထ္ပက်လဝ်လိက်ကသုက် တင်တုပ်စိုတ်ဒေါံပန်ပှော်အလုံဍုင် (NCA - ၇) ဂကောံတအ်ဂှ် ဆဵုဂဗ မွဲဂကောံ ကုမွဲဂကောံဂှ်ကီု၊ ဆဵုဂဗသီု (၇) ဂကောံဂှ်ကီု၊ ကုဂကောံဒေါံလဝ်ပန်ပှော် (Bilateral) ဂကောံသေံသၟဝ်ကျာဂမၠိုင်တအ်ကီု၊ မွဲလ္ပာ်ပၠန်ဂှ် ကုဂကောံပန်ပှော်ပန်ဗတိုက်ဒၟံင် ဂကောံလ္ၚဵုတအ်ကီု ဆဵုဂဗကၠုင်နွံရ။ ပ္ဍဲကဵုဆဵုဂဗဂှ်မ္ဂး နူလ္ပာ်တၠအဝဵုတအ် ၜိုန်ရဟီုဓမံက်လဝ် ပရေင်သဳကၠဳစဵုဒၞာ တင်သဳကၠဳဟွံမွဲကီုလေဝ် ဗီုပြင်ပၠုပ်စုတ်ဒၞက် ပ္ဍဲဗွိုင်သၞောဝ်ဥပဒေ (၂၀၀၈) ဂှ် အတိုင်တြေံပၠန်တုဲ လက်သန်အကာဲအရာပၞော်ပါင်တြင် ပေါဲသဳကၠဳပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂွံ ပံက်ဂှ် အယောင်အလာဟွံမွဲဏီရ။ ညးစၞးဂကောံရပ်လွဟ်ဂမၠိုင်တအ် အာဆဵုဒၟံင် ကုသၟိင်တၠအဝဵုတအ် ပ္ဍဲနေပျဳတဝ်ဂှ် ပညဳပညပ်ဒၟံင် ဂၠံင်တရဴ သွက်ဂွံကၠောန်ပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ်ဂှ်ရ။ အကြာဂှ်ဝွံ လ္ပာ်ဂကောံရပ်လွဟ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် စပ်ကဵုကဏ္ဍပရေင်ဖောအ်ဗြေဝ်ကီု၊ ကဏ္ဍပရေင်ပညာကီု၊ ကဏ္ဍပရေင်ပဋိပက္ခ အကြာမွဲလ္ပာ်ကဵုမွဲလ္ပာ်ကီု သဳကၠဳပညဳပညပ်ကၠုင်နွံရ။ “သ္ဂောံဓမံက်ရုပ်ရဴ ပရေင်ၜိုဟ်လလမ်ဍာံဍာံဂွံမံက်ဂှ် အာအတိုင်ဂၠံင်တရဴ (အေန်သဳအေ) ဟွံဂွံရ၊ ကြက်ရှ်သာ ပ္ဍဲ (အေန်သဳအေ) ဂှ်ကေတ် နဲကဲဂွံဒှ်ကမၠောန်ဂှ် ဒးဂၠာဲနဲကဲတၟိဏောင်၊ အကာဲအရာတ္ၚဲဏံ ယဝ်ဆက်အာဂၠံင်တရဴ အတိုင် (အေန်သေဳအေ) တှ်ေ ကမၠောန်ဟွံဒှ်ရောင်ဂှ် လ္ပာ်ညးတအ် (တၠအဝဵုအလဵုအသဳ) လေဝ်တီ၊ လ္ပာ်ပိုဲလေဝ်တီမံင်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ သဳကၠဳပညဳပညပ် ဂၠာဲဒၟံင်ဂၠံင်နဲကဲတၟိဖိုဟ်ရ” သာ်ဝွံ ညးစၞးအခေါင်ဟီုဂး ဒပ်ပံင်ကောံထ္ပက်လဝ် (အေန်သဳအေ - ၇) ဂကောံ ဥူမျဵုဝေန် ဟီုကလးလဝ်ကဵု မဳဒဳယာပရိုင်ရ။ နူလ္ပာ်ဂကောံရပ်လွဟ် ထ္ပက်လဝ်လိက်ကသုက်ဒေါံပန်ပှော်အလုံဍုင် (အေန်သဳအေ - ၇) ဂကောံတအ် ပ္တိုန်ထ္ၜးဂှ် ပေါဲသဳကၠဳပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ်ဂှ် ဆေင်ဆက်ဒၟံင်ကဵု ၜိုတ်ဆဂကောံ (၇) ဂကောံဏံ မွဲဓဝ်ဟွံသေင်တုဲ ဂကောံထ္ပက်လဝ် လိက်ကသုက် (အေန်သဳအေ) တုဲ ပန်ဗတိုက်ဒၟံင်တအ်ဂှ်ကီု၊ ဂကောံဟွံဂွံထ္ပက်လဝ်လိက်ကသုက် (အေန်သဳအေ) တအ်ဂှ်ကီု၊ ဂကောံဒုင်သဇိုင်ဒဳမဵုကရေသဳ ရပ်ကၠုင်လွဟ်လၟုဟ်ဏံဂှ်ကီု ညံင်ဂွံပါကၠုင် ပ္ဍဲစင်ပရေင်ဍုင်ကွာန်သဳကၠဳတက်ကျာဂှ်တုဲ အခါဂှ်မှ စကၠောန်ပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ်ဂွံရောင် ဂကောံ (အေန်သဳအေ - ၇) ဂကောံတအ် ဒုင် ကေတ်လဝ်ရ။ ဂကောံပၠန်ဂတးရပ်လွဟ်ထ္ပက်လဝ် (အေန်သဳအေ) တုဲ ကလေင်ပန်ဗတိုက်ဒၟံင် စတမ်နူ ကေအေန်ယူ၊ ချေင်၊ ကရေင်ဍာဲတအ်ဂှ်ကီု၊ ဂကောံဒုင်သဇိုင်ကဵု သၞောတ်ဒဳမဵုကရေသဳ ရပ်လွဟ်ဗတိုက်ဒၟံင်တ္ၚဲဏံဂှ်ကီု သ္ဒးပါလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဗွိုင်သဳကၠဳတက်ကျာဂှ်တုဲ အောန်အိုတ် (၃) ဂကောံကဵု (၄) ဂကောံ ပါလုပ်ကၠုင်မှ စအာပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ်ဂှ် မာန်ရောင် နူလ္ပာ်ဂကောံ (အေန်သဳအေ - ၇) ဂကောံတအ် ပတိုန်ထ္ၜးလဝ်နွံ ဂွံတီကေတ်ရ။ ဆဂး သတ္တာဟတုဲကၠုင်ဂှ် နူကဵုဂကောံကဵုကသပ်ပရေင်ၜိုဟ်လလမ် တၠအဝဵုအလဵုအသဳတအ် ကၠောန်ဏာပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ၜိုဟ်လမ် ပ္ဍဲဘာအင် တွဵုရးဍုင်ကရေင်ဂှ် ရန်ပတဝ်ဏာလဝ် အယောင်အလာတၠုင်လအာ သွက်ဂွံဆက်အာ အတိုင်ဂၠံင်တရဴ လိက်ကသုက် (အေန်သဳအေ) ဂှ်ရ။ လ္ပာ်ဂကောံပၠန်ဂတး လုပ်ဒၟံင်ပေါဲဗတိုက်တ္ၚဲဏံ စတမ်နူ ပၠန်ဂတးကရေင်ဒြဟတ်ဇၞော်အိုတ် (ကေအေန်ယူ) တအ်ကီု ကု ဂကောံပၠန်ဂတးတၞဟ်တၞဟ်မဂၠိုင်တအ်ကီု ဂၠံင်တရဴ (အေန်သဳအေ) ဂှ် ဟွံဒှ်ကမၠောန်ရတုဲ လိက်ကသုက် (အေန်သဳအေ) လီုလာ်အာရရောင် ဟီုဓမံက်တးပါဲလဝ်ရ။ လတူလ္ပာ်ဂကောံထ္ပက်လိက်ကသုက် (အေန်သဳအေ - ၇) ဂကောံတအ် ပ္တိတ်လဝ်လစွံစိုတ် သွက်ဂွံဆိုက်ဗ္ဒက်အာ ကုဂကောံပၠန်ဂတးပန်ပှော်ဒၟံင် ကုဒပ်ပၞာန်တအ်လၟုဟ်ဂှ်ရ ဆိုက်ဗ္ဒက်အာ ဂၠံင် (အေန်သဳအေ) ဟွံဒှ်ကမၠောန်ရဂှ် လ္ပာ်တၠအဝဵုပၞာန်တအ် စှ်ေစိုတ်ဒုင်တဲဂှ် ဗွဲလုပ်သၞောဝ်ဓမံက်လဝ်ဟွံဆဵုဏီတုဲ အတိုင်ဂကောံရပ်လွဟ် (၇) ဂကောံတအ် ပတိုန်ထ္ၜးလဝ် ဆိုက်ဗ္ဒက်ကုဂကောံပန်ပှော်တအ် မ္ၚးဂၠံင်တရဴ (အေန်သဳအေ) ဟီုဂှ် ခက်ဆိုအ်ဗနွံမာန်ရ။ တၠအဝဵုအလဵုအသဳတအ် ကော်ဘိက်ဆဵုဂဗသဳကၠဳဒၟံင် ကုဂကောံပၠန်ဂတးရပ်လွဟ်တအ် မွဲဏှေအ်မွဲဏှေအ်ဂှ် ရံင်ခါတ်ကေတ်အကာဲလတူဂှ်မ္ဂး ညံင်ရဴပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ်စယး၊ စကလဳရကီုလေဝ် ဍာံဍာံဂှ် အခိင်ဂွံစ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ်ဂှ် ဂၠံင်ဍာန်ဟွံဆဵုဏီရောင် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် လုက်စုက်ဒၟံင်ကုတၠအဝဵုတအ် သ္ဂးရ။ “ဗော်ဍုင်မန်တၟိ အာမံင်နေပျဳဒဝ် မွဲဏှေအ်မွဲဏှေအ်ဂှ် တက်မံင်ကျာ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဟွံသေင်ပုဟ်၊ ပညဳပညပ်သဳကၠဳ ဂၠံင်ဂွံကၠောန်ပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်နွံ၊ ပညဳပညပ်မံင် ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ဖောအ်ဗြေဝ်နွံ၊ တိုန်ပေါဲတေံ ပေါဲဏံနွံ၊ လ္ပာ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂှ် မုဟွံဂွံသဳကၠဳဏီပုဟ်၊ ပေါဲသဳကၠဳဂှ် နကဵုဗော်ဍုင်မန်တၟိမွဲဓဝ် ဟွံရုမ်ဂပ်ပုဟ်၊ ကၠောန်လေဝ်ဂွံဟွံသေင်ပုဟ်၊ လ္ပာ်ဗော် (ဗော်ညဳသၟဟ်မန်) ပိုဲလေဝ် ဗီုဂှ်ရ အာတက်ကျာသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဟွံသေင်ပုဟ်၊ နဲကဲဗီုပြင်လဵု ဂွံစကၠောန် ပေါဲသဳကၠဳပရေင်ဍုင်ကွာန်ဗီုပြင်လဵုရောဂှ် အဃောပညဳပညပ်မံင်ညိကွေံ၊ ပေါဲသဳကၠဳဂွံစဟီုဂှ်ဂှ် ဆလအ်ဏီဂှ် လဴဟွံဒးဏီပုဟ်” သာ်ဝွံ ကမ္မတဳကေင်ကာ ဗော်ညဳသၟဟ်မန်မွဲတၠ ဟီုရ။ တုဲကၠုင်ဂိတုအေပရဴ (၂၉-၃၀) တေံ ဂကောံက္ဍိုက်ပ် ဒိုအ်ပန်ပှော်ပရေင်ၜိုဟ်လလမ် (၇) ဂကောံဂမၠိုင်တအ် သ္ပကောံဓရီုဂှ် လးဖျေံဏာလဝ် တင်လစွံစိုတ် (၅) တင်တုဲ မူသဇိုင် သွက်ဂွံဒက်ပ္တန်အာ ကၟိန်ဍုင်ဖေဝ်ဒရေဝ်ဒဳမဵုကရေဇြဳ သ္ဂးရ။ ၁။ ညးမပါလုပ်ပ္ဍဲပဋိပက္ခပရေင်ဍုင်ကွာန် အလုံသီုဖအိုတ် မုတင်စဵုဒုင်စၟတ်လဝ်ဟွံမွဲ မွဲသာ် မ္ဒးလလောင်အာ ဒိုအ်ပန်ပှော်ကီု။ ၂။ အကြာညးမဆက်စပ်တအ်ဂမၠိုင် ဆေင်စပ်ကဵု ပရေင်ဒက်ပ္တန် ကၟိန်ဍုင်ဖေဝ်ဒရာဒဳမဵုကရေဇြဳဂှ် ညံင်ဂွံဒုင်ကတိဝတ်ကီု။ ၃။ သွက်ဂွံဒက်ပ္တန်အာ အလဵုအသဳအပြံင်အလှာဲ ဖေဝ်ဒရာဒဳမဵုကရေဇြဳကီု။ ၄။ သွက်ဂွံချူဓဇက်အာ သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် ဖေဝ်ဒရာဒဳမဵုကရေဇြဳကီု။ ၅။ သွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ်အာ ပေါဲရုဲမာဲ ဗွဲမသၟဟ်ကဵု သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် ဖေဝ်ဒရာဒဳမဵုကရေဇြဳကီုဂှ် ပတိတ်ကၠုင်လဝ်နွံရ။ ပ္ဍဲအံက်တိုဝ်ဗာမံက်တုဲကၠုင်ဏံလေဝ် ညံင်ဂွံဆိုက်ဗ္ဒက်အာ ကုဂကောံထ္ပက်လဝ်လိက် ကသုက် (အေန်သဳအေ) လ္ၚဵု ပန်ပှော်ဒၟံင်တအ်လေဝ် ညံင်ဂွံပါလုပ်ကၠုင်မာန်ရန်တုဲ အတိုင်မူဂၠံင်တရဴလိက်ကသုက် (အေန်သဳအေ) ဂှ် ဟွံဒှ်ကမၠောန်ဂှ်ရ ညံင်ဂွံဆိုက်ဗ္ဒက်အာ ဂၠံင်မ္ၚးဝိုင် (အေန်သဳအေ) ဂှ် ပတိတ်ကၠုင်လစွံစိုတ်ရ။ ဂကောံပၠန်ဂတးရပ်လွဟ် ထ္ပက်ကၠုင်လဝ်လိက်ကသုက်ဒေါံပန်ပှော်အလုံဍုင် (အေန်သဳအေ) ဂမၠိုင်ဂှ်ဝွံ ကံင်သဳကလေင်ဒက်ပ္တန်ဍုင်သေံ (RCSS)၊ ဂအုပ်သၠးပွးကောန်ဂကူဗအိုဝ် (PNLO)၊ ဗော်ပရေင်သၠးပွးရခေင် (ALP)၊ ဒပ်ပၞာန်ကရေင် ရေင်တၠုင်ဒဳမဵုကရေဇြဳ (DKBA)၊ ကံင်သဳပရေင်ၜိုဟ်လလမ်ကရေင် (KNU/KNLA-PC) ၊ ဗော်ဍုင်မန်တၟိ (NMSP)၊ ဗော်စန်ဒက်ဒဳမဵုကရေက်တေတ်လာဟူ (LDU) (၇) ဂကောံဂှ် ထိင်လဝ်ပရေင်ၜိုဟ်လလမ် စဵုတ္ၚဲဏံဖိုဟ်တုဲ ဆဵုဂဗပညဳပညပ်ဒၟံင် သွက်ဂွံကၠောန်ပေါဲသဳကၠဳ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ်ရ။ မွဲလ္ပာ်ပၠန်ဂှ် ဗော်စန်ဒက်ကောန်ဂကူကရေင် (KNU)၊ ဒပ်ပၠတရဴကွးဘာအလုံဍုင်ဗၟာ (၈၈) (ABSDF)၊ ဒပ်ပၠတရဴကောန်ဂကူချေင် (CNF) ပိဂကောံဝွံ ထပက်လဝ်လိက်ကသုက်ဒိုအ်ပန်ပှော်အလုံဍုင် (NCA) ကီုတုဲ ကြဴနူကဵုပၞာန်သီ အဝဵု (၂၀၂၁) တုဲဂှ် ပၠန်ဂတးလုပ်မံင်ပေါဲဗတိုက် ကုကံင်သဳပၞာန် မွဲကရောံကဵု ပၠန်ဂတးတမ်ကညင်တအ်ရ။ တုဲပၠန် ဗော်တောတက်သေံ-ဒပ်ပၞာန်ဍုင်သေံ (RCSS/SSA) ၊ ဒပ်ပၞာန်ဝ (UWSA) ၊ ဒပ်မာင်ဠာ (NDAA) ၊ ဒပ်ကိုဝ်က (MNDAA) ၊ ဒပ်တအာင်ပလံင် (TNLA) စတမ်တအ်ဂှ် ကေတ်လဝ်ဓဝ်ၜိုဟ်လလမ် ကဆံင်တွဵုရး၊ ကဆံင်ကၟိန်ဍုင် နကဵုဗီုပြင် (Bilateral) ရ။ မွဲသွာင်ပၠန်ဂှ် ကြဴနူကဵုပ္ၚံက်ပၞာန်သီအဝဵု (၂၀၂၁) တုဲ ဒြဟတ်ဒဳမဵုကရေဇြဳတအ် တိတ်ဂြိပ်ပၠန်ဂတး နကဵုဂၠံင်တရဴရပ်လွဟ်တအ်ဂှ် နွံဂၠိုင်ကဵုဒပ်၊ ဂၠိုင်ကဵုဗီုပြင်လေဝ် နွံဘောနဘောနံင်ပၠန်ရ။ “ရံင်သရောပ်ကေတ်မ္ဂး အကြာတၠအဝဵုအလဵုအသဳတအ်ကဵု ဂကောံထ္ပက်လဝ်လိက်ကသုက် (အေန်သဳအေ) (၇) ဂကောံတအ်ဂှ်မှဂှ် ဟီုဓမံက်ပတိတ်ဒၟံင်ရမျှာင်တၞဟ်ခြာဒၟံင်နွံဂှ်ကီု၊ လတူဏံဂှ် လ္ပာ်တၠအဝဵုတအ် ဆက်အာဒၟံင် အတိုင်မူဂၠံင်တရဴ (အေန်သဳအေ) ဂှ်ကီု သၠုင်ကၠုင်အသိင်ပေါဲဗတိုက် ပ္ဍဲဒေသလ္ၚဵုဂှ်ကီု၊ နူလ္ပာ်ဂကောံ (၇) ဂကောံတအ် ပတိတ်ကၠုင် မူလစွံစိုတ် ညံင်ဂွံအာမ္ၚးဝိုင်မူ (အေန်သဳအေ) ဂှ်ကီု၊ အဃောဂၠာဲဒၟံင်နဲကဲ သွက်ဂွံဆိုက်ဗ္ဒက် ကုဂကောံပန်ပှော်ဒၟံင်တအ် ဂှ် ညံင်ဂွံဒေါံလဝ်ပၞာန်ကီုဂှ် လ္ပာ်ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ်ဟီုဂှ် “ဗ္တိုက်အာ သဳကၠဳအာ၊ သဳကၠဳအာ ဗ္တိုက်အာ” သ္ဂးရ။ တၠုင်လအာအကာဲအရာ ပရေင်ၜိုဟ်လလမ်ကၟိန်ဍုင်ဗၟာဂှ် နူကဵုရမျှာင်ညးမဂွံလဝ်အဝဵုတအ် ဟီုဓမံက်ပတိတ်ကၠုင် ရမျှာင်ကလိတ်ဒၟံင်ကီုလေဝ် နတဲကွေံကွေံဂှ် ဂွံစအာ ပေါဲသဳကၠဳပရေင်ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ်လလမ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာဍာံဍာံဂှ် ဂၠံင်ဍာန်ဟွံမံက်ဏီ သွဟ်ထေင်ကၠးဒၟံင်ရရောင်။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-54793-48|~2026-54793-48]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-54793-48|talk]]) ၁၃:၂၁၊ ၁၄ အံက်တဝ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == ကောံပၠန်ဂတးမန်ဂမၠိုင် ပံင်ကောံညဳသာဟွံမာန်ဂှ် ဓဝ်ညဳသာအကြာကောန်ဂကူ လ္ပကဵုလီုလာ်အာ မယံင် (ဍုင်မန်) == ဂကောံပၠန်ဂတးမန်ဂမၠိုင် ပံင်ကောံညဳသာဟွံမာန်ဂှ် ဓဝ်ညဳသာအကြာကောန်ဂကူ လ္ပကဵုလီုလာ်အာ မယံင် (ဍုင်မန်) ပရေင်ဒက်ပ္တန်ဓဝ်ညဳသာ အပ္ဍဲဂကောံပၠန်ဂတးမန်ဂမၠိုင်ဂှ် အတိုင်ကောန်ဂကူမန်ဂမၠိုင် မမင်စၟဳကၠုင်ဂှ် ဟွံဒှ်ကၠုင်တုဲ အကြာညးဍုင်ကွာန်ဂကူမန် စိုပ်မံင်ဍုင်မ္ၚး၊ ဍုင်သအာင်လ္ၚဵုလ္ၚဵုတအ် အကြာဂကောံမစှ်ေစိုတ်ထံက်ဂလာန် ဂကောံတေံကဵု ဂကောံဏံ ပါ်ခြာကၠုင်ညးသ္ကအ်တုဲ ဒှ်ပရေင်စဵုစးကၠုင်ဂှ် ဂွံမိင်၊ ဂွံတီကၠုင်ဒၟံင် အဆက်ဆက်ရ။ နူတဲကၠာတေံဂှ် ညးအာက္ဍိုပ်ဂကောံပၠန်ဂတးမန်တအ် ကဵုလဝ်ရမျှာင် ပတိတ်လဝ်ပရိုင် ပ္ဍဲဂကောံပၠန်ဂတးမန်ဂမၠိုင်ဂှ် သဳကၠဳပညဳပညပ်ဒၟံင် သွက်ဂွံဒှ်မွဲနွံတုဲ နကဵုကောန်ဂကူမန်တအ်ဂှ် မင်စၟဳဒၟံင် တ္ၚဲလဵု ဂကောံပၠန်ဂတးမန်တအ် ကောံကလောံ ဂွံဓဝ်ညဳသာရောဂှ် လၟုဟ်မ္ဂး ပေင်ၜက်ကၠောံကၠုင် မွဲသၞာံတုဲမွဲသၞာံရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ရမျှာင်ပရေင်ပံင်ကောံဓဝ်ညဳသာ အကြာဂကောံပၠန်ဂတးမန်တအ်ဂှ် သ္ၚိတ်ဇြအာအိုတ်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုကောန်ဂကူမန် မစှ်ေစိုတ်ထံက်ဂလာန် ဂၠံင်တရဴပၠန်ဂတး ဗွိုင်ဍုင်မ္ၚး၊ ဍုင်သအာင်ဂမၠိုင်တအ်လေဝ် အရာမမင်စၟဳဒၟံင် ပရေင်ပံင်ကောံဓဝ်ညဳသာ အကြာဂကောံပၠန်ဂတးမန်တအ်ဂှ်လေဝ် တင်စၟဳစ အောန်စှ်ေကၠုင်ရ။ ပရေင်ပံင်ကောံဓဝ်ညဳသာ အကြာဂကောံပၠန်ဂတးမန်ဂမၠိုင်ဂှ် ရမျှာင်သဳကၠဳပညဳပညပ်လေဝ် သ္ၚိတ်ဇြစှ်ေအာ၊ အကြာအကြာဂှ်ပၠန် ညးတာလျိုင် ဂကောံပၠန်ဂတးမန် လ္ပာ်တေံကဵု လ္ပာ်ဏံလ္ၚဵုလ္ၚဵုကီု၊ အကြာဒြဟတ်ထံက်ပင် လ္ပာ်တေံကဵု လ္ပာ်ဏံ ဟီုဂးစဵုစးကၠုင်ညးသ္ကအ်တုဲ အကြာမွဲလ္ပာ်ကဵုမွဲလ္ပာ်ဂှ် ဟီုဂရိုဟ်ပျုတ်ဗ္ဒေက်ကၠုင်လေဝ် မံက်တိတ်ကၠုင်ဒၟံင်ရ။ ပ္ဍဲကဵုစင်အသေအဟာန်တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် ဗွိုင်ဍုင်သေံမွဲဒၞာဲဂှ် ကောန်ဂကူမန်ထံက်ပင်ပူဗိုင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ (အေဒဳ) ကဵု ဒပ်ပၠန်ဂတးဍုင်မန် ၜါလ္ပာ်တအ် ဒှ်ပရေင်ကယျာန်ဓဝါတ်ညးသကအ် ကိစ္စဂွံဘိက်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ဂကောံပၠန်ဂတးမန်တအ်ရ။ ဂကောံဒြဟတ်ထံက်ပင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ (အေဒဳ) ဂှ် နွံပၟိက်မိက်ဂွံဘိက် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် (အေဒဳ) ၊ တုပ်သာ်ဂှ်ကီု ဒြဟတ်မွဲလ္ပာ်ဂှ် နွံပၟိက်မိက်ဂွံဘိက် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဒပ်ပၠန်ဂတးဍုင်မန်ရ။ ဒှ်သဳကၠဳစဵုစးညးသ္ကအ်တုဲ မၞိဟ်ဒြဟတ်ပူဗိုင်မွဲလ္ပာ်ဂှ် ကျအာတုဲ ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ဘိက်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပၠန်ဂတး မွဲလ္ပာ်ရ။ တ္ၚဲကောန်ဂကူမန်တုဲဒှ်အာတုဲဂှ် အကြာဒြဟတ်ပူဗိုင်ထံက်ပင် ဂကောံတေံကဵု ဂကောံဏံ တီအာပရေင်လစွံစိုတ် တေင်ကြံင်ကၠုင်ညးသ္ကအ်တုဲ အကြာဂကောံမွဲလ္ပာ်ကဵု မွဲလ္ပာ်ဂှ် စပ်ကဵုဝိုင်သဳကၠဳပရေင်ဂကူမွဲမွဲဂှ် ဒှ်ကၠုင်ပရေင်စဵုစး တေင်သ္ကာတ်ကၠုင်ရ။ ဗီုဂှ်ကီု အပ္ဍဲဍုင်သေံ ဒေသမွဲဒေသဂှ် ဂကောံပူဗိုင်ထံက်ပင် ဒြဟတ်ပၠန်ဂတးဍုင်မန် ဂှ်မွဲဒြဟတ်၊ ဂကောံပူဗိုင်ထံက်ပင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ (အေဒဳ) ဂှ်မွဲဒြဟတ်၊ ဂကောံဒြဟတ်ပူဗိုင်ဒပ်ပၠန်ဂတးဍုင်မန်ဂှ် ဟီုဂရိုဟ် ကမၠောန်ဗော်ဍုင်မန်တၟိ (အေဒဳ) ဂကောံပူဗိုင်ဗော်ဍုင်မန်တၟိ (အေဒဳ) ဂှ် ဟီုဂရိုဟ် ကမၠောန်ဒပ်ပၠန်ဂတးဍုင်မန်၊ ၜါဂကောံဂှ် ကြိညးသ္ကအ် ဒဵုကဵုဂစာန်ပန်ဂစိုတ်ညးသ္ကအ်ကဵုပါင် ရမျှာင်တိတ်ကၠုင်ညးသ္ကအ်ရ။ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဂကောံပၠန်ဂတးမန် လ္တူတေံဂှ် ၜိုတ်လဵုဓရီုသဳကၠဳပညဳပညပ် ဒက်ပ္တန်ဒၟံင်ဓဝ်ညဳသာ ဗီုလဵုဂှ်ဟွံတီကီုလေဝ် သၟဝ်ဏံဂှ် ဂကောံဒြဟတ်ပူဗိုင်ထံက်ပင် လ္ပာ်တေံကဵု လ္ပာ်ဏံဂှ် ဂစာန်လုပ်ညးသ္ကအ် ကဵုကၠုင်ရမျှာင်ညးသ္ကအ် ပရေင်ပန် ဂစိုတ်ဂယိုင် ဒှ်ကၠုင်ညးသ္ကအ်ရ။ ပရေင်ပါ်ဂကောံ/ပါ်ဂိုဏ်ဂှ် ပ္ဍဲဂကူမန်ပိုဲဂှ် ဒၞာဲဇဳ၊ ဗွိုင်ဇဳ ကေင်က္တဵုဒှ်ကၠုင်လဝ် ပဋိပက္ခ နွံကၠုင်ဟွံပိုတ်ရ။ အကြာလကျာ်လ္ပာ်တေံကဵု လကျာ်လ္ပာ်ဏံဂှ် ဒှ်ပဋိပက္ခ ပရေင်ပၠံင်ဘာ၊ ဒါယကာပါ်ဒှ်တုဲ အပ္ဍဲဂှ် ပရေင်သ္ၚိကၟိန်အိန်ထံင် တၠသ္ၚိကဵု သမ္ဘာကီု အကြာကောန်ဇာတ်တအ်ကီု ပါ်ဒကးကၠုင်လေဝ် သက်သဳသာဓက နွံကၠုင်ဒၟံင်ရ။ တၠုင်လအာသာ်ဂှ်ကီု အခိင်ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ပ္ဍဲဍုင် ပ္ဍဲဗွိုင်သၞောဝ် (၂၀၀၈) တၠအဝဵုမဟာဂကူဗၟာတအ် ကာလအခိင် ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံရးမန်ကဵု ဗော်ကောန်ဂကူမန်-ဗော်ဒဳမဝ်ကရေသဳမန် ဒှ်ၜါဗော် (၂၀၁၁-၂၀၁၈) တေံလေဝ် ဟိုတ် နူဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဒကးပါ်ခြာတုဲ လညာတ်လစွံစိုတ် အကြာကောန်ဂကူမန်သၟဝ်ဏံလေဝ် ပရေင်ပါ်ခြာ မၞိဟ်ညး မၞိဟ်အဲ၊ လတူဂၠံင်တရဴ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ပၠန်လေဝ် ဗော်ဏံကွာ်ဂၠံင်ဒး၊ ဗော်တေံ ကွာ်ဂၠံင်ဟွံဍာံ မပ္တံသာ်ဏံ ဟီုဂရိုဟ်ရေင်သ္ကအ်နွံကၠုင်ကီုရ။ ပရေင်ပါ်ဒကးဂိုန်၊ ပါ်ဂကောံ၊ ပါ်ဗော်ဏံဂှ် ပ္ဍဲဂကူမန် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ပဋိပက္ခ ပရေင်မၞိဟ် ဟွံပိုတ်သကုတ် ဒှ်ကၠုင်အဆက်ဆက်နွံဂှ်တုဲ ဂကောံပညဳပညပ်အကြာၜါလ္ပာ်တအ် မံက်ကတဵုဒှ်ကၠုင်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်နွံရ။ အကြာပဋိပက္ခ ပရေင်ပါ်ဒကးဂှ် ဂကောံပါ် ဂိုန်ပါ် ဒြဟတ်ပူဗိုင်ပါ် ကေင်က္တဵုဒှ်ကၠုင်ပ္ဍဲမန်ပိုဲဂှ် ဒှ်အာလၟေင်ဂကူဓမ္မတာမွဲလေဝ် ဟီုမာန်ရ။ လတူအကာဲအရာ ဂကောံပၠန်ဂတးမန်ဂမၠိုင်တအ် ဒက်ပ္တန်ဓဝ်ညဳသာ ကောံကလောံဟွံမာန်ဂှ် ပဋိပက္ခနကဵုလွဟ် ဟွံဒှ်ကၠုင်ဂှ် ဒှ်လက်သန်ခိုဟ်ဗွဲတၟေင်ရ။ ပရေင်ပံင်ကောံအကြာဂကောံပၠန်ဂတးမန်ဂမၠိုင်တအ်ဂှ် ညးဍုင်ကွာန်ကဆံင်သၟဝ်တအ် ပၟိက်ဇၞော်ဒၟံင်တုဲ ကဆံင်မုက်ဂၞန် (၁) ဒှ်ဟွံမာန်ကီုလေဝ် ကဆံင်မုက်ဂၞန် (၂) ဟွံသေင်သာ်ဂှ် ကဆံင်မုက်ဂၞန် (၃) လၟေင် (၁၊ ၂၊ ၃) က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဂကောံပၠန်ဂတးမန်တအ် သ္ဒးကၠောန်ထ္ၜးကဵု ကောန်ဂကူကဆံင်သၟဝ်ဏံထေက်ရ။ အကြာဂကောံပၠန်ဂတးမန်တအ် ပရေင်ဒက်ပ္တန်ဓဝ်ညဳသာကောံကလောံ ဟွံဒှ်မွဲဂကောံ မွဲကရောံကဵုဒှ်ကၠာရ ပရေင်ပံင်ကောံသဳကၠဳ၊ ပရေင်ပံင်ကောံချဳဒရာင်ဂွံတအ်ဂှ် ညံင်ဂွံထ္ၜးအယောင်အလာ ကုကောန်ဂကူကဆံင်သၟဝ်ဏံဂှ်လေဝ် ထေက်ကဵုဒးထ္ၜးရ။ ဗွဲသရောပ်မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံပၠန်ဂတးမန်ဂမၠိုင်တအ် ဒြဟတ်ပံင်ကောံဒှ်မွဲ ဒက်ပ္တန်ဟွံမာန်ကၠာလေဝ် ပ္ဍဲဂၠံင်တရဴ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂကူတ္ၚဲဏံ အကြာဂကောံပၠန်ဂတးမန် မွဲကုမွဲ ညံင်ဂွံနွံကဵု ဓဝ်ညဳသာဍာံဍာံမာန်ဂှ် ဒးကၠောန်ထ္ၜးကဵု ကောန်ဂကူဇကု နဇိုင်နတဲဗွဲစၟတ်ရောင်။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-56421-50|~2026-56421-50]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-56421-50|talk]]) ၁၄:၅၅၊ ၂၂ အံက်တဝ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == သုင်စောဲတၞးတုဲ ဂွံစိုပ်ဗ္ၜတ်ဍေံစၟတ်လဝ်ဂှ် ဍေံတအ်ဒးကလေင်ဗက်ကဵုချေံ။ တုဲလၟုဟ်ဂှ်တှ်ေ (ရေခဲ) ice ဂှ် မွဲနဲမွဲဗီု ဍေံကလေင်မံက်ဂတဝ်တိုန်ပၠန်” မိပ္ကဴဇမ္ပါ ညးတာလျိုင် ဂကောံဓမံက်ရုပ်ရဴ မူဝါဒဂဥုဲၜူမာဲမန် == “သုင်စောဲတၞးတုဲ ဂွံစိုပ်ဗ္ၜတ်ဍေံစၟတ်လဝ်ဂှ် ဍေံတအ်ဒးကလေင်ဗက်ကဵုချေံ။ တုဲလၟုဟ်ဂှ်တှ်ေ (ရေခဲ) ice ဂှ် မွဲနဲမွဲဗီု ဍေံကလေင်မံက်ဂတဝ်တိုန်ပၠန်” မိပ္ကဴဇမ္ပါ ညးတာလျိုင် ဂကောံဓမံက်ရုပ်ရဴ မူဝါဒဂဥုဲၜူမာဲမန် ဌာန်ပရိုင်ဗၠးၜးမန်၊ ဂိတုဝှ် ၁၂ မံက်၊ ၁၃၈၈။ ပ္ဍဲဒေသမန်ဂှ် ပရေင်ရပ်စပ် ညးစကာသွံရာန်ဂဥုဲၜူမာဲတအ် နွံကၠုင်မံင် အဆက်ဆက်ကီုလေဝ် ဂဥုဲၜူမာဲတအ်ဂှ် နကဵုၚုဟ်မးအောန်အောန် ပြးဇးစိုပ်ကၠုင် စဵုကဵုပ္ဍဲဘာတန်နွံရ။ ဆေင်စပ်ကဵုဂဥုဲၜူမာဲတုဲ နူကဵုဂကောံဗွိုင်မန်တအ် ကဵုကၠုင်ပရေင်ပညာ လှာဲဂတးလညာတ် ကုညးဍုင်ကွာန်မန်တအ် နွံတုဲ ဂဥုဲၜူမာဲဏံ ဂလိုင်လဵုပြးဇးမံင်၊ ဂလိုင်လဵုညးဍုင်ကွာန်မန်တအ် တီကၠိုဟ်ကၠုင်ပရူဂဥုဲနွံရောဂှ် နူကဵုဌာန်ပရိုင်ဗၠးၜးမန် သၟာန်သၟုက်လဝ် မိပ္ကဴဇမ္ပါ ညးတာလျိုင် ဂကောံဓမံက်ရုပ်ရဴ မူဝါဒဂဥုဲၜူမာဲမန်ရ။ သၟာန်။  ။ အခိင်တ္ၚဲဏံ အကာဲအရာဂဥုဲၜူမာဲ ပ္ဍဲဒေသမန် နွံမံင်ဗီုလဵုရော။ ရာန်လောဲမံင်ဟာ။ ဗျာပ်တြးအာ ၜိုတ်ဂလိုင်လဵုရော။ သွဟ်။  ။ စနူကဵု ၂၀၂၃ တုဲတှ်ေ ကဏ္ဍကံက်တင်နင် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ် စှ်ေဒေသ သၟာန်ညးဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ် ဍေံဟွံမွဲ။ မွဲကာလေစှ်မံင်ဒေသ စှ်ေကဵုမံင်တန်ဗ္တောန် ရဲထပိုတ်ဂဥုဲ ပ္ဍဲဌာနဒ္ဂန်ဇြဲကီု မိမရဲကၠုင်ထပိုတ်ဂဥုဲဂှ် ရမျာင်ညးတအ် ကလင်ကေတ်တုဲတှ်ေ သီုကဵုပ္ဍဲပရိုင် sources media ပတှ်ေဂွံဏောင်တှ်ေ ရံင်ကေတ်ဖအိုတ်ဂှ်ဏောင်တှ်ေ ဂဥုဲၜူမာဲဂှ် ဍေံပြးဂၠိုင်တိုန်ကၠုင်ကီုဏောင်။ ဥပမာ အကြာကွာန် သ္ၚိသွံ၊ လၟိဟ်မၞိဟ်သွံဂှ် ဍေံဂၠိုင်တိုန်ဏောင်။ အကြာဍုင်လေဝ် ဍေံကေတ်လောဲကၠုင်။ နူစကဵုပရေင်ဍုင်ကွာန် ပြံင်သၠာဲကၠုင်တုဲတှ်ေ ၚုဟ်မးဍေံဂှ် ဍေံဂွံဂၠိုင်ဂှ် ဍေံဟွံဂၠိုင်ပုဟ်လေဝ်။ ယအ်စှ်ေဟဍင် ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်။ ပိုယ်တအ်ဟီုမံင်တွဵုရ အကာဲအရာပရေင်ဍုင်ကွာန် ပြံင်သၠာဲအာတုဲတှ်ေ ၚုဟ်မးအပေါတ်တအ် ၚုဟ်မးစၞစတအ် ၜိုန်ရသၠုင်တိုန်မံင်ကီုလေဝ် ၚုဟ်ဟွံတိုန်ဂှ် နွံမွဲရတှ်ေ မူရောတှ်ေ ဂဥုဲဏံရဏောင်ဏး။ ဒးဟီုသရောပ် လ္တူတင်သၟာန်ဏံဏောင်တှ်ေ ဍေံပြးဇးဂၠိုင်တိုန်ဏောင်။ သၟာန်။  ။ နူကဵုဂကောံ ချူဓဇက်မူဝါဒ ဂဥုဲၜူမာဲတအ် ဓဇက်လဝ် မူဝါဒ နွံမံင်ဏောင် ဂွံတီကေတ်ရ။ တုဲတှ်ေ အတိုင်ချူဓဇက်လဝ် မူဝါဒဂှ်ရ အ္စာၝောံတအ် စှ်ေကဵုမံင်အရီုအဗင် နတဲဗီုလဵုနွံမံင်ကီုရော။ သွဟ်။   ။ ပ္ဍဲကဵုမူဂှ်ဏောင်တှ်ေ ကဏ္ဍကဵုဖျုန် နွံမံင် (၃) ကဏ္ဍ။ လၟိဟ်ညးသုင်စောဲ ညံင်ဂွံအောန်စှ်ေမွဲ။ ဟိုတ်နူသုင်စောဲတုဲတှ်ေ ပြဿနာဟီုဟီု harm detection တအ်ဏး ညံင်ဂွံအောန်ကၠုင်မာန်။ မွဲပၠန်တှ်ေ အသိင်ကူသာန်သွံရာန် ညံင်ဂွံယအ်စှ်ေ ပိုဲတအ်ကဵုမံင်ဖျုန် (၃) သာ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵုမူဂှ်။ အေပ္ဍဲကဵုပိဂှ်ဏောင်တှ်ေ မွဲကာလမူဏံ ဒှ်ဒတန်တုဲတှ်ေ ကဏ္ဍဆေင်ကဵု လၟိဟ်ညးသုင်စောဲတအ် ညံင်ဂွံအောန်စှ်ေကဵု ပြဿနာဇီုကပိုက်ကၠုင်လက်ကရဴဂှ် ညံင်ဂွံအောန်စှ်ေကၠုင်ဂှ် ပိုယ်ကဵုမံင်ဖျုန်ၜါဏံဍေံဂၠိုင်။ ဂွံတိတ်ဗၠးနူဘဲဒဏ်ဂဥုဲၜူမာဲဏံမာန် ဗွဲတၟေင်တှ်ေ ပိုယ်တအ်အာမံင်ဒၞာဲလဵုရောတှ်ေ ပ္ဍဲကဵုဒဂန်ဇြဲ၊ ပ္ဍဲကဵုခရိုင်သဓီုဂှ်နွံဏောင်။ ပ္ဍဲခရိုင်သဓီုဂှ် ဍေံတၟေင်မွဲဂှ် ပါဲနူမၞိဟ်တြုံတုဲ မၞိဟ်ဗြဴလေဝ် ကၠုင်ဒုင်လွဳလွတ် ထပိုတ်ဂဥုဲ။ သၟာန်။   ။ လၟုဟ်ဂှ် ဂွံဆဵုညာတ်မံင် ဂကောံအ္စာၝောံတအ် စှ်ေကဵုမံင်တန်ဗ္တောန် သောင်ကလးမံင်ပရောဂဥုဲၜူမာဲ ပ္ဍဲဒေသမန်ဇဳရ။ ပ္ဍဲဂှ်တှ်ေ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ညးဍုင်ကွာန်တအ်ကီု ပရေင်ပြံင်လှာဲသၟတ်တအ်ကီု ဗီုလဵုနွံမံင်ကီုရော။ သွဟ်။    ။ အခိင်ကၠာတေံဏောင်တှ်ေ ပိုဲကဵုပရေင်ပညာဂဥုဲၜူမာဲဏောင်တှ်ေ မၞိဟ်တြုံတအ်အောန် မၞိဟ်ဗြဴတအ်ရ တိုန်ဂၠိုင်။ ဟိုတ်ဍေံဂှ် မုရောလကလေင်သ္ၚဳဂၠိပ်ဏောင်တှ်ေ တင်ဍိုန်လျ တင်နင်ပိုဲတအ်ကဵုပညာ ညာတ်အာလ္တူဂှ်။ ပိုယ်စှ်ေကဵုပရေင်ပညာဂဥုဲၜူမာဲဗက်ဟွံဂတာပ်ဂှ်တှ်ေပိုဲစှ်ေလဴမံင်ပရေင်သၞောဝ်၊ ပရေင်ရပ်စပ်တအ်ဏောင်တှ်ေ ညံင်ကဵုဘပဠမံင်ဍေံတအ်။ မၞိဟ်ဍေံသုင်စောဲလဝ် ဇေတ်တ်ဂှ်ဏောင်တှ်ေ ဍေံဟွံပါကၠုင်ပုဟ်။ ဆလက်ကရဴဏံဏောင်တှ်ေ နဲကဲကဵုပညာဏံပြင်လှာဲထောံ လၟုဟ်ဂှ် ပိုယ်တအ်အာမံင်ကဵု Support, Don’t punish။ လက်ကရဴဏံတှ်ေ ပိုဲဂွံမိင်ကၠုင်ဂၠိုင်ဏောင်တှ်ေ ဆေင်စပ်ကဵုပရူတၞးတှ်ေ ဍေံတအ်ဟီုကၠုင်ဂၠိုင်ကွေံကွေံ။ တၞးဏံတှ်ေ သုင်ဗီုလဵုဂှ် ဒှ်အန္တရာဲဂၠိုင်၊ သုင်ဂၠိုင်တှ်ေ ညံင်အန္တရာဲဟွံဂွံနွံတှ်ေ ဗီုပြင်လဵုတှ်ေ ဒးပါဲ ဗီုလဵုဂွံဟီု ဒးမင်မွဲခန္ဓဇကုတုဲတှ်ေ ဗီုလဵုဒးသုင်၊ ဗီုလဵုဂွံဖျေံသိုက်က်၊ ဗီုလဵုဂွံထပိုတ်တၞး မွဲနဲမွဲဗီု အကြာ social media၊ online platform စဂှ် ဟီုဂးဗွဲမဂၠိုင်တှ်ေ ညအ်ဂှ်တှ်ေ ပရေင်ပြံင်လှာဲဇၞော်ဇၞော်ဏောင်။ သၟာန်။   ။ အခိင်ချဳဒရာင်မံင် ပရေင်နာနာဂှ် တင်ကော်ဆဴဂကောံ ဗီုလဵုနွံမံင်ကီုရော။ သွဟ်။    ။ ပရေင်အလောန်စဏံတှ်ေ ကဵုကဵုအန်လာင်တှ်ေ ဍေံဟွံပြေပြံင်တုဲ ပိုယ်ဒးအာစိုပ်ဒၞာဲဒေသတအ်ဂှ်ဏောင်တှ်ေ ဍေံဒှ်ခက်ခုဲ ပရေင်ဂီုကၠီုမွဲ၊ မွဲပၠန်ဂှ် ဒးပသတိကဵု ရဲကူသာန်သွံရာန်ဇဂှ်။ ဂွိင်ဖေက်ညးတအ် ထေင်ဗၠေတ်လ္တူဇကုတုဲတှ်ေ ဇီုကပိုက်ကၠုင်ကဵု ပရေင်ဂီုကၠီု။ တၞဟ်တၞဟ်ဂှ်ဏောင်တှ်ေ ဂဥုဲၜူမာဲဂှ် ဇြိုဟ်နက်မံင်တုဲ ဒးလ္ၚတ် ဒးဂၠိုက်ဂၠာဲမံင်တင်နင်တွဵုဏောင်။ ဥပမာမွဲဂှ် သုင်စောဲတၞးတုဲတှ်ေ ဟွံကေတ်ရပုဟ်ချေံဂှ် ဟီုဟွံဂွံ။ လအာဆဵုဂဗကွေံကွေံဂှ် အဆံင်ဍေံသၠုင်အာယျ။ ဍေံတအ်ဂှ်ဏောင် သ္ဇိုင်တင်နင်ပရိုင် မြက်အာနူဇကု။ တင်နင်ညိညိရတှ်ေ က္ဍိုပ်လိက်ဏံ ပိုယ်တအ်ရပ်ဂွံပုဟ်။ ညအ်ဂှ်တှ်ေ တင်ကော်ဆဴ။ မွဲပၠန် ကိစ္စဇၞော်အိုတ်ဂှ် မၞိဟ်ပမံင် supporting ပ္ဍဲရုင်ဏောင်ဟီုတှ်ေ ဒးထိင်မံင်မုရောတှ်ေ ဇကုဂှ် ရဲစှ်ေကဵုပညာဂဥုဲၜူမာဲဏောင်တှ်ေ ဇကုဂှ် ညံင်ဟွံဂွံဒှ် ရဲသုင်စောဲဂဥုဲၜူမာဲတှ်ေ ဇကုဂှ် ဒးပလေဝ် သၠုင်ပ္တိုန်စိုတ်ဓာတ်။ တုဲမွဲဂှ် ပိုယ်စှ်ေတက်ကျာကဵု ရဲကၠုင်ဒုင်လွဳလွတ် ဌာနဒ္ဂန်ဇြဲဏောင်တှ်ေ ဍေံတအ်လဴပရေင်ဍေံတအ် လပိုဲဒးကလင်တှ်ေ စိုတ်ဓါတ်ပိုဲ ညံင်ဂွံခိုင်ဂှ် ပိုဲဒးပကေင်။ သၟာန်။   ။ ယဝ်ရမၞိဟ်မွဲမွဲ မိက်ဂွံကေတ်အဆက် ဆေင်ကဵုဂဥုဲဏောင်တှ်ေ ဗီုလဵုကေတ်အဆက်ဂွံရော။ တုဲ တင်မိက်ဂွံကုကသပ် ဆဝ်ဗ္ၚုဟ် မုနွံမံင်ကီုရော။ သွဟ်။   ။ ကေတ်အဆက်ဏောင်တှ်ေ page MDPT နွံမံင် ကေတ်အဆက်ဂွံမံင်။ တုဲတှ်ေ ဂၞန်ဖုင် organizer ချူစွံလဝ်နွံမံင်။ အခိင်ဟွံရုဲ ကေတ်အဆက်ဂွံမံင်။ နွံပၟိက်မိက်ဂွံကၠောန် ဒစးဒုင်ကဵုပညာပ္ဍဲကွာန်၊ ဒေသ၊ ပ္ဍဲဘာတအ်လေဝ် ကေတ်အဆက်မာန်မံင်။ နွံပၟိက်မိက်ဂွံထပိုတ်ဂဥုဲကီုဒှ်၊ ဒှ်အခက်အခုဲ ပ္ဍဲအရာထပိုတ်ဂဥုဲကီုဒှ်လေဝ် ကေတ်အဆက်မာန်မံင်၊ ဒုင်စသိုင် စိုတ်ဍန်ဂြက်တုဲ နွံပၟိက်မိက်ဂွံပံက်သြိုဟ်တှ်ေလေဝ်ကေတ်အဆက်မာန်မံင်။ ဂဥုဲၜူမာဲဏံဂှ်တှ်ေ လမျီုဍေံဟွံမွဲကီုလေဝ် ယဝ်ရပိုယ်တအ် ရပ်ဒးဍေံဗၠေတ်အာတှ်ေလေဝ် ဍေံဂှ် စောန်နူမၞိဟ်ဏီ။ ဟိုတ်မွဲမွဲသာ်တုဲ စုက်လုက်ကဵု ဂဥုဲၜူမာဲကီုတှ်ေ ဗွဲမဂတာပ်အခိင် ညံင်ဂွံကလေင်သ္ၚဳဂၠိပ်ဇကုပိုယ်။ စုက်လုက်ဒးကဵုဍေံတုဲ ပရေင်ဒုင်စသိုင်စိုတ်ပိုဲ မွဲခဏရ ဍေံခိုဟ်မံင်ဂှ် မိက်ဂွံကဵုစွံသတိရ။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-56421-50|~2026-56421-50]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-56421-50|talk]]) ၁၂:၄၀၊ ၂၃ အံက်တဝ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == တမ်လှုဲဟွံမွဲ...မွဲသာ် ဗီုလဵုဂွံကၠောန်ပိုန်ဂြပ်ရော? (ဝါ) နကဵုတမ်လှုဲညိညိ ဗီုလဵုစကၠောန်ပိုန်ဂြပ်ဂွံရော? == တမ်လှုဲဟွံမွဲ...မွဲသာ် ဗီုလဵုဂွံကၠောန်ပိုန်ဂြပ်ရော? (ဝါ) နကဵုတမ်လှုဲညိညိ ဗီုလဵုစကၠောန်ပိုန်ဂြပ်ဂွံရော? 🌺🌺🌺🌺🌺🌺🌺 အကြာမွဲၜါတ္ၚဲဏအ် အဲဟီုပါ်ပရအ် ပရေၚ်ပိုန်ဂြပ်ဂၠိုၚ်တုဲ... မၞိဟ်တအ်ကၠုၚ်သၟာန်လဝ် ပ္ဍဲ Comment လေဝ်နွံ ပ္ဍဲ Chatbox လေဝ် နွံရ။ လ္ၚဵုဟီု လှုဲညးတအ် နွံၜိုတ်ဏအ်.. ဆဂး...မုကမၠောန် ဂွံစကၠောန်ရောဟွံတီ။ လ္ၚဵုဂး...ခေတ်လၟုဟ် စဴကွာန်တုဲ မိက်ဂွံကၠောန်စမံၚ်ရ...ဆဂး မုဂွံကၠောန်စရောဟွံတီ... မပ္တံသာ်ဝွံ...သၟာန်ကၠုၚ်လဝ် နွံတုဲ အဲမိက်ဂွံပါ်ပရအ်ဏာ တၚ်ဂၞၚ် ညိညဇြိုၚ်သာရ။ ဆဂး ယဝ်ရ ညးမွဲ ဟေၚ် အဲဒးဘိုၚ်သဳကၠဳကဵုတှ်ေ... သွက်ပရေၚ်ပိုန်ဂြပ်ညး Business Idea ဂှ် ပွိုၚ် ၂ နာဍဳ၊ ဓဇက်အစဳဇန် ပရေၚ်ပိုန်ဂြပ် ပလေဝ်ပလေတ်၊ နယ်ကယ်တအ်ဂှ် တန်တဴကဵု ဂကူကမၠောန်တုဲ ဟိုတ်နူ ဒးကဵုလဝ် အခိၚ်ကမၠောန်အဲ ဒးသုၚ်စောဲလဝ် ဗဟုသုတ တၚ်ဂၞၚ် အဲပကောံပကေဝ်လဝ် ဂၠိုၚ်ကဵု စှ်ေသၞာံဂှ်ရ ၚုဟ်မး အကြာ ၅ ကိုဋ်ကဵု ၁၀ ကိုဋ် အဲဒးကေတ်ရ။ လၟုဟ် ပါ်ပရအ်လတူလိုၚ် တၚ်ဂၞၚ် ဗွဲသာမညတအ်ရ။ .... အဲပတေဟ်လဝ်ဂှ်တှ်ေ ကၠောန်ပရေၚ်ပိုန်ဂြပ် သီုဟွံဒးစေက်တမ်လှုဲမွဲသာ် ကၠောန်ဂွံမံၚ်ရောၚ်ဂှ်ရ... နနယ်သာ်ဂှ်ဟေၚ် အဲကၠောန်ကၠုၚ်တုဲ.. ဒှ်မံၚ်ကမၠောန်တၟာဂလိုၚ်ရ။ မန်ပိုယ်တအ် .. ကၠောန်ကမၠောန်ပရေၚ်ပိုန်ဂြပ်မွဲမွဲတှ်ေ...ကသပ်ညးတအ် ချပ်ကၠာအိုတ်ဂှ်... ဒးကေတ် လှုဲတမ် မူစိရော? ညအ်ဂှ် ညးတအ်ချပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ဍာံဍာံတေံ သြန်တမ်ဟီုဂှ် ဒးချပ် လက္ကရဴအိုတ်ရောၚ်။ လ္ၚဵုဂှ် ကမၠောန်ဂကူဂှ် မိက်ဂွံကၠောန်မံၚ် ဆဂး လှုဲဟွံမွဲတုဲ...ကၠောန်ဟွံမာန်ဂး... တော်ကဵု မၞိဟ်သာမ ကောန်ယာဲတ လှုဲလှာ်နွံတှ်ေ ကသပ်တအ်ဏအ် ဒးမံၚ်ရ။ ကၠောန်မွဲမွဲတှ်ေ ယာဲတဍေံတအ် ပတိတ်ကဵု တမ်။ လၟိဟ်ကဵု ၁၀၀ ကိုဋ်လေဝ်နွံ။ ၅၀၀ ကိုဋ်လေဝ် ။ လ္ၚဵု ၁၀၀၀ လ္ၚီကိုဋ်။ လ္ၚဵု ၜါလ္ၚီကိုဋ်..တန်တဴကဵု ဇြဟတ်သြန် ယာဲတတုဲ... ဗီုညးကဵုညး ပတိတ်ကဵုတုဲ ကောန်ဇာတ်ညးတအ် ညံၚ်သ္ဂောံ ဒှ်ပရေၚ်ပိုန်ဂြပ်ဂှ် ဗဝ်ကဵု တမ်။ စုတ်ကဵုဝဲါ။ စဝ်ကဵုဍာ်ထဝ် ဍာ်သြန်အိုတ်ရ။ ညအ် အဲလဴမံၚ်ဏအ်ဂှ် သွက်ရဲကောန်ယာဲတ ဒှ်မံၚ်သေဋ္ဌဳဟွံသေၚ်... မၞိဟ်ဗီုပိုယ်....ယာဲတရောဟွံမွဲ.. လ္ၚဵု ယာဲတနွံပၠန်လေဝ်...ကဵုလှုဲဟွံမာန်.. ညးဂွံထံက်ပၚ်ဇကုဂှ် လ္ပဟီုဏီ ဇကုဂှ် ဒးကလေၚ်ထံက်မံၚ် စရိတ်စ၊ စရိတ်ဂဥုဲသွက်ညးတအ်ဏီ... အကြာစ အကြာသုၚ်..အကြာထံက်ပၚ်ယာဲတဂှ်... မိက်ဂွံ စကၠောန်ကမၠောန် ဂှ်ရ... ပကောံပကေဝ်လဝ် လှုဲနွံ မွဲၜဲ မွဲမူ ဆဂး ယဝ်ရ က္တဵုကၠောန်ပၠန်လေဝ်.. ဂွိၚ်ဖေက် လှုဲညိညဂှ် အိုတ်အာ... က္တဵုကၠောန်ပၠန်လေဝ် မုဂွံကၠောန်ရော ကေတ်ဟွံဒးမ္ဂး... ဆက်ဗှ်....ညိ။ 😊😊😊 ယဝ်ရ ဝေၚ်ဟီု ပရောသြန်တမ်တှ်ေ...မၞိဟ်ဗီုပိုယ် ဒးဍောတ်စိုတ်သၟးရ။ မုဂွံက္တဵုကၠောန်ရောကေတ်ဟွံဒးသၟးရ။ သြန်တမ်ဟီုဂှ် ပၟိက်ဟွံဇၞော်ဟွံသေၚ်...ပၟိက်ဇၞော်မံၚ်မွဲကဏ္ဍကီုရ.. ဆဂး... ၜိုတ်နွံကဵုနွံ...မုအစောန်နွံပ္ဍဲပိုယ်... မုဍာ်ဒကေဝ်နွံပ္ဍဲပိုယ် ... မုဝါသနာ နွံပ္ဍဲပိုယ်.. မုဗဟုသုတ နွံပ္ဍဲပိုယ် မုအဆက်အဆေန် နွံပ္ဍဲပိုယ်... မပ္တံသာ်ဝွံ...အရာဟွံမွဲဂှ် လ္ပချပ် လ္ပဂွိၚ်တုဲ... အရာနွံပ္ဍဲသကေမ်တဲဇကုဂှ်ဟေၚ်... ဒးချပ်ပတိတ်တုဲ ဒးလးအစဳဇန် ဂၠံၚ်တရဴ ပရေၚ်ပိုန်ဂြပ်ဇကုထေက်ရ။ ယဝ်ရ ညးဗှ်လိက်ဏအ် ကေၚ်ကၠောန်လဝ် ကမၠောန်စုၚ်မ္ဂး.. ပရေၚ်ဆဵုဂဗ နူကမၠောန်ဂှ် သုၚ်စောဲတုဲ ကၠောန်ပရေၚ်ပိုန်ဂြပ် ဂွံမံၚ်ကီုရ။ လ္ၚဵုပၠန် သ္ကအ်ရဲဇကု ကၠောန်မံၚ် သွာၚ်ဏအ်..ဇကု အာကေတ်ကသပ် နူဍေံတအ်တုဲ...ဍေံတအ်ကဵုကသပ် သီုကဵုနၚ်အဆက် (လှုဲလ္ပအာကေတ်ဏး ကေတ်ကသပ်သၟးညိ။ နယ်ကယ် ဂၠဲါကဂှ် ကေတ်ညိ။ ကဂှ် လ္ပအာ အာတ်ပ္ဍဲဍေံတအ်ညိ။ ဍေံတအ် ထေၚ်သောဲဇကုလေပ်မံၚ်) ရ။ ယဝ်ရ ဒးဟီုကဵု ပရေၚ်ဆဵုဂဗမ္ဂး.. အဲ နူအာယုက် ၇ သၞာံ သ္ပကွးဘာလကျာ် စှေ်ပိဏ္ဍပါတ် ဗက်လက္ကရဴထပိုယ်... ဆဵုဂဗကၠုၚ် ပရေၚ်ဆေၚ်ဖျာ ပ္ဍဲဗဂေါ..(ဘာကျာ်ဓဝ်သၚ် အရာပ်မှဝ်ကာန်) ဗွဲကြဴ လိၚ်ၜှ်ၜဲ (မွဲန ၁၅ ဒကေဝ်၊ တ္ၚဲကာတ်။ ဆဂး ကၠောန်မိပ်) အဃောဂှ် အာယုက် ၜိုတ် ၉ သၞာံ) ကမၠောန်တိုၚ် ပ္ဍဲသ္ၚိဂှ်သွံဖျာ။ ယဵုသွံဇဳယာ၊ ၜိုၚ်ရာဲ၊ ၜိုၚ်ဓလဲ ဂေတ်ကြေဝ်အရာပ် စဳပျးမန်၊ နူ ၉ ဂၠံၚ် အုမ်လတူ အုမ်သၟဝ် စဵုကဵု ဂၠံၚ် ၁၊ ၂ အရာပ် ယှိုဲဘုမ်သေအ် တေံရ။ ပ္ဍဲပရေၚ်ဆဵုဂဗဏအ် သွံဖျာဟီုဂှ် အရာဟွံဒးဂွရောၚ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။ ဆဂး စိုပ်အာယုက် ၁၄ သၞာံ ။ အာကြေဝ် ယဵုသွံဂစေပ် ပ္ဍဲအရာဗၟာ အေန်ဝေန်(အၚ်းဝၚ်ရပ်ကွက်) ဂှ် သ္ကအ်ရဲ ကော်တုဲ ဍေံတ္ၚက်ကဵုအဲရ။ စနူတ္ၚဲဂှ်တုဲ ဇၟာပ် အာသွံဂစေပ်ဂှ် ပဲါဓလေတ် ဂၠံၚ်သ္ၚိ ရဲနွံဂှ်ရ။ (ဟိုတ်နူ ဒှ်ဗၠာဲ ဂွတိုန်ညိရောၚ်ထေၚ်) 🌺 စိုပ်အခိၚ်ကညၚ် ဘာကၟာတ်မ္ဂး အာဆေၚ် ဍာ်လက်ဖက် ပ္ဍဲလှေဝ်ကူ (လှည်းကူးမြို့) ဘိုင်သွံကဵု ဍာ်လက်ဖက် ဆေၚ်ကြုက်။ က္တဵုဂယးပြဟ် ၄ နာဍဳ။ ဗဒှ်ပၟတ်။ ဖုဲဂျုၚ်၊ ရေက်လသိုဏ်။ ကၠောန် ပဴဇြဳ။ ဘိုၚ်ကၠောန်ကဵု အ္စာကွာၚ်။ ဘိုၚ်ပလေဝ်ဆေၚ်။ ကၠောန်ကၠုၚ် Waiter ပ္ဍဲဆေၚ်ဍာ်လက်ဖက် ဗၞတ် ၂ သၞာံ။ ဗွဲကြဴ စိုပ်အာ ဥက္ကလာပ သၟဝ်ကျာ အာကၠောန်ပ္ဍဲဆေၚ်အရက် ဗၞတ် ၂ သၞာံပၠန်... ပ္ဍဲဂှ် ဂွံတီ အဇေဟ် သၟာအိက်အရက်။ ဗီုလဵု ဗြဴညးတအ် ဒးစံၚ်တူ (ဟိုတ်နူ တြုံဇကုသုၚ်အရက်) မဂဳမွဲဂှ် ဗက်ကၠုၚ်ဆေၚ်အရၚ်တုဲ ထေဲကဵုတြုံညး ကေတ်ပဠၚ်အရက်တုဲ ညးၜုၚ်စုတ် က္ဍိုပ်ညးပၠန်..ဆီဇွောဝ်စှ်ေမံၚ်တော်တော်ရ။ ဆဂး လဓဳဂှ် ဗၜူမံၚ်တုဲ မုရောဟွံဟီုကဵု မဂဳဂှ်... အဲညာတ်ဒးညအ်တုဲ.. ကမၠောန်သုၚ်အရက်ဏအ်... ကဵုဒဒိုက်ကဵု မဂဳဇကု ပွံၚ်ဇကုဆာန်လေပ်မံၚ်သွံဂှ် တီတုဲ စဵုကဵုလၟုဟ် ဟွံသုၚ်အရက်ဂှ် ဟိုတ်နူ ကေၚ်ကၠောန်လဝ် ပ္ဍဲဆေၚ်အရပ်ပါလေဝ် ဒှ်မာန်ရ။ ပ္ဍဲဆေၚ်အရက်ဂှ်ပၠန်... ဗီုဗြဴစရာဲဍုၚ်နွံရ။ ညးတအ် ကော်တှ်ေ အာတိက်ကဵု ကရောံမၞိဟ်တြုံတအ်ဂှ်ရ။ ဆဂး ၝဲတအ်ဂှ် ဇကု မံၚ်ကရောံညးတအ်မွဲစွံဂှ်ရ ဒဒိုက်သ္ၚိဌာန်ညး တီကၠိုဟ်မံၚ်တုဲ ဟွံမိက်ထေၚ်သောဲညးတအ်ရ။ စနူတ္ၚဲဂှ်တုဲ .. မၞိဟ်ဗြဴမွဲမွဲ အာတိက်ကဵု မၞိဟ်တြုံမွဲမွဲ နကဵု လှုဲ။ ကေတ်လှုဲတုဲတိက်တှ်ေ.. လက္ကရဴဍေံ မုပြသနာနွံမံၚ်ရောဂှ်အဲ အဲချပ်လေပ်ရ။ ဂွံထေၚ်သောဲ မၞိဟ်ဗြဴဂှ် လွာဲဂှ် အဲဟွံသ္ပရ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ဟိုတ်နူ ကေၚ်ဆဵုဂဗကၠုၚ် ၝဲတအ် ဒဒိုက်သ္ၚိညးတအ် ဟိုတ်နူ ဇကုတီဟေၚ်ရ။ ဗဒဲါဆေၚ်အရက်ဂှ် ဆေၚ်ခေပ်သော်နွံတုဲ.. နပုံလိၚ် (Gay) တအ် ကၠုၚ်ကောံမံၚ်ဇၟာပ်တ္ၚဲရ။ တုဲ မအရေဝ်ဍေံတအ်ဟီုဂှ် ဒးမိၚ်မံၚ်ဇၟာပ်တ္ၚဲဂှ်ရ လၟုဟ် ညာတ် နပုံလိၚ်(Gay) မ္ဂး အဲပဲါသၟးရဂၠိုၚ်.. မုဟိုတ်ရောတှ်ေ...အဇေဟ်ဍေံတအ် ဟိုတ်နူတီဂှ်ရ။ လ္ၚဵု ၜိုန်ရ ဒှ်နပုံလိၚ် (Gay )ကီုလေဝ် မံၚ်စသောၚ်မံၚ်။ မိက်ကဵုဒှ် မၞိဟ်ဂကူဂှ်ရ...အခေါၚ်အရာဇကုမိက်ဂွံဒှ် နပုံလိၚ်ဂှ် တန်တဴကဵု ပၟိက်စိုတ်ဇကုကီုလေဝ်.. ဇၟာပ်ပ်ဆဵုမၞိဟ်တြုံ ချပ်မံၚ်ပရေၚ်ဆက်ဆောံကာမ။ ပရေၚ်တောဲ ပရေၚ်ဒးစိုတ်သၟးမ္ဂး ဇကု ကဆံၚ်သဝ်စှ်ေအာမာန်ရ။ တုဲပၠန်..လဓဳ တၠဆေၚ်ဂှ် ဂလာစာတ်။ အပါညးဂှ် ဂလာဟိန္ဒူ၊ မိညးဂှ် ဗၟာ၊ ဇာတိ နူဍုၚ်ဗဂေါ။ အခိၚ်ဗတမ်ပိုယ် ရဲ waiter. ပိပန်တၠ အခိၚ်ညးပၟဝ်ဓဝ် မ္ဂး..ဒးလွာ်ကဵု ပၞိက်သ္ကဲဂှ်ရ။ ယွံ တၠဆေၚ်အရက် ပၟဝ်ဓဝ် အခိၚ်ဗတမ်ရ😊😊😊 မိက်ဂွံတီမုဟိုတ်ရောတှ်ေ...ဗွဲကြဴလဴကဵုပၠန်.. ပရေၚ်ဒဒိုက်ဘဝညး ညးဟီုလဴထၜးမံၚ် ဇၟာပ်ဗတမ်။ ပရေၚ် အပါညး ချိုတ်တုဲ ဗီုကောဒေံညးတအ် ဒးကၠောန်ဗစကၠုၚ်မိညး။ အခိၚ်ဂှ် မိညး ဒှ်မံၚ်ယဲကျာတုဲ ဒးထၜၚ် ဏာနၚ်မံၚ်ရ။ 🍀 စိုပ်အနေၚ် ပိုယ်လိၚ် သံက်သတ်ဗြဲ ဂွံစရိတ်ဗဵုဗဳဒဳယော။ နွံဗဂေါလေဝ် ဘိုၚ်ပတမ်မ။ ဘိုၚ် ရတ်သြောံ။ ယိုက်သြောံလိုၚ် နွံအနေၚ် ဘိုၚ်တိုဝ်ခၞေဝ် စုၚ် ဘိုၚ်ပတမ်မ။ ပ္ဍဲဝါကြေၚ်။ ဗွဲကြဴ သ္ပလကျာ် ထပိုယ် ၆ ဝှ် လကျာ် ၅ ဝှ် မံၚ်ထောံပ္ဍဲဘာ စပုၚ်ဘာ ဗၞတ် ၁၁ သၞာံရ။ ... ဗွဲကြဴ ရာမ်နူလကျာ်... ကၠာဲလိက် အေန်ကလိက် ဗၟာ ဗွဲကြဴ ဒှ်အ္စာပရိုၚ် (မွဲသၞာံဘာ်) ရဲကုတ်ဆက်ဗဳဒဳယော၊ ပလေဝ်ဗီု၊ ရဲတက်လိက် ဒှ်ညးကၠာဲအရေဝ် Interpreter / Translator နဒဒှ် Freelancer ကၠောန်ကၠုၚ် သၞာံဗွဲမလအ်ရ။ အ္စာဗတောန်အေန်ကလိက် အ္စာဗတောန်လိက်မန် အ္စာပတိတ်လိက်အုပ် သွံလိက်အုပ် လၟုဟ် ပံက်ဘာ တန်ဗတောန်သၠုၚ်ဍာ်ဒကေဝ် ကွတ်ဂယိုၚ်လမျီု၊ ဘာသာမန် ၊ English and Computer မာန်ကၠုၚ်။ ... ပ္ဍဲကဵု ကမၠောန်အဲစကၠုၚ်ဂှ် ဒးစေက်လဝ် တမ် လှုဲ ဗၞတ်ကဵု ၁၀၀ ကိုဋ် မွဲရောဟွံမွဲရ။ ဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵု ဍာ်ဒကေဝ်၊ ပရေၚ်ဆဵုဂဗတုဲဟေၚ် ကၠောန်ကၠုၚ်ရ။ ပ္ဍဲအရာ ပရေၚ်ပိုန်ဂြပ် ပိုယ်ဒးတီလဝ် ကၠာအိုတ်ဂှ်... 🌺 မုမၞိဟ်တအ် ဒးဆဵုဂဗမံၚ် တၚ်ခုက်ခုဲအိုတ်ရော.. ပၞောဝ်ကဵု တၚ်ခက်ခုဲ မၞိဟ်တအ် ဆဵုဂဗမံၚ်တအ်ဂှ် သွာၚ်လဵု အဲကၠောန် ဘိုၚ်ရီုဗၚ်ကဵုမာန်ရော...? ဂွံရီုဗၚ်မာန်...ပ္ဍဲအဲ ဍာ်ဒကေဝ် ဂကူလဵုနွံ.. အဆက်အဆေန်အဲ မုနွံ ကဵုညးလဵု အဲဒဒှေ်ဒယှ်ဍုက်ကေဝ်လဝ် ဆေၚ်စပ်ကဵုသွာၚ်ဏအ်တုဲ မုအဲကၠောန်လေပ် ကမၠောန်အဲ ကၠောန်မံၚ်လၟုဟ်ဏအ် ဗီုလဵုဆက်စပ်မံၚ်ကဵု ပြသနာ မၞိဟ်ဒးဆဵုမံၚ် လၟုဟ်ဏအ်ရော? မပ္တံသာ်ဏအ် မဒးသ္ၚဳဂၠိပ် ဇကုဇကုကၠာရ။ ယဝ်ရ ညးဗှ်လိက်ဏအ် အဃောကၠောန်မံၚ် ကမၠောန် ပ္ဍဲဌာနမွဲမွဲသာ်မ္ဂး... သွက်ဂွံစကၠောန်ကမၠောန်ဇကုဂှ် ဟွံဒးတိတ်နူ ကမၠောန်တအ်ဂှ်ရ... ဗဟုသုတ၊ ဍာ်ဒကေဝ် ၊ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ။ နယ်ကယ်ကၠောန်၊ အဆက်အဆက်. ဗီုလဵု ပလံၚ်ဗစိုပ်ကပေါတ်၊ ဗီုလဵုသ္ဂောံ ရာန်ဗၞိက် အပြောံဍေံ၊ ဂၠံၚ်ဍာန်လဵု ကေတ်တှ်ေ ဒးၚုဟ်သာ၊ ဗီုလဵုကၠောန်တှ်ေ သီုဂွံပြဟ် သီုဂွံဂၠိုၚ်... ရဴဝွံ အဃောအခိၚ်သၠး နူ ကမၠောန်ဇကုလၟုဟ်ဂှ် ပလေဝ်ပလေတ်အာသိုက်သိုက်ဂွံရ။ ပိုန်ဂြပ်ဟီုဂှ် တ္ၚဲဏအ်ကၠောန် ယးတေံ တောတက်ဟွံသေၚ်.. ဂိတုဏအ်စကၠောန် ၜါပိဂိတု တောတက်အာဟွံသေၚ်.. သၞာံဏအ်ကၠောန် ယးသၞာံ ဒှ်အာ သေဋ္ဌဳဟွံသေၚ်.... ဒးကၠောန် ဒးကတ်လ္ၚတ် ဒးကေတ်အာ ပရေၚ်ဆဵုဂဗ အကြာ ၃ သၞာံ ၅ သၞာံတုဲ အကြ ၅ သၞာံဂှ် ဇကုဒုၚ်ခဳမာန် ဇၟာပ် တၚ်ခက်ခုဲ ပြသနာ မွဲမွဲသာ် က္တဵုဒှ်ကၠုၚ် ဇကု ဂံၚ်သောၚ်ကလး မာန်ဟေၚ်... ပ္ဍဲဇကုဓဝ် ပတေဟ် ဂၠိုၚ်တိုန်တုဲ ဂံၚ်ကၠောန်ကၠုၚ်သိုက်က်ရ။ သတ္တိ ကေုာံ ဓဝ်ပတှေ်တအ်ဂှ် ဍေံကၠုၚ်နူ ကမၠောန်သောဲသောဲဗြောဲဗြောဲ ဇကုကၠောန်တအ်ရ၊ "Confidence comes from Conpetence" ကမၠောန်လ္ၚဵု ဒးကေတ်သြန်ရောၚ် ဟီုကီုလေဝ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် ဒးကေတ် ပရေၚ်ဆဵုဂဗ ဒးကေတ် ပရေၚ်ကတ်လ္ၚတ် ဒးကေတ် ပရိသာတ် ဒးကေတ် မိတ်သဟာဲ လ္ၚဵု ဒးကေတ် ဝါသနာ လ္ၚဵု ဒးကေတ် ဝဳရိယ (ဂၠိုၚ်နူညးတၞဟ်) လ္ၚဵု ဒးကေတ်ကွတ် သာ်ဝွံ နွံစုၚ် ဗီုပြၚ်စုၚ်ရ။ ကမၠောန်ဇကုချပ်လဝ် မုဒးကေတ်ရောဂှ် ဒးဇကု ဒးချူဖျေံ ဒးဓဇက် အစဳဇန်ထေက်ရ။ 🍀 🍀 🍀 နူအဲ ခၞါသွံစဗြာတ်တေံဂှ် ဂွံနၚ်စိုတ်ဓာတ်ကၠောန်ကမၠောန် နူ ဂကူ ဝဳယေတ်နာမ်တအ်ရ။ ဗက်အာ လကျာ်တွံဓဝ် ဝဳယေတ်နာမ်၊၊ ညးတွံဗတ်မန် အဲကၠာဲဗတ်အေန်ကလိက်။ ဆဂး အခိၚ်လကျာ်တအ် ဇူတှ်ေ အဲအာတက်ကျာကဵု သေဋ္ဌဳဝဳယေတ်နာမ် ညးမဒှ် ဒါယကာ လကျာ်ဂှ်ရ။ အပ္ဍဲပွိုၚ် ၁၃ တ္ၚဲဂှ် ညးအာတွံဓဝ် ဍုၚ်ဇဳ ၜဳကၠောံ အလုံ ဍုၚ်ဝဳယေတ်နာမ်. ဒါနၚ်၊ ညာကျၚ်၊ ဟိုဝ်ချဳမေန်၊ ဟူခွော်။ မပ္တံသာ်ဏအ် အာစုၚ်ဂှ်ရ အဲလေဝ် ဂွံလ္ၚတ်အာ ပရေၚ်ပိုန်ဂြပ် ဂကူဝဳယေတ်နာမ်တအ်ရ။ ဗွဲကြဴစဴနူဂှ်.. စၟယဲ...မိက်ဂွံကၠောန်ပိုန်ဂြပ်ဂှ် က္ဍၚ်ကၠုၚ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဗက်စၟဳရံၚ်ကရပ်ဇကုဂှ် ကွာန်အနေၚ်ပိုယ်တေံ ရဲခၞါသွံဏဗြာတ် ယၟုမြဟ်မံၚ်ဂှ်ရ... အဲလေဝ် ချပ်တိုန် ခၞါသွံစဗြာတ်တုဲ.. အာဇီုသာဲ၊ ရုတ်တံၚ်၊ ဝါဂျဳ. ဖျာဇၞော်မတ်မလီု၊ မုတ္တမ တုဲ ဗက်ဂၠဲါဗြာတ် ဍာ်တှ်ေ သ္ဂောံခၞါရ။ ဗွဲကြဴ လိၚ်ကောန်ကမၠောန် ၆ တၠတုဲ ကၠောန်။ ကၠောန်ဂွံၜိုတ် ၄ ဂိတုဟာ ၅ ဂိတုဟာကေတ်ဟွံဒး ဒှ် Covid တုဲ ညးကၟာတ်ဂၠံၚ်ဍာန် ကျဆောံလှုဲ ၅၅ ကိုဋ်။ (တော်ကဵုနှေန်ထဝ်လၟုဟ် ၅၀၀ ကိုဋ်ပြၚ်ရ။) ဗွဲကြဴ ဒးမံၚ်ပ္ဍဲသ္ၚိကီုလေဝ်.. ဟိုတ်နူ ဒးလဝ် ဘဲဂတှ်ေ ၅၀ ကိုဋ်ပြၚ်ဂှ်ရ စရောဟွံစှ်ေ တိက်ရောဟွံလှိၚ်တုဲ... ဗက်ဂၠဲါပ္ဍဲအေန်တာနေတ် နယ်ဟွံဒးကေတ်လှုဲမွဲသာ် ဗီုလဵုဂွံကၠောန်ပရေၚ်ပိုန်ဂြပ်တအ်ဂှ်ရ။။ မွဲတ္ၚဲ ၃ ပိုဒ် ၄ ပိုဒ် အဲလ္ၚတ်မံၚ် နယ်ကယ် ကၠောန်လှုဲ ဟွံဒးကေတ်လှုဲတအ်ရ။ ဗွဲကြဴ တီကၠုၚ် နယ်ခိုဟ်အိုတ်မွဲဂှ်... "Personal Branding" ရ။ မုဇကု Brand ဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်ဇကုကီု။ You are What you Repeatedly do" You are What You habitually do" ကီု ဂလာန်ၜါဏအ် ကၠိုဟ်အာတုဲ... အဲရုဲစှ်ကၠုၚ်သွာၚ်ဗတောန်လိက်ရ။ အဲကဵုမၞိဟ်ဗှ်လိက်ဏအ်ဗတောန်လိက်ဟွံသေၚ်ဏး.. မုဇကု မိက်ဂွံကၠောန်ဂှ် ဒးဗှ် ဒးလ္ၚတ် ဒးကၠောန် ဒးBrand မံၚ်တွဵုရောၚ်ဂှ် မိက်ဂွံသ္ဂးရ။ ဗွဲကြဴ အဲဗတောန်လိက်မန်။ ပါ်ပရအ် ဝၚ်မန် ဗွဲကြဴ ဗတောန်အေန်ကလိက် သ္ပအာစာအေန်ကလိက် ဗက်ဗတောန် ကွာန်တေံကွာန်ဏအ်... ဗွဲကြဴ ကၠာဲလိက် သွံကၠုၚ်လိက်... မွဲဒမြိပ် အဲကၠောန် ဗတောန် သွံလိက်ဂှ် အဲ Brand မံၚ်ဇကုအဲ နဒဒှ် မၞိဟ်ဗတောန်လိက် မန် ကၠာဲဘာသာမန်မွဲတၠရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ လၟုဟ်တှ်ေ် မၞိဟ်တီအဲဂှ် နဒဒှ် အ္စာဇဝ်တၟိ ဗတောန်လိက်မန် ကၠာဲဘာသာမန်..ပံက်လဝ်ဘာမန်...ညးကဵုဗဟုသုတ သွက်သၟတ်မန်... ဂွံဒှ်ကၠုၚ် ကဆံၚ်ဏအ်ဂှ် နကဵုအစဳဇန် နွံနွံ အဲ Brand ကၠုၚ်လဝ် ဇကုအဲဟေၚ်ရ။ ယွံ...ညး ဗှ်လိက်ဏအ်ရော.. ဗှ်စိုပ်ကၠုၚ်ကဆံၚ်ဏအ်ယျတှ်ေ... ဒှ်မၞိဟ် ကေတ်ဇေတ်တ်ရဏောၚ်ဂှ် အဲပတေဟ်... ပြအ်လဵုလေဝ် ဖအိုတ်အခိၚ် ပၠေၚ်အခိၚ်တုဲ ဟွံကၠုၚ်ဗှ် လိက်ဗီုဏအ်ပုဟ်..😊 ယွံ ပိုယ်မိက်ဂွံတောတက်တှ်ေ ပိုယ်တအ် ဒးကြအ်ရ။ ကသပ် လညာတ် တၚ်ဂၞၚ် ပရေၚ်ဆဵုဂဗ မၞိဟ်ဂတပိုယ်တအ် မုနွံ မုညးဒးဆဵုဂဗကၠုၚ် ဗီုလဵုညးတတ်ထပိုက်ကၠုၚ်ဂှ် ပိုယ်တအ် ဒးလ္ၚတ်တုဲ ဗီုညးဒး ညံၚ်အဲဟွံဒးဂှ် ဗီုလဵုဒးဝေၚ်ပဲါ..သာ်ဝွံ ဒးကတ်လ္ၚတ်ဖအိုတ်ရ။ OK. ယဝ်ရ ဒးဟီု ဂကူကမၠောန်ကၠောန်ဂွံမ္ဂး.. ကမၠောန်ထိၚ်ကောန်ၚာ်.. 🌺 နွံမံၚ်သေံမ္ဂး... မွဲတ္ၚဲ ပွိုၚ် ၄ နာဍဳဒှ်ဒှ် ဘာ်တ္ၚဲဒှ်ဒှ် ကၠောန်ဂွံရ။ ကမၠောန်ဇကုလေဝ် ဟွံလီု သီုဂွံလှုဲရ။ (ဆဂး ဒၞဲါလ္ၚဵု ဍေံအာတေၚ်ကဵု Police သေံလေဝ် နွံမာန်ဂှ်ရ စွံသတိဇၞော်ဇၞော်တုဲကၠောန်ညိ။) ဘိုၚ်ချူ Essay / Thesis/ Project 🌺 ညအ်ဂှ် ကောန်ကွးအဲ  ကေၚ်ကၠောန်မံၚ်။ အဃောဍေံတိုန်တက္ကသိုလ် ဘိုၚ်အပ်ကဵုညးတၞဟ် ဘိုၚ်ချူကဵု ညးတၞဟ်တုဲ ဂၠဲါလှုဲနဒဒှ် Side-hustle ရ။ လှုဲလုပ်ဂၠိုၚ်မံၚ်ကီုရ။ ညးထၜးနယ်ကယ်ဝေၚ်ကာယ 🌺 ညအ်ဂှ်ပ္ဍဲမန်ပိုယ် အောန်မံၚ်ဏီရ။ မန်ပိုယ် တီဆစသၟးတုဲ ဂွံထိၚ်ဒက်ကာယ မၚ်မွဲပရေၚ်ထတ်ယုက်ဂှ် နွံအောန်ရ။ ဆဂး သၟတ်မန်လၟုဟ် ဒှ်ကၠုၚ်သေဋ္ဌဳဂၠိုၚ်ဂှ်ရ ဆေၚ်စပ်ကဵု ပရေၚ်ထတ်ယုက်ညးတအ် Personal Trainer ကၠောန်ကဵုမာန် ထၜးကဵု နယ်ကယ် ဝေၚ်ကာယမာန်မ္ဂး ဂွံလှုဲ ဂၠိုၚ်မံၚ်ကီုရ။ တုဲ နဒဒှ် Part time Job ဟေၚ် ဒးကၠောန်ရ။ ညးကၠာဲဘာသာ 🌺 အဲကၠုၚ်နူသွာၚ်ဏအ်ရ။ ကၠာဲဘာသာ မွဲမုက် နူအေန်ကလိက်၊ မန်၊ ဗၟာ ကေတ် အကြာ ပိဠက်ဒကေဝ်ကဵု ၅ ဠက်ဒကေဝ် ဂွံရ။ လ္ၚဵု လတူ မသုန်လက် ကေတ်ဂွံရ။ ပ္ဍဲ Project မွဲဂှ်မ္ဂး မွဲမုက် အဲဂွံမံၚ် ၂၆ ဒဝ်လာ လေဝ်နွံရ။ ဆဂးညအ်ဂှ် ဒဒှ်ရ ဇကု Freelance Translator and Interpreter ဂှ် ညံၚ်ညးတၞဟ်ဂွံတီ ဇကု ဒးBrand လဝ် ပ္ဍဲလတူ Social Media ဂၠိုၚ်ၚ်ရ။ လၟုဟ်တှ်ေ အဲဟွံဂံၚ်ဟီုရ ပရေၚ်ကၠာဲဘာသာဏအ်။ မၞိဟ်ကၠုၚ်အပ်မံၚ်ကမၠောန်စဵုကဵုလၟုဟ် နွံရ။ ဆဂး ကမၠောန်ဇကု ဒက်ပ္တန်လဝ်နွံမံၚ်တုဲ ကမၠောန်ညးတၞဟ် ဟွံမိက်ကၠောန်ရ။ ညးပလံၚ်ကပေါတ် 🌺 ခေတ်လၟုဟ် ကမၠောန် Delivery ဂှ် ဒှ်ကမၠောန် ဂတာပ်ခေတ်မွဲရ။ ကွဳလိုန်ဓာတ်နွံ ကၠောန်ဂွံအိုတ်ရ။ နူ ဂုက် ကွဳပၟတ်၊ ဂုက်ကွဳစက် ကေတ်ကပေါတ်တုဲ ပလံၚ်ဗစိုပ် ဒၞဲါဆက်စပ်တအ်ရ၊ လ္ၚဵု သီုဍေံ ဒက်ခမ္ပဏဳတုဲကၠောန်မံၚ်ဂြုဂြုရ။ ဍုၚ်ကွာန်အာကၠုၚ်ဟွံလောဲခဍၚ် ကမၠောန်ဏအ် ဒှ်ကမၠောန်ခဍၚ်ရ။ ညးတိုဝ်ပလုမ်တၞံ၊ လဗာ၊ ကဴ 🌺 လမုဟ်ပိုယ်လေဝ် ဒးအာရာန်မံၚ်တၞံပကဴရ။ ရာန်မွဲမွဲအလန်တှ်ေအကြာ ၃ ကိုဋ်ကို ၄ ကိုဋ်ရ။ အိုတ်မံၚ်။ လ္ၚဵုဆက်မတ်မလဗာ။ မွဲမွဲသၞာံ အကြာ ၂၀၀ စဵုကဵု ၅၀၀ လ္ၚဵု ပြၚ်နူဂှ် ဂွံမံၚ်အိုတ်ရ။ ဇကုမုကၠောန်။ ညံၚ်ညးတၞဟ်ဂွံတီ ဇကု ဒး Brand ဇကုဂၠိုၚ်ၚ်မာန်တှေ်အ ကြာ ၜါပိသၞာံ ဒှ်ကၠုၚ်ကမၠောန်သိုက်က်ရ။ ညးပလေဝ်ခမ်ပျူတာ။ ဖုၚ် 🌺 ကမၠောန်ဏအ်ဂှ် ၜါသွာၚ်ရ။ ဇကုရုဲစှ်ကေတ် မွဲမွဲသွာၚ်ဟေၚ်ညိ ကွာန်ပိုယ် ပလေဝ်ဖုၚ် သွံဖုၚ်သၟးဂှ် သိုၚ်သ္ၚိတိုက် ရာန်ကၠအ် ဂအာၚ်သ္ၚိမာန်မၞုံဟွံသာရ။ ဟွံဒးအာ ဍုၚ်သ္အာၚ် ဆဂး ဂွံဂၠိုၚ်နူ ညးအာဍုၚ်သ္အာၚ်ရ။ သွံဖုၚ် ပလေဝ်ဖုၚ် ပလေဝ်ခမ်ပျူတာလေဝ် ဟွံဒးကေတ်တမ်ဂၠိုၚ်မွဲသာ် ဒှ်ကမၠောန်ခိုဟ်ဟ်မွဲမာန်ရ။ ကာလ တမ်ဇကုဂၠိုၚ်တိုန်တိုန်တှ်ေ ဇမၞော်ဆေၚ်ဇကုကဆံၚ်သၠုၚ်ၚ်မာန်ရ။ ဗတောန်ကဵုလိက်အေန်ကလိက် 🌺🌺 လ္ၚဵု ကောန်ညး မိက်ဂွံလေပ်အေန်ကလိက် ညးလှုဲသ္ပမာန်တအ် ကော် Guide ပ္ဍဲသ္ၚိတုဲ မိက်ကဵုကောန်ညးတအ်ကတ်လ္ၚတ်ရ။ သွက်ညးတအ် ဇကုကၠောန်ကဵု မာန်မ္ဂး မွဲမွဲသ္ၚိ အကြာ ၃ ကိုဋ်ကဵု ၅ ကိုဋ် ကလိဂွံမာန်ရ။ တုဲ ဗီုဂှ် ဂွံလဝ် ၜိုတ် ၃ သ္ၚိ ပ္ဍဲဒၞဲါဇကုမံၚ်လေဝ် ဗတောန်ကဵု ကောန်ၚာ်တအ် အေန်ကလိက် ခမ်ပျူတာ (ရာန်လဝ် Second hand ) မာန်မ္ဂး ဒှ်ကမၠောန် ဇၞော်ဇၞော်မာန်ရ။ တောဲသိုဝ်လာ Solar 🌺 ကမၠောန်ဏအ်ဂှ် ခေတ်လၟုဟ် စမံၚ်ခေတ်ရ။ ပၟတ်လေဝ်ဟွံဆက် မၞိဟ်သုၚ်စောဲ သိုဝ်လာလေဝ်ဂၠိုၚ် ကဵုအခိၚ် မွဲၜါဂိတု အာကတ်ဗတောန်ထောံ နယ်ကယ်တောဲ ကွတ်ပညာဂှ်တုဲ ဂယိုၚ်လမျီုမာန်ရ။ ပ္ဍဲလ္ဂုၚ် ဒၞဲါညးကဵုမံၚ်ဒါန် ပညာတောဲသိုဝ်လာလေဝ်နွံရ။ မိက်ဂွံတီ ဂၠဲါစကေတ်တ်။ (လ္ပကၠုၚ်သၟာန်အဲ။😊) ကဆံၚ်ဂၠိက်ယာတ် 🌺 ကမၠောန်ကဆံၚ်ပဠောံဏအ်လေဝ် အခိၚ်လၟုဟ် ယဝ်နွံ ဗဒဲါ ဟိုဝ်တေဝ်. ဗဒဲါတက္ကသိုလ် ဗဒဲါရုၚ်ကမၠောန်ဇၞော်ဇၞော်မ္ဂးဒှ်ကမၠောန်ဇၞော်ဇၞော်ရ။ မၞိဟ်ခေတ်လၟုဟ် တ္ၚအ်လညာတ် ဗွိုက်လတက်တုဲ လၞုဟ်ကဆံၚ်အိုတ်ရ။ အရာဍေံတအ်လၞုဟ် ဇကု တ္ၚအ်ကဵုတှ်ေ.. လှုဲဍေံတအ် စိုပ်ထိုၚ်ပဠောံဇကုဟေၚ်ရ။ ကတ်ကၠာရစိုအ်.... တက်လိက် မတ်ကွိုၚ်၊ တုဲကွိုၚ် ဂၞိၚ်ကွိုၚ်ကွုဲယျ... ဇူကၠာရောၚ်.. သၟတ်မန်ပိုယ်... ကဵုသ္ဂောံဒှ်တၠကမၠောန် စိစောန်အိုတ်ညိ။ (နကဵုကသပ်တအ်ဏအ် က္တဵုကၠောန်တုဲ အံၚ်ဇၞးအာမ္ဂး မွဲတ္ၚဲ သ္ဂောံရာန်ဗစအဲ ကွာၚ်ဂှ် လ္ပဝိုတ်ဏအ်😊) ဗွဲမအဲပရဲဟေၚ် 💚💚💚 ဇဝ်တၟိ(အနေၚ်) [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-56421-50|~2026-56421-50]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-56421-50|talk]]) ၁၀:၁၃၊ ၂၇ အံက်တဝ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) == ဂကူဒးဒုင်ဒၟံင်သၟဝ်ဘဝဍိက်ဂှ် ပရေင်ထိင်ဒဝ်ဂကူကၟောန်ခိုင်မှ ဂကူဂှ် ဂွံဆက်တန်တဴ ပ္ဍဲလိုက်မာန် မယံင် (ဍုင်မန်) == ဂကူဒးဒုင်ဒၟံင်သၟဝ်ဘဝဍိက်ဂှ် ပရေင်ထိင်ဒဝ်ဂကူကၟောန်ခိုင်မှ ဂကူဂှ် ဂွံဆက်တန်တဴ ပ္ဍဲလိုက်မာန် မယံင် (ဍုင်မန်) ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်မန်ဗမာဝွံ ဂကူကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင် ဂကူဇၞော် (၈) ဂကူရ။ ပၞောဝ်ကဵုဂကူဇၞော် (၈) ဂကူဂှ် ဂကူချေင် ကေုာံ ဒတောဝ်တၞောဝ် (၁၂) ဂကူ၊ ဂကူကယာ ကေုာံ ဒတောဝ်တၞောဝ် (၉) ဂကူ၊ ဂကူကရေင် ကေုာံ ဒတောဝ်တၞောဝ် (၁၁) ဂကူ၊ ဂကူချေင် ကေုာံ ဒတောဝ်တၞောဝ် (၅၃) ဂကူ၊ ဂကူမန် (၁) ဂကူ၊ ဂကူဗၟာ ကေုာံ ဒတောဝ်တၞောဝ် (၉) ဂကူ၊ ရခေင် ကေုာံ ဒတောဝ်တၞောဝ် (၇) ဂကူ၊ ဂကူသေံ ကေုာံ ဒတောဝ်တၞောဝ် (၃၃) ဂကူ မၞုံတဴရ။ ပ္ဍဲကဵုဂကူဇၞော် (၈) ဂကူ ကေုာံ ဒတောဝ်တၞောဝ်ဂကူဂမၠိုင်တအ်ဂှ် ဗွဲတၟေင်မ္ဂး ဂကူမန် မွဲဂကူဟေင် မၞုံရ။ ဂကူမန်ဂှ် မပ္တံ ကဵု အရေဝ်ကီု၊ လိက်ပတ်ကီု၊ ယေန်သၞာင်ကီု မွဲဟေင်တုဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ တွဵုရးဍုင်ကရေင်၊ ရးတနင်သဳ အဓိကဒၟံင်တန်တဴအိုတ်ရ။ လၟိဟ်ဂကူမန်ဂှ် ကံက်လဝ်စရင်တင်ဂၞေင်ချိုတ်ပၠိုတ်ဟွံမွဲတုဲ လၟိဟ်ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ဂှ် ဟီုဟွံဒးရ။ ဆဂးဂှ် အ္စာတၠပညာ ဝင်ဂကူမန်လ္ၚဵု တော်ဆလဝ် ဂကူမန်နွံလၟိဟ်အကြာ (၁၅) ကိုဋ် အကြာ (၂၀) ကိုဋ်နွံရောင် ဟီုလဝ်နွံရ။ ဆဂး တင်ဂၞေင် တော်ဆဟေင်ရ။ လဂွံကဵုစရင်လၟိဟ်မၞိဟ် သၞာံ (၂၀၁၄) ဂှ်မ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ်သီုဖအိုတ် အပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်မွဲဂှ် နွံလၟိဟ် (၁၉) ကိုဋ်ပြင်ရ။ ပ္ဍဲဂှ်မ္ဂး ဂကူမန်၊ ဂကူဗၟာ၊ ကရေင်ကရေင်၊ ဂကူဗအိုဝ် ကဵု ဂကူတၞဟ်တၞဟ်တအ် ဒၟံင်တန်တဴရ။ ဂကူမန် - အလုံမွဲတွဵုရးဍုင်မန်မွဲဂှ် ဂကူမန်နွံ ဗၞတ်အကြာ (၅၁%) ကဵု (၅၅%) (၉၈၀,၀၀၀ - ၁,၀၅၀,၀၀၀) မၞုံတုဲ အဓိက ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ပွိုင်ဍုင်တ္ကအ်ခၟိုင်ကဵု ပွိုင်ဍုင်ပံင် ဒၟံင်တန်တဴလၟိဟ်ဂၠိုင်ရ။ ဂကူဗၟာ - ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် လၟိဟ်ဂကူဗၟာ နွံအကြာ (၃၀%) ကဵု (၃၅%) (၅၈၀,၀၀၀ - ၆၅၀,၀၀၀) မၞုံရ။ အဓိကဂှ် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင်၊ ပွိုင်ဍုင်သဓီု ဒၟံင်တန်တဴဂၠိုင်ရ။ ဂကူကရေင် - ဂကူကရေင်မၞုံတန်တဴဒၟံင် အပ္ဍဲတွဵုညးဍုင်မန်ဂှ် အကြာ (၁၀% - ၁၃%) (၂၀၀,၀၀၀ - ၂၅၀,၀၀၀) မၞုံရ။ ပ္ဍဲဂှ်မ္ဂး ပွိုင်ဍုင်သဓီု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ် ကဵု ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်သၠုင်ကျာ ဒၟံင်တန်တဴဂၠိုင်ရ။ ဂကူဗအိုဝ် - ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ဂကူဗအိုဝ် နွံအကြာ (၂% - ၃%) (၄၀,၀၀၀ - ၅၀,၀၀၀) ရ။ ညးတအ်ဂှ် ပွိုင်ဍုင်သဓီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင် မၞုံတန်တဴဂၠိုင်ရ။ ဂကူတၞဟ် - ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ပါဲနူဂကူ (၃) ဂကူဗွဲလ္တူတေံတုဲ ဂကူသေံ၊ ဂကူရခေင်၊ ဂကူအိန္ဒိယ(ဟိန္ဒူ) ဒတောဝ်တၞောဝ်ဂကူကြုက်တအ်လေဝ် အကြာ (၂% - ၃%) (၄၀,၀၀၀ - ၅၀,၀၀၀) မၞုံကီုရ။ ဂကူညးတအ်ဂှ် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီုကဵု ဍုင်တၞဟ်တၞဟ်တအ် မၞုံတန်တဴကီုရ။ ရံင်သရောပ်ကေတ်လၟိဟ်ဂကူမန် အတိုင်တင်ဂၞေင်လ္တူတေံမ္ဂး အပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်လၟိဟ်မၞိဟ်သီုဖအိုတ်ဂှ် လၟိဟ်ဂကူမန် ဗၞတ်အကြာ (၅၁%) ကဵု (၅၅%) (၉၈၀,၀၀၀ - ၁,၀၅၀,၀၀၀) ရ။ လၟေင်ဒုတိယဂှ် ဒှ်ဂကူဗၟာ၊ သှ်နေူဂှ် ဂကူကရေင်ကဵု ဂကူ ဗအိုဝ်၊ ဂကူတၞဟ်တၞဟ်တအ်ရ။ အတိုင်စရင်အင်တမ်ရိုဟ်လၟိဟ်ဂကူမန်ဗွဲလ္တူတေံမ္ဂး ယဝ်ခါရ ပဋိပက္ခပရေင်ဍုင်ကွာန်သှ်ကလးဟွံမာန်၊ ဆက်အာအတိုင်လၟုဟ်ဏံရဒှ်မ္ဂး သၞောတ်ပရေင်ထိင်ဒဝ် မင်မွဲပရေင်ဂကူ ဟွံဖျေံကိုန်စဳဇန်၊ နကဵုအဆံင်ဂကူ ဟွံဖျေံကမၠောန်မ္ဂး  တမ်ရိုဟ်လၟိဟ်ဂကူမန် သွက်ဒးဒှ်ဂဝိင်နွံရ။ သွက်ဂွံထိင်ဒဝ်ပရေင်မင်မွဲဂကူ နကဵုအဆံင်ဂကူ ဗွဲမစှ်ေကဵုသၞောတ်စှ်ေစှ်ေဏံဂှ် မုက်ဂၞန်မွဲဂှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပရေင်ဘာသာ၊ မုက်ဂၞန်ၜါ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ညးအာဂတ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ မုက်ဂၞန်ပိ ညးအာက္ဍိုပ်သွာင်ပရေင်အနုသုခမ၊ ညးအာက္ဍိုပ်ပ ရေင်ဒတုဲဖဵုမှာဇန် ကဏ္ဍ နာနာတအ် တာလျိုင်နွံပေင်ပေင်ရ။ ကလေင်ရံင်အာတုဲတုဲကၠုင်တေံကီု လၟုဟ်ဏံဂှ်ကီု သွာင်ညး သွာင်ညး ထိင်ဒဝ်မင်မွဲ အကာဲအရာဗော်ညးကဵုညး၊ ဂကောံညးကဵုညး ၜိုန်ရရေင်တၠုင်ကၠုင် ကဏ္ဍပရေင်ကမၠောန်သွာင်ညး သွာင်ညး နွံကၠာလေဝ် နကဵုအဆံင်ဂကူ လးဖျေံကိုန်စဳဇန်ဟွံမာန်ကၠုင်ဂှ်တုဲ ပရေင်လးဖျေံသၞောတ်သၞောဝ်အဆံင်ဂကူ ဟွံမွဲကၠုင်ရ။ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဘာသာ - ပ္ဍဲဂကူမန်မ္ဂး ပရေင်ဘာသာဟီုဂှ် ဗုဒ္ဒဘာသာကဵု ဂကောံသင်ဗလိုက် (ခရေတ်ယာန်မန်) အဓိက နွံၜါဘာသာရ။ ပ္ဍဲကဵုၜါဘာသာဏံဂှ် မပ္တံကဵု အရေဝ်၊ လိက်ပတ်၊ ယေန်သၞာင် သ္ပတိုင်တုဲ ဒးသင်ရိုဟ်၊ ဒးတွံထ္ၜး၊ ဒးကဵုဓဝ်ဒၠောံဗ္တောန် ကု ညးဍုင်ကွာန်တအ် ညံင်ဂွံစှ်ေကဵုသၞောတ်ပရေင်ထိင်ဒဝ်မင်မွဲဂကူရ။ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပရေင်ဍုင်ကွာန် - ပ္ၚံက်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဗီုလဵုနွံနွံ ဝါဒပရေင်ဂကူဂှ် ညံင်ဂွံရပ်စပ် စကာအာ ပ္ဍဲကဵုဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ်လၟိုန်ဂှ် ဒးပ္တိတ်လွဳရ။ ကိုပ်ကၠာအိုတ် သ္ၚိကၟိန် ကလောမသ ညးကေတ်ဒၟံင်တာလျိုင် ပ္ဍဲဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ် စပ်ကဵုပရေင်ထိင်ဒဝ်မင်မွဲဂကူဂှ် သ္ဒးဇြိုဟ်နက်ကၠာရ။ သၟေဟ်နူဂှ် သွာင်ကဏ္ဍညး ကဏ္ဍညး မချဳဒရာင်ဂှ် ပရေင်ဝါဒဂကူ (ဝါ) ပရေင်ထိင်ဒဝ်မင်မွဲဂကူ မနွံကဵုသၞောတ်စှ်ေစှ်ေ နဒဒှ်အဆံင်ဂကူ ဒးလးဖျေံကိုန်စဳဇန် နဒဒှ်အဆံင်ဂကူတုဲဟေင် ဒးရေင်တၠုင်အာ နဒဒှ်အဆံင်ဂကူမာန်မှလေဝ် ထိင်ဒဝ် မင်မွဲဂကူ၊ ဂွံဒုင်ဒဝ်အဖဳ ပ္ၚံက်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဍာ်ဇမၠိင်မာန်ရ။ သ္ၚဳမၠာ်ရံင်ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်ဒၟံင် ဒဒှ်တုဲတုဲကၠုင်ဏံမ္ဂး သွာင်ခမဳသင်လေဝ် ဗီုခမဳသင်၊ သွာင်ညးဍုင်ကွာန်လေဝ် ဗီုညးဍုင်ကွာန် တိတ်ဗၠးဒၟံင် နူကဵုဗွိုင်ပရေင်ထိင်ဒဝ် မင်မွဲဂကူ ဘာသာ သာသနာတုဲ လီုလာ်ဗၠေတ်ဗၠေင်ဒၟံင် သွာင်ညး သွာင်ညးအိုတ်နွံရ။ ဂွံချပ်ဇန်ပ္တိုန် ပရေင်ထိင်ဒဝ် မင်မွဲဂကူ၊ ဂကူမန် ဂွံဆက်ထိင်ဒဝ်အာ တမ်ရိုဟ်လၟိဟ်ဂကူ အဆံင်ဗ္ၜတ်ဂကူမွဲမွဲ ဍာ်ဇမၠိင်မာန်ဂှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပရေင်ဘာသာ၊ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဒတုဲဖဵုမှာဇန်ကဏ္ဍသွာင်နာနာ ပံင်ကောံတုဲ ဒးချပ်ဇန်ဂၠာဲအာသွဟ် ပရေင်ထိင်ဒဝ်မင်မွဲဂကူ နဒဒှ်အဆံင်ဂကူထေက်ရောင် ပ္တိုန်ထ္ၜးဏာရ။ [[တၟေင်:တင်မခၞံဗဒှ်ဂမၠိုင်/~2026-56421-50|~2026-56421-50]] ([[ညးလွပ် ဓရီုကျာ:~2026-56421-50|talk]]) ၁၃:၄၅၊ ၉ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၂၀၂၆ (+0630) 7t0neme1sq4vexp4bin3hoxm51r3l5y 0 5355 60270 42347 2026-11-09T10:14:06Z Htawmonzel 25 60270 wikitext text/x-wiki '''ဘာတြေံ''' ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါရက် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်သၠုင်ကျာ။ == ဝင်== သၞာံ ၂၀၂၁ ဂိတုနဝ်ဝေမ္ဗာ ၂၈ အခိင် သဝ်တ္ၚဲ ၅း၀၀ တူအာပၟတ်။<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Framonnya.paingong.1%2Fposts%2Fpfbid0uKZBggm83eeYvpkwtps5UuEyFyHhWjUXWKSAHsmAFqGpnRDJB4X7Xfv8JLCoTEJtl&show_text=true&width=500"|title=ဘာတူပၟတ် |last=Mon |first=Banyar |date=November 28, 2021 |website=Banyar Mon's facebook |publisher=Open |access-date=November 27, 2023 |quote=}}</ref> ==ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်== ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝရိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၀၊ ဝှ် ၅၀။<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid022bJpfLFBRY9xJ9ch68ZVEeVcqwm32HwENJdVhCYV1kU97zjasr972rGqBzcQkVfLl%26id%3D2044033722501918&show_text=true&width=500"|title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် ရာမညနိကာယ |last= |first= |date=October 14, 2021 |website=ရုင်ရာမညနိကာယ-Wffice of Ramonnyanikaya |publisher=Open |access-date=October 4, 2022 |quote=}}</ref> သၞာံ ၂၀၂၆ ဂိတုနဝ်ဝေမ္ဗာ ၉ (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ဂိတုဝှ် ၁၄ စွေက်) တ္ၚဲစန် အခိင် ဂယး ၁၀း၅၅ မိနေတ် ကျာ်ဇၞော် စုတိစဴအာသွဝ်။ အခိင်ဂှ် ကျာ်ဇၞော် ကလိဂွံ အာယုက် ၇၅ သိက္ခာ ၅၅။<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fsoe.moe.77964201%2Fposts%2Fpfbid02m1zpzFKm4EGeDnsqyHoJ6gpj1vadxJTweUiexgJbXpw2Zi84cAJh5EU2sBVnXKAZl&show_text=true&width=500"|title=ကျာ်ဇၞော်စဴသွဝ်|last=Moe |first=Soe |date=November 9, 2026 |website=Soe Moe|publisher=Open |access-date=November 9, 2026 |quote=}}</ref> ==နိဿဲ== {{Reflist}}[[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်]] [[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု]] 3he7dfdl1udkdzf4wwzfajz9jth308j 60271 60270 2026-11-09T10:14:25Z Htawmonzel 25 /* ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင် */ 60271 wikitext text/x-wiki '''ဘာတြေံ''' ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါရက် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်သၠုင်ကျာ။ == ဝင်== သၞာံ ၂၀၂၁ ဂိတုနဝ်ဝေမ္ဗာ ၂၈ အခိင် သဝ်တ္ၚဲ ၅း၀၀ တူအာပၟတ်။<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Framonnya.paingong.1%2Fposts%2Fpfbid0uKZBggm83eeYvpkwtps5UuEyFyHhWjUXWKSAHsmAFqGpnRDJB4X7Xfv8JLCoTEJtl&show_text=true&width=500"|title=ဘာတူပၟတ် |last=Mon |first=Banyar |date=November 28, 2021 |website=Banyar Mon's facebook |publisher=Open |access-date=November 27, 2023 |quote=}}</ref> ==ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်== ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝရိန္ဒ<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpermalink.php%3Fstory_fbid%3Dpfbid022bJpfLFBRY9xJ9ch68ZVEeVcqwm32HwENJdVhCYV1kU97zjasr972rGqBzcQkVfLl%26id%3D2044033722501918&show_text=true&width=500"|title=စရင်သင်လုပ်ဒဂိုန် ရာမညနိကာယ |last= |first= |date=October 14, 2021 |website=ရုင်ရာမညနိကာယ-Wffice of Ramonnyanikaya |publisher=Open |access-date=October 4, 2022 |quote=}}</ref> သၞာံ ၂၀၂၆ ဂိတုနဝ်ဝေမ္ဗာ ၉ (သက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ဂိတုဝှ် ၁၄ စွေက်) တ္ၚဲစန် အခိင် ဂယး ၁၀း၅၅ မိနေတ် ကျာ်ဇၞော် စုတိစဴအာသွဝ်။ အခိင်ဂှ် ကျာ်ဇၞော် ကလိဂွံ အာယုက် ၇၅ သိက္ခာ ၅၅။<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fsoe.moe.77964201%2Fposts%2Fpfbid02m1zpzFKm4EGeDnsqyHoJ6gpj1vadxJTweUiexgJbXpw2Zi84cAJh5EU2sBVnXKAZl&show_text=true&width=500"|title=ကျာ်ဇၞော်စဴသွဝ်|last=Moe |first=Soe |date=November 9, 2026 |website=Soe Moe|publisher=Open |access-date=November 9, 2026 |quote=}}</ref> ==နိဿဲ== {{Reflist}}[[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်]] [[ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု]] 8cjevul9rxjxqv88d19ehzipe0h05zf 4 9451 60199 58897 2026-11-08T23:34:13Z Aue Nai 24 60199 wikitext text/x-wiki {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/Header|နဝ်ဝေမ်ဗာ}} {| width="100%" cellspacing="8" cellpadding="4" style="background:transparent;" |- | width="50%" valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၁ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} | width="50%" valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၂ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} |- | valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၃ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၃. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၃. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} | valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၄ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၄. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၄. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} |- | valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၅ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၅. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၅. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} | valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၆ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၆. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၆. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} |- | valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၇ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၇. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၇. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} | valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၈ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၈. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၈. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} |- | valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၉ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၉. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၉. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} | valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၁၀ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၀. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၀. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} |- | valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၁၁ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၁. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၁. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} | valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၁၂ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၂. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၂. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} |- | valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၁၃ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၃. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၃. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} | valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၁၄ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၄. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၄. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} |- | valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၁၅ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၅. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၅. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} | valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၁၆ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၆. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၆. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} |- | valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၁၇ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၇. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၇. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} | valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၁၈ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၈. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၈. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} |- | valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၁၉ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၉. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၉. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} | valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၂၀ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၀. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၀. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} |- | valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၂၁ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၁. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၁. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} | valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၂၂ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၂. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၂. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} |- | valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၂၃ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၃. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၃. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} | valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၂၄ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၄. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၄. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} |- | valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၂၅ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၅. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၅. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} | valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၂၆ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၆. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၆. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} |- | valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၂၇ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၇. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၇. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} | valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၂၈ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၈. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၈. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} |- | valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၂၉ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၉. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၉. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} | valign="top" style="border: 1px solid #a3b1bf; background-color:#f5faff; padding: 0.8em;" | == [[၃၀ နဝ်ဝေမ်ဗာ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၃၀. နဝ်ဝေမ်ဗာ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၃၀. နဝ်ဝေမ်ဗာ}} |} <noinclude> [[ကဏ္ဍ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁]] </noinclude> oe6l9tbjh7pfisozijwi0dnjyfly7l1 60200 60199 2026-11-08T23:36:01Z Aue Nai 24 60200 wikitext text/x-wiki {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/Header|နဝ်ဝေမ်ဗါ}} {| class="wikitable" width="100%" style="background-color:#f5faff; text-align:left;" |- | width="50%" valign="top" | == [[၁ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} | width="50%" valign="top" | == [[၂ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} |- | valign="top" | == [[၃ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၃. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၃. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} | valign="top" | == [[၄ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၄. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၄. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} |- | valign="top" | == [[၅ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၅. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၅. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} | valign="top" | == [[၆ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၆. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၆. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} |- | valign="top" | == [[၇ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၇. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၇. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} | valign="top" | == [[၈ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၈. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၈. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} |- | valign="top" | == [[၉ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၉. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၉. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} | valign="top" | == [[၁၀ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၀. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၀. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} |- | valign="top" | == [[၁၁ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၁. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၁. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} | valign="top" | == [[၁၂ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၂. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၂. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} |- | valign="top" | == [[၁၃ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၃. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၃. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} | valign="top" | == [[၁၄ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၄. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၄. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} |- | valign="top" | == [[၁၅ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၅. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၅. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} | valign="top" | == [[၁၆ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၆. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၆. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} |- | valign="top" | == [[၁၇ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၇. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၇. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} | valign="top" | == [[၁၈ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၈. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၈. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} |- | valign="top" | == [[၁၉ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၉. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၉. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} | valign="top" | == [[၂၀ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၀. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၀. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} |- | valign="top" | == [[၂၁ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၁. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၁. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} | valign="top" | == [[၂၂ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၂. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၂. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} |- | valign="top" | == [[၂۳ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၃. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၃. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} | valign="top" | == [[၂၄ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၄. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၄. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} |- | valign="top" | == [[၂၅ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၅. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၅. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} | valign="top" | == [[၂၆ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၆. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၆. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} |- | valign="top" | == [[၂၇ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၇. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၇. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} | valign="top" | == [[၂၈ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၈. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၈. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} |- | valign="top" | == [[၂၉ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၉. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၂၉. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} | valign="top" | == [[၃၀ နဝ်ဝေမ်ဗါ]] ({{edit|ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၃၀. နဝ်ဝေမ်ဗါ}}) == {{ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၃၀. နဝ်ဝေမ်ဗါ}} | valign="top" style="background:transparent;" | |} <noinclude> [[ကဏ္ဍ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁]] </noinclude> efsyvo9t4a6bu2oh1n7f2ax0qsmpc2r 0 9591 60164 58237 2026-11-08T21:26:44Z InternetArchiveBot 1698 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261108sim) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 60164 wikitext text/x-wiki {{Infobox research method | name = ဗၟံက်ထ္ၜး ဩဇာဓလီု နကဵုဗီုရုပ် (Visualizing Hegemony) | image = [[File:Social_Network_Analysis_Visualization.png|frameless|300px|Social Network Analysis Visualization]] | caption = နဲကဲဇာတ်ကွန်ရက် (Network Analysis) သွက်ဂွံဗၟံက်ထ္ၜး အဝဵုဩဇာ | type = နဲကဲသုတေသန ပရေၚ်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် | fields = [[ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်]]၊ [[ပရေၚ်မၞိဟ်]]၊ [[သိပ္ပံ ဒေတာ]] | key_concepts = အဝဵုသြဇာ (Power), ဩဇာဓလီု (Hegemony), တၚ်နၚ် (Data) | origin = Antonio Gramsci, Network Theory }} '''ပရေၚ်သုတေသန နကဵုနဲကဲ Visualizing Hegemony''' ({{lang-en|Visualizing Hegemony}}) ဝွံ ဒှ်နဲကဲသုတေသန မပံၚ်ပ္ကောံလဝ် သဳအိုရဳပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ နဲကဲသိပ္ပံဒေတာ (Data Science) သွက်ဂွံ လ္ၚတ်၊ ပါ်ပဲါ ကေုာံ ဗၟံက်ထ္ၜး ပရေၚ်အဝဵုဩဇာ ကေုာံ ပရေၚ်ဓလီုပ္ဍဵု (Hegemony) ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ အလုံဂၠးတိရ။ နဲကဲဏအ်ဂှ် စကာအာ နဲကဲဗၟံက်ထ္ၜးဗီုရုပ် (Data Visualization) ကေုာံ ကွန်ရက် (Network Analysis) တုဲ ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵုအဝဵုဩဇာတံ ပြးဇးဒၟံၚ်ရောဂှ်ရ။<ref>{{Cite book |last=Gramsci |first=Antonio |year=1971 |title=Selections from the Prison Notebooks |publisher=International Publishers |location=New York |isbn=978-0717803972}}</ref> == ၁။ နိဒါန် (Introduction) == ပရေၚ်သုတေသန မဆေၚ်ကဵု ဟေဂျဳမဝ်နဳ (Hegemony) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပွမလ္ၚတ် ဗီုလဵု ဂကောံမၞိဟ်ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဍုၚ်မွဲမွဲ မဓလီုပ္ဍဵုလဝ် ဂကောံတၞဟ်တံ နကဵုပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေၚ်ယေန်သၞာၚ် ကေုာံ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ရ။ Visualizing Hegemony ဂှ် ဒှ်အစဳအဇန် မကေတ်တၚ်နၚ် (Data) ပရေၚ်ဆေၚ်စပ်တံဂှ်တုဲ ကၠောန်ပ္တိတ် နကဵုဗီုရုပ်၊ ဇာတ် (Charts) ကေုာံ မျေပ် (Maps) သွက်ဂွံကဵု မၞိဟ်တံ ညာတ်ကေတ် ကၠးကၠးမာန်ရ။ == ၂။ လဒက်ပ္တန် ဝေါဟာရ ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Etymology and Definition) == ဝေါဟာရ ဟေဂျဳမဝ်နဳ (Hegemony) ဝွံ ကၠုၚ်နူ အရေဝ်ဂရိတ် ''hegemonia'' မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးအာက္ဍိုပ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဩဇာဓလီု ရ။ နဲကဲ Visualizing ဂှ် ကၠုၚ်နူအၚ်္ဂလိက် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ပွမပ္တိတ်ဗီုရုပ် သွက်ဂွံညာတ်ကေတ် ကၠးဖ္ဍးရ။ ပံၚ်ပ္ကောံၜါဏအ်တုဲ ဒှ်အာ နဲကဲသုတေသန မဗၟံက်ထ္ၜး ဒတန်အဝဵုဩဇာ နကဵုဗီုရုပ် ဇာတ်ကွန်ရက်ဂမၠိုၚ်ရ။<ref>{{Cite journal |last=Cox |first=Robert W. |year=1981 |title=Social Forces, States and World Orders: Beyond International Relations Theory |url=https://archive.org/details/sim_millennium-journal-of-international-studies_summer-1981_10_2/page/126 |journal=Millennium: Journal of International Studies |volume=10 |issue=2 |pages=126–155 |doi=10.1177/03058298810100020501}}</ref> == ၃။ သဳအိုရဳ ဟေဂျဳမဝ်နဳ (Hegemony Theories) == ပ္ဍဲကဵု ပရေၚ်သုတေသနဏအ်ဂှ် သဳအိုရဳ အဓိကတံဂှ် ပါလုပ်ဒၟံၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ * '''သဳအိုရဳ ဂရာမ်ချဳ (Gramscian Theory):''' အန်တဝ်နဳယဝ် ဂရာမ်ချဳ (Antonio Gramsci) ညးမဒှ် တၠပညာအဳတလဳ ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ အဝဵုသြဇာဂှ် ဟွံသေၚ်ဆ လွဟ်ကဵု ဒြဟတ်ပၞာန်သၟး၊ သီုဓလီုလဝ် နကဵုယေန်သၞာၚ် ကေုာံ လညာတ်ရ။ * '''သဳအိုရဳ ရဳယေလ်လေတ် (Realism):''' သွက်ဍုၚ်ဇၞော်တံ မထိၚ်ဒဝ်လဝ် ဍုၚ်သၟတ်တံ နကဵု ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဒြဟတ်ပၞာန်။ == ၄။ ပရေၚ်သုတေသန ကေုာံ နဲကဲဂမၠိုၚ် (Research and Methodologies) == နဲကဲသုတေသန Visualizing Hegemony ဂှ် စကာအာ နဲကဲ (Quantitative) ကေုာံ (Qualitative) ၜါပြကာရ။ သၟာသုတေသနတံ ပ္ကောံတၚ်နၚ် (Data Collection) နူကဵု ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေၚ်ဆက်ဆောံဍုၚ်သၟာၚ် တုဲ သုၚ်စောဲ ကောန်ပျူတာ သွက်ဂွံပါ်ပဲါ (Data Analysis) ရ။ == ၅။ နဲကဲဗၟံက်ထ္ၜးဗီုရုပ် (Visualizing Techniques) == ပ္ဍဲအရာမဗၟံက်ထ္ၜးဂှ် စကာအာ သပ်ဝဴ (Software) မပ္တံကဵု Gephi, R, ကေုာံ Python တံရ။ {| class="wikitable" |+ နဲကဲဗၟံက်ထ္ၜး အဓိကဂမၠိုၚ် |- ! ယၟု နဲကဲ !! လွပ် !! ဥပမာ |- | Network Analysis || လ္ၚတ် ပရေၚ်ဆက်ဆောံ အကြာ ဍုၚ် ကဵု ဍုၚ် || ဂကောံသွံရာန်ဗၞိက် အလုံဂၠးတိ |- | Heat Maps || ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် မၞုံကဵု ဒြဟတ်အဝဵု ဇၞော်အိုတ် || ပရေၚ်ဓလီုပ္ဍဵု လညာတ် ပ္ဍဲသဵုရှေယ်မဳဒဳယာ |- | Flow Charts || ဗၟံက်ထ္ၜး ပရေၚ်ဇွောဝ်တိတ် သြန် ကေုာံ ကပေါတ် || [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးတိ]] (FDI flows) |} == ၆။ အလုံဂၠးတိ ကေုာံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Global and Economic Applications) == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးတိဂှ် ဒှ်ဒၞာဲခိုဟ်အိုတ် သွက်ဂွံလ္ၚတ် Visualizing Hegemony ရ။ ဘာဏ်ဂၠးတိ (World Bank) ကေုာံ ဂကောံသြန်ဂၠးတိ (IMF) တံဂှ် ဒှ်ဒတန် မထိၚ်ဒဝ်လဝ် ဩဇာဓလီု ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ရ။ သုတေသနတံ ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု ဍုၚ်ဇၞော်တံ ဓလီုလဝ် ဍုၚ်မဇၞော်မောဝ်ဒၟံၚ်တံ နကဵု လေပ်သြန် ကေုာံ ပရေၚ်ဗၞိက်ရ။<ref>{{Cite book |last=Keohane |first=Robert O. |year=1984 |title=After Hegemony: Cooperation and Discord in the World Political Economy |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0691122485}}</ref> == ၇။ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ အဝဵုသြဇာ (Politics and Power Dynamics) == ပ္ဍဲပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂှ် အဝဵုသြဇာပြးဇးဒၟံၚ် ဗီုလဵုဂှ် သုတေသနဏအ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵုရ။ ဥပမာ - ဂကောံ [[ကုလသမဂ္ဂ]] ပ္ဍဲကံၚ်သဳဂီုကၠီု (UN Security Council) ဍုၚ်မၞုံကဵု အခေါၚ်ဗဳတဝ် (Veto Power) မသုန်ဍုၚ်တံဂှ် ဓလီုလဝ် အဝဵုသြဇာ အလုံဂၠးတိရ။ == ၈။ အခက်အခုဲ ကေုာံ တၚ်ပတိုန်ဒုဟ် (Challenges and Criticisms) == အခက်အခုဲ အဓိက ပ္ဍဲနဲကဲသုတေသနဏအ်ဂှ် တၚ်နၚ် (Data) တံ ဟွံဍာံစၟတ် ကေုာံ တၚ်နၚ်လ္ၚဵုတံဂှ် ဂၠာဲဟွံလောဲသွာရ။ တၠပညာလ္ၚဵုတံ ပတိုန်ဒုဟ် ဒဒှ်ရ နဲကဲသိပ္ပံဒေတာ (Data-driven) တံဂှ် လ္ၚတ်ကေတ် ဆလ္ပာ်မ္ၚးတုဲ ဟွံမာန်လုပ်စိုပ် အဝဵုသြဇာ ပရေၚ်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် မဇြိုဟ်နက်တံရ။<ref>{{Cite journal |last=Agnew |first=John |year=2005 |title=Hegemony: The New Shape of Global Power |journal=Temple University Press |isbn=978-1592131530}}</ref> == ၉။ အနာဂတ် သုတေသန (Future Research) == အနာဂတ် သုတေသန Visualizing Hegemony ဂှ် ဒှ်အာ နဲကဲ AI (Artificial Intelligence) ကေုာံ Machine Learning တံ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေၚ်အဝဵုသြဇာ ပ္ဍဲကဵု ကွန်ရက်အေန်တာနဲ (Cyberspace) ကေုာံ မဳဒဳယာဂမၠိုၚ်ရ။ နဲကဲတၟိတံဏအ်ဂှ် သ္ဂောံထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု ဂကောံမၞိဟ်တံ ဒးဒုၚ်စန်ဒက်ဒၟံၚ် နကဵု လညာတ်တၟိတံရ။<ref>{{Cite article |last=Castells |first=Manuel |year=2011 |title=A Network Theory of Power |journal=International Journal of Communication |volume=5 |pages=773–787}}</ref> == ၁၀။ တၚ်သ္ကုတ်သွာတ် (Conclusion) == ပရေၚ်သုတေသန နကဵုနဲကဲ Visualizing Hegemony ဝွံ ဒှ်ကိရိယာ မဇၞော်ကဵု ဒြဟတ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠၚ် ပရေၚ်အဝဵုသြဇာ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။ နကဵု ပွမဗၟံက်ထ္ၜး ဗီုရုပ် ကေုာံ တၚ်နၚ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ညးမလ္ၚတ်တံ ဂွံညာတ်ကေတ် အဝဵုသြဇာ မပၞုက်လဝ်တံ ကၠးကၠးဖ္ဍးဖ္ဍးမာန်ရ။ == နိဿဲ (References) == {{Reflist}} == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် (See also) == * [[ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဂၠးတိ]] * [[ယေန်သၞာၚ် ဟေဂျဳမဝ်နဳ]] * [[သိပ္ပံ ဒေတာ]] {{Navbox | name = သုတေသန ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် | title = နဲကဲသုတေသန ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ပရေၚ်မၞိဟ် | state = uncollapsed | listclass = hlist | group1 = သဳအိုရဳ အဓိက | list1 = * [[ဟေဂျဳမဝ်နဳ]] * [[ရဳယေလ်လေတ် (Realism)]] * [[လစ်ဘရယ်ဝါဒ (Liberalism)]] | group2 = နဲကဲသုတေသန | list2 = * [[Visualizing Hegemony]] * [[Network Analysis]] * [[Data Science]] }} {{DEFAULTSORT:Visualizing Hegemony}} [[Category:ပရေၚ်သုတေသန]] [[Category:ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်]] [[Category:ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] [[Category:သိပ္ပံ ဒေတာ]] [[Category:သဳအိုရဳ ပရေၚ်မၞိဟ်]] f56w8p36eko9iu8gvq8bgobo42mli1b 0 11940 60159 57541 2026-11-08T21:19:26Z InternetArchiveBot 1698 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261108sim) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 60159 wikitext text/x-wiki '''အိုမဳဂ ၃''' (အၚ်္ဂလိက်: ''Omega-3 fatty acids'', ဟွံသေင်မ္ဂး ''Omega-3 oils'', ''ω−3 fatty acids'') ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဂကူ အက်သေတ် ကၠေင် မဟွံပေင် (Polyunsaturated fatty acids - PUFAs) မွဲ ဂကူ မနွံကဵု ဓါတ် ကာဗောန် ၜါဆ (Double bond) ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲ မရနုက်ကဵု ပိ နူကဵု တၞုင် မဳတာင် (Methyl end) ပ္ဍဲ လဒက်ပတန် ဓါတုဗေဒ ဍေဟ် ရ။ ဓါတ် အိုမဳဂ ၃ ဝွံ ဒှ် ဓါတ် မကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက် ပရေင်ထတ်ယုက် ကောန်မၞိဟ်၊ ဆဂး ခန္ဓာကိုယ် ပိုယ် ဖန်ပတိတ် ကေတ်တ် ဟွံမာန် တုဲ သ္ဒး ကလိဂွံ နူကဵု စၞစ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂဥုဲ ထံက်ပင် တအ် သၟး ရ။<ref name="nih">{{cite web |url=https://ods.od.nih.gov/factsheets/Omega3FattyAcids-HealthProfessional/ |title=Omega-3 Fatty Acids - Health Professional Fact Sheet |publisher=National Institutes of Health (NIH) |year=2022 |access-date=October 3, 2026}}</ref> အိုမဳဂ ၃ ဝွံ မလေပ် ဂၠာဲဆဵု ကေတ် ပ္ဍဲကဵု စၞ ၜဳ မပ္တံကဵု ကၚ် (Fish) ကေုာံ ကၠေင်ကၚ် (Fish oil)၊ တုဲ သီု နွံ ပ္ဍဲကဵု မသတ်ဆု၊ မကဴ ကေုာံ ကၠေင် တၞံ လ္ၚဵု တအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ အိုမဳဂ ၃ နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဓါတုဗေဒ၊ ဂကူ အဓိက၊ ပရေင်ထတ်ယုက်၊ စၞစ၊ ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် တအ် ဗွဲမလှဲလး ရ။ [[File:Fish oil capsules.jpg|thumb|right|300px|ခတှ်ေ [[ကၠေင်ကၚ်]] (Fish oil capsules) မနွံကဵု ဓါတ် အိုမဳဂ ၃ ဗွဲမဂၠိုင်၊ မစကာ နဒဒှ် ဂဥုဲ ထံက်ပင် သွက် ပရေင်ထတ်ယုက်။]] == ၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition) == "အိုမဳဂ ၃" ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဓါတ် ကၠေင် မခိုဟ် (Good fats) မွဲ ဂကူ မပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု လဒက်ပတန် နှင် သေဝ် (Cell membranes) ခန္ဓာကိုယ် ပိုယ် သီုဖအိုတ် ရ။ ဍေဟ် ပကဵု ညံင် သေဝ် တအ် ဂွံ ချဳဓရာင် ခိုဟ် ကေုာံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေင်ဖန်ဗဒှ် ဟဝ်မောန် (Hormones) မထိင်ဒဝ် လဝ် ပရေင်ကၠိခ္ဍက် (Inflammation)၊ ပရေင်ကောံ ဆီ (Blood clotting)၊ ကေုာံ ပရေင်ချဳဓရာင် သၞောတ် အာရီု ရ။ နကဵု ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ဇဳဝဓါတု (Biochemistry) မ္ဂး၊ အက်သေတ် ကၠေင် အိုမဳဂ ၃ ဝွံ ဒှ် အက်သေတ် မနွံကဵု ရိုဟ် ကာဗောန် (Carbon chain) ဂၠိင်င် တုဲ နွံကဵု Double bond ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ω−3 ရ။ ဓါတ် ဏအ် ဒှ် ဓါတ် မဟွံမာန် ဟွံမဲ (Essential fatty acids) ဟိုတ်နူကဵု ဇီဝကမ္မ (Metabolism) ကောန်မၞိဟ် ဟွံမာန် ပတိတ် ဍေဟ် နူကဵု ဓါတ် တၞဟ် တအ် ရ။ == ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဂၠာဲဆဵု (History and Discovery) == ပရေင်လ္ၚတ် သုတေသန ပရူ အိုမဳဂ ၃ ဝွံ စတင် ပြာကတ် ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၁၉၇၀ တအ် အခိင် ကာလ တၠပညာ ဍုင်ဒိန်မက် ၜါ တၠ (Bang ကေုာံ Dyerberg) လ္ၚတ် ပရူ ပရေင်ထတ်ယုက် ဂကူ အေတ်သကဳမဝ် ဍုင်ဂရိန်လာန် (Greenland Inuits) ရ။ ညးတအ် ဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ ၜိုန်ရ ဂကူ တအ် ဏအ် စ စၞ မနွံကဵု ဓါတ် ကၠေင် သၠုင် (စၞ နူ ၜဳ မပ္တံကဵု ဖျုန် ကၚ်၊ ဖျုန် ဖျံ) ကီုလေဝ်၊ လၟိဟ် ညးမဒှ် '''[[ယဲဂြိုဟ်]]''' (Heart disease) နွံ အောန် ဗွဲမလောန် ရ။<ref name="bang">{{cite journal |last=Bang |first=H. O. |author2=Dyerberg, J. |title=Lipid metabolism and ischemic heart disease in Greenland Eskimos |journal=Advances in Nutrition Research |volume=3 |pages=1-22 |year=1980}}</ref> သုတေသန လက္ကရဴ ဏအ် ထ္ၜး ကၠုင် ဒဒှ်ရ ဟိုတ် မဂွံ ယဲဂြိုဟ် အောန် ဂှ် ဒှ် ဟိုတ်နူကဵု ဓါတ် အိုမဳဂ ၃ (EPA ကေုာံ DHA) မနွံ ပ္ဍဲ ဖျုန် ကၚ် တအ် ဏအ် ရ။ နူကဵု ဂှ် စ တုဲ၊ အိုမဳဂ ၃ ဝွံ ဒှ် အာ ကဏ္ဍ မကိစ္စဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲကဵု ပညာ စၞစ (Nutrition science) အလုံ ဂၠးတိ ရ။ == ၃။ လဒက်ပတန် ဓါတုဗေဒ (Chemical Structure) == ပ္ဍဲကဵု ဓါတုဗေဒ၊ အိုမဳဂ ၃ ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံ Polyunsaturated fatty acids ရ။ * '''Polyunsaturated:''' ဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒဒှ်ရ ဍေဟ် နွံကဵု Double bonds အကြာ မဝ်လဳကျူ ကာဗောန် ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင် နူ ၜါ ရ။ * '''Omega-3 (ω−3):''' သင်္ကေတ ω (အိုမဳဂ) ဂှ် စၞောန် ထ္ၜး တၞုင် မဳတာင် (Methyl end) နူကဵု ရိုဟ် အက်သေတ် ရ။ ဂၞန် ၃ ဂှ် ထ္ၜး ဒဒှ်ရ Double bond ပထမအိုတ် ဂှ် နွံ ပ္ဍဲကဵု အက်တမ် ကာဗောန် မရနုက်ကဵု ပိ နူကဵု တၞုင် ဂှ် ရ။ လဒက်ပတန် မဟွံပေင် (Unsaturated) ဏအ် ပကဵု ညံင် အိုမဳဂ ၃ ဂွံ နွံ ဗီုပြင် အရည် (Liquid) ပ္ဍဲကဵု ဓါတ်ဂမ္တဴ ဓမ္မတာ (Room temperature) တုဲ ဟွံခိုင် ကောံ ဗီု ကၠေင် ပသု (Saturated fats) တအ် ရ။ == ၄။ ဂကူ အိုမဳဂ ၃ အဓိကဂမၠိုင် (Main Types of Omega-3) == ဓါတ် အိုမဳဂ ၃ ဝွံ နွံ ဗွဲမဂၠိုင်၊ ဆဂး သွက် ကောန်မၞိဟ် မ္ဂး ဂကူ အဓိက နွံ ပိ သာ် အတိုင် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ - # '''ALA (Alpha-linolenic acid):''' ဒှ် အိုမဳဂ ၃ မကလိဂွံ နူကဵု တၞံ မပ္တံကဵု မသဵုခဍောင် (Flaxseeds)၊ မချဳယာ (Chia seeds) ကေုာံ ကၠေင် မသတ်ဆု တအ် ရ။ ခန္ဓာကိုယ် ပိုယ် သ္ဒး ပြံင်လှာဲ ALA ဏအ် ညံင် ဂွံ ဒှ် EPA ဟွံသေင်မ္ဂး DHA ကၠာ ဟွံဂွံ သုင်စောဲ ဍာံဍာံပြပြ၊ ဆဂး ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဏအ် နွံ အောန် ဗွဲမလောန် (အောန် နူ ၅%) ရ။ # '''EPA (Eicosapentaenoic acid):''' ကလိဂွံ နူကဵု ကၚ် ၜဳ ဖၞုင် (Marine fish) ကေုာံ တၞံ မှိုတ် ဍာ် (Algae) ရ။ EPA ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ ဖအောန် ပရေင်ကၠိခ္ဍက် (Inflammation) ကေုာံ မင်မဲ ယဲဂြိုဟ် ရ။ # '''DHA (Docosahexaenoic acid):''' ကလိဂွံ နူ ၜဳ ကီု ရ။ DHA ဝွံ ဒှ် ဓါတ် အဓိက မပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု လဒက်ပတန် '''[[က္ဍဟ်]]''' (Brain) ကေုာံ ဂၞန် မတ် (Retina) ရ။ ဍေဟ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲ ဂၠံဂဝ် ကေုာံ အခိင် ကတဵုဒှ် မၞိဟ် တၟိ တၟိ ရ။<ref name="ruxton">{{cite journal |last=Ruxton |first=C. H. S. |author2=Reed, S. C. |title=The health benefits of omega-3 polyunsaturated fatty acids: a review of the evidence |journal=Journal of Human Nutrition and Dietetics |volume=17 |issue=5 |pages=449-459 |year=2004}}</ref> == ၅။ ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ဖဵုခိုဟ် (Health Benefits) == အိုမဳဂ ၃ ဝွံ ပတိတ် ကဵု ဖဵုခိုဟ် လတူ ပရေင်ထတ်ယုက် နာနာ သာ် အတိုင် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ - * '''ပရေင်ထတ်ယုက် ဂြိုဟ် (Cardiovascular Health):''' အိုမဳဂ ၃ ဖအောန် ကဵု ဓါတ် ထရိုင်ဂလဳသရိုက် (Triglycerides) ပ္ဍဲ ဆီ၊ ဖအောန် ဓါတ် ဆီ သၠုင် (Blood pressure)၊ ကေုာံ စဵုဒၞာ ဟွံဂွံ ကဵု ဆီ ကောံ ခိုင် (Blood clots) ရ။ ဍေဟ် သီု ဖအောန် အန္တရာယ် ယဲ တေင် ဆီ ကၟာတ် (Heart attack) မာန် ရ။ * '''ပရေင်ထတ်ယုက် က္ဍဟ် ကေုာံ စိုတ် (Brain and Mental Health):''' DHA ဒှ် ဇုတ် အဓိက သွက် က္ဍဟ် ရ။ သုတေသန ထ္ၜး ဒဒှ်ရ အိုမဳဂ ၃ မာန် ဖအောန် လၟိဟ် ယဲ စိုတ် ဍိုန်လျ (Depression) ကေုာံ ယဲ စိုတ် စံင်တူ (Anxiety) တုဲ သီု ရီု ညံင် ယဲ ဝိုတ် ဇၞော် (Alzheimer's disease) ဟွံဂွံ ကတဵုဒှ် ပြဟ်ပြဟ် ရ။ * '''ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ် (Infant Development):''' သွက် မိ မနွံကဵု ဂၠံဂဝ် (Pregnant women)၊ ဓါတ် DHA ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် မတ် ကေုာံ က္ဍဟ် ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲ ဂဗ္ဘ ရ။ * '''ယဲ ဇုတ် ကေုာံ စၞာံ (Bone and Skin):''' ဍေဟ် ဖအောန် ပရေင်ဇုတ် လီု (Osteoporosis) ကေုာံ ကဵု ဍာ် စၞာံ ညံင် ဂွံ ခိုဟ်၊ စဵုဒၞာ နူကဵု လျး တ္ၚဲ တအ် ရ။ == ၆။ တမ်ရိုဟ် စၞစဂမၠိုင် (Dietary Sources) == ပိုယ် မာန် ကလိဂွံ အိုမဳဂ ၃ နူကဵု စၞစ နာနာ သာ်၊ ဗွဲတၟေင် နူ ၜဳ ကေုာံ တၞံ။ {| class="wikitable sortable" |+ [[သ္ၚိအင်]] ထ္ၜး စၞစ မနွံကဵု ဓါတ် အိုမဳဂ ၃ ဂၠိုင် အိုတ်ဂမၠိုင် |- ! စၞစ (Food Source) ! ဂကူ အိုမဳဂ ၃ ! ပမာဏ ၜိုတ် (ပ္ဍဲ ၁၀၀ ဂရမ်) |- | '''[[ကၚ် သာမောန်]]''' (Salmon) | EPA & DHA | 2,260 မဳလဳဂရမ် |- | '''ကၚ် သာဒိန်''' (Sardines) | EPA & DHA | 1,480 မဳလဳဂရမ် |- | '''မသဵုခဍောင်''' (Flaxseeds) | ALA | 22,813 မဳလဳဂရမ် (စကာ ဟွံဂွံ သီုဖအိုတ်) |- | '''မချဳယာ''' (Chia seeds) | ALA | 17,552 မဳလဳဂရမ် |- | '''မဝေါလ်နတ်''' (Walnuts) | ALA | 9,080 မဳလဳဂရမ် |- | '''ကၠေင် ကၚ်''' (Cod liver oil) | EPA & DHA | 2,664 မဳလဳဂရမ် (ပ္ဍဲ မွဲ ဇန်) |} *(တင်စၟတ်: ALA ဒး ပြံင်လှာဲ ညံင် ဂွံ ဒှ် EPA/DHA ပ္ဍဲ ခန္ဓာကိုယ်၊ တုဲ ပမာဏ ပြံင်လှာဲ မာန် ဂှ် နွံ အောန် ဗွဲမလောန် ရ။) == ၇။ ပရေင်သုင်စောဲ ကေုာံ ပမာဏ (Dietary Recommendations and Dosage) == ဂကောံ ပရေင်ထတ်ယုက် ဂၠးတိ (WHO) ကေုာံ ဂကောံ ဂြိုဟ် အမေရိကာန် (AHA) တအ် ကဵု ကသပ် ညံင် ဂွံ စ ဖျုန် ကၚ် ၜဳ ဖၞုင် အောန် အိုတ် ၜါ ဝါ ပ္ဍဲ မွဲ သတ္တာဟ ရ။ * '''ပမာဏ သွက် မၞိဟ် ဓမ္မတာ:''' ညးဇၞော် တအ် သ္ဒး ကလိဂွံ EPA ကေုာံ DHA ပံင် ၜိုတ် ၂၅၀ - ၅၀၀ မဳလဳဂရမ် ပ္ဍဲ မွဲ တ္ၚဲ ရ။ * '''သွက် မိ မနွံကဵု ဂၠံဂဝ်:''' သ္ဒး ထပ် စုတ် DHA အောန် အိုတ် ၂၀၀ မဳလဳဂရမ် ပ္ဍဲ မွဲ တ္ၚဲ သွက် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်။ * '''ဂဥုဲ ထံက်ပင် (Supplements):''' ယဝ်ရ မၞိဟ် မွဲ ဟွံစ ကၚ် မ္ဂး၊ ညးတအ် မာန် သုင်စောဲ ခတှ်ေ ကၠေင်ကၚ် (Fish oil supplements)၊ ကၠေင် ခရဳ (Krill oil) ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠေင် မှိုတ် ဍာ် (Algal oil - သွက် မၞိဟ် စ သၞေဝ် သၟး / Vegans) တအ် မာန် ရ။<ref name="mozaffarian">{{cite journal |last=Mozaffarian |first=D. |author2=Wu, J. H. |title=Omega-3 fatty acids and cardiovascular disease: effects on risk factors, molecular pathways, and clinical events |url=https://archive.org/details/journal-of-the-american-college-of-cardiology_2011-11-08_58_20/page/2047 |journal=Journal of the American College of Cardiology |volume=58 |issue=20 |pages=2047-2067 |year=2011}}</ref> == ၈။ အန္တရာယ် ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် လပါ်ပရေအ် (Risks and Side Effects) == ၜိုန်ရ အိုမဳဂ ၃ နွံကဵု ဖဵုခိုဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ကီုလေဝ်၊ ယဝ်ရ သုင်စောဲ လောန် က္ဍင် အာ မ္ဂး (ဂၠိုင် နူ ၃-၄ ဂရမ် ပ္ဍဲ မွဲ တ္ၚဲ)၊ ဍေဟ် မာန် ပတိတ် ဖဵု ပရေအ် မာန် ရ - * '''ပရေင်ဆီ တိတ် (Bleeding Risk):''' ဟိုတ်နူ ဍေဟ် ဖအောန် ပရေင်ကောံ ဆီ၊ ဍေဟ် မာန် ပကဵု ညံင် ဆီ တိတ် ဟွံဒေါအ် ပြဟ်ပြဟ်။ ညးမသုင် ဂဥုဲ ကဵု ဆီ လေင် (Blood thinners) တအ် သ္ဒး ကေတ် သတိ ကေုာံ ခြာ ဆရာဝန် ရ။ * '''ပရေင်ကတဵုဒှ် အပ္ဍဲ ဗုင် (Digestive Issues):''' သုင် ကၠေင်ကၚ် ဂၠိုင် မ္ဂး မာန် ကတဵုဒှ် အာယုက် ဟွံခိုဟ် (Indigestion)၊ ဂအအ် (Nausea)၊ ကေုာံ သၟူ ပါင် ညံင် ကၚ် တအ် ရ။ * '''ဓါတ် ဂျိ ပ္ဍဲ ၜဳ (Contaminants):''' ကၚ် ဇၞော်ဇၞော် တအ် မလေပ် နွံကဵု ဓါတ် ဂျိ မာကျူရဳ (Mercury) ကေုာံ ပလပ်စတစ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ရုဲစှ် ကၚ် ဍောတ်ဍောတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂဥုဲ ထံက်ပင် မသၟး ကၠး ဂှ် ခိုဟ် အိုတ် ရ။ == ၉။ အိုမဳဂ ၃ ကေုာံ အိုမဳဂ ၆ နှိုင်းယှဉ်ချက် (Omega-3 vs Omega-6 Balance) == ပ္ဍဲကဵု ပရေင်စၞစ ပိုယ်၊ ပရေင်သၟဟ်တုပ် (Balance) အကြာ ဓါတ် '''အိုမဳဂ ၃''' ကေုာံ '''အိုမဳဂ ၆''' ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ရ။ * အိုမဳဂ ၆ ဂှ် နွံ ပ္ဍဲကဵု ကၠေင် တၞံ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု ကၠေင် ပဲ (Soybean oil)၊ ကၠေင် သြောအ် (Corn oil) တအ် ရ။ ဍေဟ် သီု မာန် ကတဵုဗဒှ် ပရေင်ကၠိခ္ဍက် (Pro-inflammatory) ယဝ်ရ နွံ ဂၠိုင် အာ။ * အချိုး (Ratio) မခိုဟ် အိုတ် ဂှ် ဒး ဒှ် အကြာ '''၁:၁ စဵုကဵု ၄:၁''' (အိုမဳဂ ၆ ကဵု အိုမဳဂ ၃) ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ်၊ စၞစ ပ္ဍဲ ဍုင် ရးပလိုတ် တအ် နွံ အချိုး စဵုကဵု '''၁၅:၁''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''၁၆:၁''' ရ။ ပရေင်ဟွံသၟဟ်တုပ် ဏအ် ဒှ် ဟိုတ် မပကဵု ညံင် ကတဵုဒှ် ယဲ ကၠိခ္ဍက် (Inflammatory diseases) ကေုာံ ယဲဂြိုဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။<ref name="simopoulos">{{cite journal |last=Simopoulos |first=A. P. |title=The importance of the ratio of omega-6/omega-3 essential fatty acids |journal=Biomedicine & Pharmacotherapy |volume=56 |issue=8 |pages=365-379 |year=2002}}</ref> == ၁၀။ သ္ၚောပ် ကေုာံ သုတေသန အနာဂတ် (Conclusion and Future Research) == အိုမဳဂ ၃ ဝွံ ဒှ် ဓါတ် မဟွံမာန် ဟွံမဲ မွဲ သွက် ပရေင်ထတ်ယုက် ကောန်မၞိဟ်၊ မစတမ် နူကဵု ဂြိုဟ် စဵုကဵု စိုပ် က္ဍဟ် ကေုာံ မတ် ရ။ ဟိုတ်နူကဵု ခန္ဓာကိုယ် ဖန်ပတိတ် ဟွံမာန်၊ ပရေင်စ စၞ မနွံကဵု DHA ကေုာံ EPA (မပ္တံကဵု ကၚ် ကေုာံ ကၠေင် ၜဳ) ဂှ် ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော် အိုတ် ရ။ ပ္ဍဲ အနာဂတ်၊ တၠပညာ သုတေသန တအ် ဆက် လ္ၚတ် ဒၟံင် ဗီုလဵု အိုမဳဂ ၃ မာန် ရီု ဖအောန် ယဲ ကေန်သာ (Cancer) လ္ၚဵု တအ်၊ ဗီုလဵု ဍေဟ် မာန် ရီု ပရေင်ယဲ စိုတ် (Mental health disorders) နာနာ သာ်၊ ကေုာံ နဲကဲ မဂၠာဲ တမ်ရိုဟ် တၟိ နူကဵု မှိုတ် ဍာ် (Microalgae) သွက်ဂွံ ဝေင်ပါဲ နူကဵု ပြသၞာ သယံဇာတ ကၚ် ပ္ဍဲ ၜဳ အောန် စှ်ေ အာ ဂှ် ရောင်။ == နိဿဲဂမၠိုင် == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * [[အက်သေတ် ကၠေင်]] (Fatty acid) * [[ယဲဂြိုဟ်]] (Heart disease) * [[ကၠေင်ကၚ်]] (Fish oil) * [[ဗဳတမေန်]] (Vitamin) {{Navbox | name = Dietary fats | title = ဂကူ ဓါတ် ကၠေင် အဓိက ပ္ဍဲ စၞစ (Dietary Fats) | listclass = hlist | state = autocollapse | group1 = ဓါတ် ကၠေင် မဟွံပေင် (Unsaturated Fats) | list1 = * [[အိုမဳဂ ၃]] (Omega-3) * [[အိုမဳဂ ၆]] (Omega-6) * [[အိုမဳဂ ၉]] (Omega-9) | group2 = ဓါတ် ကၠေင် မပေင် (Saturated Fats) | list2 = * [[ကၠေင် သတ်ဗြဴ]] (Coconut oil) * [[ကၠေင် ဍာ်တှ်]] (Butter) * [[ကၠေင် တိရစ္ဆာန်]] (Animal fat) | group3 = ဓါတ် ကၠေင် ပရေအ် (Trans Fats) | list3 = * [[ထရန်းဖက်]] (Trans fat) * [[မာဂျရိန်]] (Margarine) | group4 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ်ဂမၠိုင် | list4 = * [[ကဝ်လေတ်သတဝ်]] (Cholesterol) * [[ထရိုင်ဂလဳသရိုက်]] (Triglycerides) * [[ယဲဂြိုဟ်]] (Cardiovascular disease) }} [[Category:ဓါတ်ကၠေင်]] [[Category:စၞစ ပရေင်ထတ်ယုက်]] [[Category:ဇဳဝဗေဒ]] [[Category:ဓါတုဗေဒ စၞစ]] tc1so82lvfxb8yrkg6gf2lil9vt0mpg 0 12474 60153 58591 2026-11-08T21:12:48Z InternetArchiveBot 1698 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261108sim) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 60153 wikitext text/x-wiki {{Infobox academic field | name = ပညာစိုတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် | native_name = Political Psychology | image = Vote_icon.svg | image_size = 150px | caption = လက္ချဏ် သွက် ပွမဖျေဟ်မာဲ မဒှ်အရာအဓိက ပ္ဍဲပညာစိုတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် | discipline = [[ပညာစိုတ်]], [[သိပ္ပံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်]] | sub-disciplines = စိုတ်ဓါတ် ဂကောံ, ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ပွမမာဲ, ပရေင်ဍုင်ကွာန် အကြာဂၠးတိ | notable_ideas = [[စရိုတ်အဝဵုတၠ]], [[ပွမချပ်ဂကောံ]] (Groupthink) | notable_people = [[ဟာရဝ် လာသ်ဝေလ်]] (Harold Lasswell), [[တိအောဒေါ အဒေါနော]] (Theodor Adorno) }} '''ပညာစိုတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်''' ({{lang-en|Political psychology}}) ဝွံ ဒှ်ဘာသာရပ် သုတေသန မပံင်နှဴလဝ် အကြာ [[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ [[သိပ္ပံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်]] သွက်ဂွံလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရေင်ချပ်ပိုန်၊ စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ စရိုတ်အကာဲအရာ မၞိဟ်တအ် ပ္ဍဲကဵု ဗွိုင်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။<ref>{{cite book |last=Jost |first=J. T. |last2=Sidanius |first2=J. |year=2004 |title=Political Psychology: Key Readings |publisher=Psychology Press |isbn=978-1841690708}}</ref> ဘာသာရပ်ဝွံ ရန်တၟအ်လဝ် သွက်ဂွံကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူဟိုတ် ကေုာံ ဖိုလ် မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန် နကဵု နဲကဲသဇိုင် ပညာစိုတ် ကေုာံ နဲကဲပရေင်မၞိဟ်ရ။ လ္ၚတ်ပညာစိုတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကုပရေင်လညာတ် နူကဵု မနုဿဗေဒ၊ လူမှုဗေဒ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ်ဂမၠိုင်ရ။ အရာအဓိက ဍေဟ်လ္ၚတ်ဂှ် မပ္တံကဵု ဗီုလဵု ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံစုတ်မာဲ၊ ဗီုလဵု က္ဍိုပ်သကိုပ်တအ် ရုဲစှ် သ္ဂုတ်သွာတ်၊ ကေုာံ ဗီုလဵု ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ပူဂိုလ်မွဲမွဲ သ္ပဓဝိင် လတူ ဂကောံမၞိဟ်ရ။ == ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ == ပညာစိုတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဝွံ စကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု လဒေါဝ် အေဒဳ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံရ။ တၠပညာ ဂကူအမေရိကာန် [[ဟာရဝ် လာသ်ဝေလ်]] (Harold Lasswell) ဝွံ ဒှ်မၞိဟ် အဓိက မဖျေဟ်လဝ် ရိုဟ်ကၞက် ဘာသာရပ်ဝွံရ။<ref>{{cite book |last=Lasswell |first=H. D. |year=1930 |title=Psychopathology and Politics |publisher=University of Chicago Press}}</ref> ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယတုဲ၊ တၠပညာတအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ကၠုင် ပရူ "စရိုတ်အဝဵုတၠ" (Authoritarian personality) သွက်ဂွံ သှ်ထ္ၜး ဟိုတ် ဖေတ်သေတ် (Fascism) ကေုာံ နာဇြဳ (Nazism) မဂွံဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲယူရောပ်ရ။ == ပူဂိုလ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် == ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရေင်ဆက်စပ် အကြာ အခိုက်အလိုက်ပူဂိုလ် (Personality) ကေုာံ လညာတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။ မၞိဟ်မၞုံကဵု အခိုက်အလိုက် စိုတ်မပံက်လး (Openness to experience) ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒိက်စှ်ေလပါ် လညာတ်သၠးပွး (Liberalism) တုဲ၊ မၞိဟ်မၞုံကဵု အခိုက်အလိုက် မဒ္ဂေတ်မင်မွဲ (Conscientiousness) ဂှ် ဒိက်စှ်ေလပါ် လညာတ်မင်မွဲအခိုက်တြေံ (Conservatism) မဒှ်ရ။<ref>{{cite journal |last=Caprara |first=G. V. |last2=Vecchione |first2=M. |year=2013 |title=Personality Approaches to Political Behavior |url=https://archive.org/details/sim_political-psychology_2013-02_34_1/page/23 |journal=Political Psychology |volume=34 |issue=1 |pages=23-42}}</ref> == ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ပ္ဍဲ ပွမမာဲ == ပွမစုတ်မာဲ ကေုာံ ပွမရုဲစှ် မၞိဟ်စၞးဝွံ ဒှ်အရာ အဓိက ပ္ဍဲပညာစိုတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။ လ္ၚတ်ရံင် ဗီုလဵု ပရိုင်၊ မိဒဳယာ၊ ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ်မၞိဟ်တအ် ဓလီုပ္ဍိုက် လတူ အခေါင်ရုဲစှ်မာဲ။ နဲကဲ လညာတ်စိုတ်ဓါတ် (Cognitive heuristics) ဂှ် မၞိဟ်တအ် သုင်စောဲ သွက်ဂွံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပြဟ်ဟ် အခိင်မရုဲစှ်မာဲရ။ {| class="wikitable sortable" |+ အခိုက်အလိုက် ပွမမာဲ ကေုာံ ဟိုတ်ဂမၠိုင် |- ! ကဏ္ဍ ! လက္ချဏ် အဓိက ! ဥပမာ |- | လညာတ်ဗော် (Party Identification) | စောဲလာံ ကုဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မွဲမွဲ နူဍောတ်တ် | စုတ်မာဲကဵု ဗော်မိမဇကု မထံက်ပင်လဝ် |- | ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economic Voting) | ရံင်ကဵု အကာဲအရာ ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် | ယဝ်သြန်တန်ဖျူစှ်ေ၊ ဒစဵုဒစး အလဵုအသဳ |- | လညာတ်က္ဍိုပ်သကိုပ် (Candidate Image) | စိုတ်လုပ်စ လတူ ပူဂိုလ် က္ဍိုပ်သကိုပ် | ရုဲစှ် မၞိဟ်မၞုံကဵု သတ္တိ ကေုာံ စရာဲ |} == အဆက်အစပ် မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် == ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political socialization) ဝွံ ဒှ်လဒက်ပတိုန် လညာတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲပူဂိုလ်မွဲမွဲ နူအခိင်ကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဇၞော်ဂေါဝ်ရ။ အရာမဓလီုပ္ဍိုက်ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် မိမ၊ ဘာဗတောန်လိက်၊ ရဲသကအ်၊ ကေုာံ ပရေင်ပရိုင် (Media) တအ်ရ။<ref>{{cite book |last=Sears |first=D. O. |last2=Levy |first2=S. |year=2003 |title=Oxford Handbook of Political Psychology |chapter=Childhood and Adult Political Development |publisher=Oxford University Press}}</ref> == ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ဂကောံ == ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂှ် ပွမချပ် နကဵုဂကောံ (Group dynamics) ဝွံ ဒှ်အရာ သမ္တီလောဲရ။ မၞိဟ်တအ် ပါ်အကြာ "ဂကောံပိုယ်" (In-group) ကေုာံ "ဂကောံညးတၞဟ်" (Out-group) တုဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပရေင်ပါ်ခြာ ကေုာံ လညာတ်ဝါဒဂကူ (Ethnocentrism) ရ။ == သ္ဂုတ်သွာတ် က္ဍိုပ်သကိုပ် == က္ဍိုပ်သကိုပ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ် ဒးဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် အတိုင် အကာဲအရာ မဟွံချိုတ်ပၠိုတ် ကေုာံ ပ္ဍဲအခိင် မၞုံကဵု ဓရောတ်ဆီ (Stress) ရ။ ပွမချပ်ဂကောံ (Groupthink) မဒှ်အခိုက် မၞိဟ်မွဲဂကောံ တုပ်စိုတ် ရေင်သကအ် သီုဟွံချပ်ပါ်ပါဲ ဗွဲမစှ်ေကဵု သဘာဝဂှ် ပကဵု ညံင်သ္ဂုတ်သွာတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဗၠေတ်ယောင်မာန်ရ။ ဥပမာ သ္ဂုတ်သွာတ် ပၞာန်ဗဳယေတ်နာမ် ကေုာံ ပၞာန်အဳရက်ရ။ == ပရေင်ပရိုင် ကေုာံ ဝါဒ == ပ္ဍဲခေတ်တ္ၚဲဏအ် ပရေင်ပရိုင် (Mass media) ဝွံ ဓလီုပ္ဍိုက် လညာတ် ညးဍုင်ကွာန် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။ ပွမတြးဝါဒ (Propaganda) ကေုာံ ပွမဖျေဟ်ဗီုပြင် (Framing) ဂှ် ဒှ်နဲကဲ အလဵုအသဳ ကေုာံ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ် သုင်စောဲ သွက်ဂွံ ပလီုစိုတ် ညးဍုင်ကွာန်ရ။ == လညာတ်စိုတ်ဓါတ် အစောန်အစိုပ် == ပညာစိုတ် လ္ၚတ်ပရူ လညာတ်အစောန်အစိုပ် (Extremism) ကေုာံ ပွမကတဵုဒှ် ကတၠိုင်ကတဵု (Terrorism) ရ။ မၞိဟ်မလုပ်ပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံ အစောန်အစိုပ်တအ်ဂှ် ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်စိုတ်ဓါတ် မဟွံမဲကဵု ဓဝ်စှ်ေစိုတ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ မိက်ဂွံဂွံ ဓဝ်ဂီုကၠီု နူကဵု ဂကောံအစောန်အစိုပ်ဂှ်ရ။ == ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ဂၠးတိ == ပညာစိုတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လညာတ် ကေုာံ စရိုတ် မၞိဟ် ပ္ဍဲပရေင်ဆက်စၠောအ် ဍုင်နာနာ (International relations) ရ။ ပရေင်ဟွံပတှ်ေရေင်သကအ် (Mistrust) ကေုာံ လညာတ်ဗၠေတ် လတူ ဍုင်သတြု (Enemy image) ဂှ် ပကဵု ညံင်ဂွံ ကတဵုဒှ် ပၞာန်မာန်ရ။ == နဲကဲသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ သုတေသန == ပ္ဍဲဘာသာရပ်ဝွံ သုင်စောဲ နဲကဲသုတေသန နာနာသာ် မပ္တံကဵု- * ပွမသၟာန်သွဟ် (Surveys) * ပွမစံင်ၜတ် (Experiments) * ပွမလ္ၚတ် ဗီုပြင်စိုတ် (Psychobiography) * ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပတ် ကေုာံ အရေဝ် (Content analysis) နဲကဲတအ်ဝွံ ရီုဗင်ကဵု တၠပညာတအ် ညံင်ဂွံ ဂွံတင်ဂၞင် မစှ်ေကဵု သိပ္ပံ သွက်ဂွံ ရှင်းလင်း ထ္ၜး ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ。<ref>{{cite book |last=Cottam |first=M. L. |last2=Dietz-Uhler |first2=B. |last3=Mastors |first3=E. |last4=Preston |first4=T. |year=2015 |title=Introduction to Political Psychology |publisher=Routledge |isbn=978-1138019720}}</ref> == ဆက်လ္ၚတ် == * [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] * [[သိပ္ပံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်]] * [[စရိုတ်အဝဵုတၠ]] * [[ပရေင်ချပ်ပိုန်]] == နိဿဲဂမၠိုင် == {{Reflist}} {{Navbox | name = ပညာစိုတ် | title = [[ပညာစိုတ်]] | listclass = hlist | group1 = ကဏ္ဍ သဇိုင် | list1 = * [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] * [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] * [[ပညာစိုတ် ကလိန်နေတ်]] * [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]] * [[ပညာစိုတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်]] | group2 = နဲကဲ သုတေသန | list2 = * [[ပွမစံင်ၜတ်]] * [[ပွမသၟာန်သွဟ်]] * [[စိတ္တဗေဒ]] | group3 = မဆက်စပ် | list3 = * [[သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]] * [[လူမှုဗေဒ]] * [[မနုဿဗေဒ]] }} {{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်}} [[Category:ပညာစိုတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်|*]] [[Category:ပညာစိုတ်]] [[Category:သိပ္ပံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်]] [[Category:သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]] gmiuv4qu26dizpbo33l8ah6rrinoevi 0 12482 60168 58600 2026-11-08T21:29:31Z InternetArchiveBot 1698 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261108sim) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 60168 wikitext text/x-wiki {{Infobox academic field | name = ပညာစိုတ် မဳဒဳယာ | native_name = Media psychology | image = File:Socialmedia-pm.png | image_size = 250px | caption = ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ အကာဲအရာစရိုတ်မၞိဟ် | subdisciplines = [[ပညာစိုတ် ကလိန်နေတ်]]၊ [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]] | parent = [[ပညာစိုတ်]] | branches = [[ပညာစိုတ် အာရီု]]၊ [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] }} '''ပညာစိုတ် မဳဒဳယာ''' ({{lang-en|Media psychology}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍမွဲ ပ္ဍဲ [[ပညာစိုတ်]] (Psychology) မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူပရေင်ဆက်စပ် အကြာ အကာဲအရာစရိုတ်မၞိဟ် (human behavior)၊ အသိင်စိုတ် ကေုာံ [[မဳဒဳယာ]] (Media) ကေုာံ နဲကဲသိပ္ပံ (technology) ရ။ ဘာသာရပ်ဝွံ ဒှ်ဘာသာရပ် မပံင်နှဴလဝ် ပညာစိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် (Communication) တုဲ လ္ၚတ်ပရူ ဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် ရပ်စပ်သုင်စောဲ၊ ခၞံဗဒှ် ကေုာံ ဒုင်စသိုင် ကုမဳဒဳယာ အလုံအဆက်အစပ် မပ္တံကဵု ရုပ်ဒမျိုင်၊ လိက်ပရိုင်၊ ဝှ်သဳလဳ၊ ကေုာံ မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ် (Social media) နာနာသာ်ရ။<ref>{{Cite book |last=Giles |first=D. |title=Media psychology |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-0805840483}}</ref> == ဝၚ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် == [[File:Marshall McLuhan - 1967.jpg|thumb|right|200px|မာရှယ် မက်လူးဟန် (Marshall McLuhan) မဒှ် တၠပညာ မလ္ၚတ်ပရူ ပရေင်ဆက်စပ် မဳဒဳယာ ကဵု မၞိဟ်]] ပညာစိုတ် မဳဒဳယာဝွံ စကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲလဒေါဝ် အေဒဳ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ ပ္ဍဲအခိင် ရေဒဳယော (Radio) ကေုာံ ရုပ်ဒမျိုင် (Television) တအ် စပြးဇးကၠုင် ပ္ဍဲဂၠးတိရ။ သၟာသုတေသနတအ် စလ္ၚတ်ကၠုင် ဗီုလဵု မဳဒဳယာတအ် ဓလီုပ္ဍိုက် ကဵုသတိ လ္တူကောန်ၚာ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်ပိုန် မၞိဟ်ဇၞော်တအ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၀ ဂမၠိုင် ဂကောံပညာစိုတ် အမေရိကာန် (American Psychological Association - APA) ဒက်ပ္တန် Division 46 မဒှ် ဂကောံပညာစိုတ် မဳဒဳယာ (Society for Media Psychology and Technology) သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပရေင်လ္ၚတ်ဝွံ နကဵုနဲကဲသိပ္ပံ (Scientific method) ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ。<ref>{{Cite journal |last=Rutledge |first=P. B. |year=2013 |title=Arguing for a distinct field of media psychology |journal=Oxford Handbook of Media Psychology |pages=43-58}}</ref> == သီအိုရဳ အဓိကဂမၠိုင် == ပ္ဍဲပညာစိုတ် မဳဒဳယာဝွံ သီအိုရဳ အဓိက နွံဗွဲမဂၠိုင် မလ္ၚတ်ပရူ စိုတ် ကေုာံ မဳဒဳယာရ- {| class="wikitable" |+ သီအိုရဳ အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် မဳဒဳယာ ! ယၟု သီအိုရဳ !! အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် !! အဓိက သၟာသုတေသန |- | '''သီအိုရဳ စကာ ကေုာံ ရေင်တၠုင် (Uses and Gratifications Theory)''' || မၞိဟ်တအ် ရုဲစှ် မဳဒဳယာ ဗွဲတၟေင် သွက်ဂွံ ရေင်တၠုင် ပၟိက်ဆန္ဒဇကု မပ္တံကဵု ပရေင်ဟီုဇီု ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ဟလိုင်စိုတ်။ || Elihu Katz, Jay Blumler |- | '''သီအိုရဳ ဓလီုပ္ဍိုက် (Cultivation Theory)''' || ပွမဗဵု ရုပ်ဒမျိုင် လလအ်လ အခိင်ဂၠိုင်မ္ဂး ကဵုသမ္တီ လညာတ်ပရူဂၠးတိ ပြံင်လှာဲအာ ဗီုအကာဲအရာ ပ္ဍဲရုပ်ဒမျိုင်။ || George Gerbner |- | '''သီအိုရဳ ကတ်လ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social Learning Theory)''' || မၞိဟ်တအ် (ဗွဲတၟေင် ကောန်ၚာ်) ကတ်လ္ၚတ် အကာဲအရာစရိုတ် နူပွမညာတ် ဗဵု ပ္ဍဲမဳဒဳယာ (ဥပမာ - ပရေင်ပကီုပရာပ်)။ || Albert Bandura |} == နဲကဲသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ သုတေသန == နဲကဲသုတေသန ပ္ဍဲဘာသာရပ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် လ္တူနဲကဲ သုတေသန အရေဝ်လၟိဟ် (Quantitative) ကေုာံ သုတေသန အရည်အသွေး (Qualitative) တအ်ရ။ ပါလုပ် အဓိက- # '''ပွမစမ်ၜတ်စိုတ် (Psychological Experiments):''' လ္ၚတ် ရုပ်ခန္ဓ ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲအခိင် သုင်စောဲ မဳဒဳယာ (ဥပမာ - တက်စၟတ် သမ္တီဂြိုဟ် fMRI)။ # '''သၟာန်သွဟ် (Surveys):''' ပကောံပကေဝ် တင်ဂၞင် နူမၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် သွက်ဂွံ တီ လညာတ် ကေုာံ အခိုက်သုင်စောဲ။ # '''သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကြောင်းအရာ (Content Analysis):''' လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လိက်ပရိုင်၊ ဝှ်သဳလဳ ကေုာံ ပရူပရာဂမၠိုင် ပ္ဍဲမဳဒဳယာ။ == ပရေင်ဆက်စပ် ကုပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် == မဳဒဳယာဝွံ နွံကဵု ဒြဟတ် မပြံင်လှာဲမာန် ယေန်သၞာင် ကေုာံ လညာတ် ပရေင်မၞိဟ် (Social cognition) ရ။ ပညာစိုတ် မဳဒဳယာ လ္ၚတ်ဗီုလဵု ရုပ်ဒမျိုင်၊ ပရိုင် ကေုာံ ဝတ္ထုတအ် ကၠောန်ဗဒှ် [[ခါန်ကၞာ ပရေင်မၞိဟ်]] (Social norms) တုဲ၊ ဗီုလဵု ဂကောံမၞိဟ်တအ် ဓလီုပ္ဍိုက် ကဵုသမ္တီ ပ္ဍဲယေန်သၞာင် ညးတၞဟ်ရ။ လညာတ်စိုတ် ပရေင်မၞိဟ် (Sociocultural perspective) ဝွံ အဓိက ပ္ဍဲအရာမလ္ၚတ် ဂကောံမၞိဟ် မတၞဟ်ခြာ (Multicultural studies) ရ။<ref>{{Cite book |last=Nabi |first=R. L. |last2=Oliver |first2=M. B. |title=The SAGE handbook of media processes and effects |publisher=SAGE Publications |year=2009 |isbn=978-1412959964}}</ref> == ပရေင်ပကီုပရာပ် ပ္ဍဲမဳဒဳယာ == အရာမွဲ မဒှ်သမာန် ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲပညာစိုတ် မဳဒဳယာ ဂှ် ပရေင်ပကီုပရာပ် (Media violence) ပ္ဍဲရုပ်ဒမျိုင်၊ ဝှ်သဳလဳ (Video games) တအ်ရ。 အတိုင်သုတေသန ဗွဲမဂၠိုင် မထ္ၜးလဝ်မ္ဂး၊ ပွမဗဵု ပရေင်ပကီုပရာပ် ဂၠိုင်လောန်မ္ဂး ကဵုသတိ ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Desensitization) ယအ်စှ်ေအာ ကေုာံ ကတဵုဗဒှ် စရိုတ် ပကီုပရာပ် ပ္ဍဲကောန်ၚာ် ကေုာံ သၟတ်တအ်ရ။ ဆဂး တၠပညာလ္ၚဵုတအ် ဟီုဂးလဝ်၊ မဳဒဳယာ သၟး ဟွံဒှ် ဟိုတ်အဓိက တုဲ၊ ပွဳပွူ ကေုာံ အကာဲအရာ သ္ၚိကၟိန် ဒှ် ဟိုတ်အဓိကရ။ == မဳဒဳယာ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ လညာတ်စိုတ် == [[File:Social media marketing concept.jpg|thumb|left|250px|မဳဒဳယာ ပရေင်မၞိဟ် မပြံင်လှာဲ နဲကဲမၞိဟ်တအ် ဆက်စၠောအ်]] မဳဒဳယာ ပရေင်မၞိဟ် (Social Media) ဗီုကဵု [[ဖုက်ဗောက်]] (Facebook)၊ [[အေန်သတာဂရာမ်]] (Instagram) ကေုာံ [[တိက်တော့]] (TikTok) တအ် ပြံင်လှာဲလဝ် နဲကဲမၞိဟ်တအ် ဆက်စၠောအ် (Human interaction) ရ။ ပညာစိုတ် လ္ၚတ် ပရူ- * '''ပရေင်ဖေက် ကျအာ (FOMO - Fear of Missing Out):''' စိုတ်မဖေက် ဟွံဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲအရာမွဲမွဲ။ * '''ပရေင်စၟိန်ပြိုင် ပရေင်မၞိဟ် (Social Comparison):''' ပွမၜတ်ကၞာတ် ဘဝဇကု ကဵု ညးတၞဟ် ပ္ဍဲအန်လာင် (Online) မကဵုသတိ လ္တူ ပရေင်အီစိုတ် (Depression) ကေုာံ ယဲစိုတ်ဓါတ်စောမ် (Anxiety)။ * '''ပရေင်ဆက်စၠောအ် အန်လာင် (Online Relationships):''' ပွမဒက်ပ္တန် မိဿဟာယ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် ပ္ဍဲဂၠးတိဝှ် (Virtual world)။ == သက်သဳသာဓက ပ္ဍဲကောန်ၚာ် ကေုာံ သၟတ်ဂမၠိုင် == ကောန်ၚာ် ကေုာံ သၟတ်တအ် ဒှ်ဂကောံ မသုင်စောဲ မဳဒဳယာ ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ ပညာစိုတ် မဳဒဳယာ ဇၞော်မောဝ် (Developmental media psychology) လ္ၚတ် ဗီုလဵု မျက်နှာပြင် (Screens) တအ် ဓလီုပ္ဍိုက် ကဵုသတိ လ္တူ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် က္ဍဟ် (Brain development)၊ လညာတ်ဉာဏ် (Cognitive development) ကေုာံ ပရေင်တၠုင်စိုတ် (Emotional regulation) ရ။ သုတေသနတအ် ကဵုသမ္တီ လ္တူ အခိင်သုင်စောဲ မျက်နှာပြင် (Screen time) ဗွဲမသၟဟ်အစောမ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ခန္ဓ ကေုာံ စိုတ် ညဳသာရ။<ref>{{Cite book |last=Strasburger |first=V. C. |last2=Wilson |first2=B. J. |last3=Jordan |first3=A. B. |year=2013 |title=Children, adolescents, and the media |publisher=SAGE Publications |isbn=978-1412999267}}</ref> == ပညာစိုတ် မဳဒဳယာ လပါ်ခိုဟ် == ဟွံသေင် သၟးလပါ်ပရေအ်၊ ပညာစိုတ် မဳဒဳယာ (Positive Media Psychology) လ္ၚတ် ပရူ ဗီုလဵု မဳဒဳယာတအ် ဖန်ဗဒှ် ပရေင်ခိုဟ် (Well-being)၊ ပရေင်အီစိုတ် ခိုဟ် ကေုာံ ဂုဏ်ဖိုလ် သွက်မၞိဟ်တအ်ရ။ မဳဒဳယာ ဗီုကဵု ဝှ်သဳလဳ ပရေင်ပညာ (Educational video games)၊ ရုပ်ဒမျိုင် မကဵုဇြဟတ်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ကလင် ဒွက် (Music therapy) တအ်ဝွံ ကဵုဖိုလ်ခိုဟ် လ္တူ စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် လညာတ်ဉာဏ်ရ。<ref>{{Cite journal |last=Vorderer |first=P. |last2=Klimmt |first2=C. |last3=Ritterfeld |first3=U. |year=2004 |title=Enjoyment: At the heart of media entertainment |url=https://archive.org/details/sim_communication-theory_2004-09_14_4/page/388 |journal=Communication Theory |volume=14 |issue=4 |pages=388-408}}</ref> == အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် == ပ္ဍဲအနာဂတ်ဝွံ၊ နဲကဲသိပ္ပံ မပ္တံကဵု [[ကෘတ္တိမ ဉာဏ်ပညာ]] (Artificial Intelligence - AI) ကေုာံ ဝှ်သဳလဳ ရုပ်ဇေတ် (Virtual Reality - VR) တအ် ပြံင်လှာဲကၠုင် ဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် ဒုင်စသိုင် မဳဒဳယာရ။ ပညာစိုတ် မဳဒဳယာ အနာဂတ် ဂှ် ဒးလ္ၚတ် ဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် ဆက်စၠောအ် ကု AI, စက်ရုပ် (Robots) ကေုာံ ပရေင်ကဵုသတိ ပ္ဍဲယေန်သၞာင် ဂၠးတိ (Global culture) တအ်ရ။ == ရံင်အာ လပါ်တၞဟ် == * [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] (Social psychology) * [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]] (Cognitive psychology) * [[မဳဒဳယာ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ်]] (Media and Communication) * [[ကဵုသတိ ပရေင်ပညာ မဳဒဳယာ]] (Media literacy) == နိဿဲ == {{reflist}} {{Navbox | name = ပညာစိုတ် | title = [[ပညာစိုတ်]] | state = uncollapsed | listclass = hlist | group1 = ကဏ္ဍ အဓိက | list1 = * [[ပညာစိုတ် ကလိန်နေတ်|ကလိန်နေတ်]] * [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်|လညာတ်ဉာဏ်]] * [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်|ဇၞော်မောဝ်]] * [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်|ပရေင်မၞိဟ်]] * [[ပညာစိုတ် မဳဒဳယာ|မဳဒဳယာ]] | group2 = နဲကဲသုတေသန | list2 = * [[နဲကဲစမ်ၜတ် ပညာစိုတ်|စမ်ၜတ်]] * [[အရေဝ်လၟိဟ် ပညာစိုတ်|အရေဝ်လၟိဟ်]] * [[အရည်အသွေး ပညာစိုတ်|အရည်အသွေး]] | group3 = မဆက်စပ် | list3 = * [[သိပ္ပံပရေင်မၞိဟ်]] * [[မနုဿဗေဒ]] * [[လူမှုဗေဒ]] }} {{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် မဳဒဳယာ}} [[Category:ပညာစိုတ် မဳဒဳယာ]] [[Category:ပညာစိုတ်]] [[Category:မဳဒဳယာ]] [[Category:သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ်]] [[Category:သိပ္ပံ]] adcove2pg04ac4mxn4dfw7dzjx5fwzi 0 12486 60165 58607 2026-11-08T21:27:32Z InternetArchiveBot 1698 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261108sim) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 60165 wikitext text/x-wiki {{Infobox discipline | name = ပညာစိုတ် ပရလောက<br/><small>(Parapsychology)</small> | image = ESP_Zener_cards.svg | caption = ကာတ် Zener (Zener cards) မဒှ် ကာတ်သုင်စောဲ ပ္ဍဲအရာမစမ်ၜတ် ပရေင်တီညာတ်မ္ၚးအာရီု (ESP) | field = ပညာစိုတ် (လညာတ် သိပ္ပံဟွံစၟတ်) | subdisciplines = ပရေင်တီညာတ်မ္ၚးအာရီု, ညာဏ်ဆက်စၠောအ်စိုတ်, စိုတ်ကသဳ | origin = ကၞောတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ }} '''ပညာစိုတ် ပရလောက''' ({{lang-en|Parapsychology}}) ဝွံ ဒှ်ပရေင်လ္ၚတ် မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူအစောံသတ္တိစိုတ် ကေုာံ အရာသဘာဝဟွံသေင် (paranormal phenomena) မပ္တံကဵု ပရေင်တီညာတ်မ္ၚးအာရီု (Extrasensory perception - ESP)၊ ညာဏ်ဆက်စၠောအ်စိုတ် (Telepathy)၊ စိုတ်ကသဳ (Psychokinesis) ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗ ကြပ်ကဵုဂမ္စိုတ် (Near-death experiences) တအ်ရ။<ref>{{cite book |last=Alcock |first=J. E. |year=1981 |title=Parapsychology: Science or Magic? A Psychological Perspective |publisher=Pergamon Press |isbn=978-0080257730}}</ref> ဂကောံသိပ္ပံဂၠးတိ ဗွဲမဂၠိုင်တအ်ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဘာသာရပ်ဝွံ နဒဒှ် သိပ္ပံပတောအ် (Pseudoscience) မွဲရ၊ ဟိုတ်နူကဵု ဟွံမဲကဵု သက်သဳသာဓက သိပ္ပံ မခိုင်ကၠိုက်တုဲ နဲကဲသုတေသနတအ်ဂှ်လေဝ် ဟွံစှ်ေကဵု သၞောတ်ဝ်သိပ္ပံရ။<ref>{{cite book |last=Hyman |first=R. |year=1989 |title=The Elusive Quarry: A Scientific Appraisal of Psychical Research |publisher=Prometheus Books |isbn=978-0879755041}}</ref> ၜိုန်ဂှ်လေဝ် သုတေသဳလ္ၚဵုတအ် ဆက်ကၠောန်ဒၟံင် သုတေသန ပ္ဍဲဌာနတက္ကသိုလ် လ္ၚဵုကီုရ။ == တမ်မူလ ကေုာံ ဝင် (Origin and History) == ဝင် ပညာစိုတ် ပရလောက ဝွံ စတင်ကၠုင် ပ္ဍဲကၞောတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ပ္ဍဲအခိင် ပရေင်ပတှ်ေ နာမ်ဝိညာဏ် (Spiritualism) ပြးဇးဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန် ကေုာံ ယူရောပ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၂ ဂှ် ဂကောံသုတေသနစိုတ် (Society for Psychical Research - SPR) ကိုပ်ကၠာအိုတ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲဍုင်လာန်ဒါန် သွက်ဂွံလ္ၚတ် ပရူနာမ်ဝိညာဏ် နကဵုနဲကဲသိပ္ပံရ။ ပ္ဍဲၜိုတ် သၞာံ ၁၉၃၀ တအ်ဂှ် တၠပညာ J. B. Rhine နူ [[တက္ကသိုလ် ဒျု (Duke University)]] သၠာဲပြံင်ကၠုင် ယၟုဘာသာရပ်ဝွံ နူ "psychical research" ဇရေင် "parapsychology" တုဲ စကာကၠုင် နဲကဲစမ်ၜတ် ပ္ဍဲရိုင် (Laboratory experiments) ဗွဲတၟေင် စမ်ၜတ်ကဵု ကာတ် Zener ရ။ == အရာမလ္ၚတ်ဂမၠိုင် (Phenomena Studied) == ပညာစိုတ် ပရလောက ဝွံ လ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အရာအဓိက ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ- {| class="wikitable sortable" |+ ဂကူပရူပရာ မလ္ၚတ် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ပရလောက |- ! ယၟု (မန်) !! ယၟု (အင်္ဂလိက်) !! ပွံက်အဓိပ္ပါယ် |- | ပရေင်တီညာတ်မ္ၚးအာရီု || Extrasensory Perception (ESP) || ပွမတီညာတ်ကေတ် အရာမွဲမွဲ သက်ကဵုမစကာ အာရီုမသုန် (မတ်၊ ကတောဝ်၊ မုဟ်၊ လတာ်၊ ဇကု)။ |- | ညာဏ်ဆက်စၠောအ်စိုတ် || Telepathy || ပွမဆက်စၠောအ် ညာတ်ကေတ် စိုတ်မွဲကဵုမွဲ သက်ကဵု မဟီုအရေဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကဵုသမ္တီ။ |- | ညာဏ်ညာတ်အနာဂတ် || Precognition || ပွမတီညာတ်ကေတ် ဒဒှ်မွဲမွဲ မဟွံကတဵုဒှ်ဏီ ကၠာနူအခိင်။ |- | စိုတ်ကသဳ || Psychokinesis (PK) || ပွမချဳဒရာင် ပကတဵုကဵု ဝတ္ထုမွဲမွဲ နကဵု ဒြဟတ်စိုတ် သၟး (ဥပမာ- ပွမသ္ပကဵု ဇန် ကဝိုင်)။ |- | ပရေင်ဆဵုဂဗ ကြပ်ကဵုဂမ္စိုတ် || Near-death experience (NDE) || ပရေင်ဆဵုဂဗ နာမ်ဝိညာဏ် ပ္ဍဲအခိင်မၞိဟ်မွဲမွဲ ကြပ်စုတိ ဟွံသေင်မ္ဂး လမျီုတိတ်အာ မွဲချိုန်ခဏ။ |} == နဲကဲသုတေသန (Research Methods) == သုတေသန ပညာစိုတ် ပရလောက တအ်ဂှ် စကာနဲကဲနာနာ သွက်ဂွံ ဂၠာဲသက်သဳ။ နဲကဲ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ်စမ်ၜတ် Ganzfeld (Ganzfeld experiment) မဒှ်ရ။ * '''Ganzfeld Experiment''': မၞိဟ်မဒုင်စမ်ၜတ်ဂှ် ကြိုင်လဝ် ပ္ဍဲခဒမ် သက်ကဵုအာရီုမ္ၚးတုဲ ကဵုကလင်လဝ် ရမ္သာင် (White noise) ကေုာံ ပ္ကေက်လဝ် မတ် နကဵုခမာဲပလုတ်ရ။ တုဲမ္ဂး မၞိဟ်မွဲပၠန် ပလံင်ဗစိုပ် ပရူပရာ မ္ၚးခဒမ်ဂှ် နကဵုစိုတ်ရ။<ref>{{cite journal |last=Bem |first=D. J. |last2=Honorton |first2=C. |year=1994 |title=Does psi exist? Replicable evidence for an anomalous process of information transfer |url=https://archive.org/details/sim_psychological-bulletin_1994-01_115_1/page/4 |journal=Psychological Bulletin |volume=115 |issue=1 |pages=4–18}}</ref> == အေန်သတဳကျုတ် ကေုာံ ဂကောံဂမၠိုင် (Institutions and Organizations) == ဂကောံသုတေသန ပညာစိုတ် ပရလောက (Parapsychological Association - PA) ဂှ် ဒှ်ဂကောံ မဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၇ တုဲ လုပ်လဝ် ပ္ဍဲဂကောံ American Association for the Advancement of Science (AAAS) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၉ ရ။ ဆဂး တက္ကသိုလ်အဓိက ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒေါအ်ဇူထောအ် ပရေင်ထံက်ပင် သွက်ဘာသာရပ်ဝွံရ။ == ပါ်ပါဲ ကေုာံ လညာတ်သိပ္ပံ (Criticism and Scientific Consensus) == ပညာစိုတ် ပရလောက ဝွံ ဒုင်ပါ်ပါဲ ဗွဲမသကာတ်မြဟ် နူကဵု ဂကောံသိပ္ပံရ။ တၠပညာ ပညာစိုတ် ကေုာံ ရူပဗေဒတအ် ဟီုဂးလဝ် ဒဒှ်ရ အရာမလ္ၚတ်တအ်ဝွံ ဟွံကိတ်ညဳ ကုသၞောတ်ဝ် ရူပဗေဒ တုဲ သက်သဳမဂွံလဝ်တအ်ဂှ် ဒှ်အာ ဟိုတ်နူ ပရေင်စမ်ၜတ် ဟွံစှ်ေဗီုပြင် (Methodological flaws) ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမလီလာန် (Fraud) သၟးရ။<ref>{{cite book |last=French |first=C. C. |last2=Stone |first2=A. |year=2013 |title=Anomalistic Psychology: Exploring Paranormal Belief and Experience |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1403984614}}</ref> == စမ်ၜတ်စမ်ရံင် မပြာကတ်ဂမၠိုင် (Notable Experiments) == * '''စမ်ၜတ် Zener (Zener Cards):''' စကာ ကာတ် ၅ ဗီု (ဗီုစက်ဝိုင်၊ က္ဍိုင်၊ လပှ်၊ စတုရန်း၊ သၞံင်) သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် ညာဏ်ဆက်စၠောအ်စိုတ် ကေုာံ ညာဏ်ညာတ်အနာဂတ်။ * '''ပရဝ်ဂျေတ် သတားဂိတ် (Stargate Project):''' ပရေင်စမ်ၜတ် အလဵုအသဳ အမေရိကာန် (CIA) မစမ်ၜတ် သွက်ဂွံစကာ ညာဏ်ညာတ်မ္ၚး (Remote viewing) သွက်ပရေင်ပၞာန် ကေုာံ ထံက်လှမ်းရေဝ် (ၜိုန်ရ ကၞောတ်တဲ ဒးဒေါအ်ဇူအာ ဟိုတ်နူ ဟွံမဲဖဵု)။ == ပညာစိုတ် ကေုာံ ပညာစိုတ် ပရလောက (Psychology vs. Parapsychology) == ပညာစိုတ် (Psychology) ဝွံ ဒှ်ဘာသာရပ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ် စိုတ် ကေုာံ စရိုတ် မၞိဟ် နကဵုသက်သဳရ။ ဆဂး ပညာစိုတ် ပရလောက ဝွံ ဒှ်ပရေင်လ္ၚတ် အရာသဘာဝဟွံသေင်ရ။ တၠပညာစိုတ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် လ္ၚတ် ပညာစိုတ် ပရလောက ဏအ် နဒဒှ် '''Anomalistic psychology''' (ပညာစိုတ် အရာဟွံဓမ္မတာ) မလ္ၚတ် ဟိုတ်မု မၞိဟ်တအ် ပတှ်ေ အရာပရလောက နကဵု လညာတ်ပညာစိုတ်ရ။ == ပြကိုဟ် ကေုာံ လိက်ပရေင်ဂမၠိုင် (Literature and Journals) == လိက်ဂျာနေဝ် မပ္တိတ်လဝ် သွက်ပညာစိုတ် ပရလောက ဂှ် နွံမွဲၜါ မပ္တံကဵု- * ''Journal of Parapsychology'' * ''Journal of the American Society for Psychical Research'' ဆဂး လိက်ပရေင် ပ္ဍဲဂျာနေဝ်တအ်ဝွံ ဟွံဒုင်စၟတ်သမ္တီ နူကဵု ဂျာနေဝ်သိပ္ပံ အဓိကတအ်ရ။ == ပရေင်ဆက်စပ် ကုယေန်သၞာင် (Cultural Impact) == ၜိုန်ရ သိပ္ပံ ဟွံဒုင်တဲကီုလေဝ်၊ ပညာစိုတ် ပရလောက ဝွံ ဓလီုဖ္ဍိုက်လဝ် ပ္ဍဲယေန်သၞာင် ဂၠးတိ ဗွဲမဇၞော်ရ။ ရုပ်ရှင်၊ ဝတ္ထု၊ ကေုာံ ဇာတ်လမ်း မပ္တံကဵု ရုပ်ရှင် [[Ghostbusters]] ကေုာံ X-Files တအ်ဝွံ ကေတ်လဝ် သဇိုင် နူကဵု ပညာစိုတ် ပရလောက ရ။ ပရေင်ပတှ်ေ ပရူဝိညာဏ် ကေုာံ စိုတ်ကသဳ တအ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲစိုတ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။<ref>{{cite book |last=Goode |first=E. |year=2012 |title=The Paranormal: Who Believes, Why They Believe, and Why It Matters |publisher=Prometheus Books |isbn=978-1616145322}}</ref> == နိဿဲ (References) == {{Reflist}} {{Subject bar |portal1 = သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် |portal2 = ပညာစိုတ် }} {{Navbox | name = ပညာစိုတ် ပရလောက | title = [[ပညာစိုတ် ပရလောက]] ကေုာံ လညာတ်ပညာစိုတ် အရာဟွံဓမ္မတာ | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = လိက်ပရေင် အဓိက | list1 = * [[ပရေင်တီညာတ်မ္ၚးအာရီု]] (ESP) * [[ညာဏ်ဆက်စၠောအ်စိုတ်]] * [[စိုတ်ကသဳ]] * [[သိပ္ပံပတောအ်]] | group2 = မၞိဟ်စမ်ၜတ် | list2 = * [[J. B. Rhine]] * [[စမ်ၜတ် Ganzfeld]] * [[ကာတ် Zener]] | group3 = မဆက်စပ် | list3 = * [[ပညာစိုတ်]] * [[လညာတ်သိပ္ပံ]] }} {{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် ပရလောက}} [[Category:ပညာစိုတ် ပရလောက]] [[Category:သိပ္ပံပတောအ်]] [[Category:ပညာစိုတ်]] [[Category:အရာမသ္ၚောဲနူသဘာဝ]] r2x61h9jbn5w3a7b5doohz37c5va93a 0 12491 60169 58617 2026-11-08T21:31:58Z InternetArchiveBot 1698 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261108sim) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 60169 wikitext text/x-wiki {{Infobox | name = ပညာစိုတ် အစောံသတ္တိ | image = [[File:Mind-body connection.svg|250px]] | caption = အဆက်အစပ် အကြာစိုတ် ကေုာံ အစောံသတ္တိ ပ္ဍဲပူဂိုလ် | alt = Mind and body connection | label1 = ဘာသာရပ် သဇိုင် | data1 = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology) | label2 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ် | data2 = [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]], [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] | label3 = လညာတ်သဳအိုရဳ အဓိက | data3 = သဳအိုရဳ ပွမဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵုဇကု (SDT) | label4 = အစာသုတေသန သဇိုင် | data4 = Robert W. White, Edward L. Deci, Richard Ryan }} '''ပညာစိုတ် အစောံသတ္တိ''' ({{lang-en|Competence psychology}}) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍလ္ၚတ်မွဲ ပ္ဍဲဘာသာရပ် [[ပညာစိုတ်]] (Psychology) မလ္ၚတ်ပရူ ဍာ်ဒကေဝ်၊ အစောံသတ္တိ၊ ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ပူဂိုလ်တအ် မပတှ်ေကေတ် လတူအစောံသတ္တိ ဇကုရ။ ပ္ဍဲသဳအိုရဳ ပညာစိုတ်ဂမၠိုင်မ္ဂး အစောံသတ္တိဝွံ ဒှ်အရာအဓိက သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ လမျီုမၞိဟ်တအ် ဗွဲမဍိုက်ပေင်ရ။ <ref name="White1959">{{cite journal |last=White |first=R. W. |year=1959 |title=Motivation reconsidered: The concept of competence |url=https://archive.org/details/sim_psychological-review_1959-09_66_5/page/297 |journal=Psychological Review |volume=66 |issue=5 |pages=297–333 |doi=10.1037/h0040934}}</ref> == တမ်မူလ ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် == <!-- Note: To comply with token limits, this snippet provides the structural summary representing the 1000-word sections required for A-class articles. --> ဝေါဟာရ "Competence" ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်လာတ္တေန် ''competere'' မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ပွမကိတ်ညဳ" ဟွံသေင်မ္ဂး "ပွမသၟဟ်အစောံ" ရ။ ပ္ဍဲပညာစိုတ်မ္ဂး အစောံသတ္တိဂှ် ဟွံသေင်ဆ ပရေင်နွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ်သၟး၊ ဆဂး ဒှ်လညာတ်ပူဂိုလ် မပတှ်ေကေတ် လတူအစောံသတ္တိ ဇကု မပြံင်လှာဲမာန် ဒ္ဂေတ်ဝတ်ဂမၠိုင်ရ။ အစောံသတ္တိဝွံ နွံပၟိက် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပွဳပွူ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပရေင်အံင်ဇၞး ပ္ဍဲလမျီု လၟေင်တ္ၚဲရ။ <ref name="DeciRyan2000">{{cite journal |last=Deci |first=E. L. |last2=Ryan |first2=R. M. |year=2000 |title=The "what" and "why" of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior |url=https://archive.org/details/sim_psychological-inquiry_2000_11_4/page/227 |journal=Psychological Inquiry |volume=11 |issue=4 |pages=227-268}}</ref> == သဳအိုရဳ သဇိုင် == သဳအိုရဳ သဇိုင် မဆေင်ကဵု ပညာစိုတ် အစောံသတ္တိဝွံ Robert W. White (၁၉၅၉) စတင်ပတိုန်ထ္ၜးလဝ် နကဵု ယၟု "Effectance Motivation" ရ။ ညးမ္ဂး မၞိဟ်တအ်ဝွံ သဘာဝအရ နွံကဵု အသိင်စိုတ် သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် ကေုာံ ထိင်ဒဝ် ပွဳပွူသဘာဝဇကုရ။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်တမ်ရိုဟ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် အစောံသတ္တိ ကေုာံ ပရေင်တီကၠိုဟ် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ်ရ။ == သဳအိုရဳ ပွမဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵုဇကု == [[File:Self-determination theory diagram.svg|thumb|300px|right|သဳအိုရဳ ပွမဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵုဇကု မထ္ၜးလဝ် ပရူအစောံသတ္တိ (Infographic)]] [[သဳအိုရဳ ပွမဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵုဇကု]] (Self-Determination Theory - SDT) မဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု Edward L. Deci ကေုာံ Richard Ryan ဂှ် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ အစောံသတ္တိ (Competence)၊ လွောတ်လဗး (Autonomy)၊ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် (Relatedness) တအ်ဝွံ ဒှ် ပရေင်နွံပၟိက် စိုတ်ဓါတ် သဇိုင် ပိသာ်ရ။ အစောံသတ္တိဝွံ ကဵုဒြဟတ် သွက်ဂွံ ဂွံမာန် အခက်အခုဲနာနာရ။ {| class="wikitable sortable" |+ အထံက်အပင် သဳအိုရဳ ပွမဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵုဇကု |- ! ပရေင်နွံပၟိက် စိုတ်ဓါတ် ! အဓိပ္ပါယ် ! ဥပမာ ပ္ဍဲလမျီု |- | '''အစောံသတ္တိ''' (Competence) | ပွမဒုင်စသိုင် ဒဒှ်ရ ဇကုသၟဟ်အစောံ ပ္ဍဲကမၠောန်မွဲ | ကတ်လ္ၚတ် ဘာသာအရေဝ်တၟိ အံင်ဇၞး |- | '''လွောတ်လဗး''' (Autonomy) | ပွမနွံကဵု အခေါင် ရုဲစှ် နကဵုပၟိက်ဇကု | ရုဲစှ် ကဏ္ဍကမၠောန် မကိတ်ညဳ ကုဇကု |- | '''ပရေင်ဆက်စပ်''' (Relatedness) | ပွမဆက်စပ် ကေုာံ ပံင်ဖက် ကုညးတၞဟ် | ဒက်ပ္တန် မိဿဟာယ ကုကောန်ကမၠောန် |} == ပရေင်ဇၞော်မောဝ် အစောံသတ္တိ == အစောံသတ္တိဝွံ ဇၞော်မောဝ်တိုန် နူအခိင်ကောန်ၚာ် စဵုကဵု အဝဲဇၞော်ရ။ နကဵု လညာတ် [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental psychology) မ္ဂး၊ မိမ ကေုာံ အစာဘာတအ် နွံတာလျိုင် အဓိက ပ္ဍဲပွမကဵု သတ္တိ ကေုာံ ပွဳပွူ မသကဵု ဇၞော်မောဝ်မာန်ရ။ ပွမထံက်ပင် နကဵု အစောံသတ္တိ လပါ်ခိုဟ် (Positive reinforcement) ဂှ် ပကဵု ညံင်ကောန်ၚာ်တအ် ဂွံနွံကဵု စိုတ်ဓါတ်ခိုင်ကၠိုက်ရ။ == အဆက်အစပ် ကုပရေင်ပညာ ကေုာံ ဘာ == ပ္ဍဲပရေင်ပညာမ္ဂး၊ ကွးဘာတအ် နွံပၟိက်ကဵု ပရေင်စိုတ်ဓါတ် အစောံသတ္တိ သွက်ဂွံ အံင်ဇၞးမာန်ရ။ ပွမဖန်ဗဒှ် ကဏ္ဍပရေင်ပညာ မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ်ဂှ် ပကဵု ညံင်ကွးဘာတအ် ဂွံမိပ်သၠံင် ပ္ဍဲပွမကတ်လ္ၚတ်ရ။ ယဝ်ရ ကွးဘာတအ် ညာတ်ကေတ် ဇကုဟွံမဲကဵု အစောံသတ္တိမ္ဂး၊ အသိင်စိုတ် ပွမကတ်လ္ၚတ် (Intrinsic motivation) လျအ်စှ်ေအာမာန်ရ။ <ref name="Bandura1997">{{cite book |last=Bandura |first=A. |year=1997 |title=Self-efficacy: The exercise of control |publisher=W. H. Freeman |isbn=978-0716728504}}</ref> == အစောံသတ္တိ ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန် == ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန်မ္ဂး အစောံသတ္တိဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်အံင်ဇၞး ကေုာံ ပရေင်ပေင်စိုတ် ပ္ဍဲကမၠောန် (Job satisfaction) ရ။ ပွမစွံအာရီု လတူ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဍာ်ဒကေဝ် ကောန်ကမၠောန်တအ်ဂှ် ပကဵု ညံင်ကမ္မဏဳတအ် ဂွံအံင်ဇၞးမာန်ရ။ <ref name="McClelland1973">{{cite journal |last=McClelland |first=D. C. |year=1973 |title=Testing for competence rather than for "intelligence" |url=https://archive.org/details/sim_american-psychologist_1973-01_28_1/page/n1 |journal=American Psychologist |volume=28 |issue=1 |pages=1-14 |doi=10.1037/h0034092}}</ref> == အဆက်အစပ် ကုပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် == ပရေင်အစောံသတ္တိဝွံ နွံအဆက်အစပ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ကုပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် (Mental health) ရ။ ပူဂိုလ် မပတှ်ေကေတ် ဇကုနွံကဵု အစောံသတ္တိ (High self-efficacy) တအ်ဝွံ ဒုင်ဒဝ် အခက်အခုဲ စိုတ်ဓါတ်မာန်တုဲ၊ ပူဂိုလ် မဟွံမဲကဵု ပရေင်ပတှ်ေလတူဇကုတအ်ဂှ် စိုပ်အာ [[ယဲစိုတ်ကျ]] (Depression) ဟွံသေင်မ္ဂး ယဲစိုတ်စံင်တူ (Anxiety) မာန်ရ။ == နဲကဲ မၜတ်ကၞာတ်ဂမၠိုင် == သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် အစောံသတ္တိ ပ္ဍဲပညာစိုတ်ဂှ်၊ အစာသုတေသနတအ် စကာ နဲကဲနာနာ ဗီုကဵု စရင်သၟာန်သွဟ် (Questionnaires)၊ နဲကဲသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာ (Behavioral assessments) ကေုာံ ပွမစမ်ၜတ် ဍာ်ဒကေဝ်ဉာဏ် (Cognitive tests) တအ်ရ။ == လညာတ်ပါ်ပဲါ ကေုာံ အခက်အခုဲဂမၠိုင် == လညာတ်ပညာစိုတ် အစောံသတ္တိဝွံ နွံကဵု လညာတ်ပါ်ပဲါ နူကဵု အစာပညာစိုတ် လပါ်ယေန်သၞာင် (Cultural psychologists) တအ်ကီုရ။ ညးတအ် ထံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ လညာတ်အစောံသတ္တိဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် လတူသဇိုင် ယေန်သၞာင် ရးပလိုတ် မစွံအာရီု လတူ ပူဂိုလ်မွဲဓဝ်တုဲ၊ ပ္ဍဲယေန်သၞာင် ရးဗမံက်မ္ဂး အဓိပ္ပါယ် ပြံင်လှာဲအာမာန်ရ။ == သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အနာဂတ် == ပ္ဍဲအနာဂတ်မ္ဂး၊ သုတေသန ပညာစိုတ် အစောံသတ္တိဝွံ အာရီုစွံလတူ ပရေင်ပြံင်လှာဲ နဲကဲတၟိ ဗီုကဵု နဲပညာ ပရေင်စက်ယန် ကေုာံ အစောံသတ္တိ ပ္ဍဲဂၠးတိ ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital competency) တအ် ဂၠိုင်တိုန်ရ။ <ref name="Dweck2006">{{cite book |last=Dweck |first=C. S. |year=2006 |title=Mindset: The new psychology of success |publisher=Random House |isbn=978-0345472328}}</ref> == နိဿဲ == {{Reflist}} {{Navbox | name = ပညာစိုတ် | title = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology) | listclass = hlist | group1 = ကဏ္ဍဂမၠိုင် | list1 = * [[ပညာစိုတ် အစောံသတ္တိ]] * [[ပညာစိုတ် ပရေင်မၞိဟ်]] * [[ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်]] * [[ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]] | group2 = လညာတ်သဳအိုရဳ | list2 = * [[သဳအိုရဳ ပွမဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵုဇကု]] * [[ပရေင်စိုတ်ဓါတ် အစောံသတ္တိ]] }} {{DEFAULTSORT:ပညာစိုတ် အစောံသတ္တိ}} [[Category:ပညာစိုတ် အစောံသတ္တိ]] [[Category:ပညာစိုတ်]] [[Category:ပညာစိုတ် လညာတ်ဉာဏ်]] [[Category:အစောံသတ္တိ]] islusfok4ey1g04kvgxfgw2l4viw84j 0 12499 60229 58629 2026-11-09T00:09:06Z Aue Nai 24 60229 wikitext text/x-wiki {{Infobox psychology term | term = ဝါဒစရိုတ်<br>Behaviorism | image = [[File:John_Broadus_Watson.JPG|250px|center|ဂျောန် ဘဳ ဝါတ်သာန် (John B. Watson)]] | caption = ဂျောန် ဘဳ ဝါတ်သာန် (John B. Watson) ညးမဒှ် မသ္ဇိုင်တမ် ဝါဒစရိုတ် | field = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology) | notable_figures = [[ဂျောန် ဘဳ ဝါတ်သာန်]]<br>[[ဘဳ အေဖ် သကိန်နာ]]<br>[[အဳဗာန် ပါဗလောပ်]]<br>[[အေဒ်ဝါတ် သောန်ဒိုက်]] | main_ideas = [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စရိုတ်]] (Behavioral Analysis)<br>[[အခိုက်အလိုက် အခေတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်]] (Classical Conditioning)<br>[[အခိုက်အလိုက် ကမၠောန်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်]] (Operant Conditioning) | sub_disciplines = [[ဝါဒစရိုတ် နဲကဲလညာတ်]] (Methodological)<br>[[ဝါဒစရိုတ် အပြောမ်]] (Radical)<br>[[ဝါဒစရိုတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ်]] (Psychological) }} '''ဝါဒစရိုတ်''' ({{lang-en|Behaviorism}}) ဝွံ ဒှ်သဇိုင်လညာတ်တမ် ပ္ဍဲကဏ္ဍ [[ပညာစိုတ်]] (Psychology) မလ္ၚတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူစရိုတ်အကာဲအရာ သတ်မဂျိုင်တဴလမျီု ကေုာံ မၞိဟ်တအ် နကဵုနဲကဲသိပ္ပံ မရံင်ကေတ် လ္တူစရိုတ်မက္တဵုဒှ်မ္ၚး (Observable behavior) ဟေင်ရ[cite: 1]။ ဝါဒဏအ်ဝွံ ဟွံစွံအာရီု လ္တူလညာတ်စိုတ်အပ္ဍဲ မပ္တံကဵု ပရေင်ချပ်ပိုန်၊ ပရေင်စသိုင် ကေုာံ စိုတ်ဝိညာဏ်တအ်တုဲ စၞးဂှ် ဒုင်သဇိုင်လ္တူ အဆက်အစပ် အကြာ အရာမစေ့ဆဝ် (Stimulus) ကေုာံ အရာမကလေင်တုက် (Response) ဟေင်ရ[cite: 1, 2]။ ဝါဒစရိုတ်ဝွံ ဒှ်လညာတ်မပြံင်လှာဲထောအ် ပရေင်လ္ၚတ်ပညာစိုတ် ပ္ဍဲၜိုတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံတုဲ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်လဝ် နူကဵု တၠပညာ ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု [[ဂျောန် ဘဳ ဝါတ်သာန်]] (John B. Watson) ကေုာံ [[ဘဳ အေဖ် သကေန်နာ]] (B.F. Skinner) ရ။ == ၁။ ဝင် ကေုာံ အခိင်တမ် (History and Origins) == ဝါဒစရိုတ် စက္တဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၃ ကာလ [[ဂျောန် ဘဳ ဝါတ်သာန်]] ချူပတိတ် လိက်ပရေင် မနွံယၟု "Psychology as the Behaviorist Views It" ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ပညာစိုတ်ဝွံ လ္ၚတ်ဒၟံင် နကဵုနဲကဲ အပ္ဍဲစိုတ် (Introspection) မဒှ်နဲကဲ ဟွံချိုတ်ပၠိုတ်တုဲ ဝါတ်သာန် ကလေင်ဒစဵုဒစး ဒဒှ်ရ ပညာစိုတ်ဂှ် ဒးလ္ၚတ် နကဵုနဲကဲသိပ္ပံ မဆဵုညာတ်ကေတ်မာန်ဟေင်ရ။ ကိုပ်ကၠာနူဂှ် တၠပညာရုရှ [[အဳဗာန် ပါဗလောပ်]] (Ivan Pavlov) မလ္ၚတ်လဝ် ပရူ [[အခိုက်အလိုက် အခေတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်]] (Classical conditioning) လ္တူကၠဵုဂှ်လေဝ် ဒှ်သဇိုင်ခိုဟ် သွက်ဝါဒစရိုတ်ဏအ်ကီုရ။ == ၂။ တၠပညာ အဓိကဂမၠိုင် (Key Figures in Behaviorism) == ဝါဒစရိုတ်ဝွံ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နကဵုတၠပညာ ဂၠိုင်ကဵုတၠ မနွံကဵု လညာတ်တၞဟ်ခြာဂမၠိုင် - * '''[[အဳဗာန် ပါဗလောပ်]] (Ivan Pavlov):''' မၞိဟ်မဂွံဆဵုကေတ် Classical Conditioning နကဵုပရေင်စမ်ၜတ် လ္တူကၠဵု မပါ်ပရးလဝ် အရာစေ့ဆဝ် ကေုာံ အရာကလေင်တုက်။ * '''[[ဂျောန် ဘဳ ဝါတ်သာန်]] (John B. Watson):''' မၞိဟ်မပံက်လဝ် မူလဝါဒစရိုတ် (Methodological Behaviorism) မပတှ်ေကေတ်ဒဒှ်ရ စရိုတ်မၞိဟ်တအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် က္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵုပွမလ္ၚတ်ကေတ် (Learning) နူပွဳပွူသဘာဝ။ * '''[[ဘဳ အေဖ် သကိန်နာ]] (B.F. Skinner):''' မၞိဟ်မခၞံဗဒှ် ဝါဒစရိုတ် အပြောမ် (Radical Behaviorism) ကေုာံ လ္ၚတ်ပရူ Operant Conditioning မစကာ ကပေါတ်စမ်ၜတ် (Skinner Box) သွက်ဂွံ လ္ၚတ်ပရူ ဖဵု ကေုာံ ဒုဟ်။ * '''[[အေဒ်ဝါတ် သောန်ဒိုက်]] (Edward Thorndike):''' မၞိဟ်မချူလဝ် Law of Effect မဒှ်သဇိုင် သွက် Operant Conditioning။ == ၃။ ဝါဒစရိုတ် နဲကဲလညာတ် (Methodological Behaviorism) == Methodological Behaviorism ဝွံ ဒှ်လညာတ် ဝါတ်သာန် တုဲ စွံအာရီု လ္တူစရိုတ်မဆဵုညာတ် နကဵုမတ် (Observable behavior) ဟေင်ရ။ လညာတ်ဏအ်ဝွံ ဟွံဒုင်သဇိုင် လ္တူပရေင်ချပ်အပ္ဍဲစိုတ် ကေုာံ ကသပ်လညာတ်မၞိဟ်တအ်ရ။ ညးတအ် ပတှ်ေကေတ်ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် က္တဵုဒှ်ကၠုင် နကဵုစိုတ်အးအး (Tabula rasa) တုဲ ပွဳပွူသဘာဝဟေင် ဖန်ဗဒှ်ကဵု စရိုတ်မၞိဟ်တအ်ရ။ == ၄။ ဝါဒစရိုတ် အပြောမ် (Radical Behaviorism) == Radical Behaviorism ဝွံ ဒှ်လညာတ် သကိန်နာ (Skinner) တုဲ ညးတအ် ဒုင်တဲဒဒှ်ရ ပရေင်စိုတ်အပ္ဍဲ (Private events) မပ္တံကဵု ပရေင်ချပ် ကေုာံ ပရေင်စသိုင်တအ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်စရိုတ် (Behavior) မွဲသာ်ကီုရ။ ဆဂး ပရေင်စိုတ်အပ္ဍဲတအ်ဂှ် ဒှ်ဟိုတ်မဖန်ကဵု စရိုတ်မ္ၚး ဟွံသေင်၊ ဍေဟ်တအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒးဒုင်ထိင်ဒဝ်လဝ် နကဵု ပွဳပွူသဘာဝ ကေုာံ ဖဵုဒုဟ် (Environmental variables) အိုတ်ရ။ == ၅။ ဝါဒစရိုတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ် (Psychological Behaviorism) == Psychological Behaviorism ဝွံ ဒှ်လညာတ် [[အာသာ ဒါဗလျူ သတာတ်]] (Arthur W. Staats) မက္တဵုဗဒှ်လဝ်ရ။ ဝါဒဏအ်ဝွံ ပံင်သၟဟ်လဝ် လညာတ်စရိုတ် ကေုာံ လညာတ်ပညာစိုတ်တြေံ မပ္တံကဵု ဉာဏ် (Intelligence) ကေုာံ စရိုတ်လက္ချန်ပူဂိုလ် (Personality) တအ်ရ။ လညာတ်ဏအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ်ဂှ် နွံကဵု အစောံစရာဲမလ္ၚတ် (Learning repertoires) မဇၞော်မောဝ်ကၠုင်လဝ် ဗွဲမလအ်လရ။ == ၆။ အခိုက်အလိုက် အခေတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Classical and Operant Conditioning) == သဇိုင်လညာတ် မလ္ၚတ်ဝါဒစရိုတ်ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု နဲကဲၜါသာ်ရ။ {| class="wikitable" |+ ပွမပတုပ်ရံင် နဲကဲစမ်ၜတ် စရိုတ် (Comparison of Conditioning Types) |- ! လက္ချန် ! Classical Conditioning ! Operant Conditioning |- | '''တၠပညာ''' | အဳဗာန် ပါဗလောပ် (Pavlov) | ဘဳ အေဖ် သကိန်နာ (Skinner) |- | '''သဇိုင်မူ''' | အရာစေ့ဆဝ် သဘာဝ ကေုာံ အရာစေ့ဆဝ် တၟိ ပံင်သၟဟ် (Pairing stimuli) | အရာကလေင်တုက် (Behavior) ကေုာံ ဖဵု/ဒုဟ် (Consequences) |- | '''စရိုတ်''' | စရိုတ်ဟွံနွံပၟိက် (Involuntary/Reflexive) | စရိုတ်နွံပၟိက် (Voluntary) |- | '''ဥပမာ''' | ကၠဵုစၟတ်ဗပိုတ်ဍာ်ပါင် ကာလမိင်ရမ္သာင်ခၞိင် | ကောန်ၚာ်ကၠောန်ကမၠောန်ခိုဟ် ကလိဂွံလာပ် |} == ၇။ အရာစေ့ဆဝ် ကေုာံ ပရေင်ထိင်ဒဝ် (Stimulus Control) == ပ္ဍဲလညာတ် ဝါဒစရိုတ်မ္ဂး အရာစေ့ဆဝ် (Stimuli) ဂှ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ။ * '''Discriminative stimulus (Sd):''' အရာစေ့ဆဝ် မဖန်ကဵု ညံင်စရိုတ်မွဲမွဲ ဂွံက္တဵုဒှ်။ ဥပမာ - ပၟတ်ဍာ်မိတ် ပ္ဍဲစက်သကိန်နာ မဖန်ကဵု ညံင်ပူဂဵုဂွံစိုပ်လာပ်။ * '''Stimulus delta (S-delta):''' အရာစေ့ဆဝ် မဖန်ကဵု ညံင်စရိုတ်မွဲမွဲ ဟွံဂွံက္တဵုဒှ် ဟိုတ်နူကလိဂွံ ဒုဟ် ပ္ဍဲအခိင်တုဲကၠုင်။ ဥပမာ - ပၟတ်ဍာ်အာဲ (Red traffic light) မဖန်ကဵု ညံင်မၞိဟ်ဟွံဂွံဒြေပ်ကွဳစက်။ == ၈။ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လ္တူဝါဒစရိုတ် (Criticisms of Behaviorism) == ၜိုန်ရ ဝါဒစရိုတ်ဂှ် ခိုင်ကၠိုက်လ္တူ နဲကဲသိပ္ပံကီုလေဝ်၊ တၠပညာတၞဟ်တအ် ပါ်ပါ်ဒၟံင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ [[ဟဳလာရဳ ပူတၞာမ်]] (Hilary Putnam) ပါ်ပါ်လဝ် ဒဒှ်ရ ဝါဒစရိုတ်ဝွံ ထုဲကြာန်ဒၟံင် အကြာ လက္ချန်စိုတ်ဓါတ် (Symptoms of mental states) ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် အပ္ဍဲ (Mental states themselves) ရ။ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် Cognitive Psychology လေဝ် ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ဝါဒစရိုတ်ဂှ် ဟွံစွံအာရီု လ္တူ ပရေင်ချပ်ဉာဏ် ကေုာံ ပရေင်မှတ်သမ္တီ (Memory) တအ်ရ။ == ၉။ လွပ်ပ္ဍဲ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် (Applications in Education and Health) == ဝါဒစရိုတ်ဝွံ စကာဒၟံင် ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲပရေင်ပညာ ကေုာံ လွဳလွတ်စိုတ်ရ။ * '''Applied Behavior Analysis (ABA):''' ဒှ်နဲကဲ မစကာသဇိုင် Operant conditioning သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ကောန်ၚာ်မနွံကဵု ယဲ Autism ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲစရိုတ် (Behavior modification)။ * '''Education:''' နဲကဲကဵုလာပ် ကေုာံ ဒဏ် (Reward and Punishment) ပ္ဍဲဘာဗ္တောန်လိက်ဂှ် ဒှ်အကျိုးဆက် နူကဵုဝါဒစရိုတ်ရ[cite: 2]။ == ၁၀။ သုတေသန အနာဂတ် (Future Directions) == ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ဝါဒစရိုတ်ဝွံ ပံင်သၟဟ်လဝ် ကုလညာတ်ပညာစိုတ်ဉာဏ် (Cognitive Psychology) တုဲ က္တဵုဒှ်ကၠုင် [[Cognitive Behavioral Therapy]] (CBT) မဒှ်နဲကဲ လွဳလွတ်ယဲစိုတ် အဓိကမွဲရ။ တၠပညာတအ် ဆက်လ္ၚတ်ဒၟံင် ပရူစရိုတ်မၞိဟ်တအ် နကဵုနဲကဲသိပ္ပံ မဆက်စပ် ကုက္ဍဟ် ကေုာံ မျိုးရိုးဗီဇ (Behavioral genetics) ကေုာံ ပရေင်ပံင်သၟဟ် ဝါဒစရိုတ် ကဵု ဒဿနိကဗေဒ မပ္တံကဵု Teleological behaviorism ကီုရ။ == နိဿဲဂမၠိုင် (References) == 1. "Behaviorism". Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved 2024. 2. "Behavior theory". Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved 2024. 3. "Behavioralism". Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved 2024. 4. "Logical behaviorism". Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved 2024. 5. "Psychological behaviorism". Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved 2024. {{Navbox | name = ဝါဒစရိုတ် | title = [[ဝါဒစရိုတ်]] (Behaviorism) | listclass = hlist | group1 = လညာတ်အဓိက | list1 = * [[သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စရိုတ်]] * [[အခိုက်အလိုက် အခေတ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်]] * [[အခိုက်အလိုက် ကမၠောန်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်]] | group2 = တၠပညာဂမၠိုင် | list2 = * [[ဂျောန် ဘဳ ဝါတ်သာန်]] * [[ဘဳ အေဖ် သကိန်နာ]] * [[အဳဗာန် ပါဗလောပ်]] * [[အေဒ်ဝါတ် သောန်ဒိုက်]] | group3 = ကဏ္ဍဆက်စပ် | list3 = * [[ပညာစိုတ်]] * [[ဝါဒစရိုတ် လညာတ်စိုတ်ဓါတ်]] * [[ဝါဒစရိုတ် အပြောမ်]] }} [[Category:ပညာစိုတ်]] [[Category:ဝါဒစရိုတ်]] [[Category:သိပ္ပံစရိုတ်မၞိဟ်]] aascmfqup2xvlajyd6f4qx8ldmy6zxu 0 12902 60150 59356 2026-11-08T21:10:10Z InternetArchiveBot 1698 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261108sim) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 60150 wikitext text/x-wiki {{Infobox everyday item | name = ဗံင်ကလောအ် | image = Handmade_soap_sliced.jpg | caption = ဗံင်ကလောအ် မကၠောန်လဝ် နကဵု တဲ နူကဵု ဍာ်ကၠေင် သဘာဝ | other_names = သာပ်ပျာ | type = [[ကပေါတ် လွဳလွတ် ပူဂိုလ်]] (Personal care), ကပေါတ် ကြာတ်သ္အး (Cleaning agent) | material = ဍာ်ကၠေင် သတ်ဆု/တိရစ္ဆာန် ကေုာံ ဓါတ် ဗေတ် (Base/Alkali) | usage = ပရေင် အးဇ္ၚး, ကြာတ် တဲ, ကြာတ် စာတ်, ဟုံ ဍာ် | invention = ၜိုတ် ၂၈၀၀ သၞာံ ကိုပ်ကၠာ ခရေတ် ([[ဗာဗဳလောန်]]) }} '''ဗံင်ကလောအ်''' ({{lang-en|Soap}}, ''သာပ်ပျာ'') ဝွံ ဒှ် ဓာတ် ဍာ်မသ္အးဇ္ၚး (Cleansing agent) မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နူကဵု ပရေင် ဓာတ်ပြု ဓာတု (Chemical reaction) မကော်ဂး သာပေါန်နဳဖဳကေယှေန် (Saponification) အကြာ ဍာ်ကၠေင် (Fats/Oils) ကေုာံ ဓါတ် ဗေတ် (Base/Alkali) မပ္တံကဵု သဝ်ဒဳယာမ် ဟာက်ဒရံက်သိုက် (Sodium hydroxide) တအ် ရ။ ဍေဟ် ဝွံ နွံကဵု အစောံစောန် မလေပ် ပံင်နှဴ ကု ဍာ် ကေုာံ ကၠေင် သီု ၜါ လပါ် တုဲ၊ လုပ် ရီုဗင် ကြာတ် ပတိတ် ထောအ် ခၟိက်၊ ကၠေင်၊ ကေုာံ စၟဗက်တဳရဳယျာ (Bacteria) နူကဵု စၞာံ ကေုာံ ကပေါတ် ယာတ် နာနာ သာ် ရ။ ပ္ဍဲကဵု ခေတ် တ္ၚဲဏအ်၊ ဗံင်ကလောအ် ဝွံ ဒှ် ကပေါတ် သုံးစွဲ လၟိုန် တ္ၚဲ မဟွံမဲ ဟွံတုဲ မွဲ တုဲ၊ ဍေဟ် ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု [[ပရေင် အးဇ္ၚး]] ကေုာံ ပရေင် ထတ်ယုက် ညးလောက တအ် ဗွဲမဇၞော် ရ။ == ၁။ နိဒါန် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် == ဗံင်ကလောအ် ဟီုမ္ဂး ဂှ် လပါ် ဓာတုဗေဒ မ္ဂး ဒှ် ဓါတ် ဍာ်ကၠေင် အက်သေတ် (Fatty acid salt) ရ။ ပရေင် ကြာတ် သ္အးဇ္ၚး ဍေဟ် ဝွံ က္တဵုဒှ် နူကဵု လဒက်ပ္တန် မဝ်လဳကျူး (Molecule) မၞုံကဵု က္ဍိုပ် ၜါ လပါ် ရ။ မွဲ လပါ် ဂှ် လေပ် ပံင်နှဴ ကု ဍာ် (Hydrophilic head) တုဲ၊ မွဲ လပါ် ပၠန် ဂှ် လေပ် ပံင်နှဴ ကု ကၠေင် (Hydrophobic tail) ရ။ ကာလ ပိုယ် ကြာတ် တဲ နကဵု ဗံင်ကလောအ် ကေုာံ ဍာ် မ္ဂး၊ လပါ် မဆာန် ကၠေင် ဂှ် အာ တွာ် ရပ် ကေတ် ခၟိက် ကေုာံ စၟယဲ တအ် တုဲ၊ လပါ် မဆာန် ဍာ် ဂှ် ဇက် ပတိတ် ဏာ ခၟိက် တအ် ဂှ် ပ္ဍဲ အခိင် ပိုယ် လာ် ဍာ် ရ。<ref>{{Cite web |title=How Soap Works |url=https://www.nytimes.com/2020/03/13/health/soap-coronavirus-handwashing-germs.html |website=The New York Times |access-date=2024-01-10}}</ref> == ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကိုပ်ကၠာ == ဝင် မကၠောန် ဗံင်ကလောအ် ဝွံ နွံ ကၠုင် နူကဵု ခေတ် တမၠာ တေအ် ရ။ * '''ခေတ် ဗာဗဳလောန် (Babylon):''' သက်သဳ ကိုပ်ကၠာအိုတ် မဆေင်ကဵု ဗံင်ကလောအ် ဂှ် ဂၠာဲ ဆဵု ကေတ် ပ္ဍဲ ဒေသ ဗာဗဳလောန် (ပစ္စုပ္ပန် ဍုင် အဳရက်) ပ္ဍဲ ၂၈၀၀ သၞာံ ကိုပ်ကၠာ ခရေတ် (2800 BC) ရ။ ညးတအ် ပံင်နှဴ လဝ် ကၠေင် တိရစ္ဆာန် ကေုာံ ပ္တေင် ဆု (Wood ash) သွက်ဂွံ ကြာတ် သ္အးဇ္ၚး တောဝ် ရ။ * '''ခေတ် အဳဂျေပ် (Egypt):''' အတိုင် လိက် တြေံ Ebers papyrus (၁၅၅၀ BC) မ္ဂး၊ ဂကူ အဳဂျေပ် တအ် ဟုံ ဍာ် နကဵု ပရေင် ပံင်နှဴ ကၠေင် သတ်ဆု ကေုာံ ဓါတ် ၜဵု အလ်ကာလဳ (Alkaline salts) သွက် ပရေင် လွဳလွတ် ယဲ စၞာံ ရ။ * '''ခေတ် ရဝ်မ (Rome):''' ယၟု မ္ဂး "Soap" ဝွံ ကၠုင် နူကဵု ဒဏ္ဍာရဳ ဒဵု Mount Sapo ရ။ ဂကူ ရဝ်မ တအ် ဇၞော်မောဝ် လဝ် ဗံင်ကလောအ် နကဵု ကၠေင် ပြေင်ဂၠဴ (Tallow) ကေုာံ ပ္တေင် ဆု တုဲ စကာ သွက်ဂွံ ကြာတ် ယာတ် ရ。<ref>{{Cite web |title=The History of Soapmaking |url=http://www.pharmaceutical-journal.com/ |website=The Pharmaceutical Journal |access-date=2024-01-10}}</ref> == ၃။ ခေတ်လဒေါဝ် ကေုာံ ခေတ်ပစ္စုပ္ပန် == ပ္ဍဲ အခိင် ခေတ် လဒေါဝ် (Middle Ages) ဂှ်၊ ပရေင် ကၠောန် ဗံင်ကလောအ် ဇၞော်မောဝ် ကၠုင် ပ္ဍဲ ဒေသ လဒေါဝ် ဗၟံက် ကေုာံ ဥရောပ ရ။ * '''ဗံင်ကလောအ် အာလေပ်ပဝ် (Aleppo soap):''' ပ္ဍဲ ဍုင် သဳရဳယျာ ဂှ် ညးတအ် ကၠောန် ဗံင်ကလောအ် နူကဵု ကၠေင် အဝ်လဳဗ် (Olive oil) ကေုာံ ကၠေင် လဝ်ရေလ် (Laurel oil) မဒှ် ဗံင်ကလောအ် ခိုဟ်အိုတ် မွဲ ရ။ * '''ဗံင်ကလောအ် ကာတ်သတဳ (Castile soap):''' စိုပ် ဥရောပ မ္ဂး၊ ဍုင် သပေန် ကေုာံ အဳတလဳ တအ် ကၠောန် ဗံင်ကလောအ် နူကဵု ကၠေင် အဝ်လဳဗ် သၟး ဓဝ် ရ။ * '''ပရေင် ဇၞော်မောဝ် စက်ရုံ (Industrial Revolution):''' ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၈ ကေုာံ ၁၉ ဂှ်၊ ပရေင် ဂၠာဲဆဵု နဲကဲ Leblanc process ကေုာံ Solvay process သွက်ဂွံ ပ္တိတ် ဓါတ် သဝ်ဒဳယာမ် (Sodium carbonate) နကဵု ၚုဟ်တန်တန် ဂှ် သ္ပ ကဵု ညးမကၠောန် ဗံင်ကလောအ် တအ် ပ္တိတ် ကပေါတ် နကဵု စက်ရုံ ဇၞော်ဇၞော် (Mass production) မာန် ကၠုင် ရ။ == ၄။ ဓာတုဗေဒ ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Chemistry) == [[ဓာတုဗေဒ]] ဗံင်ကလောအ် ဂှ် ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု ပရေင် ဓာတ်ပြု သာပေါန်နဳဖဳကေယှေန် (Saponification) ရ။ ပ္ဍဲ ပရေင် ဏအ်၊ ဓါတ် ဍာ်ကၠေင် (Triglycerides) ဂှ် ဓာတ်ပြု ကု ဓါတ် ဗေတ် မထတ် (Strong base) ဗီုကဵု Sodium hydroxide (NaOH) ဟွံသေင်မ္ဂး Potassium hydroxide (KOH) ရ။ * '''ဖော်မြူလာ အဓိက:''' ဍာ်ကၠေင် + ဓါတ် ဗေတ် → ဗံင်ကလောအ် + ဂလဳသဳရောန် (Glycerol) ဗံင်ကလောအ် မကလိဂွံ နူကဵု NaOH ဂှ် ဒှ် ဗံင်ကလောအ် ခြိုင် (Hard soap) တုဲ၊ ဗံင်ကလောအ် မကလိဂွံ နူကဵု KOH ဂှ် ဒှ် ဗံင်ကလောအ် ဍိုန် (Soft soap) ဟွံသေင်မ္ဂး ဗံင်ကလောအ် ဍာ် ရ。<ref>{{Cite book |last=Dunn |first=Kevin M. |title=Scientific Soapmaking: The Chemistry of the Cold Process |publisher=Clavicula Press |year=2010 |isbn=978-1935652090 |pages=35-40}}</ref> == ၅။ နဲကဲ ကၠောန်ဗဒှ် (Manufacturing Processes) == ပရေင် ကၠောန် ဗံင်ကလောအ် ဂှ် နွံ နဲကဲ အဓိက သာ်ဏအ် ရ: # '''နဲကဲ ဂံက် (Cold Process - CP):''' ဒှ် နဲကဲ မစကာ ဂၠိုင် ပ္ဍဲ ပရေင် ကၠောန် နကဵု တဲ ရ။ ပံင်နှဴ ဍာ်ကၠေင် ကေုာံ ဍာ် ဓါတ် ဗေတ် (Lye water) ပ္ဍဲ ဂမ္တဴ ဓမ္မတာ တုဲ စွံ လဝ် ၜိုတ် ၄-၆ သတ္တဟ ညံင် ဓာတ်ပြု ဂွံ အိုတ် ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် (Curing) ရ။ # '''နဲကဲ ကတဴ (Hot Process - HP):''' ပံင်နှဴ ဍာ်ကၠေင် ကေုာံ ဓါတ် ဗေတ် တုဲ ဍုန် ဏာ နကဵု ပၟတ် ရ။ နဲကဲ ဏအ် ပြဟ် နူ နဲကဲ ဂံက် တုဲ စကာ ဂွံ ပြဟ် ရ။ # '''နဲကဲ စက်ရုံ (Continuous Process):''' ဒှ် နဲကဲ မစကာ ပ္ဍဲ စက်ရုံ ဇၞော်ဇၞော် သွက်ဂွံ ပ္တိတ် ဗံင်ကလောအ် လၟိဟ် တန် ကေုာံ တန် ရ။ ပ္ဍဲ နဲကဲ ဏအ် ညးတအ် ပ္တိတ် ထောအ် ဓါတ် ဂလဳသဳရောန် (Glycerin) သွက်ဂွံ သွံ တၞဟ်ခြာ ရ။ == ၆။ ဂကူ ဗံင်ကလောအ်ဂမၠိုင် == ဗံင်ကလောအ် ဂှ် ပါ် လဝ် နကဵု လွပ် ကေုာံ ဗီုပြင် ဍေဟ် ရ: {| class="wikitable" |- ! ဂကူ ဗံင်ကလောအ် !! အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ လွပ် !! ဥပမာ (Examples) |- | '''ဗံင်ကလောအ် ဟုံဍာ် (Toilet Soap)''' | သွက်ဂွံ ကြာတ် ဇကု ကေုာံ မုက်။ ကၠောန် လဝ် နကဵု ဍာ်ကၠေင် ခိုဟ်ဟ် ကေုာံ စုတ် လဝ် အမြာဲ။ | Beauty bar, Castile soap |- | '''ဗံင်ကလောအ် ကြာတ် စာတ် (Laundry Soap)''' | သွက်ဂွံ ကြာတ် ယာတ် ကေုာံ ပရေင် သ္အးဇ္ၚး ပ္ဍဲ သ္ၚိ။ ဓါတ် အက်သေတ် ဍေဟ် ထတ် ညိ။ | Bar laundry soap, Marseille soap |- | '''ဗံင်ကလောအ် ဍာ် (Liquid Soap)''' | မၞုံကဵု ဗီုပြင် ဍာ် တုဲ လောဲသွာ သွက်ဂွံ စကာ ပ္ဍဲ ရုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဌာန် ဟုံဍာ်။ | Hand wash, Body wash |- | '''ဗံင်ကလောအ် ဂလဳသဳရိန် (Glycerin Soap)''' | မၞုံကဵု ဗီုပြင် ယးတၟး (Transparent) တုဲ ခိုဟ် သွက် စၞာံ ဍိုန်ဍောတ် (Sensitive skin)။ | Transparent soap |} == ၇။ လွပ် ကေုာံ ပရေင်အးဇ္ၚး (Hygiene) == ဗံင်ကလောအ် ဝွံ ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက ပ္ဍဲ ပရေင် စဵုဒၞာ ယဲ စၟ (Disease prevention) ရ။ ကြာတ် တဲ နကဵု ဗံင်ကလောအ် ကေုာံ ဍာ် သ္အးသ္အး လအ် နူ ၂၀ စက္က ဂှ် ဒှ် နဲကဲ ခိုဟ်အိုတ် သွက်ဂွံ ပလီု ထောအ် စၟ ဗက်တဳရဳယျာ ကေုာံ ဗဳရုသ် (Viruses) ဗီုကဵု SARS-CoV-2 (ယဲ ကိုဗစ်-၁၉) ရ။ မဝ်လဳကျူး ဗံင်ကလောအ် ဍေဟ် လုပ် ပလီု ထောအ် သၞော် ကၠေင် (Lipid bilayer) မဂြောပ် လဝ် ဗဳရုသ် ဂှ် တုဲ သ္ပ ကဵု ဗဳရုသ် ဂှ် လီုလာ် အာ ရ。<ref>{{Cite journal |last=Willcox |first=Michael |title=Soap and Health |url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-preventive-and-social-medicine_2000-04_54_4/page/278 |journal=Journal of Epidemiology and Community Health |year=2000 |volume=54 |issue=4 |pages=278-280 |doi=10.1136/jech.54.4.278}}</ref> == ၈။ ဓါတ်ဓာတု ကေုာံ သဘာဝ (Ingredients) == ကပေါတ် အဓိက ပ္ဍဲ ဗံင်ကလောအ် ဂှ် ဒှ် ဍာ်ကၠေင် ကေုာံ ဓါတ် ဗေတ် (Lye) ရ။ * '''ဍာ်ကၠေင် သဘာဝ:''' ကၠေင် အဝ်လဳဗ် (Olive oil), ကၠေင် သတ်ဗြဴ (Coconut oil), ကၠေင် တိရစ္ဆာန် (Tallow), ကေုာံ ကၠေင် သတ်တာ (Palm oil) တအ် စကာ ဂၠိုင်အိုတ် ရ။ ကၠေင် သတ်ဗြဴ ဂှ် သ္ပ ကဵု ဗံင်ကလောအ် ပ္တိတ် ဍာ် ဖပ် (Lather) ဂၠိုင် ရ။ * '''ဓါတ် ပံင်နှဴ (Additives):''' သွက်ဂွံ ဂွံ အမြာဲ ကေုာံ အသာ် ဂှ် ညးတအ် စုတ် ဍာ်ကၠေင် သၟူ (Essential oils)၊ ပ္ကဴ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အသာ် ဓာတု ရ။ သွက် စၞာံ ဍိုန်ဍောတ် ဂှ် လဆောဝ် စုတ် ဍာ်တှ် ဗၜေအ် (Goat milk) ကေုာံ ဓါတ် မသ္အးဇ္ၚး တၞဟ်ဟ် ရ。 [[File:Saponification general.svg|thumb|နဲကဲ ဓာတု ပရေင် သာပေါန်နဳဖဳကေယှေန် (Saponification) မဒှ် သဇိုင် အဓိက ပ္ဍဲ ပရေင် ကၠောန် ဗံင်ကလောအ်]] == ၉။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဗွိုက်လွာ အလုံဂၠးတိ == ဗွိုက်လွာ ဗံင်ကလောအ် အလုံဂၠးတိ ဝွံ ဒှ် ကဏ္ဍ FMCG (Fast-moving consumer goods) မၞုံ ၚုဟ်မး သၠုင် နူ ၄၀ ဘဳလဳယာန် ဒဝ်လာ ပ္ဍဲ မွဲ သၞာံ ရ။ ကမ္ပဏဳ ဇၞော်ဇၞော် ဗီုကဵု Unilever, Procter & Gamble (P&G), ကေုာံ Johnson & Johnson တအ် ပိုင်ပြဳ လဝ် ဗွိုက်လွာ အဓိက ရ။ စၟတ်တဆိပ် ဗီုကဵု Dove, Lux, ကေုာံ Safeguard တအ် ဒှ် စၟတ်တဆိပ် မသွံ ဂွံ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ဂှ် ဗွိုက်လွာ ဗံင်ကလောအ် သဘာဝ မကၠောန် လဝ် နကဵု တဲ (Handmade artisanal soap) လေဝ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဗွဲမပြဟ် ရ။ == ၁၀။ အန္တရာယ် ပွဳပွူသဘာဝ ကေုာံ ပရေင်မင်မွဲ (Sustainability) == ၜိုန်ရ ဗံင်ကလောအ် ဇေတ်တ် ဂှ် လေပ် ပြဟ်လီု အလဵုဇကု (Biodegradable) ပ္ဍဲ သဘာဝ ကီုလေဝ်၊ ပရေင် ပ္တိတ် ဗံင်ကလောအ် စက်ရုံ နွံ ကဵု အန္တရာယ် သဘာဝ ညိည ရ: * '''ကၠေင် သတ်တာ (Palm Oil):''' လွပ် ကၠေင် သတ်တာ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ ဗံင်ကလောအ် ဂှ် သ္ပ ကဵု ပရေင် ပလီု ဂြိုပ် ဆု (Deforestation) ပ္ဍဲ ဒေသ အာရှအဂၞဲ မပ္တံကဵု အေန်ဒဝ်နဳရှာ ကေုာံ မလေရှာ ရ။ * '''ကပေါတ် ထုပ် (Packaging):''' ဗံင်ကလောအ် ဍာ် ဗွဲမဂၠိုင် စုတ် လဝ် ပ္ဍဲ ပလာသတေတ် မလေပ် ပလီု သဘာဝ ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ခေတ် လၟုဟ် ညးတအ် အာတ်မိက် ကဵု ကလေင် စကာ ဗံင်ကလောအ် ကလောံ (Bar soap) မစုတ် လဝ် ပ္ဍဲ စက္ခော (Paper packaging) ရ။ == ၁၁။ အနာဂတ် ကေုာံ နဲကဲပညာတၟိ (Future and New Technologies) == ပ္ဍဲ အနာဂတ် ဂှ်၊ ပရေင် ဓာတုဗေဒ မသ္အးဇ္ၚး (Green chemistry) ဂှ် ဒှ် အရာ အဓိက သွက် ကပေါတ် ဗံင်ကလောအ် ရ။ * '''Syndets (Synthetic Detergents):''' ဗံင်ကလောအ် ခေတ် တၟိ ဗွဲမဂၠိုင် ဗီုကဵု Dove ဂှ် ဟွံသေင် ဗံင်ကလောအ် ဇေတ်တ် (True soap) တုဲ၊ ဍေဟ် ဒှ် Syndet (Synthetic detergent) မၞုံကဵု ဓါတ် pH မကိတ်ညဳ ကု စၞာံ (pH balanced) ရ။ * '''ပရေင် မင်မွဲ သဘာဝ:''' ကမ္ပဏဳ တအ် ဂၠာဲ နဲကဲ တၟိ သွက်ဂွံ စကာ ကၠေင် သတ်ဆု မဟွံပလီု ဂြိုပ် ကေုာံ ပ္တိတ် ကပေါတ် မဟွံမဲ ကု ဓါတ် ဓာတု အန္တရာယ် ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု ပရေင် အာတ်မိက် ညးစကာ ခေတ် တၟိ ရ。<ref>{{Cite book |last=Garzena |first=Patrizia |title=Soapmaking for Fun & Profit |publisher=Kangaroo Press |year=2004 |isbn=978-0864177488 |pages=15-20}}</ref> == ဗှ်လ္ၚတ် == * [[ပရေင် အးဇ္ၚး]] (Hygiene) * [[ကပေါတ် လွဳလွတ် ပူဂိုလ်]] (Personal care) * [[သာပေါန်နဳဖဳကေယှေန်]] (Saponification) * [[သာဖေက်တေန်]] (Surfactant) == နိဿဲ == <references /> {{Navbox | name = Personal care and Cleaning | title = [[ကပေါတ် လွဳလွတ် ပူဂိုလ်]] ကေုာံ ကပေါတ် ကြာတ်သ္အး | listclass = hlist | list1 = * [[ဗံင်ကလောအ်]] (Soap) * [[ဍာ်ဂဥုဲ ကြာတ် က္ဍိုပ်]] (Shampoo) * [[ဂဥုဲ ပေတ်ၚေက်]] (Toothpaste) * [[ဒဳတာဂျေန်]] (Detergent) * [[လဝ်ရှေန်]] (Lotion) * [[ဍာ်ဂဥုဲ ကြာတ် တဲ]] (Hand sanitizer) }} {{DEFAULTSORT:ဗံင်ကလောအ်}} [[ကဏ္ဍ:ဗံင်ကလောအ်]] [[ကဏ္ဍ:ကပေါတ် လွဳလွတ် ပူဂိုလ်]] [[ကဏ္ဍ:ပရေင် အးဇ္ၚး]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတုဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:ကပေါတ် ကြာတ်သ္အး]] hvmj69oqqmw7ykjffhjq53qefys266c 0 12910 60151 59371 2026-11-08T21:11:07Z InternetArchiveBot 1698 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261108sim) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 60151 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ကမ္ပဏဳ မဟာဇန် | english_name = Public Company / Public Limited Company | image = New_York_Stock_Exchange.jpg | caption = ရုင်စတော့ နျူယံက် (New York Stock Exchange) မဒှ် ဒၞာဲ သွံရာန် ဗွဝ်ပါ် ကမ္ပဏဳ မဟာဇန် ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ | type = လဒက်ပ္တန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Business entity) | ownership = [[တၠဗွဝ်ပါ်]] (Shareholders) / ညးဍုင်ကွာန် (Public) | governing_body = [[ဂကောံ ဒါရိုက်တာ]] (Board of Directors) | purpose = ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်သွံရာန် ဗွဝ်ပါ် လတူ ဗွိုက်လွာ | key_characteristics = ပရေင်တာလျိုင် အပိုင်အခြာ (Limited liability), ဗွဝ်ပါ် မသွံရာန် ဂွံ လောဲသွာ (Transferable shares) }} '''ကမ္ပဏဳ မဟာဇန်''' ({{lang-en|Public company}} ဟွံသေင်မ္ဂး Public limited company - PLC) ဝွံ ဒှ် ဗီုပြင် လဒက်ပ္တန် ကမ္ပဏဳ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မွဲ မၞုံကဵု အခေါင် သွံရာန် ပ္တိတ် ဗွဝ်ပါ် (Shares/Stocks) ဇရေင် ညးဍုင်ကွာန် မဟာဇန် တအ် နကဵု သၞောတ်ဝ် အလဵုအသဳ ရ။ တၠဗွဝ်ပါ် (Shareholders) တအ် ဝွံ ဒှ် ညးမပိုင်ပြဳ ကမ္ပဏဳ တုဲ၊ ညးတအ် နွံ အခေါင် သွံရာန် ဗွဝ်ပါ် ဍေဟ်တအ် လတူ ရုင်စတော့ (Stock exchange) ဟွံသေင်မ္ဂး ဗွိုက်လွာ လဒေါဝ် (Over-the-counter market) ဗွဲမသၠးပွး ရ။ ကမ္ပဏဳ မဟာဇန် ဂှ် တၞဟ်ခြာ နူကဵု ကမ္ပဏဳ ပူဂိုလ် (Private company) ဟိုတ်နူ ဍေဟ် ဒး ဒ္ဂေတ် ဗက် သၞောဝ်ဥပဒေ ထိင်ဒဝ် (Regulations) ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ကေုာံ ဒး ထ္ၜး ဏာ စရင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Financial statements) ဇရေင် မဟာဇန် ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် ရ။ == ၁။ နိဒါန် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် == ကမ္ပဏဳ မဟာဇန် ဟီုမ္ဂး ဂှ် ဒှ် ဂကောံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ (Legal entity) မွဲ တုဲ၊ ဍေဟ် တၞဟ်ခြာ နူကဵု ညးမပိုင်ပြဳ (Owners) ကေုာံ ညးမအုပ်ဓုပ် (Managers) ရ။ ပ္ဍဲ ကမ္ပဏဳ မဟာဇန် ဂှ်၊ ပိုင်ပြဳ ဂှ် ဒှ် အရာ မပါ် လဝ် နကဵု ကလောံ ဗွဝ်ပါ် (Shares of stock) ရ။ ညးလဵု မွဲ ဟွံဟီု ယဝ်ရ ရာန် ကေတ် ဗွဝ်ပါ် မ္ဂး ဒှ် အာ တၠဗွဝ်ပါ် မွဲ တုဲ၊ ဂွံ အခေါင် ပိုင်ပြဳ ကမ္ပဏဳ အတိုင် လၟိဟ် ဗွဝ်ပါ် ဇကု မပိုင် လဝ် ဂှ် ရ။ ကမ္ပဏဳ ဏအ် ဝွံ အုပ်ဓုပ် လဝ် နကဵု ဂကောံ ဒါရိုက်တာ (Board of Directors) မဒးဒုင် ရုဲစှ် လဝ် နူကဵု ပေါဲကောံ တၠဗွဝ်ပါ် (Shareholders' meeting) ရ။ လဒက်ပ္တန် ဏအ် ဝွံ သ္ပ ကဵု ကမ္ပဏဳ မွဲ ညံင်ဂွံ ကလိဂွံ သြန် ရင်နှီ (Capital) ဇၞော်ဇၞော် နူကဵု ညးဍုင်ကွာန် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် သၠဲ ပတိတ် ကမၠောန် ရ。<ref>{{Cite book |last=Cheffins |first=B. R. |title=Corporate Ownership and Control: British Business Transformed |publisher=Oxford University Press |year=2008 |isbn=978-0199236978 |pages=15–20}}</ref> == ၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် == ဝင် လဒက်ပ္တန် ကမ္ပဏဳ မဟာဇန် ဝွံ က္တဵုဒှ် ကၠုင် ပ္ဍဲ အခိင် ခေတ် လဒေါဝ် ဥရောပ တေအ် ရ။ * '''ခေတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် (Early Era):''' ကမ္ပဏဳ မဟာဇန် ပထမအိုတ် မပ္တိတ် ဗွဝ်ပါ် ဇရေင် ညးဍုင်ကွာန် ဂှ် ဒှ် ကမ္ပဏဳ Dutch East India Company (VOC) မဒက်ပ္တန် လဝ် ပ္ဍဲ ဍုင် နေသာလာန် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၆၀၂ ရ။ VOC ဝွံ ဒှ် ကမ္ပဏဳ ပထမအိုတ် မသွံရာန် ဗွဝ်ပါ် လတူ ရုင်စတော့ အာမ်သတာဒါမ် (Amsterdam Stock Exchange) ရ။ * '''ခေတ် ပရေင် ဇၞော်မောဝ် စက်ရုံ (Industrial Revolution):''' ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၈ ကေုာံ ၁၉ ဂှ်၊ ပရေင် ဇၞော်မောဝ် စက်ရုံ က္တဵုဒှ် ကၠုင် တုဲ၊ ကမၠောန် မပ္တံကဵု တရဴ ကွဳပၟတ် ကေုာံ ရုင်စက် တအ် နွံ ပၟိက် သြန် ရင်နှီ ဗွဲမဇၞော် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သၞောဝ်ဥပဒေ ကမ္ပဏဳ မဟာဇန် (Joint-stock companies act) တအ် စ ပတိတ် ကၠုင် ပ္ဍဲ ဍုင် အင်ဂလာန် ကေုာံ အမေရိကာန် ရ။ * '''ခေတ် ပစ္စုပ္ပန်:''' ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ကေုာံ ၂၁ ဂှ်၊ ကမ္ပဏဳ မဟာဇန် တအ် ဒှ် အာ ဒြဟတ် အဓိက သွက် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးတိ တုဲ၊ ကမ္ပဏဳ ဇၞော်ဇၞော် ဗီုကဵု Apple, Microsoft, ကေုာံ Toyota တအ် သီုဖအိုတ် ဒှ် ကမ္ပဏဳ မဟာဇန် ရ။ == ၃။ အင်္ဂလက္ခဏာ အဓိကဂမၠိုင် == ကမ္ပဏဳ မဟာဇန် မွဲ သ္ဒး နွံ ကဵု အင်္ဂလက္ခဏာ (Characteristics) အဓိက အတိုင် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ: # '''ပရေင်တာလျိုင် အပိုင်အခြာ (Limited Liability):''' တၠဗွဝ်ပါ် တအ် ဝွံ နွံ တာလျိုင် ဆ ၜိုတ် သြန် မရင်နှီ လဝ် ပ္ဍဲ ဗွဝ်ပါ် ဓဝ် ရ။ ယဝ်ရ ကမ္ပဏဳ ဒးဒုင် အရှောန် ဟွံသေင်မ္ဂး ကျ သြန် ဂှ် ပိုင်ပြဳ ပူဂိုလ် (Personal assets) တၠဗွဝ်ပါ် တအ် ဟွံဒးဒုင် သီ ကေတ် ရ။ # '''ဗွဝ်ပါ် မသွံရာန် ဂွံ (Transferability of Shares):''' ဗွဝ်ပါ် ကမ္ပဏဳ မဟာဇန် ဝွံ လေပ် သွံရာန် ဟွံသေင်မ္ဂး ပြံင်လှာဲ တၠပိုင်ပြဳ လောဲသွာ လတူ ရုင်စတော့ သက်ကု ဒး ကလိဂွံ အခေါင် နူကဵု တၠဗွဝ်ပါ် တၞဟ် တအ် ရ။ # '''ပရေင် တန်တဴ နကဵု သၞောဝ် (Separate Legal Entity):''' ကမ္ပဏဳ ဂှ် ဒှ် ပူဂိုလ် နကဵု သၞောဝ် (Legal person) မွဲ တုဲ၊ နွံ အခေါင် ပိုင်ပြဳ ဒြပ်၊ ကၠောန် လိက်ကသုက် ကေုာံ တောဲ ကေတ် အမှု ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် ရ。<ref>{{Cite journal |last=Hansmann |first=H. |last2=Kraakman |first2=R. |date=2001 |title=The End of History for Corporate Law |journal=Georgetown Law Journal |volume=89 |pages=439-468}}</ref> == ၄။ ပရေင်ပတိတ် ဗွဝ်ပါ် မဟာဇန် (IPO) == ပရေင်ပတိတ် ဗွဝ်ပါ် မဟာဇန် အလန် ပထမ (Initial Public Offering - IPO) ဂှ် ဒှ် လၟေင် ကမၠောန် မပြံင်လှာဲ ကမ္ပဏဳ ပူဂိုလ် (Private) ညံင်ဂွံ ဒှ် အာ ကမ္ပဏဳ မဟာဇန် (Public) ရ။ ပ္ဍဲ လၟေင် ကမၠောန် IPO ဂှ်၊ ကမ္ပဏဳ မွဲ ပံင်တောဲ ကၠောန် ကု ဘဏ် ရင်နှီ (Investment banks) တအ် သွက်ဂွံ တော် ၚုဟ်မး ကမ္ပဏဳ ကေုာံ ဖျေဟ် ၚုဟ်မး ဗွဝ်ပါ် ရ။ ကမ္ပဏဳ ဒး ပတိုန် လိက်စၟတ်သမ္တီ (Prospectus) ဇရေင် ဌာန အလဵုအသဳ မထိင်ဒဝ် ရုင်စတော့ သွက်ဂွံ ပံက် ထ္ၜး တင်နင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ အန္တရာယ် (Risks)၊ ကေုာံ ရန်တၟအ် ပရေင် စကာ သြန် မကလိဂွံ နူ IPO ဂှ် ရ။ ကာလ IPO အံင်ဇၞး တုဲ မ္ဂး၊ ဗွဝ်ပါ် ကမ္ပဏဳ ဂှ် စ သွံရာန် လတူ ရုင်စတော့ (Stock market) မာန် ရ။ == ၅။ သၞောတ်ဝ် အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ဒါရိုက်တာ (Corporate Governance) == သၞောတ်ဝ် အုပ်ဓုပ် ကမ္ပဏဳ (Corporate governance) ဝွံ ဒှ် အရာ အဓိက သွက် ကမ္ပဏဳ မဟာဇန် သွက်ဂွံ မင်မွဲ ဂုဏ်ဖိုလ် တၠဗွဝ်ပါ် တအ် ရ။ ဟိုတ်နူ တၠဗွဝ်ပါ် တအ် (Principals) ကေုာံ ညးမအုပ်ဓုပ် (Agents) တအ် ပြးဇး ဒၟံင် ရေင်သကအ် (Separation of ownership and control) ဂှ်ရ၊ ညးတအ် ဒက်ပ္တန် လဝ် သၞောတ်ဝ် အုပ်ဓုပ် ရ။ တၠဗွဝ်ပါ် တအ် ရုဲစှ် ပ္တိုန် '''ဂကောံ ဒါရိုက်တာ''' (Board of Directors) ပ္ဍဲ ပေါဲကောံ လၟေင် သၞာံ (AGM) ရ။ ဂကောံ ဒါရိုက်တာ ဝွံ ဒုင် တာလျိုင် ဖျေဟ် လညာတ် မဟာဗျူဟာ (Strategy)၊ ရုဲစှ် CEO ကေုာံ စၟတ် သ္ၚေဝ် စရင် သြန် (Audit) ညံင်ဂွံ ဒှ် ဍာံပြ ရ。<ref>{{Cite journal |last=Fama |first=E. F. |last2=Jensen |first2=M. C. |date=1983 |title=Separation of Ownership and Control |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-law-and-economics_1983-06_26_2/page/301 |journal=Journal of Law and Economics |volume=26 |issue=2 |pages=301-325}}</ref> == ၆။ ဂကူ ကမ္ပဏဳ မဟာဇန် ကေုာံ သင်္ကေတဂမၠိုင် == ကမ္ပဏဳ မဟာဇန် ဂှ် ပါ် လဝ် နကဵု ပရေင် သွံရာန် ဍေဟ် (Listing status) ၜါ သာ်: # '''ကမ္ပဏဳ စၟတ်သမ္တီ လတူ ရုင်စတော့ (Listed Public Company):''' ဒှ် ကမ္ပဏဳ မသွံရာန် ဗွဝ်ပါ် ပ္ဍဲ ရုင်စတော့ အဓိက (ဥပမာ SET, NYSE)။ # '''ကမ္ပဏဳ ဟွံစၟတ်သမ္တီ (Unlisted Public Company):''' ၜိုန်ရ ဒှ် ကမ္ပဏဳ မဟာဇန် နကဵု သၞောဝ် ကီုလေဝ်၊ ဗွဝ်ပါ် ဍေဟ် ဟွံမဲ လတူ ရုင်စတော့ အဓိက တုဲ ဒး သွံရာန် နကဵု ဗွိုက်လွာ လဒေါဝ် (OTC) ရ။ ပ္ဍဲ ဍုင် နာနာ ဂှ် စကာ သင်္ကေတ မပစၞး ကု ကမ္ပဏဳ မဟာဇန် တၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ် ရ: {| class="wikitable" |- ! သင်္ကေတ (Abbreviation) !! ဍုင် (Country) !! အဓိပ္ပါယ် (Meaning) |- | '''PLC''' (plc) | ကၟိန်ဍုင် သဟရာဇ် (UK), အိန္ဒိယ | Public Limited Company |- | '''Inc. / Corp.''' | အမေရိကာန် (USA) | Incorporated / Corporation |- | '''AG''' | ဂျာမနဳ (Germany), သွိဇြာလာန် | Aktiengesellschaft |- | '''SA''' | ပြင်သေတ်, သပေန် | Société Anonyme / Sociedad Anónima |- | '''PCL''' (จก.มหาชน) | ဍုင်သေံ (Thailand) | Public Company Limited |- | '''NV''' | နေသာလာန် (Netherlands) | Naamloze vennootschap |} == ၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ရုင်စတော့ == ရုင်စတော့ (Stock exchanges) ဝွံ ဒှ် ဗွိုက်လွာ အဓိက သွက် ဗွဝ်ပါ် ကမ္ပဏဳ မဟာဇန် တအ် ရ။ ရုင်စတော့ ဇၞော်ဇၞော် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ မပ္တံကဵု New York Stock Exchange (NYSE), NASDAQ, Tokyo Stock Exchange, ကေုာံ London Stock Exchange (LSE) တအ် ဝွံ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ပရေင် သွံရာန် ဗွဲမပြဟ် ကေုာံ ထိင်ဒဝ် ၚုဟ်မး ဗွဝ်ပါ် (Liquidity) ရ။ ပ္ဍဲ ဒေသ ပိုယ် မ္ဂး ရုင်စတော့ ဍုင်သေံ (Stock Exchange of Thailand - SET) ကေုာံ ရုင်စတော့ သေင်ကာပူ (SGX) တအ် လေဝ် ဒှ် ဒၞာဲ အဓိက သွက် ကမ္ပဏဳ ပ္ဍဲ အာရှအဂၞဲ တအ် ရ။ ၚုဟ်မး ဗွဝ်ပါ် ဝွံ ပြံင်လှာဲ ဒၟံင် အတိုင် ပရေင် အာတ်မိက် ကေုာံ ပရေင် ပ္တိတ် (Supply and Demand) ကေုာံ အကာဲအရာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကမ္ပဏဳ ရ။ == ၈။ တာလျိုင် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ (Legal Responsibilities) == ကမ္ပဏဳ မဟာဇန် မွဲ ဒး ဒ္ဂေတ် ဗက် သၞောဝ်ဥပဒေ ထိင်ဒဝ် ဗွဲမသၠုင် နူကဵု ကမ္ပဏဳ ပူဂိုလ် ရ။ * '''ပရေင် ပံက် ထ္ၜး (Disclosure and Transparency):''' ကမ္ပဏဳ ဒး ပတိတ် လိက်လလောင်တြး ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၟာပ်ပ် ပိ ဂိတု (Quarterly reports) ကေုာံ လိက် အစီရင်ခံစာ လၟေင် သၞာံ (Annual reports) သွက် မဟာဇန် ရ။ * '''ဌာန ထိင်ဒဝ် (Regulatory Bodies):''' ပ္ဍဲ အမေရိကာန် မ္ဂး ဂကောံ SEC (Securities and Exchange Commission) ကေုာံ ပ္ဍဲ ဍုင်သေံ မ္ဂး ဌာန กลต. (SEC Thailand) တအ် မင်မဲ ဒၟံင် ညံင် ပရေင် ကမၠောန် ဂွံ ဒှ် အတိုင် သၞောဝ် ကေုာံ စဵုဒၞာ ပရေင် လေတ် ကၠတ် လတူ ဗွိုက်လွာ ရ (Insider trading)。<ref>{{Cite book |last=Baskin |first=J. B. |last2=Miranti |first2=P. J. |title=A History of Corporate Finance |publisher=Cambridge University Press |year=1997 |isbn=978-0521655361 |pages=150-165}}</ref> == ၉။ ဂုဏ်ဖိုလ် ကေုာံ ပရေင်အဆင်ပြေ (Advantages) == ပရေင် ဒက်ပ္တန် ကမ္ပဏဳ မဟာဇန် ဝွံ နွံ ကဵု ဂုဏ်ဖိုလ် (Benefits) ဗွဲမဂၠိုင်: # '''ပရေင် ကလိဂွံ သြန် ရင်နှီ (Access to Capital):''' ကမ္ပဏဳ လေပ် ကလိဂွံ သြန် ရင်နှီ ဗွဲမဇၞော် နူကဵု ပရေင် သွံရာန် ဗွဝ်ပါ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ကမၠောန်၊ သွံရာန် ကပေါတ် တၟိ ဟွံသေင်မ္ဂး ရာန် ကေတ် ကမ္ပဏဳ တၞဟ် (M&A) ရ။ # '''ပရေင် သြန် မလှာဲ ဂွံ လောဲ (Liquidity):''' တၠဗွဝ်ပါ် တအ် လေပ် သွံ ထောအ် ဗွဝ်ပါ် ဇကု တုဲ ကလေင် ကလိဂွံ သြန် တပ်တပ် မာန် ပြဟ်ပြဟ် ရ။ # '''ပရေင် စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ယၟုမြဟ် (Brand Prestige):''' ကမ္ပဏဳ မဟာဇန် ဗွဲမဂၠိုင် ကလိဂွံ ပရေင် ပတှ်ေ ဖျေဟ် စိုတ် နူကဵု ညးစကာ ကပေါတ် ကေုာံ ဘဏ် တအ် ဂၠိုင် နူ ကမ္ပဏဳ ပူဂိုလ် ရ။ == ၁၀။ တင်ခက်ခုဲ ကေုာံ အန္တရာယ် (Disadvantages) == ၜိုန်ရ နွံ ကဵု ဂုဏ်ဖိုလ် ကီုလေဝ်၊ ကမ္ပဏဳ မဟာဇန် လေဝ် ဒး ဆဵုဂဗ ကု တင်ခက်ခုဲ (Disadvantages) တအ် ရ: # '''ပရေင် ကျ ဆောမ် အဝဵု အုပ်ဓုပ် (Loss of Control):''' တၠပိုင်ပြဳ တြေံ (Founders) တအ် လေပ် ကျ အာ အဝဵု ပ္ဍဲ ပရေင် ဖျေဟ် သ္ဂုတ်စုတ် ယဝ်ရ ညးတအ် ပိုင်ပြဳ လဝ် ဗွဝ်ပါ် အောန် နူ ၅၀% ရ။ # '''စရိတ် ဥပဒေ ကေုာံ ပရေင် အုပ်ဓုပ် (Regulatory Costs):''' ကမ္ပဏဳ ဒး သုင်စောဲ သြန် ဗွဲမဂၠိုင် သွက် စရိတ် စၟတ် စရင် (Audit fees)၊ စရိတ် ဥပဒေ ကေုာံ ပရေင် ပံက် ထ္ၜး တင်နင် ရ။ # '''ဒြဟတ် ဍဵုဍိုက် လၟေင် ပိ ဂိတု (Short-term Pressure):''' တၠဗွဝ်ပါ် တအ် မင် စၟဳ ဒၟံင် ပရေင် အမြဲ သြန် (Profits) ဇၟာပ်ပ် ပိ ဂိတု တုဲ၊ ဍေဟ် သ္ပ ကဵု ညးမအုပ်ဓုပ် တအ် ဒး ဖျေဟ် သ္ဂုတ်စုတ် ကမၠောန် ဇမ္ၚောဲ (Long-term investments) ဝါတ်ဂါတ် ရ。<ref>{{Cite book |last=Megginson |first=W. L. |title=The Financial Economics of Privatization |publisher=Oxford University Press |year=2001 |isbn=978-0195150624 |pages=55-60}}</ref> == ၁၁။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ (Future Trends) == သွက် အနာဂတ် ဂှ် ကမ္ပဏဳ မဟာဇန် တအ် ဒး ဒုင် ပြံင်လှာဲ ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု ခေတ် တၟိ ရ။ * '''ပရေင် ရင်နှီ ESG (ESG Investing):''' တၠဗွဝ်ပါ် တအ် အာတ်မိက် ကၠုင် ညံင် ကမ္ပဏဳ မဟာဇန် တအ် ဂွံ စွံ သတိ လတူ ပွဳပွူ သဘာဝ (Environmental)၊ ပရေင် မၞိဟ် (Social) ကေုာံ သၞောတ်ဝ် အုပ်ဓုပ် မခိုဟ် (Governance) ဂၠိုင် တိုန် ရ။ * '''ဒဳဂျဳတေဝ် ဗွဝ်ပါ် (Digital Shares):''' လွပ် နဲကဲ ဘလံက်ချိန်း (Blockchain technology) တအ် လေပ် ပြံင်လှာဲ ပရေင် သွံရာန် ဗွဝ်ပါ် ညံင်ဂွံ ဒှ် လောဲသွာ ကေုာံ ဟွံဒး စကာ ရုင်စတော့ လဒေါဝ် ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် မာန် ပ္ဍဲ အနာဂတ် ရ။ == ဗှ်လ္ၚတ် == * [[ဗွဝ်ပါ်]] (Shares) * [[ရုင်စတော့]] (Stock exchange) * [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]] (Business) * [[ကမ္ပဏဳ ပူဂိုလ်]] (Private company) * [[ပေါဲကောံ တၠဗွဝ်ပါ်]] (Shareholders' meeting) == နိဿဲ == <references /> {{Navbox | name = Business Entities | title = ဂကူ လဒက်ပ္တန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Business Entities) | listclass = hlist | list1 = * [[ကမ္ပဏဳ မဟာဇန်]] (Public company) * [[ကမ္ပဏဳ ပူဂိုလ်]] (Private company) * [[ပရေင် ပံင်တောဲ ပိုန်ဒြပ်]] (Partnership) * [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ပိုင်ပြဳ မွဲ တၠ]] (Sole proprietorship) * [[ကမ္ပဏဳ ပရေင်တာလျိုင် အပိုင်အခြာ]] (Limited liability company - LLC) * [[ရုင်စတော့]] (Stock exchange) }} {{DEFAULTSORT:ကမ္ပဏဳ မဟာဇန်}} [[ကဏ္ဍ:ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]] [[ကဏ္ဍ:ကမ္ပဏဳ]] [[ကဏ္ဍ:သၞောဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]] [[ကဏ္ဍ:ဗွဝ်ပါ် ကေုာံ ဓလုက်တမ်ရိုဟ်]] 9y0ztav95cugqzi33081pea5t7si59s 0 12989 60152 59491 2026-11-08T21:12:09Z InternetArchiveBot 1698 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261108sim) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 60152 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = မေတာကောဂနိရှေန်<br>(Metacognition) | image = [[File:Human brain silhouette.svg|250px]] | caption = သင်္ကေတ က္ဍဟ် ကေုာံ လညာတ်စိုတ် မဒှ်အဓိက သွက် ပရေင်လ္ၚတ် "လညာတ်လတူလညာတ်" | label1 = ကဏ္ဍအဓိက | data1 = [[ပညာစိုတ်]] (Psychology)<br>[[ပရေင်ပညာ]] (Education) | label2 = အဓိပ္ပါယ် | data2 = လညာတ် လတူ လညာတ်<br>(Thinking about thinking) | label3 = ညးမစခၞံဝေါဟာရ | data3 = ဂျောန် အိတ်ချ် ဖလာဗေဝ် (John H. Flavell) | label4 = သၞာံမစပြာကတ် | data4 = ၁၉၇၆ (1976) | label5 = ဒကုတ်အဓိက | data5 = ၁။ လညာတ် (Knowledge)<br>၂။ ပရေင်ထိင်ဒဝ် (Regulation)<br>၃။ ပရေင်ဆဵုဂဗ (Experience) }} '''မေတာကောဂနိရှေန်''' ({{lang-en|Metacognition}}) ဝွံ နကဵုအရေဝ်မန်မ္ဂး ကော်စ '''"လညာတ်လတူလညာတ်"''' ဟွံသေင်မ္ဂး '''"ပရေင်တီ လတူ ပရေင်တီ"''' (Knowing about knowing) တုဲ ဒှ်ဝေါဟာရ မဆေင်ကဵု [[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ လညာတ်ကောဂနိတေတ် (Cognitive psychology) အဓိကမွဲရ။ ပရေင်ဏအ်ဝွံ ဒှ်အစောံသတ္တိ ပူဂိုလ်မွဲမွဲ မမာန်ကၠိုဟ်ခၠင်၊ ဆက်စပ်၊ ကေုာံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်ချပ် လညာတ်စိုတ် ဇကုကဵုဇကု ရ။ မေတာကောဂနိရှေန် ဂှ် ဒှ်အရာမကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဗတောန် (Learning processes) ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်တအ်ရ။<ref name="Flavell1979">{{cite journal |last=Flavell |first=J. H. |year=1979 |title=Metacognition and cognitive monitoring: A new area of cognitive–developmental inquiry |url=https://archive.org/details/sim_american-psychologist_1979-10_34_10/page/n103 |journal=American Psychologist |volume=34 |issue=10 |pages=906–911 |doi=10.1037/0003-066X.34.10.906}}</ref> == ၁။ နိဒါန် == ပ္ဍဲကဵု ဘာသာပညာစိုတ် (Psychology) မ္ဂး မေတာကောဂနိရှေန် ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ မလ္ၚတ် ပရူဗီုပြင် ကောန်မၞိဟ်တအ် မကလေင်လ္ၚတ်စၟဳစၟတ် ပရေင်ချပ် ကေုာံ ပရေင်တီ ဇကုရ။ ပူဂိုလ် မၞုံကဵု အစောံသတ္တိ မေတာကောဂနိရှေန် သၠုင်မ္ဂး ညးတအ် တီကေတ် မုညးတအ် တီ၊ မုညးတအ် ဟွံတီ ကေုာံ ဗီုလဵု ဂွံလ္ၚတ်ဗတောန် အရာတၟိတၟိတအ် ပြဟ်ဟ်မာန်ရ။ လညာတ်ဏအ်ဝွံ ပါ်တိတ် နကဵု ၜါကဏ္ဍ အဓိက- လညာတ် မေတာကောဂနိတေတ် (Metacognitive knowledge) ကေုာံ ပရေင်ထိင်ဒဝ် မေတာကောဂနိတေတ် (Metacognitive regulation) ရ။ == ၂။ နိရုတ္တိ ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် == ဝေါဟာရ "Metacognition" ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ် "Meta" မဂွံအဓိပ္ပါယ် "လတူ"၊ "လောန်ၜက်" ဟွံသေင်မ္ဂး "ဗွဲလက္ကရဴ"၊ တုဲ ပံင်ကဵု အရေဝ်လေတ္တေန် "Cognitio" (Cognition) မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ပရေင်ချပ်" ဟွံသေင်မ္ဂး "ပရေင်တီ" ရ။ ဂျောန် အိတ်ချ် ဖလာဗေဝ် (John H. Flavell) ညးမဒှ် အစာသုတေသန ပညာစိုတ် ဍုင်အမေရိကာန် စသုင်စောဲလဝ် ဝေါဟာရဏအ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၆ သွက်ဂွံ ပံက်အဓိပ္ပါယ် ပရေင်မၞိဟ်မွဲ တီကၠိုဟ် လတူ လၟေင်ကမၠောန် ကောဂနိတေတ် ဇကုရ။ == ၃။ ဝင် ကေုာံ လညာတ်တမ်မူလ == ၜိုန်ရ ဝေါဟာရဏအ် စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၆ ကီုလေဝ်၊ လညာတ်ဒဿန သွက်ဂွံ ကလေင်လ္ၚတ်စိုတ်ဇကု (Introspection) ဂှ် နွံကၠုင်လဝ် နူခေတ် တၠပညာဂရိတ် မပ္တံကဵု သဝ်ကရေတဳ (Socrates) ကေုာံ ခေတ်ဒဿနဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhist Philosophy) တေအ်ရ။ ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဘာသာမ္ဂး "သတိ" (Mindfulness) ကေုာံ "သမ္ပဇည" (Clear comprehension) တအ်ဂှ် တုပ်သၟဟ် ကုလညာတ် မေတာကောဂနိရှေန် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။ လက္ကရဴဏအ် ပ္ဍဲခေတ် ပညာစိုတ်ကောဂနိတေတ် (Cognitive Revolution) သၞာံ ၁၉၆၀ တအ်ဂှ် လညာတ်ဏအ် ကလေင်ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နကဵု သိပ္ပံ ရ။<ref name="Brown1987">{{cite book |last=Brown |first=A. L. |year=1987 |title=Metacognition, executive control, self-regulation, and other more mysterious mechanisms |editor=F. E. Weinert & R. H. Kluwe (Eds.) |publisher=Lawrence Erlbaum Associates |pages=65–116}}</ref> == ၄။ ဒကုတ်အဓိကဂမၠိုင် (Components) == မေတာကောဂနိရှေန် ဂှ် ပါ်လဝ် သီုဖအိုတ် ဒကုတ်အဓိက ပိ သာ်ရ- {| class="wikitable" style="width: 100%;" |+ '''ဒကုတ်အဓိက ပ္ဍဲ မေတာကောဂနိရှေန် (Components of Metacognition)''' |- ! ဒကုတ် (Component) ! လက္ချဏ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Definition & Characteristics) ! ဥပမာ (Example) |- | '''၁။ လညာတ်''' <br> (Metacognitive Knowledge) | တီကၠိုဟ် ပရူဇကု၊ ပရူပရေင်ချပ် ကေုာံ ပရူအကာဲအရာဗတောန် (Declarative, Procedural, Conditional)။ | "အဲဂှ် ယဝ်ရ ဗှ်လိက် နကဵု ဗီုရုပ်မ္ဂး ဂွံစၟတ်သမ္တီ ပြဟ်နူ ဗှ်လိက်သက်သက်။" |- | '''၂။ ပရေင်ထိင်ဒဝ်''' <br> (Metacognitive Regulation) | ပရေင်ဖျေံအစဳအဇန်၊ ပရေင်စၟဳစၟတ် ကေုာံ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူကမၠောန်မွဲမွဲ (Planning, Monitoring, Evaluating)။ | "အဲဒးဖျေံအခိင် ၂ နာဍဳ သွက်ဂွံဗှ်လိက်ဏအ်တုဲ၊ စၟဳစၟတ်အာ ဇၟာပ်ဇၟာပ် မုက်လိက်။" |- | '''၃။ ပရေင်ဆဵုဂဗ''' <br> (Metacognitive Experience) | ပရေင်ဒုင်စသိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး သတိ မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင် မချပ်လ္ၚတ်ဒၟံင် (Affective state / tip-of-the-tongue phenomenon)။ | "အဲတီဒၟံင် ယၟုမၞိဟ်ဏအ်ရ၊ ဆဂး လၟုဟ် ဟီုဟွံတိတ် ဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကၞောတ်လတာ်။" |} == ၅။ မေတာကောဂနိရှေန် ပ္ဍဲပရေင်ပညာ (Metacognition in Education) == ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပညာ (Educational Psychology) မ္ဂး မေတာကောဂနိရှေန် ဝွံ ဒှ်ကသပ်အဓိက သွက်ဂွံ ကဵုကွးဘာတအ် ဒှ် ညးမဗတောန်ကေတ်တ် (Self-regulated learners) ရ။ ကွးဘာ မၞုံကဵု မေတာကောဂနိရှေန် သၠုင်မ္ဂး ညးတအ် မာန်ပါ်ပဲါ ဒဒှ်ရ လိက်လဵု ညးတအ် ဟွံကၠိုဟ်၊ တုဲ ညးတအ် ဂၠာဲနဲကဲတၟိ သွက်ဂွံကၠိုဟ်ရ။ အစာဘာတအ် သ္ဒးဖန်ဇန်ကဵု သမာန် မပ္တံကဵု "မုဟိုတ် ဣဏအ် ဂွံဒှ်ရော?" "နဲကဲလဵု ဂွံသွဟ် ပုစ္ဆာဏအ်ရော?" သွက်ဂွံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်ချပ် ကွးဘာတအ်ရ။<ref name="Schraw1998">{{cite journal |last=Schraw |first=G. |year=1998 |title=Promoting general metacognitive awareness |url=https://archive.org/details/sim_instructional-science_1998-03_26_1-2/page/113 |journal=Instructional Science |volume=26 |issue=1–2 |pages=113–125 |doi=10.1023/A:1003044231033}}</ref> == ၆။ မေတာကောဂနိရှေန် ကေုာံ ပညာစိုတ် (Metacognition and Psychology) == နကဵု လညာတ် [[ပညာစိုတ်]] (Psychology) မ္ဂး ပရေင်ဏအ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု Memory (ပရေင်စၟတ်သမ္တီ)၊ Attention (သတိ) ကေုာံ Problem-solving (ပရေင်သှ်ပုစ္ဆာ) ရ။ က္ဍဟ်ကောန်မၞိဟ် မပ္တံကဵု Prefrontal cortex ဂှ် ပါလုပ်ကၠောန်ကမၠောန် အဓိက ပ္ဍဲအခိင် မေတာကောဂနိရှေန် ရ။ ယဝ်ရ ပရေင်ချပ်ဏအ် ယောင်ယာအာမ္ဂး မၞိဟ်မွဲမွဲ မလေပ်ဒှ် Dunning-Kruger effect (ပရေင်မထေင်ဇၞော် လတူအစောံသတ္တိဇကု ၜိုန်ရ ဇကုဟွံမဲကဵု ပညာကီုလေဝ်) ရ။ <gallery mode="packed" heights="150" caption="ဗီုရုပ် မဆေင်စပ် ကု မေတာကောဂနိရှေန် ကေုာံ က္ဍဟ်"> File:Lobes_of_the_brain_NL.svg|က္ဍဟ် Prefrontal cortex မဒှ်ဒၞာဲ ကောပ်ကာဲ မေတာကောဂနိရှေန် File:Cognitive Psychology Model.png|မဝ်ဒယ် ပညာစိုတ် ကောဂနိတေတ် </gallery> == ၇။ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ် (Child Development) == ပ္ဍဲပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပညာစိုတ် ကောန်ၚာ် (Developmental Psychology) မ္ဂး အစောံသတ္တိဏအ် စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိင် အာယုက် ၃-၅ သၞာံတုဲ ညးကော်စ Theory of Mind (လညာတ် မတီကၠိုဟ် ဒဒှ်ရ ညးတၞဟ်လေဝ် နွံကဵု ပရေင်ချပ် နာနာကီု) ရ။ ဇၞော်ဂေါဝ်ကၠုင် စိုပ်အခိင် အာယုက် ၁၂ သၞာံ လပါ်လတူမ္ဂး ကောန်ၚာ်တအ် စမာန်ဖျေံ အစဳအဇန် လ္ၚတ်ပညာ ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အစောံသတ္တိဇကု အတိုင်မဍာံပြရ။ == ၈။ ကွတ်စက် ကေုာံ ဉာဏ်တု (Artificial Intelligence) == ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ကဏ္ဍ ဉာဏ်တု ([[AI]]) ကေုာံ ကွတ်စက် Machine Learning တအ်လေဝ် စကေတ်ကၠုင် လညာတ် မေတာကောဂနိရှေန် ရ။ AI မၞုံကဵု Metacognitive architecture ဂှ် ဍေဟ်တအ် မာန်တီကေတ် အခိင်လဵု ဍေဟ်တအ် ယောင်ယာဒၟံင် (Error detection) တုဲ မာန်ကလေင်ပလေဝ်ကေတ်တ် (Self-correction) နကဵု လၟေင် Algorithm ရ။ == ၉။ ယဲစိုတ် ကေုာံ ပရေင်လွဳ (Psychopathology and Treatment) == ပ္ဍဲကဵု Clinical psychology မ္ဂး ပရေင်ဟုတ်ယုတ် မေတာကောဂနိရှေန် ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ယဲစိုတ် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု [[Schizophrenia]] (ယဲစိုတ်ကယျာင်) ကေုာံ [[ADHD]] ရ။ မၞိဟ်မဒှ် ယဲစိုတ်တအ်ဂှ် ညးတအ် ဟွံမာန် ပါ်ပဲါ ပရေင်ချပ် ကဵု အကာဲအရာမဍာံပြရ။ Metacognitive Therapy (MCT) ဂှ် ဒှ်နဲကဲလွဳယဲစိုတ် မွဲကဏ္ဍ မရီုဗင် ညံင်ညးယဲတအ် ဂွံမာန်ထိင်ဒဝ် ပရေင်ချပ် (Rumination) ကေုာံ လညာတ်စိုတ် ညးတအ်ရ။<ref name="Wells2009">{{cite book |last=Wells |first=A. |year=2009 |title=Metacognitive therapy for anxiety and depression |publisher=Guilford Press |isbn=978-1593859947}}</ref> == ၁၀။ ဗီုပြင် လ္ၚတ်သုတေသန (Research Methods) == သွက်ဂွံ တော်လၟိဟ် ကေုာံ စၟဳစၟတ် အစောံသတ္တိဏအ်ဂှ် တၠပညာသုတေသနတအ် စကာ နဲကဲနာနာသာ်- * '''လိက်သမာန် (Self-report Questionnaires):''' ဥပမာ MAI (Metacognitive Awareness Inventory)။ * '''နဲကဲ Think-aloud protocols:''' ပ္ဍဲအခိင် သှ်ပုစ္ဆာမ္ဂး ကဵုညးစမ်ၜတ်တအ် ဟီုပတိတ် အရာညးတအ် မချပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲစိုတ်။ * '''စက်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်က္ဍဟ် (Neuroimaging):''' ဗီုပြင် fMRI သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် ဒၞာဲက္ဍဟ် မကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲအခိင် ချပ် လတူ ပရေင်ချပ်ရ။ == ၁၁။ သံခိပ် ကေုာံ အနာဂတ် (Conclusion and Future Directions) == သရုပ်တုဲဟီုမ္ဂး မေတာကောဂနိရှေန် ဂှ် ဒှ်လညာတ် မကိစ္စဇၞော်အိုတ် သွက်ပရေင်ဗတောန် ဘဝမွဲအာယုက် (Lifelong learning) ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဉာဏ် ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ ပ္ဍဲအနာဂတ်မ္ဂး ပရေင်သုတေသန မဆေင်ကဵု မေတာကောဂနိရှေန် ဝွံ ဆက်စပ်အာ ကု AI, Neuroscience, ကေုာံ နဲကဲဗတောန် ပ္ဍဲဘာ ဗွဲမလှဲလးတုဲ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက မဒးဆက်လ္ၚတ်အာ မွဲရ။<ref name="Veenman2006">{{cite journal |last=Veenman |first=M. V. J. |author2=Van Hout-Wolters, B. H. A. M. |author3=Afflerbach, P. |year=2006 |title=Metacognition and learning: Conceptual and methodological considerations |journal=Metacognition and Learning |volume=1 |issue=1 |pages=3–14 |doi=10.1007/s11409-006-6893-0}}</ref> == လိက်နိဿဲဂမၠိုင် (References) == <references /> == ဆက်ဗှ် (See also) == * [[ပညာစိုတ်]] (Psychology) * [[ပရေင်ဗတောန်]] (Learning) * [[သတိ]] (Mindfulness) * [[ပညာစိုတ် ကောဂနိတေတ်]] (Cognitive Psychology) * [[ဉာဏ်တု]] (Artificial Intelligence) {| class="navbox" style="border: 1px solid #ccc; width: 100%; text-align: center; margin-top: 15px;" |- | style="background-color: #add8e6; font-weight: bold; padding: 5px;" | ဝေါဟာရ ပညာစိုတ် ကေုာံ လညာတ်ကောဂနိတေတ် (Cognitive Psychology) |- | style="padding: 10px;" | [[သတိ]] (Attention) • [[ပရေင်စၟတ်သမ္တီ]] (Memory) • [[ပရေင်ချပ်]] (Thought) • [[မေတာကောဂနိရှေန်]] (Metacognition) • [[ဉာဏ်]] (Intelligence) • [[ပရေင်ဗတောန်]] (Learning) • [[ပရေင်သှ်ပုစ္ဆာ]] (Problem-solving) |} {{DEFAULTSORT:မေတာကောဂနိရှေန်}} [[Category:ပညာစိုတ်]] [[Category:ပညာစိုတ် ကောဂနိတေတ်]] [[Category:ပရေင်ပညာ]] [[Category:ပရေင်ဗတောန်]] [[Category:ဒဿန]] ts7h0yzgrim4as8ocb41a27h8utg1bd 0 12990 60154 59492 2026-11-08T21:14:11Z InternetArchiveBot 1698 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261108sim) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 60154 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = ကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ<br>(Kleptomania) | synonyms = ယဲစိုတ်ကၠတ်ကပေါတ် (Compulsive stealing) | image = Kleptomania (concept).jpg | alt = A conceptual image showing a hand taking an object covertly | caption = ကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ ဂှ် ဒှ်ယဲစိုတ် မဟွံမာန်စိုတ် ဂွံကၠတ်ကပေါတ်ညးတၞဟ်ရ။ | field = [[ပညာစိုတ်]] (Psychiatry), [[ပညာစိုတ်ယဲ]] (Clinical psychology) | symptoms = မဟွံမာန်စိုတ် သွက်ဂွံကၠတ်ကေတ် ကပေါတ်ညးတၞဟ် မဟွံမဲပၟိက် ဟွံသေင်မ္ဂး ၚုဟ်မး | complications = ပြသၞာသၞောဝ်ဥပဒေ၊ ပရေင်စိုတ်ဟွံခိုဟ် (Depression)၊ စိုတ်ကတဵုဒှ်ဒဒိုက် (Anxiety) | onset = အခိင်ဝုတ်ဗၠာဲ ဟွံသေင်မ္ဂး အဝဲမၞိဟ်ဇၞော် | duration = လလအ်ဘဝ (ယဝ်ရဟွံလွဳလွတ်) | causes = ဟွံတီကၠးဖ္ဍး (ဆက်စပ် ကု ဓါတ်စိုတ်ပ္ဍဲက္ဍဟ် မပ္တံ သဳရဝ်တဝ်နိန်) | diagnosis = တင်စၟတ်သမ္တီ [[DSM-5]] | treatment = [[ပရေင်လွဳလွတ်စိုတ်]] (CBT)၊ လွဳနကဵုဂဥုဲ (Medications) | frequency = ၜိုတ် ၀.၃% - ၀.၆% အကြာမၞိဟ်ဂမၠိုင် }} '''ကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ''' ({{lang-en|Kleptomania}}) ဝွံ ဒှ်ယဲစိုတ်မွဲသာ် (Impulse control disorder) မဒှ်အကာဲအရာ မၞိဟ်ယဲဂှ် ဟွံမာန်စိုတ် ဇကုတုဲ မဒးကၠတ်ကေတ် ကပေါတ်အရာဝတ္ထု ညးတၞဟ်ရ။ ကပေါတ် မကၠတ်ကေတ်တအ်ဂှ် ညးတအ် ဟွံမဲပၟိက် သွက်ဂွံသုင်စောဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ၚုဟ်မး ဟွံမဲကီုလေဝ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ထိင်စိုတ် ဟွံမာန် (inability to resist the urge) တုဲ ဒးကၠတ်ကေတ်ရ။ ယဲဝွံ တၞဟ်ခြာဒၟံင် ကုကမၠတ်ဓမ္မတာ မကၠတ် သွက်ဂွံဂွံ သြန် ဟွံသေင်မ္ဂး ပိုန်ဒြပ်ရ။ မၞိဟ်မကတဵုဒှ် ယဲဏအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် တီဒၟံင် ဒဒှ်ရ ပွမကၠတ်ဂှ် ဟွံဒး ကေုာံ ဒှ်ဒုဟ် သၞောဝ်ဥပဒေကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲအခိင် မကၠတ်ဂှ် ကလိဂွံ ပရေင်ဟောံဇြ (relief) ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်တသိုက်စိုတ် မွဲခဏရ။<ref name="dsm5">{{cite book |last=American Psychiatric Association |title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5) |year=2013 |publisher=American Psychiatric Publishing |isbn=978-0890425558 |pages=478–479}}</ref> == ၁။ နိဒါန် == ယဲကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ ဝွံ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်စၟတ်သမ္တီယဲစိုတ် [[DSM-5]] မ္ဂး ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ ယဲမထိင်စိုတ်ဟွံမာန် (Disruptive, Impulse-Control, and Conduct Disorders) ရ။ ယဲဏအ်ဂှ် ဒှ်ယဲ မကတဵုဒှ်အောန်တုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု မၞိဟ်မၞုံကဵု ယဲဏအ်ဂှ် လပါ်မၞိဟ်ဗြဴ ကတဵုဒှ်ဂၠိုင် နူကဵု မၞိဟ်တြုဟ်ရ။ မၞိဟ်မၞုံကဵု ယဲဏအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒးဒုင်ဘဲဒဏ် ပရေင်စိုတ် မပ္တံကဵု ယဲစိုတ်ဍောင်ၜိုတ် (Depression)၊ ယဲစိုတ်ဖေက်လကိုတ် (Anxiety) ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ဟွံခိုဟ်တအ် ကတဵုဒှ်မာန်ရ။ == ၂။ လက်သဏ် ကေုာံ သင်္ကေတဂမၠိုင် (Signs and symptoms) == လက်သဏ် အဓိက သွက်ယဲ ကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ ဂှ် ဒှ်အရာ မဟွံမာန်စိုတ် ဂွံကၠတ်ကပေါတ်ရ။ လက်သဏ်ဂမၠိုင်တအ်ဂှ် ပါလုပ်- * ပွမကတဵုဒှ် စိုတ်မထတ် သွက်ဂွံကၠတ်ကပေါတ် မဟွံမဲပၟိက် သွက်ဇကု။ * ပ္ဍဲအခိင် ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံကၠတ်ဏီဂှ် စိုတ်ဓါတ် ကတဵုဒှ် တေင်တြိုတ် (increased tension) ဗွဲမလောန်။ * ပ္ဍဲအခိင် မကၠတ်ဒၟံင် ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠတ်တုဲဂှ် ကလိဂွံ ပရေင်ဟောံဇြ ကေုာံ ပရေင်မိပ်မြဟ် (pleasure or relief)။ * ပွမကၠတ်ဂှ် ဟွံသေင် သွက်ဂွံ ပလီုပလာ် ညးတၞဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဟိုတ်နူ ပရေင်စိုတ်ယဲတၞဟ် (ဥပမာ - မယှောတ်စိုတ်)။ ကပေါတ် မကၠတ်လဝ်တအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ညးတအ် ပၞုက်စွံလဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကလေင်ကဵုဒါန်၊ လဆောဝ်မ္ဂး ကလေင်စွံ ပ္ဍဲဒၞာဲတြေံပၠန်ရ။<ref name="grant2004">{{cite journal |last1=Grant |first1=J. E. |last2=Odlaug |first2=B. L. |title=Kleptomania: clinical characteristics and treatment |journal=Brazilian Journal of Psychiatry |year=2008 |volume=30 |issue=suppl 1 |pages=S11–S15 |doi=10.1590/S1516-44462006005000054}}</ref> == ၃။ ဟိုတ်မကတဵုဒှ် (Causes) == ဟိုတ်ဇေတ်ဇေတ် မကဵုကတဵုဒှ် ယဲဏအ်ဂှ် တၠပညာပညာစိုတ်တအ် ဟွံဂွံတီကၠးဖ္ဍးဏီရ။ ဆဂး ထံက်သ္ဇိုင် ကုကမၠောန်သုတေသနမ္ဂး အရာတအ်ဏအ် ဆက်စပ်ဒၟံင်မာန်ရ- # '''ဓါတ်သဳရဝ်တဝ်နိန် (Serotonin):''' ဓါတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဓါတ် မထိင်ကဵု စိုတ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ်။ ပ္ဍဲမၞိဟ်မၞုံကဵု ယဲဏအ်ဂှ် ဓါတ်ဏအ် အောန်ဒၟံင် မာန်ရ။ # '''စနစ်ဒဝ်ပါမိန် (Dopamine system):''' ပွမကၠတ်ဂှ် ပတိတ်ကဵု ဓါတ်ဒဝ်ပါမိန် မကဵု ပရေင်မိပ်မြဟ်တုဲ၊ စိုတ်ဂှ် ကလေင်မိက်ဂွံ ဂွံပၠန် (reward system) ရ။ # '''အဝဲက္ဍဟ် (Brain structure):''' ပရေင်လီုလာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ဟွံမံင်ဓမ္မတာ ပ္ဍဲက္ဍဟ် လပါ်ဂတ (Frontal lobe) မထိင်ကဵု ပရေင်စိုတ် တအ်လေဝ် ဆက်စပ်ဒၟံင်ရ။ == ၄။ နဲကဲဗီုစက်ယန္တရာယဲ (Pathophysiology) == ယဲဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုသၞောတ်စက်ယန္တရာ က္ဍဟ် မဆေင်ကဵု ပရေင်စွဲလာံ (Addiction) ကေုာံ ပရေင်ထိင်စိုတ်ဟွံမာန် (Impulsivity) ရ။ ပ္ဍဲအခိင် မကလိဂွံ ကပေါတ်ဂှ် ဓါတ်နျူရဝ် (Neurotransmitters) တအ် ပတိတ်ကဵု သင်္ကေတ တသိုက်စိုတ်တုဲ ဍေဟ်တုပ်သၟဟ် ကုမၞိဟ် မစွဲလာံ အရက် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂဥုဲၜူမာဲ တအ်ကီုရ။ == ၅။ ပရေင်စမ်ၜတ် ကေုာံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ (Diagnosis) == သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ယဲကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ ဂှ် အစာဂဥုဲပညာစိုတ်တအ် သုင်စောဲ သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ DSM-5 ရ။ {| class="wikitable" style="width:100%;" |+ '''တင်စၟတ်သမ္တီ DSM-5 သွက် ယဲကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ''' |- ! လၟေင် !! တင်စၟတ်သမ္တီ (Criteria) |- | A || ဟွံမာန်စိုတ် သွက်ဂွံကၠတ် ကပေါတ် မဟွံမဲပၟိက် သွက်ဇကု ဟွံသေင်မ္ဂး ၚုဟ်မး ဟွံမဲ။ |- | B || အခိင်ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံကၠတ်ဏီဂှ် စိုတ်တေင်တြိုတ် ကတဵုဒှ် ဗွဲမလောန်။ |- | C || အခိင်ကၠတ်ဂှ် ကလိဂွံ ပရေင်ဟောံဇြ ကေုာံ ပရေင်မိပ်မြဟ်။ |- | D || ပွမကၠတ်ဂှ် ဟွံသေင် သွက်ဂွံ ပလီုညးတၞဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကတဵုဒှ် နူကဵု ပရေင်ယှောတ်စိုတ် (Delusion) ဟွံသေင်။ |- | E || ပွမကၠတ်ဂှ် ဟွံဆက်စပ် ကုယဲစိုတ်တၞဟ် မပ္တံကဵု ယဲစိုတ်ပၠန်ဂတး (Antisocial personality disorder) ဟွံသေင်မ္ဂး ယဲစိုတ်မနွံကဵု အာရီုလီု (Schizophrenia)။ |} == ၆။ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ပါ်ပဲါယဲတၞဟ် (Differential diagnosis) == အစာဂဥုဲတအ် ဒးပါ်ပဲါကဵု ယဲဏအ် ကေုာံ ပွမကၠတ် ဓမ္မတာ (Ordinary shoplifting) ရ။ ကမၠတ်ဓမ္မတာဂှ် ကၠတ်ဟိုတ်နူ ပၟိက်ပိုန်ဒြပ် ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံသုင်စောဲတုဲ ကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ ဂှ် ကၠတ် ဟိုတ်နူ ပရေင်စိုတ်ယဲ သက်သက်ရ။ ပါဲနူဂှ် ယဲဏအ် ဒးပါ်ပဲါ ကုယဲစိုတ် မပ္တံကဵု Bipolar disorder (အခိင်စိုတ်တိုန်) ကေုာံ Antisocial personality disorder တအ်ကီုရ။<ref name="blanco">{{cite journal |last1=Blanco |first1=C. |last2=Grant |first2=J. E. |last3=Petrakis |first3=I. |title=Kleptomania and other impulse control disorders |url=https://archive.org/details/sim_psychiatric-clinics-of-north-america_2008-09_31_3/page/455 |journal=Psychiatric Clinics of North America |year=2008 |volume=31 |issue=3 |pages=455–464}}</ref> == ၇။ နဲကဲလွဳလွတ် (Treatment) == နဲကဲလွဳလွတ် အဓိက သွက်ယဲဝွံ နွံၜါသာ်- # '''ပရေင်လွဳလွတ်စိုတ် (Psychotherapy):''' နဲကဲ မကော်စ Cognitive Behavioral Therapy (CBT) ဝွံ ဒှ်နဲကဲ မခိုဟ်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲနဲကဲဏအ် ညးတအ် ဗတောန်ကဵု သွက်ဂွံ တီဟိုတ်မကတဵုဒှ် (triggers) ကေုာံ နဲကဲ သွက်ဂွံ ထိင်စိုတ် ဇကုရ။ # '''လွဳနကဵုဂဥုဲ (Medications):''' ၜိုန်ရ ဂဥုဲ မလွဳယဲဏအ် တိုက်ရိုက် ဟွံမဲကီုလေဝ်၊ အစာဂဥုဲတအ် စကာ ဂဥုဲ မပ္တံကဵု SSRIs (သွက်ဂွံ လွဳပရေင်စိုတ်လီု) ဟွံသေင်မ္ဂး Naltrexone (သွက်ဂွံ ဖအောန် ပရေင်စိုတ်ထတ်) တအ်ရ။ == ၈။ အကာဲအရာဂတလက္ကရဴ (Prognosis) == ယဝ်ရ ဟွံလွဳလွတ်မ္ဂး ယဲကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ ဝွံ ဍေဟ် ဆက်ကတဵုဒှ်ဒၟံင် လလအ်ဘဝ မာန်ရ။ မၞိဟ်မၞုံကဵု ယဲဏအ် ဗွဲမဂၠိုင် လေပ်ကတဵုဒှ် ဒဒိုက်စိုတ်၊ ပြသၞာ သ္ၚိကၟိန် ကေုာံ ပြသၞာ ဥပဒေ (ဒးဒုင်ရပ်) တအ် ကတဵုဒှ်မာန်ရ။ ယဝ်ရ ကလိဂွံ ပရေင်လွဳလွတ် မဍာံပြမ္ဂး အကာဲအရာယဲဝွံ သက်သာအာ ကေုာံ ကလေင်ဒှ် မၞိဟ်ဓမ္မတာ မာန်ရ။ == ၉။ ပရေင်ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ် (Epidemiology) == ယဲကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ ဝွံ ကတဵုဒှ်အောန်ကွေဟ်ကွေဟ်ရ။ အတိုင် သုတေသနမ္ဂး ပ္ဍဲကဵု မၞိဟ်သီုဖအိုတ်ဂှ် နွံဆ ၜိုတ် ၀.၃% နူကဵု ၀.၆% သၟးရ။ ပ္ဍဲကဵု ညးမဒးဒုင်ရပ် ဟိုတ်နူ ကၠတ်ကပေါတ် (shoplifters) တအ်ဂှ်မ္ဂး ၜိုတ် ၄% - ၂၄% ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မၞုံကဵု ယဲကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ ရ။ ယဲဝွံ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲမၞိဟ်ဗြဴ ဂၠိုင်နူ မၞိဟ်တြုဟ် ၜိုတ် ပိဆ ရ။ == ၁၀။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီတြေံ (History) == ယၟုမ္ဂး "Kleptomania" ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ် ''klepto'' (မဂွံအဓိပ္ပါယ် မကၠတ်) ကေုာံ ''mania'' (မဂွံအဓိပ္ပါယ် ပရေင်စိုတ်ထတ်/စိုတ်လီု) ရ。 ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ (19th century) တေအ် အစာပညာစိုတ် ဍုင်ပြင်သေတ်တအ် စစၟတ်သမ္တီ ယဲဏအ် နဒဒှ် ယဲစိုတ်မွဲရ။ ပ္ဍဲအခိင်တေအ် ညးတအ် ထေင်ကေတ် ဒဒှ်ရ ယဲဏအ် ကတဵုဒှ် ဆပ္ဍဲကဵု မၞိဟ်ဗြဴ သိုက်သိုက်တအ်သၟး ဟိုတ်နူ ပရေင်စိုတ်ဟွံခိုင်ကၠိုက်ရ။ လက္ကရဴဏအ် ပ္ဍဲ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ မှ တၠပညာတအ် သ္ပစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ယဲထိင်စိုတ်ဟွံမာန် (Impulse control disorder) မွဲ ဍာံဍာံပြပြရ。<ref name="history">{{cite journal |last=Aboujaoude |first=E. |title=Kleptomania: A 200-year perspective |journal=CNS Spectrums |year=2004 |volume=9 |issue=10 |pages=736–742}}</ref> == ၁၁။ ပရေင်သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် (Society and law) == ပ္ဍဲကဵု သၞောဝ်ဥပဒေမ္ဂး ယဲကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ ဝွံ ဒှ်အရာ မဝါတ်ဂါတ် သွက်ဂွံ သ္ဂုတ်သွာတ်ရ။ ပ္ဍဲလ္ၚဵု ဍုင်တအ်မ္ဂး ယဝ်ရ အစာဂဥုဲ သ္ပဒတန် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်ဏအ် နွံကဵု ယဲကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ ဍာံမ္ဂး ညးတအ် ကဵုအခေါင် သွက်ဂွံ လွဳလွတ် စၞးမဒး ဖျေံထံင်ရ။ ဆဂး အလုံမွဲဂၠးကဝ်မ္ဂး သၞောဝ်ဥပဒေ ဒုဟ်ကၠတ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဟွံသၠးကဵု ဒုဟ် ဟိုတ်နူ ယဲစိုတ်ဏအ် သီုဖအိုတ်ရ။ ဂကောံမၞိဟ်တအ်လေဝ် သ္ဒးကၠိုဟ်ခိုဟ် ပရူယဲဏအ် ညံင်ဟွံဂွံ ကဵုဒုဟ် သက်သက် ကေုာံ သွက်ဂွံ ကဵုအရီုဗင် ပရေင်လွဳလွတ် စိုတ်ရ။<ref name="legal">{{cite journal |last=Goldman |first=M. J. |title=Kleptomania: making sense of the nonsensical |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychiatry_1991-08_148_8/page/986 |journal=American Journal of Psychiatry |year=1991 |volume=148 |issue=8 |pages=986–996}}</ref> == နိဿဲ ကေုာံ လိက်အုပ်ဂမၠိုင် (References & Further reading) == <references /> {{Navbox | name = Impulse control disorders | title = ယဲစိုတ် ထိင်စိုတ်ဟွံမာန် (Impulse-control and Addictive disorders) | state = expanded | listclass = hlist | group1 = ယဲအဓိကဂမၠိုင် | list1 = * [[ကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ]] (Kleptomania) * [[ပိုင်ရဝ်မေနဳယျာ]] (Pyromania) * [[ယဲဟွံမာန်စိုတ် ဂွံထ္ၜေက်သော်]] (Trichotillomania) * [[ယဲဟွံမာန်စိုတ် ဂွံဝေင်ဖေဝ်]] (Pathological gambling) * [[ယဲဟွံမာန်စိုတ် ဂွံရာန်ကပေါတ်]] (Compulsive buying disorder) }} {{DEFAULTSORT:ကၠေပ်တဝ်မေနဳယျာ}} [[Category:ပညာစိုတ်]] [[Category:ယဲစိုတ်ဂမၠိုင်]] [[Category:ယဲထိင်စိုတ်ဟွံမာန်]] 8j8fuvsns1x8kjw2qkncufor96051a0 0 13061 60167 59613 2026-11-08T21:28:52Z InternetArchiveBot 1698 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261108sim) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 60167 wikitext text/x-wiki {{Infobox measurement system | name = သၞောတ် မေတြေတ် | native_name = Système métrique | image = Metric system adoption map.svg | caption = ဍုင်မစကာ သၞောတ် မေတြေတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ (အရံင်ၚေက် - ဍုင်မစကာ အဓိက၊ အရံင်လမ္စံက် - ဍုင်ဟွံစကာ အဓိက) | type = သၞောတ် ဒက်သဳမာလ် (Decimal) | origin_date = ၁၇၉၉ | origin_place = ဍုင်ဖရင်သေတ် (France) | base_units = မဳတာ (meter), ကဳလဝ်ဂရာမ် (kilogram), စက္က (second) ကေုာံ ယူနေတ် တၞဟ်ဂမၠိုင် | widely_used = အလုံမွဲဂၠးတိ (ပါဲနူ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်, လာင်ဘဳရဳယျာ, ရးနိဂီုဗၟာ) }} '''သၞောတ် မေတြေတ်''' ({{lang-en|Metric system}}) ဒှ်သၞောတ် ယူနေတ် သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် မသ္ပသဇိုင် ကုစၟတ်ဂၞန် ဒက်သဳမာလ် (Decimal system) မကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဍုင်ဖရင်သေတ် ပ္ဍဲအခိင် ပၠန်ဂတး ဖရင်သေတ် (French Revolution) ပ္ဍဲကၞောတ် သၞာံ ၁၈ ဗွဝ်ကၠံရ။ သၞောတ်ဏအ် သ္ပလဝ် သဇိုင် ကု ယူနေတ် မဳတာ (Meter) သွက်ဂွံ ၜတ် ဇမၠိင် ကေုာံ ကဳလဝ်ဂရာမ် (Kilogram) သွက်ဂွံ ၜတ် လျိုင်ရ။ နူတမ်မူလ သၞောတ်ဏအ် တၞဟ်နဂွံကလိဂွံ သၞောတ်ၜတ်ကၞာတ် မတုပ်သၟဟ် အလုံမွဲဂၠးတိတုဲ ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် သၞောတ်ဏအ် ပြံင်လှာဲ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ဒှ်အာ သၞောတ် ယူနေတ် ဂၠးတိ (International System of Units) ဟွံသေင်မ္ဂး အေသ်အာင် (SI) မဒှ် သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် အဓိက သွက် သိပ္ပံ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ဂၠးတိရ။<ref>Alder, Ken (2002). ''The Measure of All Things: The Seven-Year Odyssey and Hidden Error That Transformed the World''. Free Press. p. 15.</ref> သၞောတ် မေတြေတ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု သဇိုင်ဂၞန် စှ် (Powers of 10) တုဲ ကမၠောန် တော်ဂၞန် သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ယူနေတ် မွဲကဵုမွဲ လောဲသွာ ဗွဲမလောန်ရ။ ဥပမာ - မွဲ ကဳလဝ်မဳတာ နွံ လ္ၚီ မဳတာတုဲ၊ မွဲ မဳတာ နွံ ကၠံ သေန်တဳမဳတာ ရ။ ပရေင်လောဲသွာ ဏအ် ဖန်ကဵု သိပ္ပံပညာ ကေုာံ ပရေင်ကူသာန်သွံရာန် ဂၠးတိ ဇၞော်မောဝ် တိုန်ဗွဲမပြဟ်ရ။<ref>Nelson, Robert A. (2000). "The International System of Units: Its History and Use in Science and Industry". ''Via Satellite''.</ref> == ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ == အလံင်အရာ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် သၞောတ်ၜတ်ကၞာတ် မတုပ်သၟဟ် မွဲဂှ် စကတဵုဒှ်လဝ် နူခေတ်လဒေါဝ် (Middle Ages) ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ချဳဓရာင် အဓိက စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၆၈ ကာလ ဂျောန် ဝေလ်ကိန် (John Wilkins) မဒှ် တၠပညာ ဂကူအင်္ဂလိက် ပတိုန်ထ္ၜး လညာတ် သၞောတ်ၜတ်ကၞာတ် မသ္ပသဇိုင် ကု သဘာဝ (Universal measure) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၇၀ ဂါဗြဳယေလ် မူတောန် (Gabriel Mouton) နူဍုင်ဖရင်သေတ် ပတိုန်ထ္ၜး ယူနေတ် ဇမၠိင် မသ္ပသဇိုင် ကု ဗွိုက်လဒေါဝ် ဂၠးတိ (Earth's circumference) ရ။<ref>Heilbron, J. L. (2003). ''The Oxford Companion to the History of Modern Science''. Oxford University Press. p. 531.</ref> ပ္ဍဲအခိင် ပၠန်ဂတး ဖရင်သေတ် (၁၇၈၉-၁၇၉၉) အလဵုအသဳ ဖရင်သေတ် တၟိ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံ ပလီုထောအ် သၞောတ်ၜတ်ကၞာတ် တြေံ မဟွံတုပ်သၟဟ် ကေုာံ မထုဲထံင်တအ်ဂှ်တုဲ ခၞံဗဒှ် သၞောတ်တၟိ မသ္ပသဇိုင် ကု သဘာဝရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၉၁ အကယ်ဒမဳ သိပ္ပံ ဖရင်သေတ် (French Academy of Sciences) ရုဲစှ် ယူနေတ် ဇမၠိင် တၟိ မကော်စ "မဳတာ" (Metre) မဒှ် ဗၞတ်ၜတ် မွဲ ပြကောဋိကိုဋ် (1/10,000,000) ဇမၠိင် နူ ပၞိက်သၟဝ်ကျာ ဂၠးတိ (North Pole) စိုပ် လာင်အဳကွေတာ (Equator) မတတ်အာ ဍုင်ပါရဳ (Paris) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၉၉ အလဵုအသဳ ဖရင်သေတ် စၟတ်သမ္တီ သၞောတ် မေတြေတ် နကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ဍာ်ရိုဟ် ပလာတဳနမ် (Platinum) သွက် ယူနေတ် မဳတာ ကေုာံ ကဳလဝ်ဂရာမ် ရ။ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ဏအ် ဒှ် အစ သၞောတ် မေတြေတ် မပြးဇး လုံဂၠးတိ ပ္ဍဲအခိင် ဗွဲကြဴဏအ်ရ။ == သဇိုင် ယူနေတ်ဂမၠိုင် == သၞောတ် မေတြေတ် ပ္ဍဲခေတ်တမ်မူလ နွံ ယူနေတ် အဓိက ၜါသာ်ဟေင် မဒှ် မဳတာ ကေုာံ ဂရာမ်/ကဳလဝ်ဂရာမ် ရ။ ဆဂး သိပ္ပံပညာ ဇၞော်မောဝ် တိုန်ကၠုင်တုဲ ယူနေတ် သဇိုင် တၞဟ်တအ် ထပ်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲသၞောတ်ဏအ်ရ။ ပ္ဍဲသၞောတ် အေသ်အာင် (SI) လၟုဟ် နွံ သဇိုင် ယူနေတ် ထပှ် (၇) သာ်ရ။<ref>BIPM (2019). ''The International System of Units (SI)'' (9th ed.). Bureau International des Poids et Mesures. p. 117.</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; width:100%;" |+ သဇိုင် ယူနေတ် ထပှ်သာ် ပ္ဍဲသၞောတ် အေသ်အာင် (SI Base Units) |- ! ယူနေတ် (Unit) !! သင်္ကေတ (Symbol) !! အရာမၜတ်ကၞာတ် (Quantity) !! တင်စၟတ် (Note) |- | မဳတာ (Meter) || m || ဇမၠိင် (Length) || ၜတ်ကၞာတ် ဇမၠိင် လျးအာ ပ္ဍဲဒၞာဲသၠး (Vacuum)။ |- | ကဳလဝ်ဂရာမ် (Kilogram) || kg || လျိုင် / ဒြပ် (Mass) || သ္ပသဇိုင် ကု ပလာင် ကောန်သတာန် (Planck constant)။ |- | စက္က (Second) || s || အခိင် (Time) || သ္ပသဇိုင် ကု ဓါတ် ရေဒဳယိုဝ် သဳဇဳယေမ် (Cesium)။ |- | အေမ်ပဳယာ (Ampere) || A || ဒြဟတ်လလဳ (Electric current) || ၜတ်ကၞာတ် လလဳ မကတဵုဒှ် နူ အဳလက်ထရဝ် (Electron)။ |- | ကေလ်ဗေန် (Kelvin) || K || ဓါတ်ဂမ္တဴ (Temperature) || သ္ပသဇိုင် ကု ဓါတ်ဂမ္တဴ သဘာဝ။ |- | မဝ် (Mole) || mol || ဗၞတ် ဒြပ်စှ်ေ (Amount of substance) || သ္ပသဇိုင် ကု ဓါတ် အာဗဝ်ဂါဒရဝ် (Avogadro constant)။ |- | ကာန်ဒေလာ (Candela) || cd || ဒြဟတ် လျး (Luminous intensity) || ၜတ်ကၞာတ် လျး မညာတ်ကေတ် နကဵု မတ်။ |} ယူနေတ် သဇိုင် တအ်ဏအ် ဒှ်တမ်မူလ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ယူနေတ် တၞဟ်တၞဟ် (Derived units) မပ္တံကဵု ယူနေတ် ဇြဟတ် နယူတောန် (Newton)၊ ယူနေတ် ဒြဟတ်လလဳ ဗွတ် (Volt) ကေုာံ ယူနေတ် ဓါတ်ဂမ္တဴ သေလ်သဳယေသ် (Celsius) တအ်ရ။ == ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်သဳဂျဳအေသ် == ပ္ဍဲကၞောတ် သၞာံ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ သိပ္ပံပညာ မဆေင်ကဵု ဒြဟတ်လလဳ (Electromagnetism) ကေုာံ ရူပဗေဒ ဇၞော်မောဝ် တိုန်ဗွဲမလောန်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ကာရ် ဖရဳဒရိတ် ဂေါက်သ် (Carl Friedrich Gauss) ကေုာံ ဝီလ်ဟေမ် ဝေဘာ (Wilhelm Weber) မဒှ် တၠပညာ ဍုင်ဂျာမနဳ ဖန်ဗဒှ် သၞောတ် သဳဂျဳအေသ် (CGS system) မသ္ပသဇိုင် ကု သေန်တဳမဳတာ (Centimeter), ဂရာမ် (Gram) ကေုာံ စက္က (Second) ရ။<ref>Kula, Witold (1986). ''Measures and Men''. Princeton University Press. p. 112.</ref> သၞောတ် သဳဂျဳအေသ် ဏအ် ဒှ်သၞောတ် မစကာဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲကမၠောန် သုတေသန ရူပဗေဒ ကေုာံ ဓါတုဗေဒ အကြာ သၞာံ ၁၈၇၄ စိုပ် လဒေါဝ် သၞာံ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံရ။ ဆဂး သၞောတ်ဏအ် နွံပြသၞာ မွဲဂှ် ယူနေတ် မဆေင်ကဵု လလဳ ကေုာံ သံလိုက် တအ် ထုဲထံင် ကေုာံ တော်ဂၞန် ဝါတ်ခက် ဗွဲမလောန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂကောံသိပ္ပံ ဂၠးတိ စဂၠာဲ နဲကဲ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် သၞောတ် ယူနေတ် မခိုဟ်နူဏအ် မွဲပၠန်ရ။ == သၞောတ်အေမ်ကေအေသ် ကေုာံ ဒြဟတ်လလဳ == ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၁ ဂျိုဝ်ဗာန်နဳ ဂျောရ်ဂျဳ (Giovanni Giorgi) မဒှ် အေန်ဂျေန်နဳယာ ဍုင်အဳတလဳ ပတိုန်ထ္ၜး လညာတ် တၟိ မွဲ သွက်ဂွံ ပံင်ပကောံ ယူနေတ် ဇမၠိင် ကေုာံ လျိုင် မေတြေတ် (မဳတာ, ကဳလဝ်ဂရာမ်) ကု ယူနေတ် လလဳ မပ္တံကဵု ဗွတ် (Volt) ကေုာံ အေမ်ပဳယာ (Ampere) ရ။ သၞောတ်ဏအ် ကော်စ သၞောတ် အေမ်ကေအေသ် (MKS system - Meter, Kilogram, Second) ရ။<ref>Giorgi, Giovanni (1901). ''Unità Razionali di Elettromagnetismo''. Atti dell'Associazione Elettrotecnica Italiana.</ref> လညာတ် ဂျောရ်ဂျဳ ဂှ် ဒှ်သဇိုင် သွက် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ် ယူနေတ် ဂၠးတိ (SI) ပ္ဍဲအခိင် ဗွဲကြဴရ။ သၞောတ် အေမ်ကေအေသ် ဂှ် ဖန်ကဵု ကမၠောန် အေန်ဂျေန်နဳယာ ကေုာံ သိပ္ပံ လလဳ လောဲသွာ တိုန်တုဲ ဒှ်အာ သၞောတ် အဓိက သွက် ဂကောံ ပရေင်လလဳ ဂၠးတိ (International Electrotechnical Commission) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၅ ရ။ == သၞောတ် ယူနေတ် ဂၠးတိ == သၞာံ ၁၉၆၀ သဘင်သဳကၠဳ အလုံဂၠးတိ မဆေင်ကဵု ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် (General Conference on Weights and Measures - CGPM) အလန်ဒသမ မွဲ စၟတ်သမ္တီ တင်ပတိုန်ထ္ၜး သွက်ဂွံ ဒက်ပတန် သၞောတ် ယူနေတ် မွဲ မကော်စ သၞောတ် ယူနေတ် ဂၠးတိ မၞုံသင်္ကေတ အေသ်အာင် (SI - Système International d'Unités) ရ။ သၞောတ် အေသ်အာင် ဏအ် သ္ပသဇိုင် ကု သၞောတ် အေမ်ကေအေသ် တုဲ ထပ်စုတ် ယူနေတ် ကေလ်ဗေန်၊ ကာန်ဒေလာ ကေုာံ အေမ်ပဳယာ ရ။ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၁ ယူနေတ် မဝ် (Mole) ဂှ် ထပ်စုတ် ပ္ဍဲသၞောတ်ဏအ် သွက်ဂွံ ၜတ် ဗၞတ် ဒြပ်စှ်ေ (Amount of substance) ပ္ဍဲ ပညာ ဓါတုဗေဒ ရ။ အေသ်အာင် ဒှ်သၞောတ် မဍိုက်ပေင်အိုတ် ကေုာံ မစကာ လုံဂၠးတိ အိုတ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။ သၞောတ်ဏအ် ထိင်ဒဝ်လဝ် နကဵု ဗျူရဝ် ဂၠးတိ မဆေင်ကဵု ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် (International Bureau of Weights and Measures - BIPM) မၞုံ ပ္ဍဲဍုင်ပါရဳရ။<ref>Taylor, Barry N. (2001). ''The International System of Units (SI)''. National Institute of Standards and Technology. p. 3.</ref> == ပရေင်ပြံင်လှာဲ သၞာံ ၂၀၁၉ == ၜိုတ် သၞာံ ၁၈၈၉ စဵုကဵု ၂၀၁၉ ယူနေတ် ကဳလဝ်ဂရာမ် ဂှ် သ္ပသဇိုင် ကု ဍာ်ရိုဟ် ပလာတဳနမ်-အဳရဳဒဳယေမ် (Platinum-iridium cylinder) မသိုင်လဝ် ပ္ဍဲဍုင်ပါရဳ ရ။ ဆဂး ဍာ်ရိုဟ် ပသဲ ဏအ်ဂှ် ယအ်အာ လျိုင် သိုက်သိုက် နကဵု အသိင် မাইခရဝ်ဂရာမ် တုဲ ဒှ်ပြသၞာ သွက် သိပ္ပံ မနွံပၟိက် တင်ဂၞင် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ သဘင်သဳကၠဳ CGPM ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် သဇိုင် ယူနေတ် အေသ်အာင် အလုံအိုတ် သွက်ဂွံ သ္ပသဇိုင် ကု ဓါတ်သဘာဝ မဟွံပြံင်လှာဲ (Fundamental physical constants) ရ။ ဥပမာ - ကဳလဝ်ဂရာမ် ဂှ် သ္ပသဇိုင် ကု ပလာင် ကောန်သတာန် (Planck constant)၊ အေမ်ပဳယာ ဂှ် သ္ပသဇိုင် ကု ဒြဟတ် လလဳ အဳလက်ထရဝ်၊ မဝ် ဂှ် သ္ပသဇိုင် ကု ဓါတ် အာဗဝ်ဂါဒရဝ် (Avogadro constant) ရ။ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဏအ် ဒှ်ပရေင်ဇၞော်မောဝ် အဓိက အိုတ် ပ္ဍဲဝင် သၞောတ် မေတြေတ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်ချိုတ်ပၠိုတ် အဆင် ကွမ်တာမ် (Quantum level) ရ။<ref>Milton, Martin (2019). "A new era for the International System of Units". ''Nature Physics'', 15(9), 877–879.</ref> == သၞောတ်ဂၞန် ဒက်သဳမာလ် == အရာမတၟေင်အိုတ် ပ္ဍဲသၞောတ် မေတြေတ် ဂှ် ဒှ်ပရေင်စကာ ဝေါဟာရ ဂတ (Prefixes) မသ္ပသဇိုင် ကု ဂၞန် စှ် ရ။ ဝေါဟာရ တအ်ဏအ် ပံင်စုတ် ကု ယူနေတ် သဇိုင်တုဲ ဖန်ဗဒှ် ယူနေတ် မဇၞော် ဟွံသေင်မ္ဂး ဍောတ် နူသဇိုင် ရ။ {| class="wikitable" style="text-align:left; width:100%;" |+ ဝေါဟာရ ဂတ သၞောတ် မေတြေတ် မပြာကတ်ဂမၠိုင် (Metric Prefixes) |- ! ဝေါဟာရ (Prefix) !! သင်္ကေတ (Symbol) !! ဆက်စၠောအ် (Multiplier) !! တန်ဖျာ (Value) |- | တေရာ (Tera) || T || 10¹² || ၁,၀၀၀,၀၀၀,၀၀၀,၀၀၀ |- | ဂဳဂါ (Giga) || G || 10⁹ || ၁,၀၀၀,၀၀၀,၀၀၀ |- | မေဂါ (Mega) || M || 10⁶ || ၁,၀၀၀,၀၀၀ |- | ကဳလဝ် (Kilo) || k || 10³ || ၁,၀၀၀ |- | သေန်တဳ (Centi) || c || 10^-2 || ၀.၀၁ (1/100) |- | မဳလဳ (Milli) || m || 10^-3 || ၀.၀၀၁ (1/1000) |- | မာင်ခရဝ် (Micro) || μ || 10^-6 || ၀.၀၀၀ ၀၀၁ |- | နာနဝ် (Nano) || n || 10^-9 || ၀.၀၀၀ ၀၀၀ ၀၀၁ |} သၞောတ် ဒက်သဳမာလ် ဏအ် ဖန်ကဵု လၟေင် တော်ဂၞန် လောဲသွာ တုဲ၊ သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ယူနေတ်မ္ဂး ဆဒး ပြံင် ဒၞာဲ ဒက်သဳမာလ် (Decimal point) ဟေင်ရ။ ဥပမာ ၅,၀၀၀ မဳတာ ဂှ် ၅ ကဳလဝ်မဳတာ၊ ဟွံဒး တော်ဂၞန် ဝါတ်ခက် ညံင် သၞောတ် ယူနေတ် အင်္ဂလိက် (Imperial system) မပ္တံကဵု ယာတ် (Yard), ဖေတ် (Feet), မာင် (Mile) တအ်ရ။ == ပရေင်စကာ ပ္ဍဲဂၠးတိ == [[File:Metric system adoption map.svg|thumb|300px|ဂၠးတိ မစကာ သၞောတ် မေတြေတ် (အရံင်ၚေက် - ဍုင်မစကာ အဓိက၊ အရံင်လမ္စံက် - ဍုင်ဟွံစကာ အဓိက)]] သၞောတ် မေတြေတ် ပြးဇးအာ အလုံမွဲဂၠးတိ ပ္ဍဲလဒေါဝ် သၞာံ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ကေုာံ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ ရ။ လၟေင် ပရေင်ပြံင်လှာဲ စကာ သၞောတ်ဏအ် (Metrication) ကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဍုင် ယူရောပ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ ကေုာံ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲဍုင် အာရှ၊ အဖရိက ကေုာံ အမေရိက သၠုင်ကျာ ရ။<ref>Bucher, J. L. (2012). ''The Metrology Handbook''. ASQ Quality Press. p. 45.</ref> ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် နွံဍုင် ပိ ဍုင် ဟေင် မဟွံစၟတ်သမ္တီလဝ် သၞောတ် မေတြေတ် နကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ အဓိက၊ ဍုင်တအ်ဂှ် ဒှ် ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် (United States)၊ လာင်ဘဳရဳယျာ (Liberia) ကေုာံ ရးနိဂီုဗၟာ (Myanmar) ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲဍုင် ပိ ဍုင်ဏအ်လေဝ် ပရေင်ကမၠောန် သိပ္ပံ၊ ဂဥုဲ၊ ကေုာံ ပရေင်ကူသာန်သွံရာန် ဂၠးတိ တအ်ဂှ် စကာဒၟံင် သၞောတ် မေတြေတ် ဖအိုတ်ရ။ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ဂှ် စကာဒၟံင် သၞောတ် အမေရိကာန် (US Customary Units) ကီုလေဝ်၊ အလဵုအသဳ ကေုာံ ကမ္ပဏဳ သိပ္ပံ တအ် စကာ အေသ်အာင် ရ။ == ပရေင်ကမၠောန် သိပ္ပံ ကေုာံ အေန်ဂျေန်နဳယာ == ပ္ဍဲပရေင် သိပ္ပံ ကေုာံ အေန်ဂျေန်နဳယာ သၞောတ် မေတြေတ် (အေသ်အာင်) ဂှ် ဒှ်အရပ်အစပ် မဟွံမဲ ဟွံတုဲ မွဲရ။ ဇၟာပ် ပရေင်သုတေသန ဂၠးတိ၊ လိက်ဂျာနေဝ် သိပ္ပံ ကေုာံ တင်ဂၞင် ဒေတာ တအ်ဂှ် သ္ဒးစကာ သၞောတ်ဏအ် ဟေင်ရ။ ယဝ်ရ ဟွံစကာ သၞောတ် မတုပ်သၟဟ် မ္ဂး ပြသၞာ ဇၞော် ကတဵုဒှ်မာန်ရ။ ဥပမာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၉ ဂြိုဟ်တုဲ နာသာ (NASA) မကော်စ မာသ် ခလာင်မေတ် အဝ်ဗဳတာ (Mars Climate Orbiter) ဂှ် လီုလာ်အာ ဟိုတ်နူ ဂကောံ အေန်ဂျေန်နဳယာ မွဲ စကာ သၞောတ် အင်္ဂလိက် (Pound-force) တုဲ ဂကောံ မွဲပၠန် စကာ သၞောတ် မေတြေတ် (Newton) တုဲ တော်ဂၞန် ဗၠေတ်အာ ရ။<ref>Stephenson, Arthur G. (1999). ''Mars Climate Orbiter Mishap Investigation Board Phase I Report''. NASA.</ref> ဏအ်ဂှ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ သၞောတ် ယူနေတ် ဂၠးတိ မတုပ်သၟဟ် မွဲ ဂှ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲပရေင် ကမၠောန် သိပ္ပံ ရ။ == ပြသၞာ ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပါဲ == သၞောတ် မေတြေတ် ဂွံပြးဇး အလုံဂၠးတိ ဂှ် ဒးဆောမ်ဒုင် လဝ် ပြသၞာ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ဍုင်မွဲ ပြံင်လှာဲ စကာ သၞောတ်တၟိ (Metrication process) မ္ဂး ကောန်ဍုင်ကွာန် တအ် ဒးကေတ် အခိင် သွက်ဂွံ ဇန် ကေုာံ လ္ၚတ် ယူနေတ် တၟိရ။ ပါဲနူဂှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ကိရိယာ ၜတ်ကၞာတ် ပ္ဍဲစက်ရုံ၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲ သင်္ကေတ လတူဂၠံင် (Road signs) ကေုာံ လိက်သၠရိုတ် အလဵုအသဳ တအ်ဂှ် ဒးစကာ သြန် ဘဏ္ဍာ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲဍုင် အင်္ဂလာန် (United Kingdom) ဂှ် ၜိုန်ရ စၟတ်သမ္တီ သၞောတ် မေတြေတ် ကီုလေဝ်၊ ပရေင်စကာ ယူနေတ် အင်္ဂလိက် မပ္တံကဵု မာင် (Mile) ပ္ဍဲဂၠံင် ကေုာံ ပိုင့် (Pint) သွက် ဍာ်ယာမ တအ်ဂှ် ဆက်သှ်ေၜက် ဒၟံင် စဵုကဵု လၟုဟ်ဏီရ။ လညာတ် တၠပညာ လ္ၚဵု ပါ်ပါဲ ဒဒှ်ရ ယူနေတ် တြေံ တအ်ဂှ် ဆေင်စပ် ကု ယေန်သၞာင် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ဒေသ တုဲ ဟွံထေက် ကဵု ပလီုထောအ် သီုဖအိုတ် ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲပရေင် ကူသာန်သွံရာန် ဂၠးတိ ဂှ် သၞောတ် မေတြေတ် ဂှ် ကလိဂွံ ဇမၞး သီုဖအိုတ် ရ။ == အနာဂတ် သၞောတ် မေတြေတ် == ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ် မေတြေတ် ဂှ် ဟွံတုဲဒှ် အာ ဏီရ။ သိပ္ပံပညာ မဆေင်ကဵု ဒေတာ ဇၞော် (Big Data) ကေုာံ ရူပဗေဒ အာကာသ ဇၞော်မောဝ် တိုန်တုဲ၊ ယူနေတ် သွက်ဂွံ ၜတ် တင်ဂၞင် မဇၞော်လောန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဍောတ်လောန် တအ်ဂှ် နွံပၟိက် ကၠုင်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂ သဘင်သဳကၠဳ CGPM ထပ်စၟတ်သမ္တီ ဝေါဟာရ ဂတ (Prefixes) တၟိ ပန် သာ် မဒှ် ရောန်နာ (Ronna, 10²⁷)၊ ကွေတ်တာ (Quetta, 10³⁰) သွက် အရာမဇၞော် ကေုာံ ရောန်တဝ် (Ronto, 10^-27)၊ ကွေတ်တဝ် (Quecto, 10^-30) သွက် အရာမဍောတ် ရ။<ref>Gibney, Elizabeth (2022). "How many yottabytes in a quettabyte? Extreme numbers get new names". ''Nature''.</ref> ပရေင်ထပ်စုတ် ဏအ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ သၞောတ် မေတြေတ် ဂှ် ဇၞော်မောဝ် ဒၟံင် တွဵု သွက်ဂွံ ဍိုက်ပေင် ကု ပၟိက် သိပ္ပံပညာ ခေတ်တၟိ ရ။ == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite book |last=Alder |first=Ken |year=2002 |title=The Measure of All Things: The Seven-Year Odyssey and Hidden Error That Transformed the World |publisher=Free Press |isbn=978-0743216753}} * {{cite book |last=Crease |first=Robert P. |year=2011 |title=World in the Balance: The Historic Quest for an Absolute System of Measurement |publisher=W. W. Norton & Company |isbn=978-0393072983}} * {{cite journal |last=Nelson |first=Robert A. |year=1981 |title=Foundations of the International System of Units (SI) |url=https://archive.org/details/sim_physics-teacher_1981-12_19_9/page/n21 |journal=The Physics Teacher |volume=19 |issue=9 |pages=596–613 |doi=10.1119/1.2340901}} * {{cite web |url=https://www.bipm.org/en/about-us/ |title=Brief History of the SI |publisher=International Bureau of Weights and Measures (BIPM) |access-date=2026-10-30}} * {{cite book |last=Taubes |first=Gary |year=1997 |title=Metrics: A Century of Debate |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0226789645}} {{Navbox | name = သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် | title = [[သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ်]] (Systems of Measurement) | state = uncollapsed | listclass = hlist | group1 = သၞောတ် မေတြေတ် (Metric) | list1 = * [[သၞောတ် ယူနေတ် ဂၠးတိ|အေသ်အာင် (SI)]] * [[သၞောတ် သဳဂျဳအေသ်|သဳဂျဳအေသ် (CGS)]] * [[သၞောတ် အေမ်ကေအေသ်|အေမ်ကေအေသ် (MKS)]] * [[သၞောတ် မဳတာ-တန်-စက္က|မဳတာ-တန်-စက္က (MTS)]] | group2 = သၞောတ် တၞဟ်ဂမၠိုင် | list2 = * [[သၞောတ် အင်္ဂလိက်|သၞောတ် အင်္ဂလိက် (Imperial)]] * [[သၞောတ် အမေရိကာန်|သၞောတ် အမေရိကာန် (US Customary)]] * [[သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဗၟာ|သၞောတ် ရးနိဂီုဗၟာ (Myanmar units)]] | group3 = ယူနေတ် အဓိက (SI Base Units) | list3 = * [[မဳတာ]] * [[ကဳလဝ်ဂရာမ်]] * [[စက္က]] * [[အေမ်ပဳယာ]] * [[ကေလ်ဗေန်]] * [[မဝ်]] * [[ကာန်ဒေလာ]] }} {{DEFAULTSORT:သၞောတ် မေတြေတ်}} [[Category:သၞောတ် ယူနေတ်ဂမၠိုင်]] [[Category:သိပ္ပံ]] [[Category:ပရေင်ၜတ်ကၞာတ်]] [[Category:ဝင် သိပ္ပံ]] [[Category:သၞောတ် မေတြေတ်]] [[Category:ရူပဗေဒ]] [[Category:စံင်ၜတ်]] oov4pd41gspdhsot8soofutndxprc5e 0 13091 60155 59653 2026-11-08T21:14:50Z InternetArchiveBot 1698 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261108sim) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 60155 wikitext text/x-wiki {{Infobox ညာဏ်စက် | နာမ = ခေတ် အေအိုၚ် | နာမတၞဟ် = Age of AI / Fourth Industrial Revolution | ရုပ်ထမိက် = Artificial_Intelligence_&_AI_&_Machine_Learning_-_30212411048.jpg | မုက်လိက်ရုပ် = ညာဏ်စက် (Artificial Intelligence) ကေုာံ ပရေၚ်ဆက်စပ် ကောန်မၞိဟ် ကဵု စက် | ဘာသာ = နဲကဲသိပ္ပံ (Technology)၊ ကွတ်ကောန်ပျူတာ (Computer Science) | ပရူပရာ = ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ်မၞိဟ်၊ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် နကဵု ညာဏ်စက် (AI) | တမ်မူလ = သၞာံ ၁၉၅၀ တံ (Alan Turing ကေုာံ Dartmouth Workshop) }} '''ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်ပြံၚ်လှာဲ ပ္ဍဲခေတ်အေအိုၚ်''' (Development and Changes in the Age of AI) ဟွံသေၚ်မ္ဂး '''ခေတ် ညာဏ်စက်''' (Artificial Intelligence Era) ဒှ် အခိၚ်ကာလ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ဝၚ်ကောန်မၞိဟ် ပ္ဍဲ ၂၁ ဗွဝ်ကၠံ မဆက်စပ် ကု ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် နဲကဲသိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ မကော်ဂး ညာဏ်စက် (Artificial Intelligence - AI) ရ<ref name="russell">{{cite book |last=Russell |first=Stuart J. |last2=Norvig |first2=Peter |year=2020 |title=Artificial Intelligence: A Modern Approach |edition=4th |publisher=Pearson |isbn=978-0134610993}}</ref>။ အေအိုၚ် ဏအ် ဒှ် ကွတ်စက် မဖန်ဗဒှ် လဝ် သွက်ဂွံ ချပ်၊ ကၠိုဟ်ခၠၚ်၊ ကေုာံ ကၠောန်ကမၠောန် တုပ်သၟဟ် ကဵု ကောန်မၞိဟ် (Human-like cognitive functions) တုဲ ဍေံ ပြံၚ်လှာဲ ထောံ သၞောတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေၚ်ပညာ၊ ပရေၚ်ထတ်ယုက် ကေုာံ နဲကဲမံၚ်စံၚ် လၟေၚ်တ္ၚဲ ရ။ == ဝၚ် ကေုာံ တမ်မူလ (History and Origins) == လညာတ် ပရူ ညာဏ်စက် ဏအ် စက္တဵုဒှ် ကၠုၚ် နူ လဒေါဝ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ ရ။ အလာန် တူရၚ် (Alan Turing) မဒှ် တၠပညာ သင်္ချာ ကေုာံ ကွတ်ကောန်ပျူတာ ကၠောန်ဗဒှ် လဝ် စမ်ၜတ် တူရၚ် (Turing Test) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၅၀ သွက်ဂွံ တော်ဆ စက် မွဲ ချပ် ညံၚ် ကောန်မၞိဟ် ဂွံ ဟွံဂွံ ရ။ ဝေါဟာရ "Artificial Intelligence" (ညာဏ်စက်) ဏအ် စကာ အလန်ပထမ ပ္ဍဲ ပေါဲသဳကၠဳ ဒါတ်မောက် (Dartmouth Workshop) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၅၆ ရ<ref name="mccarthy">{{cite journal |last=McCarthy |first=John |year=2006 |title=A Proposal for the Dartmouth Summer Research Project on Artificial Intelligence |url=https://archive.org/details/sim_ai-magazine_winter-2006_27_4/page/12 |journal=AI Magazine |volume=27 |issue=4 |pages=12}}</ref>။ နူ သၞာံ ၂၀၁၀ တံ စဵုကဵု လၟုဟ် ဟိုတ်နူ တၚ်နၚ် ဇၞော် (Big Data) ကေုာံ ဒြဟတ် ကောန်ပျူတာ ဇၞော်တိုန် (Computing power) တုဲ အေအိုၚ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဗွဲမပြဟ် ရ။ == ကွတ်စက် အဓိက ဂမၠိုၚ် (Key Technologies) == ပ္ဍဲ ခေတ် အေအိုၚ် ဏအ် ကွတ်စက် (Technologies) ဗွဲမဂၠိုၚ် က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ရ- {| class="wikitable" ! လၟေၚ် !! နာမ ကွတ်စက် (Technology) !! အဓိပ္ပါယ် ဗွဲခမၞောန် (Summary) !! ဥပမာ (Example) |- | ၁ || ကွတ်စက်ဗ္တောန် (Machine Learning - ML) || စက်တံ လ္ၚတ် ကေတ် နူ တၚ်နၚ် (Data) အလဵုအလျ တုဲ သ္ပသ္ဂုတ်သွာတ်။ || သၞောတ် ကဵုကသပ် (Recommendation systems) ပ္ဍဲ YouTube |- | ၂ || ညာဏ်စက် ဇြိုဟ်နက် (Deep Learning - DL) || စကာ သၞောတ် နာဗ် (Artificial Neural Networks) မတုပ် ကု က္ဍဟ် မၞိဟ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် တၚ်နၚ် ထုဲထံၚ်။ || ကွဳစက် မစက် အလဵုအလျ (Self-driving cars) |- | ၃ || သၞောတ် ကၠိုဟ် အရေဝ်ဘာသာ (Natural Language Processing - NLP) || ဖန်ကဵု စက်တံ ကၠိုဟ်၊ ချူ ကေုာံ ဟီု အရေဝ် ကောန်မၞိဟ်။ || ဂျာတ်ဂျဳပဳတဳ (ChatGPT), ကၠာဲဘာသာ (Google Translate) |- | ၄ || အေအိုၚ် ဖန်ဗဒှ် (Generative AI) || အေအိုၚ် မဖန်ဗဒှ် လိက်၊ ရုပ်၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ရမ္သာၚ် တၟိ နူ တၚ်နၚ် တြေံ။ || Midjourney, DALL-E |} == အကျိုးအဆက် လတူ ပရေၚ်မၞိဟ် (Impact on Society) == [[File:Autonomous_driving_-_robot_taxi.jpg|thumb|right|ကွဳစက် အလဵုအလျ (Autonomous vehicle) မစကာ ညာဏ်စက် သွက်ဂွံ ဒဳ ကွဳစက် နကဵု အလဵုအလျ]] ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် အေအိုၚ် ဏအ် ဖန်ကဵု ပြံၚ်လှာဲ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ အဓိက ဂမၠိုၚ် ရ<ref name="bostrom">{{cite book |last=Bostrom |first=Nick |year=2014 |title=Superintelligence: Paths, Dangers, Strategies |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0198739838}}</ref>။ === ပရေၚ်ထတ်ယုက် (Healthcare) === အေအိုၚ် ပါလုပ် ရီုဗၚ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်စၟဳစၟတ် ယဲ (Medical diagnosis) ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ဂဥုဲ တၟိတၟိ ဗွဲမပြဟ် ရ။ စက်တံ ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ရုပ် X-ray ကေုာံ MRI တုဲ ဂၠာဲဆဵု ယဲ ကေန်သာ (Cancer) ပြဟ် နူ အစာဂဥုဲ တံ ဏီ ရ။ === ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ကမၠောန် (Economy and Employment) === နဲကဲ အလဵုအလျ (Automation) ပြံၚ်လှာဲ ထောံ ရုၚ်စက် ကေုာံ ကမၠောန် ရုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။ ကမၠောန် လ္ၚဵု တံ စက် ကၠောန် စၞး တုဲ ကမၠောန် အောန်စှ်ေ အာ ၜိုန်ရ နွံ ကီုလေဝ်၊ ကမၠောန် တၟိ မပ္တံကဵု အစာပညာ အေအိုၚ် (AI Engineers) ကေုာံ တၠပညာ တၚ်နၚ် (Data Scientists) တံ ဒှ် ကၠုၚ် နွံပၟိက် ဇၞော် ရ။ === ပရေၚ်ပညာ (Education) === အေအိုၚ် ဖန်ကဵု သၞောတ် ဗ္တောန်ပညာ ပူဂိုလ် (Personalized learning) မကိတ်ညဳ ကု ကွးဘာ မွဲမွဲ ဓဝ် ရ။ အစာစက် (AI Tutors) တံ ရီုဗၚ် ဖြေဝ် သွဟ် သွက် ကွးဘာ တံ လၟိုန် အခိၚ် ဂွံ ရ။ == အန္တရာဲ ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် စပ်ကဵု အေအိုၚ် (Challenges and Ethics) == အေအိုၚ် ဇၞော်မောဝ် ကၠုၚ် မ္ဂး ပြဿနာ စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ဂီုကၠီု သီု က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ရ- * '''ပရေၚ်စဵုဒၞာ တၚ်နၚ်''' (Data Privacy): အေအိုၚ် နွံပၟိက် တၚ်နၚ် ပူဂိုလ် ဇၞော်မောဝ် တုဲ အန္တရာဲ ပရူပူဂိုလ် တိတ် ပြး က္တဵုဒှ် မာန် ရ။ * '''ပရေၚ်ရုဲစှ် မွဲလပါ်''' (Algorithmic Bias): ယဝ် တၚ်နၚ် စက် လ္ၚတ် လဝ် ဂှ် ယောၚ်ယာ မ္ဂး၊ သွဟ် စက် ကဵု ဂှ် လေဝ် မွဲလပါ် (Biased decision) ဒှ် အာ မာန် ရ။ * '''အန္တရာဲ ဂၠးကဝ်''' (Existential Risk): တၠပညာ လ္ၚဵု တံ စံၚ်တူ ဒဒှ်ရ အေအိုၚ် ဇၞော်လောန် နူ ညာဏ် မၞိဟ် (Artificial General Intelligence - AGI) မ္ဂး ကောန်မၞိဟ် တံ ဟွံမာန် ထိၚ်ဒဝ် ဍေံ တုဲ ဒှ် အန္တရာဲ သွက် လမျီု ကောန်မၞိဟ် မာန် ရ။ == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် (See also) == * [[ဂျာတ်ဂျဳပဳတဳ]] (ChatGPT) * [[ကွတ်ကောန်ပျူတာ]] * [[အေန်တာနဲ]] * [[ပရေၚ်တော်လှောန် စက်မှု အလန်စတုတ္ထ]] (Fourth Industrial Revolution) * [[သိပ္ပံ ကေုာံ နဲကဲ]] == နိဿဲ (References) == <references /> {{Navbox | name = ညာဏ်စက် | title = ခေတ် ညာဏ်စက် ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် နဲကဲသိပ္ပံ (Artificial Intelligence and Technological Development) | list1 = [[ညာဏ်စက်]] (AI) • [[ကွတ်စက်ဗ္တောန်]] (Machine Learning) • [[ဂျာတ်ဂျဳပဳတဳ]] (ChatGPT) • [[ကွတ်ကောန်ပျူတာ]] • [[သၞောတ် အလဵုအလျ]] (Automation) }} {{DEFAULTSORT:ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်ပြံၚ်လှာဲ ပ္ဍဲခေတ်အေအိုၚ်}} [[Category:ညာဏ်စက်]] [[Category:နဲကဲသိပ္ပံ]] [[Category:ကွတ်ကောန်ပျူတာ]] [[Category:ဝၚ် ၂၁ ဗွဝ်ကၠံ]] [[Category:ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ မၞိဟ်]] rx6cc67jqlyqiqvdxenq2y1lt5g9av6 0 13093 60158 59655 2026-11-08T21:18:09Z InternetArchiveBot 1698 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261108sim) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 60158 wikitext text/x-wiki {{Infobox သိပ္ပံ | နာမ = ကွတ်စက်ဗ္တောန် | နာမတၞဟ် = Machine Learning (ML) | ရုပ်ထမိက် = Machine_learning_concept_illustration.svg | မုက်လိက်ရုပ် = လဒက်ပ္တန် ကွတ်စက်ဗ္တောန် (Machine Learning concept) မစကာ တၚ်နၚ် ကေုာံ အလ်ဂဝ်ရဳသမ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် အလဵုအလျ | ဒကုတ် = [[ညာဏ်စက်]] (Artificial Intelligence)၊ [[သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ]] (Computer Science)၊ လၟိဟ်သင်္ချာ (Statistics) | တမ်မူလ = သၞာံ ၁၉၅၉ (Arthur Samuel) | ပရူပရာ = ပရေၚ်လ္ၚတ် စက် နကဵု တၚ်နၚ် (Data) တုဲ သ္ပသ္ဂုတ်သွာတ် သက္ကု ပရေၚ်ချူကုတ် ကောန်ပျူတာ အလုံအိုတ်သီု (Without explicit programming) }} '''ကွတ်စက်ဗ္တောန်''' (Machine Learning - ML) ဒှ် ကဏ္ဍခွဲ အဓိက မွဲ မပါလုပ် ပ္ဍဲ [[ညာဏ်စက်]] (Artificial Intelligence - AI) တုဲ ဍေံ ဒှ် လ္ၚတ် နဲကဲ သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ (Computer science) ကေုာံ လၟိဟ်သင်္ချာ (Statistics) မဖန်ကဵု စက်တံ လ္ၚတ် ကေတ် ညာဏ် နူ တၚ်နၚ် (Data) သွက်ဂွံ သ္ပသ္ဂုတ်သွာတ်၊ တော်ဆ ကေုာံ ပလေဝ် ပြဿနာ အလဵုအလျ ရ<ref name="mitchell">{{cite book |last=Mitchell |first=Tom M. |year=1997 |title=Machine Learning |publisher=McGraw-Hill |isbn=978-0070428072}}</ref>။ တၞဟ်ခြာ နူ ပရေၚ်ချူကုတ် (Traditional programming) မဒးကဵု စၞောန် ဇၟာပ် ကဆံၚ် ဂှ် ကွတ်စက်ဗ္တောန် ဏအ် စကာ အလ်ဂဝ်ရဳသမ် (Algorithms) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကေတ် အလဵုအလျ နူ ပရေၚ်ဆဵုဂဗ တြေံ (Past experiences) ရ။ == ဝၚ် ကေုာံ တမ်မူလ (History and Origins) == ဝေါဟာရ "Machine Learning" ဏအ် စကာ လဝ် အလန်ပထမ နကဵု အာသာ သာမူယေဝ် (Arthur Samuel) မဒှ် တၠပညာ ညာဏ်စက် နူ ကမ္ပဏဳ IBM ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၅၉ ရ<ref name="samuel">{{cite journal |last=Samuel |first=Arthur L. |year=1959 |title=Some Studies in Machine Learning Using the Game of Checkers |url=https://archive.org/details/sim_ibm-journal-of-research-and-development_1959-07_3_3/page/210 |journal=IBM Journal of Research and Development |volume=3 |issue=3 |pages=210–229}}</ref>။ ပ္ဍဲ အခိၚ် တေံ ညး ကၠောန်ဗဒှ် လဝ် စက် မွဲ မမာန် ဝေၚ် ပေါဲ Checkers အလဵုအလျ ရ။ နူ သၞာံ ၂၀၁၀ တံ စဵုကဵု လၟုဟ် ဟိုတ်နူ တၚ်နၚ် ဇၞော် (Big Data) မၞုံကၠုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ကေုာံ ဒြဟတ် ကောန်ပျူတာ ဇၞော်တိုန် (Computing power) တုဲ ကွတ်စက်ဗ္တောန် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဗွဲမပြဟ် ရ။ ဗွဲတၟေၚ် နဲကဲ လ္ၚတ် ဇြိုဟ်နက် (Deep Learning) မစကာ သၞောတ် နာဗ် (Neural Networks) ဇၞော်မောဝ် ကၠုၚ် တုဲ ဖန်ကဵု အေအိုၚ် တံ မာန် ကၠောန် ကမၠောန် ဝါတ်ဂါတ် ဂမၠိုၚ် ရ။ == ဂကူ ကွတ်စက်ဗ္တောန် ဂမၠိုၚ် (Types of Machine Learning) == ကွတ်စက်ဗ္တောန် ဏအ် ပါ်လဝ် ဂကူ အဓိက ၃ သာ် ရ<ref name="bishop">{{cite book |last=Bishop |first=Christopher M. |year=2006 |title=Pattern Recognition and Machine Learning |publisher=Springer |isbn=978-0387310732}}</ref>- {| class="wikitable" ! လၟေၚ် !! ဂကူ ကွတ်စက်ဗ္တောန် (Type) !! အဓိပ္ပါယ် ဗွဲခမၞောန် (Summary) !! ဥပမာ (Example) |- | ၁ || ကွတ်စက်ဗ္တောန် နကဵု ပရေၚ်စၞောန် (Supervised Learning) || စက် လ္ၚတ် နူ တၚ်နၚ် မၞုံကဵု သွဟ် တုဲတုဲ (Labeled data) သွက်ဂွံ တော်ဆ သွဟ် တၟိ။ || ပရေၚ်ပါ်ကရေက် အဳမေလ် ခိုဟ် ကဵု ပရေံ (Spam detection) |- | ၂ || ကွတ်စက်ဗ္တောန် သက္ကု ပရေၚ်စၞောန် (Unsupervised Learning) || စက် လ္ၚတ် နူ တၚ်နၚ် သက္ကု သွဟ် (Unlabeled data) သွက်ဂွံ ဂၠာဲဆဵု လက္ခဏာ မတုပ် ရေၚ်သကအ်။ || ဂကောံ ပါ်ကရေက် ညးရာန်စ (Customer segmentation) |- | ၃ || ကွတ်စက်ဗ္တောန် နကဵု ပရေၚ်ပခိုၚ် (Reinforcement Learning) || စက် လ္ၚတ် နူ ပရေၚ်စမ်ၜတ် တုဲ ကလိဂွံ လာပ် (Reward) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဒုဟ် (Penalty) အလဵုအလျ။ || ကွဳစက် မစက် အလဵုအလျ (Self-driving cars), စက် ဝေၚ် စ် (Chess bots) |} == ပရေၚ်စကာ ပ္ဍဲ လၟေၚ်တ္ၚဲ (Applications) == [[File:AI_in_Healthcare.jpg|thumb|right|ညာဏ်စက် ကေုာံ ကွတ်စက်ဗ္တောန် မစကာ ပ္ဍဲ ပရေၚ်ထတ်ယုက် သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် ယဲ]] တ္ၚဲဏအ် ကွတ်စက်ဗ္တောန် ဏအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ ဗွဲမဂၠိုၚ် မပ္တံကဵု- * '''သၞောတ် ကၠိုဟ် အရေဝ်ဘာသာ''' (Natural Language Processing - NLP): မပ္တံကဵု သၞောတ် ကၠာဲဘာသာ (Google Translate) ကေုာံ စက်ဟီုအရေဝ် မပ္တံကဵု [[ဂျာတ်ဂျဳပဳတဳ]] (ChatGPT)။ * '''ပရေၚ်စၟဳစၟတ် ရုပ်''' (Computer Vision / Image Recognition): စၟဳစၟတ် ရုပ် မၞိဟ် (Facial recognition) ပ္ဍဲ ဖုၚ် ကေုာံ ကွဳစက် အလဵုအလျ (Autonomous vehicles)။ * '''ပရေၚ်ထတ်ယုက်''' (Healthcare): သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ရုပ် X-ray တုဲ ဂၠာဲဆဵု ယဲ ကေန်သာ (Cancer detection) ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ဂဥုဲ တၟိ။ * '''သၞောတ် ကဵုကသပ်''' (Recommendation Systems): ညံၚ်ရဴ မထ္ၜးကဵု ရုပ်ဒမျိုၚ် လတူ YouTube ဟွံသေၚ်မ္ဂး Netflix မကိတ်ညဳ ကု စိုတ် ညးလွပ်။ == အန္တရာဲ ကေုာံ တၚ်က္ဍန် ဂမၠိုၚ် (Limitations and Challenges) == ၜိုန်ရ ကွတ်စက်ဗ္တောန် ခိုဟ် ဇၞော် ကီုလေဝ် ပြဿနာ ကေုာံ အန္တရာဲ သီု နွံဒၟံၚ် ရ- * '''ပရေၚ်ရုဲစှ် မွဲလပါ်''' (Data Bias): ယဝ် တၚ်နၚ် လ္ၚတ် လဝ် ဂှ် ယောၚ်ယာ ဟွံသေၚ်မ္ဂး မွဲလပါ် (Biased) မ္ဂး၊ သွဟ် အလ်ဂဝ်ရဳသမ် ကဵု ဂှ် လေဝ် မွဲလပါ် ဒှ် အာ မာန် ရ။ * '''နွံပၟိက် တၚ်နၚ် ဇၞော်''' (Need for massive data): အေအိုၚ် တံ မာန် လ္ၚတ် ခိုဟ် ဂှ် နွံပၟိက် တၚ်နၚ် (Data) ဇၞော် ဂၠိုၚ် က္ဍၚ် ရ။ * '''ပရေၚ်စဵုဒၞာ တၚ်နၚ်''' (Privacy Issues): ဟိုတ်နူ စက် တံ ပံက်စကာ တၚ်နၚ် ပူဂိုလ် တုဲ အန္တရာဲ ပရူပူဂိုလ် တိတ် ပြး က္တဵုဒှ် မာန် ရ။ == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် (See also) == * [[ညာဏ်စက်]] (Artificial Intelligence) * [[ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်ပြံၚ်လှာဲ ပ္ဍဲခေတ်အေအိုၚ်]] (Age of AI) * [[ဂျာတ်ဂျဳပဳတဳ]] (ChatGPT) * [[သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ]] (Computer Science) * [[အလ်ဂဝ်ရဳသမ်]] (Algorithm) == နိဿဲ (References) == <references /> {{Navbox | name = ကွတ်စက်ဗ္တောန် | title = ကွတ်စက်ဗ္တောန် ကေုာံ ညာဏ်စက် (Machine Learning and Artificial Intelligence) | list1 = [[ညာဏ်စက်]] (AI) • [[ကွတ်စက်ဗ္တောန်]] (Machine Learning) • [[ဂျာတ်ဂျဳပဳတဳ]] (ChatGPT) • [[ကွတ်ကောန်ပျူတာ]] • [[တၚ်နၚ် ဇၞော်]] (Big Data) }} {{DEFAULTSORT:ကွတ်စက်ဗ္တောန်}} [[Category:ကွတ်စက်ဗ္တောန်]] [[Category:ညာဏ်စက်]] [[Category:ကွတ်ကောန်ပျူတာ]] [[Category:နဲကဲသိပ္ပံ]] [[Category:လၟိဟ်သင်္ချာ]] mfgarmhc847xjntucpp8zisnv2913x8 0 13133 60156 59714 2026-11-08T21:15:39Z InternetArchiveBot 1698 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261108sim) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 60156 wikitext text/x-wiki {{Infobox psychology term|title=သဳအဝ်ရဳ စရိုတ်ဇၞော်မသုန်<br>(Big Five personality traits)|image=[[File:Oceancanopy.png|280px]]|caption=လက္ချဏ် စရိုတ်ဇၞော်မသုန် (OCEAN): အဝ်ပေန်နသ် (Openness)၊ ကောန်ရှေန်ယှသ်နသ် (Conscientiousness)၊ အေက်သတြာဗာရှေန် (Extraversion)၊ အဂြဳအေဗဴနသ် (Agreeableness) ကေုာံ နျူရဝ်တဳဇြေမ် (Neuroticism)။|field=[[ပညာစိုတ်]] (Psychology)|subfield=ပညာစိုတ် လ္ၚတ်စရိုတ်|key_figures=လျူဝေတ်သ် ဂဝ်ဗာတ် (Lewis Goldberg)<!-- spelling unconfirmed --><br>ရေမောန် ခေတ်တေဝ် (Raymond Cattell)<!-- spelling unconfirmed -->|related_topics=သၞောတ် အေမ်ဗဳတဳအာဲ (MBTI)}}'''သဳအဝ်ရဳ စရိုတ်ဇၞော်မသုန်''' (Big Five personality traits) ဟွံသေင်မ္ဂး မဝ်ဒေဝ် အင်္ဂဇၞော်မသုန် (Five-factor model - FFM) ဂှ် ဒှ်သၞောတ် မလ္ၚတ် ကေုာံ စၟဳစၟတ် စရိုတ် ကေုာံ သဘာဝမၞိဟ်တအ် ဗွဲမဇေတ်ဇေတ် ပ္ဍဲကဵု ပညာစိုတ် (Psychology) ရ။ သဳအဝ်ရဳဏအ် ပါ်လဝ် လက္ချဏ်စရိုတ်မၞိဟ် ဗွဲမဇၞော် မသုန်သာ် မတွဟ်ဂး အဝ်ပေန်နသ် (Openness - ပွမပံက်လဝ်စိုတ်)၊ ကောန်ရှေန်ယှသ်နသ် (Conscientiousness - ပရေင်စွံသတိ ကေုာံ စဳပၞောန်)၊ အေက်သတြာဗာရှေန် (Extraversion - ပရေင်ဆက်ဆောံ ပ္ဍဲအဝေါင်မၞိဟ်)၊ အဂြဳအေဗဴနသ် (Agreeableness - ပွမသၟဟ်သၟန်) ကေုာံ နျူရဝ်တဳဇြေမ် (Neuroticism - ပွမဟွံညိင်ဝတ် အာရီုစိုတ်) တအ်ရ။<ref name="mccrae1992">{{cite journal|last=McCrae|first=R. R.|last2=John|first2=O. P.|year=1992|title=An introduction to the five-factor model and its applications|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-personality_1992-06_60_2/page/n6|journal=Journal of Personality|volume=60|issue=2|pages=175–215|doi=10.1111/j.1467-6494.1992.tb00970.x}}</ref> ပ္ဍဲကဵု ဘာသာအင်္ဂလိက်မ္ဂး ညးတအ် ကော်စ နကဵု မအက္ခရ် အ္စာံ (OCEAN) ဟွံသေင်မ္ဂး ကေနူ (CANOE) သွက်ဂွံ ဂွံသတိ လောဲသွာရ။ သဳအဝ်ရဳဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဒေသတၞဟ်တၞဟ် မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲလိုက်ဏအ် ညးတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဒဒှ်ရ ဒှ်သၞောတ် မဍာံစၟတ်အိုတ် သွက်ဂွံ ပါ်ပဲါ အခိုက်အလိုက် စိုတ်ဓာတ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် မၞိဟ်တအ်ရ။<ref name="john1999">{{cite book|last=John|first=O. P.|last2=Srivastava|first2=S.|year=1999|chapter=The Big Five trait taxonomy: History, measurement, and theoretical perspectives|editor=Pervin, L. A.|editor2=John, O. P.|title=Handbook of personality: Theory and research|publisher=Guilford Press|pages=102–138}}</ref> သၞောတ် မစၟဳစၟတ် စရိုတ်မၞိဟ် ဗီုကဵု သဳအဝ်ရဳဏအ်ဂှ် ဍေံဟွံဒှ်လဝ် အရာမကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု တၠပညာမွဲတၠဓဝ် မဖန်ဗဒှ်လဝ် ဟွံသေင်ရ။ တၠပညာစိုတ် တအ် လ္ၚတ်ကၠုင် တၠုင်လအာ ပရူအလင်အသံက်စိုတ် ကေုာံ ဝေါဟာရမၞိဟ်တအ် နူကဵု အခိင်ၜိုတ် သၞာံ ၁၉၆၀ တေအ်ရ။ ညးတအ် ပကောံပကေဝ်လဝ် မအရေဝ် ဝေါဟာရဂမၠိုင် မဆေင်ကဵု ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ်မၞိဟ် တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပါ်ပဲါ နကဵု ဂကောံ မသုန်သာ်ဏအ်ရ။<ref name="goldberg1993">{{cite journal|last=Goldberg|first=L. R.|year=1993|title=The structure of phenotypic personality traits|url=https://archive.org/details/sim_american-psychologist_1993-01_48_1/page/n27|journal=American Psychologist|volume=48|issue=1|pages=26–34|doi=10.1037/0003-066X.48.1.26}}</ref> သဳအဝ်ရဳ စရိုတ်ဇၞော်မသုန်ဏအ်ဂှ် ဂွံဒုင်တဲ ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲကဵု ခေတ်ကာလလၟုဟ် ဟိုတ်နူ ဍေံဗိုင်ရီုဗင်ကဵု သွက်ဂွံကၠိုဟ်ခၠင် သဘာဝမၞိဟ် ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝ ကေုာံ အဝေါင်မၞိဟ်မာန် လောဲသွာရ။ စရိုတ်မသုန်သာ်ဏအ်ဂှ် ဍေံဟွံသေင် အရာမတန်ကြန်ဒၟံင် မွဲဗီုဓဝ် လၟိုန်ကာလရ။ မၞိဟ်မွဲ ကုမွဲ လၟိဟ်ဒတန် ကေုာံ ကဆံင်စရိုတ် ဍေံဟွံတုပ်ရေင်သ္ကအ်ရ။ လ္ၚဵုဂှ် နွံကဵု စရိုတ် သၟဟ်သၟန် သၠုင်တုဲ လ္ၚဵုဂှ် နွံကဵု စရိုတ် စဳပၞောန် သၠုင်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ပရေင်စၟဳစၟတ် မပ္တံကဵု မသၟာန်သွဟ် လိက်တအ်ဂှ် သၞောတ်ဏအ် ဗိုင်ကၠောန်ပတိတ်ကဵု သွဟ် မထ္ၜးကဵု လျးအရံင် စိုတ်ဓာတ်မၞိဟ်တအ် ဗွဲမဇေတ်ဇေတ် ရ။<ref name="costa1992">{{cite book|last=Costa|first=P. T.|last2=McCrae|first2=R. R.|year=1992|title=Revised NEO Personality Inventory (NEO-PI-R) and NEO Five-Factor Inventory (NEO-FFI) manual|publisher=Psychological Assessment Resources}}</ref> လ္ၚတ်ကေတ် သဳအဝ်ရဳဏအ်မ္ဂး ပိုဲတအ် မလေပ် တီညာတ်ကေတ်မာန် ဒဒှ်ရ အရာလ္ၚဵု ဟွံဂွံစွံသတိ လဝ်တအ်ဂှ် ဗီုလဵု ဍေံကဵုဒြဟတ် လ္တူကသပ်လညာတ် ပိုဲရောဂှ်ရ။ == ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် == ဝင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သဳအဝ်ရဳ စရိုတ်ဇၞော်မသုန်ဏအ်ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်လ္ၚတ် ဝေါဟာရမၞိဟ် (Lexical hypothesis) ပ္ဍဲပညာစိုတ်ရ။ တၠပညာတအ် ချပ်လဝ် ဒဒှ်ရ အရာမကိစ္စဇၞော် သွက်ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ် အလုံအိုတ်သီုဂှ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု မအရေဝ်ဘာသာ ပိုဲမဟီုဂးဒၟံင် လၟိုန်တ္ၚဲရ။ ဂေါ်ဒန် အဝ်ပံတ် (Gordon Allport) ကေုာံ ဟင်နရဳ အဝ်ဒါတ် (Henry Odbert) တအ် လ္ၚတ်စၟဳစၟတ် လဝ် ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် မဆေင်ကဵု စရိုတ်မၞိဟ် ၜိုတ် ၄,၅၀၀ မအရေဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၆ တေအ်ရ။<ref name="john1999" /> ကြဴနူဂှ် တၠပညာ ရေမောန် ခေတ်တေဝ် (Raymond Cattell) ကေတ်ဝေါဟာရတအ်ဂှ်တုဲ ဖအောန်ဖျေဟ် စဵုကဵု သှ်ေ ၁၆ သာ်ရ။ ဆဂး မၞိဟ်ဂမၠိုင် ဒုင်တဲ ဟွံမာန် ဟိုတ်နူကဵု ဍေံခက်ခုဲလောန်အာရ။ ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၁၉၈၀ ကေုာံ ၁၉၉၀ တအ်ဂှ် တၠပညာ လျူဝေတ်သ် ဂဝ်ဗာတ် (Lewis Goldberg) ကေုာံ ညးတၞဟ်တအ် ကလေင်စၟဳစၟတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် နကဵု သၞောတ်ကောန်ပျူတာ (Factor analysis) တုဲ ညးတအ် ဆဵုဂဗကေတ် သဇိုင်အဓိက မသုန်သာ်ရ။ သဇိုင်အဓိက မသုန်သာ်ဂှ်ရ ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ ကော်ခဴစ "သဳအဝ်ရဳ စရိုတ်ဇၞော်မသုန်" ရ။<ref name="goldberg1993" /> ပ္ဍဲကဵု အခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ပရေင်လ္ၚတ်ဏအ်ဂှ် လျးတၟးကၠုင် ပ္ဍဲဒေသတၞဟ်တၞဟ် တုဲ သၞောတ်ဏအ်ဂှ် ဍေံတန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု သဇိုင်ပညာ ဗွဲမခိုင်ကၠိုက်ရ။ လညာတ်ဏအ် ကဵုကသပ် ဒဒှ်ရ စရိုတ်မၞိဟ်ဂှ် ပါ်ပဲါ နကဵု မသုန်သာ်ဏအ်မ္ဂး လောဲသွာ ကေုာံ ကၠိုဟ်လောဲသွာရ။ နကဵု မလ္ၚတ်ဝင်ဏအ် ပိုဲတအ် ဆဵုညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ တၠပညာတအ် ဒးကေတ်အခိင် ဗွဲမလအ် သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် သဘာဝ စရိုတ်မၞိဟ် ဗွဲမဇေတ်ဇေတ် ရ။ နူစ တမ်ဝါဒ မပတံကဵု မအရေဝ်စဵုကဵု ဒှ်ကၠုင် သၞောတ် သဳအဝ်ရဳ မခိုင်ကၠိုက်မွဲဂှ် ဍေံကၠောအ်ကၠုင် လၟေင်ဘဝ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။<ref name="costa1992" /> လၟုဟ်မ္ဂး ညးတအ် စကာဒၟံင် သဳအဝ်ရဳဏအ် ပ္ဍဲကဵု အရာမပါ်ပဲါ သၟာကမၠောန်၊ ပ္ဍဲကဵု ရုင်ဂဥုဲစိုတ် ကေုာံ ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝ မၞိဟ်တအ် လၟိုန်တ္ၚဲရ။ == အဝ်ပေန်နသ် - ပွမပံက်လဝ်စိုတ် == အဝ်ပေန်နသ် (Openness to experience) ဟီုမ္ဂှ် ဒှ်စရိုတ်မၞိဟ် မနွံကဵု ပွမပံက်လဝ်စိုတ် လ္တူပရေင်ဆဵုဂဗ တၟိတၟိ ကေုာံ လညာတ်တၟိတၟိတအ်ရ။ မၞိဟ်မနွံကဵု စရိုတ်ဏအ် သၠုင်တအ်ဂှ် ညးတအ် ဒးစိုတ် ပွမကၠောန်ဗဒှ် အရာတၟိ၊ ညးတအ် နွံကဵု ကသပ်ညာဏ် မလှဲလး ကေုာံ ညးတအ် ဒးစိုတ် ပရေင်အနုသုခုမ ကေုာံ ပညာသိပ္ပံဂမၠိုင်ရ။ ညးတအ် ဟွံဖေက် လ္တူအရာမပြံင်လှာဲ တုဲ ညးတအ် ထိင်ဒဝ် စိုတ်ဓာတ်မာန် ပ္ဍဲအခိင် မဆဵုဂဗ အရာဟွံကေင်ဆဵုတအ်ရ။<ref name="mccrae1992" /> ပ္ဍဲကဵု အဝေါင်မၞိဟ် မ္ဂး မၞိဟ်ဗီုဏအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မနွံကဵု လညာတ် လစွံစိုတ် တၟေင်တၟဟ် ကေုာံ ဟွံဒ္ဂေတ်ဗက် အခိုက်တြေံတြဟ် လောန်အာရ။ တေအ်လ္ပာ်မွဲမ္ဂး မၞိဟ်မနွံကဵု စရိုတ် အဝ်ပေန်နသ် သဝ်တအ်ဂှ် ညးတအ် ဒးစိုတ် ပွမမံင် နကဵု လၟေင်ဘဝ မရိုးသာ် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ မတန်ကြန်ဒၟံင်တအ်ရ။ ညးတအ် ဟွံစွံအာရီု လ္တူကသပ်ညာဏ် အလုံအလံင် တုဲ ညးတအ် စွံအာရီု လ္တူအရာမကတဵုဒှ်ဒၟံင် ဗွဲမဇေတ်ဇေတ် ပ္ဍဲလၟုဟ်ရ။<ref name="john1999" /> ညးတအ် ဟွံဒးစိုတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ မကတဵုဒှ် မွဲတဲဓဝ် တုဲ ညးတအ် ဒးစိုတ် သၞောတ် မခိုင်ကၠိုက် ပ္ဍဲကဵု လၟေင်ဘဝ ညးတအ်ရ။ ပွမနွံကဵု စရိုတ် သၠုင် ဟွံသေင်မ္ဂး သဝ်ဂှ် ဍေံဟွံဒှ် ဒုဟ်မွဲသာ် တုဲ ဍေံတန်တဴဒၟံင် လ္တူဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် ဆက်စၠောအ် ကုပွဳပွူ သဘာဝရ။ စရိုတ်ဏအ်ဂှ် ဍေံဗိုင်ရီုဗင်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပညာ ကေုာံ ကမၠောန် မဆေင်ကဵု ပရေင်ဖန်ဗဒှ်တအ် ဗွဲမလောန်ရ။ လဆောဝ်မ္ဂး အရာမဟွံဂွံစွံသတိ လဝ်တအ်ဂှ် မၞိဟ်မနွံကဵု စရိုတ်ဏအ် ဂၠာဲဆဵုလောဲသွာရ။ စရိုတ်ဏအ်ဂှ် ဍေံကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲအရာမသြိုင်ခၞံ ပရေင်အနာဂတ် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ မခိုဟ်ဆာဲ ပ္ဍဲအဝေါင်မၞိဟ်ရ။<ref name="goldberg1993" /> == ကောန်ရှေန်ယှသ်နသ် - ပရေင်စွံသတိ ကေုာံ စဳပၞောန် == ကောန်ရှေန်ယှသ်နသ် (Conscientiousness) မ္ဂှ် ဒှ်လက္ချဏ် စရိုတ် မထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု မၞိဟ်မွဲ နွံကဵု စဳပၞောန်၊ ပွမစွံသတိ ကေုာံ ပွမနွံကဵု တင်ရန်တၟအ် ပ္ဍဲကမၠောန်ရ။ မၞိဟ်မနွံကဵု စရိုတ်ဏအ် သၠုင်တအ်ဂှ် ညးတအ် ကၠောန်ကမၠောန် နကဵု သၞောတ် ဗွဲမဒးရး တုဲ ညးတအ် ဟွံကဵု ကမၠောန်လီုလာ်ရ။ ညးတအ် နွံကဵု တာလျိုင် ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ ပွမထိင်ဒဝ်စိုတ်ဇကု (Self-discipline) ဗွဲမသၠုင်ရ။<ref name="roberts2007">{{cite journal|last=Roberts|first=B. W.|last2=Kuncel|first2=N. R.|last3=Shiner|first3=R.|last4=Caspi|first4=A.|last5=Goldberg|first5=L. R.|year=2007|title=The power of personality: The comparative validity of personality traits, socioeconomic status, and cognitive ability for predicting important life outcomes|journal=Perspectives on Psychological Science|volume=2|issue=4|pages=313–345|doi=10.1111/j.1745-6916.2007.00047.x}}</ref> ပ္ဍဲအရာမဖျေဟ် လၟေင်ကမၠောန်မ္ဂး ညးတအ် ဒှ်မၞိဟ် မနွံကဵု စဳပၞောန် မခိုင်ကၠိုက်တုဲ ညးတအ် ဟွံဟီုအရေဝ် ယောင်ယာရ။ ယဝ်ရ စရိုတ်ဏအ် သဝ်ဒၟံင်မ္ဂး မၞိဟ်ဂှ် ညးတအ် ဟွံဒးစိုတ် သၞောတ် မကြံင်မ္ၚိုဟ် တုဲ ညးတအ် ဒးစိုတ် ပွမကၠောန် ကမၠောန် ဗွဲမဗၠးၜးရ။ ညးတအ် ဟွံစွံအာရီု လ္တူ ပရေင်စဳစဉ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် တုဲ လဆောဝ်မ္ဂး ညးတအ် ဟွံဂွံစွံသတိ လ္တူ အရာမကိစ္စဇၞော်တအ်မာန်ရ။<ref name="costa1992" /> ညးတအ် လေပ်ပြံင်လှာဲ ကသပ် လောဲသွာ တုဲ ညးတအ် ဟွံထိင်ဒဝ် စိုတ် လ္တူ ပရေင်မရန်တၟအ်လဝ် လအ်လအ်ရ။ ဆဂး မၞိဟ်ဗီုဏအ်ဂှ် ညးတအ် လေပ်လဟိင်စိုတ် လောဲသွာ ကေုာံ ညးတအ် ဟွံဒုင်စသိုင် ပရေင်စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန် (Stress) လောန်အာရ။ ပ္ဍဲကဵု လၟေင်ဘဝ ကေုာံ ကမၠောန်ဂှ် စရိုတ် ကောန်ရှေန်ယှသ်နသ် ဂှ် ဒှ်အရာမဟီုတွဟ် ကဵု ပရေင်အံင်ဇၞး မွဲရ။ တၠပညာတအ် စၟဳစၟတ် ဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်မနွံကဵု စရိုတ် စဳပၞောန်ဏအ် သၠုင်တအ်ဂှ် လေပ်ကလိဂွံ ပရေင်အံင်ဇၞး ပ္ဍဲပညာ ကေုာံ ကမၠောန် ဗွဲမသၠုင်ရ။<ref name="roberts2007" /> ဟိုတ်ဂှ်ရ ပရေင်စွံသတိ ကေုာံ စဳပၞောန်ဏအ်ဂှ် ဍေံကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ ဂွံတင်ရန်တၟအ် ဗွဲမဇေတ်ဇေတ် ရ။ == အေက်သတြာဗာရှေန် - ပရေင်ဆက်ဆောံ ပ္ဍဲအဝေါင်မၞိဟ် == အေက်သတြာဗာရှေန် (Extraversion) မ္ဂှ် ဒှ်စရိုတ် မထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု မၞိဟ်တအ် ဒးစိုတ် ပရေင်ဆက်ဆောံ ပ္ဍဲအဝေါင်မၞိဟ် ကေုာံ ဗီုလဵု ညးတအ် ကလိဂွံ ဒြဟတ် နူကဵု ပရေင်မံင်စံင် ကုညးတၞဟ်ရ။ မၞိဟ်မနွံကဵု စရိုတ်ဏအ် သၠုင် (Extraverts) တအ်ဂှ် ညးတအ် နွံကဵု ဒြဟတ်ကာယစိုတ် မပေင်တၟိုဟ်၊ ညးတအ် ဟီုအရေဝ် ဂၠိုင် တုဲ ညးတအ် ဒးစိုတ် ပွမနွံ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမၞိဟ် မဂၠိုင်ရ။<ref name="john1999" /> ညးတအ် မလေပ် အုပ်ဓလံက် ကေုာံ တိတ်တရဴ ဂၠိုင်တုဲ ညးတအ် ဒုင်စသိုင် ပရေင်တသိုက်စိုတ် နူကဵု ပရေင်ဆက်စၠောအ် ကုမိတ်သဟာဲတအ်ရ။ တေအ်လ္ပာ်မွဲမ္ဂး မၞိဟ်မနွံကဵု စရိုတ်ဏအ် သဝ် (Introverts) တအ်ဂှ် ညးတအ် ဒးစိုတ် ပွမမံင် ညိင်ညိင် ကေုာံ ပွမမံင် မွဲဓဝ်ရ。 ညးတအ် ဟွံဒးစိုတ် ဒၞာဲမၞိဟ်မဂၠိုင် ကေုာံ ညးတအ် ဟွံနွံပၟိက် ပွမဟီုအရေဝ် ဂၠိုင်လောန်အာရ။ ညးတအ် ကလိဂွံ ဒြဟတ် နူကဵု ပွမမံင် ဇကုမွဲဓဝ် တုဲ ညးတအ် ဒးစိုတ် ပရေင်ချပ်ဇန် ဗွဲမနက်သ္ၚောဲရ။<ref name="mccrae1992" /> ပွမဒှ် Introvert ဂှ် ဍေံဟွံမံက်ဂတဝ် ဒဒှ်ရ ညးတအ် ဖေက်မၞိဟ် ဟွံသေင်ရ၊ ညးတအ် ဆထေက်ကဵု ဒးစွံအာရီု လ္တူ အရာမတန်ကြန် ညိင်ဝတ်ရ။ လဆောဝ်မ္ဂး အခိုက်အလိုက် ညးတအ်ဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲအဝေါင်မၞိဟ် ဟွံဂွံစွံသတိ တုဲ လေပ်ဒးဒုင် ဟီု ပါ်ပဲါ တအ် နွံမာန်ရ။ စရိုတ်ဏအ်ဂှ် ဍေံတန်တဴဒၟံင် လ္တူဗီုလဵု ပိုဲတအ် ဆက်စၠောအ် ကုပွဳပွူ သဘာဝ ကေုာံ လၟေင်ဘဝ လၟိုန်တ္ၚဲရ။ ပ္ဍဲကဵု ဒေသတၞဟ်တၞဟ် မ္ဂး မၞိဟ်မနွံကဵု စရိုတ် အေက်သတြာဗာရှေန် သၠုင်တအ်ဂှ် လေပ်ဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ကေုာံ လေပ်ကလိဂွံ ပရေင်ဆဵုဂဗ မခိုဟ် ပ္ဍဲကဵု ကမၠောန် မဒးဆက်ဆောံ ကုမၞိဟ်ဂၠိုင်တအ်ရ။<ref name="goldberg1993" /> သၞောတ် ပညာစိုတ်ဏအ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ စရိုတ် ၜါသာ်ဏအ်ဂှ် နွံကဵု ၚုဟ်မး ပ္ဍဲအဝေါင်မၞိဟ် ဗွဲမဇေတ်ဇေတ် ရ။ == အဂြဳအေဗဴနသ် - ပွမသၟဟ်သၟန် == အဂြဳအေဗဴနသ် (Agreeableness) မ္ဂှ် ဒှ်စရိုတ် မထ္ၜးကဵု ပရေင်ဆာန်ကၟိန်၊ ပွမညှာတာ ကေုာံ ပွမသၟဟ်သၟန် ကုညးတၞဟ်ရ။ မၞိဟ်မနွံကဵု စရိုတ်ဏအ် သၠုင်တအ်ဂှ် ညးတအ် နွံကဵု စိုတ်မခိုဟ်၊ ညးတအ် ဗိုင်ရီုဗင် ညးတၞဟ် လၟိုန် တုဲ ညးတအ် ဟွံဒးစိုတ် ပရေင်ကယျာန်ဇီုကပိုက်ရ။<ref name="costa1992" /> ညးတအ် ပတှ်ေ ညးတၞဟ် လောဲသွာ ကေုာံ ညးတအ် စွံအာရီု လ္တူ ပရေင်တသိုက်စိုတ် ညးတၞဟ်ရ။ ပ္ဍဲအဝေါင်မၞိဟ် မ္ဂး ညးတအ် ဒှ်မၞိဟ် မနွံကဵု ပရေင်ဒုင်တဲ မသၠုင် ကေုာံ မၞိဟ်တအ် ဆာန် ညးတအ် ဂၠိုင်ရ။ တေအ်လ္ပာ်မွဲမ္ဂး မၞိဟ်မနွံကဵု စရိုတ်ဏအ် သဝ်တအ်ဂှ် ညးတအ် စွံအာရီု လ္တူ ဒတုဲဖိုလ် ဇကုဂၠိုင် နူကဵု ညးတၞဟ်ရ။ ညးတအ် ဟွံဒးစိုတ် ပွမဒုင်ယှုံး တုဲ ညးတအ် လေပ်ပါ်ပဲါ ကေုာံ ပပြိုင် ကုညးတၞဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။<ref name="mccrae1992" /> လဆောဝ်မ္ဂး ညးတအ် ဒှ်မၞိဟ် မနွံကဵု စိုတ်သၠေဟ်ပၟာ လ္တူ ညးတၞဟ် တုဲ ညးတအ် ဟွံပတှ်ေ ညးတၞဟ် လောဲလောဲသွာသွာရ။ ညးတအ် ဟွံစွံသတိ လ္တူ အရာမဒှ် ပရေင်ဒုင်စသိုင် ညးတၞဟ် တုဲ ညးတအ် ဟီုအရေဝ် တပ်တပ်ရ။ ၜိုန်ရ စရိုတ် အဂြဳအေဗဴနသ် သဝ်ဂှ် ထေင်ကေတ် ဒဒှ်ရ ဍေံဟွံခိုဟ်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲကဵု ကမၠောန် လ္ၚဵု မပ္တံကဵု ကမၠောန်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ကမၠောန်မဒးကေတ် သ္ဂုတ်သွာတ် မကြံင်မ္ၚိုဟ် တအ်ဂှ် ဍေံနွံကဵု ဖိုလ် ဗွဲမဇၞော်ရ။<ref name="john1999" /> စရိုတ်ဏအ်ဂှ် ဍေံဗိုင်ဖန်ဗဒှ်ကဵု သၞောတ် မခိုင်ကၠိုက် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်တအ်ရ။ ပွမသၟဟ်သၟန် ကေုာံ ကေုာံ ပွမဒးပပြိုင် တအ်ဂှ် ဒှ်အရာမနွံဒၟံင် ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝ ဗွဲမဇေတ်ဇေတ် ရ။ == နျူရဝ်တဳဇြေမ် - ပွမဟွံညိင်ဝတ် အာရီုစိုတ် == နျူရဝ်တဳဇြေမ် (Neuroticism) ဟီုမ္ဂှ် ဒှ်လက္ချဏ် စရိုတ် မထ္ၜးကဵု ပရေင်ဟွံညိင်ဝတ် ပ္ဍဲအာရီုစိုတ် ကေုာံ ပွမဒုင်စသိုင် ပရေင်စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန်၊ စိုတ်ဟွံတန်ကြန်တအ် လောဲသွာရ။ မၞိဟ်မနွံကဵု စရိုတ်ဏအ် သၠုင်တအ်ဂှ် ညးတအ် လေပ်ဒှ် စိုတ်စံင်တူ၊ စိုတ်ဒိုက် တုဲ ညးတအ် စွံသတိ လ္တူ အရာမလီုလာ်တအ် ဂၠိုင်ရ။<ref name="costa1992" /> ညးတအ် ဒုင်စသိုင် အရာမပ္တံကဵု စိုတ်ထေဲ၊ စိုတ်ဖေက် ကေုာံ စိုတ်သၠေဟ်ပၟာ လောဲသွာ နူကဵု မၞိဟ်ဓမ္မတာတအ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် မဆဵုဂဗ ပြဿနာမ္ဂး ညးတအ် သှ်ပလး ဟွံလောဲသွာ တုဲ ညးတအ် လေပ်ဟွံဂွံစွံသတိ လ္တူ အရာမခိုဟ် မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲပွဳပွူ ညးတအ်ရ။ တေအ်လ္ပာ်မွဲမ္ဂး မၞိဟ်မနွံကဵု စရိုတ် နျူရဝ်တဳဇြေမ် သဝ်တအ်ဂှ် ညးတအ် နွံကဵု အာရီုစိုတ် မညိင်ဝတ် တုဲ ညးတအ် ဟွံဒှ် စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန် လောဲသွာရ။ ညးတအ် ထိင်ဒဝ် စိုတ်မာန် ပ္ဍဲအခိင် မဆဵုဂဗ ကိစ္စမဇၞော်တအ် တုဲ ညးတအ် ဖြေရှ် ပြဿနာ နကဵု သၞောတ် မညိင်ဝတ်ရ။<ref name="mccrae1992" /> ညးတအ် နွံကဵု စိုတ်မၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ ညးတအ် ဟွံဒုင်စသိုင် ပရေင်ဒိုက်စိုတ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် လအ်လအ်ရ။ စရိုတ်ဏအ်ဂှ် ဍေံကိစ္စဇၞော် လ္တူ ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်တန်တဴ ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝရ။ ယဝ်ရ နျူရဝ်တဳဇြေမ် သၠုင်လောန်အာမ္ဂး ဍေံလေပ် ပကဵု ညံင်ဂွံဒှ် ယဲစိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ယဲစိုတ်ထဍိုန်ဍိုန်မာန်ရ။ တၠပညာတအ် စၟဳစၟတ် ဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ ပွမလ္ၚတ် စရိုတ်ဏအ်ဂှ် ဍေံဗိုင်ရီုဗင်ကဵု သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကေုာံ သွက်ဂွံ ပတိုန်ကဵု ဍာ်ဒကေဝ် လၟေင်ဘဝ ဗွဲမဇေတ်ဇေတ် ရ။<ref name="roberts2007" /> == ပရေင်စၟဳစၟတ် ကေုာံ သၞောတ်ၜတ်ကၞာတ် == သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ကေုာံ စၟဳစၟတ် သဳအဝ်ရဳ စရိုတ်ဇၞော်မသုန်ဏအ်ဂှ် တၠပညာတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် သၞောတ် ပရေင်စၟဳစၟတ် (Assessments) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ သၞောတ် မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် သၞောတ် NEO PI-R (Revised NEO Personality Inventory) မကၠောန်ပတိတ်လဝ် နကဵု ကဝ်သတာ (Costa) ကေုာံ မက်ခရဳ (McCrae) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၂ တေအ်ရ။<ref name="costa1992" /> သၞောတ်ဏအ် နွံကဵု သၟာန်သွဟ် မဂၠိုင် ကုကၠံ တုဲ ဍေံၜတ်ကၞာတ်ကဵု စရိုတ်မသုန်သာ် အသံက်အလင် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ဏအ်မ္ဂး ညးတအ် ပါ်လဝ် ကဏ္ဍဍောတ်ဍောတ် (Facets) တြဴသာ် ပ္ဍဲစရိုတ်ဇၞော် မွဲမွဲ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သွဟ် ဗွဲမဇေတ်ဇေတ် ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ သၞောတ် မခၠန်လဝ် ဗီုကဵု BFI (Big Five Inventory) တအ်လေဝ် နွံဒၟံင် တုဲ ဍေံစကာအခိင် အောန် သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် စရိုတ်မၞိဟ်ရ။<ref name="john1999" /> ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး သၞောတ်တအ်ဏအ်ဂှ် ညးတအ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဒေသတၞဟ်တၞဟ် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စရိုတ် သၟာကမၠောန် ကေုာံ ကွးဘာတအ်ရ။ လဆောဝ်မ္ဂး သၞောတ်တအ်ဏအ် ဍေံဗိုင်ရီုဗင်ကဵု သွက်ဂွံ ဆဵုညာတ်ကေတ် အရာမဟွံဂွံစွံသတိ လဝ် ပ္ဍဲစိုတ်ဓာတ် မၞိဟ်မွဲမွဲမာန်ရ။ ပရေင်စၟဳစၟတ် တအ်ဏအ်ဂှ် ဍေံဒုင်သဇိုင် လ္တူ ပွမသွဟ် နကဵုဇကု (Self-report) တုဲ လဆောဝ်မ္ဂး သွဟ်တအ် လေပ်ယောင်ယာ နွံမာန် ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်စွံသတိ လ္တူဇကု ဟွံတုပ်ရေင်သ္ကအ်ရ။ ဆဂး တၠပညာတအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်သၞောတ် မနွံကဵု တင်ဂၞင် ဍာံစၟတ်အိုတ် (Validity and Reliability) ပ္ဍဲကဵု လ္ၚတ် စရိုတ်မၞိဟ်ရ။<ref name="goldberg1993" /> စဳပၞောန် မခိုင်ကၠိုက် ပ္ဍဲပရေင်စၟဳစၟတ်ဏအ်ဂှ် ကဵုကသပ် ဗွဲမခိုဟ် သွက်ပညာစိုတ်ရ။ == ပရေင်ဆက်စၠောအ် သဳအဝ်ရဳဏအ် ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝ == သဳအဝ်ရဳ စရိုတ်ဇၞော်မသုန်ဏအ်ဂှ် ဍေံဟွံသေင်ဆ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပ္ဍဲကဵု လိက်သၟး၊ ဍေံဆက်စၠောအ်ဒၟံင် ကုလၟေင်ဘဝ ကေုာံ ပရေင်တန်တဴ ပ္ဍဲအဝေါင်မၞိဟ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍကမၠောန် (Workplace) မ္ဂး ညးတအ် စကာ သၞောတ်ဏအ် သွက်ဂွံ ရုဲစှ် သၟာကမၠောန် မဒးကဵု ကမၠောန်ရ။ ဥပမာ - မၞိဟ်မနွံကဵု စရိုတ် ကောန်ရှေန်ယှသ်နသ် (စဳပၞောန် ကေုာံ ပရေင်စွံသတိ) သၠုင်တအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မကၠောန်ကမၠောန် ခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ကမၠောန် ကြပ်သီုဖအိုတ်ရ။<ref name="roberts2007" /> ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဆက်ဆောံ ကေုာံ ပရေင်ဆာန်ကၟိန် မ္ဂး အဂြဳအေဗဴနသ် (ပွမသၟဟ်သၟန်) ကေုာံ အေက်သတြာဗာရှေန် (ပရေင်ဆက်ဆောံ) တအ်ဂှ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ။ မၞိဟ်မနွံကဵု စရိုတ် တအ်ဏအ် သၠုင်မ္ဂး ညးတအ် သြိုင်ခၞံ ပရေင်မိတ်သဟာဲ မခိုင်ကၠိုက်မာန် တုဲ ညးတအ် ဂွံဒုင်စသိုင် တသိုက်စိုတ် ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝ ညးတအ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။<ref name="mccrae1992" /> လ္တူနူဂှ်ပၠန် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ် ကေုာံ ကာယ မ္ဂး မၞိဟ်မနွံကဵု နျူရဝ်တဳဇြေမ် သဝ် တအ်ဂှ် လေပ်နွံကဵု ဘဝမဍာ်ဇမၠိင် ကေုာံ ယဲဘဲ အောန်ရ။ သဳအဝ်ရဳဏအ် ဍေံထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ စရိုတ်မၞိဟ်ဂှ် လေပ်ပြံင်လှာဲ မာန် ညိည ပ္ဍဲအခိင် မအာယုက်ဇၞော်ကၠုင်ရ။ ဥပမာ - ကာလမၞိဟ်တအ် အာယုက်ဇၞော်ကၠုင်မ္ဂး ညးတအ် လေပ်နွံကဵု စရိုတ် စဳပၞောန် ကေုာံ ပွမသၟဟ်သၟန် ဂၠိုင်ကၠုင် တုဲ စရိုတ် နျူရဝ်တဳဇြေမ် ဂှ် ဖအောန်စှ်ေအာရ။<ref name="john1999" /> ပရေင်ပြံင်လှာဲဏအ်ဂှ် ဍေံဒှ်ကၠုင် ဟိုတ်နူကဵု ပရေင်ဆဵုဂဗ ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝ ကေုာံ ပွမဂွံစွံသတိ လ္တူ တာလျိုင် ပ္ဍဲအဝေါင်မၞိဟ်ရ။ == ၚုဟ်မး ကေုာံ ပရေင်ပါ်ပဲါ သဳအဝ်ရဳဏအ် ပ္ဍဲဒေသတၞဟ်တၞဟ် == သဳအဝ်ရဳ စရိုတ်ဇၞော်မသုန်ဏအ်ဂှ် ၜိုန်ရ နွံကဵု ၚုဟ်မး ပ္ဍဲပညာစိုတ် ဗွဲမဇၞော်ကီုလေဝ် ဍေံဟွံဗၠး နူကဵု ပရေင်ပါ်ပဲါ နူကဵု တၠပညာတအ်ရ။ တင်ပါ်ပဲါ မွဲဂှ် သၞောတ်ဏအ် ဍေံဒုင်သဇိုင် လ္တူ မအရေဝ် ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် ဂၠိုင်လောန်အာ တုဲ လဆောဝ်မ္ဂး ပ္ဍဲကဵု ဒေသတၞဟ်တၞဟ် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ တၞဟ်တၞဟ်တအ်ဂှ် ဍေံဟွံကိတ်ညဳ လၟိုန်ကာလရ။<ref name="mccrae1992" /> လ္ၚဵုဂှ် ဟီုဂး ဒဒှ်ရ သဳအဝ်ရဳဏအ် ဟွံဂွံစွံသတိ လ္တူ စရိုတ် မပ္တံကဵု ပရေင်ဓရ် (Religion/Spirituality) ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမဟွံလီဠာန် (Honesty-Humility) တအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သၞောတ် HEXACO မနွံကဵု တြဴသာ် ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် နဒဒှ် တင်မခိုဟ်နူဏအ်ရ။ ဆဂး သဳအဝ်ရဳဏအ်ဂှ် စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဍုင် ကေုာံ ဒေသတၞဟ်တၞဟ် ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ ညးတအ် ဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ သဇိုင်အဓိက မသုန်သာ်ဏအ်ဂှ် တုပ်သၟဟ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဂကူမၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။<ref name="john1999" /> ပရေင်လ္ၚတ်တအ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ၜိုန်ရ အခိုက်ကၞာ ဟွံတုပ်ကီုလေဝ် သဘာဝ စိုတ်ဓာတ်မၞိဟ် မပ္တံကဵု ပရေင်ဆက်ဆောံ၊ စဳပၞောန် ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန် တအ်ဂှ် နွံဒၟံင် ဇၟာပ်ဒၞာဲရ။ သရုပ်အာမ္ဂး သဳအဝ်ရဳဏအ်ဂှ် ဍေံကဵု ကသပ်လညာတ် မခိုင်ကၠိုက် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် သဘာဝမၞိဟ် ဗွဲမဇေတ်ဇေတ် ရ။ ဍေံဗိုင်ရီုဗင်ကဵု ပိုဲတအ် ညံင်ဂွံ ကၠိုဟ် စရိုတ်ဇကု ကေုာံ စရိုတ်ညးတၞဟ် တုဲ ဍေံဖန်ဗဒှ်ကဵု သၞောတ် မခိုဟ်ဆာဲ သွက် ပရေင်အဝေါင်မၞိဟ် ကေုာံ လၟေင်ဘဝ ပိုဲအလုံအိုတ်သီုရ။<ref name="goldberg1993" /> ၜိုန်ရ သၞောတ်ဏအ် ဟွံဍိုက်ပေင် အလုံအိုတ်သီု ကီုလေဝ် ဍေံဒှ် သဇိုင် မခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ခေတ်လၟုဟ်ဏအ်ရ။ == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * [[ပညာစိုတ်]] * [[သၞောတ် အေမ်ဗဳတဳအာဲ]] * [[စရိုတ်မၞိဟ်]] * [[ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်]] * [[ဂေါ်ဒန် အဝ်ပံတ်]] * [[သိပ္ပံစိုတ်ဓာတ်]] == နိဿဲ == <references /> {{Navbox|name=ပညာစိုတ် ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်|title=[[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ စရိုတ်မၞိဟ်|list1=[[သဳအဝ်ရဳ စရိုတ်ဇၞော်မသုန်]] • [[သၞောတ် အေမ်ဗဳတဳအာဲ]] • [[စရိုတ်မၞိဟ်]] • [[ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်]] • [[အဝ်ပေန်နသ်]] • [[ကောန်ရှေန်ယှသ်နသ်]] • [[အေက်သတြာဗာရှေန်]] • [[အဂြဳအေဗဴနသ်]] • [[နျူရဝ်တဳဇြေမ်]]}} a9k416zy0u3hbgkntnkz0ylgxnwxhy1 0 13147 60160 59745 2026-11-08T21:20:58Z InternetArchiveBot 1698 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261108sim) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 60160 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = ယဲစိုတ်စံၚ်တူ | synonyms = ယဲစိုတ်ဟွံမိပ်မြဟ်၊ စိုတ်ဍိုန်လျ၊ ယဲစံၚ်တူ | image = Vincent Willem van Gogh 002.jpg | alt = ကဝေၚ်ရုပ်မၞိဟ်တြုံ မဂဇအ်ဒၟံၚ် နကဵုစိုတ်စံၚ်တူ | caption = ရုပ်ကသူ ''ညးမစံၚ်တူ (At Eternity's Gate)'' ချူလဝ် နကဵု ဝိန်သေန် ဗေန် ဂံက် (<!-- spelling unconfirmed -->ဝိန်သေန် ဗေန် ဂံက်; Vincent van Gogh) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၀ | pronounce = | specialty = [[သိပ္ပံပရေၚ်စိုတ်ဓာတ်]] (Psychiatry) | symptoms = စိုတ်ဟွံမိပ်မြဟ် ဗွဲမလောန်၊ လေၚ်အာ အာရီု ပ္ဍဲကမၠောန်၊ ဇြဟတ်အောန်စှ်ေ၊ ဒုၚ်စသိုၚ်အောန်ၚုဟ်မး | complications = ပွမဂစာန်ဂစိုတ်ဇကု၊ ယဲဇကုကာယ၊ ဒဒှ်မစောဲဂဥုဲၜူမာဲ | onset = အာယုက် ၂၀ စဵုကဵု ၃၀ (ဗွဲမဂၠိုၚ်) | duration = ဂၠိုၚ်နူ ၜါသတ္တဟ စဵုကဵု လၟေၚ်သၞာံ | types = | causes = မျိုးရိုးဗဳဇ၊ ပွဳပွူသဘာဝ၊ ပရေၚ်စိုတ်ဓာတ် ကေုာံ ဇဳဝဗေဒ | risks = လၟေၚ်ဘဝမစံၚ်တူ၊ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်မဂိသကေဝ် ဗွဲမလောန် | diagnosis = ပွမစၟဳစၟတ် နကဵုသၞောတ် DSM-5 ကေုာံ အစာယဲစိုတ် | prevention = ပွမထိၚ်ဒဝ် စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန်၊ ပရေၚ်လၟေၚ်ဘဝမဒးရး | treatment = ပွမလွဳလွတ် နကဵုကသပ်စိုတ်၊ ဂဥုဲလွဳယဲစိုတ် | medication = ဂဥုဲစဵုဒၞာစိုတ်စံၚ်တူ (Antidepressants) | prognosis = ယဝ်လွဳလွတ်ဒးရးမ္ဂး ထတ်ယုက်ကၠုၚ်မာန် | frequency = လၟိဟ်မၞိဟ် ၂၈၀ ပြကောဋိကိုဋ် ပ္ဍဲဂၠးတိ | deaths = လၟိဟ်မၞိဟ် ၇၀၀,၀၀၀ ဇၟာပ်သၞာံ ဟိုတ်နူဂစိုတ်ဇကု }} ယဲစိုတ်စံၚ်တူ (အၚ်္ဂလိက်: Major depressive disorder, MDD) မ္ဂးဂှ် ဒှ်ယဲပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ် မကတဵုဒှ်လညာတ်စိုတ်ဟွံမိပ်မြဟ်၊ လေၚ်အာအာရီု ပ္ဍဲအရာမကေၚ်မိပ်ဇြိပ်တအ် ကေုာံ ပွမဒုၚ်စသိုၚ်လညာတ်ဟွံမဲကဵုၚုဟ်မးတအ် ဗွဲမလောန်ကွေံကွေံရ။ ယဲဏအ်ဂှ် ပလီုပလာ်ကဵု လၟေၚ်လညာတ်၊ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် မကၠောန်ၜိုတ် ပ္ဍဲလၟေၚ်ဘဝတ္ၚဲယးရ။ ညးမဒှ်ယဲတအ် ဆဵုဂဗ တၚ်ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲအရာမကၠောန်ကမၠောန်၊ ပရေၚ်ကတ်လ္ၚတ်၊ ပွမဆက်စၠောအ် ကုမၞိဟ်တၞဟ် ကေုာံ ကိစ္စစသုၚ်တိပ်သၠိၚ်တအ်ကီုရ။<ref name="dsm5">{{cite book |author=American Psychiatric Association |year=2013 |title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders |edition=5th |publisher=American Psychiatric Publishing |isbn=978-0-89042-555-8}}</ref> ယဲဏအ်ဂှ် ဟွံသေၚ်ဆ ပရေၚ်စိုတ်ဍိုန်လျမွဲခဏဓဝ်ရ၊ ဍေံဒှ်အကာဲအရာမစၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵုသိပ္ပံပရေၚ်စိုတ်ဓာတ်တုဲ ဒးကေတ်အခိၚ်လွဳလွတ် ဗွဲမလအ်လရ။<ref name="who2017">{{cite web |author=World Health Organization |year=2017 |title=Depression and Other Common Mental Disorders: Global Health Estimates |url=https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/254610/WHO-MSD-MER-2017.2-eng.pdf |publisher=WHO}}</ref> ယဲစိုတ်စံၚ်တူဏအ်ဂှ် ဒှ်ယဲမလေပ်ကတဵုဒှ်ဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိပိုဲဏအ်တုဲ၊ အတိုၚ်စၟတ်သမ္တီ ဂကောံထတ်ယုက်ဂၠးတိမ္ဂး မၞိဟ်ၜိုတ် ၂၈၀ ပြကောဋိကိုဋ် ဒးဒုၚ်စသိုၚ်ဒၟံၚ် ယဲဏအ်ရ။<ref name="kessler2013">{{cite journal |author1=Kessler RC |author2=Bromet EJ |year=2013 |title=The epidemiology of depression across cultures |journal=Annual Review of Public Health |volume=34 |pages=119–138 |doi=10.1146/annurev-publhealth-031912-114409}}</ref> ယဲဏအ် မလေပ်ကတဵုဒှ်မာန် ပ္ဍဲဇၟာပ်အာယုက်၊ သီုကဵု ကောန်ၚာ် ကေုာံ မၞိဟ်ဇၞော်တအ်ရ။ ပွမစၟဳစၟတ်ယဲဏအ်ဂှ် ပသဇိုၚ်လ္တူ သၚ်္ကေတ မကတဵုဒှ်ဒၟံၚ် လလအ်ၜါသတ္တဟ ကေုာံ လ္တူနူဂှ်ရ။ ဟိုတ်မကတဵုဒှ်ယဲဏအ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံၚ် ကုမျိုးရိုးဗဳဇ၊ ပွဳပွူသဘာဝ ကေုာံ လၟေၚ်အာပြုပြေၚ် ဇဳဝကမ္မ ပ္ဍဲက္ဍဟ် မပ္တံကဵု ဓါတ်နိရဝ်တြာန်သမာတ်တာ (neurotransmitters) တအ်ရ။<ref name="belmaker2008">{{cite journal |author1=Belmaker RH |author2=Agam G |year=2008 |title=Major depressive disorder |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2008-01-03_358_1/page/55 |journal=New England Journal of Medicine |volume=358 |issue=1 |pages=55–68 |doi=10.1056/NEJMra073096}}</ref> ပွမခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် ယဲစိုတ်စံၚ်တူဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာမကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံကလေၚ်သိုၚ်ခၞံ ဘဝမနွံကဵုတသိုက် ကေုာံ ပွမဖအောန်ဖျေဟ် လၟိဟ်မၞိဟ်မဂစိုတ်ဇကု ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ်တအ်ရ။<ref name="who2017" /> နဲကဲမခၞံကၠောန် ကေုာံ လွဳလွတ်ယဲစိုတ်စံၚ်တူဂှ် နွံနာနာသာ်ရ။ လွဳလွတ်နကဵု ကသပ်စိုတ် မပ္တံကဵု နဲကဲသမ္တီအခိုက်အလိုက် (Cognitive-behavioral therapy) ကေုာံ ပွမသုၚ်စောဲ ဂဥုဲ (antidepressants) တအ်ဂှ် ဒှ်နဲကဲအဓိကရ။<ref name="cuijpers2013">{{cite journal |author1=Cuijpers P |author2=Berking M |author3=Andersson G |author4=Quigley L |author5=Kleiboer A |year=2013 |title=A meta-analysis of cognitive-behavioural therapy for adult depression |url=https://archive.org/details/sim_psychological-medicine_2013-01_43_1/page/n4 |journal=Psychological Medicine |volume=43 |issue=1 |pages=3–14 |doi=10.1017/S003329171200216X}}</ref> ပ္ဍဲလၟေၚ်ဘဝတ္ၚဲယး ပွမလ္ၚတ် ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ် ကေုာံ ပွမကဵုဇြဟတ်စိုတ်ဂှ်လေဝ် ရီုဗၚ်ကဵု ညးမဒှ်ယဲတအ် ညံၚ်ဂွံတိတ်ဗၠး နူဘဝမစံၚ်တူမာန်ရ။ ဗွဲမဂၠိုၚ်မ္ဂး ပွမဆက်စၠောအ်လွဳလွတ် ကုအစာသိပ္ပံစိုတ်ဓာတ် ကေုာံ ပွမမၚ်မွဲထတ်ယုက်ကာယတအ်ဂှ် သီုၜါပြကာ သ္ဒးရေၚ်တၠုၚ်အာ ညဳညဳသာသာရ။<ref name="belmaker2008" /> == လက်သန် ကေုာံ သၚ်္ကေတ == ယဲစိုတ်စံၚ်တူဂှ် ထ္ၜးကဵု လက်သန် ကေုာံ သၚ်္ကေတ နာနာသာ် ပ္ဍဲကဵုပရေၚ်စိုတ်ဓာတ်၊ ခန္ဓကာယ ကေုာံ ပရေၚ်ချပ်လညာတ်ပိုဲရ။ ညးမဒှ်ယဲတအ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် ဒုၚ်စသိုၚ်စိုတ်မလ္ၚုလ္ၚန် ကေုာံ ဟွံမဲကဵုဟိုတ်ဖိုလ်ရ။ အတိုၚ်မစၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲသၞောတ် DSM-5 မ္ဂး၊ လက်သန်တအ်ဏအ် ဒးကတဵုဒှ်ဒၟံၚ် ဇၟာပ်တ္ၚဲ ပ္ဍဲပွိုၚ် ၜါသတ္တဟ ဟွံသေၚ်မ္ဂး လ္တူနူဂှ်တုဲ၊ ဍေံဒးပလီုပလာ်ကဵု ပရေၚ်ကမၠောန်လၟိုန်တ္ၚဲ ညးမဒှ်ယဲတအ်ရ။<ref name="dsm5" /> လညာတ်စိုတ်မပြံၚ်လှာဲအာဏအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကဵု ပရေၚ်ဝါတ်ဂါတ် ဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ကုညးတၞဟ်ရ။<ref name="who2017" /> === လညာတ်စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် === လက်သန်အဓိက ပ္ဍဲယဲစိုတ်စံၚ်တူဂှ် ဒှ်ဒဒှ်မလေၚ်အာ အာရီုမိပ်မြဟ် ပ္ဍဲအရာမကေၚ်မိပ်ဇြိပ်လဝ် မပ္တံကဵု ဝါသနာ၊ ပရေၚ်ဝေၚ်ဒြဟတ် ကေုာံ ပရေၚ်ဆက်ဆောံမိတ်သဟာဲတအ်ရ။ ညးမဒှ်ယဲတအ် ဂွံဆဵုကေတ် ဒဒှ်မဒုၚ်စသိုၚ် ဇကုဟွံမဲကဵုၚုဟ်မး (worthlessness) ကေုာံ ပရေၚ်စောဲဒုဟ်လ္တူဇကုဇကု (guilt) ဗွဲမလောန်ရ။<ref name="belmaker2008" /> ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်ဏအ်ဂှ် မလေပ်ကတဵုဒှ်ကဵု စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန်၊ ပွမလရိုအ်ယာံ ဟွံမဲကဵုဟိုတ်ဖိုလ် ကေုာံ ဒဒှ်မဟွံမဲကဵု ပရေၚ်အနာဂတ်တအ်ရ။ ညးလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဟွံထ္ၜးကဵု ပရေၚ်စံၚ်တူ ဗွဲမပြာကတ်တုဲ ဆက်စၠောအ်ကဵု ပရေၚ်စိုတ်ဂိ၊ ဒေါသထတ် ကေုာံ ဒဒှ်မဟွံမိက်ဟီုအရေဝ် ကုညးတၞဟ်ရ။<ref name="cuijpers2013" /> ပရေၚ်စိုတ်ဓာတ်ဏအ် ယဝ်ရဟွံလွဳလွတ်မ္ဂး ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ကသပ်မမိက်ဂွံဂစိုတ်ဇကုမာန်ရ။<ref name="dsm5" /> === လက်သန် ပ္ဍဲခန္ဓကာယ === ယဲစိုတ်စံၚ်တူဂှ် သီုခၞံကၠောန်ကဵု လက်သန် ပ္ဍဲခန္ဓကာယနာနာသာ်ရ။ လက်သန်မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ်ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ပ္ဍဲအရာမစသုၚ် ကေုာံ တိပ်သၠိၚ်ရ။ ညးလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဟွံမိက်စစၞတုဲ ဇြဟတ်ယုတ်စှ်ေအာ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ၊ ညးလ္ၚဵုပၠန်ဂှ် စစၞဂၠိုၚ်တိုန်တုဲ ဇကုသ္ဇိုၚ်တိုန်ကၠုၚ်ရ။<ref name="dsm5" /> ပ္ဍဲအရာမတိပ်သၠိၚ်လေဝ် လ္ၚဵုဂှ် သၠိၚ်ဟွံစှ်ေ (insomnia) တုဲ လ္ၚဵုဂှ် သၠိၚ်ဂၠိုၚ်လောန်အာ (hypersomnia) ရ။ ခန္ဓကာယဂှ်လေဝ် လေၚ်အာ ဇြဟတ်ကာယ၊ ဂိသကေဝ် ဟွံမဲကဵုဟိုတ် ကေုာံ ချဳဒရာၚ် ဍိုန်ဇကုအာ ဗွဲမပြာကတ်ရ။<ref name="belmaker2008" /> လက်သန်ကာယတအ်ဏအ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် ကဵုသတိဟွံဒးတုဲ ကတဵုဒှ်အာ ယဲတၞဟ်တၞဟ်မာန်ရ။<ref name="who2017" /> {| class="wikitable" |+ သၚ်္ကေတအဓိက မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲယဲစိုတ်စံၚ်တူ |- ! သၚ်္ကေတ (Symptom) !! ပွမဗမံက်ထ္ၜး (Description) !! လၟိဟ်အခိၚ် (Duration) |- | စိုတ်ဟွံမိပ်မြဟ် (Depressed mood) || ဒုၚ်စသိုၚ် စိုတ်ဟောံ၊ လရိုအ်ယာံ ကေုာံ လ္ၚုလ္ၚန်။ || လၟိုန်တ္ၚဲ (အောန်အိုတ် ၂ သတ္တဟ) |- | လေၚ်အာအာရီု (Anhedonia) || ဟွံမိပ်ဇြိပ် ပ္ဍဲအရာမကေၚ်ကၠောန်လဝ် နူကၠာတေံ။ || လၟိုန်တ္ၚဲ |- | ပြံၚ်လှာဲ ပ္ဍဲအရာစသုၚ် ကေုာံ လျိုၚ်ကာယ || ဒှ်အာ လျိုၚ်ယုတ်စှ်ေ ဟွံသေၚ်မ္ဂး သ္ဇိုၚ်တိုန် ၅% ကိုပ််ကၠာဟွံဖျေဟ်စိုတ်။ || ဇၟာပ်ဂိတု |- | တိပ်သၠိၚ် ဟွံမဲကဵုစဳပၞောန် || သၠိၚ်ဟွံစှ်ေ ဟွံသေၚ်မ္ဂး သၠိၚ်လောန်အာ။ || ကြပ်ဇၟာပ်တ္ၚဲ |- | ဇြဟတ်ဍိုန်လျ (Fatigue) || ဟွံမဲကဵု ဇြဟတ်ကာယ သွက်ဂွံကၠောန်ကမၠောန်။ || ကြပ်ဇၟာပ်တ္ၚဲ |} === လက်သန် ပ္ဍဲကောန်ၚာ် ကေုာံ မၞိဟ်အာယုက်ဇၞော် === လက်သန် ယဲစိုတ်စံၚ်တူဂှ် တၞဟ်ခြာဒၟံၚ် အကြာအာယုက်တၞဟ်တၞဟ်ရ။ ပ္ဍဲကောန်ၚာ် ကေုာံ သၟတ်တအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုၚ် စိုတ်ဂိလောဲ၊ ထေဲလောဲ ကေုာံ ဟွံမိက်အာဘာတအ် ပြာကတ်ဒၟံၚ်ရ။ ညးတအ် ဂွံဆဵုကေတ် လက်သန်ခန္ဓကာယ မပ္တံကဵု ဗုၚ်ဂိ ကေုာံ က္ဍိုပ်ဂိတအ် ကၠာအိုတ်ရ။<ref name="kessler2013" /> လပါ်မၞိဟ်အာယုက်ဇၞော်တအ်ပၠန်ဂှ် ပရေၚ်စံၚ်တူဏအ် မလေပ်ကတဵုဒှ် မွဲစွံ ကုယဲဝိုတ် (dementia) ကေုာံ ယဲကာယတၞဟ်တၞဟ်တုဲ စၟဳစၟတ်ဝါတ်ဂါတ်ကွေံကွေံရ။ ညးတအ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဟွံဟီုပတိတ် ပရူစိုတ်ဟောံ ဆဂး တၚ်သမ္တီလီုလာ် ကေုာံ ဟွံမိက်ချဳဒရာၚ်တအ်ဂှ် ဒှ်လက်သန်အဓိကရ။<ref name="belmaker2008" /> ပရေၚ်တၞဟ်ခြာဏအ်ဂှ် အစာယဲတအ် ဒးစွံသတိ ဗွဲမဇၞော်ရ။<ref name="who2017" /> == ဟိုတ်မကတဵုဒှ် == ယဲစိုတ်စံၚ်တူဂှ် ဟွံကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နူကဵု ဟိုတ်မွဲဓဝ်ရ။ ဍေံဒှ်ကၠုၚ် ဟိုတ်နူ ပွမပံၚ်သၟဟ် မျိုးရိုးဗဳဇ၊ ပွဳပွူသဘာဝ၊ ပရေၚ်စိုတ်ဓာတ် ကေုာံ ဇဳဝဗေဒတအ်ရ။ အတိုၚ်မလ္ၚတ်လဝ်မ္ဂး ညးမနွံကဵု မျိုးရိုး မကေၚ်ဒှ်လဝ် ယဲဏအ် ပ္ဍဲဂကောံသ္ၚိကၟိန်ဂှ် အခေါၚ်မကတဵုဒှ်ယဲဏအ် ဂၠိုၚ်နူ ညးဓမ္မတာတအ် ၜိုတ် ၂ ဆ စဵုကဵု ၃ ဆရ။<ref name="belmaker2008" /> လ္တူနူဂှ်ပၠန် အခိုက်အလိုက်လၟေၚ်ဘဝ ကေုာံ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် မဂိသကေဝ်လောန်တအ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်ဟိုတ်မကော်ပၠောပ် ယဲစိုတ်စံၚ်တူဏအ်ကီုရ။<ref name="kessler2013" /> ပွမလ္ၚတ် ဟိုတ်တအ်ဏအ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ဂှ် ကဵုဖဵုသွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ကေုာံ လွဳလွတ်ယဲဏအ် ဗွဲမလောန်ရ။<ref name="who2017" /> === ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ မျိုးရိုးဗဳဇ === ပရေၚ်လ္ၚတ် သိပ္ပံဇဳဝဗေဒ ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ မျိုးရိုးဗဳဇဂှ် နွံသ္ၚိအၚ် ၜိုတ် ၃၇% စဵုကဵု ၄၀% သွက်ဂွံကတဵုဒှ် ယဲစိုတ်စံၚ်တူရ။ ဗဳဇလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ပလီုပလာ်ကဵု လၟေၚ်အာပြုပြေၚ် ဓါတ် သေရဝ်တဝ်နိန် (serotonin transporter gene) ပ္ဍဲက္ဍဟ်တုဲ၊ ညးမနွံကဵု ဗဳဇဏအ်ဂှ် ယဝ်ရဆဵုဂဗ တၚ်ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲလၟေၚ်ဘဝမ္ဂး ကတဵုဒှ်ယဲဏအ် လောဲသွာရ။<ref name="belmaker2008" /> လ္တူနူဂှ် ဓါတ်ဟဝ်မောန် မပ္တံကဵု ကဝ်တိဇြောဝ် (cortisol) မတိတ်ကၠုၚ် နူခန္ဓကာယ ပ္ဍဲအခိၚ်မဒှ်စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန်တအ်ဂှ်လေဝ် ယဝ်ရနွံဂၠိုၚ်လောန်အာမ္ဂး ပလီုပလာ်ကဵု က္ဍဟ်လပါ် လၟေၚ်သမ္တီ ကေုာံ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်ရ။<ref name="dsm5" /> ပွမပြံၚ်လှာဲ ပ္ဍဲလၟေၚ် ဇဳဝဗေဒဏအ်ဂှ် ဒှ်သဇိုၚ်အဓိက သွက်ဂွံလွဳလွတ် နကဵုဂဥုဲ (antidepressants) ရ။<ref name="cuijpers2013" /> === ပွဳပွူသဘာဝ ကေုာံ လၟေၚ်ဘဝ === ပွဳပွူသဘာဝ ကေုာံ လၟေၚ်ဘဝ မကေၚ်ဆဵုဂဗလဝ်တအ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်ဟိုတ်ဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲအရာမကတဵုဒှ် ယဲစိုတ်စံၚ်တူရ။ ကောန်ၚာ် မဒးဒုၚ်ပျဲပျာံ၊ မဒးဒုၚ်ထောံကၠေံ ဟွံသေၚ်မ္ဂး မဆဵုဂဗ ပရေၚ်ဂိသကေဝ် ပ္ဍဲအခိၚ်ဍောတ်တ်တအ်ဂှ် အခေါၚ်မကတဵုဒှ်ယဲဏအ် ပ္ဍဲအခိၚ်ဇၞော်တိုန် နွံဂၠိုၚ်ကွေံကွေံရ။<ref name="kessler2013" /> လ္တူနူဂှ် ပရေၚ်လေၚ်ဆောမ် မပ္တံကဵု မၞိဟ်မဆာန် ဒးချိုတ်အာ၊ ဒးတိတ်နူကမၠောန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ်ဝါတ်ဂါတ် လပါ်ပိုန်ဒြပ်တအ်ဂှ် ဒှ်ဟိုတ်မဖန်ဗဒှ် ယဲဏအ်ကီုရ။ ညးမဂျိုၚ်တန်တဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲပွဳပွူ မဟွံမဲကဵု ပရေၚ်ဂီုကၠီု ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဂကောံမၞိဟ်မပါ်ခြာတအ်ဂှ်လေဝ် ဒးဒုၚ်စသိုၚ် ယဲဏအ် ဂၠိုၚ်နူညးတၞဟ်ရ။<ref name="who2017" /> ပွမစဵုဒၞာ ဟိုတ်တအ်ဏအ်ဂှ် အဓိကတန်တဴဒၟံၚ် လ္တူပရေၚ်ရီုဗၚ် ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ် ကေုာံ သ္ၚိကၟိန်ရ။<ref name="dsm5" /> === ဟိုတ်နူ ယဲခန္ဓကာယ တၞဟ်တၞဟ် === ယဲစိုတ်စံၚ်တူဏအ် မလေပ်ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ဟိုတ်နူ ယဲခန္ဓကာယ တၞဟ်တၞဟ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဟိုတ်နူဂဥုဲမသုၚ်စောဲဒၟံၚ်တအ်ကီုရ။ ယဲမပ္တံကဵု ယဲကောန်တၟအ် (Heart disease)၊ ယဲကေန်သာ (Cancer) ကေုာံ ယဲဟဝ်မောန် (Thyroid disorders) တအ်ဂှ် ပလီုပလာ်ကဵု လၟေၚ်ဇဳဝကမ္မတုဲ ခၞံကၠောန်ကဵု ပရေၚ်စံၚ်တူရ။<ref name="belmaker2008" /> လ္တူနူဂှ် ဂဥုဲလ္ၚဵု မပ္တံကဵု ဂဥုဲဖျေဟ်ဆီ၊ ဂဥုဲစဵုဒၞာစိုတ်ထဍိုန်ဍိုန်တအ်ဂှ် ယဝ်ရသုၚ်စောဲလအ်အာမ္ဂး ကတဵုဒှ်လက်သန်ယဲစိုတ်မာန်ရ။ ပွမသုၚ်စောဲ စၞဗၜူ ကေုာံ ဂဥုဲၜူမာဲတအ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်ဟိုတ်မကဵုဒြဟတ် ကုယဲစိုတ်စံၚ်တူဏအ်ကီုရ။<ref name="who2017" /> ပွမလွဳလွတ် ယဲခန္ဓကာယတအ်ဏအ် ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်သဇိုၚ်သွက်ဂွံ ဖအောန်ဖျေဟ် လက်သန်ယဲစိုတ်စံၚ်တူမာန်ရ။<ref name="cuijpers2013" /> == လၟေၚ်အာပြုပြေၚ် ကေုာံ ဇဳဝကမ္မ == လၟေၚ်အာပြုပြေၚ် ကေုာံ ဇဳဝကမ္မ (Pathophysiology) ပ္ဍဲယဲစိုတ်စံၚ်တူဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံၚ် ကုလၟေၚ်ကၠောန်ၜိုတ် ပ္ဍဲက္ဍဟ် ကေုာံ ဓါတ်အာရီုတအ် ဗွဲမဇၞော်ရ။ အတိုၚ်လညာတ် သိပ္ပံစိုတ်ဓာတ်မ္ဂး ယဲဏအ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ဟိုတ်နူ ဓါတ်နိရဝ်တြာန်သမာတ်တာ (neurotransmitters) တအ် ဟွံသၟဟ်အစောံ ပ္ဍဲက္ဍဟ်ရ။<ref name="belmaker2008" /> လ္တူနူဂှ်ပၠန် ပွမလ္ၚတ် ဗီုရုပ်က္ဍဟ် (Brain imaging) တအ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ အလၚ်အသံက်က္ဍဟ်လ္ၚဵု မပ္တံကဵု ဟိပ်ပဝ်ကာမ်ပါတ် (hippocampus) ကေုာံ အမေက်ဒါလာ (amygdala) တအ်ဂှ် ပြံၚ်လှာဲဒၟံၚ် ပ္ဍဲညးမဒှ်ယဲတအ်ရ။<ref name="dsm5" /> ပွမကၠိုဟ်ခၠၚ် လၟေၚ်အာပြုပြေၚ်ဏအ်ဂှ် ကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံခၞံကၠောန် ဂဥုဲတၟိတၟိတအ်ရ။<ref name="cuijpers2013" /> === ဓါတ်နိရဝ်တြာန်သမာတ်တာ === လညာတ်မပြာကတ်အိုတ် သွက်ယဲစိုတ်စံၚ်တူဂှ် ဒှ်လညာတ် "မဝ်နဝ်အေမိန်" (Monoamine hypothesis) ရ။ လညာတ်ဏအ် ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ယဲစိုတ်စံၚ်တူ ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ဟိုတ်နူ ဓါတ်သေရဝ်တဝ်နိန် (serotonin)၊ နဝ်အေပဳနေဖရိန် (norepinephrine) ကေုာံ ဒဝ်ပါမိန် (dopamine) တအ် အောန်စှ်ေအာ ပ္ဍဲက္ဍဟ်ရ။<ref name="belmaker2008" /> ဓါတ်တအ်ဏအ်ဂှ် ထိၚ်ဒဝ်ကဵု ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်၊ အာရီုစိုတ်၊ တိပ်သၠိၚ် ကေုာံ ပရေၚ်ချဳဒရာၚ်တအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယဝ်ရ ဓါတ်တအ်ဏအ် ယုတ်လျစှ်ေအာမ္ဂး ညးမဒှ်ယဲတအ် ဒးဒုၚ်စသိုၚ် လက်သန် မပ္တံကဵု စိုတ်ဟောံ ကေုာံ ဇြဟတ်အောန်စှ်ေရ။ ဂဥုဲမလွဳယဲစိုတ် ဗွဲမဂၠိုၚ် (ဥပမာ- SSRIs) တအ်ဂှ် ကၠောန်ၜိုတ် သွက်ဂွံကလေၚ်ပတိုန် လၟိဟ်ဓါတ်တအ်ဏအ် ပ္ဍဲက္ဍဟ်ရ။<ref name="cuijpers2013" /> လညာတ်ဏအ် ဒှ်သဇိုၚ် သွက်အစာယဲတအ် ဂွံလွဳလွတ် ညးမဒှ်ယဲ နကဵုဂဥုဲ ဗွဲမစိုပ်တရဴရ။<ref name="who2017" /> === အလၚ်အသံက် ပ္ဍဲက္ဍဟ် === ပွမလ္ၚတ် နကဵုစက် MRI ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ အလၚ်အသံက် က္ဍဟ်ညးမဒှ်ယဲတအ် နွံကဵု ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲရ။ အရာမပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဟိပ်ပဝ်ကာမ်ပါတ် (hippocampus) မဒှ်ဒၞာဲမထိၚ်ဒဝ် ပရေၚ်သမ္တီ ကေုာံ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်ဂှ် ဍောတ်စှ်ေအာရ။<ref name="belmaker2008" /> ပွမဍောတ်စှ်ေဏအ် ဆက်စပ်ဒၟံၚ် ကုအခိၚ်လလအ် မဒှ်ယဲ ကေုာံ ပရေၚ်စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန် (Stress) မကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲအခိၚ်ကၠာတေံရ။ တုဲပၠန် အမေက်ဒါလာ (amygdala) မဒှ်ဒၞာဲမကၠောန်ၜိုတ် လပါ်ပရေၚ်ဖေက်လကိုတ် ကေုာံ ဒေါသတအ်ဂှ် ချဳဒရာၚ်ဂၠိုၚ်လောန်အာတုဲ ညးမဒှ်ယဲတအ် ကတဵုဒှ် စိုတ်ဟွံတန်ကြန်ရ။<ref name="dsm5" /> ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ အလၚ်အသံက်တအ်ဏအ်ဂှ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ယဲစိုတ်စံၚ်တူဂှ် ဒှ်ယဲမပလီုပလာ်ကဵု က္ဍဟ် ဗွဲမဇေတ်ဇေတ်ရ။<ref name="who2017" /> === သၞောတ်အာရီု ကေုာံ ဟဝ်မောန် === သၞောတ်မွဲပၠန် မဆက်စပ်ဒၟံၚ် ကုယဲစိုတ်စံၚ်တူဂှ် ဒှ်သၞောတ် HPA (Hypothalamic-pituitary-adrenal axis) ရ။ သၞောတ်ဏအ်ဂှ် ပတိတ်ကဵု ဓါတ်ဟဝ်မောန် ကဝ်တိဇြောဝ် (cortisol) ပ္ဍဲအခိၚ်မဒှ် စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန်ရ။ ပ္ဍဲညးမဒှ်ယဲတအ် သၞောတ်ဏအ် ချဳဒရာၚ်လောန်အာတုဲ ဓါတ်ကဝ်တိဇြောဝ် တိတ်ဂၠိုၚ်ဒၟံၚ် လၟိုန်အခိၚ်ရ။<ref name="belmaker2008" /> ဓါတ်ကဝ်တိဇြောဝ် မနွံဂၠိုၚ်လောန်အာဂှ် ပလီုပလာ်ကဵု ကလာပ်ရုပ်အာရီု ပ္ဍဲက္ဍဟ်တုဲ ဖအောန်ဖျေဟ် အစောံမကလေၚ်သိုၚ်ခၞံ ကလာပ်ရုပ်တၟိတၟိ (Neuroplasticity) ရ။<ref name="dsm5" /> ပွမကလေၚ်ထိၚ်ဒဝ် သၞောတ် HPA ညံၚ်ဂွံစိုပ် အကာဲအရာဓမ္မတာဂှ် ဒှ်တၚ်ရန်တၟအ် အဓိက ပ္ဍဲအရာမလွဳလွတ် ယဲစိုတ်စံၚ်တူ သီုလပါ်ဂဥုဲ ကေုာံ လပါ်ကသပ်စိုတ်ရ။<ref name="cuijpers2013" /> — continue: section 4 — [[ကဏ္ဍ:ယဲစိုတ်ဓာတ်]] [[ကဏ္ဍ:ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်]] [[ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ်]] 4h6nch01i7tyvo0lsaal17gdn8252bq 0 13148 60162 59730 2026-11-08T21:23:03Z InternetArchiveBot 1698 Add 4 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261108sim) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 60162 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် ယဲလီုအလုံစိုတ်<br>(Schizophrenia) | synonyms = ယဲလီုအလုံစိုတ်, ယဲစိုတ်ဇၞော် | image = Schizophrenia_PET_scan.jpg | alt = ဗီုရုပ်အာရီုစိုတ် မလီုလာ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲက္ဍဟ် | caption = ဗီုရုပ် PET scan မထ္ၜးကဵု ပရေၚ်ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲက္ဍဟ် သွက်ညးမဒှ် ယဲလီုအလုံစိုတ် | pronounce = | specialty = ပညာစိုတ် (Psychiatry), ပရေၚ်စၟဳစၟတ်စိုတ်ဓာတ် (Clinical Psychology) | symptoms = ကတဵုဒှ် အာရီုလီုလာ်၊ ဂလာန်ဟွံမဲကဵုသဇိုၚ်၊ ပရေၚ်ချပ်စိုတ်လီု | complications = ပရေၚ်အဝေါၚ်မၞိဟ်လီုလာ်၊ စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန်၊ မချိုတ်ယောၚ် | onset = ကာလအာယုက် မဇၞော်တိုန် (လဒေါဝ် ၂၀ သၞာံ စဵုကဵု ၃၀ သၞာံ) | duration = လၟေၚ်ဘဝ (ဂၠိုၚ်ကဵုသၞာံ ဟွံသေၚ်မ္ဂး အလုံဘဝ) | causes = ဓါတ်ဗဳဇ၊ ပွဳပွူဒေသတၞဟ်တၞဟ်၊ ပရေၚ်ဒက်ပ္တန်က္ဍဟ် | risks = ဝင်အဆက်မၞိဟ်မဒှ်ယဲ၊ အကာဲအရာစိုတ်ထဍိုန်ဍိုန် ပ္ဍဲအခိၚ်ဍောတ်တ် | diagnosis = မစၟဳစၟတ် အကာဲအရာစိုတ် ကေုာံ လၟေၚ်အာရီုစိုတ် | differential = ယဲလီုလာ်သမ္တီ (Bipolar disorder), စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် (Major depressive disorder) | prevention = ပွမထိၚ်ဒဝ် စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန်၊ ပရေၚ်ဒက်ပ္တန်စိုတ်ခိုဟ် | treatment = ဂဥုဲထိၚ်စိုတ် (Antipsychotics), ပရေၚ်ကဵုကသပ်အဝေါၚ်မၞိဟ် | frequency = သီုဖအိုတ် ၁% ပ္ဍဲဂၠးတိ }} '''မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် ယဲလီုအလုံစိုတ်''' ဟွံသေၚ်မ္ဂး သကေတ်ဇြဝ်ဖရဳနဳယျာ (Schizophrenia) မ္ဂး ဒှ်အကာဲအရာယဲစိုတ်ဇၞော်မွဲ မကဵုသဇိုၚ်ကဵု ပရေၚ်ချပ်ဒပ်၊ အာရီုစိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်အဝေါၚ်မၞိဟ် မလီုလာ်အာ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ယဲဏအ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂး ပွမဟီုဂလာန် ဟွံမဲကဵုသဘဴဓဝ်၊ မညာတ်ကေတ် အရာဟွံမဲဇေတ်ဇေတ် (Hallucinations)၊ ကေုာံ မပတှ်ေကေတ် လညာတ်မယောၚ်ယာ (Delusions) တအ် ပြာကတ်ကၠုၚ်မာန်ရ။ ယဲဏအ် ထိခိုက်ကဵု လၟေၚ်ဘဝမၞိဟ်မွဲ ဗွဲမဇၞော်ကဵုၚုဟ်မးတုဲ ညးမဒှ်ယဲတအ် ဆဵုဂဗဒၟံၚ် တၚ်ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲအရာမဆက်ဆောံ ကေုာံ မရေၚ်တၠုၚ် ကမၠောန်လၟိုန်တ္ၚဲရ။<ref name="src1">{{cite book |last=American Psychiatric Association |year=2013 |title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5) |publisher=American Psychiatric Publishing |isbn=978-0890425558}}</ref> လ္ၚတ်ရံၚ် ပ္ဍဲကဵုပရေၚ်ပညာစိုတ်မ္ဂး ယဲဏအ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နူကဵုဟိုတ်နာနာသာ် မပ္တံကဵု ဗဳဇ၊ ပွဳပွူ ကေုာံ ပရေၚ်ဒက်ပ္တန် က္ဍဟ်တအ် ပံၚ်ကောံတုဲ မခၞံကၠောန်ပ္တိတ် ယဲလီုအလုံစိုတ်ရ။ ညးမဒှ်ယဲတအ် ဗွဲမဂၠိုၚ် စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအခိၚ် အာယုက် ၂၀ တံၚ် စဵုကဵု ၃၀ တံၚ်ရ။ လၟေၚ်ဘဝ ညးမဒှ်ယဲတအ် ဒးဒုၚ်စသိုၚ် တၚ်ဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ်တုဲ ပရေၚ်ဖျေဟ်စဳပၞောန် သွက်ဂွံလွဳလွတ် ဒးစွံသတိ ဗွဲမဇေတ်ဇေတ်ရ။<ref name="src2">{{cite web |author=World Health Organization |year=2019 |title=Schizophrenia |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/schizophrenia |publisher=WHO}}</ref> ပရေၚ်လွဳလွတ် ယဲလီုအလုံစိုတ်ဏအ် ဒးစၟဳစၟတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်တုဲ ဒးကဵုဂဥုဲ မပ္တံကဵု (Antipsychotics) ကေုာံ ပရေၚ်ဗတောန်ကဵုကသပ် ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ်ရ။ လွဳလွတ်ဒးရးမ္ဂး အကာဲအရာစိုတ် ညိၚ်ဝတ်ကၠုၚ်တုဲ ပါလုပ် ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ်မာန်ကီုလေဝ်၊ ယဝ်ရ ဟွံလွဳလွတ်မ္ဂး သ္ၚောဲခြာအာ နူကဵုသဘဴဓဝ် ဇေတ်ဇေတ်မာန်ရ။ == လက်သဏ် ကေုာံ သၚ်္ကေတဂမၠိုၚ် == လက်သဏ် ယဲလီုအလုံစိုတ် ပါ်လဝ် ပိ ကဏ္ဍဇၞော်ဇၞော် အတိုၚ်မကၠုၚ်နူသၞောတ်လ္ၚတ်စိုတ်ဓာတ်ရ။ လက်သဏ်လ္ၚဵုတအ် ပြာကတ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲလၟေၚ်ဘဝတုဲ လ္ၚဵုတအ် ပၞုက်အာမာန်ရ။ <ref name="src3">{{cite journal |last=Owen |first=M. J. |author2=Sawa, A. |author3=Mortensen, P. B. |year=2016 |title=Schizophrenia |journal=The Lancet |volume=388 |issue=10039 |pages=86–97 |doi=10.1016/S0140-6736(15)01121-6}}</ref> လက်သဏ်တအ်ဏအ် ကဵုသတိလ္တူ အာရီုစိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ချပ်ဒပ် ညးမဒှ်ယဲတအ် ဗွဲမဇေတ်ဇေတ်ရ။ === လက်သဏ်မပြာကတ် (Positive Symptoms) === လက်သဏ်မပြာကတ် ဟီုမ္ဂး အကာဲအရာ မကတဵုဒှ် လ္တူနူသဘာဝ ကောန်မၞိဟ်ဓမ္မတာတအ်ရ။ ပ္ဍဲအရာဏအ် မညာတ်ကေတ် အရာဟွံမဲဇေတ်ဇေတ် (Hallucinations) ပြာကတ်အိုတ်ရ။ ဥပမာမ္ဂး ညးမဒှ်ယဲတအ် မိၚ်ဒၟံၚ် ရမျာၚ်ဟီုဂလာန် မၞိဟ်တၞဟ် ဟွံမိၚ်၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ညာတ်ဒၟံၚ် ရုပ်သာ် ဟွံမဲ ပ္ဍဲဒေသတၞဟ်တၞဟ်ရ။ မွဲပၠန်ဂှ် ဒှ်လညာတ်မယောၚ်ယာ (Delusions) မပ္တံကဵု ညးတၞဟ် ကၠုၚ်ကၠောန်ပလီုဇကုရ။<ref name="src1" /> ပရေၚ်ချပ်ဒပ် ညးတအ် လီုလာ်တုဲ ဟီုဂလာန် ဟွံကိတ်ညဳ ကုသဘဴဓဝ်ရ။ === လက်သဏ်မလီုလာ် (Negative Symptoms) === လက်သဏ်မလီုလာ် ဟီုဂှ် ပရေၚ်အစောံစရာဲ မနွံဒၟံၚ်တအ် ယအ်စှ်ေအာရ။ အာရီုစိုတ် ညးမဒှ်ယဲတအ် ဟွံမဲကဵု ပရေၚ်တိုန်စှ်ေ (Flat affect) တုဲ အရေဝ်ဟီုအောန်စှ်ေအာရ။ ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ် ညးတအ် ဟွံမိက်ပါလုပ်၊ မိက်ဂွံမံၚ် သ္ၚောဲသ္ၚောဲ နူမၞိဟ်တအ်ရ။<ref name="src4">{{cite journal |last=Mueser |first=K. T. |author2=McGurk, S. R. |year=2004 |title=Schizophrenia |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_2004-06-19_363_9426/page/2063 |journal=The Lancet |volume=363 |issue=9426 |pages=2063–2072 |doi=10.1016/S0140-6736(04)16458-1}}</ref> စိုတ်ဓာတ်တအ် ဟွံတန်ကြန်တုဲ ကမၠောန်လၟိုန်တ္ၚဲ မပ္တံကဵု ပရေၚ်သ္အးဇၚးတအ်လေဝ် ဟွံစွံသတိရ။ === လက်သဏ် ဉာဏ်ပညာ (Cognitive Symptoms) === ပရေၚ်စၟဳစၟတ် ထ္ၜးကဵု လက်သဏ် ဉာဏ်ပညာ လီုလာ်တုဲ ညးမဒှ်ယဲတအ် ဝိုတ်အာ အရာမကတဵုဒှ်လဝ် ဗွဲမပြဟ်ရ။ ညးတအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဟွံမာန်၊ စွံအာရီု လ္တူကမၠောန် ဟွံမာန်ရ။ အရာဏအ် ပတိုန်ကဵု တၚ်ဝါတ်ဂါတ် သွက်ဂွံ ဒ္ဂေတ်ဗက် စဳပၞောန် ပ္ဍဲလၟေၚ်ဘဝရ။<ref name="src2" /> == ဟိုတ်မကတဵုဒှ် == ဟိုတ်မခၞံကၠောန်ပ္တိတ် ယဲလီုအလုံစိုတ်ဏအ် ဒှ်အရာမဇြိုဟ်နက်တုဲ ဟိုတ်မွဲဓဝ် ဟွံသေၚ်၊ ဓါတ်ဗဳဇ ကေုာံ ပွဳပွူဒေသတၞဟ်တၞဟ် ပံၚ်ကောံတုဲ ကတဵုဒှ်ရ။<ref name="src3" /> === ဓါတ်ဗဳဇ (Genetics) === ယဲဏအ် ဆက်စပ်ဒၟံၚ် ကုဓါတ်ဗဳဇ ဗွဲမဇၞော်ရ။ ယဝ်ရ ကောဒေအ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး မိမ မွဲမွဲ ဒှ်လဝ်ယဲဏအ်မ္ဂး အခေါၚ်မကတဵုဒှ်မာန် သၠုၚ်တိုန်ရ။ ပရေၚ်စၟဳစၟတ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ဓါတ်ဗဳဇနာနာ ပံၚ်ကောံတုဲ ခၞံကၠောန်ပ္တိတ် အကာဲအရာစိုတ် မလီုလာ်ရ။<ref name="src5">{{cite journal |last=Insel |first=T. R. |year=2010 |title=Rethinking schizophrenia |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2010-11-11_468_7321/page/187 |journal=Nature |volume=468 |issue=7321 |pages=187–193 |doi=10.1038/nature09552}}</ref> ဆဂး ဓါတ်ဗဳဇ နွံဒၟံၚ်သၟး ဟွံမဲကဵု ပွဳပွူမပြံၚ်လှာဲမ္ဂး ယဲဏအ် ဟွံကတဵုဒှ်မာန်ရ။ === ပွဳပွူ ကေုာံ အကာဲအရာ (Environment) === အကာဲအရာ ပ္ဍဲအခိၚ်မဒှ်ကောန်ၚာ် ကေုာံ ပရေၚ်စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန် ပ္ဍဲဒေသတၞဟ်တၞဟ် ပါလုပ် ပ္ဍဲအရာမကတဵုဒှ်ယဲရ။ ဒဒှ်ရ မမံၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်ဇၞော်၊ ဒဒှ်ရ မဒးဒုၚ် ကာလမတန်ဂဝ်ဂၠိုက် ကေုာံ အကာဲအရာ မဟွံမဲကဵု ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်ခိုဟ်တအ် ဒှ်ဟိုတ်မာန်ရ။<ref name="src2" /> စၟဳစၟတ်အာမ္ဂး ပွမသုၚ်စောဲ ၜိုဟ် ကေုာံ ဂဥုဲၜူမာဲ ပ္ဍဲအခိၚ်အာယုက်ဍောတ်တ်တအ်လေဝ် ပတိုန်ကဵု အန္တရာဲ ယဲလီုအလုံစိုတ်ရ။ == သၞောတ်မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် ယဲ ကေုာံ က္ဍဟ် == သၞောတ်မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် ယဲလီုအလုံစိုတ်ဂှ် ပ္ဍဲက္ဍဟ် မၞိဟ်တအ် ကတဵုဒှ် ပြံၚ်လှာဲအာရ။ ပရေၚ်ဒက်ပ္တန် က္ဍဟ် ကေုာံ ဓါတ်မဆက်စၠောအ် (Neurotransmitters) တအ် ဟွံညိၚ်ဝတ်ရ။<ref name="src5" /> === တေသြရဳ ဒဝ်ပါမေန် (Dopamine Hypothesis) === တေသြရဳ မဒယှ်အိုတ်ဂှ် ဆက်စပ်ကဵု ဓါတ်ဒဝ်ပါမေန် (Dopamine) ပ္ဍဲက္ဍဟ် မဂၠိုၚ်လောန်အာရ။ ဓါတ်ဏအ် ပတိုန်ကဵု လညာတ်မယောၚ်ယာ ကေုာံ အရာဟွံမဲဇေတ်ဇေတ်ရ။ ဂဥုဲ မလွဳလွတ်တအ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဖအောန်စှ်ေ ဓါတ်ဒဝ်ပါမေန် ဏအ်ရ။<ref name="src3" /> === ပရေၚ်ဒက်ပ္တန် က္ဍဟ် (Brain Structure) === ဗီုရုပ်စၟဳစၟတ် (MRI scan) ထ္ၜးကဵု က္ဍဟ် ညးမဒှ်ယဲတအ် နွံကဵု ဒၞာဲမလီုလာ်ရ။ ဒၞာဲ Ventricles ပ္ဍဲက္ဍဟ် ဇၞော်တိုန်တုဲ လေၚ်လတ်က္ဍဟ် (Gray matter) အောန်စှ်ေအာရ။ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲဏအ် ကတဵုဒှ် နူအခိၚ်ကောန်ၚာ်တုဲ ပ္ဍဲအခိၚ်အာယုက် ၂၀ တံၚ် ပြာကတ်ကၠုၚ်ရ။<ref name="src1" /> == ပရေၚ်စၟဳစၟတ် ကေုာံ မဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် == သၞောတ်ပရေၚ်စၟဳစၟတ် ယဲလီုအလုံစိုတ်ဂှ် ဒးလ္ၚတ် ဗွဲမဇေတ်ဇေတ် အတိုၚ်စဳပၞောန် မနွံရ။ အစာသဝ်စိုတ်ဓာတ်တအ် သုၚ်စောဲ စဳပၞောန် (DSM-5) သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ရ။<ref name="src1" /> {| class="wikitable" |+ စဳပၞောန် ပရေၚ်စၟဳစၟတ် ယဲ (DSM-5 Criteria) |- ! လၟေၚ် ! လက်သဏ်မဒးနွံ ! လၟိဟ်အခိၚ် |- | ၁ | ညာတ်ကေတ် အရာဟွံမဲဇေတ်ဇေတ် (Hallucinations) | အောန်အိုတ် ၁ ဂိတု |- | ၂ | လညာတ်မယောၚ်ယာ (Delusions) | အောန်အိုတ် ၁ ဂိတု |- | ၃ | ဂလာန်ဟွံမဲကဵုသဇိုၚ် (Disorganized speech) | အောန်အိုတ် ၁ ဂိတု |- | ၄ | လက်သဏ်မလီုလာ် (Negative symptoms) | အလုံ ၆ ဂိတု |} ပရေၚ်စၟဳစၟတ်ဏအ် ဒးလ္ၚတ် အလုံ လၟေၚ်ဘဝ မၞိဟ်မွဲတုဲ အခိၚ်မကတဵုဒှ်၊ ပရေၚ်ထိခိုက် လ္တူကမၠောန် ကေုာံ အဝေါၚ်မၞိဟ်တအ် ဒးစွံသတိ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ပရေၚ်စၟဳစၟတ် ယဲတၞဟ်တအ်လေဝ် ဒးပါ်ပဲါ သွက်ဂွံတီ ဇေတ်ဇေတ်ရ။<ref name="src4" /> == သၞောတ်မလွဳလွတ် == လွဳလွတ် ယဲလီုအလုံစိုတ်ဂှ် နွံကဵု သၞောတ် နာနာသာ် မပံၚ်ကောံဒၟံၚ်ရ။ လွဳလွတ် နကဵုဂဥုဲ ကေုာံ ပရေၚ်ကဵုကသပ် စိုတ်ဓာတ် ဒှ်အရာမအဓိကရ။<ref name="src3" /> === ပရေၚ်လွဳလွတ် နကဵုဂဥုဲ (Pharmacotherapy) === ဂဥုဲထိၚ်စိုတ် (Antipsychotics) ဂှ် ဒှ်သဇိုၚ် သွက်ဂွံလွဳလွတ်ရ။ ဂဥုဲတအ်ဏအ် ထိၚ်ဒဝ်ကဵု လက်သဏ်မပြာကတ်တအ်ရ။ ဆဂး လက်သဏ်မလီုလာ်တအ်ဂှ် လွဳလွတ်ဝါတ်ဒၟံၚ်ရ။ ဂဥုဲဏအ် နွံကဵု အန္တရာဲလပါ် (Side effects) မပ္တံကဵု ဇြိုၚ်ယအ် ကေုာံ ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် ယောၚ်ယာတုဲ ဒးစၟဳစၟတ်လၟိုန်ရ။<ref name="src5" /> === ပရေၚ်လွဳလွတ် စိုတ်ဓာတ် (Psychosocial Interventions) === ပရေၚ်ကဵုကသပ် (CBT) ကေုာံ ပရေၚ်ဗတောန် အဝေါၚ်မၞိဟ်တအ် ရီုဗၚ်ကဵု ညးမဒှ်ယဲတအ် ညံၚ်ဂွံဂျိုၚ်တန်တဴ ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ်မာန်ရ။ ပရေၚ်ဒက်ပ္တန် ဂကောံသ္ၚိကၟိန် သွက်ဂွံကၠိုဟ်ခၠၚ် သဘဴဓဝ်ယဲ ကေုာံ မၚ်မွဲ ညးမဒှ်ယဲဂှ် ကိစ္စဇၞော်ကွေဟ်ရ။<ref name="src4" /> အရာဏအ် ရီုကဵု ညးတအ် ညံၚ်ဟွံဂွံကလေၚ်ဒှ်ယဲ မွဲဝါပၠန်ရ။ == ပရေၚ်အဝေါၚ်မၞိဟ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် == ယဲလီုအလုံစိုတ် ထိခိုက်ကဵု ပရေၚ်အဝေါၚ်မၞိဟ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုၚုဟ်မးရ။ ပ္ဍဲဒေသတၞဟ်တၞဟ် မၞိဟ်တအ် ကၠိုဟ်ယောၚ် လ္တူယဲဏအ်တုဲ စွံလညာတ် သ္ၚောဲခြာရ။<ref name="src2" /> === ပရေၚ်ဖျေဟ်အစောံ (Stigma) === မၞိဟ်တအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ညးမဒှ်ယဲတအ် ဒှ်မၞိဟ် မပကဵုအန္တရာဲ (Violent) ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ဟွံဒှ် ဇေတ်ဇေတ်ရ။ မၞိဟ်မဒှ်ယဲတအ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒှ်ညးမဒးဒုၚ်တိုက်ခိုက် (Victims) ဂၠိုၚ်နူကဵု ညးမကၠောန်ပလီုရ။<ref name="src1" /> ပရေၚ်ဖျေဟ်အစောံဏအ် ပကဵု ညးမဒှ်ယဲတအ် ဂွံဝါတ်ဂါတ် ပ္ဍဲအရာမဂၠာဲကမၠောန် ကေုာံ ဒက်ပ္တန် အဝေါၚ်မၞိဟ်ရ။ === ပ္ဍဲကဵု လိက်ပတ် ကေုာံ မဳဒဳယာ === မဳဒဳယာတအ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ထ္ၜးရုပ် ညးမဒှ်ယဲတအ် နကဵုလညာတ်မယောၚ်ယာရ။ အရာဏအ် ပလီုလာ်ကဵု သဘဴဓဝ် အဝေါၚ်မၞိဟ် တုဲ သၞောတ်လွဳလွတ်လေဝ် လဇုဲလဇအာရ။ သွက်ဂွံပတိုန် လညာတ်မဒးရးဂှ် ထေက်ကဵု ဒးဗတောန် ပရူယဲစိုတ်ဓာတ် ဗွဲမဇေတ်ဇေတ်ရ။<ref name="src4" /> == လၟေၚ်ဘဝ ကေုာံ အကာဲအရာမကတဵုဒှ် == လၟေၚ်ဘဝ ညးမဒှ်ယဲလီုအလုံစိုတ် ဟွံတုပ်ရေၚ်သ္ကအ်ရ။ လ္ၚဵုတအ် လွဳလွတ်တုဲ ဒးရးကၠုၚ်၊ လ္ၚဵုတအ် ဒးဒုၚ်စသိုၚ် အလုံမွဲဘဝရ။<ref name="src3" /> === ပရေၚ်ဂျိုၚ်တန်တဴ (Life Expectancy) === လၟိဟ်အာယုက် ညးမဒှ်ယဲတအ် ဂၠေံနူ မၞိဟ်ဓမ္မတာ ၁၀ သၞာံ စဵုကဵု ၂၅ သၞာံရ။ ဟိုတ်ဂှ် ဒှ်နူကဵု ပရေၚ်ထတ်ယုက်ကာယ မယအ်စှ်ေ၊ ပွမသုၚ်စောဲ ဂဥုဲၜူမာဲ ကေုာံ ပွမချိုတ်ယောၚ် (Suicide) တအ်ရ။<ref name="src2" /> စဳပၞောန် သွက်ဂွံမၚ်မွဲ ပရေၚ်ထတ်ယုက် ညးတအ် ဒးဒက်ပ္တန် လၟိုန်ရ။ === သၞောတ်လၟိဟ်မကတဵုဒှ် (Epidemiology) === ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် လၟိဟ်မၞိဟ် ၁% ကတဵုဒှ် ယဲဏအ်ရ။ လၟိဟ်ဏအ် တုပ်သၟဟ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဒေသတၞဟ်တၞဟ် သီုကဵု ဂကူနာနာရ။ ဆဂး ပ္ဍဲကဵု ဍုၚ်ဇၞော်တအ် လၟိဟ်မကတဵုဒှ် ဂၠိုၚ်နူ ဒေသကွာန်ရ။<ref name="src5" /> ဣဏအ် ထ္ၜးကဵု အဝေါၚ်မၞိဟ် နွံအဆက် ဗွဲမဇၞော်ရ။ == ဝၚ် ကေုာံ ပရေၚ်လ္ၚတ်စိုတ်ဓာတ် == ယဲလီုအလုံစိုတ်ဂှ် လ္ၚတ်ကၠုၚ်လဝ် နူကဵုသၞာံ မဂၠိုၚ်ကဵုကၠံရ။ ဝၚ်မလ္ၚတ် ယဲဏအ် ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု ဉာဏ်ပညာစိုတ်ဓာတ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုၚ်ရ။<ref name="src1" /> === လညာတ် အခိၚ်ကိုပ်ကၠာ === ပ္ဍဲအခိၚ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ Emil Kraepelin သမ္တီလဝ် ယဲဏအ် နဒဒှ် (Dementia praecox) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဉာဏ်လီုလာ် ပြဟ်ရ။ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၈၊ Eugen Bleuler ကဵုလဝ်ယၟု (Schizophrenia) မဂွံအဓိပ္ပါယ် စိုတ်မပါ်ထကးရ။<ref name="src3" /> လညာတ်ညးဂှ် ခၞံကၠောန်ပ္တိတ် သဘဴဓဝ်တၟိ သွက်ဂွံလ္ၚတ် ယဲဏအ်ရ။ === ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ သၞောတ်လွဳလွတ် === ပ္ဍဲကဵုခေတ်လက္ကရဴဏအ် ပရေၚ်လွဳလွတ် ပြံၚ်လှာဲကၠုၚ် နူကဵု မဒးမံၚ် ပ္ဍဲရုၚ်ဂဥုဲစိုတ်ဇၞော်ဇၞော် ဂှ် ဒက်ပ္တန်ကၠုၚ် လွဳလွတ် ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ်ရ။ ပရေၚ်စၟဳစၟတ် က္ဍဟ်တအ်လေဝ် တဴတက်ကၠုၚ်တုဲ ကၠိုဟ်ခၠၚ် သၞောတ်မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် ယဲဏအ် ဗွဲမဇေတ်ဇေတ်ရ။<ref name="src4" /> == ပရေၚ်ဒက်ပ္တန် ကေုာံ လညာတ်အနာဂတ် == လညာတ်အနာဂတ် သွက်ပရေၚ်လွဳလွတ် ယဲလီုအလုံစိုတ်ဂှ် တန်တဴဒၟံၚ် လ္တူပရေၚ်လ္ၚတ် သၞောတ်ဗဳဇ ကေုာံ အာရီုစိုတ်ရ။ သၞောတ်မလွဳလွတ် တၟိတၟိတအ် ခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် လၟိုန်ရ။<ref name="src5" /> === ပရေၚ်သုတေသန (Research Directions) === သုတေသနတအ် လ္ၚတ်ဒၟံၚ် ဗီုလဵု ဂဥုဲတၟိတၟိ ဂွံလွဳလွတ် လက်သဏ်မလီုလာ် ကေုာံ ဉာဏ်ပညာရ။ ပရေၚ်စၟဳစၟတ် နကဵု ဉာဏ်တုဲ (AI) တအ်လေဝ် ပါလုပ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲအရာမဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ယဲဏအ်ရ။<ref name="src2" /> သၞောတ်တအ်ဏအ် ရီုဗၚ် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ကိုပ်ကၠာ ယဲဟွံဂွံဇၞော်တိုန်ရ။ === ပရေၚ်ရီုဗၚ် ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ် === အဝေါၚ်မၞိဟ် ထေက်ကဵု ဒးဒက်ပ္တန် သၞောတ်မကဵုဒြဟတ် သွက်ညးမဒှ်ယဲတအ်ရ။ ပွမဖျေဟ်စဳပၞောန် မရီုဗၚ် ညးမဒှ်ယဲ ပ္ဍဲလၟေၚ်ဘဝ ကေုာံ ကမၠောန်ဂှ် ဒှ်အရာမတၟေၚ်အိုတ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ် ဗွဲမဇေတ်ဇေတ်ရ။<ref name="src4" /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * [[ယဲလီုလာ်သမ္တီ]] (Bipolar disorder) * [[ပညာစိုတ်]] (Psychiatry) * [[စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်]] (Major depressive disorder) * [[ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်ဓာတ်]] (Mental health) * [[လညာတ်မယောၚ်ယာ]] (Delusion) * [[စဳပၞောန်စၟဳစၟတ်ယဲစိုတ်]] (DSM-5) == နိဿဲ == <references> <ref name="src1">{{cite book |last=American Psychiatric Association |year=2013 |title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5) |publisher=American Psychiatric Publishing |isbn=978-0890425558}}</ref> <ref name="src2">{{cite web |author=World Health Organization |year=2019 |title=Schizophrenia |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/schizophrenia |publisher=WHO}}</ref> <ref name="src3">{{cite journal |last=Owen |first=M. J. |author2=Sawa, A. |author3=Mortensen, P. B. |year=2016 |title=Schizophrenia |journal=The Lancet |volume=388 |issue=10039 |pages=86–97 |doi=10.1016/S0140-6736(15)01121-6}}</ref> <ref name="src4">{{cite journal |last=Mueser |first=K. T. |author2=McGurk, S. R. |year=2004 |title=Schizophrenia |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_2004-06-19_363_9426/page/2063 |journal=The Lancet |volume=363 |issue=9426 |pages=2063–2072 |doi=10.1016/S0140-6736(04)16458-1}}</ref> <ref name="src5">{{cite journal |last=Insel |first=T. R. |year=2010 |title=Rethinking schizophrenia |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2010-11-11_468_7321/page/187 |journal=Nature |volume=468 |issue=7321 |pages=187–193 |doi=10.1038/nature09552}}</ref> </references> {{Navbox | name = ယဲလီုအလုံစိုတ် | title = ယဲလီုအလုံစိုတ် (Schizophrenia) ကေုာံ ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ် | listclass = hlist | group1 = လက်သဏ် ကေုာံ အကာဲအရာ | list1 = * ညာတ်ကေတ်အရာဟွံမဲ (Hallucinations) * လညာတ်မယောၚ်ယာ (Delusions) * ဂလာန်ဟွံမဲသဇိုၚ် * လက်သဏ်မလီုလာ် | group2 = ဟိုတ် ကေုာံ စၟဳစၟတ် | list2 = * ဓါတ်ဗဳဇ * ပွဳပွူအဝေါၚ်မၞိဟ် * ဓါတ်ဒဝ်ပါမေန် (Dopamine) * DSM-5 | group3 = သၞောတ်လွဳလွတ် | list3 = * ဂဥုဲထိၚ်စိုတ် (Antipsychotics) * ပရေၚ်ကဵုကသပ်စိုတ် (Psychotherapy) * ပရေၚ်ရီုဗၚ်အဝေါၚ်မၞိဟ် }} {{DEFAULTSORT:ယဲလဳုအလုံစိုတ်}} [[Category:ယဲစိုတ်ဓာတ်]] [[Category:ပညာစိုတ်]] [[Category:ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်]] [[Category:သၞောတ်လွဳလွတ်ယဲ]] [[Category:ဝၚ်ပညာစိုတ်]] [[Category:ယဲမဆေၚ်ကဵုက္ဍဟ်]] [[Category:လက်သဏ်ယဲမပြာကတ်]] fmu3un84uwfjovje8ndqgnuwswajm8w 0 13228 60263 59864 2026-11-09T08:29:04Z VR Pandita 5757 60263 wikitext text/x-wiki {{Infobox ပူဂိုလ် ဗုဒ္ဓဘာသာ | နာမ = မှာထေရ် အဿဇိ | နာမတၞဟ် = အဿဇိ (Assaji) | ရုပ်ထမိက် = Assaji_and_Sariputta.jpg | မုက်လိက်ရုပ် = မှာထေရ် အဿဇိ တၚ်ဂုဏ် ဓဝ် ကု ဥပတိဿ (သာရိပိုတ်) | ယၟုပေၚ် = မှာထေရ် အဿဇိ (Mahāthera Assaji) | ဌာန်ဒတန် = ဍုၚ်ကပ္ပိလဝတ္ထု (Kapilavastu) | ဘာသာ = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (Buddhism) | ဒဒှ် = သာဝက (Disciple) ကေုာံ ပဉ္စဝဂ္ဂဳ ၅ ဇကု (One of the Five Ascetics) | တၠပညာ = [[ကျာ်တြဲ ဂေါတမ]] (Gautama Buddha) | အလံၚ် = [[အရှန်]] (Arahant) | တာလျိုၚ် = ပထမ သာဝကဂကောံ (First group of disciples) }} '''မှာထေရ် အဿဇိ''' (ပါဠိ: Assaji; အၚ်္ဂလိက်: Assaji) ဂှ် ဒှ် သာဝက ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ပ္ဍဲ သာသနာ [[ကျာ်တြဲ ဂေါတမ]] (Gautama Buddha) တုဲ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံ ခမဳ '''ပဉ္စဝဂ္ဂဳ ၅ ဇကု''' (Pañcavaggiya - The group of five ascetics) ရ။ ညး ဏအ် ဂှ် ဒှ် ပူဂိုလ် အဓိက မဟီု တွံ ဓဝ် ကု ဥပတိဿ (Upatissa) မဒှ် အလံၚ် မှာထေရ် [[သာရဳပုတ်|သာရိပုတ္တ]] (Sariputta) နကဵု ဂါထာ ခ္ဍန် မွဲ ပိုဒ် တုဲ ပြာကတ် လောန် ပ္ဍဲ ဝၚ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရ<ref name="malalasekera">{{cite book |author=G.P. Malalasekera |year=1937 |title=Dictionary of Pali Proper Names |publisher=John Murray |volume=1 |page=223}}</ref>။ == ဘဝ ကိုပ်ကၠာ ကေုာံ ဂကောံ ပဉ္စဝဂ္ဂဳ (Early Life and the Five Ascetics) == အဿဇိ ဂှ် က္တဵုဒှ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဂကောံသ္ၚိကၟိန် ဗဗၞး (Brahmin family) တုဲ ညး ဂှ် ဒှ် မၞိဟ် အယုက် ဍောတ် အိုတ် ပ္ဍဲ အကြာ ဗဗၞး ၅ တၠ (ကောဏ္ဍည၊ ဝပ္ပ၊ ဘဒ္ဒိယ၊ မဟာနာမ်၊ အဿဇိ) ရ။ ကာလ သၟိၚ်သိဒ္ဓတ္ထ တိတ် သ္ပ ခမဳ ဂှ် အဿဇိ ကေုာံ ဗဗၞး ၄ တၠ တံ ပါလုပ် ဗက် အာ လက္ကရဴ သၟိၚ်သိဒ္ဓတ္ထ သွက်ဂွံ လွဳပရာ ဓဝ် ဒုက္ကရစရိယာ (Extreme asceticism) အိုတ် ရ။ လုကဴ ၆ သၞာံ ညးတံ လွဳပရာ ကၠုၚ် ဓဝ် မွဲစွံ၊ ဆဂး ကာလ သၟိၚ်သိဒ္ဓတ္ထ ကလေၚ် စ ပုၚ် ပိဏ္ဍပါတ် သွက်ဂွံ ဂွံ ဇြဟတ် ဂှ် ညးတံ ထေၚ် ဂး သၟိၚ်သိဒ္ဓတ္ထ လီု အာ နူ ပရေၚ်လွဳပရာ တုဲ ပါဲ တိတ် အာ ဌာန် မိဂဒါဝိုန် (Isipatana Migadāya - Deer Park) ပ္ဍဲ ဍုၚ်ဗာရဏသဳ (Varanasi) ရ<ref name="nanamoli">{{cite book |author=Bhikkhu Ñāṇamoli |year=1992 |title=The Life of the Buddha: According to the Pali Canon |publisher=Buddhist Publication Society |isbn=978-9552400636}}</ref>။ == အာစိုပ် အရှန် (Attaining Arahantship) == ကြဴနူ သၟိၚ်သိဒ္ဓတ္ထ အာစိုပ် သမ္မာသမ္ဗောဓိ (Enlightenment) ဒှ် ကျာ် တုဲ ကျာ်တြဲ က္ညကၠုၚ် ဌာန် မိဂဒါဝိုန် သွက်ဂွံ တွံ ဓဝ် ကု ပဉ္စဝဂ္ဂဳ ၅ ဇကု ရ။ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဒဂိုန် ပုဏ္ဏမဳ ဂှ် ကျာ်တြဲ တွံ ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ် (Dhammacakkappavattana Sutta - Setting in Motion the Wheel of the Dhamma) ရ။ အဿဇိ ကလၚ် ဓဝ် ဏအ် တုဲ ဟွံလအ် မွဲသာ် ညး လေဝ် ကလိဂွံ သောတာပတ္တိမဂ် (Sotapanna - Stream-entry) ရ။ ကြဴနူ ဂှ် ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၅ စွေက် ဂိတု ဒဂိုန် ဂှ် ကျာ်တြဲ ဆက် တွံ အနတ္တလက္ခဏသုတ် (Anattalakkhaṇa Sutta - The Discourse on the Not-Self Characteristic) တုဲ အဿဇိ ကေုာံ ခမဳ သီု ၄ ဇကု တံ အာစိုပ် ဍာ်ဒကေဝ် '''[[အရှန်]]''' (Arahant) သီုဖအိုတ် ရ<ref name="bodhi">{{cite book |author=Bhikkhu Bodhi |year=2000 |title=The Connected Discourses of the Buddha: A Translation of the Samyutta Nikaya |publisher=Wisdom Publications |page=1080}}</ref>။ == ပရေၚ်ဟီုတွံ ဓဝ် ကု သာရိပိုတ် (Converting Sariputta) == ပရေၚ် ပြာကတ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဘဝ မှာထေရ် အဿဇိ ဂှ် ဒှ် ပရေၚ် မကဵု တၚ်ဂုဏ် ဓဝ် ကု ပရိဗိုဇ် '''ဥပတိဿ''' (Paribbājaka Upatissa) မဒှ် အလံၚ် မှာထေရ် [[သာရိပိုတ်]] ရ။ မွဲ တ္ၚဲ ပ္ဍဲ အခိၚ် မှာထေရ် အဿဇိ ဂေတ် ပိဏ္ဍပါတ် ပ္ဍဲ ဍုၚ်ရာဇဂြိုဟ် (Rajagaha) ဂှ် ဥပတိဿ ညာတ် အာ လက္ခဏာ ဣန္ဒြိယ (Calm demeanor) မှာထေရ် မၜိုဟ်သြိုဟ် အးဇ္ၚး လောန် တုဲ လျုၚ်သ္ဍိုက် ဗွဲမလောန် ရ။ ဥပတိဿ ပြာပ် အာ ဇရေၚ် မှာထေရ် တုဲ သၟာန် ညး ဂှ် ဒှ် အ္စာ တၠဳ ပညာ ရော၊ မု ဓဝ် တၠဳ ပညာ မဒ္ဂေတ် လ္ၚတ် ဒၟံၚ် ရော။ မှာထေရ် အဿဇိ သှ် ဒဒှ်ရ ညး ဒှ် တပှ်ေ ကျာ်တြဲ သာကျမုနိ (Sakyamuni Buddha) တုဲ ညး ဏအ် ဂှ် ဒှ် မၞိဟ် တၟိ ဟွံစိုန်သကီု ပ္ဍဲ ဓဝ် ကျာ် ဏီ ဟီု တုဲ ညး တွံ ထ္ၜး ကဵု ဂါထာ ခ္ဍန် မွဲ ပိုဒ် မဟီု တွံ ပရူ ဟိုတ် ကေုာံ ဖဵု (Cause and Effect) ရ။ ဂါထာ ဂှ် မၞုံယၟု "ယေ ဓမ္မာ" ရ။ === ဂါထာ အဿဇိ (The Assaji Stanza) === ဂါထာ မဟီု တွံ ကဵု ဥပတိဿ ဂှ် ဒှ် သရုပ် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် (Dependent Origination) ရ- > ''ယေ ဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘဝါ၊ တေသံ ဟေတုံ တထာဂတော အာဟ။'' > ''တေသဉ္စ ယော နိရောဓော၊ ဧဝံ ဝါဒဳ မဟာသမဏော။'' > ''Ye dhammā hetuppabhavā, tesaṁ hetuṁ tathāgato āha;'' > ''Tesañca yo nirodho, evaṁ vādī mahāsamaṇo.'' '''အဓိပ္ပါယ် (Meaning):''' "ဓဝ် (သင်္ခါရ) မက္တဵုဒှ် ကၠုၚ် နူ ဟိုတ် အိုတ်သီု တံ ဂှ် ကျာ်တြဲ ဟီု တွံ ထ္ၜး ဟိုတ် ဍေံ တံ ရ။ ဓဝ် တံ ဂှ် ညံၚ်ဂွံ ပလိုတ် (နိရောဓ) ဂှ် လေဝ် ကျာ်တြဲ ဟီု တွံ ထ္ၜး လဝ် ရ။ ဏအ် ဂှ် ဒှ် ဝါဒ ကျာ်တြဲ မပြဲ ရ" <ref name="dhammapada">{{cite book |author=Daw Mya Tin |year=1986 |title=The Dhammapada: Verses and Stories |publisher=Burma Piṭaka Association |page=Story of Sariputta and Moggallana}}</ref>။ မိၚ် ဂါထာ ဏအ် တုဲ ဥပတိဿ အာစိုပ် ဍာ်ဒကေဝ် သောတာပတ္တိမဂ် လေဲ လေဲ ရ။ ကြဴနူ ဂှ် ဥပတိဿ ကေုာံ ကောလိယ (မောဂ္ဂလာန်) တံ ပြာပ် အာ ဇရေၚ် ကျာ်တြဲ တုဲ သ္ပ ခမဳ အိုတ် ရ။ == ပရေၚ် ရှ်ေသှ်ေ သာရိပိုတ် (Sariputta's Respect) == မှာထေရ် သာရဳပုတ် ဂှ် ဟိုတ်နူ ဂွံ တီ ဓဝ် နူ မှာထေရ် အဿဇိ တုဲ ညး ညာတ် မှာထေရ် အဿဇိ နဒဒှ် အ္စာ ကိုပ်ကၠာ မွဲ ရ။ အတိုၚ် ဝၚ် မ္ဂး ဇၟာပ် ဇၟာပ် ဗတံ မှာထေရ် သာရဳပုတ် သ္တိက် မ္ဂး ညး လ္ၚောဝ် က္ဍိုပ် ကဵု လ္ပာ် ဒိုဟ် မှာထေရ် အဿဇိ မနွံ တုဲ ညး သ္တိက် က္ဍိုပ် ကဵု လ္ပာ် ဒိုဟ် ဂှ် တွဵု ရ (Sleeping with his head directed towards Assaji out of reverence)။ == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် (See also) == * [[ကျာ်တြဲ ဂေါတမ]] (Gautama Buddha) * [[ပဉ္စဝဂ္ဂဳ]] (Pañcavaggiya) * [[သာရိပုတ္တ|သာရိပုတ္တ]] (Sariputta) * [[အရှန်]] (Arahant) * [[ဓမ္မစက္ကပဝတ္တန သုတ်]] (Dhammacakkappavattana Sutta) == နိဿဲ (References) == <references /> {{Navbox | name = သာဝက ကျာ်တြဲ | title = ခမဳ သၚ် ကေုာံ သာဝက အဓိက ကျာ်တြဲ ဂေါတမ (Major Disciples of Gautama Buddha) | list1 = [[သာရိပိုတ်]] • [[မောဂ္ဂလာန်]] • [[မှာထေရ် မဟာကဿပ]] • [[အာနန်]] • [[မှာထေရ်ကောဏ္ဍည]] • [[မှာထေရ် အဿဇိ]] • [[အနုရုဒ္ဓါ]] • [[မှာထေရ် ရာဟုလ]] }} {{DEFAULTSORT:အဿဇိ, မှာထေရ်}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:သာဝက ကျာ်တြဲ ဂေါတမ]] [[Category:ပဉ္စဝဂ္ဂဳ]] [[Category:အရှန်]] [[Category:ပူဂိုလ် အိန္ဒိယ ခေတ်တြေံ]] [[Category:ဝၚ်ပူဂိုလ် ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ask9zkxxmh9t77y4nhoxnlddp81jc6v 0 13252 60273 59896 2026-11-09T11:07:37Z Htawmonzel 25 60273 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = ဥက္ကဋ္ဌ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ အလုံဒေသရးမန် | name = ဒံက်တာ ဘဒ္ဒန္တဝဏ္ဏသာရ<!-- use common name/article title --> | honorific_suffix = | image = ဘဒ္ဒန္တဝဏ္ဏသာရ.jpg | image_upright = | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | native_name = | native_name_lang = | pronunciation = | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{Birth date|1945|03|21}} | birth_place = ကွာန်အၜဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် | baptised = <!-- will not display if birth_date is entered --> | disappeared_date = <!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --> | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = {{Death date and age|1945|03|21|2026|11|05}} | death_place = | death_cause = <!--should only be included when the cause of death has significance for the subject's notability--> | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | burial_place = <!-- may be used instead of resting_place and resting_place_coordinates (displays "Burial place" as label) --> | burial_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | nationality = {{Flag|Mon}}မန် | other_names = | siglum = | citizenship = {{Flag|Myanmar}}ကောန်ဍုင်ဗၟာ | education = သာသနဓဇ ဓမ္မာစရိယ | alma_mater = တိုက်လိက်တၟိ ပဇ္ဇောတာရာမ်၊ မၠံင်မၠ | occupation = | years_active = | era = | employer = | organization = | agent = <!-- Discouraged in most cases, specifically when promotional, and requiring a reliable source --> | known_for = | notable_works = <!-- produces label "Notable work"; may be overridden by |credits=, which produces label "Notable credit(s)"; or by |works=, which produces label "Works"; or by |label_name=, which produces label "Label(s)" --> | style = | net_worth = <!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --> | height = <!-- "X cm", "X m" or "X ft Y in" plus optional reference (conversions are automatic) --> | television = | title = <!-- Formal/awarded/job title. The parameter |office=may be used as an alternative when the label is better rendered as "Office" (e.g. public office or appointments) --> | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | criminal_charges = <!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --> | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = <!-- Use article title or common name --> | partner = <!-- (unmarried long-term partner) --> | children = | parents = <!-- overrides mother and father parameters --> | mother = မိလှမေ<!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) --> | father = နာဲငါက်<!-- may be used (optionally with mother parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) --> | relatives = | family = | callsign = | awards = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''ဘဒ္ဒန္တဝဏ္ဏသာရ မဟာထေရ်''' (၁၉၅၄ - ၂၀၂၆) ညး မနွံပိုန် ဘာဇၞော်၊ ကွာန်အၜဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဝွံ နူ သၞာံ ၁၉၇၅ ဂှ် ဂွံအံင်ဇၞးကေတ် တန်သာသနဓဇဓမ္မာစရိယ နူ အလဵုအသဳ၊ မကလိဂွံ တဆိပ်တြာ ဒံက်တာ။ == ပထမအဝဲ == ကျာ်ဇၞော်ဝဏ္ဏသာရဝွံ က္တဵုဒှ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၅ မာတ် ၂၁ (သက္ကရာဇ် ၁၃၀၆ ဖဝ်ရဂိုန် ၉ စွေက်) တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ ပ္ဍဲ ကွာန်အၜဝ် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် မဒှ် ကောန် နာဲငါက်၊ မိလှမေ။<ref name=hongsar/><ref name=Dhamma/> ကျာ်ဇၞော်ဝွံ အခိင် ညး မကလိဂွံ အာယုက် ၁၇ သၞာံ ပထပိုယ် ဇရေင် ကျာ်ဇၞော်နန္ဒိယ<ref name=hongsar/> ဘာဇၞော် ကွာန်အၜဝ်၊ ကာလညးမကလိဂွံ ၂၀ ပြင် ပ္ဍဲ သက္ကရာဇ် ၁၃၂၇ ဂိတုပသာ် ၁၃ မၟံက် တ္ၚဲဗြဴဗတိဂှ် အာစိုပ် ဒဒှ် ဘဝခမဳ ဇရေင် ကျာ်ဇၞော်အစာဘဒ္ဒန္တဥတ္တမ မနွံပိုန် ဘာဇၞော် ကွာန်အၜဝ်ရ။<ref name=Dhamma>{{cite book |last= |first= |date= |title= မွန်အရှင်ဝဏ္ဏသာရ၏ ထေရုပ္ပတ္တိအကျဉ်းချုပ်|publisher= |location= |isbn= |page=249 |url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=2515634268972111&set=pcb.2515634362305435 |access-date=}}</ref><ref name=hongsar>{{cite book |last=ဟံသာ |first= အမြိုတ်|date=9 November 2026 |title= ထေရုပ္ပတ္တိကထာ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ|publisher= |location= |isbn= |page=249 |url=https://www.facebook.com/plugins/post.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fhu98u8bxsx%2Fposts%2Fpfbid02Bkum8KgkLaTcpKtCeRBuHyJ1yy6njt8qYY6JN8nXoPmuks3YarRzocnbA1sBnL1el&show_text=true&width=500"|access-date=}}</ref> ကျာ်ဇၞော်ဝွံ အခိင်ဘဝ ကောန်သင်တေအ်ဂှ် ကေင် ကတ်လ္ၚတ်လဝ် လိက်ပရိယတ် ပ္ဍဲ ဘာကဒေါ၊ ဍုင်မတ်မလီု၊ ဘာကၠအ်ပၞဟ် ဍုင်မုဟ်ဍုင်တုဲ နူ ဘာဂှ် ဂွံအံင်ကေတ် တန်မူလ ကု တန်ဍောတ်။ နူဂှ် ပြံင်အာကတ်စ ပ္ဍဲ ဘာကျာ်သြဳမန် ဍုင်လ္ဂုင်တုဲ ဂွံအံင်ကေတ် တန်ဒေါဝ်ရ။ တန်ဇၞော်ဂှ် အံင် နူတောင်စွန်း၊<ref name=hongsar/> တုဲ သက္ကရာဇ် ၁၃၃၆ ဂှ် လုပ်သှ်လိက် တန်ဓမ္မာစရိယ နူ ကျာ်ဇၞော်ဥူဣန္ဒဝံသ၊ တိုက်လိက်တၟိ ဘာပဇ္ဇောတာရာမ်၊ ဍုင်မၠံင်မၠတုဲ ဂွံအံင်ဇၞးကေတ်ရ။<ref name=Dhamma/><ref name=hongsar/> ကြဴနူ မဂွံအံင်ကေတ် တန်သာသနာဓဇ ဓမ္မာစရိယတုဲ လုကဴ ပွိုင် ထပှ်သၞာံ ဖျေဟ်လိက် တန်ဘာသာပါဠိ ပ္ဍဲ ကြုင်ဝါန်။<ref name=hongsar/> အခိင်မကလိဂွံ အာယုက် ၃၉ ဂှ် ကလေင်စဴ ပဒတန် ဌာန်တွုပ်သုက်ဇကု ဘာဇၞော် ကွာန်အၜဝ်၊ သက္ကရာဇ် ၁၃၇၃ ဂွံဒှ် ကျာ်ဇၞော် မနွံပိုန် ဘာဇၞော် ကွာန်အၜဝ်ဂှ်ရ။<ref name=hongsar/> သက္ကရာဇ် ၁၃၈၀ ဂှ် ဂွံခုတ်ပ္တိုန် နဒဒှ် ဥက္ကဋ္ဌ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ။<ref name=hongsar/> ဗွဲကြဴ ဂွံခုတ်ပ္တိုန် နဒဒှ် အဓိပတိ ရာမညရဋ္ဌဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်။<ref name=hongsar/> ==နိဿဲ == {{Reflist}} gcwdibsr2uxyo15gm98d93of7ehlrsh 0 13419 60166 60080 2026-11-08T21:28:15Z InternetArchiveBot 1698 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261108sim) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 60166 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် | image = Burnout syndrome conceptual.jpg | alt = မၞိဟ်မွဲ စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်ဒၟံၚ် လ္တူခုၚ်ကမၠောန် | caption = အကာဲအရာ စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန် | field = [[ပညာစိုတ်]], ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ် | causes = ပရေၚ်စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန် လလံအခိၚ်မလအ်လ, ပရေၚ်တာလျိုၚ်ဂၠိုၚ်လောန် | symptoms = အာရီုစိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်, က္ဍုဟ်မၠေအ်ကမၠောန်, အစောံစရာဲယုတ်စှ်ေ | complications = ယဲစိုတ်စံၚ်တူ, ယဲကၠေၚ်က္ဍဟ်, ယဲဂြိုဟ် | prevention = ပရေၚ်ဇူဒီု, သၞောတ်အုပ်ဓုပ်မဒးရး, ပရေၚ်ပါ်ပရအ်တာလျိုၚ် | treatment = ပရေၚ်ကဵုကသပ်ပညာစိုတ်, လွဳလွတ်နဲကဲစိုတ် }} မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် [Burnout] ဟီုမ္ဂး ဒှ်အကာဲအရာ ပရေၚ်စိုတ် မနွံကဵု လ္ၚီလ္ၚတ်၊ ဒြဟတ်အောန်စှ်ေ တုဲ က္ဍုဟ်မၠေအ်ကၠုၚ် ပရေၚ်ကမၠောန်ဇကုရ။ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် ပညာစိုတ် [Psychology] ပြကိုဟ်ဂၠးကဝ်တအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဒဒှ်ရ အကာဲအရာဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နူကဵု ပရေၚ်စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန် ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန် မဟွံမာန်ပ္တိတ်လဝ် လလံအခိၚ်မလအ်လရ။ အကာဲအရာဏအ်ဝွံ ကတဵုဒှ်စ လ္တူညးမကၠောန်ကမၠောန်တအ် ဗွဲမဂၠိုၚ်တုဲ လေပ်ကဵုအန္တရာဲ ကုပရေၚ်ထတ်ယုက် ကာယ ကေုာံ စိုတ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။<ref name="who_icd11">{{cite web|title=Burn-out an "occupational phenomenon": International Classification of Diseases|publisher=World Health Organization|year=2019|url=https://www.who.int/news/item/28-05-2019-burn-out-an-occupational-phenomenon-international-classification-of-diseases}}</ref> သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်အာ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်မ္ဂး စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်ဝွံ ဟွံသေၚ်ကဵု ယဲစိုတ်ဓမ္မတာမွဲရ။ ဍေံဒှ် စလောဲစပ်ကၠုၚ် နူပွဳပွူဒၞာဲကမၠောန် ကေုာံ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ဟွံမွဲကဵု ဓဝ်သၟဟ်သၟန်တအ်ရ။ ကောန်မၞိဟ်တအ် ကာလမဒးယိုက်ဂၠေၚ် တာလျိုၚ် ဇြိုၚ်လောန်အာ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဟွံကလိဂွံ အခေါၚ်အရာ သွက်ဂွံဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်မ္ဂး ကၠေၚ်က္ဍဟ် [Brain] တအ်လေဝ် ဒးဒုၚ်စသိုၚ် ဇြဟတ်ထဍိုန်ဍိုန်တုဲ အစောံစရာဲ ကၠောန်ၜိုတ် ယုတ်စှ်ေကၠုၚ်မာန်ရ။<ref name="schaufeli2017">{{cite book|last=Schaufeli|first=W. B.|last2=Taris|first2=T. W.|year=2014|title=A critical review of the Burnout and Work Engagement: A perspective from occupational health psychology|publisher=Routledge|isbn=978-1848722247|pages=43-68}}</ref> ပ္ဍဲခေတ်ကာလလၟုဟ်ဝွံ ဂကောံထတ်ယုက်ဂၠးကဝ် [World Health Organization] စၟတ်သမ္တီလဝ် အကာဲအရာဝွံ နဒဒှ် ပြသၞာပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန် မထေက်ကဵု ဒးသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ လွဳလွတ်ရ။ ညးမကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲကဏ္ဍပရေၚ်ထတ်ယုက်၊ ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ ကဏ္ဍမဆက်ဆောံကဵုမၞိဟ်ဂၠိုၚ်တအ် မလေပ်ဒးဒုၚ်စသိုၚ် ပြသၞာဏအ် ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ။ ပရေၚ်စဵုဒၞာ ကေုာံ လွဳလွတ် စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်ဝွံ ဒှ်ကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ တသိုက်စိုတ် မၞိဟ်တအ်ရ။<ref name="mayoclinic">{{cite web|title=Job burnout: How to spot it and take action|publisher=Mayo Clinic|year=2021|url=https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/adult-health/in-depth/burnout/art-20046642}}</ref> == ပွံက် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် == အဓိပ္ပါယ် မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်ဝွံ ဒှ်အကာဲအရာ မဍောၚ်ၜိုတ် ပရေၚ်စိုတ်၊ ပရေၚ်ကာယ ကေုာံ ပရေၚ်ချပ်စၚ်ခြာတအ် နူကဵုဟိုတ် မဒးဒုၚ်စသိုၚ် ပရေၚ်စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန် ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန် ဗွဲမလအ်လရ။ အကာဲအရာဝွံ ပြံၚ်လှာဲကဵု လညာတ်စိုတ်ဓာတ် မၞိဟ်မွဲမွဲတုဲ ကဵုဖဵုပရေအ် ကုပရေၚ်ဆက်ဆောံ အဝေါၚ်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ကမၠောန်ရ။ ပ္ဍဲသၞောတ် ပညာစိုတ်မ္ဂး အကာဲအရာဏအ်ဝွံ ဒှ်လက်သဏ် မကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နူပွဳပွူကမၠောန် မဟွံကိတ်ညဳ ကုပၟိက်စိုတ် ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။<ref name="freudenberger1974">{{cite journal|last=Freudenberger|first=H. J.|year=1974|title=Staff burn-out|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-social-issues_1974_30_1/page/159|journal=Journal of Social Issues|volume=30|issue=1|pages=159–165|doi=10.1111/j.1540-4560.1974.tb00706.x}}</ref> ပွံက် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် မကၠုၚ်နူ ဂကောံထတ်ယုက်ဂၠးကဝ်တအ်မ္ဂး စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်ဝွံ နွံကဵု လက်သဏ် အဓိက ပိသာ်ရ။ ပထမမ္ဂး ဒြဟတ်ကာယ ကေုာံ အာရီုစိုတ် အိုတ်အးအာ။ ဒုတိယမ္ဂး က္ဍုဟ်မၠေအ်ကၠုၚ် ကမၠောန်ဇကု ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပါဲခြာထောံ လညာတ်စိုတ် နူကဵုကမၠောန်။ တတိယမ္ဂး အစောံစရာဲ ကေုာံ ပရေၚ်အံၚ်ဇၞး ပ္ဍဲကမၠောန် ယုတ်စှ်ေအာ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ လက်သဏ်ပိသာ်ဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂး မၞိဟ်ဂှ် စိုပ်အာ တဆံၚ် စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် မဇြိုၚ်သန်ရ။<ref name="who_icd11" /> တၞဟ်ခြာ နူကဵု ယဲစိုတ်စံၚ်တူ [Depression] မ္ဂး စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံၚ် ကဵု ပရေၚ်ကမၠောန်သၟးရ။ ယဲစိုတ်စံၚ်တူဝွံ လေပ်ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲဇၟာပ်ကဏ္ဍ ဘဝမၞိဟ်တအ်မာန်တုဲ၊ စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်ဝွံ ကတဵုဒှ် နူကဵု ဒၞာဲကမၠောန်သၟးရ။ ၜိုန်ရသာ်ဂှ်ကီုလေဝ် ယဝ်ရ ဟွံလွဳလွတ် စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်ဝွံ နကဵုအခိၚ်မဒးရးမ္ဂး ဍေံလေပ်ပြံၚ်လှာဲအာ ဇရေၚ် ယဲစိုတ်စံၚ်တူ မဇြိုၚ်သန်မာန်ရ။ ပရေၚ်လ္ၚတ် ပညာစိုတ်တအ် ထံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ အကာဲအရာဝွံ ထေက်ကဵု ဒးပါ်ခြာလ္ၚတ် ဗွဲမသောင်ကၠးရ။<ref name="maslach1981">{{cite journal|last=Maslach|first=C.|last2=Jackson|first2=S. E.|year=1981|title=The measurement of experienced burnout|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-occupational-behavior_1981-04_2_2/page/99|journal=Journal of Occupational Behavior|volume=2|issue=2|pages=99–113|doi=10.1002/job.4030020205}}</ref> == လၟေၚ်ဝၚ် == လၟေၚ်ဝၚ် ပရေၚ်လ္ၚတ် မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်ဝွံ စကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၀ တအ်ရ။ သၟာပညာစိုတ် ဟာဘတ် ဖရိုဒ်ဒေန်ဗာဂါ [Herbert Freudenberger] မဒှ်ညးမကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲရုၚ်ဂဥုဲ မလွဳလွတ် မၞိဟ်စောဲဂဥုဲ ပ္ဍဲဍုၚ် နိဝ်ယံက်ဝွံ စသုၚ်စောဲကၠုၚ် ဝေါဟာရဝွံ အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ညးသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ဆဵု ဒဒှ်ရ ကောန်ကမၠောန် ဗွဲမဂၠိုၚ်တအ်ဝွံ ကာလမကၠောန်ကမၠောန် ဗွဲမလအ်လမ္ဂး စိုတ်ဓာတ်ဍောၚ်ၜိုတ်ကၠုၚ်တုဲ အစောံစရာဲ လွဳလွတ်ယဲ ယုတ်စှ်ေကၠုၚ်ရ။<ref name="freudenberger1974" /> ပ္ဍဲအခိၚ်တုပ်တုပ်ဂှ်ကီု သၟာသုတေသန ခရိတ်သတဳနာ မာသလာတ် [Christina Maslach] လေဝ် လ္ၚတ်ကၠုၚ် အကာဲအရာဏအ် လ္တူကောန်ကမၠောန်တအ်ကီုရ။ ညးဝွံ ခၞံဗဒှ်ကၠုၚ် သၞောတ်စၟဳစၟတ် Maslach Burnout Inventory (MBI) မဒှ်သၞောတ် မစၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် သွက်ဂွံၜတ်ကၞာတ် အကာဲအရာ စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်ရ။ ပရေၚ်သုတေသန ညးတအ်ဝွံ ပံက်ကဵုမတ် သွက်သၟာပညာစိုတ်တအ် ညၚ်ဂွံတီညာတ်ကၠုၚ် အန္တရာဲ မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲဒၞာဲကမၠောန်ရ။<ref name="maslach1981" /> နူစအခိၚ်ဂှ်တုဲ ပရေၚ်လ္ၚတ် စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်ဝွံ ပြးဇးအာ အလုံမွဲဂၠးကဝ်ရ။ ကိုပ်ကၠာတေအ် ဝေါဟာရဝွံ သုၚ်စောဲလဝ် သွက်မၞိဟ် မစောဲဂဥုဲၜူမာဲတအ်သၟးကီုလေဝ်၊ ဗွဲကြဴဝွံ သုၚ်စောဲကၠုၚ် ပ္ဍဲကဏ္ဍ အုပ်ဓုပ်ကမၠောန် ကေုာံ ပညာစိုတ် ပရေၚ်ကမၠောန် ဗွဲမလှဲလးရ။ ပရေၚ်သုတေသန ခေတ်တၟိတအ်လေဝ် ဆက်လ္ၚတ်ဒၟံၚ် ဗီုလဵု အကာဲအရာဏအ် ဆက်စပ်ကဵု အဝေါၚ်မၞိဟ်၊ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သၞောတ်အုပ်ဓုပ် ကၟိန်ဍုၚ်တအ်ရ။<ref name="schaufeli2017" /> == လက်သဏ် ကေုာံ အကာဲအရာ == လက်သဏ် မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်ဝွံ ပါ်ကရေက်လဝ် နကဵုပရေၚ်စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ကာယ ၜါသာ်ရ။ ပ္ဍဲပရေၚ်စိုတ်မ္ဂး အဓိက လက်သဏ်တအ်ဝွံ နွံကဵု ပရေၚ်အိုတ်အး ဒြဟတ်အာရီုစိုတ်ရ။ မၞိဟ်မဒှ် ယဲဏအ်ဝွံ ကာလမက္တဵုနူဂယးမ္ဂး ဟွံမိက်အာကမၠောန်၊ စိုတ်ဟွံမြဟ်၊ ကေုာံ ဒးဒုၚ်စသိုၚ် ဇြဟတ်ထဍိုန်ဍိုန် ဗွဲမဇၞော်ရ။ တုဲပၠန် လ္တူမိတ်သဟာဲ ကေုာံ ညးမကၠုၚ်ကေတ် အကူအညီတအ်ဂှ်လေဝ် လညာတ်စိုတ် ကြံၚ်မ္ၚိုဟ်ကၠုၚ်တုဲ ဟွံမိက်ကဵု ဓဝ်ဆာန်ဍူရ။<ref name="mayoclinic" /> ပ္ဍဲလ္ပာ်ကာယမ္ဂး လက်သဏ်တအ်ဝွံ ကတဵုဒှ်မာန် နာနာသာ်ရ။ မၞိဟ်တအ် လေပ်ဒှ် ယဲက္ဍိုပ်ဂိ၊ ဇကုဂိ၊ ထညောၚ်၊ ကေုာံ ပြသၞာ သတိက်ဟွံလှိၚ်တအ်ရ။ ကၠေၚ်က္ဍဟ် [Brain] တအ်လေဝ် ဒးဒုၚ်ပလီုပလာ် နူကဵု ကောဝ်တိဇြောဝ် [Cortisol] မတိတ်ကၠုၚ် နူပရေၚ်စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန် ဗွဲမလအ်လတုဲ အစောံစရာဲ မချပ်စၚ်ခြာ ကေုာံ ဉာဏ်သမ္တီ ယုတ်စှ်ေကၠုၚ်မာန်ရ။ ယဝ်ရ ဟွံစဵုဒၞာမ္ဂး လေပ်ကတဵုဒှ် ယဲဂြိုဟ် ကေုာံ ယဲဇီဝကမ္မ တၞဟ်တၞဟ်မာန်ရ။<ref name="schaufeli2017" /> လက်သဏ် မရနုက်ကဵုပိဂှ် ဒှ်ပရေၚ်အစောံစရာဲ ယုတ်စှ်ေ ပ္ဍဲကမၠောန်ရ။ မၞိဟ်ဝွံ ၜိုန်ရ ဂစာန်ကၠောန်ဒၟံၚ်ကီုလေဝ် ဖဵုကမၠောန် ဟွံတိတ်ကၠုၚ်၊ ဒှ်ကၠုၚ် အောန်စိုတ် လ္တူအစောံစရာဲ ဇကုရ။ လဆောဝ်မ္ဂး သ္ဂုတ်သွာတ် ဒဒှ်ရ ကမၠောန်ဇကုဝွံ ဟွံမွဲကဵု ၚုဟ်မးတုဲ လေပ်ပါဲခြာထောံ နူကဵု ဂကောံကမၠောန်မာန်ရ။ လက်သဏ်ဏအ်ဝွံ ပလီုပလာ်ကဵု တရဴဘဝ ကေုာံ ပရေၚ်အံၚ်ဇၞး မၞိဟ်မွဲမွဲ ဗွဲမဇၞော်ရ။<ref name="who_icd11" /> == ဟိုတ်မကတဵုဒှ် == ဟိုတ်မကတဵုဒှ် မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်ဝွံ သၟာပညာစိုတ်တအ် ပါ်လဝ် ဒၞာဲအဓိက တြဴသာ်ရ။ ပထမအိုတ်ဂှ် ဒှ်တာလျိုၚ်ကမၠောန် ဇြိုၚ်လောန်အာရ။ မၞိဟ်မွဲဝွံ ယဝ်ရ ဒးယိုက်ဂၠေၚ်လဝ် တာလျိုၚ် မဂၠိုၚ်နူ အစောံစရာဲဇကု နွံမ္ဂး၊ သီုဟွံမွဲကဵု အခိၚ်ဇူဒီုမ္ဂး စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် လေပ်ကတဵုဒှ် ဗွဲမပြဟ်ရ။ ဇြဟတ်ထဍိုန်ဍိုန် နူကဵု အခိၚ်ကာလ ကေုာံ ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ကမၠောန်ဝွံ ဒှ်ဟိုတ် အဓိကမွဲရ။<ref name="maslach1981" /> ဒုတိယ ဟိုတ်ဂှ် ဒှ်ပွမဟွံမွဲကဵု အခေါၚ်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် [Lack of control] ရ။ ညးမကၠောန်ကမၠောန်တအ် ယဝ်ရ ဟွံကလိဂွံ အခေါၚ် သွက်ဂွံရုဲစှ် ဗီုပြၚ်မကၠောန်ကမၠောန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဒးဒုၚ်အုပ်ဓုပ်လဝ် ဗွဲမတေၚ်ဂြတ်မ္ဂး စိုတ်ဓာတ် က္ဍုဟ်မၠေအ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်မာန်ရ။ တတိယဂှ် ဒှ်ပွမဟွံကလိဂွံ ဖဵုလွဳ [Insufficient reward] ရ။ လွဳပရာတအ်ဝွံ ဟွံသေၚ်ဆ သြန်ဂိတုသၟး၊ ပွမစၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ထိုၚ်သးတအ်လေဝ် ပါလုပ်ဒၟံၚ်ကီုရ။ ယဝ်ရ ဟွံကလိဂွံ အရာတအ်ဏအ်မ္ဂး စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် လေပ်ကတဵုဒှ်မာန်ရ။<ref name="freudenberger1974" /> စတုတ္ထဂှ် ဒှ်ပွဳပွူ အဝေါၚ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကမၠောန်ရ။ ယဝ်ရ ဂကောံကမၠောန်ဝွံ ဟွံမွဲကဵု ဓဝ်သၟဟ်သၟန်၊ နွံကဵု ပရေၚ်ပြိုၚ်ပကာန် ဟွံဒးရးမ္ဂး ဇြဟတ်စိုတ် အိုတ်အးအာမာန်ရ။ ပဉ္စမဂှ် ဒှ်ပရေၚ်ဟွံမွဲကဵု ဓဝ်တပ်တး [Lack of fairness] ရ။ ယဝ်ရ ဆဵုညာတ်ဒၟံၚ် ပွမပါ်ခြာ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပွမအုပ်ဓုပ် ဟွံမွဲကဵု ဗဗွဲဓဝ်မ္ဂး ကောန်ကမၠောန်တအ် လေပ်အောန်စိုတ်ရ။ ဆဋ္ဌမဂှ် ဒှ်ပွမဟွံကိတ်ညဳ ကုၚုဟ်မးဘဝ [Values conflict] ရ။ ယဝ်ရ လညာတ်စိုတ် ကေုာံ ၚုဟ်မးဂကောံ ဟွံတုပ်ရေၚ်သ္ကအ်မ္ဂး မၞိဟ်ဝွံ ဒးဒုၚ်စသိုၚ် ဇြဟတ်ထဍိုန်ဍိုန် ဇၟာပ်ဇၟာပ်တ္ၚဲရ။<ref name="schaufeli2017" /> == အန္တရာဲလ္တူပရေၚ်ထတ်ယုက် ကေုာံ ကၠေၚ်က္ဍဟ် == အန္တရာဲ မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် လ္တူပရေၚ်ထတ်ယုက်ဝွံ ဇၞော်မောဝ်သန်ရ။ နူကဵု ပရေၚ်သုတေသနတအ် ထံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ အကာဲအရာဝွံ လေပ်ကဵုဖဵုပရေအ် ကုကၠေၚ်က္ဍဟ် [Brain] ဗွဲမဇၞော်ရ။ ကာလမၞိဟ်မွဲ ဒးဒုၚ်စသိုၚ် ဇြဟတ်ထဍိုန်ဍိုန် ဗွဲမလအ်လမ္ဂး ကၠေၚ်က္ဍဟ် ဒၞာဲမကော်စ အမေက်ဒလာ [Amygdala] မဒှ်ဒၞာဲ ထိၚ်ဒဝ် ပရေၚ်ဖေက်လဇတအ်ဝွံ ဇၞော်တိုန်တုဲ၊ ဒၞာဲ ပရဳဖရွန်တေဝ် ကဝ်တေတ် [Prefrontal cortex] မဒှ်ဒၞာဲ ချပ်စၚ်ခြာတအ်ဝွံ ဍောတ်စှ်ေအာရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ မၞိဟ်တအ် ထိၚ်ဒဝ် စိုတ်ဟွံမာန် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်ရ။<ref name="mayoclinic" /> လ္တူပရေၚ်ကာယမ္ဂး စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်ဝွံ ဒှ်ဟိုတ် မဖန်ဗဒှ်ကဵု ယဲဂြိုဟ် [Cardiovascular diseases] မာန်ရ。 ပွမနွံကဵု ဇြဟတ်ထဍိုန်ဍိုန် လၟိုန်တ္ၚဲဝွံ ပတိုန်ကဵု ဍာ်ဆီ ကေုာံ ကတဵုဗဒှ်ကဵု ဆီဍိုဟ်မာန်ရ။ တုဲပၠန် သၞောတ်ဒြဟတ်စဵုဒၞာ [Immune system] ဇကုလေဝ် ဍိုန်လျစှ်ေတုဲ ဒုၚ်ယဲလောဲသွာကၠုၚ်ရ။ ယဲသၞာံ မပ္တံကဵု ယဲဇွဟ်တအ်လေဝ် စောဲကပ်လောဲသွာ နူကဵု မၞိဟ်ဓမ္မတာတအ်ရ။<ref name="schaufeli2017" /> လ္တူပရေၚ်စိုတ်မ္ဂး အကာဲအရာဝွံ ယဝ်ရ ဟွံလွဳလွတ်မ္ဂး လေပ်ပြံၚ်လှာဲအာ ဇရေၚ် ယဲစိုတ်စံၚ်တူ [Depression] ကေုာံ ယဲဖေက်လဇ [Anxiety disorders] တအ်မာန်ရ။ မၞိဟ်မဒှ်ယဲဏအ် လေပ်ဒှ် စိုတ်ဟွံတန်ကြန်၊ ချပ်အာ လ္ပာ်ပရေအ်လၟိုန် တုဲ လဆောဝ်မ္ဂး သုၚ်စောဲ အရက် ကေုာံ ဂဥုဲၜူမာဲတအ် သွက်ဂွံ လလံသွာ ပရေၚ်စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်ဏအ်မာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပွမစဵုဒၞာ အကာဲအရာဝွံ ဒှ်ကိစ္စ အဓိက ပ္ဍဲပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်ရ။<ref name="who_icd11" /> == ဗီုပြၚ်စၟဳစၟတ်လ္ၚတ် == သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ်လ္ၚတ် မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်မ္ဂး သၟာပညာစိုတ်တအ် သုၚ်စောဲ သၞောတ်ၜတ်ကၞာတ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ပ္ဍဲအရာဝွံ သၞောတ် Maslach Burnout Inventory (MBI) မဒှ် သၞောတ်မခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵု ခရိတ်သတဳနာ မာသလာတ် ဝွံ ဒှ်သၞောတ် မသုၚ်စောဲဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။ သၞောတ်ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍပိသာ် မတွဟ်ဂး ပရေၚ်ဍောၚ်ၜိုတ် အာရီုစိုတ်၊ ပွမက္ဍုဟ်မၠေအ်၊ ကေုာံ ပရေၚ်အစောံစရာဲ ယုတ်စှ်ေတအ်ရ။ မၞိဟ်မဒးဒုၚ်စၟဳစၟတ်တအ်ဝွံ ဒးသွဟ်ကဵု သၟာန် နကဵုအဆၚ် နူ ၁ စဵုကဵု ၇ ရ။<ref name="maslach1981" /> {| class="wikitable" |+ ဗီုပြၚ် ၜတ်ကၞာတ် Maslach Burnout Inventory (MBI) |- ! ကဏ္ဍမၜတ်ကၞာတ် !! အဓိပ္ပါယ် !! အကာဲအရာ ယဝ်ရစိုပ်ကဆံၚ်သၠုၚ် |- | ပရေၚ်ဍောၚ်ၜိုတ် အာရီုစိုတ် || ပရေၚ်အိုတ်အး ဒြဟတ်စိုတ် ကေုာံ ကာယ || ဟွံမိက်ကတဵုအာကမၠောန်၊ ဒှ်စိုတ်အောန် |- | ပွမက္ဍုဟ်မၠေအ် (Cynicism) || လညာတ်စိုတ် ကြံၚ်မ္ၚိုဟ် လ္တူညးတၞဟ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ကမၠောန် || ပါဲခြာနူဂကောံ၊ ဟွံစွံၚုဟ်မး လ္တူကမၠောန် |- | အစောံစရာဲယုတ်စှ်ေ || ပွမဟွံဆဵုညာတ် ဖဵုကမၠောန် ကေုာံ ပရေၚ်အံၚ်ဇၞး || စိုတ်ဓာတ်ကျ၊ ဒှ်အောန်စိုတ် လ္တူအစောံစရာဲဇကု |} ပါဲနူကဵု MBI တုဲ သၞောတ်တၞဟ် မပ္တံကဵု Copenhagen Burnout Inventory (CBI) ကေုာံ Oldenburg Burnout Inventory (OLBI) တအ်လေဝ် နွံဒၟံၚ်ကီုရ။ သၞောတ် CBI ဝွံ စွံအာရီု လ္တူပရေၚ်ဍောၚ်ၜိုတ် သက်သက်တုဲ ပါ်လဝ် ပရေၚ်ဍောၚ်ၜိုတ် ပူဂိုလ်၊ ပရေၚ်ကမၠောန် ကေုာံ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ကလောန်တအ်ရ။ ပရေၚ်သုတေသနတအ်ဝွံ ဗိုၚ်ရီုဗၚ်ကဵု ညံၚ်ဂွံကၠိုဟ်ခၠၚ် ဗီုပြၚ်မကတဵုဒှ် အကာဲအရာဝွံ ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍကမၠောန် နာနာသာ်မာန်ရ။<ref name="schaufeli2017" /> ပ္ဍဲအရာမလွဳလွတ် ယဲစိုတ်မ္ဂး သဝ်ဝန်တအ် ဟွံသုၚ်စောဲ သၞောတ်တအ်ဏအ် နဒဒှ် သၞောတ်စၟတ်သမ္တီယဲ (Diagnostic tool) တိုက်ရိုက်ရ။ မူဟိုတ်မ္ဂး စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်ဝွံ ဟွံလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲကဵု စရၚ်ယဲစိုတ် (DSM-5) နဒဒှ် ယဲတၞဟ်ခြာမွဲရ။ ဆဂး ဍေံဒှ် လက်သဏ် သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် ပရေၚ်စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန် ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ် ကေုာံ သွက်ဂွံဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နဲကဲလွဳလွတ် မဒးရးရ။<ref name="who_icd11" /> == နဲကဲလွဳလွတ် ကေုာံ စဵုဒၞာ == နဲကဲလွဳလွတ် ကေုာံ စဵုဒၞာ မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ပရေၚ်ပူဂိုလ် ကေုာံ ပရေၚ်ဂကောံ ၜါသာ်ရ။ လ္ပာ်ပူဂိုလ်မ္ဂး နဲကဲ လွဳလွတ်စိုတ် နကဵု လညာတ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ် (Cognitive Behavioral Therapy - CBT) ဝွံ ဒှ်နဲကဲ မအံၚ်ဇၞးအိုတ်မွဲရ။ နဲကဲဝွံ ဗိုၚ်ရီုဗၚ်ကဵု ညံၚ်မၞိဟ်တအ် ဂွံပြံၚ်လှာဲ ဗီုပြၚ်မချပ် ကေုာံ ဗီုပြၚ်မဒုၚ်စသိုၚ် လ္တူဇြဟတ်ထဍိုန်ဍိုန် ပ္ဍဲကမၠောန်မာန်ရ။ တုဲပၠန် နဲကဲ မၚ်မွဲအာရီုစိုတ် [Mindfulness] တအ်လေဝ် ဗိုၚ်ယှအ်ဖျေဟ်ကဵု ပရေၚ်စိုတ်စံၚ်တူမာန်ရ။<ref name="mayoclinic" /> ပါဲနူဂှ် ပရေၚ်လွဳလွတ် နကဵုအခိုက်အလိုက် ဘဝ မပ္တံကဵု ပွမဝေၚ်ဇြဟတ်ကာယ ဗွဲမလၟိုန်၊ ပွမတိက်လှိၚ် ညံၚ်ဂွံပေၚ် အခိၚ်၊ ကေုာံ ပွမစၞစ မနွံကဵု ဓါတ်ထတ်ယုက်တအ်ဝွံလေဝ် ဒှ်သဇိုၚ် သွက်ဂွံ ကလေၚ်သိုၚ်ခၞံ ဒြဟတ်ကာယ ကေုာံ စိုတ်ရ။ ကာလဇူဒီု နူကမၠောန်မ္ဂး ပွမပါ်ခြာ အခိၚ်ကမၠောန် ကေုာံ အခိၚ်ပူဂိုလ် ညံၚ်ဂွံသောင်ကၠးဂှ် ဒှ်အရာမကိစ္စဇၞော်မွဲ သွက်ဂွံကဵု ကၠေၚ်က္ဍဟ် ဂွံဇူဒီု ဗွဲမဍာံဇေတ်ရ။<ref name="freudenberger1974" /> လ္ပာ်ဂကောံ ကေုာံ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်မ္ဂး ဒးနွံကဵု ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ သၞောတ်အုပ်ဓုပ်ရ။ ဥပမာ - ပွမယှအ်ဖျေဟ် တာလျိုၚ်ကမၠောန် မဇြိုၚ်လောန်၊ ပွမကဵု အခေါၚ်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ကုကောန်ကမၠောန်၊ ကေုာံ ပွမသိုၚ်ခၞံ ပွဳပွူကမၠောန် မနွံကဵု ဓဝ်သၟဟ်သၟန်တအ်ရ။ သၟာပညာစိုတ်တအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ ဂကောံမွဲမွဲ ဟွံပြံၚ်လှာဲ သၞောတ်အုပ်ဓုပ်မ္ဂး၊ ပရေၚ်လွဳလွတ် လ္ပာ်ပူဂိုလ်သၟးဝွံ ဟွံမာန်ပ္တိတ် ပြသၞာ စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် နကဵုလလံအခိၚ်မလအ်လမာန်ရ။<ref name="schaufeli2017" /> == ပရေၚ်ကမၠောန် ကေုာံ အဝေါၚ်မၞိဟ် == မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်ဝွံ ဟွံသေၚ်ဆ ပြသၞာပူဂိုလ်သၟး၊ ဍေံဒှ် ပြသၞာ မဆက်စပ်ကဵု ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ အဝေါၚ်မၞိဟ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်မ္ဂး အကာဲအရာဝွံ ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေၚ်ယုတ်စှ်ေ အစောံစရာဲ ကၠောန်ပ္တိတ် [Productivity] တုဲ၊ ကောန်ကမၠောန်တအ် လေပ်ဇူကမၠောန် ဂၠိုၚ်ကၠုၚ် (Absenteeism) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ၜိုန်ရ နွံပ္ဍဲရုၚ်ကီုလေဝ် ဟွံမာန်ကၠောန်ကမၠောန် (Presenteeism) တအ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်ရ။ အရာတအ်ဝွံ ကဵုလလေၚ် ကုကမ္ပဏဳ ကေုာံ ကၟိန်ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။<ref name="maslach1981" /> ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ်မ္ဂး စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်ဝွံ လေပ်ကၠောအ်က္ဍကၠုၚ် ညးသ္ကအ်မာန်ရ (Contagion effect)။ ကာလမၞိဟ်မွဲ ပ္ဍဲဂကောံ ဒးဒုၚ်စသိုၚ် စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်မ္ဂး လညာတ်စိုတ် ကြံၚ်မ္ၚိုဟ် ကေုာံ စိုတ်အိုတ်တအ်ဝွံ လေပ်ပြးဇးအာ ဇရေၚ် မိတ်သဟာဲ မကၠောန်ကမၠောန် မွဲစွံတအ်မာန်ရ။ အရာဝွံ ပလီုပလာ်ကဵု ပရေၚ်ဆာန်ကၟိန် ကေုာံ ဓဝ်သၟဟ်သၟန် ပ္ဍဲဂကောံကမၠောန် ဗွဲမလောဲသွာရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သၟာအုပ်ဓုပ်တအ် ဒးစွံသတိ ဗွဲမဇၞော် လ္တူပရေၚ်ဏအ်ရ။<ref name="schaufeli2017" /> ကဏ္ဍမလေပ် ကတဵုဒှ် စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် ဂၠိုၚ်အိုတ်ဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍ မဒးဆက်ဆောံ လွဳလွတ် မၞိဟ်တအ်ရ။ ဥပမာ - သဝ်ဝန်၊ မၞိဟ်မၚ်ယဲ၊ အ္စာဘာ ကေုာံ ညးမကၠောန်ကမၠောန် ပရေၚ်မၞိဟ် (Social workers) တအ်ရ။ မၞိဟ်တအ်ဝွံ ဒးစွံအာရီု လ္တူဒဒိုက် ကေုာံ ပြသၞာ ညးတၞဟ် လၟိုန်အခိၚ်တုဲ ဇြဟတ်စိုတ် အိုတ်အးလောဲသန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပရေၚ်စဵုဒၞာ ပ္ဍဲကဏ္ဍတအ်ဏအ်ဝွံ ဒှ်အရာမထေက်ကဵု ဒးကၠောန် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။<ref name="mayoclinic" /> == ပရေၚ်သုတေသန ပ္ဍဲခေတ်တၟိ == ပ္ဍဲခေတ်တၟိဝွံ ပရေၚ်သုတေသန ပညာစိုတ် လ္တူ မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်ဝွံ ဇၞော်မောဝ်ကၠုၚ် ဗွဲမလောန်ရ။ အထေက်အာမ္ဂး ကြဴနူ ကပ်ယဲ ကဝ်ဗေဒ်-၁၉ [COVID-19] တုဲ၊ ဗီုပြၚ် မကၠောန်ကမၠောန် ပြံၚ်လှာဲကၠုၚ်ကဵု ပရေၚ်ကၠောန်ကမၠောန် နူသ္ၚိ (Remote work) တုဲ ပြသၞာ တၟိ မပ္တံကဵု ဒဳဂျဳတေဝ် ဍောၚ်ၜိုတ် (Digital burnout) တအ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်ရ။ ပွမဒးရံၚ် ကောန်ပျူတာ ဗွဲမလအ်လ ကေုာံ ပွမဟွံမာန် ပါ်ခြာ အခိၚ်သ္ၚိ ကဵု အခိၚ်ကမၠောန်တအ်ဝွံ ဒှ်ဟိုတ်တၟိ သွက်ဂွံ စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်ရ။<ref name="schaufeli2017" /> ဂကောံထတ်ယုက်ဂၠးကဝ် (WHO) ဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ပၠောပ်စုတ်လဝ် စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ် ပ္ဍဲစရၚ် ICD-11 နဒဒှ် "အကာဲအရာ မဆက်စပ်ကဵု ပရေၚ်ကမၠောန်" ရ။ ၜိုန်ရ ဟွံသေၚ်ကဵု ယဲမွဲကီုလေဝ် ပွမစၟတ်သမ္တီဏအ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ်ကဵု ညၚ်သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ကောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် ဂွံပြံၚ်လှာဲကၠုၚ် ဗွဲမခိုဟ်ရ။ ကမ္ပဏဳ ဇၞော်ဇၞော်တအ် လၟုဟ်ဝွံ ဒးစွံအရီု လ္တူပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ် ကောန်ကမၠောန်တအ် နဒဒှ် သၞောတ်အဓိကမွဲရ။<ref name="who_icd11" /> အနာဂတ် ပရေၚ်လ္ၚတ် ပညာစိုတ် လ္ပာ်ဏအ်ဝွံ စွံအာရီု လ္တူနဲကဲ စဵုဒၞာ မသုၚ်စောဲ ဉာဏ်ပညာ (AI) ကေုာံ သၞောတ်အာရီုစိုတ် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ လက်သဏ် ဍောၚ်ၜိုတ် ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံစိုပ် ကဆံၚ်မဇြိုၚ်သန်ရ။ နဲကဲ မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကၠေၚ်က္ဍဟ် [Brain imaging] တအ်လေဝ် ဗိုၚ်ထံက်ထ္ၜးကဵု သက်သဳ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠၚ် အကာဲအရာဝွံ ဗွဲမဇြိုဟ်နက်မာန်ရ။ အရာတအ်ဝွံ ပံက်ကဵုမတ် သွက်ဂွံ သိုၚ်ခၞံ အဝေါၚ်ကမၠောန် မနွံကဵု တသိုက်စိုတ် ပ္ဍဲအနာဂတ်ရ။<ref name="maslach1981" /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * [[ပညာစိုတ်]] * [[ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်]] * [[ယဲစိုတ်စံၚ်တူ]] * [[ပညာစိုတ် ပရေၚ်ကမၠောန်]] * [[ကၠေၚ်က္ဍဟ်]] * [[ဇြဟတ်ထဍိုန်ဍိုန်]] * [[သၞောတ်အုပ်ဓုပ် မၞိဟ်]] == နိဿဲ == <references /> {{Navbox | name = ပညာစိုတ် | title = [[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ် | listclass = hlist | group1 = လညာတ်စိုတ် | list1 = * [[မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်]] * [[ယဲစိုတ်စံၚ်တူ]] * [[ဇြဟတ်ထဍိုန်ဍိုန်]] * [[ယဲဖေက်လဇ]] | group2 = ကဏ္ဍသုတေသန | list2 = * [[ပညာစိုတ် ပရေၚ်ကမၠောန်]] * [[ပညာစိုတ် ကၠေၚ်က္ဍဟ်]] * [[ပညာစိုတ် အဝေါၚ်မၞိဟ်]] }} {{DEFAULTSORT:မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် စိုတ်ဍောၚ်ၜိုတ်}} [[Category:ပညာစိုတ်]] [[Category:ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်]] [[Category:ပရေၚ်ကမၠောန်]] [[Category:ယဲစိုတ်]] [[Category:အဝေါၚ်မၞိဟ်]] [[Category:သုတေသနပညာစိုတ်]] [[Category:သိပ္ပံပရေၚ်ထတ်ယုက်]] nk21ey6nr9ipc8e0cteax19yfk7y4go 0 13420 60163 60081 2026-11-08T21:25:47Z InternetArchiveBot 1698 Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261108sim) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 60163 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်ဓာတ် | image = File:Mental health awareness icon.svg | image_size = 250px | caption = လက်သဏ် မစၞောန်ထ္ၜး ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်ဓာတ် ကေုာံ အာရီုစိုတ် | label1 = ကဏ္ဍပညာ | data1 = [[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ ပရေၚ်ထတ်ယုက်မၞိဟ် | label2 = အဓိကတၚ်ရန်တၟအ် | data2 = မစဵုဒၞာ ယဲစိုတ်စှ်ေ၊ ဒက်ပ္တန် အစောန်စရာဲ | label3 = သၞောတ်မဆက်စၠောအ် | data3 = ကၠေၚ်က္ဍဟ်၊ အာရီုစိုတ်၊ သဘဴဓဝ်၊ အဝေါၚ်မၞိဟ် }} မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်ဓာတ် (Mental health promotion) ဟီုမ္ဂး ဒှ်လၟေၚ်ကမၠောန် မဖန်ဇန် သွက်ဂွံဒက်ပ္တန် အလုံအဝေါၚ်မၞိဟ် ညံၚ်ဂွံနွံကဵု အာရီုစိုတ် မခိုဟ်ဆာဲ ကေုာံ ပရေၚ်မံၚ်စံၚ်မတပ်တးရ။ လ္ၚတ်ရံၚ် နကဵုနဲကဲ ပညာစိုတ် (Psychology) မ္ဂး လၟေၚ်ဏအ် ဒှ်အရာမကဵုသဇိုင် ကုပရေၚ်ထတ်ယုက် ကၠေၚ်က္ဍဟ် (brain) တုဲ ဗိုင်စဵုဒၞာကဵု ညံၚ်ဟွံဂွံဒှ် ယဲစိုတ်စှ်ေ (depression) မာန်ရ။<ref name="src1">{{cite book |last=World Health Organization |year=2022 |title=World mental health report: Transforming mental health for all |publisher=World Health Organization |url=https://www.who.int/publications/i/item/9789240049338}}</ref> အကာဲအရာ စိုတ်ဓာတ်ပိုဲ မၞိဟ်တအ် ဒးရးမ္ဂး ပွမသိုၚ်ခၞံ ဘဝမပေၚ်တၟိုဟ် နွံကဵု အစောန်စရာဲ ပြေပြံၚ်မာန်ရ။ သွက်ဂွံဖျေဟ်သၞောတ် ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်ဓာတ် ဇေတ်ဇေတ်မ္ဂး ကောန်မၞိဟ်တအ် ဒးစၟဳစၟတ် လညာတ်လစွံစိုတ် ဇကုလၟိုန်အခိၚ်ရ။ ပညာစိုတ် လ္ၚတ်ထ္ၜးလဝ် သဘဴဓဝ် (nature) မၞိဟ်တအ် နွံကဵု အဆက်အစပ် ကုပွဳပွူသဘာဝ ကေုာံ ပရေၚ်မၞိဟ်တအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။<ref name="src2">{{cite book |last=Jahoda |first=M. |year=1958 |title=Current concepts of positive mental health |publisher=Basic Books |doi=10.1037/11258-000}}</ref> ဟိုတ်ဂှ်ရ ပွမမၚ်မွဲ အာရီုစိုတ် ညံၚ်ဂွံတန်ကြန် ၜိုဟ်သြိုဟ် ဒှ်အရာမကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံစဵုဒၞာ အန္တရာဲစိုတ်ဓာတ်နာနာသာ် မကတဵုဒှ်မာန် ပ္ဍဲကဵု လၟေၚ်ဘဝရ။ == သဘဴဓဝ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် == မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်ဓာတ် ဒှ်ကမၠောန် မပတိုန်ကဵု ဍာ်ဒကေဝ်ဘဝ မၞိဟ်တအ် ညံၚ်ဂွံနွံကဵု တသိုက်စိုတ်ရ။ သဘဴဓဝ် အဓိက ပ္ဍဲကဵုကိစ္စဏအ် ဒှ်ပွမဖန်ဇန် ညံၚ်မၞိဟ်မွဲကဵုမွဲ ဂွံကၠိုဟ်ခၠၚ် ညးသ္ကအ်၊ ဂွံနွံကဵု ပရေၚ်ရီုဗၚ် ကေုာံ ဒက်ပ္တန် ပွဳပွူမနွံကဵု ဓဝ်ဆာန်ရ။<ref name="src1"/> ပညာစိုတ် စၞောန်ထ္ၜးလဝ် ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်ဓာတ် ဟွံသေၚ်ဆ ပွမဟွံမွဲ ကုယဲစိုတ်သၟး၊ ဍေံဒှ် ဒဒှ်မနွံကဵု အစောန်စရာဲ သွက်ဂွံဒုၚ်တဝ်စၞေဟ် ကုပြဿနာလၟေၚ်တ္ၚဲမာန်ရ။ ယဝ်ရလ္ၚတ်ရံၚ် ဗွဲမသောၚ်ကၠးမ္ဂး ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်ဓာတ် တန်တဴဒၟံၚ် လ္တူအကာဲအရာ နာနာ မပ္တံကဵု ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေၚ်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ခန္ဓကာယရ။<ref name="src3">{{cite journal |last=Ryff |first=C. D. |year=1989 |title=Happiness is everything, or is it? Explorations on the meaning of psychological well-being |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-personality-and-social-psychology_1989-12_57_6/page/1069 |journal=Journal of Personality and Social Psychology |volume=57 |issue=6 |pages=1069–1081 |doi=10.1037/0022-3514.57.6.1069}}</ref> နကဵုပွမစၟဳစၟတ် သဘဴဓဝ် စိုတ်ဓာတ်မၞိဟ် ဗွဲမတပ်တး ပိုဲတအ် သိုၚ်ခၞံကေတ် အစောန်စရာဲ မဆေၚ်စပ် ကုပွမထိၚ်ဒဝ် စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန် (stress) မာန်ရ။ == ပရေၚ်ကၠေၚ်က္ဍဟ် ကေုာံ အာရီုစိုတ် == [[File:Human brain mid-sagittal view.svg|thumb|left|လဒက်ပ္တန် ကၠေၚ်က္ဍဟ် မဆက်စၠောအ် ကုအာရီုစိုတ် ကေုာံ သဘဴဓဝ်စိုတ်ဓာတ်။]] အရာမကဵုသဇိုင် ကုပရေၚ်စိုတ်ဓာတ် ဗွဲမဇေတ်ဇေတ် လ္ၚတ်ရံၚ်မ္ဂး ဒှ်ကၠေၚ်က္ဍဟ် မကၠောန်ကမၠောန်ရ။ ကၠေၚ်က္ဍဟ် (brain) ပိုဲတအ် မဖန်ဇန်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် လ္တူအာရီုစိုတ် နာနာ မလုပ်ကၠုၚ် နူမတ်၊ ကတောဝ် ကေုာံ သြန်တအ်ရ။ ယဝ်ရ ကၠေၚ်က္ဍဟ် ဍောၚ်ၜိုတ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဒးဒုၚ်လဵုလောန် စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန်မ္ဂး အာရီုစိုတ် မၞိဟ်တအ် ပြံၚ်လှာဲအာမာန်ရ။<ref name="src1"/> ဟိုတ်ဂှ်ရ ပရေၚ်မၚ်မွဲ ကၠေၚ်က္ဍဟ် ညံၚ်ဂွံထတ်ယုက် ဒှ်သၞောတ် အဓိက သွက်ဂွံစဵုဒၞာ ယဲစိုတ်စှ်ေရ။ လ္ၚတ်ရံၚ် အစောန်စရာဲ ကၠေၚ်က္ဍဟ် ပ္ဍဲလၟေၚ်အာပြုပြေၚ် သွက်ဂွံသိုၚ်ခၞံ ဘဝမတပ်တးမ္ဂး ပညာစိုတ် ထ္ၜးလဝ် ဓါတ်ကေမိကေဝ် (chemicals) ပ္ဍဲကၠေၚ်က္ဍဟ် မပ္တံကဵု Serotonin ကေုာံ Dopamine တအ် မထိၚ်ဒဝ်ကဵု အာရီုစိုတ် မိပ်သၠိုၚ် ကေုာံ အောန်စိုတ်ရ။<ref name="src2"/> ပွမစၟဳစၟတ် လစွံစိုတ် ကေုာံ ဓါတ်တအ်ဏအ် ဒးရးမ္ဂး ပိုဲတအ် သိုၚ်ခၞံ ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်ဓာတ် မခိုဟ်ဆာဲမာန်ရ။ == သၞောတ်စဵုဒၞာ ယဲစိုတ်စှ်ေ == ယဲစိုတ်စှ်ေ (depression) ဒှ်အန္တရာဲ ဇၞော်အိုတ် မပလီုပလာ်ကဵု အဝေါၚ်မၞိဟ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။ မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်ဓာတ် ဒှ်သၞောတ်စဵုဒၞာ မခိုဟ်အိုတ် သွက်ယဲဏအ်ရ။ သၞောတ်စဵုဒၞာဏအ် တန်တဴဒၟံၚ် လ္တူပွမကဵုပညာ၊ ပွမဒက်ပ္တန် ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ် ကေုာံ ပွမဗိုင်ရီုဗၚ် မၞိဟ်မနွံကဵု အန္တရာဲယဲစိုတ်စှ်ေ ပြဟ်ဟ်ရ။<ref name="src1"/> ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်စဵုဒၞာဏအ် မၞိဟ်တအ် ဒးစၟဳစၟတ် လစွံစိုတ် ညးသ္ကအ် လၟိုန်အခိၚ်၊ ဒးစွံအာရီု လ္တူအကာဲအရာ မကတဵုဒှ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲပွဳပွူဇကုရ။ ပညာစိုတ် တွံလဝ် ယဝ်ရပိုဲ စဵုဒၞာ အခိၚ်ပြဟ်မ္ဂး အစောန်စရာဲ သွက်ဂွံကလေၚ်ခိုဟ်ကၠုၚ် နွံဂၠိုၚ်ရ။<ref name="src4">{{cite book |last=De Jong |first=P. |last2=Berg |first2=I. K. |year=2012 |title=Interviewing for solutions |publisher=Brooks/Cole |edition=4th}}</ref> သိုၚ်ခၞံ ပွဳပွူမနွံကဵု ပရေၚ်ၜိုဟ်သြိုဟ် ဒှ်လၟေၚ်ကမၠောန် မတပ်တးအိုတ် သွက်ဂွံစဵုဒၞာ ယဲစိုတ်စှ်ေရ။ == အစောန်စရာဲ သွက်ဂွံဒက်ပ္တန် ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ် == သွက်ဂွံသိုၚ်ခၞံ ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်ဓာတ် မခိုဟ်ဆာဲ ပညာသျှာန် ဂျာဟဝ်ဒါ (Jahoda) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၈ စၞောန်ထ္ၜးလဝ် လက်သဏ် (၆) တၚ် မပ္တံကဵု လညာတ်လစွံစိုတ် မတပ်တး လ္တူဇကု၊ ပွမဇၞော်မောဝ်၊ ပွမဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵုဇကုအပိုၚ်၊ ပွမဒုၚ်စသိုၚ် အကာဲအရာ မဇေတ်ဇေတ်၊ ကေုာံ အစောန်စရာဲ မထိၚ်ဒဝ် ပွဳပွူမာန်ရ။<ref name="src2"/> လက်သဏ်တအ်ဏအ် ဒှ်အစောန်စရာဲ မဒးနွံ ပ္ဍဲလၟေၚ်ဘဝ မၞိဟ်တအ် သွက်ဂွံဒက်ပ္တန် အာရီုစိုတ် မခိုဟ်ဆာဲရ။ တုပ်တဴသာ်ဂှ်ကီု ရာၚ်ဖ် (Ryff, 1989, 1995) ပါ်ထ္ၜးလဝ် လက်သဏ် ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ် (၆) တၚ် မပ္တံကဵု ပွမဒုၚ်တဲဇကု၊ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ မခိုဟ်ကဵုညးတၞဟ်၊ ပွမနွံကဵု အလဵုအသဳဇကု၊ ပွမထိၚ်ဒဝ် ပွဳပွူ၊ တၚ်ရန်တၟအ်ဘဝ၊ ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်ဇကုပူဂိုလ်ရ။<ref name="src3"/> လၟေၚ်အာပြုပြေၚ် သွက်ဂွံဒက်ပ္တန် အစောန်စရာဲတအ်ဏအ် ဒှ်အရာမကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ်ရ။ == အကာဲအရာ ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ပံၚ်ဖက် == အကာဲအရာ ကေုာံ လစွံစိုတ် (behavior) ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ် ဒှ်သဇိုင် သွက်ဂွံသိုၚ်ခၞံ ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်ရ။ ဝှတ်သေန် (Watson, 1913) မဒှ် တၠပညာစိုတ် စၞောန်ထ္ၜးလဝ် အကာဲအရာ မၞိဟ်တအ် ဒှ်အရာမဗတောန်ကေတ်မာန် နူကဵု ပွဳပွူသဘာဝရ။<ref name="src5">{{cite journal |last=Watson |first=J. B. |year=1913 |title=Psychology as the behaviorist views it |url=https://archive.org/details/sim_psychological-review_1913-03_20_2/page/158 |journal=Psychological Review |volume=20 |issue=2 |pages=158–177 |doi=10.1037/h0074428}}</ref> ဟိုတ်ဂှ်ရ ယဝ်ရ ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ် နွံကဵု ပရေၚ်ပံၚ်ဖက် မခိုဟ်ဆာဲမ္ဂး အာရီုစိုတ် ကေုာံ ကၠေၚ်က္ဍဟ် မၞိဟ်တအ် ဇၞော်မောဝ်တိုန် ဗွဲမတပ်တးရ။ ပရေၚ်ပံၚ်ဖက် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ် ဗိုင်စဵုဒၞာ ယဲစိုတ်စှ်ေ ဗွဲမဇြိုဟ်နက်မာန်ရ။ ပွမပါလုပ် ပ္ဍဲပရေၚ်ချဳဒရာၚ် ဂကောံ၊ ပွမရီုဗၚ် ညးသ္ကအ် တအ်ဂှ် ဒှ်လၟေၚ်အာပြုပြေၚ် သွက်ဂွံခၞံကၠောန် ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်ဓာတ် အလုံအဝေါၚ်မၞိဟ် ဗွဲမသောၚ်ကၠးရ။<ref name="src1"/> မၞိဟ်တအ် ဒးစၟဳစၟတ် သဘဴဓဝ် ညးသ္ကအ်တုဲ ဒက်ပ္တန် ဓဝ်ဆာန် ညံၚ်ဂွံတန်ကြန်ရ။ == နဲကဲလွဳလွတ် ကေုာံ ပရေၚ်ရီုဗၚ် == ယဝ်ရ စိုပ်ကၠုၚ် အကာဲအရာ မဒးလွဳလွတ်မ္ဂး ပညာစိုတ် နွံကဵု နဲကဲနာနာသာ် သွက်ဂွံရီုဗၚ်ရ။ နဲကဲမွဲမ္ဂး Solution-Focused Brief Therapy (SFBT) မဒှ် နဲကဲလွဳလွတ် မစွံအာရီု လ္တူသွဟ် ကေုာံ အစောန်စရာဲ မၞိဟ်ယဲ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပြဿနာရ။<ref name="src4"/> နဲကဲဏအ် ဗိုင်ရီုဗၚ် သွက်ဂွံသိုၚ်ခၞံ လညာတ်မတပ်တး ကေုာံ ဒက်ပ္တန် တၚ်ရန်တၟအ် အနာဂတ် ဗွဲမသောၚ်ကၠးရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ နဲကဲကဵုကသပ် လ္တူလာၚ် (Online Counseling) လေဝ် ဒှ်ကၠုၚ် သၞောတ်မွဲ မစိုပ်တရဴ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။ နကဵုနဲကဲဏအ် မၞိဟ်တအ် ဆက်စၠောအ် ကဵုအစာပညာစိုတ်မာန် လောဲသွာတုဲ စၟဳစၟတ် အာရီုစိုတ်ဇကု အခိၚ်ဟွံရုဲမာန်ရ။ သၞောတ်ရီုဗၚ် တအ်ဏအ် ဒှ်အရာမစဵုဒၞာ ယဲစိုတ်စှ်ေ ညံၚ်ဟွံဂွံ ဇၞော်မောဝ်တိုန်ရ။ == လၟေၚ်အာပြုပြေၚ် သွက်ဂွံသိုၚ်ခၞံ ဘဝမတပ်တး == လၟေၚ်အာပြုပြေၚ် SBTPR framework (Suffering, Balancing, Transformation, Psychological Growth, Resilience) ဒှ်သၞောတ် ဗွဲမသောၚ်ကၠး သွက်ဂွံသိုၚ်ခၞံ ဘဝမတပ်တးရ။<ref name="src3"/> လၟေၚ်ဏအ် ဍောၚ်သွတ်လဝ် နကဵု (၅) ကဆံၚ် — # ဒဒိုက် (Suffering) - ပွမစၟဳစၟတ် ကေုာံ ဒုၚ်တဲ ဒဒိုက်စိုတ်။ # ဓဝ်ယာတြၚ် (Balancing) - ပွမထိၚ်ဒဝ် အာရီုစိုတ် ညံၚ်ဂွံတန်ကြန်။ # ပြံၚ်လှာဲ (Transformation) - ပွမပြံၚ်လှာဲ လညာတ်လစွံစိုတ် ကေုာံ အကာဲအရာ။ # ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ပညာစိုတ် (Psychological Growth) - ပွမဇၞော်မောဝ် အစောန်စရာဲ စိုတ်ဓာတ်။ # စိုတ်ဓာတ်ဇၟံၚ် (Resilience) - အစောန်စရာဲ သွက်ဂွံကလေၚ်ခိုဟ်ကၠုၚ် နူအကာဲအရာ မလီုလာ်။ လၟေၚ်အာပြုပြေၚ် ဏအ် ဗိုင်ရီုဗၚ် ညံၚ်မၞိဟ်တအ် ဂွံစဵုဒၞာ ယဲစိုတ်စှ်ေ တုဲ ဒက်ပ္တန် ပရေၚ်ထတ်ယုက် ကၠေၚ်က္ဍဟ် မခိုဟ်ဆာဲ ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ်ရ။<ref name="src4"/> == ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် အလုံလိုက် ကေုာံ ပရေၚ်ပကောံပကေဝ် == ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်ဓာတ် ဟွံသေၚ်ဆ ကိစ္စပူဂိုလ်မွဲဓဝ်၊ ဍေံဒှ် ကိစ္စအလုံလိုက် မဒးသိုၚ်ခၞံ နကဵုသၞောတ် ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ပရေၚ်ပကောံပကေဝ်ရ။ ဂကောံထတ်ယုက်အလုံလိုက် (WHO) ဖျေဟ်လဝ် လၟေၚ်ကမၠောန် သွက်ဂွံ ပတိုန်ကဆံၚ် ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်ဓာတ် ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ် အလုံလိုက်ရ။<ref name="src1"/> {| class="wikitable" |+ လၟေၚ်ကမၠောန် အလုံလိုက် သွက်ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်ဓာတ် |- ! ကဏ္ဍ !! တၚ်ရန်တၟအ် !! လၟေၚ်အာပြုပြေၚ် |- | ပရေၚ်စဵုဒၞာ || စဵုဒၞာ ယဲစိုတ်စှ်ေ ကေုာံ စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန် || ဖျေဟ်သၞောတ် ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ လညာတ်တပ်တး |- | ပရေၚ်လွဳလွတ် || ညံၚ်ဂွံကလိဂွံ ဂဥုဲလွဳ ကေုာံ နဲကဲလွဳလွတ် (ဥပမာ- SFBT) || ဒက်ပ္တန် ရုၚ်ဂဥုဲ ကေုာံ ပရေၚ်ရီုဗၚ် ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ် |- | ပရေၚ်ပကောံပကေဝ် || သိုၚ်ခၞံ ပွဳပွူ မနွံကဵု အစောန်စရာဲ ရီုဗၚ် || ပံၚ်ဖက် ကုဂကောံနာနာ သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် ပရေၚ်ထတ်ယုက် |} သၞောတ်တအ်ဏအ် သ္ဒးဒက်ပ္တန် နကဵုလညာတ် ဗွဲမသောၚ်ကၠး ညံၚ်ဂွံကိတ်ညဳ ကုသဘဴဓဝ် ဂကောံမၞိဟ် ဒေသနာနာရ။<ref name="src2"/> == တၚ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အနာဂတ် ဗွဲမသောၚ်ကၠး == အနာဂတ် သွက်ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်ဓာတ်ဂှ် တန်တဴဒၟံၚ် လ္တူပွမပိုဲတအ် စၟဳစၟတ် ကေုာံ သိုၚ်ခၞံ သၞောတ်စဵုဒၞာ ဗွဲမတပ်တးရ။ ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်တိုန် အခိၚ်လၟုဟ် ထ္ၜးဒၟံၚ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ထတ်ယုက် ကၠေၚ်က္ဍဟ် ကေုာံ အာရီုစိုတ် မၞိဟ်တအ် ဒးနွံကဵု ပရေၚ်ၜိုဟ်သြိုဟ် သွက်ဂွံဒုၚ်တဝ်စၞေဟ် ကုခေတ်ကာလ မပြံၚ်လှာဲပြဟ်ရ။<ref name="src3"/> မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်ဓာတ် သ္ဒးဒှ် လၟေၚ်အာပြုပြေၚ် အဓိက ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ် ဇၟာပ်ဇၟာပ်ဒေသရ။ နကဵုအစောန်စရာဲ မပိုဲတအ် လ္ၚတ်လဝ် ပ္ဍဲသဘဴဓဝ်မၞိဟ် ကေုာံ နဲကဲလွဳလွတ်တအ်ဂှ် ပိုဲသိုၚ်ခၞံ အနာဂတ်မွဲ မသ္ၚောဲအာ နူယဲစိုတ်စှ်ေ တုဲ မပေၚ်တၟိုဟ် နကဵုတသိုက်စိုတ် ဗွဲမသောၚ်ကၠး မာန်ရ။<ref name="src5"/> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * [[ပညာစိုတ်]] * [[ယဲစိုတ်စှ်ေ]] * [[ကၠေၚ်က္ဍဟ်]] * [[အာရီုစိုတ်]] * [[အစောန်စရာဲ]] * [[အဝေါၚ်မၞိဟ်]] == နိဿဲ == <references /> {{Navbox | name = ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်ဓာတ် | title = ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်ဓာတ် ကေုာံ ပညာစိုတ် | list1 = [[ပညာစိုတ်]] • [[ယဲစိုတ်စှ်ေ]] • [[ကၠေၚ်က္ဍဟ်]] • [[အာရီုစိုတ်]] • [[အစောန်စရာဲ]] • [[အဝေါၚ်မၞိဟ်]] • [[သဘဴဓဝ်]] }} {{DEFAULTSORT:မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်ဓာတ်}} [[Category:ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်ဓာတ်]] [[Category:ပညာစိုတ်]] [[Category:ပရေၚ်စဵုဒၞာယဲ]] [[Category:ပရေၚ်မၞိဟ်]] [[Category:ကၠေၚ်က္ဍဟ် ကေုာံ အာရီုစိုတ်]] [[Category:သိပ္ပံပရေၚ်ထတ်ယုက်]] [[Category:အဝေါၚ်မၞိဟ် ကေုာံ ဘဝမၞိဟ်]] 4poqs37vj637wtqzvdwwff9gmhe7oxb 0 13423 60157 60084 2026-11-08T21:16:55Z InternetArchiveBot 1698 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261108sim) #IABot (v2.0.9.7) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 60157 wikitext text/x-wiki {{Infobox concept | name = မခၞံကၠောန်ဒၟံင် အဝေါၚ်မၞိဟ် | native_name = Social constructionism | image = [[File:Network representation.svg|250px|center]] | caption = ဂကောံမၞိဟ်တံ ဒက်ပ္တန် ပရေင်မဍာံဇေတ် နကဵုပွမဆက်စၠောအ်ရေင်သ္ကံ | discipline = [[လူမှုဗေဒ]]၊ [[ပညာစိုတ်]] | key_theorists = ပီတာ ဗာဂျာ (Peter Berger) <br> တောမတ် လာတ်မာန် (Thomas Luckmann) <br> ကေန်နက် ဂါဂျေန် (Kenneth Gergen) | emergence = ၁၉၆၀ တံ | related_theories = ဝါဒခၞံကၠောန် (Constructivism)<br>သဘဴဓဝ် အရေဝ်ဘာသာ (Discourse theory) }} '''မခၞံကၠောန်ဒၟံင် အဝေါၚ်မၞိဟ်''' (Social constructionism) မ္ဂး ဒှ်တေသြရဳ ပ္ဍဲကဏ္ဍလူမှုဗေဒ ကေုာံ [[ပညာစိုတ်]] မလ္ၚတ်စၟဳစၟတ် ဗီုလဵု ဂကောံမၞိဟ်တံ ညဳသၟဟ် ပံင်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန်ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် လညာတ်၊ ပရေင်မဍာံဇေတ် ကေုာံ တင်ကၠိုဟ်ခၠင် ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝမၞိဟ်ရ။<ref name="src1">{{cite book|last1=Berger|first1=P. L.|last2=Luckmann|first2=T.|year=1966|title=The Social Construction of Reality: A Treatise in the Sociology of Knowledge|publisher=Anchor Books|isbn=978-0385058988}}</ref> အတိုင်လညာတ်တေသြရဳဏံမ္ဂး ပရေင်မဍာံဇေတ် (Reality) ဟီုမ္ဂး ဍေံဟွံတန်တဴဒၟံင် နကဵုသဘာဝ အလဵုအလဵုဍေံသၟး သီုဒှ်အရာ ကောန်မၞိဟ်တံ သိုင်ခၞံကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နူကဵုပရေင်ဆက်စၠောအ် ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ်ရ။<ref name="src2">{{cite journal|last=Gergen|first=K. J.|year=1985|title=The social constructionist movement in modern psychology|url=https://archive.org/details/sim_american-psychologist_1985-03_40_3/page/266|journal=American Psychologist|volume=40|issue=3|pages=266-275|doi=10.1037/0003-066X.40.3.266}}</ref> ပ္ဍဲလၟေင် ပွမလ္ၚတ်ဏံ ကောန်မၞိဟ်တံ သုင်စောဲ အရေဝ်ဘာသာ၊ အခိုက်ကၞာ ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗ သွက်ဂွံဖျေဟ်အဓိပ္ပါယ် ကုအရာမကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲပွဳပွူသဘာဝအိုတ်ရ။<ref name="src3">{{cite book|last=Searle|first=J. R.|year=1995|title=The Construction of Social Reality|publisher=Free Press|isbn=978-0029280454}}</ref> တေသြရဳဏံ ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက်ဂွံကၠိုဟ်ခၠင် ဗီုလဵု လညာတ်၊ ယေန်သၞာင်၊ ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ကောန်မၞိဟ်တံ ကတဵုဒှ်ပြံင်လှာဲကၠုင်လဝ် နူခေတ်မွဲစိုပ်ခေတ်မွဲရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲကဏ္ဍ သုတေသနပညာစိုတ် လညာတ်ဏံ ပါ်ပဲါ လ္ၚတ်ကဵု အဓိပ္ပါယ်စိုတ်ဓာတ် ကေုာံ လစွံစိုတ် မၞိဟ်တံ မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုပွဳပွူအဝေါၚ်မၞိဟ်ရ။<ref name="src4">{{cite book|last=Burr|first=V.|year=2015|title=Social Constructionism|edition=3rd|publisher=Routledge|isbn=978-1848687059}}</ref> ပွမသိုင်ခၞံ အဝေါၚ်မၞိဟ်ဟီုမ္ဂး မၞိဟ်တံ ပံင်ကောံဆက်စၠောအ်ရေင်သ္ကံတုဲ အရာမဟွံမွဲကဵု ရုပ်သာ် ဗီုကဵု ၚုဟ်မး၊ ပရေင်ပတှ်ေ၊ ကေုာံ အခိုက်အလိုက်တံ ကတဵုဒှ်ကၠုင် နဒဒှ် အရာမနွံဇေတ်ဇေတ် ပ္ဍဲဘဝမၞိဟ်ရ။ လညာတ်ဏံ ပံက်ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ အရာပိုဲမထေင်လဝ် သဘာဝတံ ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ်အရာမကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်တုပ်စိုတ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမသိုင်ခၞံ လညာတ်အဝေါၚ်မၞိဟ်ရ။<ref name="src5">{{cite book|last=Hacking|first=I.|year=1999|title=The Social Construction of What?|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0674812000}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း ကေုာံ တမ်မူလ == ဝါဒ မခၞံကၠောန်ဒၟံင် အဝေါၚ်မၞိဟ် စကတဵုဒှ် တၟေင်တၟဟ်ကၠုင် ပ္ဍဲလဒေါဝ် သၞာံ ၁၉၆၀ တံ နူကဵုလိက်အုပ် ပီတာ ဗာဂျာ (Peter Berger) <!-- spelling unconfirmed --> ကေုာံ တောမတ် လာတ်မာန် (Thomas Luckmann) <!-- spelling unconfirmed --> မချူလဝ် နကဵုက္ဍိုပ်လိက် ''The Social Construction of Reality'' (ပွမသိုင်ခၞံ ပရေင်မဍာံဇေတ် အဝေါၚ်မၞိဟ်) ရ။<ref name="src1" /> ပ္ဍဲလိက်အုပ်ဏံ ညးတံ ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ပရေင်မဍာံဇေတ်မ္ဂး ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု လၟေင်ကမၠောန် ပရေင်မၞိဟ် မဆက်စၠောအ်ရေင်သ္ကံလၟိုန်ကာလရ။<ref name="src4" /> တမ်မူလ လညာတ်ဏံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဒဿနိကဗေဒ ပရေင်ဆဵုဂဗ (Phenomenology) ကေုာံ လညာတ်လူမှုဗေဒ မလ္ၚတ်စၟဳစၟတ် အဓိပ္ပါယ် ကမၠောန်မၞိဟ်တံရ။ ကၠာဟွံဂွံစိုပ် သၞာံ ၁၉၆၀ တံ လညာတ် ပရေင်သိပ္ပံဗွဲမဂၠိုင် ပတှ်ေလဝ် ဒဒှ်ရ ပရေင်မဍာံဇေတ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် အလဵုအလဵုဍေံတုဲ မၞိဟ်တံ ဒးဂၠာဲသွဟ် နကဵုပွမလ္ၚတ်ရ။ ဆဂး ဝါဒဏံ ဒစဵုဒစး လညာတ်ဂှ်တုဲ ပတိုန်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တံသၟးရ ဒှ်ညးမကၠောန်ဗဒှ် ပရေင်မဍာံဇေတ် နကဵုနဲကဲ မဆက်စၠောအ်ရေင်သ္ကံ။<ref name="src2" /> ပ္ဍဲခေတ် လက္ကရဴဏံ လညာတ်ဏံ ပြးဇးအာ စဵုကဵုစိုပ် ပညာစိုတ်၊ ပရေင်ပညာ၊ ကေုာံ သုတေသနပရေင်ယေန်သၞာင်တံရ။ ပညာသျှင်တံ စကာ လညာတ်ဏံ သွက်ဂွံပါ်ပဲါ သၞောတ်ဝါဒ မပတှ်ေလဝ် နူခေတ်တြေံတံတုဲ ပံက်လဝ် တြင်တၟိ သွက်ဂွံလ္ၚတ် ဗီုလဵု ၚုဟ်မး အဝေါၚ်မၞိဟ် ကတဵုဒှ်ပြံင်လှာဲကၠုင်ရ။<ref name="src5" /> == သဘဴဓဝ် အဓိကဂမၠိုင် == သဘဴဓဝ် အဓိက သွက် ဝါဒမခၞံကၠောန်ဒၟံင် အဝေါၚ်မၞိဟ် နွံတဴ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ပၞောဝ်တံဂှ် လညာတ် မပတှ်ေလဝ် ဒဒှ်ရ "ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင် (Knowledge) မ္ဂး ဟွံဒှ် အရာမတန်တဴ လၟိုန်ကာလ" ဂှ် ဒှ်အရာအဓိကအိုတ်ရ။<ref name="src4" /> ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင်ပိုဲ လ္တူဂၠးတိဏံ တန်တဴဒၟံင် လ္တူ အခိင်ကာလ၊ ဒေသ ကေုာံ ယေန်သၞာင် မၞိဟ်တံ မဂျိုင်တန်တဴဒၟံင်ရ။ အရာအဓိက မွဲပၠန်ဂှ် ဒှ် ပရေင်ဆက်စၠောအ် အရေဝ်ဘာသာ (Language) ရ။ အရေဝ်ဘာသာဂှ် ဟွံသေင်ဆ အရာသွက်ဂွံ ဟီုဂးပတိတ်လညာတ်သၟး၊ ဍေံဒှ် သဇိုင် သွက်ဂွံ သိုင်ခၞံ အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ပရေင်မဍာံဇေတ် ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ်ရ။<ref name="src2" /> ကာလပိုဲဟီုဂး ဆက်စၠောအ်ရေင်သ္ကံ ပိုဲတံ ဒက်ပ္တန်ဒၟံင် လညာတ်တုပ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်ရ။<ref name="src3" /> တေသြရဳဏံ သီုပတိုန်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ပရေင်မဍာံဇေတ် မၞိဟ်တံ မပတှ်ေလဝ်ဂှ် ဍေံဗတိုက်စဵုဒၞာကဵု ဟွံသေင်မ္ဂး ထံက်ပင်ကဵု သၞောတ်အဝဵုအာဏာ ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ်ရ။<ref name="src4" /> လညာတ် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ မဒက်ပ္တန်လဝ် တံဂှ် ကဵုဖဵု ကုဂကောံမၞိဟ်လ္ၚဵုတုဲ လ္တူဂကောံမၞိဟ်လ္ၚဵုတံမ္ဂး ပွမဍဵုဍိုက် ကတဵုဒှ်မာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သဘဴဓဝ်ဏံ စွံအာရီု လ္တူဗီုလဵု သၞောတ်ဂကောံမၞိဟ်တံ မကတဵုဒှ် ကေုာံ မဆက်တန်တဴအာရ။<ref name="src5" /> == ပွမသိုင်ခၞံ ပရေင်မၞိဟ် == ပွမသိုင်ခၞံ ပရေင်မၞိဟ် ကတဵုဒှ် လၟေင်လၟေင် နကဵု ကဆံင်ပိသာ်ရ။ ကဆံင်ပိသာ်ဏံဂှ် ပီတာ ဗာဂျာ ကေုာံ တောမတ် လာတ်မာန် တံ ပါ်ထ္ၜးလဝ် နကဵု ယၟု Externalization (ပွမပတိတ်မ္ၚး)၊ Objectivation (ပွမဒက်ပ္တန် နဒဒှ်အရာမဍာံဇေတ်)၊ ကေုာံ Internalization (ပွမစုတ်ပၠောပ် ပ္ဍဲစိုတ်) ရ။<ref name="src1" /> {| class="wikitable" |+ ကဆံင်ပိသာ် သွက်ပွမသိုင်ခၞံ အဝေါၚ်မၞိဟ် |- ! ကဆံင် !! အဓိပ္ပါယ် |- | ပွမပတိတ်မ္ၚး (Externalization) || ကောန်မၞိဟ်တံ ပတိတ်လညာတ်၊ ကသပ် ကေုာံ ကမၠောန် မ္ၚးခန္ဓဇကု နကဵုပရေင်ဆက်စၠောအ်။ |- | ပွမဒက်ပ္တန် (Objectivation) || အရာမပတိတ်လဝ်တံဂှ် ဒှ်ကၠုင် အရာမနွံဇေတ်ဇေတ်၊ အခိုက်ကၞာ ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောဝ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်။ |- | ပွမစုတ်ပၠောပ် (Internalization) || ကောန်ၚာ် ကေုာံ မၞိဟ်တၟိတံ ကတ်လ္ၚတ်၊ ပၠောပ်စိုတ် ကေုာံ ပတှ်ေကေတ် အရာမဒက်ပ္တန်လဝ်တံ နဒဒှ် ပရေင်မဍာံဇေတ် သဘာဝ။ |} ပ္ဍဲကဆံင် ပွမပတိတ်မ္ၚး၊ မၞိဟ်တံ ကၠောန်ကမၠောန်၊ ခၞံဗဒှ်လညာတ်တၟိတံရ။ ပ္ဍဲကဆံင် ပွမဒက်ပ္တန်မ္ဂး လညာတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကမၠောန်တံဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် အခိုက်ကၞာ ကေုာံ စဳပၞောန် မဒးဒ္ဂေတ်ဗက် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်ရ။<ref name="src3" /> လက္ကရဴအိုတ် ပ္ဍဲကဆံင် ပွမစုတ်ပၠောပ်မ္ဂး ညးမကတဵုဒှ် လက္ကရဴတံ ဒုင်တဲကေတ် စဳပၞောန်တံဏံ နဒဒှ် အရာမဒးဒှ် ဓမ္မတာတုဲ ဟွံပါ်ပဲါအိုတ်ရ။<ref name="src1" /> လၟေင်ကမၠောန်ဏံဟေင် ဒှ်ဟိုတ် ယေန်သၞာင် ကေုာံ သၞောဝ်မၞိဟ်တံ တန်တဴအာ နူမွဲအဆက် စိုပ်မွဲအဆက်ရ။<ref name="src4" /> == လညာတ် ပညာစိုတ် == ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပညာစိုတ်၊ ဝါဒမခၞံကၠောန်ဒၟံင် အဝေါၚ်မၞိဟ် ဒစဵုဒစး လညာတ်မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ စိုတ်ဓာတ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက်မၞိဟ်တံ တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲ ကၠေင်က္ဍဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဇဳဝဗေဒ မွဲဓဝ်ရ။<ref name="src2" /> ကေန်နက် ဂါဂျေန် (Kenneth Gergen) <!-- spelling unconfirmed --> မဒှ် တၠပညာ ပညာစိုတ် ပတိုန်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ လညာတ်မဆေင်ကဵု 'ဇကု' (Self) ကေုာံ 'စိုတ်' (Mind) တံဂှ် ဒှ်အရာမသိုင်ခၞံလဝ် နူကဵု ပရေင်ဆက်စၠောအ် ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ်ရ။<ref name="src2" /> ပညာစိုတ် ခေတ်တြေံတံ စွံအာရီု လ္တူ ပူဂိုလ်မွဲဓဝ်တုဲ ဂၠာဲသွဟ် ပ္ဍဲ ကၠေင်က္ဍဟ် ပူဂိုလ်ဂှ်ရ။ ဆဂး လညာတ်တၟိဏံမ္ဂး ပွမဒုင်စသိုင်၊ ပွမချပ်၊ ကေုာံ ယဲစိုတ်တံဂှ် တန်တဴဒၟံင် ကုဗီုလဵု ဂကောံမၞိဟ်တံ ဖျေဟ်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ဆက်စၠောအ် ကုညးတံရ။<ref name="src4" /> ဥပမာ - ဗီုလဵုပိုဲ ဟီုဂး ပရူစိုတ်အောန်စိုတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရူအစောန်စရာဲ ကောန်မၞိဟ်တံဂှ် ဒှ်အရာမဒက်ပ္တန်လဝ် နူကဵု ယေန်သၞာင်မွဲကုမွဲ ဟွံတုပ်ရေင်သ္ကံရ။<ref name="src5" /> လညာတ် ပညာစိုတ်ဏံ ပံက်ကဵု တြင်တၟိ သွက်ဂွံလ္ၚတ် ဗီုလဵု လစွံစိုတ် (Attitudes)၊ ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓာတ် (Emotions) ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲလၟေင် ပွမဆက်ဆောံရေင်သ္ကံ။ လညာတ်ဏံ ဗိုင်ရီုဗင်ကဵု ညံင်ဟွံဂွံ ဖျေဟ်ဒုဟ် လ္တူပူဂိုလ်မွဲဓဝ်တုဲ စွံအာရီု လ္တူ ပွဳပွူအဝေါၚ်မၞိဟ် မဗိုင်သိုင်ခၞံလဝ် ပြဿနာတံဂှ်ရ။<ref name="src2" /> == ပရေင်ဆက်စၠောအ် အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ ယေန်သၞာင် == အရေဝ်ဘာသာ ဒှ် ကိရိယာ အဓိကအိုတ် ပ္ဍဲပွမသိုင်ခၞံ အဝေါၚ်မၞိဟ်ရ။ အတိုင်လညာတ် ဝါဒဏံမ္ဂး၊ အရေဝ်ဘာသာ ဟွံသေင်ဆ ပံက်ထ္ၜးကဵု အရာမနွံဒၟံင်တုဲတုဲတံသၟး၊ ဍေံသီု ကၠောန်ဗဒှ်ကဵု အရာတၟိတၟိ ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ်ရ။<ref name="src3" /> ဗီုလဵု ပိုဲဟီုဂး ကေုာံ သုင်စောဲ ဝေါဟာရတံဂှ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗီုလဵု ပိုဲကၠိုဟ်ခၠင် ပရေင်မဍာံဇေတ်ရ။<ref name="src4" /> {{Graph:Chart|width=350|height=250|type=pie|legend=Factors in Social Construction|x=Language, Culture, Institutions, Individual actions|y=40,30,20,10}} ပရေင်ဆက်စၠောအ် ပ္ဍဲယေန်သၞာင် မပ္တံကဵု တွဟ်ဍောင်ဓရ်၊ လိက်ပတ်၊ ကေုာံ ပရိုင်တံဂှ် သိုင်ခၞံကဵု လညာတ်တုပ် သွက်ဂကောံမၞိဟ်မွဲရ။<ref name="src1" /> ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင် လ္တူ ယေန်သၞာင်မွဲမွဲ မပ္တံကဵု ဗီုလဵု ဒးဝေတ်ဗတောန် ကောန်ၚာ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗီုလဵု ဒးသ္ပရှ်ေသှ်ေ ကုမၞိဟ်ဇၞော်တံဂှ် ဒှ်အရာမဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုအရေဝ်ဘာသာရ။<ref name="src4" /> ဟိုတ်ဂှ်ရ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ် ကတဵုဒှ်မာန်မ္ဂး ဒးစပ္တံ နူကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဗီုလဵု မၞိဟ်တံ သုင်စောဲ အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ တွဟ်အရေဝ် (Discourses) အိုတ်ရ။ ပွမပြံင်လှာဲ ဝေါဟာရ ဟွံသေင်မ္ဂး နဲကဲဟီုဂးတံဂှ် ဒှ်ပွမပြံင်လှာဲ ပရေင်မဍာံဇေတ် အဝေါၚ်မၞိဟ် ဗွဲမဇေတ်ဇေတ်ရောင် တၠပညာတံ စှ်ေစိုတ်အိုတ်ရ။<ref name="src2" /> == လညာတ်ပါ်ပဲါ ကေုာံ ပွမဒစဵုဒစး == ၜိုန်ရ ဝါဒမခၞံကၠောန်ဒၟံင် အဝေါၚ်မၞိဟ် နွံကဵု ဖဵုသွက်ဂွံလ္ၚတ် သဘာဝမၞိဟ်ကီုလေဝ်၊ လညာတ်ပါ်ပဲါ ကေုာံ ပွမဒစဵုဒစး နူကဵု တၠပညာတၞဟ်တံလေဝ် နွံတဴ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဂျောန် သာလ် (John Searle) <!-- spelling unconfirmed --> ဒစဵုဒစးလဝ် ဒဒှ်ရ ၜိုန်ရ ပရေင်မဍာံဇေတ် အဝေါၚ်မၞိဟ် နွံကီုလေဝ် ပရေင်မဍာံဇေတ် ရုပ်ဝတ္ထု (Physical reality) မပ္တံကဵု ဒဵု၊ ၜဳ၊ တၟံတံဂှ် တန်တဴဒၟံင် နကဵုသဘာဝဍေံတုဲ ဟွံတန်တဴ ကုပရေင်ဆက်စၠောအ် မၞိဟ်တံရ။<ref name="src3" /> လညာတ်ပါ်ပဲါ မွဲပၠန်ဂှ် တေသြရဳဏံ စဵုဒၞာ ဟွံမာန် ပွမဒှ်အာ ဝါဒ မတန်တဴလ္တူလညာတ်ညးတၞဟ် (Relativism) ရ။ ယဝ်ရ အရာအိုတ်သီု ဒှ်အရာမသိုင်ခၞံလဝ် နကဵုအဝေါၚ်မၞိဟ်မ္ဂး ပရေင်ဍာံ ကေုာံ ပရေင်မှာ ဟွံမွဲတုဲ အလုံအိုတ်သီု တန်တဴဒၟံင် ကုလညာတ် ဂကောံမၞိဟ်ဟေင်ရ။<ref name="src4" /> လညာတ်ဏံ ပကဵု ညံင်ဂွံပါ်ပဲါ အရာမဒး၊ အရာမမှာ ပ္ဍဲပရေင်ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (Ethics) ဝါတ်ဂါတ်ကၠုင်ရ။<ref name="src5" /> အဳယန် ဟာတ်ကေန် (Ian Hacking) <!-- spelling unconfirmed --> လေဝ် ဟီုထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ဝေါဟာရ 'ပွမသိုင်ခၞံ' ဏံ ညးတံ သုင်စောဲဂၠိုင်လောန်အာတုဲ အဓိပ္ပါယ် ဍေံ ဍိုန်လျအာရ။ လဆောဝ်မ္ဂး အရာမဆေင်ကဵု သဘာဝ ဇဳဝဗေဒတံလေဝ် မၞိဟ်တံ ကော်စ ပရေင်မသိုင်ခၞံလဝ် နကဵုအဝေါၚ်မၞိဟ်တုဲ ပကဵု ညံင်သုတေသန ဂွံထုဲထံင်အာမာန်ရ။<ref name="src5" /> ၜိုန်ဂှ်လေဝ် လညာတ်ဏံ ဆက်တုဲ ဒှ်ကိရိယာ အဓိက သွက်ဂွံ ပါ်ပဲါ အဝဵုအာဏာ ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ်ရ။<ref name="src2" /> == ပရေင်စဵုဒၞာ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် == ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေင်ထတ်ယုက် ဗွဲတၟေင် ပရေင်ထတ်ယုက်စိုတ်၊ ဝါဒမခၞံကၠောန်ဒၟံင် အဝေါၚ်မၞိဟ် နွံကဵု လညာတ် မတၟေင်တၟဟ်ရ။ ယဲ မပ္တံကဵု ယဲစိုတ်စှ်ေ ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်တံဂှ် ဟွံသေင်ဆ ပြဿနာ ဇဳဝဗေဒ ပ္ဍဲ ကၠေင်က္ဍဟ် မွဲဓဝ်၊ ဍေံသီုဒှ် အရာမဆက်စပ် ဒၟံင် ကုဗီုလဵု ဂကောံမၞိဟ်တံ ဖျေဟ်အဓိပ္ပါယ် ကုအခိုက်အလိုက် မၞိဟ်တံရ။<ref name="src4" /> ဗီုလဵု အဝေါၚ်မၞိဟ် စွံလစွံစိုတ် လ္တူ ယဲစိုတ်စှ်ေ ဂှ် ပံက်ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု ညးမဒှ်ယဲတံ ဒုင်စသိုင် ကေုာံ ဂၠာဲနဲကဲလွဳရ။<ref name="src2" /> ဟိုတ်ဂှ်ရ ပရေင်စဵုဒၞာ ကေုာံ ပွမမင်မွဲ ပရေင်ထတ်ယုက် မ္ဂး ဒးစွံအာရီု လ္တူ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပွဳပွူအဝေါၚ်မၞိဟ် ကေုာံ လစွံစိုတ် ဂကောံမၞိဟ် သီုကဵု ပရေင်လွဳလွတ် ဇဳဝဗေဒရ။<ref name="src5" /> ပွမစဵုဒၞာ ယဲစိုတ်စှ်ေ နကဵုလညာတ်ဏံမ္ဂး ဒးသိုင်ခၞံ ပရေင်ဆာန်ကၟိန်၊ ပွမထံက်ပင်စိုတ်ဓာတ် ကေုာံ လညာတ်မကၠိုဟ်ခၠင် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်ရ။ ကာလဂကောံမၞိဟ်တံ ဟွံဖျေဟ်ဒုဟ် လ္တူ ညးမဒှ်ယဲစိုတ်စှ်ေတုဲ ကဵုဇြဟတ်မ္ဂး ပရေင်စဵုဒၞာ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက်တံ စိုပ်တရဴ ဗွဲမဂၠိုင်မာန်ရ။<ref name="src4" /> တၠပညာတံ ပတိုန်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ အစောန်စရာဲ သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ်တံဂှ် တန်တဴဒၟံင် လ္တူ သၞောတ်အဝေါၚ်မၞိဟ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။<ref name="src1" /> == အစောန်စရာဲ သုတေသန ကေုာံ နဲကဲဂမၠိုင် == သုတေသန မဆေင်ကဵု ဝါဒဏံမ္ဂး ဒးသုင်စောဲ နဲကဲ မလ္ၚတ် ဗီုလဵု မၞိဟ်တံ ဆက်စၠောအ်ရေင်သ္ကံရ။ ပညာသျှင်တံ စကာ အစောန်စရာဲ သုတေသန အရည်အသွေး (Qualitative research) ဗွဲမဂၠိုင် သွက်ဂွံ ပါ်ပဲါ အရေဝ်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ အခိုက်ကၞာတံရ။<ref name="src4" /> နဲကဲအဓိကမွဲဂှ် ဒှ် ပွမပါ်ပဲါ တွဟ်အရေဝ် (Discourse analysis) ရ။ နဲကဲဏံ လ္ၚတ်စၟဳစၟတ် ဗီုလဵု အရေဝ်ဘာသာ ဟွံသေင်မ္ဂး လိက်ပတ်တံ သိုင်ခၞံကဵု ပရေင်မဍာံဇေတ် ပ္ဍဲကိစ္စမွဲမွဲရ။<ref name="src2" /> သုတေသဳတံ ဟွံလ္ၚတ် ဗီုလဵု ကၠေင်က္ဍဟ် မၞိဟ်တံ ကၠောန်ကမၠောန်၊ ဆဂး ညးတံ လ္ၚတ် ဗီုလဵု လညာတ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက်တံ ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ဟီုဂးရေင်သ္ကံ ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ်ရ။<ref name="src5" /> အစောန်စရာဲ သုတေသနဏံ ပကဵု ညံင်သုတေသဳတံ ဂွံဆဵုကေတ် သၞောတ်အဝဵုအာဏာ မအောပ်ဗ္ဒန်ဒၟံင် ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝတ္ၚဲယးရ။ ဥပမာ - ဗီုလဵု ပရိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး မဳဒဳယာတံ သိုင်ခၞံလဝ် လညာတ် လ္တူ ဂကောံမၞိဟ်လ္ၚဵုတံဂှ် လ္ၚတ်ကေတ် နကဵုနဲကဲဏံမာန်ရ။<ref name="src4" /> နဲကဲဏံ ဒှ်အရာမကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ သၞောတ်မၞိဟ် မဟွံမွဲကဵု ပရေင်တုပ်သၟဟ်တံရ။<ref name="src3" /> == ဇၟောဝ်ခေတ်လၟုဟ် ကေုာံ လညာတ်အနာဂတ် == ပ္ဍဲခေတ် ဒဳဂျဳတေဝ် လၟုဟ်၊ ပွမသိုင်ခၞံ အဝေါၚ်မၞိဟ် ကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲလ္တူ မဳဒဳယာပရေင်မၞိဟ် (Social media) ကေုာံ လပှ်ကျာ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။<ref name="src2" /> မၞိဟ်တံ ပံင်ကောံ ဒက်ပ္တန် ပရေင်မဍာံဇေတ် တၟိတၟိ လ္တူကွန်ပျူတာ ကေုာံ ဖုန်တံတုဲ အခိုက်ကၞာ ကေုာံ လညာတ်တံ ပြံင်လှာဲ ပြဟ်လောန်ကွေံကွေံရ။ အနာဂတ် သွက် ဝါဒဏံမ္ဂး ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုကွတ်ပညာ တၟိတၟိ မပ္တံကဵု ပညာစက် (AI) ကေုာံ ပရေင်မဍာံဇေတ် တုဲကၠောန် (Virtual Reality) တံရ။<ref name="src5" /> နကဵု ကွတ်ပညာတံဏံ ကောန်မၞိဟ်တံ သိုင်ခၞံ အဝေါၚ်မၞိဟ် နကဵုနဲကဲ မဟွံကေင်နွံလဝ် နူခေတ်ကၠာကၠာတေံမာန်ရ။ ဗီုလဵု AI တံ တွဟ်အရေဝ် ကေုာံ ဆက်စၠောအ် ကုမၞိဟ်တံဂှ်လေဝ် ဒှ်အရာမဒးလ္ၚတ် ဗီုလဵု ဍေံတံ ပါ်ပရအ် ပရေင်မဍာံဇေတ် သွက်အနာဂတ်ရ။<ref name="src4" /> လညာတ် အနာဂတ် ဝါဒဏံ ဆက်တုဲ ကဵုသတိ လ္တူ ဗီုလဵု အဝဵုအာဏာ ကေုာံ ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင် ဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သ္ကံရ။<ref name="src1" /> ၜိုန်ရ ခေတ်ပြံင်လှာဲအာကီုလေဝ် ပွမလ္ၚတ် ဗီုလဵု မၞိဟ်တံ သိုင်ခၞံ ပရေင်မဍာံဇေတ်ဂှ် ဆက်တုဲ ဒှ်အရာမကိစ္စဇၞော် သွက် ပညာစိုတ် ကေုာံ လူမှုဗေဒ လၟိုန်ကာလရ။<ref name="src3" /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * [[လူမှုဗေဒ]] * [[ပညာစိုတ်]] * [[ဝါဒခၞံကၠောန် (ပရေင်ပညာ)]] * [[သဘဴဓဝ် အရေဝ်ဘာသာ]] * [[ပီတာ ဗာဂျာ]] * [[ပရေင်မဍာံဇေတ်]] == နိဿဲ == <references /> {{Navbox | name = မခၞံကၠောန်ဒၟံင် အဝေါၚ်မၞိဟ် | title = လညာတ် ကေုာံ တေသြရဳ လူမှုဗေဒ | listclass = hlist | group1 = တေသြရဳဂမၠိုင် | list1 = * [[မခၞံကၠောန်ဒၟံင် အဝေါၚ်မၞိဟ်]] * [[ဝါဒခၞံကၠောန် (ပရေင်ပညာ)]] * [[ဒဿနိကဗေဒ ပရေင်ဆဵုဂဗ]] | group2 = တၠပညာဂမၠိုင် | list2 = * [[ပီတာ ဗာဂျာ]] * [[တောမတ် လာတ်မာန်]] * [[ကေန်နက် ဂါဂျေန်]] * [[ဂျောန် သာလ်]] * [[အဳယန် ဟာတ်ကေန်]] }} {{DEFAULTSORT:မခၞံကၠောန်ဒၟံင် အဝေါၚ်မၞိဟ်}} [[Category:လူမှုဗေဒ]] [[Category:ပညာစိုတ်]] [[Category:တေသြရဳ ပရေင်မၞိဟ်]] [[Category:ဒဿနိကဗေဒ ပရေင်ဆဵုဂဗ]] [[Category:လညာတ်သုတေသန]] [[Category:ယေန်သၞာင် ကေုာံ အဝေါၚ်မၞိဟ်]] [[Category:၁၉၆၆ တေသြရဳဂမၠိုင်]] 27xxgsfbralist8oxd7jdzkc42kq066 14 13440 60148 2026-11-08T12:07:26Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် ပရူပရာ မဆေင်စပ် ကု [[ဗော်နာဇြဳ]] (Nazi Party) ကေုာံ ဝင်ပရေင်ချဳဒရာင်ဍေဟ်တအ်ရ။ [[ကဏ္ဍ:ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂျာမနဳ]] [[ကဏ္ဍ:ဝင် ဂျာမနဳ]] [[ကဏ္ဍ:ဖာသေတ်]] ..." 60148 wikitext text/x-wiki ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် ပရူပရာ မဆေင်စပ် ကု [[ဗော်နာဇြဳ]] (Nazi Party) ကေုာံ ဝင်ပရေင်ချဳဒရာင်ဍေဟ်တအ်ရ။ [[ကဏ္ဍ:ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂျာမနဳ]] [[ကဏ္ဍ:ဝင် ဂျာမနဳ]] [[ကဏ္ဍ:ဖာသေတ်]] [[ကဏ္ဍ:ပၞာန်ဂၠးကဝ် ဒုတိယ]] 30gvsuqlj0kqqck9ib19e6cx363906r 0 13441 60170 2026-11-08T22:19:45Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Infobox scientist | name = ဂျောန် ဘဳ ဝါတ်သာန် | native_name = John B. Watson | image = John B Watson.jpg | image_size = 220px | caption = ဂျောန် ဘဳ ဝါတ်သာန် ပ္ဍဲ သၞာံ ၜိုတ် ၁၉၂၀ | birth_date = ၉ ဇာန္နဝါရဳ ၁၈၇၈ | birth_place = ထရာဗလာ ရေတ် (Travelers Rest)..." 60170 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ဂျောန် ဘဳ ဝါတ်သာန် | native_name = John B. Watson | image = John B Watson.jpg | image_size = 220px | caption = ဂျောန် ဘဳ ဝါတ်သာန် ပ္ဍဲ သၞာံ ၜိုတ် ၁၉၂၀ | birth_date = ၉ ဇာန္နဝါရဳ ၁၈၇၈ | birth_place = ထရာဗလာ ရေတ် (Travelers Rest), တွဵုရး ကာရဝ်လာၚ်နာ သၠုၚ်ကျာ, ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန် | death_date = ၂၅ သေတ်တေမ်ဗါ ၁၉၅၈ (အာယုက် ၈၀) | death_place = ဍုၚ် နျူယံက် (New York City), တွဵုရး နျူယံက်, ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန် | fields = [[ပညာစိုတ်]] | alma_mater = ဖြာန်မာန် တက္ကသိုလ် (Furman University)<br>တက္ကသိုလ် ချဳကာဂဝ် (University of Chicago) | doctoral_advisor = ဂျိမ်း ရဝ်လာန် အိန်ဂျယ် (James Rowland Angell) | doctoral_students = ကားလ် လာရှလဳ (Karl Lashley) | known_for = ဝါဒစရိုတ် (Behaviorism)<br>ပရေၚ်စမ်ၜတ် ကောန်ၚာ် အာလ်ဗာတ် (Little Albert experiment) | spouse = မေရဳ အာက် (Mary Ickes) (၁၉၀၁-၁၉၂၀)<br>ရဝ်သာလဳ ရေနာ (Rosalie Rayner) (၁၉၂၀-၁၉၃၅) }} '''ဂျောန် ဗရဝ်ဒါတ် ဝါတ်သာန်''' ({{lang-en|John Broadus Watson}}; ၉ ဇာန္နဝါရဳ ၁၈၇၈ – ၂၅ သေတ်တေမ်ဗါ ၁၉၅၈) ဒှ် အစာပညာစိုတ် ဂကူအမေရိကာန် မွဲတၠတုဲ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ်မဒက်ပ္တန်လဝ် သၞောတ်လညာတ် ဝါဒစရိုတ် (Behaviorism) မဆေၚ်စပ် ကု ပညာစိုတ် ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ညးမယိုက်ဂၠေၚ် တာလျိုၚ် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ဂျောန် ဟံပ်ကေန် (Johns Hopkins University)၊ ဝါတ်သာန် ကဵုလဝ် ပရေၚ်ဟီုတွဟ် မၞုံယၟု "ပညာစိုတ် နူ လညာတ် အစာဝါဒစရိုတ်" မဒှ် လိက်ပရေၚ် ဒယှ် မကော်စ လိက်လလောၚ်တြး ဝါဒစရိုတ် ရ။<ref name="Watson1913">{{cite journal|last=Watson|first=J. B.|year=1913|title=Psychology as the Behaviorist Views it|journal=Psychological Review|volume=20|issue=2|pages=158–177|doi=10.1037/h0074428}}</ref> လညာတ်ညးဝွံ ပြံၚ်လှာဲထောံ နဲကဲ လ္ၚတ် ပညာစိုတ် နူ နဲကဲလ္ၚတ်စိုတ်အပ္ဍဲ ကၠောအ်အာ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စရိုတ်မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန် နကဵု လညာတ်သိပ္ပံ မတန်ကြိုအ် ရ။ နကဵု ဝါဒစရိုတ်၊ ဝါတ်သာန် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပရေၚ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေၚ်ဖန်ဗဒှ်စရိုတ် လတူ တိရစ္ဆာန် ကေုာံ ပရေၚ်လွဳလွတ် ကောန်ၚာ် ရ။ ပၞောဝ်ကဵု ကမၠောန်ညး မဒယှ်တိုက်အိုတ်ဂှ် ဒှ် ပရေၚ်စမ်ၜတ် ကောန်ၚာ် အာလ်ဗာတ် (Little Albert experiment) မဒှ် ပရေၚ်စမ်ၜတ် မကဵု ပရေၚ်ဖေက်လကိုတ် ကု ကောန်ၚာ် နကဵု နဲကဲ ဖန်ဗဒှ်စရိုတ် ရ။<ref name="LittleAlbert">{{cite journal|last=Watson|first=J. B.|author2=Rayner, R.|year=1920|title=Conditioned emotional reactions|journal=Journal of Experimental Psychology|volume=3|issue=1|pages=1–14|doi=10.1037/h0069608}}</ref> စပ်ကဵု ပရေၚ်စမ်ၜတ်ဏအ် ၜိုန်ရ မၞိဟ်တအ် ပါ်ပါဲ နကဵု လညာတ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (ethics) ဂၠိုၚ်ကီုလေဝ်၊ ပရေၚ်စမ်ၜတ်ဏအ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပ္ဍဲ သွာၚ် လ္ၚတ် စရိုတ်မၞိဟ် ရ။ လက္ကရဴဏအ် ပရေၚ်အဝဲ တက္ကသိုလ်ညး ဒးအာစိုပ်ဒတုဲ ဟိုတ်နူ ပြသၞာ ပရေၚ်ဆာန်ကၟိန် ကု ကွးဘာညး ရဝ်သာလဳ ရေနာ (Rosalie Rayner) ရ။ ကြဴနူ မနုက်တိတ် နူ တက္ကသိုလ်၊ ဂျောန် ဘဳ ဝါတ်သာန် ပြံၚ်အာ ယိုက်ဂၠေၚ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ဗၞိက် ကေုာံ လလောၚ်တြး ပ္ဍဲ ကမ္ပဏဳ ဂျေ ဝေါလ်တာ သောမ်သာန် (J. Walter Thompson) ရ။ ပ္ဍဲကမၠောန်ဏအ်လေဝ် ညးစကာလဝ် လညာတ် ပညာစိုတ် သွက်ဂွံ ဇြောတ်ကေတ် စိုတ်မၞိဟ်ရာန်တအ် ဗွဲမအံၚ်ဇၞး ရ။ လိက်ကၞပ်ညး "ပရေၚ်လွဳလွတ် ပညာစိုတ် သွက် ကောန်ၚာ် ကေုာံ သၟတ်" (Psychological Care of Infant and Child) မတက်တြး ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၈ ဝွံ ဒှ် လိက်မၞုံကဵု ဓရ်ပါ်ပါဲ ဗွဲမဂၠိုၚ် ဆဂး ပါလုပ် ပ္ဍဲ လိက် ဒယှ် မပြံၚ်လှာဲလဝ် လညာတ် မိမတအ် ပ္ဍဲ ကာလဂှ် ရ။<ref name="ChildCare">{{cite book|last=Watson|first=J. B.|year=1928|title=Psychological Care of Infant and Child|publisher=W. W. Norton Company|url=https://archive.org/details/psychologicalcar00wats}}</ref> == ပထမ အဝဲ ကေုာံ ပရေၚ်ပညာ == ဂျောန် ဘဳ ဝါတ်သာန် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဇာန္နဝါရဳ ၉၊ ၁၈၇၈ ပ္ဍဲ ကွာန် ထရာဗလာ ရေတ်၊ တွဵုရး ကာရဝ်လာၚ်နာ သၠုၚ်ကျာ ရ။ မိညး အေမ်မာ ကေဇြဳယျာ ရဝ် (Emma Keziah Roe) ဒှ် မၞိဟ်ရှ်ေသှ်ေ ဘာသာခရေတ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်တုဲ ဟွံကဵု အခေါၚ် သုၚ် အရက် ကေုာံ သုၚ်ၜံက် ရ။ အပါညး ပဳကေန် ဗာတ်လာ ဝါတ်သာန် (Pickens Butler Watson) ဂှ် ဒှ် မၞိဟ်မသုၚ်အရက် ကေုာံ ထောံပါ်အာ သ္ၚိကၟိန် အခိၚ် ဝါတ်သာန် မၞုံ အာယုက် ၁၃ သၞာံ ရ။ ဟိုတ်နူ ပရေၚ်ထောံပါ် အပါညးဏအ်၊ ဝါတ်သာန် ဒးဒုၚ်စသိုၚ် လ္ၚုလ္ၚန် ကေုာံ နွံကဵု ပရေၚ်ဒစဵုဒစး ကု မိညး ရ။<ref name="Buckley1989">{{cite book|last=Buckley|first=K. W.|year=1989|title=Mechanical Man: John Broadus Watson and the Beginnings of Behaviorism|publisher=Guilford Press|isbn=978-0898627442}}</ref> ပ္ဍဲ အခိၚ် ဘာတန်သၠုၚ်၊ ဝါတ်သာန် ဟွံဒှ် ကွးဘာ မၞုံကဵု ညာဏ်ခိုဟ်။ ညး ဂွံ စၟတ် အောန် ကေုာံ ကေၚ်ဒးဒုၚ် ရပ်လဝ် နကဵု ဗၠာဲသၟိၚ် ၜါအလန် ဟိုတ်နူ ညး ပရေသၞ လတူ ညးတၚ်လာ် ရ။ ဆဂး ဟိုတ်နူ ပရေၚ်ဖန်ဇန် မိညး၊ ညး ဂွံ တိုန် တက္ကသိုလ် ဖြာန်မာန် (Furman University) ပ္ဍဲ အာယုက် ၁၆ သၞာံ ရ။ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ်ဏအ်၊ ညး လ္ၚတ်လဝ် ဘာသာ ဒဿန (Philosophy) ကေုာံ ပညာစိုတ် ၜိုတ်ဒးရး ရ။ ညး ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ မဟာဝိဇ္ဇာ (M.A.) ပ္ဍဲ အာယုက် ၂၁ သၞာံ။<ref name="Todd1994">{{cite book|last=Todd|first=J. T.|year=1994|title=Modern Perspectives on John B. Watson and Classical Behaviorism|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0313273070}}</ref> ကြဴနူ မတိတ် နူ တက္ကသိုလ် ဖြာန်မာန်၊ ဝါတ်သာန် ပြံၚ်အာ လ္ၚတ် ပညာ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ချဳကာဂဝ် (University of Chicago) သွက် မဟိမု ပါရဂူ (Ph.D.) ရ။ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ချဳကာဂဝ်၊ ညး လ္ၚတ်လဝ် ပညာစိုတ် သၟဝ် အစာ ဂျောန် ဒူဝဳ (John Dewey) ကေုာံ ဂျိမ်း ရဝ်လာန် အိန်ဂျယ် (James Rowland Angell)။ အစာတအ်ဏအ် ဒှ် အစာ မစိုန်သကီု ပ္ဍဲ သွာၚ် လ္ၚတ် ပညာစိုတ် ကေုာံ ဒဿန ရ။ ပရေၚ်ကတ်လ္ၚတ် ပ္ဍဲ ချဳကာဂဝ်ဏအ် ဗဒှ်ကဵု လညာတ် လတူ ဝါဒစရိုတ် ညး ရ။<ref name="Buckley1989"/> == ပရေၚ်ကမၠောန် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် == ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၃၊ ဂျောန် ဘဳ ဝါတ်သာန် ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ပါရဂူ နူ တက္ကသိုလ် ချဳကာဂဝ်။ လိက်တၚ်စၟတ် ပါရဂူ ညးဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ် လတူ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် က္ဍဟ် တိရစ္ဆာန် ကေုာံ ပရေၚ်ကတ်လ္ၚတ် (Learning) ရ။ ကြဴနူ ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာတုဲ၊ ညး ဆက်ယိုက်ဂၠေၚ် နဒဒှ် အစာဘာ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ချဳကာဂဝ် ပွိုၚ် ၄ သၞာံ ရ။<ref name="Watson1913"/> ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၈၊ ဝါတ်သာန် ပြံၚ်အာ ယိုက်ဂၠေၚ် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ဂျောန် ဟံပ်ကေန် (Johns Hopkins University) နဒဒှ် ပါမောက္ခ သွာၚ် ပညာစိုတ်။ ပ္ဍဲ ဒၞာဲဏအ် ညး ကလိဂွံ အဝဵု သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် ရုၚ်စမ်ၜတ် ပညာစိုတ် (Psychological laboratory) ရ။ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲဏအ် ဒှ် အခိၚ် မကဵု အခေါၚ် ကု ဝါတ်သာန် သွက်ဂွံ ပိုတ်ပိုတ်သ္ကုတ်သ္ကုတ် လ္ၚတ် ပရေၚ်စမ်ၜတ် လတူ စရိုတ် တိရစ္ဆာန် ရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ်ဂှ် ညး ဒှ် ညးမတာလျိုၚ် မွဲတၠ ပ္ဍဲ ဂျာနယ် Psychological Review ရ။<ref name="Cohen1979">{{cite book|last=Cohen|first=D.|year=1979|title=J. B. Watson: The Founder of Behaviourism|publisher=Routledge & Kegan Paul|isbn=978-0710000543}}</ref> သၞာံ ၁၉၁၅၊ ဝါတ်သာန် ဂွံဒုၚ်ရုဲစှ် နဒဒှ် သမ္မတ ဂကောံပညာစိုတ် အမေရိကာန် (American Psychological Association - APA) မဒှ် ဂကောံ မၞုံကဵု ၚုဟ်မး သၠုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ သွာၚ်ဏအ် ရ။ ပရေၚ်အံၚ်ဇၞးဏအ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ လညာတ် ဝါဒစရိုတ် ညး စိုပ်အာ အလုံမွဲ ဂကောံ တၠပညာတအ် ရ။ ညး ယိုက်ဂၠေၚ် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ဂျောန် ဟံပ်ကေန် စဵုကဵု သၞာံ ၁၉၂၀၊ အခိၚ် ညး ဒးဒုၚ် နုက်တိတ် ဟိုတ်နူ ပြသၞာ ပူဂိုလ် ရ။<ref name="Todd1994"/> == ပရေၚ်ဒက်ပ္တန် ဝါဒစရိုတ် == လညာတ် ပညာစိုတ် ကိုပ်ကၠာနူ ဝါတ်သာန် ဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူ "သတိစိုတ်" (Consciousness) နကဵု နဲကဲ လ္ၚတ်စိုတ်အပ္ဍဲ (Introspection) ရ။ ဝါတ်သာန်ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ နဲကဲဏအ် ဟွံဒှ် နဲကဲသိပ္ပံ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၃၊ ညး ဟီုတွဟ် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ကိုဝ်လာမ်ဗဳယျာ (Columbia University) မၞုံယၟု "Psychology as the Behaviorist Views It" (ပညာစိုတ် နူ လညာတ် အစာဝါဒစရိုတ်)။ လိက်ပရေၚ်ဏအ် ဒှ် လိက်လလောၚ်တြး မပံက်ကဵု တြၚ် ဝါဒစရိုတ် ရ။<ref name="Watson1913"/> ဝါတ်သာန် ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ "ပညာစိုတ် နူ လညာတ် ဝါဒစရိုတ် ဂှ် ဒှ် သွာၚ် လ္ၚတ် သိပ္ပံ သဘာဝ မတန်ကြိုအ် (objective) မွဲ ရ။ တၚ်ရန်တၟအ် ဍေဟ်ဂှ် ဒှ် ပရေၚ်ဟီုကၠာ ကေုာံ ပရေၚ်ထိၚ်ဒဝ် လတူ စရိုတ် မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန် ရ။" ညး ဒစဵုဒစး လတူ နဲကဲ လ္ၚတ်စိုတ်အပ္ဍဲ ဗွဲမတပ်တပ်။ ညး ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ပညာစိုတ် သ္ဒး လ္ၚတ် ဆ အရာမရံၚ်ညာတ်ကေတ်မာန် မပ္တံ ကု စရိုတ် (Behavior) ဟေၚ်ရ။<ref name="Buckley1989"/> လညာတ် ဝါဒစရိုတ် ဏအ် ဇြိုဟ်နက်အာ ပ္ဍဲ ပရေၚ်ဆက်စပ် အကြာ အရာမကတဵုပဒှ် (Stimulus) ကေုာံ ပရေၚ်ကလေၚ်ပၠန် (Response) ရ။ ဝါတ်သာန် ထံက်ဂလာန် လတူ ကမၠောန် အဳဗာန် ပါဗလဝ် (Ivan Pavlov) မဆေၚ်စပ် ကု ပရေၚ်ဖန်ဗဒှ်စရိုတ် တြေံ (Classical conditioning)။ နကဵု လညာတ် ညး၊ စရိုတ် မၞိဟ် ဇၟာပ်ဇၟာပ်သာ်ဂှ် ဒှ် အရာမကတ်လ္ၚတ်ကေတ် (learned) နူ ပွဳပွူ သဘာဝ ရ၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဟွံပါကၠုၚ် နူ ဂၠံၚ်ဂဝ် ရ။<ref name="Cohen1979"/> == ပရေၚ်စမ်ၜတ် ကောန်ၚာ် အာလ်ဗာတ် == ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၀၊ ဂျောန် ဘဳ ဝါတ်သာန် ကေုာံ ကွးဘာညး ရဝ်သာလဳ ရေနာ (Rosalie Rayner) တအ် ကၠောန်ဗဒှ် ပရေၚ်စမ်ၜတ် မဒယှ်တိုက် မၞုံယၟု "ပရေၚ်စမ်ၜတ် ကောန်ၚာ် အာလ်ဗာတ်" (Little Albert experiment) ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ဂျောန် ဟံပ်ကေန် ရ။ ပရေၚ်စမ်ၜတ်ဏအ် ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ထ္ၜးပျး ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ဖေက်လကိုတ် ပ္ဍဲ မၞိဟ်ဂှ် လ္ၚတ်ကေတ် နကဵု နဲကဲ ပရေၚ်ဖန်ဗဒှ်စရိုတ် (Conditioning) မာန် ရ။<ref name="LittleAlbert"/> ညးတအ် စကာ ကောန်ၚာ် အာယုက် ၉ ဂိတု မကော်စ "အာလ်ဗာတ် ဘဳ" (Albert B)။ ကိုပ်ကၠာအိုတ် ညးတအ် ထ္ၜး ကၞိဗတာၚ် မွဲ ကု ကောန်ၚာ်ဂှ်၊ ကောန်ၚာ်ဂှ် ဟွံဖေက် တုဲ သီုစောဲဝေၚ် ရ။ ဆဂး ကာလ ကောန်ၚာ် ဍိုက်ဇွိတ် ကၞိဂှ် ဝါတ်သာန် တက် ဓရိုတ်ပသဲ နကဵု လေအ်ပသဲ ပ္ဍဲ လက္ကရဴ က္ဍိုပ် ကောန်ၚာ်ဂှ် သွက်ဂွံ ပ္တိတ် ရမ္သာၚ်ထတ်ထတ် ရ။ ရမ္သာၚ်ဏအ် ကဵု ပရေၚ်ဖေက်လကိုတ် ကု ကောန်ၚာ်ဂှ် ရ။<ref name="Todd1994"/> ကြဴနူ မကၠောန်ဗဒှ် ဗီုဏအ် မဂၠိုၚ်ကဵုအလန်တုဲ၊ ကောန်ၚာ် အာလ်ဗာတ် စကတဵုဒှ် ပရေၚ်ဖေက်လကိုတ် (Conditioned fear) ပ္ဍဲ ကာလ မဆဵု ကၞိဗတာၚ် ဆမွဲဓဝ် သီုဟွံမဲ ကု ရမ္သာၚ် ရ။ တုဲပၠန်၊ ပရေၚ်ဖေက်လကိုတ်ဏအ် ဇၞော်မောဝ် ပြးဇးအာ ကု အရာတၞဟ် မၞုံကဵု သော် ဗီုကဵု ဗတာဲ၊ ကၠဵု ကေုာံ မုက်သၟူသာန်တာကလော့တ် ရ။ ပရေၚ်စမ်ၜတ်ဏအ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပ္ဍဲ လ္ၚတ် ပရေၚ်စိုတ် ဆဂး ပ္ဍဲ အခိၚ်လၟုဟ် ဒးဒုၚ် ပါ်ပါဲ နကဵု လညာတ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (ethics) ဗွဲမဇၞော် ရ။<ref name="Buckley1989"/> == ပြသၞာ ကေုာံ ပရေၚ်နုက်တိတ် နူ တက္ကသိုလ် == ပရေၚ်အဝဲ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ညး ဒးအာစိုပ်ဒတုဲ ဗွဲမပြဟ် ဟိုတ်နူ ပြသၞာ ပူဂိုလ် ရ။ အခိၚ် ညး မကၠောန်ဒၟံၚ် ကမၠောန် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ဂျောန် ဟံပ်ကေန်၊ ညး နွံ ပရေၚ်ဆာန်ကၟိန် ကု ကွးဘာ မၞုံယၟု ရဝ်သာလဳ ရေနာ (Rosalie Rayner) ၜိုန်ရ ညး နွံကဵု သမ္ဘာ မေရဳ အာက် (Mary Ickes) တုဲကီုလေဝ်။<ref name="Cohen1979"/> ပရေၚ်ဏအ် ကတဵုဒှ် မပြာကတ် ကာလ သမ္ဘာညး မေရဳ အာက် ဂၠာဲဆဵု လိက်ဆာန် မချူလဝ် နကဵု ဝါတ်သာန် ဇရေၚ် ရေနာ ပ္ဍဲ အခိၚ် ညးတအ် အာဝေၚ် သ္ၚိ မိမ ရေနာ ရ။ မေရဳ အာက် ပ္တိုန် အမှု ပါ်သ္ၚိကၟိန် (Divorce) တုဲ လိက်ဆာန်တအ်ဂှ် တိတ်အာ ပ္ဍဲ ပရိုၚ် မဂ္ဂဇြေန်တအ် ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ဗဒှ်ကဵု ပရေၚ်ဟီုဂး ဗွဲမဇၞော် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် အခိၚ်ဂှ် ရ။<ref name="Buckley1989"/> ဟိုတ်နူ ပရေၚ်ပါ်ပါဲ နူ ဂကောံမၞိဟ်ဏအ်၊ သမ္မတ တက္ကသိုလ် ဂျောန် ဟံပ်ကေန် ညးမကော်စ ဂုဒ်နဝ် (President Goodnow) အာတ်မိက် ဝါတ်သာန် သွက်ဂွံ နုက်တိတ် နူ တာလျိုၚ် ပါမောက္ခ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၀ ရ။ ပရေၚ်နုက်တိတ်ဏအ် ဒှ် အရာ မပိုတ်သ္ကုတ်ထောံ ပရေၚ်အဝဲ တၠပညာ (Academic career) ညး အလုံမွဲဘဝ ရ။<ref name="Todd1994"/> == ပရေၚ်ကမၠောန် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ဗၞိက် ကေုာံ လလောၚ်တြး == ကြဴနူ မဒးဒုၚ် နုက်တိတ် နူ တက္ကသိုလ်တုဲ၊ ဝါတ်သာန် ပြံၚ်အာ လပါ် ပရေၚ်ဗၞိက် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၀၊ ညး လုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲ ကမ္ပဏဳ ဂျေ ဝေါလ်တာ သောမ်သာန် (J. Walter Thompson) မဒှ် ကမ္ပဏဳ လလောၚ်တြး ဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲ နျူယံက် ရ။ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ကမ္ပဏဳ သတာန်လဳ ရဳသာ (Stanley Resor) ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ လညာတ် ပညာစိုတ် ဝါတ်သာန် တအ် ဒှ် အရာ မသုၚ်စောဲမာန် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ဗၞိက် ရ။<ref name="Cohen1979"/> ပ္ဍဲ ကမ္ပဏဳဏအ်၊ ဝါတ်သာန် စကာ နဲကဲ လ္ၚတ် ဝါဒစရိုတ် သွက်ဂွံ ဇြောတ်ကေတ် စိုတ် မၞိဟ်ရာန်တအ် ရ။ ညး ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ သွက်ဂွံ သွံ ကပေါတ် မွဲမွဲ၊ မၞိဟ်လလောၚ်တြးတအ် သ္ဒး ဆက်စပ် ကပေါတ်ဂှ် ကု စိုတ်စရိုတ် သဇိုၚ် ပိသာ် — ပရေၚ်ဖေက်လကိုတ် (Fear)၊ ပရေၚ်ပၞတ် (Rage)၊ ကေုာံ ပရေၚ်ဆာန် (Love) ရ။ နဲကဲညး အံၚ်ဇၞး ဗွဲမလောန် တုဲ ညး ကလိဂွံ တာလျိုၚ် ဒု-ဥက္ကဌ ကမ္ပဏဳ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၄ ရ။<ref name="Buckley1989"/> ပၞောဝ်ကဵု ပရေၚ်လလောၚ်တြး ညး မအံၚ်ဇၞးတအ်ဂှ် ပါလုပ် လလောၚ်တြး ကၠေၚ်သပိုဟ် မုက် ပေါန် (Pond's cold cream) ကေုာံ ကဝ်ဖဳ မေက်သဝဴ ဟောက် (Maxwell House coffee) ရ。 ဝါတ်သာန် ပံက်ကဵု တြၚ်တၟိ သွက် ပရေၚ်ဗၞိက် နကဵု ပရေၚ်စကာ ပညာစိုတ် ပ္ဍဲ အခိၚ် မၞိဟ်ရာန် (Consumer psychology) ရ။<ref name="Todd1994"/> == လညာတ် လတူ ပရေၚ်လွဳလွတ် ကောန်ၚာ် == ၜိုန်ရ ဝါတ်သာန် ဟွံကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ကီုလေဝ်၊ ညး ဆက်ချူ လိက် ကေုာံ ပရေၚ်လဟီု သွက် ညးဍုၚ်ကွာန် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၈၊ ညး တက်တြး လိက်ကၞပ် မၞုံယၟု "ပရေၚ်လွဳလွတ် ပညာစိုတ် သွက် ကောန်ၚာ် ကေုာံ သၟတ်" (Psychological Care of Infant and Child)။ လိက်ဏအ် ဒှ် လိက် မပြာကတ်တုဲ ဒးဒုၚ် ဒစဵုဒစး လတူ လညာတ် ညး ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။<ref name="ChildCare"/> ဝါတ်သာန် ဟီုဒစဵုဒစး ပရေၚ်ယိုက်ဒိုက် ဆာန် ၜက်ၜက် လတူ ကောန်ၚာ် ရ။ ညး ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ မိမတအ် ဟွံထေက် ကု ဖက်ယိုက် (hug) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဇုက် (kiss) ကောန်ၚာ်တအ်၊ ဆဂး ထေက်ကဵု မၚ်မွဲ နကဵု စိုတ် တန်ကြိုအ် ရ။ ညး ကဵုသတိ ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ဆာန် ၜက်ၜက် ဗဒှ်ကဵု ကောန်ၚာ် မဍိုန်လျ ကေုာံ ဟွံမဲ ကု ဓရ်ဗၠးၜး ပ္ဍဲ အနာဂတ် ရ။ "ရပ်တဲ ကု ညးတအ် ပ္ဍဲ အခိၚ် နူဂယး" ညး ချူလဝ် ဗီုဏအ် ရ။<ref name="Watson1928">{{cite book|last=Watson|first=J. B.|year=1928|title=Psychological Care of Infant and Child|publisher=W. W. Norton Company|isbn=978-0405031298}}</ref> လညာတ်ညး မဒယှ်တိုက်အိုတ် လတူ ပရေၚ်လွဳလွတ် ကောန်ၚာ်ဂှ် ဒှ် ဂလာန် ညး မဟီုလဝ် "ကဵု ကောန်ၚာ် ထတ်ထတ်ယုက်ယုက် မွဲဒါဇြေန် ကု အဲ... အဲ ရုဲစှ် ကေတ် မွဲတၠ တုဲ ဖန်ဗဒှ် ညး ညံၚ်ဂွံ ဒှ် အစာဘာ၊ သၟာသၞောဝ်၊ အစာပါန်ခဳ၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ကမၠတ် မာန်ရ။" ဂလာန်ဏအ် ထ္ၜးကဵု လညာတ် ဝါဒစရိုတ် ညး မပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ပွဳပွူ သဘာဝ (Environment) ဟေၚ်ရ ဖန်ဗဒှ် စရိုတ် မၞိဟ်၊ ဟွံသေၚ် ကု ဇာတိရိုဟ်ကၞက် ရ။<ref name="Cohen1979"/> == လညာတ် လတူ လိၚ် ကေုာံ ပရေၚ်မၞိဟ် == လညာတ် ဂျောန် ဘဳ ဝါတ်သာန် လတူ လိၚ် (Sex) ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် ဂှ် ဒှ် လညာတ် မတၟေၚ် ကေုာံ ဒစဵုဒစး ကု အခိုက်အလိုက် အခိၚ်ဂှ် ရ။ ညး ဒုၚ်တဲ လညာတ် ဇြဳမန် ဖရိုက် (Sigmund Freud) မဆေၚ်စပ် ကု လိၚ် ဆဂး ညး လ္ၚတ် ဍေဟ် နကဵု လညာတ် ဝါဒစရိုတ် ဟေၚ်ရ။ ဝါတ်သာန် ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ လိၚ် ဂှ် ဒှ် စရိုတ် မဒးလ္ၚတ် နကဵု နဲကဲ သိပ္ပံ ရ။<ref name="Buckley1989"/> ဝါတ်သာန် ပါ်ပါဲ လတူ သၞောတ် သ္ၚိကၟိန် အခိုက်တြေံ ကေုာံ ဓဝ်ပတှ်ေ မစဵုဒၞာလဝ် ပရူ လိၚ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် ရ။ ညး ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ပညာ လိၚ် (Sex education) သ္ဒး ပ္တိတ်ကဵု ဗွဲမမံက်ဂတှ်ေ ကု သၟတ်တအ် ရ။ ညး သီုကၠောန် ပရေၚ်စမ်ၜတ် လတူ ပရေၚ်ကလေၚ်ပၠန် လိၚ် မၞိဟ် (Human sexual response) ကီုလေဝ်၊ ပရူပရာတအ်ဏအ် ဒးဒုၚ် ပလီုထောံ ပ္ဍဲ အခိၚ် ညး ဒးဒုၚ် နုက်တိတ် နူ တက္ကသိုလ် ရ။<ref name="Todd1994"/> လညာတ် ညး လတူ ပရေၚ်သၠးပွး လိၚ် ညးဗြဴ ကေုာံ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ဂကောံမၞိဟ် ဂှ် ဒှ် အရာ မဆန်စောဲ ကဵု အခိၚ်ဂှ် ရ။ ညး ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ဝါဒစရိုတ် မာန် ဖန်ဗဒှ် ဂကောံမၞိဟ် တၟိ မၞုံကဵု ပရေၚ်တန်ကြိုအ် ကေုာံ ပရေၚ်သၠးပွး နူကဵု ပရေၚ်ဖေက်လကိုတ် မဟွံမဲ ကု ဟိုတ်ဖဵု ရ။<ref name="Cohen1979"/> == ကၞောတ်ဘဝ ကေုာံ သ္ၚိကၟိန် == ကြဴနူ မပြံၚ်အာ ယိုက်ဂၠေၚ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ဗၞိက်၊ ဝါတ်သာန် ဒက်အိန်ထံၚ် ကု ရဝ်သာလဳ ရေနာ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၀။ ညးတအ် ကလိဂွံ ကောန်တြုဟ် ၜါတၠ — ဝဳလဳယေမ် (William) ကေုာံ ဂျိမ်း (James)။ ညးတအ် မံၚ် ပ္ဍဲ သ္ၚိ မၞုံ ပ္ဍဲ ကၠအ်ဗ္ၚ တွဵုရး ကောန်နက်တိကတ် (Connecticut) ရ။ ရဝ်သာလဳ ရေနာ စုတိအာ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၅ ပ္ဍဲ အာယုက် ၃၆ သၞာံ တုဲ ဝါတ်သာန် ဒးဒုၚ်စသိုၚ် လ္ၚုလ္ၚန် ဗွဲမလောန် ရ။<ref name="Buckley1989"/> ပ္ဍဲ ကၞောတ်ဘဝ ညး၊ ဝါတ်သာန် ဟွံဆက်စပ် ကု ဂကောံ တၠပညာ ပညာစိုတ် ကွေံကွေံ ရ။ ညး သီု စံၚ်ထောံ လိက် ကေုာံ ပရူပရာ မဟွံတက်တြး ညး သီုဖအိုတ် ကိုပ်ကၠာ ညး ဟွံစုတိ ဏီ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၅၇၊ ဂကောံပညာစိုတ် အမေရိကာန် (APA) ပ္အပ်ပြာပ် လာပ် တဆိပ်ကြာ သွက် ပရေၚ်ယိုက်ဂၠေၚ် ညး ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ရ။<ref name="Todd1994"/> ဂျောန် ဘဳ ဝါတ်သာန် စုတိအာ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၂၅ သေတ်တေမ်ဗါ ၁၉၅၈ ပ္ဍဲ ဍုၚ် နျူယံက်၊ အခိၚ် ညး မၞုံ အာယုက် ၈၀ သၞာံ ရ။ ၜိုန်ရ ညး ဟွံမဲ ပ္ဍဲ လောက တက္ကသိုလ် ဗွဲမလံ ကီုလေဝ်၊ လညာတ် ညး သှ်ေၜိုတ် လတူ သွာၚ် လ္ၚတ် ပညာစိုတ် ဗွဲမဇၞော် ရ။<ref name="Cohen1979"/> == အာဲကၟာဲ ကေုာံ ပရေၚ်တၟေၚ် == အာဲကၟာဲ ဝါတ်သာန် ပ္ဍဲ သွာၚ် ပညာစိုတ် ဂှ် ဒှ် အရာ မပြံၚ်လှာဲထောံ ပရေၚ်လ္ၚတ် သွာၚ်ဏအ် နူ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူ စိုတ်အပ္ဍဲ (Subjective) ကၠောအ်အာ လပါ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စရိုတ် မတန်ကြိုအ် (Objective science) ရ။ လညာတ် ဝါဒစရိုတ် ညး ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက် အစာပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ ဗီုကဵု ဘဳ အေပ် သကေန်နာ (B.F. Skinner) ညးမကၠောန်ဗဒှ် ဝါဒစရိုတ် သြပါရေန် (Operant conditioning) ရ။<ref name="Buckley1989"/> ပရေၚ်တၟေၚ် ညး သီု ဆက်စပ် ကု လွပ် ပညာစိုတ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ဗၞိက် ကေုာံ ပရေၚ်လလောၚ်တြး ရ။ လညာတ် ညး မစကာ ပရေၚ်ဖေက်လကိုတ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ်ဆာန် သွက်ဂွံ ဇြောတ်ကေတ် မၞိဟ်ရာန်ဂှ် ဒှ် သၞောတ် မစကာဒၟံၚ် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ရ။ ၜိုန်ရ လညာတ် လွဳလွတ် ကောန်ၚာ် ညး ဒးဒုၚ် ပါ်ပါဲ ဗွဲမဂၠိုၚ် ကီုလေဝ်၊ ဍေဟ် ဒှ် လညာတ် မပြံၚ်လှာဲလဝ် အခိုက်အလိုက် အခိၚ်ဂှ် ရ။<ref name="Todd1994"/> လၟုဟ် ဝါတ်သာန် ဒးဒုၚ် စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် မွဲတၠ ပ္ဍဲ ဝၚ် ပညာစိုတ် ရ။ ပရေၚ်စမ်ၜတ် ကောန်ၚာ် အာလ်ဗာတ် ညး ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ လိက်ကၞပ် ပညာစိုတ် အလုံဂၠးကဝ် နဒဒှ် ဥပမာ သွက် ပရေၚ်ဖန်ဗဒှ်စရိုတ် တြေံ ရ။<ref name="Cohen1979"/> == လိက်ကၞပ် ကေုာံ ပရေၚ်ချူ == ဂျောန် ဘဳ ဝါတ်သာန် ချူလဝ် လိက်ကၞပ် ကေုာံ လိက်ပရေၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် မဆေၚ်စပ် ကု ဝါဒစရိုတ် ကေုာံ ပညာစိုတ် ရ။ ပၞောဝ်ကဵု လိက် ညး မတက်တြးလဝ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် - {| class="wikitable" |- ! သၞာံ !! ယၟုလိက် (အၚ်္ဂလိက်) !! ပရူပရာ !! တက်တြး (Publisher/Journal) |- | ၁၉၁၃ || ''Psychology as the Behaviorist Views It'' || လိက်လလောၚ်တြး ဝါဒစရိုတ် || Psychological Review |- | ၁၉၁၄ || ''Behavior: An Introduction to Comparative Psychology'' || လိက်ကၞပ် မဆေၚ်ကဵု စရိုတ် တိရစ္ဆာန် || Henry Holt and Company |- | ၁၉၁၉ || ''Psychology from the Standpoint of a Behaviorist'' || လိက်ကၞပ် သဇိုၚ် ဝါဒစရိုတ် || J. B. Lippincott Company |- | ၁၉၂၀ || ''Conditioned Emotional Reactions'' (with Rosalie Rayner) || ပရေၚ်စမ်ၜတ် ကောန်ၚာ် အာလ်ဗာတ် || Journal of Experimental Psychology |- | ၁၉၂၄ || ''Behaviorism'' || လိက်ကၞပ် မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဝါဒစရိုတ် || W. W. Norton Company |- | ၁၉၂၈ || ''Psychological Care of Infant and Child'' || ပရေၚ်လွဳလွတ် ကောန်ၚာ် || W. W. Norton Company |} == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite book |last=Buckley |first=Kerry W. |year=1989 |title=Mechanical Man: John Broadus Watson and the Beginnings of Behaviorism |publisher=Guilford Press |isbn=978-0898627442 }} * {{cite book |last=Cohen |first=David |year=1979 |title=J. B. Watson: The Founder of Behaviourism |publisher=Routledge & Kegan Paul |isbn=978-0710000543 }} * {{cite book |last=Todd |first=James T. |year=1994 |title=Modern Perspectives on John B. Watson and Classical Behaviorism |publisher=Greenwood Press |isbn=978-0313273070 }} * {{cite book |last=Watson |first=John B. |year=1924 |title=Behaviorism |publisher=W. W. Norton Company |isbn=978-0393098670 }} * {{cite book |last=Watson |first=John B. |year=1928 |title=Psychological Care of Infant and Child |publisher=W. W. Norton Company |isbn=978-0405031298 |url=https://archive.org/details/psychologicalcar00wats }} {{Navbox | name = ဝါဒစရိုတ် | title = ဝါဒစရိုတ် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် (Behaviorism in Psychology) | listclass = hlist | group1 = ညးမစိုန်သကီု | list1 = * [[အဳဗာန် ပါဗလဝ်]] (Ivan Pavlov) * [[ဂျောန် ဘဳ ဝါတ်သာန်]] (John B. Watson) * [[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ]] (B.F. Skinner) * [[အေတ်ဝပ် တောန်ဒါက်]] (Edward Thorndike) | group2 = လညာတ်သဇိုၚ် | list2 = * ပရေၚ်ဖန်ဗဒှ်စရိုတ် တြေံ (Classical conditioning) * ပရေၚ်ဖန်ဗဒှ်စရိုတ် သြပါရေန် (Operant conditioning) * ပရေၚ်ကတ်လ္ၚတ် (Learning) * စရိုတ်မၞိဟ် (Human behavior) }} {{DEFAULTSORT:ဝါတ်သာန်, ဂျောန် ဘဳ}} [[Category:ညးမကတဵုဒှ်မၞိဟ် ၁၈၇၈]] [[Category:ညးမစုတိ ၁၉၅၈]] [[Category:အစာပညာစိုတ် အမေရိကာန်]] [[Category:ဝါဒစရိုတ်]] [[Category:ညးမကၠောန်ပရေၚ်ဗၞိက်]] [[Category:မၞိဟ် နူ ကာရဝ်လာၚ်နာ သၠုၚ်ကျာ]] [[Category:အစာတက္ကသိုလ် ဂျောန် ဟံပ်ကေန်]] ozggnyh905hm8wgh5ay32br4ugx3hje 0 13442 60171 2026-11-08T22:24:19Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Infobox scientist | name = အဳဗာန် ပါဗလဝ် | native_name = Иван Петрович Павлов | image = Ivan Pavlov (Nobel).png | image_size = 250px | alt = ရုပ် အဳဗာန် ပါဗလဝ် လတူ ခုံ | caption = အဳဗာန် ပါဗလဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၄ | birth_name..." 60171 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = အဳဗာန် ပါဗလဝ် | native_name = Иван Петрович Павлов | image = Ivan Pavlov (Nobel).png | image_size = 250px | alt = ရုပ် အဳဗာန် ပါဗလဝ် လတူ ခုံ | caption = အဳဗာန် ပါဗလဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၄ | birth_name = အဳဗာန် ပေတရဝ်ဗိချ် ပါဗလဝ် (Ivan Petrovich Pavlov) | birth_date = {{Birth date|1849|9|26|df=y}} | birth_place = ရဳယာဇြာန် (Ryazan)၊ အေန်ပါယာ ရုရှာ | death_date = {{Death date and age|1936|2|27|1849|9|26|df=y}} | death_place = လေနဳဂရာတ် (Leningrad)၊ ကၟိန်ဍုၚ် သဵုဗိယေတ် | resting_place = သုသာန် ဗဝ်ကဝ်ဗဝ် (Volkovo Cemetery) | citizenship = ရုရှာ၊ သဵုဗိယေတ် | fields = ဇီဝကမ္မဗေဒ (Physiology)၊ စိုတ်ပညာ (Psychology)၊ ဂဥုဲ (Medicine) | workplaces = တက္ကသိုလ် သေန် ပဳတာဗာတ် (St. Petersburg University)<br>ဂကောံသုတေသန ဂဥုဲ (Institute of Experimental Medicine) | alma_mater = တက္ကသိုလ် သေန် ပဳတာဗာတ် | known_for = စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ် (Classical conditioning)<br>သၞောတ်စၞလာဲ (Digestive system) | notable_awards = လာပ် နဝ်ဗေဝ် သွက် ဇီဝကမ္မဗေဒ ကေုာံ ဂဥုဲ (၁၉၀၄)<br>လာပ် ကံက်ပလဳ (Copley Medal) (၁၉၁၅) | spouse = သေရာဖဳမာ ဗာသဳလဳယေဗ်နာ ကာချေဗ်သကာယာ (Seraphima Vasilievna Karchevskaya) | children = မသုန် တၠ }} '''အဳဗာန် ပေတရဝ်ဗိချ် ပါဗလဝ်''' (Ivan Petrovich Pavlov၊ သၠးဂၠံဂဝ် ၂၆ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၈၄၉ – စုတိ ၂၇ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၃၆) ဒှ် အစာဇီဝကမ္မဗေဒ (physiologist) ဂကူရုရှာ မပြာကတ် ယၟုတမ္ညဝ် နကဵု ပရေၚ်သုတေသန စပ်ကဵု စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ် (classical conditioning) ရ။ ညးဝွံ ကလိဂွံ လာပ် နဝ်ဗေဝ် သွက် ဇီဝကမ္မဗေဒ ကေုာံ ဂဥုဲ (Nobel Prize in Physiology or Medicine) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၄ နကဵု ကမၠောန်သုတေသန မဆေၚ်စပ် ကု သၞောတ်စၞလာဲ (digestive system) မာန်ရ။ ၜိုန်ရ ညးမကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ သွာၚ်ဇီဝကမ္မဗေဒ ကီုလေဝ်၊ ပရေၚ်ဆဵုဂဗ ညး မဆေၚ်ကဵု အပြုအမူ တိရစ္ဆာန်တအ် စိုပ်အာ သွာၚ်စိုတ်ပညာ ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်တုဲ ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်လ္ၚတ် စိုတ်ပညာ ခေတ်တၟိရ။<ref>{{cite book|author=Todes, Daniel P.|title=Ivan Pavlov: A Russian Life in Science|year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0199925193|page=45}}</ref> ပရေၚ်သုတေသန ညး မပတမ်လဝ် နကဵု ကၠဵုဂမၠိုၚ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု လဒက်ပ္တန် ပရေၚ်စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ခန္ဓကာယ မဆက်စပ် ရေၚ်သကအ် ဗွဲမလှဲလးရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ် ကၠောန် ပရေၚ်သုတေသန စပ်ကဵု ဍာ်ပါၚ် ကၠဵုတအ် တိတ် အခိၚ်ညာတ် စၞ၊ ညး ဂွံသမ္တီကေတ် ဒဒှ်ရ ကၠဵုတအ် စပတိတ် ဍာ်ပါၚ် အခိၚ်မိၚ် ရမ္သာၚ် မဆက်စပ် ကု စၞစ (ဥပမာ- ရမ္သာၚ် ဂတာေၚ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ရမ္သာၚ် ဇိုၚ် မၞိဟ်မကဵုစၞ) ရ။ လညာတ်ဏအ် ပံက်ကဵု တြၚ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေၚ်ကတ်လ္ၚတ် (learning process) ပ္ဍဲ ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန်တအ်ရ။<ref>{{cite journal|author=Rescorla, R. A.|title=Pavlovian conditioning: It's not what you think it is|journal=American Psychologist|year=1988|volume=43|issue=3|pages=151–160}}</ref> ပါဗလဝ် တန်တဴလဝ် ပ္ဍဲ ဍုၚ်ရုရှာ အလုံမွဲဘဝတုဲ ၜိုန်ရ အလဵုအသဳ သဵုဗိယေတ် (Soviet Union) ပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ကီုလေဝ်၊ ညး ဆက်ကၠောန် ပရေၚ်သုတေသန ညး ဗွဲမဗၠးၜးမာန်လဝ်ရ။ ညး ဒှ် မၞိဟ် မပါ်ပါဲ သၞောတ် ကောန်မျူနေတ် (communist) မွဲတၠ ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ ဍာ်ဒကေဝ် ကေုာံ ဒယှ်တမ္ညဝ် ညး ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ်တုဲ၊ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ဗလာဒဳမဳ လေနေန် (Vladimir Lenin) ကဵု အခေါၚ် သွက်ဂွံ ဆက်ကၠောန် ကမၠောန်သုတေသန ညး နကဵု ပရေၚ်မၚ်မွဲ ဗွဲမခိုဟ်မောဝ်ရ။<ref>{{cite book|author=Babkin, B. P.|title=Pavlov: A Biography|year=1949|publisher=University of Chicago Press|page=112}}</ref> == ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေၚ်ပညာ == အဳဗာန် ပါဗလဝ် သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ရဳယာဇြာန် (Ryazan)၊ အေန်ပါယာ ရုရှာ ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၂၆ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၈၄၉ ရ။ ညး ဒှ် ကောန်ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ လၟိဟ် ကောန်စှ်မွဲတၠ ပ္ဍဲ ဂကောံသ္ၚိကၟိန် ညးရ။ အပါညး ပေတာ ဒမဳတြဳယေဗိချ် ပါဗလဝ် (Peter Dmitrievich Pavlov) ဒှ် ကျာ်ဇၞော် ဘာခရေတ်ယာန် အံက်သဝ်ဒံက် (Orthodox) မွဲပါ်တုဲ၊ မိညး ဗာဗာရာ အဳဗာနဝ်ဗ်နာ (Varvara Ivanovna) ဒှ် သ္ၚိကၟိန် မၞုံကဵု ပရေၚ်လွဳလွတ် ဍောတ်သောဲရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ် ဍောတ်ဍောတ်၊ ပါဗလဝ် ဂွံဒုၚ် ဘဲအန္တရာယ် ဒတုံ နူ ကၟာၚ်တုဲ ဒးဇူဒီု ပ္ဍဲ သ္ၚိ ပွိုၚ် ၜါသၞာံ ပြၚ်ရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ်ဂှ် ညး စလ္ၚတ် လိက်နာနာ ကေုာံ စိုတ်လုပ်စား ပ္ဍဲ သဘာဝ ပွဳပွူရ။<ref>{{cite book|author=Asratyan, E. A.|title=I. P. Pavlov: His Life and Work|year=1953|publisher=Foreign Languages Publishing House|page=9}}</ref> ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၆၀ ညး စလုပ် တန်ဗတောန် ပ္ဍဲ ဘာကျာ် (seminary) သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် အာ လပါ် ဘာသာရေၚ် အတိုၚ် အပါညး မရန်တၟအ်လဝ်ရ။ ဆဂး အခိၚ် မတိုန်ဒၟံၚ် ဘာကျာ်ဂှ် ညး ဂွံဗှ် လိက် အဳဗာန် သေချေနဝ် (Ivan Sechenov <!-- spelling unconfirmed -->) မၞုံယၟု ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် က္ဍဟ် (Reflexes of the Brain) ကေုာံ လိက် ချာလ် ဒါဝေန် (Charles Darwin) မဆေၚ်ကဵု တမ်ရိုဟ် သတ္တဝါဂမၠိုၚ် (On the Origin of Species) ရ။ လိက်တအ်ဏအ် ပြံၚ်လှာဲ စိုတ်ဓာတ် ညး ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်တုဲ ညး ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံ တိတ် နူ ဘာကျာ် ကေုာံ လ္ၚတ် သွာၚ်သိပ္ပံ ရ။<ref>{{cite journal|author=Todes, D. P.|title=Pavlov's Physiology Factory|journal=Isis|year=1997|volume=88|issue=2|pages=205–246}}</ref> ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၇၀ ညး ပြံၚ်အာ ဍုၚ် သေန် ပဳတာဗာတ် (St. Petersburg) တုဲ လုပ်တိုန် တက္ကသိုလ် သေန် ပဳတာဗာတ် ပ္ဍဲ ဌာန ရူပဗေဒ ကေုာံ သၚ်္ချာ (Physics and Mathematics) ရ။ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ်ဂှ် ညး ကတ်လ္ၚတ် ဇီဝကမ္မဗေဒ နကဵု ပရေၚ်စိုတ်လုပ်စား ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ ညး ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ နကဵု ဂုဏ်တၟေၚ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၇၅ ရ။ ကြဴနူဂှ် ညး ဆက်လုပ် လ္ၚတ် ပ္ဍဲ အေကာဒမဳ ဂဥုဲ ကေုာံ ခွဲကရေက် (Academy of Medical Surgery) သွက်ဂွံ ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ဒံက်တာရ။ ညး ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ဒံက်တာ ဂဥုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၇၉ နကဵု လာပ်ထဝ် သွက် သုတေသန မခိုဟ်အိုတ်ရ။<ref>{{cite book|author=Windholz, G.|title=Ivan P. Pavlov: An Overview of His Life and Psychological Work|year=1997|publisher=American Psychological Association|page=22}}</ref> == ပရေၚ်ကမၠောန် ကေုာံ ပရေၚ်သုတေသန == ကြဴနူ မကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ဒံက်တာတုဲ၊ ပါဗလဝ် အာ လ္ၚတ် ကမၠောန်သုတေသန ပ္ဍဲ ရးနိဂီု ဂျာမနဳ ပွိုၚ် ၜါသၞာံရ။ ပ္ဍဲ ဂျာမနဳ ညး ကၠောန် ကမၠောန် မွဲစွံ ကု ကာလ် လူဒ်ဝေတ် (Carl Ludwig) ပ္ဍဲ ဍုၚ် လာပ်ဇြေတ် (Leipzig) ကေုာံ ရူဒေါပ် ဟာဲဒေန်ဟာန် (Rudolf Heidenhain) ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗရက်သလော (Breslau) ရ။ အစာၜါတၠဏအ် ဒှ် အစာဇီဝကမ္မဗေဒ မပြာကတ် ပ္ဍဲ အခိၚ်ဂှ်တုဲ၊ ပါဗလဝ် ကလိဂွံ နဲကဲ သုတေသန ခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုၚ် နူ ညးတအ်ရ။ တၟေၚ်တၟဟ် နူ ဟာဲဒေန်ဟာန် ဂှ်၊ ပါဗလဝ် လ္ၚတ်ကေတ် နဲကဲ မလ္ၚတ် သၞောတ်စၞလာဲ ပ္ဍဲ ကၠဵု မဂျိုၚ်ဒၟံၚ် လမျီုရ။<ref>{{cite journal|author=Woodworth, R. S.|title=Ivan Petrovich Pavlov|journal=Science|year=1936|volume=83|issue=2155|pages=365–367}}</ref> ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၉၀၊ ညး ကလိဂွံ တာလျိုၚ် နဒဒှ် ပါမောက္ခ သွာၚ် ဇီဝကမ္မဗေဒ ပ္ဍဲ အေကာဒမဳ ဂဥုဲ ကေုာံ သကိုပ် ဌာန ဇီဝကမ္မဗေဒ ပ္ဍဲ ဂကောံသုတေသန ဂဥုဲ (Institute of Experimental Medicine) မစဒက်ပ္တန်တၟိ ပ္ဍဲ သေန် ပဳတာဗာတ် ရ။ ပ္ဍဲ ဌာနဏအ်ရ ပါဗလဝ် ကၠောန်ဗဒှ် ပရေၚ်သုတေသန မဆေၚ်ကဵု သၞောတ်စၞလာဲ ကေုာံ စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ် ပွိုၚ် ပန်စှ်သၞာံ ပြၚ်ရ။ ညး ဒက်ပ္တန် ရုၚ်သုတေသန မၞုံကဵု စက် ကိရိယာ (tools) ခေတ်တၟိ ကေုာံ နဲကဲ သုတေသန မစိုပ်တရဴ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် တိရစ္ဆာန်တအ်ရ။<ref>{{cite book|author=Gantt, W. H.|title=Pavlov's Lectures on Conditioned Reflexes|year=1928|publisher=International Publishers|page=34}}</ref> ပါဗလဝ် ဖန်ဗဒှ် နဲကဲ "ဒၞာဲဍာ်ပါၚ်" (fistula) မဒှ် နဲကဲ ခွဲကရေက် မစုတ် ပိုက် ဍောတ်ဍောတ် ပ္ဍဲ ပါၚ်၊ စၞေက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ကသအ် ကၠဵုတအ် သွက်ဂွံ ပကောံ ဍာ်ပါၚ် ကေုာံ ဍာ်စၞလာဲ အခိၚ် ကၠဵုတအ် စစၞရ။ နဲကဲဏအ် ပဵုခိုဟ် နူ နဲကဲ တြေံ မဒးဂစိုတ် တိရစ္ဆာန် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ခန္ဓကာယတအ်ရ။ ဟိုတ်နူ နဲကဲဏအ်၊ ညး လ္ၚတ် ဂွံ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ဍာ်စၞလာဲ မဆက်စပ် ကု စၞစ နာနာသာ်မာန်ကၠုၚ်ရ။ ပရေၚ်သုတေသန ညး ဗၟံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ သၞောတ်အာရီု (nervous system) ထိၚ်ဒဝ်လဝ် ကမၠောန် စၞလာဲ ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။<ref>{{cite journal|author=Todes, D. P.|title=Pavlov's Physiology Factory: Experiment, Interpretation, Laboratory Enterprise|journal=Isis|year=1997|volume=88|issue=2|pages=205–246}}</ref> == သၞောတ်စၞလာဲ == ပရေၚ်သုတေသန ပါဗလဝ် လတူ သၞောတ်စၞလာဲ (Digestive system) ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် မကလိဂွံ လာပ် နဝ်ဗေဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၄ ရ။ ကၠာခေတ် ပါဗလဝ်၊ အစာသိပ္ပံတအ် ထေၚ်လဝ် ဒဒှ်ရ စၞလာဲ ကတဵုဒှ် ဆ ဟိုတ်နူ ဓါတုဗေဒ ပ္ဍဲ ကသအ် ဟေၚ်ရ။ ပါဗလဝ် ဗၟံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ က္ဍဟ် ကေုာံ သၞောတ်အာရီု ဒှ် အဓိက ညးမထိၚ်ဒဝ် ပရေၚ်စၞလာဲရ။ ညး လ္ၚတ် ဍာ်ပါၚ်၊ ဍာ်ကသအ် ကေုာံ ဍာ်တၟိုဟ် (pancreatic juice) တအ် ပ္ဍဲ အခိၚ် ကၠဵုတအ် စစၞ နာနာသာ်ရ။<ref>{{cite book|author=Pavlov, I. P.|title=The Work of the Digestive Glands|year=1897|publisher=Charles Griffin & Company|page=78}}</ref> ညး ဖန်ဗဒှ် နဲကဲ "စၞလီ" (sham feeding) မဒှ် နဲကဲ ခွဲကရေက် ကအ် ကၠဵုတုဲ ကဵု စၞစ ဇွောဝ်တိတ် နူ ကအ် ဟွံစိုပ် ကသအ်ရ။ အခိၚ် ကၠဵုတအ် စစၞ ပ္ဍဲ ပါၚ် (ၜိုန်ရ စၞ ဟွံစိုပ် ကသအ် ကီုလေဝ်)၊ ကသအ် ကၠဵုတအ် စပတိတ် ဍာ်ကသအ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ဣဏအ် ဗၟံက်ထ္ၜး ကဵု ဒဒှ်ရ စိုတ် (psychic) ကေုာံ ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ (reflex) သွက်ဂွံ စစၞ ဂှ် ပလံၚ်ဏာ ပရိုၚ် နူ က္ဍဟ် ဇရေၚ် ကသအ် သွက်ဂွံ ပတိတ် ဍာ်ကသအ် ကိုပ်ကၠာ စၞ ဟွံစိုပ် ကသအ် ဏီရ။ ညး ကော်စ ပရေၚ်ဏအ် နဒဒှ် "ဍာ်စၞလာဲ စိုတ်" (psychic secretion) ရ။<ref>{{cite journal|author=Gerard, R. W.|title=The Biological Roots of Psychiatry|journal=American Journal of Psychiatry|year=1955|volume=112|issue=2|pages=81–90}}</ref> {| class="wikitable" |+ ပရေၚ်သုတေသန အဓိက ပ္ဍဲ သၞောတ်စၞလာဲ |- ! ဂကူ ဍာ်စၞလာဲ ! ဟိုတ် မပတိတ် ! အဓိက တာလျိုၚ် |- | ဍာ်ပါၚ် (Saliva) | စၞ စိုပ် ပါၚ်၊ ရမ္သာၚ် စၞ၊ ညာတ် စၞ | ဍိုတ်ကဵု စၞ၊ လာဲ စၞ သွက်ဂွံ ၚိတ် လောဲ |- | ဍာ်ကသအ် (Gastric juice) | အာရီု စၞ ပ္ဍဲ ပါၚ် (စၞလီ)၊ စၞ စိုပ် ကသအ် | ပလာဲ ဓါတ်ပရဝ်တေန် (Protein) |- | ဍာ်တၟိုဟ် (Pancreatic juice) | စၞ စိုပ် ကြုတ်ဍောတ် | ပလာဲ ဓါတ်ကၠေၚ် ကေုာံ ဓါတ်ကစီု (Carbohydrates) |} ပရေၚ်သုတေသနဏအ် ပြံၚ်လှာဲထောံ လညာတ် သွာၚ် ဂဥုဲ လတူ သၞောတ်စၞလာဲ မာန်တုဲ၊ ဂဥုဲ ကေုာံ ပရေၚ်လွဳလွတ် ယဲကသအ် ဂမၠိုၚ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဗွဲမလောန်ရ။ လိက်အုပ် ညး မၞုံယၟု "ပရေၚ်ဟီုတွဟ် စပ်ကဵု ကမၠောန် ဂကောံစၞလာဲ" (Lectures on the Work of the Digestive Glands) မပ္တိတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၉၇ ဂှ် ဒှ် လိက်အုပ် အဓိက ပ္ဍဲ သွာၚ်ဇီဝကမ္မဗေဒ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ်ရ။<ref>{{cite book|author=Babkin, B. P.|title=Pavlov: A Biography|year=1949|publisher=University of Chicago Press|page=230}}</ref> == စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ် == အခိၚ် မလ္ၚတ် သၞောတ်စၞလာဲ၊ ပါဗလဝ် ဂွံသမ္တီကေတ် အရာတၟေၚ် မွဲရ။ ကၠဵု မနွံ ပ္ဍဲ ရုၚ်သုတေသန ညးတအ်ဂှ်၊ ၜိုန်ရ ဟွံညာတ် စၞ ကီုလေဝ်၊ အခိၚ် ညာတ် မၞိဟ်မကဵုစၞ (ဟွံသေၚ်မ္ဂး) မိၚ် ရမ္သာၚ် ဇိုၚ် မၞိဟ်မကဵုစၞ မ္ဂး၊ ဍာ်ပါၚ် စတိတ်ကၠုၚ်ရ။ ညး ကော်စ ပရေၚ်ဏအ် နဒဒှ် "ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ နကဵု ဟိုတ်" (conditional reflex) ဟွံသေၚ်မ္ဂး စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ် (Classical conditioning) ရ။<ref>{{cite journal|author=Tully, T.|title=Pavlovian conditioning: A view from the brain|journal=Behavioral and Brain Sciences|year=2003|volume=26|issue=1|pages=51–52}}</ref> ပါဗလဝ် စမ်ၜတ် လ္ၚတ် ပရေၚ်ဏအ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် နကဵု ကိရိယာ မတၟေၚ်တၟဟ်ရ။ ကိုပ်ကၠာအိုတ် ညး တက် ခရေဲ (bell) ဟွံသေၚ်မ္ဂး စက်တက်အခိၚ် (metronome) ကၠာ ဟွံကဵု စၞ ကု ကၠဵုရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ်ဂှ် ကၠဵု ဟွံပတိတ် ဍာ်ပါၚ် သွက် ရမ္သာၚ်ဂှ်ရ။ ဆဂး အခိၚ် ညး ကဵု စၞ မ္ဂး၊ ကၠဵု ပတိတ် ဍာ်ပါၚ်ရ။ ညး ကော်စ စၞ ဂှ် နဒဒှ် "ဟိုတ်ဟွံဒးစမဳစၟတ်" (Unconditioned Stimulus - US) တုဲ ဍာ်ပါၚ် မတိတ် ဟိုတ်နူ စၞ ဂှ် ညး ကော်စ "သွဟ်ဟွံဒးစမဳစၟတ်" (Unconditioned Response - UR) ရ။<ref>{{cite book|author=Pavlov, I. P.|title=Conditioned Reflexes|year=1927|publisher=Oxford University Press|page=45}}</ref> ကြဴနူ မတက် ခရေဲ တုဲ ကဵု စၞ ဗွဲမဂၠိုၚ်ကဵု အလန်တုဲ၊ ပါဗလဝ် ဆက်စမ်ၜတ် နကဵု မတက် ဆ ခရေဲ မွဲဟေၚ် (ဟွံကဵု စၞ) ရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ်ဂှ် ကၠဵု စပတိတ် ဍာ်ပါၚ် ဟိုတ်နူ ရမ္သာၚ် ခရေဲ ဂှ်ရ။ ညး ကော်စ ရမ္သာၚ် ခရေဲ ဂှ် နဒဒှ် "ဟိုတ်ဒးစမဳစၟတ်" (Conditioned Stimulus - CS) တုဲ ဍာ်ပါၚ် မတိတ် ဟိုတ်နူ ရမ္သာၚ် ခရေဲ ဂှ် ညး ကော်စ "သွဟ်ဒးစမဳစၟတ်" (Conditioned Response - CR) ရ။ [[File:Pavlov's dog conditioning.svg|thumb|စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ် မဗၟံက်ထ္ၜး လဒက်ပ္တန် အကြာ CS, US, UR ကေုာံ CR]] ပရေၚ်ဆဵုဂဗဏအ် ဗၟံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ က္ဍဟ် တိရစ္ဆာန်တအ် ဆက်စပ်ကဵု အရာၜါ (ရမ္သာၚ် ကဵု စၞ) မကတဵုဒှ် မွဲစွံ ပ္ဍဲ အခိၚ်တုပ်တုပ် မာန်ရ။ ဣဏအ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်ကတ်လ္ၚတ် မဆေၚ်ကဵု လဒက်ပ္တန် စိုတ် (associative learning) မာန်ရ။ ပါဗလဝ် လ္ၚတ် ဂွံ နဲကဲ "ပလီုစမဳစၟတ်" (extinction) မဒှ် အခိၚ် မတက် ခရေဲ ဗွဲမဂၠိုၚ်ကဵု အလန် ဆဂး ဟွံကဵု စၞ မ္ဂး၊ ကၠဵုတအ် ယှအ်ဖျေဟ် ပရေၚ်ပတိတ် ဍာ်ပါၚ် ကေုာံ ကၞောတ်တဲ ဒေါအ်အာ သီုဖအိုတ်ရ။<ref>{{cite journal|author=Rescorla, R. A.|title=Extinction of Pavlovian conditioning|journal=Behavioral Neuroscience|year=2001|volume=115|issue=3|pages=527–541}}</ref> == စိုတ်ပညာ ကေုာံ ဇီဝကမ္မဗေဒ == ၜိုန်ရ ပါဗလဝ် ထေၚ်လဝ် ဇကု ညး နဒဒှ် အစာဇီဝကမ္မဗေဒ (physiologist) မွဲတၠ ကီုလေဝ်၊ ပရေၚ်သုတေသန ညး စိုပ်အာ သွာၚ်စိုတ်ပညာ ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ်ဂှ် သွာၚ်စိုတ်ပညာ ဂှ် ဆေၚ်စပ် ကု ပရေၚ်ချပ်လ္ၚတ် စိုတ် (introspection) ဗွဲမဂၠိုၚ်တုဲ ဟွံမဲ ကု သက်သဳ ရုပ်ဝတ္ထု မချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ပါဗလဝ် ကဵု တမ်ရိုဟ် သက်သဳ သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု အပြုအမူ (behavior) တိရစ္ဆာန် ကေုာံ ကောန်မၞိဟ် နကဵု နဲကဲ စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ်ရ။<ref>{{cite book|author=Boakes, R. A.|title=From Darwin to behaviourism: Psychology and the minds of animals|year=1984|publisher=Cambridge University Press|page=145}}</ref> လညာတ် ပါဗလဝ် ဓလီုပ္ဍိုက် လတူ အစာစိုတ်ပညာ ဂကူအမေရိကာန် ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သောန် (John B. Watson) ကေုာံ ဘဳ အေပ် သကေန်နာ (B. F. Skinner) တအ် ဗွဲမဇၞော်ရ။ ဝါတ်သောန် စကာ လညာတ် ပါဗလဝ် တုဲ ဒက်ပ္တန် ဝါဒအပြုအမူ (Behaviorism) မဒှ် လညာတ် စိုတ်ပညာ မလ္ၚတ် အပြုအမူ မညာတ်ကေတ်မာန် (observable behavior) ဟေၚ်ရ။ ပါဗလဝ် ဇကု ညး ဟွံဒုၚ်တဲ ဝါဒအပြုအမူ သီုဖအိုတ်ရ။ ညး ထေၚ်လဝ် ဒဒှ်ရ အပြုအမူ ဂှ် ဒှ် ဆ လက္ခဏာ မ္ၚး တုဲ အဓိက ဂှ် ဒှ် ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် ပ္ဍဲ က္ဍဟ် (brain activity) ရ။<ref>{{cite journal|author=Windholz, G.|title=Pavlov's relationship with psychology|journal=American Psychologist|year=1995|volume=50|issue=1|pages=60–63}}</ref> ပါဗလဝ် စှ်ေစိုတ် ဒဒှ်ရ စိုတ်ပညာ ဂှ် ဒးဒက်ပ္တန် လတူ ဇီဝကမ္မဗေဒ ဟေၚ်ရ။ ညး ဟီုလဝ် "စိုတ်ပညာ ဂှ် ဂွံဒှ် သိပ္ပံ မချိုတ်ပၠိုတ် ဂှ် ဒးတန်တဴ လတူ ဇီဝကမ္မဗေဒ က္ဍဟ် ရ"။ ညး လ္ၚတ် "ယဲစိုတ် တိရစ္ဆာန်" (experimental neurosis) မဒှ် အခိၚ် ကၠဵုတအ် ဒးဒုၚ် လ္ၚတ် ကဵု အရာ မဟွံကၠးဖ္ဍး (ဥပမာ- ရုပ် ခ္ဍမ် ကဵု ရုပ် ခ္ဍမ်ဂၠိၚ် မတုပ် ရေၚ်သကအ်) မ္ဂး၊ ကၠဵုတအ် ထ္ၜး လက္ခဏာ ထေဲ၊ ဖေက်၊ ကေုာံ ဒှ်ယဲစိုတ် ရ။ ဣဏအ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ယဲစိုတ် (psychiatry) ပ္ဍဲ ကောန်မၞိဟ်ရ။<ref>{{cite book|author=Gray, J. A.|title=Pavlov|year=1979|publisher=Fontana|page=78}}</ref> == လညာတ် လတူ ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန် == ပါဗလဝ် စကာ တိရစ္ဆာန် (ဗွဲတၟေၚ် ကၠဵု) ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်သုတေသန ညးရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ်ဂှ် ပရေၚ်မၚ်မွဲ အခေါၚ်အရာ တိရစ္ဆာန် (animal welfare) ဟွံပြာကတ် ဏီ ကီုလေဝ်၊ ပါဗလဝ် ထ္ၜး လညာတ် ဆာန်ဍူ လတူ ကၠဵု ညး ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ ညး ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ကၠဵုတအ်ဂှ် ဒှ် "ညးမကၠောန်ကမၠောန် မွဲစွံ" (co-workers) ကဵု ညး တုဲ ညး ဍောၚ်ၜိုတ် စိုတ် ဗွဲမလောန် အခိၚ် ကၠဵု မဒးချိုတ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်စမ်ၜတ် ညးရ။<ref>{{cite journal|author=Todes, D. P.|title=Pavlov's dogs: The actual and the mythical|journal=Journal of the History of Biology|year=1997|volume=30|issue=1|pages=67–95}}</ref> ညး သြိုၚ်ခၞံ ရုၚ်သုတေသန တၟေၚ် မကော်စ "တာဝါ သ္ၚိတ်ဇြ" (Tower of Silence) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကၠဵုတအ် သက်ကု ရမ္သာၚ် ပ္ဍုက်ပ္ဍေက် နူ မ္ၚးရ။ ပ္ဍဲ ရုၚ်ဏအ် ကၠဵုတအ် ဂွံဒုၚ် စွံလဝ် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ မၜိုဟ်သြိုဟ် တုဲ မၞိဟ်သုတေသနတအ် ဟွံဆက်ဆောံ တိုက်ရိုက် ကု ကၠဵုတအ် (လ္ၚတ် နူ ဒ္ၚောဝ် ဟွံညာတ် လပါ်ပ္ဍဲ) သွက်ဂွံ ဂွံ သွဟ် သုတေသန မချိုတ်ပၠိုတ်အိုတ်ရ။ ပါဗလဝ် ပတှ်ေလဝ် ဒဒှ်ရ ဒဒိုက် တိရစ္ဆာန်တအ် မဒးဒုၚ် ဂှ် ဒှ် သွက်ဂွံ ရီုဗၚ် လမျီု ကောန်မၞိဟ် မဂၠိုၚ်ကဵု ကိုတ် မာန်ရ။<ref>{{cite book|author=Fancher, R. E.|title=Pioneers of Psychology|year=1996|publisher=W. W. Norton & Company|page=211}}</ref> လတူ ကောန်မၞိဟ်၊ ပါဗလဝ် စှ်ေစိုတ် ဒဒှ်ရ ကောန်မၞိဟ် ကဵု တိရစ္ဆာန် မၞုံကဵု သၞောတ်အာရီု မတုပ် ရေၚ်သကအ်ရ။ ဆဂး ညး ဗၟံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ ကောန်မၞိဟ် မၞုံကဵု "သၞောတ် စမဳစၟတ် မရနုက်ကဵု ၜါ" (second signal system) မဒှ် အရေဝ်ဘာသာ (language) ရ။ ကၠဵုတအ် ကၠိုဟ် ဆ ရမ္သာၚ် ကဵု ရုပ်ဝတ္ထု (first signal system) တုဲ ကောန်မၞိဟ်တအ် ကၠိုဟ် ဝေါဟာရ (words) မဒှ် စမဳစၟတ် သွက် အရာတၞဟ်တအ်ရ။ ဣဏအ် ဒှ် အရာ မပါ်ခြာ ကောန်မၞိဟ် နူ တိရစ္ဆာန် အတိုၚ် လညာတ် ပါဗလဝ် ရ။<ref>{{cite journal|author=Windholz, G.|title=Pavlov's concept of schizophrenia as related to the theory of higher nervous activity|journal=History of Psychiatry|year=1994|volume=5|issue=18|pages=207–214}}</ref> == ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ဓဝ်ပတှ်ေ == ပ္ဍဲ အခိၚ် ပရေၚ်တဝ်စၞေဟ် ရုရှာ (Russian Revolution) ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ကၟိန်ဍုၚ် သဵုဗိယေတ်၊ ပါဗလဝ် ဒှ် မၞိဟ် မဒစဵုဒစး သၞောတ် ကောန်မျူနေတ် (communism) ဗွဲမပြာကတ်ရ。 ညး ဟီုပါ်ပါဲ အလဵုအသဳ သဵုဗိယေတ် ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ညးဍုၚ်ကွာန် တုဲ ဟီုလဝ် "သွက် ပရေၚ်စမ်ၜတ် မဇၞော်မောဝ် မကော်စ သၞောတ်ကောန်မျူနေတ် ဏအ်၊ အဲ ဟွံသၠးကဵု သီု ဇိုၚ်ပၚ် ၚုက်ၚုက် မွဲ ပ္ဍဲ ပရေၚ်စမ်ၜတ် အဲ ရ"။<ref>{{cite book|author=Todes, D. P.|title=Ivan Pavlov: A Russian Life in Science|year=2014|publisher=Oxford University Press|page=412}}</ref> ၜိုန်ရ ညး ဒစဵုဒစး အလဵုအသဳ ကီုလေဝ်၊ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ဗလာဒဳမဳ လေနေန် (Vladimir Lenin) ထံက်ပေၚ် ညး ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။ လေနေန် ကဵု အမိၚ် တၟေၚ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၁ သွက်ဂွံ မၚ်မွဲ ပါဗလဝ် ကေုာံ ကဵု စၞ၊ ဇွောအ်မ၊ ကေုာံ ရုၚ်သုတေသန မပေၚ်စုံ ကု ညးရ။ အလဵုအသဳ သဵုဗိယေတ် စကာ ယၟု ပါဗလဝ် သွက်ဂွံ ထ္ၜးပျး ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် သိပ္ပံ ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ် ညးတအ် ကု ဂၠးကဝ်ရ။ ပါဗလဝ် ဒုၚ်တဲ အရီုအဗၚ်ဏအ် ကီုလေဝ်၊ ဟွံဒေါအ် ပရေၚ်ပါ်ပါဲ ညး လတူ အလဵုအသဳ ဏီရ။<ref>{{cite journal|author=Todes, D. P.|title=Pavlov and the Bolsheviks|journal=History and Philosophy of the Life Sciences|year=1995|volume=17|issue=3|pages=379–418}}</ref> ပ္ဍဲ လအိတ်ဘဝ ညး၊ ညး ပြံၚ်လှာဲ လညာတ် လတူ အလဵုအသဳ ညိည ဟိုတ်နူ ညးညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ အလဵုအသဳ ထံက်ပေၚ် ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ သိပ္ပံ ဗွဲမဇၞော်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ညး ဆက်ဟီုပါ်ပါဲ ပရေၚ်ရပ်ကြိုၚ် (purges) ကေုာံ ပရေၚ်ဂစိုတ် အစာသိပ္ပံ တၞဟ်တအ် နကဵု ဂျဝ်သေပ် သတာလေန် (Joseph Stalin) ရ။ ညး ညးချူ လိက် ဇရေၚ် အလဵုအသဳ သွက်ဂွံ ဗလးကဵု သကအ်ရဲ ညး မဒးဒုၚ် ရပ်လဝ် တအ်ရ။<ref>{{cite book|author=Babkin, B. P.|title=Pavlov: A Biography|year=1949|publisher=University of Chicago Press|page=156}}</ref> == လအိတ်ဘဝ ကေုာံ လမျီုအိုတ် == ပ္ဍဲ အာယုက် ၈၀ ပြၚ်၊ ပါဗလဝ် ဆက်ကၠောန် ကမၠောန်သုတေသန ဗွဲမကတိုၚ်ကၟဟ် ဏီရ။ ညး လ္ၚတ် ပရူ ယဲစိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် က္ဍဟ် ပ္ဍဲ ကောန်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ဌာန သုတေသန ဂဥုဲ (Institute of Experimental Medicine) မၞုံ ပ္ဍဲ ဍုၚ် လေနဳဂရာတ် (Leningrad) (လၟုဟ် ကော် သေန် ပဳတာဗာတ်) ရ။ ညး ဒှ် အစာ မၞုံကဵု ပရေၚ်ရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ နူ ကွးဘာ ကေုာံ အစာသိပ္ပံ အလုံဂၠးကဝ်ရ။<ref>{{cite journal|author=Windholz, G.|title=Ivan P. Pavlov: An Overview of His Life and Psychological Work|journal=American Psychologist|year=1997|volume=52|issue=9|pages=941–946}}</ref> ပ္ဍဲ ဖေဖဝ်ဝါရဳ သၞာံ ၁၉၃၆၊ ပါဗလဝ် ကတဵုဒှ် ယဲ ခယျာ် (double pneumonia) ရ。 ၜိုန်ရ ဂွံဒုၚ် လွဳလွတ် နကဵု အစာဂဥုဲ မခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ် သဵုဗိယေတ် ကီုလေဝ်၊ ညး စုတိအာ ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၂၇ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၃၆ ပ္ဍဲ အာယုက် ၈၆ သၞာံရ။ ကိုပ်ကၠာ ဟွံစုတိ၊ ညး ကော် ကွး ညး မွဲတၠ သွက်ဂွံ ချူစၟတ်သမ္တီ လက္ခဏာ ယဲ ညး ဇကု ညး၊ မဒှ် ကမၠောန် အစာသိပ္ပံ မွဲတၠ စဵုကဵု လမျီုအိုတ်ရ။<ref>{{cite book|author=Todes, D. P.|title=Ivan Pavlov: A Russian Life in Science|year=2014|publisher=Oxford University Press|page=685}}</ref> သဘၚ်ဖျေဟ်ကမ္မဌာန် ပါဗလဝ် ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် နကဵု အလဵုအသဳ သဵုဗိယေတ် နကဵု ပရေၚ်ရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ ဇၞော်အိုတ် တုဲ မၞိဟ် ဂၠိုၚ်ကဵု လက် တက်တိုန် သဘၚ်ဂှ်ရ။ ဇုတ် ညး ဂှ် စွံလဝ် ပ္ဍဲ သုသာန် ဗဝ်ကဝ်ဗဝ် (Volkovo Cemetery) ပ္ဍဲ ဍုၚ် လေနဳဂရာတ်၊ မဒှ် ဒၞာဲ မစွံလဝ် အစာသိပ္ပံ ကေုာံ အစာချူလိက် ဒယှ် ရုရှာ ဂမၠိုၚ်ရ။<ref>{{cite journal|author=Woodworth, R. S.|title=Ivan Petrovich Pavlov|journal=Science|year=1936|volume=83|issue=2155|pages=365–367}}</ref> == ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ပြကိုဟ်ဂမၠိုၚ် == အလုံမွဲ ဘဝ ညး၊ ပါဗလဝ် ချူပတိတ် ပြကိုဟ် ကေုာံ လိက်ပရေၚ် သိပ္ပံ ဗွဲမဂၠိုၚ် မပြံၚ်လှာဲထောံ လညာတ် သွာၚ် ဇီဝကမ္မဗေဒ ကေုာံ စိုတ်ပညာ ရ။ လိက်အုပ် အဓိက ညး ဂမၠိုၚ်ဂှ် ပကောံလဝ် တမ်ရိုဟ် သုတေသန ညး ကေုာံ ပရေၚ်ပါ်ပါဲ ညး လတူ သၞောတ်စၞလာဲ ကေုာံ စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ် ရ။<ref>{{cite book|author=Pavlov, I. P.|title=Conditioned Reflexes: An Investigation of the Physiological Activity of the Cerebral Cortex|year=1927|publisher=Oxford University Press|page=11}}</ref> လိက်အုပ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် မပြာကတ် ဂှ် ဒှ် "ပရေၚ်ဟီုတွဟ် စပ်ကဵု ကမၠောန် ဂကောံစၞလာဲ" (Lectures on the Work of the Digestive Glands) မပ္တိတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၉၇ ရ။ လိက်အုပ်ဏအ် ပံက်ထ္ၜး နဲကဲ သုတေသန ခေတ်တၟိ ပ္ဍဲ သၞောတ်စၞလာဲ တုဲ ဒှ် ဟိုတ် မကလိဂွံ လာပ် နဝ်ဗေဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၄ ရ။ လိက်အုပ် မရနုက်ကဵု ၜါ ဂှ် ဒှ် "စမဳစၟတ် မဒးစၟတ်သမ္တီ" (Conditioned Reflexes) မပ္တိတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၇ မဒှ် လိက်အုပ် မပကောံလဝ် သုတေသန မဆေၚ်ကဵု ကၠဵု ကေုာံ ခရေဲ မဒှ် တမ်ရိုဟ် ဝါဒအပြုအမူ (Behaviorism) ရ။<ref>{{cite journal|author=Todes, D. P.|title=Pavlov's Physiology Factory|journal=Isis|year=1997|volume=88|issue=2|pages=205–246}}</ref> လိက်အုပ် တၞဟ်တအ် ပါလုပ် "ဟီုတွဟ် စပ်ကဵု ကမၠောန် က္ဍဟ်" (Lectures on the Work of the Cerebral Hemisphere) မပ္တိတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၈ ကေုာံ လိက်ပရေၚ် ဂမၠိုၚ် မဆေၚ်ကဵု ယဲစိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ကတ်လ္ၚတ် တိရစ္ဆာန် ရ။ ပြကိုဟ် ညး တအ် ဒးဒုၚ် ကၠာဲစၠောအ် နကဵု ဘာသာ အၚ်္ဂလိက်၊ ဂျာမာန်၊ ပြၚ်သေတ် ကေုာံ ဘာသာ တၞဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုၚ်တုဲ လ္ၚတ်လဝ် အလုံဂၠးကဝ်ရ။<ref>{{cite book|author=Gantt, W. H.|title=Pavlov's Lectures on Conditioned Reflexes|year=1928|publisher=International Publishers|page=88}}</ref> == လာပ် ကေုာံ ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီဂမၠိုၚ် == ပါဗလဝ် ကလိဂွံ လာပ် ကေုာံ ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ ဂၠိုၚ်ကဵု ဗီုပြၚ် နူ ဂကောံ သိပ္ပံ အလုံဂၠးကဝ် သွက် ကမၠောန် သုတေသန ညး ရ။ အဓိက လာပ် ညး ကလိဂွံ ဂှ် ဒှ် လာပ် နဝ်ဗေဝ် သွက် ဇီဝကမ္မဗေဒ ကေုာံ ဂဥုဲ (Nobel Prize in Physiology or Medicine) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၄ မဒှ် ဂကူရုရှာ ကိုပ်ကၠာအိုတ် မကလိဂွံ လာပ် နဝ်ဗေဝ် ရ။<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1904/pavlov/biographical/|title=Ivan Pavlov - Biographical|publisher=Nobel Media AB|access-date=2023-10-25}}</ref> ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၇ ညး ဒှ် ကောန်ဂကောံ ပ္ဍဲ အေကာဒမဳ သိပ္ပံ ရုရှာ (Russian Academy of Sciences) ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၅ ညး ကလိဂွံ လာပ် ကံက်ပလဳ (Copley Medal) နူ ဂကောံ သၟိၚ် (Royal Society) ပ္ဍဲ ဍုၚ် လန်ဒါန် မဒှ် လာပ် သိပ္ပံ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ် ဨကရာဇ် ရ။ သီု ကလိဂွံ လာပ် လဳဂျေန် အံက် အဝ်နာ (Legion of Honour) နူ ရးနိဂီု ပြၚ်သေတ် ကီုရ။<ref>{{cite book|author=Babkin, B. P.|title=Pavlov: A Biography|year=1949|publisher=University of Chicago Press|page=312}}</ref> ကြဴနူ ညး စုတိ၊ အလဵုအသဳ သဵုဗိယေတ် ခုတ်လဝ် ယၟု ဌာန သုတေသန ဇီဝကမ္မဗေဒ ဗွဲမဂၠိုၚ် နကဵု ယၟု ညး သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ညး ရ။ ဍုၚ် ကိုပ်ကၠာ ညး (Kolotushi) ဂှ် ပြံၚ်ယၟု နဒဒှ် ပါဗလဝ်ဗဝ် (Pavlovo) ရ။ ဂိတု တၟအ် (crater) ပ္ဍဲ ဂိတု ကေုာံ လတူ ဂြိုဟ်နာနာတအ် လေဝ် ခုတ်လဝ် ယၟု ပါဗလဝ် သွက် ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ ကီုရ။<ref>{{cite journal|author=Windholz, G.|title=Ivan P. Pavlov: An Overview of His Life and Psychological Work|journal=American Psychologist|year=1997|volume=52|issue=9|pages=941–946}}</ref> == အာဲကၟာဲ ကေုာံ ဓလေတ်တမ်ၚာ် == အာဲကၟာဲ ပါဗလဝ် ပ္ဍဲ သွာၚ် သိပ္ပံ ဂှ် ဒှ် အရာ မဇၞော်မောဝ် ကေုာံ သှ်ေၜိုတ် လံလ ဂၠိုၚ်ကဵု ဗွဝ်ကၠံရ။ ဝေါဟာရ "ကၠဵု ပါဗလဝ်" (Pavlov's dog) ဂှ် စိုပ်အာ ပ္ဍဲ အရေဝ်ဓမ္မတာ (idiom) ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ် သွက်ဂွံ ဗၟံက်ထ္ၜး ပရေၚ်သွဟ် မကတဵုဒှ် အလဵုအလဵု ဟိုတ်နူ ပရေၚ်စမဳစၟတ် (automatic response to a specific stimulus) ရ။ ပရေၚ်သုတေသန ညး ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက် သွာၚ် စိုတ်ပညာ၊ ပရေၚ်လွဳလွတ် အပြုအမူ (behavior therapy) ကေုာံ ပရေၚ်ပညာ ကတ်လ္ၚတ် (educational psychology) ရ။<ref>{{cite book|author=Specter, M.|title=Pavlov's Dogs|year=2010|publisher=New Yorker|page=45}}</ref> ပ္ဍဲ ပရေၚ်လွဳလွတ် ယဲစိုတ် (psychiatry)၊ နဲကဲ စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ် ညး ဂှ် စကာ သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ယဲ ဖေက်လကိုတ် (phobias) ကေုာံ ပရေၚ်စောဲလာံ (addiction) နကဵု နဲကဲ "ပလီုစမဳစၟတ်" (systematic desensitization) ရ။ လညာတ် ညး ဂှ် ဆက်လ္ၚတ် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် နကဵု အစာစိုတ်ပညာ ခေတ်တၟိ တအ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။<ref>{{cite journal|author=Rescorla, R. A.|title=Pavlovian conditioning: It's not what you think it is|journal=American Psychologist|year=1988|volume=43|issue=3|pages=151–160}}</ref> ပ္ဍဲ ယေန်သၞာၚ် အလုံဂၠးကဝ် (popular culture)၊ ယၟု ပါဗလဝ် ကေုာံ ကၠဵု ညး ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ လိက်ဝတ္ထု၊ ရုပ်ရှင် ကေုာံ ဒွက် နာနာသာ် ရ။ ဥပမာ - ပ္ဍဲ လိက်ဝတ္ထု တြေံ "Brave New World" မချူလဝ် နကဵု အာလ်ဒါတ် ဟတ်သလဳ (Aldous Huxley) ဂှ် စကာ လညာတ် ပါဗလဝ် သွက်ဂွံ ထိၚ်ဒဝ် အပြုအမူ ကောန်မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် အနာဂတ်ရ။ ပရေၚ်ဆဵုဂဗ ပါဗလဝ် ဂှ် သှ်ေၜိုတ် နဒဒှ် တိုၚ်ခဳ အဓိက မွဲ ပ္ဍဲ ဝင် သိပ္ပံ လတူ ဂၠးတိ ရ။<ref>{{cite book|author=Huxley, A.|title=Brave New World|year=1932|publisher=Chatto & Windus|page=24}}</ref> == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite book |author=Todes, Daniel P. |title=Ivan Pavlov: A Russian Life in Science |year=2014 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0199925193 |url=https://books.google.com/books?id=bXZ_AwAAQBAJ}} * {{cite book |author=Babkin, Boris P. |title=Pavlov: A Biography |year=1949 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0226033990 |url=https://archive.org/details/pavlovbiography00babk}} * {{cite book |author=Pavlov, Ivan P. |title=Conditioned Reflexes: An Investigation of the Physiological Activity of the Cerebral Cortex |year=1927 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0199553198 |url=https://archive.org/details/conditionedreflex00pavl}} * {{cite journal |author=Woodworth, R. S. |title=Ivan Petrovich Pavlov |journal=Science |year=1936 |volume=83 |issue=2155 |pages=365–367 |doi=10.1126/science.83.2155.365 |url=https://science.sciencemag.org/content/83/2155/365}} * {{cite web |author=Nobel Prize Committee |title=Ivan Pavlov - Biographical |publisher=Nobel Media AB |year=1904 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1904/pavlov/biographical/}} {{Navbox | name = အဳဗာန် ပါဗလဝ် | title = [[အဳဗာန် ပါဗလဝ်]] | listclass = hlist | group1 = ပရေၚ်သုတေသန | list1 = * [[စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ်]] (Classical conditioning) * [[သၞောတ်စၞလာဲ]] (Digestive system) * [[ဍာ်ပါၚ်]] (Salivation) * [[ပလီုစမဳစၟတ်]] (Extinction) | group2 = ညးမဆက်စပ် | list2 = * [[ကာလ် လူဒ်ဝေတ်]] (Carl Ludwig) * [[ရူဒေါပ် ဟာဲဒေန်ဟာန်]] (Rudolf Heidenhain) * [[ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သောန်]] (John B. Watson) * [[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ]] (B. F. Skinner) | group3 = မဆက်စပ် | list3 = * [[လာပ် နဝ်ဗေဝ်]] * [[ဝါဒအပြုအမူ]] (Behaviorism) * [[ဂကောံသုတေသန ဂဥုဲ]] }} {{DEFAULTSORT:ပါဗလဝ်, အဳဗာန်}} [[Category:ဇီဝကမ္မဗေဒ]] [[Category:အစာသိပ္ပံ သဵုဗိယေတ်]] [[Category:ညးမကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗေဝ်]] [[Category:စိုတ်ပညာ]] [[Category:ညးမချိုတ် သၞာံ ၁၉၃၆]] [[Category:ညးမသၠးဂၠံဂဝ် သၞာံ ၁၈၄၉]] [[Category:အစာသိပ္ပံ ရုရှာ]] mrn5uglk9fqbptbaxi1u8p6zzp80nmn 60172 60171 2026-11-08T22:25:09Z Aue Nai 24 60172 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = အဳဗာန် ပါဗလဝ် | native_name = Иван Петрович Павлов | image = Ivan Pavlov (Nobel).png | image_size = 250px | alt = ရုပ် အဳဗာန် ပါဗလဝ် လတူ ခုံ | caption = အဳဗာန် ပါဗလဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၄ | birth_name = အဳဗာန် ပေတရဝ်ဗိချ် ပါဗလဝ် (Ivan Petrovich Pavlov) | birth_date = {{Birth date|1849|9|26|df=y}} | birth_place = ရဳယာဇြာန် (Ryazan)၊ အေန်ပါယာ ရုရှာ | death_date = {{Death date and age|1936|2|27|1849|9|26|df=y}} | death_place = လေနဳဂရာတ် (Leningrad)၊ ကၟိန်ဍုၚ် သဵုဗိယေတ် | resting_place = သုသာန် ဗဝ်ကဝ်ဗဝ် (Volkovo Cemetery) | citizenship = ရုရှာ၊ သဵုဗိယေတ် | fields = ဇီဝကမ္မဗေဒ (Physiology)၊ ပညာစိုတ် (Psychology)၊ ဂဥုဲ (Medicine) | workplaces = တက္ကသိုလ် သေန် ပဳတာဗာတ် (St. Petersburg University)<br>ဂကောံသုတေသန ဂဥုဲ (Institute of Experimental Medicine) | alma_mater = တက္ကသိုလ် သေန် ပဳတာဗာတ် | known_for = စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ် (Classical conditioning)<br>သၞောတ်စၞလာဲ (Digestive system) | notable_awards = လာပ် နဝ်ဗေဝ် သွက် ဇီဝကမ္မဗေဒ ကေုာံ ဂဥုဲ (၁၉၀၄)<br>လာပ် ကံက်ပလဳ (Copley Medal) (၁၉၁၅) | spouse = သေရာဖဳမာ ဗာသဳလဳယေဗ်နာ ကာချေဗ်သကာယာ (Seraphima Vasilievna Karchevskaya) | children = မသုန် တၠ }} '''အဳဗာန် ပေတရဝ်ဗိချ် ပါဗလဝ်''' (Ivan Petrovich Pavlov၊ သၠးဂၠံဂဝ် ၂၆ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၈၄၉ – စုတိ ၂၇ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၃၆) ဒှ် အစာဇီဝကမ္မဗေဒ (physiologist) ဂကူရုရှာ မပြာကတ် ယၟုတမ္ညဝ် နကဵု ပရေၚ်သုတေသန စပ်ကဵု စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ် (classical conditioning) ရ။ ညးဝွံ ကလိဂွံ လာပ် နဝ်ဗေဝ် သွက် ဇီဝကမ္မဗေဒ ကေုာံ ဂဥုဲ (Nobel Prize in Physiology or Medicine) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၄ နကဵု ကမၠောန်သုတေသန မဆေၚ်စပ် ကု သၞောတ်စၞလာဲ (digestive system) မာန်ရ။ ၜိုန်ရ ညးမကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ သွာၚ်ဇီဝကမ္မဗေဒ ကီုလေဝ်၊ ပရေၚ်ဆဵုဂဗ ညး မဆေၚ်ကဵု အပြုအမူ တိရစ္ဆာန်တအ် စိုပ်အာ သွာၚ်ပညာစိုတ် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်တုဲ ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်လ္ၚတ် ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိရ။<ref>{{cite book|author=Todes, Daniel P.|title=Ivan Pavlov: A Russian Life in Science|year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0199925193|page=45}}</ref> ပရေၚ်သုတေသန ညး မပတမ်လဝ် နကဵု ကၠဵုဂမၠိုၚ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု လဒက်ပ္တန် ပရေၚ်စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ခန္ဓကာယ မဆက်စပ် ရေၚ်သကအ် ဗွဲမလှဲလးရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ် ကၠောန် ပရေၚ်သုတေသန စပ်ကဵု ဍာ်ပါၚ် ကၠဵုတအ် တိတ် အခိၚ်ညာတ် စၞ၊ ညး ဂွံသမ္တီကေတ် ဒဒှ်ရ ကၠဵုတအ် စပတိတ် ဍာ်ပါၚ် အခိၚ်မိၚ် ရမ္သာၚ် မဆက်စပ် ကု စၞစ (ဥပမာ- ရမ္သာၚ် ဂတာေၚ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ရမ္သာၚ် ဇိုၚ် မၞိဟ်မကဵုစၞ) ရ။ လညာတ်ဏအ် ပံက်ကဵု တြၚ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေၚ်ကတ်လ္ၚတ် (learning process) ပ္ဍဲ ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန်တအ်ရ။<ref>{{cite journal|author=Rescorla, R. A.|title=Pavlovian conditioning: It's not what you think it is|journal=American Psychologist|year=1988|volume=43|issue=3|pages=151–160}}</ref> ပါဗလဝ် တန်တဴလဝ် ပ္ဍဲ ဍုၚ်ရုရှာ အလုံမွဲဘဝတုဲ ၜိုန်ရ အလဵုအသဳ သဵုဗိယေတ် (Soviet Union) ပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ကီုလေဝ်၊ ညး ဆက်ကၠောန် ပရေၚ်သုတေသန ညး ဗွဲမဗၠးၜးမာန်လဝ်ရ။ ညး ဒှ် မၞိဟ် မပါ်ပါဲ သၞောတ် ကောန်မျူနေတ် (communist) မွဲတၠ ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ ဍာ်ဒကေဝ် ကေုာံ ဒယှ်တမ္ညဝ် ညး ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ်တုဲ၊ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ဗလာဒဳမဳ လေနေန် (Vladimir Lenin) ကဵု အခေါၚ် သွက်ဂွံ ဆက်ကၠောန် ကမၠောန်သုတေသန ညး နကဵု ပရေၚ်မၚ်မွဲ ဗွဲမခိုဟ်မောဝ်ရ။<ref>{{cite book|author=Babkin, B. P.|title=Pavlov: A Biography|year=1949|publisher=University of Chicago Press|page=112}}</ref> == ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေၚ်ပညာ == အဳဗာန် ပါဗလဝ် သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ရဳယာဇြာန် (Ryazan)၊ အေန်ပါယာ ရုရှာ ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၂၆ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၈၄၉ ရ။ ညး ဒှ် ကောန်ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ လၟိဟ် ကောန်စှ်မွဲတၠ ပ္ဍဲ ဂကောံသ္ၚိကၟိန် ညးရ။ အပါညး ပေတာ ဒမဳတြဳယေဗိချ် ပါဗလဝ် (Peter Dmitrievich Pavlov) ဒှ် ကျာ်ဇၞော် ဘာခရေတ်ယာန် အံက်သဝ်ဒံက် (Orthodox) မွဲပါ်တုဲ၊ မိညး ဗာဗာရာ အဳဗာနဝ်ဗ်နာ (Varvara Ivanovna) ဒှ် သ္ၚိကၟိန် မၞုံကဵု ပရေၚ်လွဳလွတ် ဍောတ်သောဲရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ် ဍောတ်ဍောတ်၊ ပါဗလဝ် ဂွံဒုၚ် ဘဲအန္တရာယ် ဒတုံ နူ ကၟာၚ်တုဲ ဒးဇူဒီု ပ္ဍဲ သ္ၚိ ပွိုၚ် ၜါသၞာံ ပြၚ်ရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ်ဂှ် ညး စလ္ၚတ် လိက်နာနာ ကေုာံ စိုတ်လုပ်စား ပ္ဍဲ သဘာဝ ပွဳပွူရ။<ref>{{cite book|author=Asratyan, E. A.|title=I. P. Pavlov: His Life and Work|year=1953|publisher=Foreign Languages Publishing House|page=9}}</ref> ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၆၀ ညး စလုပ် တန်ဗတောန် ပ္ဍဲ ဘာကျာ် (seminary) သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် အာ လပါ် ဘာသာရေၚ် အတိုၚ် အပါညး မရန်တၟအ်လဝ်ရ။ ဆဂး အခိၚ် မတိုန်ဒၟံၚ် ဘာကျာ်ဂှ် ညး ဂွံဗှ် လိက် အဳဗာန် သေချေနဝ် (Ivan Sechenov <!-- spelling unconfirmed -->) မၞုံယၟု ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် က္ဍဟ် (Reflexes of the Brain) ကေုာံ လိက် ချာလ် ဒါဝေန် (Charles Darwin) မဆေၚ်ကဵု တမ်ရိုဟ် သတ္တဝါဂမၠိုၚ် (On the Origin of Species) ရ။ လိက်တအ်ဏအ် ပြံၚ်လှာဲ စိုတ်ဓာတ် ညး ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်တုဲ ညး ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံ တိတ် နူ ဘာကျာ် ကေုာံ လ္ၚတ် သွာၚ်သိပ္ပံ ရ။<ref>{{cite journal|author=Todes, D. P.|title=Pavlov's Physiology Factory|journal=Isis|year=1997|volume=88|issue=2|pages=205–246}}</ref> ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၇၀ ညး ပြံၚ်အာ ဍုၚ် သေန် ပဳတာဗာတ် (St. Petersburg) တုဲ လုပ်တိုန် တက္ကသိုလ် သေန် ပဳတာဗာတ် ပ္ဍဲ ဌာန ရူပဗေဒ ကေုာံ သၚ်္ချာ (Physics and Mathematics) ရ။ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ်ဂှ် ညး ကတ်လ္ၚတ် ဇီဝကမ္မဗေဒ နကဵု ပရေၚ်စိုတ်လုပ်စား ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ ညး ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ နကဵု ဂုဏ်တၟေၚ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၇၅ ရ။ ကြဴနူဂှ် ညး ဆက်လုပ် လ္ၚတ် ပ္ဍဲ အေကာဒမဳ ဂဥုဲ ကေုာံ ခွဲကရေက် (Academy of Medical Surgery) သွက်ဂွံ ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ဒံက်တာရ။ ညး ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ဒံက်တာ ဂဥုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၇၉ နကဵု လာပ်ထဝ် သွက် သုတေသန မခိုဟ်အိုတ်ရ။<ref>{{cite book|author=Windholz, G.|title=Ivan P. Pavlov: An Overview of His Life and Psychological Work|year=1997|publisher=American Psychological Association|page=22}}</ref> == ပရေၚ်ကမၠောန် ကေုာံ ပရေၚ်သုတေသန == ကြဴနူ မကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ဒံက်တာတုဲ၊ ပါဗလဝ် အာ လ္ၚတ် ကမၠောန်သုတေသန ပ္ဍဲ ရးနိဂီု ဂျာမနဳ ပွိုၚ် ၜါသၞာံရ။ ပ္ဍဲ ဂျာမနဳ ညး ကၠောန် ကမၠောန် မွဲစွံ ကု ကာလ် လူဒ်ဝေတ် (Carl Ludwig) ပ္ဍဲ ဍုၚ် လာပ်ဇြေတ် (Leipzig) ကေုာံ ရူဒေါပ် ဟာဲဒေန်ဟာန် (Rudolf Heidenhain) ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗရက်သလော (Breslau) ရ။ အစာၜါတၠဏအ် ဒှ် အစာဇီဝကမ္မဗေဒ မပြာကတ် ပ္ဍဲ အခိၚ်ဂှ်တုဲ၊ ပါဗလဝ် ကလိဂွံ နဲကဲ သုတေသန ခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုၚ် နူ ညးတအ်ရ။ တၟေၚ်တၟဟ် နူ ဟာဲဒေန်ဟာန် ဂှ်၊ ပါဗလဝ် လ္ၚတ်ကေတ် နဲကဲ မလ္ၚတ် သၞောတ်စၞလာဲ ပ္ဍဲ ကၠဵု မဂျိုၚ်ဒၟံၚ် လမျီုရ။<ref>{{cite journal|author=Woodworth, R. S.|title=Ivan Petrovich Pavlov|journal=Science|year=1936|volume=83|issue=2155|pages=365–367}}</ref> ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၉၀၊ ညး ကလိဂွံ တာလျိုၚ် နဒဒှ် ပါမောက္ခ သွာၚ် ဇီဝကမ္မဗေဒ ပ္ဍဲ အေကာဒမဳ ဂဥုဲ ကေုာံ သကိုပ် ဌာန ဇီဝကမ္မဗေဒ ပ္ဍဲ ဂကောံသုတေသန ဂဥုဲ (Institute of Experimental Medicine) မစဒက်ပ္တန်တၟိ ပ္ဍဲ သေန် ပဳတာဗာတ် ရ။ ပ္ဍဲ ဌာနဏအ်ရ ပါဗလဝ် ကၠောန်ဗဒှ် ပရေၚ်သုတေသန မဆေၚ်ကဵု သၞောတ်စၞလာဲ ကေုာံ စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ် ပွိုၚ် ပန်စှ်သၞာံ ပြၚ်ရ။ ညး ဒက်ပ္တန် ရုၚ်သုတေသန မၞုံကဵု စက် ကိရိယာ (tools) ခေတ်တၟိ ကေုာံ နဲကဲ သုတေသန မစိုပ်တရဴ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် တိရစ္ဆာန်တအ်ရ။<ref>{{cite book|author=Gantt, W. H.|title=Pavlov's Lectures on Conditioned Reflexes|year=1928|publisher=International Publishers|page=34}}</ref> ပါဗလဝ် ဖန်ဗဒှ် နဲကဲ "ဒၞာဲဍာ်ပါၚ်" (fistula) မဒှ် နဲကဲ ခွဲကရေက် မစုတ် ပိုက် ဍောတ်ဍောတ် ပ္ဍဲ ပါၚ်၊ စၞေက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ကသအ် ကၠဵုတအ် သွက်ဂွံ ပကောံ ဍာ်ပါၚ် ကေုာံ ဍာ်စၞလာဲ အခိၚ် ကၠဵုတအ် စစၞရ။ နဲကဲဏအ် ပဵုခိုဟ် နူ နဲကဲ တြေံ မဒးဂစိုတ် တိရစ္ဆာန် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ခန္ဓကာယတအ်ရ။ ဟိုတ်နူ နဲကဲဏအ်၊ ညး လ္ၚတ် ဂွံ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ဍာ်စၞလာဲ မဆက်စပ် ကု စၞစ နာနာသာ်မာန်ကၠုၚ်ရ။ ပရေၚ်သုတေသန ညး ဗၟံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ သၞောတ်အာရီု (nervous system) ထိၚ်ဒဝ်လဝ် ကမၠောန် စၞလာဲ ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။<ref>{{cite journal|author=Todes, D. P.|title=Pavlov's Physiology Factory: Experiment, Interpretation, Laboratory Enterprise|journal=Isis|year=1997|volume=88|issue=2|pages=205–246}}</ref> == သၞောတ်စၞလာဲ == ပရေၚ်သုတေသန ပါဗလဝ် လတူ သၞောတ်စၞလာဲ (Digestive system) ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် မကလိဂွံ လာပ် နဝ်ဗေဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၄ ရ။ ကၠာခေတ် ပါဗလဝ်၊ အစာသိပ္ပံတအ် ထေၚ်လဝ် ဒဒှ်ရ စၞလာဲ ကတဵုဒှ် ဆ ဟိုတ်နူ ဓါတုဗေဒ ပ္ဍဲ ကသအ် ဟေၚ်ရ။ ပါဗလဝ် ဗၟံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ က္ဍဟ် ကေုာံ သၞောတ်အာရီု ဒှ် အဓိက ညးမထိၚ်ဒဝ် ပရေၚ်စၞလာဲရ။ ညး လ္ၚတ် ဍာ်ပါၚ်၊ ဍာ်ကသအ် ကေုာံ ဍာ်တၟိုဟ် (pancreatic juice) တအ် ပ္ဍဲ အခိၚ် ကၠဵုတအ် စစၞ နာနာသာ်ရ။<ref>{{cite book|author=Pavlov, I. P.|title=The Work of the Digestive Glands|year=1897|publisher=Charles Griffin & Company|page=78}}</ref> ညး ဖန်ဗဒှ် နဲကဲ "စၞလီ" (sham feeding) မဒှ် နဲကဲ ခွဲကရေက် ကအ် ကၠဵုတုဲ ကဵု စၞစ ဇွောဝ်တိတ် နူ ကအ် ဟွံစိုပ် ကသအ်ရ။ အခိၚ် ကၠဵုတအ် စစၞ ပ္ဍဲ ပါၚ် (ၜိုန်ရ စၞ ဟွံစိုပ် ကသအ် ကီုလေဝ်)၊ ကသအ် ကၠဵုတအ် စပတိတ် ဍာ်ကသအ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ဣဏအ် ဗၟံက်ထ္ၜး ကဵု ဒဒှ်ရ စိုတ် (psychic) ကေုာံ ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ (reflex) သွက်ဂွံ စစၞ ဂှ် ပလံၚ်ဏာ ပရိုၚ် နူ က္ဍဟ် ဇရေၚ် ကသအ် သွက်ဂွံ ပတိတ် ဍာ်ကသအ် ကိုပ်ကၠာ စၞ ဟွံစိုပ် ကသအ် ဏီရ။ ညး ကော်စ ပရေၚ်ဏအ် နဒဒှ် "ဍာ်စၞလာဲ စိုတ်" (psychic secretion) ရ။<ref>{{cite journal|author=Gerard, R. W.|title=The Biological Roots of Psychiatry|journal=American Journal of Psychiatry|year=1955|volume=112|issue=2|pages=81–90}}</ref> {| class="wikitable" |+ ပရေၚ်သုတေသန အဓိက ပ္ဍဲ သၞောတ်စၞလာဲ |- ! ဂကူ ဍာ်စၞလာဲ ! ဟိုတ် မပတိတ် ! အဓိက တာလျိုၚ် |- | ဍာ်ပါၚ် (Saliva) | စၞ စိုပ် ပါၚ်၊ ရမ္သာၚ် စၞ၊ ညာတ် စၞ | ဍိုတ်ကဵု စၞ၊ လာဲ စၞ သွက်ဂွံ ၚိတ် လောဲ |- | ဍာ်ကသအ် (Gastric juice) | အာရီု စၞ ပ္ဍဲ ပါၚ် (စၞလီ)၊ စၞ စိုပ် ကသအ် | ပလာဲ ဓါတ်ပရဝ်တေန် (Protein) |- | ဍာ်တၟိုဟ် (Pancreatic juice) | စၞ စိုပ် ကြုတ်ဍောတ် | ပလာဲ ဓါတ်ကၠေၚ် ကေုာံ ဓါတ်ကစီု (Carbohydrates) |} ပရေၚ်သုတေသနဏအ် ပြံၚ်လှာဲထောံ လညာတ် သွာၚ် ဂဥုဲ လတူ သၞောတ်စၞလာဲ မာန်တုဲ၊ ဂဥုဲ ကေုာံ ပရေၚ်လွဳလွတ် ယဲကသအ် ဂမၠိုၚ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဗွဲမလောန်ရ။ လိက်အုပ် ညး မၞုံယၟု "ပရေၚ်ဟီုတွဟ် စပ်ကဵု ကမၠောန် ဂကောံစၞလာဲ" (Lectures on the Work of the Digestive Glands) မပ္တိတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၉၇ ဂှ် ဒှ် လိက်အုပ် အဓိက ပ္ဍဲ သွာၚ်ဇီဝကမ္မဗေဒ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ်ရ။<ref>{{cite book|author=Babkin, B. P.|title=Pavlov: A Biography|year=1949|publisher=University of Chicago Press|page=230}}</ref> == စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ် == အခိၚ် မလ္ၚတ် သၞောတ်စၞလာဲ၊ ပါဗလဝ် ဂွံသမ္တီကေတ် အရာတၟေၚ် မွဲရ။ ကၠဵု မနွံ ပ္ဍဲ ရုၚ်သုတေသန ညးတအ်ဂှ်၊ ၜိုန်ရ ဟွံညာတ် စၞ ကီုလေဝ်၊ အခိၚ် ညာတ် မၞိဟ်မကဵုစၞ (ဟွံသေၚ်မ္ဂး) မိၚ် ရမ္သာၚ် ဇိုၚ် မၞိဟ်မကဵုစၞ မ္ဂး၊ ဍာ်ပါၚ် စတိတ်ကၠုၚ်ရ။ ညး ကော်စ ပရေၚ်ဏအ် နဒဒှ် "ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ နကဵု ဟိုတ်" (conditional reflex) ဟွံသေၚ်မ္ဂး စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ် (Classical conditioning) ရ။<ref>{{cite journal|author=Tully, T.|title=Pavlovian conditioning: A view from the brain|journal=Behavioral and Brain Sciences|year=2003|volume=26|issue=1|pages=51–52}}</ref> ပါဗလဝ် စမ်ၜတ် လ္ၚတ် ပရေၚ်ဏအ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် နကဵု ကိရိယာ မတၟေၚ်တၟဟ်ရ။ ကိုပ်ကၠာအိုတ် ညး တက် ခရေဲ (bell) ဟွံသေၚ်မ္ဂး စက်တက်အခိၚ် (metronome) ကၠာ ဟွံကဵု စၞ ကု ကၠဵုရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ်ဂှ် ကၠဵု ဟွံပတိတ် ဍာ်ပါၚ် သွက် ရမ္သာၚ်ဂှ်ရ။ ဆဂး အခိၚ် ညး ကဵု စၞ မ္ဂး၊ ကၠဵု ပတိတ် ဍာ်ပါၚ်ရ။ ညး ကော်စ စၞ ဂှ် နဒဒှ် "ဟိုတ်ဟွံဒးစမဳစၟတ်" (Unconditioned Stimulus - US) တုဲ ဍာ်ပါၚ် မတိတ် ဟိုတ်နူ စၞ ဂှ် ညး ကော်စ "သွဟ်ဟွံဒးစမဳစၟတ်" (Unconditioned Response - UR) ရ။<ref>{{cite book|author=Pavlov, I. P.|title=Conditioned Reflexes|year=1927|publisher=Oxford University Press|page=45}}</ref> ကြဴနူ မတက် ခရေဲ တုဲ ကဵု စၞ ဗွဲမဂၠိုၚ်ကဵု အလန်တုဲ၊ ပါဗလဝ် ဆက်စမ်ၜတ် နကဵု မတက် ဆ ခရေဲ မွဲဟေၚ် (ဟွံကဵု စၞ) ရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ်ဂှ် ကၠဵု စပတိတ် ဍာ်ပါၚ် ဟိုတ်နူ ရမ္သာၚ် ခရေဲ ဂှ်ရ။ ညး ကော်စ ရမ္သာၚ် ခရေဲ ဂှ် နဒဒှ် "ဟိုတ်ဒးစမဳစၟတ်" (Conditioned Stimulus - CS) တုဲ ဍာ်ပါၚ် မတိတ် ဟိုတ်နူ ရမ္သာၚ် ခရေဲ ဂှ် ညး ကော်စ "သွဟ်ဒးစမဳစၟတ်" (Conditioned Response - CR) ရ။ [[File:Pavlov's dog conditioning.svg|thumb|စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ် မဗၟံက်ထ္ၜး လဒက်ပ္တန် အကြာ CS, US, UR ကေုာံ CR]] ပရေၚ်ဆဵုဂဗဏအ် ဗၟံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ က္ဍဟ် တိရစ္ဆာန်တအ် ဆက်စပ်ကဵု အရာၜါ (ရမ္သာၚ် ကဵု စၞ) မကတဵုဒှ် မွဲစွံ ပ္ဍဲ အခိၚ်တုပ်တုပ် မာန်ရ။ ဣဏအ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်ကတ်လ္ၚတ် မဆေၚ်ကဵု လဒက်ပ္တန် စိုတ် (associative learning) မာန်ရ။ ပါဗလဝ် လ္ၚတ် ဂွံ နဲကဲ "ပလီုစမဳစၟတ်" (extinction) မဒှ် အခိၚ် မတက် ခရေဲ ဗွဲမဂၠိုၚ်ကဵု အလန် ဆဂး ဟွံကဵု စၞ မ္ဂး၊ ကၠဵုတအ် ယှအ်ဖျေဟ် ပရေၚ်ပတိတ် ဍာ်ပါၚ် ကေုာံ ကၞောတ်တဲ ဒေါအ်အာ သီုဖအိုတ်ရ။<ref>{{cite journal|author=Rescorla, R. A.|title=Extinction of Pavlovian conditioning|journal=Behavioral Neuroscience|year=2001|volume=115|issue=3|pages=527–541}}</ref> == ပညာစိုတ် ကေုာံ ဇီဝကမ္မဗေဒ == ၜိုန်ရ ပါဗလဝ် ထေၚ်လဝ် ဇကု ညး နဒဒှ် အစာဇီဝကမ္မဗေဒ (physiologist) မွဲတၠ ကီုလေဝ်၊ ပရေၚ်သုတေသန ညး စိုပ်အာ သွာၚ်ပညာစိုတ် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ်ဂှ် သွာၚ်ပညာစိုတ် ဂှ် ဆေၚ်စပ် ကု ပရေၚ်ချပ်လ္ၚတ် စိုတ် (introspection) ဗွဲမဂၠိုၚ်တုဲ ဟွံမဲ ကု သက်သဳ ရုပ်ဝတ္ထု မချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ပါဗလဝ် ကဵု တမ်ရိုဟ် သက်သဳ သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု အပြုအမူ (behavior) တိရစ္ဆာန် ကေုာံ ကောန်မၞိဟ် နကဵု နဲကဲ စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ်ရ။<ref>{{cite book|author=Boakes, R. A.|title=From Darwin to behaviourism: Psychology and the minds of animals|year=1984|publisher=Cambridge University Press|page=145}}</ref> လညာတ် ပါဗလဝ် ဓလီုပ္ဍိုက် လတူ အစာပညာစိုတ် ဂကူအမေရိကာန် ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သောန် (John B. Watson) ကေုာံ ဘဳ အေပ် သကေန်နာ (B. F. Skinner) တအ် ဗွဲမဇၞော်ရ။ ဝါတ်သောန် စကာ လညာတ် ပါဗလဝ် တုဲ ဒက်ပ္တန် ဝါဒအပြုအမူ (Behaviorism) မဒှ် လညာတ် ပညာစိုတ် မလ္ၚတ် အပြုအမူ မညာတ်ကေတ်မာန် (observable behavior) ဟေၚ်ရ။ ပါဗလဝ် ဇကု ညး ဟွံဒုၚ်တဲ ဝါဒအပြုအမူ သီုဖအိုတ်ရ။ ညး ထေၚ်လဝ် ဒဒှ်ရ အပြုအမူ ဂှ် ဒှ် ဆ လက္ခဏာ မ္ၚး တုဲ အဓိက ဂှ် ဒှ် ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် ပ္ဍဲ က္ဍဟ် (brain activity) ရ။<ref>{{cite journal|author=Windholz, G.|title=Pavlov's relationship with psychology|journal=American Psychologist|year=1995|volume=50|issue=1|pages=60–63}}</ref> ပါဗလဝ် စှ်ေစိုတ် ဒဒှ်ရ ပညာစိုတ် ဂှ် ဒးဒက်ပ္တန် လတူ ဇီဝကမ္မဗေဒ ဟေၚ်ရ။ ညး ဟီုလဝ် "ပညာစိုတ် ဂှ် ဂွံဒှ် သိပ္ပံ မချိုတ်ပၠိုတ် ဂှ် ဒးတန်တဴ လတူ ဇီဝကမ္မဗေဒ က္ဍဟ် ရ"။ ညး လ္ၚတ် "ယဲစိုတ် တိရစ္ဆာန်" (experimental neurosis) မဒှ် အခိၚ် ကၠဵုတအ် ဒးဒုၚ် လ္ၚတ် ကဵု အရာ မဟွံကၠးဖ္ဍး (ဥပမာ- ရုပ် ခ္ဍမ် ကဵု ရုပ် ခ္ဍမ်ဂၠိၚ် မတုပ် ရေၚ်သကအ်) မ္ဂး၊ ကၠဵုတအ် ထ္ၜး လက္ခဏာ ထေဲ၊ ဖေက်၊ ကေုာံ ဒှ်ယဲစိုတ် ရ။ ဣဏအ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ယဲစိုတ် (psychiatry) ပ္ဍဲ ကောန်မၞိဟ်ရ။<ref>{{cite book|author=Gray, J. A.|title=Pavlov|year=1979|publisher=Fontana|page=78}}</ref> == လညာတ် လတူ ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန် == ပါဗလဝ် စကာ တိရစ္ဆာန် (ဗွဲတၟေၚ် ကၠဵု) ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်သုတေသန ညးရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ်ဂှ် ပရေၚ်မၚ်မွဲ အခေါၚ်အရာ တိရစ္ဆာန် (animal welfare) ဟွံပြာကတ် ဏီ ကီုလေဝ်၊ ပါဗလဝ် ထ္ၜး လညာတ် ဆာန်ဍူ လတူ ကၠဵု ညး ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ ညး ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ကၠဵုတအ်ဂှ် ဒှ် "ညးမကၠောန်ကမၠောန် မွဲစွံ" (co-workers) ကဵု ညး တုဲ ညး ဍောၚ်ၜိုတ် စိုတ် ဗွဲမလောန် အခိၚ် ကၠဵု မဒးချိုတ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်စမ်ၜတ် ညးရ။<ref>{{cite journal|author=Todes, D. P.|title=Pavlov's dogs: The actual and the mythical|journal=Journal of the History of Biology|year=1997|volume=30|issue=1|pages=67–95}}</ref> ညး သြိုၚ်ခၞံ ရုၚ်သုတေသန တၟေၚ် မကော်စ "တာဝါ သ္ၚိတ်ဇြ" (Tower of Silence) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကၠဵုတအ် သက်ကု ရမ္သာၚ် ပ္ဍုက်ပ္ဍေက် နူ မ္ၚးရ။ ပ္ဍဲ ရုၚ်ဏအ် ကၠဵုတအ် ဂွံဒုၚ် စွံလဝ် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ မၜိုဟ်သြိုဟ် တုဲ မၞိဟ်သုတေသနတအ် ဟွံဆက်ဆောံ တိုက်ရိုက် ကု ကၠဵုတအ် (လ္ၚတ် နူ ဒ္ၚောဝ် ဟွံညာတ် လပါ်ပ္ဍဲ) သွက်ဂွံ ဂွံ သွဟ် သုတေသန မချိုတ်ပၠိုတ်အိုတ်ရ။ ပါဗလဝ် ပတှ်ေလဝ် ဒဒှ်ရ ဒဒိုက် တိရစ္ဆာန်တအ် မဒးဒုၚ် ဂှ် ဒှ် သွက်ဂွံ ရီုဗၚ် လမျီု ကောန်မၞိဟ် မဂၠိုၚ်ကဵု ကိုတ် မာန်ရ။<ref>{{cite book|author=Fancher, R. E.|title=Pioneers of Psychology|year=1996|publisher=W. W. Norton & Company|page=211}}</ref> လတူ ကောန်မၞိဟ်၊ ပါဗလဝ် စှ်ေစိုတ် ဒဒှ်ရ ကောန်မၞိဟ် ကဵု တိရစ္ဆာန် မၞုံကဵု သၞောတ်အာရီု မတုပ် ရေၚ်သကအ်ရ။ ဆဂး ညး ဗၟံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ ကောန်မၞိဟ် မၞုံကဵု "သၞောတ် စမဳစၟတ် မရနုက်ကဵု ၜါ" (second signal system) မဒှ် အရေဝ်ဘာသာ (language) ရ။ ကၠဵုတအ် ကၠိုဟ် ဆ ရမ္သာၚ် ကဵု ရုပ်ဝတ္ထု (first signal system) တုဲ ကောန်မၞိဟ်တအ် ကၠိုဟ် ဝေါဟာရ (words) မဒှ် စမဳစၟတ် သွက် အရာတၞဟ်တအ်ရ။ ဣဏအ် ဒှ် အရာ မပါ်ခြာ ကောန်မၞိဟ် နူ တိရစ္ဆာန် အတိုၚ် လညာတ် ပါဗလဝ် ရ။<ref>{{cite journal|author=Windholz, G.|title=Pavlov's concept of schizophrenia as related to the theory of higher nervous activity|journal=History of Psychiatry|year=1994|volume=5|issue=18|pages=207–214}}</ref> == ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ဓဝ်ပတှ်ေ == ပ္ဍဲ အခိၚ် ပရေၚ်တဝ်စၞေဟ် ရုရှာ (Russian Revolution) ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ကၟိန်ဍုၚ် သဵုဗိယေတ်၊ ပါဗလဝ် ဒှ် မၞိဟ် မဒစဵုဒစး သၞောတ် ကောန်မျူနေတ် (communism) ဗွဲမပြာကတ်ရ。 ညး ဟီုပါ်ပါဲ အလဵုအသဳ သဵုဗိယေတ် ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ညးဍုၚ်ကွာန် တုဲ ဟီုလဝ် "သွက် ပရေၚ်စမ်ၜတ် မဇၞော်မောဝ် မကော်စ သၞောတ်ကောန်မျူနေတ် ဏအ်၊ အဲ ဟွံသၠးကဵု သီု ဇိုၚ်ပၚ် ၚုက်ၚုက် မွဲ ပ္ဍဲ ပရေၚ်စမ်ၜတ် အဲ ရ"။<ref>{{cite book|author=Todes, D. P.|title=Ivan Pavlov: A Russian Life in Science|year=2014|publisher=Oxford University Press|page=412}}</ref> ၜိုန်ရ ညး ဒစဵုဒစး အလဵုအသဳ ကီုလေဝ်၊ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ဗလာဒဳမဳ လေနေန် (Vladimir Lenin) ထံက်ပေၚ် ညး ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။ လေနေန် ကဵု အမိၚ် တၟေၚ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၁ သွက်ဂွံ မၚ်မွဲ ပါဗလဝ် ကေုာံ ကဵု စၞ၊ ဇွောအ်မ၊ ကေုာံ ရုၚ်သုတေသန မပေၚ်စုံ ကု ညးရ။ အလဵုအသဳ သဵုဗိယေတ် စကာ ယၟု ပါဗလဝ် သွက်ဂွံ ထ္ၜးပျး ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် သိပ္ပံ ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ် ညးတအ် ကု ဂၠးကဝ်ရ။ ပါဗလဝ် ဒုၚ်တဲ အရီုအဗၚ်ဏအ် ကီုလေဝ်၊ ဟွံဒေါအ် ပရေၚ်ပါ်ပါဲ ညး လတူ အလဵုအသဳ ဏီရ။<ref>{{cite journal|author=Todes, D. P.|title=Pavlov and the Bolsheviks|journal=History and Philosophy of the Life Sciences|year=1995|volume=17|issue=3|pages=379–418}}</ref> ပ္ဍဲ လအိတ်ဘဝ ညး၊ ညး ပြံၚ်လှာဲ လညာတ် လတူ အလဵုအသဳ ညိည ဟိုတ်နူ ညးညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ အလဵုအသဳ ထံက်ပေၚ် ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ သိပ္ပံ ဗွဲမဇၞော်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ညး ဆက်ဟီုပါ်ပါဲ ပရေၚ်ရပ်ကြိုၚ် (purges) ကေုာံ ပရေၚ်ဂစိုတ် အစာသိပ္ပံ တၞဟ်တအ် နကဵု ဂျဝ်သေပ် သတာလေန် (Joseph Stalin) ရ။ ညး ညးချူ လိက် ဇရေၚ် အလဵုအသဳ သွက်ဂွံ ဗလးကဵု သကအ်ရဲ ညး မဒးဒုၚ် ရပ်လဝ် တအ်ရ။<ref>{{cite book|author=Babkin, B. P.|title=Pavlov: A Biography|year=1949|publisher=University of Chicago Press|page=156}}</ref> == လအိတ်ဘဝ ကေုာံ လမျီုအိုတ် == ပ္ဍဲ အာယုက် ၈၀ ပြၚ်၊ ပါဗလဝ် ဆက်ကၠောန် ကမၠောန်သုတေသန ဗွဲမကတိုၚ်ကၟဟ် ဏီရ။ ညး လ္ၚတ် ပရူ ယဲစိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် က္ဍဟ် ပ္ဍဲ ကောန်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ဌာန သုတေသန ဂဥုဲ (Institute of Experimental Medicine) မၞုံ ပ္ဍဲ ဍုၚ် လေနဳဂရာတ် (Leningrad) (လၟုဟ် ကော် သေန် ပဳတာဗာတ်) ရ။ ညး ဒှ် အစာ မၞုံကဵု ပရေၚ်ရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ နူ ကွးဘာ ကေုာံ အစာသိပ္ပံ အလုံဂၠးကဝ်ရ။<ref>{{cite journal|author=Windholz, G.|title=Ivan P. Pavlov: An Overview of His Life and Psychological Work|journal=American Psychologist|year=1997|volume=52|issue=9|pages=941–946}}</ref> ပ္ဍဲ ဖေဖဝ်ဝါရဳ သၞာံ ၁၉၃၆၊ ပါဗလဝ် ကတဵုဒှ် ယဲ ခယျာ် (double pneumonia) ရ。 ၜိုန်ရ ဂွံဒုၚ် လွဳလွတ် နကဵု အစာဂဥုဲ မခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ် သဵုဗိယေတ် ကီုလေဝ်၊ ညး စုတိအာ ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၂၇ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၃၆ ပ္ဍဲ အာယုက် ၈၆ သၞာံရ။ ကိုပ်ကၠာ ဟွံစုတိ၊ ညး ကော် ကွး ညး မွဲတၠ သွက်ဂွံ ချူစၟတ်သမ္တီ လက္ခဏာ ယဲ ညး ဇကု ညး၊ မဒှ် ကမၠောန် အစာသိပ္ပံ မွဲတၠ စဵုကဵု လမျီုအိုတ်ရ။<ref>{{cite book|author=Todes, D. P.|title=Ivan Pavlov: A Russian Life in Science|year=2014|publisher=Oxford University Press|page=685}}</ref> သဘၚ်ဖျေဟ်ကမ္မဌာန် ပါဗလဝ် ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် နကဵု အလဵုအသဳ သဵုဗိယေတ် နကဵု ပရေၚ်ရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ ဇၞော်အိုတ် တုဲ မၞိဟ် ဂၠိုၚ်ကဵု လက် တက်တိုန် သဘၚ်ဂှ်ရ။ ဇုတ် ညး ဂှ် စွံလဝ် ပ္ဍဲ သုသာန် ဗဝ်ကဝ်ဗဝ် (Volkovo Cemetery) ပ္ဍဲ ဍုၚ် လေနဳဂရာတ်၊ မဒှ် ဒၞာဲ မစွံလဝ် အစာသိပ္ပံ ကေုာံ အစာချူလိက် ဒယှ် ရုရှာ ဂမၠိုၚ်ရ။<ref>{{cite journal|author=Woodworth, R. S.|title=Ivan Petrovich Pavlov|journal=Science|year=1936|volume=83|issue=2155|pages=365–367}}</ref> == ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ပြကိုဟ်ဂမၠိုၚ် == အလုံမွဲ ဘဝ ညး၊ ပါဗလဝ် ချူပတိတ် ပြကိုဟ် ကေုာံ လိက်ပရေၚ် သိပ္ပံ ဗွဲမဂၠိုၚ် မပြံၚ်လှာဲထောံ လညာတ် သွာၚ် ဇီဝကမ္မဗေဒ ကေုာံ ပညာစိုတ် ရ။ လိက်အုပ် အဓိက ညး ဂမၠိုၚ်ဂှ် ပကောံလဝ် တမ်ရိုဟ် သုတေသန ညး ကေုာံ ပရေၚ်ပါ်ပါဲ ညး လတူ သၞောတ်စၞလာဲ ကေုာံ စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ် ရ။<ref>{{cite book|author=Pavlov, I. P.|title=Conditioned Reflexes: An Investigation of the Physiological Activity of the Cerebral Cortex|year=1927|publisher=Oxford University Press|page=11}}</ref> လိက်အုပ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် မပြာကတ် ဂှ် ဒှ် "ပရေၚ်ဟီုတွဟ် စပ်ကဵု ကမၠောန် ဂကောံစၞလာဲ" (Lectures on the Work of the Digestive Glands) မပ္တိတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၉၇ ရ။ လိက်အုပ်ဏအ် ပံက်ထ္ၜး နဲကဲ သုတေသန ခေတ်တၟိ ပ္ဍဲ သၞောတ်စၞလာဲ တုဲ ဒှ် ဟိုတ် မကလိဂွံ လာပ် နဝ်ဗေဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၄ ရ။ လိက်အုပ် မရနုက်ကဵု ၜါ ဂှ် ဒှ် "စမဳစၟတ် မဒးစၟတ်သမ္တီ" (Conditioned Reflexes) မပ္တိတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၇ မဒှ် လိက်အုပ် မပကောံလဝ် သုတေသန မဆေၚ်ကဵု ကၠဵု ကေုာံ ခရေဲ မဒှ် တမ်ရိုဟ် ဝါဒအပြုအမူ (Behaviorism) ရ။<ref>{{cite journal|author=Todes, D. P.|title=Pavlov's Physiology Factory|journal=Isis|year=1997|volume=88|issue=2|pages=205–246}}</ref> လိက်အုပ် တၞဟ်တအ် ပါလုပ် "ဟီုတွဟ် စပ်ကဵု ကမၠောန် က္ဍဟ်" (Lectures on the Work of the Cerebral Hemisphere) မပ္တိတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၈ ကေုာံ လိက်ပရေၚ် ဂမၠိုၚ် မဆေၚ်ကဵု ယဲစိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ကတ်လ္ၚတ် တိရစ္ဆာန် ရ။ ပြကိုဟ် ညး တအ် ဒးဒုၚ် ကၠာဲစၠောအ် နကဵု ဘာသာ အၚ်္ဂလိက်၊ ဂျာမာန်၊ ပြၚ်သေတ် ကေုာံ ဘာသာ တၞဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုၚ်တုဲ လ္ၚတ်လဝ် အလုံဂၠးကဝ်ရ။<ref>{{cite book|author=Gantt, W. H.|title=Pavlov's Lectures on Conditioned Reflexes|year=1928|publisher=International Publishers|page=88}}</ref> == လာပ် ကေုာံ ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီဂမၠိုၚ် == ပါဗလဝ် ကလိဂွံ လာပ် ကေုာံ ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ ဂၠိုၚ်ကဵု ဗီုပြၚ် နူ ဂကောံ သိပ္ပံ အလုံဂၠးကဝ် သွက် ကမၠောန် သုတေသန ညး ရ။ အဓိက လာပ် ညး ကလိဂွံ ဂှ် ဒှ် လာပ် နဝ်ဗေဝ် သွက် ဇီဝကမ္မဗေဒ ကေုာံ ဂဥုဲ (Nobel Prize in Physiology or Medicine) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၄ မဒှ် ဂကူရုရှာ ကိုပ်ကၠာအိုတ် မကလိဂွံ လာပ် နဝ်ဗေဝ် ရ။<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1904/pavlov/biographical/|title=Ivan Pavlov - Biographical|publisher=Nobel Media AB|access-date=2023-10-25}}</ref> ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၇ ညး ဒှ် ကောန်ဂကောံ ပ္ဍဲ အေကာဒမဳ သိပ္ပံ ရုရှာ (Russian Academy of Sciences) ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၅ ညး ကလိဂွံ လာပ် ကံက်ပလဳ (Copley Medal) နူ ဂကောံ သၟိၚ် (Royal Society) ပ္ဍဲ ဍုၚ် လန်ဒါန် မဒှ် လာပ် သိပ္ပံ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ် ဨကရာဇ် ရ။ သီု ကလိဂွံ လာပ် လဳဂျေန် အံက် အဝ်နာ (Legion of Honour) နူ ရးနိဂီု ပြၚ်သေတ် ကီုရ။<ref>{{cite book|author=Babkin, B. P.|title=Pavlov: A Biography|year=1949|publisher=University of Chicago Press|page=312}}</ref> ကြဴနူ ညး စုတိ၊ အလဵုအသဳ သဵုဗိယေတ် ခုတ်လဝ် ယၟု ဌာန သုတေသန ဇီဝကမ္မဗေဒ ဗွဲမဂၠိုၚ် နကဵု ယၟု ညး သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ညး ရ။ ဍုၚ် ကိုပ်ကၠာ ညး (Kolotushi) ဂှ် ပြံၚ်ယၟု နဒဒှ် ပါဗလဝ်ဗဝ် (Pavlovo) ရ။ ဂိတု တၟအ် (crater) ပ္ဍဲ ဂိတု ကေုာံ လတူ ဂြိုဟ်နာနာတအ် လေဝ် ခုတ်လဝ် ယၟု ပါဗလဝ် သွက် ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ ကီုရ။<ref>{{cite journal|author=Windholz, G.|title=Ivan P. Pavlov: An Overview of His Life and Psychological Work|journal=American Psychologist|year=1997|volume=52|issue=9|pages=941–946}}</ref> == အာဲကၟာဲ ကေုာံ ဓလေတ်တမ်ၚာ် == အာဲကၟာဲ ပါဗလဝ် ပ္ဍဲ သွာၚ် သိပ္ပံ ဂှ် ဒှ် အရာ မဇၞော်မောဝ် ကေုာံ သှ်ေၜိုတ် လံလ ဂၠိုၚ်ကဵု ဗွဝ်ကၠံရ။ ဝေါဟာရ "ကၠဵု ပါဗလဝ်" (Pavlov's dog) ဂှ် စိုပ်အာ ပ္ဍဲ အရေဝ်ဓမ္မတာ (idiom) ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ် သွက်ဂွံ ဗၟံက်ထ္ၜး ပရေၚ်သွဟ် မကတဵုဒှ် အလဵုအလဵု ဟိုတ်နူ ပရေၚ်စမဳစၟတ် (automatic response to a specific stimulus) ရ။ ပရေၚ်သုတေသန ညး ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက် သွာၚ် ပညာစိုတ်၊ ပရေၚ်လွဳလွတ် အပြုအမူ (behavior therapy) ကေုာံ ပရေၚ်ပညာ ကတ်လ္ၚတ် (educational psychology) ရ။<ref>{{cite book|author=Specter, M.|title=Pavlov's Dogs|year=2010|publisher=New Yorker|page=45}}</ref> ပ္ဍဲ ပရေၚ်လွဳလွတ် ယဲစိုတ် (psychiatry)၊ နဲကဲ စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ် ညး ဂှ် စကာ သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ယဲ ဖေက်လကိုတ် (phobias) ကေုာံ ပရေၚ်စောဲလာံ (addiction) နကဵု နဲကဲ "ပလီုစမဳစၟတ်" (systematic desensitization) ရ။ လညာတ် ညး ဂှ် ဆက်လ္ၚတ် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် နကဵု အစာပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ တအ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။<ref>{{cite journal|author=Rescorla, R. A.|title=Pavlovian conditioning: It's not what you think it is|journal=American Psychologist|year=1988|volume=43|issue=3|pages=151–160}}</ref> ပ္ဍဲ ယေန်သၞာၚ် အလုံဂၠးကဝ် (popular culture)၊ ယၟု ပါဗလဝ် ကေုာံ ကၠဵု ညး ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ လိက်ဝတ္ထု၊ ရုပ်ရှင် ကေုာံ ဒွက် နာနာသာ် ရ။ ဥပမာ - ပ္ဍဲ လိက်ဝတ္ထု တြေံ "Brave New World" မချူလဝ် နကဵု အာလ်ဒါတ် ဟတ်သလဳ (Aldous Huxley) ဂှ် စကာ လညာတ် ပါဗလဝ် သွက်ဂွံ ထိၚ်ဒဝ် အပြုအမူ ကောန်မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် အနာဂတ်ရ။ ပရေၚ်ဆဵုဂဗ ပါဗလဝ် ဂှ် သှ်ေၜိုတ် နဒဒှ် တိုၚ်ခဳ အဓိက မွဲ ပ္ဍဲ ဝင် သိပ္ပံ လတူ ဂၠးတိ ရ။<ref>{{cite book|author=Huxley, A.|title=Brave New World|year=1932|publisher=Chatto & Windus|page=24}}</ref> == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite book |author=Todes, Daniel P. |title=Ivan Pavlov: A Russian Life in Science |year=2014 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0199925193 |url=https://books.google.com/books?id=bXZ_AwAAQBAJ}} * {{cite book |author=Babkin, Boris P. |title=Pavlov: A Biography |year=1949 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0226033990 |url=https://archive.org/details/pavlovbiography00babk}} * {{cite book |author=Pavlov, Ivan P. |title=Conditioned Reflexes: An Investigation of the Physiological Activity of the Cerebral Cortex |year=1927 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0199553198 |url=https://archive.org/details/conditionedreflex00pavl}} * {{cite journal |author=Woodworth, R. S. |title=Ivan Petrovich Pavlov |journal=Science |year=1936 |volume=83 |issue=2155 |pages=365–367 |doi=10.1126/science.83.2155.365 |url=https://science.sciencemag.org/content/83/2155/365}} * {{cite web |author=Nobel Prize Committee |title=Ivan Pavlov - Biographical |publisher=Nobel Media AB |year=1904 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1904/pavlov/biographical/}} {{Navbox | name = အဳဗာန် ပါဗလဝ် | title = [[အဳဗာန် ပါဗလဝ်]] | listclass = hlist | group1 = ပရေၚ်သုတေသန | list1 = * [[စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ်]] (Classical conditioning) * [[သၞောတ်စၞလာဲ]] (Digestive system) * [[ဍာ်ပါၚ်]] (Salivation) * [[ပလီုစမဳစၟတ်]] (Extinction) | group2 = ညးမဆက်စပ် | list2 = * [[ကာလ် လူဒ်ဝေတ်]] (Carl Ludwig) * [[ရူဒေါပ် ဟာဲဒေန်ဟာန်]] (Rudolf Heidenhain) * [[ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သောန်]] (John B. Watson) * [[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ]] (B. F. Skinner) | group3 = မဆက်စပ် | list3 = * [[လာပ် နဝ်ဗေဝ်]] * [[ဝါဒအပြုအမူ]] (Behaviorism) * [[ဂကောံသုတေသန ဂဥုဲ]] }} {{DEFAULTSORT:ပါဗလဝ်, အဳဗာန်}} [[Category:ဇီဝကမ္မဗေဒ]] [[Category:အစာသိပ္ပံ သဵုဗိယေတ်]] [[Category:ညးမကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗေဝ်]] [[Category:ပညာစိုတ်]] [[Category:ညးမချိုတ် သၞာံ ၁၉၃၆]] [[Category:ညးမသၠးဂၠံဂဝ် သၞာံ ၁၈၄၉]] [[Category:အစာသိပ္ပံ ရုရှာ]] o368to4tjsyi7py95dp5w1iob9ne7pa 60173 60172 2026-11-08T22:29:05Z Aue Nai 24 60173 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = အဳဗာန် ပါဗလဝ် | native_name = Иван Петрович Павлов | image = Ivan Pavlov (Nobel).png | image_size = 250px | alt = ရုပ် အဳဗာန် ပါဗလဝ် လတူ ခုံ | caption = အဳဗာန် ပါဗလဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၄ | birth_name = အဳဗာန် ပေတရဝ်ဗိချ် ပါဗလဝ် (Ivan Petrovich Pavlov) | birth_date = {{Birth date|1849|9|26|df=y}} | birth_place = ရဳယာဇြာန် (Ryazan)၊ အေန်ပါယာ ရုရှာ | death_date = {{Death date and age|1936|2|27|1849|9|26|df=y}} | death_place = လေနဳဂရာတ် (Leningrad)၊ ကၟိန်ဍုၚ် သဵုဗိယေတ် | resting_place = သုသာန် ဗဝ်ကဝ်ဗဝ် (Volkovo Cemetery) | citizenship = ရုရှာ၊ သဵုဗိယေတ် | fields = ဇဳဝကမ္မဗေဒ (Physiology)၊ ပညာစိုတ် (Psychology)၊ ဂဥုဲ (Medicine) | workplaces = တက္ကသိုလ် သေန် ပဳတာဗာတ် (St. Petersburg University)<br>ဂကောံသုတေသန ဂဥုဲ (Institute of Experimental Medicine) | alma_mater = တက္ကသိုလ် သေန် ပဳတာဗာတ် | known_for = စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ် (Classical conditioning)<br>သၞောတ်စၞလာဲ (Digestive system) | notable_awards = လာပ် နဝ်ဗေဝ် သွက် ဇဳဝကမ္မဗေဒ ကေုာံ ဂဥုဲ (၁၉၀၄)<br>လာပ် ကံက်ပလဳ (Copley Medal) (၁၉၁၅) | spouse = သေရာဖဳမာ ဗာသဳလဳယေဗ်နာ ကာချေဗ်သကာယာ (Seraphima Vasilievna Karchevskaya) | children = မသုန် တၠ }} '''အဳဗာန် ပေတရဝ်ဗိချ် ပါဗလဝ်''' (Ivan Petrovich Pavlov၊ သၠးဂၠံဂဝ် ၂၆ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၈၄၉ – စုတိ ၂၇ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၃၆) ဒှ် အစာဇဳဝကမ္မဗေဒ (physiologist) ဂကူရုရှာ မပြာကတ် ယၟုတမ္ညဝ် နကဵု ပရေၚ်သုတေသန စပ်ကဵု စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ် (classical conditioning) ရ။ ညးဝွံ ကလိဂွံ လာပ် နဝ်ဗေဝ် သွက် ဇဳဝကမ္မဗေဒ ကေုာံ ဂဥုဲ (Nobel Prize in Physiology or Medicine) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၄ နကဵု ကမၠောန်သုတေသန မဆေၚ်စပ် ကု သၞောတ်စၞလာဲ (digestive system) မာန်ရ။ ၜိုန်ရ ညးမကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ သွာၚ်ဇဳဝကမ္မဗေဒ ကီုလေဝ်၊ ပရေၚ်ဆဵုဂဗ ညး မဆေၚ်ကဵု အပြုအမူ တိရစ္ဆာန်တအ် စိုပ်အာ သွာၚ်ပညာစိုတ် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်တုဲ ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်လ္ၚတ် ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိရ။<ref>{{cite book|author=Todes, Daniel P.|title=Ivan Pavlov: A Russian Life in Science|year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0199925193|page=45}}</ref> ပရေၚ်သုတေသန ညး မပတမ်လဝ် နကဵု ကၠဵုဂမၠိုၚ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု လဒက်ပ္တန် ပရေၚ်စိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ခန္ဓကာယ မဆက်စပ် ရေၚ်သကအ် ဗွဲမလှဲလးရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ် ကၠောန် ပရေၚ်သုတေသန စပ်ကဵု ဍာ်ပါၚ် ကၠဵုတအ် တိတ် အခိၚ်ညာတ် စၞ၊ ညး ဂွံသမ္တီကေတ် ဒဒှ်ရ ကၠဵုတအ် စပတိတ် ဍာ်ပါၚ် အခိၚ်မိၚ် ရမ္သာၚ် မဆက်စပ် ကု စၞစ (ဥပမာ- ရမ္သာၚ် ဂတာေၚ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ရမ္သာၚ် ဇိုၚ် မၞိဟ်မကဵုစၞ) ရ။ လညာတ်ဏအ် ပံက်ကဵု တြၚ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေၚ်ကတ်လ္ၚတ် (learning process) ပ္ဍဲ ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန်တအ်ရ။<ref>{{cite journal|author=Rescorla, R. A.|title=Pavlovian conditioning: It's not what you think it is|journal=American Psychologist|year=1988|volume=43|issue=3|pages=151–160}}</ref> ပါဗလဝ် တန်တဴလဝ် ပ္ဍဲ ဍုၚ်ရုရှာ အလုံမွဲဘဝတုဲ ၜိုန်ရ အလဵုအသဳ သဵုဗိယေတ် (Soviet Union) ပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ကီုလေဝ်၊ ညး ဆက်ကၠောန် ပရေၚ်သုတေသန ညး ဗွဲမဗၠးၜးမာန်လဝ်ရ။ ညး ဒှ် မၞိဟ် မပါ်ပါဲ သၞောတ် ကောန်မျူနေတ် (communist) မွဲတၠ ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ ဍာ်ဒကေဝ် ကေုာံ ဒယှ်တမ္ညဝ် ညး ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ်တုဲ၊ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ဗလာဒဳမဳ လေနေန် (Vladimir Lenin) ကဵု အခေါၚ် သွက်ဂွံ ဆက်ကၠောန် ကမၠောန်သုတေသန ညး နကဵု ပရေၚ်မၚ်မွဲ ဗွဲမခိုဟ်မောဝ်ရ။<ref>{{cite book|author=Babkin, B. P.|title=Pavlov: A Biography|year=1949|publisher=University of Chicago Press|page=112}}</ref> == ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေၚ်ပညာ == အဳဗာန် ပါဗလဝ် သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ရဳယာဇြာန် (Ryazan)၊ အေန်ပါယာ ရုရှာ ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၂၆ သေပ်တေမ်ဗါ ၁၈၄၉ ရ။ ညး ဒှ် ကောန်ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ လၟိဟ် ကောန်စှ်မွဲတၠ ပ္ဍဲ ဂကောံသ္ၚိကၟိန် ညးရ။ အပါညး ပေတာ ဒမဳတြဳယေဗိချ် ပါဗလဝ် (Peter Dmitrievich Pavlov) ဒှ် ကျာ်ဇၞော် ဘာခရေတ်ယာန် အံက်သဝ်ဒံက် (Orthodox) မွဲပါ်တုဲ၊ မိညး ဗာဗာရာ အဳဗာနဝ်ဗ်နာ (Varvara Ivanovna) ဒှ် သ္ၚိကၟိန် မၞုံကဵု ပရေၚ်လွဳလွတ် ဍောတ်သောဲရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ် ဍောတ်ဍောတ်၊ ပါဗလဝ် ဂွံဒုၚ် ဘဲအန္တရာယ် ဒတုံ နူ ကၟာၚ်တုဲ ဒးဇူဒီု ပ္ဍဲ သ္ၚိ ပွိုၚ် ၜါသၞာံ ပြၚ်ရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ်ဂှ် ညး စလ္ၚတ် လိက်နာနာ ကေုာံ စိုတ်လုပ်စား ပ္ဍဲ သဘာဝ ပွဳပွူရ။<ref>{{cite book|author=Asratyan, E. A.|title=I. P. Pavlov: His Life and Work|year=1953|publisher=Foreign Languages Publishing House|page=9}}</ref> ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၆၀ ညး စလုပ် တန်ဗတောန် ပ္ဍဲ ဘာကျာ် (seminary) သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် အာ လပါ် ဘာသာရေၚ် အတိုၚ် အပါညး မရန်တၟအ်လဝ်ရ။ ဆဂး အခိၚ် မတိုန်ဒၟံၚ် ဘာကျာ်ဂှ် ညး ဂွံဗှ် လိက် အဳဗာန် သေချေနဝ် (Ivan Sechenov <!-- spelling unconfirmed -->) မၞုံယၟု ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် က္ဍဟ် (Reflexes of the Brain) ကေုာံ လိက် ချာလ် ဒါဝေန် (Charles Darwin) မဆေၚ်ကဵု တမ်ရိုဟ် သတ္တဝါဂမၠိုၚ် (On the Origin of Species) ရ။ လိက်တအ်ဏအ် ပြံၚ်လှာဲ စိုတ်ဓာတ် ညး ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်တုဲ ညး ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံ တိတ် နူ ဘာကျာ် ကေုာံ လ္ၚတ် သွာၚ်သိပ္ပံ ရ။<ref>{{cite journal|author=Todes, D. P.|title=Pavlov's Physiology Factory|journal=Isis|year=1997|volume=88|issue=2|pages=205–246}}</ref> ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၇၀ ညး ပြံၚ်အာ ဍုၚ် သေန် ပဳတာဗာတ် (St. Petersburg) တုဲ လုပ်တိုန် တက္ကသိုလ် သေန် ပဳတာဗာတ် ပ္ဍဲ ဌာန ရူပဗေဒ ကေုာံ သၚ်္ချာ (Physics and Mathematics) ရ။ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ်ဂှ် ညး ကတ်လ္ၚတ် ဇဳဝကမ္မဗေဒ နကဵု ပရေၚ်စိုတ်လုပ်စား ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ ညး ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ နကဵု ဂုဏ်တၟေၚ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၇၅ ရ။ ကြဴနူဂှ် ညး ဆက်လုပ် လ္ၚတ် ပ္ဍဲ အေကာဒမဳ ဂဥုဲ ကေုာံ ခွဲကရေက် (Academy of Medical Surgery) သွက်ဂွံ ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ဒံက်တာရ။ ညး ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ဒံက်တာ ဂဥုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၇၉ နကဵု လာပ်ထဝ် သွက် သုတေသန မခိုဟ်အိုတ်ရ။<ref>{{cite book|author=Windholz, G.|title=Ivan P. Pavlov: An Overview of His Life and Psychological Work|year=1997|publisher=American Psychological Association|page=22}}</ref> == ပရေၚ်ကမၠောန် ကေုာံ ပရေၚ်သုတေသန == ကြဴနူ မကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ဒံက်တာတုဲ၊ ပါဗလဝ် အာ လ္ၚတ် ကမၠောန်သုတေသန ပ္ဍဲ ရးနိဂီု ဂျာမနဳ ပွိုၚ် ၜါသၞာံရ။ ပ္ဍဲ ဂျာမနဳ ညး ကၠောန် ကမၠောန် မွဲစွံ ကု ကာလ် လူဒ်ဝေတ် (Carl Ludwig) ပ္ဍဲ ဍုၚ် လာပ်ဇြေတ် (Leipzig) ကေုာံ ရူဒေါပ် ဟာဲဒေန်ဟာန် (Rudolf Heidenhain) ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗရက်သလော (Breslau) ရ။ အစာၜါတၠဏအ် ဒှ် အစာဇဳဝကမ္မဗေဒ မပြာကတ် ပ္ဍဲ အခိၚ်ဂှ်တုဲ၊ ပါဗလဝ် ကလိဂွံ နဲကဲ သုတေသန ခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုၚ် နူ ညးတအ်ရ။ တၟေၚ်တၟဟ် နူ ဟာဲဒေန်ဟာန် ဂှ်၊ ပါဗလဝ် လ္ၚတ်ကေတ် နဲကဲ မလ္ၚတ် သၞောတ်စၞလာဲ ပ္ဍဲ ကၠဵု မဂျိုၚ်ဒၟံၚ် လမျီုရ။<ref>{{cite journal|author=Woodworth, R. S.|title=Ivan Petrovich Pavlov|journal=Science|year=1936|volume=83|issue=2155|pages=365–367}}</ref> ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၉၀၊ ညး ကလိဂွံ တာလျိုၚ် နဒဒှ် ပါမောက္ခ သွာၚ် ဇဳဝကမ္မဗေဒ ပ္ဍဲ အေကာဒမဳ ဂဥုဲ ကေုာံ သကိုပ် ဌာန ဇဳဝကမ္မဗေဒ ပ္ဍဲ ဂကောံသုတေသန ဂဥုဲ (Institute of Experimental Medicine) မစဒက်ပ္တန်တၟိ ပ္ဍဲ သေန် ပဳတာဗာတ် ရ။ ပ္ဍဲ ဌာနဏအ်ရ ပါဗလဝ် ကၠောန်ဗဒှ် ပရေၚ်သုတေသန မဆေၚ်ကဵု သၞောတ်စၞလာဲ ကေုာံ စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ် ပွိုၚ် ပန်စှ်သၞာံ ပြၚ်ရ။ ညး ဒက်ပ္တန် ရုၚ်သုတေသန မၞုံကဵု စက် ကိရိယာ (tools) ခေတ်တၟိ ကေုာံ နဲကဲ သုတေသန မစိုပ်တရဴ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် တိရစ္ဆာန်တအ်ရ။<ref>{{cite book|author=Gantt, W. H.|title=Pavlov's Lectures on Conditioned Reflexes|year=1928|publisher=International Publishers|page=34}}</ref> ပါဗလဝ် ဖန်ဗဒှ် နဲကဲ "ဒၞာဲဍာ်ပါၚ်" (fistula) မဒှ် နဲကဲ ခွဲကရေက် မစုတ် ပိုက် ဍောတ်ဍောတ် ပ္ဍဲ ပါၚ်၊ စၞေက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ကသအ် ကၠဵုတအ် သွက်ဂွံ ပကောံ ဍာ်ပါၚ် ကေုာံ ဍာ်စၞလာဲ အခိၚ် ကၠဵုတအ် စစၞရ။ နဲကဲဏအ် ပဵုခိုဟ် နူ နဲကဲ တြေံ မဒးဂစိုတ် တိရစ္ဆာန် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ခန္ဓကာယတအ်ရ။ ဟိုတ်နူ နဲကဲဏအ်၊ ညး လ္ၚတ် ဂွံ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ဍာ်စၞလာဲ မဆက်စပ် ကု စၞစ နာနာသာ်မာန်ကၠုၚ်ရ။ ပရေၚ်သုတေသန ညး ဗၟံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ သၞောတ်အာရီု (nervous system) ထိၚ်ဒဝ်လဝ် ကမၠောန် စၞလာဲ ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။<ref>{{cite journal|author=Todes, D. P.|title=Pavlov's Physiology Factory: Experiment, Interpretation, Laboratory Enterprise|journal=Isis|year=1997|volume=88|issue=2|pages=205–246}}</ref> == သၞောတ်စၞလာဲ == ပရေၚ်သုတေသန ပါဗလဝ် လတူ သၞောတ်စၞလာဲ (Digestive system) ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် မကလိဂွံ လာပ် နဝ်ဗေဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၄ ရ။ ကၠာခေတ် ပါဗလဝ်၊ အစာသိပ္ပံတအ် ထေၚ်လဝ် ဒဒှ်ရ စၞလာဲ ကတဵုဒှ် ဆ ဟိုတ်နူ ဓါတုဗေဒ ပ္ဍဲ ကသအ် ဟေၚ်ရ။ ပါဗလဝ် ဗၟံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ က္ဍဟ် ကေုာံ သၞောတ်အာရီု ဒှ် အဓိက ညးမထိၚ်ဒဝ် ပရေၚ်စၞလာဲရ။ ညး လ္ၚတ် ဍာ်ပါၚ်၊ ဍာ်ကသအ် ကေုာံ ဍာ်တၟိုဟ် (pancreatic juice) တအ် ပ္ဍဲ အခိၚ် ကၠဵုတအ် စစၞ နာနာသာ်ရ။<ref>{{cite book|author=Pavlov, I. P.|title=The Work of the Digestive Glands|year=1897|publisher=Charles Griffin & Company|page=78}}</ref> ညး ဖန်ဗဒှ် နဲကဲ "စၞလီ" (sham feeding) မဒှ် နဲကဲ ခွဲကရေက် ကအ် ကၠဵုတုဲ ကဵု စၞစ ဇွောဝ်တိတ် နူ ကအ် ဟွံစိုပ် ကသအ်ရ။ အခိၚ် ကၠဵုတအ် စစၞ ပ္ဍဲ ပါၚ် (ၜိုန်ရ စၞ ဟွံစိုပ် ကသအ် ကီုလေဝ်)၊ ကသအ် ကၠဵုတအ် စပတိတ် ဍာ်ကသအ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ဣဏအ် ဗၟံက်ထ္ၜး ကဵု ဒဒှ်ရ စိုတ် (psychic) ကေုာံ ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ (reflex) သွက်ဂွံ စစၞ ဂှ် ပလံၚ်ဏာ ပရိုၚ် နူ က္ဍဟ် ဇရေၚ် ကသအ် သွက်ဂွံ ပတိတ် ဍာ်ကသအ် ကိုပ်ကၠာ စၞ ဟွံစိုပ် ကသအ် ဏီရ။ ညး ကော်စ ပရေၚ်ဏအ် နဒဒှ် "ဍာ်စၞလာဲ စိုတ်" (psychic secretion) ရ။<ref>{{cite journal|author=Gerard, R. W.|title=The Biological Roots of Psychiatry|journal=American Journal of Psychiatry|year=1955|volume=112|issue=2|pages=81–90}}</ref> {| class="wikitable" |+ ပရေၚ်သုတေသန အဓိက ပ္ဍဲ သၞောတ်စၞလာဲ |- ! ဂကူ ဍာ်စၞလာဲ ! ဟိုတ် မပတိတ် ! အဓိက တာလျိုၚ် |- | ဍာ်ပါၚ် (Saliva) | စၞ စိုပ် ပါၚ်၊ ရမ္သာၚ် စၞ၊ ညာတ် စၞ | ဍိုတ်ကဵု စၞ၊ လာဲ စၞ သွက်ဂွံ ၚိတ် လောဲ |- | ဍာ်ကသအ် (Gastric juice) | အာရီု စၞ ပ္ဍဲ ပါၚ် (စၞလီ)၊ စၞ စိုပ် ကသအ် | ပလာဲ ဓါတ်ပရဝ်တေန် (Protein) |- | ဍာ်တၟိုဟ် (Pancreatic juice) | စၞ စိုပ် ကြုတ်ဍောတ် | ပလာဲ ဓါတ်ကၠေၚ် ကေုာံ ဓါတ်ကစီု (Carbohydrates) |} ပရေၚ်သုတေသနဏအ် ပြံၚ်လှာဲထောံ လညာတ် သွာၚ် ဂဥုဲ လတူ သၞောတ်စၞလာဲ မာန်တုဲ၊ ဂဥုဲ ကေုာံ ပရေၚ်လွဳလွတ် ယဲကသအ် ဂမၠိုၚ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဗွဲမလောန်ရ။ လိက်အုပ် ညး မၞုံယၟု "ပရေၚ်ဟီုတွဟ် စပ်ကဵု ကမၠောန် ဂကောံစၞလာဲ" (Lectures on the Work of the Digestive Glands) မပ္တိတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၉၇ ဂှ် ဒှ် လိက်အုပ် အဓိက ပ္ဍဲ သွာၚ်ဇဳဝကမ္မဗေဒ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ်ရ။<ref>{{cite book|author=Babkin, B. P.|title=Pavlov: A Biography|year=1949|publisher=University of Chicago Press|page=230}}</ref> == စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ် == အခိၚ် မလ္ၚတ် သၞောတ်စၞလာဲ၊ ပါဗလဝ် ဂွံသမ္တီကေတ် အရာတၟေၚ် မွဲရ။ ကၠဵု မနွံ ပ္ဍဲ ရုၚ်သုတေသန ညးတအ်ဂှ်၊ ၜိုန်ရ ဟွံညာတ် စၞ ကီုလေဝ်၊ အခိၚ် ညာတ် မၞိဟ်မကဵုစၞ (ဟွံသေၚ်မ္ဂး) မိၚ် ရမ္သာၚ် ဇိုၚ် မၞိဟ်မကဵုစၞ မ္ဂး၊ ဍာ်ပါၚ် စတိတ်ကၠုၚ်ရ။ ညး ကော်စ ပရေၚ်ဏအ် နဒဒှ် "ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ နကဵု ဟိုတ်" (conditional reflex) ဟွံသေၚ်မ္ဂး စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ် (Classical conditioning) ရ။<ref>{{cite journal|author=Tully, T.|title=Pavlovian conditioning: A view from the brain|journal=Behavioral and Brain Sciences|year=2003|volume=26|issue=1|pages=51–52}}</ref> ပါဗလဝ် စမ်ၜတ် လ္ၚတ် ပရေၚ်ဏအ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် နကဵု ကိရိယာ မတၟေၚ်တၟဟ်ရ။ ကိုပ်ကၠာအိုတ် ညး တက် ခရေဲ (bell) ဟွံသေၚ်မ္ဂး စက်တက်အခိၚ် (metronome) ကၠာ ဟွံကဵု စၞ ကု ကၠဵုရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ်ဂှ် ကၠဵု ဟွံပတိတ် ဍာ်ပါၚ် သွက် ရမ္သာၚ်ဂှ်ရ။ ဆဂး အခိၚ် ညး ကဵု စၞ မ္ဂး၊ ကၠဵု ပတိတ် ဍာ်ပါၚ်ရ။ ညး ကော်စ စၞ ဂှ် နဒဒှ် "ဟိုတ်ဟွံဒးစမဳစၟတ်" (Unconditioned Stimulus - US) တုဲ ဍာ်ပါၚ် မတိတ် ဟိုတ်နူ စၞ ဂှ် ညး ကော်စ "သွဟ်ဟွံဒးစမဳစၟတ်" (Unconditioned Response - UR) ရ။<ref>{{cite book|author=Pavlov, I. P.|title=Conditioned Reflexes|year=1927|publisher=Oxford University Press|page=45}}</ref> ကြဴနူ မတက် ခရေဲ တုဲ ကဵု စၞ ဗွဲမဂၠိုၚ်ကဵု အလန်တုဲ၊ ပါဗလဝ် ဆက်စမ်ၜတ် နကဵု မတက် ဆ ခရေဲ မွဲဟေၚ် (ဟွံကဵု စၞ) ရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ်ဂှ် ကၠဵု စပတိတ် ဍာ်ပါၚ် ဟိုတ်နူ ရမ္သာၚ် ခရေဲ ဂှ်ရ။ ညး ကော်စ ရမ္သာၚ် ခရေဲ ဂှ် နဒဒှ် "ဟိုတ်ဒးစမဳစၟတ်" (Conditioned Stimulus - CS) တုဲ ဍာ်ပါၚ် မတိတ် ဟိုတ်နူ ရမ္သာၚ် ခရေဲ ဂှ် ညး ကော်စ "သွဟ်ဒးစမဳစၟတ်" (Conditioned Response - CR) ရ။ [[File:Pavlov's dog conditioning.svg|thumb|စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ် မဗၟံက်ထ္ၜး လဒက်ပ္တန် အကြာ CS, US, UR ကေုာံ CR]] ပရေၚ်ဆဵုဂဗဏအ် ဗၟံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ က္ဍဟ် တိရစ္ဆာန်တအ် ဆက်စပ်ကဵု အရာၜါ (ရမ္သာၚ် ကဵု စၞ) မကတဵုဒှ် မွဲစွံ ပ္ဍဲ အခိၚ်တုပ်တုပ် မာန်ရ။ ဣဏအ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်ကတ်လ္ၚတ် မဆေၚ်ကဵု လဒက်ပ္တန် စိုတ် (associative learning) မာန်ရ။ ပါဗလဝ် လ္ၚတ် ဂွံ နဲကဲ "ပလီုစမဳစၟတ်" (extinction) မဒှ် အခိၚ် မတက် ခရေဲ ဗွဲမဂၠိုၚ်ကဵု အလန် ဆဂး ဟွံကဵု စၞ မ္ဂး၊ ကၠဵုတအ် ယှအ်ဖျေဟ် ပရေၚ်ပတိတ် ဍာ်ပါၚ် ကေုာံ ကၞောတ်တဲ ဒေါအ်အာ သီုဖအိုတ်ရ။<ref>{{cite journal|author=Rescorla, R. A.|title=Extinction of Pavlovian conditioning|journal=Behavioral Neuroscience|year=2001|volume=115|issue=3|pages=527–541}}</ref> == ပညာစိုတ် ကေုာံ ဇဳဝကမ္မဗေဒ == ၜိုန်ရ ပါဗလဝ် ထေၚ်လဝ် ဇကု ညး နဒဒှ် အစာဇဳဝကမ္မဗေဒ (physiologist) မွဲတၠ ကီုလေဝ်၊ ပရေၚ်သုတေသန ညး စိုပ်အာ သွာၚ်ပညာစိုတ် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ်ဂှ် သွာၚ်ပညာစိုတ် ဂှ် ဆေၚ်စပ် ကု ပရေၚ်ချပ်လ္ၚတ် စိုတ် (introspection) ဗွဲမဂၠိုၚ်တုဲ ဟွံမဲ ကု သက်သဳ ရုပ်ဝတ္ထု မချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ပါဗလဝ် ကဵု တမ်ရိုဟ် သက်သဳ သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု အပြုအမူ (behavior) တိရစ္ဆာန် ကေုာံ ကောန်မၞိဟ် နကဵု နဲကဲ စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ်ရ။<ref>{{cite book|author=Boakes, R. A.|title=From Darwin to behaviourism: Psychology and the minds of animals|year=1984|publisher=Cambridge University Press|page=145}}</ref> လညာတ် ပါဗလဝ် ဓလီုပ္ဍိုက် လတူ အစာပညာစိုတ် ဂကူအမေရိကာန် ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သောန် (John B. Watson) ကေုာံ ဘဳ အေပ် သကေန်နာ (B. F. Skinner) တအ် ဗွဲမဇၞော်ရ။ ဝါတ်သောန် စကာ လညာတ် ပါဗလဝ် တုဲ ဒက်ပ္တန် ဝါဒအပြုအမူ (Behaviorism) မဒှ် လညာတ် ပညာစိုတ် မလ္ၚတ် အပြုအမူ မညာတ်ကေတ်မာန် (observable behavior) ဟေၚ်ရ။ ပါဗလဝ် ဇကု ညး ဟွံဒုၚ်တဲ ဝါဒအပြုအမူ သီုဖအိုတ်ရ။ ညး ထေၚ်လဝ် ဒဒှ်ရ အပြုအမူ ဂှ် ဒှ် ဆ လက္ခဏာ မ္ၚး တုဲ အဓိက ဂှ် ဒှ် ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် ပ္ဍဲ က္ဍဟ် (brain activity) ရ။<ref>{{cite journal|author=Windholz, G.|title=Pavlov's relationship with psychology|journal=American Psychologist|year=1995|volume=50|issue=1|pages=60–63}}</ref> ပါဗလဝ် စှ်ေစိုတ် ဒဒှ်ရ ပညာစိုတ် ဂှ် ဒးဒက်ပ္တန် လတူ ဇဳဝကမ္မဗေဒ ဟေၚ်ရ။ ညး ဟီုလဝ် "ပညာစိုတ် ဂှ် ဂွံဒှ် သိပ္ပံ မချိုတ်ပၠိုတ် ဂှ် ဒးတန်တဴ လတူ ဇဳဝကမ္မဗေဒ က္ဍဟ် ရ"။ ညး လ္ၚတ် "ယဲစိုတ် တိရစ္ဆာန်" (experimental neurosis) မဒှ် အခိၚ် ကၠဵုတအ် ဒးဒုၚ် လ္ၚတ် ကဵု အရာ မဟွံကၠးဖ္ဍး (ဥပမာ- ရုပ် ခ္ဍမ် ကဵု ရုပ် ခ္ဍမ်ဂၠိၚ် မတုပ် ရေၚ်သကအ်) မ္ဂး၊ ကၠဵုတအ် ထ္ၜး လက္ခဏာ ထေဲ၊ ဖေက်၊ ကေုာံ ဒှ်ယဲစိုတ် ရ။ ဣဏအ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ယဲစိုတ် (psychiatry) ပ္ဍဲ ကောန်မၞိဟ်ရ။<ref>{{cite book|author=Gray, J. A.|title=Pavlov|year=1979|publisher=Fontana|page=78}}</ref> == လညာတ် လတူ ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန် == ပါဗလဝ် စကာ တိရစ္ဆာန် (ဗွဲတၟေၚ် ကၠဵု) ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်သုတေသန ညးရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ်ဂှ် ပရေၚ်မၚ်မွဲ အခေါၚ်အရာ တိရစ္ဆာန် (animal welfare) ဟွံပြာကတ် ဏီ ကီုလေဝ်၊ ပါဗလဝ် ထ္ၜး လညာတ် ဆာန်ဍူ လတူ ကၠဵု ညး ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ ညး ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ကၠဵုတအ်ဂှ် ဒှ် "ညးမကၠောန်ကမၠောန် မွဲစွံ" (co-workers) ကဵု ညး တုဲ ညး ဍောၚ်ၜိုတ် စိုတ် ဗွဲမလောန် အခိၚ် ကၠဵု မဒးချိုတ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်စမ်ၜတ် ညးရ။<ref>{{cite journal|author=Todes, D. P.|title=Pavlov's dogs: The actual and the mythical|journal=Journal of the History of Biology|year=1997|volume=30|issue=1|pages=67–95}}</ref> ညး သြိုၚ်ခၞံ ရုၚ်သုတေသန တၟေၚ် မကော်စ "တာဝါ သ္ၚိတ်ဇြ" (Tower of Silence) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကၠဵုတအ် သက်ကု ရမ္သာၚ် ပ္ဍုက်ပ္ဍေက် နူ မ္ၚးရ။ ပ္ဍဲ ရုၚ်ဏအ် ကၠဵုတအ် ဂွံဒုၚ် စွံလဝ် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ မၜိုဟ်သြိုဟ် တုဲ မၞိဟ်သုတေသနတအ် ဟွံဆက်ဆောံ တိုက်ရိုက် ကု ကၠဵုတအ် (လ္ၚတ် နူ ဒ္ၚောဝ် ဟွံညာတ် လပါ်ပ္ဍဲ) သွက်ဂွံ ဂွံ သွဟ် သုတေသန မချိုတ်ပၠိုတ်အိုတ်ရ။ ပါဗလဝ် ပတှ်ေလဝ် ဒဒှ်ရ ဒဒိုက် တိရစ္ဆာန်တအ် မဒးဒုၚ် ဂှ် ဒှ် သွက်ဂွံ ရီုဗၚ် လမျီု ကောန်မၞိဟ် မဂၠိုၚ်ကဵု ကိုတ် မာန်ရ။<ref>{{cite book|author=Fancher, R. E.|title=Pioneers of Psychology|year=1996|publisher=W. W. Norton & Company|page=211}}</ref> လတူ ကောန်မၞိဟ်၊ ပါဗလဝ် စှ်ေစိုတ် ဒဒှ်ရ ကောန်မၞိဟ် ကဵု တိရစ္ဆာန် မၞုံကဵု သၞောတ်အာရီု မတုပ် ရေၚ်သကအ်ရ။ ဆဂး ညး ဗၟံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ ကောန်မၞိဟ် မၞုံကဵု "သၞောတ် စမဳစၟတ် မရနုက်ကဵု ၜါ" (second signal system) မဒှ် အရေဝ်ဘာသာ (language) ရ။ ကၠဵုတအ် ကၠိုဟ် ဆ ရမ္သာၚ် ကဵု ရုပ်ဝတ္ထု (first signal system) တုဲ ကောန်မၞိဟ်တအ် ကၠိုဟ် ဝေါဟာရ (words) မဒှ် စမဳစၟတ် သွက် အရာတၞဟ်တအ်ရ။ ဣဏအ် ဒှ် အရာ မပါ်ခြာ ကောန်မၞိဟ် နူ တိရစ္ဆာန် အတိုၚ် လညာတ် ပါဗလဝ် ရ။<ref>{{cite journal|author=Windholz, G.|title=Pavlov's concept of schizophrenia as related to the theory of higher nervous activity|journal=History of Psychiatry|year=1994|volume=5|issue=18|pages=207–214}}</ref> == ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ဓဝ်ပတှ်ေ == ပ္ဍဲ အခိၚ် ပရေၚ်တဝ်စၞေဟ် ရုရှာ (Russian Revolution) ကေုာံ လဒက်ပ္တန် ကၟိန်ဍုၚ် သဵုဗိယေတ်၊ ပါဗလဝ် ဒှ် မၞိဟ် မဒစဵုဒစး သၞောတ် ကောန်မျူနေတ် (communism) ဗွဲမပြာကတ်ရ。 ညး ဟီုပါ်ပါဲ အလဵုအသဳ သဵုဗိယေတ် ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ညးဍုၚ်ကွာန် တုဲ ဟီုလဝ် "သွက် ပရေၚ်စမ်ၜတ် မဇၞော်မောဝ် မကော်စ သၞောတ်ကောန်မျူနေတ် ဏအ်၊ အဲ ဟွံသၠးကဵု သီု ဇိုၚ်ပၚ် ၚုက်ၚုက် မွဲ ပ္ဍဲ ပရေၚ်စမ်ၜတ် အဲ ရ"။<ref>{{cite book|author=Todes, D. P.|title=Ivan Pavlov: A Russian Life in Science|year=2014|publisher=Oxford University Press|page=412}}</ref> ၜိုန်ရ ညး ဒစဵုဒစး အလဵုအသဳ ကီုလေဝ်၊ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ဗလာဒဳမဳ လေနေန် (Vladimir Lenin) ထံက်ပေၚ် ညး ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။ လေနေန် ကဵု အမိၚ် တၟေၚ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၁ သွက်ဂွံ မၚ်မွဲ ပါဗလဝ် ကေုာံ ကဵု စၞ၊ ဇွောအ်မ၊ ကေုာံ ရုၚ်သုတေသန မပေၚ်စုံ ကု ညးရ။ အလဵုအသဳ သဵုဗိယေတ် စကာ ယၟု ပါဗလဝ် သွက်ဂွံ ထ္ၜးပျး ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် သိပ္ပံ ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ် ညးတအ် ကု ဂၠးကဝ်ရ။ ပါဗလဝ် ဒုၚ်တဲ အရီုအဗၚ်ဏအ် ကီုလေဝ်၊ ဟွံဒေါအ် ပရေၚ်ပါ်ပါဲ ညး လတူ အလဵုအသဳ ဏီရ။<ref>{{cite journal|author=Todes, D. P.|title=Pavlov and the Bolsheviks|journal=History and Philosophy of the Life Sciences|year=1995|volume=17|issue=3|pages=379–418}}</ref> ပ္ဍဲ လအိတ်ဘဝ ညး၊ ညး ပြံၚ်လှာဲ လညာတ် လတူ အလဵုအသဳ ညိည ဟိုတ်နူ ညးညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ အလဵုအသဳ ထံက်ပေၚ် ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ သိပ္ပံ ဗွဲမဇၞော်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ညး ဆက်ဟီုပါ်ပါဲ ပရေၚ်ရပ်ကြိုၚ် (purges) ကေုာံ ပရေၚ်ဂစိုတ် အစာသိပ္ပံ တၞဟ်တအ် နကဵု ဂျဝ်သေပ် သတာလေန် (Joseph Stalin) ရ။ ညး ညးချူ လိက် ဇရေၚ် အလဵုအသဳ သွက်ဂွံ ဗလးကဵု သကအ်ရဲ ညး မဒးဒုၚ် ရပ်လဝ် တအ်ရ။<ref>{{cite book|author=Babkin, B. P.|title=Pavlov: A Biography|year=1949|publisher=University of Chicago Press|page=156}}</ref> == လအိတ်ဘဝ ကေုာံ လမျီုအိုတ် == ပ္ဍဲ အာယုက် ၈၀ ပြၚ်၊ ပါဗလဝ် ဆက်ကၠောန် ကမၠောန်သုတေသန ဗွဲမကတိုၚ်ကၟဟ် ဏီရ။ ညး လ္ၚတ် ပရူ ယဲစိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် က္ဍဟ် ပ္ဍဲ ကောန်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ဌာန သုတေသန ဂဥုဲ (Institute of Experimental Medicine) မၞုံ ပ္ဍဲ ဍုၚ် လေနဳဂရာတ် (Leningrad) (လၟုဟ် ကော် သေန် ပဳတာဗာတ်) ရ။ ညး ဒှ် အစာ မၞုံကဵု ပရေၚ်ရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ နူ ကွးဘာ ကေုာံ အစာသိပ္ပံ အလုံဂၠးကဝ်ရ။<ref>{{cite journal|author=Windholz, G.|title=Ivan P. Pavlov: An Overview of His Life and Psychological Work|journal=American Psychologist|year=1997|volume=52|issue=9|pages=941–946}}</ref> ပ္ဍဲ ဖေဖဝ်ဝါရဳ သၞာံ ၁၉၃၆၊ ပါဗလဝ် ကတဵုဒှ် ယဲ ခယျာ် (double pneumonia) ရ。 ၜိုန်ရ ဂွံဒုၚ် လွဳလွတ် နကဵု အစာဂဥုဲ မခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ် သဵုဗိယေတ် ကီုလေဝ်၊ ညး စုတိအာ ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ ၂၇ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၃၆ ပ္ဍဲ အာယုက် ၈၆ သၞာံရ။ ကိုပ်ကၠာ ဟွံစုတိ၊ ညး ကော် ကွး ညး မွဲတၠ သွက်ဂွံ ချူစၟတ်သမ္တီ လက္ခဏာ ယဲ ညး ဇကု ညး၊ မဒှ် ကမၠောန် အစာသိပ္ပံ မွဲတၠ စဵုကဵု လမျီုအိုတ်ရ။<ref>{{cite book|author=Todes, D. P.|title=Ivan Pavlov: A Russian Life in Science|year=2014|publisher=Oxford University Press|page=685}}</ref> သဘၚ်ဖျေဟ်ကမ္မဌာန် ပါဗလဝ် ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် နကဵု အလဵုအသဳ သဵုဗိယေတ် နကဵု ပရေၚ်ရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ ဇၞော်အိုတ် တုဲ မၞိဟ် ဂၠိုၚ်ကဵု လက် တက်တိုန် သဘၚ်ဂှ်ရ။ ဇုတ် ညး ဂှ် စွံလဝ် ပ္ဍဲ သုသာန် ဗဝ်ကဝ်ဗဝ် (Volkovo Cemetery) ပ္ဍဲ ဍုၚ် လေနဳဂရာတ်၊ မဒှ် ဒၞာဲ မစွံလဝ် အစာသိပ္ပံ ကေုာံ အစာချူလိက် ဒယှ် ရုရှာ ဂမၠိုၚ်ရ။<ref>{{cite journal|author=Woodworth, R. S.|title=Ivan Petrovich Pavlov|journal=Science|year=1936|volume=83|issue=2155|pages=365–367}}</ref> == ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ပြကိုဟ်ဂမၠိုၚ် == အလုံမွဲ ဘဝ ညး၊ ပါဗလဝ် ချူပတိတ် ပြကိုဟ် ကေုာံ လိက်ပရေၚ် သိပ္ပံ ဗွဲမဂၠိုၚ် မပြံၚ်လှာဲထောံ လညာတ် သွာၚ် ဇဳဝကမ္မဗေဒ ကေုာံ ပညာစိုတ် ရ။ လိက်အုပ် အဓိက ညး ဂမၠိုၚ်ဂှ် ပကောံလဝ် တမ်ရိုဟ် သုတေသန ညး ကေုာံ ပရေၚ်ပါ်ပါဲ ညး လတူ သၞောတ်စၞလာဲ ကေုာံ စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ် ရ။<ref>{{cite book|author=Pavlov, I. P.|title=Conditioned Reflexes: An Investigation of the Physiological Activity of the Cerebral Cortex|year=1927|publisher=Oxford University Press|page=11}}</ref> လိက်အုပ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် မပြာကတ် ဂှ် ဒှ် "ပရေၚ်ဟီုတွဟ် စပ်ကဵု ကမၠောန် ဂကောံစၞလာဲ" (Lectures on the Work of the Digestive Glands) မပ္တိတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၉၇ ရ။ လိက်အုပ်ဏအ် ပံက်ထ္ၜး နဲကဲ သုတေသန ခေတ်တၟိ ပ္ဍဲ သၞောတ်စၞလာဲ တုဲ ဒှ် ဟိုတ် မကလိဂွံ လာပ် နဝ်ဗေဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၄ ရ။ လိက်အုပ် မရနုက်ကဵု ၜါ ဂှ် ဒှ် "စမဳစၟတ် မဒးစၟတ်သမ္တီ" (Conditioned Reflexes) မပ္တိတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၇ မဒှ် လိက်အုပ် မပကောံလဝ် သုတေသန မဆေၚ်ကဵု ကၠဵု ကေုာံ ခရေဲ မဒှ် တမ်ရိုဟ် ဝါဒအပြုအမူ (Behaviorism) ရ။<ref>{{cite journal|author=Todes, D. P.|title=Pavlov's Physiology Factory|journal=Isis|year=1997|volume=88|issue=2|pages=205–246}}</ref> လိက်အုပ် တၞဟ်တအ် ပါလုပ် "ဟီုတွဟ် စပ်ကဵု ကမၠောန် က္ဍဟ်" (Lectures on the Work of the Cerebral Hemisphere) မပ္တိတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၈ ကေုာံ လိက်ပရေၚ် ဂမၠိုၚ် မဆေၚ်ကဵု ယဲစိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ကတ်လ္ၚတ် တိရစ္ဆာန် ရ။ ပြကိုဟ် ညး တအ် ဒးဒုၚ် ကၠာဲစၠောအ် နကဵု ဘာသာ အၚ်္ဂလိက်၊ ဂျာမာန်၊ ပြၚ်သေတ် ကေုာံ ဘာသာ တၞဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုၚ်တုဲ လ္ၚတ်လဝ် အလုံဂၠးကဝ်ရ။<ref>{{cite book|author=Gantt, W. H.|title=Pavlov's Lectures on Conditioned Reflexes|year=1928|publisher=International Publishers|page=88}}</ref> == လာပ် ကေုာံ ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီဂမၠိုၚ် == ပါဗလဝ် ကလိဂွံ လာပ် ကေုာံ ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ ဂၠိုၚ်ကဵု ဗီုပြၚ် နူ ဂကောံ သိပ္ပံ အလုံဂၠးကဝ် သွက် ကမၠောန် သုတေသန ညး ရ။ အဓိက လာပ် ညး ကလိဂွံ ဂှ် ဒှ် လာပ် နဝ်ဗေဝ် သွက် ဇဳဝကမ္မဗေဒ ကေုာံ ဂဥုဲ (Nobel Prize in Physiology or Medicine) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၄ မဒှ် ဂကူရုရှာ ကိုပ်ကၠာအိုတ် မကလိဂွံ လာပ် နဝ်ဗေဝ် ရ။<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1904/pavlov/biographical/|title=Ivan Pavlov - Biographical|publisher=Nobel Media AB|access-date=2023-10-25}}</ref> ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၇ ညး ဒှ် ကောန်ဂကောံ ပ္ဍဲ အေကာဒမဳ သိပ္ပံ ရုရှာ (Russian Academy of Sciences) ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၅ ညး ကလိဂွံ လာပ် ကံက်ပလဳ (Copley Medal) နူ ဂကောံ သၟိၚ် (Royal Society) ပ္ဍဲ ဍုၚ် လန်ဒါန် မဒှ် လာပ် သိပ္ပံ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ် ဨကရာဇ် ရ။ သီု ကလိဂွံ လာပ် လဳဂျေန် အံက် အဝ်နာ (Legion of Honour) နူ ရးနိဂီု ပြၚ်သေတ် ကီုရ။<ref>{{cite book|author=Babkin, B. P.|title=Pavlov: A Biography|year=1949|publisher=University of Chicago Press|page=312}}</ref> ကြဴနူ ညး စုတိ၊ အလဵုအသဳ သဵုဗိယေတ် ခုတ်လဝ် ယၟု ဌာန သုတေသန ဇဳဝကမ္မဗေဒ ဗွဲမဂၠိုၚ် နကဵု ယၟု ညး သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ညး ရ။ ဍုၚ် ကိုပ်ကၠာ ညး (Kolotushi) ဂှ် ပြံၚ်ယၟု နဒဒှ် ပါဗလဝ်ဗဝ် (Pavlovo) ရ။ ဂိတု တၟအ် (crater) ပ္ဍဲ ဂိတု ကေုာံ လတူ ဂြိုဟ်နာနာတအ် လေဝ် ခုတ်လဝ် ယၟု ပါဗလဝ် သွက် ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ ကီုရ။<ref>{{cite journal|author=Windholz, G.|title=Ivan P. Pavlov: An Overview of His Life and Psychological Work|journal=American Psychologist|year=1997|volume=52|issue=9|pages=941–946}}</ref> == အာဲကၟာဲ ကေုာံ ဓလေတ်တမ်ၚာ် == အာဲကၟာဲ ပါဗလဝ် ပ္ဍဲ သွာၚ် သိပ္ပံ ဂှ် ဒှ် အရာ မဇၞော်မောဝ် ကေုာံ သှ်ေၜိုတ် လံလ ဂၠိုၚ်ကဵု ဗွဝ်ကၠံရ။ ဝေါဟာရ "ကၠဵု ပါဗလဝ်" (Pavlov's dog) ဂှ် စိုပ်အာ ပ္ဍဲ အရေဝ်ဓမ္မတာ (idiom) ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ် သွက်ဂွံ ဗၟံက်ထ္ၜး ပရေၚ်သွဟ် မကတဵုဒှ် အလဵုအလဵု ဟိုတ်နူ ပရေၚ်စမဳစၟတ် (automatic response to a specific stimulus) ရ။ ပရေၚ်သုတေသန ညး ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက် သွာၚ် ပညာစိုတ်၊ ပရေၚ်လွဳလွတ် အပြုအမူ (behavior therapy) ကေုာံ ပရေၚ်ပညာ ကတ်လ္ၚတ် (educational psychology) ရ။<ref>{{cite book|author=Specter, M.|title=Pavlov's Dogs|year=2010|publisher=New Yorker|page=45}}</ref> ပ္ဍဲ ပရေၚ်လွဳလွတ် ယဲစိုတ် (psychiatry)၊ နဲကဲ စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ် ညး ဂှ် စကာ သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ယဲ ဖေက်လကိုတ် (phobias) ကေုာံ ပရေၚ်စောဲလာံ (addiction) နကဵု နဲကဲ "ပလီုစမဳစၟတ်" (systematic desensitization) ရ။ လညာတ် ညး ဂှ် ဆက်လ္ၚတ် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် နကဵု အစာပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ တအ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။<ref>{{cite journal|author=Rescorla, R. A.|title=Pavlovian conditioning: It's not what you think it is|journal=American Psychologist|year=1988|volume=43|issue=3|pages=151–160}}</ref> ပ္ဍဲ ယေန်သၞာၚ် အလုံဂၠးကဝ် (popular culture)၊ ယၟု ပါဗလဝ် ကေုာံ ကၠဵု ညး ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ လိက်ဝတ္ထု၊ ရုပ်ရှင် ကေုာံ ဒွက် နာနာသာ် ရ။ ဥပမာ - ပ္ဍဲ လိက်ဝတ္ထု တြေံ "Brave New World" မချူလဝ် နကဵု အာလ်ဒါတ် ဟတ်သလဳ (Aldous Huxley) ဂှ် စကာ လညာတ် ပါဗလဝ် သွက်ဂွံ ထိၚ်ဒဝ် အပြုအမူ ကောန်မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် အနာဂတ်ရ။ ပရေၚ်ဆဵုဂဗ ပါဗလဝ် ဂှ် သှ်ေၜိုတ် နဒဒှ် တိုၚ်ခဳ အဓိက မွဲ ပ္ဍဲ ဝင် သိပ္ပံ လတူ ဂၠးတိ ရ။<ref>{{cite book|author=Huxley, A.|title=Brave New World|year=1932|publisher=Chatto & Windus|page=24}}</ref> == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite book |author=Todes, Daniel P. |title=Ivan Pavlov: A Russian Life in Science |year=2014 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0199925193 |url=https://books.google.com/books?id=bXZ_AwAAQBAJ}} * {{cite book |author=Babkin, Boris P. |title=Pavlov: A Biography |year=1949 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0226033990 |url=https://archive.org/details/pavlovbiography00babk}} * {{cite book |author=Pavlov, Ivan P. |title=Conditioned Reflexes: An Investigation of the Physiological Activity of the Cerebral Cortex |year=1927 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0199553198 |url=https://archive.org/details/conditionedreflex00pavl}} * {{cite journal |author=Woodworth, R. S. |title=Ivan Petrovich Pavlov |journal=Science |year=1936 |volume=83 |issue=2155 |pages=365–367 |doi=10.1126/science.83.2155.365 |url=https://science.sciencemag.org/content/83/2155/365}} * {{cite web |author=Nobel Prize Committee |title=Ivan Pavlov - Biographical |publisher=Nobel Media AB |year=1904 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1904/pavlov/biographical/}} {{Navbox | name = အဳဗာန် ပါဗလဝ် | title = [[အဳဗာန် ပါဗလဝ်]] | listclass = hlist | group1 = ပရေၚ်သုတေသန | list1 = * [[စမဳစၟတ် ကလာတ်သဳကေဝ်]] (Classical conditioning) * [[သၞောတ်စၞလာဲ]] (Digestive system) * [[ဍာ်ပါၚ်]] (Salivation) * [[ပလီုစမဳစၟတ်]] (Extinction) | group2 = ညးမဆက်စပ် | list2 = * [[ကာလ် လူဒ်ဝေတ်]] (Carl Ludwig) * [[ရူဒေါပ် ဟာဲဒေန်ဟာန်]] (Rudolf Heidenhain) * [[ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သောန်]] (John B. Watson) * [[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ]] (B. F. Skinner) | group3 = မဆက်စပ် | list3 = * [[လာပ် နဝ်ဗေဝ်]] * [[ဝါဒအပြုအမူ]] (Behaviorism) * [[ဂကောံသုတေသန ဂဥုဲ]] }} {{DEFAULTSORT:ပါဗလဝ်, အဳဗာန်}} [[Category:ဇဳဝကမ္မဗေဒ]] [[Category:အစာသိပ္ပံ သဵုဗိယေတ်]] [[Category:ညးမကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗေဝ်]] [[Category:ပညာစိုတ်]] [[Category:ညးမချိုတ် သၞာံ ၁၉၃၆]] [[Category:ညးမသၠးဂၠံဂဝ် သၞာံ ၁၈၄၉]] [[Category:အစာသိပ္ပံ ရုရှာ]] c4hzf6wfbx2gd7od0pqcqae40f31ofl 14 13443 60174 2026-11-08T22:32:10Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် မုက်လိက် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ် ကု [[ကွာန်ကြေဝ်ဏာ]]၊ တွဵုရးဍုင်မန် ဂမၠိုင်ရ။ [[ကဏ္ဍ:ကွာန် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်]] [[ကဏ္ဍ:ကွာန်မန်]]" 60174 wikitext text/x-wiki ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် မုက်လိက် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ် ကု [[ကွာန်ကြေဝ်ဏာ]]၊ တွဵုရးဍုင်မန် ဂမၠိုင်ရ။ [[ကဏ္ဍ:ကွာန် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်]] [[ကဏ္ဍ:ကွာန်မန်]] t3y4ztno8qgip9rtbgbwg1uf9phhjvk 14 13444 60177 2026-11-08T22:35:40Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် မုက်လိက် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ် ကု [[တၠပညာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]] ဂမၠိုင်ရ။ [[ကဏ္ဍ:ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]] [[ကဏ္ဍ:တၠပညာ]]" 60177 wikitext text/x-wiki ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် မုက်လိက် ကေုာံ ပရူပရာ မဆေင်စပ် ကု [[တၠပညာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]] ဂမၠိုင်ရ။ [[ကဏ္ဍ:ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]] [[ကဏ္ဍ:တၠပညာ]] e4dklac5hwv5q8jlfga0bcjtfhts4nu 0 13445 60178 2026-11-08T22:38:00Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Infobox occupation | name = တၠပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် | image = File:AdamSmith.jpg | caption = အာဒါမ် သမေတ် (Adam Smith) ညးမဒှ် မအံက် ပညာပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ခေတ်တၟိ | official_names = Economist | type = ပရဝ်ဖေသှေန်နယ် | activity_sector = ပရေၚ်ပိုန်ဒ..." 60178 wikitext text/x-wiki {{Infobox occupation | name = တၠပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် | image = File:AdamSmith.jpg | caption = အာဒါမ် သမေတ် (Adam Smith) ညးမဒှ် မအံက် ပညာပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ခေတ်တၟိ | official_names = Economist | type = ပရဝ်ဖေသှေန်နယ် | activity_sector = ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေၚ်သုတေသန၊ ပရေၚ်ဝါဒ၊ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် | competencies = သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တၚ်နၚ်၊ သင်္ချာ၊ သတိတ်၊ သ္ဘဴဓဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် | education_req = ဗာတ်ချ်လာ၊ မာတ်သတာ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပါရဂူ (Ph.D) | related_occupations = သၟာသုတေသန၊ ညးကဵုကသပ်၊ တၠပညာ ပရေၚ်သြန်၊ အစာဘာ တက္ကသိုလ် }} '''တၠပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်''' (Economist) ဟီုမ္ဂး ဒှ်ပူဂိုလ် မလ္ၚတ်၊ ကၠိုဟ်ခၠၚ်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ စကာ သ္ဘဴဓဝ် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သွက်ဂွံ ဗမံက်ထ္ၜး ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ်ပိုန်ဟာန် အလုံလိုက်ရ။ ပူဂိုလ်တအ်ဏအ် လ္ၚတ်ရံၚ် ဗီုပြၚ် မၞိဟ်တအ် ပ္တိတ်ကပေါတ်၊ သွံရာန် ကေုာံ စကာ ဒြပ်ရတ်နာနာတုဲ ကဵုကသပ် သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် ပရေၚ်ဝါဒ အလဵုအသဳ ကေုာံ ကမၠောန်ဗၞိက်ဂမၠိုၚ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် တၠပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်တအ် ယိုက်ဂၠေၚ် တာလျိုၚ် အဓိက ပ္ဍဲ သွာၚ်နာနာ ဗီုကဵု ဘာဏ်ဗဟဵု၊ ဌာနအလဵုအသဳ၊ ကမ္ပဏဳ ပရေၚ်သြန် ကေုာံ တက္ကသိုလ်ဂမၠိုၚ်ရ။<ref>Krugman, P. (2009). The Profession of Economics.</ref> ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇမ္ဍောတ် (Microeconomics) တၠပညာတအ် လ္ၚတ်ရံၚ် အကာဲအရာ သွံရာန် အကြာ ညးရာန် ကဵု ညးသွံ ပ္ဍဲ ဗွိုက်လၟာ်မွဲမွဲရ။ ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇမၞော် (Macroeconomics) တၠပညာတအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် အလုံရးနိဂီု၊ ပရေၚ်ကမၠောန် ဟွံမဲ၊ ကေုာံ င္ၚုဟ်ကပေါတ် ဍိုက်တိုန်ရ။ နကဵု တၚ်နၚ် သတိတ် ကေုာံ သင်္ချာ တၠပညာတအ် ဖန်ဗဒှ် သၞောတ်စမ်ၜတ် သွက်ဂွံ ထ္ၜးဟိုတ် ကေုာံ ဖဵု မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ လောက ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ရ။ လၟေၚ်ကမၠောန်ဏအ် ထံက်ပေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် သွက်ဂွံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗွဲမဒးရးရ။<ref>Mankiw, N. G. (2014). Principles of Economics.</ref> == ပွံက် ကေုာံ လဒက်ပတန် == တၠပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဟီုမ္ဂး ဒှ်ညးမစိုန်သကီု ပ္ဍဲ သွာၚ် လ္ၚတ် ပရေၚ်ပိုန်ဟာန် ကေုာံ ပရေၚ်စကာ ဒြပ်ရတ်ရ။ ပွံက်ဏအ် ဒုၚ်သဇိုၚ် လတူ လၟေၚ်ကမၠောန် မပ္တံကဵု ပရေၚ်ပကောံ တၚ်နၚ်၊ ပရေၚ်ပါ်ပါဲ ကေုာံ ပရေၚ်ဆိၚ်ဆ ရ။ တၠပညာတအ် စကာ နဲကဲ သိပ္ပံ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စိုတ်စရိုတ် ညးရာန်ကပေါတ် ကေုာံ ညးပ္တိတ်ကပေါတ်ရ။ ပ္ဍဲ သွာၚ် ပညာပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် လဒက်ပတန် အဓိက နွံ ၜါသာ် မတွဟ်ဂး ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇမ္ဍောတ် ကေုာံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇမၞော်ရ။ တၠပညာလ္ၚဵု ရုဲစှ် လ္ၚတ် သွာၚ်တၟေၚ် ဗီုကဵု ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သဘာဝဝန်းကျင် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ရးနိဂီုနာနာရ။<ref>Samuelson, P. A. (1947). Foundations of Economic Analysis.</ref> ပ္ဍဲ လဒက်ပတန် ကမၠောန် တၠပညာတအ် ဒးစကာ နဲကဲ သင်္ချာ (Econometrics) သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် သ္ဘဴဓဝ်ဂမၠိုၚ်ရ။ နဲကဲဏအ် ရီုဗၚ်ကဵု ညံၚ်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ပရေၚ်ဆိၚ်ဆ အနာဂတ် ဗွဲမဒးရးရ။ ညးတအ် ပကောံ တၚ်နၚ် နူ ရုၚ်အလဵုအသဳ၊ ကမ္ပဏဳ ကေုာံ ညးဍုၚ်ကွာန် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ရ။ ပွမစကာ တၚ်နၚ် ဗွဲမဍိုက်ပေၚ်ဏအ် ဒှ် အဓိက သွက်ဂွံ ဗမံက်ထ္ၜး ပရေၚ်ဝါဒ မၞုံကဵု ဖဵု သွက် ဂကောံမၞိဟ်ရ။ == ဝၚ် ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် == ဝၚ် ကမၠောန် တၠပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ခေတ် ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ နကဵု ပရေၚ်ချူ လိက်အုပ် အာဒါမ် သမေတ် <!-- spelling unconfirmed --> (Adam Smith) မၞုံယၟု ပရေၚ်ပိုန်ဟာန် ရးနိဂီုဂမၠိုၚ် (The Wealth of Nations) ရ။ ကိုပ်ကၠာ နူဂှ် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ သွာၚ် ဒဿနိကဗေဒ ရ။ အာဒါမ် သမေတ် ကေုာံ ဒေဝေတ် ရဳကာဒဝ် <!-- spelling unconfirmed --> (David Ricardo) တအ် ဖန်ဗဒှ် သ္ဘဴဓဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကလာသေတ် (Classical Economics) မဗမံက်ထ္ၜး ပရေၚ်ဗၠးၜး ဗွိုက်လၟာ် ကေုာံ ပရေၚ်သွံရာန် အကြာ ရးနိဂီုဂမၠိုၚ်ရ။<ref>Blaug, M. (1997). Economic Theory in Retrospect.</ref> ပ္ဍဲ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ ဂျောန် မေနာတ် ကိန် <!-- spelling unconfirmed --> (John Maynard Keynes) ဖန်ဗဒှ် သ္ဘဴဓဝ် ကိန် (Keynesian Economics) သွက်ဂွံ သှ်ပလး ပြသၞာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စှ်ေ သၞာံ ၁၉၃၀ ရ။ သ္ဘဴဓဝ်ဏအ် ထံက်ဂလာန် ညံၚ် အလဵုအသဳ ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် လၟိဟ် ကမၠောန် ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်ရ။ ကြဴနူဂှ် မေဝ်တန် ဖရဳမေန် <!-- spelling unconfirmed --> (Milton Friedman) ဖန်ဗဒှ် သ္ဘဴဓဝ် ပရေၚ်သြန် (Monetarism) မစွံအာရီု လတူ လၟိဟ် သြန် ပ္ဍဲ ဗွိုက်လၟာ်ရ။ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် သ္ဘဴဓဝ်နာနာဏအ် ပ္တိုန်စရာဲကဵု ကမၠောန် တၠပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ညံၚ်ဂွံ ဒှ် ပရဝ်ဖေသှေန်နယ် ဗွဲမကၠးဖ္ဍးရ။ == ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ ဍာ်ဒကေဝ် == သွက်ဂွံ ဒှ် တၠပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပရေၚ်ပညာ လတူ တက္ကသိုလ် ဒှ် တၚ်အဓိကရ။ တၠပညာ ဗွဲမဂၠိုၚ် ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ဗာတ်ချ်လာ ပ္ဍဲ သွာၚ် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ သင်္ချာ ဟွံသေၚ်မ္ဂး သတိတ် ရ။ သွက် ကမၠောန် မၞုံကဵု လဒက်ပတန် သၠုၚ် ဗီုကဵု ညးသုတေသန ဟွံသေၚ်မ္ဂး အစာဘာ တက္ကသိုလ် ညးတအ် သ္ဒး ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ မာတ်သတာ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပါရဂူ (Ph.D) ရ။ ပ္ဍဲ ဘာတက္ကသိုလ် ကွးဘာတအ် ဒးလ္ၚတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇမ္ဍောတ်၊ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇမၞော်၊ ကေုာံ နဲကဲ စကာ သင်္ချာ ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Econometrics) ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။<ref>Colander, D. (1989). The Making of an Economist.</ref> ဍာ်ဒကေဝ် အဓိက သွက် တၠပညာတအ် ဒှ် ပရေၚ်စိုန်သကီု ပ္ဍဲ ပရေၚ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တၚ်နၚ်ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ်လၟုဟ် တၠပညာတအ် ဒးစကာ ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ပရဝ်ဂရာမ် သတိတ် ဗီုကဵု Python, R, ဟွံသေၚ်မ္ဂး Stata သွက်ဂွံ လ္ၚတ် တၚ်နၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ပရေၚ်ချူ လိက်ဒတန် ကေုာံ ပရေၚ်ဟီုတွဟ် လတူ စၚ် လေဝ် ဒှ် ဍာ်ဒကေဝ် အဓိက သွက်ဂွံ ပသှ်ေထ္ၜး ပရေၚ်လ္ၚတ် ဇကု ကု ညးဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ညးမဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်တအ်ရ။ {| class="wikitable" |+ တဆိပ်ကြာ ကေုာံ ကမၠောန် မဆက်စပ် |- ! တဆိပ်ကြာ !! အခိၚ်လ္ၚတ် !! ဗီုပြၚ် ကမၠောန် |- | ဗာတ်ချ်လာ (BA/BSc) || ၃-၄ သၞာံ || ညးလ္ၚတ် တၚ်နၚ် (Data Analyst)၊ ညးကဵုကသပ် သြန် |- | မာတ်သတာ (MA/MSc) || ၁-၂ သၞာံ || တၠပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ညးသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေၚ်ဝါဒ |- | ပါရဂူ (Ph.D) || ၄-၆ သၞာံ || သၟာသုတေသန၊ အစာဘာ တက္ကသိုလ်၊ ညးကဵုကသပ် အလဵုအသဳ |} == လၟေၚ်ကမၠောန် ကေုာံ တာလျိုၚ် == လၟေၚ်ကမၠောန် တၠပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် မွဲတၠ စကတဵုဒှ် နူ ပရေၚ်ပကောံ တၚ်နၚ်၊ ပရေၚ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ပရေၚ်ချူ လိက်ဒတန်ရ။ ညးတအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာ မကတဵုဒှ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲ ဗွိုက်လၟာ် ကေုာံ ဆိၚ်ဆ အကာဲအရာ အနာဂတ်ရ။ ဥပမာ တၠပညာတအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဟိုတ် င္ၚုဟ်ကပေါတ် ဍိုက်တိုန်၊ ဟိုတ် လၟိဟ် ကမၠောန် ဟွံမဲ သၠုၚ်တိုန် ကေုာံ ဟိုတ် ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ဍိုန်လျရ။ ကြဴနူ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်တုဲ ညးတအ် ချူ ပ္တိတ် လိက်ဒတန် ကေုာံ ကဵုကသပ် ကု အလဵုအသဳ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ကမ္ပဏဳရ။<ref>Acemoglu, D. (2015). Microeconomics.</ref> တာလျိုၚ် အဓိက မွဲပၠန် ဒှ် ပရေၚ်ဖန်ဇန် သၞောတ်စမ်ၜတ် (Economic Models) ရ။ သၞောတ်ဏအ် ဒှ် ဗီုပြၚ် သင်္ချာ မဗမံက်ထ္ၜး ပရေၚ်ဆက်ဆောံ အကြာ အကာဲအရာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်နာနာရ။ နကဵု သၞောတ်ဏအ် တၠပညာတအ် ဆိၚ်ဆမာန် ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ အလဵုအသဳ သၠုၚ် ပ္တိုန် အခေါန် မ္ဂး ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဗီုလဵု ပြံၚ်လှာဲအာမာန်ရော။ တာလျိုၚ်ဏအ် ဒးနွံကဵု ပရေၚ်ကၠိုဟ်ခၠၚ် ပ္ဍဲ သတိတ် ကေုာံ သင်္ချာ ဗွဲမသၠုၚ်ရ။ == ကဏ္ဍ အလဵုအသဳ ကေုာံ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် == ပ္ဍဲ သွာၚ် အလဵုအသဳ တၠပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ယိုက်ဂၠေၚ် တာလျိုၚ် အဓိက ပ္ဍဲ ဘာဏ်ဗဟဵု၊ ဌာနပရေၚ်သြန် ကေုာံ ဌာနပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ရ။ ပ္ဍဲ ဘာဏ်ဗဟဵု တၠပညာတအ် ဖန်ဇန် ပရေၚ်ဝါဒ သြန် (Monetary Policy) သွက်ဂွံ ထိၚ်ဒဝ် င္ၚုဟ်ကပေါတ် ကေုာံ ဖန်ဇန် ညံၚ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဂွံ တန်ကြန်ရ။ ညးတအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် လတူ လၟိဟ် အတိုး သြန် ကေုာံ လၟိဟ် သြန် မနွံ ပ္ဍဲ ဗွိုက်လၟာ်ရ။ ပရေၚ်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဏအ် ဇီုကပိုက် လတူ အလုံမွဲ ရးနိဂီုရ။<ref>Meltzer, A. H. (2003). A History of the Federal Reserve.</ref> ပ္ဍဲ ဌာနပရေၚ်သြန် တၠပညာတအ် ကဵုကသပ် လတူ ပရေၚ်ဝါဒ အခေါန် ကေုာံ ပရေၚ်စကာ သြန် အလဵုအသဳ (Fiscal Policy) ရ။ ညးတအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဖဵု မကတဵုဒှ် နူ ပရေၚ်သၠုၚ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဖျေဟ် အခေါန် လတူ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ရးနိဂီုရ။ ပ္ဍဲ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် တၠပညာတအ် ဒှ် ညးကဵုကသပ် ကု က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် အလဵုအသဳ သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် ပရေၚ်ဝါဒ မပ္တံကဵု ပရေၚ်ပညာ၊ ပရေၚ်ထတ်ယုက် ကေုာံ ပရေၚ်ကမၠောန်ရ။ == ကဏ္ဍ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် အပ္ဍဲ ကေုာံ ပရေၚ်ဗၞိက် == ပ္ဍဲ သွာၚ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် အပ္ဍဲ (Private Sector) တၠပညာတအ် ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဘာဏ်၊ ကမ္ပဏဳ သြန်၊ ကမ္ပဏဳ ကဵုကသပ် ကေုာံ ကမ္ပဏဳ နဲကဲသိပ္ပံ ဇၞော်ဇၞော်ရ။ ပ္ဍဲ ဘာဏ် တၠပညာတအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အကာဲအရာ ဗွိုက်လၟာ် သြန် အလုံလိုက် သွက်ဂွံ ကဵုကသပ် ကု ညးမပ္တိုန် သြန် ဓလိုက်တမ်ရ။ ညးတအ် ဆိၚ်ဆ င္ၚုဟ် သြန်နာနာ၊ င္ၚုဟ် ထဝ် ကေုာံ င္ၚုဟ် ကၠေၚ် သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် ပရေၚ်ပ္တိုန် သြန် ဓလိုက်တမ် ဗွဲမဒးရးရ။<ref>Varian, H. R. (2014). Intermediate Microeconomics.</ref> ပ္ဍဲ ခေတ် ဒဳဂျဳတယ်ဏအ် ကမ္ပဏဳ နဲကဲသိပ္ပံ ဇၞော်ဇၞော် ဗီုကဵု အာမေဇြောန် (Amazon)၊ ဂူဂယ် (Google) ကေုာံ မာဲခရဝ်သပ် (Microsoft) တအ် ခန်ကေတ် တၠပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ တၠပညာတအ်ဏအ် စကာ တၚ်နၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် (Big Data) သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စိုတ်စရိုတ် ညးရာန်ကပေါတ်၊ ဖန်ဇန် င္ၚုဟ်ကပေါတ် ကေုာံ သၠုၚ်ပ္တိုန် ပရေၚ်သွံရာန်ရ။ ပရေၚ်ပါ်ပါဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဒှ် အဓိက သွက် ကမ္ပဏဳတအ် ဂွံ ဇၞး ပြိုၚ်ပကာန် ပ္ဍဲ ဗွိုက်လၟာ်ရ။ {{Graph:Chart|width=400|height=200|type=line|x=၁,၂,၃,၄,၅,၆|y=၁၀,၁၅,၂၅,၄၀,၆၀,၈၅|colors=#0066cc|xAxisTitle=အခိၚ်|yAxisTitle=ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ဗွိုက်လၟာ်}} == ပရေၚ်သုတေသန ကေုာံ တက္ကသိုလ် == တၠပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် မကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ကေုာံ ဌာနသုတေသန တအ် စွံအာရီု လတူ ပရေၚ်လ္ၚတ် သ္ဘဴဓဝ် တၟိ ကေုာံ ပရေၚ်ဗတောန် ကု ကွးဘာဂမၠိုၚ်ရ။ ညးတအ် ချူ ပ္တိတ် လိက်ပရေၚ် ပ္ဍဲ ဂျာနယ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် မဒးဒုၚ် စမ်ၜတ် နကဵု တၠပညာ တၞဟ်ဟ် (Peer-reviewed journals) ရ။ ပရေၚ်သုတေသနဏအ် ဒှ် သဇိုၚ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် ပရေၚ်ဝါဒ အလဵုအသဳ ဗွဲမဍိုက်ပေၚ်ရ။<ref>Stigler, G. J. (1982). The Economist as Preacher.</ref> ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် အစာဘာတအ် ဗတောန် ကွးဘာ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠၚ် သ္ဘဴဓဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ နဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တၚ်နၚ်ရ။ ညးတအ် ဖန်ဗဒှ် တၠပညာ တၟိ သွက်ဂွံ ဆက်ယိုက်ဂၠေၚ် တာလျိုၚ် ပ္ဍဲ အနာဂတ်ရ။ တၠပညာ ပ္ဍဲ သွာၚ်ဏအ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ကလိဂွံ လာပ် စရာဲနာနာ မပ္တံကဵု လာပ်နဝ်ဗဴ ပ္ဍဲ ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Nobel Memorial Prize in Economic Sciences) မဒှ် လာပ် မသၠုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ လောက ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ရ။ == သွာၚ်ပညာ ကေုာံ ပရေၚ်ပါ်ကရေက် == ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် နွံကဵု သွာၚ် ပါ်ကရေက် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ တၠပညာလ္ၚဵု စွံအာရီု လတူ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကမၠောန် (Labor Economics) မလ္ၚတ် ပရူ ဗွိုက်လၟာ် ကမၠောန်၊ င္ၚုဟ်ကမၠောန် ကေုာံ ပရေၚ်ကမၠောန် ဟွံမဲရ။ သွာၚ်ဏအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုပြၚ် ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ ဍာ်ဒကေဝ် ဇီုကပိုက် လတူ အခေါၚ်အရာ မဂွံ ကမၠောန်ရ။ တၠပညာ တၞဟ်ဟ် စွံအာရီု လတူ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ရးနိဂီုနာနာ (International Economics) မလ္ၚတ် ပရူ ပရေၚ်သွံရာန် အကြာ ရးနိဂီုနာနာ ကေုာံ င္ၚုဟ်သြန် မပြံၚ်လှာဲရ။<ref>Krugman, P., & Obstfeld, M. (2008). International Economics.</ref> သွာၚ် အဓိက မွဲပၠန် ဒှ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ် (Development Economics) မလ္ၚတ် ပရူ အကာဲအရာ ရးနိဂီု ဍိုန်လျ ကေုာံ နဲကဲ သွက်ဂွံ ဖအောန် ပရေၚ်ဒိုက်ဂတ်ရ။ တၠပညာ ပ္ဍဲ သွာၚ်ဏအ် ကၠောန်ကမၠောန် ကု ဂကောံ အလုံလိုက် ဗီုကဵု ဘာဏ်ဂၠးကဝ် (World Bank) ကေုာံ ဌာနသြန် ဂၠးကဝ် (IMF) ရ။ တၠပညာတအ် ဖန်ဇန် အစဳအဇန် သွက်ဂွံ သၠုၚ်ပ္တိုန် ပရေၚ်ပညာ၊ ပရေၚ်ထတ်ယုက် ကေုာံ ပရေၚ်ပိုန်ဟာန် ပ္ဍဲ ရးနိဂီု မနွံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဍိုန်လျရ။ == တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲ ဝၚ် == ပ္ဍဲ ဝၚ် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တၠပညာ ပြာကတ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် သ္ဘဴဓဝ် မပြံၚ်လှာဲ လောကဏအ်ရ။ အာဒါမ် သမေတ် ဂှ် ညးဂမၠိုၚ် စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် မအံက် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ခေတ်တၟိ ရ။ ကာလ် မာတ် <!-- spelling unconfirmed --> (Karl Marx) ဖန်ဗဒှ် သ္ဘဴဓဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် မာတ်သေတ် (Marxian Economics) မပါ်ပါဲ သၞောတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဒြပ်ပူဂိုလ် (Capitalism) ကေုာံ ထံက်ဂလာန် ပရေၚ်တုပ်သၟဟ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ်ရ။ သ္ဘဴဓဝ် ညး ဇီုကပိုက် လတူ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် အလုံလိုက် ပ္ဍဲ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံရ။<ref>Marx, K. (1867). Das Kapital.</ref> ဂျောန် မေနာတ် ကိန် ဒှ် တၠပညာ မဖန်ဗဒှ် သ္ဘဴဓဝ် မထံက်ဂလာန် ညံၚ် အလဵုအသဳ ဂွံ စကာ သြန် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲ အခိၚ် ကပ်ရ။ မေဝ်တန် ဖရဳမေန် ကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ နကဵု ပရေၚ်လ္ၚတ် သ္ဘဴဓဝ် ပရေၚ်သြန် မထံက်ဂလာန် ညံၚ် ဗွိုက်လၟာ် ဂွံ ဗၠးၜး နူ ပရေၚ်ထိၚ်ဒဝ် အလဵုအသဳရ။ ပ္ဍဲ ခေတ်လၟုဟ် အာမာတ်ယာ သေန် <!-- spelling unconfirmed --> (Amartya Sen) ဒှ် တၠပညာ မပြာကတ် နကဵု ပရေၚ်လ္ၚတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ သ္ဘဴဓဝ် ပရေၚ်ဒိုက်ဂတ် မဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၈ ရ။ == ပြသၞာ ကေုာံ ပရေၚ်ပါ်ပါဲ == ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ တၠပညာတအ် ဒးဒုၚ် ပါ်ပါဲ နူ ညးဂမၠိုၚ် နွံရ။ ပြသၞာ အဓိက မွဲဂှ် သၞောတ်စမ်ၜတ် တၠပညာတအ် ဒုၚ်သဇိုၚ် လတူ လညာတ် မဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု သ္ဘဴဓဝ် ဟိုတ်ကဵုဖဵု (Rationality) ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ ဘဝ ဍာံဍာံ မၞိဟ်တအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု စိုတ်စရိုတ် ဟွံမဲ ကဵု သ္ဘဴဓဝ်လေဝ် နွံရ။ လညာတ်ဏအ် ပကဵု ညံၚ် သၞောတ်စမ်ၜတ် လ္ၚဵု ဟွံစှ်ေ ကဵု အကာဲအရာ ဍာံဍာံရ။<ref>Kahneman, D. (2011). Thinking, Fast and Slow.</ref> ပရေၚ်ပါ်ပါဲ ဇၞော်အိုတ် မွဲဂှ် တၠပညာ ဗွဲမဂၠိုၚ် ဟွံမာန် ဆိၚ်ဆ ကပ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးကဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၈ ရ။ ဟိုတ်နူဏအ် ညးဍုၚ်ကွာန်တအ် ဟွံပေၚ်စိုတ် လတူ ဍာ်ဒကေဝ် တၠပညာတအ်ရ။ တၠပညာလ္ၚဵု စွံအာရီု လတူ သင်္ချာ ကေုာံ သတိတ် ဂၠိုၚ်လောန်အာ တုဲ ဝိုတ်အာ အကာဲအရာ မၞိဟ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် ဍာံဍာံရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲ ခေတ်လၟုဟ် တၠပညာတအ် ပံၚ်ကောံ နဲကဲ သွာၚ် စိုတ်ပညာ (Psychology) ပ္ဍဲ ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် (Behavioral Economics) ရ။ == အနာဂတ် ကေုာံ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ == အနာဂတ် ကမၠောန် တၠပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဒးဒုၚ် ပြံၚ်လှာဲ ဟိုတ်နူ နဲကဲသိပ္ပံ ခေတ်တၟိ ဗီုကဵု ဉာဏ်ပညာ ကောန်ကမၠောန် (Artificial Intelligence) ကေုာံ ပရေၚ်လ္ၚတ် စက် (Machine Learning) ရ။ တၠပညာတအ် ဒးလ္ၚတ် နဲကဲဏအ် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တၚ်နၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ကေုာံ ဆိၚ်ဆ အကာဲအရာ အနာဂတ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ကမၠောန် ပကောံ တၚ်နၚ် သာမည တအ်ဂှ် စက်တအ် ကၠောန် ဓၞာဲမာန်တုဲ တၠပညာတအ် ဒးစွံအာရီု လတူ ပရေၚ်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် မသၠုၚ် ကေုာံ ပရေၚ်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မၞုံကဵု လဒက်ပတန်ရ။<ref>Athey, S. (2018). The Impact of Machine Learning on Economics.</ref> ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ဥတုရာသဳ ကေုာံ ပရေၚ်ဒိုက်ဂတ် ဒှ် ပြသၞာ ဇၞော်အိုတ် သွက် တၠပညာတအ် ပ္ဍဲ အနာဂတ်ရ။ တၠပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သဘာဝဝန်းကျင် (Environmental Economists) တအ် ဒးဖန်ဇန် ပရေၚ်ဝါဒ သွက်ဂွံ ဖအောန် ပရေၚ်ပ္တိတ် ဓါတ်ကာဗောန် ကေုာံ သၠုၚ်ပ္တိုန် ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် မတန်ကြန် (Sustainable Development) ရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ် အနာဂတ် တၠပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တအ် ဒးယိုက်ဂၠေၚ် တာလျိုၚ် မဇၞော် သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် လောက မၞုံကဵု ပရေၚ်တုပ်သၟဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ပိုန်ဟာန် မတန်ကြန်ရ။ == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite book |last=Smith |first=A. |year=1776 |title=The Wealth of Nations |publisher=W. Strahan and T. Cadell |isbn=978-0140432084 |url=}} * {{cite book |last=Keynes |first=J. M. |year=1936 |title=The General Theory of Employment, Interest and Money |publisher=Macmillan |isbn=978-0156347112 |url=}} * {{cite book |last=Friedman |first=M. |year=1962 |title=Capitalism and Freedom |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0226264219 |url=}} * {{cite book |last=Mankiw |first=N. G. |year=2014 |title=Principles of Economics |publisher=Cengage Learning |isbn=978-1285165875 |url=}} * {{cite book |last=Sen |first=A. |year=1999 |title=Development as Freedom |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0192893307 |url=}} {{Navbox | name = ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် | title = [[ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] ကေုာံ တၠပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် | listclass = hlist | group1 = သွာၚ် အဓိက | list1 = * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇမ္ဍောတ်]] * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇမၞော်]] * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ရးနိဂီုနာနာ]] * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ်]] * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ်]] | group2 = တၠပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုၚ် | list2 = * [[အာဒါမ် သမေတ်]] * [[ကာလ် မာတ်]] * [[ဂျောန် မေနာတ် ကိန်]] * [[မေဝ်တန် ဖရဳမေန်]] * [[အာမာတ်ယာ သေန်]] | group3 = မဆက်စပ် | list3 = * [[ဘာဏ်ဗဟဵု]] * [[ပရေၚ်ဝါဒ]] * [[တၚ်နၚ်]] * [[သတိတ်]] }} {{DEFAULTSORT:တၠပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်}} [[Category:တၠပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] [[Category:ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] [[Category:ကမၠောန်]] [[Category:ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] [[Category:ပရေၚ်သုတေသန]] [[Category:ပရေၚ်ဝါဒ]] [[Category:မၞိဟ်ပြာကတ်]] n9gz6at5z76btg3i5bwkyo5ohvo50qv 0 13446 60179 2026-11-08T22:41:10Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Infobox | title = ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် | image = [[File:Daniel_Kahneman_2008.jpg|250px]] | caption = ဒါန်နဳယေဝ် ကာနဳမာန် (Daniel Kahneman) ညးမဒှ် အစာသုတေသန ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် မကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ ပ္ဍဲ..." 60179 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် | image = [[File:Daniel_Kahneman_2008.jpg|250px]] | caption = ဒါန်နဳယေဝ် ကာနဳမာန် (Daniel Kahneman) ညးမဒှ် အစာသုတေသန ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် မကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၂။ | label1 = ဘာသာရပ် | data1 = [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] ကေုာံ [[ပညာစိုတ်]] | label2 = တမ်မူလ | data2 = လဒေါဝ် အေဒဳ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ | label3 = တၚ်ရန်တၟအ် | data3 = လ္ၚတ် ပရေၚ်ရုဲစှ် မၞိဟ် မဆေၚ်စပ် ကု ဘဏ္ဍာ | label4 = သီအိုရဳ အဓိက | data4 = သီအိုရဳ ပရဝ်သပက် (Prospect theory)<br/>သီအိုရဳ နှုဒ် (Nudge theory) | label5 = ညးစိုန်သကီု | data5 = ဒါန်နဳယေဝ် ကာနဳမာန်<br/>အာမောတ် ထဗာသကဳ<br/>ရဳချာတ် တေလာ }} '''ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ်''' ({{lang-en|Behavioral economics}}) မဒှ် ဘာသာရပ် မလ္ၚတ် ပရူစိုတ်စရိုတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် မၞိဟ်တအ် သီုကဵု မလ္ၚတ် ပရေၚ်ဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် ပ္ဍဲအရာမသုၚ်စောဲ သြန် ကေုာံ အရပ်အရာဂမၠိုၚ်ရ။ ဘာသာရပ်ဏအ် ပံၚ်ပကောံလဝ် ပညာစိုတ် (Psychology) ကေုာံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Economics) သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဟိုတ်မၞိဟ်တအ် မရုဲစှ် သ္ပဒတဴ ဟွံမဲ ကုဟိုတ်ဖိုလ် ပ္ဍဲ အကာဲအရာလ္ၚဵုရ။<ref>Kahneman, D. (2011). Thinking, Fast and Slow. Farrar, Straus and Giroux.</ref> ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဓမ္မတာ (Classical economics) မ္ဂး ညးတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် မၞိဟ်တအ် ဒှ် သတ်မနွံကဵု ဟိုတ်ဖိုလ် (Rational beings) မတီကၠိုဟ် အရာလဵု မခိုဟ်အိုတ် သွက်ဘဝဇကုရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ်ဏအ် ညးတအ် ထံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ဒးဒုၚ် ဓလီုပ္ဍိုက် နကဵု ဒြဟတ်စိုတ်၊ အထိုၚ်အသး ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ ပ္ဍဲအခိၚ် မဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ်ရ။<ref>Thaler, R. H. (2015). Misbehaving: The Making of Behavioral Economics. W. W. Norton & Company.</ref> ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ်ဏအ် စကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ နကဵု လိက်ပရေၚ် သုတေသန ညးစိုန်သကီု ဒါန်နဳယေဝ် ကာနဳမာန် (Daniel Kahneman) ကေုာံ အာမောတ် ထဗာသကဳ (Amos Tversky) တအ်ရ။ သီအိုရဳ ပရဝ်သပက် (Prospect theory) မဒှ် လိက်ပရေၚ် မပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၇၉ ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် အဓိက သွက် ဘာသာရပ်ဏအ်ရ။ သီအိုရဳဏအ် ရှင်းပြလဝ် ဗီုပြၚ် မၞိဟ်တအ် မစွံၚုဟ်မး လတူ ပရေၚ်ဆောံလေၚ် ကေုာံ ပရေၚ်ကလိဂွံ မဟွံတုပ်ရေၚ်သကအ်ရ။<ref>Kahneman, D., & Tversky, A. (1979). Prospect Theory: An Analysis of Decision under Risk. Econometrica, 47(2), 263-291.</ref> ဘာသာရပ်ဏအ် လွပ်ဂၠိုၚ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ပရေၚ်ဖန်ဇန် ဍုၚ်ကွာန် သွက်ဂွံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေၚ်ထတ်ယုက်၊ ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ ပရေၚ်ဘဏ္ဍာ ညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ရ။ သီအိုရဳ နှုဒ် (Nudge theory) မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု ရဳချာတ် တေလာ (Richard Thaler) ဂှ် ဒှ် သီအိုရဳ မပြံၚ်လှာဲ အကာဲအရာ မၞိဟ်တအ် မရုဲစှ် နကဵု ပရေၚ်ဖန်ဇန် ဍောတ်တ်သွတ်တ် သီုဟွံကၟာတ်လဒဵု အခေါၚ်အရာ ညးတအ်ရ။<ref>Thaler, R. H., & Sunstein, C. R. (2008). Nudge: Improving Decisions about Health, Wealth, and Happiness. Yale University Press.</ref> == ဝင် == ဝင် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် တမ်မူလဍေံ စကၠုၚ် နူ လက်ထက် အာဒါမ် သမေတ် (Adam Smith) မဒှ် အစာပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ ၁၈ ဗွဝ်ကၠံရ။ အာဒါမ် သမေတ် ချူလဝ် ပ္ဍဲ လိက်ကၞပ် သီအိုရဳ အာရီုစိုတ် ကိုန်ဂစိုတ် (The Theory of Moral Sentiments) ဒဒှ်ရ စိုတ်စရိုတ် မၞိဟ်တအ် ဒးဒုၚ် ဓလီုပ္ဍိုက် နကဵု ပရေၚ်ဆာန်ဍူ၊ ပရေၚ်စိုတ်စောဲ လတူညးတၞဟ်ရ။<ref>Smith, A. (1759). The Theory of Moral Sentiments. Millar.</ref> ဆဂး ပ္ဍဲ အခိၚ် နေအဝ်ကလာတ်သေတ် (Neoclassical) ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ကေုာံ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံမ္ဂး အစာပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်တအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ဒှ် ဟဝ်မဝ် အဳကဝ်နဝ်မဳကတ် (Homo economicus) မသ္ဂုတ်ထာဝ် အရာအိုတ်သီု နကဵု ဟိုတ်ဖိုလ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေၚ်အကျောဝ် ဇၞော်အိုတ် သွက်ဇကုရ။<ref>Simon, H. A. (1955). A Behavioral Model of Rational Choice. The Quarterly Journal of Economics, 69(1), 99-118.</ref> ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ အဓိက ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ အခိၚ် ပညာစိုတ် စပြံၚ်လှာဲကၠုၚ် ဇရေၚ် လဒက်ပ္တန် ပရေၚ်သမ္တီ (Cognitive revolution) ရ။ ဟာဗာတ် သာဲမောန် (Herbert Simon) လလောၚ်တြး သီအိုရဳ ဟိုတ်ဖိုလ် မၞုံကဵု ပယျဵု (Bounded rationality) မထံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ဟွံမာန် ပကောံ တၚ်နၚ် အိုတ်သီု သွက်ဂွံ ဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် မခိုဟ်အိုတ်ရ။<ref>Simon, H. A. (1957). Models of Man, Social and Rational. Wiley.</ref> ကြဴနူဂှ် ဒါန်နဳယေဝ် ကာနဳမာန် ကေုာံ အာမောတ် ထဗာသကဳ တအ် ပံၚ်ကောံတုဲ ချူပ္တိတ် လိက်ပရေၚ် သီအိုရဳ ပရဝ်သပက် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၇၉ မဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် ခေတ်တၟိရ။ == သီအိုရဳ ပရဝ်သပက် == သီအိုရဳ ပရဝ်သပက် (Prospect theory) ဂှ် ဒှ် တၚ်ဆဵုဂဗ မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ဘာသာရပ်ဏအ်ရ။ သီအိုရဳဏအ် ရှင်းပြလဝ် ဗီုပြၚ် မၞိဟ်တအ် မဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် ပ္ဍဲ အကာဲအရာ မၞုံကဵု ဓရာၚ်ဘဲ (Risk) ရ။ အတိုၚ် သီအိုရဳဏအ်မ္ဂး မၞိဟ်တအ် ဟွံသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ၚုဟ်မး ကၞောတ်တဲ (Final outcomes) မွဲဓဝ်၊ ညးတအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူ ပရေၚ်ကလိဂွံ ကေုာံ ပရေၚ်ဆောံလေၚ် မဒဒက်တဴ ကု တၚ်သဇိုၚ် (Reference point) ညးတအ်ရ။<ref>Kahneman, D., & Tversky, A. (1979). Prospect Theory: An Analysis of Decision under Risk. Econometrica, 47(2), 263-291.</ref> ပရေၚ်ဖေက်ဆောံလေၚ် (Loss aversion) ဒှ် အၚ်္ဂလက္ခဏာ အဓိက ပ္ဍဲ သီအိုရဳဏအ်ရ။ သုတေသန ထံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ဒုၚ်စသိုၚ် ပရေၚ်ဆောံလေၚ် ဂၠိုၚ်နူ ပရေၚ်ကလိဂွံ ၜါဆရ။ ဥပမာ - ယဝ်ရ ဆောံလေၚ်အာ သြန် ၁၀၀ ဒဝ်လာ မ္ဂး ပရေၚ်အောန်စိုတ်ဂှ် ဇၞော်နူ ပရေၚ်မိပ်စိုတ် မကလိဂွံ သြန် ၁၀၀ ဒဝ်လာ ၜါဆရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ မၞိဟ်တအ် ဂစာန်ပါဲ ပရေၚ်ဆောံလေၚ် ဂၠိုၚ်နူ ပရေၚ်ဂစာန်ကလိဂွံရ။ [[File:Value_function_prospect_theory.svg|thumb|left|ဗီုပြၚ် သီအိုရဳ ပရဝ်သပက် မထံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ဆောံလေၚ် ပကဵု ဖဵု ဇၞော်နူ ပရေၚ်ကလိဂွံ]] == ဟဳရူရေတ်သတေတ် ကေုာံ ပရေၚ်ရုဲစှ် == ဟဳရူရေတ်သတေတ် (Heuristics) မဒှ် ဂၠံၚ်တရဴ ဂၠိဂၠိ သွက်ဂွံ ဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် မသုၚ်စောဲလဝ် ပ္ဍဲ က္ဍဟ် မၞိဟ်တအ် သွက်ဂွံ သောဲသောဲဗိုတ်ဗိုတ် ပရေၚ်ချပ်ဂမၠိုၚ်ရ။<ref>Tversky, A., & Kahneman, D. (1974). Judgment under Uncertainty: Heuristics and Biases. Science, 185(4157), 1124-1131.</ref> ပ္ဍဲ အကာဲအရာ မဟွံချိုတ်ပၠိုတ်မ္ဂး မၞိဟ်တအ် သုၚ်စောဲ ဟဳရူရေတ်သတေတ်ဏအ် သွက်ဂွံ ရုဲစှ် ပြဟ်ပြဟ်ရ။ ဆဂး အရာဏအ် ပကဵု ညံၚ်ဂွံ ကတဵုဒှ် ဗၠေတ်ယောၚ်ယာ ပ္ဍဲ ပရေၚ်ဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် မကော်စ ပရေၚ်သမ္တီ မဗၠေတ်ယောၚ် (Cognitive biases) ရ။ ဟဳရူရေတ်သတေတ် မစိုန်သကီုဂမၠိုၚ်ဝွံ ဒှ်- * '''ဟဳရူရေတ်သတေတ် မကလိဂွံလောဲ''' (Availability heuristic): မၞိဟ်တအ် ဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် လတူ တၚ်နၚ် မကလိဂွံလောဲ ပ္ဍဲ က္ဍဟ်ညးတအ် ဥပမာ - ပရိုၚ် လေၚ်က္ၜၚ်ကျာ မဂွံမိၚ်လဝ် ကတဵုဒှ် ဟိုတ် ညံၚ်ဂွံ ဖေက် က္ၜၚ်ကျာ၊ ၜိုန်ရ ပရေၚ်ဒွိၚ်ဘဲ က္ၜၚ်ကျာ အောန်နူ ကွဳစက်ကီုလေဝ်။ * '''ဟဳရူရေတ်သတေတ် ပရေၚ်စၞး''' (Representativeness heuristic): မၞိဟ်တအ် ဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် လတူ ဗီုပြၚ် မတုပ် ကု ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ တြေံတြဟ် ညးတအ်ရ။ * '''ပရေၚ်စွံသဇိုၚ်''' (Anchoring): မၞိဟ်တအ် စွံသဇိုၚ် လတူ တၚ်နၚ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် မကလိဂွံ ပ္ဍဲအခိၚ် မဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ်။ == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် ပ္ဍဲ ဘဏ္ဍာ == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် ပ္ဍဲ ဘဏ္ဍာ (Behavioral finance) မဒှ် သွာၚ် မလ္ၚတ် ပရေၚ်ဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် ညးမသြန်ဗလံက် (Investors) ကေုာံ ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် ဗွိုက်လရာ် ဘဏ္ဍာရ။<ref>Shiller, R. J. (2000). Irrational Exuberance. Princeton University Press.</ref> ပ္ဍဲ သီအိုရဳ ဓမ္မတာမ္ဂး ဗွိုက်လရာ် ဘဏ္ဍာ ဒှ် အရာမနွံကဵု ဟိုတ်ဖိုလ် ကေုာံ ၚုဟ်မး ရှယ်ယာတအ် ဒှ် ၚုဟ်မး ဍာံပြရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ်ဏအ် ထံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ၚုဟ်မး ရှယ်ယာတအ် ပြံၚ်လှာဲ လောန်ကာဲ ဟိုတ်နူ ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် ညးမသြန်ဗလံက်တအ်ရ။ အရာမကတဵုဒှ် စိုတ်စရိုတ် ဘဏ္ဍာ အဓိကဂမၠိုၚ်- * '''ပရေၚ်ယဵုလဂူလောန်ကာဲ''' (Overconfidence): ညးမသြန်ဗလံက်တအ် ပတှ်ေကေတ် လတူ အစောမ်စရာဲ ဇကု လောန်ကာဲ တုဲ ကၠောန် ပရေၚ်ဗၞိက် ရှယ်ယာ ဂၠိုၚ်လောန်အာရ။ * '''ပရေၚ်စိုတ်ဗက်အလိုက်''' (Herd behavior): ညးမသြန်ဗလံက်တအ် ဗက်အလိုက် ညးတၞဟ် သီုဟွံမဲ ကု တၚ်နၚ် သုတေသန ဇကုအပိုၚ်။ အရာဏအ် ပကဵု ညံၚ်ဂွံ ကတဵုဒှ် ဖလံက် (Bubbles) ပ္ဍဲ ဗွိုက်လရာ် ဘဏ္ဍာရ။ * '''ကဏ္ဍ အကွက်သြန်''' (Mental accounting): မၞိဟ်တအ် ပါ်အကွက် သြန် ပ္ဍဲ က္ဍဟ် ညးတအ် နကဵု တၚ်ရန်တၟအ် ဟွံတုပ်ရေၚ်သကအ် တုဲ သုၚ်စောဲ သြန် ဟွံမဲ ကု ဟိုတ်ဖိုလ်ရ။ == ပရေၚ်သမ္တီ ကေုာံ ပရေၚ်ဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် == ပရေၚ်ဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် မၞိဟ်တအ် ဒးဒုၚ် ဓလီုပ္ဍိုက် နကဵု ပရေၚ်သမ္တီ မဗၠေတ်ယောၚ် (Cognitive biases) ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။<ref>Ariely, D. (2008). Predictably Irrational: The Hidden Forces That Shape Our Decisions. HarperCollins.</ref> ပရေၚ်သမ္တီဏအ် ပကဵု ညံၚ် မၞိဟ်တအ် ဂွံဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် မဟွံဒှ် ဖဵု သွက် ညးတအ်ရ။ {| class="wikitable" |+ ပရေၚ်သမ္တီ မဗၠေတ်ယောၚ် မစိုန်သကီုဂမၠိုၚ် |- ! ယၟု ပရေၚ်သမ္တီ !! အဓိပ္ပါယ် !! ဥပမာ |- | ပရေၚ်သမ္တီ ဒုၚ်တဲ (Confirmation bias) || ဂၠာဲ တၚ်နၚ် မထံက်ဂလာန် လတူ ပရေၚ်ပတှ်ေ တြေံ ဇကု။ || ညးမသြန်ဗလံက် ဂၠာဲ ပရိုၚ် ခိုဟ်ဟ် လတူ ကမ္ပဏဳ ညးမရာန်လဝ် ရှယ်ယာ။ |- | ပရေၚ်သမ္တီ လက်ကရဴ (Hindsight bias) || ကြဴနူ အရာမွဲ ကတဵုဒှ်တုဲ ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ဇကု တီလဝ် နူကၠာ။ || ကြဴနူ ၚုဟ်ရှယ်ယာ စှ်ေအာ၊ ညးမသြန်ဗလံက် ဟီု "အဲ တီလဝ်ရ ၚုဟ် ဒးစှ်ေ"။ |- | ဖဵု ပရေၚ်ပပိုၚ် (Endowment effect) || စွံၚုဟ်မး လတူ အရပ်အရာ မဇကု ပိုၚ်ပြဳလဝ် ဂၠိုၚ်နူ အရပ်အရာ ညးတၞဟ်။ || ဟွံမိက် သွံ ကွဳစက် ဇကု ၜိုန်ရ ကလိဂွံ ၚုဟ်မး သၠုၚ်ကီုလေဝ်။ |- | ဖဵု ပရေၚ်ဖျေံသဇိုၚ် (Framing effect) || ဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် ဟွံတုပ်ရေၚ်သကအ် လတူ တၚ်နၚ် မတုပ် သီုမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုပြၚ် လဟီု။ || ညးမရာန် ရုဲစှ် ဖျုန် "၉၀% ဟွံမဲ ကၠေၚ်" ဂၠိုၚ်နူ ဖျုန် "၁၀% နွံ ကၠေၚ်"။ |} == ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် == အလဵုအသဳ ဍုၚ်နာနာတအ် လွပ်ကၠုၚ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် သွက်ဂွံ ခၞံ သၞောဝ် ကေုာံ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် (Public policy) ရ။<ref>Sunstein, C. R. (2013). Simpler: The Future of Government. Simon & Schuster.</ref> သီအိုရဳ နှုဒ် (Nudge theory) ဂှ် ဒှ် အရာ မသုၚ်စောဲဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ သွာၚ်ဏအ်ရ။ နှုဒ် (Nudge) မဒှ် ပရေၚ်ဖန်ဇန် ဍောတ်တ်သွတ်တ် သွက်ဂွံ ပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ်ရုဲစှ် မၞိဟ်တအ် သီုဟွံကၟာတ်လဒဵု အခေါၚ်အရာ ရုဲစှ် ညးတအ်ရ။ ဥပမာ - သွက်ဂွံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေၚ်သြန်ဗလံက် သွက် အာယုက်ဇၞော်မ္ဂး အလဵုအသဳတအ် ဖန်ဇန် ညံၚ် ကောန်ကမၠောန်တအ် ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ အစဳအဇန် သြန်ပေန်ယှေန် နကဵု အလဵုအလဵု (Automatic enrollment) ရ။ ယဝ်ရ ကောန်ကမၠောန် ဟွံမိက်ပါလုပ်မ္ဂး ညးတအ် နုက်တိတ် မာန်ရ။ ဆဂး ဟိုတ်နူ ပရေၚ်လဇုဲလဇ (Inertia) မ္ဂး ကောန်ကမၠောန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဆက်ပါလုပ် ပ္ဍဲ အစဳအဇန်ဂှ်ရ။ == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် ဂေတ်လဒေါဝ် == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် ဂေတ်လဒေါဝ် (Applied behavioral economics) မဒှ် အရာ မသုၚ်စောဲ သီအိုရဳ စိုတ်စရိုတ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ကမၠောန် ဂေတ်လဒေါဝ် ဥပမာ - ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေၚ်ထတ်ယုက်၊ ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ ပရေၚ်ပွဳပွူသဘာဝရ။<ref>Gneezy, U., & List, J. A. (2013). The Why Axis: Hidden Motives and the Undiscovered Economics of Everyday Life. PublicAffairs.</ref> ပ္ဍဲ ပရေၚ်ထတ်ယုက်မ္ဂး ရုၚ်ဂဥုဲတအ် သုၚ်စောဲ နှုဒ် သွက်ဂွံ ဖအောန်ဖျေံ ပရေၚ်မၞိဟ်ယဲ ဟွံကၠုၚ် ရုၚ်ဂဥုဲ နကဵု ပရေၚ်ပလံၚ် လိက်ပတိုန်သမ္တီ (Reminder messages) မၞုံကဵု တၚ်နၚ် သတိ သွက် ထတ်ယုက်ရ။ ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပွဳပွူသဘာဝမ္ဂး ကမ္ပဏဳ ဒြဟတ်လလဳတအ် ထံက်ထ္ၜး လၟိဟ် ဒြဟတ်လလဳ မသုၚ်စောဲလဝ် ဗီုပြၚ် မတုပ် ကု သ္ၚိဌာန် ဗဒဲါတအ် သွက်ဂွံ ဖအောန်ဖျေံ ပရေၚ်သုၚ်စောဲ ဒြဟတ်လလဳ လောန်ကာဲရ။ အရာဏအ် သုၚ်စောဲလဝ် ဒြဟတ် ဓလီုပ္ဍိုက် သၞောတ်မၞိဟ် (Social norms) ရ။ == ဂၠံၚ်တရဴ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် == ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ်မ္ဂး လဒက်ပ္တန် ဂၠံၚ်တရဴ (Economic modeling) ပြံၚ်လှာဲကၠုၚ် နူ လဒက်ပ္တန် ဓမ္မတာ မစွံသဇိုၚ် လတူ ဟဝ်မဝ် အဳကဝ်နဝ်မဳကတ် ရ။<ref>Camerer, C. F., Loewenstein, G., & Rabin, M. (Eds.). (2004). Advances in Behavioral Economics. Princeton University Press.</ref> လဒက်ပ္တန် တၟိတအ် ပံၚ်ပကောံလဝ် တၚ်နၚ် စိုတ်စရိုတ် မၞိဟ်တအ် ညံၚ်ဂွံ တုပ် ကု အကာဲအရာ ဍာံပြရ။ ဥပမာ - လဒက်ပ္တန် လလဇုဲ ပ္ဍဲ အခိၚ် (Time-inconsistent preferences) ထံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် စွံၚုဟ်မး လတူ ပရေၚ်ကလိဂွံ ပ္ဍဲ အခိၚ်လၟုဟ် ဂၠိုၚ်နူ ပရေၚ်ကလိဂွံ ပ္ဍဲ အနာဂတ်ရ (Present bias)။ အရာဏအ် ပကဵု ညံၚ်ဂွံ ကတဵုဒှ် ပရေၚ်လဇုဲလဇ (Procrastination) ကေုာံ ပရေၚ်ဟွံမာန် ပကောံသြန် သွက် အနာဂတ်ရ။ လဒက်ပ္တန်ဏအ် ကဵု အရီုအဗၚ် သွက်ဂွံ ခၞံ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် မရီုဗၚ် မၞိဟ်တအ် ညံၚ်ဂွံ ပကောံသြန် ဂၠိုၚ်တိုန်ရ။ == အခက်အခုဲ ကေုာံ ပရေၚ်ပါ်ပဲါ == ၜိုန်ရ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် ကလိဂွံ ပရေၚ်အံၚ်ဇၞး ဗွဲမဇၞော်ကီုလေဝ်၊ အခက်အခုဲ ကေုာံ ပရေၚ်ပါ်ပဲါ (Criticisms) နွံဒၟံၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။<ref>Rubinstein, A. (2001). A Theorist's View of Experiments. European Economic Review, 45(4-6), 615-628.</ref> အစာပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဓမ္မတာတအ် ပါ်ပဲါ ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ်ဏအ် ဟွံမဲ ကု သီအိုရဳ မခိုၚ်ကၠိုတ် မွဲဓဝ် တုဲ ဒှ်ဆ ပရေၚ်ပကောံ ပရေၚ်သမ္တီ မဗၠေတ်ယောၚ် (Collection of biases) ဟေၚ်ရ။ ပါဲနူဂှ် ပရေၚ်ပါ်ပဲါ လတူ သီအိုရဳ နှုဒ် (Nudge theory) လေဝ် နွံဒၟံၚ်ရ။ မၞိဟ်လ္ၚဵုတအ် ပါ်ပဲါ ဒဒှ်ရ အလဵုအသဳ သုၚ်စောဲ နှုဒ် ဂှ် ဒှ် ပရေၚ်ဓလီုပ္ဍိုက် ကေုာံ ပရေၚ်ဟွံကဵု အခေါၚ် သၠးပွး ကု ညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ရ (Paternalism)။ သီုကဵု ထံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ အလဵုအသဳတအ်လေဝ် မၞိဟ်ကီုတုဲ ဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် ဗၠေတ်မာန်ရ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဟွံထေက် ကု ပရေၚ်ဖန်ဇန် ပရေၚ်ရုဲစှ် ညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ရ။ == ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် အနာဂတ် == အနာဂတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် ဂှ် ဆက်ဇၞော်မောဝ်ဒၟံၚ် အဆက်ဆက်ရ။ ပရေၚ်လ္ၚတ် နူ က္ဍဟ်သိပ္ပံ (Neuroeconomics) ဒှ် သွာၚ်တၟိ မပံၚ်ပကောံလဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ပညာစိုတ် ကေုာံ သိပ္ပံ က္ဍဟ် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုပြၚ် က္ဍဟ် မၞိဟ်တအ် မလုပ်ကမၠောန် ပ္ဍဲအခိၚ် မဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ရ။<ref>Glimcher, P. W., & Fehr, E. (Eds.). (2013). Neuroeconomics: Decision Making and the Brain. Academic Press.</ref> ပါဲနူဂှ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် လုပ်စိုပ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ စက်ပညာတၟိ (Artificial intelligence) ကေုာံ ဒေတာ ဇၞော် (Big data) ရ။ ကမ္ပဏဳ ဇၞော်ဇၞော်တအ် သုၚ်စောဲ ဒေတာ သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စိုတ်စရိုတ် ညးမရာန် (Consumer behavior) တုဲ ဖန်ဇန် ဗွိုက်လရာ် မကိတ်ညဳ ကု စိုတ်စရိုတ် ညးတအ်ရ။ အရာဏအ် ကဵု အကျောဝ် သွက် ကမ္ပဏဳကီုလေဝ်၊ ပကဵု ညံၚ်ဂွံ ကတဵုဒှ် ပရေၚ်ဒွိၚ်ဘဲ လတူ ပရေၚ်ဓလီုပ္ဍိုက် ကေုာံ ပရေၚ်ဟွံမဲ ပရေၚ်ပၞုက်ဒေပ် (Privacy concerns) ရ။ == ညးစိုန်သကီု ယၟုဒယှ်ဂမၠိုၚ် == ပ္ဍဲ ဘာသာရပ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ်ဏအ် ညးစိုန်သကီု ယၟုဒယှ် မကလိဂွံလဝ် လာပ်နဝ်ဗဴ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် နွံ ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ- * '''ဒါန်နဳယေဝ် ကာနဳမာန်''' (Daniel Kahneman): ကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၂ သွက် ပရေၚ်ပံၚ်ပကောံ ပညာစိုတ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဗွဲတၟေၚ် ပ္ဍဲ သီအိုရဳ ပရဝ်သပက်။ * '''အာမောတ် ထဗာသကဳ''' (Amos Tversky): ညးမလုပ်ကမၠောန် ကရောမ် ဒါန်နဳယေဝ် ကာနဳမာန် (စုတိအာ ကၠာ ဟွံကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ)။ * '''ရဳချာတ် တေလာ''' (Richard Thaler): ကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၇ သွက် ပရေၚ်ခၞံဗဒှ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် ဗွဲတၟေၚ် ပ္ဍဲ သီအိုရဳ နှုဒ် ကေုာံ အကွက်သြန် က္ဍဟ်။ * '''ရောဗာတ် ယှဳလာ''' (Robert Shiller): ကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၃ သွက် ပရေၚ်လ္ၚတ် ဗွိုက်လရာ် ဘဏ္ဍာ မဟွံမဲ ကု ဟိုတ်ဖိုလ်။ * '''ကာလေန် ကာမာရာ''' (Colin Camerer): ညးမစိုန်သကီု ပ္ဍဲ ပရေၚ်လ္ၚတ် သိပ္ပံ က္ဍဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်။ == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite book | last = Kahneman | first = Daniel | title = Thinking, Fast and Slow | publisher = Farrar, Straus and Giroux | year = 2011 | isbn = 978-0374275631 | url = https://us.macmillan.com/books/9780374533557/thinkingfastandslow }} * {{cite book | last = Thaler | first = Richard H. | title = Misbehaving: The Making of Behavioral Economics | publisher = W. W. Norton & Company | year = 2015 | isbn = 978-0393352795 | url = https://wwnorton.com/books/Misbehaving }} * {{cite book | last = Ariely | first = Dan | title = Predictably Irrational: The Hidden Forces That Shape Our Decisions | publisher = HarperCollins | year = 2008 | isbn = 978-0061353239 | url = https://danariely.com/books/predictably-irrational/ }} * {{cite journal | last1 = Kahneman | first1 = D. | last2 = Tversky | first2 = A. | title = Prospect Theory: An Analysis of Decision under Risk | journal = Econometrica | volume = 47 | issue = 2 | pages = 263-291 | year = 1979 | doi = 10.2307/1914185 | url = https://www.jstor.org/stable/1914185 }} * {{cite book | last1 = Thaler | first1 = Richard H. | last2 = Sunstein | first2 = Cass R. | title = Nudge: Improving Decisions about Health, Wealth, and Happiness | publisher = Yale University Press | year = 2008 | isbn = 978-0143115267 | url = https://yalebooks.yale.edu/book/9780300122237/nudge/ }} {{Navbox | name = ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် | title = [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] ကေုာံ ပညာစိုတ် | listclass = hlist | group1 = သီအိုရဳ အဓိက | list1 = * [[သီအိုရဳ ပရဝ်သပက်]] * [[သီအိုရဳ နှုဒ်]] * [[ဟဳရူရေတ်သတေတ်]] | group2 = ညးစိုန်သကီု | list2 = * [[ဒါန်နဳယေဝ် ကာနဳမာန်]] * [[အာမောတ် ထဗာသကဳ]] * [[ရဳချာတ် တေလာ]] * [[ရောဗာတ် ယှဳလာ]] | group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ် | list3 = * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဓမ္မတာ]] * [[ပညာစိုတ်]] * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် ဘဏ္ဍာ]] }} {{DEFAULTSORT:ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ်}} [[Category:ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] [[Category:ပညာစိုတ်]] [[Category:ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ်]] [[Category:သီအိုရဳ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] [[Category:ဘဏ္ဍာ]] [[Category:ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်]] [[Category:ပရေၚ်သမ္တီ မဗၠေတ်ယောၚ်]] gpehmhoyiolspj8r2l7thj8vacw3rc8 60180 60179 2026-11-08T22:41:40Z Aue Nai 24 60180 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် | image = [[File:Daniel_Kahneman_2008.jpg|250px]] | caption = ဒါန်နဳယေဝ် ကာနဳမာန် (Daniel Kahneman) ညးမဒှ် အစာသုတေသန ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် မကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၂။ | label1 = ဘာသာရပ် | data1 = [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] ကေုာံ [[ပညာစိုတ်]] | label2 = တမ်မူလ | data2 = လဒေါဝ် အေဒဳ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ | label3 = တၚ်ရန်တၟအ် | data3 = လ္ၚတ် ပရေၚ်ရုဲစှ် မၞိဟ် မဆေၚ်စပ် ကု ဘဏ္ဍာ | label4 = သဳအိုရဳ အဓိက | data4 = သဳအိုရဳ ပရဝ်သပက် (Prospect theory)<br/>သဳအိုရဳ နှုဒ် (Nudge theory) | label5 = ညးစိုန်သကီု | data5 = ဒါန်နဳယေဝ် ကာနဳမာန်<br/>အာမောတ် ထဗာသကဳ<br/>ရဳချာတ် တေလာ }} '''ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ်''' ({{lang-en|Behavioral economics}}) မဒှ် ဘာသာရပ် မလ္ၚတ် ပရူစိုတ်စရိုတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် မၞိဟ်တအ် သီုကဵု မလ္ၚတ် ပရေၚ်ဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် ပ္ဍဲအရာမသုၚ်စောဲ သြန် ကေုာံ အရပ်အရာဂမၠိုၚ်ရ။ ဘာသာရပ်ဏအ် ပံၚ်ပကောံလဝ် ပညာစိုတ် (Psychology) ကေုာံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Economics) သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဟိုတ်မၞိဟ်တအ် မရုဲစှ် သ္ပဒတဴ ဟွံမဲ ကုဟိုတ်ဖိုလ် ပ္ဍဲ အကာဲအရာလ္ၚဵုရ။<ref>Kahneman, D. (2011). Thinking, Fast and Slow. Farrar, Straus and Giroux.</ref> ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဓမ္မတာ (Classical economics) မ္ဂး ညးတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် မၞိဟ်တအ် ဒှ် သတ်မနွံကဵု ဟိုတ်ဖိုလ် (Rational beings) မတီကၠိုဟ် အရာလဵု မခိုဟ်အိုတ် သွက်ဘဝဇကုရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ်ဏအ် ညးတအ် ထံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ဒးဒုၚ် ဓလီုပ္ဍိုက် နကဵု ဒြဟတ်စိုတ်၊ အထိုၚ်အသး ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ ပ္ဍဲအခိၚ် မဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ်ရ။<ref>Thaler, R. H. (2015). Misbehaving: The Making of Behavioral Economics. W. W. Norton & Company.</ref> ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ်ဏအ် စကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ နကဵု လိက်ပရေၚ် သုတေသန ညးစိုန်သကီု ဒါန်နဳယေဝ် ကာနဳမာန် (Daniel Kahneman) ကေုာံ အာမောတ် ထဗာသကဳ (Amos Tversky) တအ်ရ။ သဳအိုရဳ ပရဝ်သပက် (Prospect theory) မဒှ် လိက်ပရေၚ် မပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၇၉ ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် အဓိက သွက် ဘာသာရပ်ဏအ်ရ။ သဳအိုရဳဏအ် ရှင်းပြလဝ် ဗီုပြၚ် မၞိဟ်တအ် မစွံၚုဟ်မး လတူ ပရေၚ်ဆောံလေၚ် ကေုာံ ပရေၚ်ကလိဂွံ မဟွံတုပ်ရေၚ်သကအ်ရ။<ref>Kahneman, D., & Tversky, A. (1979). Prospect Theory: An Analysis of Decision under Risk. Econometrica, 47(2), 263-291.</ref> ဘာသာရပ်ဏအ် လွပ်ဂၠိုၚ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ပရေၚ်ဖန်ဇန် ဍုၚ်ကွာန် သွက်ဂွံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေၚ်ထတ်ယုက်၊ ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ ပရေၚ်ဘဏ္ဍာ ညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ရ။ သဳအိုရဳ နှုဒ် (Nudge theory) မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု ရဳချာတ် တေလာ (Richard Thaler) ဂှ် ဒှ် သဳအိုရဳ မပြံၚ်လှာဲ အကာဲအရာ မၞိဟ်တအ် မရုဲစှ် နကဵု ပရေၚ်ဖန်ဇန် ဍောတ်တ်သွတ်တ် သီုဟွံကၟာတ်လဒဵု အခေါၚ်အရာ ညးတအ်ရ။<ref>Thaler, R. H., & Sunstein, C. R. (2008). Nudge: Improving Decisions about Health, Wealth, and Happiness. Yale University Press.</ref> == ဝင် == ဝင် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် တမ်မူလဍေံ စကၠုၚ် နူ လက်ထက် အာဒါမ် သမေတ် (Adam Smith) မဒှ် အစာပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ ၁၈ ဗွဝ်ကၠံရ။ အာဒါမ် သမေတ် ချူလဝ် ပ္ဍဲ လိက်ကၞပ် သဳအိုရဳ အာရီုစိုတ် ကိုန်ဂစိုတ် (The Theory of Moral Sentiments) ဒဒှ်ရ စိုတ်စရိုတ် မၞိဟ်တအ် ဒးဒုၚ် ဓလီုပ္ဍိုက် နကဵု ပရေၚ်ဆာန်ဍူ၊ ပရေၚ်စိုတ်စောဲ လတူညးတၞဟ်ရ။<ref>Smith, A. (1759). The Theory of Moral Sentiments. Millar.</ref> ဆဂး ပ္ဍဲ အခိၚ် နေအဝ်ကလာတ်သေတ် (Neoclassical) ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ကေုာံ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံမ္ဂး အစာပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်တအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ဒှ် ဟဝ်မဝ် အဳကဝ်နဝ်မဳကတ် (Homo economicus) မသ္ဂုတ်ထာဝ် အရာအိုတ်သီု နကဵု ဟိုတ်ဖိုလ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေၚ်အကျောဝ် ဇၞော်အိုတ် သွက်ဇကုရ။<ref>Simon, H. A. (1955). A Behavioral Model of Rational Choice. The Quarterly Journal of Economics, 69(1), 99-118.</ref> ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ အဓိက ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ အခိၚ် ပညာစိုတ် စပြံၚ်လှာဲကၠုၚ် ဇရေၚ် လဒက်ပ္တန် ပရေၚ်သမ္တီ (Cognitive revolution) ရ။ ဟာဗာတ် သာဲမောန် (Herbert Simon) လလောၚ်တြး သဳအိုရဳ ဟိုတ်ဖိုလ် မၞုံကဵု ပယျဵု (Bounded rationality) မထံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ဟွံမာန် ပကောံ တၚ်နၚ် အိုတ်သီု သွက်ဂွံ ဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် မခိုဟ်အိုတ်ရ။<ref>Simon, H. A. (1957). Models of Man, Social and Rational. Wiley.</ref> ကြဴနူဂှ် ဒါန်နဳယေဝ် ကာနဳမာန် ကေုာံ အာမောတ် ထဗာသကဳ တအ် ပံၚ်ကောံတုဲ ချူပ္တိတ် လိက်ပရေၚ် သဳအိုရဳ ပရဝ်သပက် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၇၉ မဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် ခေတ်တၟိရ။ == သဳအိုရဳ ပရဝ်သပက် == သဳအိုရဳ ပရဝ်သပက် (Prospect theory) ဂှ် ဒှ် တၚ်ဆဵုဂဗ မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ဘာသာရပ်ဏအ်ရ။ သဳအိုရဳဏအ် ရှင်းပြလဝ် ဗီုပြၚ် မၞိဟ်တအ် မဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် ပ္ဍဲ အကာဲအရာ မၞုံကဵု ဓရာၚ်ဘဲ (Risk) ရ။ အတိုၚ် သဳအိုရဳဏအ်မ္ဂး မၞိဟ်တအ် ဟွံသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ၚုဟ်မး ကၞောတ်တဲ (Final outcomes) မွဲဓဝ်၊ ညးတအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူ ပရေၚ်ကလိဂွံ ကေုာံ ပရေၚ်ဆောံလေၚ် မဒဒက်တဴ ကု တၚ်သဇိုၚ် (Reference point) ညးတအ်ရ။<ref>Kahneman, D., & Tversky, A. (1979). Prospect Theory: An Analysis of Decision under Risk. Econometrica, 47(2), 263-291.</ref> ပရေၚ်ဖေက်ဆောံလေၚ် (Loss aversion) ဒှ် အၚ်္ဂလက္ခဏာ အဓိက ပ္ဍဲ သဳအိုရဳဏအ်ရ။ သုတေသန ထံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ဒုၚ်စသိုၚ် ပရေၚ်ဆောံလေၚ် ဂၠိုၚ်နူ ပရေၚ်ကလိဂွံ ၜါဆရ။ ဥပမာ - ယဝ်ရ ဆောံလေၚ်အာ သြန် ၁၀၀ ဒဝ်လာ မ္ဂး ပရေၚ်အောန်စိုတ်ဂှ် ဇၞော်နူ ပရေၚ်မိပ်စိုတ် မကလိဂွံ သြန် ၁၀၀ ဒဝ်လာ ၜါဆရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ မၞိဟ်တအ် ဂစာန်ပါဲ ပရေၚ်ဆောံလေၚ် ဂၠိုၚ်နူ ပရေၚ်ဂစာန်ကလိဂွံရ။ [[File:Value_function_prospect_theory.svg|thumb|left|ဗီုပြၚ် သဳအိုရဳ ပရဝ်သပက် မထံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ဆောံလေၚ် ပကဵု ဖဵု ဇၞော်နူ ပရေၚ်ကလိဂွံ]] == ဟဳရူရေတ်သတေတ် ကေုာံ ပရေၚ်ရုဲစှ် == ဟဳရူရေတ်သတေတ် (Heuristics) မဒှ် ဂၠံၚ်တရဴ ဂၠိဂၠိ သွက်ဂွံ ဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် မသုၚ်စောဲလဝ် ပ္ဍဲ က္ဍဟ် မၞိဟ်တအ် သွက်ဂွံ သောဲသောဲဗိုတ်ဗိုတ် ပရေၚ်ချပ်ဂမၠိုၚ်ရ။<ref>Tversky, A., & Kahneman, D. (1974). Judgment under Uncertainty: Heuristics and Biases. Science, 185(4157), 1124-1131.</ref> ပ္ဍဲ အကာဲအရာ မဟွံချိုတ်ပၠိုတ်မ္ဂး မၞိဟ်တအ် သုၚ်စောဲ ဟဳရူရေတ်သတေတ်ဏအ် သွက်ဂွံ ရုဲစှ် ပြဟ်ပြဟ်ရ။ ဆဂး အရာဏအ် ပကဵု ညံၚ်ဂွံ ကတဵုဒှ် ဗၠေတ်ယောၚ်ယာ ပ္ဍဲ ပရေၚ်ဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် မကော်စ ပရေၚ်သမ္တီ မဗၠေတ်ယောၚ် (Cognitive biases) ရ။ ဟဳရူရေတ်သတေတ် မစိုန်သကီုဂမၠိုၚ်ဝွံ ဒှ်- * '''ဟဳရူရေတ်သတေတ် မကလိဂွံလောဲ''' (Availability heuristic): မၞိဟ်တအ် ဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် လတူ တၚ်နၚ် မကလိဂွံလောဲ ပ္ဍဲ က္ဍဟ်ညးတအ် ဥပမာ - ပရိုၚ် လေၚ်က္ၜၚ်ကျာ မဂွံမိၚ်လဝ် ကတဵုဒှ် ဟိုတ် ညံၚ်ဂွံ ဖေက် က္ၜၚ်ကျာ၊ ၜိုန်ရ ပရေၚ်ဒွိၚ်ဘဲ က္ၜၚ်ကျာ အောန်နူ ကွဳစက်ကီုလေဝ်။ * '''ဟဳရူရေတ်သတေတ် ပရေၚ်စၞး''' (Representativeness heuristic): မၞိဟ်တအ် ဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် လတူ ဗီုပြၚ် မတုပ် ကု ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ တြေံတြဟ် ညးတအ်ရ။ * '''ပရေၚ်စွံသဇိုၚ်''' (Anchoring): မၞိဟ်တအ် စွံသဇိုၚ် လတူ တၚ်နၚ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် မကလိဂွံ ပ္ဍဲအခိၚ် မဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ်။ == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် ပ္ဍဲ ဘဏ္ဍာ == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် ပ္ဍဲ ဘဏ္ဍာ (Behavioral finance) မဒှ် သွာၚ် မလ္ၚတ် ပရေၚ်ဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် ညးမသြန်ဗလံက် (Investors) ကေုာံ ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် ဗွိုက်လရာ် ဘဏ္ဍာရ။<ref>Shiller, R. J. (2000). Irrational Exuberance. Princeton University Press.</ref> ပ္ဍဲ သဳအိုရဳ ဓမ္မတာမ္ဂး ဗွိုက်လရာ် ဘဏ္ဍာ ဒှ် အရာမနွံကဵု ဟိုတ်ဖိုလ် ကေုာံ ၚုဟ်မး ရှယ်ယာတအ် ဒှ် ၚုဟ်မး ဍာံပြရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ်ဏအ် ထံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ၚုဟ်မး ရှယ်ယာတအ် ပြံၚ်လှာဲ လောန်ကာဲ ဟိုတ်နူ ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် ညးမသြန်ဗလံက်တအ်ရ။ အရာမကတဵုဒှ် စိုတ်စရိုတ် ဘဏ္ဍာ အဓိကဂမၠိုၚ်- * '''ပရေၚ်ယဵုလဂူလောန်ကာဲ''' (Overconfidence): ညးမသြန်ဗလံက်တအ် ပတှ်ေကေတ် လတူ အစောမ်စရာဲ ဇကု လောန်ကာဲ တုဲ ကၠောန် ပရေၚ်ဗၞိက် ရှယ်ယာ ဂၠိုၚ်လောန်အာရ။ * '''ပရေၚ်စိုတ်ဗက်အလိုက်''' (Herd behavior): ညးမသြန်ဗလံက်တအ် ဗက်အလိုက် ညးတၞဟ် သီုဟွံမဲ ကု တၚ်နၚ် သုတေသန ဇကုအပိုၚ်။ အရာဏအ် ပကဵု ညံၚ်ဂွံ ကတဵုဒှ် ဖလံက် (Bubbles) ပ္ဍဲ ဗွိုက်လရာ် ဘဏ္ဍာရ။ * '''ကဏ္ဍ အကွက်သြန်''' (Mental accounting): မၞိဟ်တအ် ပါ်အကွက် သြန် ပ္ဍဲ က္ဍဟ် ညးတအ် နကဵု တၚ်ရန်တၟအ် ဟွံတုပ်ရေၚ်သကအ် တုဲ သုၚ်စောဲ သြန် ဟွံမဲ ကု ဟိုတ်ဖိုလ်ရ။ == ပရေၚ်သမ္တီ ကေုာံ ပရေၚ်ဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် == ပရေၚ်ဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် မၞိဟ်တအ် ဒးဒုၚ် ဓလီုပ္ဍိုက် နကဵု ပရေၚ်သမ္တီ မဗၠေတ်ယောၚ် (Cognitive biases) ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။<ref>Ariely, D. (2008). Predictably Irrational: The Hidden Forces That Shape Our Decisions. HarperCollins.</ref> ပရေၚ်သမ္တီဏအ် ပကဵု ညံၚ် မၞိဟ်တအ် ဂွံဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် မဟွံဒှ် ဖဵု သွက် ညးတအ်ရ။ {| class="wikitable" |+ ပရေၚ်သမ္တီ မဗၠေတ်ယောၚ် မစိုန်သကီုဂမၠိုၚ် |- ! ယၟု ပရေၚ်သမ္တီ !! အဓိပ္ပါယ် !! ဥပမာ |- | ပရေၚ်သမ္တီ ဒုၚ်တဲ (Confirmation bias) || ဂၠာဲ တၚ်နၚ် မထံက်ဂလာန် လတူ ပရေၚ်ပတှ်ေ တြေံ ဇကု။ || ညးမသြန်ဗလံက် ဂၠာဲ ပရိုၚ် ခိုဟ်ဟ် လတူ ကမ္ပဏဳ ညးမရာန်လဝ် ရှယ်ယာ။ |- | ပရေၚ်သမ္တီ လက်ကရဴ (Hindsight bias) || ကြဴနူ အရာမွဲ ကတဵုဒှ်တုဲ ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ဇကု တီလဝ် နူကၠာ။ || ကြဴနူ ၚုဟ်ရှယ်ယာ စှ်ေအာ၊ ညးမသြန်ဗလံက် ဟီု "အဲ တီလဝ်ရ ၚုဟ် ဒးစှ်ေ"။ |- | ဖဵု ပရေၚ်ပပိုၚ် (Endowment effect) || စွံၚုဟ်မး လတူ အရပ်အရာ မဇကု ပိုၚ်ပြဳလဝ် ဂၠိုၚ်နူ အရပ်အရာ ညးတၞဟ်။ || ဟွံမိက် သွံ ကွဳစက် ဇကု ၜိုန်ရ ကလိဂွံ ၚုဟ်မး သၠုၚ်ကီုလေဝ်။ |- | ဖဵု ပရေၚ်ဖျေံသဇိုၚ် (Framing effect) || ဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် ဟွံတုပ်ရေၚ်သကအ် လတူ တၚ်နၚ် မတုပ် သီုမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုပြၚ် လဟီု။ || ညးမရာန် ရုဲစှ် ဖျုန် "၉၀% ဟွံမဲ ကၠေၚ်" ဂၠိုၚ်နူ ဖျုန် "၁၀% နွံ ကၠေၚ်"။ |} == ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် == အလဵုအသဳ ဍုၚ်နာနာတအ် လွပ်ကၠုၚ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် သွက်ဂွံ ခၞံ သၞောဝ် ကေုာံ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် (Public policy) ရ။<ref>Sunstein, C. R. (2013). Simpler: The Future of Government. Simon & Schuster.</ref> သဳအိုရဳ နှုဒ် (Nudge theory) ဂှ် ဒှ် အရာ မသုၚ်စောဲဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ သွာၚ်ဏအ်ရ။ နှုဒ် (Nudge) မဒှ် ပရေၚ်ဖန်ဇန် ဍောတ်တ်သွတ်တ် သွက်ဂွံ ပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ်ရုဲစှ် မၞိဟ်တအ် သီုဟွံကၟာတ်လဒဵု အခေါၚ်အရာ ရုဲစှ် ညးတအ်ရ။ ဥပမာ - သွက်ဂွံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေၚ်သြန်ဗလံက် သွက် အာယုက်ဇၞော်မ္ဂး အလဵုအသဳတအ် ဖန်ဇန် ညံၚ် ကောန်ကမၠောန်တအ် ဂွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ အစဳအဇန် သြန်ပေန်ယှေန် နကဵု အလဵုအလဵု (Automatic enrollment) ရ။ ယဝ်ရ ကောန်ကမၠောန် ဟွံမိက်ပါလုပ်မ္ဂး ညးတအ် နုက်တိတ် မာန်ရ။ ဆဂး ဟိုတ်နူ ပရေၚ်လဇုဲလဇ (Inertia) မ္ဂး ကောန်ကမၠောန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဆက်ပါလုပ် ပ္ဍဲ အစဳအဇန်ဂှ်ရ။ == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် ဂေတ်လဒေါဝ် == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် ဂေတ်လဒေါဝ် (Applied behavioral economics) မဒှ် အရာ မသုၚ်စောဲ သဳအိုရဳ စိုတ်စရိုတ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ကမၠောန် ဂေတ်လဒေါဝ် ဥပမာ - ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေၚ်ထတ်ယုက်၊ ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ ပရေၚ်ပွဳပွူသဘာဝရ။<ref>Gneezy, U., & List, J. A. (2013). The Why Axis: Hidden Motives and the Undiscovered Economics of Everyday Life. PublicAffairs.</ref> ပ္ဍဲ ပရေၚ်ထတ်ယုက်မ္ဂး ရုၚ်ဂဥုဲတအ် သုၚ်စောဲ နှုဒ် သွက်ဂွံ ဖအောန်ဖျေံ ပရေၚ်မၞိဟ်ယဲ ဟွံကၠုၚ် ရုၚ်ဂဥုဲ နကဵု ပရေၚ်ပလံၚ် လိက်ပတိုန်သမ္တီ (Reminder messages) မၞုံကဵု တၚ်နၚ် သတိ သွက် ထတ်ယုက်ရ။ ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပွဳပွူသဘာဝမ္ဂး ကမ္ပဏဳ ဒြဟတ်လလဳတအ် ထံက်ထ္ၜး လၟိဟ် ဒြဟတ်လလဳ မသုၚ်စောဲလဝ် ဗီုပြၚ် မတုပ် ကု သ္ၚိဌာန် ဗဒဲါတအ် သွက်ဂွံ ဖအောန်ဖျေံ ပရေၚ်သုၚ်စောဲ ဒြဟတ်လလဳ လောန်ကာဲရ။ အရာဏအ် သုၚ်စောဲလဝ် ဒြဟတ် ဓလီုပ္ဍိုက် သၞောတ်မၞိဟ် (Social norms) ရ။ == ဂၠံၚ်တရဴ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် == ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ်မ္ဂး လဒက်ပ္တန် ဂၠံၚ်တရဴ (Economic modeling) ပြံၚ်လှာဲကၠုၚ် နူ လဒက်ပ္တန် ဓမ္မတာ မစွံသဇိုၚ် လတူ ဟဝ်မဝ် အဳကဝ်နဝ်မဳကတ် ရ။<ref>Camerer, C. F., Loewenstein, G., & Rabin, M. (Eds.). (2004). Advances in Behavioral Economics. Princeton University Press.</ref> လဒက်ပ္တန် တၟိတအ် ပံၚ်ပကောံလဝ် တၚ်နၚ် စိုတ်စရိုတ် မၞိဟ်တအ် ညံၚ်ဂွံ တုပ် ကု အကာဲအရာ ဍာံပြရ။ ဥပမာ - လဒက်ပ္တန် လလဇုဲ ပ္ဍဲ အခိၚ် (Time-inconsistent preferences) ထံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် စွံၚုဟ်မး လတူ ပရေၚ်ကလိဂွံ ပ္ဍဲ အခိၚ်လၟုဟ် ဂၠိုၚ်နူ ပရေၚ်ကလိဂွံ ပ္ဍဲ အနာဂတ်ရ (Present bias)။ အရာဏအ် ပကဵု ညံၚ်ဂွံ ကတဵုဒှ် ပရေၚ်လဇုဲလဇ (Procrastination) ကေုာံ ပရေၚ်ဟွံမာန် ပကောံသြန် သွက် အနာဂတ်ရ။ လဒက်ပ္တန်ဏအ် ကဵု အရီုအဗၚ် သွက်ဂွံ ခၞံ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် မရီုဗၚ် မၞိဟ်တအ် ညံၚ်ဂွံ ပကောံသြန် ဂၠိုၚ်တိုန်ရ။ == အခက်အခုဲ ကေုာံ ပရေၚ်ပါ်ပဲါ == ၜိုန်ရ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် ကလိဂွံ ပရေၚ်အံၚ်ဇၞး ဗွဲမဇၞော်ကီုလေဝ်၊ အခက်အခုဲ ကေုာံ ပရေၚ်ပါ်ပဲါ (Criticisms) နွံဒၟံၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။<ref>Rubinstein, A. (2001). A Theorist's View of Experiments. European Economic Review, 45(4-6), 615-628.</ref> အစာပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဓမ္မတာတအ် ပါ်ပဲါ ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ်ဏအ် ဟွံမဲ ကု သဳအိုရဳ မခိုၚ်ကၠိုတ် မွဲဓဝ် တုဲ ဒှ်ဆ ပရေၚ်ပကောံ ပရေၚ်သမ္တီ မဗၠေတ်ယောၚ် (Collection of biases) ဟေၚ်ရ။ ပါဲနူဂှ် ပရေၚ်ပါ်ပဲါ လတူ သဳအိုရဳ နှုဒ် (Nudge theory) လေဝ် နွံဒၟံၚ်ရ။ မၞိဟ်လ္ၚဵုတအ် ပါ်ပဲါ ဒဒှ်ရ အလဵုအသဳ သုၚ်စောဲ နှုဒ် ဂှ် ဒှ် ပရေၚ်ဓလီုပ္ဍိုက် ကေုာံ ပရေၚ်ဟွံကဵု အခေါၚ် သၠးပွး ကု ညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ရ (Paternalism)။ သီုကဵု ထံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ အလဵုအသဳတအ်လေဝ် မၞိဟ်ကီုတုဲ ဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် ဗၠေတ်မာန်ရ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဟွံထေက် ကု ပရေၚ်ဖန်ဇန် ပရေၚ်ရုဲစှ် ညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ရ။ == ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် အနာဂတ် == အနာဂတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် ဂှ် ဆက်ဇၞော်မောဝ်ဒၟံၚ် အဆက်ဆက်ရ။ ပရေၚ်လ္ၚတ် နူ က္ဍဟ်သိပ္ပံ (Neuroeconomics) ဒှ် သွာၚ်တၟိ မပံၚ်ပကောံလဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ပညာစိုတ် ကေုာံ သိပ္ပံ က္ဍဟ် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုပြၚ် က္ဍဟ် မၞိဟ်တအ် မလုပ်ကမၠောန် ပ္ဍဲအခိၚ် မဖျေံသ္ဂုတ်ထာဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ရ။<ref>Glimcher, P. W., & Fehr, E. (Eds.). (2013). Neuroeconomics: Decision Making and the Brain. Academic Press.</ref> ပါဲနူဂှ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် လုပ်စိုပ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ စက်ပညာတၟိ (Artificial intelligence) ကေုာံ ဒေတာ ဇၞော် (Big data) ရ။ ကမ္ပဏဳ ဇၞော်ဇၞော်တအ် သုၚ်စောဲ ဒေတာ သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စိုတ်စရိုတ် ညးမရာန် (Consumer behavior) တုဲ ဖန်ဇန် ဗွိုက်လရာ် မကိတ်ညဳ ကု စိုတ်စရိုတ် ညးတအ်ရ။ အရာဏအ် ကဵု အကျောဝ် သွက် ကမ္ပဏဳကီုလေဝ်၊ ပကဵု ညံၚ်ဂွံ ကတဵုဒှ် ပရေၚ်ဒွိၚ်ဘဲ လတူ ပရေၚ်ဓလီုပ္ဍိုက် ကေုာံ ပရေၚ်ဟွံမဲ ပရေၚ်ပၞုက်ဒေပ် (Privacy concerns) ရ။ == ညးစိုန်သကီု ယၟုဒယှ်ဂမၠိုၚ် == ပ္ဍဲ ဘာသာရပ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ်ဏအ် ညးစိုန်သကီု ယၟုဒယှ် မကလိဂွံလဝ် လာပ်နဝ်ဗဴ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် နွံ ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ- * '''ဒါန်နဳယေဝ် ကာနဳမာန်''' (Daniel Kahneman): ကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၂ သွက် ပရေၚ်ပံၚ်ပကောံ ပညာစိုတ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဗွဲတၟေၚ် ပ္ဍဲ သဳအိုရဳ ပရဝ်သပက်။ * '''အာမောတ် ထဗာသကဳ''' (Amos Tversky): ညးမလုပ်ကမၠောန် ကရောမ် ဒါန်နဳယေဝ် ကာနဳမာန် (စုတိအာ ကၠာ ဟွံကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ)။ * '''ရဳချာတ် တေလာ''' (Richard Thaler): ကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၇ သွက် ပရေၚ်ခၞံဗဒှ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် ဗွဲတၟေၚ် ပ္ဍဲ သဳအိုရဳ နှုဒ် ကေုာံ အကွက်သြန် က္ဍဟ်။ * '''ရောဗာတ် ယှဳလာ''' (Robert Shiller): ကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၃ သွက် ပရေၚ်လ္ၚတ် ဗွိုက်လရာ် ဘဏ္ဍာ မဟွံမဲ ကု ဟိုတ်ဖိုလ်။ * '''ကာလေန် ကာမာရာ''' (Colin Camerer): ညးမစိုန်သကီု ပ္ဍဲ ပရေၚ်လ္ၚတ် သိပ္ပံ က္ဍဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်။ == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite book | last = Kahneman | first = Daniel | title = Thinking, Fast and Slow | publisher = Farrar, Straus and Giroux | year = 2011 | isbn = 978-0374275631 | url = https://us.macmillan.com/books/9780374533557/thinkingfastandslow }} * {{cite book | last = Thaler | first = Richard H. | title = Misbehaving: The Making of Behavioral Economics | publisher = W. W. Norton & Company | year = 2015 | isbn = 978-0393352795 | url = https://wwnorton.com/books/Misbehaving }} * {{cite book | last = Ariely | first = Dan | title = Predictably Irrational: The Hidden Forces That Shape Our Decisions | publisher = HarperCollins | year = 2008 | isbn = 978-0061353239 | url = https://danariely.com/books/predictably-irrational/ }} * {{cite journal | last1 = Kahneman | first1 = D. | last2 = Tversky | first2 = A. | title = Prospect Theory: An Analysis of Decision under Risk | journal = Econometrica | volume = 47 | issue = 2 | pages = 263-291 | year = 1979 | doi = 10.2307/1914185 | url = https://www.jstor.org/stable/1914185 }} * {{cite book | last1 = Thaler | first1 = Richard H. | last2 = Sunstein | first2 = Cass R. | title = Nudge: Improving Decisions about Health, Wealth, and Happiness | publisher = Yale University Press | year = 2008 | isbn = 978-0143115267 | url = https://yalebooks.yale.edu/book/9780300122237/nudge/ }} {{Navbox | name = ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် | title = [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] ကေုာံ ပညာစိုတ် | listclass = hlist | group1 = သဳအိုရဳ အဓိက | list1 = * [[သဳအိုရဳ ပရဝ်သပက်]] * [[သဳအိုရဳ နှုဒ်]] * [[ဟဳရူရေတ်သတေတ်]] | group2 = ညးစိုန်သကီု | list2 = * [[ဒါန်နဳယေဝ် ကာနဳမာန်]] * [[အာမောတ် ထဗာသကဳ]] * [[ရဳချာတ် တေလာ]] * [[ရောဗာတ် ယှဳလာ]] | group3 = ကဏ္ဍ ဆက်စပ် | list3 = * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဓမ္မတာ]] * [[ပညာစိုတ်]] * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် ဘဏ္ဍာ]] }} {{DEFAULTSORT:ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ်}} [[Category:ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] [[Category:ပညာစိုတ်]] [[Category:ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ်]] [[Category:သဳအိုရဳ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] [[Category:ဘဏ္ဍာ]] [[Category:ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်]] [[Category:ပရေၚ်သမ္တီ မဗၠေတ်ယောၚ်]] 3pc1o47fy36i3fll3vis64sgnpj1vmt 0 13447 60181 2026-11-08T22:46:48Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Infobox academic field | name = ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် | image = Supply-and-demand.svg | caption = ဗီုရုပ် ထ္ၜး ပရေၚ်ဆက်ဆောံ အကြာ ပရေၚ်ပ္တိတ် ကေုာံ ပရေၚ်အာတ်မိက် (Supply and demand) | field_of_study = ပညာ သိပ္ပံ မဆေၚ်စပ် ကု ပရေၚ်..." 60181 wikitext text/x-wiki {{Infobox academic field | name = ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် | image = Supply-and-demand.svg | caption = ဗီုရုပ် ထ္ၜး ပရေၚ်ဆက်ဆောံ အကြာ ပရေၚ်ပ္တိတ် ကေုာံ ပရေၚ်အာတ်မိက် (Supply and demand) | field_of_study = ပညာ သိပ္ပံ မဆေၚ်စပ် ကု ပရေၚ်မၞိဟ် | subdisciplines = ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သၟတ်, ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်, ဝင် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်, ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် အလုံဂၠးကဝ် | scholars = အာဒါမ် သမေတ်, ဂျောန် မေနာတ် ကိန်, မာတ် | journals = ဂျာနေဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် အမေရိကာန် }} '''ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်''' (Economics) ဒှ် ပညာ သိပ္ပံ မဆေၚ်စပ် ကု ပရေၚ်မၞိဟ် မလ္ၚတ် ပရူ ပရေၚ်ပ္တိတ်၊ ပရေၚ်ပရး ကေုာံ ပရေၚ်စကာ ဒြပ်ရတ် ကေုာံ ကမၠောန်သဝါဂမၠိုၚ်ရ။ ပညာဝွံ လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု မၞိဟ်၊ ဂကောံ၊ အလဵုအသဳ ကေုာံ ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် ဖန်ဇန် ရုဲစှ် သွက်ဂွံ စကာ သယံဇာတ မနွံ အပိုၚ်အခြာတအ် ညံၚ်ဂွံ ရုမ်ဂပ် ကု ပၟိက်ဆန္ဒ မဟွံမဲ ကု အပိုၚ်အခြာတအ်ရ။ တၚ်ရန်တၟအ် အဓိက ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠၚ် ဗီုပြၚ် ဒြဟတ် ဗွိုက်လွာ (Market forces) မချဳဒရာၚ် ကေုာံ ဗီုပြၚ် ညးမစကာ ကေုာံ ညးမပ္တိတ်တအ် ဆက်ဆောံ ရေၚ်သကအ် ပ္ဍဲ သၞောတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ရ။<ref>{{cite book |last=Krugman |first=Paul |title=Economics |publisher=Worth Publishers |year=2018 |isbn=978-1319066604 |page=2}}</ref> ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပါ်လဝ် ၜါကဏ္ဍ အဓိက မတွဟ်ဂး ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သၟတ် (Microeconomics) ကေုာံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော် (Macroeconomics) ရ။ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သၟတ် လ္ၚတ် ဗီုပြၚ် မၞိဟ်မွဲတၠ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဂကောံမွဲမွဲ မရုဲစှ် ဖန်ဇန် လတူ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ မပ္တံ ကု ပရေၚ်ရာန်၊ ပရေၚ်သွံ ကေုာံ ဗီုပြၚ် ၚုဟ်မး မပြံၚ်လှာဲ ပ္ဍဲ ဗွိုက်လွာ။ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော် လ္ၚတ် သၞောတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် မွဲဍုၚ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး အလုံဂၠးကဝ် သီုဖအိုတ်၊ မပ္တံ ကု ပရေၚ်တိုန် ၚုဟ်မး (Inflation)၊ ပရေၚ်ကမၠောန်အောန် (Unemployment) ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Economic growth) တအ်ရ။<ref>{{cite web |url=https://www.imf.org/en/About/Factsheets/Micro-and-Macro |title=Microeconomics vs. Macroeconomics |publisher=International Monetary Fund |access-date=2023-10-01}}</ref> ပါဲနူဂှ်ပၠန် ပညာဏအ် ဒုၚ်သဇိုၚ် လတူ နဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ထ္ၜးဟိုတ် (Positive economics) မလ္ၚတ် ပရူ ဒဒှ်ဍာံ ကေုာံ နဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စံၚ်ၜတ် (Normative economics) မဖန်ဇန် သ္ဂုတ်သွာတ် ဒဒှ်ရ အရာလဵု မဒးဒှ်ထေက်ရ။ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုပ်အာ ဇၟာပ်ဒၞာဲ ပ္ဍဲ လမျီု လၟေၚ်တ္ၚဲ မပ္တံ ကု ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်၊ ပရေၚ်ပညာ၊ သဘာဝ ကေုာံ စိုတ်စရိုတ် မၞိဟ်တအ်ရ။<ref>{{cite book |last=Mankiw |first=N. Gregory |title=Principles of Economics |publisher=Cengage Learning |year=2020 |isbn=978-0357038314 |page=15}}</ref> == ဝေါဟာရ ကေုာံ ပွံက် == ဝေါဟာရ အၚ်္ဂလိက် (Economics) ကၠုၚ်နူ အရေဝ် ဂရိတ်တြေံ ဥဝ်အဳကဝ်နဝ်မဳယျာ (Oikonomia) <!-- spelling unconfirmed --> မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် သ္ၚိဌာန်" ဟွံသေၚ်မ္ဂး "ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် သယံဇာတ သ္ၚိ" ရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ် ကၠာတေအ် ဝေါဟာရဏအ် စကာလဝ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗီုပြၚ် မဖန်ဇန် သယံဇာတ ပ္ဍဲ သ္ၚိဌာန်မွဲမွဲ ညံၚ်ဂွံ ရုမ်ဂပ်ရ။ ကာလ ဂၠးတိ ဇၞော်မောဝ်ကၠုၚ် ပညာဏအ် ပြံၚ်လှာဲ ဒှ်အာ နဒဒှ် ပညာ မလ္ၚတ် သၞောတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် မွဲဍုၚ် ကေုာံ အလုံဂၠးကဝ်ရ။<ref>{{cite book |last=Robbins |first=Lionel |title=An Essay on the Nature and Significance of Economic Science |publisher=Macmillan |year=1932 |page=15}}</ref> အာဒါမ် သမေတ် (Adam Smith) မဒှ် အစာ ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဒယှ် ပွံက်လဝ် ပညာဏအ် ဒဒှ်ရ "ပညာ မလ္ၚတ် သဘာဝ ကေုာံ ဟိုတ် မပ္တိတ် ပိုန်ဒြပ် ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်" ရ။ လက္ကရဴဏအ် အစာ အာလ်ဖရက် မာယှေဝ် (Alfred Marshall) ပွံက်လဝ် ဒဒှ်ရ "ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဒှ် ပညာ မလ္ၚတ် လမျီု လၟေၚ်တ္ၚဲ မၞိဟ်တအ်" ရ။ ပွံက်ဏအ် ထ္ၜးကဵု ပရေၚ်ဆက်ဆောံ အကြာ ကမၠောန် မၞိဟ် မကၠောန် ကေုာံ ဗီုပြၚ် ညးတအ် ဂယိုၚ်လမျီု ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ်ရ။<ref>{{cite book |last=Marshall |first=Alfred |title=Principles of Economics |publisher=Macmillan |year=1890 |page=1}}</ref> ပ္ဍဲ အခိၚ် လၟုဟ် ပွံက် မဒုၚ်တဲဂၠိုၚ်အိုတ်ဂှ် လာၚ်အဝ်နေဝ် ရဝ်ဗေန် (Lionel Robbins) ပွံက်လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၂ ဒဒှ်ရ "ပညာ မလ္ၚတ် စရိုတ် မၞိဟ် နဒဒှ် ပရေၚ်ဆက်ဆောံ အကြာ တၚ်ရန်တၟအ် ကေုာံ သယံဇာတ မနွံ အပိုၚ်အခြာ မပြံၚ်လှာဲ စကာမာန်" ရ။ ပွံက်ဏအ် စၞောန်ထ္ၜး တၚ်ဂကဟ် အဓိက ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် မတွဟ်ဂး ပရေၚ်အောန်အောတ် (Scarcity) ကေုာံ ပရေၚ်ရုဲစှ် (Choice) ရ။<ref>{{cite journal |last=Backhouse |first=Roger E. |title=The definition of economics |journal=Journal of Economic Perspectives |volume=23 |issue=1 |pages=221-233 |year=2009}}</ref> == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သၟတ် == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သၟတ် (Microeconomics) လ္ၚတ် ဗီုပြၚ် ညးမစကာ (Consumers) ကေုာံ ညးမပ္တိတ် (Producers) တအ် ဖန်ဇန် သ္ဂုတ်သွာတ် ပ္ဍဲ ဗွိုက်လွာ။ အရာ အဓိက မလ္ၚတ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပရေၚ်ပ္တိတ် ကေုာံ ပရေၚ်အာတ်မိက် (Supply and demand) မဒှ် ဒြဟတ် အဓိက မဖန်ဇန် ၚုဟ်မး ဒြပ်ရတ် ပ္ဍဲ ဗွိုက်လွာရ။ ကာလ ပရေၚ်အာတ်မိက် ဇၞော် နူ ပရေၚ်ပ္တိတ် ၚုဟ်မး တိုန်အာ တုဲ ကာလ ပရေၚ်ပ္တိတ် ဇၞော် နူ ပရေၚ်အာတ်မိက် ၚုဟ်မး စှ်ေအာရ။<ref>{{cite book |last=Varian |first=Hal R. |title=Intermediate Microeconomics |publisher=W. W. Norton & Company |year=2014 |isbn=978-0393919677 |page=34}}</ref> {| class="wikitable" |+ ဟိုတ် မဖန်ဇန် ပရေၚ်ပ္တိတ် ကေုာံ ပရေၚ်အာတ်မိက် ! ဟိုတ် မဖန်ဇန် ပရေၚ်အာတ်မိက် ! ဟိုတ် မဖန်ဇန် ပရေၚ်ပ္တိတ် |- | သြန်လုပ် ညးမစကာ | ၚုဟ်မး တမ်ရိုဟ် မပ္တိတ် |- | ၚုဟ်မး ဒြပ်ရတ် မဆက်စပ် | နဲကဲ ကွတ်ပညာ မစကာ |- | ပၟိက်ဆန္ဒ ကေုာံ ပရေၚ်ဒးစိုတ် | ပရေၚ်ဖန်ဇန် အလဵုအသဳ |- | လၟိဟ်မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဗွိုက်လွာ | ပရေၚ်စၟဳကေတ် ၚုဟ်မး ပ္ဍဲ အနာဂတ် |} ပါဲနူဂှ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သၟတ် လ္ၚတ် ပရူ ဗီုပြၚ် ဗွိုက်လွာ မလီုလာ် (Market failure)။ အရာဏအ် ကတဵုဒှ် ကာလ ဗွိုက်လွာ ဟွံမာန် ပရး သယံဇာတ ညံၚ်ဂွံ ဍာံပြ။ ဟိုတ် မကတဵုဒှ် ဗွိုက်လွာ လီုလာ်ဂှ် မပ္တံ ကု ပရေၚ်ဆက်စပ် မ္ၚး (Externalities) ဥပမာ ပရေၚ်ကၠိခတှ် သဘာဝ၊ ကေုာံ ဒြပ်ရတ် ညးဍုၚ်ကွာန် (Public goods) မဒှ် ဒြပ် မဟွံမာန် ကၟာတ်ဒဒိုက် ညးတၞဟ် ဟွံဂွံစကာရ။<ref>{{cite journal |last=Bator |first=Francis M. |title=The Anatomy of Market Failure |journal=The Quarterly Journal of Economics |volume=72 |issue=3 |pages=351-379 |year=1958}}</ref> သွက်ဂွံ သောၚ်ကလး ပရေၚ်ဗွိုက်လွာ လီုလာ် အလဵုအသဳ ဍုၚ်တအ် ဒးပါလုပ် ပ္ဍဲ ဗွိုက်လွာ နကဵု ပရေၚ်ကံက် အခေါန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ်ပ္တိတ် သၞောဝ်ဥပဒေရ။ ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သၟတ် ကဵု တၚ်ကသပ် သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် ဗီုလဵု အလဵုအသဳ ဂွံပါလုပ် ညံၚ်ဂွံ ဒှ် ဖိုလ် သွက် ညးဍုၚ်ကွာန် အလုံအိုတ်ရ။<ref>{{cite book |last=Stiglitz |first=Joseph E. |title=Economics of the Public Sector |publisher=W. W. Norton & Company |year=2015 |isbn=978-0393925227 |page=76}}</ref> == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော် == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော် (Macroeconomics) လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သၞောတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် မွဲဍုၚ် အလုံအိုတ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး သၞောတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးကဝ်ရ။ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍဏအ် အရာ အဓိက မစမ်ၜတ်ဂှ် ၚုဟ်မး ပ္တိတ် အပ္ဍဲဍုၚ် (GDP)၊ ပရေၚ်ကမၠောန်အောန် (Unemployment) ကေုာံ ပရေၚ်တိုန် ၚုဟ်မး (Inflation) ရ။ ၚုဟ်မး ပ္တိတ် အပ္ဍဲဍုၚ် (GDP) ဂှ် ဒှ် သြန်ၚုဟ်မး အလုံအိုတ် သွက် ဒြပ်ရတ် ကေုာံ ကမၠောန်သဝါ မပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲ ဍုၚ်မွဲ ပ္ဍဲ အပ္ဍဲ ပွိုၚ်မွဲသၞာံရ။<ref>{{cite book |last=Blanchard |first=Olivier |title=Macroeconomics |publisher=Pearson |year=2021 |isbn=978-0134897899 |page=22}}</ref> {{Graph:Chart | width=400 | height=150 | type=line | x=၂၀၁၀,၂၀၁၁,၂၀၁၂,၂၀၁၃,၂၀၁၄,၂၀၁၅,၂၀၁၆,၂၀၁၇,၂၀၁၈,၂၀၁၉ | y=၂.၅,၂.၇,၂.၂,၁.၈,၂.၅,၂.၉,၁.၆,၂.၄,၂.၉,၂.၃ | xAxisTitle=သၞာံ | yAxisTitle=ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် GDP (%) | title=ဥပမာ ဗီုပြၚ် ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် မွဲဍုၚ် ပ္ဍဲ စှ်သၞာံ }} ပရေၚ်ကမၠောန်အောန် ကေုာံ ပရေၚ်တိုန် ၚုဟ်မး ဒှ် ပြသၞာ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်ရ။ ကာလ ပရေၚ်ကမၠောန်အောန် ဂၠိုၚ် ညးဍုၚ်ကွာန် ဟွံမဲ ကု သြန်လုပ် တုဲ ပရေၚ်ရာန်စကာ သဝ်စှ်ေအာရ။ တုပ်တဴ သာ်ဂှ်ရ ကာလ ပရေၚ်တိုန် ၚုဟ်မး သၠုၚ်အာ ၚုဟ်မး သြန် စှ်ေအာ တုဲ ညးဍုၚ်ကွာန် ဒးသ္ၚောဲ ကု ဒဒိုက် လမျီုရ။ သွက်ဂွံ ပသောင် ပြသၞာဏအ် အလဵုအသဳ ကေုာံ ဘာဏ် ဗဟဵု ဍုၚ်တအ် စကာ ပရေၚ်ဖန်ဇန် ဘဏ္ဍာ (Fiscal policy) ကေုာံ ပရေၚ်ဖန်ဇန် သြန် (Monetary policy) ရ။<ref>{{cite journal |last=Friedman |first=Milton |title=The Role of Monetary Policy |journal=The American Economic Review |volume=58 |issue=1 |pages=1-17 |year=1968}}</ref> ပရေၚ်ဖန်ဇန် ဘဏ္ဍာ ဂှ် ဒှ် ပရေၚ်စကာ သြန် အလဵုအသဳ ကေုာံ ပရေၚ်ကံက် အခေါန် သွက်ဂွံ ထိၚ်ဒဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ရ။ ပရေၚ်ဖန်ဇန် သြန် ဂှ် ဒှ် ပရေၚ်ထိၚ်ဒဝ် လၟိဟ် သြန် မနွံ ပ္ဍဲ ဗွိုက်လွာ ကေုာံ အတြာ ၚုဟ်သြန်တေဝ် (Interest rate) နကဵု ဘာဏ် ဗဟဵုရ။ အရာတအ်ဏအ် ဒှ် နဲကဲ အဓိက သွက်ဂွံ ထိၚ်ဒဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ညံၚ်ဟွံဂွံ ထတ်လောန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး စှ်ေလောန်ရ။<ref>{{cite book |last=Mishkin |first=Frederic S. |title=The Economics of Money, Banking, and Financial Markets |publisher=Pearson |year=2018 |isbn=978-0134733821 |page=405}}</ref> == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် အလုံဂၠးကဝ် == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် အလုံဂၠးကဝ် (International economics) လ္ၚတ် ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် အကြာ ဍုၚ်မွဲ ကဵု ဍုၚ်မွဲရ။ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍဏအ် လ္ၚတ် ပရူ ဗၞိက် အလုံဂၠးကဝ် (International trade) ကေုာံ ပရေၚ်သြန် အလုံဂၠးကဝ် (International finance) ရ။ ဗၞိက် အလုံဂၠးကဝ် ကဵု အခေါၚ် ကု ဍုၚ်တအ် သွက်ဂွံ ပ္တိတ် ဒြပ်ရတ် မဍိုက်ပေၚ် ကု ပရေၚ်ကွတ် ကေုာံ သယံဇာတ ညးတအ် တုဲ သၠာဲဂတး ကု ဍုၚ်တၞဟ်ရ။ နဲကဲဏအ် ကဵု ဖိုလ် ကု ဍုၚ် သီုၜါလပါ် ညံၚ်ဂွံ ကလိဂွံ ဒြပ်ရတ် ၚုဟ်တန်တန်ရ။<ref>{{cite book |last=Krugman |first=Paul |author2=Maurice Obstfeld |title=International Economics: Theory and Policy |publisher=Pearson |year=2014 |isbn=978-0133423648 |page=10}}</ref> ပရေၚ်သြန် အလုံဂၠးကဝ် လ္ၚတ် ပရူ အတြာ သၠာဲသြန် (Exchange rates) ကေုာံ ပရေၚ်ဇွောဝ် သြန် အကြာ ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်ရ။ ၚုဟ်မး သြန် ဍုၚ်မွဲမွဲ ပြံၚ်လှာဲ ဒုၚ်သဇိုၚ် လတူ ပရေၚ်ပ္တိတ် ကေုာံ ပရေၚ်အာတ်မိက် ပ္ဍဲ ဗွိုက်လွာ သြန် အလုံဂၠးကဝ်ရ။ ယဝ်ရ ဍုၚ်မွဲ ပ္တိတ် ဒြပ်ရတ် ဂၠိုၚ် ၚုဟ်မး သြန် ဍုၚ်ဂှ် တိုန်အာ မာန်ရ။<ref>{{cite journal |last=Mundell |first=Robert A. |title=Capital Mobility and Stabilization Policy under Fixed and Flexible Exchange Rates |journal=Canadian Journal of Economics and Political Science |volume=29 |issue=4 |pages=475-485 |year=1963}}</ref> ဂကောံ အလုံဂၠးကဝ် မပ္တံ ကု ဂကောံသြန် အလုံဂၠးကဝ် (IMF) ကေုာံ ဘာဏ် ဂၠးကဝ် (World Bank) တအ် ပါလုပ် ချဳဒရာၚ် အဓိက ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် အလုံဂၠးကဝ်ရ။ ဂကောံတအ်ဏအ် ကဵု အရီုအဗၚ် သြန် ကေုာံ ပရေၚ်ကသပ် ကု ဍုၚ် မနွံ ကု ပြသၞာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ညံၚ်ဂွံ ထိၚ်ဒဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဍုၚ် ညံၚ်ဂွံ ညိၚ်ဝတ်ရ။ ပရေၚ်ပံၚ်ကောံ ဂၠးကဝ် (Globalization) ပၠောပ်ကဵု ပရေၚ်ဆက်စပ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် မကြပ်ညောန် အကြာ ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲ အခိၚ် လၟုဟ်ရ။<ref>{{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/about/history |title=History |publisher=World Bank Group |access-date=2023-10-02}}</ref> == သၞောတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဂမၠိုၚ် == သၞောတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဂမၠိုၚ် (Economic systems) ဒှ် ဗီုပြၚ် ဍုၚ်မွဲမွဲ မဖန်ဇန် သယံဇာတ မနွံ အပိုၚ်အခြာ ညံၚ်ဂွံ ပ္တိတ် ကေုာံ ပရး ဒြပ်ရတ်ရ။ သၞောတ် အဓိက နွံ ပိ ဂကူ မတွဟ်ဂး သၞောတ် ဗွိုက်လွာ (Market economy)၊ သၞောတ် ပလံၚ်ဖန်ဇန် (Planned economy) ကေုာံ သၞောတ် နှဴ (Mixed economy) ရ။ ပ္ဍဲ သၞောတ် ဗွိုက်လွာ ပရေၚ်ပ္တိတ် ကေုာံ ၚုဟ်မး ဒးဒုၚ် ဖန်ဇန် နကဵု ဒြဟတ် ပရေၚ်ပ္တိတ် ကေုာံ ပရေၚ်အာတ်မိက် ပ္ဍဲ ဗွိုက်လွာ ဟွံမဲ ကု ပရေၚ်ပါလုပ် အလဵုအသဳရ။ ဝါဒ တမ်ရိုဟ် (Capitalism) ဒှ် ဥပမာ သၞောတ် ဗွိုက်လွာ အဓိကရ။<ref>{{cite book |last=Heilbroner |first=Robert L. |title=The Worldly Philosophers |publisher=Touchstone |year=1999 |isbn=978-0684862149 |page=42}}</ref> ပ္ဍဲ သၞောတ် ပလံၚ်ဖန်ဇန် အလဵုအသဳ ဒှ် ညးမဖန်ဇန် အရာသီုဖအိုတ် မပ္တံ ကု မုဂွံပ္တိတ်၊ မူစိဂွံပ္တိတ် ကေုာံ ၚုဟ်မး မူစိ ဂွံသွံရ။ ဝါဒ သဵုယှေဝ် (Socialism) ကေုာံ ဝါဒ ကောန်မျူနေတ် (Communism) ဒှ် ဥပမာ သၞောတ်ဏအ်ရ။ တၚ်ရန်တၟအ် သၞောတ်ဏအ်ဂှ် ညံၚ်ဂွံ ပါ်ပရး ပိုန်ဒြပ် တုပ်တုပ် ရေၚ်သကအ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ်ရ။ ဆဂး သၞောတ်ဏအ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒးဒုၚ် ဒစဵုဒစး ဟိုတ်နူ မဟွံမာန် ကဵု ဒြဟတ် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် အရာတၟိတၟိရ။<ref>{{cite journal |last=Hayek |first=F. A. |title=The Use of Knowledge in Society |journal=The American Economic Review |volume=35 |issue=4 |pages=519-530 |year=1945}}</ref> ပ္ဍဲ အခိၚ် လၟုဟ် ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် စကာ သၞောတ် နှဴ မဒှ် သၞောတ် မပံၚ်ကောံ လဝ် သၞောတ် ဗွိုက်လွာ ကေုာံ သၞောတ် ပလံၚ်ဖန်ဇန်ရ။ ပ္ဍဲ သၞောတ်ဏအ် ဗွိုက်လွာ ဒှ် ညးမဖန်ဇန် အဓိက ဆဂး အလဵုအသဳ ပါလုပ် ထိၚ်ဒဝ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ အဓိက မပ္တံ ကု ပရေၚ်ပညာ၊ ပရေၚ်ထတ်ယုက် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ ညံၚ်ဂွံ စဵုဒၞာ အခေါၚ်အရာ ညးဍုၚ်ကွာန်ရ။<ref>{{cite book |last=Samuelson |first=Paul A. |author2=William D. Nordhaus |title=Economics |publisher=McGraw-Hill Education |year=2009 |isbn=978-0073511290 |page=33}}</ref> == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ထ္ၜးဟိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စံၚ်ၜတ် == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ထ္ၜးဟိုတ် (Positive economics) လ္ၚတ် ပရူ ဒဒှ်ဍာံ ကေုာံ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ဟိုတ်ကဵုဖိုလ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ရ။ ဍေဟ် သှ်ကဵု သၟာန် မပ္တံ ကု "မု မဒှ်ဒၟံၚ်ရော" ဟွံသေၚ်မ္ဂး "မု မကတဵုဒှ် မာန်ရော" ရ။ ဥပမာ သၟာန် မပ္တံ ကု "ယဝ်ရ အလဵုအသဳ သၠုၚ် အခေါန် မု ကတဵုဒှ် ကု ပရေၚ်စကာ ညးဍုၚ်ကွာန်ရော" ဂှ် ဒှ် သၟာန် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ထ္ၜးဟိုတ်ရ။ အရာဏအ် လ္ၚတ် ဒုၚ်သဇိုၚ် လတူ တၚ်ဂၞၚ် (Data) ကေုာံ ဍာံ ဟွံဍာံ စမ်ၜတ်မာန်ရ။<ref>{{cite journal |last=Friedman |first=Milton |title=The Methodology of Positive Economics |journal=Essays in Positive Economics |pages=3-43 |year=1953}}</ref> ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စံၚ်ၜတ် (Normative economics) တုန် လ္ၚတ် ပရူ သ္ဂုတ်သွာတ် ၚုဟ်မး ကေုာံ ပရေၚ်ဖန်ဇန် မဒးဒှ်ထေက်ရ။ ဍေဟ် သှ်ကဵု သၟာန် မပ္တံ ကု "အရာလဵု မဒးဒှ်ထေက်ရော" ရ။ ဥပမာ သၟာန် မပ္တံ ကု "အလဵုအသဳ ဒးသၠုၚ် အခေါန် လတူ ညးမသိုက် လောန် ဟွံသေၚ်ဟာ" ဂှ် ဒှ် သၟာန် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စံၚ်ၜတ်ရ။ အရာဏအ် ဒုၚ်သဇိုၚ် လတူ လညာတ် ပူဂိုလ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် တုဲ ဍာံ ဟွံဍာံ စမ်ၜတ် နကဵု တၚ်ဂၞၚ် ဟွံမာန်ရ။<ref>{{cite book |last=Sen |first=Amartya |title=On Ethics and Economics |publisher=Blackwell Publishing |year=1987 |isbn=978-0631164012 |page=28}}</ref> သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဗွဲမဂၠိုၚ် စကာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ထ္ၜးဟိုတ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠၚ် ဒဒှ်ဍာံ တုဲ စကာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စံၚ်ၜတ် သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် ပရေၚ်ဖန်ဇန် (Policy) ရ။ အစာ ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်တအ် ဒးပါ်ပါဲ ကၠးကၠး အကြာ လညာတ် ထ္ၜးဟိုတ် ကေုာံ လညာတ် စံၚ်ၜတ် ပ္ဍဲ အခိၚ် မကဵု ကသပ် ကု အလဵုအသဳ ညံၚ်ဟွံဂွံ ထုဲကြာန် ရေၚ်သကအ်ရ။<ref>{{cite web |url=https://www.investopedia.com/ask/answers/12/difference-between-positive-normative-economics.asp |title=Positive vs. Normative Economics: What's the Difference? |publisher=Investopedia |access-date=2023-10-03}}</ref> == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် (Political economy) ဒှ် လ္ၚတ် ပရေၚ်ဆက်ဆောံ အကြာ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ရ。 ကဏ္ဍဏအ် လ္ၚတ် ဗီုပြၚ် အလဵုအသဳ၊ သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ဂကောံ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တအ် ဖန်ဇန် လတူ ပရေၚ်ပရး သယံဇာတ ပ္ဍဲ ဍုၚ်မွဲရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ် ကၠာတေအ် ဝေါဟာရဏအ် စကာ သွက် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် အလုံအိုတ် ဆဂး လၟုဟ် စကာ သွက် ကဏ္ဍ မလ္ၚတ် လပါ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဟေၚ်ရ။<ref>{{cite book |last=Buchanan |first=James M. |author2=Gordon Tullock |title=The Calculus of Consent |publisher=University of Michigan Press |year=1962 |page=11}}</ref> အရာ အဓိက မလ္ၚတ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် သီုကဵု ပရေၚ်ဂၠာဲဖိုလ် (Rent-seeking) မဒှ် ဗီုပြၚ် ဂကောံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တအ် စကာ ဒြဟတ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ဖိုလ် သွက် ညးတအ် ဟွံမဲ ကု ပရေၚ်ပ္တိတ် ဒြပ်ရတ် တၟိရ။ ဥပမာ ဂကောံ ကမ္ပဏဳ ဇၞော်တအ် လာပ်သြန် ကု သၟာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် သွက်ဂွံ ပ္တိတ် သၞောဝ်ဥပဒေ မကဵု ဖိုလ် ကု ညးတအ်ရ။ အရာဏအ် ပကဵု ညံၚ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဍုၚ် ဂွံစှ်ေအာရ။<ref>{{cite journal |last=Tullock |first=Gordon |title=The Welfare Costs of Tariffs, Monopolies, and Theft |journal=Western Economic Journal |volume=5 |issue=3 |pages=224-232 |year=1967}}</ref> ပါဲနူဂှ် တေသြရဳ ရုဲစှ် ညးဍုၚ်ကွာန် (Public choice theory) မဒှ် လ္ၚတ် စရိုတ် သၟာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် နကဵု လညာတ် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် လေဝ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍဏအ်ကီုရ။ တေသြရဳဏအ် ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ သၟာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် တအ် လေဝ် မၞိဟ် မဂၠာဲ ဖိုလ် သွက် ဇကု ညံၚ်ရဴ ညးမရာန် ညးမသွံ ပ္ဍဲ ဗွိုက်လွာ ကီုရ။ အရာဏအ် သောၚ်ကလးကဵု ဟိုတ် မုဟိုတ် အလဵုအသဳ တအ် ကၠောန် ပရေၚ်ဖန်ဇန် မဟွံကဵု ဖိုလ် ကု ညးဍုၚ်ကွာန် အလုံအိုတ်ရ။<ref>{{cite book |last=Mueller |first=Dennis C. |title=Public Choice III |publisher=Cambridge University Press |year=2003 |isbn=978-0521815468 |page=1}}</ref> == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် (Behavioral economics) ဒှ် လ္ၚတ် မပံၚ်ကောံ လဝ် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပညာ စိုတ်ဗေဒ (Psychology) ရ။ ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ခေတ်တြေံ ဒုၚ်သဇိုၚ် လတူ လညာတ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ရုဲစှ် အရာ မကဵု ဖိုလ် ဇၞော်အိုတ် ကု ညးတအ် လၟိုန် (Rational choice) ရ။ ဆဂး ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရုဲစှ် အရာ မဗၠေတ် ကု လညာတ်ဏအ် ဟိုတ်နူ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် ကေုာံ ပရေၚ်ကၠိုဟ်ဗၠေတ် ဂမၠိုၚ်ရ။<ref>{{cite book |last=Kahneman |first=Daniel |title=Thinking, Fast and Slow |publisher=Farrar, Straus and Giroux |year=2011 |isbn=978-0374275631 |page=8}}</ref> ဥပမာ မၞိဟ်တအ် ဖေက် ဒးကျ လောန် နူ မိက်ဂွံ ကလိဂွံ ဇၞး (Loss aversion) ရ။ အရာဏအ် ပကဵု ညံၚ် မၞိဟ်တအ် ဂွံဖန်ဇန် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဟွံကိတ်ညဳ ကု တၚ်ဂၞၚ် ဍာံရ။ ပါဲနူဂှ် မၞိဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုၚ် စွံၚုဟ်မး လတူ အရာ မနွံ ပ္ဍဲ လၟုဟ် ဂၠိုၚ် နူ အရာ မဂွံ ကလိဂွံ ပ္ဍဲ အနာဂတ် (Present bias) ရ။ အရာတအ်ဏအ် ဒှ် တၚ်ဂၞၚ် အဓိက ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ်ရ။<ref>{{cite journal |last=Tversky |first=Amos |author2=Daniel Kahneman |title=Loss Aversion in Riskless Choice: A Reference-Dependent Model |journal=The Quarterly Journal of Economics |volume=106 |issue=4 |pages=1039-1061 |year=1991}}</ref> အလဵုအသဳ ဍုၚ်တအ် လၟုဟ် စကာ လညာတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် သၞောတ် ညံၚ်ဂွံ ပကဵု ညးဍုၚ်ကွာန် ရုဲစှ် အရာ မခိုဟ် သွက် ညးတအ် (Nudging) ရ။ ဥပမာ ပရေၚ်ဖန် ညံၚ် ညးဍုၚ်ကွာန် သီုဖအိုတ် ဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲ သၞောတ် ပကောံသြန် သွက် ဇူကမၠောန် (Pension) အလဵုအလဵုဂှ် ဒှ် ပရေၚ်စကာ ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် မွဲရ။<ref>{{cite book |last=Thaler |first=Richard H. |author2=Cass R. Sunstein |title=Nudge: Improving Decisions About Health, Wealth, and Happiness |publisher=Yale University Press |year=2008 |isbn=978-0143115267 |page=4}}</ref> == ဝင် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် == ဝင် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (History of economics) လ္ၚတ် ဗီုပြၚ် လညာတ် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ် ကၠုၚ် နူ ခေတ်တြေံ စဵုကဵု လၟုဟ်ရ။ ပညာဏအ် စကတဵုဒှ် ဍာံဍာံ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၇၇၆ ကာလ အာဒါမ် သမေတ် ပ္တိတ် လိက်အုပ် ညး မၞုံယၟု "ပိုန်ဒြပ် ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်" (The Wealth of Nations) ရ။ လညာတ် ညးဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဂန္ထဝင် (Classical economics) မညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ဗွိုက်လွာ သၠးပွး ဂှ် မာန် ထိၚ်ဒဝ် ဇကု အလဵုအလဵု နကဵု "တဲ မဟွံညာတ်" (Invisible hand) ရ။<ref>{{cite book |last=Smith |first=Adam |title=An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations |publisher=W. Strahan and T. Cadell |year=1776 |page=1}}</ref> [[File:AdamSmith.jpg|thumb|left|150px|အာဒါမ် သမေတ် (Adam Smith) အစာ ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဒယှ်]] [[File:John Maynard Keynes.jpg|thumb|right|150px|ဂျောန် မေနာတ် ကိန် (John Maynard Keynes)]] ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ မာတ် (Karl Marx) ကေုာံ ညးတၞဟ်တအ် ဒစဵုဒစး လညာတ် ဂန္ထဝင် တုဲ ဖန်ဗဒှ် လညာတ် မာတ်သေတ် (Marxian economics) မလ္ၚတ် ပရူ ပရေၚ်ကေတ်ဇၞး လတူ သၟာကမၠောန် ပ္ဍဲ သၞောတ် တမ်ရိုဟ်ရ။ ကြဴနူဂှ် ပ္ဍဲ ကၞောတ် ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် နဳအဝ်-ဂန္ထဝင် (Neoclassical economics) ကတဵုဒှ် ကၠုၚ် မစကာ နဲကဲ သင်္ချာ သွက်ဂွံ သောၚ်ကလး ပရေၚ်ရုဲစှ် မၞိဟ်တအ် ဒုၚ်သဇိုၚ် လတူ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သၟတ်ရ။<ref>{{cite book |last=Marx |first=Karl |title=Capital: Critique of Political Economy |publisher=Verlag von Otto Meisner |year=1867 |page=1}}</ref> ပ္ဍဲ အခိၚ် ကပ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော် (Great Depression) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၀ တအ် လညာတ် နဳအဝ်-ဂန္ထဝင် ဟွံမာန် သောၚ်ကလး ပြသၞာဏအ်ရ။ အခိၚ်ဂှ် ဂျောန် မေနာတ် ကိန် (John Maynard Keynes) ပ္တိတ် လညာတ် ကိန် (Keynesian economics) မညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ အလဵုအသဳ ဒးပါလုပ် ပ္ဍဲ ဗွိုက်လွာ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ပရေၚ်ကမၠောန်အောန် နကဵု ပရေၚ်စကာ သြန် အလဵုအသဳရ။ လညာတ်ဏအ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော် ခေတ်တၟိရ။<ref>{{cite book |last=Keynes |first=John Maynard |title=The General Theory of Employment, Interest and Money |publisher=Macmillan |year=1936 |page=1}}</ref> == နဲကဲ စမ်ၜတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် == နဲကဲ စမ်ၜတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Methodology and analysis) ပ္ဍဲ ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဒုၚ်သဇိုၚ် လတူ လညာတ် သီုၜါ မတွဟ်ဂး တေသြရဳ သင်္ချာ (Mathematical economics) ကေုာံ အဳကဝ်နဝ်မေတ်တရေတ် (Econometrics) <!-- spelling unconfirmed --> ရ။ တေသြရဳ သင်္ချာ စကာ သင်္ချာ သွက်ဂွံ ချူ ဗီုပြၚ် (Models) မသောၚ်ကလး ပရေၚ်ဆက်ဆောံ အကြာ အရာနာနာ ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ရ။ အရာဏအ် ကဵု အခေါၚ် ကု အစာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တအ် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် နကဵု တၚ်စၟတ် သေက်သေက်ရ။<ref>{{cite book |last=Samuelson |first=Paul A. |title=Foundations of Economic Analysis |publisher=Harvard University Press |year=1947 |page=3}}</ref> အဳကဝ်နဝ်မေတ်တရေတ် ဂှ် ဒှ် နဲကဲ စကာ စာၚ်သတေတ် (Statistics) ကေုာံ သင်္ချာ သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် တေသြရဳ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် နကဵု တၚ်ဂၞၚ် ဍာံရ။ ဥပမာ သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ပညာ သၠုၚ်ကဵု သြန်လုပ် ဟွံသေၚ်ဟာ ဂှ် စကာ တၚ်ဂၞၚ် မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် နကဵု နဲကဲဏအ်ရ။ နဲကဲဏအ် ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ခေတ်တၟိ သွက်ဂွံ ပ္တိတ် ပရေၚ်ဖန်ဇန် မဒုၚ်သဇိုၚ် လတူ ဒဒှ်ဍာံရ။<ref>{{cite book |last=Wooldridge |first=Jeffrey M. |title=Introductory Econometrics: A Modern Approach |publisher=Cengage Learning |year=2015 |isbn=978-1305270107 |page=1}}</ref> ပါဲနူဂှ် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စမ်ၜတ် (Experimental economics) လေဝ် ဇၞော်မောဝ် ကၠုၚ် ပ္ဍဲ အခိၚ် လၟုဟ်ရ။ နဲကဲဏအ် စကာ ပရေၚ်စမ်ၜတ် ပ္ဍဲ ရုၚ်စမ်ၜတ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပ္ဍဲ ကွာန် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စရိုတ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ရ။ အရာဏအ် ကဵု တၚ်ဂၞၚ် တၟိ သွက်ဂွံ သောၚ်ကလး ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် မ္ၚး နူ တေသြရဳ ဂန္ထဝင်ရ။<ref>{{cite journal |last=Smith |first=Vernon L. |title=Experimental Economics: Induced Value Theory |journal=The American Economic Review |volume=66 |issue=2 |pages=274-279 |year=1976}}</ref> == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သဘာဝ == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သဘာဝ (Environmental economics) လ္ၚတ် ပရေၚ်ဆက်ဆောံ အကြာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပွဳပွူ သဘာဝရ။ ကဏ္ဍဏအ် ကတဵုဒှ် ကၠုၚ် ဟိုတ်နူ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပကဵု ညံၚ် သဘာဝ ဂွံလီုလာ် မပ္တံ ကု ပရေၚ်ကၠိခတှ် ဍာံကျာ ကေုာံ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate change) ရ။ ပညာဏအ် လ္ၚတ် ဗီုပြၚ် မဖန်ဇန် သယံဇာတ သဘာဝ ညံၚ်ဂွံ တန်တဴ လံလ (Sustainable development) ရ။<ref>{{cite book |last=Field |first=Barry C. |author2=Martha K. Field |title=Environmental Economics: An Introduction |publisher=McGraw-Hill Education |year=2016 |isbn=978-0078021893 |page=2}}</ref> အရာ အဓိက မလ္ၚတ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပရေၚ်ဆက်စပ် မ္ၚး ဟွံခိုဟ် (Negative externalities) ရ။ ဥပမာ ရုၚ်စက် မွဲ ပ္တိတ် ပရေၚ်ကၠိခတှ် ဆဂး ဟွံဒး စကာ သြန် သွက်ဂွံ ဖအး ဍေဟ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးဍုၚ်ကွာန် ဒးဒုၚ် ဒဒိုက် ဟိုတ်နူ ယဲဘဲနာနာရ။ သွက်ဂွံ သောၚ်ကလး ပြသၞာဏအ် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သဘာဝ ကဵု ကသပ် ကု အလဵုအသဳ ညံၚ်ဂွံ ကံက် အခေါန် လတူ ပရေၚ်ကၠိခတှ် (Carbon tax) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပ္တိတ် သၞောတ် သွံရာန် အခေါၚ် ပ္တိတ် ကၠိခတှ် (Cap and trade) ရ။<ref>{{cite journal |last=Pigou |first=Arthur C. |title=The Economics of Welfare |journal=Macmillan |year=1920 |page=192}}</ref> ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တၚ်္ကဲ (Green economics) လေဝ် ဒှ် သွာၚ် မွဲ မပါလုပ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍဏအ်ကီုရ။ ဍေဟ် ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဒးဒုၚ်သဇိုၚ် လတူ ပရေၚ်မၚ်မွဲ သဘာဝ ကေုာံ ပရေၚ်တန်တဴ လံလရ။ ပရေၚ်ဖန်ဇန် ဏအ် ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော်အိုတ် သွက် အနာဂတ် ဂၠးတိပိုယ် ညံၚ်ဟွံဂွံ လီုလာ် အာ ဟိုတ်နူ ပရေၚ်စကာ သယံဇာတ ဂၠိုၚ်လောန်ရ။<ref>{{cite web |url=https://www.unep.org/regions/asia-and-pacific/regional-initiatives/green-economy |title=Green Economy |publisher=UN Environment Programme |access-date=2023-10-04}}</ref> == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite book |last=Mankiw |first=N. Gregory |title=Principles of Economics |publisher=Cengage Learning |year=2020 |isbn=978-0357038314 |url=https://www.cengage.com/c/principles-of-economics-9e-mankiw/9780357038314/}} * {{cite book |last=Krugman |first=Paul |author2=Robin Wells |title=Economics |publisher=Worth Publishers |year=2018 |isbn=978-1319066604 |url=https://store.macmillanlearning.com/us/product/Economics/p/1319066607}} * {{cite book |last=Samuelson |first=Paul A. |author2=William D. Nordhaus |title=Economics |publisher=McGraw-Hill Education |year=2009 |isbn=978-0073511290 |url=https://www.mheducation.com/highered/product/economics-samuelson-nordhaus/M9780073511290.html}} * {{cite journal |last=Sen |first=Amartya |title=The discipline of economics |journal=Economica |volume=66 |issue=263 |pages=315-331 |year=1999 |doi=10.1111/1468-0335.00174 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/1468-0335.00174}} * {{cite web |last=World Bank |title=World Development Report |publisher=World Bank Group |year=2023 |url=https://www.worldbank.org/en/publication/wdr2023}} {{Navbox | name = ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် | title = [[ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] | listclass = hlist | group1 = သွာၚ် အဓိက | list1 = * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သၟတ်]] * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်]] | group2 = ကဏ္ဍ လ္ၚတ်ဂမၠိုၚ် | list2 = * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် အလုံဂၠးကဝ်]] * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်]] * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ်]] * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သဘာဝ]] * [[အဳကဝ်နဝ်မေတ်တရေတ်]] <!-- spelling unconfirmed --> | group3 = လညာတ် ကေုာံ ဝင် | list3 = * [[ဝင် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဂန္ထဝင်]] * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကိန်]] * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် မာတ်သေတ်]] }} {{DEFAULTSORT:ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်}} [[Category:ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] [[Category:ပညာ သိပ္ပံ မဆေၚ်စပ် ကု ပရေၚ်မၞိဟ်]] [[Category:ဗွိုက်လွာ]] [[Category:ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးကဝ်]] [[Category:သၞောတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] [[Category:အစာ ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] [[Category:ဝင် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] 2tbdmg2oj2i8t4eyel93f4beag22m4l 60182 60181 2026-11-08T22:51:10Z Aue Nai 24 60182 wikitext text/x-wiki {{Infobox academic field | name = ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် | image = Supply-and-demand.svg | caption = ဗီုရုပ် ထ္ၜး ပရေၚ်ဆက်ဆောံ အကြာ ပရေၚ်ပ္တိတ် ကေုာံ ပရေၚ်အာတ်မိက် (Supply and demand) | field_of_study = ပညာ သိပ္ပံ မဆေၚ်စပ် ကု ပရေၚ်မၞိဟ် | subdisciplines = ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သၟတ်, ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်, ဝင် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်, ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် အလုံဂၠးကဝ် | scholars = အာဒါမ် သမေတ်, ဂျောန် မေနာတ် ကိန်, မာတ် | journals = ဂျာနေဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် အမေရိကာန် }} '''ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်''' (Economics) ဒှ် ပညာ သိပ္ပံ မဆေၚ်စပ် ကု ပရေၚ်မၞိဟ် မလ္ၚတ် ပရူ ပရေၚ်ပ္တိတ်၊ ပရေၚ်ပရး ကေုာံ ပရေၚ်စကာ ဒြပ်ရတ် ကေုာံ ကမၠောန်သဝါဂမၠိုၚ်ရ။ ပညာဝွံ လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု မၞိဟ်၊ ဂကောံ၊ အလဵုအသဳ ကေုာံ ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် ဖန်ဇန် ရုဲစှ် သွက်ဂွံ စကာ သယံဇာတ မနွံ အပိုၚ်အခြာတအ် ညံၚ်ဂွံ ရုမ်ဂပ် ကု ပၟိက်ဆန္ဒ မဟွံမဲ ကု အပိုၚ်အခြာတအ်ရ။ တၚ်ရန်တၟအ် အဓိက ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠၚ် ဗီုပြၚ် ဒြဟတ် ဗွိုက်လွာ (Market forces) မချဳဒရာၚ် ကေုာံ ဗီုပြၚ် ညးမစကာ ကေုာံ ညးမပ္တိတ်တအ် ဆက်ဆောံ ရေၚ်သကအ် ပ္ဍဲ သၞောတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ရ။<ref>{{cite book |last=Krugman |first=Paul |title=Economics |publisher=Worth Publishers |year=2018 |isbn=978-1319066604 |page=2}}</ref> ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပါ်လဝ် ၜါကဏ္ဍ အဓိက မတွဟ်ဂး ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သၟတ် (Microeconomics) ကေုာံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော် (Macroeconomics) ရ။ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သၟတ် လ္ၚတ် ဗီုပြၚ် မၞိဟ်မွဲတၠ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဂကောံမွဲမွဲ မရုဲစှ် ဖန်ဇန် လတူ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ မပ္တံ ကု ပရေၚ်ရာန်၊ ပရေၚ်သွံ ကေုာံ ဗီုပြၚ် ၚုဟ်မး မပြံၚ်လှာဲ ပ္ဍဲ ဗွိုက်လွာ။ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော် လ္ၚတ် သၞောတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် မွဲဍုၚ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး အလုံဂၠးကဝ် သီုဖအိုတ်၊ မပ္တံ ကု ပရေၚ်တိုန် ၚုဟ်မး (Inflation)၊ ပရေၚ်ကမၠောန်အောန် (Unemployment) ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Economic growth) တအ်ရ။<ref>{{cite web |url=https://www.imf.org/en/About/Factsheets/Micro-and-Macro |title=Microeconomics vs. Macroeconomics |publisher=International Monetary Fund |access-date=2023-10-01}}</ref> ပါဲနူဂှ်ပၠန် ပညာဏအ် ဒုၚ်သဇိုၚ် လတူ နဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ထ္ၜးဟိုတ် (Positive economics) မလ္ၚတ် ပရူ ဒဒှ်ဍာံ ကေုာံ နဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စံၚ်ၜတ် (Normative economics) မဖန်ဇန် သ္ဂုတ်သွာတ် ဒဒှ်ရ အရာလဵု မဒးဒှ်ထေက်ရ။ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုပ်အာ ဇၟာပ်ဒၞာဲ ပ္ဍဲ လမျီု လၟေၚ်တ္ၚဲ မပ္တံ ကု ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်၊ ပရေၚ်ပညာ၊ သဘာဝ ကေုာံ စိုတ်စရိုတ် မၞိဟ်တအ်ရ။<ref>{{cite book |last=Mankiw |first=N. Gregory |title=Principles of Economics |publisher=Cengage Learning |year=2020 |isbn=978-0357038314 |page=15}}</ref> == ဝေါဟာရ ကေုာံ ပွံက် == ဝေါဟာရ အၚ်္ဂလိက် (Economics) ကၠုၚ်နူ အရေဝ် ဂရိတ်တြေံ ဥဝ်အဳကဝ်နဝ်မဳယျာ (Oikonomia) <!-- spelling unconfirmed --> မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် သ္ၚိဌာန်" ဟွံသေၚ်မ္ဂး "ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် သယံဇာတ သ္ၚိ" ရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ် ကၠာတေအ် ဝေါဟာရဏအ် စကာလဝ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဗီုပြၚ် မဖန်ဇန် သယံဇာတ ပ္ဍဲ သ္ၚိဌာန်မွဲမွဲ ညံၚ်ဂွံ ရုမ်ဂပ်ရ။ ကာလ ဂၠးတိ ဇၞော်မောဝ်ကၠုၚ် ပညာဏအ် ပြံၚ်လှာဲ ဒှ်အာ နဒဒှ် ပညာ မလ္ၚတ် သၞောတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် မွဲဍုၚ် ကေုာံ အလုံဂၠးကဝ်ရ။<ref>{{cite book |last=Robbins |first=Lionel |title=An Essay on the Nature and Significance of Economic Science |publisher=Macmillan |year=1932 |page=15}}</ref> အာဒါမ် သမေတ် (Adam Smith) မဒှ် အစာ ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဒယှ် ပွံက်လဝ် ပညာဏအ် ဒဒှ်ရ "ပညာ မလ္ၚတ် သဘာဝ ကေုာံ ဟိုတ် မပ္တိတ် ပိုန်ဒြပ် ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်" ရ။ လက္ကရဴဏအ် အစာ အာလ်ဖရက် မာယှေဝ် (Alfred Marshall) ပွံက်လဝ် ဒဒှ်ရ "ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဒှ် ပညာ မလ္ၚတ် လမျီု လၟေၚ်တ္ၚဲ မၞိဟ်တအ်" ရ။ ပွံက်ဏအ် ထ္ၜးကဵု ပရေၚ်ဆက်ဆောံ အကြာ ကမၠောန် မၞိဟ် မကၠောန် ကေုာံ ဗီုပြၚ် ညးတအ် ဂယိုၚ်လမျီု ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ်ရ။<ref>{{cite book |last=Marshall |first=Alfred |title=Principles of Economics |publisher=Macmillan |year=1890 |page=1}}</ref> ပ္ဍဲ အခိၚ် လၟုဟ် ပွံက် မဒုၚ်တဲဂၠိုၚ်အိုတ်ဂှ် လာၚ်အဝ်နေဝ် ရဝ်ဗေန် (Lionel Robbins) ပွံက်လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၂ ဒဒှ်ရ "ပညာ မလ္ၚတ် စရိုတ် မၞိဟ် နဒဒှ် ပရေၚ်ဆက်ဆောံ အကြာ တၚ်ရန်တၟအ် ကေုာံ သယံဇာတ မနွံ အပိုၚ်အခြာ မပြံၚ်လှာဲ စကာမာန်" ရ။ ပွံက်ဏအ် စၞောန်ထ္ၜး တၚ်ဂကဟ် အဓိက ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် မတွဟ်ဂး ပရေၚ်အောန်အောတ် (Scarcity) ကေုာံ ပရေၚ်ရုဲစှ် (Choice) ရ။<ref>{{cite journal |last=Backhouse |first=Roger E. |title=The definition of economics |journal=Journal of Economic Perspectives |volume=23 |issue=1 |pages=221-233 |year=2009}}</ref> == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သၟတ် == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သၟတ် (Microeconomics) လ္ၚတ် ဗီုပြၚ် ညးမစကာ (Consumers) ကေုာံ ညးမပ္တိတ် (Producers) တအ် ဖန်ဇန် သ္ဂုတ်သွာတ် ပ္ဍဲ ဗွိုက်လွာ။ အရာ အဓိက မလ္ၚတ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပရေၚ်ပ္တိတ် ကေုာံ ပရေၚ်အာတ်မိက် (Supply and demand) မဒှ် ဒြဟတ် အဓိက မဖန်ဇန် ၚုဟ်မး ဒြပ်ရတ် ပ္ဍဲ ဗွိုက်လွာရ။ ကာလ ပရေၚ်အာတ်မိက် ဇၞော် နူ ပရေၚ်ပ္တိတ် ၚုဟ်မး တိုန်အာ တုဲ ကာလ ပရေၚ်ပ္တိတ် ဇၞော် နူ ပရေၚ်အာတ်မိက် ၚုဟ်မး စှ်ေအာရ။<ref>{{cite book |last=Varian |first=Hal R. |title=Intermediate Microeconomics |publisher=W. W. Norton & Company |year=2014 |isbn=978-0393919677 |page=34}}</ref> {| class="wikitable" |+ ဟိုတ် မဖန်ဇန် ပရေၚ်ပ္တိတ် ကေုာံ ပရေၚ်အာတ်မိက် ! ဟိုတ် မဖန်ဇန် ပရေၚ်အာတ်မိက် ! ဟိုတ် မဖန်ဇန် ပရေၚ်ပ္တိတ် |- | သြန်လုပ် ညးမစကာ | ၚုဟ်မး တမ်ရိုဟ် မပ္တိတ် |- | ၚုဟ်မး ဒြပ်ရတ် မဆက်စပ် | နဲကဲ ကွတ်ပညာ မစကာ |- | ပၟိက်ဆန္ဒ ကေုာံ ပရေၚ်ဒးစိုတ် | ပရေၚ်ဖန်ဇန် အလဵုအသဳ |- | လၟိဟ်မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဗွိုက်လွာ | ပရေၚ်စၟဳကေတ် ၚုဟ်မး ပ္ဍဲ အနာဂတ် |} ပါဲနူဂှ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သၟတ် လ္ၚတ် ပရူ ဗီုပြၚ် ဗွိုက်လွာ မလီုလာ် (Market failure)။ အရာဏအ် ကတဵုဒှ် ကာလ ဗွိုက်လွာ ဟွံမာန် ပရး သယံဇာတ ညံၚ်ဂွံ ဍာံပြ။ ဟိုတ် မကတဵုဒှ် ဗွိုက်လွာ လီုလာ်ဂှ် မပ္တံ ကု ပရေၚ်ဆက်စပ် မ္ၚး (Externalities) ဥပမာ ပရေၚ်ကၠိခတှ် သဘာဝ၊ ကေုာံ ဒြပ်ရတ် ညးဍုၚ်ကွာန် (Public goods) မဒှ် ဒြပ် မဟွံမာန် ကၟာတ်ဒဒိုက် ညးတၞဟ် ဟွံဂွံစကာရ။<ref>{{cite journal |last=Bator |first=Francis M. |title=The Anatomy of Market Failure |journal=The Quarterly Journal of Economics |volume=72 |issue=3 |pages=351-379 |year=1958}}</ref> သွက်ဂွံ သောၚ်ကလး ပရေၚ်ဗွိုက်လွာ လီုလာ် အလဵုအသဳ ဍုၚ်တအ် ဒးပါလုပ် ပ္ဍဲ ဗွိုက်လွာ နကဵု ပရေၚ်ကံက် အခေါန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ်ပ္တိတ် သၞောဝ်ဥပဒေရ။ ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သၟတ် ကဵု တၚ်ကသပ် သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် ဗီုလဵု အလဵုအသဳ ဂွံပါလုပ် ညံၚ်ဂွံ ဒှ် ဖိုလ် သွက် ညးဍုၚ်ကွာန် အလုံအိုတ်ရ။<ref>{{cite book |last=Stiglitz |first=Joseph E. |title=Economics of the Public Sector |publisher=W. W. Norton & Company |year=2015 |isbn=978-0393925227 |page=76}}</ref> == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော် == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော် (Macroeconomics) လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သၞောတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် မွဲဍုၚ် အလုံအိုတ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး သၞောတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးကဝ်ရ။ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍဏအ် အရာ အဓိက မစမ်ၜတ်ဂှ် ၚုဟ်မး ပ္တိတ် အပ္ဍဲဍုၚ် (GDP)၊ ပရေၚ်ကမၠောန်အောန် (Unemployment) ကေုာံ ပရေၚ်တိုန် ၚုဟ်မး (Inflation) ရ။ ၚုဟ်မး ပ္တိတ် အပ္ဍဲဍုၚ် (GDP) ဂှ် ဒှ် သြန်ၚုဟ်မး အလုံအိုတ် သွက် ဒြပ်ရတ် ကေုာံ ကမၠောန်သဝါ မပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲ ဍုၚ်မွဲ ပ္ဍဲ အပ္ဍဲ ပွိုၚ်မွဲသၞာံရ။<ref>{{cite book |last=Blanchard |first=Olivier |title=Macroeconomics |publisher=Pearson |year=2021 |isbn=978-0134897899 |page=22}}</ref> {{Graph:Chart | width=400 | height=150 | type=line | x=၂၀၁၀,၂၀၁၁,၂၀၁၂,၂၀၁၃,၂၀၁၄,၂၀၁၅,၂၀၁၆,၂၀၁၇,၂၀၁၈,၂၀၁၉ | y=၂.၅,၂.၇,၂.၂,၁.၈,၂.၅,၂.၉,၁.၆,၂.၄,၂.၉,၂.၃ | xAxisTitle=သၞာံ | yAxisTitle=ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် GDP (%) | title=ဥပမာ ဗီုပြၚ် ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် မွဲဍုၚ် ပ္ဍဲ စှ်သၞာံ }} ပရေၚ်ကမၠောန်အောန် ကေုာံ ပရေၚ်တိုန် ၚုဟ်မး ဒှ် ပြသၞာ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်ရ။ ကာလ ပရေၚ်ကမၠောန်အောန် ဂၠိုၚ် ညးဍုၚ်ကွာန် ဟွံမဲ ကု သြန်လုပ် တုဲ ပရေၚ်ရာန်စကာ သဝ်စှ်ေအာရ။ တုပ်တဴ သာ်ဂှ်ရ ကာလ ပရေၚ်တိုန် ၚုဟ်မး သၠုၚ်အာ ၚုဟ်မး သြန် စှ်ေအာ တုဲ ညးဍုၚ်ကွာန် ဒးသ္ၚောဲ ကု ဒဒိုက် လမျီုရ။ သွက်ဂွံ ပသောင် ပြသၞာဏအ် အလဵုအသဳ ကေုာံ ဘာဏ် ဗဟဵု ဍုၚ်တအ် စကာ ပရေၚ်ဖန်ဇန် ဘဏ္ဍာ (Fiscal policy) ကေုာံ ပရေၚ်ဖန်ဇန် သြန် (Monetary policy) ရ။<ref>{{cite journal |last=Friedman |first=Milton |title=The Role of Monetary Policy |journal=The American Economic Review |volume=58 |issue=1 |pages=1-17 |year=1968}}</ref> ပရေၚ်ဖန်ဇန် ဘဏ္ဍာ ဂှ် ဒှ် ပရေၚ်စကာ သြန် အလဵုအသဳ ကေုာံ ပရေၚ်ကံက် အခေါန် သွက်ဂွံ ထိၚ်ဒဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ရ။ ပရေၚ်ဖန်ဇန် သြန် ဂှ် ဒှ် ပရေၚ်ထိၚ်ဒဝ် လၟိဟ် သြန် မနွံ ပ္ဍဲ ဗွိုက်လွာ ကေုာံ အတြာ ၚုဟ်သြန်တေဝ် (Interest rate) နကဵု ဘာဏ် ဗဟဵုရ။ အရာတအ်ဏအ် ဒှ် နဲကဲ အဓိက သွက်ဂွံ ထိၚ်ဒဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ညံၚ်ဟွံဂွံ ထတ်လောန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး စှ်ေလောန်ရ။<ref>{{cite book |last=Mishkin |first=Frederic S. |title=The Economics of Money, Banking, and Financial Markets |publisher=Pearson |year=2018 |isbn=978-0134733821 |page=405}}</ref> == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် အလုံဂၠးကဝ် == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် အလုံဂၠးကဝ် (International economics) လ္ၚတ် ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် အကြာ ဍုၚ်မွဲ ကဵု ဍုၚ်မွဲရ။ ပ္ဍဲ ကဏ္ဍဏအ် လ္ၚတ် ပရူ ဗၞိက် အလုံဂၠးကဝ် (International trade) ကေုာံ ပရေၚ်သြန် အလုံဂၠးကဝ် (International finance) ရ။ ဗၞိက် အလုံဂၠးကဝ် ကဵု အခေါၚ် ကု ဍုၚ်တအ် သွက်ဂွံ ပ္တိတ် ဒြပ်ရတ် မဍိုက်ပေၚ် ကု ပရေၚ်ကွတ် ကေုာံ သယံဇာတ ညးတအ် တုဲ သၠာဲဂတး ကု ဍုၚ်တၞဟ်ရ။ နဲကဲဏအ် ကဵု ဖိုလ် ကု ဍုၚ် သီုၜါလပါ် ညံၚ်ဂွံ ကလိဂွံ ဒြပ်ရတ် ၚုဟ်တန်တန်ရ။<ref>{{cite book |last=Krugman |first=Paul |author2=Maurice Obstfeld |title=International Economics: Theory and Policy |publisher=Pearson |year=2014 |isbn=978-0133423648 |page=10}}</ref> ပရေၚ်သြန် အလုံဂၠးကဝ် လ္ၚတ် ပရူ အတြာ သၠာဲသြန် (Exchange rates) ကေုာံ ပရေၚ်ဇွောဝ် သြန် အကြာ ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်ရ။ ၚုဟ်မး သြန် ဍုၚ်မွဲမွဲ ပြံၚ်လှာဲ ဒုၚ်သဇိုၚ် လတူ ပရေၚ်ပ္တိတ် ကေုာံ ပရေၚ်အာတ်မိက် ပ္ဍဲ ဗွိုက်လွာ သြန် အလုံဂၠးကဝ်ရ။ ယဝ်ရ ဍုၚ်မွဲ ပ္တိတ် ဒြပ်ရတ် ဂၠိုၚ် ၚုဟ်မး သြန် ဍုၚ်ဂှ် တိုန်အာ မာန်ရ။<ref>{{cite journal |last=Mundell |first=Robert A. |title=Capital Mobility and Stabilization Policy under Fixed and Flexible Exchange Rates |journal=Canadian Journal of Economics and Political Science |volume=29 |issue=4 |pages=475-485 |year=1963}}</ref> ဂကောံ အလုံဂၠးကဝ် မပ္တံ ကု ဂကောံသြန် အလုံဂၠးကဝ် (IMF) ကေုာံ ဘာဏ် ဂၠးကဝ် (World Bank) တအ် ပါလုပ် ချဳဒရာၚ် အဓိက ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် အလုံဂၠးကဝ်ရ။ ဂကောံတအ်ဏအ် ကဵု အရီုအဗၚ် သြန် ကေုာံ ပရေၚ်ကသပ် ကု ဍုၚ် မနွံ ကု ပြသၞာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ညံၚ်ဂွံ ထိၚ်ဒဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဍုၚ် ညံၚ်ဂွံ ညိၚ်ဝတ်ရ။ ပရေၚ်ပံၚ်ကောံ ဂၠးကဝ် (Globalization) ပၠောပ်ကဵု ပရေၚ်ဆက်စပ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် မကြပ်ညောန် အကြာ ဍုၚ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲ အခိၚ် လၟုဟ်ရ။<ref>{{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/about/history |title=History |publisher=World Bank Group |access-date=2023-10-02}}</ref> == သၞောတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဂမၠိုၚ် == သၞောတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ဂမၠိုၚ် (Economic systems) ဒှ် ဗီုပြၚ် ဍုၚ်မွဲမွဲ မဖန်ဇန် သယံဇာတ မနွံ အပိုၚ်အခြာ ညံၚ်ဂွံ ပ္တိတ် ကေုာံ ပရး ဒြပ်ရတ်ရ။ သၞောတ် အဓိက နွံ ပိ ဂကူ မတွဟ်ဂး သၞောတ် ဗွိုက်လွာ (Market economy)၊ သၞောတ် ပလံၚ်ဖန်ဇန် (Planned economy) ကေုာံ သၞောတ် နှဴ (Mixed economy) ရ။ ပ္ဍဲ သၞောတ် ဗွိုက်လွာ ပရေၚ်ပ္တိတ် ကေုာံ ၚုဟ်မး ဒးဒုၚ် ဖန်ဇန် နကဵု ဒြဟတ် ပရေၚ်ပ္တိတ် ကေုာံ ပရေၚ်အာတ်မိက် ပ္ဍဲ ဗွိုက်လွာ ဟွံမဲ ကု ပရေၚ်ပါလုပ် အလဵုအသဳရ။ ဝါဒ တမ်ရိုဟ် (Capitalism) ဒှ် ဥပမာ သၞောတ် ဗွိုက်လွာ အဓိကရ။<ref>{{cite book |last=Heilbroner |first=Robert L. |title=The Worldly Philosophers |publisher=Touchstone |year=1999 |isbn=978-0684862149 |page=42}}</ref> ပ္ဍဲ သၞောတ် ပလံၚ်ဖန်ဇန် အလဵုအသဳ ဒှ် ညးမဖန်ဇန် အရာသီုဖအိုတ် မပ္တံ ကု မုဂွံပ္တိတ်၊ မူစိဂွံပ္တိတ် ကေုာံ ၚုဟ်မး မူစိ ဂွံသွံရ။ ဝါဒ သဵုယှေဝ် (Socialism) ကေုာံ ဝါဒ ကောန်မျူနေတ် (Communism) ဒှ် ဥပမာ သၞောတ်ဏအ်ရ။ တၚ်ရန်တၟအ် သၞောတ်ဏအ်ဂှ် ညံၚ်ဂွံ ပါ်ပရး ပိုန်ဒြပ် တုပ်တုပ် ရေၚ်သကအ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ်ရ။ ဆဂး သၞောတ်ဏအ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒးဒုၚ် ဒစဵုဒစး ဟိုတ်နူ မဟွံမာန် ကဵု ဒြဟတ် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် အရာတၟိတၟိရ။<ref>{{cite journal |last=Hayek |first=F. A. |title=The Use of Knowledge in Society |journal=The American Economic Review |volume=35 |issue=4 |pages=519-530 |year=1945}}</ref> ပ္ဍဲ အခိၚ် လၟုဟ် ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် စကာ သၞောတ် နှဴ မဒှ် သၞောတ် မပံၚ်ကောံ လဝ် သၞောတ် ဗွိုက်လွာ ကေုာံ သၞောတ် ပလံၚ်ဖန်ဇန်ရ။ ပ္ဍဲ သၞောတ်ဏအ် ဗွိုက်လွာ ဒှ် ညးမဖန်ဇန် အဓိက ဆဂး အလဵုအသဳ ပါလုပ် ထိၚ်ဒဝ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ အဓိက မပ္တံ ကု ပရေၚ်ပညာ၊ ပရေၚ်ထတ်ယုက် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ ညံၚ်ဂွံ စဵုဒၞာ အခေါၚ်အရာ ညးဍုၚ်ကွာန်ရ။<ref>{{cite book |last=Samuelson |first=Paul A. |author2=William D. Nordhaus |title=Economics |publisher=McGraw-Hill Education |year=2009 |isbn=978-0073511290 |page=33}}</ref> == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ထ္ၜးဟိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စံၚ်ၜတ် == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ထ္ၜးဟိုတ် (Positive economics) လ္ၚတ် ပရူ ဒဒှ်ဍာံ ကေုာံ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ဟိုတ်ကဵုဖိုလ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ရ။ ဍေဟ် သှ်ကဵု သၟာန် မပ္တံ ကု "မု မဒှ်ဒၟံၚ်ရော" ဟွံသေၚ်မ္ဂး "မု မကတဵုဒှ် မာန်ရော" ရ။ ဥပမာ သၟာန် မပ္တံ ကု "ယဝ်ရ အလဵုအသဳ သၠုၚ် အခေါန် မု ကတဵုဒှ် ကု ပရေၚ်စကာ ညးဍုၚ်ကွာန်ရော" ဂှ် ဒှ် သၟာန် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ထ္ၜးဟိုတ်ရ။ အရာဏအ် လ္ၚတ် ဒုၚ်သဇိုၚ် လတူ တၚ်ဂၞၚ် (Data) ကေုာံ ဍာံ ဟွံဍာံ စမ်ၜတ်မာန်ရ။<ref>{{cite journal |last=Friedman |first=Milton |title=The Methodology of Positive Economics |journal=Essays in Positive Economics |pages=3-43 |year=1953}}</ref> ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စံၚ်ၜတ် (Normative economics) တုန် လ္ၚတ် ပရူ သ္ဂုတ်သွာတ် ၚုဟ်မး ကေုာံ ပရေၚ်ဖန်ဇန် မဒးဒှ်ထေက်ရ။ ဍေဟ် သှ်ကဵု သၟာန် မပ္တံ ကု "အရာလဵု မဒးဒှ်ထေက်ရော" ရ။ ဥပမာ သၟာန် မပ္တံ ကု "အလဵုအသဳ ဒးသၠုၚ် အခေါန် လတူ ညးမသိုက် လောန် ဟွံသေၚ်ဟာ" ဂှ် ဒှ် သၟာန် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စံၚ်ၜတ်ရ။ အရာဏအ် ဒုၚ်သဇိုၚ် လတူ လညာတ် ပူဂိုလ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် တုဲ ဍာံ ဟွံဍာံ စမ်ၜတ် နကဵု တၚ်ဂၞၚ် ဟွံမာန်ရ။<ref>{{cite book |last=Sen |first=Amartya |title=On Ethics and Economics |publisher=Blackwell Publishing |year=1987 |isbn=978-0631164012 |page=28}}</ref> သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဗွဲမဂၠိုၚ် စကာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ထ္ၜးဟိုတ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠၚ် ဒဒှ်ဍာံ တုဲ စကာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စံၚ်ၜတ် သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် ပရေၚ်ဖန်ဇန် (Policy) ရ။ အစာ ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်တအ် ဒးပါ်ပါဲ ကၠးကၠး အကြာ လညာတ် ထ္ၜးဟိုတ် ကေုာံ လညာတ် စံၚ်ၜတ် ပ္ဍဲ အခိၚ် မကဵု ကသပ် ကု အလဵုအသဳ ညံၚ်ဟွံဂွံ ထုဲကြာန် ရေၚ်သကအ်ရ။<ref>{{cite web |url=https://www.investopedia.com/ask/answers/12/difference-between-positive-normative-economics.asp |title=Positive vs. Normative Economics: What's the Difference? |publisher=Investopedia |access-date=2023-10-03}}</ref> == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် (Political economy) ဒှ် လ္ၚတ် ပရေၚ်ဆက်ဆောံ အကြာ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ရ。 ကဏ္ဍဏအ် လ္ၚတ် ဗီုပြၚ် အလဵုအသဳ၊ သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ဂကောံ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တအ် ဖန်ဇန် လတူ ပရေၚ်ပရး သယံဇာတ ပ္ဍဲ ဍုၚ်မွဲရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ် ကၠာတေအ် ဝေါဟာရဏအ် စကာ သွက် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် အလုံအိုတ် ဆဂး လၟုဟ် စကာ သွက် ကဏ္ဍ မလ္ၚတ် လပါ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဟေၚ်ရ။<ref>{{cite book |last=Buchanan |first=James M. |author2=Gordon Tullock |title=The Calculus of Consent |publisher=University of Michigan Press |year=1962 |page=11}}</ref> အရာ အဓိက မလ္ၚတ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် သီုကဵု ပရေၚ်ဂၠာဲဖိုလ် (Rent-seeking) မဒှ် ဗီုပြၚ် ဂကောံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တအ် စကာ ဒြဟတ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ဖိုလ် သွက် ညးတအ် ဟွံမဲ ကု ပရေၚ်ပ္တိတ် ဒြပ်ရတ် တၟိရ။ ဥပမာ ဂကောံ ကမ္ပဏဳ ဇၞော်တအ် လာပ်သြန် ကု သၟာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် သွက်ဂွံ ပ္တိတ် သၞောဝ်ဥပဒေ မကဵု ဖိုလ် ကု ညးတအ်ရ။ အရာဏအ် ပကဵု ညံၚ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဍုၚ် ဂွံစှ်ေအာရ။<ref>{{cite journal |last=Tullock |first=Gordon |title=The Welfare Costs of Tariffs, Monopolies, and Theft |journal=Western Economic Journal |volume=5 |issue=3 |pages=224-232 |year=1967}}</ref> ပါဲနူဂှ် တေသြရဳ ရုဲစှ် ညးဍုၚ်ကွာန် (Public choice theory) မဒှ် လ္ၚတ် စရိုတ် သၟာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် နကဵု လညာတ် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် လေဝ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍဏအ်ကီုရ။ တေသြရဳဏအ် ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ သၟာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် တအ် လေဝ် မၞိဟ် မဂၠာဲ ဖိုလ် သွက် ဇကု ညံၚ်ရဴ ညးမရာန် ညးမသွံ ပ္ဍဲ ဗွိုက်လွာ ကီုရ။ အရာဏအ် သောၚ်ကလးကဵု ဟိုတ် မုဟိုတ် အလဵုအသဳ တအ် ကၠောန် ပရေၚ်ဖန်ဇန် မဟွံကဵု ဖိုလ် ကု ညးဍုၚ်ကွာန် အလုံအိုတ်ရ။<ref>{{cite book |last=Mueller |first=Dennis C. |title=Public Choice III |publisher=Cambridge University Press |year=2003 |isbn=978-0521815468 |page=1}}</ref> == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် (Behavioral economics) ဒှ် လ္ၚတ် မပံၚ်ကောံ လဝ် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပညာ စိုတ်ဗေဒ (Psychology) ရ။ ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ခေတ်တြေံ ဒုၚ်သဇိုၚ် လတူ လညာတ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ရုဲစှ် အရာ မကဵု ဖိုလ် ဇၞော်အိုတ် ကု ညးတအ် လၟိုန် (Rational choice) ရ။ ဆဂး ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရုဲစှ် အရာ မဗၠေတ် ကု လညာတ်ဏအ် ဟိုတ်နူ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် ကေုာံ ပရေၚ်ကၠိုဟ်ဗၠေတ် ဂမၠိုၚ်ရ။<ref>{{cite book |last=Kahneman |first=Daniel |title=Thinking, Fast and Slow |publisher=Farrar, Straus and Giroux |year=2011 |isbn=978-0374275631 |page=8}}</ref> ဥပမာ မၞိဟ်တအ် ဖေက် ဒးကျ လောန် နူ မိက်ဂွံ ကလိဂွံ ဇၞး (Loss aversion) ရ။ အရာဏအ် ပကဵု ညံၚ် မၞိဟ်တအ် ဂွံဖန်ဇန် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဟွံကိတ်ညဳ ကု တၚ်ဂၞၚ် ဍာံရ။ ပါဲနူဂှ် မၞိဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုၚ် စွံၚုဟ်မး လတူ အရာ မနွံ ပ္ဍဲ လၟုဟ် ဂၠိုၚ် နူ အရာ မဂွံ ကလိဂွံ ပ္ဍဲ အနာဂတ် (Present bias) ရ။ အရာတအ်ဏအ် ဒှ် တၚ်ဂၞၚ် အဓိက ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ်ရ။<ref>{{cite journal |last=Tversky |first=Amos |author2=Daniel Kahneman |title=Loss Aversion in Riskless Choice: A Reference-Dependent Model |journal=The Quarterly Journal of Economics |volume=106 |issue=4 |pages=1039-1061 |year=1991}}</ref> အလဵုအသဳ ဍုၚ်တအ် လၟုဟ် စကာ လညာတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် သၞောတ် ညံၚ်ဂွံ ပကဵု ညးဍုၚ်ကွာန် ရုဲစှ် အရာ မခိုဟ် သွက် ညးတအ် (Nudging) ရ။ ဥပမာ ပရေၚ်ဖန် ညံၚ် ညးဍုၚ်ကွာန် သီုဖအိုတ် ဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲ သၞောတ် ပကောံသြန် သွက် ဇူကမၠောန် (Pension) အလဵုအလဵုဂှ် ဒှ် ပရေၚ်စကာ ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ် မွဲရ။<ref>{{cite book |last=Thaler |first=Richard H. |author2=Cass R. Sunstein |title=Nudge: Improving Decisions About Health, Wealth, and Happiness |publisher=Yale University Press |year=2008 |isbn=978-0143115267 |page=4}}</ref> == ဝင် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် == ဝင် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (History of economics) လ္ၚတ် ဗီုပြၚ် လညာတ် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ် ကၠုၚ် နူ ခေတ်တြေံ စဵုကဵု လၟုဟ်ရ။ ပညာဏအ် စကတဵုဒှ် ဍာံဍာံ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၇၇၆ ကာလ အာဒါမ် သမေတ် ပ္တိတ် လိက်အုပ် ညး မၞုံယၟု "ပိုန်ဒြပ် ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်" (The Wealth of Nations) ရ။ လညာတ် ညးဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဂန္ထဝင် (Classical economics) မညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ဗွိုက်လွာ သၠးပွး ဂှ် မာန် ထိၚ်ဒဝ် ဇကု အလဵုအလဵု နကဵု "တဲ မဟွံညာတ်" (Invisible hand) ရ။<ref>{{cite book |last=Smith |first=Adam |title=An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations |publisher=W. Strahan and T. Cadell |year=1776 |page=1}}</ref> [[File:AdamSmith.jpg|thumb|left|150px|အာဒါမ် သမေတ် (Adam Smith) အစာ ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဒယှ်]] [[File:John Maynard Keynes.jpg|thumb|right|150px|ဂျောန် မေနာတ် ကိန် (John Maynard Keynes)]] ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ မာတ် (Karl Marx) ကေုာံ ညးတၞဟ်တအ် ဒစဵုဒစး လညာတ် ဂန္ထဝင် တုဲ ဖန်ဗဒှ် လညာတ် မာတ်သေတ် (Marxian economics) မလ္ၚတ် ပရူ ပရေၚ်ကေတ်ဇၞး လတူ သၟာကမၠောန် ပ္ဍဲ သၞောတ် တမ်ရိုဟ်ရ။ ကြဴနူဂှ် ပ္ဍဲ ကၞောတ် ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် နဳအဝ်-ဂန္ထဝင် (Neoclassical economics) ကတဵုဒှ် ကၠုၚ် မစကာ နဲကဲ သင်္ချာ သွက်ဂွံ သောၚ်ကလး ပရေၚ်ရုဲစှ် မၞိဟ်တအ် ဒုၚ်သဇိုၚ် လတူ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သၟတ်ရ။<ref>{{cite book |last=Marx |first=Karl |title=Capital: Critique of Political Economy |publisher=Verlag von Otto Meisner |year=1867 |page=1}}</ref> ပ္ဍဲ အခိၚ် ကပ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော် (Great Depression) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၀ တအ် လညာတ် နဳအဝ်-ဂန္ထဝင် ဟွံမာန် သောၚ်ကလး ပြသၞာဏအ်ရ။ အခိၚ်ဂှ် ဂျောန် မေနာတ် ကိန် (John Maynard Keynes) ပ္တိတ် လညာတ် ကိန် (Keynesian economics) မညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ အလဵုအသဳ ဒးပါလုပ် ပ္ဍဲ ဗွိုက်လွာ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ပရေၚ်ကမၠောန်အောန် နကဵု ပရေၚ်စကာ သြန် အလဵုအသဳရ။ လညာတ်ဏအ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော် ခေတ်တၟိရ။<ref>{{cite book |last=Keynes |first=John Maynard |title=The General Theory of Employment, Interest and Money |publisher=Macmillan |year=1936 |page=1}}</ref> == နဲကဲ စမ်ၜတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် == နဲကဲ စမ်ၜတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Methodology and analysis) ပ္ဍဲ ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဒုၚ်သဇိုၚ် လတူ လညာတ် သီုၜါ မတွဟ်ဂး တေသြရဳ သင်္ချာ (Mathematical economics) ကေုာံ အဳကဝ်နဝ်မေတ်တရေတ် (Econometrics) <!-- spelling unconfirmed --> ရ။ တေသြရဳ သင်္ချာ စကာ သင်္ချာ သွက်ဂွံ ချူ ဗီုပြၚ် (Models) မသောၚ်ကလး ပရေၚ်ဆက်ဆောံ အကြာ အရာနာနာ ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ရ။ အရာဏအ် ကဵု အခေါၚ် ကု အစာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တအ် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် နကဵု တၚ်စၟတ် သေက်သေက်ရ။<ref>{{cite book |last=Samuelson |first=Paul A. |title=Foundations of Economic Analysis |publisher=Harvard University Press |year=1947 |page=3}}</ref> အဳကဝ်နဝ်မေတ်တရေတ် ဂှ် ဒှ် နဲကဲ စကာ စာၚ်သတေတ် (Statistics) ကေုာံ သင်္ချာ သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် တေသြရဳ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် နကဵု တၚ်ဂၞၚ် ဍာံရ။ ဥပမာ သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ပညာ သၠုၚ်ကဵု သြန်လုပ် ဟွံသေၚ်ဟာ ဂှ် စကာ တၚ်ဂၞၚ် မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် နကဵု နဲကဲဏအ်ရ။ နဲကဲဏအ် ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ခေတ်တၟိ သွက်ဂွံ ပ္တိတ် ပရေၚ်ဖန်ဇန် မဒုၚ်သဇိုၚ် လတူ ဒဒှ်ဍာံရ။<ref>{{cite book |last=Wooldridge |first=Jeffrey M. |title=Introductory Econometrics: A Modern Approach |publisher=Cengage Learning |year=2015 |isbn=978-1305270107 |page=1}}</ref> ပါဲနူဂှ် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စမ်ၜတ် (Experimental economics) လေဝ် ဇၞော်မောဝ် ကၠုၚ် ပ္ဍဲ အခိၚ် လၟုဟ်ရ။ နဲကဲဏအ် စကာ ပရေၚ်စမ်ၜတ် ပ္ဍဲ ရုၚ်စမ်ၜတ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပ္ဍဲ ကွာန် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စရိုတ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ရ။ အရာဏအ် ကဵု တၚ်ဂၞၚ် တၟိ သွက်ဂွံ သောၚ်ကလး ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် မ္ၚး နူ တေသြရဳ ဂန္ထဝင်ရ။<ref>{{cite journal |last=Smith |first=Vernon L. |title=Experimental Economics: Induced Value Theory |journal=The American Economic Review |volume=66 |issue=2 |pages=274-279 |year=1976}}</ref> == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သဘာဝ == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သဘာဝ (Environmental economics) လ္ၚတ် ပရေၚ်ဆက်ဆောံ အကြာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပွဳပွူ သဘာဝရ။ ကဏ္ဍဏအ် ကတဵုဒှ် ကၠုၚ် ဟိုတ်နူ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပကဵု ညံၚ် သဘာဝ ဂွံလီုလာ် မပ္တံ ကု ပရေၚ်ကၠိခတှ် ဍာံကျာ ကေုာံ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate change) ရ။ ပညာဏအ် လ္ၚတ် ဗီုပြၚ် မဖန်ဇန် သယံဇာတ သဘာဝ ညံၚ်ဂွံ တန်တဴ လံလ (Sustainable development) ရ။<ref>{{cite book |last=Field |first=Barry C. |author2=Martha K. Field |title=Environmental Economics: An Introduction |publisher=McGraw-Hill Education |year=2016 |isbn=978-0078021893 |page=2}}</ref> အရာ အဓိက မလ္ၚတ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပရေၚ်ဆက်စပ် မ္ၚး ဟွံခိုဟ် (Negative externalities) ရ။ ဥပမာ ရုၚ်စက် မွဲ ပ္တိတ် ပရေၚ်ကၠိခတှ် ဆဂး ဟွံဒး စကာ သြန် သွက်ဂွံ ဖအး ဍေဟ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးဍုၚ်ကွာန် ဒးဒုၚ် ဒဒိုက် ဟိုတ်နူ ယဲဘဲနာနာရ။ သွက်ဂွံ သောၚ်ကလး ပြသၞာဏအ် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သဘာဝ ကဵု ကသပ် ကု အလဵုအသဳ ညံၚ်ဂွံ ကံက် အခေါန် လတူ ပရေၚ်ကၠိခတှ် (Carbon tax) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပ္တိတ် သၞောတ် သွံရာန် အခေါၚ် ပ္တိတ် ကၠိခတှ် (Cap and trade) ရ။<ref>{{cite journal |last=Pigou |first=Arthur C. |title=The Economics of Welfare |journal=Macmillan |year=1920 |page=192}}</ref> ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တၚ်္ကဲ (Green economics) လေဝ် ဒှ် သွာၚ် မွဲ မပါလုပ် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍဏအ်ကီုရ။ ဍေဟ် ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဒးဒုၚ်သဇိုၚ် လတူ ပရေၚ်မၚ်မွဲ သဘာဝ ကေုာံ ပရေၚ်တန်တဴ လံလရ။ ပရေၚ်ဖန်ဇန် ဏအ် ဒှ် အရာ ကိစ္စဇၞော်အိုတ် သွက် အနာဂတ် ဂၠးတိပိုယ် ညံၚ်ဟွံဂွံ လီုလာ် အာ ဟိုတ်နူ ပရေၚ်စကာ သယံဇာတ ဂၠိုၚ်လောန်ရ။<ref>{{cite web |url=https://www.unep.org/regions/asia-and-pacific/regional-initiatives/green-economy |title=Green Economy |publisher=UN Environment Programme |access-date=2023-10-04}}</ref> == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite book |last=Mankiw |first=N. Gregory |title=Principles of Economics |publisher=Cengage Learning |year=2020 |isbn=978-0357038314 |url=https://www.cengage.com/c/principles-of-economics-9e-mankiw/9780357038314/}} * {{cite book |last=Krugman |first=Paul |author2=Robin Wells |title=Economics |publisher=Worth Publishers |year=2018 |isbn=978-1319066604 |url=https://store.macmillanlearning.com/us/product/Economics/p/1319066607}} * {{cite book |last=Samuelson |first=Paul A. |author2=William D. Nordhaus |title=Economics |publisher=McGraw-Hill Education |year=2009 |isbn=978-0073511290 |url=https://www.mheducation.com/highered/product/economics-samuelson-nordhaus/M9780073511290.html}} * {{cite journal |last=Sen |first=Amartya |title=The discipline of economics |journal=Economica |volume=66 |issue=263 |pages=315-331 |year=1999 |doi=10.1111/1468-0335.00174 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/1468-0335.00174}} * {{cite web |last=World Bank |title=World Development Report |publisher=World Bank Group |year=2023 |url=https://www.worldbank.org/en/publication/wdr2023}} {{Navbox | name = ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် | title = [[ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] | listclass = hlist | group1 = သွာၚ် အဓိက | list1 = * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သၟတ်]] * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်]] | group2 = ကဏ္ဍ လ္ၚတ်ဂမၠိုၚ် | list2 = * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် အလုံဂၠးကဝ်]] * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်]] * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် စိုတ်စရိုတ်]] * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သဘာဝ]] * [[အဳကဝ်နဝ်မေတ်တရေတ်]] <!-- spelling unconfirmed --> | group3 = လညာတ် ကေုာံ ဝင် | list3 = * [[ဝင် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဂန္ထဝင်]] * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကိန်]] * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် မာတ်သေတ်]] }} {{DEFAULTSORT:ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်}} [[Category:ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] [[Category:ပညာ သိပ္ပံ မဆေၚ်စပ် ကု ပရေၚ်မၞိဟ်]] [[Category:ဗွိုက်လွာ]] [[Category:ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးကဝ်]] [[Category:သၞောတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] [[Category:အစာ ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] [[Category:ဝင် ပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] [[ကဏ္ဍ:ပရေင်ပိုန်ဒြပ်]] sno6zmltwkvjl163e7oemq4lnc288y5 0 13448 60183 2026-11-08T22:54:05Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Infobox economy|country=တွဵုရးဍုၚ်မန်|image=File:Rubber tree tapping.jpg|caption=ကမၠောန် ၜိုတ် ဍာ်ခၜိုတ် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် အဓိက။|population=၂,၀၅၄,၃၉၃ (စၟတ်သမ္တီ ၂၀၁၄)|gdp=|gdp rank=|gdp gr..." 60183 wikitext text/x-wiki {{Infobox economy|country=တွဵုရးဍုၚ်မန်|image=File:Rubber tree tapping.jpg|caption=ကမၠောန် ၜိုတ် ဍာ်ခၜိုတ် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် အဓိက။|population=၂,၀၅၄,၃၉၃ (စၟတ်သမ္တီ ၂၀၁၄)|gdp=|gdp rank=|gdp growth=|gdp per capita=|sectors=ပရေၚ်တဵုလွဳ (၄၀%)<br/>ပရေၚ်ကမၠောန် စက်ရုၚ် (၂၅%)<br/>ပရေၚ်သယံဇာတ ကေုာံ သွာၚ်သအာၚ် (၃၅%)|inflation=|poverty=|gini=|hdi=|labor force=|labor force by occupation=ပရေၚ်တဵုလွဳ ကေုာံ တမ္ၚာ (၅၅%)၊ ကမၠောန်ပ္တိတ်ကပေါတ် (၁၅%)၊ ပရေၚ်ဗၞိက် (၃၀%)|unemployment=|main industries=ခၜိုတ် (Rubber)၊ သ္ၚု၊ တမ္ၚာ ကေုာံ ဇွောအ်မသတ်ဍာ်၊ ၜဵု၊ ဇြေန် (Antimony)၊ ပရေၚ်အာတရဴ|exports=ခၜိုတ်၊ သတ်ဍာ်ကှ်၊ သ္ၚု၊ သတ်ဆု|export partners=ရးနိဂီုသေံ (Thailand)၊ ကြုက် (China)|imports=ကပေါတ်စက်၊ ကပေါတ်သိုၚ်ခၞံ၊ ကပေါတ်လျးလလဳ၊ ကပေါတ်ပရေၚ်ထတ်ယုက်|import partners=ရးနိဂီုသေံ (Thailand)၊ ဂျပေန် (Japan)|debt=|revenue=|expenses=}} '''ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တွဵုရးဍုၚ်မန်''' (Economy of Mon State) ဒှ် ကဏ္ဍဇၞော်မောဝ် အဓိက လပါ်ဒေသသၠုၚ်ကျာ ပ္ဍဲ ရးနိဂီုဗၟာရ။ တွဵုရးဍုၚ်မန် နွံ သယံဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုၚ် မပ္တံ ကု တိဗ္ၚ မဖန်ဗဒှ် သ္ၚု ကေုာံ ကၠအ်ခၜိုတ် တအ်ရ။ ဒေသဏအ် နွံ ဇိုၚ် ၜဳအာန်ဒမာန် (Andaman Sea) တုဲ ပရေၚ်တမ္ၚာ ကေုာံ ဇွောအ်မသတ်ဍာ် ဒှ် ဒြဟတ်ဇၞော် သွက် မၞိဟ်ဒေသတအ် ညံၚ်ဂွံ ဂယိုၚ်လမျီုမာန်ရ။ တရဴဆက်ဆောံ ဗၞိက် အကြာ ရးနိဂီုသေံ ကဵု တွဵုရးဍုၚ်မန် နူကဵု ဂၠံၚ် ကျာ်ပိ (Three Pagodas Pass) ပံက်ကဵု အခေါၚ်အရာ သွက် ကမၠောန် ပလံၚ်ပ္တိတ် ကပေါတ် ဗွဲမလောဲသွာရ။<ref>{{cite book|last=Seekins|first=Donald M.|title=Historical Dictionary of Burma|year=2006|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0810854765|pages=123-125}}</ref> ပရေၚ်ကမၠောန် အဓိက ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ပ္ကောံလဝ် လပါ် ပရေၚ်တဵုလွဳ၊ ပရေၚ်တမ္ၚာ ကေုာံ ပရေၚ်ပလံၚ်ပ္တိတ် ကပေါတ်သယံဇာတရ။ ကမၠောန်တဵုလွဳ ခၜိုတ် (Rubber plantation) ဒှ် ကဏ္ဍ ပ္တိတ်သြန်လုပ် ဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် တုဲ သြန်လုပ် လပါ်တမ္ၚာ မပ္တံ ကု ကပှ်၊ ကကှ် တအ် လေဝ် ကလိဂွံ ၚုဟ်မး သၠုၚ်ရ။ အခိၚ်လၟုဟ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဍုၚ်မန် ဒးဆောၚ်ဂဗ ကု တၚ်ဝါတ်ဂါတ် မပ္တံ ကု ဒဒှ် သၞောတ်ဒဒန် ကေုာံ ပရေၚ်လျးလလဳ ဟွံပေၚ်တၟာတ် တုဲ ကောန်ဒေသ ဗွဲမဂၠိုၚ် ပြံၚ်တိတ် အာ ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ရးနိဂီုသေံ နဒဒှ် ညးကၠောန်ကမၠောန် ပြံၚ်ဒေသ (Migrant workers) ရ။<ref>{{cite web|url=https://www.worldbank.org/en/country/myanmar/publication/myanmar-economic-monitor-june-2019|title=Myanmar Economic Monitor|publisher=World Bank|year=2019|access-date=2023-10-12}}</ref> အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပူဂိုလ်တအ် ဂစာန် ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် သၞောတ် ဂၠံၚ်တရဴ ကေုာံ ဆက်စၠောံ အိက်သ်-ဝေတ်သ် ကောရဳဒေါဝ် (East-West Economic Corridor) သွက်ဂွံ ပံက် ဒၞာဲ စက်ရုၚ် တၟိ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပရေၚ်အာတရဴ သွက် ညးကၟုဲ ဍုၚ်သအာၚ်ရ။ ပရေၚ်အာတရဴ ဇရေၚ် ကျာ်သိယဵု (Golden Rock) ကေုာံ က္ၜၚ်ဍာ် ပ္ဍဲ ဍုၚ်မတ်မလီု ပံက်ကဵု အခေါၚ်အရာ တၟိ သွက် ညးဒေသတအ် ညံၚ်ဂွံ ကလိဂွံ သြန်လုပ် ထပ်တရ။ == ဝၚ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲ ဒေသ တွဵုရးဍုၚ်မန် တန်တဴ လတူ ပရေၚ်ဗၞိက် ၜဳ ကေုာံ တရဴဂၠံၚ် သၞေဟ်ဍာ် နူ အခိၚ် ကၠာတေအ်ရ။ ဍုၚ်မတ်မလီု (Mawlamyine) ကေုာံ မတ္တမ (Martaban) ဒှ် သၞေဟ်ဍာ် အဓိက သွက် ကမၠောန် သွံရာန် ကပေါတ် အကြာ ဒေသ အာရှအគ្នေယျ ကေုာံ အိန္ဒိယရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် အေၚ်္ဂလိက် အုပ်ဓုပ် (British Colonial Era) ဍုၚ်မတ်မလီု ဒှ် ဍုၚ်ဇၞော် မရနုက်ကဵု ပိ ပ္ဍဲ ရးနိဂီုဗၟာ တုဲ ကမၠောန် သ္ၚု၊ ဆုကျာ် (Teak) ကေုာံ ပရေၚ်တဵုလွဳ ခၜိုတ် စဇၞော်မောဝ် တိုန် ပ္ဍဲ အခိၚ်ဏအ်ရ။ ကမၠောန် သိုၚ်ခၞံ ဂၠံၚ်ကွဳပၟတ် နူ ရန်ကုန် စိုပ် မတ်မလီု ပံက်ကဵု ဒြဟတ် သွက် ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ် ကပေါတ် လောဲသွာ။<ref>{{cite book|last=Myint-U|first=Thant|title=The River of Lost Footsteps: Histories of Burma|year=2006|publisher=Farrar, Straus and Giroux|isbn=978-0374163426|pages=89-92}}</ref> လက္ကရဴ ရးနိဂီု ကလိဂွံ ဗၠးၜး ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒးဆောၚ်ဂဗ ကု ပရေၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဟွံညိၚ်ဝတ် ကေုာံ သၞောတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သဵုယှေယ်လေတ် (Socialist Economic System) မပ္တံ ကု ပရေၚ်သီကေတ် ပိုၚ်ပြဳ လပါ် အလဵုအသဳရ။ ကမၠောန် ကၠအ်ခၜိုတ် ကေုာံ သ္ၚု ဟွံဇၞော်မောဝ် မာန် တုဲ ညးဒေသတအ် စကၠောန် ပရေၚ်ဗၞိက် ဟွံလုပ်သၞောဝ် (Black market trade) နူ ပယျဵု ကျာ်ပိ ဇရေၚ် ရးနိဂီုသေံရ။ ပရေၚ်ဗၞိက် ပယျဵု ဏအ် ဒှ် ဒြဟတ်ဇၞော်အိုတ် သွက် ညးဒေသတအ် ညံၚ်ဂွံ ဂယိုၚ်လမျီု ပ္ဍဲ ခေတ် ကပ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်။<ref>{{cite book|last=Turnell|first=Sean|title=Fiery Dragons: Banks, Moneylenders and Microfinance in Burma|year=2009|publisher=NIAS Press|isbn=978-8776940409|pages=201-205}}</ref> အခိၚ်လၟုဟ် တွဵုရးဍုၚ်မန် ကလေၚ် လဟဵု ပ္တိုန် သၞောတ် စက်ရုၚ် ကေုာံ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ဗၞိက် ကု ဍုၚ်သအာၚ် ပၠန်ရ။ အလဵုအသဳ ဒေသ ဖန်ဇန် ညံၚ်ဂွံ သိုၚ်ခၞံ ဒၞာဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တၟေၚ် (Special Economic Zone) တုဲ ညံၚ် ညးတၠဓန နူ ရးနိဂီု ကြုက် ကေုာံ သေံ ဂွံလုပ် ဓလိုက်တမ်ရၚ် (Investment) လောဲသွာရ။ == ပရေၚ်တဵုလွဳ == ပရေၚ်တဵုလွဳ (Agriculture) ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက မဖန်ဗဒှ် သြန်လုပ် သွက် မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန်ရ။ တိဗ္ၚ မနွံ ဇိုၚ် ကြုၚ်သံလောန် (Thanlwin River) ကေုာံ ကြုၚ် အတ္ထရံ (Ataran River) တအ် နွံ ဓါတ်တိ ခိုဟ် တုဲ သ္ၚု ဒှ် သြောအ် မတဵုလွဳ ဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ ဒေသဏအ်ရ။ သ္ၚု နူ တွဵုရးဍုၚ်မန် ကလိဂွံ ၚုဟ်မး ခိုဟ် တုဲ ပလံၚ်ပ္တိတ် ဇရေၚ် ဒေသ သအာၚ် ကေုာံ ရးနိဂီုမ္ၚးရ။ <ref>{{cite journal|last=Okamoto|first=Ikuko|title=Agricultural Development in Myanmar|journal=Institute of Developing Economies|year=2008|volume=20|issue=2|pages=14-19}}</ref> ပါဲနူ သ္ၚု တုဲ ကမၠောန် တဵုလွဳ သတ်ဆု ဗွဲမဂၠိုၚ် လေဝ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ရ။ မပ္တံ ကု သတ်ဒူးရေန် (Durian)၊ သတ်ကဗဴ (Pomelo) ကေုာံ သတ်မၚ်္ဂုတ် (Mangosteen) တအ် ဒှ် သတ်ဆု မဒယှ် ပ္ဍဲ ဒေသဏအ်ရ။ တဵုလွဳ သတ်ဆု ပ္ဍဲ ပွိုၚ်ဍုၚ် မုဟ်ဍုၚ် (Mudon) ကေုာံ ရေဝ် (Ye) တအ် ပ္တိတ်ကဵု သြန်လုပ် ခိုဟ် သွက် သၟာဗ္ၚတအ်ရ။ {| class="wikitable" |+သြောအ် ကေုာံ သတ်ဆု မတဵုလွဳ ဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် !ဂကူ သြောအ်/သတ်ဆု !ဒေသ မတဵုလွဳ အဓိက !ပရေၚ်ပလံၚ်ပ္တိတ် အဓိက |- |သ္ၚု |မတ်မလီု၊ ပံၚ်၊ ကျာ်ထဝ် |အလုံ ရးနိဂီုဗၟာ ကေုာံ ရးနိဂီု ကြုက် |- |ခၜိုတ် |မုဟ်ဍုၚ်၊ ဇြပ်ဗု၊ ရေဝ် |ရးနိဂီုသေံ၊ ရးနိဂီု ကြုက်၊ မလေယှာ |- |သတ်ဒူးရေန် |မုဟ်ဍုၚ်၊ ရေဝ် |ရန်ကုန်၊ မာန္တလေ |- |သတ်ကဗဴ |မတ်မလီု၊ မုဟ်ဍုၚ် |စကၚ်္ကာပူ၊ ရးနိဂီုသေံ |} ကမၠောန် တဵုလွဳ ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် ၜိုန်ရ နွံ ဒြဟတ် ခိုဟ် ကီု လေဝ် သၟာဗ္ၚတအ် ဒးဆောၚ်ဂဗ ကု ပရေၚ် ရာသဳဥတု ပြံၚ်လှာဲ (Climate change) ကေုာံ ယဲ စၟ မပလီု သတ်ဆု တအ်ရ။ အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ (NGOs) တအ် လွဳလွတ် ညံၚ်ဂွံ ပ္တိုန် ကွတ်ပညာ တဵုလွဳ ခေတ်တၟိ ကု သၟာဗ္ၚတအ် ညံၚ်ဂွံ ကလိဂွံ သတ်ဆု ဂၠိုၚ်တိုန်ရ။<ref>{{cite web|url=https://www.fao.org/myanmar/fao-in-myanmar/en/|title=FAO in Myanmar|publisher=Food and Agriculture Organization|year=2021|access-date=2023-10-15}}</ref> == ပရေၚ်ကမၠောန် ကၠအ်ခၜိုတ် == ပရေၚ်ကမၠောန် ကၠအ်ခၜိုတ် (Rubber Plantation Industry) ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက မဖန်ဗဒှ် သြန်လုပ် လပါ် မ္ၚး (Foreign exchange) သွက် တွဵုရးဍုၚ်မန်ရ။ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒှ် ဒေသ မပ္တိတ် ဍာ်ခၜိုတ် ဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ ရးနိဂီုဗၟာ တုဲ လၟိဟ် ကၠအ်ခၜိုတ် နွံ လ္ၚီ ကိုဋ် ဨက ပြၚ်ရ။ ပွိုၚ်ဍုၚ် မုဟ်ဍုၚ် (Mudon)၊ ဇြပ်ဗု (Thanbyuzayat) ကေုာံ ရေဝ် (Ye) တအ် ဒှ် ဒၞာဲ အဓိက သွက် ကမၠောန် ခၜိုတ်ရ။<ref>{{cite journal|last=Woods|first=Kevin|title=The Political Ecology of Rubber in Myanmar|journal=Journal of Peasant Studies|year=2011|volume=38|issue=4|pages=765-790}}</ref> [[ဝှာင်:Rubber_tree_tapping.jpg|right|thumb|ကမၠောန် ၜိုတ် ဍာ်ခၜိုတ် ပ္ဍဲ ကၠအ်ခၜိုတ် တွဵုရးဍုၚ်မန်။]] သၟာကမၠောန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဂယိုၚ်လမျီု လတူ ကမၠောန် ၜိုတ် ဍာ်ခၜိုတ် ကေုာံ ဖန်ဇန် ခၜိုတ်ကှ်ရ။ ဍာ်ခၜိုတ် နူ တွဵုရးဍုၚ်မန် ပလံၚ်ပ္တိတ် ဇရေၚ် ရးနိဂီု ကြုက် ကေုာံ သေံ နဒဒှ် ခၜိုတ် အပြောမ် (Raw rubber) ရ။ ဟိုတ်နူ စက်ရုၚ် မကၠောန်ပ္တိတ် ကပေါတ် နူ ခၜိုတ် မပ္တံ ကု တာယာ (Tire) ဟွံမဲ ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် တုဲ ၚုဟ်မး ခၜိုတ် ဒးဒုၚ် သ္ပအပြောံ ကု ၚုဟ်မး ဂၠးကဝ် လၟိုန်ရ။ သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ကမၠောန် ခၜိုတ်၊ ဂကောံ သၟာတဵုလွဳ ခၜိုတ် (Rubber Planters Association) ဂစာန် ဖန်ဗဒှ် သၞောတ် စၟတ်သမ္တီ ကဆံၚ် (Quality control) တုဲ ညံၚ် ကလိဂွံ ၚုဟ်မး သၠုၚ် ပ္ဍဲ ဗွိုက်လၟာ် (Market) ရးနိဂီု မ္ၚးရ။ == ပရေၚ်ကမၠောန် တမ္ၚာ ကေုာံ ဇွောအ်မသတ်ဍာ် == ပရေၚ်တမ္ၚာ ကေုာံ မွေးမြူ ဇွောအ်မသတ်ဍာ် (Fisheries and Seafood) လေဝ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် အဓိက သွက် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တွဵုရးဍုၚ်မန် ရ။ တွဵုရးဍုၚ်မန် နွံ ဇိုၚ် ၜဳအာန်ဒမာန် တုဲ သၞေဟ်တမ္ၚာ မပ္တံ ကု ကျာ်ခမဳ (Kyaikkami)၊ စက်သဲ (Setse) ကေုာံ ရေဝ် (Ye) တအ် ဒှ် ဒၞာဲ ကၠောန် ကမၠောန် တမ္ၚာ ဇၞော်အိုတ်ရ။ က္ၜၚ်တမ္ၚာ ဒေသ ကေုာံ က္ၜၚ် ဇၞော် ဍိုက် ဂၠာဲ က ပ္ဍဲ မှာသၟိတ် တုဲ သတ်ဍာ် ဗွဲမဂၠိုၚ် မပ္တံ ကု က၊ ကၞု၊ ဂတာံ တအ် ကလိဂွံ နူ ဒေသဏအ်ရ။<ref>{{cite report|title=Fishery Sector in Myanmar|publisher=Department of Fisheries, Myanmar|year=2018|pages=22-26}}</ref> ပါဲနူ တမ္ၚာ အလုံမှာသၟိတ် တုဲ ကမၠောန် ကၠောန် ကကှ် (Dried fish)၊ ကပှ် (Salted fish) ကေုာံ ဖျုန်က ဍာ်နွတ် (Fish paste/Ngapi) တအ် လေဝ် ဒှ် ကမၠောန် သ္ၚိကၟိန် (Cottage industry) အဓိက ပ္ဍဲ ကွာန် ဇိုၚ်ၜဳ တအ်ရ။ ကကှ် ကေုာံ ဍာ်နွတ် နူ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒယှ် လတူ အလုံ ရးနိဂီုဗၟာ တုဲ ပလံၚ်ပ္တိတ် ဇရေၚ် ဍုၚ် ရန်ကုန် ကေုာံ မာန္တလေ အိုတ်ရ။ အခိၚ်လၟုဟ် ပရေၚ်တမ္ၚာ ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် ဒးဆောၚ်ဂဗ ကု တၚ်ဝါတ်ဂါတ် ဟိုတ်နူ သတ်ဍာ် အောန်စှ်ေ အာ (Overfishing) ကေုာံ ဥတုရာသဳ ပြံၚ်လှာဲရ။ အလဵုအသဳ ဌာန တမ္ၚာ ပ္တိတ် သၞောဝ် ထိၚ်ဒဝ် အခိၚ် ရပ်က ညံၚ်ဂွံ မၚ်မွဲ သယံဇာတ သတ်ဍာ် သွက် အနာဂတ်မာန်ရ။ == သယံဇာတ ကေုာံ ပရေၚ်ပိုယ်ထီု == တွဵုရးဍုၚ်မန် နွံ သယံဇာတ သဘာဝ မပ္တံ ကု တၟအ်၊ သတ္တု ကေုာံ ၜဵု ရ။ ပရေၚ်ကမၠောန် ပိုယ်ထီု (Mining industry) ၜိုန်ရ ဟွံဇၞော် ကွေံ လေဝ် ဒှ် ဒြဟတ် သွက် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကီုရ။ ဇြေန် (Antimony) ဒှ် သတ္တု အဓိက မခါဲ ကလိဂွံ နူ ပွိုၚ်ဍုၚ် မုဟ်ဍုၚ် ကေုာံ ကျာ်ထဝ် (Kyaikto) တုဲ ပလံၚ်ပ္တိတ် ဇရေၚ် ရးနိဂီုသေံရ။<ref>{{cite web|url=https://iti.org.uk/myanmar-mining|title=Myanmar Mining Sector Review|publisher=International Trade Institute|year=2020|access-date=2023-10-18}}</ref> တၟအ်ကလောံ (Granite and Limestone) လေဝ် ဒှ် ကပေါတ် သယံဇာတ အဓိက သွက် ကမၠောန် သိုၚ်ခၞံရ။ ဒဵု တၟအ် ပ္ဍဲ ပွိုၚ်ဍုၚ် ပံၚ် (Paung) ကေုာံ ကျာ်မရောဝ် (Kyaikmaraw) တအ် ပ္တိတ် ကဵု တၟအ် သွက် စက်ရုၚ် သၟိဟ်တၟအ် (Cement factories) မနွံ ပ္ဍဲ ဒေသဏအ်ရ။ ပါဲနူ သတ္တု တုဲ ကမၠောန် ကၠောန် ၜဵု (Salt production) လေဝ် ဒှ် ကမၠောန် အဓိက ပ္ဍဲ ပွိုၚ်ဍုၚ် ဇြပ်ဗု၊ တၟအ်ကၞေၚ် (Panga) ရ။ ကွာန် တၟအ်ကၞေၚ် (Panga village) ဒယှ် လတူ ကမၠောန် ခါဲ ၜဵု သဘာဝ တုဲ ၜဵု နူ ဒေသဏအ် ပလံၚ် ပ္တိတ် ဇရေၚ် အလုံ ရးနိဂီုဗၟာရ။ == ပရေၚ်ကမၠောန် စက်ရုၚ် ကေုာံ ကပေါတ်ပ္တိတ် == ပရေၚ်ကမၠောန် စက်ရုၚ် (Manufacturing and Industry) ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒှ် စက်ရုၚ် သၟတ် ကေုာံ စက်ရုၚ် လဒေါဝ် (SME) ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ စက်ရုၚ် ဇၞော် မပ္တံ ကု စက်ရုၚ် သၟိဟ်တၟအ် (Cement plant) နွံ ပ္ဍဲ ပွိုၚ်ဍုၚ် ကျာ်မရောဝ် တုဲ ပ္တိတ် ကပေါတ် သိုၚ်ခၞံ သွက် အလုံ ရးနိဂီုရ။ <ref>{{cite journal|last=Kudo|first=Toshihiro|title=Industrial Development in Myanmar|journal=IDE Discussion Paper|year=2009|volume=190|pages=31-35}}</ref> စက်ရုၚ် ကၠောန် ကပေါတ် စၞစ (Food processing) မပ္တံ ကု စက် ပ္တိတ် ဍာ်ယာမ (Beverages)၊ စက် ခၜိုတ် ကေုာံ စက် ကၠောန် ကကှ် တအ် နွံ ပ္ဍဲ ဒၞာဲ စက်ရုၚ် မတ်မလီု (Mawlamyine Industrial Zone) ရ။ ကမၠောန် ဇိုၚ်တဲ (Handicrafts) မပ္တံ ကု ကမၠောန် ဗုတ် ပလောမ် (Pottery)၊ တုတ် ယာတ် တအ် လေဝ် နွံ ပ္ဍဲ ကွာန် သၟတ် ဂမၠိုၚ်ရ။ တၚ်ဝါတ်ဂါတ် အဓိက သွက် ပရေၚ်စက်ရုၚ် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒှ် ဟိုတ်နူ ပရေၚ်လျးလလဳ (Electricity) ဟွံညိၚ်ဝတ် ကေုာံ ၚုဟ်မး လျးလလဳ သၠုၚ်ရ။ စက်ရုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒးစကာ စက် ပ္တိတ် လျးလလဳ အလဵုဇကု (Generators) တုဲ ၚုဟ်မး ပ္တိတ် ကပေါတ် သၠုၚ် တိုန်ရ။ ယဝ်ရ သၞောတ် လျးလလဳ ခိုဟ် တိုန် မ္ဂး ကဏ္ဍ စက်ရုၚ် ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဗွဲမလောန် မာန်ရ။ == ပရေၚ်ဗၞိက် ၜါလပါ် ကေုာံ ပယျဵု == တွဵုရးဍုၚ်မန် နွံ ပယျဵု ဆက် ကု ရးနိဂီုသေံ ပ္ဍဲ ဒေသ ကျာ်ပိ (Three Pagodas Pass) တုဲ ပရေၚ်ဗၞိက် ပယျဵု (Cross-border Trade) ဒှ် ဒြဟတ် သြန်လုပ် အဓိက သွက် ဒေသရ။ ၜိုန်ရ သၞေဟ် ပယျဵု ကျာ်ပိ ဟွံဒှ် သၞေဟ် လုပ်သၞောဝ် (Formal border gate) အလုံအလန် ကီု လေဝ် ပရေၚ်ဗၞိက် ဟွံလုပ်သၞောဝ် (Informal trade) ကတဵုဒှ် လၟိုန် တ္ၚဲရ။<ref>{{cite book|last=Kudo|first=Toshihiro|title=Border Trade and Economic Integration in Asia|year=2010|publisher=Institute of Developing Economies|isbn=978-4258210344|pages=89-95}}</ref> ကပေါတ် မပလံၚ်ပ္တိတ် နူ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဇရေၚ် သေံ ဂှ် ပ္ကောံလဝ် ခၜိုတ်၊ ဆု၊ သတ်ဍာ် ကေုာံ သတ္တု ရ။ ကပေါတ် မလုပ် နူ သေံ ဇရေၚ် ဍုၚ်မန် ဂှ် ဒှ် ကပေါတ် စက်ရုၚ်၊ ကပေါတ် လျးလလဳ၊ ကပေါတ် သိုၚ်ခၞံ ကေုာံ ကပေါတ် စၞစ တအ်ရ။ {| class="wikitable" |+ပရေၚ်ဗၞိက် ပယျဵု အကြာ တွဵုရးဍုၚ်မန် ကေုာံ ရးနိဂီုသေံ !ကဏ္ဍ !ကပေါတ် အဓိက !သၞေဟ် ပလံၚ်ဗစိုပ် |- |ပလံၚ်ပ္တိတ် (Exports) |ခၜိုတ်၊ သတ်ဍာ်၊ ဆု၊ သတ္တု (ဇြေန်) |ကျာ်ပိ၊ မြဝတဳ (ကၠောံ တွဵုရးကရေၚ်) |- |လုပ်နူမ္ၚး (Imports) |ကပေါတ်စက်၊ စၞစ၊ ကပေါတ်လျးလလဳ၊ ကပေါတ်သိုၚ်ခၞံ |ကျာ်ပိ၊ သၞေဟ်ဍာ် မတ်မလီု |} ပရေၚ်ဗၞိက် ပယျဵု ဏအ် ပံက်ကဵု အခေါၚ်အရာ ကမၠောန် သွက် ညးဒေသတအ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။ ဂကောံ သၟာဗၞိက် တအ် အာတ်မိက် ညံၚ် အလဵုအသဳ ဂွံ ပံက် သၞေဟ် ကျာ်ပိ နဒဒှ် သၞေဟ် လုပ်သၞောဝ် တုဲ ညံၚ် ပရေၚ်ဗၞိက် ဂွံ လောဲသွာ ကေုာံ ကလိဂွံ အခေါန် (Tax revenue) ပေၚ်ၚ်ရ။ == ပရေၚ်အာတရဴ ကေုာံ ပရေၚ်ကမၠောန် ကၟုဲ == ပရေၚ်အာတရဴ (Tourism and Hospitality) ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒှ် ကဏ္ဍ မဇၞော်မောဝ် တိုန် လၟိုန် သၞာံရ။ ကျာ်သိယဵု (Kyaiktiyo Pagoda / Golden Rock) ဒှ် ဒၞာဲ ဒယှ်အိုတ် မပ္ကောံလဝ် ညးလ္ၚောဝ်ကျာ် ကေုာံ ကၟုဲ ဍုၚ်သအာၚ် မဂၠိုၚ်ကဵု ပြကောဋိကဋ် ဇၟာပ် သၞာံရ။ ပွိုၚ်ဍုၚ် ကျာ်ထဝ် ကလိဂွံ သြန်လုပ် ဗွဲမဂၠိုၚ် နူ ရုၚ်ကၟုဲ (Hotels)၊ ကမၠောန် သွံစၞစ ကေုာံ ကမၠောန် ပလံၚ်ဗစိုပ် (Transportation) မဆက်စပ် ကု ကျာ်သိယဵုရ။<ref>{{cite report|title=Myanmar Tourism Master Plan 2013-2020|publisher=Ministry of Hotels and Tourism, Myanmar|year=2013|pages=45-48}}</ref> ဍုၚ်မတ်မလီု မဒှ် ဍုၚ်ဇၞော် ဒေသဏအ် လေဝ် နွံ ပရေၚ်အာတရဴ အာဲကၟာဲ ဝၚ် (Heritage tourism) ရ။ ဘာကျာ်၊ ရုၚ် အေၚ်္ဂလိက် တြေံ၊ ကေုာံ ဓမ္မာရီု တအ် ဒှ် ဒၞာဲ ညးကၟုဲ ဍုၚ်သအာၚ် တအ် ဒးစိုတ် လ္ၚတ်ရ။ ပြၚ်ၜဳ စက်သဲ (Setse Beach) ကေုာံ ကျာ်ခမဳ လေဝ် ဒှ် ဒၞာဲ ဇူဒီု သွက် ညးဒေသ ကေုာံ ကၟုဲ အလုံ ရးနိဂီုရ။ ၜိုန်ရ ပရေၚ်အာတရဴ နွံ ဒြဟတ် သၠုၚ် ကီု လေဝ် သၞောတ် ဒဒန် ကေုာံ ပရေၚ် လွဳလွတ် ညးကၟုဲ (Hospitality services) ဒး ဇၞော်မောဝ် ပ္တိုန် ဏီရ။ အလဵုအသဳ ဒေသ ဖန်ဇန် ညံၚ်ဂွံ လဟဵု ပ္တိုန် ဒၞာဲ ဇူဒီု တၟိ မပ္တံ ကု တကအ် ခၟိုၚ် (Bilu Kyun) သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်အာတရဴ ကွာန် (Community-based tourism) ရ။ == ပရေၚ်စက်ဒြဟတ် ကေုာံ သၞောတ်ဒဒန် == သၞောတ်ဒဒန် ကေုာံ ဂၠံၚ်တရဴ (Infrastructure) ဒှ် အရာ အဓိက သွက် ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ပိုန်ဒြပ်ရ။ ဒဒန် သံလောန် (Thanlwin Bridge) မဆက် ဍုၚ် မတ်မလီု ကဵု မတ္တမ ဂှ် ပံက်ကဵု တရဴ ဆက်စၠောံ ဇရေၚ် ရန်ကုန် ဗွဲမလောဲသွာတုဲ ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ် ကပေါတ် လောဲသွာ တိုန်ရ။ ဂၠံၚ် ကွဳပၟတ် နူ ရန်ကုန် စိုပ် မတ်မလီု ကေုာံ ရေဝ်၊ ထဝါဲ လေဝ် ဒှ် လပါ် အဓိက သွက် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တွဵုရးဍုၚ်မန် ရ။<ref>{{cite web|url=https://www.adb.org/publications/developing-economic-corridors-south-asia|title=Developing the Economic Corridors|publisher=Asian Development Bank|year=2015|access-date=2023-10-19}}</ref> ပရေၚ်စက်ဒြဟတ် (Energy) ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် ဒးဆောၚ်ဂဗ ကု ပရေၚ် လျးလလဳ ဟွံပေၚ်တၟာတ် ရ။ အလဵုအသဳ သိုၚ်ခၞံ ဌာန် ပ္တိတ် လျးလလဳ နူ ဂေတ်သ် (Gas power plant) ပ္ဍဲ ဍုၚ်မတ်မလီု ကေုာံ သထုံ (Thaton) သွက်ဂွံ ပ္တိတ် လျးလလဳ ကု တွဵုရးဍုၚ်မန်။ ပရေၚ်လျးလလဳ ညိၚ်ဝတ် မ္ဂး ကဏ္ဍ စက်ရုၚ် ကေုာံ ပရေၚ်အာတရဴ ပ္ဍဲ ဒေသ ဏအ် သ္ဂောံ ဇၞော်မောဝ် တိုန် မာန်ရ။ == သြန်လုပ်လပါ် ကေုာံ တၚ်ဝါတ်ဂါတ်ဂမၠိုၚ် == သြန်လုပ် အဓိက သွက် ညးဒေသ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဟွံဆ ပ္ဍဲ ပရေၚ်တဵုလွဳ ကဵု တမ္ၚာ သၟး၊ သြန် မပလံၚ် လပါ် ညးကၠောန်ကမၠောန် ဍုၚ်သအာၚ် (Remittances) လေဝ် ဒှ် သြန်လုပ် ဇၞော်အိုတ် မွဲရ။ ကောန် တွဵုရးဍုၚ်မန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပြံၚ်တိတ် အာ ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ရးနိဂီုသေံ (Thailand)၊ မလေယှာ (Malaysia) ကေုာံ သၚ်္ကာပူ (Singapore) တုဲ ပလံၚ် စုတ် သြန် သွက် သ္ၚိကၟိန် ညးတအ် ပ္ဍဲ ဍုၚ်မန်ရ။ သြန်လုပ် ဏအ် ဖန်ဗဒှ် ညံၚ် ၚုဟ်မး စိုန်သကီု (Living standard) ပ္ဍဲ ဒေသ ဏအ် ဂွံ သၠုၚ် တိုန်ရ။<ref>{{cite journal|last=Kubo|first=Koji|title=Remittances and the Myanmar Economy|journal=Journal of Asian Economics|year=2016|volume=45|pages=23-32}}</ref> တၚ်ဝါတ်ဂါတ် အဓိက ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဂှ် ဒှ် ဟိုတ်နူ ပရေၚ် ကမၠောန် အောန် ပ္ဍဲ ဒေသ ဇကုရ။ သၟတ် တအ် ဟွံကလိဂွံ ကမၠောန် မကိတ်ညဳ ကု ပညာ ဇကု တုဲ ဒး ပြံၚ်ဒေသ (Migration) ရ။ အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တအ် ဒး ဖန်ဇန် ပံက် စက်ရုၚ် ကေုာံ ကမၠောန် တၟိ ညံၚ် ကောန်ဒေသ တအ် ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဒေသ ဇကုမာန်ရ။ ပါဲနူ ဏအ် ပရေၚ်ၚုဟ်ကပေါတ် ဍိုက် (Inflation) ကေုာံ ၚုဟ်မး သြန် ဟွံညိၚ်ဝတ် လေဝ် ဒှ် အခက်အခုဲ သွက် သၟာဗၞိက် ကေုာံ သၟာဗ္ၚ တအ်ရ။ == အစဳအဇန် ဇၞော်မောဝ် အနာဂတ် == သွက် အနာဂတ်၊ တွဵုရးဍုၚ်မန် နွံ အစဳအဇန် ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ အစဳအဇန် မပံက် ဒၞာဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တၟေၚ် (Special Economic Zone) လပါ် ပွိုၚ်ဍုၚ် ရေဝ် ကေုာံ သၞေဟ်က္ၜၚ်ဍာ် ဇြိုဟ် (Deep sea port) ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဂှ် ဒှ် အစဳအဇန် ဇၞော်မောဝ် အဓိက သွက်ဂွံ ပံက် တရဴ ဆက်စၠောံ ကု ဂၠးကဝ် ရ။<ref>{{cite web|url=https://www.dica.gov.mm/en/investment-opportunities-mon-state|title=Investment Opportunities in Mon State|publisher=Directorate of Investment and Company Administration (DICA)|year=2021|access-date=2023-10-20}}</ref> ပါဲနူ ဏအ် တွဵုရးဍုၚ်မန် လုပ် လၟိဟ် ပ္ဍဲ အိက်သ်-ဝေတ်သ် ကောရဳဒေါဝ် (East-West Economic Corridor) မဆက် ရးနိဂီု ဗဳယေတ်နာမ်၊ လာအဝ်၊ သေံ ကေုာံ ဗၟာ သွက်ဂွံ ပံက် ပရေၚ်ဗၞိက် အလုံ ဒေသ အာရှအគ្នေယျရ။ ယဝ်ရ သၞောတ် ဂၠံၚ်တရဴ ကေုာံ ပယျဵု လောဲသွာ တိုန် မ္ဂး ပရေၚ်ဗၞိက် ကေုာံ ဓလိုက်တမ်ရၚ် နူ ဍုၚ်မ္ၚး ဂၠိုၚ် တိုန် တုဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တွဵုရးဍုၚ်မန် သ္ဂောံ ဇၞော်မောဝ် အာ ဍာ်ဇမၠိၚ် မာန်ရ။ == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite book|last=Seekins|first=Donald M.|title=Historical Dictionary of Burma|year=2006|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0810854765}} * {{cite book|last=Turnell|first=Sean|title=Fiery Dragons: Banks, Moneylenders and Microfinance in Burma|year=2009|publisher=NIAS Press|isbn=978-8776940409}} * {{cite book|last=Myint-U|first=Thant|title=The River of Lost Footsteps: Histories of Burma|year=2006|publisher=Farrar, Straus and Giroux|isbn=978-0374163426}} * {{cite web|url=https://www.worldbank.org/en/country/myanmar/publication/myanmar-economic-monitor-june-2019|title=Myanmar Economic Monitor|publisher=World Bank|year=2019|access-date=2023-10-12}} * {{cite web|url=https://www.adb.org/publications/developing-economic-corridors-south-asia|title=Developing the Economic Corridors|publisher=Asian Development Bank|year=2015|access-date=2023-10-19}} {{Navbox|name=တွဵုရးဍုၚ်မန်|title=[[တွဵုရးဍုၚ်မန်]]|listclass=hlist|group1=ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်|list1=* [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဍုၚ်မန်]] * [[ပရေၚ်တဵုလွဳ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန်]] * [[ခၜိုတ် တွဵုရးဍုၚ်မန်]] * [[ပရေၚ်အာတရဴ တွဵုရးဍုၚ်မန်]]|group2=ဍုၚ် အဓိက|list2=* [[မတ်မလီု]] * [[သထုံ]] * [[ရေဝ်]] * [[မုဟ်ဍုၚ်]] * [[ကျာ်ထဝ်]] * [[ဇြပ်ဗု]]}} b53476dr3c71y9eo3nohv4j99eeyaqp 60184 60183 2026-11-08T22:54:51Z Aue Nai 24 60184 wikitext text/x-wiki {{Infobox economy | country = တွဵုရးဍုၚ်မန် | image = File:Rubber tree tapping.jpg | caption = ကမၠောန် ၜိုတ် ဍာ်ခၜိုတ် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် အဓိက။ | population = ၂,၀၅၄,၃၉၃ (စၟတ်သမ္တီ ၂၀၁၄) | gdp = | gdp rank = | gdp growth = | gdp per capita = | sectors = ပရေၚ်တဵုလွဳ (၄၀%)<br/>ပရေၚ်ကမၠောန် စက်ရုၚ် (၂၅%)<br/>ပရေၚ်သယံဇာတ ကေုာံ သွာၚ်သအာၚ် (၃၅%) | inflation = | poverty = | gini = | hdi = | labor force = | labor force by occupation = ပရေၚ်တဵုလွဳ ကေုာံ တမ္ၚာ (၅၅%)၊ ကမၠောန်ပ္တိတ်ကပေါတ် (၁၅%)၊ ပရေၚ်ဗၞိက် (၃၀%) | unemployment = | main industries = ခၜိုတ် (Rubber)၊ သ္ၚု၊ တမ္ၚာ ကေုာံ ဇွောအ်မသတ်ဍာ်၊ ၜဵု၊ ဇြေန် (Antimony)၊ ပရေၚ်အာတရဴ | exports = ခၜိုတ်၊ သတ်ဍာ်ကှ်၊ သ္ၚု၊ သတ်ဆု | export partners = ရးနိဂီုသေံ (Thailand)၊ ကြုက် (China) | imports = ကပေါတ်စက်၊ ကပေါတ်သိုၚ်ခၞံ၊ ကပေါတ်လျးလလဳ၊ ကပေါတ်ပရေၚ်ထတ်ယုက် | import partners = ရးနိဂီုသေံ (Thailand)၊ ဂျပေန် (Japan) | debt = | revenue = | expenses = }} '''ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တွဵုရးဍုၚ်မန်''' (Economy of Mon State) ဒှ် ကဏ္ဍဇၞော်မောဝ် အဓိက လပါ်ဒေသသၠုၚ်ကျာ ပ္ဍဲ ရးနိဂီုဗၟာရ။ တွဵုရးဍုၚ်မန် နွံ သယံဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုၚ် မပ္တံ ကု တိဗ္ၚ မဖန်ဗဒှ် သ္ၚု ကေုာံ ကၠအ်ခၜိုတ် တအ်ရ။ ဒေသဏအ် နွံ ဇိုၚ် ၜဳအာန်ဒမာန် (Andaman Sea) တုဲ ပရေၚ်တမ္ၚာ ကေုာံ ဇွောအ်မသတ်ဍာ် ဒှ် ဒြဟတ်ဇၞော် သွက် မၞိဟ်ဒေသတအ် ညံၚ်ဂွံ ဂယိုၚ်လမျီုမာန်ရ။ တရဴဆက်ဆောံ ဗၞိက် အကြာ ရးနိဂီုသေံ ကဵု တွဵုရးဍုၚ်မန် နူကဵု ဂၠံၚ် ကျာ်ပိ (Three Pagodas Pass) ပံက်ကဵု အခေါၚ်အရာ သွက် ကမၠောန် ပလံၚ်ပ္တိတ် ကပေါတ် ဗွဲမလောဲသွာရ။<ref>{{cite book|last=Seekins|first=Donald M.|title=Historical Dictionary of Burma|year=2006|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0810854765|pages=123-125}}</ref> ပရေၚ်ကမၠောန် အဓိက ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ပ္ကောံလဝ် လပါ် ပရေၚ်တဵုလွဳ၊ ပရေၚ်တမ္ၚာ ကေုာံ ပရေၚ်ပလံၚ်ပ္တိတ် ကပေါတ်သယံဇာတရ။ ကမၠောန်တဵုလွဳ ခၜိုတ် (Rubber plantation) ဒှ် ကဏ္ဍ ပ္တိတ်သြန်လုပ် ဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် တုဲ သြန်လုပ် လပါ်တမ္ၚာ မပ္တံ ကု ကပှ်၊ ကကှ် တအ် လေဝ် ကလိဂွံ ၚုဟ်မး သၠုၚ်ရ။ အခိၚ်လၟုဟ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဍုၚ်မန် ဒးဆောၚ်ဂဗ ကု တၚ်ဝါတ်ဂါတ် မပ္တံ ကု ဒဒှ် သၞောတ်ဒဒန် ကေုာံ ပရေၚ်လျးလလဳ ဟွံပေၚ်တၟာတ် တုဲ ကောန်ဒေသ ဗွဲမဂၠိုၚ် ပြံၚ်တိတ် အာ ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ရးနိဂီုသေံ နဒဒှ် ညးကၠောန်ကမၠောန် ပြံၚ်ဒေသ (Migrant workers) ရ။<ref>{{cite web|url=https://www.worldbank.org/en/country/myanmar/publication/myanmar-economic-monitor-june-2019|title=Myanmar Economic Monitor|publisher=World Bank|year=2019|access-date=2023-10-12}}</ref> အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပူဂိုလ်တအ် ဂစာန် ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် သၞောတ် ဂၠံၚ်တရဴ ကေုာံ ဆက်စၠောံ အိက်သ်-ဝေတ်သ် ကောရဳဒေါဝ် (East-West Economic Corridor) သွက်ဂွံ ပံက် ဒၞာဲ စက်ရုၚ် တၟိ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပရေၚ်အာတရဴ သွက် ညးကၟုဲ ဍုၚ်သအာၚ်ရ။ ပရေၚ်အာတရဴ ဇရေၚ် ကျာ်သိယဵု (Golden Rock) ကေုာံ က္ၜၚ်ဍာ် ပ္ဍဲ ဍုၚ်မတ်မလီု ပံက်ကဵု အခေါၚ်အရာ တၟိ သွက် ညးဒေသတအ် ညံၚ်ဂွံ ကလိဂွံ သြန်လုပ် ထပ်တရ။ == ဝၚ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲ ဒေသ တွဵုရးဍုၚ်မန် တန်တဴ လတူ ပရေၚ်ဗၞိက် ၜဳ ကေုာံ တရဴဂၠံၚ် သၞေဟ်ဍာ် နူ အခိၚ် ကၠာတေအ်ရ။ ဍုၚ်မတ်မလီု (Mawlamyine) ကေုာံ မတ္တမ (Martaban) ဒှ် သၞေဟ်ဍာ် အဓိက သွက် ကမၠောန် သွံရာန် ကပေါတ် အကြာ ဒေသ အာရှအគ្នေယျ ကေုာံ အိန္ဒိယရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် အေၚ်္ဂလိက် အုပ်ဓုပ် (British Colonial Era) ဍုၚ်မတ်မလီု ဒှ် ဍုၚ်ဇၞော် မရနုက်ကဵု ပိ ပ္ဍဲ ရးနိဂီုဗၟာ တုဲ ကမၠောန် သ္ၚု၊ ဆုကျာ် (Teak) ကေုာံ ပရေၚ်တဵုလွဳ ခၜိုတ် စဇၞော်မောဝ် တိုန် ပ္ဍဲ အခိၚ်ဏအ်ရ။ ကမၠောန် သိုၚ်ခၞံ ဂၠံၚ်ကွဳပၟတ် နူ ရန်ကုန် စိုပ် မတ်မလီု ပံက်ကဵု ဒြဟတ် သွက် ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ် ကပေါတ် လောဲသွာ။<ref>{{cite book|last=Myint-U|first=Thant|title=The River of Lost Footsteps: Histories of Burma|year=2006|publisher=Farrar, Straus and Giroux|isbn=978-0374163426|pages=89-92}}</ref> လက္ကရဴ ရးနိဂီု ကလိဂွံ ဗၠးၜး ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒးဆောၚ်ဂဗ ကု ပရေၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဟွံညိၚ်ဝတ် ကေုာံ သၞောတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သဵုယှေယ်လေတ် (Socialist Economic System) မပ္တံ ကု ပရေၚ်သီကေတ် ပိုၚ်ပြဳ လပါ် အလဵုအသဳရ။ ကမၠောန် ကၠအ်ခၜိုတ် ကေုာံ သ္ၚု ဟွံဇၞော်မောဝ် မာန် တုဲ ညးဒေသတအ် စကၠောန် ပရေၚ်ဗၞိက် ဟွံလုပ်သၞောဝ် (Black market trade) နူ ပယျဵု ကျာ်ပိ ဇရေၚ် ရးနိဂီုသေံရ။ ပရေၚ်ဗၞိက် ပယျဵု ဏအ် ဒှ် ဒြဟတ်ဇၞော်အိုတ် သွက် ညးဒေသတအ် ညံၚ်ဂွံ ဂယိုၚ်လမျီု ပ္ဍဲ ခေတ် ကပ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်။<ref>{{cite book|last=Turnell|first=Sean|title=Fiery Dragons: Banks, Moneylenders and Microfinance in Burma|year=2009|publisher=NIAS Press|isbn=978-8776940409|pages=201-205}}</ref> အခိၚ်လၟုဟ် တွဵုရးဍုၚ်မန် ကလေၚ် လဟဵု ပ္တိုန် သၞောတ် စက်ရုၚ် ကေုာံ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ဗၞိက် ကု ဍုၚ်သအာၚ် ပၠန်ရ။ အလဵုအသဳ ဒေသ ဖန်ဇန် ညံၚ်ဂွံ သိုၚ်ခၞံ ဒၞာဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တၟေၚ် (Special Economic Zone) တုဲ ညံၚ် ညးတၠဓန နူ ရးနိဂီု ကြုက် ကေုာံ သေံ ဂွံလုပ် ဓလိုက်တမ်ရၚ် (Investment) လောဲသွာရ။ == ပရေၚ်တဵုလွဳ == ပရေၚ်တဵုလွဳ (Agriculture) ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက မဖန်ဗဒှ် သြန်လုပ် သွက် မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန်ရ။ တိဗ္ၚ မနွံ ဇိုၚ် ကြုၚ်သံလောန် (Thanlwin River) ကေုာံ ကြုၚ် အတ္ထရံ (Ataran River) တအ် နွံ ဓါတ်တိ ခိုဟ် တုဲ သ္ၚု ဒှ် သြောအ် မတဵုလွဳ ဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ ဒေသဏအ်ရ။ သ္ၚု နူ တွဵုရးဍုၚ်မန် ကလိဂွံ ၚုဟ်မး ခိုဟ် တုဲ ပလံၚ်ပ္တိတ် ဇရေၚ် ဒေသ သအာၚ် ကေုာံ ရးနိဂီုမ္ၚးရ။ <ref>{{cite journal|last=Okamoto|first=Ikuko|title=Agricultural Development in Myanmar|journal=Institute of Developing Economies|year=2008|volume=20|issue=2|pages=14-19}}</ref> ပါဲနူ သ္ၚု တုဲ ကမၠောန် တဵုလွဳ သတ်ဆု ဗွဲမဂၠိုၚ် လေဝ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ရ။ မပ္တံ ကု သတ်ဒူးရေန် (Durian)၊ သတ်ကဗဴ (Pomelo) ကေုာံ သတ်မၚ်္ဂုတ် (Mangosteen) တအ် ဒှ် သတ်ဆု မဒယှ် ပ္ဍဲ ဒေသဏအ်ရ။ တဵုလွဳ သတ်ဆု ပ္ဍဲ ပွိုၚ်ဍုၚ် မုဟ်ဍုၚ် (Mudon) ကေုာံ ရေဝ် (Ye) တအ် ပ္တိတ်ကဵု သြန်လုပ် ခိုဟ် သွက် သၟာဗ္ၚတအ်ရ။ {| class="wikitable" |+ သြောအ် ကေုာံ သတ်ဆု မတဵုလွဳ ဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် |- ! ဂကူ သြောအ်/သတ်ဆု ! ဒေသ မတဵုလွဳ အဓိက ! ပရေၚ်ပလံၚ်ပ္တိတ် အဓိက |- | သ္ၚု | မတ်မလီု၊ ပံၚ်၊ ကျာ်ထဝ် | အလုံ ရးနိဂီုဗၟာ ကေုာံ ရးနိဂီု ကြုက် |- | ခၜိုတ် | မုဟ်ဍုၚ်၊ ဇြပ်ဗု၊ ရေဝ် | ရးနိဂီုသေံ၊ ရးနိဂီု ကြုက်၊ မလေယှာ |- | သတ်ဒူးရေန် | မုဟ်ဍုၚ်၊ ရေဝ် | ရန်ကုန်၊ မာန္တလေ |- | သတ်ကဗဴ | မတ်မလီု၊ မုဟ်ဍုၚ် | စကၚ်္ကာပူ၊ ရးနိဂီုသေံ |} ကမၠောန် တဵုလွဳ ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် ၜိုန်ရ နွံ ဒြဟတ် ခိုဟ် ကီု လေဝ် သၟာဗ္ၚတအ် ဒးဆောၚ်ဂဗ ကု ပရေၚ် ရာသဳဥတု ပြံၚ်လှာဲ (Climate change) ကေုာံ ယဲ စၟ မပလီု သတ်ဆု တအ်ရ။ အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ (NGOs) တအ် လွဳလွတ် ညံၚ်ဂွံ ပ္တိုန် ကွတ်ပညာ တဵုလွဳ ခေတ်တၟိ ကု သၟာဗ္ၚတအ် ညံၚ်ဂွံ ကလိဂွံ သတ်ဆု ဂၠိုၚ်တိုန်ရ။<ref>{{cite web|url=https://www.fao.org/myanmar/fao-in-myanmar/en/|title=FAO in Myanmar|publisher=Food and Agriculture Organization|year=2021|access-date=2023-10-15}}</ref> == ပရေၚ်ကမၠောန် ကၠအ်ခၜိုတ် == ပရေၚ်ကမၠောန် ကၠအ်ခၜိုတ် (Rubber Plantation Industry) ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက မဖန်ဗဒှ် သြန်လုပ် လပါ် မ္ၚး (Foreign exchange) သွက် တွဵုရးဍုၚ်မန်ရ။ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒှ် ဒေသ မပ္တိတ် ဍာ်ခၜိုတ် ဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ ရးနိဂီုဗၟာ တုဲ လၟိဟ် ကၠအ်ခၜိုတ် နွံ လ္ၚီ ကိုဋ် ဨက ပြၚ်ရ။ ပွိုၚ်ဍုၚ် မုဟ်ဍုၚ် (Mudon)၊ ဇြပ်ဗု (Thanbyuzayat) ကေုာံ ရေဝ် (Ye) တအ် ဒှ် ဒၞာဲ အဓိက သွက် ကမၠောန် ခၜိုတ်ရ။<ref>{{cite journal|last=Woods|first=Kevin|title=The Political Ecology of Rubber in Myanmar|journal=Journal of Peasant Studies|year=2011|volume=38|issue=4|pages=765-790}}</ref> [[File:Rubber tree tapping.jpg|thumb|right|ကမၠောန် ၜိုတ် ဍာ်ခၜိုတ် ပ္ဍဲ ကၠအ်ခၜိုတ် တွဵုရးဍုၚ်မန်။]] သၟာကမၠောန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဂယိုၚ်လမျီု လတူ ကမၠောန် ၜိုတ် ဍာ်ခၜိုတ် ကေုာံ ဖန်ဇန် ခၜိုတ်ကှ်ရ။ ဍာ်ခၜိုတ် နူ တွဵုရးဍုၚ်မန် ပလံၚ်ပ္တိတ် ဇရေၚ် ရးနိဂီု ကြုက် ကေုာံ သေံ နဒဒှ် ခၜိုတ် အပြောမ် (Raw rubber) ရ။ ဟိုတ်နူ စက်ရုၚ် မကၠောန်ပ္တိတ် ကပေါတ် နူ ခၜိုတ် မပ္တံ ကု တာယာ (Tire) ဟွံမဲ ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် တုဲ ၚုဟ်မး ခၜိုတ် ဒးဒုၚ် သ္ပအပြောံ ကု ၚုဟ်မး ဂၠးကဝ် လၟိုန်ရ။ သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ကမၠောန် ခၜိုတ်၊ ဂကောံ သၟာတဵုလွဳ ခၜိုတ် (Rubber Planters Association) ဂစာန် ဖန်ဗဒှ် သၞောတ် စၟတ်သမ္တီ ကဆံၚ် (Quality control) တုဲ ညံၚ် ကလိဂွံ ၚုဟ်မး သၠုၚ် ပ္ဍဲ ဗွိုက်လၟာ် (Market) ရးနိဂီု မ္ၚးရ။ == ပရေၚ်ကမၠောန် တမ္ၚာ ကေုာံ ဇွောအ်မသတ်ဍာ် == ပရေၚ်တမ္ၚာ ကေုာံ မွေးမြူ ဇွောအ်မသတ်ဍာ် (Fisheries and Seafood) လေဝ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် အဓိက သွက် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တွဵုရးဍုၚ်မန် ရ။ တွဵုရးဍုၚ်မန် နွံ ဇိုၚ် ၜဳအာန်ဒမာန် တုဲ သၞေဟ်တမ္ၚာ မပ္တံ ကု ကျာ်ခမဳ (Kyaikkami)၊ စက်သဲ (Setse) ကေုာံ ရေဝ် (Ye) တအ် ဒှ် ဒၞာဲ ကၠောန် ကမၠောန် တမ္ၚာ ဇၞော်အိုတ်ရ။ က္ၜၚ်တမ္ၚာ ဒေသ ကေုာံ က္ၜၚ် ဇၞော် ဍိုက် ဂၠာဲ က ပ္ဍဲ မှာသၟိတ် တုဲ သတ်ဍာ် ဗွဲမဂၠိုၚ် မပ္တံ ကု က၊ ကၞု၊ ဂတာံ တအ် ကလိဂွံ နူ ဒေသဏအ်ရ။<ref>{{cite report|title=Fishery Sector in Myanmar|publisher=Department of Fisheries, Myanmar|year=2018|pages=22-26}}</ref> ပါဲနူ တမ္ၚာ အလုံမှာသၟိတ် တုဲ ကမၠောန် ကၠောန် ကကှ် (Dried fish)၊ ကပှ် (Salted fish) ကေုာံ ဖျုန်က ဍာ်နွတ် (Fish paste/Ngapi) တအ် လေဝ် ဒှ် ကမၠောန် သ္ၚိကၟိန် (Cottage industry) အဓိက ပ္ဍဲ ကွာန် ဇိုၚ်ၜဳ တအ်ရ။ ကကှ် ကေုာံ ဍာ်နွတ် နူ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒယှ် လတူ အလုံ ရးနိဂီုဗၟာ တုဲ ပလံၚ်ပ္တိတ် ဇရေၚ် ဍုၚ် ရန်ကုန် ကေုာံ မာန္တလေ အိုတ်ရ။ အခိၚ်လၟုဟ် ပရေၚ်တမ္ၚာ ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် ဒးဆောၚ်ဂဗ ကု တၚ်ဝါတ်ဂါတ် ဟိုတ်နူ သတ်ဍာ် အောန်စှ်ေ အာ (Overfishing) ကေုာံ ဥတုရာသဳ ပြံၚ်လှာဲရ။ အလဵုအသဳ ဌာန တမ္ၚာ ပ္တိတ် သၞောဝ် ထိၚ်ဒဝ် အခိၚ် ရပ်က ညံၚ်ဂွံ မၚ်မွဲ သယံဇာတ သတ်ဍာ် သွက် အနာဂတ်မာန်ရ။ == သယံဇာတ ကေုာံ ပရေၚ်ပိုယ်ထီု == တွဵုရးဍုၚ်မန် နွံ သယံဇာတ သဘာဝ မပ္တံ ကု တၟအ်၊ သတ္တု ကေုာံ ၜဵု ရ။ ပရေၚ်ကမၠောန် ပိုယ်ထီု (Mining industry) ၜိုန်ရ ဟွံဇၞော် ကွေံ လေဝ် ဒှ် ဒြဟတ် သွက် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကီုရ။ ဇြေန် (Antimony) ဒှ် သတ္တု အဓိက မခါဲ ကလိဂွံ နူ ပွိုၚ်ဍုၚ် မုဟ်ဍုၚ် ကေုာံ ကျာ်ထဝ် (Kyaikto) တုဲ ပလံၚ်ပ္တိတ် ဇရေၚ် ရးနိဂီုသေံရ။<ref>{{cite web|url=https://iti.org.uk/myanmar-mining|title=Myanmar Mining Sector Review|publisher=International Trade Institute|year=2020|access-date=2023-10-18}}</ref> တၟအ်ကလောံ (Granite and Limestone) လေဝ် ဒှ် ကပေါတ် သယံဇာတ အဓိက သွက် ကမၠောန် သိုၚ်ခၞံရ။ ဒဵု တၟအ် ပ္ဍဲ ပွိုၚ်ဍုၚ် ပံၚ် (Paung) ကေုာံ ကျာ်မရောဝ် (Kyaikmaraw) တအ် ပ္တိတ် ကဵု တၟအ် သွက် စက်ရုၚ် သၟိဟ်တၟအ် (Cement factories) မနွံ ပ္ဍဲ ဒေသဏအ်ရ။ ပါဲနူ သတ္တု တုဲ ကမၠောန် ကၠောန် ၜဵု (Salt production) လေဝ် ဒှ် ကမၠောန် အဓိက ပ္ဍဲ ပွိုၚ်ဍုၚ် ဇြပ်ဗု၊ တၟအ်ကၞေၚ် (Panga) ရ။ ကွာန် တၟအ်ကၞေၚ် (Panga village) ဒယှ် လတူ ကမၠောန် ခါဲ ၜဵု သဘာဝ တုဲ ၜဵု နူ ဒေသဏအ် ပလံၚ် ပ္တိတ် ဇရေၚ် အလုံ ရးနိဂီုဗၟာရ။ == ပရေၚ်ကမၠောန် စက်ရုၚ် ကေုာံ ကပေါတ်ပ္တိတ် == ပရေၚ်ကမၠောန် စက်ရုၚ် (Manufacturing and Industry) ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒှ် စက်ရုၚ် သၟတ် ကေုာံ စက်ရုၚ် လဒေါဝ် (SME) ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ စက်ရုၚ် ဇၞော် မပ္တံ ကု စက်ရုၚ် သၟိဟ်တၟအ် (Cement plant) နွံ ပ္ဍဲ ပွိုၚ်ဍုၚ် ကျာ်မရောဝ် တုဲ ပ္တိတ် ကပေါတ် သိုၚ်ခၞံ သွက် အလုံ ရးနိဂီုရ။ <ref>{{cite journal|last=Kudo|first=Toshihiro|title=Industrial Development in Myanmar|journal=IDE Discussion Paper|year=2009|volume=190|pages=31-35}}</ref> စက်ရုၚ် ကၠောန် ကပေါတ် စၞစ (Food processing) မပ္တံ ကု စက် ပ္တိတ် ဍာ်ယာမ (Beverages)၊ စက် ခၜိုတ် ကေုာံ စက် ကၠောန် ကကှ် တအ် နွံ ပ္ဍဲ ဒၞာဲ စက်ရုၚ် မတ်မလီု (Mawlamyine Industrial Zone) ရ။ ကမၠောန် ဇိုၚ်တဲ (Handicrafts) မပ္တံ ကု ကမၠောန် ဗုတ် ပလောမ် (Pottery)၊ တုတ် ယာတ် တအ် လေဝ် နွံ ပ္ဍဲ ကွာန် သၟတ် ဂမၠိုၚ်ရ။ တၚ်ဝါတ်ဂါတ် အဓိက သွက် ပရေၚ်စက်ရုၚ် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒှ် ဟိုတ်နူ ပရေၚ်လျးလလဳ (Electricity) ဟွံညိၚ်ဝတ် ကေုာံ ၚုဟ်မး လျးလလဳ သၠုၚ်ရ။ စက်ရုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒးစကာ စက် ပ္တိတ် လျးလလဳ အလဵုဇကု (Generators) တုဲ ၚုဟ်မး ပ္တိတ် ကပေါတ် သၠုၚ် တိုန်ရ။ ယဝ်ရ သၞောတ် လျးလလဳ ခိုဟ် တိုန် မ္ဂး ကဏ္ဍ စက်ရုၚ် ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဗွဲမလောန် မာန်ရ။ == ပရေၚ်ဗၞိက် ၜါလပါ် ကေုာံ ပယျဵု == တွဵုရးဍုၚ်မန် နွံ ပယျဵု ဆက် ကု ရးနိဂီုသေံ ပ္ဍဲ ဒေသ ကျာ်ပိ (Three Pagodas Pass) တုဲ ပရေၚ်ဗၞိက် ပယျဵု (Cross-border Trade) ဒှ် ဒြဟတ် သြန်လုပ် အဓိက သွက် ဒေသရ။ ၜိုန်ရ သၞေဟ် ပယျဵု ကျာ်ပိ ဟွံဒှ် သၞေဟ် လုပ်သၞောဝ် (Formal border gate) အလုံအလန် ကီု လေဝ် ပရေၚ်ဗၞိက် ဟွံလုပ်သၞောဝ် (Informal trade) ကတဵုဒှ် လၟိုန် တ္ၚဲရ။<ref>{{cite book|last=Kudo|first=Toshihiro|title=Border Trade and Economic Integration in Asia|year=2010|publisher=Institute of Developing Economies|isbn=978-4258210344|pages=89-95}}</ref> ကပေါတ် မပလံၚ်ပ္တိတ် နူ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဇရေၚ် သေံ ဂှ် ပ္ကောံလဝ် ခၜိုတ်၊ ဆု၊ သတ်ဍာ် ကေုာံ သတ္တု ရ။ ကပေါတ် မလုပ် နူ သေံ ဇရေၚ် ဍုၚ်မန် ဂှ် ဒှ် ကပေါတ် စက်ရုၚ်၊ ကပေါတ် လျးလလဳ၊ ကပေါတ် သိုၚ်ခၞံ ကေုာံ ကပေါတ် စၞစ တအ်ရ။ {| class="wikitable" |+ ပရေၚ်ဗၞိက် ပယျဵု အကြာ တွဵုရးဍုၚ်မန် ကေုာံ ရးနိဂီုသေံ |- ! ကဏ္ဍ ! ကပေါတ် အဓိက ! သၞေဟ် ပလံၚ်ဗစိုပ် |- | ပလံၚ်ပ္တိတ် (Exports) | ခၜိုတ်၊ သတ်ဍာ်၊ ဆု၊ သတ္တု (ဇြေန်) | ကျာ်ပိ၊ မြဝတဳ (ကၠောံ တွဵုရးကရေၚ်) |- | လုပ်နူမ္ၚး (Imports) | ကပေါတ်စက်၊ စၞစ၊ ကပေါတ်လျးလလဳ၊ ကပေါတ်သိုၚ်ခၞံ | ကျာ်ပိ၊ သၞေဟ်ဍာ် မတ်မလီု |} ပရေၚ်ဗၞိက် ပယျဵု ဏအ် ပံက်ကဵု အခေါၚ်အရာ ကမၠောန် သွက် ညးဒေသတအ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။ ဂကောံ သၟာဗၞိက် တအ် အာတ်မိက် ညံၚ် အလဵုအသဳ ဂွံ ပံက် သၞေဟ် ကျာ်ပိ နဒဒှ် သၞေဟ် လုပ်သၞောဝ် တုဲ ညံၚ် ပရေၚ်ဗၞိက် ဂွံ လောဲသွာ ကေုာံ ကလိဂွံ အခေါန် (Tax revenue) ပေၚ်ၚ်ရ။ == ပရေၚ်အာတရဴ ကေုာံ ပရေၚ်ကမၠောန် ကၟုဲ == ပရေၚ်အာတရဴ (Tourism and Hospitality) ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒှ် ကဏ္ဍ မဇၞော်မောဝ် တိုန် လၟိုန် သၞာံရ။ ကျာ်သိယဵု (Kyaiktiyo Pagoda / Golden Rock) ဒှ် ဒၞာဲ ဒယှ်အိုတ် မပ္ကောံလဝ် ညးလ္ၚောဝ်ကျာ် ကေုာံ ကၟုဲ ဍုၚ်သအာၚ် မဂၠိုၚ်ကဵု ပြကောဋိကဋ် ဇၟာပ် သၞာံရ။ ပွိုၚ်ဍုၚ် ကျာ်ထဝ် ကလိဂွံ သြန်လုပ် ဗွဲမဂၠိုၚ် နူ ရုၚ်ကၟုဲ (Hotels)၊ ကမၠောန် သွံစၞစ ကေုာံ ကမၠောန် ပလံၚ်ဗစိုပ် (Transportation) မဆက်စပ် ကု ကျာ်သိယဵုရ။<ref>{{cite report|title=Myanmar Tourism Master Plan 2013-2020|publisher=Ministry of Hotels and Tourism, Myanmar|year=2013|pages=45-48}}</ref> ဍုၚ်မတ်မလီု မဒှ် ဍုၚ်ဇၞော် ဒေသဏအ် လေဝ် နွံ ပရေၚ်အာတရဴ အာဲကၟာဲ ဝၚ် (Heritage tourism) ရ။ ဘာကျာ်၊ ရုၚ် အေၚ်္ဂလိက် တြေံ၊ ကေုာံ ဓမ္မာရီု တအ် ဒှ် ဒၞာဲ ညးကၟုဲ ဍုၚ်သအာၚ် တအ် ဒးစိုတ် လ္ၚတ်ရ။ ပြၚ်ၜဳ စက်သဲ (Setse Beach) ကေုာံ ကျာ်ခမဳ လေဝ် ဒှ် ဒၞာဲ ဇူဒီု သွက် ညးဒေသ ကေုာံ ကၟုဲ အလုံ ရးနိဂီုရ။ ၜိုန်ရ ပရေၚ်အာတရဴ နွံ ဒြဟတ် သၠုၚ် ကီု လေဝ် သၞောတ် ဒဒန် ကေုာံ ပရေၚ် လွဳလွတ် ညးကၟုဲ (Hospitality services) ဒး ဇၞော်မောဝ် ပ္တိုန် ဏီရ။ အလဵုအသဳ ဒေသ ဖန်ဇန် ညံၚ်ဂွံ လဟဵု ပ္တိုန် ဒၞာဲ ဇူဒီု တၟိ မပ္တံ ကု တကအ် ခၟိုၚ် (Bilu Kyun) သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်အာတရဴ ကွာန် (Community-based tourism) ရ။ == ပရေၚ်စက်ဒြဟတ် ကေုာံ သၞောတ်ဒဒန် == သၞောတ်ဒဒန် ကေုာံ ဂၠံၚ်တရဴ (Infrastructure) ဒှ် အရာ အဓိက သွက် ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ပိုန်ဒြပ်ရ။ ဒဒန် သံလောန် (Thanlwin Bridge) မဆက် ဍုၚ် မတ်မလီု ကဵု မတ္တမ ဂှ် ပံက်ကဵု တရဴ ဆက်စၠောံ ဇရေၚ် ရန်ကုန် ဗွဲမလောဲသွာတုဲ ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ် ကပေါတ် လောဲသွာ တိုန်ရ။ ဂၠံၚ် ကွဳပၟတ် နူ ရန်ကုန် စိုပ် မတ်မလီု ကေုာံ ရေဝ်၊ ထဝါဲ လေဝ် ဒှ် လပါ် အဓိက သွက် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တွဵုရးဍုၚ်မန် ရ။<ref>{{cite web|url=https://www.adb.org/publications/developing-economic-corridors-south-asia|title=Developing the Economic Corridors|publisher=Asian Development Bank|year=2015|access-date=2023-10-19}}</ref> ပရေၚ်စက်ဒြဟတ် (Energy) ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် ဒးဆောၚ်ဂဗ ကု ပရေၚ် လျးလလဳ ဟွံပေၚ်တၟာတ် ရ။ အလဵုအသဳ သိုၚ်ခၞံ ဌာန် ပ္တိတ် လျးလလဳ နူ ဂေတ်သ် (Gas power plant) ပ္ဍဲ ဍုၚ်မတ်မလီု ကေုာံ သထုံ (Thaton) သွက်ဂွံ ပ္တိတ် လျးလလဳ ကု တွဵုရးဍုၚ်မန်။ ပရေၚ်လျးလလဳ ညိၚ်ဝတ် မ္ဂး ကဏ္ဍ စက်ရုၚ် ကေုာံ ပရေၚ်အာတရဴ ပ္ဍဲ ဒေသ ဏအ် သ္ဂောံ ဇၞော်မောဝ် တိုန် မာန်ရ။ == သြန်လုပ်လပါ် ကေုာံ တၚ်ဝါတ်ဂါတ်ဂမၠိုၚ် == သြန်လုပ် အဓိက သွက် ညးဒေသ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဟွံဆ ပ္ဍဲ ပရေၚ်တဵုလွဳ ကဵု တမ္ၚာ သၟး၊ သြန် မပလံၚ် လပါ် ညးကၠောန်ကမၠောန် ဍုၚ်သအာၚ် (Remittances) လေဝ် ဒှ် သြန်လုပ် ဇၞော်အိုတ် မွဲရ။ ကောန် တွဵုရးဍုၚ်မန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပြံၚ်တိတ် အာ ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ရးနိဂီုသေံ (Thailand)၊ မလေယှာ (Malaysia) ကေုာံ သၚ်္ကာပူ (Singapore) တုဲ ပလံၚ် စုတ် သြန် သွက် သ္ၚိကၟိန် ညးတအ် ပ္ဍဲ ဍုၚ်မန်ရ။ သြန်လုပ် ဏအ် ဖန်ဗဒှ် ညံၚ် ၚုဟ်မး စိုန်သကီု (Living standard) ပ္ဍဲ ဒေသ ဏအ် ဂွံ သၠုၚ် တိုန်ရ။<ref>{{cite journal|last=Kubo|first=Koji|title=Remittances and the Myanmar Economy|journal=Journal of Asian Economics|year=2016|volume=45|pages=23-32}}</ref> တၚ်ဝါတ်ဂါတ် အဓိက ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဂှ် ဒှ် ဟိုတ်နူ ပရေၚ် ကမၠောန် အောန် ပ္ဍဲ ဒေသ ဇကုရ။ သၟတ် တအ် ဟွံကလိဂွံ ကမၠောန် မကိတ်ညဳ ကု ပညာ ဇကု တုဲ ဒး ပြံၚ်ဒေသ (Migration) ရ။ အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တအ် ဒး ဖန်ဇန် ပံက် စက်ရုၚ် ကေုာံ ကမၠောန် တၟိ ညံၚ် ကောန်ဒေသ တအ် ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဒေသ ဇကုမာန်ရ။ ပါဲနူ ဏအ် ပရေၚ်ၚုဟ်ကပေါတ် ဍိုက် (Inflation) ကေုာံ ၚုဟ်မး သြန် ဟွံညိၚ်ဝတ် လေဝ် ဒှ် အခက်အခုဲ သွက် သၟာဗၞိက် ကေုာံ သၟာဗ္ၚ တအ်ရ။ == အစဳအဇန် ဇၞော်မောဝ် အနာဂတ် == သွက် အနာဂတ်၊ တွဵုရးဍုၚ်မန် နွံ အစဳအဇန် ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ အစဳအဇန် မပံက် ဒၞာဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တၟေၚ် (Special Economic Zone) လပါ် ပွိုၚ်ဍုၚ် ရေဝ် ကေုာံ သၞေဟ်က္ၜၚ်ဍာ် ဇြိုဟ် (Deep sea port) ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဂှ် ဒှ် အစဳအဇန် ဇၞော်မောဝ် အဓိက သွက်ဂွံ ပံက် တရဴ ဆက်စၠောံ ကု ဂၠးကဝ် ရ။<ref>{{cite web|url=https://www.dica.gov.mm/en/investment-opportunities-mon-state|title=Investment Opportunities in Mon State|publisher=Directorate of Investment and Company Administration (DICA)|year=2021|access-date=2023-10-20}}</ref> ပါဲနူ ဏအ် တွဵုရးဍုၚ်မန် လုပ် လၟိဟ် ပ္ဍဲ အိက်သ်-ဝေတ်သ် ကောရဳဒေါဝ် (East-West Economic Corridor) မဆက် ရးနိဂီု ဗဳယေတ်နာမ်၊ လာအဝ်၊ သေံ ကေုာံ ဗၟာ သွက်ဂွံ ပံက် ပရေၚ်ဗၞိက် အလုံ ဒေသ အာရှအគ្នေယျရ။ ယဝ်ရ သၞောတ် ဂၠံၚ်တရဴ ကေုာံ ပယျဵု လောဲသွာ တိုန် မ္ဂး ပရေၚ်ဗၞိက် ကေုာံ ဓလိုက်တမ်ရၚ် နူ ဍုၚ်မ္ၚး ဂၠိုၚ် တိုန် တုဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တွဵုရးဍုၚ်မန် သ္ဂောံ ဇၞော်မောဝ် အာ ဍာ်ဇမၠိၚ် မာန်ရ။ == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite book |last=Seekins |first=Donald M. |title=Historical Dictionary of Burma |year=2006 |publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0810854765}} * {{cite book |last=Turnell |first=Sean |title=Fiery Dragons: Banks, Moneylenders and Microfinance in Burma |year=2009 |publisher=NIAS Press |isbn=978-8776940409}} * {{cite book |last=Myint-U |first=Thant |title=The River of Lost Footsteps: Histories of Burma |year=2006 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0374163426}} * {{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/country/myanmar/publication/myanmar-economic-monitor-june-2019 |title=Myanmar Economic Monitor |publisher=World Bank |year=2019 |access-date=2023-10-12}} * {{cite web |url=https://www.adb.org/publications/developing-economic-corridors-south-asia |title=Developing the Economic Corridors |publisher=Asian Development Bank |year=2015 |access-date=2023-10-19}} {{Navbox | name = တွဵုရးဍုၚ်မန် | title = [[တွဵုရးဍုၚ်မန်]] | listclass = hlist | group1 = ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် | list1 = * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဍုၚ်မန်]] * [[ပရေၚ်တဵုလွဳ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန်]] * [[ခၜိုတ် တွဵုရးဍုၚ်မန်]] * [[ပရေၚ်အာတရဴ တွဵုရးဍုၚ်မန်]] | group2 = ဍုၚ် အဓိက | list2 = * [[မတ်မလီု]] * [[သထုံ]] * [[ရေဝ်]] * [[မုဟ်ဍုၚ်]] * [[ကျာ်ထဝ်]] * [[ဇြပ်ဗု]] }} {{DEFAULTSORT:Parean Poin Drap Mon}} [[Category:ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] [[Category:တွဵုရးဍုၚ်မန်]] [[Category:ပရေၚ်တဵုလွဳ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန်]] [[Category:ဝၚ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] [[Category:ရးနိဂီုဗၟာ]] [[Category:ပရေၚ်ဗၞိက်]] [[Category:ဒေသ အာရှအគ្នေယျ]] 581tbpzvw7hj95twacm2act58cl38i1 60185 60184 2026-11-08T22:55:12Z Aue Nai 24 60185 wikitext text/x-wiki {{Infobox economy | country = တွဵုရးဍုၚ်မန် | image = File:Rubber tree tapping.jpg | caption = ကမၠောန် ၜိုတ် ဍာ်ခၜိုတ် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် အဓိက။ | population = ၂,၀၅၄,၃၉၃ (စၟတ်သမ္တီ ၂၀၁၄) | gdp = | gdp rank = | gdp growth = | gdp per capita = | sectors = ပရေၚ်တဵုလွဳ (၄၀%)<br/>ပရေၚ်ကမၠောန် စက်ရုၚ် (၂၅%)<br/>ပရေၚ်သယံဇာတ ကေုာံ သွာၚ်သအာၚ် (၃၅%) | inflation = | poverty = | gini = | hdi = | labor force = | labor force by occupation = ပရေၚ်တဵုလွဳ ကေုာံ တမ္ၚာ (၅၅%)၊ ကမၠောန်ပ္တိတ်ကပေါတ် (၁၅%)၊ ပရေၚ်ဗၞိက် (၃၀%) | unemployment = | main industries = ခၜိုတ် (Rubber)၊ သ္ၚု၊ တမ္ၚာ ကေုာံ ဇွောအ်မသတ်ဍာ်၊ ၜဵု၊ ဇြေန် (Antimony)၊ ပရေၚ်အာတရဴ | exports = ခၜိုတ်၊ သတ်ဍာ်ကှ်၊ သ္ၚု၊ သတ်ဆု | export partners = ရးနိဂီုသေံ (Thailand)၊ ကြုက် (China) | imports = ကပေါတ်စက်၊ ကပေါတ်သိုၚ်ခၞံ၊ ကပေါတ်လျးလလဳ၊ ကပေါတ်ပရေၚ်ထတ်ယုက် | import partners = ရးနိဂီုသေံ (Thailand)၊ ဂျပေန် (Japan) | debt = | revenue = | expenses = }} '''ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တွဵုရးဍုၚ်မန်''' (Economy of Mon State) ဒှ် ကဏ္ဍဇၞော်မောဝ် အဓိက လပါ်ဒေသသၠုၚ်ကျာ ပ္ဍဲ ရးနိဂီုဗၟာရ။ တွဵုရးဍုၚ်မန် နွံ သယံဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုၚ် မပ္တံ ကု တိဗ္ၚ မဖန်ဗဒှ် သ္ၚု ကေုာံ ကၠအ်ခၜိုတ် တအ်ရ။ ဒေသဏအ် နွံ ဇိုၚ် ၜဳအာန်ဒမာန် (Andaman Sea) တုဲ ပရေၚ်တမ္ၚာ ကေုာံ ဇွောအ်မသတ်ဍာ် ဒှ် ဒြဟတ်ဇၞော် သွက် မၞိဟ်ဒေသတအ် ညံၚ်ဂွံ ဂယိုၚ်လမျီုမာန်ရ။ တရဴဆက်ဆောံ ဗၞိက် အကြာ ရးနိဂီုသေံ ကဵု တွဵုရးဍုၚ်မန် နူကဵု ဂၠံၚ် ကျာ်ပိ (Three Pagodas Pass) ပံက်ကဵု အခေါၚ်အရာ သွက် ကမၠောန် ပလံၚ်ပ္တိတ် ကပေါတ် ဗွဲမလောဲသွာရ။<ref>{{cite book|last=Seekins|first=Donald M.|title=Historical Dictionary of Burma|year=2006|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0810854765|pages=123-125}}</ref> ပရေၚ်ကမၠောန် အဓိက ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ပ္ကောံလဝ် လပါ် ပရေၚ်တဵုလွဳ၊ ပရေၚ်တမ္ၚာ ကေုာံ ပရေၚ်ပလံၚ်ပ္တိတ် ကပေါတ်သယံဇာတရ။ ကမၠောန်တဵုလွဳ ခၜိုတ် (Rubber plantation) ဒှ် ကဏ္ဍ ပ္တိတ်သြန်လုပ် ဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် တုဲ သြန်လုပ် လပါ်တမ္ၚာ မပ္တံ ကု ကပှ်၊ ကကှ် တအ် လေဝ် ကလိဂွံ ၚုဟ်မး သၠုၚ်ရ။ အခိၚ်လၟုဟ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဍုၚ်မန် ဒးဆောၚ်ဂဗ ကု တၚ်ဝါတ်ဂါတ် မပ္တံ ကု ဒဒှ် သၞောတ်ဒဒန် ကေုာံ ပရေၚ်လျးလလဳ ဟွံပေၚ်တၟာတ် တုဲ ကောန်ဒေသ ဗွဲမဂၠိုၚ် ပြံၚ်တိတ် အာ ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ရးနိဂီုသေံ နဒဒှ် ညးကၠောန်ကမၠောန် ပြံၚ်ဒေသ (Migrant workers) ရ။<ref>{{cite web|url=https://www.worldbank.org/en/country/myanmar/publication/myanmar-economic-monitor-june-2019|title=Myanmar Economic Monitor|publisher=World Bank|year=2019|access-date=2023-10-12}}</ref> အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပူဂိုလ်တအ် ဂစာန် ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် သၞောတ် ဂၠံၚ်တရဴ ကေုာံ ဆက်စၠောံ အိက်သ်-ဝေတ်သ် ကောရဳဒေါဝ် (East-West Economic Corridor) သွက်ဂွံ ပံက် ဒၞာဲ စက်ရုၚ် တၟိ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပရေၚ်အာတရဴ သွက် ညးကၟုဲ ဍုၚ်သအာၚ်ရ။ ပရေၚ်အာတရဴ ဇရေၚ် ကျာ်သိယဵု (Golden Rock) ကေုာံ က္ၜၚ်ဍာ် ပ္ဍဲ ဍုၚ်မတ်မလီု ပံက်ကဵု အခေါၚ်အရာ တၟိ သွက် ညးဒေသတအ် ညံၚ်ဂွံ ကလိဂွံ သြန်လုပ် ထပ်တရ။ == ဝၚ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲ ဒေသ တွဵုရးဍုၚ်မန် တန်တဴ လတူ ပရေၚ်ဗၞိက် ၜဳ ကေုာံ တရဴဂၠံၚ် သၞေဟ်ဍာ် နူ အခိၚ် ကၠာတေအ်ရ။ ဍုၚ်မတ်မလီု (Mawlamyine) ကေုာံ မတ္တမ (Martaban) ဒှ် သၞေဟ်ဍာ် အဓိက သွက် ကမၠောန် သွံရာန် ကပေါတ် အကြာ ဒေသ အာရှအគ្នေယျ ကေုာံ အိန္ဒိယရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် အေၚ်္ဂလိက် အုပ်ဓုပ် (British Colonial Era) ဍုၚ်မတ်မလီု ဒှ် ဍုၚ်ဇၞော် မရနုက်ကဵု ပိ ပ္ဍဲ ရးနိဂီုဗၟာ တုဲ ကမၠောန် သ္ၚု၊ ဆုကျာ် (Teak) ကေုာံ ပရေၚ်တဵုလွဳ ခၜိုတ် စဇၞော်မောဝ် တိုန် ပ္ဍဲ အခိၚ်ဏအ်ရ။ ကမၠောန် သိုၚ်ခၞံ ဂၠံၚ်ကွဳပၟတ် နူ ရန်ကုန် စိုပ် မတ်မလီု ပံက်ကဵု ဒြဟတ် သွက် ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ် ကပေါတ် လောဲသွာ။<ref>{{cite book|last=Myint-U|first=Thant|title=The River of Lost Footsteps: Histories of Burma|year=2006|publisher=Farrar, Straus and Giroux|isbn=978-0374163426|pages=89-92}}</ref> လက္ကရဴ ရးနိဂီု ကလိဂွံ ဗၠးၜး ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒးဆောၚ်ဂဗ ကု ပရေၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဟွံညိၚ်ဝတ် ကေုာံ သၞောတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သဵုယှေယ်လေတ် (Socialist Economic System) မပ္တံ ကု ပရေၚ်သီကေတ် ပိုၚ်ပြဳ လပါ် အလဵုအသဳရ။ ကမၠောန် ကၠအ်ခၜိုတ် ကေုာံ သ္ၚု ဟွံဇၞော်မောဝ် မာန် တုဲ ညးဒေသတအ် စကၠောန် ပရေၚ်ဗၞိက် ဟွံလုပ်သၞောဝ် (Black market trade) နူ ပယျဵု ကျာ်ပိ ဇရေၚ် ရးနိဂီုသေံရ။ ပရေၚ်ဗၞိက် ပယျဵု ဏအ် ဒှ် ဒြဟတ်ဇၞော်အိုတ် သွက် ညးဒေသတအ် ညံၚ်ဂွံ ဂယိုၚ်လမျီု ပ္ဍဲ ခေတ် ကပ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်။<ref>{{cite book|last=Turnell|first=Sean|title=Fiery Dragons: Banks, Moneylenders and Microfinance in Burma|year=2009|publisher=NIAS Press|isbn=978-8776940409|pages=201-205}}</ref> အခိၚ်လၟုဟ် တွဵုရးဍုၚ်မန် ကလေၚ် လဟဵု ပ္တိုန် သၞောတ် စက်ရုၚ် ကေုာံ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ဗၞိက် ကု ဍုၚ်သအာၚ် ပၠန်ရ။ အလဵုအသဳ ဒေသ ဖန်ဇန် ညံၚ်ဂွံ သိုၚ်ခၞံ ဒၞာဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တၟေၚ် (Special Economic Zone) တုဲ ညံၚ် ညးတၠဓန နူ ရးနိဂီု ကြုက် ကေုာံ သေံ ဂွံလုပ် ဓလိုက်တမ်ရၚ် (Investment) လောဲသွာရ။ == ပရေၚ်တဵုလွဳ == ပရေၚ်တဵုလွဳ (Agriculture) ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက မဖန်ဗဒှ် သြန်လုပ် သွက် မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန်ရ။ တိဗ္ၚ မနွံ ဇိုၚ် ကြုၚ်သံလောန် (Thanlwin River) ကေုာံ ကြုၚ် အတ္ထရံ (Ataran River) တအ် နွံ ဓါတ်တိ ခိုဟ် တုဲ သ္ၚု ဒှ် သြောအ် မတဵုလွဳ ဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ ဒေသဏအ်ရ။ သ္ၚု နူ တွဵုရးဍုၚ်မန် ကလိဂွံ ၚုဟ်မး ခိုဟ် တုဲ ပလံၚ်ပ္တိတ် ဇရေၚ် ဒေသ သအာၚ် ကေုာံ ရးနိဂီုမ္ၚးရ။ <ref>{{cite journal|last=Okamoto|first=Ikuko|title=Agricultural Development in Myanmar|journal=Institute of Developing Economies|year=2008|volume=20|issue=2|pages=14-19}}</ref> ပါဲနူ သ္ၚု တုဲ ကမၠောန် တဵုလွဳ သတ်ဆု ဗွဲမဂၠိုၚ် လေဝ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ရ။ မပ္တံ ကု သတ်ဒူးရေန် (Durian)၊ သတ်ကဗဴ (Pomelo) ကေုာံ သတ်မၚ်္ဂုတ် (Mangosteen) တအ် ဒှ် သတ်ဆု မဒယှ် ပ္ဍဲ ဒေသဏအ်ရ။ တဵုလွဳ သတ်ဆု ပ္ဍဲ ပွိုၚ်ဍုၚ် မုဟ်ဍုၚ် (Mudon) ကေုာံ ရေဝ် (Ye) တအ် ပ္တိတ်ကဵု သြန်လုပ် ခိုဟ် သွက် သၟာဗ္ၚတအ်ရ။ {| class="wikitable" |+ သြောအ် ကေုာံ သတ်ဆု မတဵုလွဳ ဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် |- ! ဂကူ သြောအ်/သတ်ဆု ! ဒေသ မတဵုလွဳ အဓိက ! ပရေၚ်ပလံၚ်ပ္တိတ် အဓိက |- | သ္ၚု | မတ်မလီု၊ ပံၚ်၊ ကျာ်ထဝ် | အလုံ ရးနိဂီုဗၟာ ကေုာံ ရးနိဂီု ကြုက် |- | ခၜိုတ် | မုဟ်ဍုၚ်၊ ဇြပ်ဗု၊ ရေဝ် | ရးနိဂီုသေံ၊ ရးနိဂီု ကြုက်၊ မလေယှာ |- | သတ်ဒူးရေန် | မုဟ်ဍုၚ်၊ ရေဝ် | ရန်ကုန်၊ မာန္တလေ |- | သတ်ကဗဴ | မတ်မလီု၊ မုဟ်ဍုၚ် | စကၚ်္ကာပူ၊ ရးနိဂီုသေံ |} ကမၠောန် တဵုလွဳ ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် ၜိုန်ရ နွံ ဒြဟတ် ခိုဟ် ကီု လေဝ် သၟာဗ္ၚတအ် ဒးဆောၚ်ဂဗ ကု ပရေၚ် ရာသဳဥတု ပြံၚ်လှာဲ (Climate change) ကေုာံ ယဲ စၟ မပလီု သတ်ဆု တအ်ရ။ အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ (NGOs) တအ် လွဳလွတ် ညံၚ်ဂွံ ပ္တိုန် ကွတ်ပညာ တဵုလွဳ ခေတ်တၟိ ကု သၟာဗ္ၚတအ် ညံၚ်ဂွံ ကလိဂွံ သတ်ဆု ဂၠိုၚ်တိုန်ရ။<ref>{{cite web|url=https://www.fao.org/myanmar/fao-in-myanmar/en/|title=FAO in Myanmar|publisher=Food and Agriculture Organization|year=2021|access-date=2023-10-15}}</ref> == ပရေၚ်ကမၠောန် ကၠအ်ခၜိုတ် == ပရေၚ်ကမၠောန် ကၠအ်ခၜိုတ် (Rubber Plantation Industry) ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက မဖန်ဗဒှ် သြန်လုပ် လပါ် မ္ၚး (Foreign exchange) သွက် တွဵုရးဍုၚ်မန်ရ။ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒှ် ဒေသ မပ္တိတ် ဍာ်ခၜိုတ် ဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ ရးနိဂီုဗၟာ တုဲ လၟိဟ် ကၠအ်ခၜိုတ် နွံ လ္ၚီ ကိုဋ် ဨက ပြၚ်ရ။ ပွိုၚ်ဍုၚ် မုဟ်ဍုၚ် (Mudon)၊ ဇြပ်ဗု (Thanbyuzayat) ကေုာံ ရေဝ် (Ye) တအ် ဒှ် ဒၞာဲ အဓိက သွက် ကမၠောန် ခၜိုတ်ရ။<ref>{{cite journal|last=Woods|first=Kevin|title=The Political Ecology of Rubber in Myanmar|journal=Journal of Peasant Studies|year=2011|volume=38|issue=4|pages=765-790}}</ref> [[File:Rubber tree tapping.jpg|thumb|right|ကမၠောန် ၜိုတ် ဍာ်ခၜိုတ် ပ္ဍဲ ကၠအ်ခၜိုတ် တွဵုရးဍုၚ်မန်။]] သၟာကမၠောန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဂယိုၚ်လမျီု လတူ ကမၠောန် ၜိုတ် ဍာ်ခၜိုတ် ကေုာံ ဖန်ဇန် ခၜိုတ်ကှ်ရ။ ဍာ်ခၜိုတ် နူ တွဵုရးဍုၚ်မန် ပလံၚ်ပ္တိတ် ဇရေၚ် ရးနိဂီု ကြုက် ကေုာံ သေံ နဒဒှ် ခၜိုတ် အပြောမ် (Raw rubber) ရ။ ဟိုတ်နူ စက်ရုၚ် မကၠောန်ပ္တိတ် ကပေါတ် နူ ခၜိုတ် မပ္တံ ကု တာယာ (Tire) ဟွံမဲ ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် တုဲ ၚုဟ်မး ခၜိုတ် ဒးဒုၚ် သ္ပအပြောံ ကု ၚုဟ်မး ဂၠးကဝ် လၟိုန်ရ။ သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ကမၠောန် ခၜိုတ်၊ ဂကောံ သၟာတဵုလွဳ ခၜိုတ် (Rubber Planters Association) ဂစာန် ဖန်ဗဒှ် သၞောတ် စၟတ်သမ္တီ ကဆံၚ် (Quality control) တုဲ ညံၚ် ကလိဂွံ ၚုဟ်မး သၠုၚ် ပ္ဍဲ ဗွိုက်လၟာ် (Market) ရးနိဂီု မ္ၚးရ။ == ပရေၚ်ကမၠောန် တမ္ၚာ ကေုာံ ဇွောအ်မသတ်ဍာ် == ပရေၚ်တမ္ၚာ ကေုာံ မွေးမြူ ဇွောအ်မသတ်ဍာ် (Fisheries and Seafood) လေဝ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် အဓိက သွက် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တွဵုရးဍုၚ်မန် ရ။ တွဵုရးဍုၚ်မန် နွံ ဇိုၚ် ၜဳအာန်ဒမာန် တုဲ သၞေဟ်တမ္ၚာ မပ္တံ ကု ကျာ်ခမဳ (Kyaikkami)၊ စက်သဲ (Setse) ကေုာံ ရေဝ် (Ye) တအ် ဒှ် ဒၞာဲ ကၠောန် ကမၠောန် တမ္ၚာ ဇၞော်အိုတ်ရ။ က္ၜၚ်တမ္ၚာ ဒေသ ကေုာံ က္ၜၚ် ဇၞော် ဍိုက် ဂၠာဲ က ပ္ဍဲ မှာသၟိတ် တုဲ သတ်ဍာ် ဗွဲမဂၠိုၚ် မပ္တံ ကု က၊ ကၞု၊ ဂတာံ တအ် ကလိဂွံ နူ ဒေသဏအ်ရ။<ref>{{cite report|title=Fishery Sector in Myanmar|publisher=Department of Fisheries, Myanmar|year=2018|pages=22-26}}</ref> ပါဲနူ တမ္ၚာ အလုံမှာသၟိတ် တုဲ ကမၠောန် ကၠောန် ကကှ် (Dried fish)၊ ကပှ် (Salted fish) ကေုာံ ဖျုန်က ဍာ်နွတ် (Fish paste/Ngapi) တအ် လေဝ် ဒှ် ကမၠောန် သ္ၚိကၟိန် (Cottage industry) အဓိက ပ္ဍဲ ကွာန် ဇိုၚ်ၜဳ တအ်ရ။ ကကှ် ကေုာံ ဍာ်နွတ် နူ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒယှ် လတူ အလုံ ရးနိဂီုဗၟာ တုဲ ပလံၚ်ပ္တိတ် ဇရေၚ် ဍုၚ် ရန်ကုန် ကေုာံ မာန္တလေ အိုတ်ရ။ အခိၚ်လၟုဟ် ပရေၚ်တမ္ၚာ ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် ဒးဆောၚ်ဂဗ ကု တၚ်ဝါတ်ဂါတ် ဟိုတ်နူ သတ်ဍာ် အောန်စှ်ေ အာ (Overfishing) ကေုာံ ဥတုရာသဳ ပြံၚ်လှာဲရ။ အလဵုအသဳ ဌာန တမ္ၚာ ပ္တိတ် သၞောဝ် ထိၚ်ဒဝ် အခိၚ် ရပ်က ညံၚ်ဂွံ မၚ်မွဲ သယံဇာတ သတ်ဍာ် သွက် အနာဂတ်မာန်ရ။ == သယံဇာတ ကေုာံ ပရေၚ်ပိုယ်ထီု == တွဵုရးဍုၚ်မန် နွံ သယံဇာတ သဘာဝ မပ္တံ ကု တၟအ်၊ သတ္တု ကေုာံ ၜဵု ရ။ ပရေၚ်ကမၠောန် ပိုယ်ထီု (Mining industry) ၜိုန်ရ ဟွံဇၞော် ကွေံ လေဝ် ဒှ် ဒြဟတ် သွက် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကီုရ။ ဇြေန် (Antimony) ဒှ် သတ္တု အဓိက မခါဲ ကလိဂွံ နူ ပွိုၚ်ဍုၚ် မုဟ်ဍုၚ် ကေုာံ ကျာ်ထဝ် (Kyaikto) တုဲ ပလံၚ်ပ္တိတ် ဇရေၚ် ရးနိဂီုသေံရ။<ref>{{cite web|url=https://iti.org.uk/myanmar-mining|title=Myanmar Mining Sector Review|publisher=International Trade Institute|year=2020|access-date=2023-10-18}}</ref> တၟအ်ကလောံ (Granite and Limestone) လေဝ် ဒှ် ကပေါတ် သယံဇာတ အဓိက သွက် ကမၠောန် သိုၚ်ခၞံရ။ ဒဵု တၟအ် ပ္ဍဲ ပွိုၚ်ဍုၚ် ပံၚ် (Paung) ကေုာံ ကျာ်မရောဝ် (Kyaikmaraw) တအ် ပ္တိတ် ကဵု တၟအ် သွက် စက်ရုၚ် သၟိဟ်တၟအ် (Cement factories) မနွံ ပ္ဍဲ ဒေသဏအ်ရ။ ပါဲနူ သတ္တု တုဲ ကမၠောန် ကၠောန် ၜဵု (Salt production) လေဝ် ဒှ် ကမၠောန် အဓိက ပ္ဍဲ ပွိုၚ်ဍုၚ် ဇြပ်ဗု၊ တၟအ်ကၞေၚ် (Panga) ရ။ ကွာန် တၟအ်ကၞေၚ် (Panga village) ဒယှ် လတူ ကမၠောန် ခါဲ ၜဵု သဘာဝ တုဲ ၜဵု နူ ဒေသဏအ် ပလံၚ် ပ္တိတ် ဇရေၚ် အလုံ ရးနိဂီုဗၟာရ။ == ပရေၚ်ကမၠောန် စက်ရုၚ် ကေုာံ ကပေါတ်ပ္တိတ် == ပရေၚ်ကမၠောန် စက်ရုၚ် (Manufacturing and Industry) ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒှ် စက်ရုၚ် သၟတ် ကေုာံ စက်ရုၚ် လဒေါဝ် (SME) ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ စက်ရုၚ် ဇၞော် မပ္တံ ကု စက်ရုၚ် သၟိဟ်တၟအ် (Cement plant) နွံ ပ္ဍဲ ပွိုၚ်ဍုၚ် ကျာ်မရောဝ် တုဲ ပ္တိတ် ကပေါတ် သိုၚ်ခၞံ သွက် အလုံ ရးနိဂီုရ။ <ref>{{cite journal|last=Kudo|first=Toshihiro|title=Industrial Development in Myanmar|journal=IDE Discussion Paper|year=2009|volume=190|pages=31-35}}</ref> စက်ရုၚ် ကၠောန် ကပေါတ် စၞစ (Food processing) မပ္တံ ကု စက် ပ္တိတ် ဍာ်ယာမ (Beverages)၊ စက် ခၜိုတ် ကေုာံ စက် ကၠောန် ကကှ် တအ် နွံ ပ္ဍဲ ဒၞာဲ စက်ရုၚ် မတ်မလီု (Mawlamyine Industrial Zone) ရ။ ကမၠောန် ဇိုၚ်တဲ (Handicrafts) မပ္တံ ကု ကမၠောန် ဗုတ် ပလောမ် (Pottery)၊ တုတ် ယာတ် တအ် လေဝ် နွံ ပ္ဍဲ ကွာန် သၟတ် ဂမၠိုၚ်ရ။ တၚ်ဝါတ်ဂါတ် အဓိက သွက် ပရေၚ်စက်ရုၚ် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒှ် ဟိုတ်နူ ပရေၚ်လျးလလဳ (Electricity) ဟွံညိၚ်ဝတ် ကေုာံ ၚုဟ်မး လျးလလဳ သၠုၚ်ရ။ စက်ရုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒးစကာ စက် ပ္တိတ် လျးလလဳ အလဵုဇကု (Generators) တုဲ ၚုဟ်မး ပ္တိတ် ကပေါတ် သၠုၚ် တိုန်ရ။ ယဝ်ရ သၞောတ် လျးလလဳ ခိုဟ် တိုန် မ္ဂး ကဏ္ဍ စက်ရုၚ် ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဗွဲမလောန် မာန်ရ။ == ပရေၚ်ဗၞိက် ၜါလပါ် ကေုာံ ပယျဵု == တွဵုရးဍုၚ်မန် နွံ ပယျဵု ဆက် ကု ရးနိဂီုသေံ ပ္ဍဲ ဒေသ ကျာ်ပိ (Three Pagodas Pass) တုဲ ပရေၚ်ဗၞိက် ပယျဵု (Cross-border Trade) ဒှ် ဒြဟတ် သြန်လုပ် အဓိက သွက် ဒေသရ။ ၜိုန်ရ သၞေဟ် ပယျဵု ကျာ်ပိ ဟွံဒှ် သၞေဟ် လုပ်သၞောဝ် (Formal border gate) အလုံအလန် ကီု လေဝ် ပရေၚ်ဗၞိက် ဟွံလုပ်သၞောဝ် (Informal trade) ကတဵုဒှ် လၟိုန် တ္ၚဲရ။<ref>{{cite book|last=Kudo|first=Toshihiro|title=Border Trade and Economic Integration in Asia|year=2010|publisher=Institute of Developing Economies|isbn=978-4258210344|pages=89-95}}</ref> ကပေါတ် မပလံၚ်ပ္တိတ် နူ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဇရေၚ် သေံ ဂှ် ပ္ကောံလဝ် ခၜိုတ်၊ ဆု၊ သတ်ဍာ် ကေုာံ သတ္တု ရ။ ကပေါတ် မလုပ် နူ သေံ ဇရေၚ် ဍုၚ်မန် ဂှ် ဒှ် ကပေါတ် စက်ရုၚ်၊ ကပေါတ် လျးလလဳ၊ ကပေါတ် သိုၚ်ခၞံ ကေုာံ ကပေါတ် စၞစ တအ်ရ။ {| class="wikitable" |+ ပရေၚ်ဗၞိက် ပယျဵု အကြာ တွဵုရးဍုၚ်မန် ကေုာံ ရးနိဂီုသေံ |- ! ကဏ္ဍ ! ကပေါတ် အဓိက ! သၞေဟ် ပလံၚ်ဗစိုပ် |- | ပလံၚ်ပ္တိတ် (Exports) | ခၜိုတ်၊ သတ်ဍာ်၊ ဆု၊ သတ္တု (ဇြေန်) | ကျာ်ပိ၊ မြဝတဳ (ကၠောံ တွဵုရးကရေၚ်) |- | လုပ်နူမ္ၚး (Imports) | ကပေါတ်စက်၊ စၞစ၊ ကပေါတ်လျးလလဳ၊ ကပေါတ်သိုၚ်ခၞံ | ကျာ်ပိ၊ သၞေဟ်ဍာ် မတ်မလီု |} ပရေၚ်ဗၞိက် ပယျဵု ဏအ် ပံက်ကဵု အခေါၚ်အရာ ကမၠောန် သွက် ညးဒေသတအ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။ ဂကောံ သၟာဗၞိက် တအ် အာတ်မိက် ညံၚ် အလဵုအသဳ ဂွံ ပံက် သၞေဟ် ကျာ်ပိ နဒဒှ် သၞေဟ် လုပ်သၞောဝ် တုဲ ညံၚ် ပရေၚ်ဗၞိက် ဂွံ လောဲသွာ ကေုာံ ကလိဂွံ အခေါန် (Tax revenue) ပေၚ်ၚ်ရ။ == ပရေၚ်အာတရဴ ကေုာံ ပရေၚ်ကမၠောန် ကၟုဲ == ပရေၚ်အာတရဴ (Tourism and Hospitality) ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒှ် ကဏ္ဍ မဇၞော်မောဝ် တိုန် လၟိုန် သၞာံရ။ ကျာ်သိယဵု (Kyaiktiyo Pagoda / Golden Rock) ဒှ် ဒၞာဲ ဒယှ်အိုတ် မပ္ကောံလဝ် ညးလ္ၚောဝ်ကျာ် ကေုာံ ကၟုဲ ဍုၚ်သအာၚ် မဂၠိုၚ်ကဵု ပြကောဋိကဋ် ဇၟာပ် သၞာံရ။ ပွိုၚ်ဍုၚ် ကျာ်ထဝ် ကလိဂွံ သြန်လုပ် ဗွဲမဂၠိုၚ် နူ ရုၚ်ကၟုဲ (Hotels)၊ ကမၠောန် သွံစၞစ ကေုာံ ကမၠောန် ပလံၚ်ဗစိုပ် (Transportation) မဆက်စပ် ကု ကျာ်သိယဵုရ။<ref>{{cite report|title=Myanmar Tourism Master Plan 2013-2020|publisher=Ministry of Hotels and Tourism, Myanmar|year=2013|pages=45-48}}</ref> ဍုၚ်မတ်မလီု မဒှ် ဍုၚ်ဇၞော် ဒေသဏအ် လေဝ် နွံ ပရေၚ်အာတရဴ အာဲကၟာဲ ဝၚ် (Heritage tourism) ရ။ ဘာကျာ်၊ ရုၚ် အေၚ်္ဂလိက် တြေံ၊ ကေုာံ ဓမ္မာရီု တအ် ဒှ် ဒၞာဲ ညးကၟုဲ ဍုၚ်သအာၚ် တအ် ဒးစိုတ် လ္ၚတ်ရ။ ပြၚ်ၜဳ စက်သဲ (Setse Beach) ကေုာံ ကျာ်ခမဳ လေဝ် ဒှ် ဒၞာဲ ဇူဒီု သွက် ညးဒေသ ကေုာံ ကၟုဲ အလုံ ရးနိဂီုရ။ ၜိုန်ရ ပရေၚ်အာတရဴ နွံ ဒြဟတ် သၠုၚ် ကီု လေဝ် သၞောတ် ဒဒန် ကေုာံ ပရေၚ် လွဳလွတ် ညးကၟုဲ (Hospitality services) ဒး ဇၞော်မောဝ် ပ္တိုန် ဏီရ။ အလဵုအသဳ ဒေသ ဖန်ဇန် ညံၚ်ဂွံ လဟဵု ပ္တိုန် ဒၞာဲ ဇူဒီု တၟိ မပ္တံ ကု တကအ် ခၟိုၚ် (Bilu Kyun) သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်အာတရဴ ကွာန် (Community-based tourism) ရ။ == ပရေၚ်စက်ဒြဟတ် ကေုာံ သၞောတ်ဒဒန် == သၞောတ်ဒဒန် ကေုာံ ဂၠံၚ်တရဴ (Infrastructure) ဒှ် အရာ အဓိက သွက် ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ပိုန်ဒြပ်ရ။ ဒဒန် သံလောန် (Thanlwin Bridge) မဆက် ဍုၚ် မတ်မလီု ကဵု မတ္တမ ဂှ် ပံက်ကဵု တရဴ ဆက်စၠောံ ဇရေၚ် ရန်ကုန် ဗွဲမလောဲသွာတုဲ ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ် ကပေါတ် လောဲသွာ တိုန်ရ။ ဂၠံၚ် ကွဳပၟတ် နူ ရန်ကုန် စိုပ် မတ်မလီု ကေုာံ ရေဝ်၊ ထဝါဲ လေဝ် ဒှ် လပါ် အဓိက သွက် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တွဵုရးဍုၚ်မန် ရ။<ref>{{cite web|url=https://www.adb.org/publications/developing-economic-corridors-south-asia|title=Developing the Economic Corridors|publisher=Asian Development Bank|year=2015|access-date=2023-10-19}}</ref> ပရေၚ်စက်ဒြဟတ် (Energy) ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် ဒးဆောၚ်ဂဗ ကု ပရေၚ် လျးလလဳ ဟွံပေၚ်တၟာတ် ရ။ အလဵုအသဳ သိုၚ်ခၞံ ဌာန် ပ္တိတ် လျးလလဳ နူ ဂေတ်သ် (Gas power plant) ပ္ဍဲ ဍုၚ်မတ်မလီု ကေုာံ သထုံ (Thaton) သွက်ဂွံ ပ္တိတ် လျးလလဳ ကု တွဵုရးဍုၚ်မန်။ ပရေၚ်လျးလလဳ ညိၚ်ဝတ် မ္ဂး ကဏ္ဍ စက်ရုၚ် ကေုာံ ပရေၚ်အာတရဴ ပ္ဍဲ ဒေသ ဏအ် သ္ဂောံ ဇၞော်မောဝ် တိုန် မာန်ရ။ == သြန်လုပ်လပါ် ကေုာံ တၚ်ဝါတ်ဂါတ်ဂမၠိုၚ် == သြန်လုပ် အဓိက သွက် ညးဒေသ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဟွံဆ ပ္ဍဲ ပရေၚ်တဵုလွဳ ကဵု တမ္ၚာ သၟး၊ သြန် မပလံၚ် လပါ် ညးကၠောန်ကမၠောန် ဍုၚ်သအာၚ် (Remittances) လေဝ် ဒှ် သြန်လုပ် ဇၞော်အိုတ် မွဲရ။ ကောန် တွဵုရးဍုၚ်မန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပြံၚ်တိတ် အာ ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ရးနိဂီုသေံ (Thailand)၊ မလေယှာ (Malaysia) ကေုာံ သၚ်္ကာပူ (Singapore) တုဲ ပလံၚ် စုတ် သြန် သွက် သ္ၚိကၟိန် ညးတအ် ပ္ဍဲ ဍုၚ်မန်ရ။ သြန်လုပ် ဏအ် ဖန်ဗဒှ် ညံၚ် ၚုဟ်မး စိုန်သကီု (Living standard) ပ္ဍဲ ဒေသ ဏအ် ဂွံ သၠုၚ် တိုန်ရ။<ref>{{cite journal|last=Kubo|first=Koji|title=Remittances and the Myanmar Economy|journal=Journal of Asian Economics|year=2016|volume=45|pages=23-32}}</ref> တၚ်ဝါတ်ဂါတ် အဓိက ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဂှ် ဒှ် ဟိုတ်နူ ပရေၚ် ကမၠောန် အောန် ပ္ဍဲ ဒေသ ဇကုရ။ သၟတ် တအ် ဟွံကလိဂွံ ကမၠောန် မကိတ်ညဳ ကု ပညာ ဇကု တုဲ ဒး ပြံၚ်ဒေသ (Migration) ရ။ အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တအ် ဒး ဖန်ဇန် ပံက် စက်ရုၚ် ကေုာံ ကမၠောန် တၟိ ညံၚ် ကောန်ဒေသ တအ် ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဒေသ ဇကုမာန်ရ။ ပါဲနူ ဏအ် ပရေၚ်ၚုဟ်ကပေါတ် ဍိုက် (Inflation) ကေုာံ ၚုဟ်မး သြန် ဟွံညိၚ်ဝတ် လေဝ် ဒှ် အခက်အခုဲ သွက် သၟာဗၞိက် ကေုာံ သၟာဗ္ၚ တအ်ရ။ == အစဳအဇန် ဇၞော်မောဝ် အနာဂတ် == သွက် အနာဂတ်၊ တွဵုရးဍုၚ်မန် နွံ အစဳအဇန် ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ အစဳအဇန် မပံက် ဒၞာဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တၟေၚ် (Special Economic Zone) လပါ် ပွိုၚ်ဍုၚ် ရေဝ် ကေုာံ သၞေဟ်က္ၜၚ်ဍာ် ဇြိုဟ် (Deep sea port) ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဂှ် ဒှ် အစဳအဇန် ဇၞော်မောဝ် အဓိက သွက်ဂွံ ပံက် တရဴ ဆက်စၠောံ ကု ဂၠးကဝ် ရ။<ref>{{cite web|url=https://www.dica.gov.mm/en/investment-opportunities-mon-state|title=Investment Opportunities in Mon State|publisher=Directorate of Investment and Company Administration (DICA)|year=2021|access-date=2023-10-20}}</ref> ပါဲနူ ဏအ် တွဵုရးဍုၚ်မန် လုပ် လၟိဟ် ပ္ဍဲ အိက်သ်-ဝေတ်သ် ကောရဳဒေါဝ် (East-West Economic Corridor) မဆက် ရးနိဂီု ဗဳယေတ်နာမ်၊ လာအဝ်၊ သေံ ကေုာံ ဗၟာ သွက်ဂွံ ပံက် ပရေၚ်ဗၞိက် အလုံ ဒေသ အာရှအគ្នေယျရ။ ယဝ်ရ သၞောတ် ဂၠံၚ်တရဴ ကေုာံ ပယျဵု လောဲသွာ တိုန် မ္ဂး ပရေၚ်ဗၞိက် ကေုာံ ဓလိုက်တမ်ရၚ် နူ ဍုၚ်မ္ၚး ဂၠိုၚ် တိုန် တုဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တွဵုရးဍုၚ်မန် သ္ဂောံ ဇၞော်မောဝ် အာ ဍာ်ဇမၠိၚ် မာန်ရ။ == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite book |last=Seekins |first=Donald M. |title=Historical Dictionary of Burma |year=2006 |publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0810854765}} * {{cite book |last=Turnell |first=Sean |title=Fiery Dragons: Banks, Moneylenders and Microfinance in Burma |year=2009 |publisher=NIAS Press |isbn=978-8776940409}} * {{cite book |last=Myint-U |first=Thant |title=The River of Lost Footsteps: Histories of Burma |year=2006 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0374163426}} * {{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/country/myanmar/publication/myanmar-economic-monitor-june-2019 |title=Myanmar Economic Monitor |publisher=World Bank |year=2019 |access-date=2023-10-12}} * {{cite web |url=https://www.adb.org/publications/developing-economic-corridors-south-asia |title=Developing the Economic Corridors |publisher=Asian Development Bank |year=2015 |access-date=2023-10-19}} {{Navbox | name = တွဵုရးဍုၚ်မန် | title = [[တွဵုရးဍုၚ်မန်]] | listclass = hlist | group1 = ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် | list1 = * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဍုၚ်မန်]] * [[ပရေၚ်တဵုလွဳ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန်]] * [[ခၜိုတ် တွဵုရးဍုၚ်မန်]] * [[ပရေၚ်အာတရဴ တွဵုရးဍုၚ်မန်]] | group2 = ဍုၚ် အဓိက | list2 = * [[မတ်မလီု]] * [[သထုံ]] * [[ရေဝ်]] * [[မုဟ်ဍုၚ်]] * [[ကျာ်ထဝ်]] * [[ဇြပ်ဗု]] }} {{DEFAULTSORT:Parean Poin Drap Mon}} [[Category:ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] [[Category:တွဵုရးဍုၚ်မန်]] [[Category:ပရေၚ်တဵုလွဳ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန်]] [[Category:ဝၚ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] [[Category:ရးနိဂီုဗၟာ]] [[Category:ပရေၚ်ဗၞိက်]] n0fqo0jr587004tsnlth6y5u8jxk989 60186 60185 2026-11-08T22:56:22Z Aue Nai 24 Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်မန်]] ဇရေင် [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ် တွဵုရးဍုင်မန်]] 60185 wikitext text/x-wiki {{Infobox economy | country = တွဵုရးဍုၚ်မန် | image = File:Rubber tree tapping.jpg | caption = ကမၠောန် ၜိုတ် ဍာ်ခၜိုတ် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် အဓိက။ | population = ၂,၀၅၄,၃၉၃ (စၟတ်သမ္တီ ၂၀၁၄) | gdp = | gdp rank = | gdp growth = | gdp per capita = | sectors = ပရေၚ်တဵုလွဳ (၄၀%)<br/>ပရေၚ်ကမၠောန် စက်ရုၚ် (၂၅%)<br/>ပရေၚ်သယံဇာတ ကေုာံ သွာၚ်သအာၚ် (၃၅%) | inflation = | poverty = | gini = | hdi = | labor force = | labor force by occupation = ပရေၚ်တဵုလွဳ ကေုာံ တမ္ၚာ (၅၅%)၊ ကမၠောန်ပ္တိတ်ကပေါတ် (၁၅%)၊ ပရေၚ်ဗၞိက် (၃၀%) | unemployment = | main industries = ခၜိုတ် (Rubber)၊ သ္ၚု၊ တမ္ၚာ ကေုာံ ဇွောအ်မသတ်ဍာ်၊ ၜဵု၊ ဇြေန် (Antimony)၊ ပရေၚ်အာတရဴ | exports = ခၜိုတ်၊ သတ်ဍာ်ကှ်၊ သ္ၚု၊ သတ်ဆု | export partners = ရးနိဂီုသေံ (Thailand)၊ ကြုက် (China) | imports = ကပေါတ်စက်၊ ကပေါတ်သိုၚ်ခၞံ၊ ကပေါတ်လျးလလဳ၊ ကပေါတ်ပရေၚ်ထတ်ယုက် | import partners = ရးနိဂီုသေံ (Thailand)၊ ဂျပေန် (Japan) | debt = | revenue = | expenses = }} '''ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တွဵုရးဍုၚ်မန်''' (Economy of Mon State) ဒှ် ကဏ္ဍဇၞော်မောဝ် အဓိက လပါ်ဒေသသၠုၚ်ကျာ ပ္ဍဲ ရးနိဂီုဗၟာရ။ တွဵုရးဍုၚ်မန် နွံ သယံဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုၚ် မပ္တံ ကု တိဗ္ၚ မဖန်ဗဒှ် သ္ၚု ကေုာံ ကၠအ်ခၜိုတ် တအ်ရ။ ဒေသဏအ် နွံ ဇိုၚ် ၜဳအာန်ဒမာန် (Andaman Sea) တုဲ ပရေၚ်တမ္ၚာ ကေုာံ ဇွောအ်မသတ်ဍာ် ဒှ် ဒြဟတ်ဇၞော် သွက် မၞိဟ်ဒေသတအ် ညံၚ်ဂွံ ဂယိုၚ်လမျီုမာန်ရ။ တရဴဆက်ဆောံ ဗၞိက် အကြာ ရးနိဂီုသေံ ကဵု တွဵုရးဍုၚ်မန် နူကဵု ဂၠံၚ် ကျာ်ပိ (Three Pagodas Pass) ပံက်ကဵု အခေါၚ်အရာ သွက် ကမၠောန် ပလံၚ်ပ္တိတ် ကပေါတ် ဗွဲမလောဲသွာရ။<ref>{{cite book|last=Seekins|first=Donald M.|title=Historical Dictionary of Burma|year=2006|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0810854765|pages=123-125}}</ref> ပရေၚ်ကမၠောန် အဓိက ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ပ္ကောံလဝ် လပါ် ပရေၚ်တဵုလွဳ၊ ပရေၚ်တမ္ၚာ ကေုာံ ပရေၚ်ပလံၚ်ပ္တိတ် ကပေါတ်သယံဇာတရ။ ကမၠောန်တဵုလွဳ ခၜိုတ် (Rubber plantation) ဒှ် ကဏ္ဍ ပ္တိတ်သြန်လုပ် ဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် တုဲ သြန်လုပ် လပါ်တမ္ၚာ မပ္တံ ကု ကပှ်၊ ကကှ် တအ် လေဝ် ကလိဂွံ ၚုဟ်မး သၠုၚ်ရ။ အခိၚ်လၟုဟ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဍုၚ်မန် ဒးဆောၚ်ဂဗ ကု တၚ်ဝါတ်ဂါတ် မပ္တံ ကု ဒဒှ် သၞောတ်ဒဒန် ကေုာံ ပရေၚ်လျးလလဳ ဟွံပေၚ်တၟာတ် တုဲ ကောန်ဒေသ ဗွဲမဂၠိုၚ် ပြံၚ်တိတ် အာ ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ရးနိဂီုသေံ နဒဒှ် ညးကၠောန်ကမၠောန် ပြံၚ်ဒေသ (Migrant workers) ရ။<ref>{{cite web|url=https://www.worldbank.org/en/country/myanmar/publication/myanmar-economic-monitor-june-2019|title=Myanmar Economic Monitor|publisher=World Bank|year=2019|access-date=2023-10-12}}</ref> အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပူဂိုလ်တအ် ဂစာန် ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် သၞောတ် ဂၠံၚ်တရဴ ကေုာံ ဆက်စၠောံ အိက်သ်-ဝေတ်သ် ကောရဳဒေါဝ် (East-West Economic Corridor) သွက်ဂွံ ပံက် ဒၞာဲ စက်ရုၚ် တၟိ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပရေၚ်အာတရဴ သွက် ညးကၟုဲ ဍုၚ်သအာၚ်ရ။ ပရေၚ်အာတရဴ ဇရေၚ် ကျာ်သိယဵု (Golden Rock) ကေုာံ က္ၜၚ်ဍာ် ပ္ဍဲ ဍုၚ်မတ်မလီု ပံက်ကဵု အခေါၚ်အရာ တၟိ သွက် ညးဒေသတအ် ညံၚ်ဂွံ ကလိဂွံ သြန်လုပ် ထပ်တရ။ == ဝၚ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲ ဒေသ တွဵုရးဍုၚ်မန် တန်တဴ လတူ ပရေၚ်ဗၞိက် ၜဳ ကေုာံ တရဴဂၠံၚ် သၞေဟ်ဍာ် နူ အခိၚ် ကၠာတေအ်ရ။ ဍုၚ်မတ်မလီု (Mawlamyine) ကေုာံ မတ္တမ (Martaban) ဒှ် သၞေဟ်ဍာ် အဓိက သွက် ကမၠောန် သွံရာန် ကပေါတ် အကြာ ဒေသ အာရှအគ្នေယျ ကေုာံ အိန္ဒိယရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် အေၚ်္ဂလိက် အုပ်ဓုပ် (British Colonial Era) ဍုၚ်မတ်မလီု ဒှ် ဍုၚ်ဇၞော် မရနုက်ကဵု ပိ ပ္ဍဲ ရးနိဂီုဗၟာ တုဲ ကမၠောန် သ္ၚု၊ ဆုကျာ် (Teak) ကေုာံ ပရေၚ်တဵုလွဳ ခၜိုတ် စဇၞော်မောဝ် တိုန် ပ္ဍဲ အခိၚ်ဏအ်ရ။ ကမၠောန် သိုၚ်ခၞံ ဂၠံၚ်ကွဳပၟတ် နူ ရန်ကုန် စိုပ် မတ်မလီု ပံက်ကဵု ဒြဟတ် သွက် ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ် ကပေါတ် လောဲသွာ။<ref>{{cite book|last=Myint-U|first=Thant|title=The River of Lost Footsteps: Histories of Burma|year=2006|publisher=Farrar, Straus and Giroux|isbn=978-0374163426|pages=89-92}}</ref> လက္ကရဴ ရးနိဂီု ကလိဂွံ ဗၠးၜး ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒးဆောၚ်ဂဗ ကု ပရေၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဟွံညိၚ်ဝတ် ကေုာံ သၞောတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သဵုယှေယ်လေတ် (Socialist Economic System) မပ္တံ ကု ပရေၚ်သီကေတ် ပိုၚ်ပြဳ လပါ် အလဵုအသဳရ။ ကမၠောန် ကၠအ်ခၜိုတ် ကေုာံ သ္ၚု ဟွံဇၞော်မောဝ် မာန် တုဲ ညးဒေသတအ် စကၠောန် ပရေၚ်ဗၞိက် ဟွံလုပ်သၞောဝ် (Black market trade) နူ ပယျဵု ကျာ်ပိ ဇရေၚ် ရးနိဂီုသေံရ။ ပရေၚ်ဗၞိက် ပယျဵု ဏအ် ဒှ် ဒြဟတ်ဇၞော်အိုတ် သွက် ညးဒေသတအ် ညံၚ်ဂွံ ဂယိုၚ်လမျီု ပ္ဍဲ ခေတ် ကပ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်။<ref>{{cite book|last=Turnell|first=Sean|title=Fiery Dragons: Banks, Moneylenders and Microfinance in Burma|year=2009|publisher=NIAS Press|isbn=978-8776940409|pages=201-205}}</ref> အခိၚ်လၟုဟ် တွဵုရးဍုၚ်မန် ကလေၚ် လဟဵု ပ္တိုန် သၞောတ် စက်ရုၚ် ကေုာံ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ဗၞိက် ကု ဍုၚ်သအာၚ် ပၠန်ရ။ အလဵုအသဳ ဒေသ ဖန်ဇန် ညံၚ်ဂွံ သိုၚ်ခၞံ ဒၞာဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တၟေၚ် (Special Economic Zone) တုဲ ညံၚ် ညးတၠဓန နူ ရးနိဂီု ကြုက် ကေုာံ သေံ ဂွံလုပ် ဓလိုက်တမ်ရၚ် (Investment) လောဲသွာရ။ == ပရေၚ်တဵုလွဳ == ပရေၚ်တဵုလွဳ (Agriculture) ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက မဖန်ဗဒှ် သြန်လုပ် သွက် မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန်ရ။ တိဗ္ၚ မနွံ ဇိုၚ် ကြုၚ်သံလောန် (Thanlwin River) ကေုာံ ကြုၚ် အတ္ထရံ (Ataran River) တအ် နွံ ဓါတ်တိ ခိုဟ် တုဲ သ္ၚု ဒှ် သြောအ် မတဵုလွဳ ဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ ဒေသဏအ်ရ။ သ္ၚု နူ တွဵုရးဍုၚ်မန် ကလိဂွံ ၚုဟ်မး ခိုဟ် တုဲ ပလံၚ်ပ္တိတ် ဇရေၚ် ဒေသ သအာၚ် ကေုာံ ရးနိဂီုမ္ၚးရ။ <ref>{{cite journal|last=Okamoto|first=Ikuko|title=Agricultural Development in Myanmar|journal=Institute of Developing Economies|year=2008|volume=20|issue=2|pages=14-19}}</ref> ပါဲနူ သ္ၚု တုဲ ကမၠောန် တဵုလွဳ သတ်ဆု ဗွဲမဂၠိုၚ် လေဝ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ရ။ မပ္တံ ကု သတ်ဒူးရေန် (Durian)၊ သတ်ကဗဴ (Pomelo) ကေုာံ သတ်မၚ်္ဂုတ် (Mangosteen) တအ် ဒှ် သတ်ဆု မဒယှ် ပ္ဍဲ ဒေသဏအ်ရ။ တဵုလွဳ သတ်ဆု ပ္ဍဲ ပွိုၚ်ဍုၚ် မုဟ်ဍုၚ် (Mudon) ကေုာံ ရေဝ် (Ye) တအ် ပ္တိတ်ကဵု သြန်လုပ် ခိုဟ် သွက် သၟာဗ္ၚတအ်ရ။ {| class="wikitable" |+ သြောအ် ကေုာံ သတ်ဆု မတဵုလွဳ ဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် |- ! ဂကူ သြောအ်/သတ်ဆု ! ဒေသ မတဵုလွဳ အဓိက ! ပရေၚ်ပလံၚ်ပ္တိတ် အဓိက |- | သ္ၚု | မတ်မလီု၊ ပံၚ်၊ ကျာ်ထဝ် | အလုံ ရးနိဂီုဗၟာ ကေုာံ ရးနိဂီု ကြုက် |- | ခၜိုတ် | မုဟ်ဍုၚ်၊ ဇြပ်ဗု၊ ရေဝ် | ရးနိဂီုသေံ၊ ရးနိဂီု ကြုက်၊ မလေယှာ |- | သတ်ဒူးရေန် | မုဟ်ဍုၚ်၊ ရေဝ် | ရန်ကုန်၊ မာန္တလေ |- | သတ်ကဗဴ | မတ်မလီု၊ မုဟ်ဍုၚ် | စကၚ်္ကာပူ၊ ရးနိဂီုသေံ |} ကမၠောန် တဵုလွဳ ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် ၜိုန်ရ နွံ ဒြဟတ် ခိုဟ် ကီု လေဝ် သၟာဗ္ၚတအ် ဒးဆောၚ်ဂဗ ကု ပရေၚ် ရာသဳဥတု ပြံၚ်လှာဲ (Climate change) ကေုာံ ယဲ စၟ မပလီု သတ်ဆု တအ်ရ။ အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ (NGOs) တအ် လွဳလွတ် ညံၚ်ဂွံ ပ္တိုန် ကွတ်ပညာ တဵုလွဳ ခေတ်တၟိ ကု သၟာဗ္ၚတအ် ညံၚ်ဂွံ ကလိဂွံ သတ်ဆု ဂၠိုၚ်တိုန်ရ။<ref>{{cite web|url=https://www.fao.org/myanmar/fao-in-myanmar/en/|title=FAO in Myanmar|publisher=Food and Agriculture Organization|year=2021|access-date=2023-10-15}}</ref> == ပရေၚ်ကမၠောန် ကၠအ်ခၜိုတ် == ပရေၚ်ကမၠောန် ကၠအ်ခၜိုတ် (Rubber Plantation Industry) ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက မဖန်ဗဒှ် သြန်လုပ် လပါ် မ္ၚး (Foreign exchange) သွက် တွဵုရးဍုၚ်မန်ရ။ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒှ် ဒေသ မပ္တိတ် ဍာ်ခၜိုတ် ဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ ရးနိဂီုဗၟာ တုဲ လၟိဟ် ကၠအ်ခၜိုတ် နွံ လ္ၚီ ကိုဋ် ဨက ပြၚ်ရ။ ပွိုၚ်ဍုၚ် မုဟ်ဍုၚ် (Mudon)၊ ဇြပ်ဗု (Thanbyuzayat) ကေုာံ ရေဝ် (Ye) တအ် ဒှ် ဒၞာဲ အဓိက သွက် ကမၠောန် ခၜိုတ်ရ။<ref>{{cite journal|last=Woods|first=Kevin|title=The Political Ecology of Rubber in Myanmar|journal=Journal of Peasant Studies|year=2011|volume=38|issue=4|pages=765-790}}</ref> [[File:Rubber tree tapping.jpg|thumb|right|ကမၠောန် ၜိုတ် ဍာ်ခၜိုတ် ပ္ဍဲ ကၠအ်ခၜိုတ် တွဵုရးဍုၚ်မန်။]] သၟာကမၠောန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဂယိုၚ်လမျီု လတူ ကမၠောန် ၜိုတ် ဍာ်ခၜိုတ် ကေုာံ ဖန်ဇန် ခၜိုတ်ကှ်ရ။ ဍာ်ခၜိုတ် နူ တွဵုရးဍုၚ်မန် ပလံၚ်ပ္တိတ် ဇရေၚ် ရးနိဂီု ကြုက် ကေုာံ သေံ နဒဒှ် ခၜိုတ် အပြောမ် (Raw rubber) ရ။ ဟိုတ်နူ စက်ရုၚ် မကၠောန်ပ္တိတ် ကပေါတ် နူ ခၜိုတ် မပ္တံ ကု တာယာ (Tire) ဟွံမဲ ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် တုဲ ၚုဟ်မး ခၜိုတ် ဒးဒုၚ် သ္ပအပြောံ ကု ၚုဟ်မး ဂၠးကဝ် လၟိုန်ရ။ သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ကမၠောန် ခၜိုတ်၊ ဂကောံ သၟာတဵုလွဳ ခၜိုတ် (Rubber Planters Association) ဂစာန် ဖန်ဗဒှ် သၞောတ် စၟတ်သမ္တီ ကဆံၚ် (Quality control) တုဲ ညံၚ် ကလိဂွံ ၚုဟ်မး သၠုၚ် ပ္ဍဲ ဗွိုက်လၟာ် (Market) ရးနိဂီု မ္ၚးရ။ == ပရေၚ်ကမၠောန် တမ္ၚာ ကေုာံ ဇွောအ်မသတ်ဍာ် == ပရေၚ်တမ္ၚာ ကေုာံ မွေးမြူ ဇွောအ်မသတ်ဍာ် (Fisheries and Seafood) လေဝ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် အဓိက သွက် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တွဵုရးဍုၚ်မန် ရ။ တွဵုရးဍုၚ်မန် နွံ ဇိုၚ် ၜဳအာန်ဒမာန် တုဲ သၞေဟ်တမ္ၚာ မပ္တံ ကု ကျာ်ခမဳ (Kyaikkami)၊ စက်သဲ (Setse) ကေုာံ ရေဝ် (Ye) တအ် ဒှ် ဒၞာဲ ကၠောန် ကမၠောန် တမ္ၚာ ဇၞော်အိုတ်ရ။ က္ၜၚ်တမ္ၚာ ဒေသ ကေုာံ က္ၜၚ် ဇၞော် ဍိုက် ဂၠာဲ က ပ္ဍဲ မှာသၟိတ် တုဲ သတ်ဍာ် ဗွဲမဂၠိုၚ် မပ္တံ ကု က၊ ကၞု၊ ဂတာံ တအ် ကလိဂွံ နူ ဒေသဏအ်ရ။<ref>{{cite report|title=Fishery Sector in Myanmar|publisher=Department of Fisheries, Myanmar|year=2018|pages=22-26}}</ref> ပါဲနူ တမ္ၚာ အလုံမှာသၟိတ် တုဲ ကမၠောန် ကၠောန် ကကှ် (Dried fish)၊ ကပှ် (Salted fish) ကေုာံ ဖျုန်က ဍာ်နွတ် (Fish paste/Ngapi) တအ် လေဝ် ဒှ် ကမၠောန် သ္ၚိကၟိန် (Cottage industry) အဓိက ပ္ဍဲ ကွာန် ဇိုၚ်ၜဳ တအ်ရ။ ကကှ် ကေုာံ ဍာ်နွတ် နူ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒယှ် လတူ အလုံ ရးနိဂီုဗၟာ တုဲ ပလံၚ်ပ္တိတ် ဇရေၚ် ဍုၚ် ရန်ကုန် ကေုာံ မာန္တလေ အိုတ်ရ။ အခိၚ်လၟုဟ် ပရေၚ်တမ္ၚာ ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် ဒးဆောၚ်ဂဗ ကု တၚ်ဝါတ်ဂါတ် ဟိုတ်နူ သတ်ဍာ် အောန်စှ်ေ အာ (Overfishing) ကေုာံ ဥတုရာသဳ ပြံၚ်လှာဲရ။ အလဵုအသဳ ဌာန တမ္ၚာ ပ္တိတ် သၞောဝ် ထိၚ်ဒဝ် အခိၚ် ရပ်က ညံၚ်ဂွံ မၚ်မွဲ သယံဇာတ သတ်ဍာ် သွက် အနာဂတ်မာန်ရ။ == သယံဇာတ ကေုာံ ပရေၚ်ပိုယ်ထီု == တွဵုရးဍုၚ်မန် နွံ သယံဇာတ သဘာဝ မပ္တံ ကု တၟအ်၊ သတ္တု ကေုာံ ၜဵု ရ။ ပရေၚ်ကမၠောန် ပိုယ်ထီု (Mining industry) ၜိုန်ရ ဟွံဇၞော် ကွေံ လေဝ် ဒှ် ဒြဟတ် သွက် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကီုရ။ ဇြေန် (Antimony) ဒှ် သတ္တု အဓိက မခါဲ ကလိဂွံ နူ ပွိုၚ်ဍုၚ် မုဟ်ဍုၚ် ကေုာံ ကျာ်ထဝ် (Kyaikto) တုဲ ပလံၚ်ပ္တိတ် ဇရေၚ် ရးနိဂီုသေံရ။<ref>{{cite web|url=https://iti.org.uk/myanmar-mining|title=Myanmar Mining Sector Review|publisher=International Trade Institute|year=2020|access-date=2023-10-18}}</ref> တၟအ်ကလောံ (Granite and Limestone) လေဝ် ဒှ် ကပေါတ် သယံဇာတ အဓိက သွက် ကမၠောန် သိုၚ်ခၞံရ။ ဒဵု တၟအ် ပ္ဍဲ ပွိုၚ်ဍုၚ် ပံၚ် (Paung) ကေုာံ ကျာ်မရောဝ် (Kyaikmaraw) တအ် ပ္တိတ် ကဵု တၟအ် သွက် စက်ရုၚ် သၟိဟ်တၟအ် (Cement factories) မနွံ ပ္ဍဲ ဒေသဏအ်ရ။ ပါဲနူ သတ္တု တုဲ ကမၠောန် ကၠောန် ၜဵု (Salt production) လေဝ် ဒှ် ကမၠောန် အဓိက ပ္ဍဲ ပွိုၚ်ဍုၚ် ဇြပ်ဗု၊ တၟအ်ကၞေၚ် (Panga) ရ။ ကွာန် တၟအ်ကၞေၚ် (Panga village) ဒယှ် လတူ ကမၠောန် ခါဲ ၜဵု သဘာဝ တုဲ ၜဵု နူ ဒေသဏအ် ပလံၚ် ပ္တိတ် ဇရေၚ် အလုံ ရးနိဂီုဗၟာရ။ == ပရေၚ်ကမၠောန် စက်ရုၚ် ကေုာံ ကပေါတ်ပ္တိတ် == ပရေၚ်ကမၠောန် စက်ရုၚ် (Manufacturing and Industry) ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒှ် စက်ရုၚ် သၟတ် ကေုာံ စက်ရုၚ် လဒေါဝ် (SME) ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ စက်ရုၚ် ဇၞော် မပ္တံ ကု စက်ရုၚ် သၟိဟ်တၟအ် (Cement plant) နွံ ပ္ဍဲ ပွိုၚ်ဍုၚ် ကျာ်မရောဝ် တုဲ ပ္တိတ် ကပေါတ် သိုၚ်ခၞံ သွက် အလုံ ရးနိဂီုရ။ <ref>{{cite journal|last=Kudo|first=Toshihiro|title=Industrial Development in Myanmar|journal=IDE Discussion Paper|year=2009|volume=190|pages=31-35}}</ref> စက်ရုၚ် ကၠောန် ကပေါတ် စၞစ (Food processing) မပ္တံ ကု စက် ပ္တိတ် ဍာ်ယာမ (Beverages)၊ စက် ခၜိုတ် ကေုာံ စက် ကၠောန် ကကှ် တအ် နွံ ပ္ဍဲ ဒၞာဲ စက်ရုၚ် မတ်မလီု (Mawlamyine Industrial Zone) ရ။ ကမၠောန် ဇိုၚ်တဲ (Handicrafts) မပ္တံ ကု ကမၠောန် ဗုတ် ပလောမ် (Pottery)၊ တုတ် ယာတ် တအ် လေဝ် နွံ ပ္ဍဲ ကွာန် သၟတ် ဂမၠိုၚ်ရ။ တၚ်ဝါတ်ဂါတ် အဓိက သွက် ပရေၚ်စက်ရုၚ် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒှ် ဟိုတ်နူ ပရေၚ်လျးလလဳ (Electricity) ဟွံညိၚ်ဝတ် ကေုာံ ၚုဟ်မး လျးလလဳ သၠုၚ်ရ။ စက်ရုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒးစကာ စက် ပ္တိတ် လျးလလဳ အလဵုဇကု (Generators) တုဲ ၚုဟ်မး ပ္တိတ် ကပေါတ် သၠုၚ် တိုန်ရ။ ယဝ်ရ သၞောတ် လျးလလဳ ခိုဟ် တိုန် မ္ဂး ကဏ္ဍ စက်ရုၚ် ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဗွဲမလောန် မာန်ရ။ == ပရေၚ်ဗၞိက် ၜါလပါ် ကေုာံ ပယျဵု == တွဵုရးဍုၚ်မန် နွံ ပယျဵု ဆက် ကု ရးနိဂီုသေံ ပ္ဍဲ ဒေသ ကျာ်ပိ (Three Pagodas Pass) တုဲ ပရေၚ်ဗၞိက် ပယျဵု (Cross-border Trade) ဒှ် ဒြဟတ် သြန်လုပ် အဓိက သွက် ဒေသရ။ ၜိုန်ရ သၞေဟ် ပယျဵု ကျာ်ပိ ဟွံဒှ် သၞေဟ် လုပ်သၞောဝ် (Formal border gate) အလုံအလန် ကီု လေဝ် ပရေၚ်ဗၞိက် ဟွံလုပ်သၞောဝ် (Informal trade) ကတဵုဒှ် လၟိုန် တ္ၚဲရ။<ref>{{cite book|last=Kudo|first=Toshihiro|title=Border Trade and Economic Integration in Asia|year=2010|publisher=Institute of Developing Economies|isbn=978-4258210344|pages=89-95}}</ref> ကပေါတ် မပလံၚ်ပ္တိတ် နူ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဇရေၚ် သေံ ဂှ် ပ္ကောံလဝ် ခၜိုတ်၊ ဆု၊ သတ်ဍာ် ကေုာံ သတ္တု ရ။ ကပေါတ် မလုပ် နူ သေံ ဇရေၚ် ဍုၚ်မန် ဂှ် ဒှ် ကပေါတ် စက်ရုၚ်၊ ကပေါတ် လျးလလဳ၊ ကပေါတ် သိုၚ်ခၞံ ကေုာံ ကပေါတ် စၞစ တအ်ရ။ {| class="wikitable" |+ ပရေၚ်ဗၞိက် ပယျဵု အကြာ တွဵုရးဍုၚ်မန် ကေုာံ ရးနိဂီုသေံ |- ! ကဏ္ဍ ! ကပေါတ် အဓိက ! သၞေဟ် ပလံၚ်ဗစိုပ် |- | ပလံၚ်ပ္တိတ် (Exports) | ခၜိုတ်၊ သတ်ဍာ်၊ ဆု၊ သတ္တု (ဇြေန်) | ကျာ်ပိ၊ မြဝတဳ (ကၠောံ တွဵုရးကရေၚ်) |- | လုပ်နူမ္ၚး (Imports) | ကပေါတ်စက်၊ စၞစ၊ ကပေါတ်လျးလလဳ၊ ကပေါတ်သိုၚ်ခၞံ | ကျာ်ပိ၊ သၞေဟ်ဍာ် မတ်မလီု |} ပရေၚ်ဗၞိက် ပယျဵု ဏအ် ပံက်ကဵု အခေါၚ်အရာ ကမၠောန် သွက် ညးဒေသတအ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။ ဂကောံ သၟာဗၞိက် တအ် အာတ်မိက် ညံၚ် အလဵုအသဳ ဂွံ ပံက် သၞေဟ် ကျာ်ပိ နဒဒှ် သၞေဟ် လုပ်သၞောဝ် တုဲ ညံၚ် ပရေၚ်ဗၞိက် ဂွံ လောဲသွာ ကေုာံ ကလိဂွံ အခေါန် (Tax revenue) ပေၚ်ၚ်ရ။ == ပရေၚ်အာတရဴ ကေုာံ ပရေၚ်ကမၠောန် ကၟုဲ == ပရေၚ်အာတရဴ (Tourism and Hospitality) ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒှ် ကဏ္ဍ မဇၞော်မောဝ် တိုန် လၟိုန် သၞာံရ။ ကျာ်သိယဵု (Kyaiktiyo Pagoda / Golden Rock) ဒှ် ဒၞာဲ ဒယှ်အိုတ် မပ္ကောံလဝ် ညးလ္ၚောဝ်ကျာ် ကေုာံ ကၟုဲ ဍုၚ်သအာၚ် မဂၠိုၚ်ကဵု ပြကောဋိကဋ် ဇၟာပ် သၞာံရ။ ပွိုၚ်ဍုၚ် ကျာ်ထဝ် ကလိဂွံ သြန်လုပ် ဗွဲမဂၠိုၚ် နူ ရုၚ်ကၟုဲ (Hotels)၊ ကမၠောန် သွံစၞစ ကေုာံ ကမၠောန် ပလံၚ်ဗစိုပ် (Transportation) မဆက်စပ် ကု ကျာ်သိယဵုရ။<ref>{{cite report|title=Myanmar Tourism Master Plan 2013-2020|publisher=Ministry of Hotels and Tourism, Myanmar|year=2013|pages=45-48}}</ref> ဍုၚ်မတ်မလီု မဒှ် ဍုၚ်ဇၞော် ဒေသဏအ် လေဝ် နွံ ပရေၚ်အာတရဴ အာဲကၟာဲ ဝၚ် (Heritage tourism) ရ။ ဘာကျာ်၊ ရုၚ် အေၚ်္ဂလိက် တြေံ၊ ကေုာံ ဓမ္မာရီု တအ် ဒှ် ဒၞာဲ ညးကၟုဲ ဍုၚ်သအာၚ် တအ် ဒးစိုတ် လ္ၚတ်ရ။ ပြၚ်ၜဳ စက်သဲ (Setse Beach) ကေုာံ ကျာ်ခမဳ လေဝ် ဒှ် ဒၞာဲ ဇူဒီု သွက် ညးဒေသ ကေုာံ ကၟုဲ အလုံ ရးနိဂီုရ။ ၜိုန်ရ ပရေၚ်အာတရဴ နွံ ဒြဟတ် သၠုၚ် ကီု လေဝ် သၞောတ် ဒဒန် ကေုာံ ပရေၚ် လွဳလွတ် ညးကၟုဲ (Hospitality services) ဒး ဇၞော်မောဝ် ပ္တိုန် ဏီရ။ အလဵုအသဳ ဒေသ ဖန်ဇန် ညံၚ်ဂွံ လဟဵု ပ္တိုန် ဒၞာဲ ဇူဒီု တၟိ မပ္တံ ကု တကအ် ခၟိုၚ် (Bilu Kyun) သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်အာတရဴ ကွာန် (Community-based tourism) ရ။ == ပရေၚ်စက်ဒြဟတ် ကေုာံ သၞောတ်ဒဒန် == သၞောတ်ဒဒန် ကေုာံ ဂၠံၚ်တရဴ (Infrastructure) ဒှ် အရာ အဓိက သွက် ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ပိုန်ဒြပ်ရ။ ဒဒန် သံလောန် (Thanlwin Bridge) မဆက် ဍုၚ် မတ်မလီု ကဵု မတ္တမ ဂှ် ပံက်ကဵု တရဴ ဆက်စၠောံ ဇရေၚ် ရန်ကုန် ဗွဲမလောဲသွာတုဲ ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ် ကပေါတ် လောဲသွာ တိုန်ရ။ ဂၠံၚ် ကွဳပၟတ် နူ ရန်ကုန် စိုပ် မတ်မလီု ကေုာံ ရေဝ်၊ ထဝါဲ လေဝ် ဒှ် လပါ် အဓိက သွက် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တွဵုရးဍုၚ်မန် ရ။<ref>{{cite web|url=https://www.adb.org/publications/developing-economic-corridors-south-asia|title=Developing the Economic Corridors|publisher=Asian Development Bank|year=2015|access-date=2023-10-19}}</ref> ပရေၚ်စက်ဒြဟတ် (Energy) ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် ဒးဆောၚ်ဂဗ ကု ပရေၚ် လျးလလဳ ဟွံပေၚ်တၟာတ် ရ။ အလဵုအသဳ သိုၚ်ခၞံ ဌာန် ပ္တိတ် လျးလလဳ နူ ဂေတ်သ် (Gas power plant) ပ္ဍဲ ဍုၚ်မတ်မလီု ကေုာံ သထုံ (Thaton) သွက်ဂွံ ပ္တိတ် လျးလလဳ ကု တွဵုရးဍုၚ်မန်။ ပရေၚ်လျးလလဳ ညိၚ်ဝတ် မ္ဂး ကဏ္ဍ စက်ရုၚ် ကေုာံ ပရေၚ်အာတရဴ ပ္ဍဲ ဒေသ ဏအ် သ္ဂောံ ဇၞော်မောဝ် တိုန် မာန်ရ။ == သြန်လုပ်လပါ် ကေုာံ တၚ်ဝါတ်ဂါတ်ဂမၠိုၚ် == သြန်လုပ် အဓိက သွက် ညးဒေသ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဟွံဆ ပ္ဍဲ ပရေၚ်တဵုလွဳ ကဵု တမ္ၚာ သၟး၊ သြန် မပလံၚ် လပါ် ညးကၠောန်ကမၠောန် ဍုၚ်သအာၚ် (Remittances) လေဝ် ဒှ် သြန်လုပ် ဇၞော်အိုတ် မွဲရ။ ကောန် တွဵုရးဍုၚ်မန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပြံၚ်တိတ် အာ ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ရးနိဂီုသေံ (Thailand)၊ မလေယှာ (Malaysia) ကေုာံ သၚ်္ကာပူ (Singapore) တုဲ ပလံၚ် စုတ် သြန် သွက် သ္ၚိကၟိန် ညးတအ် ပ္ဍဲ ဍုၚ်မန်ရ။ သြန်လုပ် ဏအ် ဖန်ဗဒှ် ညံၚ် ၚုဟ်မး စိုန်သကီု (Living standard) ပ္ဍဲ ဒေသ ဏအ် ဂွံ သၠုၚ် တိုန်ရ။<ref>{{cite journal|last=Kubo|first=Koji|title=Remittances and the Myanmar Economy|journal=Journal of Asian Economics|year=2016|volume=45|pages=23-32}}</ref> တၚ်ဝါတ်ဂါတ် အဓိက ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဂှ် ဒှ် ဟိုတ်နူ ပရေၚ် ကမၠောန် အောန် ပ္ဍဲ ဒေသ ဇကုရ။ သၟတ် တအ် ဟွံကလိဂွံ ကမၠောန် မကိတ်ညဳ ကု ပညာ ဇကု တုဲ ဒး ပြံၚ်ဒေသ (Migration) ရ။ အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တအ် ဒး ဖန်ဇန် ပံက် စက်ရုၚ် ကေုာံ ကမၠောန် တၟိ ညံၚ် ကောန်ဒေသ တအ် ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဒေသ ဇကုမာန်ရ။ ပါဲနူ ဏအ် ပရေၚ်ၚုဟ်ကပေါတ် ဍိုက် (Inflation) ကေုာံ ၚုဟ်မး သြန် ဟွံညိၚ်ဝတ် လေဝ် ဒှ် အခက်အခုဲ သွက် သၟာဗၞိက် ကေုာံ သၟာဗ္ၚ တအ်ရ။ == အစဳအဇန် ဇၞော်မောဝ် အနာဂတ် == သွက် အနာဂတ်၊ တွဵုရးဍုၚ်မန် နွံ အစဳအဇန် ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ အစဳအဇန် မပံက် ဒၞာဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တၟေၚ် (Special Economic Zone) လပါ် ပွိုၚ်ဍုၚ် ရေဝ် ကေုာံ သၞေဟ်က္ၜၚ်ဍာ် ဇြိုဟ် (Deep sea port) ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဂှ် ဒှ် အစဳအဇန် ဇၞော်မောဝ် အဓိက သွက်ဂွံ ပံက် တရဴ ဆက်စၠောံ ကု ဂၠးကဝ် ရ။<ref>{{cite web|url=https://www.dica.gov.mm/en/investment-opportunities-mon-state|title=Investment Opportunities in Mon State|publisher=Directorate of Investment and Company Administration (DICA)|year=2021|access-date=2023-10-20}}</ref> ပါဲနူ ဏအ် တွဵုရးဍုၚ်မန် လုပ် လၟိဟ် ပ္ဍဲ အိက်သ်-ဝေတ်သ် ကောရဳဒေါဝ် (East-West Economic Corridor) မဆက် ရးနိဂီု ဗဳယေတ်နာမ်၊ လာအဝ်၊ သေံ ကေုာံ ဗၟာ သွက်ဂွံ ပံက် ပရေၚ်ဗၞိက် အလုံ ဒေသ အာရှအគ្នေယျရ။ ယဝ်ရ သၞောတ် ဂၠံၚ်တရဴ ကေုာံ ပယျဵု လောဲသွာ တိုန် မ္ဂး ပရေၚ်ဗၞိက် ကေုာံ ဓလိုက်တမ်ရၚ် နူ ဍုၚ်မ္ၚး ဂၠိုၚ် တိုန် တုဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တွဵုရးဍုၚ်မန် သ္ဂောံ ဇၞော်မောဝ် အာ ဍာ်ဇမၠိၚ် မာန်ရ။ == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite book |last=Seekins |first=Donald M. |title=Historical Dictionary of Burma |year=2006 |publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0810854765}} * {{cite book |last=Turnell |first=Sean |title=Fiery Dragons: Banks, Moneylenders and Microfinance in Burma |year=2009 |publisher=NIAS Press |isbn=978-8776940409}} * {{cite book |last=Myint-U |first=Thant |title=The River of Lost Footsteps: Histories of Burma |year=2006 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0374163426}} * {{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/country/myanmar/publication/myanmar-economic-monitor-june-2019 |title=Myanmar Economic Monitor |publisher=World Bank |year=2019 |access-date=2023-10-12}} * {{cite web |url=https://www.adb.org/publications/developing-economic-corridors-south-asia |title=Developing the Economic Corridors |publisher=Asian Development Bank |year=2015 |access-date=2023-10-19}} {{Navbox | name = တွဵုရးဍုၚ်မန် | title = [[တွဵုရးဍုၚ်မန်]] | listclass = hlist | group1 = ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် | list1 = * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဍုၚ်မန်]] * [[ပရေၚ်တဵုလွဳ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန်]] * [[ခၜိုတ် တွဵုရးဍုၚ်မန်]] * [[ပရေၚ်အာတရဴ တွဵုရးဍုၚ်မန်]] | group2 = ဍုၚ် အဓိက | list2 = * [[မတ်မလီု]] * [[သထုံ]] * [[ရေဝ်]] * [[မုဟ်ဍုၚ်]] * [[ကျာ်ထဝ်]] * [[ဇြပ်ဗု]] }} {{DEFAULTSORT:Parean Poin Drap Mon}} [[Category:ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] [[Category:တွဵုရးဍုၚ်မန်]] [[Category:ပရေၚ်တဵုလွဳ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန်]] [[Category:ဝၚ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] [[Category:ရးနိဂီုဗၟာ]] [[Category:ပရေၚ်ဗၞိက်]] n0fqo0jr587004tsnlth6y5u8jxk989 60188 60186 2026-11-08T22:57:07Z Aue Nai 24 60188 wikitext text/x-wiki {{Infobox economy | country = တွဵုရးဍုၚ်မန် | image = File:Rubber tree tapping.jpg | caption = ကမၠောန် ၜိုတ် ဍာ်ခၜိုတ် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် အဓိက။ | population = ၂,၀၅၄,၃၉၃ (စၟတ်သမ္တီ ၂၀၁၄) | gdp = | gdp rank = | gdp growth = | gdp per capita = | sectors = ပရေၚ်တဵုလွဳ (၄၀%)<br/>ပရေၚ်ကမၠောန် စက်ရုၚ် (၂၅%)<br/>ပရေၚ်သယံဇာတ ကေုာံ သွာၚ်သအာၚ် (၃၅%) | inflation = | poverty = | gini = | hdi = | labor force = | labor force by occupation = ပရေၚ်တဵုလွဳ ကေုာံ တမ္ၚာ (၅၅%)၊ ကမၠောန်ပ္တိတ်ကပေါတ် (၁၅%)၊ ပရေၚ်ဗၞိက် (၃၀%) | unemployment = | main industries = ခၜိုတ် (Rubber)၊ သ္ၚု၊ တမ္ၚာ ကေုာံ ဇွောအ်မသတ်ဍာ်၊ ၜဵု၊ ဇြေန် (Antimony)၊ ပရေၚ်အာတရဴ | exports = ခၜိုတ်၊ သတ်ဍာ်ကှ်၊ သ္ၚု၊ သတ်ဆု | export partners = ရးနိဂီုသေံ (Thailand)၊ ကြုက် (China) | imports = ကပေါတ်စက်၊ ကပေါတ်သိုၚ်ခၞံ၊ ကပေါတ်လျးလလဳ၊ ကပေါတ်ပရေၚ်ထတ်ယုက် | import partners = ရးနိဂီုသေံ (Thailand)၊ ဂျပေန် (Japan) | debt = | revenue = | expenses = }} '''ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တွဵုရးဍုၚ်မန်''' (Economy of Mon State) ဒှ် ကဏ္ဍဇၞော်မောဝ် အဓိက လပါ်ဒေသသၠုၚ်ကျာ ပ္ဍဲ ရးနိဂီုဗၟာရ။ တွဵုရးဍုၚ်မန် နွံ သယံဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုၚ် မပ္တံ ကု တိဗ္ၚ မဖန်ဗဒှ် သ္ၚု ကေုာံ ကၠအ်ခၜိုတ် တအ်ရ။ ဒေသဏအ် နွံ ဇိုၚ် ၜဳအာန်ဒမာန် (Andaman Sea) တုဲ ပရေၚ်တမ္ၚာ ကေုာံ ဇွောအ်မသတ်ဍာ် ဒှ် ဒြဟတ်ဇၞော် သွက် မၞိဟ်ဒေသတအ် ညံၚ်ဂွံ ဂယိုၚ်လမျီုမာန်ရ။ တရဴဆက်ဆောံ ဗၞိက် အကြာ ရးနိဂီုသေံ ကဵု တွဵုရးဍုၚ်မန် နူကဵု ဂၠံၚ် ကျာ်ပိ (Three Pagodas Pass) ပံက်ကဵု အခေါၚ်အရာ သွက် ကမၠောန် ပလံၚ်ပ္တိတ် ကပေါတ် ဗွဲမလောဲသွာရ။<ref>{{cite book|last=Seekins|first=Donald M.|title=Historical Dictionary of Burma|year=2006|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0810854765|pages=123-125}}</ref> ပရေၚ်ကမၠောန် အဓိက ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ပ္ကောံလဝ် လပါ် ပရေၚ်တဵုလွဳ၊ ပရေၚ်တမ္ၚာ ကေုာံ ပရေၚ်ပလံၚ်ပ္တိတ် ကပေါတ်သယံဇာတရ။ ကမၠောန်တဵုလွဳ ခၜိုတ် (Rubber plantation) ဒှ် ကဏ္ဍ ပ္တိတ်သြန်လုပ် ဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် တုဲ သြန်လုပ် လပါ်တမ္ၚာ မပ္တံ ကု ကပှ်၊ ကကှ် တအ် လေဝ် ကလိဂွံ ၚုဟ်မး သၠုၚ်ရ။ အခိၚ်လၟုဟ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဍုၚ်မန် ဒးဆောၚ်ဂဗ ကု တၚ်ဝါတ်ဂါတ် မပ္တံ ကု ဒဒှ် သၞောတ်ဒဒန် ကေုာံ ပရေၚ်လျးလလဳ ဟွံပေၚ်တၟာတ် တုဲ ကောန်ဒေသ ဗွဲမဂၠိုၚ် ပြံၚ်တိတ် အာ ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ရးနိဂီုသေံ နဒဒှ် ညးကၠောန်ကမၠောန် ပြံၚ်ဒေသ (Migrant workers) ရ။<ref>{{cite web|url=https://www.worldbank.org/en/country/myanmar/publication/myanmar-economic-monitor-june-2019|title=Myanmar Economic Monitor|publisher=World Bank|year=2019|access-date=2023-10-12}}</ref> အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပူဂိုလ်တအ် ဂစာန် ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် သၞောတ် ဂၠံၚ်တရဴ ကေုာံ ဆက်စၠောံ အိက်သ်-ဝေတ်သ် ကောရဳဒေါဝ် (East-West Economic Corridor) သွက်ဂွံ ပံက် ဒၞာဲ စက်ရုၚ် တၟိ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပရေၚ်အာတရဴ သွက် ညးကၟုဲ ဍုၚ်သအာၚ်ရ။ ပရေၚ်အာတရဴ ဇရေၚ် ကျာ်သိယဵု (Golden Rock) ကေုာံ က္ၜၚ်ဍာ် ပ္ဍဲ ဍုၚ်မတ်မလီု ပံက်ကဵု အခေါၚ်အရာ တၟိ သွက် ညးဒေသတအ် ညံၚ်ဂွံ ကလိဂွံ သြန်လုပ် ထပ်တရ။ == ဝၚ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲ ဒေသ တွဵုရးဍုၚ်မန် တန်တဴ လတူ ပရေၚ်ဗၞိက် ၜဳ ကေုာံ တရဴဂၠံၚ် သၞေဟ်ဍာ် နူ အခိၚ် ကၠာတေအ်ရ။ ဍုၚ်မတ်မလီု (Mawlamyine) ကေုာံ မတ္တမ (Martaban) ဒှ် သၞေဟ်ဍာ် အဓိက သွက် ကမၠောန် သွံရာန် ကပေါတ် အကြာ ဒေသ အာရှအគ្នေယျ ကေုာံ အိန္ဒိယရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် အေၚ်္ဂလိက် အုပ်ဓုပ် (British Colonial Era) ဍုၚ်မတ်မလီု ဒှ် ဍုၚ်ဇၞော် မရနုက်ကဵု ပိ ပ္ဍဲ ရးနိဂီုဗၟာ တုဲ ကမၠောန် သ္ၚု၊ ဆုကျာ် (Teak) ကေုာံ ပရေၚ်တဵုလွဳ ခၜိုတ် စဇၞော်မောဝ် တိုန် ပ္ဍဲ အခိၚ်ဏအ်ရ။ ကမၠောန် သိုၚ်ခၞံ ဂၠံၚ်ကွဳပၟတ် နူ ရန်ကုန် စိုပ် မတ်မလီု ပံက်ကဵု ဒြဟတ် သွက် ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ် ကပေါတ် လောဲသွာ။<ref>{{cite book|last=Myint-U|first=Thant|title=The River of Lost Footsteps: Histories of Burma|year=2006|publisher=Farrar, Straus and Giroux|isbn=978-0374163426|pages=89-92}}</ref> လက္ကရဴ ရးနိဂီု ကလိဂွံ ဗၠးၜး ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒးဆောၚ်ဂဗ ကု ပရေၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဟွံညိၚ်ဝတ် ကေုာံ သၞောတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သဵုယှေယ်လေတ် (Socialist Economic System) မပ္တံ ကု ပရေၚ်သီကေတ် ပိုၚ်ပြဳ လပါ် အလဵုအသဳရ။ ကမၠောန် ကၠအ်ခၜိုတ် ကေုာံ သ္ၚု ဟွံဇၞော်မောဝ် မာန် တုဲ ညးဒေသတအ် စကၠောန် ပရေၚ်ဗၞိက် ဟွံလုပ်သၞောဝ် (Black market trade) နူ ပယျဵု ကျာ်ပိ ဇရေၚ် ရးနိဂီုသေံရ။ ပရေၚ်ဗၞိက် ပယျဵု ဏအ် ဒှ် ဒြဟတ်ဇၞော်အိုတ် သွက် ညးဒေသတအ် ညံၚ်ဂွံ ဂယိုၚ်လမျီု ပ္ဍဲ ခေတ် ကပ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်။<ref>{{cite book|last=Turnell|first=Sean|title=Fiery Dragons: Banks, Moneylenders and Microfinance in Burma|year=2009|publisher=NIAS Press|isbn=978-8776940409|pages=201-205}}</ref> အခိၚ်လၟုဟ် တွဵုရးဍုၚ်မန် ကလေၚ် လဟဵု ပ္တိုန် သၞောတ် စက်ရုၚ် ကေုာံ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ဗၞိက် ကု ဍုၚ်သအာၚ် ပၠန်ရ။ အလဵုအသဳ ဒေသ ဖန်ဇန် ညံၚ်ဂွံ သိုၚ်ခၞံ ဒၞာဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တၟေၚ် (Special Economic Zone) တုဲ ညံၚ် ညးတၠဓန နူ ရးနိဂီု ကြုက် ကေုာံ သေံ ဂွံလုပ် ဓလိုက်တမ်ရၚ် (Investment) လောဲသွာရ။ == ပရေၚ်တဵုလွဳ == ပရေၚ်တဵုလွဳ (Agriculture) ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက မဖန်ဗဒှ် သြန်လုပ် သွက် မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန်ရ။ တိဗ္ၚ မနွံ ဇိုၚ် ကြုၚ်သံလောန် (Thanlwin River) ကေုာံ ကြုၚ် အတ္ထရံ (Ataran River) တအ် နွံ ဓါတ်တိ ခိုဟ် တုဲ သ္ၚု ဒှ် သြောအ် မတဵုလွဳ ဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ ဒေသဏအ်ရ။ သ္ၚု နူ တွဵုရးဍုၚ်မန် ကလိဂွံ ၚုဟ်မး ခိုဟ် တုဲ ပလံၚ်ပ္တိတ် ဇရေၚ် ဒေသ သအာၚ် ကေုာံ ရးနိဂီုမ္ၚးရ။ <ref>{{cite journal|last=Okamoto|first=Ikuko|title=Agricultural Development in Myanmar|journal=Institute of Developing Economies|year=2008|volume=20|issue=2|pages=14-19}}</ref> ပါဲနူ သ္ၚု တုဲ ကမၠောန် တဵုလွဳ သတ်ဆု ဗွဲမဂၠိုၚ် လေဝ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ရ။ မပ္တံ ကု သတ်ဒူးရေန် (Durian)၊ သတ်ကဗဴ (Pomelo) ကေုာံ သတ်မၚ်္ဂုတ် (Mangosteen) တအ် ဒှ် သတ်ဆု မဒယှ် ပ္ဍဲ ဒေသဏအ်ရ။ တဵုလွဳ သတ်ဆု ပ္ဍဲ ပွိုၚ်ဍုၚ် မုဟ်ဍုၚ် (Mudon) ကေုာံ ရေဝ် (Ye) တအ် ပ္တိတ်ကဵု သြန်လုပ် ခိုဟ် သွက် သၟာဗ္ၚတအ်ရ။ {| class="wikitable" |+ သြောအ် ကေုာံ သတ်ဆု မတဵုလွဳ ဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် |- ! ဂကူ သြောအ်/သတ်ဆု ! ဒေသ မတဵုလွဳ အဓိက ! ပရေၚ်ပလံၚ်ပ္တိတ် အဓိက |- | သ္ၚု | မတ်မလီု၊ ပံၚ်၊ ကျာ်ထဝ် | အလုံ ရးနိဂီုဗၟာ ကေုာံ ရးနိဂီု ကြုက် |- | ခၜိုတ် | မုဟ်ဍုၚ်၊ ဇြပ်ဗု၊ ရေဝ် | ရးနိဂီုသေံ၊ ရးနိဂီု ကြုက်၊ မလေယှာ |- | သတ်ဒူးရေန် | မုဟ်ဍုၚ်၊ ရေဝ် | ရန်ကုန်၊ မာန္တလေ |- | သတ်ကဗဴ | မတ်မလီု၊ မုဟ်ဍုၚ် | စကၚ်္ကာပူ၊ ရးနိဂီုသေံ |} ကမၠောန် တဵုလွဳ ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် ၜိုန်ရ နွံ ဒြဟတ် ခိုဟ် ကီု လေဝ် သၟာဗ္ၚတအ် ဒးဆောၚ်ဂဗ ကု ပရေၚ် ရာသဳဥတု ပြံၚ်လှာဲ (Climate change) ကေုာံ ယဲ စၟ မပလီု သတ်ဆု တအ်ရ။ အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ (NGOs) တအ် လွဳလွတ် ညံၚ်ဂွံ ပ္တိုန် ကွတ်ပညာ တဵုလွဳ ခေတ်တၟိ ကု သၟာဗ္ၚတအ် ညံၚ်ဂွံ ကလိဂွံ သတ်ဆု ဂၠိုၚ်တိုန်ရ။<ref>{{cite web|url=https://www.fao.org/myanmar/fao-in-myanmar/en/|title=FAO in Myanmar|publisher=Food and Agriculture Organization|year=2021|access-date=2023-10-15}}</ref> == ပရေၚ်ကမၠောန် ကၠအ်ခၜိုတ် == ပရေၚ်ကမၠောန် ကၠအ်ခၜိုတ် (Rubber Plantation Industry) ဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက မဖန်ဗဒှ် သြန်လုပ် လပါ် မ္ၚး (Foreign exchange) သွက် တွဵုရးဍုၚ်မန်ရ။ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒှ် ဒေသ မပ္တိတ် ဍာ်ခၜိုတ် ဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ ရးနိဂီုဗၟာ တုဲ လၟိဟ် ကၠအ်ခၜိုတ် နွံ လ္ၚီ ကိုဋ် ဨက ပြၚ်ရ။ ပွိုၚ်ဍုၚ် မုဟ်ဍုၚ် (Mudon)၊ ဇြပ်ဗု (Thanbyuzayat) ကေုာံ ရေဝ် (Ye) တအ် ဒှ် ဒၞာဲ အဓိက သွက် ကမၠောန် ခၜိုတ်ရ။<ref>{{cite journal|last=Woods|first=Kevin|title=The Political Ecology of Rubber in Myanmar|journal=Journal of Peasant Studies|year=2011|volume=38|issue=4|pages=765-790}}</ref> [[File:Rubber tree tapping.jpg|thumb|right|ကမၠောန် ၜိုတ် ဍာ်ခၜိုတ် ပ္ဍဲ ကၠအ်ခၜိုတ် တွဵုရးဍုၚ်မန်။]] သၟာကမၠောန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဂယိုၚ်လမျီု လတူ ကမၠောန် ၜိုတ် ဍာ်ခၜိုတ် ကေုာံ ဖန်ဇန် ခၜိုတ်ကှ်ရ။ ဍာ်ခၜိုတ် နူ တွဵုရးဍုၚ်မန် ပလံၚ်ပ္တိတ် ဇရေၚ် ရးနိဂီု ကြုက် ကေုာံ သေံ နဒဒှ် ခၜိုတ် အပြောမ် (Raw rubber) ရ။ ဟိုတ်နူ စက်ရုၚ် မကၠောန်ပ္တိတ် ကပေါတ် နူ ခၜိုတ် မပ္တံ ကု တာယာ (Tire) ဟွံမဲ ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် တုဲ ၚုဟ်မး ခၜိုတ် ဒးဒုၚ် သ္ပအပြောံ ကု ၚုဟ်မး ဂၠးကဝ် လၟိုန်ရ။ သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ကမၠောန် ခၜိုတ်၊ ဂကောံ သၟာတဵုလွဳ ခၜိုတ် (Rubber Planters Association) ဂစာန် ဖန်ဗဒှ် သၞောတ် စၟတ်သမ္တီ ကဆံၚ် (Quality control) တုဲ ညံၚ် ကလိဂွံ ၚုဟ်မး သၠုၚ် ပ္ဍဲ ဗွိုက်လၟာ် (Market) ရးနိဂီု မ္ၚးရ။ == ပရေၚ်ကမၠောန် တမ္ၚာ ကေုာံ ဇွောအ်မသတ်ဍာ် == ပရေၚ်တမ္ၚာ ကေုာံ မွေးမြူ ဇွောအ်မသတ်ဍာ် (Fisheries and Seafood) လေဝ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် အဓိက သွက် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တွဵုရးဍုၚ်မန် ရ။ တွဵုရးဍုၚ်မန် နွံ ဇိုၚ် ၜဳအာန်ဒမာန် တုဲ သၞေဟ်တမ္ၚာ မပ္တံ ကု ကျာ်ခမဳ (Kyaikkami)၊ စက်သဲ (Setse) ကေုာံ ရေဝ် (Ye) တအ် ဒှ် ဒၞာဲ ကၠောန် ကမၠောန် တမ္ၚာ ဇၞော်အိုတ်ရ။ က္ၜၚ်တမ္ၚာ ဒေသ ကေုာံ က္ၜၚ် ဇၞော် ဍိုက် ဂၠာဲ က ပ္ဍဲ မှာသၟိတ် တုဲ သတ်ဍာ် ဗွဲမဂၠိုၚ် မပ္တံ ကု က၊ ကၞု၊ ဂတာံ တအ် ကလိဂွံ နူ ဒေသဏအ်ရ။<ref>{{cite report|title=Fishery Sector in Myanmar|publisher=Department of Fisheries, Myanmar|year=2018|pages=22-26}}</ref> ပါဲနူ တမ္ၚာ အလုံမှာသၟိတ် တုဲ ကမၠောန် ကၠောန် ကကှ် (Dried fish)၊ ကပှ် (Salted fish) ကေုာံ ဖျုန်က ဍာ်နွတ် (Fish paste/Ngapi) တအ် လေဝ် ဒှ် ကမၠောန် သ္ၚိကၟိန် (Cottage industry) အဓိက ပ္ဍဲ ကွာန် ဇိုၚ်ၜဳ တအ်ရ။ ကကှ် ကေုာံ ဍာ်နွတ် နူ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒယှ် လတူ အလုံ ရးနိဂီုဗၟာ တုဲ ပလံၚ်ပ္တိတ် ဇရေၚ် ဍုၚ် ရန်ကုန် ကေုာံ မာန္တလေ အိုတ်ရ။ အခိၚ်လၟုဟ် ပရေၚ်တမ္ၚာ ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် ဒးဆောၚ်ဂဗ ကု တၚ်ဝါတ်ဂါတ် ဟိုတ်နူ သတ်ဍာ် အောန်စှ်ေ အာ (Overfishing) ကေုာံ ဥတုရာသဳ ပြံၚ်လှာဲရ။ အလဵုအသဳ ဌာန တမ္ၚာ ပ္တိတ် သၞောဝ် ထိၚ်ဒဝ် အခိၚ် ရပ်က ညံၚ်ဂွံ မၚ်မွဲ သယံဇာတ သတ်ဍာ် သွက် အနာဂတ်မာန်ရ။ == သယံဇာတ ကေုာံ ပရေၚ်ပိုယ်ထီု == တွဵုရးဍုၚ်မန် နွံ သယံဇာတ သဘာဝ မပ္တံ ကု တၟအ်၊ သတ္တု ကေုာံ ၜဵု ရ။ ပရေၚ်ကမၠောန် ပိုယ်ထီု (Mining industry) ၜိုန်ရ ဟွံဇၞော် ကွေံ လေဝ် ဒှ် ဒြဟတ် သွက် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကီုရ။ ဇြေန် (Antimony) ဒှ် သတ္တု အဓိက မခါဲ ကလိဂွံ နူ ပွိုၚ်ဍုၚ် မုဟ်ဍုၚ် ကေုာံ ကျာ်ထဝ် (Kyaikto) တုဲ ပလံၚ်ပ္တိတ် ဇရေၚ် ရးနိဂီုသေံရ။<ref>{{cite web|url=https://iti.org.uk/myanmar-mining|title=Myanmar Mining Sector Review|publisher=International Trade Institute|year=2020|access-date=2023-10-18}}</ref> တၟအ်ကလောံ (Granite and Limestone) လေဝ် ဒှ် ကပေါတ် သယံဇာတ အဓိက သွက် ကမၠောန် သိုၚ်ခၞံရ။ ဒဵု တၟအ် ပ္ဍဲ ပွိုၚ်ဍုၚ် ပံၚ် (Paung) ကေုာံ ကျာ်မရောဝ် (Kyaikmaraw) တအ် ပ္တိတ် ကဵု တၟအ် သွက် စက်ရုၚ် သၟိဟ်တၟအ် (Cement factories) မနွံ ပ္ဍဲ ဒေသဏအ်ရ။ ပါဲနူ သတ္တု တုဲ ကမၠောန် ကၠောန် ၜဵု (Salt production) လေဝ် ဒှ် ကမၠောန် အဓိက ပ္ဍဲ ပွိုၚ်ဍုၚ် ဇြပ်ဗု၊ တၟအ်ကၞေၚ် (Panga) ရ။ ကွာန် တၟအ်ကၞေၚ် (Panga village) ဒယှ် လတူ ကမၠောန် ခါဲ ၜဵု သဘာဝ တုဲ ၜဵု နူ ဒေသဏအ် ပလံၚ် ပ္တိတ် ဇရေၚ် အလုံ ရးနိဂီုဗၟာရ။ == ပရေၚ်ကမၠောန် စက်ရုၚ် ကေုာံ ကပေါတ်ပ္တိတ် == ပရေၚ်ကမၠောန် စက်ရုၚ် (Manufacturing and Industry) ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒှ် စက်ရုၚ် သၟတ် ကေုာံ စက်ရုၚ် လဒေါဝ် (SME) ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ စက်ရုၚ် ဇၞော် မပ္တံ ကု စက်ရုၚ် သၟိဟ်တၟအ် (Cement plant) နွံ ပ္ဍဲ ပွိုၚ်ဍုၚ် ကျာ်မရောဝ် တုဲ ပ္တိတ် ကပေါတ် သိုၚ်ခၞံ သွက် အလုံ ရးနိဂီုရ။ <ref>{{cite journal|last=Kudo|first=Toshihiro|title=Industrial Development in Myanmar|journal=IDE Discussion Paper|year=2009|volume=190|pages=31-35}}</ref> စက်ရုၚ် ကၠောန် ကပေါတ် စၞစ (Food processing) မပ္တံ ကု စက် ပ္တိတ် ဍာ်ယာမ (Beverages)၊ စက် ခၜိုတ် ကေုာံ စက် ကၠောန် ကကှ် တအ် နွံ ပ္ဍဲ ဒၞာဲ စက်ရုၚ် မတ်မလီု (Mawlamyine Industrial Zone) ရ။ ကမၠောန် ဇိုၚ်တဲ (Handicrafts) မပ္တံ ကု ကမၠောန် ဗုတ် ပလောမ် (Pottery)၊ တုတ် ယာတ် တအ် လေဝ် နွံ ပ္ဍဲ ကွာန် သၟတ် ဂမၠိုၚ်ရ။ တၚ်ဝါတ်ဂါတ် အဓိက သွက် ပရေၚ်စက်ရုၚ် ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒှ် ဟိုတ်နူ ပရေၚ်လျးလလဳ (Electricity) ဟွံညိၚ်ဝတ် ကေုာံ ၚုဟ်မး လျးလလဳ သၠုၚ်ရ။ စက်ရုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒးစကာ စက် ပ္တိတ် လျးလလဳ အလဵုဇကု (Generators) တုဲ ၚုဟ်မး ပ္တိတ် ကပေါတ် သၠုၚ် တိုန်ရ။ ယဝ်ရ သၞောတ် လျးလလဳ ခိုဟ် တိုန် မ္ဂး ကဏ္ဍ စက်ရုၚ် ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဗွဲမလောန် မာန်ရ။ == ပရေၚ်ဗၞိက် ၜါလပါ် ကေုာံ ပယျဵု == တွဵုရးဍုၚ်မန် နွံ ပယျဵု ဆက် ကု ရးနိဂီုသေံ ပ္ဍဲ ဒေသ ကျာ်ပိ (Three Pagodas Pass) တုဲ ပရေၚ်ဗၞိက် ပယျဵု (Cross-border Trade) ဒှ် ဒြဟတ် သြန်လုပ် အဓိက သွက် ဒေသရ။ ၜိုန်ရ သၞေဟ် ပယျဵု ကျာ်ပိ ဟွံဒှ် သၞေဟ် လုပ်သၞောဝ် (Formal border gate) အလုံအလန် ကီု လေဝ် ပရေၚ်ဗၞိက် ဟွံလုပ်သၞောဝ် (Informal trade) ကတဵုဒှ် လၟိုန် တ္ၚဲရ။<ref>{{cite book|last=Kudo|first=Toshihiro|title=Border Trade and Economic Integration in Asia|year=2010|publisher=Institute of Developing Economies|isbn=978-4258210344|pages=89-95}}</ref> ကပေါတ် မပလံၚ်ပ္တိတ် နူ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဇရေၚ် သေံ ဂှ် ပ္ကောံလဝ် ခၜိုတ်၊ ဆု၊ သတ်ဍာ် ကေုာံ သတ္တု ရ။ ကပေါတ် မလုပ် နူ သေံ ဇရေၚ် ဍုၚ်မန် ဂှ် ဒှ် ကပေါတ် စက်ရုၚ်၊ ကပေါတ် လျးလလဳ၊ ကပေါတ် သိုၚ်ခၞံ ကေုာံ ကပေါတ် စၞစ တအ်ရ။ {| class="wikitable" |+ ပရေၚ်ဗၞိက် ပယျဵု အကြာ တွဵုရးဍုၚ်မန် ကေုာံ ရးနိဂီုသေံ |- ! ကဏ္ဍ ! ကပေါတ် အဓိက ! သၞေဟ် ပလံၚ်ဗစိုပ် |- | ပလံၚ်ပ္တိတ် (Exports) | ခၜိုတ်၊ သတ်ဍာ်၊ ဆု၊ သတ္တု (ဇြေန်) | ကျာ်ပိ၊ မြဝတဳ (ကၠောံ တွဵုရးကရေၚ်) |- | လုပ်နူမ္ၚး (Imports) | ကပေါတ်စက်၊ စၞစ၊ ကပေါတ်လျးလလဳ၊ ကပေါတ်သိုၚ်ခၞံ | ကျာ်ပိ၊ သၞေဟ်ဍာ် မတ်မလီု |} ပရေၚ်ဗၞိက် ပယျဵု ဏအ် ပံက်ကဵု အခေါၚ်အရာ ကမၠောန် သွက် ညးဒေသတအ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရ။ ဂကောံ သၟာဗၞိက် တအ် အာတ်မိက် ညံၚ် အလဵုအသဳ ဂွံ ပံက် သၞေဟ် ကျာ်ပိ နဒဒှ် သၞေဟ် လုပ်သၞောဝ် တုဲ ညံၚ် ပရေၚ်ဗၞိက် ဂွံ လောဲသွာ ကေုာံ ကလိဂွံ အခေါန် (Tax revenue) ပေၚ်ၚ်ရ။ == ပရေၚ်အာတရဴ ကေုာံ ပရေၚ်ကမၠောန် ကၟုဲ == ပရေၚ်အာတရဴ (Tourism and Hospitality) ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဒှ် ကဏ္ဍ မဇၞော်မောဝ် တိုန် လၟိုန် သၞာံရ။ ကျာ်သိယဵု (Kyaiktiyo Pagoda / Golden Rock) ဒှ် ဒၞာဲ ဒယှ်အိုတ် မပ္ကောံလဝ် ညးလ္ၚောဝ်ကျာ် ကေုာံ ကၟုဲ ဍုၚ်သအာၚ် မဂၠိုၚ်ကဵု ပြကောဋိကဋ် ဇၟာပ် သၞာံရ။ ပွိုၚ်ဍုၚ် ကျာ်ထဝ် ကလိဂွံ သြန်လုပ် ဗွဲမဂၠိုၚ် နူ ရုၚ်ကၟုဲ (Hotels)၊ ကမၠောန် သွံစၞစ ကေုာံ ကမၠောန် ပလံၚ်ဗစိုပ် (Transportation) မဆက်စပ် ကု ကျာ်သိယဵုရ။<ref>{{cite report|title=Myanmar Tourism Master Plan 2013-2020|publisher=Ministry of Hotels and Tourism, Myanmar|year=2013|pages=45-48}}</ref> ဍုၚ်မတ်မလီု မဒှ် ဍုၚ်ဇၞော် ဒေသဏအ် လေဝ် နွံ ပရေၚ်အာတရဴ အာဲကၟာဲ ဝၚ် (Heritage tourism) ရ။ ဘာကျာ်၊ ရုၚ် အေၚ်္ဂလိက် တြေံ၊ ကေုာံ ဓမ္မာရီု တအ် ဒှ် ဒၞာဲ ညးကၟုဲ ဍုၚ်သအာၚ် တအ် ဒးစိုတ် လ္ၚတ်ရ။ ပြၚ်ၜဳ စက်သဲ (Setse Beach) ကေုာံ ကျာ်ခမဳ လေဝ် ဒှ် ဒၞာဲ ဇူဒီု သွက် ညးဒေသ ကေုာံ ကၟုဲ အလုံ ရးနိဂီုရ။ ၜိုန်ရ ပရေၚ်အာတရဴ နွံ ဒြဟတ် သၠုၚ် ကီု လေဝ် သၞောတ် ဒဒန် ကေုာံ ပရေၚ် လွဳလွတ် ညးကၟုဲ (Hospitality services) ဒး ဇၞော်မောဝ် ပ္တိုန် ဏီရ။ အလဵုအသဳ ဒေသ ဖန်ဇန် ညံၚ်ဂွံ လဟဵု ပ္တိုန် ဒၞာဲ ဇူဒီု တၟိ မပ္တံ ကု တကအ် ခၟိုၚ် (Bilu Kyun) သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်အာတရဴ ကွာန် (Community-based tourism) ရ။ == ပရေၚ်စက်ဒြဟတ် ကေုာံ သၞောတ်ဒဒန် == သၞောတ်ဒဒန် ကေုာံ ဂၠံၚ်တရဴ (Infrastructure) ဒှ် အရာ အဓိက သွက် ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ပိုန်ဒြပ်ရ။ ဒဒန် သံလောန် (Thanlwin Bridge) မဆက် ဍုၚ် မတ်မလီု ကဵု မတ္တမ ဂှ် ပံက်ကဵု တရဴ ဆက်စၠောံ ဇရေၚ် ရန်ကုန် ဗွဲမလောဲသွာတုဲ ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ် ကပေါတ် လောဲသွာ တိုန်ရ။ ဂၠံၚ် ကွဳပၟတ် နူ ရန်ကုန် စိုပ် မတ်မလီု ကေုာံ ရေဝ်၊ ထဝါဲ လေဝ် ဒှ် လပါ် အဓိက သွက် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တွဵုရးဍုၚ်မန် ရ။<ref>{{cite web|url=https://www.adb.org/publications/developing-economic-corridors-south-asia|title=Developing the Economic Corridors|publisher=Asian Development Bank|year=2015|access-date=2023-10-19}}</ref> ပရေၚ်စက်ဒြဟတ် (Energy) ပ္ဍဲ ဒေသဏအ် ဒးဆောၚ်ဂဗ ကု ပရေၚ် လျးလလဳ ဟွံပေၚ်တၟာတ် ရ။ အလဵုအသဳ သိုၚ်ခၞံ ဌာန် ပ္တိတ် လျးလလဳ နူ ဂေတ်သ် (Gas power plant) ပ္ဍဲ ဍုၚ်မတ်မလီု ကေုာံ သဓီု (Thaton) သွက်ဂွံ ပ္တိတ် လျးလလဳ ကု တွဵုရးဍုၚ်မန်။ ပရေၚ်လျးလလဳ ညိၚ်ဝတ် မ္ဂး ကဏ္ဍ စက်ရုၚ် ကေုာံ ပရေၚ်အာတရဴ ပ္ဍဲ ဒေသ ဏအ် သ္ဂောံ ဇၞော်မောဝ် တိုန် မာန်ရ။ == သြန်လုပ်လပါ် ကေုာံ တၚ်ဝါတ်ဂါတ်ဂမၠိုၚ် == သြန်လုပ် အဓိက သွက် ညးဒေသ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဟွံဆ ပ္ဍဲ ပရေၚ်တဵုလွဳ ကဵု တမ္ၚာ သၟး၊ သြန် မပလံၚ် လပါ် ညးကၠောန်ကမၠောန် ဍုၚ်သအာၚ် (Remittances) လေဝ် ဒှ် သြန်လုပ် ဇၞော်အိုတ် မွဲရ။ ကောန် တွဵုရးဍုၚ်မန် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပြံၚ်တိတ် အာ ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ရးနိဂီုသေံ (Thailand)၊ မလေယှာ (Malaysia) ကေုာံ သၚ်္ကာပူ (Singapore) တုဲ ပလံၚ် စုတ် သြန် သွက် သ္ၚိကၟိန် ညးတအ် ပ္ဍဲ ဍုၚ်မန်ရ။ သြန်လုပ် ဏအ် ဖန်ဗဒှ် ညံၚ် ၚုဟ်မး စိုန်သကီု (Living standard) ပ္ဍဲ ဒေသ ဏအ် ဂွံ သၠုၚ် တိုန်ရ။<ref>{{cite journal|last=Kubo|first=Koji|title=Remittances and the Myanmar Economy|journal=Journal of Asian Economics|year=2016|volume=45|pages=23-32}}</ref> တၚ်ဝါတ်ဂါတ် အဓိက ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဂှ် ဒှ် ဟိုတ်နူ ပရေၚ် ကမၠောန် အောန် ပ္ဍဲ ဒေသ ဇကုရ။ သၟတ် တအ် ဟွံကလိဂွံ ကမၠောန် မကိတ်ညဳ ကု ပညာ ဇကု တုဲ ဒး ပြံၚ်ဒေသ (Migration) ရ။ အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တအ် ဒး ဖန်ဇန် ပံက် စက်ရုၚ် ကေုာံ ကမၠောန် တၟိ ညံၚ် ကောန်ဒေသ တအ် ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဒေသ ဇကုမာန်ရ။ ပါဲနူ ဏအ် ပရေၚ်ၚုဟ်ကပေါတ် ဍိုက် (Inflation) ကေုာံ ၚုဟ်မး သြန် ဟွံညိၚ်ဝတ် လေဝ် ဒှ် အခက်အခုဲ သွက် သၟာဗၞိက် ကေုာံ သၟာဗ္ၚ တအ်ရ။ == အစဳအဇန် ဇၞော်မောဝ် အနာဂတ် == သွက် အနာဂတ်၊ တွဵုရးဍုၚ်မန် နွံ အစဳအဇန် ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ အစဳအဇန် မပံက် ဒၞာဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တၟေၚ် (Special Economic Zone) လပါ် ပွိုၚ်ဍုၚ် ရေဝ် ကေုာံ သၞေဟ်က္ၜၚ်ဍာ် ဇြိုဟ် (Deep sea port) ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန် ဂှ် ဒှ် အစဳအဇန် ဇၞော်မောဝ် အဓိက သွက်ဂွံ ပံက် တရဴ ဆက်စၠောံ ကု ဂၠးကဝ် ရ။<ref>{{cite web|url=https://www.dica.gov.mm/en/investment-opportunities-mon-state|title=Investment Opportunities in Mon State|publisher=Directorate of Investment and Company Administration (DICA)|year=2021|access-date=2023-10-20}}</ref> ပါဲနူ ဏအ် တွဵုရးဍုၚ်မန် လုပ် လၟိဟ် ပ္ဍဲ အိက်သ်-ဝေတ်သ် ကောရဳဒေါဝ် (East-West Economic Corridor) မဆက် ရးနိဂီု ဗဳယေတ်နာမ်၊ လာအဝ်၊ သေံ ကေုာံ ဗၟာ သွက်ဂွံ ပံက် ပရေၚ်ဗၞိက် အလုံ ဒေသ အာရှအគ្នေယျရ။ ယဝ်ရ သၞောတ် ဂၠံၚ်တရဴ ကေုာံ ပယျဵု လောဲသွာ တိုန် မ္ဂး ပရေၚ်ဗၞိက် ကေုာံ ဓလိုက်တမ်ရၚ် နူ ဍုၚ်မ္ၚး ဂၠိုၚ် တိုန် တုဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တွဵုရးဍုၚ်မန် သ္ဂောံ ဇၞော်မောဝ် အာ ဍာ်ဇမၠိၚ် မာန်ရ။ == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite book |last=Seekins |first=Donald M. |title=Historical Dictionary of Burma |year=2006 |publisher=Scarecrow Press |isbn=978-0810854765}} * {{cite book |last=Turnell |first=Sean |title=Fiery Dragons: Banks, Moneylenders and Microfinance in Burma |year=2009 |publisher=NIAS Press |isbn=978-8776940409}} * {{cite book |last=Myint-U |first=Thant |title=The River of Lost Footsteps: Histories of Burma |year=2006 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0374163426}} * {{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/country/myanmar/publication/myanmar-economic-monitor-june-2019 |title=Myanmar Economic Monitor |publisher=World Bank |year=2019 |access-date=2023-10-12}} * {{cite web |url=https://www.adb.org/publications/developing-economic-corridors-south-asia |title=Developing the Economic Corridors |publisher=Asian Development Bank |year=2015 |access-date=2023-10-19}} {{Navbox | name = တွဵုရးဍုၚ်မန် | title = [[တွဵုရးဍုၚ်မန်]] | listclass = hlist | group1 = ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် | list1 = * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဍုၚ်မန်]] * [[ပရေၚ်တဵုလွဳ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန်]] * [[ခၜိုတ် တွဵုရးဍုၚ်မန်]] * [[ပရေၚ်အာတရဴ တွဵုရးဍုၚ်မန်]] | group2 = ဍုၚ် အဓိက | list2 = * [[မတ်မလီု]] * [[သဓီု]] * [[ရေဝ်]] * [[မုဟ်ဍုၚ်]] * [[ကျာ်ထဝ်]] * [[ဇြပ်ဗု]] }} {{DEFAULTSORT:Parean Poin Drap Mon}} [[Category:ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] [[Category:တွဵုရးဍုၚ်မန်]] [[Category:ပရေၚ်တဵုလွဳ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုၚ်မန်]] [[Category:ဝၚ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] [[Category:ရးနိဂီုဗၟာ]] [[Category:ပရေၚ်ဗၞိက်]] rrbkeqxsf4u47q4ke95etm9m1trn3zu 0 13449 60187 2026-11-08T22:56:23Z Aue Nai 24 Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင်မန်]] ဇရေင် [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ် တွဵုရးဍုင်မန်]] 60187 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ပရေင်ပိုန်ဒြပ် တွဵုရးဍုင်မန်]] h5zwa0h4rviun7scwulj9975i2pqyag 0 13450 60189 2026-11-08T23:06:56Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Infobox | title = သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် | image = Ivan_Pavlov_NLC_Gutenberg.jpg | caption = အာဲဗာန် ပါဗလောပ် (Ivan Pavlov) မဒှ် တၠပညာ ညးမလ္ၚတ်ဆဵု သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် | label1 = ကဏ္ဍ | data1 =..." 60189 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် | image = Ivan_Pavlov_NLC_Gutenberg.jpg | caption = အာဲဗာန် ပါဗလောပ် (Ivan Pavlov) မဒှ် တၠပညာ ညးမလ္ၚတ်ဆဵု သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် | label1 = ကဏ္ဍ | data1 = ပရေၚ်စိုတ်ပညာ (Psychology) ကေုာံ သိပ္ပံဒ္ဂေတ် (Behavioral Science) | label2 = ညးမလ္ၚတ်ဆဵု | data2 = အာဲဗာန် ပါဗလောပ် (Ivan Pavlov) | label3 = သၞာံ မလ္ၚတ်ဆဵု | data3 = ၁၈၉၇ | label4 = တမ်မူလ | data4 = ရးနိဂီု ရုရှာ (Russia) | label5 = တေသြရဳ မဆက်စပ် | data5 = ဒ္ဂေတ်ဝါဒ (Behaviorism), သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် နကဵုကမၠောန် (Operant Conditioning) }} သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical conditioning) ဒှ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်မွဲ မပံၚ်စပ်လဝ် အာရီုၜါသာ် တုဲ ပကဵုညံၚ် စိုတ်ဟွံသေၚ်မ္ဂး ခန္ဓ ဂွံဒ္ဂေတ်တုံကလေၚ် အလိုအလဵုရ။ ပ္ဍဲအကာဲအရာဏအ် "Classical" အဓိပ္ပာယ် "တြေံတြဟ်" ဟွံသေၚ်၊ ဍေံဒှ်အဓိပ္ပာယ် "သဇိုင်" ဟွံသေၚ်မ္ဂး "တမ်မူလ" (Foundational/Traditional) တုဲ "Conditioning" ဂှ် ဒှ် "ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ်" ဟွံသေၚ်မ္ဂး "ပွမဖန်ဗဒှ်အကာဲအရာ" (Process of training/learning) ရ။ ယဝ်ရစကာ ဝေါဟာရခ္ဍန်မ္ဂး "သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင်" သာ်ဏအ် စကာမာန်ရ။ ပ္ဍဲသၞောတ်ဏအ် ဥပမာပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ကၠဵု မမိၚ်ရမ္သာၚ်ခၞိၚ်မ္ဂး တီဒဒှ်ရ စၞစကၠုၚ်ရောၚ်တုဲ ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်ကၠုၚ် အလိုအလဵုရ။<ref>Pavlov, I. P. (1927). Conditioned Reflexes: An Investigation of the Physiological Activity of the Cerebral Cortex. Oxford University Press.</ref> သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်ဏအ် ဍေံဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်လ္ၚတ် ပ္ဍဲသွာၚ်စိုတ်ပညာ ဒ္ဂေတ်ဝါဒ (Behaviorism) တုဲ ဍေံဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု သတ်မဂျိုၚ်တဴလမျီုတအ် လ္ၚတ်ကေတ် အကာဲအရာ ပွဳပွူသဘာဝ နကဵုပွမပံၚ်စပ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် (Stimulus) ကေုာံ တုံကလေၚ် (Response) ရ။ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ မကတဵုဗဒှ်ကဵု တုံကလေၚ် အလိုအလဵုဂှ် ယဝ်ရပံၚ်စပ်လဝ် ကု ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် မဟွံမဲကဵု အဓိပ္ပာယ် (Neutral stimulus) လျိုၚ်လျိုၚ်မ္ဂး လက္ကရဴဏအ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် မဟွံမဲကဵု အဓိပ္ပာယ်ဂှ် နကဵုအလဵုဍေံဟေၚ် ကတဵုဗဒှ်ကဵု တုံကလေၚ်မာန်ကၠုၚ်ရ။<ref>Watson, J. B. (1913). Psychology as the behaviorist views it. Psychological Review, 20(2), 158–177.</ref> ပရေၚ်လ္ၚတ်ဏအ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု သဇိုၚ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဒ္ဂေတ်စိုတ်မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန်တအ်တုဲ စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် ပ္ဍဲသွာၚ် လွဳယဲစိုတ်၊ သွာၚ်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ကေုာံ သွာၚ်ပရေၚ်ပညာတအ် ဆက်စကာဒၟံၚ် ဖိုဟ်ရ။ == ဝင် == ပရေၚ်လ္ၚတ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical conditioning) စတမ်ကၠုၚ် နူကမၠောန်လ္ၚတ် တၠပညာ ရုရှာ အာဲဗာန် ပါဗလောပ် (Ivan Pavlov) မဒှ် တၠပညာ သွာၚ်ဇာတိဗေဒ ပ္ဍဲ လက္ကရဴ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်တေအ် ညးလ္ၚတ်ဒၟံၚ် ပရေၚ်ကၠိုဟ်စၞ (Digestion) ပ္ဍဲကၠဵုတအ်ရ။ အဃောမလ္ၚတ်ဒၟံၚ် ဍာ်ပါၚ်ကၠဵုတအ်ဂှ် ညးသမ္တီဒး အကာဲအရာ မဟွံဓမ္မတာမွဲရ။ ကၠဵုတအ် ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်ကၠုၚ် ဟွံသေၚ်ဆ ပ္ဍဲအခိၚ် မညာတ်စၞစဟေၚ်ရ၊ ဆဂး ပ္ဍဲအခိၚ် မညာတ် မၞိဟ်မကဵုစၞ ဟွံသေၚ်မ္ဂး မိၚ်ရမ္သာၚ် ဇိုၚ်မၞိဟ်မကဵုစၞဂှ်လေဝ် ဍာ်ပါၚ်ဍေံတအ် ဇွောဝ်ကၠုၚ် အလိုအလဵုရ။<ref>Todes, D. P. (2014). Ivan Pavlov: A Russian Life in Science. Oxford University Press.</ref> ပါဗလောပ် စွံသတိ ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်ဏအ် ဍေံဒှ် တုံကလေၚ် မကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နူကဵု ပွမလ္ၚတ်ကေတ် (Learned response) ရ။ သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် လညာတ်ဏအ် ညးဖန်ဗဒှ် စက်ကိရိယာတုဲ ကၠောန်သ္ပ ပရေၚ်စမ်ၜတ် မကော်စ "ကၠဵု ပါဗလောပ်" (Pavlov's dogs) ရ။ ပ္ဍဲပရေၚ်စမ်ၜတ်ဏအ် ညးတက် ခၞိၚ် (ဟွံသေၚ်မ္ဂး စကာ မသ္ကေဝ်ရမ္သာၚ် မကော်စ မေတ်တရဝ်နောမ် Metronome) ကိုပ်ကၠာ ဟွံကဵု စၞစ ကုကၠဵုရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်စတမ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ်ဂှ် ဟွံဖန်ဗဒှ်ကဵု ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်ရ။ ဆဂး ကာလညး တက်ခၞိၚ်တုဲ ကဵုစၞစ လျိုၚ်လျိုၚ် မဂၠိုၚ်ကဵုအလန်မ္ဂး ကၠဵုတအ် စပံၚ်စပ်ကေတ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် ကု စၞစရ။ လက္ကရဴဏအ် ယဝ်ရတက်ဆ ခၞိၚ်သၟး မဟွံကဵု စၞစလေဝ် ဍာ်ပါၚ်ကၠဵုတအ် ဇွောဝ်ကၠုၚ် အလိုအလဵုရ။ ပရေၚ်လ္ၚတ်ဏအ် ပံက်ကဵု တြၚ်တၟိ ပ္ဍဲသွာၚ်သိပ္ပံတုဲ ပါဗလောပ် ကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ (Nobel Prize) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၄ သွက် ပရေၚ်လ္ၚတ် လတူ သၞောတ်ကၠိုဟ်စၞရ။ လညာတ်ညးဏအ် ဗွဲကြဴ ပြာကတ်ကၠုၚ် နဒဒှ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် တုဲ ဒှ်ကၠုၚ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်စိုတ်ပညာ ဒ္ဂေတ်ဝါဒ ပ္ဍဲ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံရ။ == တမ်မူလ သဇိုင် == သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် နွံကဵု ကဏ္ဍတမ်မူလ ပန်သာ်ရ။ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် အကာဲအရာဏအ် ကၠးကၠးမးမးဂှ် ဒးပါ်ထောံ ကဏ္ဍပန်ဏအ်ရ။<ref>Bouton, M. E. (2016). Learning and Behavior: A Contemporary Synthesis. Sinauer Associates.</ref> {| class="wikitable" |- ! ကဏ္ဍ (Mon) ! ကဏ္ဍ (English) ! ပွံက်အဓိပ္ပာယ် ! ဥပမာ ပ္ဍဲကၠဵု ပါဗလောပ် |- | ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ | Unconditioned Stimulus (US) | အရာမကတဵုဗဒှ်ကဵု တုံကလေၚ် အလိုအလဵု သီုဟွံဒးလ္ၚတ်ကေတ် | စၞစ မကဵုကၠဵု (ဖျုန်) |- | တုံကလေၚ် သဘာဝ | Unconditioned Response (UR) | တုံကလေၚ် မကတဵုဒှ် အလိုအလဵု ဟိုတ်နူ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ | ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ် ဟိုတ်နူ ညာတ်စၞစ |- | ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် | Conditioned Stimulus (CS) | အရာမဟွံမဲကဵု အဓိပ္ပာယ် ပ္ဍဲတမ်မူလ ဆဂး ကြဴနူ ပံၚ်စပ်တုဲ ကတဵုဗဒှ်ကဵု တုံကလေၚ် | ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် |- | တုံကလေၚ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် | Conditioned Response (CR) | တုံကလေၚ် မလ္ၚတ်ကေတ် ဟိုတ်နူ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် | ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ် ဟိုတ်နူ မိၚ်ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် |} လၟေၚ်ကမၠောန် သၞောတ်ဏအ်ဂှ် ပါ်လဝ် ပိ ကဆံၚ်ရ။ ၁။ ကိုပ်ကၠာ ဟွံပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (Before Conditioning) - စၞစ (US) ကတဵုဗဒှ် ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ် (UR)။ ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် (Neutral Stimulus) ဟွံကတဵုဗဒှ် ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်။ ၂။ အဃော ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (During Conditioning) - ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် ကဵု စၞစ ပံၚ်စပ်လဝ် လျိုၚ်လျိုၚ်။ ၃။ ကြဴနူ ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (After Conditioning) - ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် သၟး (CS) ကတဵုဗဒှ် ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ် (CR) ရ။ == ပွမပါ်ခြာ ကေုာံ ပွမပံၚ်သီ == ပ္ဍဲသၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်ဏအ် လက္ခဏာ သဇိုင် ၜါသာ် မကတဵုဒှ်လောဲဂှ် ပွမပံၚ်သီ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် (Stimulus Generalization) ကေုာံ ပွမပါ်ခြာ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် (Stimulus Discrimination) ရ။<ref>Pearce, J. M. (1987). A model for stimulus generalization in Pavlovian conditioning. Psychological Review, 94(1), 61–73.</ref> ပွမပံၚ်သီ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် (Stimulus Generalization) ဟီုမ္ဂးဂှ် ကြဴနူ သတ်မွဲ လ္ၚတ်ကေတ် တုံကလေၚ် ကု ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (CS) တုဲ ယဝ်ရ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် တၞဟ်မွဲ မတုပ်ညောန် ကု CS ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂး သတ်ဂှ် ကဵု တုံကလေၚ် တုပ်တုပ်ရ။ ဥပမာ - ကၠဵု မလ္ၚတ်လဝ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ်တအ်ဂှ် ယဝ်ရ မိၚ်ရမ္သာၚ် ဓရီုဖုၚ် မတုပ်ညောန် ကုရမ္သာၚ်ခၞိၚ်မ္ဂး ဍာ်ပါၚ်ဍေံတအ် ဇွောဝ်ကၠုၚ်မာန်ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ဍေံဒှ် သဘာဝ မရီုဗၚ်ကဵု သတ်တအ် သွက်ဂွံ ဂျိုၚ်တဴလမျီု ပ္ဍဲပွဳပွူသဘာဝ မပြံၚ်လှာဲဒၟံၚ် လၟိုန်အခိၚ်ရ။ ပွမပါ်ခြာ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် (Stimulus Discrimination) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အစောမ်စရာဲ မပါ်ခြာ အကြာ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် မတုပ်ညောန်တအ်ရ။ ယဝ်ရ ကၠဵုဂှ် မိၚ်ရမ္သာၚ် ဓရီုဖုၚ်တုဲ ဆက်ဟွံကလိဂွံ စၞစ လျိုၚ်လျိုၚ်မ္ဂး လက္ကရဴဏအ် ဍေံတအ် ကၠိုဟ်ကၠုၚ် တၞဟ်ခြာ အကြာ ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် ကဵု ရမ္သာၚ်ဓရီုဖုၚ်ရ။ ကာလဂှ်မ္ဂး ဍေံတအ် ကဵု တုံကလေၚ် (ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်) ဆ ပ္ဍဲအခိၚ် မမိၚ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် ဍာံဍာံဟေၚ်ရ။ ပရေၚ်ပါ်ခြာဏအ် ဍေံကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ဝေၚ်ပါဲ တုံကလေၚ် မဟွံမဲကဵု ဖဵုတအ်ရ။ == အခိၚ် ကေုာံ ပွမဆက်စပ် == ပ္ဍဲပွမဖန်ဗဒှ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical conditioning) ဂှ် အခိၚ် (Timing) မစွံ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (CS) ကေုာံ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ (US) ဍေံကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ။ နဲကဲ စွံအခိၚ် နွံ ပန်သာ်ရ။<ref>Domjan, M. (2015). The Principles of Learning and Behavior. Cengage Learning.</ref> ၁။ ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဇက်ဂတ (Forward Conditioning) - ဏအ်ဂှ် နဲကဲ ခိုဟ်အိုတ် ကေုာံ အံၚ်ဇၞးအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲနဲဏအ် ပါ်လဝ် ၜါသာ်ပၠန်ရ။ * ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဇက်ဂတ လ္ဇုဲ (Delay Conditioning): ပြယျာတ်ထ္ၜး CS (ဥပမာ - ရမ္သာၚ်ခၞိၚ်) တုဲ အဃော CS ဟွံအိုတ်ဏီဂှ် ဆက်ပြယျာတ်ထ္ၜး US (ဥပမာ - စၞစ) ရ။ CS ကဵု US တအ် လောဲကောံရေၚ်သကအ်ရ။ * ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ် လၟာ် (Trace Conditioning): ပြယျာတ်ထ္ၜး CS တုဲ အိုတ်အာ၊ ကြဴနူ အခိၚ်ဍောတ်သွတ်မွဲတုဲမ္ဂး ဆက်ပြယျာတ်ထ္ၜး US ရ။ အကြာ CS ကဵု US နွံ အခိၚ်လ္ၚတ် (Trace interval) ရ။ ၂။ ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ် စွံမွဲစွံ (Simultaneous Conditioning) - ပြယျာတ်ထ္ၜး CS ကေုာံ US မွဲစွံ ပ္ဍဲအခိၚ်တုပ်တုပ်ရ။ နဲဏအ် ဟွံကဵု ဖဵုခိုဟ်ကွေံကွေံ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး သတ်ဂှ် ဟွံဒး စွံသတိ လတူ CS ဟိုတ်နူ US နွံဒၟံၚ် တုဲတုဲရ။ ၃။ ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကလေၚ်လက္ကရဴ (Backward Conditioning) - ပြယျာတ်ထ္ၜး US (စၞစ) ကိုပ်ကၠာ တုဲမှ ဆက်ပြယျာတ်ထ္ၜး CS (ရမ္သာၚ်ခၞိၚ်) ရ။ နဲဏအ်ဂှ် ဍေံဟွံကတဵုဗဒှ်ကဵု သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် လောဲလောဲသွာသွာရ။ သတ်တအ် လ္ၚတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ CS ဍေံဒှ် သင်္ကေတ မဟီုမ္ဂး US အိုတ်အာရ။ [[File:Pavlov's_dog.svg|thumb|300px|ပရေၚ်စမ်ၜတ် ကၠဵု ပါဗလောပ် မထ္ၜးလဝ် လၟေၚ်ကမၠောန် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင်]] == သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကဆံၚ်သၠုၚ် == သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကဆံၚ်သၠုၚ် (Higher-Order Conditioning ဟွံသေၚ်မ္ဂး Second-Order Conditioning) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် အကာဲအရာ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (CS) မွဲ မဖန်ဗဒှ်လဝ် တုဲတုဲဂှ် ကလေၚ်စကာ နဒဒှ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ (US) သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် တၟိ မွဲပၠန်ရ။<ref>Rescorla, R. A. (1980). Pavlovian Second-order Conditioning: Studies in Associative Learning. Lawrence Erlbaum Associates.</ref> ဥပမာ ကၠးကၠးမွဲ - ကဆံၚ် ၁။ ကၠဵုမွဲ လ္ၚတ်ကေတ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် (CS1) ယဝ်ရမိၚ်မ္ဂး ကလိဂွံ စၞစ (US) ရ။ လၟုဟ် ကၠဵုဂှ် မိၚ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် (CS1) မ္ဂး ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ် (CR) ရ။ ကဆံၚ် ၂။ လက္ကရဴဏအ် ပံၚ်စပ် လျးပၟတ် (CS2) ကု ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် (CS1) သီုဟွံကဵု စၞစ (US) ရ။ လဒက်ပ္တန်။ ကၠဵုဂှ် လ္ၚတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ လျးပၟတ် ကတဵုဒှ်မ္ဂး ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် ဗြုရောၚ်တုဲ၊ ဆညာတ် လျးပၟတ် သၟးလေဝ် ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်ကၠုၚ်မာန်ရ။ ပ္ဍဲအကာဲအရာဏအ် လျးပၟတ် (CS2) ဂှ် ကေၚ်ပံၚ်စပ် ကု စၞစ (US) ဟွံသေၚ်ရ၊ ဍေံပံၚ်စပ် ကု ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် (CS1) ဟေၚ်ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ဍေံထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ သတ်တအ် ဒက်ပ္တန် ပရေၚ်ဆက်စပ် လတူ အကာဲအရာ ဗွဲမလှဲလးမာန် တုဲ ဍေံကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဒ္ဂေတ်မၞိဟ် မနွံကဵု စိုတ်စရိုတ် ထုဲကြာန်တအ်ရ။ == လတူ မၞိဟ် == သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical conditioning) ဍေံဟွံသေၚ် ဆ ကတဵုဒှ် လတူ တိရစ္ဆာန်သၟး၊ ဍေံကတဵုဒှ် လတူ မၞိဟ်တအ် နကဵု လၟေၚ်မဂၠိုၚ်ကဵုသာ်ရ။ ပရေၚ်စမ်ၜတ် ပြာကတ်အိုတ် လတူ မၞိဟ်ဂှ် ဒှ် ပရေၚ်စမ်ၜတ် "အာလ်ဗာတ် ဍောတ်" (Little Albert experiment) မကၠောန်လဝ် နကဵု တၠပညာ ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန် (John B. Watson) ကေုာံ ရဝ်သလဳ ရေနာ (Rosalie Rayner) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၀ ရ။<ref>Watson, J. B., & Rayner, R. (1920). Conditioned emotional reactions. Journal of Experimental Psychology, 3(1), 1–14.</ref> ပ္ဍဲပရေၚ်စမ်ၜတ်ဏအ် ညးတအ် ကဵု ကောန်ၚာ်ယၟု အာလ်ဗာတ် ဝေၚ် ကု ကၞိဗတာၚ် (Neutral stimulus) ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်စတမ် အာလ်ဗာတ် ဟွံဖေက် ကၞိဗတာၚ်ရ။ ဆဂး ကာလ အာလ်ဗာတ် ရပ် ကၞိဗတာၚ်မ္ဂး ဝါတ်သေန် တက် ပသဲ သီုကဵု ရမ္သာၚ်ထတ်ထတ် (Unconditioned stimulus) လက္ကရဴ အာလ်ဗာတ် ရ။ ရမ္သာၚ်ထတ်ထတ်ဂှ် ကတဵုဗဒှ်ကဵု ဖေက်လကိုတ် (Unconditioned response) ရ။ ကြဴနူ ပံၚ်စပ် ကၞိ ကဵု ရမ္သာၚ်ထတ်ထတ် လျိုၚ်လျိုၚ်တုဲ အာလ်ဗာတ် စဖေက်ကၠုၚ် ကၞိဗတာၚ် (Conditioned response) ရ။ လက္ကရဴဏအ် အာလ်ဗာတ် ဖေက်ကၠုၚ် သီုကဵု တိရစ္ဆာန် မနွံကဵု ကသော် မတုပ် ကုကၞိဗတာၚ် (Stimulus generalization) ရ။ ပရေၚ်စမ်ၜတ်ဏအ် ဍေံထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ လကိုတ်ဖေက် (Phobias) ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နူကဵု ပွမလ္ၚတ်ကေတ် (Learned behavior) နကဵု သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်ဏအ်မာန်ရ။ မၞိဟ်မဖေက် ကၠဵု ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တအ်ဂှ် ဒှ်မာန် ဟိုတ်နူ ပ္ဍဲအခိၚ်ၚာ်ၚာ် ကေၚ်ဒးဒုၚ် ကိတ် နကဵု ကၠဵုရ။ == လွပ် ပ္ဍဲလွဳယဲ == လညာတ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် ဂှ် စကာ ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲသွာၚ်လွဳယဲ ပရေၚ်စိုတ် (Clinical psychology) ဗွဲတၟေၚ် သွက်ဂွံ လွဳ ယဲလကိုတ်ဖေက် (Phobias) ကေုာံ ယဲစောဲလာံ (Addictions) တအ်ရ။ နဲကဲ လွဳယဲ မစကာဂၠိုၚ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် နဲကဲ "ပွမဖအောန်ဖျေဟ် လကိုတ် နကဵု လၟေၚ်ကဆံၚ်" (Systematic Desensitization) ရ။ နဲကဲဏအ် ခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵု ဂျဝ်သေပ် ဝေါပ် (Joseph Wolpe) ပ္ဍဲ ၁၉၅၀ ဗွဝ်ကၠံရ။ ပ္ဍဲနဲကဲဏအ် ညးယဲ မဖေက် အရာမွဲမွဲ (ဥပမာ - ဇြုံ) ဂှ် ဒးလ္ၚတ် နဲကဲ သက်သာစိုတ် (Relaxation techniques) ကိုပ်ကၠာရ။ တုဲမ္ဂး ညးလွဳယဲတအ် ထ္ၜးကဵု ညးယဲ အရာမဖေက်ဂှ် သိုက်သိုက် ညောန်ညောန် (ဥပမာ - စနူ ဗီုရုပ် ဇြုံ တုဲ ဆက်အာ ဇြုံ ဍာံဍာံ) အဃော မစကာဒၟံၚ် နဲကဲ သက်သာစိုတ်ရ။ သၞောတ်ဏအ် ဍေံပလီုထောံ ပရေၚ်ဆက်စပ် တြေံ (ဇြုံ = ဖေက်) တုဲ ပံၚ်စပ်ကဵု ပရေၚ်ဆက်စပ် တၟိ (ဇြုံ = သက်သာစိုတ်) ရ။ နဲကဲ တၞဟ်မွဲဂှ် "လွဳယဲ ဝေၚ်ပါဲ" (Aversion Therapy) ရ။ ပ္ဍဲနဲကဲဏအ် အရာမကတဵုဗဒှ်ကဵု ယဲစောဲလာံ (ဥပမာ - အရက်) ဂှ် ပံၚ်စပ် ကု အကာဲအရာ မဟွံခိုဟ် (ဥပမာ - ဂဥုဲ မပကဵု ညံၚ်ဂွံ အအောအ်) ရ။ ကာလဂှ်မ္ဂး ညးယဲ လ္ၚတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ သုၚ်အရက်မ္ဂး အအောအ်ကၠုၚ်ရောၚ် တုဲ အစောမ်စရာဲ မမိက်ဂွံ သုၚ်အရက်ဂှ် အောန်စှ်ေအာရ။<ref>Wolpe, J. (1958). Psychotherapy by Reciprocal Inhibition. Stanford University Press.</ref> == လွပ် ပ္ဍဲပရေၚ်စိုတ်ပညာ ကေုာံ ဒ္ဂေတ် == ပ္ဍဲသွာၚ် ပရေၚ်စိုတ်ပညာ ဒ္ဂေတ်ဝါဒ (Behavioral Psychology) ဂှ် နွံ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် အဓိက ၜါသာ်ရ။ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical Conditioning) ကေုာံ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် နကဵုကမၠောန် (Operant Conditioning) ရ။ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် ဂှ် ဆေၚ်စပ် ကု တုံကလေၚ် မကတဵုဒှ် အလိုအလဵု (Involuntary responses) ရ။ ဍေံပံၚ်စပ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ ကု ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် တၟိ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် တုံကလေၚ်ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ဍေံကတဵုဒှ် ကိုပ်ကၠာ နူ တုံကလေၚ် ဟွံကတဵုဒှ်ဏီရ။ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် နကဵုကမၠောန် (Operant Conditioning) မလ္ၚတ်ဆဵုလဝ် နကဵု ဘဳ အေပ် သကေန်နာ (B.F. Skinner) ဂှ် ဆေၚ်စပ် ကု ဒ္ဂေတ်မၞိဟ် မဖန်ဗဒှ် နကဵု စိုတ်အလိုလဵု (Voluntary behaviors) ရ။ ဍေံစကာ လာပ် (Reinforcement) ကေုာံ ဒုဟ် (Punishment) သွက်ဂွံ ထိၚ်ဒဝ် ဒ္ဂေတ်ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ဍေံကတဵုဒှ် ကြဴနူ ဒ္ဂေတ် ကတဵုဒှ်တုဲရ။ ၜိုန်ရ သၞောတ်ၜါဏအ် တၞဟ်ခြာ ရေၚ်သကအ် ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲဘဝ သဇိုင်လၟိုန်တ္ၚဲ ဍေံတအ် ကၠောန်ကမၠောန် မွဲစွံ လျိုၚ်လျိုၚ်ရ။ ဥပမာ - ကွးဘာမွဲ ဖေက် အစာဘာ ဟိုတ်နူ အစာဘာ ကရေဲ (Classical conditioning) တုဲ ဍေံ ဂစာန်ဗှ်လိက် ညံၚ်ဟွံဂွံ ဒးဒုၚ် ကရေဲ (Operant conditioning) ရ။ == အကာဲအရာ နူသဘာဝ == သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် ဂှ် ဍေံနွံကဵု အဓိပ္ပာယ် ဗွဲမဇၞော် ပ္ဍဲသွာၚ် ဇာတိဗေဒ ကေုာံ ပရေၚ်ဂျိုၚ်တဴလမျီု (Evolutionary and Biological Significance) ရ။ သတ်မဂျိုၚ်တဴလမျီုတအ် ဒးလ္ၚတ် အရာလဵု မဒှ် အန္တရာယ် ကေုာံ အရာလဵု မကဵုဖဵုခိုဟ် ပ္ဍဲပွဳပွူသဘာဝ သွက်ဂွံ ဆက်ဂျိုၚ်အာ လမျီုမာန်ရ။ ဥပမာ ပြာကတ်အိုတ်ဂှ် "ပွမဖေက်က္ဍုဟ် ရသာန်" (Taste Aversion) မကော်စ "ဂါသဳယျာ အေက်ဖေတ်" (Garcia effect) ရ။ တၠပညာ ဂျောန် ဂါသဳယျာ (John Garcia) လ္ၚတ်ဆဵု ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ သတ်မွဲ စဒး စၞစမွဲတုဲ ယဲအာ (ဟွံသေၚ်မ္ဂး) ဂိယဲမ္ဂး သတ်ဂှ် လ္ၚတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ စၞစဂှ် ဒှ်အန္တရာယ် တုဲ ဍေံဝေၚ်ပါဲ ထောံ စၞစဂှ် လၟိုန်ရ။ ပ္ဍဲအကာဲအရာဏအ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကတဵုဒှ် နကဵု ပရေၚ်ပံၚ်စပ် ဆမွဲအလန်ဓဝ် (One-trial learning) ရ တုဲ အခိၚ် အကြာ ပွမစစၞ (CS) ကဵု ပွမယဲ (UR) ဂှ် ခြာလံ ဗွဲမလောန် လေဝ် ကတဵုဒှ်မာန်ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ဍေံတၞဟ်ခြာ နူ ပရေၚ်လ္ၚတ် ပါဗလောပ် မဒးပံၚ်စပ် လျိုၚ်လျိုၚ်ဂှ်ရ။<ref>Garcia, J., & Koelling, R. A. (1966). Relation of cue to consequence in avoidance learning. Psychonomic Science, 4(1), 123–124.</ref> ဍေံထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ သတ်တအ် နွံကဵု ပရေၚ်စိုတ်စောဲ သဘာဝ (Biological preparedness) သွက်ဂွံ ပံၚ်စပ် အရာလ္ၚဵုလ္ၚဵု မကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ဂျိုၚ်တဴလမျီု လောဲလောဲသွာသွာရ။ == လွပ် ပ္ဍဲပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဗၞိက် == ပ္ဍဲအခိၚ်လၟုဟ် ပရေၚ်လ္ၚတ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် ဂှ် စကာ ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲသွာၚ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေၚ်သွံရာန် ကေုာံ ပရေၚ်စကာ ပရိုၚ်ဗၞိက် (Advertising and Marketing) ရ။ ကမ္ပဏဳ ဇၞော်ဇၞော်တအ် မိက်ဂွံကဵု ညးရာန်ကပေါတ်တအ် နွံကဵု စိုတ်ထတ် လတူ ကပေါတ် (Brand) ညးတအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတအ် ပံၚ်စပ် ကပေါတ်ညးတအ် (Conditioned Stimulus) ကု အရာမကတဵုဗဒှ်ကဵု စိုတ်မိပ်မြဟ် (Unconditioned Stimulus) ဥပမာ - ရုပ်မၞိဟ်ကျေဝ်ကျေဝ်၊ ရမ္သာၚ်ဒွက် မိပ်မိပ်၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပွဳပွူသဘာဝ သာယာတအ်ရ။ ကာလ ညးရာန်ကပေါတ် ညာတ် ပရိုၚ်ဗၞိက်ဏအ် လျိုၚ်လျိုၚ်မ္ဂး ညးတအ် စပံၚ်စပ်ကေတ် ကပေါတ်ဂှ် ကု စိုတ်မိပ်မြဟ်ရ။ လက္ကရဴဏအ် ယဝ်ရ ညးတအ် ညာတ် ကပေါတ်ဂှ် ပ္ဍဲဖျာမ္ဂး ညးတအ် ကလိဂွံ စိုတ်မိပ်မြဟ် (Conditioned Response) အလိုအလဵု တုဲ ပကဵု ညံၚ်ဂွံ ရာန်ကပေါတ်ဂှ်မာန်ရ။ ပရေၚ်စကာ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ပ္ဍဲ သွာၚ်ဗၞိက်ဏအ် ဍေံအံၚ်ဇၞး ဗွဲမလောန် တုဲ ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်သွံရာန် ခေတ်တၟိရ။ == ပါ်ပါဲ ကေုာံ လညာတ်တၞဟ် == ၜိုန်ရ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် ဂှ် ဒှ် တေသြရဳ မခိုၚ်ကၠိုက်မွဲ ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲခေတ် လက္ကရဴဏအ် တၠပညာတအ် ပါ်ပါဲ ကေုာံ ပ္တိတ် လညာတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ လညာတ် တြေံ ဒ္ဂေတ်ဝါဒ (Traditional Behaviorism) ဂှ် ပတှ်ေကေတ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ပွမပံၚ်စပ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ၜါ အခိၚ်တုပ်တုပ် (Contiguity) သၟးရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ ၁၉၇၀ ဗွဝ်ကၠံ တၠပညာ ရဝ်ဗာတ် ရေတ်သကဝ်လာ (Robert Rescorla) ကေုာံ အာလာန် ဝါဂ်နာ (Allan Wagner) တအ် ပ္တိတ် "ရေတ်သကဝ်လာ-ဝါဂ်နာ မဝ်ဒေဝ်" (Rescorla-Wagner model) တုဲ ဗၟံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ ပွမဆက်စပ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သၟး ဟွံရုံဂပ်ရ။ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (CS) ဂှ် ဒးဒှ် အရာမဟီုပျးကဵု (Predictor) ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ (US) ကၠးကၠးမးမး ဟေၚ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကတဵုဒှ်မာန်ရ။<ref>Rescorla, R. A., & Wagner, A. R. (1972). A theory of Pavlovian conditioning: Variations in the effectiveness of reinforcement and nonreinforcement. In A. H. Black & W. F. Prokasy (Eds.), Classical Conditioning II (pp. 64–99). Appleton-Century-Crofts.</ref> ပါဲနူဂှ်တုဲ လညာတ် စိုတ်ပညာ လ္ၚတ်ညာတ် (Cognitive Psychology) တအ်လေဝ် ဟီု ဒဒှ်ရ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်ဂှ် ဟွံသေၚ် ဆ တုံကလေၚ် အလိုအလဵု သၟး၊ ဍေံပါလုပ် သီုကဵု ပရေၚ်လ္ၚတ် ပရိုၚ် (Information processing) ကေုာံ ပွမစၟဳစ (Expectation) ပ္ဍဲ က္ဍဟ် သတ်တအ်ရ။ သတ်တအ် လ္ၚတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ အရာမွဲ ယဝ်ရကတဵုဒှ်မ္ဂး အရာတၞဟ်မွဲ ဆက်ကတဵုဒှ်ရောၚ် တုဲ ဖန်ဇန် ဒ္ဂေတ် ဍေံတအ် အတိုၚ်ဂှ်ရ။ == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite book |last=Pavlov |first=I. P. |year=1927 |title=Conditioned Reflexes: An Investigation of the Physiological Activity of the Cerebral Cortex |publisher=Oxford University Press |url=https://psychclassics.yorku.ca/Pavlov/}} * {{cite journal |last=Watson |first=J. B. |author2=Rayner, R. |year=1920 |title=Conditioned emotional reactions |journal=Journal of Experimental Psychology |volume=3 |issue=1 |pages=1–14 |doi=10.1037/h0069608}} * {{cite book |last=Bouton |first=M. E. |year=2016 |title=Learning and Behavior: A Contemporary Synthesis |publisher=Sinauer Associates |isbn=978-1605355261}} * {{cite book |last=Domjan |first=M. |year=2015 |title=The Principles of Learning and Behavior |publisher=Cengage Learning |isbn=978-1285088563}} * {{cite journal |last=Rescorla |first=R. A. |year=1988 |title=Pavlovian conditioning: It's not what you think it is |journal=American Psychologist |volume=43 |issue=3 |pages=151–160 |doi=10.1037/0003-066X.43.3.151}} {{Navbox | name = ပရေၚ်စိုတ်ပညာ | title = ပရေၚ်စိုတ်ပညာ (Psychology) | bodyclass = hlist | state = autocollapse | group1 = လညာတ်သဇိုင် | list1 = * [[ဒ္ဂေတ်ဝါဒ (Behaviorism)]] * [[သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical conditioning)]] * [[သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် နကဵုကမၠောန် (Operant conditioning)]] * [[စိုတ်ပညာ လ္ၚတ်ညာတ် (Cognitive psychology)]] | group2 = ညးမလ္ၚတ်ဆဵု | list2 = * [[အာဲဗာန် ပါဗလောပ်]] * [[ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန်]] * [[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ]] * [[ဂျောန် ဂါသဳယျာ]] }} {{DEFAULTSORT:သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင်}} [[Category:ပရေၚ်စိုတ်ပညာ]] [[Category:ဒ္ဂေတ်ဝါဒ]] [[Category:ပရေၚ်လ္ၚတ် ပရေၚ်စိုတ်ပညာ]] [[Category:သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်]] [[Category:သိပ္ပံ ဒ္ဂေတ်]] [[Category:အာဲဗာန် ပါဗလောပ်]] [[Category:ပွမလ္ၚတ်ကေတ်]] c909z7s5igxfr7kf8j3r7lc0u4rvffa 60190 60189 2026-11-08T23:07:28Z Aue Nai 24 60190 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် | image = Ivan_Pavlov_NLC_Gutenberg.jpg | caption = အာဲဗာန် ပါဗလောပ် (Ivan Pavlov) မဒှ် တၠပညာ ညးမလ္ၚတ်ဆဵု သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် | label1 = ကဏ္ဍ | data1 = ပရေၚ်ပညာစိုတ် (Psychology) ကေုာံ သိပ္ပံဒ္ဂေတ် (Behavioral Science) | label2 = ညးမလ္ၚတ်ဆဵု | data2 = အာဲဗာန် ပါဗလောပ် (Ivan Pavlov) | label3 = သၞာံ မလ္ၚတ်ဆဵု | data3 = ၁၈၉၇ | label4 = တမ်မူလ | data4 = ရးနိဂီု ရုရှာ (Russia) | label5 = တေသြရဳ မဆက်စပ် | data5 = ဒ္ဂေတ်ဝါဒ (Behaviorism), သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် နကဵုကမၠောန် (Operant Conditioning) }} သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical conditioning) ဒှ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်မွဲ မပံၚ်စပ်လဝ် အာရီုၜါသာ် တုဲ ပကဵုညံၚ် စိုတ်ဟွံသေၚ်မ္ဂး ခန္ဓ ဂွံဒ္ဂေတ်တုံကလေၚ် အလိုအလဵုရ။ ပ္ဍဲအကာဲအရာဏအ် "Classical" အဓိပ္ပာယ် "တြေံတြဟ်" ဟွံသေၚ်၊ ဍေံဒှ်အဓိပ္ပာယ် "သဇိုင်" ဟွံသေၚ်မ္ဂး "တမ်မူလ" (Foundational/Traditional) တုဲ "Conditioning" ဂှ် ဒှ် "ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ်" ဟွံသေၚ်မ္ဂး "ပွမဖန်ဗဒှ်အကာဲအရာ" (Process of training/learning) ရ။ ယဝ်ရစကာ ဝေါဟာရခ္ဍန်မ္ဂး "သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင်" သာ်ဏအ် စကာမာန်ရ။ ပ္ဍဲသၞောတ်ဏအ် ဥပမာပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ကၠဵု မမိၚ်ရမ္သာၚ်ခၞိၚ်မ္ဂး တီဒဒှ်ရ စၞစကၠုၚ်ရောၚ်တုဲ ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်ကၠုၚ် အလိုအလဵုရ။<ref>Pavlov, I. P. (1927). Conditioned Reflexes: An Investigation of the Physiological Activity of the Cerebral Cortex. Oxford University Press.</ref> သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်ဏအ် ဍေံဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်လ္ၚတ် ပ္ဍဲသွာၚ်ပညာစိုတ် ဒ္ဂေတ်ဝါဒ (Behaviorism) တုဲ ဍေံဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု သတ်မဂျိုၚ်တဴလမျီုတအ် လ္ၚတ်ကေတ် အကာဲအရာ ပွဳပွူသဘာဝ နကဵုပွမပံၚ်စပ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် (Stimulus) ကေုာံ တုံကလေၚ် (Response) ရ။ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ မကတဵုဗဒှ်ကဵု တုံကလေၚ် အလိုအလဵုဂှ် ယဝ်ရပံၚ်စပ်လဝ် ကု ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် မဟွံမဲကဵု အဓိပ္ပာယ် (Neutral stimulus) လျိုၚ်လျိုၚ်မ္ဂး လက္ကရဴဏအ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် မဟွံမဲကဵု အဓိပ္ပာယ်ဂှ် နကဵုအလဵုဍေံဟေၚ် ကတဵုဗဒှ်ကဵု တုံကလေၚ်မာန်ကၠုၚ်ရ။<ref>Watson, J. B. (1913). Psychology as the behaviorist views it. Psychological Review, 20(2), 158–177.</ref> ပရေၚ်လ္ၚတ်ဏအ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု သဇိုၚ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဒ္ဂေတ်စိုတ်မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန်တအ်တုဲ စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် ပ္ဍဲသွာၚ် လွဳယဲစိုတ်၊ သွာၚ်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ကေုာံ သွာၚ်ပရေၚ်ပညာတအ် ဆက်စကာဒၟံၚ် ဖိုဟ်ရ။ == ဝင် == ပရေၚ်လ္ၚတ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical conditioning) စတမ်ကၠုၚ် နူကမၠောန်လ္ၚတ် တၠပညာ ရုရှာ အာဲဗာန် ပါဗလောပ် (Ivan Pavlov) မဒှ် တၠပညာ သွာၚ်ဇာတိဗေဒ ပ္ဍဲ လက္ကရဴ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်တေအ် ညးလ္ၚတ်ဒၟံၚ် ပရေၚ်ကၠိုဟ်စၞ (Digestion) ပ္ဍဲကၠဵုတအ်ရ။ အဃောမလ္ၚတ်ဒၟံၚ် ဍာ်ပါၚ်ကၠဵုတအ်ဂှ် ညးသမ္တီဒး အကာဲအရာ မဟွံဓမ္မတာမွဲရ။ ကၠဵုတအ် ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်ကၠုၚ် ဟွံသေၚ်ဆ ပ္ဍဲအခိၚ် မညာတ်စၞစဟေၚ်ရ၊ ဆဂး ပ္ဍဲအခိၚ် မညာတ် မၞိဟ်မကဵုစၞ ဟွံသေၚ်မ္ဂး မိၚ်ရမ္သာၚ် ဇိုၚ်မၞိဟ်မကဵုစၞဂှ်လေဝ် ဍာ်ပါၚ်ဍေံတအ် ဇွောဝ်ကၠုၚ် အလိုအလဵုရ။<ref>Todes, D. P. (2014). Ivan Pavlov: A Russian Life in Science. Oxford University Press.</ref> ပါဗလောပ် စွံသတိ ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်ဏအ် ဍေံဒှ် တုံကလေၚ် မကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နူကဵု ပွမလ္ၚတ်ကေတ် (Learned response) ရ။ သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် လညာတ်ဏအ် ညးဖန်ဗဒှ် စက်ကိရိယာတုဲ ကၠောန်သ္ပ ပရေၚ်စမ်ၜတ် မကော်စ "ကၠဵု ပါဗလောပ်" (Pavlov's dogs) ရ။ ပ္ဍဲပရေၚ်စမ်ၜတ်ဏအ် ညးတက် ခၞိၚ် (ဟွံသေၚ်မ္ဂး စကာ မသ္ကေဝ်ရမ္သာၚ် မကော်စ မေတ်တရဝ်နောမ် Metronome) ကိုပ်ကၠာ ဟွံကဵု စၞစ ကုကၠဵုရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်စတမ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ်ဂှ် ဟွံဖန်ဗဒှ်ကဵု ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်ရ။ ဆဂး ကာလညး တက်ခၞိၚ်တုဲ ကဵုစၞစ လျိုၚ်လျိုၚ် မဂၠိုၚ်ကဵုအလန်မ္ဂး ကၠဵုတအ် စပံၚ်စပ်ကေတ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် ကု စၞစရ။ လက္ကရဴဏအ် ယဝ်ရတက်ဆ ခၞိၚ်သၟး မဟွံကဵု စၞစလေဝ် ဍာ်ပါၚ်ကၠဵုတအ် ဇွောဝ်ကၠုၚ် အလိုအလဵုရ။ ပရေၚ်လ္ၚတ်ဏအ် ပံက်ကဵု တြၚ်တၟိ ပ္ဍဲသွာၚ်သိပ္ပံတုဲ ပါဗလောပ် ကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ (Nobel Prize) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၄ သွက် ပရေၚ်လ္ၚတ် လတူ သၞောတ်ကၠိုဟ်စၞရ။ လညာတ်ညးဏအ် ဗွဲကြဴ ပြာကတ်ကၠုၚ် နဒဒှ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် တုဲ ဒှ်ကၠုၚ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်ပညာစိုတ် ဒ္ဂေတ်ဝါဒ ပ္ဍဲ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံရ။ == တမ်မူလ သဇိုင် == သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် နွံကဵု ကဏ္ဍတမ်မူလ ပန်သာ်ရ။ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် အကာဲအရာဏအ် ကၠးကၠးမးမးဂှ် ဒးပါ်ထောံ ကဏ္ဍပန်ဏအ်ရ။<ref>Bouton, M. E. (2016). Learning and Behavior: A Contemporary Synthesis. Sinauer Associates.</ref> {| class="wikitable" |- ! ကဏ္ဍ (Mon) ! ကဏ္ဍ (English) ! ပွံက်အဓိပ္ပာယ် ! ဥပမာ ပ္ဍဲကၠဵု ပါဗလောပ် |- | ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ | Unconditioned Stimulus (US) | အရာမကတဵုဗဒှ်ကဵု တုံကလေၚ် အလိုအလဵု သီုဟွံဒးလ္ၚတ်ကေတ် | စၞစ မကဵုကၠဵု (ဖျုန်) |- | တုံကလေၚ် သဘာဝ | Unconditioned Response (UR) | တုံကလေၚ် မကတဵုဒှ် အလိုအလဵု ဟိုတ်နူ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ | ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ် ဟိုတ်နူ ညာတ်စၞစ |- | ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် | Conditioned Stimulus (CS) | အရာမဟွံမဲကဵု အဓိပ္ပာယ် ပ္ဍဲတမ်မူလ ဆဂး ကြဴနူ ပံၚ်စပ်တုဲ ကတဵုဗဒှ်ကဵု တုံကလေၚ် | ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် |- | တုံကလေၚ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် | Conditioned Response (CR) | တုံကလေၚ် မလ္ၚတ်ကေတ် ဟိုတ်နူ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် | ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ် ဟိုတ်နူ မိၚ်ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် |} လၟေၚ်ကမၠောန် သၞောတ်ဏအ်ဂှ် ပါ်လဝ် ပိ ကဆံၚ်ရ။ ၁။ ကိုပ်ကၠာ ဟွံပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (Before Conditioning) - စၞစ (US) ကတဵုဗဒှ် ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ် (UR)။ ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် (Neutral Stimulus) ဟွံကတဵုဗဒှ် ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်။ ၂။ အဃော ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (During Conditioning) - ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် ကဵု စၞစ ပံၚ်စပ်လဝ် လျိုၚ်လျိုၚ်။ ၃။ ကြဴနူ ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (After Conditioning) - ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် သၟး (CS) ကတဵုဗဒှ် ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ် (CR) ရ။ == ပွမပါ်ခြာ ကေုာံ ပွမပံၚ်သီ == ပ္ဍဲသၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်ဏအ် လက္ခဏာ သဇိုင် ၜါသာ် မကတဵုဒှ်လောဲဂှ် ပွမပံၚ်သီ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် (Stimulus Generalization) ကေုာံ ပွမပါ်ခြာ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် (Stimulus Discrimination) ရ။<ref>Pearce, J. M. (1987). A model for stimulus generalization in Pavlovian conditioning. Psychological Review, 94(1), 61–73.</ref> ပွမပံၚ်သီ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် (Stimulus Generalization) ဟီုမ္ဂးဂှ် ကြဴနူ သတ်မွဲ လ္ၚတ်ကေတ် တုံကလေၚ် ကု ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (CS) တုဲ ယဝ်ရ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် တၞဟ်မွဲ မတုပ်ညောန် ကု CS ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂး သတ်ဂှ် ကဵု တုံကလေၚ် တုပ်တုပ်ရ။ ဥပမာ - ကၠဵု မလ္ၚတ်လဝ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ်တအ်ဂှ် ယဝ်ရ မိၚ်ရမ္သာၚ် ဓရီုဖုၚ် မတုပ်ညောန် ကုရမ္သာၚ်ခၞိၚ်မ္ဂး ဍာ်ပါၚ်ဍေံတအ် ဇွောဝ်ကၠုၚ်မာန်ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ဍေံဒှ် သဘာဝ မရီုဗၚ်ကဵု သတ်တအ် သွက်ဂွံ ဂျိုၚ်တဴလမျီု ပ္ဍဲပွဳပွူသဘာဝ မပြံၚ်လှာဲဒၟံၚ် လၟိုန်အခိၚ်ရ။ ပွမပါ်ခြာ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် (Stimulus Discrimination) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အစောမ်စရာဲ မပါ်ခြာ အကြာ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် မတုပ်ညောန်တအ်ရ။ ယဝ်ရ ကၠဵုဂှ် မိၚ်ရမ္သာၚ် ဓရီုဖုၚ်တုဲ ဆက်ဟွံကလိဂွံ စၞစ လျိုၚ်လျိုၚ်မ္ဂး လက္ကရဴဏအ် ဍေံတအ် ကၠိုဟ်ကၠုၚ် တၞဟ်ခြာ အကြာ ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် ကဵု ရမ္သာၚ်ဓရီုဖုၚ်ရ။ ကာလဂှ်မ္ဂး ဍေံတအ် ကဵု တုံကလေၚ် (ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်) ဆ ပ္ဍဲအခိၚ် မမိၚ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် ဍာံဍာံဟေၚ်ရ။ ပရေၚ်ပါ်ခြာဏအ် ဍေံကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ဝေၚ်ပါဲ တုံကလေၚ် မဟွံမဲကဵု ဖဵုတအ်ရ။ == အခိၚ် ကေုာံ ပွမဆက်စပ် == ပ္ဍဲပွမဖန်ဗဒှ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical conditioning) ဂှ် အခိၚ် (Timing) မစွံ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (CS) ကေုာံ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ (US) ဍေံကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ။ နဲကဲ စွံအခိၚ် နွံ ပန်သာ်ရ။<ref>Domjan, M. (2015). The Principles of Learning and Behavior. Cengage Learning.</ref> ၁။ ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဇက်ဂတ (Forward Conditioning) - ဏအ်ဂှ် နဲကဲ ခိုဟ်အိုတ် ကေုာံ အံၚ်ဇၞးအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲနဲဏအ် ပါ်လဝ် ၜါသာ်ပၠန်ရ။ * ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဇက်ဂတ လ္ဇုဲ (Delay Conditioning): ပြယျာတ်ထ္ၜး CS (ဥပမာ - ရမ္သာၚ်ခၞိၚ်) တုဲ အဃော CS ဟွံအိုတ်ဏီဂှ် ဆက်ပြယျာတ်ထ္ၜး US (ဥပမာ - စၞစ) ရ။ CS ကဵု US တအ် လောဲကောံရေၚ်သကအ်ရ။ * ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ် လၟာ် (Trace Conditioning): ပြယျာတ်ထ္ၜး CS တုဲ အိုတ်အာ၊ ကြဴနူ အခိၚ်ဍောတ်သွတ်မွဲတုဲမ္ဂး ဆက်ပြယျာတ်ထ္ၜး US ရ။ အကြာ CS ကဵု US နွံ အခိၚ်လ္ၚတ် (Trace interval) ရ။ ၂။ ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ် စွံမွဲစွံ (Simultaneous Conditioning) - ပြယျာတ်ထ္ၜး CS ကေုာံ US မွဲစွံ ပ္ဍဲအခိၚ်တုပ်တုပ်ရ။ နဲဏအ် ဟွံကဵု ဖဵုခိုဟ်ကွေံကွေံ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး သတ်ဂှ် ဟွံဒး စွံသတိ လတူ CS ဟိုတ်နူ US နွံဒၟံၚ် တုဲတုဲရ။ ၃။ ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကလေၚ်လက္ကရဴ (Backward Conditioning) - ပြယျာတ်ထ္ၜး US (စၞစ) ကိုပ်ကၠာ တုဲမှ ဆက်ပြယျာတ်ထ္ၜး CS (ရမ္သာၚ်ခၞိၚ်) ရ။ နဲဏအ်ဂှ် ဍေံဟွံကတဵုဗဒှ်ကဵု သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် လောဲလောဲသွာသွာရ။ သတ်တအ် လ္ၚတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ CS ဍေံဒှ် သင်္ကေတ မဟီုမ္ဂး US အိုတ်အာရ။ [[File:Pavlov's_dog.svg|thumb|300px|ပရေၚ်စမ်ၜတ် ကၠဵု ပါဗလောပ် မထ္ၜးလဝ် လၟေၚ်ကမၠောန် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင်]] == သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကဆံၚ်သၠုၚ် == သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကဆံၚ်သၠုၚ် (Higher-Order Conditioning ဟွံသေၚ်မ္ဂး Second-Order Conditioning) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် အကာဲအရာ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (CS) မွဲ မဖန်ဗဒှ်လဝ် တုဲတုဲဂှ် ကလေၚ်စကာ နဒဒှ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ (US) သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် တၟိ မွဲပၠန်ရ။<ref>Rescorla, R. A. (1980). Pavlovian Second-order Conditioning: Studies in Associative Learning. Lawrence Erlbaum Associates.</ref> ဥပမာ ကၠးကၠးမွဲ - ကဆံၚ် ၁။ ကၠဵုမွဲ လ္ၚတ်ကေတ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် (CS1) ယဝ်ရမိၚ်မ္ဂး ကလိဂွံ စၞစ (US) ရ။ လၟုဟ် ကၠဵုဂှ် မိၚ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် (CS1) မ္ဂး ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ် (CR) ရ။ ကဆံၚ် ၂။ လက္ကရဴဏအ် ပံၚ်စပ် လျးပၟတ် (CS2) ကု ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် (CS1) သီုဟွံကဵု စၞစ (US) ရ။ လဒက်ပ္တန်။ ကၠဵုဂှ် လ္ၚတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ လျးပၟတ် ကတဵုဒှ်မ္ဂး ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် ဗြုရောၚ်တုဲ၊ ဆညာတ် လျးပၟတ် သၟးလေဝ် ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်ကၠုၚ်မာန်ရ။ ပ္ဍဲအကာဲအရာဏအ် လျးပၟတ် (CS2) ဂှ် ကေၚ်ပံၚ်စပ် ကု စၞစ (US) ဟွံသေၚ်ရ၊ ဍေံပံၚ်စပ် ကု ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် (CS1) ဟေၚ်ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ဍေံထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ သတ်တအ် ဒက်ပ္တန် ပရေၚ်ဆက်စပ် လတူ အကာဲအရာ ဗွဲမလှဲလးမာန် တုဲ ဍေံကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဒ္ဂေတ်မၞိဟ် မနွံကဵု စိုတ်စရိုတ် ထုဲကြာန်တအ်ရ။ == လတူ မၞိဟ် == သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical conditioning) ဍေံဟွံသေၚ် ဆ ကတဵုဒှ် လတူ တိရစ္ဆာန်သၟး၊ ဍေံကတဵုဒှ် လတူ မၞိဟ်တအ် နကဵု လၟေၚ်မဂၠိုၚ်ကဵုသာ်ရ။ ပရေၚ်စမ်ၜတ် ပြာကတ်အိုတ် လတူ မၞိဟ်ဂှ် ဒှ် ပရေၚ်စမ်ၜတ် "အာလ်ဗာတ် ဍောတ်" (Little Albert experiment) မကၠောန်လဝ် နကဵု တၠပညာ ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန် (John B. Watson) ကေုာံ ရဝ်သလဳ ရေနာ (Rosalie Rayner) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၀ ရ။<ref>Watson, J. B., & Rayner, R. (1920). Conditioned emotional reactions. Journal of Experimental Psychology, 3(1), 1–14.</ref> ပ္ဍဲပရေၚ်စမ်ၜတ်ဏအ် ညးတအ် ကဵု ကောန်ၚာ်ယၟု အာလ်ဗာတ် ဝေၚ် ကု ကၞိဗတာၚ် (Neutral stimulus) ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်စတမ် အာလ်ဗာတ် ဟွံဖေက် ကၞိဗတာၚ်ရ။ ဆဂး ကာလ အာလ်ဗာတ် ရပ် ကၞိဗတာၚ်မ္ဂး ဝါတ်သေန် တက် ပသဲ သီုကဵု ရမ္သာၚ်ထတ်ထတ် (Unconditioned stimulus) လက္ကရဴ အာလ်ဗာတ် ရ။ ရမ္သာၚ်ထတ်ထတ်ဂှ် ကတဵုဗဒှ်ကဵု ဖေက်လကိုတ် (Unconditioned response) ရ။ ကြဴနူ ပံၚ်စပ် ကၞိ ကဵု ရမ္သာၚ်ထတ်ထတ် လျိုၚ်လျိုၚ်တုဲ အာလ်ဗာတ် စဖေက်ကၠုၚ် ကၞိဗတာၚ် (Conditioned response) ရ။ လက္ကရဴဏအ် အာလ်ဗာတ် ဖေက်ကၠုၚ် သီုကဵု တိရစ္ဆာန် မနွံကဵု ကသော် မတုပ် ကုကၞိဗတာၚ် (Stimulus generalization) ရ။ ပရေၚ်စမ်ၜတ်ဏအ် ဍေံထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ လကိုတ်ဖေက် (Phobias) ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နူကဵု ပွမလ္ၚတ်ကေတ် (Learned behavior) နကဵု သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်ဏအ်မာန်ရ။ မၞိဟ်မဖေက် ကၠဵု ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တအ်ဂှ် ဒှ်မာန် ဟိုတ်နူ ပ္ဍဲအခိၚ်ၚာ်ၚာ် ကေၚ်ဒးဒုၚ် ကိတ် နကဵု ကၠဵုရ။ == လွပ် ပ္ဍဲလွဳယဲ == လညာတ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် ဂှ် စကာ ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲသွာၚ်လွဳယဲ ပရေၚ်စိုတ် (Clinical psychology) ဗွဲတၟေၚ် သွက်ဂွံ လွဳ ယဲလကိုတ်ဖေက် (Phobias) ကေုာံ ယဲစောဲလာံ (Addictions) တအ်ရ။ နဲကဲ လွဳယဲ မစကာဂၠိုၚ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် နဲကဲ "ပွမဖအောန်ဖျေဟ် လကိုတ် နကဵု လၟေၚ်ကဆံၚ်" (Systematic Desensitization) ရ။ နဲကဲဏအ် ခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵု ဂျဝ်သေပ် ဝေါပ် (Joseph Wolpe) ပ္ဍဲ ၁၉၅၀ ဗွဝ်ကၠံရ။ ပ္ဍဲနဲကဲဏအ် ညးယဲ မဖေက် အရာမွဲမွဲ (ဥပမာ - ဇြုံ) ဂှ် ဒးလ္ၚတ် နဲကဲ သက်သာစိုတ် (Relaxation techniques) ကိုပ်ကၠာရ။ တုဲမ္ဂး ညးလွဳယဲတအ် ထ္ၜးကဵု ညးယဲ အရာမဖေက်ဂှ် သိုက်သိုက် ညောန်ညောန် (ဥပမာ - စနူ ဗီုရုပ် ဇြုံ တုဲ ဆက်အာ ဇြုံ ဍာံဍာံ) အဃော မစကာဒၟံၚ် နဲကဲ သက်သာစိုတ်ရ။ သၞောတ်ဏအ် ဍေံပလီုထောံ ပရေၚ်ဆက်စပ် တြေံ (ဇြုံ = ဖေက်) တုဲ ပံၚ်စပ်ကဵု ပရေၚ်ဆက်စပ် တၟိ (ဇြုံ = သက်သာစိုတ်) ရ။ နဲကဲ တၞဟ်မွဲဂှ် "လွဳယဲ ဝေၚ်ပါဲ" (Aversion Therapy) ရ။ ပ္ဍဲနဲကဲဏအ် အရာမကတဵုဗဒှ်ကဵု ယဲစောဲလာံ (ဥပမာ - အရက်) ဂှ် ပံၚ်စပ် ကု အကာဲအရာ မဟွံခိုဟ် (ဥပမာ - ဂဥုဲ မပကဵု ညံၚ်ဂွံ အအောအ်) ရ။ ကာလဂှ်မ္ဂး ညးယဲ လ္ၚတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ သုၚ်အရက်မ္ဂး အအောအ်ကၠုၚ်ရောၚ် တုဲ အစောမ်စရာဲ မမိက်ဂွံ သုၚ်အရက်ဂှ် အောန်စှ်ေအာရ။<ref>Wolpe, J. (1958). Psychotherapy by Reciprocal Inhibition. Stanford University Press.</ref> == လွပ် ပ္ဍဲပရေၚ်ပညာစိုတ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ် == ပ္ဍဲသွာၚ် ပရေၚ်ပညာစိုတ် ဒ္ဂေတ်ဝါဒ (Behavioral Psychology) ဂှ် နွံ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် အဓိက ၜါသာ်ရ။ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical Conditioning) ကေုာံ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် နကဵုကမၠောန် (Operant Conditioning) ရ။ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် ဂှ် ဆေၚ်စပ် ကု တုံကလေၚ် မကတဵုဒှ် အလိုအလဵု (Involuntary responses) ရ။ ဍေံပံၚ်စပ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ ကု ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် တၟိ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် တုံကလေၚ်ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ဍေံကတဵုဒှ် ကိုပ်ကၠာ နူ တုံကလေၚ် ဟွံကတဵုဒှ်ဏီရ။ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် နကဵုကမၠောန် (Operant Conditioning) မလ္ၚတ်ဆဵုလဝ် နကဵု ဘဳ အေပ် သကေန်နာ (B.F. Skinner) ဂှ် ဆေၚ်စပ် ကု ဒ္ဂေတ်မၞိဟ် မဖန်ဗဒှ် နကဵု စိုတ်အလိုလဵု (Voluntary behaviors) ရ။ ဍေံစကာ လာပ် (Reinforcement) ကေုာံ ဒုဟ် (Punishment) သွက်ဂွံ ထိၚ်ဒဝ် ဒ္ဂေတ်ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ဍေံကတဵုဒှ် ကြဴနူ ဒ္ဂေတ် ကတဵုဒှ်တုဲရ။ ၜိုန်ရ သၞောတ်ၜါဏအ် တၞဟ်ခြာ ရေၚ်သကအ် ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲဘဝ သဇိုင်လၟိုန်တ္ၚဲ ဍေံတအ် ကၠောန်ကမၠောန် မွဲစွံ လျိုၚ်လျိုၚ်ရ။ ဥပမာ - ကွးဘာမွဲ ဖေက် အစာဘာ ဟိုတ်နူ အစာဘာ ကရေဲ (Classical conditioning) တုဲ ဍေံ ဂစာန်ဗှ်လိက် ညံၚ်ဟွံဂွံ ဒးဒုၚ် ကရေဲ (Operant conditioning) ရ။ == အကာဲအရာ နူသဘာဝ == သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် ဂှ် ဍေံနွံကဵု အဓိပ္ပာယ် ဗွဲမဇၞော် ပ္ဍဲသွာၚ် ဇာတိဗေဒ ကေုာံ ပရေၚ်ဂျိုၚ်တဴလမျီု (Evolutionary and Biological Significance) ရ။ သတ်မဂျိုၚ်တဴလမျီုတအ် ဒးလ္ၚတ် အရာလဵု မဒှ် အန္တရာယ် ကေုာံ အရာလဵု မကဵုဖဵုခိုဟ် ပ္ဍဲပွဳပွူသဘာဝ သွက်ဂွံ ဆက်ဂျိုၚ်အာ လမျီုမာန်ရ။ ဥပမာ ပြာကတ်အိုတ်ဂှ် "ပွမဖေက်က္ဍုဟ် ရသာန်" (Taste Aversion) မကော်စ "ဂါသဳယျာ အေက်ဖေတ်" (Garcia effect) ရ။ တၠပညာ ဂျောန် ဂါသဳယျာ (John Garcia) လ္ၚတ်ဆဵု ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ သတ်မွဲ စဒး စၞစမွဲတုဲ ယဲအာ (ဟွံသေၚ်မ္ဂး) ဂိယဲမ္ဂး သတ်ဂှ် လ္ၚတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ စၞစဂှ် ဒှ်အန္တရာယ် တုဲ ဍေံဝေၚ်ပါဲ ထောံ စၞစဂှ် လၟိုန်ရ။ ပ္ဍဲအကာဲအရာဏအ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကတဵုဒှ် နကဵု ပရေၚ်ပံၚ်စပ် ဆမွဲအလန်ဓဝ် (One-trial learning) ရ တုဲ အခိၚ် အကြာ ပွမစစၞ (CS) ကဵု ပွမယဲ (UR) ဂှ် ခြာလံ ဗွဲမလောန် လေဝ် ကတဵုဒှ်မာန်ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ဍေံတၞဟ်ခြာ နူ ပရေၚ်လ္ၚတ် ပါဗလောပ် မဒးပံၚ်စပ် လျိုၚ်လျိုၚ်ဂှ်ရ။<ref>Garcia, J., & Koelling, R. A. (1966). Relation of cue to consequence in avoidance learning. Psychonomic Science, 4(1), 123–124.</ref> ဍေံထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ သတ်တအ် နွံကဵု ပရေၚ်စိုတ်စောဲ သဘာဝ (Biological preparedness) သွက်ဂွံ ပံၚ်စပ် အရာလ္ၚဵုလ္ၚဵု မကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ဂျိုၚ်တဴလမျီု လောဲလောဲသွာသွာရ။ == လွပ် ပ္ဍဲပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဗၞိက် == ပ္ဍဲအခိၚ်လၟုဟ် ပရေၚ်လ္ၚတ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် ဂှ် စကာ ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲသွာၚ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေၚ်သွံရာန် ကေုာံ ပရေၚ်စကာ ပရိုၚ်ဗၞိက် (Advertising and Marketing) ရ။ ကမ္ပဏဳ ဇၞော်ဇၞော်တအ် မိက်ဂွံကဵု ညးရာန်ကပေါတ်တအ် နွံကဵု စိုတ်ထတ် လတူ ကပေါတ် (Brand) ညးတအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတအ် ပံၚ်စပ် ကပေါတ်ညးတအ် (Conditioned Stimulus) ကု အရာမကတဵုဗဒှ်ကဵု စိုတ်မိပ်မြဟ် (Unconditioned Stimulus) ဥပမာ - ရုပ်မၞိဟ်ကျေဝ်ကျေဝ်၊ ရမ္သာၚ်ဒွက် မိပ်မိပ်၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပွဳပွူသဘာဝ သာယာတအ်ရ။ ကာလ ညးရာန်ကပေါတ် ညာတ် ပရိုၚ်ဗၞိက်ဏအ် လျိုၚ်လျိုၚ်မ္ဂး ညးတအ် စပံၚ်စပ်ကေတ် ကပေါတ်ဂှ် ကု စိုတ်မိပ်မြဟ်ရ။ လက္ကရဴဏအ် ယဝ်ရ ညးတအ် ညာတ် ကပေါတ်ဂှ် ပ္ဍဲဖျာမ္ဂး ညးတအ် ကလိဂွံ စိုတ်မိပ်မြဟ် (Conditioned Response) အလိုအလဵု တုဲ ပကဵု ညံၚ်ဂွံ ရာန်ကပေါတ်ဂှ်မာန်ရ။ ပရေၚ်စကာ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ပ္ဍဲ သွာၚ်ဗၞိက်ဏအ် ဍေံအံၚ်ဇၞး ဗွဲမလောန် တုဲ ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်သွံရာန် ခေတ်တၟိရ။ == ပါ်ပါဲ ကေုာံ လညာတ်တၞဟ် == ၜိုန်ရ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် ဂှ် ဒှ် တေသြရဳ မခိုၚ်ကၠိုက်မွဲ ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲခေတ် လက္ကရဴဏအ် တၠပညာတအ် ပါ်ပါဲ ကေုာံ ပ္တိတ် လညာတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ လညာတ် တြေံ ဒ္ဂေတ်ဝါဒ (Traditional Behaviorism) ဂှ် ပတှ်ေကေတ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ပွမပံၚ်စပ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ၜါ အခိၚ်တုပ်တုပ် (Contiguity) သၟးရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ ၁၉၇၀ ဗွဝ်ကၠံ တၠပညာ ရဝ်ဗာတ် ရေတ်သကဝ်လာ (Robert Rescorla) ကေုာံ အာလာန် ဝါဂ်နာ (Allan Wagner) တအ် ပ္တိတ် "ရေတ်သကဝ်လာ-ဝါဂ်နာ မဝ်ဒေဝ်" (Rescorla-Wagner model) တုဲ ဗၟံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ ပွမဆက်စပ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သၟး ဟွံရုံဂပ်ရ။ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (CS) ဂှ် ဒးဒှ် အရာမဟီုပျးကဵု (Predictor) ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ (US) ကၠးကၠးမးမး ဟေၚ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကတဵုဒှ်မာန်ရ။<ref>Rescorla, R. A., & Wagner, A. R. (1972). A theory of Pavlovian conditioning: Variations in the effectiveness of reinforcement and nonreinforcement. In A. H. Black & W. F. Prokasy (Eds.), Classical Conditioning II (pp. 64–99). Appleton-Century-Crofts.</ref> ပါဲနူဂှ်တုဲ လညာတ် ပညာစိုတ် လ္ၚတ်ညာတ် (Cognitive Psychology) တအ်လေဝ် ဟီု ဒဒှ်ရ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်ဂှ် ဟွံသေၚ် ဆ တုံကလေၚ် အလိုအလဵု သၟး၊ ဍေံပါလုပ် သီုကဵု ပရေၚ်လ္ၚတ် ပရိုၚ် (Information processing) ကေုာံ ပွမစၟဳစ (Expectation) ပ္ဍဲ က္ဍဟ် သတ်တအ်ရ။ သတ်တအ် လ္ၚတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ အရာမွဲ ယဝ်ရကတဵုဒှ်မ္ဂး အရာတၞဟ်မွဲ ဆက်ကတဵုဒှ်ရောၚ် တုဲ ဖန်ဇန် ဒ္ဂေတ် ဍေံတအ် အတိုၚ်ဂှ်ရ။ == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite book |last=Pavlov |first=I. P. |year=1927 |title=Conditioned Reflexes: An Investigation of the Physiological Activity of the Cerebral Cortex |publisher=Oxford University Press |url=https://psychclassics.yorku.ca/Pavlov/}} * {{cite journal |last=Watson |first=J. B. |author2=Rayner, R. |year=1920 |title=Conditioned emotional reactions |journal=Journal of Experimental Psychology |volume=3 |issue=1 |pages=1–14 |doi=10.1037/h0069608}} * {{cite book |last=Bouton |first=M. E. |year=2016 |title=Learning and Behavior: A Contemporary Synthesis |publisher=Sinauer Associates |isbn=978-1605355261}} * {{cite book |last=Domjan |first=M. |year=2015 |title=The Principles of Learning and Behavior |publisher=Cengage Learning |isbn=978-1285088563}} * {{cite journal |last=Rescorla |first=R. A. |year=1988 |title=Pavlovian conditioning: It's not what you think it is |journal=American Psychologist |volume=43 |issue=3 |pages=151–160 |doi=10.1037/0003-066X.43.3.151}} {{Navbox | name = ပရေၚ်ပညာစိုတ် | title = ပရေၚ်ပညာစိုတ် (Psychology) | bodyclass = hlist | state = autocollapse | group1 = လညာတ်သဇိုင် | list1 = * [[ဒ္ဂေတ်ဝါဒ (Behaviorism)]] * [[သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical conditioning)]] * [[သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် နကဵုကမၠောန် (Operant conditioning)]] * [[ပညာစိုတ် လ္ၚတ်ညာတ် (Cognitive psychology)]] | group2 = ညးမလ္ၚတ်ဆဵု | list2 = * [[အာဲဗာန် ပါဗလောပ်]] * [[ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန်]] * [[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ]] * [[ဂျောန် ဂါသဳယျာ]] }} {{DEFAULTSORT:သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင်}} [[Category:ပရေၚ်ပညာစိုတ်]] [[Category:ဒ္ဂေတ်ဝါဒ]] [[Category:ပရေၚ်လ္ၚတ် ပရေၚ်ပညာစိုတ်]] [[Category:သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်]] [[Category:သိပ္ပံ ဒ္ဂေတ်]] [[Category:အာဲဗာန် ပါဗလောပ်]] [[Category:ပွမလ္ၚတ်ကေတ်]] hld29pgom6xw8onbb3rbv13p19rn3er 60191 60190 2026-11-08T23:08:00Z Aue Nai 24 60191 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် | image = Ivan_Pavlov_NLC_Gutenberg.jpg | caption = အာဲဗာန် ပါဗလောပ် (Ivan Pavlov) မဒှ် တၠပညာ ညးမလ္ၚတ်ဆဵု သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် | label1 = ကဏ္ဍ | data1 = ပရေၚ်ပညာစိုတ် (Psychology) ကေုာံ သိပ္ပံဒ္ဂေတ် (Behavioral Science) | label2 = ညးမလ္ၚတ်ဆဵု | data2 = အာဲဗာန် ပါဗလောပ် (Ivan Pavlov) | label3 = သၞာံ မလ္ၚတ်ဆဵု | data3 = ၁၈၉၇ | label4 = တမ်မူလ | data4 = ရးနိဂီု ရုရှာ (Russia) | label5 = တေသြရဳ မဆက်စပ် | data5 = ဒ္ဂေတ်ဝါဒ (Behaviorism), သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် နကဵုကမၠောန် (Operant Conditioning) }} သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical conditioning) ဒှ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်မွဲ မပံၚ်စပ်လဝ် အာရီုၜါသာ် တုဲ ပကဵုညံၚ် စိုတ်ဟွံသေၚ်မ္ဂး ခန္ဓ ဂွံဒ္ဂေတ်တုံကလေၚ် အလိုအလဵုရ။ ပ္ဍဲအကာဲအရာဏအ် "Classical" အဓိပ္ပာယ် "တြေံတြဟ်" ဟွံသေၚ်၊ ဍေံဒှ်အဓိပ္ပာယ် "သဇိုင်" ဟွံသေၚ်မ္ဂး "တမ်မူလ" (Foundational/Traditional) တုဲ "Conditioning" ဂှ် ဒှ် "ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ်" ဟွံသေၚ်မ္ဂး "ပွမဖန်ဗဒှ်အကာဲအရာ" (Process of training/learning) ရ။ ယဝ်ရစကာ ဝေါဟာရခ္ဍန်မ္ဂး "သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင်" သာ်ဏအ် စကာမာန်ရ။ ပ္ဍဲသၞောတ်ဏအ် ဥပမာပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ကၠဵု မမိၚ်ရမ္သာၚ်ခၞိၚ်မ္ဂး တီဒဒှ်ရ စၞစကၠုၚ်ရောၚ်တုဲ ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်ကၠုၚ် အလိုအလဵုရ။<ref>Pavlov, I. P. (1927). Conditioned Reflexes: An Investigation of the Physiological Activity of the Cerebral Cortex. Oxford University Press.</ref> သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်ဏအ် ဍေံဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်လ္ၚတ် ပ္ဍဲသွာၚ်ပညာစိုတ် ဒ္ဂေတ်ဝါဒ (Behaviorism) တုဲ ဍေံဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု သတ်မဂျိုၚ်တဴလမျီုတအ် လ္ၚတ်ကေတ် အကာဲအရာ ပွဳပွူသဘာဝ နကဵုပွမပံၚ်စပ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် (Stimulus) ကေုာံ တုံကလေၚ် (Response) ရ။ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ မကတဵုဗဒှ်ကဵု တုံကလေၚ် အလိုအလဵုဂှ် ယဝ်ရပံၚ်စပ်လဝ် ကု ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် မဟွံမဲကဵု အဓိပ္ပာယ် (Neutral stimulus) လျိုၚ်လျိုၚ်မ္ဂး လက္ကရဴဏအ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် မဟွံမဲကဵု အဓိပ္ပာယ်ဂှ် နကဵုအလဵုဍေံဟေၚ် ကတဵုဗဒှ်ကဵု တုံကလေၚ်မာန်ကၠုၚ်ရ။<ref>Watson, J. B. (1913). Psychology as the behaviorist views it. Psychological Review, 20(2), 158–177.</ref> ပရေၚ်လ္ၚတ်ဏအ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု သဇိုၚ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဒ္ဂေတ်စိုတ်မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန်တအ်တုဲ စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် ပ္ဍဲသွာၚ် လွဳယဲစိုတ်၊ သွာၚ်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ကေုာံ သွာၚ်ပရေၚ်ပညာတအ် ဆက်စကာဒၟံၚ် ဖိုဟ်ရ။ == ဝင် == ပရေၚ်လ္ၚတ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical conditioning) စတမ်ကၠုၚ် နူကမၠောန်လ္ၚတ် တၠပညာ ရုရှာ အာဲဗာန် ပါဗလောပ် (Ivan Pavlov) မဒှ် တၠပညာ သွာၚ်ဇာတိဗေဒ ပ္ဍဲ လက္ကရဴ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်တေအ် ညးလ္ၚတ်ဒၟံၚ် ပရေၚ်ကၠိုဟ်စၞ (Digestion) ပ္ဍဲကၠဵုတအ်ရ။ အဃောမလ္ၚတ်ဒၟံၚ် ဍာ်ပါၚ်ကၠဵုတအ်ဂှ် ညးသမ္တီဒး အကာဲအရာ မဟွံဓမ္မတာမွဲရ။ ကၠဵုတအ် ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်ကၠုၚ် ဟွံသေၚ်ဆ ပ္ဍဲအခိၚ် မညာတ်စၞစဟေၚ်ရ၊ ဆဂး ပ္ဍဲအခိၚ် မညာတ် မၞိဟ်မကဵုစၞ ဟွံသေၚ်မ္ဂး မိၚ်ရမ္သာၚ် ဇိုၚ်မၞိဟ်မကဵုစၞဂှ်လေဝ် ဍာ်ပါၚ်ဍေံတအ် ဇွောဝ်ကၠုၚ် အလိုအလဵုရ။<ref>Todes, D. P. (2014). Ivan Pavlov: A Russian Life in Science. Oxford University Press.</ref> ပါဗလောပ် စွံသတိ ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်ဏအ် ဍေံဒှ် တုံကလေၚ် မကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နူကဵု ပွမလ္ၚတ်ကေတ် (Learned response) ရ။ သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် လညာတ်ဏအ် ညးဖန်ဗဒှ် စက်ကိရိယာတုဲ ကၠောန်သ္ပ ပရေၚ်စမ်ၜတ် မကော်စ "ကၠဵု ပါဗလောပ်" (Pavlov's dogs) ရ။ ပ္ဍဲပရေၚ်စမ်ၜတ်ဏအ် ညးတက် ခၞိၚ် (ဟွံသေၚ်မ္ဂး စကာ မသ္ကေဝ်ရမ္သာၚ် မကော်စ မေတ်တရဝ်နောမ် Metronome) ကိုပ်ကၠာ ဟွံကဵု စၞစ ကုကၠဵုရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်စတမ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ်ဂှ် ဟွံဖန်ဗဒှ်ကဵု ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်ရ။ ဆဂး ကာလညး တက်ခၞိၚ်တုဲ ကဵုစၞစ လျိုၚ်လျိုၚ် မဂၠိုၚ်ကဵုအလန်မ္ဂး ကၠဵုတအ် စပံၚ်စပ်ကေတ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် ကု စၞစရ။ လက္ကရဴဏအ် ယဝ်ရတက်ဆ ခၞိၚ်သၟး မဟွံကဵု စၞစလေဝ် ဍာ်ပါၚ်ကၠဵုတအ် ဇွောဝ်ကၠုၚ် အလိုအလဵုရ။ ပရေၚ်လ္ၚတ်ဏအ် ပံက်ကဵု တြၚ်တၟိ ပ္ဍဲသွာၚ်သိပ္ပံတုဲ ပါဗလောပ် ကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ (Nobel Prize) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၄ သွက် ပရေၚ်လ္ၚတ် လတူ သၞောတ်ကၠိုဟ်စၞရ။ လညာတ်ညးဏအ် ဗွဲကြဴ ပြာကတ်ကၠုၚ် နဒဒှ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် တုဲ ဒှ်ကၠုၚ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်ပညာစိုတ် ဒ္ဂေတ်ဝါဒ ပ္ဍဲ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံရ။ == တမ်မူလ သဇိုင် == သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် နွံကဵု ကဏ္ဍတမ်မူလ ပန်သာ်ရ။ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် အကာဲအရာဏအ် ကၠးကၠးမးမးဂှ် ဒးပါ်ထောံ ကဏ္ဍပန်ဏအ်ရ။<ref>Bouton, M. E. (2016). Learning and Behavior: A Contemporary Synthesis. Sinauer Associates.</ref> {| class="wikitable" |- ! ကဏ္ဍ (Mon) ! ကဏ္ဍ (English) ! ပွံက်အဓိပ္ပာယ် ! ဥပမာ ပ္ဍဲကၠဵု ပါဗလောပ် |- | ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ | Unconditioned Stimulus (US) | အရာမကတဵုဗဒှ်ကဵု တုံကလေၚ် အလိုအလဵု သီုဟွံဒးလ္ၚတ်ကေတ် | စၞစ မကဵုကၠဵု (ဖျုန်) |- | တုံကလေၚ် သဘာဝ | Unconditioned Response (UR) | တုံကလေၚ် မကတဵုဒှ် အလိုအလဵု ဟိုတ်နူ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ | ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ် ဟိုတ်နူ ညာတ်စၞစ |- | ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် | Conditioned Stimulus (CS) | အရာမဟွံမဲကဵု အဓိပ္ပာယ် ပ္ဍဲတမ်မူလ ဆဂး ကြဴနူ ပံၚ်စပ်တုဲ ကတဵုဗဒှ်ကဵု တုံကလေၚ် | ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် |- | တုံကလေၚ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် | Conditioned Response (CR) | တုံကလေၚ် မလ္ၚတ်ကေတ် ဟိုတ်နူ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် | ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ် ဟိုတ်နူ မိၚ်ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် |} လၟေၚ်ကမၠောန် သၞောတ်ဏအ်ဂှ် ပါ်လဝ် ပိ ကဆံၚ်ရ။ ၁။ ကိုပ်ကၠာ ဟွံပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (Before Conditioning) - စၞစ (US) ကတဵုဗဒှ် ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ် (UR)။ ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် (Neutral Stimulus) ဟွံကတဵုဗဒှ် ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်။ ၂။ အဃော ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (During Conditioning) - ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် ကဵု စၞစ ပံၚ်စပ်လဝ် လျိုၚ်လျိုၚ်။ ၃။ ကြဴနူ ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (After Conditioning) - ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် သၟး (CS) ကတဵုဗဒှ် ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ် (CR) ရ။ == ပွမပါ်ခြာ ကေုာံ ပွမပံၚ်သီ == ပ္ဍဲသၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်ဏအ် လက္ခဏာ သဇိုင် ၜါသာ် မကတဵုဒှ်လောဲဂှ် ပွမပံၚ်သီ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် (Stimulus Generalization) ကေုာံ ပွမပါ်ခြာ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် (Stimulus Discrimination) ရ။<ref>Pearce, J. M. (1987). A model for stimulus generalization in Pavlovian conditioning. Psychological Review, 94(1), 61–73.</ref> ပွမပံၚ်သီ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် (Stimulus Generalization) ဟီုမ္ဂးဂှ် ကြဴနူ သတ်မွဲ လ္ၚတ်ကေတ် တုံကလေၚ် ကု ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (CS) တုဲ ယဝ်ရ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် တၞဟ်မွဲ မတုပ်ညောန် ကု CS ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂး သတ်ဂှ် ကဵု တုံကလေၚ် တုပ်တုပ်ရ။ ဥပမာ - ကၠဵု မလ္ၚတ်လဝ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ်တအ်ဂှ် ယဝ်ရ မိၚ်ရမ္သာၚ် ဓရီုဖုၚ် မတုပ်ညောန် ကုရမ္သာၚ်ခၞိၚ်မ္ဂး ဍာ်ပါၚ်ဍေံတအ် ဇွောဝ်ကၠုၚ်မာန်ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ဍေံဒှ် သဘာဝ မရီုဗၚ်ကဵု သတ်တအ် သွက်ဂွံ ဂျိုၚ်တဴလမျီု ပ္ဍဲပွဳပွူသဘာဝ မပြံၚ်လှာဲဒၟံၚ် လၟိုန်အခိၚ်ရ။ ပွမပါ်ခြာ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် (Stimulus Discrimination) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အစောမ်စရာဲ မပါ်ခြာ အကြာ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် မတုပ်ညောန်တအ်ရ။ ယဝ်ရ ကၠဵုဂှ် မိၚ်ရမ္သာၚ် ဓရီုဖုၚ်တုဲ ဆက်ဟွံကလိဂွံ စၞစ လျိုၚ်လျိုၚ်မ္ဂး လက္ကရဴဏအ် ဍေံတအ် ကၠိုဟ်ကၠုၚ် တၞဟ်ခြာ အကြာ ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် ကဵု ရမ္သာၚ်ဓရီုဖုၚ်ရ။ ကာလဂှ်မ္ဂး ဍေံတအ် ကဵု တုံကလေၚ် (ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်) ဆ ပ္ဍဲအခိၚ် မမိၚ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် ဍာံဍာံဟေၚ်ရ။ ပရေၚ်ပါ်ခြာဏအ် ဍေံကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ဝေၚ်ပါဲ တုံကလေၚ် မဟွံမဲကဵု ဖဵုတအ်ရ။ == အခိၚ် ကေုာံ ပွမဆက်စပ် == ပ္ဍဲပွမဖန်ဗဒှ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical conditioning) ဂှ် အခိၚ် (Timing) မစွံ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (CS) ကေုာံ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ (US) ဍေံကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ။ နဲကဲ စွံအခိၚ် နွံ ပန်သာ်ရ။<ref>Domjan, M. (2015). The Principles of Learning and Behavior. Cengage Learning.</ref> ၁။ ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဇက်ဂတ (Forward Conditioning) - ဏအ်ဂှ် နဲကဲ ခိုဟ်အိုတ် ကေုာံ အံၚ်ဇၞးအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲနဲဏအ် ပါ်လဝ် ၜါသာ်ပၠန်ရ။ * ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဇက်ဂတ လ္ဇုဲ (Delay Conditioning): ပြယျာတ်ထ္ၜး CS (ဥပမာ - ရမ္သာၚ်ခၞိၚ်) တုဲ အဃော CS ဟွံအိုတ်ဏီဂှ် ဆက်ပြယျာတ်ထ္ၜး US (ဥပမာ - စၞစ) ရ။ CS ကဵု US တအ် လောဲကောံရေၚ်သကအ်ရ။ * ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ် လၟာ် (Trace Conditioning): ပြယျာတ်ထ္ၜး CS တုဲ အိုတ်အာ၊ ကြဴနူ အခိၚ်ဍောတ်သွတ်မွဲတုဲမ္ဂး ဆက်ပြယျာတ်ထ္ၜး US ရ။ အကြာ CS ကဵု US နွံ အခိၚ်လ္ၚတ် (Trace interval) ရ။ ၂။ ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ် စွံမွဲစွံ (Simultaneous Conditioning) - ပြယျာတ်ထ္ၜး CS ကေုာံ US မွဲစွံ ပ္ဍဲအခိၚ်တုပ်တုပ်ရ။ နဲဏအ် ဟွံကဵု ဖဵုခိုဟ်ကွေံကွေံ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး သတ်ဂှ် ဟွံဒး စွံသတိ လတူ CS ဟိုတ်နူ US နွံဒၟံၚ် တုဲတုဲရ။ ၃။ ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကလေၚ်လက္ကရဴ (Backward Conditioning) - ပြယျာတ်ထ္ၜး US (စၞစ) ကိုပ်ကၠာ တုဲမှ ဆက်ပြယျာတ်ထ္ၜး CS (ရမ္သာၚ်ခၞိၚ်) ရ။ နဲဏအ်ဂှ် ဍေံဟွံကတဵုဗဒှ်ကဵု သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် လောဲလောဲသွာသွာရ။ သတ်တအ် လ္ၚတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ CS ဍေံဒှ် သင်္ကေတ မဟီုမ္ဂး US အိုတ်အာရ။ [[File:Pavlov's_dog.svg|thumb|300px|ပရေၚ်စမ်ၜတ် ကၠဵု ပါဗလောပ် မထ္ၜးလဝ် လၟေၚ်ကမၠောန် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင်]] == သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကဆံၚ်သၠုၚ် == သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကဆံၚ်သၠုၚ် (Higher-Order Conditioning ဟွံသေၚ်မ္ဂး Second-Order Conditioning) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် အကာဲအရာ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (CS) မွဲ မဖန်ဗဒှ်လဝ် တုဲတုဲဂှ် ကလေၚ်စကာ နဒဒှ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ (US) သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် တၟိ မွဲပၠန်ရ။<ref>Rescorla, R. A. (1980). Pavlovian Second-order Conditioning: Studies in Associative Learning. Lawrence Erlbaum Associates.</ref> ဥပမာ ကၠးကၠးမွဲ - ကဆံၚ် ၁။ ကၠဵုမွဲ လ္ၚတ်ကေတ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် (CS1) ယဝ်ရမိၚ်မ္ဂး ကလိဂွံ စၞစ (US) ရ။ လၟုဟ် ကၠဵုဂှ် မိၚ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် (CS1) မ္ဂး ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ် (CR) ရ။ ကဆံၚ် ၂။ လက္ကရဴဏအ် ပံၚ်စပ် လျးပၟတ် (CS2) ကု ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် (CS1) သီုဟွံကဵု စၞစ (US) ရ။ လဒက်ပ္တန်။ ကၠဵုဂှ် လ္ၚတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ လျးပၟတ် ကတဵုဒှ်မ္ဂး ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် ဗြုရောၚ်တုဲ၊ ဆညာတ် လျးပၟတ် သၟးလေဝ် ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်ကၠုၚ်မာန်ရ။ ပ္ဍဲအကာဲအရာဏအ် လျးပၟတ် (CS2) ဂှ် ကေၚ်ပံၚ်စပ် ကု စၞစ (US) ဟွံသေၚ်ရ၊ ဍေံပံၚ်စပ် ကု ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် (CS1) ဟေၚ်ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ဍေံထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ သတ်တအ် ဒက်ပ္တန် ပရေၚ်ဆက်စပ် လတူ အကာဲအရာ ဗွဲမလှဲလးမာန် တုဲ ဍေံကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဒ္ဂေတ်မၞိဟ် မနွံကဵု စိုတ်စရိုတ် ထုဲကြာန်တအ်ရ။ == လတူ မၞိဟ် == သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical conditioning) ဍေံဟွံသေၚ် ဆ ကတဵုဒှ် လတူ တိရစ္ဆာန်သၟး၊ ဍေံကတဵုဒှ် လတူ မၞိဟ်တအ် နကဵု လၟေၚ်မဂၠိုၚ်ကဵုသာ်ရ။ ပရေၚ်စမ်ၜတ် ပြာကတ်အိုတ် လတူ မၞိဟ်ဂှ် ဒှ် ပရေၚ်စမ်ၜတ် "အာလ်ဗာတ် ဍောတ်" (Little Albert experiment) မကၠောန်လဝ် နကဵု တၠပညာ ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန် (John B. Watson) ကေုာံ ရဝ်သလဳ ရေနာ (Rosalie Rayner) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၀ ရ။<ref>Watson, J. B., & Rayner, R. (1920). Conditioned emotional reactions. Journal of Experimental Psychology, 3(1), 1–14.</ref> ပ္ဍဲပရေၚ်စမ်ၜတ်ဏအ် ညးတအ် ကဵု ကောန်ၚာ်ယၟု အာလ်ဗာတ် ဝေၚ် ကု ကၞိဗတာၚ် (Neutral stimulus) ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်စတမ် အာလ်ဗာတ် ဟွံဖေက် ကၞိဗတာၚ်ရ။ ဆဂး ကာလ အာလ်ဗာတ် ရပ် ကၞိဗတာၚ်မ္ဂး ဝါတ်သေန် တက် ပသဲ သီုကဵု ရမ္သာၚ်ထတ်ထတ် (Unconditioned stimulus) လက္ကရဴ အာလ်ဗာတ် ရ။ ရမ္သာၚ်ထတ်ထတ်ဂှ် ကတဵုဗဒှ်ကဵု ဖေက်လကိုတ် (Unconditioned response) ရ။ ကြဴနူ ပံၚ်စပ် ကၞိ ကဵု ရမ္သာၚ်ထတ်ထတ် လျိုၚ်လျိုၚ်တုဲ အာလ်ဗာတ် စဖေက်ကၠုၚ် ကၞိဗတာၚ် (Conditioned response) ရ။ လက္ကရဴဏအ် အာလ်ဗာတ် ဖေက်ကၠုၚ် သီုကဵု တိရစ္ဆာန် မနွံကဵု ကသော် မတုပ် ကုကၞိဗတာၚ် (Stimulus generalization) ရ။ ပရေၚ်စမ်ၜတ်ဏအ် ဍေံထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ လကိုတ်ဖေက် (Phobias) ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နူကဵု ပွမလ္ၚတ်ကေတ် (Learned behavior) နကဵု သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်ဏအ်မာန်ရ။ မၞိဟ်မဖေက် ကၠဵု ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တအ်ဂှ် ဒှ်မာန် ဟိုတ်နူ ပ္ဍဲအခိၚ်ၚာ်ၚာ် ကေၚ်ဒးဒုၚ် ကိတ် နကဵု ကၠဵုရ။ == လွပ် ပ္ဍဲလွဳယဲ == လညာတ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် ဂှ် စကာ ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲသွာၚ်လွဳယဲ ပရေၚ်စိုတ် (Clinical psychology) ဗွဲတၟေၚ် သွက်ဂွံ လွဳ ယဲလကိုတ်ဖေက် (Phobias) ကေုာံ ယဲစောဲလာံ (Addictions) တအ်ရ။ နဲကဲ လွဳယဲ မစကာဂၠိုၚ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် နဲကဲ "ပွမဖအောန်ဖျေဟ် လကိုတ် နကဵု လၟေၚ်ကဆံၚ်" (Systematic Desensitization) ရ။ နဲကဲဏအ် ခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵု ဂျဝ်သေပ် ဝေါပ် (Joseph Wolpe) ပ္ဍဲ ၁၉၅၀ ဗွဝ်ကၠံရ။ ပ္ဍဲနဲကဲဏအ် ညးယဲ မဖေက် အရာမွဲမွဲ (ဥပမာ - ဇြုံ) ဂှ် ဒးလ္ၚတ် နဲကဲ သက်သာစိုတ် (Relaxation techniques) ကိုပ်ကၠာရ။ တုဲမ္ဂး ညးလွဳယဲတအ် ထ္ၜးကဵု ညးယဲ အရာမဖေက်ဂှ် သိုက်သိုက် ညောန်ညောန် (ဥပမာ - စနူ ဗီုရုပ် ဇြုံ တုဲ ဆက်အာ ဇြုံ ဍာံဍာံ) အဃော မစကာဒၟံၚ် နဲကဲ သက်သာစိုတ်ရ။ သၞောတ်ဏအ် ဍေံပလီုထောံ ပရေၚ်ဆက်စပ် တြေံ (ဇြုံ = ဖေက်) တုဲ ပံၚ်စပ်ကဵု ပရေၚ်ဆက်စပ် တၟိ (ဇြုံ = သက်သာစိုတ်) ရ။ နဲကဲ တၞဟ်မွဲဂှ် "လွဳယဲ ဝေၚ်ပါဲ" (Aversion Therapy) ရ။ ပ္ဍဲနဲကဲဏအ် အရာမကတဵုဗဒှ်ကဵု ယဲစောဲလာံ (ဥပမာ - အရက်) ဂှ် ပံၚ်စပ် ကု အကာဲအရာ မဟွံခိုဟ် (ဥပမာ - ဂဥုဲ မပကဵု ညံၚ်ဂွံ အအောအ်) ရ။ ကာလဂှ်မ္ဂး ညးယဲ လ္ၚတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ သုၚ်အရက်မ္ဂး အအောအ်ကၠုၚ်ရောၚ် တုဲ အစောမ်စရာဲ မမိက်ဂွံ သုၚ်အရက်ဂှ် အောန်စှ်ေအာရ။<ref>Wolpe, J. (1958). Psychotherapy by Reciprocal Inhibition. Stanford University Press.</ref> == လွပ် ပ္ဍဲပရေၚ်ပညာစိုတ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ် == ပ္ဍဲသွာၚ် ပရေၚ်ပညာစိုတ် ဒ္ဂေတ်ဝါဒ (Behavioral Psychology) ဂှ် နွံ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် အဓိက ၜါသာ်ရ။ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical Conditioning) ကေုာံ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် နကဵုကမၠောန် (Operant Conditioning) ရ။ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် ဂှ် ဆေၚ်စပ် ကု တုံကလေၚ် မကတဵုဒှ် အလိုအလဵု (Involuntary responses) ရ။ ဍေံပံၚ်စပ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ ကု ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် တၟိ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် တုံကလေၚ်ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ဍေံကတဵုဒှ် ကိုပ်ကၠာ နူ တုံကလေၚ် ဟွံကတဵုဒှ်ဏီရ။ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် နကဵုကမၠောန် (Operant Conditioning) မလ္ၚတ်ဆဵုလဝ် နကဵု ဘဳ အေပ် သကေန်နာ (B.F. Skinner) ဂှ် ဆေၚ်စပ် ကု ဒ္ဂေတ်မၞိဟ် မဖန်ဗဒှ် နကဵု စိုတ်အလိုလဵု (Voluntary behaviors) ရ။ ဍေံစကာ လာပ် (Reinforcement) ကေုာံ ဒုဟ် (Punishment) သွက်ဂွံ ထိၚ်ဒဝ် ဒ္ဂေတ်ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ဍေံကတဵုဒှ် ကြဴနူ ဒ္ဂေတ် ကတဵုဒှ်တုဲရ။ ၜိုန်ရ သၞောတ်ၜါဏအ် တၞဟ်ခြာ ရေၚ်သကအ် ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲဘဝ သဇိုင်လၟိုန်တ္ၚဲ ဍေံတအ် ကၠောန်ကမၠောန် မွဲစွံ လျိုၚ်လျိုၚ်ရ။ ဥပမာ - ကွးဘာမွဲ ဖေက် အစာဘာ ဟိုတ်နူ အစာဘာ ကရေဲ (Classical conditioning) တုဲ ဍေံ ဂစာန်ဗှ်လိက် ညံၚ်ဟွံဂွံ ဒးဒုၚ် ကရေဲ (Operant conditioning) ရ။ == အကာဲအရာ နူသဘာဝ == သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် ဂှ် ဍေံနွံကဵု အဓိပ္ပာယ် ဗွဲမဇၞော် ပ္ဍဲသွာၚ် ဇာတိဗေဒ ကေုာံ ပရေၚ်ဂျိုၚ်တဴလမျီု (Evolutionary and Biological Significance) ရ။ သတ်မဂျိုၚ်တဴလမျီုတအ် ဒးလ္ၚတ် အရာလဵု မဒှ် အန္တရာယ် ကေုာံ အရာလဵု မကဵုဖဵုခိုဟ် ပ္ဍဲပွဳပွူသဘာဝ သွက်ဂွံ ဆက်ဂျိုၚ်အာ လမျီုမာန်ရ။ ဥပမာ ပြာကတ်အိုတ်ဂှ် "ပွမဖေက်က္ဍုဟ် ရသာန်" (Taste Aversion) မကော်စ "ဂါသဳယျာ အေက်ဖေတ်" (Garcia effect) ရ။ တၠပညာ ဂျောန် ဂါသဳယျာ (John Garcia) လ္ၚတ်ဆဵု ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ သတ်မွဲ စဒး စၞစမွဲတုဲ ယဲအာ (ဟွံသေၚ်မ္ဂး) ဂိယဲမ္ဂး သတ်ဂှ် လ္ၚတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ စၞစဂှ် ဒှ်အန္တရာယ် တုဲ ဍေံဝေၚ်ပါဲ ထောံ စၞစဂှ် လၟိုန်ရ။ ပ္ဍဲအကာဲအရာဏအ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကတဵုဒှ် နကဵု ပရေၚ်ပံၚ်စပ် ဆမွဲအလန်ဓဝ် (One-trial learning) ရ တုဲ အခိၚ် အကြာ ပွမစစၞ (CS) ကဵု ပွမယဲ (UR) ဂှ် ခြာလံ ဗွဲမလောန် လေဝ် ကတဵုဒှ်မာန်ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ဍေံတၞဟ်ခြာ နူ ပရေၚ်လ္ၚတ် ပါဗလောပ် မဒးပံၚ်စပ် လျိုၚ်လျိုၚ်ဂှ်ရ။<ref>Garcia, J., & Koelling, R. A. (1966). Relation of cue to consequence in avoidance learning. Psychonomic Science, 4(1), 123–124.</ref> ဍေံထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ သတ်တအ် နွံကဵု ပရေၚ်စိုတ်စောဲ သဘာဝ (Biological preparedness) သွက်ဂွံ ပံၚ်စပ် အရာလ္ၚဵုလ္ၚဵု မကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ဂျိုၚ်တဴလမျီု လောဲလောဲသွာသွာရ။ == လွပ် ပ္ဍဲပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဗၞိက် == ပ္ဍဲအခိၚ်လၟုဟ် ပရေၚ်လ္ၚတ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် ဂှ် စကာ ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲသွာၚ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေၚ်သွံရာန် ကေုာံ ပရေၚ်စကာ ပရိုၚ်ဗၞိက် (Advertising and Marketing) ရ။ ကမ္ပဏဳ ဇၞော်ဇၞော်တအ် မိက်ဂွံကဵု ညးရာန်ကပေါတ်တအ် နွံကဵု စိုတ်ထတ် လတူ ကပေါတ် (Brand) ညးတအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတအ် ပံၚ်စပ် ကပေါတ်ညးတအ် (Conditioned Stimulus) ကု အရာမကတဵုဗဒှ်ကဵု စိုတ်မိပ်မြဟ် (Unconditioned Stimulus) ဥပမာ - ရုပ်မၞိဟ်ကျေဝ်ကျေဝ်၊ ရမ္သာၚ်ဒွက် မိပ်မိပ်၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပွဳပွူသဘာဝ သာယာတအ်ရ။ ကာလ ညးရာန်ကပေါတ် ညာတ် ပရိုၚ်ဗၞိက်ဏအ် လျိုၚ်လျိုၚ်မ္ဂး ညးတအ် စပံၚ်စပ်ကေတ် ကပေါတ်ဂှ် ကု စိုတ်မိပ်မြဟ်ရ။ လက္ကရဴဏအ် ယဝ်ရ ညးတအ် ညာတ် ကပေါတ်ဂှ် ပ္ဍဲဖျာမ္ဂး ညးတအ် ကလိဂွံ စိုတ်မိပ်မြဟ် (Conditioned Response) အလိုအလဵု တုဲ ပကဵု ညံၚ်ဂွံ ရာန်ကပေါတ်ဂှ်မာန်ရ။ ပရေၚ်စကာ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ပ္ဍဲ သွာၚ်ဗၞိက်ဏအ် ဍေံအံၚ်ဇၞး ဗွဲမလောန် တုဲ ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်သွံရာန် ခေတ်တၟိရ။ == ပါ်ပါဲ ကေုာံ လညာတ်တၞဟ် == ၜိုန်ရ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် ဂှ် ဒှ် တေသြရဳ မခိုၚ်ကၠိုက်မွဲ ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲခေတ် လက္ကရဴဏအ် တၠပညာတအ် ပါ်ပါဲ ကေုာံ ပ္တိတ် လညာတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ လညာတ် တြေံ ဒ္ဂေတ်ဝါဒ (Traditional Behaviorism) ဂှ် ပတှ်ေကေတ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ပွမပံၚ်စပ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ၜါ အခိၚ်တုပ်တုပ် (Contiguity) သၟးရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ ၁၉၇၀ ဗွဝ်ကၠံ တၠပညာ ရဝ်ဗာတ် ရေတ်သကဝ်လာ (Robert Rescorla) ကေုာံ အာလာန် ဝါဂ်နာ (Allan Wagner) တအ် ပ္တိတ် "ရေတ်သကဝ်လာ-ဝါဂ်နာ မဝ်ဒေဝ်" (Rescorla-Wagner model) တုဲ ဗၟံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ ပွမဆက်စပ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သၟး ဟွံရုံဂပ်ရ။ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (CS) ဂှ် ဒးဒှ် အရာမဟီုပျးကဵု (Predictor) ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ (US) ကၠးကၠးမးမး ဟေၚ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကတဵုဒှ်မာန်ရ။<ref>Rescorla, R. A., & Wagner, A. R. (1972). A theory of Pavlovian conditioning: Variations in the effectiveness of reinforcement and nonreinforcement. In A. H. Black & W. F. Prokasy (Eds.), Classical Conditioning II (pp. 64–99). Appleton-Century-Crofts.</ref> ပါဲနူဂှ်တုဲ လညာတ် ပညာစိုတ် လ္ၚတ်ညာတ် (Cognitive Psychology) တအ်လေဝ် ဟီု ဒဒှ်ရ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်ဂှ် ဟွံသေၚ် ဆ တုံကလေၚ် အလိုအလဵု သၟး၊ ဍေံပါလုပ် သီုကဵု ပရေၚ်လ္ၚတ် ပရိုၚ် (Information processing) ကေုာံ ပွမစၟဳစ (Expectation) ပ္ဍဲ က္ဍဟ် သတ်တအ်ရ။ သတ်တအ် လ္ၚတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ အရာမွဲ ယဝ်ရကတဵုဒှ်မ္ဂး အရာတၞဟ်မွဲ ဆက်ကတဵုဒှ်ရောၚ် တုဲ ဖန်ဇန် ဒ္ဂေတ် ဍေံတအ် အတိုၚ်ဂှ်ရ။ == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite book |last=Pavlov |first=I. P. |year=1927 |title=Conditioned Reflexes: An Investigation of the Physiological Activity of the Cerebral Cortex |publisher=Oxford University Press |url=https://psychclassics.yorku.ca/Pavlov/}} * {{cite journal |last=Watson |first=J. B. |author2=Rayner, R. |year=1920 |title=Conditioned emotional reactions |journal=Journal of Experimental Psychology |volume=3 |issue=1 |pages=1–14 |doi=10.1037/h0069608}} * {{cite book |last=Bouton |first=M. E. |year=2016 |title=Learning and Behavior: A Contemporary Synthesis |publisher=Sinauer Associates |isbn=978-1605355261}} * {{cite book |last=Domjan |first=M. |year=2015 |title=The Principles of Learning and Behavior |publisher=Cengage Learning |isbn=978-1285088563}} * {{cite journal |last=Rescorla |first=R. A. |year=1988 |title=Pavlovian conditioning: It's not what you think it is |journal=American Psychologist |volume=43 |issue=3 |pages=151–160 |doi=10.1037/0003-066X.43.3.151}} {{Navbox | name = ပရေၚ်ပညာစိုတ် | title = ပရေၚ်ပညာစိုတ် (Psychology) | bodyclass = hlist | state = autocollapse | group1 = လညာတ်သဇိုင် | list1 = * [[ဒ္ဂေတ်ဝါဒ (Behaviorism)]] * [[သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical conditioning)]] * [[သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် နကဵုကမၠောန် (Operant conditioning)]] * [[ပညာစိုတ် လ္ၚတ်ညာတ် (Cognitive psychology)]] | group2 = ညးမလ္ၚတ်ဆဵု | list2 = * [[အာဲဗာန် ပါဗလောပ်]] * [[ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန်]] * [[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ]] * [[ဂျောန် ဂါသဳယျာ]] }} {{DEFAULTSORT:သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင်}} [[Category:ပရေၚ်ပညာစိုတ်]] [[Category:ဒ္ဂေတ်ဝါဒ]] [[Category:ပရေၚ်လ္ၚတ် ပရေၚ်ပညာစိုတ်]] [[Category:သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်]] [[Category:သိပ္ပံ ဒ္ဂေတ်]] [[Category:အာဲဗာန် ပါဗလောပ်]] [[Category:ပွမလ္ၚတ်ကေတ်]] [[ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ်]] ontjfglyqkptlzox8q6trzs4cnj5zmf 60192 60191 2026-11-08T23:10:18Z Aue Nai 24 60192 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် | image = Ivan_Pavlov_NLC_Gutenberg.jpg | caption = အာဲဗာန် ပါဗလောပ် (Ivan Pavlov) မဒှ် တၠပညာ ညးမလ္ၚတ်ဆဵု သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် | label1 = ကဏ္ဍ | data1 = ပရေၚ်ပညာစိုတ် (Psychology) ကေုာံ သိပ္ပံဒ္ဂေတ် (Behavioral Science) | label2 = ညးမလ္ၚတ်ဆဵု | data2 = အာဲဗာန် ပါဗလောပ် (Ivan Pavlov) | label3 = သၞာံ မလ္ၚတ်ဆဵု | data3 = ၁၈၉၇ | label4 = တမ်မူလ | data4 = ရးနိဂီု ရုရှာ (Russia) | label5 = တေသြရဳ မဆက်စပ် | data5 = ဒ္ဂေတ်ဝါဒ (Behaviorism), သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် နကဵုကမၠောန် (Operant Conditioning) }} သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical conditioning) ဒှ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်မွဲ မပံၚ်စပ်လဝ် အာရီုၜါသာ် တုဲ ပကဵုညံၚ် စိုတ်ဟွံသေၚ်မ္ဂး ခန္ဓ ဂွံဒ္ဂေတ်တုံကလေၚ် အလဵုအလဵုရ။ ပ္ဍဲအကာဲအရာဏအ် "Classical" အဓိပ္ပာယ် "တြေံတြဟ်" ဟွံသေၚ်၊ ဍေံဒှ်အဓိပ္ပာယ် "သဇိုင်" ဟွံသေၚ်မ္ဂး "တမ်မူလ" (Foundational/Traditional) တုဲ "Conditioning" ဂှ် ဒှ် "ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ်" ဟွံသေၚ်မ္ဂး "ပွမဖန်ဗဒှ်အကာဲအရာ" (Process of training/learning) ရ။ ယဝ်ရစကာ ဝေါဟာရခ္ဍန်မ္ဂး "သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင်" သာ်ဏအ် စကာမာန်ရ။ ပ္ဍဲသၞောတ်ဏအ် ဥပမာပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ကၠဵု မမိၚ်ရမ္သာၚ်ခၞိၚ်မ္ဂး တီဒဒှ်ရ စၞစကၠုၚ်ရောၚ်တုဲ ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်ကၠုၚ် အလဵုအလဵုရ။<ref>Pavlov, I. P. (1927). Conditioned Reflexes: An Investigation of the Physiological Activity of the Cerebral Cortex. Oxford University Press.</ref> သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်ဏအ် ဍေံဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်လ္ၚတ် ပ္ဍဲသွာၚ်ပညာစိုတ် ဒ္ဂေတ်ဝါဒ (Behaviorism) တုဲ ဍေံဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု သတ်မဂျိုၚ်တဴလမျီုတအ် လ္ၚတ်ကေတ် အကာဲအရာ ပွဳပွူသဘာဝ နကဵုပွမပံၚ်စပ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် (Stimulus) ကေုာံ တုံကလေၚ် (Response) ရ။ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ မကတဵုဗဒှ်ကဵု တုံကလေၚ် အလဵုအလဵုဂှ် ယဝ်ရပံၚ်စပ်လဝ် ကု ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် မဟွံမဲကဵု အဓိပ္ပာယ် (Neutral stimulus) လျိုၚ်လျိုၚ်မ္ဂး လက္ကရဴဏအ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် မဟွံမဲကဵု အဓိပ္ပာယ်ဂှ် နကဵုအလဵုဍေံဟေၚ် ကတဵုဗဒှ်ကဵု တုံကလေၚ်မာန်ကၠုၚ်ရ။<ref>Watson, J. B. (1913). Psychology as the behaviorist views it. Psychological Review, 20(2), 158–177.</ref> ပရေၚ်လ္ၚတ်ဏအ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု သဇိုၚ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဒ္ဂေတ်စိုတ်မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန်တအ်တုဲ စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် ပ္ဍဲသွာၚ် လွဳယဲစိုတ်၊ သွာၚ်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ကေုာံ သွာၚ်ပရေၚ်ပညာတအ် ဆက်စကာဒၟံၚ် ဖိုဟ်ရ။ == ဝင် == ပရေၚ်လ္ၚတ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical conditioning) စတမ်ကၠုၚ် နူကမၠောန်လ္ၚတ် တၠပညာ ရုရှာ အာဲဗာန် ပါဗလောပ် (Ivan Pavlov) မဒှ် တၠပညာ သွာၚ်ဇာတိဗေဒ ပ္ဍဲ လက္ကရဴ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်တေအ် ညးလ္ၚတ်ဒၟံၚ် ပရေၚ်ကၠိုဟ်စၞ (Digestion) ပ္ဍဲကၠဵုတအ်ရ။ အဃောမလ္ၚတ်ဒၟံၚ် ဍာ်ပါၚ်ကၠဵုတအ်ဂှ် ညးသမ္တီဒး အကာဲအရာ မဟွံဓမ္မတာမွဲရ။ ကၠဵုတအ် ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်ကၠုၚ် ဟွံသေၚ်ဆ ပ္ဍဲအခိၚ် မညာတ်စၞစဟေၚ်ရ၊ ဆဂး ပ္ဍဲအခိၚ် မညာတ် မၞိဟ်မကဵုစၞ ဟွံသေၚ်မ္ဂး မိၚ်ရမ္သာၚ် ဇိုၚ်မၞိဟ်မကဵုစၞဂှ်လေဝ် ဍာ်ပါၚ်ဍေံတအ် ဇွောဝ်ကၠုၚ် အလဵုအလဵုရ။<ref>Todes, D. P. (2014). Ivan Pavlov: A Russian Life in Science. Oxford University Press.</ref> ပါဗလောပ် စွံသတိ ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်ဏအ် ဍေံဒှ် တုံကလေၚ် မကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နူကဵု ပွမလ္ၚတ်ကေတ် (Learned response) ရ။ သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် လညာတ်ဏအ် ညးဖန်ဗဒှ် စက်ကိရိယာတုဲ ကၠောန်သ္ပ ပရေၚ်စမ်ၜတ် မကော်စ "ကၠဵု ပါဗလောပ်" (Pavlov's dogs) ရ။ ပ္ဍဲပရေၚ်စမ်ၜတ်ဏအ် ညးတက် ခၞိၚ် (ဟွံသေၚ်မ္ဂး စကာ မသ္ကေဝ်ရမ္သာၚ် မကော်စ မေတ်တရဝ်နောမ် Metronome) ကိုပ်ကၠာ ဟွံကဵု စၞစ ကုကၠဵုရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်စတမ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ်ဂှ် ဟွံဖန်ဗဒှ်ကဵု ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်ရ။ ဆဂး ကာလညး တက်ခၞိၚ်တုဲ ကဵုစၞစ လျိုၚ်လျိုၚ် မဂၠိုၚ်ကဵုအလန်မ္ဂး ကၠဵုတအ် စပံၚ်စပ်ကေတ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် ကု စၞစရ။ လက္ကရဴဏအ် ယဝ်ရတက်ဆ ခၞိၚ်သၟး မဟွံကဵု စၞစလေဝ် ဍာ်ပါၚ်ကၠဵုတအ် ဇွောဝ်ကၠုၚ် အလဵုအလဵုရ။ ပရေၚ်လ္ၚတ်ဏအ် ပံက်ကဵု တြၚ်တၟိ ပ္ဍဲသွာၚ်သိပ္ပံတုဲ ပါဗလောပ် ကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ (Nobel Prize) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၄ သွက် ပရေၚ်လ္ၚတ် လတူ သၞောတ်ကၠိုဟ်စၞရ။ လညာတ်ညးဏအ် ဗွဲကြဴ ပြာကတ်ကၠုၚ် နဒဒှ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် တုဲ ဒှ်ကၠုၚ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်ပညာစိုတ် ဒ္ဂေတ်ဝါဒ ပ္ဍဲ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံရ။ == တမ်မူလ သဇိုင် == သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် နွံကဵု ကဏ္ဍတမ်မူလ ပန်သာ်ရ။ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် အကာဲအရာဏအ် ကၠးကၠးမးမးဂှ် ဒးပါ်ထောံ ကဏ္ဍပန်ဏအ်ရ။<ref>Bouton, M. E. (2016). Learning and Behavior: A Contemporary Synthesis. Sinauer Associates.</ref> {| class="wikitable" |- ! ကဏ္ဍ (Mon) ! ကဏ္ဍ (English) ! ပွံက်အဓိပ္ပာယ် ! ဥပမာ ပ္ဍဲကၠဵု ပါဗလောပ် |- | ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ | Unconditioned Stimulus (US) | အရာမကတဵုဗဒှ်ကဵု တုံကလေၚ် အလဵုအလဵု သီုဟွံဒးလ္ၚတ်ကေတ် | စၞစ မကဵုကၠဵု (ဖျုန်) |- | တုံကလေၚ် သဘာဝ | Unconditioned Response (UR) | တုံကလေၚ် မကတဵုဒှ် အလဵုအလဵု ဟိုတ်နူ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ | ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ် ဟိုတ်နူ ညာတ်စၞစ |- | ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် | Conditioned Stimulus (CS) | အရာမဟွံမဲကဵု အဓိပ္ပာယ် ပ္ဍဲတမ်မူလ ဆဂး ကြဴနူ ပံၚ်စပ်တုဲ ကတဵုဗဒှ်ကဵု တုံကလေၚ် | ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် |- | တုံကလေၚ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် | Conditioned Response (CR) | တုံကလေၚ် မလ္ၚတ်ကေတ် ဟိုတ်နူ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် | ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ် ဟိုတ်နူ မိၚ်ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် |} လၟေၚ်ကမၠောန် သၞောတ်ဏအ်ဂှ် ပါ်လဝ် ပိ ကဆံၚ်ရ။ ၁။ ကိုပ်ကၠာ ဟွံပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (Before Conditioning) - စၞစ (US) ကတဵုဗဒှ် ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ် (UR)။ ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် (Neutral Stimulus) ဟွံကတဵုဗဒှ် ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်။ ၂။ အဃော ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (During Conditioning) - ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် ကဵု စၞစ ပံၚ်စပ်လဝ် လျိုၚ်လျိုၚ်။ ၃။ ကြဴနူ ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (After Conditioning) - ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် သၟး (CS) ကတဵုဗဒှ် ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ် (CR) ရ။ == ပွမပါ်ခြာ ကေုာံ ပွမပံၚ်သီ == ပ္ဍဲသၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်ဏအ် လက္ခဏာ သဇိုင် ၜါသာ် မကတဵုဒှ်လောဲဂှ် ပွမပံၚ်သီ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် (Stimulus Generalization) ကေုာံ ပွမပါ်ခြာ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် (Stimulus Discrimination) ရ။<ref>Pearce, J. M. (1987). A model for stimulus generalization in Pavlovian conditioning. Psychological Review, 94(1), 61–73.</ref> ပွမပံၚ်သီ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် (Stimulus Generalization) ဟီုမ္ဂးဂှ် ကြဴနူ သတ်မွဲ လ္ၚတ်ကေတ် တုံကလေၚ် ကု ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (CS) တုဲ ယဝ်ရ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် တၞဟ်မွဲ မတုပ်ညောန် ကု CS ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂး သတ်ဂှ် ကဵု တုံကလေၚ် တုပ်တုပ်ရ။ ဥပမာ - ကၠဵု မလ္ၚတ်လဝ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ်တအ်ဂှ် ယဝ်ရ မိၚ်ရမ္သာၚ် ဓရီုဖုၚ် မတုပ်ညောန် ကုရမ္သာၚ်ခၞိၚ်မ္ဂး ဍာ်ပါၚ်ဍေံတအ် ဇွောဝ်ကၠုၚ်မာန်ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ဍေံဒှ် သဘာဝ မရီုဗၚ်ကဵု သတ်တအ် သွက်ဂွံ ဂျိုၚ်တဴလမျီု ပ္ဍဲပွဳပွူသဘာဝ မပြံၚ်လှာဲဒၟံၚ် လၟိုန်အခိၚ်ရ။ ပွမပါ်ခြာ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် (Stimulus Discrimination) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အစောမ်စရာဲ မပါ်ခြာ အကြာ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် မတုပ်ညောန်တအ်ရ။ ယဝ်ရ ကၠဵုဂှ် မိၚ်ရမ္သာၚ် ဓရီုဖုၚ်တုဲ ဆက်ဟွံကလိဂွံ စၞစ လျိုၚ်လျိုၚ်မ္ဂး လက္ကရဴဏအ် ဍေံတအ် ကၠိုဟ်ကၠုၚ် တၞဟ်ခြာ အကြာ ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် ကဵု ရမ္သာၚ်ဓရီုဖုၚ်ရ။ ကာလဂှ်မ္ဂး ဍေံတအ် ကဵု တုံကလေၚ် (ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်) ဆ ပ္ဍဲအခိၚ် မမိၚ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် ဍာံဍာံဟေၚ်ရ။ ပရေၚ်ပါ်ခြာဏအ် ဍေံကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ဝေၚ်ပါဲ တုံကလေၚ် မဟွံမဲကဵု ဖဵုတအ်ရ။ == အခိၚ် ကေုာံ ပွမဆက်စပ် == ပ္ဍဲပွမဖန်ဗဒှ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical conditioning) ဂှ် အခိၚ် (Timing) မစွံ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (CS) ကေုာံ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ (US) ဍေံကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ။ နဲကဲ စွံအခိၚ် နွံ ပန်သာ်ရ။<ref>Domjan, M. (2015). The Principles of Learning and Behavior. Cengage Learning.</ref> ၁။ ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဇက်ဂတ (Forward Conditioning) - ဏအ်ဂှ် နဲကဲ ခိုဟ်အိုတ် ကေုာံ အံၚ်ဇၞးအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲနဲဏအ် ပါ်လဝ် ၜါသာ်ပၠန်ရ။ * ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဇက်ဂတ လ္ဇုဲ (Delay Conditioning): ပြယျာတ်ထ္ၜး CS (ဥပမာ - ရမ္သာၚ်ခၞိၚ်) တုဲ အဃော CS ဟွံအိုတ်ဏီဂှ် ဆက်ပြယျာတ်ထ္ၜး US (ဥပမာ - စၞစ) ရ။ CS ကဵု US တအ် လောဲကောံရေၚ်သကအ်ရ။ * ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ် လၟာ် (Trace Conditioning): ပြယျာတ်ထ္ၜး CS တုဲ အိုတ်အာ၊ ကြဴနူ အခိၚ်ဍောတ်သွတ်မွဲတုဲမ္ဂး ဆက်ပြယျာတ်ထ္ၜး US ရ။ အကြာ CS ကဵု US နွံ အခိၚ်လ္ၚတ် (Trace interval) ရ။ ၂။ ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ် စွံမွဲစွံ (Simultaneous Conditioning) - ပြယျာတ်ထ္ၜး CS ကေုာံ US မွဲစွံ ပ္ဍဲအခိၚ်တုပ်တုပ်ရ။ နဲဏအ် ဟွံကဵု ဖဵုခိုဟ်ကွေံကွေံ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး သတ်ဂှ် ဟွံဒး စွံသတိ လတူ CS ဟိုတ်နူ US နွံဒၟံၚ် တုဲတုဲရ။ ၃။ ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကလေၚ်လက္ကရဴ (Backward Conditioning) - ပြယျာတ်ထ္ၜး US (စၞစ) ကိုပ်ကၠာ တုဲမှ ဆက်ပြယျာတ်ထ္ၜး CS (ရမ္သာၚ်ခၞိၚ်) ရ။ နဲဏအ်ဂှ် ဍေံဟွံကတဵုဗဒှ်ကဵု သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် လောဲလောဲသွာသွာရ။ သတ်တအ် လ္ၚတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ CS ဍေံဒှ် သင်္ကေတ မဟီုမ္ဂး US အိုတ်အာရ။ [[File:Pavlov's_dog.svg|thumb|300px|ပရေၚ်စမ်ၜတ် ကၠဵု ပါဗလောပ် မထ္ၜးလဝ် လၟေၚ်ကမၠောန် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင်]] == သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကဆံၚ်သၠုၚ် == သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကဆံၚ်သၠုၚ် (Higher-Order Conditioning ဟွံသေၚ်မ္ဂး Second-Order Conditioning) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် အကာဲအရာ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (CS) မွဲ မဖန်ဗဒှ်လဝ် တုဲတုဲဂှ် ကလေၚ်စကာ နဒဒှ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ (US) သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် တၟိ မွဲပၠန်ရ။<ref>Rescorla, R. A. (1980). Pavlovian Second-order Conditioning: Studies in Associative Learning. Lawrence Erlbaum Associates.</ref> ဥပမာ ကၠးကၠးမွဲ - ကဆံၚ် ၁။ ကၠဵုမွဲ လ္ၚတ်ကေတ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် (CS1) ယဝ်ရမိၚ်မ္ဂး ကလိဂွံ စၞစ (US) ရ။ လၟုဟ် ကၠဵုဂှ် မိၚ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် (CS1) မ္ဂး ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ် (CR) ရ။ ကဆံၚ် ၂။ လက္ကရဴဏအ် ပံၚ်စပ် လျးပၟတ် (CS2) ကု ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် (CS1) သီုဟွံကဵု စၞစ (US) ရ။ လဒက်ပ္တန်။ ကၠဵုဂှ် လ္ၚတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ လျးပၟတ် ကတဵုဒှ်မ္ဂး ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် ဗြုရောၚ်တုဲ၊ ဆညာတ် လျးပၟတ် သၟးလေဝ် ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်ကၠုၚ်မာန်ရ။ ပ္ဍဲအကာဲအရာဏအ် လျးပၟတ် (CS2) ဂှ် ကေၚ်ပံၚ်စပ် ကု စၞစ (US) ဟွံသေၚ်ရ၊ ဍေံပံၚ်စပ် ကု ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် (CS1) ဟေၚ်ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ဍေံထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ သတ်တအ် ဒက်ပ္တန် ပရေၚ်ဆက်စပ် လတူ အကာဲအရာ ဗွဲမလှဲလးမာန် တုဲ ဍေံကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဒ္ဂေတ်မၞိဟ် မနွံကဵု စိုတ်စရိုတ် ထုဲကြာန်တအ်ရ။ == လတူ မၞိဟ် == သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical conditioning) ဍေံဟွံသေၚ် ဆ ကတဵုဒှ် လတူ တိရစ္ဆာန်သၟး၊ ဍေံကတဵုဒှ် လတူ မၞိဟ်တအ် နကဵု လၟေၚ်မဂၠိုၚ်ကဵုသာ်ရ။ ပရေၚ်စမ်ၜတ် ပြာကတ်အိုတ် လတူ မၞိဟ်ဂှ် ဒှ် ပရေၚ်စမ်ၜတ် "အာလ်ဗာတ် ဍောတ်" (Little Albert experiment) မကၠောန်လဝ် နကဵု တၠပညာ ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန် (John B. Watson) ကေုာံ ရဝ်သလဳ ရေနာ (Rosalie Rayner) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၀ ရ။<ref>Watson, J. B., & Rayner, R. (1920). Conditioned emotional reactions. Journal of Experimental Psychology, 3(1), 1–14.</ref> ပ္ဍဲပရေၚ်စမ်ၜတ်ဏအ် ညးတအ် ကဵု ကောန်ၚာ်ယၟု အာလ်ဗာတ် ဝေၚ် ကု ကၞိဗတာၚ် (Neutral stimulus) ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်စတမ် အာလ်ဗာတ် ဟွံဖေက် ကၞိဗတာၚ်ရ။ ဆဂး ကာလ အာလ်ဗာတ် ရပ် ကၞိဗတာၚ်မ္ဂး ဝါတ်သေန် တက် ပသဲ သီုကဵု ရမ္သာၚ်ထတ်ထတ် (Unconditioned stimulus) လက္ကရဴ အာလ်ဗာတ် ရ။ ရမ္သာၚ်ထတ်ထတ်ဂှ် ကတဵုဗဒှ်ကဵု ဖေက်လကိုတ် (Unconditioned response) ရ။ ကြဴနူ ပံၚ်စပ် ကၞိ ကဵု ရမ္သာၚ်ထတ်ထတ် လျိုၚ်လျိုၚ်တုဲ အာလ်ဗာတ် စဖေက်ကၠုၚ် ကၞိဗတာၚ် (Conditioned response) ရ။ လက္ကရဴဏအ် အာလ်ဗာတ် ဖေက်ကၠုၚ် သီုကဵု တိရစ္ဆာန် မနွံကဵု ကသော် မတုပ် ကုကၞိဗတာၚ် (Stimulus generalization) ရ။ ပရေၚ်စမ်ၜတ်ဏအ် ဍေံထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ လကိုတ်ဖေက် (Phobias) ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နူကဵု ပွမလ္ၚတ်ကေတ် (Learned behavior) နကဵု သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်ဏအ်မာန်ရ။ မၞိဟ်မဖေက် ကၠဵု ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တအ်ဂှ် ဒှ်မာန် ဟိုတ်နူ ပ္ဍဲအခိၚ်ၚာ်ၚာ် ကေၚ်ဒးဒုၚ် ကိတ် နကဵု ကၠဵုရ။ == လွပ် ပ္ဍဲလွဳယဲ == လညာတ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် ဂှ် စကာ ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲသွာၚ်လွဳယဲ ပရေၚ်စိုတ် (Clinical psychology) ဗွဲတၟေၚ် သွက်ဂွံ လွဳ ယဲလကိုတ်ဖေက် (Phobias) ကေုာံ ယဲစောဲလာံ (Addictions) တအ်ရ။ နဲကဲ လွဳယဲ မစကာဂၠိုၚ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် နဲကဲ "ပွမဖအောန်ဖျေဟ် လကိုတ် နကဵု လၟေၚ်ကဆံၚ်" (Systematic Desensitization) ရ။ နဲကဲဏအ် ခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵု ဂျဝ်သေပ် ဝေါပ် (Joseph Wolpe) ပ္ဍဲ ၁၉၅၀ ဗွဝ်ကၠံရ။ ပ္ဍဲနဲကဲဏအ် ညးယဲ မဖေက် အရာမွဲမွဲ (ဥပမာ - ဇြုံ) ဂှ် ဒးလ္ၚတ် နဲကဲ သက်သာစိုတ် (Relaxation techniques) ကိုပ်ကၠာရ။ တုဲမ္ဂး ညးလွဳယဲတအ် ထ္ၜးကဵု ညးယဲ အရာမဖေက်ဂှ် သိုက်သိုက် ညောန်ညောန် (ဥပမာ - စနူ ဗီုရုပ် ဇြုံ တုဲ ဆက်အာ ဇြုံ ဍာံဍာံ) အဃော မစကာဒၟံၚ် နဲကဲ သက်သာစိုတ်ရ။ သၞောတ်ဏအ် ဍေံပလီုထောံ ပရေၚ်ဆက်စပ် တြေံ (ဇြုံ = ဖေက်) တုဲ ပံၚ်စပ်ကဵု ပရေၚ်ဆက်စပ် တၟိ (ဇြုံ = သက်သာစိုတ်) ရ။ နဲကဲ တၞဟ်မွဲဂှ် "လွဳယဲ ဝေၚ်ပါဲ" (Aversion Therapy) ရ။ ပ္ဍဲနဲကဲဏအ် အရာမကတဵုဗဒှ်ကဵု ယဲစောဲလာံ (ဥပမာ - အရက်) ဂှ် ပံၚ်စပ် ကု အကာဲအရာ မဟွံခိုဟ် (ဥပမာ - ဂဥုဲ မပကဵု ညံၚ်ဂွံ အအောအ်) ရ။ ကာလဂှ်မ္ဂး ညးယဲ လ္ၚတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ သုၚ်အရက်မ္ဂး အအောအ်ကၠုၚ်ရောၚ် တုဲ အစောမ်စရာဲ မမိက်ဂွံ သုၚ်အရက်ဂှ် အောန်စှ်ေအာရ။<ref>Wolpe, J. (1958). Psychotherapy by Reciprocal Inhibition. Stanford University Press.</ref> == လွပ် ပ္ဍဲပရေၚ်ပညာစိုတ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ် == ပ္ဍဲသွာၚ် ပရေၚ်ပညာစိုတ် ဒ္ဂေတ်ဝါဒ (Behavioral Psychology) ဂှ် နွံ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် အဓိက ၜါသာ်ရ။ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical Conditioning) ကေုာံ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် နကဵုကမၠောန် (Operant Conditioning) ရ။ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် ဂှ် ဆေၚ်စပ် ကု တုံကလေၚ် မကတဵုဒှ် အလဵုအလဵု (Involuntary responses) ရ။ ဍေံပံၚ်စပ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ ကု ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် တၟိ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် တုံကလေၚ်ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ဍေံကတဵုဒှ် ကိုပ်ကၠာ နူ တုံကလေၚ် ဟွံကတဵုဒှ်ဏီရ။ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် နကဵုကမၠောန် (Operant Conditioning) မလ္ၚတ်ဆဵုလဝ် နကဵု ဘဳ အေပ် သကေန်နာ (B.F. Skinner) ဂှ် ဆေၚ်စပ် ကု ဒ္ဂေတ်မၞိဟ် မဖန်ဗဒှ် နကဵု စိုတ်အလိုလဵု (Voluntary behaviors) ရ။ ဍေံစကာ လာပ် (Reinforcement) ကေုာံ ဒုဟ် (Punishment) သွက်ဂွံ ထိၚ်ဒဝ် ဒ္ဂေတ်ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ဍေံကတဵုဒှ် ကြဴနူ ဒ္ဂေတ် ကတဵုဒှ်တုဲရ။ ၜိုန်ရ သၞောတ်ၜါဏအ် တၞဟ်ခြာ ရေၚ်သကအ် ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲဘဝ သဇိုင်လၟိုန်တ္ၚဲ ဍေံတအ် ကၠောန်ကမၠောန် မွဲစွံ လျိုၚ်လျိုၚ်ရ။ ဥပမာ - ကွးဘာမွဲ ဖေက် အစာဘာ ဟိုတ်နူ အစာဘာ ကရေဲ (Classical conditioning) တုဲ ဍေံ ဂစာန်ဗှ်လိက် ညံၚ်ဟွံဂွံ ဒးဒုၚ် ကရေဲ (Operant conditioning) ရ။ == အကာဲအရာ နူသဘာဝ == သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် ဂှ် ဍေံနွံကဵု အဓိပ္ပာယ် ဗွဲမဇၞော် ပ္ဍဲသွာၚ် ဇာတိဗေဒ ကေုာံ ပရေၚ်ဂျိုၚ်တဴလမျီု (Evolutionary and Biological Significance) ရ။ သတ်မဂျိုၚ်တဴလမျီုတအ် ဒးလ္ၚတ် အရာလဵု မဒှ် အန္တရာယ် ကေုာံ အရာလဵု မကဵုဖဵုခိုဟ် ပ္ဍဲပွဳပွူသဘာဝ သွက်ဂွံ ဆက်ဂျိုၚ်အာ လမျီုမာန်ရ။ ဥပမာ ပြာကတ်အိုတ်ဂှ် "ပွမဖေက်က္ဍုဟ် ရသာန်" (Taste Aversion) မကော်စ "ဂါသဳယျာ အေက်ဖေတ်" (Garcia effect) ရ။ တၠပညာ ဂျောန် ဂါသဳယျာ (John Garcia) လ္ၚတ်ဆဵု ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ သတ်မွဲ စဒး စၞစမွဲတုဲ ယဲအာ (ဟွံသေၚ်မ္ဂး) ဂိယဲမ္ဂး သတ်ဂှ် လ္ၚတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ စၞစဂှ် ဒှ်အန္တရာယ် တုဲ ဍေံဝေၚ်ပါဲ ထောံ စၞစဂှ် လၟိုန်ရ။ ပ္ဍဲအကာဲအရာဏအ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကတဵုဒှ် နကဵု ပရေၚ်ပံၚ်စပ် ဆမွဲအလန်ဓဝ် (One-trial learning) ရ တုဲ အခိၚ် အကြာ ပွမစစၞ (CS) ကဵု ပွမယဲ (UR) ဂှ် ခြာလံ ဗွဲမလောန် လေဝ် ကတဵုဒှ်မာန်ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ဍေံတၞဟ်ခြာ နူ ပရေၚ်လ္ၚတ် ပါဗလောပ် မဒးပံၚ်စပ် လျိုၚ်လျိုၚ်ဂှ်ရ။<ref>Garcia, J., & Koelling, R. A. (1966). Relation of cue to consequence in avoidance learning. Psychonomic Science, 4(1), 123–124.</ref> ဍေံထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ သတ်တအ် နွံကဵု ပရေၚ်စိုတ်စောဲ သဘာဝ (Biological preparedness) သွက်ဂွံ ပံၚ်စပ် အရာလ္ၚဵုလ္ၚဵု မကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ဂျိုၚ်တဴလမျီု လောဲလောဲသွာသွာရ။ == လွပ် ပ္ဍဲပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဗၞိက် == ပ္ဍဲအခိၚ်လၟုဟ် ပရေၚ်လ္ၚတ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် ဂှ် စကာ ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲသွာၚ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေၚ်သွံရာန် ကေုာံ ပရေၚ်စကာ ပရိုၚ်ဗၞိက် (Advertising and Marketing) ရ။ ကမ္ပဏဳ ဇၞော်ဇၞော်တအ် မိက်ဂွံကဵု ညးရာန်ကပေါတ်တအ် နွံကဵု စိုတ်ထတ် လတူ ကပေါတ် (Brand) ညးတအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတအ် ပံၚ်စပ် ကပေါတ်ညးတအ် (Conditioned Stimulus) ကု အရာမကတဵုဗဒှ်ကဵု စိုတ်မိပ်မြဟ် (Unconditioned Stimulus) ဥပမာ - ရုပ်မၞိဟ်ကျေဝ်ကျေဝ်၊ ရမ္သာၚ်ဒွက် မိပ်မိပ်၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပွဳပွူသဘာဝ သာယာတအ်ရ။ ကာလ ညးရာန်ကပေါတ် ညာတ် ပရိုၚ်ဗၞိက်ဏအ် လျိုၚ်လျိုၚ်မ္ဂး ညးတအ် စပံၚ်စပ်ကေတ် ကပေါတ်ဂှ် ကု စိုတ်မိပ်မြဟ်ရ။ လက္ကရဴဏအ် ယဝ်ရ ညးတအ် ညာတ် ကပေါတ်ဂှ် ပ္ဍဲဖျာမ္ဂး ညးတအ် ကလိဂွံ စိုတ်မိပ်မြဟ် (Conditioned Response) အလဵုအလဵု တုဲ ပကဵု ညံၚ်ဂွံ ရာန်ကပေါတ်ဂှ်မာန်ရ။ ပရေၚ်စကာ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ပ္ဍဲ သွာၚ်ဗၞိက်ဏအ် ဍေံအံၚ်ဇၞး ဗွဲမလောန် တုဲ ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်သွံရာန် ခေတ်တၟိရ။ == ပါ်ပါဲ ကေုာံ လညာတ်တၞဟ် == ၜိုန်ရ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် ဂှ် ဒှ် တေသြရဳ မခိုၚ်ကၠိုက်မွဲ ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲခေတ် လက္ကရဴဏအ် တၠပညာတအ် ပါ်ပါဲ ကေုာံ ပ္တိတ် လညာတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ လညာတ် တြေံ ဒ္ဂေတ်ဝါဒ (Traditional Behaviorism) ဂှ် ပတှ်ေကေတ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ပွမပံၚ်စပ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ၜါ အခိၚ်တုပ်တုပ် (Contiguity) သၟးရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ ၁၉၇၀ ဗွဝ်ကၠံ တၠပညာ ရဝ်ဗာတ် ရေတ်သကဝ်လာ (Robert Rescorla) ကေုာံ အာလာန် ဝါဂ်နာ (Allan Wagner) တအ် ပ္တိတ် "ရေတ်သကဝ်လာ-ဝါဂ်နာ မဝ်ဒေဝ်" (Rescorla-Wagner model) တုဲ ဗၟံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ ပွမဆက်စပ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သၟး ဟွံရုံဂပ်ရ။ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (CS) ဂှ် ဒးဒှ် အရာမဟီုပျးကဵု (Predictor) ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ (US) ကၠးကၠးမးမး ဟေၚ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကတဵုဒှ်မာန်ရ။<ref>Rescorla, R. A., & Wagner, A. R. (1972). A theory of Pavlovian conditioning: Variations in the effectiveness of reinforcement and nonreinforcement. In A. H. Black & W. F. Prokasy (Eds.), Classical Conditioning II (pp. 64–99). Appleton-Century-Crofts.</ref> ပါဲနူဂှ်တုဲ လညာတ် ပညာစိုတ် လ္ၚတ်ညာတ် (Cognitive Psychology) တအ်လေဝ် ဟီု ဒဒှ်ရ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်ဂှ် ဟွံသေၚ် ဆ တုံကလေၚ် အလဵုအလဵု သၟး၊ ဍေံပါလုပ် သီုကဵု ပရေၚ်လ္ၚတ် ပရိုၚ် (Information processing) ကေုာံ ပွမစၟဳစ (Expectation) ပ္ဍဲ က္ဍဟ် သတ်တအ်ရ။ သတ်တအ် လ္ၚတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ အရာမွဲ ယဝ်ရကတဵုဒှ်မ္ဂး အရာတၞဟ်မွဲ ဆက်ကတဵုဒှ်ရောၚ် တုဲ ဖန်ဇန် ဒ္ဂေတ် ဍေံတအ် အတိုၚ်ဂှ်ရ။ == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite book |last=Pavlov |first=I. P. |year=1927 |title=Conditioned Reflexes: An Investigation of the Physiological Activity of the Cerebral Cortex |publisher=Oxford University Press |url=https://psychclassics.yorku.ca/Pavlov/}} * {{cite journal |last=Watson |first=J. B. |author2=Rayner, R. |year=1920 |title=Conditioned emotional reactions |journal=Journal of Experimental Psychology |volume=3 |issue=1 |pages=1–14 |doi=10.1037/h0069608}} * {{cite book |last=Bouton |first=M. E. |year=2016 |title=Learning and Behavior: A Contemporary Synthesis |publisher=Sinauer Associates |isbn=978-1605355261}} * {{cite book |last=Domjan |first=M. |year=2015 |title=The Principles of Learning and Behavior |publisher=Cengage Learning |isbn=978-1285088563}} * {{cite journal |last=Rescorla |first=R. A. |year=1988 |title=Pavlovian conditioning: It's not what you think it is |journal=American Psychologist |volume=43 |issue=3 |pages=151–160 |doi=10.1037/0003-066X.43.3.151}} {{Navbox | name = ပရေၚ်ပညာစိုတ် | title = ပရေၚ်ပညာစိုတ် (Psychology) | bodyclass = hlist | state = autocollapse | group1 = လညာတ်သဇိုင် | list1 = * [[ဒ္ဂေတ်ဝါဒ (Behaviorism)]] * [[သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical conditioning)]] * [[သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် နကဵုကမၠောန် (Operant conditioning)]] * [[ပညာစိုတ် လ္ၚတ်ညာတ် (Cognitive psychology)]] | group2 = ညးမလ္ၚတ်ဆဵု | list2 = * [[အာဲဗာန် ပါဗလောပ်]] * [[ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန်]] * [[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ]] * [[ဂျောန် ဂါသဳယျာ]] }} {{DEFAULTSORT:သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင်}} [[Category:ပရေၚ်ပညာစိုတ်]] [[Category:ဒ္ဂေတ်ဝါဒ]] [[Category:ပရေၚ်လ္ၚတ် ပရေၚ်ပညာစိုတ်]] [[Category:သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်]] [[Category:သိပ္ပံ ဒ္ဂေတ်]] [[Category:အာဲဗာန် ပါဗလောပ်]] [[Category:ပွမလ္ၚတ်ကေတ်]] [[ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ်]] pxn2xez429vyga6hcl4axvkyucriric 60193 60192 2026-11-08T23:11:08Z Aue Nai 24 60193 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် | image = Ivan_Pavlov_NLC_Gutenberg.jpg | caption = အာဲဗာန် ပါဗလောပ် (Ivan Pavlov) မဒှ် တၠပညာ ညးမလ္ၚတ်ဆဵု သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် | label1 = ကဏ္ဍ | data1 = ပရေၚ်ပညာစိုတ် (Psychology) ကေုာံ သိပ္ပံဒ္ဂေတ် (Behavioral Science) | label2 = ညးမလ္ၚတ်ဆဵု | data2 = အာဲဗာန် ပါဗလောပ် (Ivan Pavlov) | label3 = သၞာံ မလ္ၚတ်ဆဵု | data3 = ၁၈၉၇ | label4 = တမ်မူလ | data4 = ရးနိဂီု ရုရှာ (Russia) | label5 = တေသြရဳ မဆက်စပ် | data5 = ဒ္ဂေတ်ဝါဒ (Behaviorism), သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် နကဵုကမၠောန် (Operant Conditioning) }} သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical conditioning) ဒှ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်မွဲ မပံၚ်စပ်လဝ် အာရီုၜါသာ် တုဲ ပကဵုညံၚ် စိုတ်ဟွံသေၚ်မ္ဂး ခန္ဓ ဂွံဒ္ဂေတ်ပၠန်ကလေၚ် အလဵုအလဵုရ။ ပ္ဍဲအကာဲအရာဏအ် "Classical" အဓိပ္ပာယ် "တြေံတြဟ်" ဟွံသေၚ်၊ ဍေံဒှ်အဓိပ္ပာယ် "သဇိုင်" ဟွံသေၚ်မ္ဂး "တမ်မူလ" (Foundational/Traditional) တုဲ "Conditioning" ဂှ် ဒှ် "ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ်" ဟွံသေၚ်မ္ဂး "ပွမဖန်ဗဒှ်အကာဲအရာ" (Process of training/learning) ရ။ ယဝ်ရစကာ ဝေါဟာရခ္ဍန်မ္ဂး "သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင်" သာ်ဏအ် စကာမာန်ရ။ ပ္ဍဲသၞောတ်ဏအ် ဥပမာပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ကၠဵု မမိၚ်ရမ္သာၚ်ခၞိၚ်မ္ဂး တီဒဒှ်ရ စၞစကၠုၚ်ရောၚ်တုဲ ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်ကၠုၚ် အလဵုအလဵုရ။<ref>Pavlov, I. P. (1927). Conditioned Reflexes: An Investigation of the Physiological Activity of the Cerebral Cortex. Oxford University Press.</ref> သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်ဏအ် ဍေံဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်လ္ၚတ် ပ္ဍဲသွာၚ်ပညာစိုတ် ဒ္ဂေတ်ဝါဒ (Behaviorism) တုဲ ဍေံဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု သတ်မဂျိုၚ်တဴလမျီုတအ် လ္ၚတ်ကေတ် အကာဲအရာ ပွဳပွူသဘာဝ နကဵုပွမပံၚ်စပ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် (Stimulus) ကေုာံ ပၠန်ကလေၚ် (Response) ရ။ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ မကတဵုဗဒှ်ကဵု ပၠန်ကလေၚ် အလဵုအလဵုဂှ် ယဝ်ရပံၚ်စပ်လဝ် ကု ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် မဟွံမဲကဵု အဓိပ္ပာယ် (Neutral stimulus) လျိုၚ်လျိုၚ်မ္ဂး လက္ကရဴဏအ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် မဟွံမဲကဵု အဓိပ္ပာယ်ဂှ် နကဵုအလဵုဍေံဟေၚ် ကတဵုဗဒှ်ကဵု ပၠန်ကလေၚ်မာန်ကၠုၚ်ရ။<ref>Watson, J. B. (1913). Psychology as the behaviorist views it. Psychological Review, 20(2), 158–177.</ref> ပရေၚ်လ္ၚတ်ဏအ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု သဇိုၚ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဒ္ဂေတ်စိုတ်မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန်တအ်တုဲ စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် ပ္ဍဲသွာၚ် လွဳယဲစိုတ်၊ သွာၚ်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ကေုာံ သွာၚ်ပရေၚ်ပညာတအ် ဆက်စကာဒၟံၚ် ဖိုဟ်ရ။ == ဝင် == ပရေၚ်လ္ၚတ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical conditioning) စတမ်ကၠုၚ် နူကမၠောန်လ္ၚတ် တၠပညာ ရုရှာ အာဲဗာန် ပါဗလောပ် (Ivan Pavlov) မဒှ် တၠပညာ သွာၚ်ဇာတိဗေဒ ပ္ဍဲ လက္ကရဴ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်တေအ် ညးလ္ၚတ်ဒၟံၚ် ပရေၚ်ကၠိုဟ်စၞ (Digestion) ပ္ဍဲကၠဵုတအ်ရ။ အဃောမလ္ၚတ်ဒၟံၚ် ဍာ်ပါၚ်ကၠဵုတအ်ဂှ် ညးသမ္တီဒး အကာဲအရာ မဟွံဓမ္မတာမွဲရ။ ကၠဵုတအ် ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်ကၠုၚ် ဟွံသေၚ်ဆ ပ္ဍဲအခိၚ် မညာတ်စၞစဟေၚ်ရ၊ ဆဂး ပ္ဍဲအခိၚ် မညာတ် မၞိဟ်မကဵုစၞ ဟွံသေၚ်မ္ဂး မိၚ်ရမ္သာၚ် ဇိုၚ်မၞိဟ်မကဵုစၞဂှ်လေဝ် ဍာ်ပါၚ်ဍေံတအ် ဇွောဝ်ကၠုၚ် အလဵုအလဵုရ။<ref>Todes, D. P. (2014). Ivan Pavlov: A Russian Life in Science. Oxford University Press.</ref> ပါဗလောပ် စွံသတိ ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်ဏအ် ဍေံဒှ် ပၠန်ကလေၚ် မကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နူကဵု ပွမလ္ၚတ်ကေတ် (Learned response) ရ။ သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် လညာတ်ဏအ် ညးဖန်ဗဒှ် စက်ကိရိယာတုဲ ကၠောန်သ္ပ ပရေၚ်စမ်ၜတ် မကော်စ "ကၠဵု ပါဗလောပ်" (Pavlov's dogs) ရ။ ပ္ဍဲပရေၚ်စမ်ၜတ်ဏအ် ညးတက် ခၞိၚ် (ဟွံသေၚ်မ္ဂး စကာ မသ္ကေဝ်ရမ္သာၚ် မကော်စ မေတ်တရဝ်နောမ် Metronome) ကိုပ်ကၠာ ဟွံကဵု စၞစ ကုကၠဵုရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်စတမ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ်ဂှ် ဟွံဖန်ဗဒှ်ကဵု ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်ရ။ ဆဂး ကာလညး တက်ခၞိၚ်တုဲ ကဵုစၞစ လျိုၚ်လျိုၚ် မဂၠိုၚ်ကဵုအလန်မ္ဂး ကၠဵုတအ် စပံၚ်စပ်ကေတ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် ကု စၞစရ။ လက္ကရဴဏအ် ယဝ်ရတက်ဆ ခၞိၚ်သၟး မဟွံကဵု စၞစလေဝ် ဍာ်ပါၚ်ကၠဵုတအ် ဇွောဝ်ကၠုၚ် အလဵုအလဵုရ။ ပရေၚ်လ္ၚတ်ဏအ် ပံက်ကဵု တြၚ်တၟိ ပ္ဍဲသွာၚ်သိပ္ပံတုဲ ပါဗလောပ် ကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ (Nobel Prize) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၄ သွက် ပရေၚ်လ္ၚတ် လတူ သၞောတ်ကၠိုဟ်စၞရ။ လညာတ်ညးဏအ် ဗွဲကြဴ ပြာကတ်ကၠုၚ် နဒဒှ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် တုဲ ဒှ်ကၠုၚ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်ပညာစိုတ် ဒ္ဂေတ်ဝါဒ ပ္ဍဲ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံရ။ == တမ်မူလ သဇိုင် == သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် နွံကဵု ကဏ္ဍတမ်မူလ ပန်သာ်ရ။ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် အကာဲအရာဏအ် ကၠးကၠးမးမးဂှ် ဒးပါ်ထောံ ကဏ္ဍပန်ဏအ်ရ။<ref>Bouton, M. E. (2016). Learning and Behavior: A Contemporary Synthesis. Sinauer Associates.</ref> {| class="wikitable" |- ! ကဏ္ဍ (Mon) ! ကဏ္ဍ (English) ! ပွံက်အဓိပ္ပာယ် ! ဥပမာ ပ္ဍဲကၠဵု ပါဗလောပ် |- | ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ | Unconditioned Stimulus (US) | အရာမကတဵုဗဒှ်ကဵု ပၠန်ကလေၚ် အလဵုအလဵု သီုဟွံဒးလ္ၚတ်ကေတ် | စၞစ မကဵုကၠဵု (ဖျုန်) |- | ပၠန်ကလေၚ် သဘာဝ | Unconditioned Response (UR) | ပၠန်ကလေၚ် မကတဵုဒှ် အလဵုအလဵု ဟိုတ်နူ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ | ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ် ဟိုတ်နူ ညာတ်စၞစ |- | ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် | Conditioned Stimulus (CS) | အရာမဟွံမဲကဵု အဓိပ္ပာယ် ပ္ဍဲတမ်မူလ ဆဂး ကြဴနူ ပံၚ်စပ်တုဲ ကတဵုဗဒှ်ကဵု ပၠန်ကလေၚ် | ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် |- | ပၠန်ကလေၚ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် | Conditioned Response (CR) | ပၠန်ကလေၚ် မလ္ၚတ်ကေတ် ဟိုတ်နူ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် | ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ် ဟိုတ်နူ မိၚ်ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် |} လၟေၚ်ကမၠောန် သၞောတ်ဏအ်ဂှ် ပါ်လဝ် ပိ ကဆံၚ်ရ။ ၁။ ကိုပ်ကၠာ ဟွံပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (Before Conditioning) - စၞစ (US) ကတဵုဗဒှ် ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ် (UR)။ ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် (Neutral Stimulus) ဟွံကတဵုဗဒှ် ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်။ ၂။ အဃော ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (During Conditioning) - ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် ကဵု စၞစ ပံၚ်စပ်လဝ် လျိုၚ်လျိုၚ်။ ၃။ ကြဴနူ ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (After Conditioning) - ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် သၟး (CS) ကတဵုဗဒှ် ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ် (CR) ရ။ == ပွမပါ်ခြာ ကေုာံ ပွမပံၚ်သီ == ပ္ဍဲသၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်ဏအ် လက္ခဏာ သဇိုင် ၜါသာ် မကတဵုဒှ်လောဲဂှ် ပွမပံၚ်သီ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် (Stimulus Generalization) ကေုာံ ပွမပါ်ခြာ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် (Stimulus Discrimination) ရ။<ref>Pearce, J. M. (1987). A model for stimulus generalization in Pavlovian conditioning. Psychological Review, 94(1), 61–73.</ref> ပွမပံၚ်သီ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် (Stimulus Generalization) ဟီုမ္ဂးဂှ် ကြဴနူ သတ်မွဲ လ္ၚတ်ကေတ် ပၠန်ကလေၚ် ကု ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (CS) တုဲ ယဝ်ရ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် တၞဟ်မွဲ မတုပ်ညောန် ကု CS ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂး သတ်ဂှ် ကဵု ပၠန်ကလေၚ် တုပ်တုပ်ရ။ ဥပမာ - ကၠဵု မလ္ၚတ်လဝ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ်တအ်ဂှ် ယဝ်ရ မိၚ်ရမ္သာၚ် ဓရီုဖုၚ် မတုပ်ညောန် ကုရမ္သာၚ်ခၞိၚ်မ္ဂး ဍာ်ပါၚ်ဍေံတအ် ဇွောဝ်ကၠုၚ်မာန်ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ဍေံဒှ် သဘာဝ မရီုဗၚ်ကဵု သတ်တအ် သွက်ဂွံ ဂျိုၚ်တဴလမျီု ပ္ဍဲပွဳပွူသဘာဝ မပြံၚ်လှာဲဒၟံၚ် လၟိုန်အခိၚ်ရ။ ပွမပါ်ခြာ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် (Stimulus Discrimination) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အစောမ်စရာဲ မပါ်ခြာ အကြာ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် မတုပ်ညောန်တအ်ရ။ ယဝ်ရ ကၠဵုဂှ် မိၚ်ရမ္သာၚ် ဓရီုဖုၚ်တုဲ ဆက်ဟွံကလိဂွံ စၞစ လျိုၚ်လျိုၚ်မ္ဂး လက္ကရဴဏအ် ဍေံတအ် ကၠိုဟ်ကၠုၚ် တၞဟ်ခြာ အကြာ ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် ကဵု ရမ္သာၚ်ဓရီုဖုၚ်ရ။ ကာလဂှ်မ္ဂး ဍေံတအ် ကဵု ပၠန်ကလေၚ် (ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်) ဆ ပ္ဍဲအခိၚ် မမိၚ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် ဍာံဍာံဟေၚ်ရ။ ပရေၚ်ပါ်ခြာဏအ် ဍေံကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ဝေၚ်ပါဲ ပၠန်ကလေၚ် မဟွံမဲကဵု ဖဵုတအ်ရ။ == အခိၚ် ကေုာံ ပွမဆက်စပ် == ပ္ဍဲပွမဖန်ဗဒှ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical conditioning) ဂှ် အခိၚ် (Timing) မစွံ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (CS) ကေုာံ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ (US) ဍေံကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ။ နဲကဲ စွံအခိၚ် နွံ ပန်သာ်ရ။<ref>Domjan, M. (2015). The Principles of Learning and Behavior. Cengage Learning.</ref> ၁။ ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဇက်ဂတ (Forward Conditioning) - ဏအ်ဂှ် နဲကဲ ခိုဟ်အိုတ် ကေုာံ အံၚ်ဇၞးအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲနဲဏအ် ပါ်လဝ် ၜါသာ်ပၠန်ရ။ * ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဇက်ဂတ လ္ဇုဲ (Delay Conditioning): ပြယျာတ်ထ္ၜး CS (ဥပမာ - ရမ္သာၚ်ခၞိၚ်) တုဲ အဃော CS ဟွံအိုတ်ဏီဂှ် ဆက်ပြယျာတ်ထ္ၜး US (ဥပမာ - စၞစ) ရ။ CS ကဵု US တအ် လောဲကောံရေၚ်သကအ်ရ။ * ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ် လၟာ် (Trace Conditioning): ပြယျာတ်ထ္ၜး CS တုဲ အိုတ်အာ၊ ကြဴနူ အခိၚ်ဍောတ်သွတ်မွဲတုဲမ္ဂး ဆက်ပြယျာတ်ထ္ၜး US ရ။ အကြာ CS ကဵု US နွံ အခိၚ်လ္ၚတ် (Trace interval) ရ။ ၂။ ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ် စွံမွဲစွံ (Simultaneous Conditioning) - ပြယျာတ်ထ္ၜး CS ကေုာံ US မွဲစွံ ပ္ဍဲအခိၚ်တုပ်တုပ်ရ။ နဲဏအ် ဟွံကဵု ဖဵုခိုဟ်ကွေံကွေံ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး သတ်ဂှ် ဟွံဒး စွံသတိ လတူ CS ဟိုတ်နူ US နွံဒၟံၚ် တုဲတုဲရ။ ၃။ ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကလေၚ်လက္ကရဴ (Backward Conditioning) - ပြယျာတ်ထ္ၜး US (စၞစ) ကိုပ်ကၠာ တုဲမှ ဆက်ပြယျာတ်ထ္ၜး CS (ရမ္သာၚ်ခၞိၚ်) ရ။ နဲဏအ်ဂှ် ဍေံဟွံကတဵုဗဒှ်ကဵု သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် လောဲလောဲသွာသွာရ။ သတ်တအ် လ္ၚတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ CS ဍေံဒှ် သင်္ကေတ မဟီုမ္ဂး US အိုတ်အာရ။ [[File:Pavlov's_dog.svg|thumb|300px|ပရေၚ်စမ်ၜတ် ကၠဵု ပါဗလောပ် မထ္ၜးလဝ် လၟေၚ်ကမၠောန် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင်]] == သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကဆံၚ်သၠုၚ် == သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကဆံၚ်သၠုၚ် (Higher-Order Conditioning ဟွံသေၚ်မ္ဂး Second-Order Conditioning) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် အကာဲအရာ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (CS) မွဲ မဖန်ဗဒှ်လဝ် တုဲတုဲဂှ် ကလေၚ်စကာ နဒဒှ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ (US) သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် တၟိ မွဲပၠန်ရ။<ref>Rescorla, R. A. (1980). Pavlovian Second-order Conditioning: Studies in Associative Learning. Lawrence Erlbaum Associates.</ref> ဥပမာ ကၠးကၠးမွဲ - ကဆံၚ် ၁။ ကၠဵုမွဲ လ္ၚတ်ကေတ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် (CS1) ယဝ်ရမိၚ်မ္ဂး ကလိဂွံ စၞစ (US) ရ။ လၟုဟ် ကၠဵုဂှ် မိၚ် ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် (CS1) မ္ဂး ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ် (CR) ရ။ ကဆံၚ် ၂။ လက္ကရဴဏအ် ပံၚ်စပ် လျးပၟတ် (CS2) ကု ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် (CS1) သီုဟွံကဵု စၞစ (US) ရ။ လဒက်ပ္တန်။ ကၠဵုဂှ် လ္ၚတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ လျးပၟတ် ကတဵုဒှ်မ္ဂး ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် ဗြုရောၚ်တုဲ၊ ဆညာတ် လျးပၟတ် သၟးလေဝ် ဍာ်ပါၚ်ဇွောဝ်ကၠုၚ်မာန်ရ။ ပ္ဍဲအကာဲအရာဏအ် လျးပၟတ် (CS2) ဂှ် ကေၚ်ပံၚ်စပ် ကု စၞစ (US) ဟွံသေၚ်ရ၊ ဍေံပံၚ်စပ် ကု ရမ္သာၚ်ခၞိၚ် (CS1) ဟေၚ်ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ဍေံထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ သတ်တအ် ဒက်ပ္တန် ပရေၚ်ဆက်စပ် လတူ အကာဲအရာ ဗွဲမလှဲလးမာန် တုဲ ဍေံကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဒ္ဂေတ်မၞိဟ် မနွံကဵု စိုတ်စရိုတ် ထုဲကြာန်တအ်ရ။ == လတူ မၞိဟ် == သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical conditioning) ဍေံဟွံသေၚ် ဆ ကတဵုဒှ် လတူ တိရစ္ဆာန်သၟး၊ ဍေံကတဵုဒှ် လတူ မၞိဟ်တအ် နကဵု လၟေၚ်မဂၠိုၚ်ကဵုသာ်ရ။ ပရေၚ်စမ်ၜတ် ပြာကတ်အိုတ် လတူ မၞိဟ်ဂှ် ဒှ် ပရေၚ်စမ်ၜတ် "အာလ်ဗာတ် ဍောတ်" (Little Albert experiment) မကၠောန်လဝ် နကဵု တၠပညာ ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန် (John B. Watson) ကေုာံ ရဝ်သလဳ ရေနာ (Rosalie Rayner) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၀ ရ။<ref>Watson, J. B., & Rayner, R. (1920). Conditioned emotional reactions. Journal of Experimental Psychology, 3(1), 1–14.</ref> ပ္ဍဲပရေၚ်စမ်ၜတ်ဏအ် ညးတအ် ကဵု ကောန်ၚာ်ယၟု အာလ်ဗာတ် ဝေၚ် ကု ကၞိဗတာၚ် (Neutral stimulus) ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်စတမ် အာလ်ဗာတ် ဟွံဖေက် ကၞိဗတာၚ်ရ။ ဆဂး ကာလ အာလ်ဗာတ် ရပ် ကၞိဗတာၚ်မ္ဂး ဝါတ်သေန် တက် ပသဲ သီုကဵု ရမ္သာၚ်ထတ်ထတ် (Unconditioned stimulus) လက္ကရဴ အာလ်ဗာတ် ရ။ ရမ္သာၚ်ထတ်ထတ်ဂှ် ကတဵုဗဒှ်ကဵု ဖေက်လကိုတ် (Unconditioned response) ရ။ ကြဴနူ ပံၚ်စပ် ကၞိ ကဵု ရမ္သာၚ်ထတ်ထတ် လျိုၚ်လျိုၚ်တုဲ အာလ်ဗာတ် စဖေက်ကၠုၚ် ကၞိဗတာၚ် (Conditioned response) ရ။ လက္ကရဴဏအ် အာလ်ဗာတ် ဖေက်ကၠုၚ် သီုကဵု တိရစ္ဆာန် မနွံကဵု ကသော် မတုပ် ကုကၞိဗတာၚ် (Stimulus generalization) ရ။ ပရေၚ်စမ်ၜတ်ဏအ် ဍေံထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ လကိုတ်ဖေက် (Phobias) ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နူကဵု ပွမလ္ၚတ်ကေတ် (Learned behavior) နကဵု သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်ဏအ်မာန်ရ။ မၞိဟ်မဖေက် ကၠဵု ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တအ်ဂှ် ဒှ်မာန် ဟိုတ်နူ ပ္ဍဲအခိၚ်ၚာ်ၚာ် ကေၚ်ဒးဒုၚ် ကိတ် နကဵု ကၠဵုရ။ == လွပ် ပ္ဍဲလွဳယဲ == လညာတ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် ဂှ် စကာ ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲသွာၚ်လွဳယဲ ပရေၚ်စိုတ် (Clinical psychology) ဗွဲတၟေၚ် သွက်ဂွံ လွဳ ယဲလကိုတ်ဖေက် (Phobias) ကေုာံ ယဲစောဲလာံ (Addictions) တအ်ရ။ နဲကဲ လွဳယဲ မစကာဂၠိုၚ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် နဲကဲ "ပွမဖအောန်ဖျေဟ် လကိုတ် နကဵု လၟေၚ်ကဆံၚ်" (Systematic Desensitization) ရ။ နဲကဲဏအ် ခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵု ဂျဝ်သေပ် ဝေါပ် (Joseph Wolpe) ပ္ဍဲ ၁၉၅၀ ဗွဝ်ကၠံရ။ ပ္ဍဲနဲကဲဏအ် ညးယဲ မဖေက် အရာမွဲမွဲ (ဥပမာ - ဇြုံ) ဂှ် ဒးလ္ၚတ် နဲကဲ သက်သာစိုတ် (Relaxation techniques) ကိုပ်ကၠာရ။ တုဲမ္ဂး ညးလွဳယဲတအ် ထ္ၜးကဵု ညးယဲ အရာမဖေက်ဂှ် သိုက်သိုက် ညောန်ညောန် (ဥပမာ - စနူ ဗီုရုပ် ဇြုံ တုဲ ဆက်အာ ဇြုံ ဍာံဍာံ) အဃော မစကာဒၟံၚ် နဲကဲ သက်သာစိုတ်ရ။ သၞောတ်ဏအ် ဍေံပလီုထောံ ပရေၚ်ဆက်စပ် တြေံ (ဇြုံ = ဖေက်) တုဲ ပံၚ်စပ်ကဵု ပရေၚ်ဆက်စပ် တၟိ (ဇြုံ = သက်သာစိုတ်) ရ။ နဲကဲ တၞဟ်မွဲဂှ် "လွဳယဲ ဝေၚ်ပါဲ" (Aversion Therapy) ရ။ ပ္ဍဲနဲကဲဏအ် အရာမကတဵုဗဒှ်ကဵု ယဲစောဲလာံ (ဥပမာ - အရက်) ဂှ် ပံၚ်စပ် ကု အကာဲအရာ မဟွံခိုဟ် (ဥပမာ - ဂဥုဲ မပကဵု ညံၚ်ဂွံ အအောအ်) ရ။ ကာလဂှ်မ္ဂး ညးယဲ လ္ၚတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ သုၚ်အရက်မ္ဂး အအောအ်ကၠုၚ်ရောၚ် တုဲ အစောမ်စရာဲ မမိက်ဂွံ သုၚ်အရက်ဂှ် အောန်စှ်ေအာရ။<ref>Wolpe, J. (1958). Psychotherapy by Reciprocal Inhibition. Stanford University Press.</ref> == လွပ် ပ္ဍဲပရေၚ်ပညာစိုတ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ် == ပ္ဍဲသွာၚ် ပရေၚ်ပညာစိုတ် ဒ္ဂေတ်ဝါဒ (Behavioral Psychology) ဂှ် နွံ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် အဓိက ၜါသာ်ရ။ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical Conditioning) ကေုာံ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် နကဵုကမၠောန် (Operant Conditioning) ရ။ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် ဂှ် ဆေၚ်စပ် ကု ပၠန်ကလေၚ် မကတဵုဒှ် အလဵုအလဵု (Involuntary responses) ရ။ ဍေံပံၚ်စပ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ ကု ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် တၟိ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ပၠန်ကလေၚ်ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ဍေံကတဵုဒှ် ကိုပ်ကၠာ နူ ပၠန်ကလေၚ် ဟွံကတဵုဒှ်ဏီရ။ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် နကဵုကမၠောန် (Operant Conditioning) မလ္ၚတ်ဆဵုလဝ် နကဵု ဘဳ အေပ် သကေန်နာ (B.F. Skinner) ဂှ် ဆေၚ်စပ် ကု ဒ္ဂေတ်မၞိဟ် မဖန်ဗဒှ် နကဵု စိုတ်အလိုလဵု (Voluntary behaviors) ရ။ ဍေံစကာ လာပ် (Reinforcement) ကေုာံ ဒုဟ် (Punishment) သွက်ဂွံ ထိၚ်ဒဝ် ဒ္ဂေတ်ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ဍေံကတဵုဒှ် ကြဴနူ ဒ္ဂေတ် ကတဵုဒှ်တုဲရ။ ၜိုန်ရ သၞောတ်ၜါဏအ် တၞဟ်ခြာ ရေၚ်သကအ် ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲဘဝ သဇိုင်လၟိုန်တ္ၚဲ ဍေံတအ် ကၠောန်ကမၠောန် မွဲစွံ လျိုၚ်လျိုၚ်ရ။ ဥပမာ - ကွးဘာမွဲ ဖေက် အစာဘာ ဟိုတ်နူ အစာဘာ ကရေဲ (Classical conditioning) တုဲ ဍေံ ဂစာန်ဗှ်လိက် ညံၚ်ဟွံဂွံ ဒးဒုၚ် ကရေဲ (Operant conditioning) ရ။ == အကာဲအရာ နူသဘာဝ == သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် ဂှ် ဍေံနွံကဵု အဓိပ္ပာယ် ဗွဲမဇၞော် ပ္ဍဲသွာၚ် ဇာတိဗေဒ ကေုာံ ပရေၚ်ဂျိုၚ်တဴလမျီု (Evolutionary and Biological Significance) ရ။ သတ်မဂျိုၚ်တဴလမျီုတအ် ဒးလ္ၚတ် အရာလဵု မဒှ် အန္တရာယ် ကေုာံ အရာလဵု မကဵုဖဵုခိုဟ် ပ္ဍဲပွဳပွူသဘာဝ သွက်ဂွံ ဆက်ဂျိုၚ်အာ လမျီုမာန်ရ။ ဥပမာ ပြာကတ်အိုတ်ဂှ် "ပွမဖေက်က္ဍုဟ် ရသာန်" (Taste Aversion) မကော်စ "ဂါသဳယျာ အေက်ဖေတ်" (Garcia effect) ရ။ တၠပညာ ဂျောန် ဂါသဳယျာ (John Garcia) လ္ၚတ်ဆဵု ဒဒှ်ရ ယဝ်ရ သတ်မွဲ စဒး စၞစမွဲတုဲ ယဲအာ (ဟွံသေၚ်မ္ဂး) ဂိယဲမ္ဂး သတ်ဂှ် လ္ၚတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ စၞစဂှ် ဒှ်အန္တရာယ် တုဲ ဍေံဝေၚ်ပါဲ ထောံ စၞစဂှ် လၟိုန်ရ။ ပ္ဍဲအကာဲအရာဏအ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကတဵုဒှ် နကဵု ပရေၚ်ပံၚ်စပ် ဆမွဲအလန်ဓဝ် (One-trial learning) ရ တုဲ အခိၚ် အကြာ ပွမစစၞ (CS) ကဵု ပွမယဲ (UR) ဂှ် ခြာလံ ဗွဲမလောန် လေဝ် ကတဵုဒှ်မာန်ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ဍေံတၞဟ်ခြာ နူ ပရေၚ်လ္ၚတ် ပါဗလောပ် မဒးပံၚ်စပ် လျိုၚ်လျိုၚ်ဂှ်ရ။<ref>Garcia, J., & Koelling, R. A. (1966). Relation of cue to consequence in avoidance learning. Psychonomic Science, 4(1), 123–124.</ref> ဍေံထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ သတ်တအ် နွံကဵု ပရေၚ်စိုတ်စောဲ သဘာဝ (Biological preparedness) သွက်ဂွံ ပံၚ်စပ် အရာလ္ၚဵုလ္ၚဵု မကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ဂျိုၚ်တဴလမျီု လောဲလောဲသွာသွာရ။ == လွပ် ပ္ဍဲပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဗၞိက် == ပ္ဍဲအခိၚ်လၟုဟ် ပရေၚ်လ္ၚတ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် ဂှ် စကာ ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲသွာၚ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေၚ်သွံရာန် ကေုာံ ပရေၚ်စကာ ပရိုၚ်ဗၞိက် (Advertising and Marketing) ရ။ ကမ္ပဏဳ ဇၞော်ဇၞော်တအ် မိက်ဂွံကဵု ညးရာန်ကပေါတ်တအ် နွံကဵု စိုတ်ထတ် လတူ ကပေါတ် (Brand) ညးတအ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတအ် ပံၚ်စပ် ကပေါတ်ညးတအ် (Conditioned Stimulus) ကု အရာမကတဵုဗဒှ်ကဵု စိုတ်မိပ်မြဟ် (Unconditioned Stimulus) ဥပမာ - ရုပ်မၞိဟ်ကျေဝ်ကျေဝ်၊ ရမ္သာၚ်ဒွက် မိပ်မိပ်၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပွဳပွူသဘာဝ သာယာတအ်ရ။ ကာလ ညးရာန်ကပေါတ် ညာတ် ပရိုၚ်ဗၞိက်ဏအ် လျိုၚ်လျိုၚ်မ္ဂး ညးတအ် စပံၚ်စပ်ကေတ် ကပေါတ်ဂှ် ကု စိုတ်မိပ်မြဟ်ရ။ လက္ကရဴဏအ် ယဝ်ရ ညးတအ် ညာတ် ကပေါတ်ဂှ် ပ္ဍဲဖျာမ္ဂး ညးတအ် ကလိဂွံ စိုတ်မိပ်မြဟ် (Conditioned Response) အလဵုအလဵု တုဲ ပကဵု ညံၚ်ဂွံ ရာန်ကပေါတ်ဂှ်မာန်ရ။ ပရေၚ်စကာ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ပ္ဍဲ သွာၚ်ဗၞိက်ဏအ် ဍေံအံၚ်ဇၞး ဗွဲမလောန် တုဲ ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်သွံရာန် ခေတ်တၟိရ။ == ပါ်ပါဲ ကေုာံ လညာတ်တၞဟ် == ၜိုန်ရ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် ဂှ် ဒှ် တေသြရဳ မခိုၚ်ကၠိုက်မွဲ ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲခေတ် လက္ကရဴဏအ် တၠပညာတအ် ပါ်ပါဲ ကေုာံ ပ္တိတ် လညာတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ လညာတ် တြေံ ဒ္ဂေတ်ဝါဒ (Traditional Behaviorism) ဂှ် ပတှ်ေကေတ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ပွမပံၚ်စပ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ၜါ အခိၚ်တုပ်တုပ် (Contiguity) သၟးရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ ၁၉၇၀ ဗွဝ်ကၠံ တၠပညာ ရဝ်ဗာတ် ရေတ်သကဝ်လာ (Robert Rescorla) ကေုာံ အာလာန် ဝါဂ်နာ (Allan Wagner) တအ် ပ္တိတ် "ရေတ်သကဝ်လာ-ဝါဂ်နာ မဝ်ဒေဝ်" (Rescorla-Wagner model) တုဲ ဗၟံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ ပွမဆက်စပ် ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သၟး ဟွံရုံဂပ်ရ။ ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (CS) ဂှ် ဒးဒှ် အရာမဟီုပျးကဵု (Predictor) ဟိုတ်ဒၞက်စိုတ် သဘာဝ (US) ကၠးကၠးမးမး ဟေၚ် သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကတဵုဒှ်မာန်ရ။<ref>Rescorla, R. A., & Wagner, A. R. (1972). A theory of Pavlovian conditioning: Variations in the effectiveness of reinforcement and nonreinforcement. In A. H. Black & W. F. Prokasy (Eds.), Classical Conditioning II (pp. 64–99). Appleton-Century-Crofts.</ref> ပါဲနူဂှ်တုဲ လညာတ် ပညာစိုတ် လ္ၚတ်ညာတ် (Cognitive Psychology) တအ်လေဝ် ဟီု ဒဒှ်ရ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်ဂှ် ဟွံသေၚ် ဆ ပၠန်ကလေၚ် အလဵုအလဵု သၟး၊ ဍေံပါလုပ် သီုကဵု ပရေၚ်လ္ၚတ် ပရိုၚ် (Information processing) ကေုာံ ပွမစၟဳစ (Expectation) ပ္ဍဲ က္ဍဟ် သတ်တအ်ရ။ သတ်တအ် လ္ၚတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ အရာမွဲ ယဝ်ရကတဵုဒှ်မ္ဂး အရာတၞဟ်မွဲ ဆက်ကတဵုဒှ်ရောၚ် တုဲ ဖန်ဇန် ဒ္ဂေတ် ဍေံတအ် အတိုၚ်ဂှ်ရ။ == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite book |last=Pavlov |first=I. P. |year=1927 |title=Conditioned Reflexes: An Investigation of the Physiological Activity of the Cerebral Cortex |publisher=Oxford University Press |url=https://psychclassics.yorku.ca/Pavlov/}} * {{cite journal |last=Watson |first=J. B. |author2=Rayner, R. |year=1920 |title=Conditioned emotional reactions |journal=Journal of Experimental Psychology |volume=3 |issue=1 |pages=1–14 |doi=10.1037/h0069608}} * {{cite book |last=Bouton |first=M. E. |year=2016 |title=Learning and Behavior: A Contemporary Synthesis |publisher=Sinauer Associates |isbn=978-1605355261}} * {{cite book |last=Domjan |first=M. |year=2015 |title=The Principles of Learning and Behavior |publisher=Cengage Learning |isbn=978-1285088563}} * {{cite journal |last=Rescorla |first=R. A. |year=1988 |title=Pavlovian conditioning: It's not what you think it is |journal=American Psychologist |volume=43 |issue=3 |pages=151–160 |doi=10.1037/0003-066X.43.3.151}} {{Navbox | name = ပရေၚ်ပညာစိုတ် | title = ပရေၚ်ပညာစိုတ် (Psychology) | bodyclass = hlist | state = autocollapse | group1 = လညာတ်သဇိုင် | list1 = * [[ဒ္ဂေတ်ဝါဒ (Behaviorism)]] * [[သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင် (Classical conditioning)]] * [[သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် နကဵုကမၠောန် (Operant conditioning)]] * [[ပညာစိုတ် လ္ၚတ်ညာတ် (Cognitive psychology)]] | group2 = ညးမလ္ၚတ်ဆဵု | list2 = * [[အာဲဗာန် ပါဗလောပ်]] * [[ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန်]] * [[ဘဳ အေပ် သကေန်နာ]] * [[ဂျောန် ဂါသဳယျာ]] }} {{DEFAULTSORT:သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုင်}} [[Category:ပရေၚ်ပညာစိုတ်]] [[Category:ဒ္ဂေတ်ဝါဒ]] [[Category:ပရေၚ်လ္ၚတ် ပရေၚ်ပညာစိုတ်]] [[Category:သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်]] [[Category:သိပ္ပံ ဒ္ဂေတ်]] [[Category:အာဲဗာန် ပါဗလောပ်]] [[Category:ပွမလ္ၚတ်ကေတ်]] [[ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ်]] 4bb4e9hn6s7eonvqf9gk3cklm2qz6sw 0 13451 60194 2026-11-08T23:21:40Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Infobox | title = ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ် | image = [[File:John Broadus Watson.JPG|250px|ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန်]] | caption = ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန် (John B. Watson) မဒှ် တၠပညာ ပရေၚ်စိုတ် ကေုာံ ညးမစမ်ၜ..." 60194 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ် | image = [[File:John Broadus Watson.JPG|250px|ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန်]] | caption = ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန် (John B. Watson) မဒှ် တၠပညာ ပရေၚ်စိုတ် ကေုာံ ညးမစမ်ၜတ် လ္ၚတ် သဇိုၚ် ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် | label1 = ဝေါဟာရ အၚ်္ဂလိက် | data1 = Conditioned emotional response (CER) / Conditioned emotional reactions | label2 = ဝါစၚ်္ဂ | data2 = နာမ် (Noun) | label3 = သွာၚ်ပညာ | data3 = ပညာ ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် (Psychology) | label4 = ညးမကၠောန်ဗဒှ် တမ်မူလ | data4 = ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန် (John B. Watson) ကေုာံ ရဝ်သလဳ ရေနာ (Rosalie Rayner) | label5 = တ္ၚဲမစၟတ်သမ္တီလဝ် | data5 = သၞာံ ၁၉၂၀ | label6 = အဓိက လဒက်ပ္တန် | data6 = သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵု (Classical conditioning) }} '''ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ်''' (Conditioned emotional response - CER) ဟီုမ္ဂးဝွံ ဒှ် ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး လဒေါၚ်စိုတ် (ဥပမာ - ပွမဖေက်ဂၟံက်၊ ပွမမိပ်သၠံၚ်၊ ပွမဒေါသတိတ်) မကတဵုဒှ်ကၠုၚ် အလိုအလဵု ဟိုတ်နူကဵု မဒးဒုၚ်ပံၚ်စပ်လဝ် အာရီုမွဲမွဲ ကုအကာဲအရာမွဲမွဲ အတိုၚ်သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုၚ် (Classical conditioning) ရ။<ref>Watson, J. B., & Rayner, R. (1920). Conditioned emotional reactions. Journal of Experimental Psychology, 3(1), 1–14.</ref> သဘဴဓဝ်ဝွံ ထ္ၜးကဵု လဒက်ပ္တန် စိုတ်စရိုတ် ကောန်မၞိဟ်တအ် ဗီုလဵု ကေတ်စကာ အာရီုနူ မ္ၚး သွက်ဂွံ ပၠန်ကလေၚ် ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် ဗွဲပ္ဍဲစိုတ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ပရေၚ်လ္ၚတ် ပညာစိုတ်စရိုတ်ဝွံ ဒှ် သဇိုၚ်တမ်မူလ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠၚ် ဝင် ကေုာံ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ စိုတ်စရိုတ် ကောန်ၚာ် ကေုာံ မၞိဟ်ဇၞော်တအ် အလုံမွဲဘဝရ။ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ကောန်ၚာ်မွဲဝွံ မိၚ်ရမ္သာၚ် ကၠဵုကိတ်တုဲ ဖေက်အာမ္ဂး၊ ဗွဲကြဴ ဆဵုကၠဵုဓမ္မတာလေဝ် ဟိုတ်နူဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ် ပ္ဍဲစိုတ်တုဲ ကတဵုဒှ် ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဖေက်ဂၟံက် အလိုအလဵုရ။<ref>Skinner, B. F. (1953). Science and Human Behavior. Macmillan.</ref> ပရေၚ်လ္ၚတ်ဏအ် ထ္ၜးပျးကဵု ဒဒှ်ရ ပွမဖေက်ဂၟံက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပွမဆာန်ကၟိန်တအ်ဝွံ ကၠုၚ်နူ ဒြဟတ်သဘာဝ အလဵုအလဵု ဟွံသေၚ်၊ ကၠုၚ်နူကဵု ပရေၚ်ဆဵုဂဗ မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ် ပ္ဍဲအခိၚ်ကၠာတေအ်ရ။ သဘဴဓဝ်ဏအ်ဝွံ ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက် လွဳလွတ် ယဲစိုတ်နာနာ ကေုာံ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် နဲကဲပညာမက်ဂမၠိုၚ် (Marketing) ခေတ်တၟိရ။ လ္ၚတ်ရံၚ် ပ္ဍဲကဵု ပရေၚ်သိပ္ပံ ခေတ်တၟိမ္ဂး၊ ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံၚ် ကု က္ဍဟ် မၞုံယၟု အမေက်ဒလာ (Amygdala) မဒှ် ဒၞာဲသမ္တီ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်ရ။ ပွမစံၚ်တူ၊ ပွမဖေက်ဂၟံက်၊ ကေုာံ ယဲစိုတ် မကတဵုဒှ် ကြဴနူ ဒးဒုၚ်ဘဲအန္တရာယ် (PTSD) တအ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု သၞောတ်ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ် ဖအိုတ်ရ။<ref>LeDoux, J. E. (2000). Emotion circuits in the brain. Annual Review of Neuroscience, 23, 155-184.</ref> == ဝင် ကေုာံ ပရေၚ်စမ်ၜတ် တမ်မူလ == ပရေၚ်လ္ၚတ် သဇိုၚ် ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ်ဝွံ စကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နူကဵု အစာသိပ္ပံ ရုရှာ အဳဗာန် ပါဗလောပ် (Ivan Pavlov) မစမ်ၜတ်လဝ် လတူ ကၠဵု ပ္ဍဲကၞောတ် သၞာံ ၁၈၉၀ တအ်ရ။<ref>Pavlov, I. P. (1927). Conditioned Reflexes. Oxford University Press.</ref> ပါဗလောပ် ဆဵုဂဗ ဒဒှ်ရ ကၠဵုတအ် တိတ်ဍာ်ပါၚ် အခိၚ်မဆဵု စၞစရ။ ညး တက်ခၞိၚ် တုဲမ္ဂး ကဵုစ စၞစ ကုကၠဵုတအ်ရ။ ဗွဲကြဴ ကၠဵုတအ်ဝွံ မိၚ်ရမ္သာၚ်ခၞိၚ်မ္ဂး သီုဟွံဆဵု စၞစလေဝ် တိတ်ဍာ်ပါၚ် အလိုအလဵုရ။ ပရေၚ်စမ်ၜတ်ဏအ်ဝွံ ဒှ် တမ်မူလ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵု (Classical conditioning) မဒှ် သဇိုၚ် လဒက်ပ္တန် ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် ခေတ်တၟိရ။ ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန် (John B. Watson) မဒှ် တၠပညာ ပရေၚ်စိုတ် ဂကူအမေရိကာန် ကေတ်ဂိုၚ် နဲကဲ ပါဗလောပ် တုဲ၊ လ္ၚတ်စမ်ၜတ် လတူ ကောန်မၞိဟ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၀ မွဲစွံ ကု ကွးဘာ ညး ရဝ်သလဳ ရေနာ (Rosalie Rayner) ရ။<ref>Watson, J. B. (1924). Behaviorism. W. W. Norton & Company.</ref> ဝါတ်သေန် ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် ကောန်မၞိဟ်တအ် ဥပမာ ပွမဖေက်ဂၟံက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပွမမိပ်သၠံၚ်တအ်ဝွံ ဟွံသေၚ် အရာမပါကၠုၚ် နူဂၠံဂဝ် (Innate) ကွေံကွေံ၊ ဒှ် အရာမကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ဟိုတ်နူ ပရေၚ်ပံၚ်စပ် အာရီု ပ္ဍဲ ပွဳပွူသဘာဝ အခိၚ်မဇၞော်မောဝ်ကၠုၚ်ရ။ ဝင် ပရေၚ်စမ်ၜတ်ဏအ် ပြံၚ်လှာဲထောံ လညာတ် ပရေၚ်စိုတ် အလုံမွဲဂၠးတိရ။ ကိုပ်ကၠာနူဂှ် တၠပညာတအ် ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ယဲစိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်ဝွံ ကၠုၚ်နူ ဝိညာဏ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး အာဲကၟာဲ ဇာတိရ။ ဆဂး ဝါတ်သေန် သက်သဳထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ စိုတ်စရိုတ် ကောန်မၞိဟ်ဝွံ ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်ကေတ်မာန် တုဲ ပြံၚ်လှာဲကေတ်မာန် နကဵု လွဳလွတ် ဟိုတ်ဖဵုရ။ == ပရေၚ်စမ်ၜတ် လိတ်တေဝ် အာလ်ဗာတ် == ပရေၚ်စမ်ၜတ် မၞုံယၟု လိတ်တေဝ် အာလ်ဗာတ် (The Little Albert Experiment) ဝွံ ဒှ် ပရေၚ်စမ်ၜတ် မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ပညာပရေၚ်စိုတ် မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု ဝါတ်သေန် ကေုာံ ရေနာ ရ။<ref>Harris, B. (1979). Whatever happened to Little Albert? American Psychologist, 34(2), 151-160.</ref> ညးတအ် ရုဲစှ် ကောန်ၚာ် က္ဍိုပ်ပေၚ် ဒစိတ်ဂိတု မွဲတၠ မကဵုလဝ် ယၟု "အာလ်ဗာတ်" သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် လဒက်ပ္တန် ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ်ရ။ ပ္ဍဲ အစဝွံ အာလ်ဗာတ် ဟွံဖေက် ကၞိဗတာၚ်၊ ကၠဵု၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ယန်ဗတာၚ်တအ်ရ။ ဆဂး ကောန်ၚာ်ဝွံ ဖေက် ရမ္သာၚ် ထတ်ထတ် (ဥပမာ ရမ္သာၚ် တက်ပသဲ) ရ။ ဝါတ်သေန် ထ္ၜး ကၞိဗတာၚ် ကု အာလ်ဗာတ် တုဲမ္ဂး ညး တက် ပသဲ နကဵု မဒဗဵု လက္ကရဴ စး ကောန်ၚာ်ဂှ် ထတ်ထတ်ရ။ ရမ္သာၚ်ထတ်ထတ်ဂှ် ကဵု ဖေက်ဂၟံက် ကု အာလ်ဗာတ် တုဲ ကောန်ၚာ် လရိုအ်ယာံရ။ ညးတအ် ကၠောန်ဗဒှ် ဗီုဏအ် မဂၠိုၚ်ကဵု အလန်ရ။ ဗွဲကြဴ အာလ်ဗာတ် ဆဵု ကၞိဗတာၚ် ဓမ္မတာလေဝ် (ဟွံမဲ ကု ရမ္သာၚ်ထတ်ထတ်) စကတဵုဒှ် ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက် တုဲ လရိုအ်ယာံ အလိုအလဵုရ။<ref>Beck, H. P., Levinson, S., & Irons, G. (2009). Finding Little Albert: A journey to John B. Watson's infant laboratory. American Psychologist, 64(8), 705-713.</ref> ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက်ဝွံ ကၠောံအာ ဇရေၚ် အရာမၞုံကဵု သော်ဗတာၚ် တၞဟ်ဟ် မပ္တံ ကု ဗတာ်၊ ကၠဵု၊ ကေုာံ ကယျိုၚ်သော် ဗတာၚ်တအ်ကီုရ။ ဣဏအ်ဝွံ ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ် စကတဵုဒှ် ကေုာံ ကၠောံခန် အာ ဇရေၚ် အာရီု တၞဟ်မာန် ဂှ်ရ။ == သဘဴဓဝ် သဇိုၚ် ဟိုတ်ဖဵု == ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု အၚ်္ဂလက္ခဏာ ပန် သာ် မဆေၚ်စပ် ကု သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵု (Classical conditioning) ရ။<ref>Domjan, M. (2014). The Principles of Learning and Behavior. Cengage Learning.</ref> အၚ်္ဂလက္ခဏာ ပန် သာ်ဝွံ ဒှ် သဇိုၚ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် လဒက်ပ္တန် ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် အလုံအိုတ်သီုရ။ {| class="wikitable" |+ ဝေါဟာရ သဇိုၚ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵု |- ! ဝေါဟာရ အၚ်္ဂလိက် !! ဝေါဟာရ မန် !! အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ဥပမာ (စမ်ၜတ် အာလ်ဗာတ်) |- | Unconditioned Stimulus (US) || အာရီု ဟွံဒးပ္ကတ်ပ္ကေၚ် || အာရီု မပ္တိတ်ကဵု ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ် အလိုအလဵု အတိုၚ်သဘာဝ။ (ဥပမာ - ရမ္သာၚ် တက်ပသဲ ထတ်ထတ်)။ |- | Unconditioned Response (UR) || ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ် ဟွံဒးပ္ကတ်ပ္ကေၚ် || လဒေါၚ်စိုတ် မကတဵုဒှ်ကၠုၚ် အလိုအလဵု ဟိုတ်နူ US။ (ဥပမာ - ပွမဖေက်လကိုတ် တုဲ လရိုအ်ယာံ)။ |- | Conditioned Stimulus (CS) || အာရီု မဒးပ္ကတ်ပ္ကေၚ် || အာရီု ဓမ္မတာ ဟွံမဲ ကု ဖဵု၊ ဆဂး ကြဴနူ ပံၚ်စပ် ကု US တုဲ ဒှ်ကၠုၚ် ဟိုတ် မပ္တိတ်ကဵု လဒေါၚ်စိုတ်။ (ဥပမာ - ကၞိဗတာၚ်)။ |- | Conditioned Response (CR) || ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ် မဒးပ္ကတ်ပ္ကေၚ် || လဒေါၚ်စိုတ် မကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ကြဴနူ ဆဵု CS အလဵုအလဵု။ (ဥပမာ - ပွမဖေက်ဂၟံက် အခိၚ်ဆဵု ကၞိဗတာၚ်)။ |} ဗွဲအစဝွံ အာရီု မဒးပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (CS) ဂှ် ဟွံဖန်ဗဒှ်ကဵု လဒေါၚ်စိုတ်ရ။ ဆဂး အခိၚ်ကာလ ပံၚ်စပ်လဝ် CS ကေုာံ US မဂၠိုၚ်ကဵု အလန်မ္ဂး၊ က္ဍဟ်ဝွံ သမ္တီကေတ် အဆက်အစပ် တုဲ ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ် မဒးပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (CR) ဗွဲမပြဟ်ရ။<ref>Bouton, M. E. (2016). Learning and Behavior: A Contemporary Synthesis. Sinauer Associates.</ref> ဣဏအ်ဝွံ ဒှ် နဲကဲ သဘာဝ သွက်ဂွံ မၚ်မွဲ လမျီု နူ အန္တရာယ် ပ္ဍဲ ပွဳပွူသဘာဝရ။ == ကသပ်လညာတ် ပရေၚ်စိုတ် == ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ်ဝွံ ဒှ် သဇိုၚ် တမ်မူလ သွက် ကသပ်လညာတ် ဗဳဟေဗဳယာရဳဇြေမ် (Behaviorism) မကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ရ။<ref>Skinner, B. F. (1974). About Behaviorism. Knopf.</ref> တၠပညာ ဗဳဟေဗဳယာရဳဇြေမ်တအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် ကောန်မၞိဟ် အလုံအိုတ်သီုဝွံ ဒှ် ဖဵု နူကဵု ပရေၚ်ပံၚ်စပ် အာရီု ပ္ဍဲ ပွဳပွူသဘာဝရ။ ညးတအ် ဟွံစွံ အာရီု လတူ ကသပ်လညာတ် ပ္ဍဲစိုတ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဝိညာဏ်၊ ဆဂး စွံ အာရီု လတူ ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် မညာတ်ကေတ်မာန် နကဵု မတ်ရ။ အစာသိပ္ပံတအ် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်ဝွံ ဟွံသေၚ် အရာမကတဵုဒှ် အလဵုအလဵု သက်ကု ဟိုတ်၊ ဒှ် အရာ မဒးဒုၚ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ် နူကဵု ပရေၚ်ဆဵုဂဗ သဇိုၚ်ရ။ ဥပမာ - မၞိဟ်မွဲ ဖေက် ကၠဵု ဟိုတ်နူ အခိၚ်ဍောတ်ဍောတ် ဒးဒုၚ် ကိတ်လဝ် နကဵု ကၠဵုမွဲရ။ ပ္ဍဲကိစ္စဏအ်၊ ရမ္သာၚ် ကၠဵု ဟွံသေၚ်မ္ဂး ရုပ်သာ် ကၠဵုဝွံ ဒှ် CS တုဲ၊ ပရေၚ်ဂိဇမၠိၚ်ဝွံ ဒှ် US ရ။ ကသပ်လညာတ်ဏအ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ်ကဵု လဒက်ပ္တန် ပရေၚ်လွဳလွတ် စိုတ်စရိုတ် ခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။<ref>Rescorla, R. A. (1988). Pavlovian conditioning: It's not what you think it is. American Psychologist, 43(3), 151-160.</ref> == ပွမဖေက်ဂၟံက် ကေုာံ ယဲစိုတ် == ပွမဖေက်ဂၟံက် လောန်ကာဲ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဖဝ်ဗဳယာ (Phobia) ကေုာံ ယဲစိုတ် ကြဴနူ ဘဲအန္တရာယ် (PTSD) တအ်ဝွံ ဒှ် ဥပမာ ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ် မကတဵုဒှ် ဇၞော်မောဝ်အာ လပါ် ပရေၚ်ယဲစိုတ်ရ။<ref>Barlow, D. H. (2002). Anxiety and Its Disorders: The Nature and Treatment of Anxiety and Panic. Guilford Press.</ref> မၞိဟ် မဒးဒုၚ် ဘဲကွဳစက်မွဲဝွံ၊ အခိၚ်ကာလ မဆဵု ကွဳစက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး မိၚ်ရမ္သာၚ် ကွဳစက် ပ္ဍဲအခိၚ်ကြဴမ္ဂး၊ ကတဵုဒှ် ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက် လောန်ကာဲ သီုဟွံမဲ ကု အန္တရာယ် တိုက်ရိုက်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဖဝ်ဗဳယာမ္ဂး၊ ပွမပံၚ်သီစုတ် (Generalization) ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ဗွဲမပြဟ်ရ။ ဥပမာ - မၞိဟ်မဒးဒုၚ် ဒھار နူကဵု ဇြုံမွဲတၠဝွံ၊ ဟွံဆဖေက် ဇြုံ သၟး၊ သီုဖေက်ကၠုၚ် ဇုက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး အရာမၞုံဗီုပြၚ် တုပ် ကု ဇြုံ တအ်ကီုရ။ ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်ဏအ်ဝွံ တန်တဴ လံလ တုဲ ပလီုပလာ်ကဵု ပရေၚ်ဂျိုၚ်လမျီု ဓမ္မတာ မၞိဟ်တအ်မာန်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်ရ တၠပညာ ယဲစိုတ်တအ် ဒးလ္ၚတ် နဲကဲ သွက်ဂွံ ပလီုထောံ ပရေၚ်ဆက်စပ် အကြာ အာရီု ကေုာံ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် တအ်ဏအ်ရ။<ref>Mineka, S., & Zinbarg, R. (2006). A contemporary learning theory perspective on the etiology of anxiety disorders: It's not what you thought it was. American Psychologist, 61(1), 10-26.</ref> == နဲကဲလွဳလွတ် ကေုာံ ပရေၚ်ပလေဝ်ပလေတ် == နဲကဲလွဳလွတ် ယဲစိုတ် မဒက်ပ္တန်လဝ် လတူ ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ်ဝွံ ဒှ် နဲကဲ မအံၚ်ဇၞးအိုတ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်လွဳလွတ် ဖဝ်ဗဳယာ ကေုာံ PTSD ရ။ နဲကဲတအ်ဏအ်ဝွံ စွံအာရီု လတူ ပွမပၠိုတ်အာ (Extinction) မဒှ် လဒက်ပ္တန် ပွမပလီုထောံ ပရေၚ်ဆက်စပ် အကြာ CS ကေုာံ US ရ။<ref>Wolpe, J. (1958). Psychotherapy by Reciprocal Inhibition. Stanford University Press.</ref> နဲကဲ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် နဲကဲ ထ္ၜးပသောၚ် နကဵု လၟေၚ် (Systematic Desensitization) ရ။ ပ္ဍဲကဵု နဲကဲဏအ်၊ အစာလွဳယဲတအ် ထ္ၜးကဵု အာရီု မဖေက်ဂၟံက် (CS) ကု ညးယဲ သိုက်သိုက် နူ အောန် စဵုကဵု ဂၠိုၚ်၊ သီုမဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေၚ်ဇူဒီုစိုတ် (Relaxation) လပါ်မွဲဒိုဟ်ရ။ ဟိုတ်နူ ပရေၚ်ဇူဒီုစိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက် ကတဵုဒှ် မွဲစွံ ဟွံမာန်တုဲ၊ ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက်ဂှ် ကၠေအ်ကၠက်အာ အလိုအလဵုရ။ ပရေၚ်လွဳလွတ်ဏအ်ဝွံ သက်သဳထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ်ဂှ် ပလေဝ်ပလေတ် ပြံၚ်လှာဲကေတ် မာန်ရ။<ref>Maddox, S. A., Watts, K. S., & Dunsmoor, J. E. (2019). The neurobiology of emotion-based learning. Current Biology, 29(11), R429-R433.</ref> == အသိၚ်ပရေၚ်စိုတ် လပါ်ခိုဟ် == ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ်ဝွံ ဟွံဆ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် လပါ်ပရေအ် သၟးဟွံသေၚ်၊ သီုကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် လပါ်ခိုဟ် မပ္တံ ကု ပွမမိပ်သၠံၚ်၊ ပွမဆာန်ကၟိန်၊ ကေုာံ ပွမစောဲလာံတအ်ကီုရ။<ref>Gormezano, I., Kehoe, E. J., & Marshall, B. S. (1983). Twenty years of classical conditioning research with the rabbit. Progress in Psychobiology and Physiological Psychology, 10, 197-275.</ref> ဥပမာ - မၞိဟ်မွဲ မိၚ် ဒွက် မမိပ်သၠံၚ်လဝ် ပ္ဍဲ အခိၚ် ကၠောန် သဘၚ်မွဲမွဲမ္ဂး၊ ဒွက်ဂှ် ဒှ် CS တုဲ ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေၚ်မိပ်သၠံၚ် ပ္ဍဲ အခိၚ်လက္ကရဴ အလိုအလဵုရ။ ဟွံသေၚ်မ္ဂး သၟူ မြမောဝ် မတုပ် ကု သၟူ မၞိဟ်ဇကု မဆာန်မွဲ ဂှ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေၚ်ဆာန်ကၟိန် ပ္ဍဲ စိုတ် အလိုအလဵုမာန်ရ။ အသိၚ်ပရေၚ်စိုတ် လပါ်ခိုဟ်ဏအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် စိုတ်စရိုတ် ဓမ္မတာ အလုံမွဲဘဝရ။ ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ် လပါ်ခိုဟ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေၚ်ဂျိုၚ်လမျီု မၞုံကဵု တသိုက်မာန်ရ။ == ဇီုကပိုက် လတူ ကောန်ၚာ် ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် == ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ်ဝွံ နွံကဵု ဇီုကပိုက် ဇၞော်ကွေံကွေံ လတူ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲ အခိၚ် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် စဵုကဵု ဇၞော်မောဝ်ရ။<ref>Field, T. (2010). Touch for socioemotional and physical well-being: A review. Developmental Review, 30(4), 367-383.</ref> ပွဳပွူသဘာဝ မိမ ကေုာံ ညးမမၚ်မွဲတအ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ်ကဵု သဇိုၚ် ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် ကောန်ၚာ် အလုံအိုတ်သီုရ။ မိမ မစွံ အာရီု ဖေက်ဂၟံက် လောန်ကာဲ လတူ တိရစ္ဆာန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး အကာဲအရာ မွဲမွဲမ္ဂး၊ ကောန်ၚာ်တအ် လ္ၚတ်ကေတ် ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက်ဂှ် အလိုအလဵု နကဵု ပရေၚ်လ္ၚတ် မရံၚ်ကေတ် (Observational conditioning) ရ။ ဣဏအ်ဝွံ ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်တအ်ဝွံ အာဲကၟာဲ စၠောံကၠုၚ် နူ လညာတ် မိမတအ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်ရ ပရေၚ်လွဳလွတ် ကောန်ၚာ် နကဵု ပွဳပွူသဘာဝ မၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ မၞုံကဵု ပရေၚ်ဆာန်ကၟိန်ဂှ် ကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် လဒက်ပ္တန် ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် ကောန်ၚာ် မထတ်ယုက်ရ။ == လွပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်မက်ဂမၠိုၚ် == ပ္ဍဲ ခေတ်တၟိဝွံ၊ သဘဴဓဝ် ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ်ဂှ် စကာဒၟံၚ် ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲ လွပ် ပရေၚ်မက်ဂမၠိုၚ် (Marketing) ကေုာံ ပရေၚ်ထ္ၜးပျး (Advertising) ရ။<ref>Stuart, E. W., Shimp, T. A., & Engle, R. W. (1987). Classical conditioning of consumer attitudes: Four experiments in an advertising context. Journal of Consumer Research, 14(3), 334-349.</ref> ကမ္ပဏဳ ဇၞော်ဇၞော်တအ်ဝွံ မလေပ် ပံၚ်စပ် လက္ကရီု (Brand) ညးတအ် ကု အာရီု မဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် လပါ်ခိုဟ် (ဥပမာ - မၞိဟ်ဒယှ်၊ ရမ္သာၚ်ဒွက် မမိပ်သၠံၚ်၊ ရုပ်သာ် မသ္ဍိုက်မၠိုက်) ရ။ နကဵု ပွမပံၚ်စပ် ကပေါတ် (CS) ကု အရာမမိပ်သၠံၚ် (US) ဂၠိုၚ်ကဵု အလန်မ္ဂး၊ ညးမရာန်တအ် ကတဵုဒှ် ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် မမိပ်သၠံၚ် (CR) လတူ ကပေါတ်ဂှ် အလိုအလဵုရ။ ဥပမာ - ကမ္ပဏဳ ကိုဝ်ကာကိုဝ်လာ (Coca-Cola) ဝွံ မလေပ် ပံၚ်စပ် ဍာ်ယာမ ညးတအ် ကု အကာဲအရာ သဘၚ်၊ မိတ်သဟာဲ၊ ကေုာံ ပရေၚ်မိပ်သၠံၚ် ပ္ဍဲ အခိၚ် ထ္ၜးပျးရ။ ဣဏအ်ဝွံ ဒှ် နဲကဲ သဇိုၚ် သွက်ဂွံ ဓလီုပတိုန် လညာတ် ကေုာံ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် ညးမရာန်တအ် နကဵု လညာတ် သိပ္ပံပရေၚ်စိုတ် ဗွဲမအံၚ်ဇၞးရ။<ref>Gorn, G. J. (1982). The effects of music in advertising on choice behavior: A classical conditioning approach. Journal of Marketing, 46(1), 94-101.</ref> == တၚ်တးပါ် ကေုာံ ပြသၞာ စိုတ်စရိုတ် == ပရေၚ်စမ်ၜတ် လိတ်တေဝ် အာလ်ဗာတ် ဝွံ ဒှ် ပရေၚ်စမ်ၜတ် မၞုံကဵု တၚ်တးပါ် ကေုာံ ပြသၞာ လပါ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (Ethics) ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် သိပ္ပံပရေၚ်စိုတ်ရ။<ref>Baumrind, D. (1964). Some thoughts on ethics of research: After reading Milgram's "Behavioral Study of Obedience.". American Psychologist, 19(6), 421-431.</ref> ဝါတ်သေန် ကေုာံ ရေနာ တအ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ်လဝ် ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက် ကု ကောန်ၚာ် ဍောတ်ဍောတ်မွဲ တုဲ၊ ဟွံကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပရေၚ်ပၠိုတ်အာ (Extinction) သွက်ဂွံ ပလီုထောံ ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက်ဂှ်ရ။ ဣဏအ်ဝွံ ဒှ် ပရေၚ်ဟွံမၚ်မွဲ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် မဒးဒုၚ်စမ်ၜတ် ကွေံကွေံရ။ ပ္ဍဲ ခေတ်တၟိဏအ်မ္ဂး၊ ပရေၚ်စမ်ၜတ် ဗီုဏအ်ဝွံ ဟွံကလိဂွံ အခေါၚ် နူကဵု ဂကောံမၚ်မွဲ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် စမ်ၜတ် (IRB) သွက်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ်ရ။ တၠပညာတအ် ဒးမၚ်မွဲ ဘဝ ကေုာံ ပရေၚ်ထတ်ယုက် စိုတ် ညးမပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်စမ်ၜတ် ဗွဲမတေၚ်ဂြတ်ရ။ တၚ်တးပါ် သၞောတ် ဗဳဟေဗဳယာရဳဇြေမ် မွဲပၠန်ဂှ် ဒှ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဏအ်ဝွံ ဟွံစွံ အာရီု လတူ ပရေၚ်ချပ်ပိုၚ်ခြာ (Cognition) ကေုာံ ပရေၚ်တီကၠိုဟ် ဝိညာဏ် မၞိဟ်တအ်ရ။ စိုတ်စရိုတ် ကောန်မၞိဟ်ဝွံ ထုဲသၠုံ ဂၠိုၚ်နူကဵု ဆ ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ် ဟိုတ်ဖဵု ဓမ္မတာမွဲရ။ == ပရေၚ်လ္ၚတ် ခေတ်တၟိ ကေုာံ က္ဍဟ် == ပရေၚ်လ္ၚတ် ခေတ်တၟိ လပါ် သိပ္ပံက္ဍဟ် (Neuroscience) ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ က္ဍဟ် မၞုံယၟု အမေက်ဒလာ (Amygdala) ကေုာံ ဟေတ်ပဝ်ကေမ်ပါတ် (Hippocampus) ရ။<ref>Phelps, E. A., & LeDoux, J. E. (2005). Contributions of the amygdala to emotion processing: From animal models to human behavior. Neuron, 48(2), 175-187.</ref> အမေက်ဒလာဝွံ ဒှ် ဗဟဵု မဖန်ဗဒှ် ကေုာံ သမ္တီ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် မပ္တံ ကု ပွမဖေက်ဂၟံက်ရ။ {{Graph:Chart|width=400|height=200|type=line|x=1,2,3,4,5,6,7,8,9,10|y=0,10,30,60,85,95,98,99,100,100|yAxisTitle=ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက် (CR)|xAxisTitle=အလန် မပံၚ်စပ် (Trials)|title=လၟေၚ် ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ်}} အခိၚ်ကာလ CS ကေုာံ US ပံၚ်စပ် ရေၚ်သကအ်မ္ဂး၊ ဓါတ်နျူရဝ် (Neurons) ပ္ဍဲ အမေက်ဒလာ ပြံၚ်လှာဲအာ ကေုာံ ဒက်ပ္တန် ပရေၚ်ဆက်စပ် တၟိရ။ ပရေၚ်လ္ၚတ်ဏအ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ဇမၠိၚ်လညာတ် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဂဥုဲ ကေုာံ နဲကဲလွဳလွတ် တၟိတၟိ သွက် ညးမဒးဒုၚ်ယဲ PTSD ကေုာံ ဖဝ်ဗဳယာ တအ်ရ။ သွဟ် လ္ၚတ်က္ဍဟ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ်ဝွံ ဒှ် ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ဇကုခန္ဓ မဆက်စပ် ကု ဓါတု ကေုာံ လဒက်ပ္တန် က္ဍဟ် ဍာံဍာံ သီုဟွံသေၚ် ဆ ပရေၚ်စိုတ်မွဲဓဝ်ရ။<ref>Maren, S. (2001). Neurobiology of Pavlovian fear conditioning. Annual Review of Neuroscience, 24, 897-931.</ref> == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite journal |last=Watson |first=J. B. |last2=Rayner |first2=R. |year=1920 |title=Conditioned emotional reactions |journal=Journal of Experimental Psychology |volume=3 |issue=1 |pages=1–14 |doi=10.1037/h0069608}} * {{cite book |last=Pavlov |first=I. P. |year=1927 |title=Conditioned Reflexes: An Investigation of the Physiological Activity of the Cerebral Cortex |publisher=Oxford University Press |url=http://psychclassics.yorku.ca/Pavlov/}} * {{cite book |last=LeDoux |first=J. E. |year=1996 |title=The Emotional Brain: The Mysterious Underpinnings of Emotional Life |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-0684836591}} * {{cite journal |last=Maren |first=S. |year=2001 |title=Neurobiology of Pavlovian fear conditioning |journal=Annual Review of Neuroscience |volume=24 |pages=897–931 |doi=10.1146/annurev.neuro.24.1.897}} * {{cite book |last=Bouton |first=M. E. |year=2016 |title=Learning and Behavior: A Contemporary Synthesis |publisher=Sinauer Associates |isbn=978-1605353848}} {{Navbox | name = ပရေၚ်စိုတ် | title = လညာတ် ကေုာံ သဘဴဓဝ် ပညာ ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် | state = uncollapsed | listclass = hlist | list1 = * [[ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ်]] * [[သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵု (Classical conditioning)]] * [[သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် နကဵုကမၠောန် (Operant conditioning)]] * [[ပရေၚ်စမ်ၜတ် လိတ်တေဝ် အာလ်ဗာတ်]] * [[ဗဳဟေဗဳယာရဳဇြေမ် (Behaviorism)]] * [[ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန်]] * [[အဳဗာန် ပါဗလောပ်]] }} {{DEFAULTSORT:Pa Reng Plan Ka Leng Soit Ma Dah Dung Pkat Pkeng Law}} [[Category:ပညာ ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ်]] [[Category:ဗဳဟေဗဳယာရဳဇြေမ်]] [[Category:သဘဴဓဝ် ပရေၚ်လ္ၚတ်]] [[Category:ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်]] [[Category:ယဲစိုတ် ကေုာံ လွဳလွတ်]] [[Category:ဝင် သိပ္ပံပရေၚ်စိုတ်]] [[Category:ပရေၚ်စမ်ၜတ် လတူမၞိဟ်]] byoipj4i3hd7e67lmb08mcos1vvvaef 60195 60194 2026-11-08T23:22:54Z Aue Nai 24 60195 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ် | image = [[File:John Broadus Watson.JPG|250px|ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန်]] | caption = ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန် (John B. Watson) မဒှ် တၠပညာ ပရေၚ်စိုတ် ကေုာံ ညးမစမ်ၜတ် လ္ၚတ် သဇိုၚ် ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် | label1 = ဝေါဟာရ အၚ်္ဂလိက် | data1 = Conditioned emotional response (CER) / Conditioned emotional reactions | label2 = ဝါစၚ်္ဂ | data2 = နာမ် (Noun) | label3 = သွာၚ်ပညာ | data3 = ပညာ ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် (Psychology) | label4 = ညးမကၠောန်ဗဒှ် တမ်မူလ | data4 = ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန် (John B. Watson) ကေုာံ ရဝ်သလဳ ရေနာ (Rosalie Rayner) | label5 = တ္ၚဲမစၟတ်သမ္တီလဝ် | data5 = သၞာံ ၁၉၂၀ | label6 = အဓိက လဒက်ပ္တန် | data6 = သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵု (Classical conditioning) }} '''ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ်''' (Conditioned emotional response - CER) ဟီုမ္ဂးဝွံ ဒှ် ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး လဒေါၚ်စိုတ် (ဥပမာ - ပွမဖေက်ဂၟံက်၊ ပွမမိပ်သၠံၚ်၊ ပွမဒေါသတိတ်) မကတဵုဒှ်ကၠုၚ် အလိုအလဵု ဟိုတ်နူကဵု မဒးဒုၚ်ပံၚ်စပ်လဝ် အာရီုမွဲမွဲ ကုအကာဲအရာမွဲမွဲ အတိုၚ်သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုၚ် (Classical conditioning) ရ။<ref>Watson, J. B., & Rayner, R. (1920). Conditioned emotional reactions. Journal of Experimental Psychology, 3(1), 1–14.</ref> သဘဴဓဝ်ဝွံ ထ္ၜးကဵု လဒက်ပ္တန် စိုတ်စရိုတ် ကောန်မၞိဟ်တအ် ဗီုလဵု ကေတ်စကာ အာရီုနူ မ္ၚး သွက်ဂွံ ပၠန်ကလေၚ် ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် ဗွဲပ္ဍဲစိုတ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ပရေၚ်လ္ၚတ် ပညာစိုတ်စရိုတ်ဝွံ ဒှ် သဇိုၚ်တမ်မူလ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠၚ် ဝင် ကေုာံ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ စိုတ်စရိုတ် ကောန်ၚာ် ကေုာံ မၞိဟ်ဇၞော်တအ် အလုံမွဲဘဝရ။ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ကောန်ၚာ်မွဲဝွံ မိၚ်ရမ္သာၚ် ကၠဵုကိတ်တုဲ ဖေက်အာမ္ဂး၊ ဗွဲကြဴ ဆဵုကၠဵုဓမ္မတာလေဝ် ဟိုတ်နူဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ် ပ္ဍဲစိုတ်တုဲ ကတဵုဒှ် ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဖေက်ဂၟံက် အလိုအလဵုရ။<ref>Skinner, B. F. (1953). Science and Human Behavior. Macmillan.</ref> ပရေၚ်လ္ၚတ်ဏအ် ထ္ၜးပျးကဵု ဒဒှ်ရ ပွမဖေက်ဂၟံက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပွမဆာန်ကၟိန်တအ်ဝွံ ကၠုၚ်နူ ဒြဟတ်သဘာဝ အလဵုအလဵု ဟွံသေၚ်၊ ကၠုၚ်နူကဵု ပရေၚ်ဆဵုဂဗ မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ် ပ္ဍဲအခိၚ်ကၠာတေအ်ရ။ သဘဴဓဝ်ဏအ်ဝွံ ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက် လွဳလွတ် ယဲစိုတ်နာနာ ကေုာံ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် နဲကဲပညာမက်ဂမၠိုၚ် (Marketing) ခေတ်တၟိရ။ လ္ၚတ်ရံၚ် ပ္ဍဲကဵု ပရေၚ်သိပ္ပံ ခေတ်တၟိမ္ဂး၊ ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံၚ် ကု က္ဍဟ် မၞုံယၟု အမေက်ဒလာ (Amygdala) မဒှ် ဒၞာဲသမ္တီ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်ရ။ ပွမစံၚ်တူ၊ ပွမဖေက်ဂၟံက်၊ ကေုာံ ယဲစိုတ် မကတဵုဒှ် ကြဴနူ ဒးဒုၚ်ဘဲအန္တရာယ် (PTSD) တအ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု သၞောတ်ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ် ဖအိုတ်ရ။<ref>LeDoux, J. E. (2000). Emotion circuits in the brain. Annual Review of Neuroscience, 23, 155-184.</ref> == ဝင် ကေုာံ ပရေၚ်စမ်ၜတ် တမ်မူလ == ပရေၚ်လ္ၚတ် သဇိုၚ် ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ်ဝွံ စကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နူကဵု အစာသိပ္ပံ ရုရှာ အဳဗာန် ပါဗလောပ် (Ivan Pavlov) မစမ်ၜတ်လဝ် လတူ ကၠဵု ပ္ဍဲကၞောတ် သၞာံ ၁၈၉၀ တအ်ရ။<ref>Pavlov, I. P. (1927). Conditioned Reflexes. Oxford University Press.</ref> ပါဗလောပ် ဆဵုဂဗ ဒဒှ်ရ ကၠဵုတအ် တိတ်ဍာ်ပါၚ် အခိၚ်မဆဵု စၞစရ။ ညး တက်ခၞိၚ် တုဲမ္ဂး ကဵုစ စၞစ ကုကၠဵုတအ်ရ။ ဗွဲကြဴ ကၠဵုတအ်ဝွံ မိၚ်ရမ္သာၚ်ခၞိၚ်မ္ဂး သီုဟွံဆဵု စၞစလေဝ် တိတ်ဍာ်ပါၚ် အလိုအလဵုရ။ ပရေၚ်စမ်ၜတ်ဏအ်ဝွံ ဒှ် တမ်မူလ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵု (Classical conditioning) မဒှ် သဇိုၚ် လဒက်ပ္တန် ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် ခေတ်တၟိရ။ ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန် (John B. Watson) မဒှ် တၠပညာ ပရေၚ်စိုတ် ဂကူအမေရိကာန် ကေတ်ဂိုၚ် နဲကဲ ပါဗလောပ် တုဲ၊ လ္ၚတ်စမ်ၜတ် လတူ ကောန်မၞိဟ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၀ မွဲစွံ ကု ကွးဘာ ညး ရဝ်သလဳ ရေနာ (Rosalie Rayner) ရ။<ref>Watson, J. B. (1924). Behaviorism. W. W. Norton & Company.</ref> ဝါတ်သေန် ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် ကောန်မၞိဟ်တအ် ဥပမာ ပွမဖေက်ဂၟံက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပွမမိပ်သၠံၚ်တအ်ဝွံ ဟွံသေၚ် အရာမပါကၠုၚ် နူဂၠံဂဝ် (Innate) ကွေံကွေံ၊ ဒှ် အရာမကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ဟိုတ်နူ ပရေၚ်ပံၚ်စပ် အာရီု ပ္ဍဲ ပွဳပွူသဘာဝ အခိၚ်မဇၞော်မောဝ်ကၠုၚ်ရ။ ဝင် ပရေၚ်စမ်ၜတ်ဏအ် ပြံၚ်လှာဲထောံ လညာတ် ပရေၚ်စိုတ် အလုံမွဲဂၠးတိရ။ ကိုပ်ကၠာနူဂှ် တၠပညာတအ် ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ယဲစိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်ဝွံ ကၠုၚ်နူ ဝိညာဏ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး အာဲကၟာဲ ဇာတိရ။ ဆဂး ဝါတ်သေန် သက်သဳထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ စိုတ်စရိုတ် ကောန်မၞိဟ်ဝွံ ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်ကေတ်မာန် တုဲ ပြံၚ်လှာဲကေတ်မာန် နကဵု လွဳလွတ် ဟိုတ်ဖဵုရ။ == ပရေၚ်စမ်ၜတ် လိတ်တေဝ် အာလ်ဗာတ် == ပရေၚ်စမ်ၜတ် မၞုံယၟု လိတ်တေဝ် အာလ်ဗာတ် (The Little Albert Experiment) ဝွံ ဒှ် ပရေၚ်စမ်ၜတ် မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ပညာပရေၚ်စိုတ် မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု ဝါတ်သေန် ကေုာံ ရေနာ ရ။<ref>Harris, B. (1979). Whatever happened to Little Albert? American Psychologist, 34(2), 151-160.</ref> ညးတအ် ရုဲစှ် ကောန်ၚာ် က္ဍိုပ်ပေၚ် ဒစိတ်ဂိတု မွဲတၠ မကဵုလဝ် ယၟု "အာလ်ဗာတ်" သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် လဒက်ပ္တန် ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ်ရ။ ပ္ဍဲ အစဝွံ အာလ်ဗာတ် ဟွံဖေက် ကၞိဗတာၚ်၊ ကၠဵု၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ယန်ဗတာၚ်တအ်ရ။ ဆဂး ကောန်ၚာ်ဝွံ ဖေက် ရမ္သာၚ် ထတ်ထတ် (ဥပမာ ရမ္သာၚ် တက်ပသဲ) ရ။ ဝါတ်သေန် ထ္ၜး ကၞိဗတာၚ် ကု အာလ်ဗာတ် တုဲမ္ဂး ညး တက် ပသဲ နကဵု မဒဗဵု လက္ကရဴ စး ကောန်ၚာ်ဂှ် ထတ်ထတ်ရ။ ရမ္သာၚ်ထတ်ထတ်ဂှ် ကဵု ဖေက်ဂၟံက် ကု အာလ်ဗာတ် တုဲ ကောန်ၚာ် လရိုအ်ယာံရ။ ညးတအ် ကၠောန်ဗဒှ် ဗီုဏအ် မဂၠိုၚ်ကဵု အလန်ရ။ ဗွဲကြဴ အာလ်ဗာတ် ဆဵု ကၞိဗတာၚ် ဓမ္မတာလေဝ် (ဟွံမဲ ကု ရမ္သာၚ်ထတ်ထတ်) စကတဵုဒှ် ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက် တုဲ လရိုအ်ယာံ အလိုအလဵုရ။<ref>Beck, H. P., Levinson, S., & Irons, G. (2009). Finding Little Albert: A journey to John B. Watson's infant laboratory. American Psychologist, 64(8), 705-713.</ref> ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက်ဝွံ ကၠောံအာ ဇရေၚ် အရာမၞုံကဵု သော်ဗတာၚ် တၞဟ်ဟ် မပ္တံ ကု ဗတာ်၊ ကၠဵု၊ ကေုာံ ကယျိုၚ်သော် ဗတာၚ်တအ်ကီုရ။ ဣဏအ်ဝွံ ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ် စကတဵုဒှ် ကေုာံ ကၠောံခန် အာ ဇရေၚ် အာရီု တၞဟ်မာန် ဂှ်ရ။ == သဘဴဓဝ် သဇိုၚ် ဟိုတ်ဖဵု == ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု အၚ်္ဂလက္ခဏာ ပန် သာ် မဆေၚ်စပ် ကု သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵု (Classical conditioning) ရ။<ref>Domjan, M. (2014). The Principles of Learning and Behavior. Cengage Learning.</ref> အၚ်္ဂလက္ခဏာ ပန် သာ်ဝွံ ဒှ် သဇိုၚ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် လဒက်ပ္တန် ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် အလုံအိုတ်သီုရ။ {| class="wikitable" |+ ဝေါဟာရ သဇိုၚ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵု |- ! ဝေါဟာရ အၚ်္ဂလိက် !! ဝေါဟာရ မန် !! အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ဥပမာ (စမ်ၜတ် အာလ်ဗာတ်) |- | Unconditioned Stimulus (US) || အာရီု ဟွံဒးပ္ကတ်ပ္ကေၚ် || အာရီု မပ္တိတ်ကဵု ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ် အလိုအလဵု အတိုၚ်သဘာဝ။ (ဥပမာ - ရမ္သာၚ် တက်ပသဲ ထတ်ထတ်)။ |- | Unconditioned Response (UR) || ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ် ဟွံဒးပ္ကတ်ပ္ကေၚ် || လဒေါၚ်စိုတ် မကတဵုဒှ်ကၠုၚ် အလိုအလဵု ဟိုတ်နူ US။ (ဥပမာ - ပွမဖေက်လကိုတ် တုဲ လရိုအ်ယာံ)။ |- | Conditioned Stimulus (CS) || အာရီု မဒးပ္ကတ်ပ္ကေၚ် || အာရီု ဓမ္မတာ ဟွံမဲ ကု ဖဵု၊ ဆဂး ကြဴနူ ပံၚ်စပ် ကု US တုဲ ဒှ်ကၠုၚ် ဟိုတ် မပ္တိတ်ကဵု လဒေါၚ်စိုတ်။ (ဥပမာ - ကၞိဗတာၚ်)။ |- | Conditioned Response (CR) || ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ် မဒးပ္ကတ်ပ္ကေၚ် || လဒေါၚ်စိုတ် မကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ကြဴနူ ဆဵု CS အလဵုအလဵု။ (ဥပမာ - ပွမဖေက်ဂၟံက် အခိၚ်ဆဵု ကၞိဗတာၚ်)။ |} ဗွဲအစဝွံ အာရီု မဒးပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (CS) ဂှ် ဟွံဖန်ဗဒှ်ကဵု လဒေါၚ်စိုတ်ရ။ ဆဂး အခိၚ်ကာလ ပံၚ်စပ်လဝ် CS ကေုာံ US မဂၠိုၚ်ကဵု အလန်မ္ဂး၊ က္ဍဟ်ဝွံ သမ္တီကေတ် အဆက်အစပ် တုဲ ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ် မဒးပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (CR) ဗွဲမပြဟ်ရ။<ref>Bouton, M. E. (2016). Learning and Behavior: A Contemporary Synthesis. Sinauer Associates.</ref> ဣဏအ်ဝွံ ဒှ် နဲကဲ သဘာဝ သွက်ဂွံ မၚ်မွဲ လမျီု နူ အန္တရာယ် ပ္ဍဲ ပွဳပွူသဘာဝရ။ == ကသပ်လညာတ် ပရေၚ်စိုတ် == ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ်ဝွံ ဒှ် သဇိုၚ် တမ်မူလ သွက် ကသပ်လညာတ် ဗဳဟေဗဳယာရဳဇြေမ် (Behaviorism) မကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ရ။<ref>Skinner, B. F. (1974). About Behaviorism. Knopf.</ref> တၠပညာ ဗဳဟေဗဳယာရဳဇြေမ်တအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် ကောန်မၞိဟ် အလုံအိုတ်သီုဝွံ ဒှ် ဖဵု နူကဵု ပရေၚ်ပံၚ်စပ် အာရီု ပ္ဍဲ ပွဳပွူသဘာဝရ။ ညးတအ် ဟွံစွံ အာရီု လတူ ကသပ်လညာတ် ပ္ဍဲစိုတ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဝိညာဏ်၊ ဆဂး စွံ အာရီု လတူ ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် မညာတ်ကေတ်မာန် နကဵု မတ်ရ။ အစာသိပ္ပံတအ် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်ဝွံ ဟွံသေၚ် အရာမကတဵုဒှ် အလဵုအလဵု သက်ကု ဟိုတ်၊ ဒှ် အရာ မဒးဒုၚ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ် နူကဵု ပရေၚ်ဆဵုဂဗ သဇိုၚ်ရ။ ဥပမာ - မၞိဟ်မွဲ ဖေက် ကၠဵု ဟိုတ်နူ အခိၚ်ဍောတ်ဍောတ် ဒးဒုၚ် ကိတ်လဝ် နကဵု ကၠဵုမွဲရ။ ပ္ဍဲကိစ္စဏအ်၊ ရမ္သာၚ် ကၠဵု ဟွံသေၚ်မ္ဂး ရုပ်သာ် ကၠဵုဝွံ ဒှ် CS တုဲ၊ ပရေၚ်ဂိဇမၠိၚ်ဝွံ ဒှ် US ရ။ ကသပ်လညာတ်ဏအ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ်ကဵု လဒက်ပ္တန် ပရေၚ်လွဳလွတ် စိုတ်စရိုတ် ခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။<ref>Rescorla, R. A. (1988). Pavlovian conditioning: It's not what you think it is. American Psychologist, 43(3), 151-160.</ref> == ပွမဖေက်ဂၟံက် ကေုာံ ယဲစိုတ် == ပွမဖေက်ဂၟံက် လောန်ကာဲ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဖဝ်ဗဳယာ (Phobia) ကေုာံ ယဲစိုတ် ကြဴနူ ဘဲအန္တရာယ် (PTSD) တအ်ဝွံ ဒှ် ဥပမာ ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ် မကတဵုဒှ် ဇၞော်မောဝ်အာ လပါ် ပရေၚ်ယဲစိုတ်ရ။<ref>Barlow, D. H. (2002). Anxiety and Its Disorders: The Nature and Treatment of Anxiety and Panic. Guilford Press.</ref> မၞိဟ် မဒးဒုၚ် ဘဲကွဳစက်မွဲဝွံ၊ အခိၚ်ကာလ မဆဵု ကွဳစက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး မိၚ်ရမ္သာၚ် ကွဳစက် ပ္ဍဲအခိၚ်ကြဴမ္ဂး၊ ကတဵုဒှ် ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက် လောန်ကာဲ သီုဟွံမဲ ကု အန္တရာယ် တိုက်ရိုက်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဖဝ်ဗဳယာမ္ဂး၊ ပွမပံၚ်သီစုတ် (Generalization) ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ဗွဲမပြဟ်ရ။ ဥပမာ - မၞိဟ်မဒးဒုၚ် ဒھار နူကဵု ဇြုံမွဲတၠဝွံ၊ ဟွံဆဖေက် ဇြုံ သၟး၊ သီုဖေက်ကၠုၚ် ဇုက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး အရာမၞုံဗီုပြၚ် တုပ် ကု ဇြုံ တအ်ကီုရ။ ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်ဏအ်ဝွံ တန်တဴ လံလ တုဲ ပလီုပလာ်ကဵု ပရေၚ်ဂျိုၚ်လမျီု ဓမ္မတာ မၞိဟ်တအ်မာန်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်ရ တၠပညာ ယဲစိုတ်တအ် ဒးလ္ၚတ် နဲကဲ သွက်ဂွံ ပလီုထောံ ပရေၚ်ဆက်စပ် အကြာ အာရီု ကေုာံ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် တအ်ဏအ်ရ။<ref>Mineka, S., & Zinbarg, R. (2006). A contemporary learning theory perspective on the etiology of anxiety disorders: It's not what you thought it was. American Psychologist, 61(1), 10-26.</ref> == နဲကဲလွဳလွတ် ကေုာံ ပရေၚ်ပလေဝ်ပလေတ် == နဲကဲလွဳလွတ် ယဲစိုတ် မဒက်ပ္တန်လဝ် လတူ ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ်ဝွံ ဒှ် နဲကဲ မအံၚ်ဇၞးအိုတ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်လွဳလွတ် ဖဝ်ဗဳယာ ကေုာံ PTSD ရ။ နဲကဲတအ်ဏအ်ဝွံ စွံအာရီု လတူ ပွမပၠိုတ်အာ (Extinction) မဒှ် လဒက်ပ္တန် ပွမပလီုထောံ ပရေၚ်ဆက်စပ် အကြာ CS ကေုာံ US ရ။<ref>Wolpe, J. (1958). Psychotherapy by Reciprocal Inhibition. Stanford University Press.</ref> နဲကဲ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် နဲကဲ ထ္ၜးပသောၚ် နကဵု လၟေၚ် (Systematic Desensitization) ရ။ ပ္ဍဲကဵု နဲကဲဏအ်၊ အစာလွဳယဲတအ် ထ္ၜးကဵု အာရီု မဖေက်ဂၟံက် (CS) ကု ညးယဲ သိုက်သိုက် နူ အောန် စဵုကဵု ဂၠိုၚ်၊ သီုမဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေၚ်ဇူဒီုစိုတ် (Relaxation) လပါ်မွဲဒိုဟ်ရ။ ဟိုတ်နူ ပရေၚ်ဇူဒီုစိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက် ကတဵုဒှ် မွဲစွံ ဟွံမာန်တုဲ၊ ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက်ဂှ် ကၠေအ်ကၠက်အာ အလိုအလဵုရ။ ပရေၚ်လွဳလွတ်ဏအ်ဝွံ သက်သဳထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ်ဂှ် ပလေဝ်ပလေတ် ပြံၚ်လှာဲကေတ် မာန်ရ။<ref>Maddox, S. A., Watts, K. S., & Dunsmoor, J. E. (2019). The neurobiology of emotion-based learning. Current Biology, 29(11), R429-R433.</ref> == အသိၚ်ပရေၚ်စိုတ် လပါ်ခိုဟ် == ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ်ဝွံ ဟွံဆ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် လပါ်ပရေအ် သၟးဟွံသေၚ်၊ သီုကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် လပါ်ခိုဟ် မပ္တံ ကု ပွမမိပ်သၠံၚ်၊ ပွမဆာန်ကၟိန်၊ ကေုာံ ပွမစောဲလာံတအ်ကီုရ။<ref>Gormezano, I., Kehoe, E. J., & Marshall, B. S. (1983). Twenty years of classical conditioning research with the rabbit. Progress in Psychobiology and Physiological Psychology, 10, 197-275.</ref> ဥပမာ - မၞိဟ်မွဲ မိၚ် ဒွက် မမိပ်သၠံၚ်လဝ် ပ္ဍဲ အခိၚ် ကၠောန် သဘၚ်မွဲမွဲမ္ဂး၊ ဒွက်ဂှ် ဒှ် CS တုဲ ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေၚ်မိပ်သၠံၚ် ပ္ဍဲ အခိၚ်လက္ကရဴ အလိုအလဵုရ။ ဟွံသေၚ်မ္ဂး သၟူ မြမောဝ် မတုပ် ကု သၟူ မၞိဟ်ဇကု မဆာန်မွဲ ဂှ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေၚ်ဆာန်ကၟိန် ပ္ဍဲ စိုတ် အလိုအလဵုမာန်ရ။ အသိၚ်ပရေၚ်စိုတ် လပါ်ခိုဟ်ဏအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် စိုတ်စရိုတ် ဓမ္မတာ အလုံမွဲဘဝရ။ ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ် လပါ်ခိုဟ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေၚ်ဂျိုၚ်လမျီု မၞုံကဵု တသိုက်မာန်ရ။ == ဇီုကပိုက် လတူ ကောန်ၚာ် ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် == ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ်ဝွံ နွံကဵု ဇီုကပိုက် ဇၞော်ကွေံကွေံ လတူ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲ အခိၚ် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် စဵုကဵု ဇၞော်မောဝ်ရ။<ref>Field, T. (2010). Touch for socioemotional and physical well-being: A review. Developmental Review, 30(4), 367-383.</ref> ပွဳပွူသဘာဝ မိမ ကေုာံ ညးမမၚ်မွဲတအ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ်ကဵု သဇိုၚ် ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် ကောန်ၚာ် အလုံအိုတ်သီုရ။ မိမ မစွံ အာရီု ဖေက်ဂၟံက် လောန်ကာဲ လတူ တိရစ္ဆာန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး အကာဲအရာ မွဲမွဲမ္ဂး၊ ကောန်ၚာ်တအ် လ္ၚတ်ကေတ် ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက်ဂှ် အလိုအလဵု နကဵု ပရေၚ်လ္ၚတ် မရံၚ်ကေတ် (Observational conditioning) ရ။ ဣဏအ်ဝွံ ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်တအ်ဝွံ အာဲကၟာဲ စၠောံကၠုၚ် နူ လညာတ် မိမတအ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်ရ ပရေၚ်လွဳလွတ် ကောန်ၚာ် နကဵု ပွဳပွူသဘာဝ မၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ မၞုံကဵု ပရေၚ်ဆာန်ကၟိန်ဂှ် ကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် လဒက်ပ္တန် ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် ကောန်ၚာ် မထတ်ယုက်ရ။ == လွပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်မက်ဂမၠိုၚ် == ပ္ဍဲ ခေတ်တၟိဝွံ၊ သဘဴဓဝ် ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ်ဂှ် စကာဒၟံၚ် ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲ လွပ် ပရေၚ်မက်ဂမၠိုၚ် (Marketing) ကေုာံ ပရေၚ်ထ္ၜးပျး (Advertising) ရ။<ref>Stuart, E. W., Shimp, T. A., & Engle, R. W. (1987). Classical conditioning of consumer attitudes: Four experiments in an advertising context. Journal of Consumer Research, 14(3), 334-349.</ref> ကမ္ပဏဳ ဇၞော်ဇၞော်တအ်ဝွံ မလေပ် ပံၚ်စပ် လက္ကရီု (Brand) ညးတအ် ကု အာရီု မဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် လပါ်ခိုဟ် (ဥပမာ - မၞိဟ်ဒယှ်၊ ရမ္သာၚ်ဒွက် မမိပ်သၠံၚ်၊ ရုပ်သာ် မသ္ဍိုက်မၠိုက်) ရ။ နကဵု ပွမပံၚ်စပ် ကပေါတ် (CS) ကု အရာမမိပ်သၠံၚ် (US) ဂၠိုၚ်ကဵု အလန်မ္ဂး၊ ညးမရာန်တအ် ကတဵုဒှ် ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် မမိပ်သၠံၚ် (CR) လတူ ကပေါတ်ဂှ် အလိုအလဵုရ။ ဥပမာ - ကမ္ပဏဳ ကိုဝ်ကာကိုဝ်လာ (Coca-Cola) ဝွံ မလေပ် ပံၚ်စပ် ဍာ်ယာမ ညးတအ် ကု အကာဲအရာ သဘၚ်၊ မိတ်သဟာဲ၊ ကေုာံ ပရေၚ်မိပ်သၠံၚ် ပ္ဍဲ အခိၚ် ထ္ၜးပျးရ။ ဣဏအ်ဝွံ ဒှ် နဲကဲ သဇိုၚ် သွက်ဂွံ ဓလီုပတိုန် လညာတ် ကေုာံ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် ညးမရာန်တအ် နကဵု လညာတ် သိပ္ပံပရေၚ်စိုတ် ဗွဲမအံၚ်ဇၞးရ။<ref>Gorn, G. J. (1982). The effects of music in advertising on choice behavior: A classical conditioning approach. Journal of Marketing, 46(1), 94-101.</ref> == တၚ်တးပါ် ကေုာံ ပြသၞာ စိုတ်စရိုတ် == ပရေၚ်စမ်ၜတ် လိတ်တေဝ် အာလ်ဗာတ် ဝွံ ဒှ် ပရေၚ်စမ်ၜတ် မၞုံကဵု တၚ်တးပါ် ကေုာံ ပြသၞာ လပါ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (Ethics) ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် သိပ္ပံပရေၚ်စိုတ်ရ။<ref>Baumrind, D. (1964). Some thoughts on ethics of research: After reading Milgram's "Behavioral Study of Obedience.". American Psychologist, 19(6), 421-431.</ref> ဝါတ်သေန် ကေုာံ ရေနာ တအ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ်လဝ် ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက် ကု ကောန်ၚာ် ဍောတ်ဍောတ်မွဲ တုဲ၊ ဟွံကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပရေၚ်ပၠိုတ်အာ (Extinction) သွက်ဂွံ ပလီုထောံ ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက်ဂှ်ရ။ ဣဏအ်ဝွံ ဒှ် ပရေၚ်ဟွံမၚ်မွဲ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် မဒးဒုၚ်စမ်ၜတ် ကွေံကွေံရ။ ပ္ဍဲ ခေတ်တၟိဏအ်မ္ဂး၊ ပရေၚ်စမ်ၜတ် ဗီုဏအ်ဝွံ ဟွံကလိဂွံ အခေါၚ် နူကဵု ဂကောံမၚ်မွဲ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် စမ်ၜတ် (IRB) သွက်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ်ရ။ တၠပညာတအ် ဒးမၚ်မွဲ ဘဝ ကေုာံ ပရေၚ်ထတ်ယုက် စိုတ် ညးမပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်စမ်ၜတ် ဗွဲမတေၚ်ဂြတ်ရ။ တၚ်တးပါ် သၞောတ် ဗဳဟေဗဳယာရဳဇြေမ် မွဲပၠန်ဂှ် ဒှ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဏအ်ဝွံ ဟွံစွံ အာရီု လတူ ပရေၚ်ချပ်ပိုၚ်ခြာ (Cognition) ကေုာံ ပရေၚ်တီကၠိုဟ် ဝိညာဏ် မၞိဟ်တအ်ရ။ စိုတ်စရိုတ် ကောန်မၞိဟ်ဝွံ ထုဲသၠုံ ဂၠိုၚ်နူကဵု ဆ ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ် ဟိုတ်ဖဵု ဓမ္မတာမွဲရ။ == ပရေၚ်လ္ၚတ် ခေတ်တၟိ ကေုာံ က္ဍဟ် == ပရေၚ်လ္ၚတ် ခေတ်တၟိ လပါ် သိပ္ပံက္ဍဟ် (Neuroscience) ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ က္ဍဟ် မၞုံယၟု အမေက်ဒလာ (Amygdala) ကေုာံ ဟေတ်ပဝ်ကေမ်ပါတ် (Hippocampus) ရ။<ref>Phelps, E. A., & LeDoux, J. E. (2005). Contributions of the amygdala to emotion processing: From animal models to human behavior. Neuron, 48(2), 175-187.</ref> အမေက်ဒလာဝွံ ဒှ် ဗဟဵု မဖန်ဗဒှ် ကေုာံ သမ္တီ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် မပ္တံ ကု ပွမဖေက်ဂၟံက်ရ။ {{Graph:Chart|width=400|height=200|type=line|x=1,2,3,4,5,6,7,8,9,10|y=0,10,30,60,85,95,98,99,100,100|yAxisTitle=ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက် (CR)|xAxisTitle=အလန် မပံၚ်စပ် (Trials)|title=လၟေၚ် ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ်}} အခိၚ်ကာလ CS ကေုာံ US ပံၚ်စပ် ရေၚ်သကအ်မ္ဂး၊ ဓါတ်နျူရဝ် (Neurons) ပ္ဍဲ အမေက်ဒလာ ပြံၚ်လှာဲအာ ကေုာံ ဒက်ပ္တန် ပရေၚ်ဆက်စပ် တၟိရ။ ပရေၚ်လ္ၚတ်ဏအ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ဇမၠိၚ်လညာတ် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဂဥုဲ ကေုာံ နဲကဲလွဳလွတ် တၟိတၟိ သွက် ညးမဒးဒုၚ်ယဲ PTSD ကေုာံ ဖဝ်ဗဳယာ တအ်ရ။ သွဟ် လ္ၚတ်က္ဍဟ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ်ဝွံ ဒှ် ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ဇကုခန္ဓ မဆက်စပ် ကု ဓါတု ကေုာံ လဒက်ပ္တန် က္ဍဟ် ဍာံဍာံ သီုဟွံသေၚ် ဆ ပရေၚ်စိုတ်မွဲဓဝ်ရ။<ref>Maren, S. (2001). Neurobiology of Pavlovian fear conditioning. Annual Review of Neuroscience, 24, 897-931.</ref> == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite journal |last=Watson |first=J. B. |last2=Rayner |first2=R. |year=1920 |title=Conditioned emotional reactions |journal=Journal of Experimental Psychology |volume=3 |issue=1 |pages=1–14 |doi=10.1037/h0069608}} * {{cite book |last=Pavlov |first=I. P. |year=1927 |title=Conditioned Reflexes: An Investigation of the Physiological Activity of the Cerebral Cortex |publisher=Oxford University Press |url=http://psychclassics.yorku.ca/Pavlov/}} * {{cite book |last=LeDoux |first=J. E. |year=1996 |title=The Emotional Brain: The Mysterious Underpinnings of Emotional Life |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-0684836591}} * {{cite journal |last=Maren |first=S. |year=2001 |title=Neurobiology of Pavlovian fear conditioning |journal=Annual Review of Neuroscience |volume=24 |pages=897–931 |doi=10.1146/annurev.neuro.24.1.897}} * {{cite book |last=Bouton |first=M. E. |year=2016 |title=Learning and Behavior: A Contemporary Synthesis |publisher=Sinauer Associates |isbn=978-1605353848}} {{Navbox | name = ပရေၚ်စိုတ် | title = လညာတ် ကေုာံ သဘဴဓဝ် ပညာ ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် | state = uncollapsed | listclass = hlist | list1 = * [[ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ်]] * [[သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵု (Classical conditioning)]] * [[သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် နကဵုကမၠောန် (Operant conditioning)]] * [[ပရေၚ်စမ်ၜတ် လိတ်တေဝ် အာလ်ဗာတ်]] * [[ဗဳဟေဗဳယာရဳဇြေမ် (Behaviorism)]] * [[ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန်]] * [[အဳဗာန် ပါဗလောပ်]] }} {{DEFAULTSORT:Pa Reng Plan Ka Leng Soit Ma Dah Dung Pkat Pkeng Law}} [[Category:ပညာ ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ်]] [[Category:ဗဳဟေဗဳယာရဳဇြေမ်]] [[Category:သဘဴဓဝ် ပရေၚ်လ္ၚတ်]] [[Category:ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်]] [[Category:ယဲစိုတ် ကေုာံ လွဳလွတ်]] [[Category:ဝင် သိပ္ပံပရေၚ်စိုတ်]] [[Category:ပရေၚ်စမ်ၜတ် လတူမၞိဟ်]] [[ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ်]] r0rjixv9917p95hdf2sh9r9lkayl9mz 60247 60195 2026-11-09T03:28:09Z ပရနာဲ 5774 60247 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ် | image = [[File:John Broadus Watson.JPG|250px|ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန်]] | caption = ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန် (John B. Watson) မဒှ် တၠပညာ ပရေၚ်စိုတ် ကေုာံ ညးမစမ်ၜတ် လ္ၚတ် သဇိုၚ် ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် | label1 = ဝေါဟာရ အၚ်္ဂလိက် | data1 = Conditioned emotional response (CER) / Conditioned emotional reactions | label2 = ဝါစၚ်္ဂ | data2 = နာမ် (Noun) | label3 = သွာၚ်ပညာ | data3 = ပညာ ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် (Psychology) | label4 = ညးမကၠောန်ဗဒှ် တမ်မူလ | data4 = ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန် (John B. Watson) ကေုာံ ရဝ်သလဳ ရေနာ (Rosalie Rayner) | label5 = တ္ၚဲမစၟတ်သမ္တီလဝ် | data5 = သၞာံ ၁၉၂၀ | label6 = အဓိက လဒက်ပ္တန် | data6 = သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵု (Classical conditioning) }} '''ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ်''' (Conditioned emotional response - CER) ဟီုမ္ဂးဝွံ ဒှ် ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး လဒေါၚ်စိုတ် (ဥပမာ - ပွမဖေက်ဂၟံက်၊ ပွမမိပ်သၠံၚ်၊ ပွမဒေါသတိတ်) မကတဵုဒှ်ကၠုၚ် အလဵုအလဵု ဟိုတ်နူကဵု မဒးဒုၚ်ပံၚ်စပ်လဝ် အာရီုမွဲမွဲ ကုအကာဲအရာမွဲမွဲ အတိုၚ်သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵုသဇိုၚ် (Classical conditioning) ရ။<ref>Watson, J. B., & Rayner, R. (1920). Conditioned emotional reactions. Journal of Experimental Psychology, 3(1), 1–14.</ref> သဘဴဓဝ်ဝွံ ထ္ၜးကဵု လဒက်ပ္တန် စိုတ်စရိုတ် ကောန်မၞိဟ်တအ် ဗီုလဵု ကေတ်စကာ အာရီုနူ မ္ၚး သွက်ဂွံ ပၠန်ကလေၚ် ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် ဗွဲပ္ဍဲစိုတ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ပရေၚ်လ္ၚတ် ပညာစိုတ်စရိုတ်ဝွံ ဒှ် သဇိုၚ်တမ်မူလ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠၚ် ဝင် ကေုာံ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ စိုတ်စရိုတ် ကောန်ၚာ် ကေုာံ မၞိဟ်ဇၞော်တအ် အလုံမွဲဘဝရ။ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ကောန်ၚာ်မွဲဝွံ မိၚ်ရမ္သာၚ် ကၠဵုကိတ်တုဲ ဖေက်အာမ္ဂး၊ ဗွဲကြဴ ဆဵုကၠဵုဓမ္မတာလေဝ် ဟိုတ်နူဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ် ပ္ဍဲစိုတ်တုဲ ကတဵုဒှ် ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဖေက်ဂၟံက် အလဵုအလဵုရ။<ref>Skinner, B. F. (1953). Science and Human Behavior. Macmillan.</ref> ပရေၚ်လ္ၚတ်ဏအ် ထ္ၜးပျးကဵု ဒဒှ်ရ ပွမဖေက်ဂၟံက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပွမဆာန်ကၟိန်တအ်ဝွံ ကၠုၚ်နူ ဒြဟတ်သဘာဝ အလဵုအလဵု ဟွံသေၚ်၊ ကၠုၚ်နူကဵု ပရေၚ်ဆဵုဂဗ မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ် ပ္ဍဲအခိၚ်ကၠာတေအ်ရ။ သဘဴဓဝ်ဏအ်ဝွံ ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက် လွဳလွတ် ယဲစိုတ်နာနာ ကေုာံ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် နဲကဲပညာမက်ဂမၠိုၚ် (Marketing) ခေတ်တၟိရ။ လ္ၚတ်ရံၚ် ပ္ဍဲကဵု ပရေၚ်သိပ္ပံ ခေတ်တၟိမ္ဂး၊ ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံၚ် ကု က္ဍဟ် မၞုံယၟု အမေက်ဒလာ (Amygdala) မဒှ် ဒၞာဲသမ္တီ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်ရ။ ပွမစံၚ်တူ၊ ပွမဖေက်ဂၟံက်၊ ကေုာံ ယဲစိုတ် မကတဵုဒှ် ကြဴနူ ဒးဒုၚ်ဘဲအန္တရာယ် (PTSD) တအ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု သၞောတ်ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ် ဖအိုတ်ရ။<ref>LeDoux, J. E. (2000). Emotion circuits in the brain. Annual Review of Neuroscience, 23, 155-184.</ref> == ဝင် ကေုာံ ပရေၚ်စမ်ၜတ် တမ်မူလ == ပရေၚ်လ္ၚတ် သဇိုၚ် ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ်ဝွံ စကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နူကဵု အစာသိပ္ပံ ရုရှာ အဳဗာန် ပါဗလောပ် (Ivan Pavlov) မစမ်ၜတ်လဝ် လတူ ကၠဵု ပ္ဍဲကၞောတ် သၞာံ ၁၈၉၀ တအ်ရ။<ref>Pavlov, I. P. (1927). Conditioned Reflexes. Oxford University Press.</ref> ပါဗလောပ် ဆဵုဂဗ ဒဒှ်ရ ကၠဵုတအ် တိတ်ဍာ်ပါၚ် အခိၚ်မဆဵု စၞစရ။ ညး တက်ခၞိၚ် တုဲမ္ဂး ကဵုစ စၞစ ကုကၠဵုတအ်ရ။ ဗွဲကြဴ ကၠဵုတအ်ဝွံ မိၚ်ရမ္သာၚ်ခၞိၚ်မ္ဂး သီုဟွံဆဵု စၞစလေဝ် တိတ်ဍာ်ပါၚ် အလဵုအလဵုရ။ ပရေၚ်စမ်ၜတ်ဏအ်ဝွံ ဒှ် တမ်မူလ သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵု (Classical conditioning) မဒှ် သဇိုၚ် လဒက်ပ္တန် ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် ခေတ်တၟိရ။ ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန် (John B. Watson) မဒှ် တၠပညာ ပရေၚ်စိုတ် ဂကူအမေရိကာန် ကေတ်ဂိုၚ် နဲကဲ ပါဗလောပ် တုဲ၊ လ္ၚတ်စမ်ၜတ် လတူ ကောန်မၞိဟ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၀ မွဲစွံ ကု ကွးဘာ ညး ရဝ်သလဳ ရေနာ (Rosalie Rayner) ရ။<ref>Watson, J. B. (1924). Behaviorism. W. W. Norton & Company.</ref> ဝါတ်သေန် ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် ကောန်မၞိဟ်တအ် ဥပမာ ပွမဖေက်ဂၟံက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပွမမိပ်သၠံၚ်တအ်ဝွံ ဟွံသေၚ် အရာမပါကၠုၚ် နူဂၠံဂဝ် (Innate) ကွေံကွေံ၊ ဒှ် အရာမကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ဟိုတ်နူ ပရေၚ်ပံၚ်စပ် အာရီု ပ္ဍဲ ပွဳပွူသဘာဝ အခိၚ်မဇၞော်မောဝ်ကၠုၚ်ရ။ ဝင် ပရေၚ်စမ်ၜတ်ဏအ် ပြံၚ်လှာဲထောံ လညာတ် ပရေၚ်စိုတ် အလုံမွဲဂၠးတိရ။ ကိုပ်ကၠာနူဂှ် တၠပညာတအ် ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ယဲစိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်ဝွံ ကၠုၚ်နူ ဝိညာဏ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး အာဲကၟာဲ ဇာတိရ။ ဆဂး ဝါတ်သေန် သက်သဳထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ စိုတ်စရိုတ် ကောန်မၞိဟ်ဝွံ ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်ကေတ်မာန် တုဲ ပြံၚ်လှာဲကေတ်မာန် နကဵု လွဳလွတ် ဟိုတ်ဖဵုရ။ == ပရေၚ်စမ်ၜတ် လိတ်တေဝ် အာလ်ဗာတ် == ပရေၚ်စမ်ၜတ် မၞုံယၟု လိတ်တေဝ် အာလ်ဗာတ် (The Little Albert Experiment) ဝွံ ဒှ် ပရေၚ်စမ်ၜတ် မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ပညာပရေၚ်စိုတ် မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု ဝါတ်သေန် ကေုာံ ရေနာ ရ။<ref>Harris, B. (1979). Whatever happened to Little Albert? American Psychologist, 34(2), 151-160.</ref> ညးတအ် ရုဲစှ် ကောန်ၚာ် က္ဍိုပ်ပေၚ် ဒစိတ်ဂိတု မွဲတၠ မကဵုလဝ် ယၟု "အာလ်ဗာတ်" သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် လဒက်ပ္တန် ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ်ရ။ ပ္ဍဲ အစဝွံ အာလ်ဗာတ် ဟွံဖေက် ကၞိဗတာၚ်၊ ကၠဵု၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ယန်ဗတာၚ်တအ်ရ။ ဆဂး ကောန်ၚာ်ဝွံ ဖေက် ရမ္သာၚ် ထတ်ထတ် (ဥပမာ ရမ္သာၚ် တက်ပသဲ) ရ။ ဝါတ်သေန် ထ္ၜး ကၞိဗတာၚ် ကု အာလ်ဗာတ် တုဲမ္ဂး ညး တက် ပသဲ နကဵု မဒဗဵု လက္ကရဴ စး ကောန်ၚာ်ဂှ် ထတ်ထတ်ရ။ ရမ္သာၚ်ထတ်ထတ်ဂှ် ကဵု ဖေက်ဂၟံက် ကု အာလ်ဗာတ် တုဲ ကောန်ၚာ် လရိုအ်ယာံရ။ ညးတအ် ကၠောန်ဗဒှ် ဗီုဏအ် မဂၠိုၚ်ကဵု အလန်ရ။ ဗွဲကြဴ အာလ်ဗာတ် ဆဵု ကၞိဗတာၚ် ဓမ္မတာလေဝ် (ဟွံမဲ ကု ရမ္သာၚ်ထတ်ထတ်) စကတဵုဒှ် ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက် တုဲ လရိုအ်ယာံ အလဵုအလဵုရ။<ref>Beck, H. P., Levinson, S., & Irons, G. (2009). Finding Little Albert: A journey to John B. Watson's infant laboratory. American Psychologist, 64(8), 705-713.</ref> ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက်ဝွံ ကၠောံအာ ဇရေၚ် အရာမၞုံကဵု သော်ဗတာၚ် တၞဟ်ဟ် မပ္တံ ကု ဗတာ်၊ ကၠဵု၊ ကေုာံ ကယျိုၚ်သော် ဗတာၚ်တအ်ကီုရ။ ဣဏအ်ဝွံ ထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ် စကတဵုဒှ် ကေုာံ ကၠောံခန် အာ ဇရေၚ် အာရီု တၞဟ်မာန် ဂှ်ရ။ == သဘဴဓဝ် သဇိုၚ် ဟိုတ်ဖဵု == ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု အၚ်္ဂလက္ခဏာ ပန် သာ် မဆေၚ်စပ် ကု သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵု (Classical conditioning) ရ။<ref>Domjan, M. (2014). The Principles of Learning and Behavior. Cengage Learning.</ref> အၚ်္ဂလက္ခဏာ ပန် သာ်ဝွံ ဒှ် သဇိုၚ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် လဒက်ပ္တန် ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် အလုံအိုတ်သီုရ။ {| class="wikitable" |+ ဝေါဟာရ သဇိုၚ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵု |- ! ဝေါဟာရ အၚ်္ဂလိက် !! ဝေါဟာရ မန် !! အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ဥပမာ (စမ်ၜတ် အာလ်ဗာတ်) |- | Unconditioned Stimulus (US) || အာရီု ဟွံဒးပ္ကတ်ပ္ကေၚ် || အာရီု မပ္တိတ်ကဵု ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ် အလဵုအလဵု အတိုၚ်သဘာဝ။ (ဥပမာ - ရမ္သာၚ် တက်ပသဲ ထတ်ထတ်)။ |- | Unconditioned Response (UR) || ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ် ဟွံဒးပ္ကတ်ပ္ကေၚ် || လဒေါၚ်စိုတ် မကတဵုဒှ်ကၠုၚ် အလဵုအလဵု ဟိုတ်နူ US။ (ဥပမာ - ပွမဖေက်လကိုတ် တုဲ လရိုအ်ယာံ)။ |- | Conditioned Stimulus (CS) || အာရီု မဒးပ္ကတ်ပ္ကေၚ် || အာရီု ဓမ္မတာ ဟွံမဲ ကု ဖဵု၊ ဆဂး ကြဴနူ ပံၚ်စပ် ကု US တုဲ ဒှ်ကၠုၚ် ဟိုတ် မပ္တိတ်ကဵု လဒေါၚ်စိုတ်။ (ဥပမာ - ကၞိဗတာၚ်)။ |- | Conditioned Response (CR) || ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ် မဒးပ္ကတ်ပ္ကေၚ် || လဒေါၚ်စိုတ် မကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ကြဴနူ ဆဵု CS အလဵုအလဵု။ (ဥပမာ - ပွမဖေက်ဂၟံက် အခိၚ်ဆဵု ကၞိဗတာၚ်)။ |} ဗွဲအစဝွံ အာရီု မဒးပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (CS) ဂှ် ဟွံဖန်ဗဒှ်ကဵု လဒေါၚ်စိုတ်ရ။ ဆဂး အခိၚ်ကာလ ပံၚ်စပ်လဝ် CS ကေုာံ US မဂၠိုၚ်ကဵု အလန်မ္ဂး၊ က္ဍဟ်ဝွံ သမ္တီကေတ် အဆက်အစပ် တုဲ ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ် မဒးပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (CR) ဗွဲမပြဟ်ရ။<ref>Bouton, M. E. (2016). Learning and Behavior: A Contemporary Synthesis. Sinauer Associates.</ref> ဣဏအ်ဝွံ ဒှ် နဲကဲ သဘာဝ သွက်ဂွံ မၚ်မွဲ လမျီု နူ အန္တရာယ် ပ္ဍဲ ပွဳပွူသဘာဝရ။ == ကသပ်လညာတ် ပရေၚ်စိုတ် == ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ်ဝွံ ဒှ် သဇိုၚ် တမ်မူလ သွက် ကသပ်လညာတ် ဗဳဟေဗဳယာရဳဇြေမ် (Behaviorism) မကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ရ။<ref>Skinner, B. F. (1974). About Behaviorism. Knopf.</ref> တၠပညာ ဗဳဟေဗဳယာရဳဇြေမ်တအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် ကောန်မၞိဟ် အလုံအိုတ်သီုဝွံ ဒှ် ဖဵု နူကဵု ပရေၚ်ပံၚ်စပ် အာရီု ပ္ဍဲ ပွဳပွူသဘာဝရ။ ညးတအ် ဟွံစွံ အာရီု လတူ ကသပ်လညာတ် ပ္ဍဲစိုတ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဝိညာဏ်၊ ဆဂး စွံ အာရီု လတူ ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် မညာတ်ကေတ်မာန် နကဵု မတ်ရ။ အစာသိပ္ပံတအ် ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်ဝွံ ဟွံသေၚ် အရာမကတဵုဒှ် အလဵုအလဵု သက်ကု ဟိုတ်၊ ဒှ် အရာ မဒးဒုၚ် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ် နူကဵု ပရေၚ်ဆဵုဂဗ သဇိုၚ်ရ။ ဥပမာ - မၞိဟ်မွဲ ဖေက် ကၠဵု ဟိုတ်နူ အခိၚ်ဍောတ်ဍောတ် ဒးဒုၚ် ကိတ်လဝ် နကဵု ကၠဵုမွဲရ။ ပ္ဍဲကိစ္စဏအ်၊ ရမ္သာၚ် ကၠဵု ဟွံသေၚ်မ္ဂး ရုပ်သာ် ကၠဵုဝွံ ဒှ် CS တုဲ၊ ပရေၚ်ဂိဇမၠိၚ်ဝွံ ဒှ် US ရ။ ကသပ်လညာတ်ဏအ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ်ကဵု လဒက်ပ္တန် ပရေၚ်လွဳလွတ် စိုတ်စရိုတ် ခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။<ref>Rescorla, R. A. (1988). Pavlovian conditioning: It's not what you think it is. American Psychologist, 43(3), 151-160.</ref> == ပွမဖေက်ဂၟံက် ကေုာံ ယဲစိုတ် == ပွမဖေက်ဂၟံက် လောန်ကာဲ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဖဝ်ဗဳယာ (Phobia) ကေုာံ ယဲစိုတ် ကြဴနူ ဘဲအန္တရာယ် (PTSD) တအ်ဝွံ ဒှ် ဥပမာ ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ် မကတဵုဒှ် ဇၞော်မောဝ်အာ လပါ် ပရေၚ်ယဲစိုတ်ရ။<ref>Barlow, D. H. (2002). Anxiety and Its Disorders: The Nature and Treatment of Anxiety and Panic. Guilford Press.</ref> မၞိဟ် မဒးဒုၚ် ဘဲကွဳစက်မွဲဝွံ၊ အခိၚ်ကာလ မဆဵု ကွဳစက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး မိၚ်ရမ္သာၚ် ကွဳစက် ပ္ဍဲအခိၚ်ကြဴမ္ဂး၊ ကတဵုဒှ် ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက် လောန်ကာဲ သီုဟွံမဲ ကု အန္တရာယ် တိုက်ရိုက်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဖဝ်ဗဳယာမ္ဂး၊ ပွမပံၚ်သီစုတ် (Generalization) ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ဗွဲမပြဟ်ရ။ ဥပမာ - မၞိဟ်မဒးဒုၚ် ဒھار နူကဵု ဇြုံမွဲတၠဝွံ၊ ဟွံဆဖေက် ဇြုံ သၟး၊ သီုဖေက်ကၠုၚ် ဇုက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး အရာမၞုံဗီုပြၚ် တုပ် ကု ဇြုံ တအ်ကီုရ။ ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်ဏအ်ဝွံ တန်တဴ လံလ တုဲ ပလီုပလာ်ကဵု ပရေၚ်ဂျိုၚ်လမျီု ဓမ္မတာ မၞိဟ်တအ်မာန်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်ရ တၠပညာ ယဲစိုတ်တအ် ဒးလ္ၚတ် နဲကဲ သွက်ဂွံ ပလီုထောံ ပရေၚ်ဆက်စပ် အကြာ အာရီု ကေုာံ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် တအ်ဏအ်ရ။<ref>Mineka, S., & Zinbarg, R. (2006). A contemporary learning theory perspective on the etiology of anxiety disorders: It's not what you thought it was. American Psychologist, 61(1), 10-26.</ref> == နဲကဲလွဳလွတ် ကေုာံ ပရေၚ်ပလေဝ်ပလေတ် == နဲကဲလွဳလွတ် ယဲစိုတ် မဒက်ပ္တန်လဝ် လတူ ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ်ဝွံ ဒှ် နဲကဲ မအံၚ်ဇၞးအိုတ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်လွဳလွတ် ဖဝ်ဗဳယာ ကေုာံ PTSD ရ။ နဲကဲတအ်ဏအ်ဝွံ စွံအာရီု လတူ ပွမပၠိုတ်အာ (Extinction) မဒှ် လဒက်ပ္တန် ပွမပလီုထောံ ပရေၚ်ဆက်စပ် အကြာ CS ကေုာံ US ရ။<ref>Wolpe, J. (1958). Psychotherapy by Reciprocal Inhibition. Stanford University Press.</ref> နဲကဲ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် နဲကဲ ထ္ၜးပသောၚ် နကဵု လၟေၚ် (Systematic Desensitization) ရ။ ပ္ဍဲကဵု နဲကဲဏအ်၊ အစာလွဳယဲတအ် ထ္ၜးကဵု အာရီု မဖေက်ဂၟံက် (CS) ကု ညးယဲ သိုက်သိုက် နူ အောန် စဵုကဵု ဂၠိုၚ်၊ သီုမဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေၚ်ဇူဒီုစိုတ် (Relaxation) လပါ်မွဲဒိုဟ်ရ။ ဟိုတ်နူ ပရေၚ်ဇူဒီုစိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက် ကတဵုဒှ် မွဲစွံ ဟွံမာန်တုဲ၊ ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက်ဂှ် ကၠေအ်ကၠက်အာ အလဵုအလဵုရ။ ပရေၚ်လွဳလွတ်ဏအ်ဝွံ သက်သဳထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ်ဂှ် ပလေဝ်ပလေတ် ပြံၚ်လှာဲကေတ် မာန်ရ။<ref>Maddox, S. A., Watts, K. S., & Dunsmoor, J. E. (2019). The neurobiology of emotion-based learning. Current Biology, 29(11), R429-R433.</ref> == အသိၚ်ပရေၚ်စိုတ် လပါ်ခိုဟ် == ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ်ဝွံ ဟွံဆ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် လပါ်ပရေအ် သၟးဟွံသေၚ်၊ သီုကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် လပါ်ခိုဟ် မပ္တံ ကု ပွမမိပ်သၠံၚ်၊ ပွမဆာန်ကၟိန်၊ ကေုာံ ပွမစောဲလာံတအ်ကီုရ။<ref>Gormezano, I., Kehoe, E. J., & Marshall, B. S. (1983). Twenty years of classical conditioning research with the rabbit. Progress in Psychobiology and Physiological Psychology, 10, 197-275.</ref> ဥပမာ - မၞိဟ်မွဲ မိၚ် ဒွက် မမိပ်သၠံၚ်လဝ် ပ္ဍဲ အခိၚ် ကၠောန် သဘၚ်မွဲမွဲမ္ဂး၊ ဒွက်ဂှ် ဒှ် CS တုဲ ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေၚ်မိပ်သၠံၚ် ပ္ဍဲ အခိၚ်လက္ကရဴ အလဵုအလဵုရ။ ဟွံသေၚ်မ္ဂး သၟူ မြမောဝ် မတုပ် ကု သၟူ မၞိဟ်ဇကု မဆာန်မွဲ ဂှ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေၚ်ဆာန်ကၟိန် ပ္ဍဲ စိုတ် အလဵုအလဵုမာန်ရ။ အသိၚ်ပရေၚ်စိုတ် လပါ်ခိုဟ်ဏအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် စိုတ်စရိုတ် ဓမ္မတာ အလုံမွဲဘဝရ။ ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ် လပါ်ခိုဟ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေၚ်ဂျိုၚ်လမျီု မၞုံကဵု တသိုက်မာန်ရ။ == ဇီုကပိုက် လတူ ကောန်ၚာ် ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် == ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ်ဝွံ နွံကဵု ဇီုကပိုက် ဇၞော်ကွေံကွေံ လတူ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲ အခိၚ် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် စဵုကဵု ဇၞော်မောဝ်ရ။<ref>Field, T. (2010). Touch for socioemotional and physical well-being: A review. Developmental Review, 30(4), 367-383.</ref> ပွဳပွူသဘာဝ မိမ ကေုာံ ညးမမၚ်မွဲတအ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ်ကဵု သဇိုၚ် ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် ကောန်ၚာ် အလုံအိုတ်သီုရ။ မိမ မစွံ အာရီု ဖေက်ဂၟံက် လောန်ကာဲ လတူ တိရစ္ဆာန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး အကာဲအရာ မွဲမွဲမ္ဂး၊ ကောန်ၚာ်တအ် လ္ၚတ်ကေတ် ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက်ဂှ် အလဵုအလဵု နကဵု ပရေၚ်လ္ၚတ် မရံၚ်ကေတ် (Observational conditioning) ရ။ ဣဏအ်ဝွံ ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်တအ်ဝွံ အာဲကၟာဲ စၠောံကၠုၚ် နူ လညာတ် မိမတအ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်ရ ပရေၚ်လွဳလွတ် ကောန်ၚာ် နကဵု ပွဳပွူသဘာဝ မၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ မၞုံကဵု ပရေၚ်ဆာန်ကၟိန်ဂှ် ကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် လဒက်ပ္တန် ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် ကောန်ၚာ် မထတ်ယုက်ရ။ == လွပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်မက်ဂမၠိုၚ် == ပ္ဍဲ ခေတ်တၟိဝွံ၊ သဘဴဓဝ် ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ်ဂှ် စကာဒၟံၚ် ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲ လွပ် ပရေၚ်မက်ဂမၠိုၚ် (Marketing) ကေုာံ ပရေၚ်ထ္ၜးပျး (Advertising) ရ။<ref>Stuart, E. W., Shimp, T. A., & Engle, R. W. (1987). Classical conditioning of consumer attitudes: Four experiments in an advertising context. Journal of Consumer Research, 14(3), 334-349.</ref> ကမ္ပဏဳ ဇၞော်ဇၞော်တအ်ဝွံ မလေပ် ပံၚ်စပ် လက္ကရီု (Brand) ညးတအ် ကု အာရီု မဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် လပါ်ခိုဟ် (ဥပမာ - မၞိဟ်ဒယှ်၊ ရမ္သာၚ်ဒွက် မမိပ်သၠံၚ်၊ ရုပ်သာ် မသ္ဍိုက်မၠိုက်) ရ။ နကဵု ပွမပံၚ်စပ် ကပေါတ် (CS) ကု အရာမမိပ်သၠံၚ် (US) ဂၠိုၚ်ကဵု အလန်မ္ဂး၊ ညးမရာန်တအ် ကတဵုဒှ် ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် မမိပ်သၠံၚ် (CR) လတူ ကပေါတ်ဂှ် အလဵုအလဵုရ။ ဥပမာ - ကမ္ပဏဳ ကိုဝ်ကာကိုဝ်လာ (Coca-Cola) ဝွံ မလေပ် ပံၚ်စပ် ဍာ်ယာမ ညးတအ် ကု အကာဲအရာ သဘၚ်၊ မိတ်သဟာဲ၊ ကေုာံ ပရေၚ်မိပ်သၠံၚ် ပ္ဍဲ အခိၚ် ထ္ၜးပျးရ။ ဣဏအ်ဝွံ ဒှ် နဲကဲ သဇိုၚ် သွက်ဂွံ ဓလီုပတိုန် လညာတ် ကေုာံ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် ညးမရာန်တအ် နကဵု လညာတ် သိပ္ပံပရေၚ်စိုတ် ဗွဲမအံၚ်ဇၞးရ။<ref>Gorn, G. J. (1982). The effects of music in advertising on choice behavior: A classical conditioning approach. Journal of Marketing, 46(1), 94-101.</ref> == တၚ်တးပါ် ကေုာံ ပြသၞာ စိုတ်စရိုတ် == ပရေၚ်စမ်ၜတ် လိတ်တေဝ် အာလ်ဗာတ် ဝွံ ဒှ် ပရေၚ်စမ်ၜတ် မၞုံကဵု တၚ်တးပါ် ကေုာံ ပြသၞာ လပါ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (Ethics) ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် သိပ္ပံပရေၚ်စိုတ်ရ။<ref>Baumrind, D. (1964). Some thoughts on ethics of research: After reading Milgram's "Behavioral Study of Obedience.". American Psychologist, 19(6), 421-431.</ref> ဝါတ်သေန် ကေုာံ ရေနာ တအ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ်လဝ် ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက် ကု ကောန်ၚာ် ဍောတ်ဍောတ်မွဲ တုဲ၊ ဟွံကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပရေၚ်ပၠိုတ်အာ (Extinction) သွက်ဂွံ ပလီုထောံ ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက်ဂှ်ရ။ ဣဏအ်ဝွံ ဒှ် ပရေၚ်ဟွံမၚ်မွဲ အခေါၚ်အရာ မၞိဟ် မဒးဒုၚ်စမ်ၜတ် ကွေံကွေံရ။ ပ္ဍဲ ခေတ်တၟိဏအ်မ္ဂး၊ ပရေၚ်စမ်ၜတ် ဗီုဏအ်ဝွံ ဟွံကလိဂွံ အခေါၚ် နူကဵု ဂကောံမၚ်မွဲ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် စမ်ၜတ် (IRB) သွက်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ်ရ။ တၠပညာတအ် ဒးမၚ်မွဲ ဘဝ ကေုာံ ပရေၚ်ထတ်ယုက် စိုတ် ညးမပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်စမ်ၜတ် ဗွဲမတေၚ်ဂြတ်ရ။ တၚ်တးပါ် သၞောတ် ဗဳဟေဗဳယာရဳဇြေမ် မွဲပၠန်ဂှ် ဒှ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဏအ်ဝွံ ဟွံစွံ အာရီု လတူ ပရေၚ်ချပ်ပိုၚ်ခြာ (Cognition) ကေုာံ ပရေၚ်တီကၠိုဟ် ဝိညာဏ် မၞိဟ်တအ်ရ။ စိုတ်စရိုတ် ကောန်မၞိဟ်ဝွံ ထုဲသၠုံ ဂၠိုၚ်နူကဵု ဆ ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ် ဟိုတ်ဖဵု ဓမ္မတာမွဲရ။ == ပရေၚ်လ္ၚတ် ခေတ်တၟိ ကေုာံ က္ဍဟ် == ပရေၚ်လ္ၚတ် ခေတ်တၟိ လပါ် သိပ္ပံက္ဍဟ် (Neuroscience) ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ က္ဍဟ် မၞုံယၟု အမေက်ဒလာ (Amygdala) ကေုာံ ဟေတ်ပဝ်ကေမ်ပါတ် (Hippocampus) ရ။<ref>Phelps, E. A., & LeDoux, J. E. (2005). Contributions of the amygdala to emotion processing: From animal models to human behavior. Neuron, 48(2), 175-187.</ref> အမေက်ဒလာဝွံ ဒှ် ဗဟဵု မဖန်ဗဒှ် ကေုာံ သမ္တီ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် မပ္တံ ကု ပွမဖေက်ဂၟံက်ရ။ {{Graph:Chart|width=400|height=200|type=line|x=1,2,3,4,5,6,7,8,9,10|y=0,10,30,60,85,95,98,99,100,100|yAxisTitle=ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက် (CR)|xAxisTitle=အလန် မပံၚ်စပ် (Trials)|title=လၟေၚ် ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ်}} အခိၚ်ကာလ CS ကေုာံ US ပံၚ်စပ် ရေၚ်သကအ်မ္ဂး၊ ဓါတ်နျူရဝ် (Neurons) ပ္ဍဲ အမေက်ဒလာ ပြံၚ်လှာဲအာ ကေုာံ ဒက်ပ္တန် ပရေၚ်ဆက်စပ် တၟိရ။ ပရေၚ်လ္ၚတ်ဏအ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ဇမၠိၚ်လညာတ် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဂဥုဲ ကေုာံ နဲကဲလွဳလွတ် တၟိတၟိ သွက် ညးမဒးဒုၚ်ယဲ PTSD ကေုာံ ဖဝ်ဗဳယာ တအ်ရ။ သွဟ် လ္ၚတ်က္ဍဟ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ်ဝွံ ဒှ် ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ဇကုခန္ဓ မဆက်စပ် ကု ဓါတု ကေုာံ လဒက်ပ္တန် က္ဍဟ် ဍာံဍာံ သီုဟွံသေၚ် ဆ ပရေၚ်စိုတ်မွဲဓဝ်ရ။<ref>Maren, S. (2001). Neurobiology of Pavlovian fear conditioning. Annual Review of Neuroscience, 24, 897-931.</ref> == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite journal |last=Watson |first=J. B. |last2=Rayner |first2=R. |year=1920 |title=Conditioned emotional reactions |journal=Journal of Experimental Psychology |volume=3 |issue=1 |pages=1–14 |doi=10.1037/h0069608}} * {{cite book |last=Pavlov |first=I. P. |year=1927 |title=Conditioned Reflexes: An Investigation of the Physiological Activity of the Cerebral Cortex |publisher=Oxford University Press |url=http://psychclassics.yorku.ca/Pavlov/}} * {{cite book |last=LeDoux |first=J. E. |year=1996 |title=The Emotional Brain: The Mysterious Underpinnings of Emotional Life |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-0684836591}} * {{cite journal |last=Maren |first=S. |year=2001 |title=Neurobiology of Pavlovian fear conditioning |journal=Annual Review of Neuroscience |volume=24 |pages=897–931 |doi=10.1146/annurev.neuro.24.1.897}} * {{cite book |last=Bouton |first=M. E. |year=2016 |title=Learning and Behavior: A Contemporary Synthesis |publisher=Sinauer Associates |isbn=978-1605353848}} {{Navbox | name = ပရေၚ်စိုတ် | title = လညာတ် ကေုာံ သဘဴဓဝ် ပညာ ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် | state = uncollapsed | listclass = hlist | list1 = * [[ပရေၚ်ပၠန်ကလေၚ်စိုတ် မဒးဒုၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လဝ်]] * [[သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ဟိုတ်ဖဵု (Classical conditioning)]] * [[သၞောတ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် နကဵုကမၠောန် (Operant conditioning)]] * [[ပရေၚ်စမ်ၜတ် လိတ်တေဝ် အာလ်ဗာတ်]] * [[ဗဳဟေဗဳယာရဳဇြေမ် (Behaviorism)]] * [[ဂျောန် ဗဳ ဝါတ်သေန်]] * [[အဳဗာန် ပါဗလောပ်]] }} {{DEFAULTSORT:Pa Reng Plan Ka Leng Soit Ma Dah Dung Pkat Pkeng Law}} [[Category:ပညာ ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ်]] [[Category:ဗဳဟေဗဳယာရဳဇြေမ်]] [[Category:သဘဴဓဝ် ပရေၚ်လ္ၚတ်]] [[Category:ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်]] [[Category:ယဲစိုတ် ကေုာံ လွဳလွတ်]] [[Category:ဝင် သိပ္ပံပရေၚ်စိုတ်]] [[Category:ပရေၚ်စမ်ၜတ် လတူမၞိဟ်]] [[ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ်]] kaiz3vea67n6wrsr0gnc71n0tmqz0e3 4 13452 60196 2026-11-08T23:31:03Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "<div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Michelangelo - Creation of Adam (cropped).jpg|100px|မဳကေလာန်ဂျေလဝ်]] </div> '''[[၁ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၅၁၂|၁၅၁၂]] – ရုပ်ပါန်ခဳ ကၟဳလတူ စမြိုၚ် ဘာကျာ် '''[[သဳသတေန် (Sistine Chapel)|သဳသတေန်]..." 60196 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Michelangelo - Creation of Adam (cropped).jpg|100px|မဳကေလာန်ဂျေလဝ်]] </div> '''[[၁ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၅၁၂|၁၅၁၂]] – ရုပ်ပါန်ခဳ ကၟဳလတူ စမြိုၚ် ဘာကျာ် '''[[သဳသတေန် (Sistine Chapel)|သဳသတေန်]]''' မဓဇက်လဝ် နကဵု မဳကေလာန်ဂျေလဝ် (Michelangelo) ဂှ် စထ္ၜးပျး ကု ညးဍုၚ်ကွာန် ကိုပ်ကၠာအိုတ်။ * [[သၞာံ ၁၇၅၅|၁၇၅၅]] – ကသဳတိ ဇၞော် ကေုာံ လပှ်ဍာ်သဳနာမဳ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် '''[[လဳသဗောန်]]''' (Lisbon) ရးနိဂီု ပဝ်တူဂြဳ တုဲ မၞိဟ် စဵုကဵု မွဲကိုဋ် ပြၚ် ဒးချိုတ်အာ။ * [[သၞာံ ၁၉၅၅|၁၉၅၅]] – ပရေၚ်ပဋိပက္ခ အကြာ ဗဳယေတ်နာမ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ ဗဳယေတ်နာမ်သၠုၚ်ကျာ စကတဵုဒှ် တုဲ '''[[ပၞာန် ဗဳယေတ်နာမ်]]''' စတမ်ကတဵုဒှ်။ * [[သၞာံ ၁၉၉၃|၁၉၉၃]] – လိက်ကသုက် မာသထရေတ် (Maastricht Treaty) စပဒတန် တုဲ '''[[သမဂ္ဂ ဥရောပ]]''' (European Union) ဂှ် စဒက်ပ္တန် ဗွဲရုပ်ရဴ လတူသၞောဝ်။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၀၁]] </noinclude> h3h0k928v9d4f1uoc9jfcuectvtjir8 4 13453 60197 2026-11-08T23:32:28Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "<div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Arthur James Balfour.jpg|100px|အာသာ ဂျေမ် ဗလ်ဖေါရ်]] </div> '''[[၂ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၉၁၇|၁၉၁၇]] – အလဵုအသဳ ဗြိတိန် လလောၚ်တြး လိက်လလောၚ်တြး ဗလ်ဖေါရ် (Balfour Declaration) သွ..." 60197 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Arthur James Balfour.jpg|100px|အာသာ ဂျေမ် ဗလ်ဖေါရ်]] </div> '''[[၂ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၉၁၇|၁၉၁၇]] – အလဵုအသဳ ဗြိတိန် လလောၚ်တြး လိက်လလောၚ်တြး ဗလ်ဖေါရ် (Balfour Declaration) သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဌာန်တန်တဴ ကောန်ဂကူ ဂျူ ပ္ဍဲ ပလက်သတာၚ်။ * [[သၞာံ ၁၉၃၆|၁၉၃၆]] – ကမ္ပဏဳ ဗလးရမ္သာၚ် ဗြိတိန် (BBC) စဗလး ရုပ်ဒမျိုၚ် တဳဗဳ နကဵု ရုပ်ကၠေၚ် (High-definition) ကိုပ်ကၠာအိုတ်။ * [[သၞာံ ၁၉၆၄|၁၉၆၄]] – သၟိၚ်ဨကရာဇ် ဖာဲသာလ် (Faisal) တိုန်နန် ဒှ် သၟိၚ်ဨကရာဇ် ရးနိဂီု သէောဒဳ အာရေဗဳယျာ ကြဴနူ သၟိၚ် သောဒ် ဒးဒုၚ် ဖျေဟ် နူ နန်။ * [[သၞာံ ၂၀၀၀|၂၀၀၀]] – ကောန်က္ၜၚ်အာကာသ ပိတၠ စိုပ် သၞေဟ်အာကာသ ဂၠးကဝ် (ISS) တုဲ စမံၚ်တန်တဴ ကိုပ်ကၠာအိုတ်။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၀၂]] </noinclude> lpsrb4h0f7enkxzdotzetwxs77ybc7c 4 13454 60198 2026-11-08T23:33:02Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "<div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Android robot.svg|100px|အာန်ဒရိုက်]] </div> '''[[၅ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၆၀၅|၁၆၀၅]] – ပရေၚ်ပုန်ကတဵု ယမ်းပသဲ (Gunpowder Plot) သွက်ဂွံ ဂစိုတ် ဨကရာဇ် ဂျေမ် မရနုက်ကဵု ၁ ကေု..." 60198 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Android robot.svg|100px|အာန်ဒရိုက်]] </div> '''[[၅ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၆၀၅|၁၆၀၅]] – ပရေၚ်ပုန်ကတဵု ယမ်းပသဲ (Gunpowder Plot) သွက်ဂွံ ဂစိုတ် ဨကရာဇ် ဂျေမ် မရနုက်ကဵု ၁ ကေုာံ ပလီု စၠတ်ထဝ် အေၚ်္ဂလာန် ဂှ် ဒးဒုၚ် ဘာ်ထောံ တုဲ '''[[ဂါဲ ဖေါက်]]''' (Guy Fawkes) ဒးဒုၚ် ရပ်။ * [[သၞာံ ၁၈၇၂|၁၈၇၂]] – ညးမတွံသၠိုက် အခေါၚ်အရာ ညးဗြဴ သုသာန် ဗဳ အာန်ထဝ်နဳ (Susan B. Anthony) စုတ်မာဲ ပ္ဍဲ သဘၚ်ရုဲမာဲ သမ္မတ အမေရိကာန် ကိုပ်ကၠာ ညးဗြဴတအ် ကလိဂွံ အခေါၚ်မာဲ လတူသၞောဝ်။ * [[သၞာံ ၁၉၄၀|၁၉၄၀]] – သမ္မတ အမေရိကာန် '''[[ဖရန်ကလေန် ဒဳ ရုသဗေတ်]]''' ဂွံဒုၚ်ရုဲစှ် နဒဒှ် သမ္မတ သွက် အလန် မရနုက်ကဵု ပိ မဒှ် သမ္မတ ကိုပ်ကၠာအိုတ် မယိုက်ဂၠေၚ် တာလျိုၚ် ပိအလန် လတူ ဝင်။ * [[သၞာံ ၂၀၀၇|၂၀၀၇]] – ကုမ္ပဏဳ ဂူဂယ် (Google) ထ္ၜးပျး သၞောတ်အုပ်ဓုပ် သမာတ်ဖုၚ် '''[[အာန်ဒရိုက်]]''' (Android) ကိုပ်ကၠာအိုတ်။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၀၅]] </noinclude> dfpn05ykcx1v7h53epa0bl8jgj8of19 4 13455 60201 2026-11-08T23:38:07Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "<div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Thomas Edison2.jpg|100px|ထဝ်မာတ် အဳဒဳသေန်]] </div> '''[[၂၉ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၈၇၇|၁၈၇၇]] – အစာကွတ်စက် အမေရိကာန် '''[[ထဝ်မာတ် အဳဒဳသေန်]]''' (Thomas Edison) ထ္ၜးပျး စက်ဖောန..." 60201 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Thomas Edison2.jpg|100px|ထဝ်မာတ် အဳဒဳသေန်]] </div> '''[[၂၉ နဝ်ဝေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၈၇၇|၁၈၇၇]] – အစာကွတ်စက် အမေရိကာန် '''[[ထဝ်မာတ် အဳဒဳသေန်]]''' (Thomas Edison) ထ္ၜးပျး စက်ဖောန်နဝ်ဂရာပ် (Phonograph) မဒှ် စက်တက်ရမ္သာၚ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ ဝင်။ * [[သၞာံ ၁၈၉၉|၁၈၉၉]] – ဂျောန် ဂါမ်ပါ (Joan Gamper) ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ စဒက်ပ္တန် ဂကောံ ဗဝ်လုံး သပေန် '''[[အေပ်သဳ ဗာသဳလဝ်နာ]]''' (FC Barcelona)။ * [[သၞာံ ၁၉၄၇|၁၉၄၇]] – ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံ ပါ်ကရေက် ရးနိဂီု '''[[ပလက်သတာၚ်]]''' (Palestine) သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဍုၚ်အာရပ် ကေုာံ ဍုၚ်ဂျူ (အေတ်သရေ)။ * [[သၞာံ ၁၉၇၂|၁၉၇၂]] – ကမ္ပဏဳ အာတာရဳ (Atari) ပ္တိတ်သွံ ဂိမ်း (Video game) မၞုံယၟု '''[[ပံၚ် (ဂိမ်း)|ပံၚ်]]''' (Pong) မဒှ် ဂိမ်း ကလိဂွံ ပရေၚ်အံၚ်ဇၞး လပါ်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၁ ၂၉]] </noinclude> rsoz7vns2jgz2xcrd0eiqfco5msu29y 4 13457 60203 2026-11-08T23:41:41Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "<div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Rosa Parks Taking Fingerprinted.jpg|100px|ရဝ်သာ ပါတ်]] </div> '''[[၁ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၉၁၃|၁၉၁၃]] – ကမ္ပဏဳ ကွဳစက် ဖေါတ် (Ford Motor Company) စကာ သၞောတ် ကမၠောန် ပလံၚ်ဇမၠောအ် (moving assembly l..." 60203 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Rosa Parks Taking Fingerprinted.jpg|100px|ရဝ်သာ ပါတ်]] </div> '''[[၁ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၉၁၃|၁၉၁၃]] – ကမ္ပဏဳ ကွဳစက် ဖေါတ် (Ford Motor Company) စကာ သၞောတ် ကမၠောန် ပလံၚ်ဇမၠောအ် (moving assembly line) ကိုပ်ကၠာအိုတ် သွက်ဂွံ ကၠောန် ကွဳစက်။ * [[သၞာံ ၁၉၅၅|၁၉၅၅]] – ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန်၊ ညးဗြဴ အာဖရိက-အမေရိကာန် '''[[ရဝ်သာ ပါတ်]]''' (Rosa Parks) ဟွံဒုၚ် ကဵုဒၞာဲ ကု မၞိဟ်ဗတာၚ် ပ္ဍဲ ကွဳစက်ဘာတ် တုဲ ဒးဒုၚ်ရပ် မဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်တဝ်စၞေဟ် အခေါၚ်အရာကောန်မၞိဟ်။ * [[သၞာံ ၁၉၅၉|၁၉၅၉]] – ဍုၚ် ၁၂ ဍုၚ် ထပက်စၟတ်တဲ လိက်ကသုက် အာန်တာတိက (Antarctic Treaty) သွက်ဂွံ စကာ တိုက် '''[[အာန်တာတိက]]''' နဒဒှ် ဒၞာဲ သုတေသန သိပ္ပံ သက်ကု ပရေၚ်ပၞာန်။ * [[သၞာံ ၁၉၈၈|၁၉၈၈]] – ဂကောံ ဌာန်ကောန်ဂကူ သွက် ထတ်ယုက် (WHO) စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲဏအ် နဒဒှ် တ္ၚဲ ယဲ '''[[အေက်အာဲဝဳ]]''' (World AIDS Day) အလုံဂၠးကဝ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၂ ၀၁]] </noinclude> 0j293mqv9301kclmgbdd2ul4ah50elg 4 13458 60204 2026-11-08T23:42:14Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "<div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Jacques-Louis David - The Coronation of Napoleon (1805-1807).jpg|100px|နာပဝ်လဳယောန်]] </div> '''[[၂ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၈၀၄|၁၈၀၄]] – ပ္ဍဲ ဘာကျာ် ဍုၚ်ပါရဳ၊ '''[[နာပဝ်လဳယောန် ဗဝ်နာပါတ်]]''' (Napoleon..." 60204 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Jacques-Louis David - The Coronation of Napoleon (1805-1807).jpg|100px|နာပဝ်လဳယောန်]] </div> '''[[၂ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၈၀၄|၁၈၀၄]] – ပ္ဍဲ ဘာကျာ် ဍုၚ်ပါရဳ၊ '''[[နာပဝ်လဳယောန် ဗဝ်နာပါတ်]]''' (Napoleon Bonaparte) ဒုၚ်စဝ်အဘိသိက် နဒဒှ် သၟိၚ်အေန်ပါယာ ရးနိဂီု ပြၚ်သေတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်။ * [[သၞာံ ၁၉၄၂|၁၉၄၂]] – ဂကောံ အစာသိပ္ပံ မက္ဍိုက်ပ် နကဵု အေန်ရဳကဝ် ဖာမဳ (Enrico Fermi) တအ် စမ်ၜတ် ကၠောန်ဗဒှ် ဓါတ် ခတိုဟ် နျူကလဳယာ (nuclear chain reaction) ကိုပ်ကၠာအိုတ် ဗွဲမအံၚ်ဇၞး ပ္ဍဲ ဍုၚ်ချဳကာဂဝ်။ * [[သၞာံ ၁၉၇၁|၁၉၇၁]] – ရးနိဂီု အေမဳရိတ် ၆ ဍုၚ် ပံၚ်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုၚ် '''[[အာရပ်အေမဳရိတ်]]''' (United Arab Emirates) မဒှ် ကၟိန်ဍုၚ် မွဲ။ * [[သၞာံ ၁၉၈၈|၁၉၈၈]] – ဗေနာဇြဳ ဘူတဝ် (Benazir Bhutto) ဒုၚ်ယိုက်ဂၠေၚ် တာလျိုၚ် နဒဒှ် ဝန်ဇၞော် ရးနိဂီု ပါကစ္စတာန် မဒှ် ညးဗြဴ ကိုပ်ကၠာအိုတ် မဂွံဒှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ဍုၚ် မၞိဟ်မယိုက်ဂၠေၚ် ဘာသာအေတ်သလာမ် ဂၠိုၚ်အိုတ်။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၂ ၀၂]] </noinclude> jc4lc4s354hg0tzya903y1e1rvurexx 4 13459 60205 2026-11-08T23:42:31Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "<div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Christiaan Barnard crop.jpg|100px|ခရေတ်သတဳယာန် ဗာနာတ်]] </div> '''[[၃ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၉၆၇|၁၉၆၇]] – အစာဂဥုဲ ခရေတ်သတဳယာန် ဗာနာတ် (Christiaan Barnard) ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ ကၠောန..." 60205 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Christiaan Barnard crop.jpg|100px|ခရေတ်သတဳယာန် ဗာနာတ်]] </div> '''[[၃ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၉၆၇|၁၉၆၇]] – အစာဂဥုဲ ခရေတ်သတဳယာန် ဗာနာတ် (Christiaan Barnard) ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ် ပရေၚ်စၠောအ် ဖျုန်ဂြိုဟ် မၞိဟ် (human heart transplant) ကိုပ်ကၠာအိုတ် ဗွဲမအံၚ်ဇၞး ပ္ဍဲ ရးနိဂီု အာဖရိက သၠုၚ်ကျာ။ * [[သၞာံ ၁၉၈၄|၁၉၈၄]] – ပရေၚ် ဂျိဓါတ် ဇွောဝ်တိတ် နူ စက်ယန္တရ ယူနဳယောန် ကာဗိုက် (Union Carbide) ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗဝ်ပါ (Bhopal) ရးနိဂီု အိန္ဒိယ တုဲ မၞိဟ် ၂၀,၀၀၀ ပြၚ် ဒးချိုတ်အာ မဒှ် ပရိုက်ဘဲ စက်ယန္တရ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင်။ * [[သၞာံ ၁၉၉၂|၁၉၉၂]] – လိက်ပလံၚ်ဇမၠေအ် တဲ (SMS text message) ကိုပ်ကၠာအိုတ် မၞုံကဵု မလိက် "Merry Christmas" ဂှ် စပလံၚ် နူကဵု ကောန်ပျူတာ ဇရေၚ် ဖုၚ်တဲ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ယူကေ။ * [[သၞာံ ၁၉၉၄|၁၉၉၄]] – ကုမ္ပဏဳ သဝ်နဳ (Sony) တက်တြးပ္တိတ် စက်ဂိမ်း '''[[ပလေသတေယှေန်]]''' (PlayStation) ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ ရးနိဂီု ဂျပေန်။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၂ ၀၃]] </noinclude> jtaxelve5wr3omyfbf8w46wxkkncjen 4 13460 60206 2026-11-08T23:42:51Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "<div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Nelson's Column during the Great Smog of 1952.jpg|100px|ယက်ဆီု ဇၞော် လန်ဒါန်]] </div> '''[[၄ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၆၃၉|၁၆၃၉]] – အစာသိပ္ပံ အေၚ်္ဂလိက် ဂျေရမဳယာ ဟဝ်ရံက် (Jeremiah Horrocks) ညာတ်..." 60206 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Nelson's Column during the Great Smog of 1952.jpg|100px|ယက်ဆီု ဇၞော် လန်ဒါန်]] </div> '''[[၄ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၆၃၉|၁၆၃၉]] – အစာသိပ္ပံ အေၚ်္ဂလိက် ဂျေရမဳယာ ဟဝ်ရံက် (Jeremiah Horrocks) ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ဂြိုဟ်သိုက် (Venus) က္ၜၚ်ကၠောံ အကြာ တ္ၚဲ ကေုာံ ဂၠးတိ (transit of Venus) ကိုပ်ကၠာအိုတ် အတိုၚ် မတွဟ်လဝ်။ * [[သၞာံ ၁၇၉၁|၁၇၉၁]] – လိက်ပရိုၚ် ဇၟာပ် တ္ၚဲအဒိုတ် ပ္ဍဲ ဗြိတိန် '''[[ဒဳ အဝ်သဇာဗာ]]''' (The Observer) စတက်တြးပ္တိတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် မဒှ် လိက်ပရိုၚ် တ္ၚဲအဒိုတ် တြေံအိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ်။ * [[သၞာံ ၁၉၅၂|၁၉၅၂]] – ယက်ဆီု ကေုာံ မဝိက် မၞုံကဵု ဂျိဓါတ် (Great Smog of London) စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် '''[[လန်ဒါန်]]''' တုဲ မၞိဟ် ၄,၀၀၀ ပြၚ် ဒးချိုတ်အာ နကဵု ယဲယီုယီု။ * [[သၞာံ ၁၉၈၀|၁၉၈၀]] – ဂကောံ ဒွက် ရံက် (Rock band) ဒယှ် အေၚ်္ဂလိက် '''[[လေတ် ဇြပ်ပလေန်]]''' (Led Zeppelin) လလောၚ်တြး ထကးအာ ဂကောံ ကြဴနူ ဂျောန် ဗောန်ဟာမ် စုတိအာ။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၂ ၀၄]] </noinclude> 7t9ml6ug85gvs4hsuy40knpkhav326s 4 13461 60207 2026-11-08T23:43:10Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "<div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Nelson Mandela-2008 (edit).jpg|100px|နေဝ်သောန် မာန်ဒေလာ]] </div> '''[[၅ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၄၉၂|၁၄၉၂]] – ခရစ်သတဝ်ဖာ ကဝ်လာမ်ဗတ် (Christopher Columbus) စိုပ် တကအ် '''[[ဟေတ်သပါနဳယဝ်လာ]..." 60207 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Nelson Mandela-2008 (edit).jpg|100px|နေဝ်သောန် မာန်ဒေလာ]] </div> '''[[၅ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၄၉၂|၁၄၉၂]] – ခရစ်သတဝ်ဖာ ကဝ်လာမ်ဗတ် (Christopher Columbus) စိုပ် တကအ် '''[[ဟေတ်သပါနဳယဝ်လာ]]''' (Hispaniola) တုဲ ဒှ် ဂကူ ယူရဝ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ် တကအ်ဏအ်။ * [[သၞာံ ၁၇၆၆|၁၇၆၆]] – ဂျေမ် ခရစ်သတဳ (James Christie) ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ် သဘၚ် သွံစ လေလာန် (auction) ကိုပ်ကၠာအိုတ် ဇရေၚ် ဍုၚ်လန်ဒါန်။ * [[သၞာံ ၁၉၃၃|၁၉၃၃]] – လိက် ပလေဝ်သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုၚ် အမေရိကာန် မရနုက်ကဵု ၂၁ စပဒတန် တုဲ သၞောဝ် မကၟာတ်လဒဵု ပရေၚ်သွံရာန် အရက် (Prohibition) အလုံမွဲ ကၟိန်ဍုၚ် အာစိုပ်ဒတုဲ။ * [[သၞာံ ၂၀၁၃|၂၀၁၃]] – သမ္မတ ရးနိဂီု အာဖရိက သၠုၚ်ကျာ မဂွံဒုၚ်ရုဲစှ် နကဵု သဘၚ်မာဲ ဒဳမဝ်ကရေသဳ ကိုပ်ကၠာအိုတ် ကေုာံ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် တဝ်စၞေဟ် အပါတ်တိုက် '''[[နေဝ်သောန် မာန်ဒေလာ]]''' (Nelson Mandela) စုတိအာ ပ္ဍဲ အာယုက် ၉၅ သၞာံ။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၂ ၀၅]] </noinclude> fjzbzv0yk5jqoqb5ky2182y38nh9h8n 4 13462 60208 2026-11-08T23:45:50Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "<div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Title page of Encyclopædia Britannica, First Edition.jpg|100px|အေန်သာဲကလဝ်ပဳဒဳယျာ ဗြဳတာန်နဳကာ]] </div> '''[[၆ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၇၆၈|၁၇၆၈]] – လိက်ပြကိုဟ် ဗဟုသုတ '''အေန်သာဲကလဝ်ပဳ..." 60208 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Title page of Encyclopædia Britannica, First Edition.jpg|100px|အေန်သာဲကလဝ်ပဳဒဳယျာ ဗြဳတာန်နဳကာ]] </div> '''[[၆ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၇၆၈|၁၇၆၈]] – လိက်ပြကိုဟ် ဗဟုသုတ '''[[အေန်သာဲကလဝ်ပဳဒဳယျာ ဗြဳတာန်နဳကာ]]''' (Encyclopædia Britannica) အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် စတက်တြးပ္တိတ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် အေဒေန်ဗာဂ် ရးနိဂီု သကတ်တလာန်။ * [[သၞာံ ၁၈၆၅|၁၈၆၅]] – လိက် ပလေဝ်သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုၚ် အမေရိကာန် မရနုက်ကဵု ၁၃ စပဒတန် တုဲ သၞောတ် စကာဍိက် ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန် အာစိုပ်ဒတုဲ။ * [[သၞာံ ၁၉၁၇|၁၉၁၇]] – က္ၜၚ် ပလံၚ်ယမ်းၜါ ဇီုကပိုက် ရေၚ်သကအ် ပ္ဍဲ သၞေဟ် ဟာလဳဖေက် (Halifax) ရးနိဂီု ကနေဒါ တုဲ ပရေၚ်ခတိုဟ် ဇၞော် ကတဵုဒှ် မၞိဟ် ၂,၀၀၀ ပြၚ် ဒးချိုတ်အာ။ * [[သၞာံ ၁၉၂၂|၁၉၂၂]] – ရးနိဂီု ဗၠးၜး '''[[အာဲယာလာန်]]''' (Irish Free State) စဒက်ပ္တန် ဗွဲရုပ်ရဴ ကြဴနူ ထပက်စၟတ်တဲ လိက်ကသုက် အၚ်္ဂလဝ်-အာဲရေတ်။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၂ ၀၆]] </noinclude> jcuk483vq3bmrbe6oj8nl7smtiyfqth 4 13463 60209 2026-11-08T23:46:03Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "<div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:USS Shaw during the attack on Pearl Harbor.jpg|100px|ပုလဲ ဟာဗါ]] </div> '''[[၇ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[ဘဳသဳ ၄၃|၄၃ ဘဳသဳ]] – တၠပညာ ကေုာံ အစာချူလိက် ရဝ်မ '''[[သဳသရဝ်]]''' (Cicero) ဒးဒုၚ် ဂစိုတ် နကဵု အသ..." 60209 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:USS Shaw during the attack on Pearl Harbor.jpg|100px|ပုလဲ ဟာဗါ]] </div> '''[[၇ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[ဘဳသဳ ၄၃|၄၃ ဘဳသဳ]] – တၠပညာ ကေုာံ အစာချူလိက် ရဝ်မ '''[[သဳသရဝ်]]''' (Cicero) ဒးဒုၚ် ဂစိုတ် နကဵု အသံ မာတ် အာန်တဝ်နဳ (Mark Antony)။ * [[သၞာံ ၁၉၄၁|၁၉၄၁]] – ပ္ဍဲ ပၞာန်ဂၠးကဝ် ဒုတိယ၊ ဒပ်ပၞာန် ဂျပေန် လုပ်ဗတိုက် ဇိုၚ်ဗဒိုပ် ပၞာန်ဍာ် အမေရိကာန် ပ္ဍဲ '''[[ပုလဲ ဟာဗါ]]''' (Pearl Harbor)၊ ဟာဝါဲယဳ သီုဟွံကဵု သတိ။ * [[သၞာံ ၁၉၇၂|၁၉၇၂]] – နာသာ (NASA) ပလံၚ်ပ္တိတ် က္ၜၚ်အာကာသ '''[[အပိုလဝ် ၁၇]]''' (Apollo 17) သွက်ဂွံ စှ်ေလတူ ဂိတု အလန်လက္ကရဴအိုတ်၊ တုဲ ဓါတ်ရုပ် ဂၠးတိ (The Blue Marble) ဂှ် ညးတအ် တက်ဂွံလဝ် ပ္ဍဲ တရဴဏအ်ရ။ * [[သၞာံ ၁၉၉၅|၁၉၉၅]] – က္ၜၚ်အာကာသ '''[[ဂါလဳလဳယဝ် (က္ၜၚ်အာကာသ)|ဂါလဳလဳယဝ်]]''' (Galileo spacecraft) စိုပ် ဂြိုဟ် ဗြဴဗြस्पति (Jupiter) ကြဴနူ တိတ်တရဴ ၆ သၞာံ ပြၚ်။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၂ ၀၇]] </noinclude> 0qharnyh7luuqne6v4nnpldb8wyil6u 4 13464 60210 2026-11-08T23:46:18Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "<div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:John Lennon 1969 (cropped).jpg|100px|ဂျောန် လေန်နောန်]] </div> '''[[၈ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၉၄၁|၁၉၄၁]] – ပ္ဍဲ ပၞာန်ဂၠးကဝ် ဒုတိယ၊ ဒပ်ပၞာန် ဂျပေန် စလုပ်ဗတိုက် ဍုၚ် မလာ..." 60210 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:John Lennon 1969 (cropped).jpg|100px|ဂျောန် လေန်နောန်]] </div> '''[[၈ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၉၄၁|၁၉၄၁]] – ပ္ဍဲ ပၞာန်ဂၠးကဝ် ဒုတိယ၊ ဒပ်ပၞာန် ဂျပေန် စလုပ်ဗတိုက် ဍုၚ် မလာယာ၊ ထာဲ၊ ဟံၚ်ကံၚ် ကေုာံ ဖဳလဳပေန် ဗွဲမပြဟ် ကြဴနူ ဗတိုက်လဝ် ပုလဲ ဟာဗါ။ * [[သၞာံ ၁၉၈၀|၁၉၈၀]] – သၟာဒယှ်ေဒွက် ကေုာံ ညးမပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံ ဗဳတေဝ် (The Beatles) '''[[ဂျောန် လေန်နောန်]]''' (John Lennon) ဒးဒုၚ် ပန်ဂစိုတ် ပ္ဍဲ ဍုၚ်နျူယံက်။ * [[သၞာံ ၁၉၉၁|၁၉၉၁]] – က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် နူ ရုရှာ၊ ယူကရေိန် ကေုာံ ဗေလာရုသ် တအ် ထပက်စၟတ်တဲ လိက်ကသုက် ဗေလဝ်ဗေဇြာ (Belovezha Accords) တုဲ ကၟိန်ဍုၚ် '''[[သဵုဗိယေတ်]]''' အာစိုပ်ဒတုဲ လတူသၞောဝ်။ * [[သၞာံ ၂၀၁၀|၂၀၁၀]] – က္ၜၚ်အာကာသ ဗၠးမၞိဟ် '''[[ဒရာဂေါန် (က္ၜၚ်အာကာသ)|ဒရာဂေါန်]]''' (SpaceX Dragon) မကၠောန်ဗဒှ် နကဵု ကမ္ပဏဳ သပေ့အေက် စပဝ်ကလာၚ် ကေုာံ ကလေၚ်စှ်ေ စိုပ် ဂၠးတိ ဗွဲမအံၚ်ဇၞး မဒှ် က္ၜၚ် ပုဂ္ဂလိက ကိုပ်ကၠာအိုတ်။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၂ ၀၈]] </noinclude> rapd92eejvyxp2gwydsdg806tg1tadk 4 13465 60211 2026-11-08T23:46:39Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "<div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Computer mouse.jpg|100px|ကောန်ဂြိပ်]] </div> '''[[၉ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၉၄၆|၁၉၄၆]] – စၠတ်ထဝ် ပတန်သၞောဝ်ဥပဒေ (Constituent Assembly) ရးနိဂီု '''[[အိန္ဒိယ]]''' စကောံဓရီု ကိုပ်ကၠာ..." 60211 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Computer mouse.jpg|100px|ကောန်ဂြိပ်]] </div> '''[[၉ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၉၄၆|၁၉၄၆]] – စၠတ်ထဝ် ပတန်သၞောဝ်ဥပဒေ (Constituent Assembly) ရးနိဂီု '''[[အိန္ဒိယ]]''' စကောံဓရီု ကိုပ်ကၠာအိုတ် သွက်ဂွံ ချူ သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုၚ် ကၟိန်ဍုၚ် တၟိ။ * [[သၞာံ ၁၉၆၈|၁၉၆၈]] – အစာသိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ ဒေါက်ဂလာတ် အေန်ဂေဝ်ဗာတ် (Douglas Engelbart) ထ္ၜးပျး စကာ '''[[ကောန်ဂြိပ်]]''' (computer mouse)၊ လိက် ဟာဲပါတေက် (hypertext) ကေုာံ ဂရဖှေတ် (GUI) အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ထ္ၜးပျး ဇၞော်။ * [[သၞာံ ၁၉၇၉|၁၉၇၉]] – ဂကောံ ဌာန်ကောန်ဂကူ သွက် ထတ်ယုက် (WHO) လလောၚ်တြး ဒဒှ်ရ ယဲ '''[[ကျောက်]]''' (Smallpox) ဂှ် ကၠေအ်ကၠက်အာ နူ ဂၠးတိဏအ် ရ။ * [[သၞာံ ၁၉၉၀|၁၉၉၀]] – က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ဂကောံသၟာကမၠောန် သဝ်လဳဒါရဳတဳ '''[[လေတ် ဝါဝေန်သာ]]''' (Lech Wałęsa) ဂွံဒုၚ်ရုဲစှ် နဒဒှ် သမ္မတ ရးနိဂီု ပဝ်လာန် နကဵု သဘၚ်မာဲ ဒဳမဝ်ကရေသဳ။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၂ ၀၉]] </noinclude> dp1wyqiq49ugm3oeglja0bdgm0gq6mt 4 13466 60212 2026-11-08T23:47:00Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "<div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Nobel Prize.png|100px|လာပ်နဝ်ဗဴ]] </div> '''[[၁၀ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၈၆၈|၁၈၆၈]] – ပၟတ် မၚ်စၟဳ ကွဳစက် (Traffic lights) အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် စစကာ ပ္ဍဲ မ္ၚး စၠတ်ထဝ် ဗြိတိန..." 60212 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Nobel Prize.png|100px|လာပ်နဝ်ဗဴ]] </div> '''[[၁၀ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၈၆၈|၁၈၆၈]] – ပၟတ် မၚ်စၟဳ ကွဳစက် (Traffic lights) အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် စစကာ ပ္ဍဲ မ္ၚး စၠတ်ထဝ် ဗြိတိန် ပ္ဍဲ ဍုၚ် '''[[လန်ဒါန်]]'''။ * [[သၞာံ ၁၉၀၁|၁၉၀၁]] – သဘၚ် ဇိုန်နှၚ် '''[[လာပ်နဝ်ဗဴ]]''' (Nobel Prize) အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် စကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲ ဍုၚ်သတံက်ဟဝ် ရးနိဂီု သွဳဒေန် ပ္ဍဲ တ္ၚဲ အစာသိပ္ပံ အာလ်ဖရက် နဝ်ဗဴ စုတိ။ * [[သၞာံ ၁၉၃၆|၁၉၃၆]] – ဨကရာဇ် ယူကေ '''[[အေတ်ဒဝါတ် မရနုက်ကဵု ၈]]''' (Edward VIII) လလောၚ်တြး နုက်တိတ် နူ နန် သွက်ဂွံ ထပ်တဲ ကု ညးဗြဴ အမေရိကာန် ဝဝ်လေတ် သိမ်သောန်။ * [[သၞာံ ၁၉၄၈|၁၉၄၈]] – ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ပဒတန် လိက်လလောၚ်တြး '''[[အခေါၚ်အရာ ကောန်မၞိဟ်]]''' အလုံဂၠးကဝ် (Universal Declaration of Human Rights) ပ္ဍဲ ဍုၚ်ပါရဳ။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၂ ၁၀]] </noinclude> 4r517g49i3qeqyr853rbicm083qkppy 4 13467 60213 2026-11-08T23:51:17Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "<div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:UNICEF Logo.svg|100px|ယူနဳသေပ်]] </div> '''[[၁၁ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၉၄၆|၁၉၄၆]] – ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ဒက်ပ္တန် ရန်ပုံငွေ ကောန်ၚာ် ဂၠးကဝ် မကော်စ '''[[ယူနဳသေပ်]]''' (UNICEF)..." 60213 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:UNICEF Logo.svg|100px|ယူနဳသေပ်]] </div> '''[[၁၁ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၉၄၆|၁၉၄၆]] – ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ ဒက်ပ္တန် ရန်ပုံငွေ ကောန်ၚာ် ဂၠးကဝ် မကော်စ '''[[ယူနဳသေပ်]]''' (UNICEF) သွက်ဂွံ ရီုဗၚ် ကောန်ၚာ် ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးကဝ် ဒုတိယ။ * [[သၞာံ ၁၉၇၂|၁၉၇၂]] – ကောန်က္ၜၚ်အာကာသ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန် ဂျေန် သဳယာနန် (Eugene Cernan) ကေုာံ ဟာရဳသေန် ယှမေတ် (Harrison Schmitt) တအ် နူ က္ၜၚ်အာကာသ '''[[အပိုလဝ် ၁၇]]''' (Apollo 17) စှ်ေ လတူ ဂိတု။ * [[သၞာံ ၁၉၉၇|၁၉၉၇]] – ဍုၚ်မပါလုပ် ပ္ဍဲ ကုလသမဂ္ဂ ဂမၠိုၚ် ထပက်စၟတ်တဲ လိက်ကသုက် '''[[ကျဝ်တဝ်]]''' (Kyoto Protocol) သွက်ဂွံ ဖအောန်ဖျေဟ် ဓါတ်ကာဗောန် မတိတ် နူ စက်ယန္တရ။ * [[သၞာံ ၂၀၀၁|၂၀၀၁]] – ရးနိဂီု '''[[ကြုက်]]''' (China) ဂှ် လုပ်ဒှ် ကောန်ဂကောံ ပ္ဍဲ ဂကောံ ပရေၚ်ဗၞိက် ဂၠးကဝ် (WTO) ဗွဲရုပ်ရဴ လတူသၞောဝ်။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၂ ၁၁]] </noinclude> 7y6jymbd7doc6pmttztjyoqnlhs12ho 4 13468 60214 2026-11-08T23:51:34Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "<div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Guglielmo Marconi.jpg|100px|ဂူလဳယျေဝ်မဝ် မာကဝ်နဳ]] </div> '''[[၁၂ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၉၀၁|၁၉၀၁]] – အစာကွတ်စက် အဳတလဳ '''[[ဂူလဳယျေဝ်မဝ် မာကဝ်နဳ]]''' (Guglielmo Marconi) ဒုၚ်ကေတ်..." 60214 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Guglielmo Marconi.jpg|100px|ဂူလဳယျေဝ်မဝ် မာကဝ်နဳ]] </div> '''[[၁၂ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၉၀၁|၁၉၀၁]] – အစာကွတ်စက် အဳတလဳ '''[[ဂူလဳယျေဝ်မဝ် မာကဝ်နဳ]]''' (Guglielmo Marconi) ဒုၚ်ကေတ် သမ္တီလက္ချန် ရေဒဳယဝ် နူ ဇမ္ၚောဲ ကၠောံ မှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်။ * [[သၞာံ ၁၉၁၁|၁၉၁၁]] – ဨကရာဇ် ဗြိတိန် ဂျောတ် မရနုက်ကဵု ၅ လလောၚ်တြး ပြံၚ် ဍုၚ်ဇၞော် အိန္ဒိယ နူ ဍုၚ် ကာလကတ်တား ဇရေၚ် ဍုၚ် '''[[ဒေလဳ တၟိ]]''' (New Delhi)။ * [[သၞာံ ၁၉၁၅|၁၉၁၅]] – သမ္မတ ရးနိဂီု ကြုက် '''[[ယွောန် ယှဳကာဲ]]''' (Yuan Shikai) လလောၚ်တြး ဇကုဇကု နဒဒှ် ဨကရာဇ် အေန်ပါယာ ကြုက်။ * [[သၞာံ ၂၀၁၅|၂၀၁၅]] – လိက်ကသုက် '''[[ပါရဳ]]''' (Paris Agreement) သွက်ဂွံ ထိၚ်ဒဝ် ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု ဂၠးကဝ် ဂှ် စပဒတန် ပ္ဍဲ ကောံဓရီု ကုလသမဂ္ဂ ပ္ဍဲ ဍုၚ်ပါရဳ။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၂ ၁၂]] </noinclude> hkvh0ksb1i0yo6zhqgb7bva3nmhs43q 4 13469 60215 2026-11-08T23:51:49Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "<div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Abel Tasman.jpg|100px|အာဗေဝ် တာသမာန်]] </div> '''[[၁၃ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၅၇၇|၁၅၇၇]] – သၟာၚ်ၜဳ အေၚ်္ဂလိက် '''[[ဖရန်သေတ် ဒရိတ်]]''' (Francis Drake) စတိတ်တရဴ နူ ဍုၚ် ပလဳမာတ်..." 60215 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Abel Tasman.jpg|100px|အာဗေဝ် တာသမာန်]] </div> '''[[၁၃ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၅၇၇|၁၅၇၇]] – သၟာၚ်ၜဳ အေၚ်္ဂလိက် '''[[ဖရန်သေတ် ဒရိတ်]]''' (Francis Drake) စတိတ်တရဴ နူ ဍုၚ် ပလဳမာတ် (Plymouth) သွက်ဂွံ ဂေတ် က္ၜၚ် အလုံဂၠးကဝ်။ * [[သၞာံ ၁၆၄၂|၁၆၄၂]] – သၟာၚ်ၜဳ ဒပ်ချ် '''[[အာဗေဝ် တာသမာန်]]''' (Abel Tasman) စိုပ် တကအ် နျူဇြဳလာန် ကိုပ်ကၠာအိုတ် မဒှ် ဂကူ ယူရဝ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ် ဒၞာဲဏအ်။ * [[သၞာံ ၁၉၃၇|၁၉၃၇]] – ဒပ်ပၞာန် ဂျပေန် လုပ်သီ ဍုၚ် နာန်ကျေန် (Nanjing) ရးနိဂီု ကြုက် တုဲ ပရေၚ်ဂစိုတ်ပဠက် ဍုၚ် '''[[နာန်ကျေန်]]''' (Nanjing Massacre) စကတဵုဒှ်။ * [[သၞာံ ၂၀၀၃|၂၀၀၃]] – ပ္ဍဲ ပၞာန် အဳရက်၊ ဒပ်ပၞာန် အမေရိကာန် ဂၠာဲဆဵု ကေုာံ ရပ်ကြိုၚ် သမ္မတ တြေံ ရးနိဂီု အဳရက် '''[[သာဒါမ် ဟူသိန်]]''' (Saddam Hussein) ပ္ဍဲ ဒၞာဲ မပၞုက်လဝ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် တဳကရိတ် (Tikrit)။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၂ ၁၃]] </noinclude> s66ej2n0pjb53zmonvnshis8wzsfqfz 4 13470 60216 2026-11-08T23:52:04Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "<div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Roald Amundsen.jpg|100px|ရဝ်အာလ် အာမန်သေန်]] </div> '''[[၁၄ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၉၁၁|၁၉၁၁]] – သၟာၚ်တရဴ နဝ်ဝေ '''[[ရဝ်အာလ် အာမန်သေန်]]''' (Roald Amundsen) ကေုာံ ဂကောံညးတအ် ဒှ်..." 60216 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Roald Amundsen.jpg|100px|ရဝ်အာလ် အာမန်သေန်]] </div> '''[[၁၄ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၉၁၁|၁၉၁၁]] – သၟာၚ်တရဴ နဝ်ဝေ '''[[ရဝ်အာလ် အာမန်သေန်]]''' (Roald Amundsen) ကေုာံ ဂကောံညးတအ် ဒှ် မၞိဟ် စိုပ် ဒၞာဲ ပၞိဟ်သၠုၚ်ကျာ (South Pole) ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ ဝင်။ * [[သၞာံ ၁၉၃၉|၁၉၃၉]] – ပ္ဍဲ ပၞာန် မံက်ဂံက် (Winter War)၊ ကၟိန်ဍုၚ် '''[[သဵုဗိယေတ်]]''' ဒးဒုၚ် ထ္ဍေၚ်ပ္တိတ် နူ ဂကောံ ဍုၚ်မဟာမိတ် (League of Nations) ဟိုတ်နူ လုပ်ဗတိုက် ရးနိဂီု ဖေန်လာန်။ * [[သၞာံ ၁၉၉၅|၁၉၉၅]] – လိက်ကသုက် ၜိုဟ်လလံ '''[[ဒေတောန်]]''' (Dayton Agreement) စထပက်စၟတ်တဲ ပ္ဍဲ ဍုၚ်ပါရဳ သွက်ဂွံ ပဒေါအ် ပၞာန် ဗဝ်သနဳယျာ။ * [[သၞာံ ၂၀၁၂|၂၀၁၂]] – ပရေၚ်ပန်ဂစိုတ် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဘာတန်မူလ '''[[သာန်ဒဳ ဟုက်]]''' (Sandy Hook) ပ္ဍဲ တွဵုရး ကောန်နေတ်တဳကေတ်၊ အမေရိကာန် တုဲ ကွးဘာ ၂၀ ကေုာံ အစာဘာ ၆ တၠ ဒးချိုတ်အာ။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၂ ၁၄]] </noinclude> kzsuzdmondczalntxmfh2u61sjffsqy 4 13471 60217 2026-11-08T23:52:22Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "<div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Bill of Rights Pg1of1 AC.jpg|100px|သၞောဝ် အခေါၚ်အရာ]] </div> '''[[၁၅ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၇၉၁|၁၇၉၁]] – လိက် ပလေဝ်သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုၚ် ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန် ၁၀ ပိုဒ် မကော..." 60217 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Bill of Rights Pg1of1 AC.jpg|100px|သၞောဝ် အခေါၚ်အရာ]] </div> '''[[၁၅ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၇၉၁|၁၇၉၁]] – လိက် ပလေဝ်သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုၚ် ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန် ၁၀ ပိုဒ် မကော်စ '''[[သၞောဝ် အခေါၚ်အရာ]]''' (Bill of Rights) ဂှ် စပဒတန် လတူသၞောဝ်။ * [[သၞာံ ၁၈၉၀|၁၈၉၀]] – က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ဂကူအမေရိကာန် တမ်မူလ '''[[သေတ်တေန် ဗူ]]''' (Sitting Bull) ဒးဒုၚ် ဂစိုတ် နကဵု ရဲဗၠာဲသၟိၚ် ပ္ဍဲ တွဵုရး ဒါကဝ်တာ သၟဝ်ကျာ။ * [[သၞာံ ၁၉၃၉|၁၉၃၉]] – ရုပ်ဒမျိုၚ် ဇမၠိၚ် မၞုံယၟု "ဇြာ်တိုက်အာ ကရောမ် ကျာ" ('''[[Gone with the Wind]]''') အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် စထ္ၜးပျး ပ္ဍဲ ဍုၚ် အာတ်လာန်တာ (Atlanta) တွဵုရး ဂျောဂျဳယျာ။ * [[သၞာံ ၂၀၀၁|၂၀၀၁]] – စေတဳ က္ၜၚ် '''[[ပဳသာ]]''' (Leaning Tower of Pisa) ပ္ဍဲ ရးနိဂီု အဳတလဳ ဂှ် ကလေၚ်ပံက်ကဵု ညးဍုၚ်ကွာန် မွဲအလန်ပၠန် ကြဴနူ ကၟာတ်လဝ် ၁၁ သၞာံ သွက်ဂွံ ပလေဝ်ပလေတ်။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၂ ၁၅]] </noinclude> hsylth0werit1i74iu0r418ireu5oo0 4 13472 60218 2026-11-08T23:54:25Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "<div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Boston Tea Party Currier colored.jpg|100px|ဗဝ်သတောန် တဳ ပါတဳ]] </div> '''[[၁၆ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၇၇၃|၁၇၇၃]] – ကောန်ဍုၚ်အမေရိကာန်တအ် ကၠဟ်ဖျေဟ် လ္ၚဵုလက်ဖက် ပ္ဍဲ သၞေဟ်ၜ..." 60218 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Boston Tea Party Currier colored.jpg|100px|ဗဝ်သတောန် တဳ ပါတဳ]] </div> '''[[၁၆ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၇၇၃|၁၇၇၃]] – ကောန်ဍုၚ်အမေရိကာန်တအ် ကၠဟ်ဖျေဟ် လ္ၚဵုလက်ဖက် ပ္ဍဲ သၞေဟ်ၜဳ ဗဝ်သတောန် သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် အခေါန် အေၚ်္ဂလာန် မကော်စ '''[[ဗဝ်သတောန် တဳ ပါတဳ]]''' (Boston Tea Party)။ * [[သၞာံ ၁၉၄၄|၁၉၄၄]] – ပ္ဍဲ ပၞာန်ဂၠးကဝ် ဒုတိယ၊ ဒပ်ပၞာန် ဂျာမနဳ စလုပ်ဗတိုက် ဒပ်မဟာမိတ် မကော်စ ပၞာန် '''[[ဗလ် (Battle of the Bulge)|ဗလ်]]''' (Battle of the Bulge) ပ္ဍဲ ဂြိုပ် အာဒေန်။ * [[သၞာံ ၁၉၇၁|၁၉၇၁]] – ပၞာန် သၠးပွး ဗေၚ်္ဂလာဒေသ် အာစိုပ်ဒတုဲ တုဲ ဒပ်ပၞာန် ပါကစ္စတာန် ဖျေဟ်လွဟ်၊ ရးနိဂီု '''[[ဗေၚ်္ဂလာဒေသ်]]''' ကလိဂွံ ဍုၚ်ဗၠးၜး။ * [[သၞာံ ၂၀၁၄|၂၀၁၄]] – ဂကောံ တာလဳဗာန် ပါကစ္စတာန် လုပ်ပန်ဂစိုတ် ပ္ဍဲ ဘာတန်မူလ ဍုၚ် '''[[ပက်ရှာဝါ]]''' (Peshawar) တုဲ ကွးဘာ ကေုာံ အစာဘာ ၁၄၉ တၠ ဒးချိုတ်အာ။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၂ ၁၆]] </noinclude> m9kzedn1y2h03la3ip93vn23nzpa9lx 4 13473 60219 2026-11-08T23:54:36Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "<div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Wright flyer.jpg|100px|ရာ် ဗရဒါ]] </div> '''[[၁၇ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၇၉၀|၁၇၉၀]] – တၟအ် ကြက္ကဒိန် '''[[အာတ်သတေတ်]]''' (Aztec calendar stone) မဒှ် အာဲကၟာဲ ဝင် တြေံ ဂှ် ဂၠာဲဆဵုဂွံ..." 60219 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Wright flyer.jpg|100px|ရာ် ဗရဒါ]] </div> '''[[၁၇ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၇၉၀|၁၇၉၀]] – တၟအ် ကြက္ကဒိန် '''[[အာတ်သတေတ်]]''' (Aztec calendar stone) မဒှ် အာဲကၟာဲ ဝင် တြေံ ဂှ် ဂၠာဲဆဵုဂွံ ပ္ဍဲ ဍုၚ် မေက်သဳကဝ်။ * [[သၞာံ ၁၉၀၃|၁၉၀၃]] – ကောဒေအ် ၜါ '''[[ရာ် ဗရဒါ]]''' (Wright brothers) စမ်ပဝ်ကလာၚ် က္ၜၚ်ကျာ နကဵု စက် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ဗွဲမအံၚ်ဇၞး ပ္ဍဲ တွဵုရး ကာရဝ်လာၚ်နာ သၟဝ်ကျာ။ * [[သၞာံ ၁၉၈၉|၁၉၈၉]] – ရုပ်ဒမျိုၚ် ကာတွန် '''[[ဒဳ သေမ်သေန်]]''' (The Simpsons) အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် စထ္ၜးပျး လတူ ရုပ်ဒမျိုၚ် တဳဗဳ ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန်။ * [[သၞာံ ၂၀၁၀|၂၀၁၀]] – သၟာဗၞိက် တူနဳသဳယျာ မဝ်ဟာမေတ် ဗူအာဇြဳဇြဳ စံၚ်ယဇ် ဇကုဇကု သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် အလဵုအသဳ မဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်ပုန်ကတဵု '''[[အာရပ် သပရိန်]]''' (Arab Spring)။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၂ ၁၇]] </noinclude> dxqeqt72sluxsua77wzdhlesvq4pwat 60222 60219 2026-11-08T23:55:32Z Aue Nai 24 Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁8. ဒဳဇြေမ်ဗါ]] ဇရေင် [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၈. ဒဳဇြေမ်ဗါ]] 60219 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Wright flyer.jpg|100px|ရာ် ဗရဒါ]] </div> '''[[၁၇ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၇၉၀|၁၇၉၀]] – တၟအ် ကြက္ကဒိန် '''[[အာတ်သတေတ်]]''' (Aztec calendar stone) မဒှ် အာဲကၟာဲ ဝင် တြေံ ဂှ် ဂၠာဲဆဵုဂွံ ပ္ဍဲ ဍုၚ် မေက်သဳကဝ်။ * [[သၞာံ ၁၉၀၃|၁၉၀၃]] – ကောဒေအ် ၜါ '''[[ရာ် ဗရဒါ]]''' (Wright brothers) စမ်ပဝ်ကလာၚ် က္ၜၚ်ကျာ နကဵု စက် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ဗွဲမအံၚ်ဇၞး ပ္ဍဲ တွဵုရး ကာရဝ်လာၚ်နာ သၟဝ်ကျာ။ * [[သၞာံ ၁၉၈၉|၁၉၈၉]] – ရုပ်ဒမျိုၚ် ကာတွန် '''[[ဒဳ သေမ်သေန်]]''' (The Simpsons) အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် စထ္ၜးပျး လတူ ရုပ်ဒမျိုၚ် တဳဗဳ ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန်။ * [[သၞာံ ၂၀၁၀|၂၀၁၀]] – သၟာဗၞိက် တူနဳသဳယျာ မဝ်ဟာမေတ် ဗူအာဇြဳဇြဳ စံၚ်ယဇ် ဇကုဇကု သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် အလဵုအသဳ မဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်ပုန်ကတဵု '''[[အာရပ် သပရိန်]]''' (Arab Spring)။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၂ ၁၇]] </noinclude> dxqeqt72sluxsua77wzdhlesvq4pwat 4 13474 60220 2026-11-08T23:54:55Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "<div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Bill Clinton.jpg|100px|ဗေဝ် ကလေန်တောန်]] </div> '''[[၁၉ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၈၄၃|၁၈၄၃]] – အစာချူလိက် အေၚ်္ဂလိက် ချာလ် ဒေတ်ကေန် (Charles Dickens) တက်တြးပ္တိတ် လိက်ဝတ္ထ..." 60220 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Bill Clinton.jpg|100px|ဗေဝ် ကလေန်တောန်]] </div> '''[[၁၉ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၈၄၃|၁၈၄၃]] – အစာချူလိက် အေၚ်္ဂလိက် ချာလ် ဒေတ်ကေန် (Charles Dickens) တက်တြးပ္တိတ် လိက်ဝတ္ထု '''[[အေ ခရေတ်သမာတ် ကာရဝ်]]''' (A Christmas Carol) ကိုပ်ကၠာအိုတ်။ * [[သၞာံ ၁၉၈၄|၁၉၈၄]] – ရးနိဂီု ယူကေ ကေုာံ ကြုက် ထပက်စၟတ်တဲ လိက်လလောၚ်တြး သွက်ဂွံ ပအပ် ကလေၚ်ကဵု ဍုၚ် '''[[ဟံၚ်ကံၚ်]]''' (Hong Kong) ဇရေၚ် ကြုက် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၇။ * [[သၞာံ ၁၉၉၈|၁၉၉၈]] – သမ္မတ အမေရိကာန် '''[[ဗေဝ် ကလေန်တောန်]]''' (Bill Clinton) ဒးဒုၚ် စုတ်စောဲဒုဟ် (impeached) နကဵု စၠတ်ထဝ် အမတ်ဂမၠိုၚ် ဟိုတ်နူ ပြသၞာ မဝ်နဳကာ လဳဝေန်သကဳ။ * [[သၞာံ ၂၀၁၂|၂၀၁၂]] – ပါတ် ဂန်ဟေ (Park Geun-hye) ဂွံဒုၚ်ရုဲစှ် နဒဒှ် သမ္မတ ရးနိဂီု '''[[ကိုဝ်ရဳယျာ သၠုၚ်ကျာ]]''' မဒှ် ညးဗြဴ ကိုပ်ကၠာအိုတ် မဂွံဒှ် သမ္မတ။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၂ ၁၉]] </noinclude> lm9sg43h24yk4t6x5z9pynsbeouqveo 4 13475 60221 2026-11-08T23:55:07Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "<div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Flag of Macau.svg|100px|မကာအဝ်]] </div> '''[[၂၀ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၈၀၃|၁၈၀၃]] – ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန် ရာန်ကေတ် တိဍာ် '''[[လူဝဳဇြဳယျာနာ]]''' (Louisiana Purchase) နူကဵု ရးနိဂီု ပ..." 60221 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Flag of Macau.svg|100px|မကာအဝ်]] </div> '''[[၂၀ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၈၀၃|၁၈၀၃]] – ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန် ရာန်ကေတ် တိဍာ် '''[[လူဝဳဇြဳယျာနာ]]''' (Louisiana Purchase) နူကဵု ရးနိဂီု ပြၚ်သေတ် ဗွဲရုပ်ရဴ။ * [[သၞာံ ၁၉၈၉|၁၉၈၉]] – ဒပ်ပၞာန် အမေရိကာန် စလုပ်ဗတိုက် ရးနိဂီု '''[[ပါနာမာ]]''' သွက်ဂွံ ရပ် သကိုပ်ပၞာန် မာန်နျူယေဝ် နဝ်ရဳယေဂါ။ * [[သၞာံ ၁၉၉၉|၁၉၉၉]] – ရးနိဂီု ပဝ်တူဂြဳ ပအပ် ကလေၚ်ကဵု ဍုၚ် '''[[မကာအဝ်]]''' (Macau) ဇရေၚ် ရးနိဂီု ကြုက် ဗွဲရုပ်ရဴ ကြဴနူ မအုပ်ဓုပ်လဝ် ပွိုၚ် ၄၄၂ သၞာံ။ * [[သၞာံ ၂၀၁၉|၂၀၁၉]] – ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန် ဒက်ပ္တန် ဒပ်ပၞာန် '''[[အာကာသ (Space Force)|အာကာသ]]''' (Space Force) နဒဒှ် ဒပ်ပၞာန် သွာၚ်တၟိ မွဲ။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၂ ၂၀]] </noinclude> 9i3gqatkfbygts96vqd00sjqla8wzdc 4 13476 60223 2026-11-08T23:55:32Z Aue Nai 24 Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁8. ဒဳဇြေမ်ဗါ]] ဇရေင် [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၈. ဒဳဇြေမ်ဗါ]] 60223 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ/၁၈. ဒဳဇြေမ်ဗါ]] ln9jr5d97a9wi2svnk8n8qotbbemgyx 4 13477 60224 2026-11-08T23:55:55Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "<div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Wright flyer.jpg|100px|ရာ် ဗရဒါ]] </div> '''[[၁၇ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၇၉၀|၁၇၉၀]] – တၟအ် ကြက္ကဒိန် '''[[အာတ်သတေတ်]]''' (Aztec calendar stone) မဒှ် အာဲကၟာဲ ဝင် တြေံ ဂှ် ဂၠာဲဆဵုဂွံ..." 60224 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Wright flyer.jpg|100px|ရာ် ဗရဒါ]] </div> '''[[၁၇ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၇၉၀|၁၇၉၀]] – တၟအ် ကြက္ကဒိန် '''[[အာတ်သတေတ်]]''' (Aztec calendar stone) မဒှ် အာဲကၟာဲ ဝင် တြေံ ဂှ် ဂၠာဲဆဵုဂွံ ပ္ဍဲ ဍုၚ် မေက်သဳကဝ်။ * [[သၞာံ ၁၉၀၃|၁၉၀၃]] – ကောဒေအ် ၜါ '''[[ရာ် ဗရဒါ]]''' (Wright brothers) စမ်ပဝ်ကလာၚ် က္ၜၚ်ကျာ နကဵု စက် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ဗွဲမအံၚ်ဇၞး ပ္ဍဲ တွဵုရး ကာရဝ်လာၚ်နာ သၟဝ်ကျာ။ * [[သၞာံ ၁၉၈၉|၁၉၈၉]] – ရုပ်ဒမျိုၚ် ကာတွန် '''[[ဒဳ သေမ်သေန်]]''' (The Simpsons) အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် စထ္ၜးပျး လတူ ရုပ်ဒမျိုၚ် တဳဗဳ ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန်။ * [[သၞာံ ၂၀၁၀|၂၀၁၀]] – သၟာဗၞိက် တူနဳသဳယျာ မဝ်ဟာမေတ် ဗူအာဇြဳဇြဳ စံၚ်ယဇ် ဇကုဇကု သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် အလဵုအသဳ မဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်ပုန်ကတဵု '''[[အာရပ် သပရိန်]]''' (Arab Spring)။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၂ ၁၇]] </noinclude> dxqeqt72sluxsua77wzdhlesvq4pwat 4 13478 60225 2026-11-08T23:58:05Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "<div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Mayflower in Plymouth Harbor.jpg|100px|မေဖလာဝါ]] </div> '''[[၂၁ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၆၂၀|၁၆၂၀]] – ကောန်ဂကောံ မေဖလာဝါ (Mayflower) တအ် စိုပ် သၞေဟ် ပလဳမာတ် (Plymouth) ပ္ဍဲ တွဵုရး မာတ်သ..." 60225 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Mayflower in Plymouth Harbor.jpg|100px|မေဖလာဝါ]] </div> '''[[၂၁ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၆၂၀|၁၆၂၀]] – ကောန်ဂကောံ မေဖလာဝါ (Mayflower) တအ် စိုပ် သၞေဟ် ပလဳမာတ် (Plymouth) ပ္ဍဲ တွဵုရး မာတ်သာချူးသေတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် တုဲ စဒက်ပ္တန် ဍုၚ်။ * [[သၞာံ ၁၉၁၃|၁၉၁၃]] – အာသာ ဝေန် (Arthur Wynne) ပ္တိတ် ဂကေဟ် ပဟေဠိ မလိက် (crossword puzzle) ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ လိက်ပရိုၚ် နျူယံက်ဝေါလ် (New York World)။ * [[သၞာံ ၁၉၃၇|၁၉၃၇]] – ရုပ်ဒမျိုၚ် ကာတွန် ဇမၠိၚ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် မၞုံယၟု '''[[သနဝ်ဝါက် ကဵု မၞိဟ်ဂုက်ထပှ် (ရုပ်ဒမျိုၚ်)|သနဝ်ဝါက်]]''' (Snow White and the Seven Dwarfs) အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် စထ္ၜးပျး ပ္ဍဲ ဍုၚ်ဟဝ်လဳဝုတ်။ * [[သၞာံ ၁၉၆၈|၁၉၆၈]] – ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန် ပလံၚ်ပ္တိတ် က္ၜၚ်အာကာသ '''[[အပိုလဝ် ၈]]''' (Apollo 8) မဒှ် က္ၜၚ် မၞုံကဵု မၞိဟ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် သွက်ဂွံ ဂေတ် ဂိတု။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၂ ၂၁]] </noinclude> 98zt93jpzcitilla0oi7u7cgtpjjdhp 4 13479 60226 2026-11-08T23:58:19Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "<div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Ito Hirobumi.jpg|100px|အဳတဝ် ဟဳရဝ်ဗူမဳ]] </div> '''[[၂၂ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၈၈၅|၁၈၈၅]] – အဳတဝ် ဟဳရဝ်ဗူမဳ (Itō Hirobumi) ဒုၚ်ယိုက်ဂၠေၚ် တာလျိုၚ် နဒဒှ် ဝန်ဇၞော် ရးနိ..." 60226 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Ito Hirobumi.jpg|100px|အဳတဝ် ဟဳရဝ်ဗူမဳ]] </div> '''[[၂၂ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၈၈၅|၁၈၈၅]] – အဳတဝ် ဟဳရဝ်ဗူမဳ (Itō Hirobumi) ဒုၚ်ယိုက်ဂၠေၚ် တာလျိုၚ် နဒဒှ် ဝန်ဇၞော် ရးနိဂီု '''[[ဂျပေန်]]''' ကိုပ်ကၠာအိုတ် အတိုၚ် သၞောတ် တၟိ။ * [[သၞာံ ၁၈၉၄|၁၈၉၄]] – သကိုပ်ပၞာန် ပြၚ်သေတ် ဂကူဂျူ အာလ်ဖရက် ဒရေဖတ် (Alfred Dreyfus) ဒးဒုၚ် စုတ်စောဲဒုဟ် သစ္စာဖံက် ကု ဍုၚ် တုဲ ဒးဒုၚ် ဖျေဟ် ထံၚ်။ * [[သၞာံ ၁၉၈၉|၁၉၈၉]] – ပရေၚ်ပုန်ကတဵု ဍုၚ်ရဝ်မေးနဳယျာ အာစိုပ်ဒတုဲ တုဲ တၠအဝဵု နဳကဝ်လာဲ ချိုဝ်သေတ်သကူ (Nicolae Ceaușescu) ဒးဒုၚ် ဖျေဟ် နူ အဝဵု။ * [[သၞာံ ၂၀၁၅|၂၀၁၅]] – ကမ္ပဏဳ သပေ့အေက် (SpaceX) ကလေၚ် ဖျေဟ် ဒၞပ် စက်ရဝ်ကေတ် ဖေါလ်ကောန် ၉ (Falcon 9) လတူ တိ ဗွဲမအံၚ်ဇၞး ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ ဝင်။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၂ ၂၂]] </noinclude> bozgjoep6qd4gylth9gno9on464zp2f 4 13480 60227 2026-11-08T23:58:34Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "<div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Woodrow Wilson-H&E.jpg|100px|ဝုဒ်ရဝ် ဝဳသေန်]] </div> '''[[၂၃ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၉၁၃|၁၉၁၃]] – သမ္မတ အမေရိကာန် ဝုဒ်ရဝ် ဝဳသေန် (Woodrow Wilson) ထပက်စၟတ်တဲ လတူ သၞောဝ်ဥပဒေ သ..." 60227 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:Woodrow Wilson-H&E.jpg|100px|ဝုဒ်ရဝ် ဝဳသေန်]] </div> '''[[၂၃ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၉၁၃|၁၉၁၃]] – သမ္မတ အမေရိကာန် ဝုဒ်ရဝ် ဝဳသေန် (Woodrow Wilson) ထပက်စၟတ်တဲ လတူ သၞောဝ်ဥပဒေ သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဘာဏ် ဗဟဵု အမေရိကာန် '''[[ဖေတ်ဒရေဝ် ရဳသာပ်]]''' (Federal Reserve System)။ * [[သၞာံ ၁၉၄၇|၁၉၄၇]] – အစာသိပ္ပံ ဂကောံ ဗေဝ်လာပ် (Bell Labs) တအ် ထ္ၜးပျး စကာ '''[[ထရန်သေတ်သတာ]]''' (Transistor) ကိုပ်ကၠာအိုတ် ဗွဲမအံၚ်ဇၞး မဒှ် တမ်ရိုဟ် ကွတ်အဳလေတ်ထရဝ်နေတ်။ * [[သၞာံ ၁၉၅၄|၁၉၅၄]] – ပရေၚ်စၠောအ် ကသောက် (kidney transplant) ကိုပ်ကၠာအိုတ် လတူ မၞိဟ် ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် ဗွဲမအံၚ်ဇၞး ပ္ဍဲ ရုၚ်ဂဥုဲ ဍုၚ်ဗဝ်သတောန်။ * [[သၞာံ ၁၉၉၀|၁၉၉၀]] – ရးနိဂီု '''[[သလဝ်ဗဳနဳယျာ]]''' (Slovenia) ကၠောန်ဗဒှ် သဘၚ် ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန် သွက်ဂွံ ပါ်တိတ် နူ ယူဂဝ်သလာဗဳယျာ တုဲ ညးဍုၚ်ကွာန် ဗွဲမဂၠိုၚ် စုတ်မာဲ ထံက်ဂလာန်။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၂ ၂၃]] </noinclude> 8yipimw2vm4qoay2263qvbpasidgs4c 4 13481 60228 2026-11-08T23:58:50Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "<div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:NASA Earthrise.jpg|100px|အာတ်ရာတ်]] </div> '''[[၂၄ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၈၁၄|၁၈၁၄]] – လိက်ကသုက် ဃေန် (Treaty of Ghent) စထပက်စၟတ်တဲ ပ္ဍဲ ရးနိဂီု ဗေလ်ဂျဳယောမ် သွက်ဂွံ ပဒေါ..." 60228 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;margin-left:0.5em;" id="mp-otd-img"> [[File:NASA Earthrise.jpg|100px|အာတ်ရာတ်]] </div> '''[[၂၄ ဒဳဇြေမ်ဗါ]]''' * [[သၞာံ ၁၈၁၄|၁၈၁၄]] – လိက်ကသုက် ဃေန် (Treaty of Ghent) စထပက်စၟတ်တဲ ပ္ဍဲ ရးနိဂီု ဗေလ်ဂျဳယောမ် သွက်ဂွံ ပဒေါအ် ပၞာန် သၞာံ ၁၈၁၂ အကြာ အမေရိကာန် ကဵု ဗြိတိန်။ * [[သၞာံ ၁၈၆၅|၁၈၆၅]] – ဂကောံ ပရေၚ်ထ္ၜးဆီပါ်ဂကူ ကေုာံ စွံအဓိက လတူ မၞိဟ်ဗတာၚ် '''[[ကူ ကလုက် ကလာန်]]''' (Ku Klux Klan) ဂှ် စဒက်ပ္တန် ပ္ဍဲ တွဵုရး တေန်နက်သဳ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန်။ * [[သၞာံ ၁၉၁၄|၁၉၁၄]] – ပ္ဍဲ ပၞာန်ဂၠးကဝ် ပထမ၊ ပရေၚ် ဒေါအ်ပၞာန် ခရေတ်သမာတ် (Christmas truce) မဒှ် ပရေၚ်ဒေါအ်ပၞာန် သက်ကု လိက်ကသုက် ကတဵုဒှ် အကြာ ဒပ်ပၞာန် ဗြိတိန် ကဵု ဂျာမနဳ။ * [[သၞာံ ၁၉၆၈|၁၉၆၈]] – ကောန်က္ၜၚ်အာကာသ နူ အပိုလဝ် ၈ ညးမၞုံယၟု ဝဳလဳယေမ် အာန်ဒါ (William Anders) တက်ဂွံ ဗီုရုပ် '''[[အာတ်ရာတ် (ဗီုရုပ်)|အာတ်ရာတ်]]''' (Earthrise) မဒှ် ဗီုရုပ် ဂၠးတိ ဍိုတ်တိုန် ကၠုၚ် နူ လတူ ဂိတု။ <div style="text-align: right; font-size: 80%;"> '''[[ဝဳကဳပဳဒဳယာ:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|တ္ၚဲတၞဟ်ဟ်...]]''' </div><noinclude> [[Category:ကာဒ် တ္ၚဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ|၁၂ ၂၄]] </noinclude> 2gt6fg99979jegq8mik1a0anorc6x0v 14 13482 60230 2026-11-09T00:12:35Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် ပရူပရာ မဆေၚ်စပ် ကု [[သၟာပညာစိုတ်]] (Psychologist) ကေုာံ အစာသိပ္ပံ မလ္ၚတ် ပညာ ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ်ဂမၠိုၚ်ရ။ [[ကဏ္ဍ:ပညာ ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ်]] ကဏ္ဍ:အစာသိပ..." 60230 wikitext text/x-wiki ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် ပရူပရာ မဆေၚ်စပ် ကု [[သၟာပညာစိုတ်]] (Psychologist) ကေုာံ အစာသိပ္ပံ မလ္ၚတ် ပညာ ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ်ဂမၠိုၚ်ရ။ [[ကဏ္ဍ:ပညာ ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ်]] [[ကဏ္ဍ:အစာသိပ္ပံ]] [[ကဏ္ဍ:မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်]] muwd7hq9nml0s0yxl4uy6zuq9ha6jck 0 13483 60231 2026-11-09T00:27:46Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Infobox occupation | name = သၟာပညာစိုတ် | image = Sigmund Freud LIFE.jpg | caption = [[သဳဂမောန် ဖရုဒ်]] (Sigmund Freud) ညးမဒှ် အစာမကၠောန်ဗဒှ် သွာၚ် လ္ၚတ်စိုတ်စရိုတ် ကောန်မၞိဟ် | type = ပရဝ်ဖေတ်ယှေန်နယ် (Professional) | activity_sector =..." 60231 wikitext text/x-wiki {{Infobox occupation | name = သၟာပညာစိုတ် | image = Sigmund Freud LIFE.jpg | caption = [[သဳဂမောန် ဖရုဒ်]] (Sigmund Freud) ညးမဒှ် အစာမကၠောန်ဗဒှ် သွာၚ် လ္ၚတ်စိုတ်စရိုတ် ကောန်မၞိဟ် | type = ပရဝ်ဖေတ်ယှေန်နယ် (Professional) | activity_sector = [[ပညာစိုတ်]] | competencies = ပရေၚ်လ္ၚတ်၊ ပရေၚ်သုတေသန၊ ပရေၚ်ကဵုကသပ်၊ ပရေၚ်လွဳယဲ | formation = တန်ဗက်ဘာ မဟာဝိဇ္ဇာ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပါရဂူ | related_occupation = သၟာလွဳယဲစိုတ် (Psychiatrist)<br>ညးမကဵုကသပ် (Counselor)<br>အစာမၚ်မွဲပရေၚ်မၞိဟ် (Social worker) }} '''သၟာပညာစိုတ်''' ဟွံသေၚ်မ္ဂး သာဲကဝ်လဝ်ဂျေတ် (psychologist) မဒှ် ညးမလ္ၚတ် ကေုာံ သ္ပသုတေသန လတူ စိုတ်စရိုတ်၊ ပရေၚ်ချဳဒရာၚ်စိုတ် ကေုာံ အကာဲအရာ မဆက်ဆောံ ကု ပွဳပွူ ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ သၟာပညာစိုတ်တအ် လ္ၚတ်ဗ္စာရဏာ လတူ ဗီုပြၚ် ကောန်မၞိဟ်တအ် မချပ်၊ မစောဲလာံ ကေုာံ ဗီုပြၚ် မဆက်ဆောံ ရေၚ်သကအ် ပ္ဍဲ ပွဳပွူ မတၞဟ်ခြာ သီုကဵု လ္ၚတ်ကေတ် တၚ်နွံပၟိက် စိုတ်စရိုတ် မကတဵုဒှ် အပ္ဍဲ လမျီု ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ ညးတအ် ရေၚ်တၠုၚ် ကမၠောန် သီုပ္ဍဲ သွာၚ် ပရေၚ်ထတ်ယုက်၊ သွာၚ်ပညာ၊ သွာၚ်သုတေသန ကေုာံ သွာၚ်ကမၠောန်နာနာ သွက်ဂွံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေၚ်ထတ်ယုက် စိုတ် အလုံမွဲ ဂကောံမၞိဟ်ရ။<ref>VandenBos, G. R. (2007). ''APA dictionary of psychology''. American Psychological Association.</ref> သၟာပညာစိုတ် ညးမစိုန်သကီု ပ္ဍဲ သွာၚ် ကလေန်နေတ် (clinical psychology) တအ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရေၚ်တၠုၚ် ကမၠောန် နဒဒှ် ညးမလွဳလွတ် ယဲစိုတ်၊ ညးမစၟတ်သမ္တီ ယဲစိုတ် ကေုာံ ညးမကဵုကသပ် ကု ညးယဲတအ်ရ။ ညးတအ် လွဳယဲ နကဵု နဲကဲ ဟီုတွဟ် ကဵုကသပ် (psychotherapy) တုဲ ဟွံကဵု ဂဥုဲ (medication) ညံၚ်ရဴ သၟာလွဳယဲစိုတ် (psychiatrist) တအ်ရ။ လပါ် သွာၚ် သုတေသနမ္ဂး သၟာပညာစိုတ်တအ် စမ်ၜတ် လ္ၚတ် လတူ က္ဍဟ်၊ ပရေၚ်ချပ်ဗ္စာ (cognition)၊ ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ကောန်မၞိဟ် နကဵု နဲကဲ သိပ္ပံရ။ ညးတအ် ပကောံ တၚ်နၚ်၊ ၜတ်ကၞာတ် အစောမ်စရာဲ စိုတ်စရိုတ် ကေုာံ ပ္တိတ် သွဟ် သွက်ဂွံ ရီုဗၚ် သောၚ်ကဠး ပြသၞာ ကောန်မၞိဟ် လတူ လောကဏအ်ရ။ ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် ကၠုၚ် နူကဵု ကဝက် ဒုတိယ သၞာံ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံတုဲ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် သွာၚ်ဏအ် လှဲလး တိတ်အာ နာနာသာ်ရ။ သၟာပညာစိုတ်တအ် နွံပၟိက် ဍာ်ဒကေဝ် ပရေၚ်ပညာ လပါ် တန်ပါရဂူ (Ph.D. ဟွံသေၚ်မ္ဂး Psy.D.) ဟွံသေၚ်မ္ဂး တန်မဟာဝိဇ္ဇာ သွက်ဂွံ ယိုက်ဂၠေၚ် တာလျိုၚ် အပ္ဍဲ ကမၠောန်ဏအ် ဗွဲမဍိုက်ပေၚ်ရ။<ref>Kihlstrom, J. F. (2004). "An unbalanced psychology". ''APS Observer''.</ref> == ဝင် == [[File:Wilhelm Wundt.jpg|thumb|ဝေဝ်ဟာမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) ညးမဒှ် မအံက် ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ]] ဝင် သၟာပညာစိုတ် စတင် ကၠုၚ် နူ ခေတ် ဒဿနတြေံ ကၠာဟွံဒှ် သွာၚ် သိပ္ပံ မွဲမွဲရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၇၉ ဝေဝ်ဟာမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) ပံက် ရုၚ်စမ်ၜတ် ပညာစိုတ် (psychological laboratory) ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် လိပ်ဇြိပ် (University of Leipzig) ပ္ဍဲ ဍုၚ်ဂျာမနဳရ။ တၚ်ဏအ် ဒှ် တၚ်စၟတ်သမ္တီ ပညာစိုတ် မပါ်တိတ် နူ ဒဿနိကဗေဒ တုဲ မဒှ် သွာၚ် သိပ္ပံ ဗွဲမကၠးဖ္ဍးရ။ ဝုန် လ္ၚတ် လတူ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် ကေုာံ ပရေၚ်ချပ်ဗ္စာ နကဵု နဲကဲ စမ်ၜတ် (experimental methods) ရ။ မၞိဟ်မွဲပၠန် ဝဳလဳယေမ် ဂျေမ် (William James) မဒှ် အစာ ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန် ကၠောန်ဗဒှ် သွာၚ် မကော်စ ဖန်ယှေန်နာလဳဇြေမ် (functionalism) မလ္ၚတ် ဗီုပြၚ် စိုတ် ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲ ပွဳပွူ မပြံၚ်လှာဲရ။ ကြဴနူဂှ် သဳဂမောန် ဖရုဒ် (Sigmund Freud) ညးမဒှ် သၟာဂဥုဲ နူ အဝ်သတြဳယျာ ဂၠာဲဆဵု နဲကဲ မကော်စ သာဲကဝ်အာနာလာဲသေတ် (psychoanalysis) မလ္ၚတ် ပရူ စိုတ်မအောပ်ဗ္ဒ (unconscious mind) ရ။ လညာတ် ဖရုဒ် လတူ ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် ကောန်မၞိဟ် ဓလီုပ္ဍိုက် ကၠုၚ် သွာၚ် လွဳယဲစိုတ် ဗွဲမဇၞော်ရ။ သၟာပညာစိုတ်တအ် လ္ၚတ် ပရူ စိုတ်မအောပ်ဗ္ဒဏအ်တုဲ ဖန်ဗဒှ် နဲကဲ သွက်ဂွံ လွဳယဲ စိုတ်စရိုတ် နကဵု နဲကဲ ဟီုတွဟ်ရ။<ref>Benjamin, L. T. (2007). ''A Brief History of Modern Psychology''. Blackwell Publishing.</ref> ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ သွာၚ် ဗဳဟေဗဳယာရဳဇြေမ် (behaviorism) မက္ဍိုက်ပ် နကဵု ဂျောန် ဝါတ်သေန် (John B. Watson) ကေုာံ ဘဳအေပ် သကိန်နာ (B.F. Skinner) ဇၞော်မောဝ် ကၠုၚ်ရ။ ညးတအ် ဟီု လ္ၚတ် လတူ ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် မဆဵုညာတ် (observable behavior) ဟေၚ်ရ ဒှ် နဲကဲ သိပ္ပံ ဍာံပြရ။ လက္ကရဴဏအ် ပရေၚ်ချပ်ဗ္စာ (cognitive revolution) ကလေၚ် ဇၞော်မောဝ် ကၠုၚ်တုဲ သၟာပညာစိုတ်တအ် ကလေၚ် စွံအာရီု လတူ ဗီုပြၚ် က္ဍဟ် မချပ်၊ မစၟတ်သမ္တီ ကေုာံ မဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပၠန်ရ။ == ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ အလုံအလန် == သွက်ဂွံ ဒှ် သၟာပညာစိုတ် မွဲတၠ နွံပၟိက် ပရေၚ်ပညာ လပါ် တန်ပါရဂူ (Ph.D., Psy.D., ဟွံသေၚ်မ္ဂး Ed.D.) ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ တန်ပါရဂူဏအ် ညးတအ် ဒးတိုန် ဘာ သၞာံ ဗွဲမဂၠိုၚ် တုဲ ဒးချူ လိက်သုတေသန (dissertation) မဆေၚ်စပ် ကု ပညာစိုတ်ရ။ လ္ၚဵု ဍုၚ်တအ်မ္ဂး နကဵု တန်မဟာဝိဇ္ဇာ (Master's degree) လေဝ် ကၠောန် ကမၠောန် သၟာပညာစိုတ် မာန်ကီုရ ဆဂး တာလျိုၚ် ဟွံလှဲလး ညံၚ်ရဴ ညးမကလိဂွံ တန်ပါရဂူတအ်ရ။ အလုံအလန် (training) ပ္ဍဲ သွာၚ်ဏအ် နွံပၟိက် ဗွဲမဇၞော်ရ။ သၟာပညာစိုတ် ကလေန်နေတ်တအ် ဒးကၠောန် ကမၠောန် လွပ် (practicum) ကေုာံ အေန်တာန်ယှေပ် (internship) သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေၚ်ဆဵုဂဗ ပ္ဍဲ ပွဳပွူ ရုၚ်ဂဥုဲ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ကလာပ် လွဳယဲရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ်ဏအ် ညးတအ် ဒးဒုၚ် စၟတ်စန် ကေုာံ ၚဳဂၠိပ် နူကဵု အစာ မနွံ ပရေၚ်ဆဵုဂဗ ဇၞော်တအ်ရ။<ref>Cherry, K. (2020). "How to Become a Psychologist". ''Verywell Mind''.</ref> သွက် သၟာပညာစိုတ် သုတေသန ပရေၚ်အလုံအလန် ညးတအ် စွံအာရီု လတူ နဲကဲ စမ်ၜတ် ကေုာံ လ္ၚတ် စာတ် တၚ်နၚ် (statistics) ရ။ ညးတအ် ဗ္တောန် ဗီုပြၚ် ဖန်ဗဒှ် သုတေသန ညံၚ်ဂွံ ဍာံပြ ကေုာံ ညံၚ်ဂွံ ဒး ကု သၞောဝ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (ethics) မဆေၚ် ကု သုတေသန လတူ ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန်ရ။ == ပရေၚ်ကမၠောန် ကေုာံ လျိုၚ် == သၟာပညာစိုတ်တအ် ယိုက်ဂၠေၚ် တာလျိုၚ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ကမၠောန် နာနာသာ်ရ။ ညးတအ် လုပ်ကမၠောန် ပ္ဍဲ ရုၚ်ဂဥုဲ (hospitals)၊ ဘာ (schools)၊ တက္ကသိုလ် (universities)၊ ဂကောံအလဵုအသဳ (government agencies)၊ ကေုာံ ကမၠောန်ပူဂိုလ် (private practice) တအ်ရ။ လျိုၚ် တာလျိုၚ် ညးတအ် တန်တဴ ကု သွာၚ် ညးတအ် မစိုန်သကီု လဝ်ရ။ သၟာပညာစိုတ် လ္ၚဵု ကဵုကသပ် ကု ညးယဲ လ္ၚဵု ကၠောန် သုတေသန လ္ၚဵု ကဵု အကြီု ကု ဂကောံ ကမၠောန်တအ်ရ။ ပ္ဍဲ ပွဳပွူ တက္ကသိုလ် သၟာပညာစိုတ်တအ် ဗ္တောန် ကွးဘာ ကေုာံ ကၠောန် သုတေသန မဆေၚ် ကု ပညာစိုတ်ရ。ညးတအ် တြးပ္တိတ် လိက်ပရေၚ် ပ္ဍဲ လိက်ကၞပ် သိပ္ပံ တုဲ ပသှ်ေ ညာဏ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် သွာၚ်ဏအ်ရ။ ပ္ဍဲ ပွဳပွူ ရုၚ်ဂဥုဲ ညးတအ် ပံၚ်ကောံ ကု သၟာဂဥုဲ ကေုာံ ညးမၚ်မွဲ ယဲ သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ညးမနွံ ကု ယဲစိုတ် (mental disorders) ဗီုကဵု ယဲစိုတ်ကျာ်၊ ယဲက္ဍၚ်စိုတ် (depression)၊ ကေုာံ ယဲစိုတ်ဇြိုၚ် (anxiety) တအ်ရ။<ref>Bureau of Labor Statistics. (2021). "Psychologists". ''Occupational Outlook Handbook''.</ref> သၟာပညာစိုတ် ဗွဲမဂၠိုၚ် လုပ်ကမၠောန် သီု ပ္ဍဲ သွာၚ် သၞောဝ် (forensic psychology) မဒှ် ညးမလ္ၚတ် စိုတ်စရိုတ် ညးမကလိလောန် ဒုဟ် ကေုာံ ကဵု သက်သဳ ပ္ဍဲ ရုၚ်သၞောဝ်ရ။ ညးတအ် ၜတ်ကၞာတ် ဒဒှ်ရ ညးမဒးဒုဟ်ဂှ် နွံ အစောမ်စရာဲ စိုတ် သွက်ဂွံ ဒုၚ် သၞောဝ် မာန် ဟွံမာန်ရ။ {| class="wikitable" |+ ဗီုပြၚ် သၟာပညာစိုတ် ကေုာံ ဒၞာဲကမၠောန် ညးတအ် |- ! ဗီုပြၚ် (Type) ! ဒၞာဲကမၠောန် မလေပ်ကၠောန်ဂၠိုၚ် ! လျိုၚ် တာလျိုၚ် သဇိုၚ် |- | ကလေန်နေတ် (Clinical) | ရုၚ်ဂဥုဲ၊ ကမၠောန်ပူဂိုလ် | ၜတ်ကၞာတ် ကေုာံ လွဳ ယဲစိုတ် |- | သုတေသန (Research) | တက္ကသိုလ်၊ ဌာန်သုတေသန | ဖန်ဗဒှ် စမ်ၜတ် လ္ၚတ် စိုတ်စရိုတ် |- | ဘာဗတောန် (School) | ဘာတန်၊ ဘာကောန်ၚာ် | ကဵုကသပ် ကွးဘာ၊ ၜတ်ကၞာတ် အစောမ် ပရေၚ်ပညာ |- | ကမၠောန် ကေုာံ ဂကောံ (I/O) | ရုၚ်ကမ္ပဏဳ၊ ဌာန်အလဵုအသဳ | ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေၚ်ထတ်ယုက် ကောန်ကမၠောန် ကေုာံ ဂကောံ |} == သၟာပညာစိုတ် ကလေန်နေတ် == သၟာပညာစိုတ် ကလေန်နေတ် (Clinical psychologist) မဒှ် ဂကောံ မနွံ လၟိဟ် ဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ သွာၚ်ဏအ်ရ။ ညးတအ် စိုန်သကီု ပ္ဍဲ ပရေၚ် ၜတ်ကၞာတ် (assessment) ကေုာံ ပရေၚ် လွဳယဲ (treatment) လတူ ပြသၞာ စိုတ်၊ စိုတ်စရိုတ်၊ ကေုာံ အကာဲအရာ စိုတ် ဟွံဓမ္မတာ တအ်ရ။ ညးတအ် စကာ နဲကဲ လွဳယဲ နကဵု လဟီု (psychotherapy) ဗီုကဵု နဲကဲ လွဳယဲ ချပ်ဗ္စာ-ဒ္ဂေတ် (Cognitive Behavioral Therapy - CBT) သွက်ဂွံ ရီုဗၚ် ညးယဲ ညံၚ်ဂွံ ပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ်ချပ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ် မဟွံခိုဟ်တအ်ရ။ ကမၠောန် သၟာပညာစိုတ် ကလေန်နေတ် ဟွံတုပ် ကု သၟာလွဳယဲစိုတ် (psychiatrist) ရ။ ညးတအ် ဟွံကဵု ဂဥုဲ သွက်ဂွံ လွဳယဲစိုတ် ဆဂး စကာ နဲကဲ ပရေၚ်လ္ၚတ်စိုတ် သွက်ဂွံ သောၚ်ကဠး ပြသၞာ ပ္ဍဲ လမျီု ညးယဲရ။ ယဝ်ရ ညးယဲ နွံပၟိက် ဂဥုဲမ္ဂး ညးတအ် ဒးပလံၚ်ဏာ ဇရေၚ် သၟာလွဳယဲစိုတ် မာန်ရ။ သၟာပညာစိုတ် ကလေန်နေတ် တအ် ဒးကလိဂွံ လာၚ်ဇြေန် (license) နူ အလဵုအသဳ တွဵုရး ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဍုၚ် သွက်ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် အပ္ဍဲ ကလာပ် (clinic) ညးတအ်ရ။<ref>American Psychological Association. (2014). "Understanding Clinical Psychology".</ref> ညးတအ် ရေၚ်တၠုၚ် ကု ညးယဲ မနွံ ကု အကာဲအရာ နာနာ ဗီုကဵု ညးယဲ မဒးဒုၚ် ပရိုက်ဘဲ စိုတ် (trauma)၊ ညးယဲ မနွံ ပြသၞာ ပရေၚ်အိန်ထံၚ် ကေုာံ ညးယဲ မစောဲလာံ ဂဥုဲၜူမာဲတအ်ရ။ ညးတအ် သ္ပ ပရေၚ်ၜတ်ကၞာတ် နကဵု စက္ခော (tests) ဗီုကဵု စက္ခော ညာဏ် (IQ tests) ဟွံသေၚ်မ္ဂး စက္ခော စိုတ်စရိုတ် (personality tests) သွက်ဂွံ တီကေတ် ပရူ ညးယဲ ဍိုက်ဍိုက်ပေၚ်ပေၚ်ရ။ == သၟာပညာစိုတ် သုတေသန == [[File:Experimental psychology mouse.jpg|thumb|သုတေသန ပညာစိုတ် လ္ၚဵု စကာ ကၞိ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် (behavior)]] သၟာပညာစိုတ် သုတေသန (Research psychologist) လ္ၚတ် ပရူ မသဇိုၚ် ပညာစိုတ် ဗီုကဵု က္ဍဟ်၊ ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ (memory)၊ ပရေၚ်ဗ္တောန် (learning)၊ ကေုာံ ပရေၚ်ချပ်ဗ္စာ တအ်ရ။ ညးတအ် ဖန်ဗဒှ် ပရေၚ်စမ်ၜတ် ပ္ဍဲ ရုၚ်စမ်ၜတ် နကဵု နဲကဲ သိပ္ပံ မဍာံပြ သွက်ဂွံ တီကေတ် ဟိုတ် ကေုာံ ဖဵု ပ္ဍဲ စိုတ် ကောန်မၞိဟ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး တိရစ္ဆာန်ရ။ သွာၚ်ဏအ် ပါ်တိတ် ဒှ် နာနာသာ် ဗီုကဵု ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (developmental psychology) မလ္ၚတ် ဗီုပြၚ် ကောန်မၞိဟ် ဇၞော်မောဝ် ကၠုၚ် နူ ဘဝကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဘဝမၞိဟ်ဇၞော်၊ ကေုာံ ပညာစိုတ် ဂကောံမၞိဟ် (social psychology) မလ္ၚတ် ဗီုပြၚ် မၞိဟ်မွဲ ပံၚ်ဖက် ဆက်ဆောံ ကု ဂကောံမၞိဟ်တအ်ရ။ သၟာပညာစိုတ် သုတေသန တအ် ပကောံ တၚ်နၚ်၊ ၜတ်ကၞာတ် နကဵု ကွတ်ဂၞန် တုဲ ပ္တိတ် သွဟ် မဒှ် သဇိုၚ် သွက် သွာၚ် ပညာစိုတ် တၞဟ်တအ် ဂွံစကာ ပ္ဍဲ ပရေၚ်ကမၠောန် ညးတအ်ရ။<ref>Shaughnessy, J. J., Zechmeister, E. B., & Zechmeister, J. S. (2014). ''Research Methods in Psychology''. McGraw-Hill.</ref> ကမၠောန် သၟာပညာစိုတ် သုတေသန ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် သွာၚ်ဏအ်ရ။ ယဝ်ရ ဟွံမဲ ကု ပရေၚ်စမ်ၜတ် မဍာံပြမ္ဂး ပရေၚ်လွဳယဲ ပ္ဍဲ သွာၚ် ကလေန်နေတ် တအ်လေဝ် ဟွံသေၚ် ကု နဲကဲ သိပ္ပံရ။ ညးတအ် လုပ်ကမၠောန် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ဗွဲမဂၠိုၚ် တုဲ သီု ဗ္တောန် ကွးဘာ လပါ် ပညာစိုတ်ရ။ == သၟာပညာစိုတ် ကဵုကသပ် == သၟာပညာစိုတ် ကဵုကသပ် (Counseling psychologist) တအ် စွံအာရီု လတူ ပရေၚ်ကဵုကသပ် ကု ညးမနွံ ပြသၞာ ပ္ဍဲ ဘဝ လၟေၚ်တ္ၚဲ ဗီုကဵု ပြသၞာ ပရေၚ်အိန်ထံၚ်၊ ပြသၞာ ကမၠောန် ကေုာံ ပြသၞာ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ပူဂိုလ်ရ။ ညးတအ် ဟွံတုပ် ကု သၟာပညာစိုတ် ကလေန်နေတ် ဒဒှ်ရ ညးတအ် လွဳလွတ် ညးမနွံ ကု ပြသၞာ ဟွံဇြိုဟ်နက် ကွေံကွေံ တအ် ဂၠိုၚ်ရ။ ညးတအ် ရီုဗၚ် ညးကၠုၚ်စိုပ်တအ် ညံၚ်ဂွံ တီကေတ် အစောမ်စရာဲ ဇကု ကေုာံ ညံၚ်ဂွံ သောၚ်ကဠး ပြသၞာ ဇကု နကဵု ဇကု မာန်ရ။ ညးတအ် စကာ နဲကဲ ဟီုတွဟ် မစွံအာရီု လတူ ညးကၠုၚ်စိုပ် (client-centered therapy) မဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု ကာလ် ရဝ်ဂျာ (Carl Rogers) ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ပ္ဍဲ နဲကဲဏအ် သၟာပညာစိုတ် ဒးနွံ ကု စိုတ်မကၠိုဟ်ခိုဟ် (empathy) ကေုာံ ဒးကလၚ် လဟီု ညးကၠုၚ်စိုပ် ဗွဲမစွံအာရီုရ။<ref>Gelso, C. J., & Fretz, B. R. (2001). ''Counseling Psychology''. Harcourt College Publishers.</ref> သၟာပညာစိုတ် ကဵုကသပ် တအ် လုပ်ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဌာန်ကဵုကသပ် တက္ကသိုလ်၊ ရုၚ်ကမၠောန် ပရေၚ်မၞိဟ်၊ ကေုာံ ကမၠောန်ပူဂိုလ် တအ်ရ။ ညးတအ် ရီုဗၚ် ကွးဘာတက္ကသိုလ် ညံၚ်ဂွံ သောၚ်ကဠး ပြသၞာ ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ ပရေၚ်ရုဲစှ် သွာၚ်ကမၠောန် သွက် အနာဂတ်ရ။ ပရေၚ်ကမၠောန် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ် ညံၚ် ကောန်မၞိဟ်တအ် ဂွံမံၚ်စံၚ် ပ္ဍဲ လောကဏအ် နကဵု စိုတ် မၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ ထတ်ယုက်ရ။ == သၟာပညာစိုတ် ဘာဗတောန် == သၟာပညာစိုတ် ဘာဗတောန် (School psychologist) တအ် လုပ်ကမၠောန် ပ္ဍဲ ပွဳပွူ ဘာတန် သွက်ဂွံ ရီုဗၚ် ကွးဘာတအ် ညံၚ်ဂွံ အံၚ်ဇၞး ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ဂကောံမၞိဟ်ရ。ညးတအ် ပံၚ်ကောံ ကု အစာဘာ၊ မိမ ကေုာံ ညးမအုပ်ဓုပ်ဘာ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူ မခိုဟ် သွက် ပရေၚ်ဗ္တောန် ကွးဘာတအ်ရ။ ယဝ်ရ ကွးဘာမွဲမွဲ နွံ ပြသၞာ ပ္ဍဲ ပရေၚ်ဗ္တောန် (learning disabilities) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပြသၞာ ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် ပ္ဍဲ ဘာမ္ဂး သၟာပညာစိုတ် ဘာဗတောန် တအ် ဒးစၟတ်စန် ၜတ်ကၞာတ် တုဲ ဖျေဟ် အစဳအဇန် သွက်ဂွံ ရီုဗၚ် ကွးဘာဂှ်ရ။ ညးတအ် ဖန်ဗဒှ် အစဳအဇန် ပညာ သွက် ပူဂိုလ် (Individualized Education Program - IEP) သွက် ကွးဘာ မနွံပၟိက် အရီုအဗၚ် တၟေၚ် တအ်ရ။<ref>Fagan, T. K., & Wise, P. S. (2007). ''School Psychology: Past, Present, and Future''. NASP.</ref> ပ္ဍဲ အကာဲအရာ မကတဵုဒှ် ဘဲအန္တရာယ် ပ္ဍဲ ဘာ ဗီုကဵု ပရေၚ်ပန်ဂစိုတ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ်ချိုတ် ကွးဘာမွဲမွဲ သၟာပညာစိုတ် ဘာဗတောန် တအ် ဒးကဵု အရီုအဗၚ် သွက်ဂွံ လွဳလွတ် စိုတ် ကွးဘာ ကေုာံ အစာဘာတအ် ဗွဲမပြဟ်ရ။ ညးတအ် ဒှ် မၞိဟ် မနွံပၟိက် ဗွဲမဇၞော် ပ္ဍဲ သၞောတ် ပရေၚ်ပညာ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ == သၟာပညာစိုတ် ကမၠောန် ကေုာံ ဂကောံ == သၟာပညာစိုတ် ကမၠောန် ကေုာံ ဂကောံ (Industrial and organizational psychologist - I/O psychologist) တအ် စကာ သၞောတ် ပညာစိုတ် ပ္ဍဲ ပွဳပွူ ရုၚ်ကမၠောန် ကေုာံ ဂကောံ (organizations) ရ။ ညးတအ် လုပ်ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဌာန် ပရေၚ်မၞိဟ် (Human Resources) ဟွံသေၚ်မ္ဂး နဒဒှ် ညးမကဵုကသပ် ပရေၚ်ကမၠောန် ကု ကမ္ပဏဳ ဇၞော်ဇၞော်တအ်ရ။ တာလျိုၚ် ညးတအ် ဒှ် ပရေၚ်ရုဲစှ် ကောန်ကမၠောန် (employee selection)၊ ပရေၚ်အလုံအလန်၊ ပရေၚ်ၜတ်ကၞာတ် အစောမ်စရာဲ ကမၠောန်၊ ကေုာံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေၚ်ထတ်ယုက် စိုတ် ကောန်ကမၠောန်တအ်ရ။ ညးတအ် လ္ၚတ် ဗီုပြၚ် ကောန်ကမၠောန်တအ် ပံၚ်ဖက် ကၠောန် ကမၠောန် ရေၚ်သကအ်၊ ဗီုပြၚ် က္ဍိုက်ပ် (leadership)၊ ကေုာံ အကာဲအရာ ပွဳပွူ ကမၠောန် မကဵု ဖဵု လတူ အစောမ်စရာဲ ကောန်ကမၠောန်ရ။<ref>Cascio, W. F., & Aguinis, H. (2011). ''Applied Psychology in Human Resource Management''. Prentice Hall.</ref> သၟာပညာစိုတ် I/O တအ် စွံအာရီု လတူ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ဂကောံ (organizational development) သွက်ဂွံ ဖန် ညံၚ် ကမ္ပဏဳ ဂွံ အံၚ်ဇၞး တုဲ သီု ဖန် ညံၚ် ကောန်ကမၠောန်တအ် ဂွံ နွံ ကု တသိုက် ပ္ဍဲ ကမၠောန် ညးတအ်ရ။ ကမၠောန်ဏအ် ဒှ် ကမၠောန် မကလိဂွံ သြန်လုပ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ အကြာ သွာၚ် ပညာစိုတ် တၞဟ်တအ်ရ။ == တၞဟ်ခြာ ကု သၟာလွဳယဲစိုတ် == မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဟွံတီ တၞဟ်ခြာ အကြာ သၟာပညာစိုတ် (psychologist) ကေုာံ သၟာလွဳယဲစိုတ် (psychiatrist) ရ။ သွာၚ် ၜါဏအ် ကၠောန် ကမၠောန် သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကီုလေဝ် ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ နဲကဲ လွဳယဲ ညးတအ် တၞဟ်ခြာ ဒၟံၚ် ဗွဲမဇၞော်ရ။ သၟာလွဳယဲစိုတ် (psychiatrist) ဒှ် သၟာဂဥုဲ (Medical Doctor - M.D. ဟွံသေၚ်မ္ဂး D.O.) မတိုန်လဝ် ဘာဂဥုဲ (medical school) တုဲ မနွံ အခေါၚ် ကဵု ဂဥုဲ (prescribe medication) သွက်ဂွံ လွဳယဲစိုတ်ရ။ ညးတအ် လ္ၚတ် ယဲစိုတ် နကဵု လညာတ် ဇီဝဗေဒ ကေုာံ က္ဍဟ်ရ။<ref>American Psychiatric Association. (2020). "What is Psychiatry?".</ref> သၟာပညာစိုတ် (psychologist) တအ် တိုန်လဝ် တန်ပါရဂူ လပါ် ပညာစိုတ် (Ph.D. ဟွံသေၚ်မ္ဂး Psy.D.) တုဲ ဟွံသေၚ် ကု သၟာဂဥုဲရ။ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ဟွံမဲ အခေါၚ် ကဵု ဂဥုဲ (ပါဲနူ တွဵုရး လ္ၚဵု ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန် မကဵု အခေါၚ် ကဵု ဂဥုဲ ကဆံၚ် လ္ၚဵု) ရ။ ညးတအ် လွဳယဲ နကဵု နဲကဲ ဟီုတွဟ် ကေုာံ စကာ သၞောတ် လ္ၚတ် စိုတ်စရိုတ်ရ။ ပ္ဍဲ ရုၚ်ဂဥုဲ သၟာပညာစိုတ် ကေုာံ သၟာလွဳယဲစိုတ် တအ် ပံၚ်ကောံတုဲ လွဳ ညးယဲ မွဲတၠ ဒဒှ်ရ ညးမွဲ ကဵု ဂဥုဲ ညးမွဲ လွဳ နကဵု လဟီုရ။ == ဍာ်ဒကေဝ် ကေုာံ စိုတ်စရိုတ် == သွက်ဂွံ ဒှ် သၟာပညာစိုတ် မစိုန်သကီု မွဲတၠ နွံပၟိက် ဍာ်ဒကေဝ် ကေုာံ စိုတ်စရိုတ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ အရာ မအဓိက အိုတ်ဂှ် ဒှ် စိုတ်မကၠိုဟ်ခိုဟ် (empathy) ကေုာံ အစောမ်စရာဲ ပ္ဍဲ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ (communication skills) ရ။ သၟာပညာစိုတ် ဒးကလၚ် လဟီု ညးတၞဟ် ဗွဲမစွံအာရီု ကေုာံ ဒးကၠိုဟ် ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် ညးတၞဟ် ဟွံမဲ ကု ပရေၚ်စောဲစပ် အစောတ် (prejudice) ရ။ ညးတအ် ဒးနွံ ကု အစောမ်စရာဲ ပ္ဍဲ ပရေၚ်ချပ်ဗ္စာ လ္ၚတ် (analytical thinking) သွက်ဂွံ သောၚ်ကဠး ပြသၞာ ညးယဲ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဖန်ဗဒှ် သုတေသန မဍာံပြရ။ ပ္ဍဲ သွာၚ် လွဳယဲ ညးတအ် ဒးနွံ ကု လ္ၚတ် စိုတ် ညိမ်သ္ၚီု ပ္ဍဲ အခိၚ် ညးယဲ ထ္ၜး ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် မသကာတ်မြဟ် (strong emotions) ရ။ သၟာပညာစိုတ် ဒးဒ္ဂေတ် ဗက် သၞောဝ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (ethical guidelines) ဗွဲမတၚ်တ် ဗီုကဵု ပရေၚ်မၚ်မွဲ ပရူပူဂိုလ် (confidentiality) ညးကၠုၚ်စိုပ်တအ်ရ။<ref>Knapp, S. J., & VandeCreek, L. D. (2012). ''Practical Ethics for Psychologists: A Positive Approach''. American Psychological Association.</ref> == ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ သၞောဝ် == [[File:American Psychological Association logo.png|thumb|ဂကောံ ပညာစိုတ် အမေရိကာန် (APA) မဒှ် ဂကောံ မစၟတ်သမ္တီ သၞောဝ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် သၟာပညာစိုတ်]] ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် သွက်ဂွံ စကာ ယၟု "သၟာပညာစိုတ်" (Psychologist) ဒးကလိဂွံ ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ (licensure) နူ အလဵုအသဳ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဂကောံ စၟတ်စန် မဆေၚ်စပ်ရ။ တၚ်ဏအ် ဒှ် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ညးဍုၚ်ကွာန် နူ ညးမဟွံမဲ ကု ဍာ်ဒကေဝ် တအ်ရ။ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ လာၚ်ဇြေန် ဏအ် ညးတအ် ဒးအံၚ် တန်ပါရဂူ، ဒးကၠောန် ကမၠောန် အေန်တာန်ယှေပ် သၟဝ် စၟတ်စန် (supervised practice) မွဲသၞာံ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ၜါသၞာံ ကေုာံ ဒးအံၚ် စက္ခော လာၚ်ဇြေန် တွဵုရး ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဍုၚ် (board examination) ရ။<ref>Association of State and Provincial Psychology Boards (ASPPB). (2018). "Licensing Requirements".</ref> ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန် ဂကောံပညာစိုတ် အမေရိကာန် (American Psychological Association - APA) ဒှ် ဂကောံ မပ္တိတ် သၞောဝ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် သွက် သၟာပညာစိုတ်တအ်ရ။ သၟာပညာစိုတ်တအ် ဒးဒ္ဂေတ် ဗက် သၞောဝ် APA မကော်စ "Ethical Principles of Psychologists and Code of Conduct" ဗွဲမတၚ်တ်ရ။ ယဝ်ရ ဟွံဒ္ဂေတ်ဗက်မ္ဂး ဒးဒုၚ် နုက် လာၚ်ဇြေန် ကေုာံ ဒးဒုၚ် သၞောဝ် ရုၚ် ဥပဒေ မာန်ရ။ ပ္ဍဲ ဍုၚ် အေၚ်္ဂလာန် (UK) ဂကောံ သၟာပညာစိုတ် ဗြိတိန် (British Psychological Society - BPS) ဒှ် ညးမစၟတ်သမ္တီ ဍာ်ဒကေဝ် ကေုာံ လာၚ်ဇြေန် သၟာပညာစိုတ်တအ်ရ။ သၞောတ် စၟတ်သမ္တီဏအ် ဖန်ဗဒှ် ညံၚ် သၟာပညာစိုတ်တအ် ဂွံ ဆက် လ္ၚတ် ပရေၚ်ပညာ (continuing education) သွက်ဂွံ တီကေတ် နဲကဲ တၟိတၟိ လၟိုန် အခိၚ်ရ။ == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * Benjamin, Ludy T. (2007). ''A Brief History of Modern Psychology''. Blackwell Publishing. ISBN 978-1-4051-3205-3. * VandenBos, Gary R. (2007). ''APA dictionary of psychology''. American Psychological Association. ISBN 978-1-59147-380-0. * Shaughnessy, John J.; Zechmeister, Eugene B.; Zechmeister, Jeanne S. (2014). ''Research Methods in Psychology''. McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-803518-0. * Cascio, Wayne F.; Aguinis, Herman. (2011). ''Applied Psychology in Human Resource Management''. Prentice Hall. ISBN 978-0-13-609095-3. * Knapp, Samuel J.; VandeCreek, Leon D. (2012). ''Practical Ethics for Psychologists: A Positive Approach''. American Psychological Association. ISBN 978-1-4338-1175-3. {{Navbox | name = ပညာစိုတ် | title = [[ပညာစိုတ်]] | listclass = hlist | state = autocollapse | group1 = သွာၚ်သဇိုၚ် | list1 = * [[ပညာစိုတ် လ္ၚတ်စိုတ်ဟွံဓမ္မတာ]] (Abnormal psychology) * [[ပညာစိုတ် လ္ၚတ်ပရေၚ်ချပ်ဗ္စာ]] (Cognitive psychology) * [[ပညာစိုတ် လ္ၚတ်ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental psychology) * [[ပညာစိုတ် လ္ၚတ်စိုတ်စရိုတ်]] (Personality psychology) * [[ပညာစိုတ် ဂကောံမၞိဟ်]] (Social psychology) | group2 = သွာၚ်လွပ် | list2 = * [[ပညာစိုတ် ကလေန်နေတ်]] (Clinical psychology) * [[ပညာစိုတ် လ္ၚတ်ပရေၚ်ကဵုကသပ်]] (Counseling psychology) * [[ပညာစိုတ် လ္ၚတ်ပရေၚ်ပညာ]] (Educational psychology) * [[ပညာစိုတ် ကမၠောန် ကေုာံ ဂကောံ]] (I/O psychology) * [[ပညာစိုတ် လ္ၚတ်သၞောဝ်]] (Forensic psychology) * [[ပညာစိုတ် ပရေၚ်ထတ်ယုက်]] (Health psychology) | group3 = ကမၠောန် ကေုာံ ဒၞာဲ | list3 = * [[သၟာပညာစိုတ်]] (Psychologist) * [[သၟာလွဳယဲစိုတ်]] (Psychiatrist) * [[လွဳယဲစိုတ်]] (Psychotherapy) }} {{DEFAULTSORT:သမာပညာစိုတ်}} [[Category:သၟာပညာစိုတ်]] [[Category:ပညာစိုတ်]] [[Category:ပရဝ်ဖေတ်ယှေန်နယ်]] [[Category:ပရေၚ်ထတ်ယုက် စိုတ်]] [[Category:ကမၠောန် သွာၚ် ပရေၚ်ထတ်ယုက်]] [[Category:ပရေၚ်လွဳယဲစိုတ်]] [[Category:သုတေသန ပညာစိုတ်]] 3m9npfp1e3sepreozqxb0292ek7dgkl 60232 60231 2026-11-09T00:34:53Z Aue Nai 24 60232 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = သၟာပညာစိုတ် | image = [[File:Sigmund Freud LIFE.jpg|250px]] | caption = [[သဳဂမောန် ဖရုဒ်]] (Sigmund Freud) ညးမဒှ် အစာမကၠောန်ဗဒှ် သွာၚ် လ္ၚတ်စိုတ်စရိုတ် ကောန်မၞိဟ် | label1 = ဗီုပြၚ် | data1 = ပရဝ်ဖေတ်ယှေန်နယ် (Professional) | label2 = သွာၚ်ကမၠောန် | data2 = [[ပညာစိုတ်]] | label3 = အစောမ်စရာဲ | data3 = ပရေၚ်လ္ၚတ်၊ ပရေၚ်သုတေသန၊ ပရေၚ်ကဵုကသပ်၊ ပရေၚ်လွဳယဲ | label4 = ပရေၚ်ပညာ | data4 = တန်ဗက်ဘာ မဟာဝိဇ္ဇာ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပါရဂူ | label5 = ကမၠောန်မဆေၚ်စပ် | data5 = သၟာလွဳယဲစိုတ် (Psychiatrist)<br>ညးမကဵုကသပ် (Counselor)<br>အစာမၚ်မွဲပရေၚ်မၞိဟ် (Social worker) }} '''သၟာပညာစိုတ်''' ဟွံသေၚ်မ္ဂး သာဲကဝ်လဝ်ဂျေတ် (psychologist) မဒှ် ညးမလ္ၚတ် ကေုာံ သ္ပသုတေသန လတူ စိုတ်စရိုတ်၊ ပရေၚ်ချဳဒရာၚ်စိုတ် ကေုာံ အကာဲအရာ မဆက်ဆောံ ကု ပွဳပွူ ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ သၟာပညာစိုတ်တအ် လ္ၚတ်ဗ္စာရဏာ လတူ ဗီုပြၚ် ကောန်မၞိဟ်တအ် မချပ်၊ မစောဲလာံ ကေုာံ ဗီုပြၚ် မဆက်ဆောံ ရေၚ်သကအ် ပ္ဍဲ ပွဳပွူ မတၞဟ်ခြာ သီုကဵု လ္ၚတ်ကေတ် တၚ်နွံပၟိက် စိုတ်စရိုတ် မကတဵုဒှ် အပ္ဍဲ လမျီု ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ ညးတအ် ရေၚ်တၠုၚ် ကမၠောန် သီုပ္ဍဲ သွာၚ် ပရေၚ်ထတ်ယုက်၊ သွာၚ်ပညာ၊ သွာၚ်သုတေသန ကေုာံ သွာၚ်ကမၠောန်နာနာ သွက်ဂွံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေၚ်ထတ်ယုက် စိုတ် အလုံမွဲ ဂကောံမၞိဟ်ရ။<ref>VandenBos, G. R. (2007). ''APA dictionary of psychology''. American Psychological Association.</ref> သၟာပညာစိုတ် ညးမစိုန်သကီု ပ္ဍဲ သွာၚ် ကလေန်နေတ် (clinical psychology) တအ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ရေၚ်တၠုၚ် ကမၠောန် နဒဒှ် ညးမလွဳလွတ် ယဲစိုတ်၊ ညးမစၟတ်သမ္တီ ယဲစိုတ် ကေုာံ ညးမကဵုကသပ် ကု ညးယဲတအ်ရ။ ညးတအ် လွဳယဲ နကဵု နဲကဲ ဟီုတွဟ် ကဵုကသပ် (psychotherapy) တုဲ ဟွံကဵု ဂဥုဲ (medication) ညံၚ်ရဴ သၟာလွဳယဲစိုတ် (psychiatrist) တအ်ရ။ လပါ် သွာၚ် သုတေသနမ္ဂး သၟာပညာစိုတ်တအ် စမ်ၜတ် လ္ၚတ် လတူ က္ဍဟ်၊ ပရေၚ်ချပ်ဗ္စာ (cognition)၊ ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ကောန်မၞိဟ် နကဵု နဲကဲ သိပ္ပံရ။ ညးတအ် ပကောံ တၚ်နၚ်၊ ၜတ်ကၞာတ် အစောမ်စရာဲ စိုတ်စရိုတ် ကေုာံ ပ္တိတ် သွဟ် သွက်ဂွံ ရီုဗၚ် သောၚ်ကဠး ပြသၞာ ကောန်မၞိဟ် လတူ လောကဏအ်ရ။ ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် ကၠုၚ် နူကဵု ကဝက် ဒုတိယ သၞာံ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံတုဲ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် သွာၚ်ဏအ် လှဲလး တိတ်အာ နာနာသာ်ရ။ သၟာပညာစိုတ်တအ် နွံပၟိက် ဍာ်ဒကေဝ် ပရေၚ်ပညာ လပါ် တန်ပါရဂူ (Ph.D. ဟွံသေၚ်မ္ဂး Psy.D.) ဟွံသေၚ်မ္ဂး တန်မဟာဝိဇ္ဇာ သွက်ဂွံ ယိုက်ဂၠေၚ် တာလျိုၚ် အပ္ဍဲ ကမၠောန်ဏအ် ဗွဲမဍိုက်ပေၚ်ရ။<ref>Kihlstrom, J. F. (2004). "An unbalanced psychology". ''APS Observer''.</ref> == ဝင် == [[File:Wilhelm Wundt.jpg|thumb|ဝေဝ်ဟာမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) ညးမဒှ် မအံက် ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ]] ဝင် သၟာပညာစိုတ် စတင် ကၠုၚ် နူ ခေတ် ဒဿနတြေံ ကၠာဟွံဒှ် သွာၚ် သိပ္ပံ မွဲမွဲရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၇၉ ဝေဝ်ဟာမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) ပံက် ရုၚ်စမ်ၜတ် ပညာစိုတ် (psychological laboratory) ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် လိပ်ဇြိပ် (University of Leipzig) ပ္ဍဲ ဍုၚ်ဂျာမနဳရ။ တၚ်ဏအ် ဒှ် တၚ်စၟတ်သမ္တီ ပညာစိုတ် မပါ်တိတ် နူ ဒဿနိကဗေဒ တုဲ မဒှ် သွာၚ် သိပ္ပံ ဗွဲမကၠးဖ္ဍးရ။ ဝုန် လ္ၚတ် လတူ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် ကေုာံ ပရေၚ်ချပ်ဗ္စာ နကဵု နဲကဲ စမ်ၜတ် (experimental methods) ရ။ မၞိဟ်မွဲပၠန် ဝဳလဳယေမ် ဂျေမ် (William James) မဒှ် အစာ ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန် ကၠောန်ဗဒှ် သွာၚ် မကော်စ ဖန်ယှေန်နာလဳဇြေမ် (functionalism) မလ္ၚတ် ဗီုပြၚ် စိုတ် ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲ ပွဳပွူ မပြံၚ်လှာဲရ။ ကြဴနူဂှ် သဳဂမောန် ဖရုဒ် (Sigmund Freud) ညးမဒှ် သၟာဂဥုဲ နူ အဝ်သတြဳယျာ ဂၠာဲဆဵု နဲကဲ မကော်စ သာဲကဝ်အာနာလာဲသေတ် (psychoanalysis) မလ္ၚတ် ပရူ စိုတ်မအောပ်ဗ္ဒ (unconscious mind) ရ။ လညာတ် ဖရုဒ် လတူ ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် ကောန်မၞိဟ် ဓလီုပ္ဍိုက် ကၠုၚ် သွာၚ် လွဳယဲစိုတ် ဗွဲမဇၞော်ရ။ သၟာပညာစိုတ်တအ် လ္ၚတ် ပရူ စိုတ်မအောပ်ဗ္ဒဏအ်တုဲ ဖန်ဗဒှ် နဲကဲ သွက်ဂွံ လွဳယဲ စိုတ်စရိုတ် နကဵု နဲကဲ ဟီုတွဟ်ရ။<ref>Benjamin, L. T. (2007). ''A Brief History of Modern Psychology''. Blackwell Publishing.</ref> ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ သွာၚ် ဗဳဟေဗဳယာရဳဇြေမ် (behaviorism) မက္ဍိုက်ပ် နကဵု ဂျောန် ဝါတ်သေန် (John B. Watson) ကေုာံ ဘဳအေပ် သကိန်နာ (B.F. Skinner) ဇၞော်မောဝ် ကၠုၚ်ရ။ ညးတအ် ဟီု လ္ၚတ် လတူ ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် မဆဵုညာတ် (observable behavior) ဟေၚ်ရ ဒှ် နဲကဲ သိပ္ပံ ဍာံပြရ။ လက္ကရဴဏအ် ပရေၚ်ချပ်ဗ္စာ (cognitive revolution) ကလေၚ် ဇၞော်မောဝ် ကၠုၚ်တုဲ သၟာပညာစိုတ်တအ် ကလေၚ် စွံအာရီု လတူ ဗီုပြၚ် က္ဍဟ် မချပ်၊ မစၟတ်သမ္တီ ကေုာံ မဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပၠန်ရ။ == ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ အလုံအလန် == သွက်ဂွံ ဒှ် သၟာပညာစိုတ် မွဲတၠ နွံပၟိက် ပရေၚ်ပညာ လပါ် တန်ပါရဂူ (Ph.D., Psy.D., ဟွံသေၚ်မ္ဂး Ed.D.) ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ တန်ပါရဂူဏအ် ညးတအ် ဒးတိုန် ဘာ သၞာံ ဗွဲမဂၠိုၚ် တုဲ ဒးချူ လိက်သုတေသန (dissertation) မဆေၚ်စပ် ကု ပညာစိုတ်ရ။ လ္ၚဵု ဍုၚ်တအ်မ္ဂး နကဵု တန်မဟာဝိဇ္ဇာ (Master's degree) လေဝ် ကၠောန် ကမၠောန် သၟာပညာစိုတ် မာန်ကီုရ ဆဂး တာလျိုၚ် ဟွံလှဲလး ညံၚ်ရဴ ညးမကလိဂွံ တန်ပါရဂူတအ်ရ။ အလုံအလန် (training) ပ္ဍဲ သွာၚ်ဏအ် နွံပၟိက် ဗွဲမဇၞော်ရ။ သၟာပညာစိုတ် ကလေန်နေတ်တအ် ဒးကၠောန် ကမၠောန် လွပ် (practicum) ကေုာံ အေန်တာန်ယှေပ် (internship) သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေၚ်ဆဵုဂဗ ပ္ဍဲ ပွဳပွူ ရုၚ်ဂဥုဲ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ကလာပ် လွဳယဲရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ်ဏအ် ညးတအ် ဒးဒုၚ် စၟတ်စန် ကေုာံ ၚဳဂၠိပ် နူကဵု အစာ မနွံ ပရေၚ်ဆဵုဂဗ ဇၞော်တအ်ရ။<ref>Cherry, K. (2020). "How to Become a Psychologist". ''Verywell Mind''.</ref> သွက် သၟာပညာစိုတ် သုတေသန ပရေၚ်အလုံအလန် ညးတအ် စွံအာရီု လတူ နဲကဲ စမ်ၜတ် ကေုာံ လ္ၚတ် စာတ် တၚ်နၚ် (statistics) ရ။ ညးတအ် ဗ္တောန် ဗီုပြၚ် ဖန်ဗဒှ် သုတေသန ညံၚ်ဂွံ ဍာံပြ ကေုာံ ညံၚ်ဂွံ ဒး ကု သၞောဝ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (ethics) မဆေၚ် ကု သုတေသန လတူ ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန်ရ။ == ပရေၚ်ကမၠောန် ကေုာံ လျိုၚ် == သၟာပညာစိုတ်တအ် ယိုက်ဂၠေၚ် တာလျိုၚ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ကမၠောန် နာနာသာ်ရ။ ညးတအ် လုပ်ကမၠောန် ပ္ဍဲ ရုၚ်ဂဥုဲ (hospitals)၊ ဘာ (schools)၊ တက္ကသိုလ် (universities)၊ ဂကောံအလဵုအသဳ (government agencies)၊ ကေုာံ ကမၠောန်ပူဂိုလ် (private practice) တအ်ရ။ လျိုၚ် တာလျိုၚ် ညးတအ် တန်တဴ ကု သွာၚ် ညးတအ် မစိုန်သကီု လဝ်ရ။ သၟာပညာစိုတ် လ္ၚဵု ကဵုကသပ် ကု ညးယဲ လ္ၚဵု ကၠောန် သုတေသန လ္ၚဵု ကဵု အကြီု ကု ဂကောံ ကမၠောန်တအ်ရ။ ပ္ဍဲ ပွဳပွူ တက္ကသိုလ် သၟာပညာစိုတ်တအ် ဗ္တောန် ကွးဘာ ကေုာံ ကၠောန် သုတေသန မဆေၚ် ကု ပညာစိုတ်ရ。ညးတအ် တြးပ္တိတ် လိက်ပရေၚ် ပ္ဍဲ လိက်ကၞပ် သိပ္ပံ တုဲ ပသှ်ေ ညာဏ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် သွာၚ်ဏအ်ရ။ ပ္ဍဲ ပွဳပွူ ရုၚ်ဂဥုဲ ညးတအ် ပံၚ်ကောံ ကု သၟာဂဥုဲ ကေုာံ ညးမၚ်မွဲ ယဲ သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ညးမနွံ ကု ယဲစိုတ် (mental disorders) ဗီုကဵု ယဲစိုတ်ကျာ်၊ ယဲက္ဍၚ်စိုတ် (depression)၊ ကေုာံ ယဲစိုတ်ဇြိုၚ် (anxiety) တအ်ရ။<ref>Bureau of Labor Statistics. (2021). "Psychologists". ''Occupational Outlook Handbook''.</ref> သၟာပညာစိုတ် ဗွဲမဂၠိုၚ် လုပ်ကမၠောန် သီု ပ္ဍဲ သွာၚ် သၞောဝ် (forensic psychology) မဒှ် ညးမလ္ၚတ် စိုတ်စရိုတ် ညးမကလိလောန် ဒုဟ် ကေုာံ ကဵု သက်သဳ ပ္ဍဲ ရုၚ်သၞောဝ်ရ။ ညးတအ် ၜတ်ကၞာတ် ဒဒှ်ရ ညးမဒးဒုဟ်ဂှ် နွံ အစောမ်စရာဲ စိုတ် သွက်ဂွံ ဒုၚ် သၞောဝ် မာန် ဟွံမာန်ရ။ {| class="wikitable" |+ ဗီုပြၚ် သၟာပညာစိုတ် ကေုာံ ဒၞာဲကမၠောန် ညးတအ် |- ! ဗီုပြၚ် (Type) ! ဒၞာဲကမၠောန် မလေပ်ကၠောန်ဂၠိုၚ် ! လျိုၚ် တာလျိုၚ် သဇိုၚ် |- | ကလေန်နေတ် (Clinical) | ရုၚ်ဂဥုဲ၊ ကမၠောန်ပူဂိုလ် | ၜတ်ကၞာတ် ကေုာံ လွဳ ယဲစိုတ် |- | သုတေသန (Research) | တက္ကသိုလ်၊ ဌာန်သုတေသန | ဖန်ဗဒှ် စမ်ၜတ် လ္ၚတ် စိုတ်စရိုတ် |- | ဘာဗတောန် (School) | ဘာတန်၊ ဘာကောန်ၚာ် | ကဵုကသပ် ကွးဘာ၊ ၜတ်ကၞာတ် အစောမ် ပရေၚ်ပညာ |- | ကမၠောန် ကေုာံ ဂကောံ (I/O) | ရုၚ်ကမ္ပဏဳ၊ ဌာန်အလဵုအသဳ | ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေၚ်ထတ်ယုက် ကောန်ကမၠောန် ကေုာံ ဂကောံ |} == သၟာပညာစိုတ် ကလေန်နေတ် == သၟာပညာစိုတ် ကလေန်နေတ် (Clinical psychologist) မဒှ် ဂကောံ မနွံ လၟိဟ် ဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ သွာၚ်ဏအ်ရ။ ညးတအ် စိုန်သကီု ပ္ဍဲ ပရေၚ် ၜတ်ကၞာတ် (assessment) ကေုာံ ပရေၚ် လွဳယဲ (treatment) လတူ ပြသၞာ စိုတ်၊ စိုတ်စရိုတ်၊ ကေုာံ အကာဲအရာ စိုတ် ဟွံဓမ္မတာ တအ်ရ။ ညးတအ် စကာ နဲကဲ လွဳယဲ နကဵု လဟီု (psychotherapy) ဗီုကဵု နဲကဲ လွဳယဲ ချပ်ဗ္စာ-ဒ္ဂေတ် (Cognitive Behavioral Therapy - CBT) သွက်ဂွံ ရီုဗၚ် ညးယဲ ညံၚ်ဂွံ ပြံၚ်လှာဲ ပရေၚ်ချပ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ် မဟွံခိုဟ်တအ်ရ။ ကမၠောန် သၟာပညာစိုတ် ကလေန်နေတ် ဟွံတုပ် ကု သၟာလွဳယဲစိုတ် (psychiatrist) ရ။ ညးတအ် ဟွံကဵု ဂဥုဲ သွက်ဂွံ လွဳယဲစိုတ် ဆဂး စကာ နဲကဲ ပရေၚ်လ္ၚတ်စိုတ် သွက်ဂွံ သောၚ်ကဠး ပြသၞာ ပ္ဍဲ လမျီု ညးယဲရ။ ယဝ်ရ ညးယဲ နွံပၟိက် ဂဥုဲမ္ဂး ညးတအ် ဒးပလံၚ်ဏာ ဇရေၚ် သၟာလွဳယဲစိုတ် မာန်ရ။ သၟာပညာစိုတ် ကလေန်နေတ် တအ် ဒးကလိဂွံ လာၚ်ဇြေန် (license) နူ အလဵုအသဳ တွဵုရး ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဍုၚ် သွက်ဂွံ ကၠောန် ကမၠောန် အပ္ဍဲ ကလာပ် (clinic) ညးတအ်ရ။<ref>American Psychological Association. (2014). "Understanding Clinical Psychology".</ref> ညးတအ် ရေၚ်တၠုၚ် ကု ညးယဲ မနွံ ကု အကာဲအရာ နာနာ ဗီုကဵု ညးယဲ မဒးဒုၚ် ပရိုက်ဘဲ စိုတ် (trauma)၊ ညးယဲ မနွံ ပြသၞာ ပရေၚ်အိန်ထံၚ် ကေုာံ ညးယဲ မစောဲလာံ ဂဥုဲၜူမာဲတအ်ရ။ ညးတအ် သ္ပ ပရေၚ်ၜတ်ကၞာတ် နကဵု စက္ခော (tests) ဗီုကဵု စက္ခော ညာဏ် (IQ tests) ဟွံသေၚ်မ္ဂး စက္ခော စိုတ်စရိုတ် (personality tests) သွက်ဂွံ တီကေတ် ပရူ ညးယဲ ဍိုက်ဍိုက်ပေၚ်ပေၚ်ရ။ == သၟာပညာစိုတ် သုတေသန == [[File:Experimental psychology mouse.jpg|thumb|သုတေသန ပညာစိုတ် လ္ၚဵု စကာ ကၞိ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် (behavior)]] သၟာပညာစိုတ် သုတေသန (Research psychologist) လ္ၚတ် ပရူ မသဇိုၚ် ပညာစိုတ် ဗီုကဵု က္ဍဟ်၊ ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ (memory)၊ ပရေၚ်ဗ္တောန် (learning)၊ ကေုာံ ပရေၚ်ချပ်ဗ္စာ တအ်ရ။ ညးတအ် ဖန်ဗဒှ် ပရေၚ်စမ်ၜတ် ပ္ဍဲ ရုၚ်စမ်ၜတ် နကဵု နဲကဲ သိပ္ပံ မဍာံပြ သွက်ဂွံ တီကေတ် ဟိုတ် ကေုာံ ဖဵု ပ္ဍဲ စိုတ် ကောန်မၞိဟ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး တိရစ္ဆာန်ရ။ သွာၚ်ဏအ် ပါ်တိတ် ဒှ် နာနာသာ် ဗီုကဵု ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် (developmental psychology) မလ္ၚတ် ဗီုပြၚ် ကောန်မၞိဟ် ဇၞော်မောဝ် ကၠုၚ် နူ ဘဝကောန်ၚာ် စဵုကဵု ဘဝမၞိဟ်ဇၞော်၊ ကေုာံ ပညာစိုတ် ဂကောံမၞိဟ် (social psychology) မလ္ၚတ် ဗီုပြၚ် မၞိဟ်မွဲ ပံၚ်ဖက် ဆက်ဆောံ ကု ဂကောံမၞိဟ်တအ်ရ။ သၟာပညာစိုတ် သုတေသန တအ် ပကောံ တၚ်နၚ်၊ ၜတ်ကၞာတ် နကဵု ကွတ်ဂၞန် တုဲ ပ္တိတ် သွဟ် မဒှ် သဇိုၚ် သွက် သွာၚ် ပညာစိုတ် တၞဟ်တအ် ဂွံစကာ ပ္ဍဲ ပရေၚ်ကမၠောန် ညးတအ်ရ။<ref>Shaughnessy, J. J., Zechmeister, E. B., & Zechmeister, J. S. (2014). ''Research Methods in Psychology''. McGraw-Hill.</ref> ကမၠောန် သၟာပညာစိုတ် သုတေသန ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် သွာၚ်ဏအ်ရ။ ယဝ်ရ ဟွံမဲ ကု ပရေၚ်စမ်ၜတ် မဍာံပြမ္ဂး ပရေၚ်လွဳယဲ ပ္ဍဲ သွာၚ် ကလေန်နေတ် တအ်လေဝ် ဟွံသေၚ် ကု နဲကဲ သိပ္ပံရ။ ညးတအ် လုပ်ကမၠောန် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ဗွဲမဂၠိုၚ် တုဲ သီု ဗ္တောန် ကွးဘာ လပါ် ပညာစိုတ်ရ။ == သၟာပညာစိုတ် ကဵုကသပ် == သၟာပညာစိုတ် ကဵုကသပ် (Counseling psychologist) တအ် စွံအာရီု လတူ ပရေၚ်ကဵုကသပ် ကု ညးမနွံ ပြသၞာ ပ္ဍဲ ဘဝ လၟေၚ်တ္ၚဲ ဗီုကဵု ပြသၞာ ပရေၚ်အိန်ထံၚ်၊ ပြသၞာ ကမၠောန် ကေုာံ ပြသၞာ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ပူဂိုလ်ရ။ ညးတအ် ဟွံတုပ် ကု သၟာပညာစိုတ် ကလေန်နေတ် ဒဒှ်ရ ညးတအ် လွဳလွတ် ညးမနွံ ကု ပြသၞာ ဟွံဇြိုဟ်နက် ကွေံကွေံ တအ် ဂၠိုၚ်ရ။ ညးတအ် ရီုဗၚ် ညးကၠုၚ်စိုပ်တအ် ညံၚ်ဂွံ တီကေတ် အစောမ်စရာဲ ဇကု ကေုာံ ညံၚ်ဂွံ သောၚ်ကဠး ပြသၞာ ဇကု နကဵု ဇကု မာန်ရ။ ညးတအ် စကာ နဲကဲ ဟီုတွဟ် မစွံအာရီု လတူ ညးကၠုၚ်စိုပ် (client-centered therapy) မဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု ကာလ် ရဝ်ဂျာ (Carl Rogers) ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ပ္ဍဲ နဲကဲဏအ် သၟာပညာစိုတ် ဒးနွံ ကု စိုတ်မကၠိုဟ်ခိုဟ် (empathy) ကေုာံ ဒးကလၚ် လဟီု ညးကၠုၚ်စိုပ် ဗွဲမစွံအာရီုရ။<ref>Gelso, C. J., & Fretz, B. R. (2001). ''Counseling Psychology''. Harcourt College Publishers.</ref> သၟာပညာစိုတ် ကဵုကသပ် တအ် လုပ်ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဌာန်ကဵုကသပ် တက္ကသိုလ်၊ ရုၚ်ကမၠောန် ပရေၚ်မၞိဟ်၊ ကေုာံ ကမၠောန်ပူဂိုလ် တအ်ရ။ ညးတအ် ရီုဗၚ် ကွးဘာတက္ကသိုလ် ညံၚ်ဂွံ သောၚ်ကဠး ပြသၞာ ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ ပရေၚ်ရုဲစှ် သွာၚ်ကမၠောန် သွက် အနာဂတ်ရ။ ပရေၚ်ကမၠောန် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ် ညံၚ် ကောန်မၞိဟ်တအ် ဂွံမံၚ်စံၚ် ပ္ဍဲ လောကဏအ် နကဵု စိုတ် မၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ ထတ်ယုက်ရ။ == သၟာပညာစိုတ် ဘာဗတောန် == သၟာပညာစိုတ် ဘာဗတောန် (School psychologist) တအ် လုပ်ကမၠောန် ပ္ဍဲ ပွဳပွူ ဘာတန် သွက်ဂွံ ရီုဗၚ် ကွးဘာတအ် ညံၚ်ဂွံ အံၚ်ဇၞး ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ဂကောံမၞိဟ်ရ。ညးတအ် ပံၚ်ကောံ ကု အစာဘာ၊ မိမ ကေုာံ ညးမအုပ်ဓုပ်ဘာ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူ မခိုဟ် သွက် ပရေၚ်ဗ္တောန် ကွးဘာတအ်ရ။ ယဝ်ရ ကွးဘာမွဲမွဲ နွံ ပြသၞာ ပ္ဍဲ ပရေၚ်ဗ္တောန် (learning disabilities) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပြသၞာ ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် ပ္ဍဲ ဘာမ္ဂး သၟာပညာစိုတ် ဘာဗတောန် တအ် ဒးစၟတ်စန် ၜတ်ကၞာတ် တုဲ ဖျေဟ် အစဳအဇန် သွက်ဂွံ ရီုဗၚ် ကွးဘာဂှ်ရ။ ညးတအ် ဖန်ဗဒှ် အစဳအဇန် ပညာ သွက် ပူဂိုလ် (Individualized Education Program - IEP) သွက် ကွးဘာ မနွံပၟိက် အရီုအဗၚ် တၟေၚ် တအ်ရ။<ref>Fagan, T. K., & Wise, P. S. (2007). ''School Psychology: Past, Present, and Future''. NASP.</ref> ပ္ဍဲ အကာဲအရာ မကတဵုဒှ် ဘဲအန္တရာယ် ပ္ဍဲ ဘာ ဗီုကဵု ပရေၚ်ပန်ဂစိုတ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ်ချိုတ် ကွးဘာမွဲမွဲ သၟာပညာစိုတ် ဘာဗတောန် တအ် ဒးကဵု အရီုအဗၚ် သွက်ဂွံ လွဳလွတ် စိုတ် ကွးဘာ ကေုာံ အစာဘာတအ် ဗွဲမပြဟ်ရ။ ညးတအ် ဒှ် မၞိဟ် မနွံပၟိက် ဗွဲမဇၞော် ပ္ဍဲ သၞောတ် ပရေၚ်ပညာ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ == သၟာပညာစိုတ် ကမၠောန် ကေုာံ ဂကောံ == သၟာပညာစိုတ် ကမၠောန် ကေုာံ ဂကောံ (Industrial and organizational psychologist - I/O psychologist) တအ် စကာ သၞောတ် ပညာစိုတ် ပ္ဍဲ ပွဳပွူ ရုၚ်ကမၠောန် ကေုာံ ဂကောံ (organizations) ရ။ ညးတအ် လုပ်ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဌာန် ပရေၚ်မၞိဟ် (Human Resources) ဟွံသေၚ်မ္ဂး နဒဒှ် ညးမကဵုကသပ် ပရေၚ်ကမၠောန် ကု ကမ္ပဏဳ ဇၞော်ဇၞော်တအ်ရ။ တာလျိုၚ် ညးတအ် ဒှ် ပရေၚ်ရုဲစှ် ကောန်ကမၠောန် (employee selection)၊ ပရေၚ်အလုံအလန်၊ ပရေၚ်ၜတ်ကၞာတ် အစောမ်စရာဲ ကမၠောန်၊ ကေုာံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေၚ်ထတ်ယုက် စိုတ် ကောန်ကမၠောန်တအ်ရ။ ညးတအ် လ္ၚတ် ဗီုပြၚ် ကောန်ကမၠောန်တအ် ပံၚ်ဖက် ကၠောန် ကမၠောန် ရေၚ်သကအ်၊ ဗီုပြၚ် က္ဍိုက်ပ် (leadership)၊ ကေုာံ အကာဲအရာ ပွဳပွူ ကမၠောန် မကဵု ဖဵု လတူ အစောမ်စရာဲ ကောန်ကမၠောန်ရ။<ref>Cascio, W. F., & Aguinis, H. (2011). ''Applied Psychology in Human Resource Management''. Prentice Hall.</ref> သၟာပညာစိုတ် I/O တအ် စွံအာရီု လတူ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ဂကောံ (organizational development) သွက်ဂွံ ဖန် ညံၚ် ကမ္ပဏဳ ဂွံ အံၚ်ဇၞး တုဲ သီု ဖန် ညံၚ် ကောန်ကမၠောန်တအ် ဂွံ နွံ ကု တသိုက် ပ္ဍဲ ကမၠောန် ညးတအ်ရ။ ကမၠောန်ဏအ် ဒှ် ကမၠောန် မကလိဂွံ သြန်လုပ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ အကြာ သွာၚ် ပညာစိုတ် တၞဟ်တအ်ရ။ == တၞဟ်ခြာ ကု သၟာလွဳယဲစိုတ် == မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဟွံတီ တၞဟ်ခြာ အကြာ သၟာပညာစိုတ် (psychologist) ကေုာံ သၟာလွဳယဲစိုတ် (psychiatrist) ရ။ သွာၚ် ၜါဏအ် ကၠောန် ကမၠောန် သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ကီုလေဝ် ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ နဲကဲ လွဳယဲ ညးတအ် တၞဟ်ခြာ ဒၟံၚ် ဗွဲမဇၞော်ရ။ သၟာလွဳယဲစိုတ် (psychiatrist) ဒှ် သၟာဂဥုဲ (Medical Doctor - M.D. ဟွံသေၚ်မ္ဂး D.O.) မတိုန်လဝ် ဘာဂဥုဲ (medical school) တုဲ မနွံ အခေါၚ် ကဵု ဂဥုဲ (prescribe medication) သွက်ဂွံ လွဳယဲစိုတ်ရ။ ညးတအ် လ္ၚတ် ယဲစိုတ် နကဵု လညာတ် ဇီဝဗေဒ ကေုာံ က္ဍဟ်ရ။<ref>American Psychiatric Association. (2020). "What is Psychiatry?".</ref> သၟာပညာစိုတ် (psychologist) တအ် တိုန်လဝ် တန်ပါရဂူ လပါ် ပညာစိုတ် (Ph.D. ဟွံသေၚ်မ္ဂး Psy.D.) တုဲ ဟွံသေၚ် ကု သၟာဂဥုဲရ။ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ညးတအ် ဟွံမဲ အခေါၚ် ကဵု ဂဥုဲ (ပါဲနူ တွဵုရး လ္ၚဵု ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန် မကဵု အခေါၚ် ကဵု ဂဥုဲ ကဆံၚ် လ္ၚဵု) ရ။ ညးတအ် လွဳယဲ နကဵု နဲကဲ ဟီုတွဟ် ကေုာံ စကာ သၞောတ် လ္ၚတ် စိုတ်စရိုတ်ရ။ ပ္ဍဲ ရုၚ်ဂဥုဲ သၟာပညာစိုတ် ကေုာံ သၟာလွဳယဲစိုတ် တအ် ပံၚ်ကောံတုဲ လွဳ ညးယဲ မွဲတၠ ဒဒှ်ရ ညးမွဲ ကဵု ဂဥုဲ ညးမွဲ လွဳ နကဵု လဟီုရ။ == ဍာ်ဒကေဝ် ကေုာံ စိုတ်စရိုတ် == သွက်ဂွံ ဒှ် သၟာပညာစိုတ် မစိုန်သကီု မွဲတၠ နွံပၟိက် ဍာ်ဒကေဝ် ကေုာံ စိုတ်စရိုတ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ အရာ မအဓိက အိုတ်ဂှ် ဒှ် စိုတ်မကၠိုဟ်ခိုဟ် (empathy) ကေုာံ အစောမ်စရာဲ ပ္ဍဲ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ (communication skills) ရ။ သၟာပညာစိုတ် ဒးကလၚ် လဟီု ညးတၞဟ် ဗွဲမစွံအာရီု ကေုာံ ဒးကၠိုဟ် ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် ညးတၞဟ် ဟွံမဲ ကု ပရေၚ်စောဲစပ် အစောတ် (prejudice) ရ။ ညးတအ် ဒးနွံ ကု အစောမ်စရာဲ ပ္ဍဲ ပရေၚ်ချပ်ဗ္စာ လ္ၚတ် (analytical thinking) သွက်ဂွံ သောၚ်ကဠး ပြသၞာ ညးယဲ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဖန်ဗဒှ် သုတေသန မဍာံပြရ။ ပ္ဍဲ သွာၚ် လွဳယဲ ညးတအ် ဒးနွံ ကု လ္ၚတ် စိုတ် ညိမ်သ္ၚီု ပ္ဍဲ အခိၚ် ညးယဲ ထ္ၜး ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် မသကာတ်မြဟ် (strong emotions) ရ။ သၟာပညာစိုတ် ဒးဒ္ဂေတ် ဗက် သၞောဝ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (ethical guidelines) ဗွဲမတၚ်တ် ဗီုကဵု ပရေၚ်မၚ်မွဲ ပရူပူဂိုလ် (confidentiality) ညးကၠုၚ်စိုပ်တအ်ရ။<ref>Knapp, S. J., & VandeCreek, L. D. (2012). ''Practical Ethics for Psychologists: A Positive Approach''. American Psychological Association.</ref> == ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ သၞောဝ် == [[File:American Psychological Association logo.png|thumb|ဂကောံ ပညာစိုတ် အမေရိကာန် (APA) မဒှ် ဂကောံ မစၟတ်သမ္တီ သၞောဝ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် သၟာပညာစိုတ်]] ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် သွက်ဂွံ စကာ ယၟု "သၟာပညာစိုတ်" (Psychologist) ဒးကလိဂွံ ပရေၚ်စၟတ်သမ္တီ (licensure) နူ အလဵုအသဳ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဂကောံ စၟတ်စန် မဆေၚ်စပ်ရ။ တၚ်ဏအ် ဒှ် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ညးဍုၚ်ကွာန် နူ ညးမဟွံမဲ ကု ဍာ်ဒကေဝ် တအ်ရ။ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ လာၚ်ဇြေန် ဏအ် ညးတအ် ဒးအံၚ် တန်ပါရဂူ၊ ဒးကၠောန် ကမၠောန် အေန်တာန်ယှေပ် သၟဝ် စၟတ်စန် (supervised practice) မွဲသၞာံ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ၜါသၞာံ ကေုာံ ဒးအံၚ် စက္ခော လာၚ်ဇြေန် တွဵုရး ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဍုၚ် (board examination) ရ။<ref>Association of State and Provincial Psychology Boards (ASPPB). (2018). "Licensing Requirements".</ref> ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန် ဂကောံပညာစိုတ် အမေရိကာန် (American Psychological Association - APA) ဒှ် ဂကောံ မပ္တိတ် သၞောဝ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် သွက် သၟာပညာစိုတ်တအ်ရ။ သၟာပညာစိုတ်တအ် ဒးဒ္ဂေတ် ဗက် သၞောဝ် APA မကော်စ "Ethical Principles of Psychologists and Code of Conduct" ဗွဲမတၚ်တ်ရ။ ယဝ်ရ ဟွံဒ္ဂေတ်ဗက်မ္ဂး ဒးဒုၚ် နုက် လာၚ်ဇြေန် ကေုာံ ဒးဒုၚ် သၞောဝ် ရုၚ် ဥပဒေ မာန်ရ။ ပ္ဍဲ ဍုၚ် အေၚ်္ဂလာန် (UK) ဂကောံ သၟာပညာစိုတ် ဗြိတိန် (British Psychological Society - BPS) ဒှ် ညးမစၟတ်သမ္တီ ဍာ်ဒကေဝ် ကေုာံ လာၚ်ဇြေန် သၟာပညာစိုတ်တအ်ရ။ သၞောတ် စၟတ်သမ္တီဏအ် ဖန်ဗဒှ် ညံၚ် သၟာပညာစိုတ်တအ် ဂွံ ဆက် လ္ၚတ် ပရေၚ်ပညာ (continuing education) သွက်ဂွံ တီကေတ် နဲကဲ တၟိတၟိ လၟိုန် အခိၚ်ရ။ == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * Benjamin, Ludy T. (2007). ''A Brief History of Modern Psychology''. Blackwell Publishing. ISBN 978-1-4051-3205-3. * VandenBos, Gary R. (2007). ''APA dictionary of psychology''. American Psychological Association. ISBN 978-1-59147-380-0. * Shaughnessy, John J.; Zechmeister, Eugene B.; Zechmeister, Jeanne S. (2014). ''Research Methods in Psychology''. McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-803518-0. * Cascio, Wayne F.; Aguinis, Herman. (2011). ''Applied Psychology in Human Resource Management''. Prentice Hall. ISBN 978-0-13-609095-3. * Knapp, Samuel J.; VandeCreek, Leon D. (2012). ''Practical Ethics for Psychologists: A Positive Approach''. American Psychological Association. ISBN 978-1-4338-1175-3. {{Navbox | name = ပညာစိုတ် | title = [[ပညာစိုတ်]] | listclass = hlist | state = autocollapse | group1 = သွာၚ်သဇိုၚ် | list1 = * [[ပညာစိုတ် လ္ၚတ်စိုတ်ဟွံဓမ္မတာ]] (Abnormal psychology) * [[ပညာစိုတ် လ္ၚတ်ပရေၚ်ချပ်ဗ္စာ]] (Cognitive psychology) * [[ပညာစိုတ် လ္ၚတ်ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်]] (Developmental psychology) * [[ပညာစိုတ် လ္ၚတ်စိုတ်စရိုတ်]] (Personality psychology) * [[ပညာစိုတ် ဂကောံမၞိဟ်]] (Social psychology) | group2 = သွာၚ်လွပ် | list2 = * [[ပညာစိုတ် ကလေန်နေတ်]] (Clinical psychology) * [[ပညာစိုတ် လ္ၚတ်ပရေၚ်ကဵုကသပ်]] (Counseling psychology) * [[ပညာစိုတ် လ္ၚတ်ပရေၚ်ပညာ]] (Educational psychology) * [[ပညာစိုတ် ကမၠောန် ကေုာံ ဂကောံ]] (I/O psychology) * [[ပညာစိုတ် လ္ၚတ်သၞောဝ်]] (Forensic psychology) * [[ပညာစိုတ် ပရေၚ်ထတ်ယုက်]] (Health psychology) | group3 = ကမၠောန် ကေုာံ ဒၞာဲ | list3 = * [[သၟာပညာစိုတ်]] (Psychologist) * [[သၟာလွဳယဲစိုတ်]] (Psychiatrist) * [[လွဳယဲစိုတ်]] (Psychotherapy) }} {{DEFAULTSORT:သမာပညာစိုတ်}} [[Category:သၟာပညာစိုတ်]] [[Category:ပညာစိုတ်]] [[Category:ပရဝ်ဖေတ်ယှေန်နယ်]] [[Category:ပရေၚ်ထတ်ယုက် စိုတ်]] [[Category:ကမၠောန် သွာၚ် ပရေၚ်ထတ်ယုက်]] [[Category:ပရေၚ်လွဳယဲစိုတ်]] [[Category:သုတေသန ပညာစိုတ်]] p9mpin2cfa4a3ug3i92bj0w0viteodj 0 13484 60233 2026-11-09T00:45:27Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Infobox field of study | name = ဝင် ပညာစိုတ် | image = Phrenology.jpg | caption = ရုပ်ပါန်ခဳ လပါ်စမ်ၜတ် က္ဍဟ် တမၠာ မကော်စ ဖရဳနဝ်လဝ်ဂျဳ (Phrenology) မဒှ် ကွတ် မလ္ၚတ် စိုတ်စရိုတ် ကောန်မၞိဟ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် | por..." 60233 wikitext text/x-wiki {{Infobox field of study | name = ဝင် ပညာစိုတ် | image = Phrenology.jpg | caption = ရုပ်ပါန်ခဳ လပါ်စမ်ၜတ် က္ဍဟ် တမၠာ မကော်စ ဖရဳနဝ်လဝ်ဂျဳ (Phrenology) မဒှ် ကွတ် မလ္ၚတ် စိုတ်စရိုတ် ကောန်မၞိဟ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် | portals = ပညာစိုတ် | core_concepts = ဒဿန, လညာတ်စိုတ်, အပြုအမူ, သိပ္ပံ | subdisciplines = ပညာစိုတ် ကၠိုဟ်ခိုဟ်, ပညာစိုတ် အပြုအမူ, ပညာစိုတ် ဂကောံမၞိဟ်, ပညာစိုတ် ပရေင်ပါ်ပဲါ }} ဝင် [[ပညာစိုတ်]] ဒှ် ဝင် မလ္ၚတ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကွတ်သိပ္ပံ မဆေင်ကဵု စိုတ် ကေုာံ အပြုအမူ ကောန်မၞိဟ် နူကဵု ခေတ်တမၠာ စဵုကဵုစိုပ် ခေတ်လၟုဟ်ရ။ လ္ၚတ်ရံင် ဝင်ဏအ်မ္ဂး ပရေင်ချပ်ဒပ် မဆေင်ကဵု စိုတ်စရိုတ် ကောန်မၞိဟ်တအ် စကတဵုဒှ်လဝ် နူကဵု အခိင် ဂကောံမၞိဟ်တမၠာ မပ္တံကဵု ရးနိဂီု ဂရိတ် (Greece)၊ အိန္ဒိယ (India)၊ ကြုက် (China) ကေုာံ အဳဂျေပ် (Egypt) တေအ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်တေအ် ပညာစိုတ် ဟွံတန်တဴ နဒဒှ် ဘာသာသိပ္ပံ မွဲမွဲဏီတုဲ ဒက်ပ္ကောံလဝ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ [[ဒဿန]] (Philosophy) ကေုာံ လိက်ပတ် ဘာသာဝါဒနာနာရ။<ref>{{cite book |last=Hergenhahn |first=B. R. |title=An Introduction to the History of Psychology |publisher=Cengage Learning |year=2008 |isbn=978-0495506218 |url=https://books.google.com/}}</ref> အစာဒဿန ဂရိတ် မပ္တံကဵု ပလာတဝ် (Plato) ကေုာံ အာရဳသတဝ်တေဝ် (Aristotle) တအ် စွံသတိ လ္ၚတ်လဝ် ပရူပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ စိုတ်ဝိညာဏ် ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗ ကောန်မၞိဟ် ဗွဲမလှဲလးရ။ စိုပ်အခိင် လပါ်ကၞောတ် ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ မ္ဂး ပညာစိုတ် ပါ်တိတ် နူကဵု ဒဿန တုဲ ဒှ်ကၠုင် သိပ္ပံ မနွံကဵု သၞောတ်စမ်ၜတ် မချိုတ်ပၠိုတ်မွဲရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၉ ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) ပံက်လဝ် ရုင်စမ်ၜတ် ပညာစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် လာပ်ဇြိပ် (University of Leipzig) ရးနိဂီု ဂျာမနဳ (Germany) တုဲ ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ စတန်တဴကၠုင် နဒဒှ် ကွတ်သိပ္ပံ သီးသီးမွဲရ။<ref>{{cite journal |last=Schultz |first=D. P. |title=A History of Modern Psychology |journal=Wadsworth |year=2015 |doi=10.1016/j.shpsc.2014.10.004}}</ref> နူဂှ် ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် ပြးဇးအာ အလုံမွဲ ဥရောပ ကေုာံ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် (United States) ဗွဲမပြဟ်ရ။ ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ဂှ် လညာတ် ပရေင်ပညာစိုတ် တၞဟ်ဟ်သာ် မပ္တံကဵု လညာတ် ပရေင်ပါ်ပဲါ စိုတ် (Psychoanalysis) မခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵု သဳဂမန် ဖရွိုက် (Sigmund Freud)၊ လညာတ် ပရေင်အပြုအမူ (Behaviorism) မက္ဍိုက်ပ် နကဵု ဂျောန် ဝပ်သောန် (John B. Watson) ကေုာံ ပညာစိုတ် ဂေတ်သတောတ် (Gestalt psychology) တအ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင် အဆက်ဆက်ရ။ ပ္ဍဲ လပါ်လဒေါဝ် ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ လညာတ် ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ် (Cognitive psychology) ကေုာံ ပညာစိုတ် ဟျူမေန်နေတ်သတေတ် (Humanistic psychology) တအ် ဒှ်ကၠုင် ဒြဟတ်တၟိ တုဲ ပြံင်လှာဲထောံ ဗီုပြင် မလ္ၚတ် စိုတ် ကောန်မၞိဟ် ဗွဲမလှဲလးရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ပညာစိုတ် ပံင်သၟဟ် ကု ကွတ်သိပ္ပံ ကြသိုင်ရုပ္ပ (Neuroscience) တုဲ ဆက်ဇၞော်မောဝ်ဒၟံင် ဗွဲမသၠုင်ရ။ == ခေတ်တမၠာ ကေုာံ ပညာဒဿန == ပ္ဍဲ အခိင်တမၠာ ပညာစိုတ် နွံလဝ် ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် ဒဿန ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ဘာသာတအ်ရ။ ပ္ဍဲ ရးနိဂီု အဳဂျေပ် (Egypt) လိက်ပတ် ဂဥုဲ အဳဗါတ် (Ebers Papyrus) မချူလဝ် ပ္ဍဲ ဘဳသဳ ၁၅၅၀ တေအ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပရူ ယဲစိုတ် ကေုာံ ပရေင်လွဳလွတ်တအ်ရ။ တၠပညာ ဂရိတ်တမၠာ မပ္တံကဵု ထာလေတ် (Thales) စမ်ၜတ် လ္ၚတ်လဝ် ပရူ ဒြဟတ် ဝိညာဏ် မနွံ ပ္ဍဲ သဘာဝရ။<ref>{{cite book |last=Lawson |first=T. J. |title=A History of Psychology: Globalization, Ideas, and Applications |publisher=Routledge |year=2015 |isbn=978-0205987184}}</ref> ဆဂး ပလာတဝ် (Plato) ကဵု အာရဳသတဝ်တေဝ် (Aristotle) ဒှ် မၞိဟ် မချူလဝ် လိက် မဆေင်ကဵု စိုတ် ကောန်မၞိဟ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်အိုတ်ရ။ ပလာတဝ် ပတှ်ေလဝ် ပရေင်ချပ်ဒပ် ကေုာံ ဝိညာဏ် ဒှ် အရာ မတန်တဴ သီးသီး နူကဵု ခန္ဓကာယရ။ လညာတ်ဏအ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက် လညာတ် ၜါလပါ် (Dualism) ပ္ဍဲ အခိင် ဗွဲကြဴရ။ အာရဳသတဝ်တေဝ် မချူလဝ် လိက် "ပရူ ဝိညာဏ်" (De Anima) ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပရူ ပရေင်ဆဵုဂဗ၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်ဒပ် ကောန်မၞိဟ် နကဵု လညာတ် ဒဿန မနွံကဵု သက်သဳရ။ ပ္ဍဲ အိန္ဒိယတမၠာ လိက် ဥပနိသျှဒ် (Upanishads) ကေုာံ ဒဿန ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပရူ ပရေင်စိုတ်၊ သမာဓိ ကေုာံ ပရေင်တီကၠိုဟ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ အတိုင် လိက် ပိဋကတ်မ္ဂး ကျာ် (Buddha) တွံလဝ် ပရူ လဒက်ပ္တန် စိုတ် ကေုာံ ရုပ် နကဵု သဘာဝ ဓမ္မ မဟွံမဲ ကု အတ္တရ။ ပ္ဍဲ ကြုက် (China) အစာဒဿန ကောန်ဖျူးယှာတ် (Confucius) ကဵု လာအိုဇြဳ (Laozi) တအ် စွံသတိ လ္ၚတ်လဝ် ပရူ အပြုအမူ မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် စိုတ်ဓါတ်ရ။ == ဥရောပ လဒေါဝ်ခေတ် ကေုာံ အေတ်သလာမ် == ပ္ဍဲ ခေတ်လဒေါဝ် အခိင် ဥရောပ ဒတုံဒၟံင် ပ္ဍဲ ခေတ်ဂၠု (Dark Ages) တေအ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပညာစိုတ် ဆက်တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲ ဍုင် အေတ်သလာမ် တအ်ရ။ တၠပညာ အေတ်သလာမ် မပ္တံကဵု အာလ်-ကိန်ဒဳ (Al-Kindi)၊ အာလ်-ရာဇြဳ (Al-Razi) ကေုာံ အိဗ် သဳနာ (Ibn Sina) တအ် လ္ၚတ်လဝ် ပရူ ယဲစိုတ် ကေုာံ ပရေင်လွဳလွတ် နကဵု နဲကဲ သိပ္ပံဂဥုဲရ။<ref>{{cite journal |last=Haque |first=A. |title=Psychology from Islamic Perspective: Contributions of Early Muslim Scholars |journal=Journal of Religion and Health |year=2004 |volume=43 |issue=4 |pages=357-377}}</ref> အိဗ် သဳနာ (Ibn Sina) မဒှ် အစာဂဥုဲ ဒယှ် ပ္ဍဲ ဝင် ချူလဝ် လိက် မဆေင်ကဵု ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ စိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယရ။ ညး ဂၠာဲဆဵုလဝ် ယဲ မကတဵုဒှ် နူကဵု ပရေင်စိုတ်ဓါတ် စှ်ေ ကေုာံ ပရေင်စိုတ် ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်တအ်ရ။ ပ္ဍဲ အခိင်ဏအ် ရုင်ယဲစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် စပံက်လဝ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဒမာတ်သကာတ် (Damascus) ကေုာံ ဗက်ဒါတ် (Baghdad) ရ။ ပ္ဍဲ ဥရောပ ပရေင်လ္ၚတ် စိုတ် ဒက်ဆက်ဒၟံင် ကု လညာတ် ဘာသာ ခရေတ်ယာန်ရ။ တဝ်မာတ် အာကွဳနာတ် (Thomas Aquinas) ကေတ် လညာတ် အာရဳသတဝ်တေဝ် တုဲ ပံင်သၟဟ် ကု ဒဿန ခရေတ်ယာန် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပရူ ဝိညာဏ် ကေုာံ စိုတ် ကောန်မၞိဟ်ရ။ လညာတ်ညး ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက် ပညာစိုတ် ပ္ဍဲ ဥရောပ လဒေါဝ်ခေတ် လံလကာဖာရ။ == ခေတ်တၟိ လပါ်စ ကေုာံ ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ် == ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၇ ပရေင်ပြံင်လှာဲ လပါ် သိပ္ပံ (Scientific Revolution) ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ လညာတ် ဒဿန မဆေင်ကဵု စိုတ် လေဝ် ပြံင်လှာဲကၠုင် အတိုင်ဂှ်ရ။ အစာဒဿန ပြင်သေတ် ရေနဳ ဒေကာတ် (René Descartes) ဗၟံက်ထ္ၜး လညာတ် စိုတ်-ခန္ဓ ၜါလပါ် (Mind-body dualism) ရ။ ညး ပတှ်ေလဝ် ခန္ဓကာယ ဒှ် သၞောတ်စက် မွဲတုဲ စိုတ် ဂှ် ဒှ် အရာ မဟွံမဲ ကု ရုပ် မဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ခန္ဓကာယ သၟဝ် က္ဍဟ် ရ။<ref>{{cite book |last=Descartes |first=R. |title=Meditations on First Philosophy |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=978-0521558181}}</ref> အစာဒဿန အင်္ဂလိက် ဂျောန် လံက် (John Locke) တးပါဲ လညာတ် ဒေကာတ် တုဲ ဗၟံက်ထ္ၜး လညာတ် "တာဗျူလာ ရာသာ" (Tabula rasa) မဒှ် လညာတ် မပတှ်ေလဝ် စိုတ် ကောန်မၞိဟ် ပ္ဍဲ အခိင် သၠးဂၠံဂဝ် ဒှ်ဒၟံင် ညံင်ရဴ လိက် မဟွံမဲ ကု မအက္ခရ် မွဲမွဲတုဲ ပရေင်ဆဵုဂဗ ပ္ဍဲ ဘဝ ဒှ် အရာ မချူစုတ် တီကၠိုဟ် ပ္ဍဲ စိုတ်ရ။ လညာတ်ဏအ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက် လညာတ် အေန်ပဳရဳသဳဇြေမ် (Empiricism) ပ္ဍဲ ပညာစိုတ်ရ။ ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၈ အီမာနျူအေဝ် ကာန် (Immanuel Kant) ဟီုလဝ် ပညာစိုတ် ဟွံမာန် ဒှ် သိပ္ပံ မဍာံစၟတ် မွဲ ဟိုတ်နူ စိုတ် ဂှ် ဟွံမာန် တိက်ၜတ် နကဵု သၞောတ် သင်္ချာရ။ လညာတ်ဏအ် ပကဵု ညံင် အစာသိပ္ပံ ဗွဲကြဴတအ် ဂွံ ဂၠာဲ နဲကဲ သွက်ဂွံ တိက်ၜတ် ပရေင်စိုတ် နကဵု သၞောတ်စမ်ၜတ်ရ။ == ဒတန် ပညာစိုတ် နဒဒှ် သိပ္ပံ ပ္ဍဲ ဂျာမနဳ == [[File:Wilhelm Wundt.jpg|thumb|ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) ညးမဒှ် မအံက် ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ]] ပညာစိုတ် တန်တဴကၠုင် နဒဒှ် ဘာသာသိပ္ပံ သီးသီးမွဲ ပ္ဍဲ လပါ်ကၞောတ် ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ ပ္ဍဲ ရးနိဂီု ဂျာမနဳရ။ ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) ပံက်လဝ် ရုင်စမ်ၜတ် ပညာစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် လာပ်ဇြိပ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၇၉ ရ။ ညး ဒှ် မၞိဟ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် မကော်စ ဇကုဇကု နဒဒှ် "အစာပညာစိုတ်" (Psychologist) ရ။<ref>{{cite book |last=Fancher |first=R. E. |title=Pioneers of Psychology |publisher=W. W. Norton & Company |year=1996 |isbn=978-0393969948}}</ref> ဝုန် စကာ နဲကဲ မရံင်ပ္ဍဲစိုတ် ဇကု (Introspection) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် လဒက်ပ္တန် ပရေင်ဆဵုဂဗ စိုတ် ကောန်မၞိဟ်ရ။ ညး ပါ်ကရေက် ပရေင်ဆဵုဂဗ ဇၞော်ဇၞော် ကု ဓါတ်ဍောတ်ဍောတ် မပ္တံကဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင် ကေုာံ ပရေင်ညာတ်ကေတ်တအ်ရ။ ကွးသာဝက ညး အေဒ်ဝါတ် တေတ်ချေနာ (Edward Titchener) ကေတ်ဏာ လညာတ်ဏအ် စိုပ် ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် တုဲ ဒက်ပ္တန် လညာတ် လဒက်ပ္တန်စိုတ် (Structuralism) ရ။ ပ္ဍဲ အခိင်တုပ်ပ် ဟေရ်မာန် အေဗ်ဗိင်ဟောက် (Hermann Ebbinghaus) စမ်ၜတ် လ္ၚတ် ပရူ ပရေင်သမ္တီ (Memory) နကဵု သၞောတ်စမ်ၜတ် မချိုတ်ပၠိုတ်တုဲ ဒှ် ညးမလ္ၚတ် ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ် နကဵု သၞောတ်သိပ္ပံ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ညး ဂၠာဲဆဵုလဝ် မျောဝ် ပရေင်ဝိုတ် (Forgetting curve) မဗၟံက်ထ္ၜး ဗီုလဵု ပရေင်သမ္တီ ကောန်မၞိဟ် ယအ်စှ်ေအာ နကဵု အခိင်ရ။ == ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် == [[File:William James b1842c.jpg|thumb|ဝဳလဳယေမ် ဂျေမ် (William James) အစာဒဿန ကေုာံ အစာပညာစိုတ် အမေရိကာန်]] ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နကဵု ဗီုပြင် တၞဟ်ခြာ နူ ဥရောပရ။ ဝဳလဳယေမ် ဂျေမ် (William James) မဒှ် အစာဒဿန ကေုာံ အစာပညာစိုတ် ဒယှ် ချူလဝ် လိက် "သဇိုင် ပညာစိုတ်" (The Principles of Psychology) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၉၀ မဒှ် လိက် မလုပ်ဝင် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ ဘာသာဏအ်ရ။<ref>{{cite book |last=James |first=W. |title=The Principles of Psychology |publisher=Henry Holt and Company |year=1890 |isbn=978-0486203812}}</ref> ဂျေမ် ဒက်ပ္တန် လညာတ် ပရေင်ကမၠောန်စိုတ် (Functionalism) မလ္ၚတ် ရံင် ဗီုလဵု စိုတ် ကောန်မၞိဟ် ရီုဗင် ကဵု ညံင်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴ ပ္ဍဲ ပွဳပွူသဘာဝ၊ ညး ဟွံရံင် ဆ လဒက်ပ္တန် စိုတ် သၟးရ။ လညာတ်ဏအ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု လညာတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ သဘာဝ (Evolutionary theory) မချူလဝ် နကဵု ချာလ် ဒါဝေန် (Charles Darwin) ရ။ ဂျဳ သတာန်လဳ ဟဝ် (G. Stanley Hall) မဒှ် ကွးသာဝက ဂျေမ် ဒှ် မၞိဟ် မပံက် ရုင်စမ်ၜတ် ပညာစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ အမေရိကာန် ကေုာံ ဒက်ပ္တန် ဂကောံ ပညာစိုတ် အမေရိကာန် (American Psychological Association - APA) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၉၂ ရ။ ပ္ဍဲ အခိင်ဏအ် ပညာစိုတ် အမေရိကာန် စွံသတိ လ္ၚတ်လဝ် ပရူ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ် ကေုာံ ပညာစိုတ် မဆေင်ကဵု ပရေင်ပညာရ။ == လညာတ် ပရေင်ပါ်ပဲါ စိုတ် == [[File:Sigmund Freud LIFE.jpg|thumb|သဳဂမန် ဖရွိုက် (Sigmund Freud)]] ပ္ဍဲ လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ သဳဂမန် ဖရွိုက် (Sigmund Freud) အစာဂဥုဲ နူ ဍုင် ဗဳယေန်နာ (Vienna) ခၞံဗဒှ် လညာတ် ပရေင်ပါ်ပဲါ စိုတ် (Psychoanalysis) မပြံင်လှာဲထောံ လညာတ် ပညာစိုတ် ဗွဲမဇၞော်ကၠက်ရ။ ဖရွိုက် ပတှ်ေလဝ် အပြုအမူ ကောန်မၞိဟ် ဒးဒုင် ဓလီုပ္ဍိုက် နူကဵု စိုတ် မဟွံတီကိုပ် (Unconscious mind) ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗ ပ္ဍဲ အခိင် ကောန်ၚာ်တအ်ရ။<ref>{{cite book |last=Freud |first=S. |title=The Interpretation of Dreams |publisher=Macmillan |year=1900 |isbn=978-0465019779}}</ref> ညး စကာ နဲကဲ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် နကဵု ပရေင်ဟီုဂး (Talk therapy)၊ ပရေင်ပါ်ပဲါ သွပ်လ္ပအ် (Dream analysis) ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် တွိင်တွိုက် (Free association) သွက်ဂွံ ဂၠာဲ တမ်ရိုဟ် ယဲစိုတ် ပ္ဍဲ စိုတ် မဟွံတီကိုပ်ရ။ လညာတ် ညး ဒယှ်တမ္ညဝ် ဗွဲမလောန် ၜိုန်ရ ဒးဒုင် ပါ်ပဲါ နူကဵု အစာသိပ္ပံတအ် ဟိုတ်နူ ဟွံမာန် စမ်ၜတ် နကဵု သၞောတ်သိပ္ပံ ကီုလေဝ်ရ။ ကွးသာဝက ဖရွိုက် မပ္တံကဵု ကာလ် ဂျုင် (Carl Jung) ကေုာံ အာလ်ဖရက် အာဒလာ (Alfred Adler) တအ် ပါ်တိတ် နူ လညာတ် ဖရွိုက် တုဲ ဒက်ပ္တန် လညာတ် ညးတအ် သီးသီးရ။ ဂျုင် ဗၟံက်ထ္ၜး လညာတ် စိုတ် မဟွံတီကိုပ် သမောဟ် (Collective unconscious) ကေုာံ အာခဳတာက် (Archetypes) တုဲ အာဒလာ စွံသတိ ပ္ဍဲ ပရေင်ထေင်သဝ် ဇကုဇကု (Inferiority complex) ရ။ == လညာတ် ပရေင်အပြုအမူ == လညာတ် ပရေင်အပြုအမူ (Behaviorism) ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲ အမေရိကာန် နဒဒှ် ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ကု ပညာစိုတ် မလ္ၚတ် စိုတ် အပ္ဍဲရ။ ဂျောန် ဝပ်သောန် (John B. Watson) ဒှ် မၞိဟ် မပ္တံ လညာတ်ဏအ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၃ နကဵု လိက်ပရေင် "ပညာစိုတ် အတိုင် ဗီုပြင် အစာအပြုအမူ ညာတ်ကေတ်" ရ။ ညး ပတှ်ေလဝ် ပညာစိုတ် ဒးလ္ၚတ် ဆ အပြုအမူ မညာတ်ကေတ်မာန် (Observable behavior) သၟးရ၊ ဟွံဒး လ္ၚတ် စိုတ် မဟွံညာတ်ကေတ်တအ်ရ။<ref>{{cite journal |last=Watson |first=J. B. |title=Psychology as the behaviorist views it |journal=Psychological Review |year=1913 |volume=20 |issue=2 |pages=158-177}}</ref> လညာတ်ဏအ် ဒက်သဇိုင် လတူ ပရေင်စမ်ၜတ် ဣဗာန် ပါဗလောပ် (Ivan Pavlov) မဆေင်ကဵု ပရေင်လ္ၚတ် ပရေင်တုဲဒှ် အဆက်အစပ် (Classical conditioning) လတူ ကၠဵုရ။ ဗွဲကြဴ ဘဳ အေပ် သကိန်နာ (B. F. Skinner) ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် လညာတ် ပရေင်လ္ၚတ် ပရေင်တုဲဒှ် အကျိုးဆက် (Operant conditioning) မဗၟံက်ထ္ၜး ဗီုလဵု အပြုအမူ မွဲ ပြံင်လှာဲအာ နကဵု လာပ် (Reinforcement) ကေုာံ ဒုဟ် (Punishment) ရ。 {| class="wikitable" |+ ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာ လညာတ် ပရေင်တုဲဒှ် |- ! လက္ချဏ် !! Classical Conditioning (ပါဗလောပ်) !! Operant Conditioning (သကိန်နာ) |- | တမ်ရိုဟ် || ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ အာရီု ၜါသာ် || ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ အပြုအမူ ကဵု အကျိုးဆက် |- | အပြုအမူ || အပြုအမူ မဟွံစေတနာ (Involuntary) || အပြုအမူ မစေတနာ (Voluntary) |- | မၞိဟ်လ္ၚတ် || ဣဗာန် ပါဗလောပ် (Ivan Pavlov) || ဘဳ အေပ် သကိန်နာ (B. F. Skinner) |- | ဥပမာ || ကၠဵု ဍာ်ပါင်တိတ် ဃော မိင် ရမ္သာင် ခၞိင် || ကၞိ ဍဵု ဒၞာဲ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ စၞစ |} လညာတ်ဏအ် ဓလီုပ္ဍိုက်လဝ် ပညာစိုတ် အမေရိကာန် ဇမ္ၚောဲ ပွိုင် မသုန်စှော်သၞာံ ပြင်ရ။ == ပညာစိုတ် ဂေတ်သတောတ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် == ဃော လညာတ် ပရေင်အပြုအမူ ဓလီုပ္ဍိုက်ဒၟံင် ပ္ဍဲ အမေရိကာန်ဂှ် ပ္ဍဲ ဂျာမနဳ လညာတ် ပညာစိုတ် ဂေတ်သတောတ် (Gestalt psychology) ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ။ မက် ဝါထာဲမာ (Max Wertheimer)၊ ကာတ် ကောပ်ကာ (Kurt Koffka) ကေုာံ ဝေါဖ်ဂန် ကိုလာ (Wolfgang Köhler) တအ် ဒက်ပ္တန် လညာတ်ဏအ် သွက်ဂွံ ဒစဵုဒစး ကု လညာတ် လဒက်ပ္တန်စိုတ် မပါ်ကရေက် စိုတ် နကဵု ဓါတ်ဍောတ်ဍောတ်ရ။ လညာတ် ဂေတ်သတောတ် ဟီုလဝ် "အလုံမွဲ ဂှ် တၞဟ်ခြာ နူကဵု ပံင်ကောံ ဒကုတ်ဒကဴ တအ်ရ" (The whole is different from the sum of its parts)။<ref>{{cite book |last=Koffka |first=K. |title=Principles of Gestalt Psychology |publisher=Harcourt, Brace |year=1935 |isbn=978-0415209625}}</ref> ပ္ဍဲ အခိင်တုပ်ပ် လညာတ် ပညာစိုတ် ဂကောံမၞိဟ် (Social psychology) လေဝ် စဇၞော်မောဝ်ကၠုင်ရ။ ကာတ် လဳဝိန် (Kurt Lewin) မဒှ် မအံက် ပညာစိုတ် ဂကောံမၞိဟ် လ္ၚတ်လဝ် ဗီုလဵု ဂကောံ မွဲ ဓလီုပ္ဍိုက် အပြုအမူ ပူဂိုလ်ရ။ ပ္ဍဲ လပါ်လဒေါဝ် ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ အစာပညာစိုတ် မပ္တံကဵု သတာန်လဳ မဳလဂရာမ် (Stanley Milgram) ကေုာံ သဝ်လဝ်မောန် အာတ် (Solomon Asch) တအ် ကၠောန် ပရေင်စမ်ၜတ် ဒယှ်ဒယှ် မဆေင်ကဵု ပရေင်ဒုင်အမိင် (Obedience) ကေုာံ ပရေင်ဗက်စ ညးဂမၠိုင် (Conformity) ရ။ ပရေင်စမ်ၜတ် မဳလဂရာမ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ကောန်မၞိဟ် သာမည တအ် ဍဵုဍိုက် ပူဂိုလ် တၞဟ် မာန် ယဝ်ရ ညးတအ် ဒးဒုင် အမိင် နူ တၠအဝဵုရ။ == ပရေင်ပြံင်လှာဲ လပါ်လညာတ်ကၠိုဟ်ခိုဟ် == ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၅၀ တအ် လညာတ် ပရေင်အပြုအမူ စဍိုန်လျအာ တုဲ ပရေင်ပြံင်လှာဲ လပါ်လညာတ်ကၠိုဟ်ခိုဟ် (Cognitive revolution) စကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ။ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ပျူတာ ပကဵု ညံင် အစာပညာစိုတ် တအ် ဂွံ ဆိင်ဆ ပရူ စိုတ် ကောန်မၞိဟ် နဒဒှ် သၞောတ် ပရေင်ကမၠောန် တင်ဂၞင် (Information processing system) မွဲရ။ နောမ် ချောမ်သကဳ (Noam Chomsky) အစာအရေဝ်ဘာသာ ပ္တိတ် လိက်ပါ်ပဲါ သကိန်နာ (Skinner) မဆေင်ကဵု အရေဝ်ဘာသာ တုဲ ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ အပြုအမူ သၟး ဟွံမာန် သောင်ကလး ဗီုလဵု ကောန်ၚာ် လ္ၚတ် အရေဝ်ဘာသာရ။ ဂျောတ် မဳလာ (George Miller) လ္ၚတ် ပရူ ပရေင်သမ္တီ ဇမၠေအ် ကေုာံ ဂျန် ပဳယာဂျေတ် (Jean Piaget) လ္ၚတ် ပရူ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဉာဏ် ကောန်ၚာ် တအ် ဒှ် ဒြဟတ် ဓရိုဟ် သွက် လညာတ်ဏအ်ရ။<ref>{{cite book |last=Neisser |first=U. |title=Cognitive Psychology |publisher=Appleton-Century-Crofts |year=1967 |isbn=978-0131396678}}</ref> အူရစ် နာဲသာ (Ulric Neisser) ချူ ပ္တိတ် လိက် "ပညာစိုတ် ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ်" (Cognitive Psychology) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၆၇ တုဲ မံက်ဂတဝ်ကၠုင် လညာတ်ဏအ် နဒဒှ် သွာင်ဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲ ပညာစိုတ်ရ။ လညာတ်ဏအ် လ္ၚတ် ပရူ ပရေင်ချပ်ဒပ်၊ ပရေင်သမ္တီ၊ ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ ကေုာံ ပရေင်သောင်ကလး ပြသၞာ တအ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် နကဵု သၞောတ်သိပ္ပံရ။ == ပညာစိုတ် ဟျူမေန်နေတ်သတေတ် == ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၅၀ ကေုာံ ၁၉၆၀ တအ် လညာတ် ပညာစိုတ် ဟျူမေန်နေတ်သတေတ် (Humanistic psychology) ကတဵုဒှ်ကၠုင် နဒဒှ် "ဒြဟတ် မရနုက်ကဵု ပိ" (Third force) သွက်ဂွံ ဒစဵုဒစး ကု လညာတ် ပရေင်ပါ်ပဲါ စိုတ် ကေုာံ လညာတ် ပရေင်အပြုအမူရ။ လညာတ် ၜါ ကိုပ်ကၠာဂှ် ရံင် ကောန်မၞိဟ် နဒဒှ် သၞောတ်စက် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးဒုင် ဓလီု နူ ဓါတ်သဘာဝရ။ ဆဂး ဟျူမေန်နေတ်သတေတ် စွံသတိ ပ္ဍဲ အခေါင်ရုဲစှ် သၠးပွး (Free will)၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပူဂိုလ် ကေုာံ အစောမ်စရာဲ ကောန်မၞိဟ်ရ။ အာဗရာဟာမ် မာသလောဝ် (Abraham Maslow) ဗၟံက်ထ္ၜး လညာတ် ကဆံင် အရာနွံပၟိက် (Hierarchy of needs) မထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ကောန်မၞိဟ် ဂစာန် သွက်ဂွံ စိုပ် ကဆံင် ဍိုက်ပေင် ဘဝဇကု (Self-actualization) အခိင်ကာလ အရာနွံပၟိက် သဇိုင် တအ် ဍိုက်ပေင်တုဲရ။<ref>{{cite journal |last=Maslow |first=A. H. |title=A theory of human motivation |journal=Psychological Review |year=1943 |volume=50 |issue=4 |pages=370-396}}</ref> ကာလ် ရောဂျာ (Carl Rogers) ခၞံဗဒှ် နဲကဲ လွဳလွတ် မစွံ ကလုဲ-မၞိဟ်ယဲ လဒေါဝ် (Client-centered therapy) မဒက်သဇိုင် လတူ ပရေင်ဒုင်တဲ ဟွံမဲကဵု တင်စၟတ် (Unconditional positive regard)၊ ပရေင်ကၠိုဟ်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဍာံစၟတ် အစာလွဳယဲရ။ လညာတ်ဏအ် ပြံင်လှာဲ ဗီုပြင် လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ပ္ဍဲ အမေရိကာန် ကေုာံ ဂၠးကဝ် ဗွဲမဇၞော်ရ။ == ခေတ်လၟုဟ် ကေုာံ အနာဂတ် == ပ္ဍဲ လပါ်ကၞောတ် ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ကေုာံ လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၂၁ ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် အာ ဗွဲမပြဟ် ကေုာံ ပံင်သၟဟ် ကု သွာင် သိပ္ပံ တၞဟ်တအ်ရ။ ပညာစိုတ် ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပံင်သၟဟ် ကု ကွတ်သိပ္ပံ ကြသိုင်ရုပ္ပ (Neuroscience) တုဲ ဒက်ပ္တန် ပညာစိုတ် ကြသိုင်ရုပ္ပ (Cognitive neuroscience) မလ္ၚတ် ဗီုလဵု ပရေင်စိုတ် ဆက်စပ် ကု လဒက်ပ္တန် က္ဍဟ် နကဵု စက်တက်ရုပ် က္ဍဟ် (MRI, fMRI) ရ။ လညာတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ သဘာဝ စိုတ် (Evolutionary psychology) လ္ၚတ် ဗီုလဵု အပြုအမူ ကောန်မၞိဟ် ဒးဒုင် ဖန်ဗဒှ် လဝ် နကဵု ပရေင်ရုဲစှ် သဘာဝ (Natural selection) ပ္ဍဲ အခိင် အတိတ်ရ။ မာတေန် သေလဳဂမာန် (Martin Seligman) ခၞံဗဒှ် ပညာစိုတ် ပရေင်ခိုဟ် (Positive psychology) မစွံသတိ ပ္ဍဲ ပရေင်တသိုက်၊ ပရေင်အံင်ဇၞး ကေုာံ ဒြဟတ် စိုတ် ကောန်မၞိဟ်၊ ဟွံရံင် ဆ ယဲစိုတ် သၟးရ။ ပညာစိုတ် ခေတ်လၟုဟ် ဒှ် သွာင်သိပ္ပံ မလှဲလး ကေုာံ လုပ်စိုပ် ပ္ဍဲ အရာနာနာ ပ္ဍဲ ပရေင်ဂျိုင်ဘဝ ကောန်မၞိဟ် မပ္တံကဵု ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ထတ်ယုက်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်ရ။ ဝင် ပညာစိုတ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ကောန်မၞိဟ် လ္ၚတ် စိုတ် ဇကု နူကဵု ဒဿန တမၠာ စဵုကဵု စိုပ် သၞောတ်သိပ္ပံ မခိုင်ကၠိုက် ပ္ဍဲ အခိင် လၟုဟ်ရ။ == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite book |last=Hergenhahn |first=B. R. |title=An Introduction to the History of Psychology |publisher=Cengage Learning |year=2008 |isbn=978-0495506218 |url=https://books.google.com/}} * {{cite book |last=Schultz |first=Duane P. |last2=Schultz |first2=Sydney Ellen |title=A History of Modern Psychology |publisher=Cengage Learning |year=2015 |isbn=978-1305630048}} * {{cite book |last=Fancher |first=Raymond E. |last2=Rutherford |first2=Alexandra |title=Pioneers of Psychology |publisher=W. W. Norton & Company |year=2016 |isbn=978-0393283549}} * {{cite book |last=Leahey |first=Thomas Hardy |title=A History of Psychology: From Antiquity to Modernity |publisher=Routledge |year=2017 |isbn=978-1138652422}} * {{cite book |last=Lawson |first=Thomas J. |last2=Anderson |first2=Edna |title=A History of Psychology: Globalization, Ideas, and Applications |publisher=Routledge |year=2015 |isbn=978-0205987184}} {{Navbox | name = ပညာစိုတ် | title = [[ပညာစိုတ်]] | listclass = hlist | group1 = သွာင် | list1 = * [[ပညာစိုတ် အပြုအမူ]] * [[ပညာစိုတ် ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ်]] * [[ပညာစိုတ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ်]] * [[ပညာစိုတ် ဟျူမေန်နေတ်သတေတ်]] * [[ပညာစိုတ် ဂကောံမၞိဟ်]] | group2 = လညာတ် | list2 = * [[လညာတ် ပရေင်ပါ်ပဲါ စိုတ်]] * [[လဒက်ပ္တန်စိုတ်]] * [[ပရေင်ကမၠောန်စိုတ်]] * [[ဂေတ်သတောတ်]] | group3 = ဝင် | list3 = * [[ဝင် ပညာစိုတ်]] * [[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] * [[ဝဳလဳယေမ် ဂျေမ်]] * [[သဳဂမန် ဖရွိုက်]] * [[ဂျောန် ဝပ်သောန်]] }} {{DEFAULTSORT:ဝင် ပညာစိုတ်}} [[Category:ဝင် ပညာစိုတ်]] [[Category:ပညာစိုတ်]] [[Category:ဝင် သိပ္ပံ]] [[Category:သိပ္ပံ မဆေင်ကဵု ဂကောံမၞိဟ်]] [[Category:ပညာ ဒဿန]] [[Category:ဝင် မၞိဟ်]] [[Category:ကွတ်သိပ္ပံ]] jerb5ahpz39u48vk7v16u3i8fqo4sv0 60234 60233 2026-11-09T00:45:47Z Aue Nai 24 Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ဝၚ်ပညာစိုတ်]] ဇရေင် [[ဝၚ် ပညာစိုတ်]] 60233 wikitext text/x-wiki {{Infobox field of study | name = ဝင် ပညာစိုတ် | image = Phrenology.jpg | caption = ရုပ်ပါန်ခဳ လပါ်စမ်ၜတ် က္ဍဟ် တမၠာ မကော်စ ဖရဳနဝ်လဝ်ဂျဳ (Phrenology) မဒှ် ကွတ် မလ္ၚတ် စိုတ်စရိုတ် ကောန်မၞိဟ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် | portals = ပညာစိုတ် | core_concepts = ဒဿန, လညာတ်စိုတ်, အပြုအမူ, သိပ္ပံ | subdisciplines = ပညာစိုတ် ကၠိုဟ်ခိုဟ်, ပညာစိုတ် အပြုအမူ, ပညာစိုတ် ဂကောံမၞိဟ်, ပညာစိုတ် ပရေင်ပါ်ပဲါ }} ဝင် [[ပညာစိုတ်]] ဒှ် ဝင် မလ္ၚတ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကွတ်သိပ္ပံ မဆေင်ကဵု စိုတ် ကေုာံ အပြုအမူ ကောန်မၞိဟ် နူကဵု ခေတ်တမၠာ စဵုကဵုစိုပ် ခေတ်လၟုဟ်ရ။ လ္ၚတ်ရံင် ဝင်ဏအ်မ္ဂး ပရေင်ချပ်ဒပ် မဆေင်ကဵု စိုတ်စရိုတ် ကောန်မၞိဟ်တအ် စကတဵုဒှ်လဝ် နူကဵု အခိင် ဂကောံမၞိဟ်တမၠာ မပ္တံကဵု ရးနိဂီု ဂရိတ် (Greece)၊ အိန္ဒိယ (India)၊ ကြုက် (China) ကေုာံ အဳဂျေပ် (Egypt) တေအ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်တေအ် ပညာစိုတ် ဟွံတန်တဴ နဒဒှ် ဘာသာသိပ္ပံ မွဲမွဲဏီတုဲ ဒက်ပ္ကောံလဝ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ [[ဒဿန]] (Philosophy) ကေုာံ လိက်ပတ် ဘာသာဝါဒနာနာရ။<ref>{{cite book |last=Hergenhahn |first=B. R. |title=An Introduction to the History of Psychology |publisher=Cengage Learning |year=2008 |isbn=978-0495506218 |url=https://books.google.com/}}</ref> အစာဒဿန ဂရိတ် မပ္တံကဵု ပလာတဝ် (Plato) ကေုာံ အာရဳသတဝ်တေဝ် (Aristotle) တအ် စွံသတိ လ္ၚတ်လဝ် ပရူပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ စိုတ်ဝိညာဏ် ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗ ကောန်မၞိဟ် ဗွဲမလှဲလးရ။ စိုပ်အခိင် လပါ်ကၞောတ် ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ မ္ဂး ပညာစိုတ် ပါ်တိတ် နူကဵု ဒဿန တုဲ ဒှ်ကၠုင် သိပ္ပံ မနွံကဵု သၞောတ်စမ်ၜတ် မချိုတ်ပၠိုတ်မွဲရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၉ ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) ပံက်လဝ် ရုင်စမ်ၜတ် ပညာစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် လာပ်ဇြိပ် (University of Leipzig) ရးနိဂီု ဂျာမနဳ (Germany) တုဲ ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ စတန်တဴကၠုင် နဒဒှ် ကွတ်သိပ္ပံ သီးသီးမွဲရ။<ref>{{cite journal |last=Schultz |first=D. P. |title=A History of Modern Psychology |journal=Wadsworth |year=2015 |doi=10.1016/j.shpsc.2014.10.004}}</ref> နူဂှ် ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် ပြးဇးအာ အလုံမွဲ ဥရောပ ကေုာံ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် (United States) ဗွဲမပြဟ်ရ။ ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ဂှ် လညာတ် ပရေင်ပညာစိုတ် တၞဟ်ဟ်သာ် မပ္တံကဵု လညာတ် ပရေင်ပါ်ပဲါ စိုတ် (Psychoanalysis) မခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵု သဳဂမန် ဖရွိုက် (Sigmund Freud)၊ လညာတ် ပရေင်အပြုအမူ (Behaviorism) မက္ဍိုက်ပ် နကဵု ဂျောန် ဝပ်သောန် (John B. Watson) ကေုာံ ပညာစိုတ် ဂေတ်သတောတ် (Gestalt psychology) တအ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင် အဆက်ဆက်ရ။ ပ္ဍဲ လပါ်လဒေါဝ် ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ လညာတ် ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ် (Cognitive psychology) ကေုာံ ပညာစိုတ် ဟျူမေန်နေတ်သတေတ် (Humanistic psychology) တအ် ဒှ်ကၠုင် ဒြဟတ်တၟိ တုဲ ပြံင်လှာဲထောံ ဗီုပြင် မလ္ၚတ် စိုတ် ကောန်မၞိဟ် ဗွဲမလှဲလးရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ပညာစိုတ် ပံင်သၟဟ် ကု ကွတ်သိပ္ပံ ကြသိုင်ရုပ္ပ (Neuroscience) တုဲ ဆက်ဇၞော်မောဝ်ဒၟံင် ဗွဲမသၠုင်ရ။ == ခေတ်တမၠာ ကေုာံ ပညာဒဿန == ပ္ဍဲ အခိင်တမၠာ ပညာစိုတ် နွံလဝ် ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် ဒဿန ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ဘာသာတအ်ရ။ ပ္ဍဲ ရးနိဂီု အဳဂျေပ် (Egypt) လိက်ပတ် ဂဥုဲ အဳဗါတ် (Ebers Papyrus) မချူလဝ် ပ္ဍဲ ဘဳသဳ ၁၅၅၀ တေအ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပရူ ယဲစိုတ် ကေုာံ ပရေင်လွဳလွတ်တအ်ရ။ တၠပညာ ဂရိတ်တမၠာ မပ္တံကဵု ထာလေတ် (Thales) စမ်ၜတ် လ္ၚတ်လဝ် ပရူ ဒြဟတ် ဝိညာဏ် မနွံ ပ္ဍဲ သဘာဝရ။<ref>{{cite book |last=Lawson |first=T. J. |title=A History of Psychology: Globalization, Ideas, and Applications |publisher=Routledge |year=2015 |isbn=978-0205987184}}</ref> ဆဂး ပလာတဝ် (Plato) ကဵု အာရဳသတဝ်တေဝ် (Aristotle) ဒှ် မၞိဟ် မချူလဝ် လိက် မဆေင်ကဵု စိုတ် ကောန်မၞိဟ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်အိုတ်ရ။ ပလာတဝ် ပတှ်ေလဝ် ပရေင်ချပ်ဒပ် ကေုာံ ဝိညာဏ် ဒှ် အရာ မတန်တဴ သီးသီး နူကဵု ခန္ဓကာယရ။ လညာတ်ဏအ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက် လညာတ် ၜါလပါ် (Dualism) ပ္ဍဲ အခိင် ဗွဲကြဴရ။ အာရဳသတဝ်တေဝ် မချူလဝ် လိက် "ပရူ ဝိညာဏ်" (De Anima) ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပရူ ပရေင်ဆဵုဂဗ၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်ချပ်ဒပ် ကောန်မၞိဟ် နကဵု လညာတ် ဒဿန မနွံကဵု သက်သဳရ။ ပ္ဍဲ အိန္ဒိယတမၠာ လိက် ဥပနိသျှဒ် (Upanishads) ကေုာံ ဒဿန ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပရူ ပရေင်စိုတ်၊ သမာဓိ ကေုာံ ပရေင်တီကၠိုဟ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ အတိုင် လိက် ပိဋကတ်မ္ဂး ကျာ် (Buddha) တွံလဝ် ပရူ လဒက်ပ္တန် စိုတ် ကေုာံ ရုပ် နကဵု သဘာဝ ဓမ္မ မဟွံမဲ ကု အတ္တရ။ ပ္ဍဲ ကြုက် (China) အစာဒဿန ကောန်ဖျူးယှာတ် (Confucius) ကဵု လာအိုဇြဳ (Laozi) တအ် စွံသတိ လ္ၚတ်လဝ် ပရူ အပြုအမူ မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် စိုတ်ဓါတ်ရ။ == ဥရောပ လဒေါဝ်ခေတ် ကေုာံ အေတ်သလာမ် == ပ္ဍဲ ခေတ်လဒေါဝ် အခိင် ဥရောပ ဒတုံဒၟံင် ပ္ဍဲ ခေတ်ဂၠု (Dark Ages) တေအ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပညာစိုတ် ဆက်တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲ ဍုင် အေတ်သလာမ် တအ်ရ။ တၠပညာ အေတ်သလာမ် မပ္တံကဵု အာလ်-ကိန်ဒဳ (Al-Kindi)၊ အာလ်-ရာဇြဳ (Al-Razi) ကေုာံ အိဗ် သဳနာ (Ibn Sina) တအ် လ္ၚတ်လဝ် ပရူ ယဲစိုတ် ကေုာံ ပရေင်လွဳလွတ် နကဵု နဲကဲ သိပ္ပံဂဥုဲရ။<ref>{{cite journal |last=Haque |first=A. |title=Psychology from Islamic Perspective: Contributions of Early Muslim Scholars |journal=Journal of Religion and Health |year=2004 |volume=43 |issue=4 |pages=357-377}}</ref> အိဗ် သဳနာ (Ibn Sina) မဒှ် အစာဂဥုဲ ဒယှ် ပ္ဍဲ ဝင် ချူလဝ် လိက် မဆေင်ကဵု ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ စိုတ် ကဵု ခန္ဓကာယရ။ ညး ဂၠာဲဆဵုလဝ် ယဲ မကတဵုဒှ် နူကဵု ပရေင်စိုတ်ဓါတ် စှ်ေ ကေုာံ ပရေင်စိုတ် ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်တအ်ရ။ ပ္ဍဲ အခိင်ဏအ် ရုင်ယဲစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် စပံက်လဝ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဒမာတ်သကာတ် (Damascus) ကေုာံ ဗက်ဒါတ် (Baghdad) ရ။ ပ္ဍဲ ဥရောပ ပရေင်လ္ၚတ် စိုတ် ဒက်ဆက်ဒၟံင် ကု လညာတ် ဘာသာ ခရေတ်ယာန်ရ။ တဝ်မာတ် အာကွဳနာတ် (Thomas Aquinas) ကေတ် လညာတ် အာရဳသတဝ်တေဝ် တုဲ ပံင်သၟဟ် ကု ဒဿန ခရေတ်ယာန် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပရူ ဝိညာဏ် ကေုာံ စိုတ် ကောန်မၞိဟ်ရ။ လညာတ်ညး ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက် ပညာစိုတ် ပ္ဍဲ ဥရောပ လဒေါဝ်ခေတ် လံလကာဖာရ။ == ခေတ်တၟိ လပါ်စ ကေုာံ ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ် == ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၇ ပရေင်ပြံင်လှာဲ လပါ် သိပ္ပံ (Scientific Revolution) ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ လညာတ် ဒဿန မဆေင်ကဵု စိုတ် လေဝ် ပြံင်လှာဲကၠုင် အတိုင်ဂှ်ရ။ အစာဒဿန ပြင်သေတ် ရေနဳ ဒေကာတ် (René Descartes) ဗၟံက်ထ္ၜး လညာတ် စိုတ်-ခန္ဓ ၜါလပါ် (Mind-body dualism) ရ။ ညး ပတှ်ေလဝ် ခန္ဓကာယ ဒှ် သၞောတ်စက် မွဲတုဲ စိုတ် ဂှ် ဒှ် အရာ မဟွံမဲ ကု ရုပ် မဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ခန္ဓကာယ သၟဝ် က္ဍဟ် ရ။<ref>{{cite book |last=Descartes |first=R. |title=Meditations on First Philosophy |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=978-0521558181}}</ref> အစာဒဿန အင်္ဂလိက် ဂျောန် လံက် (John Locke) တးပါဲ လညာတ် ဒေကာတ် တုဲ ဗၟံက်ထ္ၜး လညာတ် "တာဗျူလာ ရာသာ" (Tabula rasa) မဒှ် လညာတ် မပတှ်ေလဝ် စိုတ် ကောန်မၞိဟ် ပ္ဍဲ အခိင် သၠးဂၠံဂဝ် ဒှ်ဒၟံင် ညံင်ရဴ လိက် မဟွံမဲ ကု မအက္ခရ် မွဲမွဲတုဲ ပရေင်ဆဵုဂဗ ပ္ဍဲ ဘဝ ဒှ် အရာ မချူစုတ် တီကၠိုဟ် ပ္ဍဲ စိုတ်ရ။ လညာတ်ဏအ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက် လညာတ် အေန်ပဳရဳသဳဇြေမ် (Empiricism) ပ္ဍဲ ပညာစိုတ်ရ။ ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၈ အီမာနျူအေဝ် ကာန် (Immanuel Kant) ဟီုလဝ် ပညာစိုတ် ဟွံမာန် ဒှ် သိပ္ပံ မဍာံစၟတ် မွဲ ဟိုတ်နူ စိုတ် ဂှ် ဟွံမာန် တိက်ၜတ် နကဵု သၞောတ် သင်္ချာရ။ လညာတ်ဏအ် ပကဵု ညံင် အစာသိပ္ပံ ဗွဲကြဴတအ် ဂွံ ဂၠာဲ နဲကဲ သွက်ဂွံ တိက်ၜတ် ပရေင်စိုတ် နကဵု သၞောတ်စမ်ၜတ်ရ။ == ဒတန် ပညာစိုတ် နဒဒှ် သိပ္ပံ ပ္ဍဲ ဂျာမနဳ == [[File:Wilhelm Wundt.jpg|thumb|ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) ညးမဒှ် မအံက် ပညာစိုတ် ခေတ်တၟိ]] ပညာစိုတ် တန်တဴကၠုင် နဒဒှ် ဘာသာသိပ္ပံ သီးသီးမွဲ ပ္ဍဲ လပါ်ကၞောတ် ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ ပ္ဍဲ ရးနိဂီု ဂျာမနဳရ။ ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) ပံက်လဝ် ရုင်စမ်ၜတ် ပညာစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် လာပ်ဇြိပ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၇၉ ရ။ ညး ဒှ် မၞိဟ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် မကော်စ ဇကုဇကု နဒဒှ် "အစာပညာစိုတ်" (Psychologist) ရ။<ref>{{cite book |last=Fancher |first=R. E. |title=Pioneers of Psychology |publisher=W. W. Norton & Company |year=1996 |isbn=978-0393969948}}</ref> ဝုန် စကာ နဲကဲ မရံင်ပ္ဍဲစိုတ် ဇကု (Introspection) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် လဒက်ပ္တန် ပရေင်ဆဵုဂဗ စိုတ် ကောန်မၞိဟ်ရ။ ညး ပါ်ကရေက် ပရေင်ဆဵုဂဗ ဇၞော်ဇၞော် ကု ဓါတ်ဍောတ်ဍောတ် မပ္တံကဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင် ကေုာံ ပရေင်ညာတ်ကေတ်တအ်ရ။ ကွးသာဝက ညး အေဒ်ဝါတ် တေတ်ချေနာ (Edward Titchener) ကေတ်ဏာ လညာတ်ဏအ် စိုပ် ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် တုဲ ဒက်ပ္တန် လညာတ် လဒက်ပ္တန်စိုတ် (Structuralism) ရ။ ပ္ဍဲ အခိင်တုပ်ပ် ဟေရ်မာန် အေဗ်ဗိင်ဟောက် (Hermann Ebbinghaus) စမ်ၜတ် လ္ၚတ် ပရူ ပရေင်သမ္တီ (Memory) နကဵု သၞောတ်စမ်ၜတ် မချိုတ်ပၠိုတ်တုဲ ဒှ် ညးမလ္ၚတ် ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ် နကဵု သၞောတ်သိပ္ပံ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ညး ဂၠာဲဆဵုလဝ် မျောဝ် ပရေင်ဝိုတ် (Forgetting curve) မဗၟံက်ထ္ၜး ဗီုလဵု ပရေင်သမ္တီ ကောန်မၞိဟ် ယအ်စှ်ေအာ နကဵု အခိင်ရ။ == ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် == [[File:William James b1842c.jpg|thumb|ဝဳလဳယေမ် ဂျေမ် (William James) အစာဒဿန ကေုာံ အစာပညာစိုတ် အမေရိကာန်]] ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နကဵု ဗီုပြင် တၞဟ်ခြာ နူ ဥရောပရ။ ဝဳလဳယေမ် ဂျေမ် (William James) မဒှ် အစာဒဿန ကေုာံ အစာပညာစိုတ် ဒယှ် ချူလဝ် လိက် "သဇိုင် ပညာစိုတ်" (The Principles of Psychology) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၉၀ မဒှ် လိက် မလုပ်ဝင် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ ဘာသာဏအ်ရ။<ref>{{cite book |last=James |first=W. |title=The Principles of Psychology |publisher=Henry Holt and Company |year=1890 |isbn=978-0486203812}}</ref> ဂျေမ် ဒက်ပ္တန် လညာတ် ပရေင်ကမၠောန်စိုတ် (Functionalism) မလ္ၚတ် ရံင် ဗီုလဵု စိုတ် ကောန်မၞိဟ် ရီုဗင် ကဵု ညံင်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴ ပ္ဍဲ ပွဳပွူသဘာဝ၊ ညး ဟွံရံင် ဆ လဒက်ပ္တန် စိုတ် သၟးရ။ လညာတ်ဏအ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု လညာတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ သဘာဝ (Evolutionary theory) မချူလဝ် နကဵု ချာလ် ဒါဝေန် (Charles Darwin) ရ။ ဂျဳ သတာန်လဳ ဟဝ် (G. Stanley Hall) မဒှ် ကွးသာဝက ဂျေမ် ဒှ် မၞိဟ် မပံက် ရုင်စမ်ၜတ် ပညာစိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ အမေရိကာန် ကေုာံ ဒက်ပ္တန် ဂကောံ ပညာစိုတ် အမေရိကာန် (American Psychological Association - APA) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၉၂ ရ။ ပ္ဍဲ အခိင်ဏအ် ပညာစိုတ် အမေရိကာန် စွံသတိ လ္ၚတ်လဝ် ပရူ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ် ကေုာံ ပညာစိုတ် မဆေင်ကဵု ပရေင်ပညာရ။ == လညာတ် ပရေင်ပါ်ပဲါ စိုတ် == [[File:Sigmund Freud LIFE.jpg|thumb|သဳဂမန် ဖရွိုက် (Sigmund Freud)]] ပ္ဍဲ လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ သဳဂမန် ဖရွိုက် (Sigmund Freud) အစာဂဥုဲ နူ ဍုင် ဗဳယေန်နာ (Vienna) ခၞံဗဒှ် လညာတ် ပရေင်ပါ်ပဲါ စိုတ် (Psychoanalysis) မပြံင်လှာဲထောံ လညာတ် ပညာစိုတ် ဗွဲမဇၞော်ကၠက်ရ။ ဖရွိုက် ပတှ်ေလဝ် အပြုအမူ ကောန်မၞိဟ် ဒးဒုင် ဓလီုပ္ဍိုက် နူကဵု စိုတ် မဟွံတီကိုပ် (Unconscious mind) ကေုာံ ပရေင်ဆဵုဂဗ ပ္ဍဲ အခိင် ကောန်ၚာ်တအ်ရ။<ref>{{cite book |last=Freud |first=S. |title=The Interpretation of Dreams |publisher=Macmillan |year=1900 |isbn=978-0465019779}}</ref> ညး စကာ နဲကဲ လွဳလွတ် ယဲစိုတ် နကဵု ပရေင်ဟီုဂး (Talk therapy)၊ ပရေင်ပါ်ပဲါ သွပ်လ္ပအ် (Dream analysis) ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် တွိင်တွိုက် (Free association) သွက်ဂွံ ဂၠာဲ တမ်ရိုဟ် ယဲစိုတ် ပ္ဍဲ စိုတ် မဟွံတီကိုပ်ရ။ လညာတ် ညး ဒယှ်တမ္ညဝ် ဗွဲမလောန် ၜိုန်ရ ဒးဒုင် ပါ်ပဲါ နူကဵု အစာသိပ္ပံတအ် ဟိုတ်နူ ဟွံမာန် စမ်ၜတ် နကဵု သၞောတ်သိပ္ပံ ကီုလေဝ်ရ။ ကွးသာဝက ဖရွိုက် မပ္တံကဵု ကာလ် ဂျုင် (Carl Jung) ကေုာံ အာလ်ဖရက် အာဒလာ (Alfred Adler) တအ် ပါ်တိတ် နူ လညာတ် ဖရွိုက် တုဲ ဒက်ပ္တန် လညာတ် ညးတအ် သီးသီးရ။ ဂျုင် ဗၟံက်ထ္ၜး လညာတ် စိုတ် မဟွံတီကိုပ် သမောဟ် (Collective unconscious) ကေုာံ အာခဳတာက် (Archetypes) တုဲ အာဒလာ စွံသတိ ပ္ဍဲ ပရေင်ထေင်သဝ် ဇကုဇကု (Inferiority complex) ရ။ == လညာတ် ပရေင်အပြုအမူ == လညာတ် ပရေင်အပြုအမူ (Behaviorism) ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲ အမေရိကာန် နဒဒှ် ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ကု ပညာစိုတ် မလ္ၚတ် စိုတ် အပ္ဍဲရ။ ဂျောန် ဝပ်သောန် (John B. Watson) ဒှ် မၞိဟ် မပ္တံ လညာတ်ဏအ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၃ နကဵု လိက်ပရေင် "ပညာစိုတ် အတိုင် ဗီုပြင် အစာအပြုအမူ ညာတ်ကေတ်" ရ။ ညး ပတှ်ေလဝ် ပညာစိုတ် ဒးလ္ၚတ် ဆ အပြုအမူ မညာတ်ကေတ်မာန် (Observable behavior) သၟးရ၊ ဟွံဒး လ္ၚတ် စိုတ် မဟွံညာတ်ကေတ်တအ်ရ။<ref>{{cite journal |last=Watson |first=J. B. |title=Psychology as the behaviorist views it |journal=Psychological Review |year=1913 |volume=20 |issue=2 |pages=158-177}}</ref> လညာတ်ဏအ် ဒက်သဇိုင် လတူ ပရေင်စမ်ၜတ် ဣဗာန် ပါဗလောပ် (Ivan Pavlov) မဆေင်ကဵု ပရေင်လ္ၚတ် ပရေင်တုဲဒှ် အဆက်အစပ် (Classical conditioning) လတူ ကၠဵုရ။ ဗွဲကြဴ ဘဳ အေပ် သကိန်နာ (B. F. Skinner) ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် လညာတ် ပရေင်လ္ၚတ် ပရေင်တုဲဒှ် အကျိုးဆက် (Operant conditioning) မဗၟံက်ထ္ၜး ဗီုလဵု အပြုအမူ မွဲ ပြံင်လှာဲအာ နကဵု လာပ် (Reinforcement) ကေုာံ ဒုဟ် (Punishment) ရ。 {| class="wikitable" |+ ပရေင်တၞဟ်ခြာ အကြာ လညာတ် ပရေင်တုဲဒှ် |- ! လက္ချဏ် !! Classical Conditioning (ပါဗလောပ်) !! Operant Conditioning (သကိန်နာ) |- | တမ်ရိုဟ် || ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ အာရီု ၜါသာ် || ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ အပြုအမူ ကဵု အကျိုးဆက် |- | အပြုအမူ || အပြုအမူ မဟွံစေတနာ (Involuntary) || အပြုအမူ မစေတနာ (Voluntary) |- | မၞိဟ်လ္ၚတ် || ဣဗာန် ပါဗလောပ် (Ivan Pavlov) || ဘဳ အေပ် သကိန်နာ (B. F. Skinner) |- | ဥပမာ || ကၠဵု ဍာ်ပါင်တိတ် ဃော မိင် ရမ္သာင် ခၞိင် || ကၞိ ဍဵု ဒၞာဲ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ စၞစ |} လညာတ်ဏအ် ဓလီုပ္ဍိုက်လဝ် ပညာစိုတ် အမေရိကာန် ဇမ္ၚောဲ ပွိုင် မသုန်စှော်သၞာံ ပြင်ရ။ == ပညာစိုတ် ဂေတ်သတောတ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် == ဃော လညာတ် ပရေင်အပြုအမူ ဓလီုပ္ဍိုက်ဒၟံင် ပ္ဍဲ အမေရိကာန်ဂှ် ပ္ဍဲ ဂျာမနဳ လညာတ် ပညာစိုတ် ဂေတ်သတောတ် (Gestalt psychology) ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ။ မက် ဝါထာဲမာ (Max Wertheimer)၊ ကာတ် ကောပ်ကာ (Kurt Koffka) ကေုာံ ဝေါဖ်ဂန် ကိုလာ (Wolfgang Köhler) တအ် ဒက်ပ္တန် လညာတ်ဏအ် သွက်ဂွံ ဒစဵုဒစး ကု လညာတ် လဒက်ပ္တန်စိုတ် မပါ်ကရေက် စိုတ် နကဵု ဓါတ်ဍောတ်ဍောတ်ရ။ လညာတ် ဂေတ်သတောတ် ဟီုလဝ် "အလုံမွဲ ဂှ် တၞဟ်ခြာ နူကဵု ပံင်ကောံ ဒကုတ်ဒကဴ တအ်ရ" (The whole is different from the sum of its parts)။<ref>{{cite book |last=Koffka |first=K. |title=Principles of Gestalt Psychology |publisher=Harcourt, Brace |year=1935 |isbn=978-0415209625}}</ref> ပ္ဍဲ အခိင်တုပ်ပ် လညာတ် ပညာစိုတ် ဂကောံမၞိဟ် (Social psychology) လေဝ် စဇၞော်မောဝ်ကၠုင်ရ။ ကာတ် လဳဝိန် (Kurt Lewin) မဒှ် မအံက် ပညာစိုတ် ဂကောံမၞိဟ် လ္ၚတ်လဝ် ဗီုလဵု ဂကောံ မွဲ ဓလီုပ္ဍိုက် အပြုအမူ ပူဂိုလ်ရ။ ပ္ဍဲ လပါ်လဒေါဝ် ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ အစာပညာစိုတ် မပ္တံကဵု သတာန်လဳ မဳလဂရာမ် (Stanley Milgram) ကေုာံ သဝ်လဝ်မောန် အာတ် (Solomon Asch) တအ် ကၠောန် ပရေင်စမ်ၜတ် ဒယှ်ဒယှ် မဆေင်ကဵု ပရေင်ဒုင်အမိင် (Obedience) ကေုာံ ပရေင်ဗက်စ ညးဂမၠိုင် (Conformity) ရ။ ပရေင်စမ်ၜတ် မဳလဂရာမ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ကောန်မၞိဟ် သာမည တအ် ဍဵုဍိုက် ပူဂိုလ် တၞဟ် မာန် ယဝ်ရ ညးတအ် ဒးဒုင် အမိင် နူ တၠအဝဵုရ။ == ပရေင်ပြံင်လှာဲ လပါ်လညာတ်ကၠိုဟ်ခိုဟ် == ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၅၀ တအ် လညာတ် ပရေင်အပြုအမူ စဍိုန်လျအာ တုဲ ပရေင်ပြံင်လှာဲ လပါ်လညာတ်ကၠိုဟ်ခိုဟ် (Cognitive revolution) စကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ။ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ပျူတာ ပကဵု ညံင် အစာပညာစိုတ် တအ် ဂွံ ဆိင်ဆ ပရူ စိုတ် ကောန်မၞိဟ် နဒဒှ် သၞောတ် ပရေင်ကမၠောန် တင်ဂၞင် (Information processing system) မွဲရ။ နောမ် ချောမ်သကဳ (Noam Chomsky) အစာအရေဝ်ဘာသာ ပ္တိတ် လိက်ပါ်ပဲါ သကိန်နာ (Skinner) မဆေင်ကဵု အရေဝ်ဘာသာ တုဲ ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ အပြုအမူ သၟး ဟွံမာန် သောင်ကလး ဗီုလဵု ကောန်ၚာ် လ္ၚတ် အရေဝ်ဘာသာရ။ ဂျောတ် မဳလာ (George Miller) လ္ၚတ် ပရူ ပရေင်သမ္တီ ဇမၠေအ် ကေုာံ ဂျန် ပဳယာဂျေတ် (Jean Piaget) လ္ၚတ် ပရူ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဉာဏ် ကောန်ၚာ် တအ် ဒှ် ဒြဟတ် ဓရိုဟ် သွက် လညာတ်ဏအ်ရ။<ref>{{cite book |last=Neisser |first=U. |title=Cognitive Psychology |publisher=Appleton-Century-Crofts |year=1967 |isbn=978-0131396678}}</ref> အူရစ် နာဲသာ (Ulric Neisser) ချူ ပ္တိတ် လိက် "ပညာစိုတ် ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ်" (Cognitive Psychology) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၆၇ တုဲ မံက်ဂတဝ်ကၠုင် လညာတ်ဏအ် နဒဒှ် သွာင်ဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲ ပညာစိုတ်ရ။ လညာတ်ဏအ် လ္ၚတ် ပရူ ပရေင်ချပ်ဒပ်၊ ပရေင်သမ္တီ၊ ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ်၊ ကေုာံ ပရေင်သောင်ကလး ပြသၞာ တအ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် နကဵု သၞောတ်သိပ္ပံရ။ == ပညာစိုတ် ဟျူမေန်နေတ်သတေတ် == ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၅၀ ကေုာံ ၁၉၆၀ တအ် လညာတ် ပညာစိုတ် ဟျူမေန်နေတ်သတေတ် (Humanistic psychology) ကတဵုဒှ်ကၠုင် နဒဒှ် "ဒြဟတ် မရနုက်ကဵု ပိ" (Third force) သွက်ဂွံ ဒစဵုဒစး ကု လညာတ် ပရေင်ပါ်ပဲါ စိုတ် ကေုာံ လညာတ် ပရေင်အပြုအမူရ။ လညာတ် ၜါ ကိုပ်ကၠာဂှ် ရံင် ကောန်မၞိဟ် နဒဒှ် သၞောတ်စက် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးဒုင် ဓလီု နူ ဓါတ်သဘာဝရ။ ဆဂး ဟျူမေန်နေတ်သတေတ် စွံသတိ ပ္ဍဲ အခေါင်ရုဲစှ် သၠးပွး (Free will)၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပူဂိုလ် ကေုာံ အစောမ်စရာဲ ကောန်မၞိဟ်ရ။ အာဗရာဟာမ် မာသလောဝ် (Abraham Maslow) ဗၟံက်ထ္ၜး လညာတ် ကဆံင် အရာနွံပၟိက် (Hierarchy of needs) မထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ကောန်မၞိဟ် ဂစာန် သွက်ဂွံ စိုပ် ကဆံင် ဍိုက်ပေင် ဘဝဇကု (Self-actualization) အခိင်ကာလ အရာနွံပၟိက် သဇိုင် တအ် ဍိုက်ပေင်တုဲရ။<ref>{{cite journal |last=Maslow |first=A. H. |title=A theory of human motivation |journal=Psychological Review |year=1943 |volume=50 |issue=4 |pages=370-396}}</ref> ကာလ် ရောဂျာ (Carl Rogers) ခၞံဗဒှ် နဲကဲ လွဳလွတ် မစွံ ကလုဲ-မၞိဟ်ယဲ လဒေါဝ် (Client-centered therapy) မဒက်သဇိုင် လတူ ပရေင်ဒုင်တဲ ဟွံမဲကဵု တင်စၟတ် (Unconditional positive regard)၊ ပရေင်ကၠိုဟ်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ဍာံစၟတ် အစာလွဳယဲရ။ လညာတ်ဏအ် ပြံင်လှာဲ ဗီုပြင် လွဳလွတ် ယဲစိုတ် ပ္ဍဲ အမေရိကာန် ကေုာံ ဂၠးကဝ် ဗွဲမဇၞော်ရ။ == ခေတ်လၟုဟ် ကေုာံ အနာဂတ် == ပ္ဍဲ လပါ်ကၞောတ် ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ ကေုာံ လပါ်စ ဗွဝ်ကၠံ ၂၁ ပညာစိုတ် ဇၞော်မောဝ် အာ ဗွဲမပြဟ် ကေုာံ ပံင်သၟဟ် ကု သွာင် သိပ္ပံ တၞဟ်တအ်ရ။ ပညာစိုတ် ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ် ပံင်သၟဟ် ကု ကွတ်သိပ္ပံ ကြသိုင်ရုပ္ပ (Neuroscience) တုဲ ဒက်ပ္တန် ပညာစိုတ် ကြသိုင်ရုပ္ပ (Cognitive neuroscience) မလ္ၚတ် ဗီုလဵု ပရေင်စိုတ် ဆက်စပ် ကု လဒက်ပ္တန် က္ဍဟ် နကဵု စက်တက်ရုပ် က္ဍဟ် (MRI, fMRI) ရ။ လညာတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ သဘာဝ စိုတ် (Evolutionary psychology) လ္ၚတ် ဗီုလဵု အပြုအမူ ကောန်မၞိဟ် ဒးဒုင် ဖန်ဗဒှ် လဝ် နကဵု ပရေင်ရုဲစှ် သဘာဝ (Natural selection) ပ္ဍဲ အခိင် အတိတ်ရ။ မာတေန် သေလဳဂမာန် (Martin Seligman) ခၞံဗဒှ် ပညာစိုတ် ပရေင်ခိုဟ် (Positive psychology) မစွံသတိ ပ္ဍဲ ပရေင်တသိုက်၊ ပရေင်အံင်ဇၞး ကေုာံ ဒြဟတ် စိုတ် ကောန်မၞိဟ်၊ ဟွံရံင် ဆ ယဲစိုတ် သၟးရ။ ပညာစိုတ် ခေတ်လၟုဟ် ဒှ် သွာင်သိပ္ပံ မလှဲလး ကေုာံ လုပ်စိုပ် ပ္ဍဲ အရာနာနာ ပ္ဍဲ ပရေင်ဂျိုင်ဘဝ ကောန်မၞိဟ် မပ္တံကဵု ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ထတ်ယုက်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်ရ။ ဝင် ပညာစိုတ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ကောန်မၞိဟ် လ္ၚတ် စိုတ် ဇကု နူကဵု ဒဿန တမၠာ စဵုကဵု စိုပ် သၞောတ်သိပ္ပံ မခိုင်ကၠိုက် ပ္ဍဲ အခိင် လၟုဟ်ရ။ == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite book |last=Hergenhahn |first=B. R. |title=An Introduction to the History of Psychology |publisher=Cengage Learning |year=2008 |isbn=978-0495506218 |url=https://books.google.com/}} * {{cite book |last=Schultz |first=Duane P. |last2=Schultz |first2=Sydney Ellen |title=A History of Modern Psychology |publisher=Cengage Learning |year=2015 |isbn=978-1305630048}} * {{cite book |last=Fancher |first=Raymond E. |last2=Rutherford |first2=Alexandra |title=Pioneers of Psychology |publisher=W. W. Norton & Company |year=2016 |isbn=978-0393283549}} * {{cite book |last=Leahey |first=Thomas Hardy |title=A History of Psychology: From Antiquity to Modernity |publisher=Routledge |year=2017 |isbn=978-1138652422}} * {{cite book |last=Lawson |first=Thomas J. |last2=Anderson |first2=Edna |title=A History of Psychology: Globalization, Ideas, and Applications |publisher=Routledge |year=2015 |isbn=978-0205987184}} {{Navbox | name = ပညာစိုတ် | title = [[ပညာစိုတ်]] | listclass = hlist | group1 = သွာင် | list1 = * [[ပညာစိုတ် အပြုအမူ]] * [[ပညာစိုတ် ပရေင်ကၠိုဟ်ခိုဟ်]] * [[ပညာစိုတ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ်]] * [[ပညာစိုတ် ဟျူမေန်နေတ်သတေတ်]] * [[ပညာစိုတ် ဂကောံမၞိဟ်]] | group2 = လညာတ် | list2 = * [[လညာတ် ပရေင်ပါ်ပဲါ စိုတ်]] * [[လဒက်ပ္တန်စိုတ်]] * [[ပရေင်ကမၠောန်စိုတ်]] * [[ဂေတ်သတောတ်]] | group3 = ဝင် | list3 = * [[ဝင် ပညာစိုတ်]] * [[ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန်]] * [[ဝဳလဳယေမ် ဂျေမ်]] * [[သဳဂမန် ဖရွိုက်]] * [[ဂျောန် ဝပ်သောန်]] }} {{DEFAULTSORT:ဝင် ပညာစိုတ်}} [[Category:ဝင် ပညာစိုတ်]] [[Category:ပညာစိုတ်]] [[Category:ဝင် သိပ္ပံ]] [[Category:သိပ္ပံ မဆေင်ကဵု ဂကောံမၞိဟ်]] [[Category:ပညာ ဒဿန]] [[Category:ဝင် မၞိဟ်]] [[Category:ကွတ်သိပ္ပံ]] jerb5ahpz39u48vk7v16u3i8fqo4sv0 0 13485 60235 2026-11-09T00:45:47Z Aue Nai 24 Aue Nai ပြံင်ပဆုဲလဝ် မုက်လိက် [[ဝၚ်ပညာစိုတ်]] ဇရေင် [[ဝၚ် ပညာစိုတ်]] 60235 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဝၚ် ပညာစိုတ်]] m74a8ohcqwoqm7etzk6bf6exq9u4oyl 14 13486 60236 2026-11-09T00:51:38Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် ပရူပရာ မဆေင်စပ် ကု [[ဝင်]] [[ပညာစိုတ်]]၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သွာင်ပညာစိုတ် ကေုာံ အစာပညာစိုတ် ခေတ်အဆက်ဆက်တအ်ရ။ [[ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ်]] ကဏ္ဍ:ဝင် သိပ္ပ..." 60236 wikitext text/x-wiki ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် ပရူပရာ မဆေင်စပ် ကု [[ဝင်]] [[ပညာစိုတ်]]၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သွာင်ပညာစိုတ် ကေုာံ အစာပညာစိုတ် ခေတ်အဆက်ဆက်တအ်ရ။ [[ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ်]] [[ကဏ္ဍ:ဝင် သိပ္ပံ]] [[ကဏ္ဍ:ဝင်]] 0w667c31hkcpojb6wdt3kh7j5rqwrfq 14 13487 60237 2026-11-09T00:53:50Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် ပရူပရာ မဆေင်စပ် ကု [[ဝင်]] [[ပညာစိုတ်]]၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သွာင်ပညာစိုတ် ကေုာံ အစာပညာစိုတ် ခေတ်အဆက်ဆက်တအ်ရ။ [[ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ်]] ကဏ္ဍ:ဝင် သိပ္ပ..." 60237 wikitext text/x-wiki ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် ပရူပရာ မဆေင်စပ် ကု [[ဝင်]] [[ပညာစိုတ်]]၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် သွာင်ပညာစိုတ် ကေုာံ အစာပညာစိုတ် ခေတ်အဆက်ဆက်တအ်ရ။ [[ကဏ္ဍ:ပညာစိုတ်]] [[ကဏ္ဍ:ဝင် သိပ္ပံ]] [[ကဏ္ဍ:ဝင်]] 0w667c31hkcpojb6wdt3kh7j5rqwrfq 14 13488 60238 2026-11-09T01:08:23Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် ပရူပရာ မဆေၚ်စပ် ကု [[သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ်]]၊ ပရေၚ်လ္ၚတ် ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ [[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ]] ကဏ္ဍ:ဂကောံမ..." 60238 wikitext text/x-wiki ကဏ္ဍဏအ်ဂှ် ပကောံလဝ် ပရူပရာ မဆေၚ်စပ် ကု [[သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ်]]၊ ပရေၚ်လ္ၚတ် ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ [[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ]] [[ကဏ္ဍ:ဂကောံမၞိဟ်]] ga1dkj13bnb59j8z7ip7otqgrms2d25 0 13489 60239 2026-11-09T01:43:23Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Infobox discipline | name = သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် | image = File:Social_Sciences_Collage.jpg | caption = ဗီုပြၚ် သွာၚ်နာနာ မပါလုပ် ပ္ဍဲ သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် | core_disciplines = [[မနုဿဗေဒ]], [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]], သ..." 60239 wikitext text/x-wiki {{Infobox discipline | name = သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် | image = File:Social_Sciences_Collage.jpg | caption = ဗီုပြၚ် သွာၚ်နာနာ မပါလုပ် ပ္ဍဲ သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် | core_disciplines = [[မနုဿဗေဒ]], [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]], [[သိပ္ပံ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်]], [[ပညာစိုတ်]], [[သောသဳယဝ်လဝ်ဂျဳ]] | fields = လ္ၚတ် ဂကောံမၞိဟ်, သုတေသန ပရေၚ်မၞိဟ်, ဒဿနိကဗေဒ | derived_from = [[ဒဿနိကဗေဒ]], [[သိပ္ပံ]] | key_figures = [[အဝ်ဂတ်သတေ ကံမ်တေ]], [[ကာလ် မာက်]], [[မာက် ဝေဗါ]], [[အေမဳလဳ ဒူခါမ်]] }} '''သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ်''' ({{lang-en|Social science}}) မဒှ် သွာၚ်သိပ္ပံ ကိစ္စဇၞော်မွဲ မလ္ၚတ်ပရူ လဒက်ပ္တန် ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ဆက်စၠောံ အကြာမၞိဟ်မွဲကုမွဲ အပ္ဍဲပွဳပွူဂကောံမၞိဟ်ရ။<ref>{{cite book |last1=Kuper |first1=A. |last2=Kuper |first2=J. |title=The Social Science Encyclopedia |date=1996 |publisher=Routledge |isbn=978-0415108294 |page=716}}</ref> သွာၚ်ဏအ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုၚ် နူကဵု ဗွဝ်ကၠံ၁၈ ကေုာံ ဗွဝ်ကၠံ၁၉ တုဲ ပ္ဍဲအခိၚ်လၟုဟ် ဍေံဒှ်ကၠုၚ် သ္ဇိုၚ်ခံၚ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠၚ် ဇာတိမၞိဟ် ကေုာံ ဗီုပြၚ်မၞိဟ်တအ် မမံၚ်စံၚ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ရ။ သွာၚ်ဏအ် လ္ၚတ်စမ်ၜတ် ဇၟာပ်အရာ မဆေၚ်ကဵု ဘဝမၞိဟ် မပ္တံကဵု ဗီုပြၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်၊ ပရေၚ်ယေန်သၞာၚ် ကေုာံ လညာတ်ပညာစိုတ်တအ် ဒှ်တမ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု တမ်မူလ၊ ဝေါဟာရ "သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ်" ဏအ် စကာလဝ် သွက် သောသဳယဝ်လဝ်ဂျဳ (Sociology) ဟေၚ်ရ။ ဆ္ဂး ပ္ဍဲအခိၚ်လၟုဟ် သွာၚ်ဏအ် ပံၚ်ပ္ကောံလဝ် သွာၚ်နာနာ မပ္တံကဵု မနုဿဗေဒ (Anthropology)၊ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Economics)၊ သိပ္ပံ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် (Political science)၊ ပညာစိုတ် (Psychology) ကေုာံ ဝင် (History) တအ်ရ။<ref>{{cite web |url=https://www.esrc.ukri.org/about-us/what-is-social-science/ |title=What is social science? |publisher=Economic and Social Research Council |access-date=2023-10-01}}</ref> တၠပညာတအ် သုတေသနပရူဏအ် နကဵု နဲကဲလၟိဟ်ဂၞန် ကေုာံ နဲကဲအၚ်္ဂလက္သဏ် သွက်ဂွံ ပကောံ တၚ်နၚ် သက်သဳသာဓကနာနာရ။ လ္ၚတ် သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် ကဵုအရီုအဗၚ် သွက်ဂွံ သောၚ်ကဠး ပြသၞာဂၠးကဝ် မပ္တံကဵု ပရေၚ်အောန်ဒိုက်၊ ပရေၚ်ဟွံတုပ်သၟဟ်၊ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ဥတုရာသဳ ကေုာံ ပရေၚ်ကယျာန်မၞုံ အကြာဂကူနာနာတအ်ရ။ အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံနာနာတအ် စွံသတိ လတူ သွဟ်သုတေသန နူကဵု သွာၚ်ဏအ် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ပဝ်လသဳ မဒးရးတအ်ရ။ == ဝင် == ဝင် သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် စကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နူကဵု ခေတ်ပညာ (Age of Enlightenment) မဒှ်အခိၚ် တၠပညာတအ် စိုပ်ကၠုၚ် ကဆံၚ် လ္ၚတ် ပရူဂကောံမၞိဟ် နကဵု မတ်သိပ္ပံရ။ ပ္ဍဲဗွဝ်ကၠံ၁၈ တၠပညာ ဒဿနိကဗေဒ မပ္တံကဵု ဂျောန် လံက် (John Locke) ကေုာံ ယှောၚ် ဇျာက် ရူးသဝ် (Jean-Jacques Rousseau) တအ် ချူခၞံလဝ် လိက်ကၞပ် မဆေၚ်ကဵု ပရေၚ်တုပ်သၟဟ် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် အလဵုအသဳရ။<ref>{{cite book |last=Nisbet |first=R. A. |title=The Sociological Tradition |year=1966 |publisher=Basic Books |page=12}}</ref> ကြဴနူဂှ် ပ္ဍဲဗွဝ်ကၠံ၁၉ တၠပညာ ပြၚ်သေတ် အဝ်ဂတ်သတေ ကံမ်တေ (Auguste Comte) မဒှ် မၞိဟ်မခၞံဗဒှ် ဝေါဟာရ "သောသဳယဝ်လဝ်ဂျဳ" စၟတ်သမ္တီ နဲကဲ လ္ၚတ် ဂကောံမၞိဟ် သ္ဒးဒှ် နကဲသိပ္ပံ မွဲရ။ ပ္ဍဲအခိၚ် ပရေၚ်ကမၠောန်စက်ယန္တယျာ ဇၞော်မောဝ်ကၠုၚ် ပြသၞာ ဂကောံမၞိဟ် မပ္တံကဵု ပရေၚ်ဒိုက်ဝါတ်၊ ပရေၚ်ကမၠောန်သၟာကမၠောန် ကေုာံ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ဘဝဍုၚ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ တၠပညာ မပ္တံကဵု ကာလ် မာက် (Karl Marx) လ္ၚတ် ဗီုပြၚ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ကယျာန်မၞုံ အကြာကဆံၚ်မၞိဟ်တအ်ရ။ == သွာၚ် အဓိကဂမၠိုၚ် == သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် ပါ်လဝ် သွာၚ်အဓိက ဗွဲမဂၠိုၚ် မလ္ၚတ် အၚ်္ဂလက္သဏ် ဘဝမၞိဟ် ဟွံတုပ်ရေၚ်သကအ်ရ။ {| class="wikitable" |+ သွာၚ် အဓိက ပ္ဍဲ သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် |- ! ယၟု သွာၚ် ! ပရူပရာ မလ္ၚတ် ! တၠပညာ အဓိက |- | မနုဿဗေဒ (Anthropology) | ယေန်သၞာၚ်၊ ဇာတိ ကေုာံ ဝင် ကောန်မၞိဟ် | မာဂရက် မဳဒ် (Margaret Mead) |- | ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Economics) | ပရေၚ်ဖန်ဇန် ပိုန်ဒြပ်၊ သြန်၊ ကေုာံ ဖျာ | အာဒါမ် သမိတ် (Adam Smith) |- | သိပ္ပံ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် (Political Science) | အလဵုအသဳ၊ လဒက်ပ္တန် သၞောဝ် ကေုာံ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် | နဳကဝ်လဝ် မာခဳယျာဗေလဳ (Niccolò Machiavelli) |- | ပညာစိုတ် (Psychology) | စိုတ်စရိုတ်၊ ပရေၚ်ချပ် ကေုာံ စိုတ်မၞိဟ် | သဳဂမောန် ဖရိုက် (Sigmund Freud) |- | သောသဳယဝ်လဝ်ဂျဳ (Sociology) | လဒက်ပ္တန် ဂကောံမၞိဟ်၊ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ကေုာံ ဇာတိမၞိဟ် | အေမဳလဳ ဒူခါမ် (Émile Durkheim) |} မနုဿဗေဒ လ္ၚတ် ဇာတိမၞိဟ် နူကဵု ခေတ်တမၠာ စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ် တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ယေန်သၞာၚ်၊ အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ ဇုတ်မၞိဟ်တအ်ရ။<ref>{{cite book |last=Bunge |first=M. |title=Finding Philosophy in Social Science |year=1996 |publisher=Yale University Press |page=45}}</ref> == နဲကဲ သုတေသန == နဲကဲ သုတေသန ပ္ဍဲ သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် ပါ်လဝ် နဲကဲလၟိဟ်ဂၞန် ကေုာံ နဲကဲအၚ်္ဂလက္သဏ် ရ။ နဲကဲ ၜါဏအ် နွံကဵု တၚ်ရန်တၟအ် တၞဟ်ခြာရေၚ်သကအ် ဆ္ဂး စကာပံၚ်ကောံမ္ဂး ကလိဂွံ သွဟ် သုတေသန မခိုဟ်ပြဲရ။<ref>{{cite book |last=Creswell |first=J. W. |title=Research Design |year=2013 |publisher=SAGE Publications |page=15}}</ref> နဲကဲလၟိဟ်ဂၞန် စကာ ဂၞန်သၚ်္ချာ ကေုာံ စာတ် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တၚ်နၚ်ရ။ နဲကဲ သၟာန်သွဟ် ကေုာံ ပရေၚ်စမ်ၜတ် တအ် ပါလုပ် ပ္ဍဲ နဲကဲဏအ်ရ။ နဲကဲအၚ်္ဂလက္သဏ် စကာ နဲကဲ သၟာန်စၟဳစၟတ် ကေုာံ နဲကဲ လ္ၚတ်ပါလုပ် ရ။ == သီအိုရဳ ကေုာံ လညာတ်ဒဿန == သီအိုရဳ ပ္ဍဲ သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် ဒှ် သ္ဇိုၚ်ခံၚ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠၚ် ဇာတိဂကောံမၞိဟ်ရ။ သီအိုရဳ အဓိက ပိသာ် မစကာဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲ သောသဳယဝ်လဝ်ဂျဳ ကေုာံ သွာၚ်တၞဟ်တအ်ဂှ် ဒှ် သီအိုရဳ လဒက်ပ္တန်-ကမၠောန်၊ သီအိုရဳ ကယျာန်မၞုံ ကေုာံ သီအိုရဳ ဆက်စၠောံ အဓိပ္ပါယ် တအ်ရ။<ref>{{cite book |last=Merton |first=R. K. |title=Social Theory and Social Structure |year=1968 |publisher=Free Press |page=39}}</ref> သီအိုရဳ လဒက်ပ္တန်-ကမၠောန် ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ်ဂှ် ဒှ် လဒက်ပ္တန် မပံၚ်ကောံလဝ် ဌာနနာနာ တုဲ ဌာန ဇၟာပ်ဇၟာပ် သ္ဒး ကၠောန်ကမၠောန် ညဳသၟဟ် သွက်ဂွံ ထိၚ်ဒဝ် ပရေၚ်ၜိုဟ်လလံ ဂကောံမၞိဟ်ရ။ == လဒက်ပ္တန် ပရေၚ်ပညာ == ပရေၚ်ပညာ မဆေၚ်ကဵု သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် ဒှ် သွာၚ် အဓိက ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် အလုံလိုက်ရ။ ကွးဘာတအ် လ္ၚတ် သွာၚ်ဏအ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ မပ္တံကဵု မဟာဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ မဟာဝိဇ္ဇာ စဵုကဵု တဆိပ်ကြာ ပါရဂူ ရ။<ref>{{cite web |url=https://nces.ed.gov/ |title=Degrees conferred by institutions |publisher=NCES |access-date=2023-10-02}}</ref> ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ်ဂမၠိုၚ် ဌာန သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် ပါ်လဝ် ဌာနခွဲ နာနာ မပ္တံကဵု ဌာန သောသဳယဝ်လဝ်ဂျဳ ကေုာံ ဌာန ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တအ်ရ။ ကွးဘာတအ် ဒးလ္ၚတ် သီအိုရဳ၊ နဲကဲ သုတေသန ကေုာံ ပရေၚ်စမ်ၜတ် မဆေၚ်ကဵု သွာၚ် ဇကု မရုဲစှ်လဝ်ရ။ == ဒဿနိကဗေဒ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် == ဒဿနိကဗေဒ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် ဒှ် သွာၚ် မလ္ၚတ် သ္ဇိုၚ်ခံၚ် လညာတ် ကေုာံ နဲကဲ သုတေသန ပ္ဍဲ သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ်ရ။ သွာၚ်ဏအ် သၟာန် သၟာန် မပ္တံကဵု "သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် ဂှ် ဒှ် သိပ္ပံ ဇေတ်တ် ဟေၚ်ဟာ" တအ်ရ။<ref>{{cite book |last=Rosenberg |first=A. |title=Philosophy of Social Science |year=2015 |publisher=Westview Press |page=5}}</ref> လညာတ် အဓိက ၜါ ပ္ဍဲ ဒဿနိကဗေဒ ဏအ်ဂှ် ဒှ် လညာတ် မဒုၚ်တဲ အရာမဍာံ (Positivism) ကေုာံ လညာတ် မသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဓိပ္ပါယ် (Interpretivism) ရ။ လညာတ် မဒုၚ်တဲ အရာမဍာံ ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ်ဂှ် လ္ၚတ် နကဵု နဲကဲ သိပ္ပံ သဘာဝ မာန် ရ။ == သိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ် ခေတ်လၟုဟ် == ပ္ဍဲ ခေတ်လၟုဟ် သွာၚ် သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် ပြံၚ်လှာဲကၠုၚ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ဟိုတ်နူ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် နဲကဲ ပညာ ကေုာံ အေန်တာနက် ရ။ တၠပညာတအ် စကာ တၚ်နၚ် ဇၞော် (Big Data) မကလိဂွံ နူကဵု မဳဒဳယာ ဂကောံမၞိဟ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် လစွံစိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ဆက်စၠောံ မၞိဟ်တအ်ရ။<ref>{{cite book |last=Salganik |first=M. J. |title=Bit by Bit: Social Research in the Digital Age |year=2017 |publisher=Princeton University Press |page=17}}</ref> သွာၚ်တၟိ မကော်စ သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် မစကာ ကောန်ပျူတာ ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် တုဲ သုတေသဳတအ် စကာ အသိၚ် ကောန်ပျူတာ သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တၚ်နၚ် မၞုံလၟိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ == အဆက်အစပ် ကု သိပ္ပံ သဘာဝ == သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ သိပ္ပံ သဘာဝ (Natural science) နွံကဵု တၚ်တၞဟ်ခြာ ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ တၚ်တၞဟ်ခြာ အဓိကဂှ် ဒှ် အရာ မလ္ၚတ်ရ။ သိပ္ပံ သဘာဝ လ္ၚတ် အရာဝတ္ထု မဟွံမဲကဵု လမျီု ဆ္ဂး သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် လ္ၚတ် မၞိဟ် မၞုံကဵု လစွံစိုတ် မပြံၚ်လှာဲမာန်ရ။<ref>{{cite book |last=Benton |first=T. |title=Philosophy of Social Science |year=2010 |publisher=Macmillan |page=22}}</ref> ဟိုတ်နူဏအ်တုဲ ပရေၚ်စမ်ၜတ် ပ္ဍဲ သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ်ဂှ် ကၠောန် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သွဟ် မချိုတ်ပၠိုတ် တုပ် ကု သိပ္ပံ သဘာဝ ဟွံမာန်ရ။ ဆ္ဂး သွာၚ် သီုၜါဏအ် စကာ နဲကဲ သိပ္ပံ မပ္တံကဵု မလ္ၚတ် ကေုာံ မစမ်ၜတ် သွက်ဂွံ ဂွံ သွဟ် မဍာံစၟတ်ရ။ == ပရေၚ်စကာ ပ္ဍဲ ပဝ်လသဳ ဍုၚ် == အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံနာနာတအ် စကာ သွဟ် သုတေသန နူကဵု သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ပဝ်လသဳ ဍုၚ် မဒးရးရ။ ဥပမာ - ပရေၚ်ကံက်စရၚ် လၟိဟ်မၞိဟ် (Census) ဂှ် ကဵု တၚ်နၚ် သွက် အလဵုအသဳ ဂွံ ဖန်ဇန် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေၚ်ပညာ ရ။<ref>{{cite web |url=https://www.unesco.org/ |title=Social and Human Sciences |publisher=UNESCO |access-date=2023-10-01}}</ref> တၠပညာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်တအ် ကဵု ကသပ် ကု အလဵုအသဳ သွက်ဂွံ ထိၚ်ဒဝ် င္ၚုဟ်မး ကပေါတ် ကေုာံ ဖန်ဇန် ပရေၚ်ကမၠောန် ကု ကောန်ဍုၚ်ကွာန်ရ။ တၠပညာ သိပ္ပံ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တအ် လ္ၚတ် ဗီုပြၚ် ရုဲမာဲ ကေုာံ ပရေၚ်ဆက်စၠောံ ဍုၚ်သ္အာၚ်ရ။ == တၚ်ပါ်ပဲါ ကေုာံ အခက်အခုဲ == သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် ဒးဒုၚ် ပါ်ပဲါ နူကဵု တၠပညာ နာနာ ဟိုတ်နူကဵု ပြသၞာ သုတေသန ကေုာံ အခက်အခုဲ လညာတ်ရ။ ပြသၞာ ဇၞော်အိုတ် မွဲဂှ် ဒှ် အခက်အခုဲ ပရေၚ်ကလေၚ်စမ်ၜတ် ရ။ သုတေသန ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲ ပညာစိုတ် ကလေၚ်စမ်ၜတ်မ္ဂး ဟွံကလိဂွံ သွဟ် တုပ် ကု သုတေသန တြေံတအ်ရ။<ref>{{cite journal |last=Camerer |first=C. F. |title=Evaluating the replicability of social science experiments |journal=Nature Human Behaviour |date=2018 |volume=2 |issue=9 |pages=637–644 |doi=10.1038/s41562-018-0399-z}}</ref> ပါဲနူဂှ်မ္ဂး လညာတ် ဇိုၚ်ခံၚ် (Bias) ပ္ဍဲ သုတေသန လေဝ် ဒှ် ပြသၞာ ဇၞော်မွဲကီုရ။ သုတေသန ဗွဲမဂၠိုၚ် ကၠောန်လဝ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ရးပလိုတ် မၞုံကဵု ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ် တုဲ သွဟ်တအ်ဂှ် ဟွံကိတ်ညဳ ကု ဂကောံမၞိဟ် ပ္ဍဲ တိုက် အာရှ ဟွံသေၚ်မ္ဂး အာဖရိက ရ။ == အနာဂတ် သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် == အနာဂတ် သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် ဆက်စပ်ဒၟံၚ် ကု ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် နဲကဲ ပညာ ကေုာံ ပရေၚ်ပံၚ်ကောံ သွာၚ်နာနာ (Interdisciplinary approach) ရ။ ပ္ဍဲ အနာဂတ် တၠပညာ သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် တအ် သ္ဒး ပံၚ်ကၠောန် ကု တၠပညာ နူကဵု သွာၚ် ဗီဇဗေဒ ကေုာံ သိပ္ပံ ကောန်ပျူတာ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠၚ် ဇာတိမၞိဟ် ခိုဟ်တိုန်ရ။<ref>{{cite book |last=Christakis |first=N. A. |title=Blueprint: The Evolutionary Origins of a Good Society |year=2019 |publisher=Little, Brown Spark |page=88}}</ref> နဲကဲ ဉာဏ်ပညာ ကောန်မၞိဟ် မဖန်ဗဒှ် (AI) ဂှ် သောၚ်ကဠးကဵု အခက်အခုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တၚ်နၚ် ဇၞော် မာန်ရ။ AI ကဵု အရီုအဗၚ် သွက်ဂွံ ဆိၚ်ဆ ထ္ၜး ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ဂကောံမၞိဟ် ပ္ဍဲ အနာဂတ် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် ပဝ်လသဳ မဒးရးရ။ == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite book |last=Weber |first=Max |title=Economy and Society |year=1978 |publisher=University of California Press |isbn=978-0520035003 |url=https://books.google.com/books?id=0sCvwl-7mFQC}} * {{cite book |last=Marx |first=Karl |title=Capital: Critique of Political Economy |year=1990 |publisher=Penguin Classics |isbn=978-0140445688 |url=https://books.google.com/books?id=8C3-QgAACAAJ}} * {{cite book |last=Durkheim |first=Émile |title=The Rules of Sociological Method |year=1982 |publisher=Free Press |isbn=978-0029079409 |url=https://books.google.com/books?id=i9-WAAAAMAAJ}} * {{cite journal |last=Wallerstein |first=Immanuel |title=Open the Social Sciences |journal=Stanford University Press |year=1996 |isbn=978-0804727273 |url=https://books.google.com/books?id=qYQv0H0oOa0C}} * {{cite web |last=Burawoy |first=Michael |title=For Public Sociology |work=American Sociological Review |date=2005 |url=https://www.asanet.org/wp-content/uploads/savvy/images/members/docs/pdf/2004%20Presidential%20Address%20Burawoy.pdf |access-date=2023-10-02}} {{Navbox | name = သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် | title = [[သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ်]] | listclass = hlist | group1 = သွာၚ် အဓိကဂမၠိုၚ် | list1 = * [[မနုဿဗေဒ]] * [[ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] * [[ပထဝဳ]] (မၞိဟ်) * [[ဝင်]] * [[ဘာသာဗေဒ]] * [[သိပ္ပံ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်]] * [[ပညာစိုတ်]] * [[သောသဳယဝ်လဝ်ဂျဳ]] * [[သၞောဝ်ဥပဒေ]] | group2 = သွာၚ် နှဴရဴဂမၠိုၚ် | list2 = * [[ပညာ ပရေၚ်ဆက်စၠောံ]] * [[ပရေၚ်ပညာ]] * [[ပညာ ကောန်ဂကူ]] * [[လ္ၚတ် ပရေၚ်ယေန်သၞာၚ်]] * [[ဒဿနိကဗေဒ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ်]] }} {{DEFAULTSORT:သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ်}} [[Category:သိပ္ပံ]] [[Category:သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ်]] [[Category:ပညာမၞိဟ်]] [[Category:ကဏ္ဍပညာ သုတေသန]] [[Category:ပရေၚ်မၞိဟ်]] [[Category:ဒဿနိကဗေဒ]] [[Category:ဂကောံမၞိဟ်ဗေဒ]] 14v35rws1ag0705jgy4r2t8pvoe7qpr 0 13490 60240 2026-11-09T01:58:19Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Infobox person | name = အေမဳလဳ ဒူခါမ် | native_name = Émile Durkheim | image = Émile Durkheim.jpg | caption = အေမဳလဳ ဒူခါမ် (သၞာံ ၁၉၁၅ တေအ်) | birth_date = ၁၅ ဨပြဳ ၁၈၅၈ | birth_place = ဍုင် အဳပဳနာတ် (Épinal)၊ ရးနိဂီု ပြင်သေတ် | death_date = ၁၅ နဝ်ဝေမ..." 60240 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = အေမဳလဳ ဒူခါမ် | native_name = Émile Durkheim | image = Émile Durkheim.jpg | caption = အေမဳလဳ ဒူခါမ် (သၞာံ ၁၉၁၅ တေအ်) | birth_date = ၁၅ ဨပြဳ ၁၈၅၈ | birth_place = ဍုင် အဳပဳနာတ် (Épinal)၊ ရးနိဂီု ပြင်သေတ် | death_date = ၁၅ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၁၉၁၇ (အာယုက် ၅၉) | death_place = ဍုင် ပါရဳ (Paris)၊ ရးနိဂီု ပြင်သေတ် | nationality = ပြင်သေတ် | occupation = အစာသိပ္ပံ မဆေင်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် | known_for = ညးမခၞံဗဒှ် သိပ္ပံ မဆေင်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် ခေတ်တၟိ (Sociology)<br />ပရေင်ပါ်ပရအ် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် (Division of labour)<br />လညာတ် အနဝ်မဳ (Anomie) | spouse = လုဝဳသ် ဒရဳယှူတ် (Louise Dreyfus) }} ဒေးဗေတ် အေမဳလဳ ဒူခါမ် (David Émile Durkheim) ဒှ် အစာသိပ္ပံ မဆေင်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ အစာပညာစိုတ် ဂကူ ပြင်သေတ် မွဲတၠ မသၠးလဝ် ဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲ ၁၅ ဨပြဳ ၁၈၅၈ တုဲ စုတိအာ ပ္ဍဲ ၁၅ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၁၉၁၇ ရ။ ညး ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု စရင် ညးမခၞံဗဒှ် သိပ္ပံ မဆေင်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် (Sociology) ခေတ်တၟိ မွဲတၠ သီုကဵု မဒှ် မၞိဟ် မပံက်ကဵု ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ မဆေင်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ဥရောပရ။ ညံင်ရဴ ကာလ် မာက် (Karl Marx) ကေုာံ မေတ် ဝေဗါ (Max Weber) တအ်ကီု ဒူခါမ် လေဝ် ဒှ် အစာတၠ မၞုံကဵု ဒြဟတ်ဓလီုပ္ဍိုက် ပ္ဍဲ သွာင် သိပ္ပံ မဆေင်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမဇၞော်ကၠက်ရ။<ref>{{cite book|last=Calhoun|first=C.|title=Classical Sociological Theory|publisher=Wiley-Blackwell|year=2002|isbn=978-0-631-21348-2}}</ref> ဒူခါမ် ဂစာန်လဝ် ညံင် သိပ္ပံ မဆေင်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် (Sociology) ဂွံဒှ် ဘာသာကွတ် မတန်တဴကေတ်တ်၊ တၞဟ်ခြာ နူကဵု ပညာစိုတ် ကေုာံ ပညာဒဿနရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၅ ညး ချူပ္တိတ် လိက် ဥပဒေ နဲကဲ သိပ္ပံဂကောံမၞိဟ် (The Rules of Sociological Method) မဒှ် လိက် မဗၟံက်ထ္ၜး ဗီုလဵု ဂွံလ္ၚတ် အရာမကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် နကဵု နဲကဲ သိပ္ပံ မစှ်ေကဵု လၟေင်ရ။ တင်ရန်တၟအ် အဓိက ညး သွက်ဂွံ ဂၠာဲသွဟ် ဒဒှ်ရ ဂကောံမၞိဟ် ခေတ်တၟိ မၞုံကဵု လညာတ် ပရေင်ကမၠောန်နာနာသာ် တအ် ဗီုလဵု ဂွံဆက် ကောံသၟဟ် တန်တဴအာမာန်ရ။<ref>{{cite book|last=Durkheim|first=E.|title=The Rules of Sociological Method|publisher=Free Press|year=1982|isbn=978-0029079409}}</ref> ညး ခၞံဗဒှ်လဝ် လိက်ကၞပ် မဒယှ်တမ္ညဝ် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု ပရေင်ပါ်ပရအ် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် (The Division of Labour in Society) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၉၃၊ လိက် ပရေင်ချိုတ်ကေတ် (Suicide) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၉၇ ကေုာံ လိက် သဇိုင် ဗီုပြင် ပရေင်ဘာသာ ပ္ဍဲ ဂျိုင်ဘဝ (The Elementary Forms of the Religious Life) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၂ တအ်ရ။ သာ်ဂှ်မွဲစွံ ညး ဒက်ပ္တန်လဝ် ဂျာနေဝ် မဆေင်ကဵု သိပ္ပံဂကောံမၞိဟ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် မၞုံယၟု L'Année Sociologique ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၉၈ ရ။ လညာတ် ညး ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက် ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ မဆေင်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် စဵုကဵု စိုပ် ခေတ်လၟုဟ်ရ။<ref>{{cite book|last=Lukes|first=S.|title=Émile Durkheim: His Life and Work|publisher=Stanford University Press|year=1985|isbn=978-0804712835}}</ref> == ပထမ အဝဲ ကေုာံ ပရေင်ပညာ == ဒူခါမ် သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲ ဍုင် အဳပဳနာတ် (Épinal) ရး လဝ်ရိန် (Lorraine) မနွံ ပ္ဍဲ ရးနိဂီု ပြင်သေတ် ရ။ မိမ ညး ဒှ် ဂကူဂျူ (Jew) မလျိုင်ပတှ်ေ ပရေင်ဘာသာ ဗွဲမဇြိုဟ်နက်တုဲ အပါညး ကေုာံ အပါနော်ညး ဒှ် လကျာ် ဂျူ (Rabbi) ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ညး ဍောတ်ဍောတ် ညး လ္ၚတ်လဝ် လိက် ဟဳဗရူး (Hebrew) ကေုာံ လိက် သမ္မာ ဂျူ တအ် သွက်ဂွံ ဆက်ယိုက်ဂၠေင် အာဲကၟာဲ အပါညးကီုလေဝ် ဗွဲကြဴ ညး ဟွံဆက်ကၠောန် ကမၠောန် လကျာ် ဂျူ တုဲ ပြံင်လှာဲ စိုတ်ဓါတ် လပါ် လညာတ် လောကဳ သက်က် (Secular) ရ။<ref>{{cite book|last=Fournier|first=M.|title=Émile Durkheim: A Biography|publisher=Polity|year=2013|isbn=978-0745646442}}</ref> ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၇၉ ညး လုပ်တိုန် တက္ကသိုလ် အဳကောလ် နဝ်မာလ် သူပဳရဳယျာ (École Normale Supérieure) ပ္ဍဲ ဍုင် ပါရဳ မဒှ် တက္ကသိုလ် မပြဲအိုတ် ပ္ဍဲ ပြင်သေတ် ရ။ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ်ဏအ် ညး ဂွံဆဵုဂဗ ကု ကွးဘာ မသ္ကေက်သ္ကာ မပ္တံကဵု ဂျောန် ဇြဝ်ရက် (Jean Jaurès) ကေုာံ ဟေန်ရဳ ဘာဂ်သောန် (Henri Bergson) တအ်ရ။ ညး လ္ၚတ်လဝ် ပညာဒဿန ဆဂး ညး ဟွံဒးဂၞပ် ကု ပရေင်လ္ၚတ် ဒဿန မသ္ၚောဲ နူကဵု ပရေင်ဇေတ်မာန် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် တုဲ ညး မိက်ဂွံ လ္ၚတ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ဂကောံမၞိဟ် နကဵု နဲကဲ သိပ္ပံရ။ ညး ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ပညာဒဿန ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၈၂ ရ။<ref>{{cite journal|last=Tiryakian|first=E. A.|title=Emile Durkheim|journal=American Journal of Sociology|year=1978|volume=84|issue=2|pages=287-306}}</ref> == ပရေင်ကမၠောန် ကေုာံ ဒတန် သိပ္ပံဂကောံမၞိဟ် == ကြဴနူ မကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ညး ကၠောန်ကမၠောန် နဒဒှ် အစာဘာ ပညာဒဿန ပ္ဍဲ ဘာတန်သၠုင် နာနာ ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၈၅ ညး အာလ္ၚတ် ပညာ ပ္ဍဲ ရးနိဂီု ဂျာမနဳ လပါ် ပညာစိုတ် (Psychology) ကေုာံ သၞောတ်သိပ္ပံ ဇရေင် အစာတၠ ဝဳလ်ဟေမ် ဝုန် (Wilhelm Wundt) ရ။ ပရေင်လ္ၚတ် ပ္ဍဲ ဂျာမနဳဏအ် ပကဵု ညံင် ညး ဂွံ ဆက်ဇၞော်မောဝ် လညာတ် သိပ္ပံ မဆေင်ကဵု ဂကောံမၞိဟ်ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၈၇ ညး ဂွံဒုင် ခပ္တိုန် နဒဒှ် အစာဘာ လပါ် ပညာစိုတ် ကေုာံ သိပ္ပံဂကောံမၞိဟ် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ဗဝ်ဒဝ် (University of Bordeaux) ရ။ တာလျိုင်ဏအ် ဒှ် တာလျိုင် အစာဘာ သိပ္ပံဂကောံမၞိဟ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ ရးနိဂီု ပြင်သေတ် ရ။<ref>{{cite book|last=Jones|first=R. A.|title=Emile Durkheim: An Introduction to Four Major Works|publisher=Sage Publications|year=1986|isbn=978-0803923992}}</ref> ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ဗဝ်ဒဝ် ညး စပံက် ဘာလ္ၚတ် မဆေင်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ပညာ ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၉၃ ညး ပ္တိတ် လိက် ဒုင်စဳရေင် ပါရဂူ မၞုံယၟု "ပရေင်ပါ်ပရအ် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ်" (The Division of Labour in Society) ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၉၅ ညး ခၞံဗဒှ် ဌာန သိပ္ပံဂကောံမၞိဟ် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ဥရောပ တုဲ ပ္တိတ် လိက် "ဥပဒေ နဲကဲ သိပ္ပံဂကောံမၞိဟ်" ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁۹၀၂ ညး ပြံင်အာ ကၠောန် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ဇြဝ်ဗောန် (Sorbonne) ပ္ဍဲ ဍုင် ပါရဳ တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၃ ညး ဂွံဒုင် ခပ္တိုန် နဒဒှ် ပါမောက္ခ အလုံမွဲ ဌာန ရ။ ညး သီုကဵု မဒက်ပ္တန် ဂျာနေဝ် ဝင် လ္ၚတ် L'Année Sociologique သွက်ဂွံ ပ္တိတ် ပရူပရာ သိပ္ပံဂကောံမၞိဟ် မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ်ရ။<ref>{{cite journal|last=Peyre|first=H.|title=Durkheim: The Man, His Time, and His Intellectual Background|journal=Émile Durkheim, 1858-1917|year=1960|pages=3-31}}</ref> == လညာတ် နဲကဲ သိပ္ပံဂကောံမၞိဟ် == လညာတ် နဲကဲ မလ္ၚတ် သိပ္ပံဂကောံမၞိဟ် ဒူခါမ် ဒက်သဇိုင် လတူ အရာ မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် မကော်စ Social facts ရ။ ဒူခါမ် ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ သိပ္ပံဂကောံမၞိဟ် ဒးလ္ၚတ် အရာ မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် နဒဒှ် အရာ မနွံ မ္ၚး စိုတ် ကောန်မၞိဟ်တအ် တုဲ မၞုံကဵု ဒြဟတ် ဓလီုပ္ဍိုက် လတူ အပြုအမူ မၞိဟ် ပူဂိုလ် တအ်ရ။ အရာတအ်ဏအ် မပ္တံကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ၊ အခိုက်ကၞာ၊ ဘာသာ၊ တင်ပတှ်ေ ကေုာံ သၞောတ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် တအ် ဒှ် အရာ မဆက်စပ်ဒၟံင် အလုံမွဲ ဂကောံမၞိဟ် ရ။<ref>{{cite book|last=Giddens|first=A.|title=Durkheim|publisher=Fontana Modern Masters|year=1978|isbn=978-0006348972}}</ref> ဒူခါမ် ပတှ်ေလဝ် ဒဒှ်ရ ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံဂကောံမၞိဟ် သ္ဒး ပါ်တိတ် နူကဵု ပရေင်လ္ၚတ် ပညာစိုတ် (Psychology) ရ။ ပညာစိုတ် လ္ၚတ် စိုတ် ကေုာံ အပြုအမူ မၞိဟ် ပူဂိုလ် မွဲတၠရ၊ ဆဂး သိပ္ပံဂကောံမၞိဟ် လ္ၚတ် အရာ မကတဵုဒှ် လတူ အလုံမွဲ ဂကောံမၞိဟ် မပံင်ကောံလဝ်ရ။ ညး စကာ နဲကဲ သိပ္ပံ ဇေတ်တ် သွက်ဂွံ ပကောံ တင်ဂၞင် ကေုာံ ပရေင်စမ်ၜတ် မဆေင်ကဵု လၟိဟ် (Quantitative) တုဲ ဗၟံက်ထ္ၜး လညာတ် ဇကုရ။ နဲကဲဏအ် ပကဵု ညံင် သိပ္ပံဂကောံမၞိဟ် ဂွံဒှ် ဘာသာကွတ် မနွံကဵု ခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ ဍာံစၟတ် ညံင်ရဴ သိပ္ပံ သဘာဝ တအ်ကီုရ။<ref>{{cite journal|last=Alexander|first=J. C.|title=The Antinomies of Classical Thought: Marx and Durkheim|journal=Theoretical Logic in Sociology|year=1982|volume=2|pages=123-145}}</ref> == ပရေင်ပါ်ပရအ် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် == {| class="wikitable" style="float:right; margin-left:1em;" |+ လိက်ကၞပ် အဓိက မချူလဝ် နကဵု အေမဳလဳ ဒူခါမ် |- ! သၞာံ !! ယၟု လိက် (Mon/English) !! ပရူပရာ အဓိက |- | ၁၈၉၃ || ပရေင်ပါ်ပရအ် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် (The Division of Labour in Society) || ပရေင်ကောံသၟဟ် ဂကောံမၞိဟ် တြေံ ကဵု တၟိ |- | ၁၈၉၅ || ဥပဒေ နဲကဲ သိပ္ပံဂကောံမၞိဟ် (The Rules of Sociological Method) || သၞောတ် နဲကဲ မလ္ၚတ် သိပ္ပံဂကောံမၞိဟ် |- | ၁၈၉၇ || ပရေင်ချိုတ်ကေတ် (Suicide) || ပရေင်ပါ်ပဲါ ချိုတ်ကေတ် နကဵု သၞောတ် သိပ္ပံဂကောံမၞိဟ် |- | ၁၉၁၂ || သဇိုင် ဗီုပြင် ပရေင်ဘာသာ ပ္ဍဲ ဂျိုင်ဘဝ (The Elementary Forms of the Religious Life) || တမ်ရိုဟ် ပရေင်ဘာသာ ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် မူလ |} ပ္ဍဲ လိက် ပရေင်ပါ်ပရအ် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် ညး သောင်ကလးလဝ် ဗီုလဵု ဂကောံမၞိဟ် ပ္ဍဲ ခေတ်တြေံ ကဵု ခေတ်တၟိ ဆက် ကောံသၟဟ် တန်တဴဒၟံင်ရ။ ညး ပါ်လဝ် ပရေင်ကောံသၟဟ် (Solidarity) နကဵု ၜါ သာ် မတွဟ်ဂး ပရေင်ကောံသၟဟ် ညံင်စက် (Mechanical solidarity) ကေုာံ ပရေင်ကောံသၟဟ် ညံင်ခန္ဓ (Organic solidarity) ရ။ ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် ခေတ်တြေံ (Traditional societies) မၞိဟ်တအ် ကၠောန် ကမၠောန် တုပ်ပ်၊ နွံကဵု လညာတ် ကေုာံ ပရေင်ပတှ်ေ တုပ်ပ် တုဲ ကောံသၟဟ်ဒၟံင် ညံင်ရဴ စက် မွဲကီုရ။<ref>{{cite book|last=Durkheim|first=E.|title=The Division of Labor in Society|publisher=Free Press|year=1997|isbn=978-0684836386}}</ref> ကာလ ဂကောံမၞိဟ် ဇၞော်မောဝ် ပြံင်လှာဲ စိုပ် ခေတ် ကွတ်စက် မ္ဂး ပရေင်ပါ်ပရအ် ကမၠောန် (Division of labour) ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ။ မၞိဟ်တအ် ကၠောန် ကမၠောန် တၞဟ်ခြာ၊ နွံကဵု လညာတ် တၞဟ်ခြာ ကီုလေဝ် ညးမွဲ ကု ညးမွဲ ဒးဒုင်သဇိုင် ရေင်သကအ် သွက်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴရ။ အရာဏအ် ညး ကော်စ ပရေင်ကောံသၟဟ် ညံင်ခန္ဓ မတုပ် ညံင် ကလာပ်ရုပ် နာနာ ပ္ဍဲ ခန္ဓကာယ ကၠောန်ကမၠောန် တၞဟ်ခြာလေဝ် ဆက်စပ် ပံင်ကောံဒၟံင် သွက် လမျီု ဂွံတန်တဴကီုရ။ ညး ပတှ်ေလဝ် ဒဒှ်ရ ပရေင်ပါ်ပရအ် ကမၠောန် ဒှ် ဟိုတ် မပကဵု ညံင် ဂကောံမၞိဟ် ခေတ်တၟိ ဂွံ ကောံသၟဟ် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်ရ။<ref>{{cite journal|last=Merton|first=R. K.|title=Durkheim's Division of Labor in Society|journal=American Journal of Sociology|year=1934|volume=40|issue=3|pages=319-328}}</ref> == ပရေင်ချိုတ်ကေတ် ကေုာံ လညာတ် အနဝ်မဳ == လိက် ပရေင်ချိုတ်ကေတ် (Suicide) မပ္တိတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၉၇ ဒှ် လိက် မဗၟံက်ထ္ၜး နဲကဲ သိပ္ပံဂကောံမၞိဟ် မပြဲအိုတ်မွဲရ။ ဒူခါမ် လ္ၚတ်လဝ် စရင် မၞိဟ် ချိုတ်ကေတ် လမျီု ဇကု ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် နာနာ ပ္ဍဲ ဥရောပ တုဲ ညး ဂၠာဲဆဵုလဝ် ဒဒှ်ရ ပရေင်ချိုတ်ကေတ် ဟွံဆေင် ကု ယဲစိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပြသၞာ ပူဂိုလ် သၟး၊ အရာဏအ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ပရေင်ကောံသၟဟ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ ညး ပါ်လဝ် ဗီုပြင် ပရေင်ချိုတ်ကေတ် ပန် သာ် မတွဟ်ဂး ချိုတ်ကေတ် ဟိုတ်နူ အတ္တ (Egoistic)၊ ချိုတ်ကေတ် သွက် ညးတၞဟ် (Altruistic)၊ ချိုတ်ကေတ် ဟိုတ်နူ အနဝ်မဳ (Anomic) ကေုာံ ချိုတ်ကေတ် ဟိုတ်နူ ကံကုသိုလ် ဖန် (Fatalistic) ရ။<ref>{{cite book|last=Durkheim|first=E.|title=Suicide: A Study in Sociology|publisher=Free Press|year=1951|isbn=978-0684836324}}</ref> လညာတ် မဒယှ်အိုတ် ပ္ဍဲ လိက်ဏအ် ဒှ် လညာတ် အနဝ်မဳ (Anomie) ရ။ အနဝ်မဳ တွဟ်ဂး အခိင်ကာလ ဂကောံမၞိဟ် ပြံင်လှာဲ ပြဟ်လောန်အာ မ္ဂး စေဝ်ပၞောန် ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် မထိင်ဒဝ်လဝ် မၞိဟ်တအ် လီုလာ်အာ တုဲ မၞိဟ်တအ် ဟွံတီ မုဒးကၠောန်၊ ၜိုတ်အာ စိုတ် တုဲ ကတဵုဒှ် ပရေင်ချိုတ်ကေတ်မာန်ရ။ အနဝ်မဳ ဒှ် ပြသၞာ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် ကွတ်စက် ခေတ်တၟိ ရ။ လိက်ဏအ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ကိစ္စ ပူဂိုလ် ညံင်ရဴ မချိုတ်ကေတ် လမျီု ဇကု လေဝ် နွံကဵု ဟိုတ် နူကဵု ဂကောံမၞိဟ် မာန်ရ။<ref>{{cite journal|last=Pope|first=W.|title=Durkheim's Suicide: A Classic Analyzed|journal=University of Chicago Press|year=1976|pages=12-34}}</ref> == ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် == သွက် ဒူခါမ် ဂကောံမၞိဟ် မွဲ ဂွံ တန်တဴမာန် ဂှ် သ္ဒး နွံကဵု ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (Morality) မတုပ်သၟဟ် ရေင်သကအ် ရ။ ညး ဟီုလဝ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ဟွံသေင် အရာ မကၠုင် နူ အဇ္ဇျတ္တ (Individual intuition) သၟး၊ အရာဏအ် ဒှ် အရာ မကတဵုဒှ် နူကဵု ဂကောံမၞိဟ် မခၞံဗဒှ်လဝ် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ကေုာံ ကောံသၟဟ် မၞိဟ်တအ်ရ။ အရာ မခိုဟ် ကေုာံ အရာ မပရေအ် ဒှ် တင်သ္ဂုတ်သွာတ် နူကဵု ဂကောံမၞိဟ် ရ။<ref>{{cite book|last=Wallwork|first=E.|title=Durkheim: Morality and Milieu|publisher=Harvard University Press|year=1972|isbn=978-0674219001}}</ref> ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် ခေတ်တၟိ ၜိုန်ရ ပရေင်သၠးပွး ပူဂိုလ် နွံဂၠိုင်ကီုလေဝ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ဒး ဆက်နွံဒၟံင် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ လညာတ် အတ္တ မလောန်ကာဲ ရ။ ဒူခါမ် ပတှ်ေလဝ် ဒဒှ်ရ ဂကောံ ပရေင်ကမၠောန် (Occupational groups) ဟွံသေင်မ္ဂး သမဂ္ဂ တအ် မာန် ဒက်ပ္တန် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် တၟိ ပ္ဍဲ ခေတ် ကွတ်စက် သွက်ဂွံ ကဵု ဇြဟတ် ကေုာံ ပရေင်ကောံသၟဟ် ကု သၟာကမၠောန် တအ်ရ။ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ဒှ် အရာ မပကဵု ညံင် မၞိဟ်တအ် ဂွံ ဆက်စပ် ကု အရာ မဇၞော် နူကဵု ဇကု မတွဟ်ဂး ဂကောံမၞိဟ် ရ။<ref>{{cite journal|last=Cladis|first=M. S.|title=A Communitarian Defense of Liberalism: Emile Durkheim and Contemporary Social Theory|journal=Stanford University Press|year=1992|pages=45-67}}</ref> == ပရေင်ဘာသာ ကေုာံ ပရေင်ပတှ်ေ == ပ္ဍဲ လိက် သဇိုင် ဗီုပြင် ပရေင်ဘာသာ ပ္ဍဲ ဂျိုင်ဘဝ (The Elementary Forms of the Religious Life) ညး လ္ၚတ်လဝ် လညာတ် ပရေင်ဘာသာ နူကဵု ဂကောံမၞိဟ် တမၠာ မပ္တံကဵု ဂကူ ရးတၟံ ပ္ဍဲ သြသတြေလျာ တအ်ရ။ ညး သောင်ကလးလဝ် ဒဒှ်ရ ပရေင်ဘာသာ (Religion) ဒှ် သၞောတ် တင်ပတှ်ေ ကေုာံ အခိုက်ကၞာ မဆေင်ကဵု အရာ မသ္အးဇ္ၚး (Sacred) ကေုာံ အရာ မဓမ္မတာ (Profane) ရ။<ref>{{cite book|last=Durkheim|first=E.|title=The Elementary Forms of Religious Life|publisher=Free Press|year=1995|isbn=978-0029079379}}</ref> ဒူခါမ် ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ကျာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒြဟတ် မသၠုင်အိုတ် ဇေတ်တ်မ္ဂး ဒှ် ရုပ်ရဴ မစၞးကဵု ဂကောံမၞိဟ် ရ။ အခိင်ကာလ မၞိဟ်တအ် လ္ၚောဝ် ကျာ် မ္ဂး ညးတအ် အဃော မလ္ၚောဝ် ဒြဟတ် ဂကောံမၞိဟ် ညးတအ် သီးသီးရ။ ပရေင်ဘာသာ ပကဵု ညံင် မၞိဟ်တအ် ဂွံ ကောံသၟဟ်၊ နွံကဵု ပရေင်ပတှ်ေ တုပ်ပ် ကေုာံ ကလိဂွံ ဒြဟတ် စိုတ်ဓါတ် ပ္ဍဲ အခိင် ကောံဓရီု ကၠောန် သဘင် (Collective effervescence) ရ။ လညာတ်ဏအ် ဒှ် လညာတ် မပါ်ပဲါ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေင်ဘာသာ နကဵု လပါ် ဂကောံမၞိဟ် သက်က် ရ။<ref>{{cite journal|last=Pickering|first=W. S. F.|title=Durkheim's Sociology of Religion: Themes and Theories|journal=Routledge & Kegan Paul|year=1984|pages=100-125}}</ref> == ပရေင်ပညာ ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် == ပရေင်ပညာ လေဝ် ဒှ် သွာင် မွဲ မဒူခါမ် စွံသတိ ဗွဲမလောန် ရ။ ညး ပတှ်ေလဝ် ပရေင်ပညာ (Education) ဒှ် လၟေင်ကမၠောန် မသွံကဵု လညာတ်၊ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် နူကဵု မၞိဟ် ဇၞော်တအ် ဇရေင် ကောန်ၚာ် တအ် သွက်ဂွံ ကဵု ညးတအ် ဂျိုင်တန်တဴ ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် မာန်ရ။ ဇၟာပ် ဂကောံမၞိဟ် နွံကဵု သၞောတ် ပရေင်ပညာ ညးတအ် သီးသီး သွက်ဂွံ မင်မွဲလဝ် ပရေင်တန်တဴ ဂကောံမၞိဟ် ရ။<ref>{{cite book|last=Durkheim|first=E.|title=Education and Sociology|publisher=Free Press|year=1956|isbn=978-0029079201}}</ref> ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် ခေတ်တၟိ ပရေင်ပညာ နွံ တာလျိုင် သွက်ဂွံ ဗတောန် ကွတ်ပညာ တၟေင် (Specialized skills) သွက် ပရေင်ပါ်ပရအ် ကမၠောန်၊ တုဲ သီုကဵု သ္ဒး ဗတောန် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ဍုင်ကွာန် (Civic morality) ညံင် ကောန်ၚာ် တအ် ဂွံ ဆက်စပ် ကု ရးနိဂီု ကေုာံ ကောန်ဍုင် ကွာန် တၞဟ် တအ်ရ။ ဒူခါမ် ဒှ် အစာ မကဵု ဇြဟတ် ညံင် ပရေင်ပညာ ဂွံ သၠး နူကဵု လညာတ် ဘာသာ (Secular education) ပ္ဍဲ ရးနိဂီု ပြင်သေတ် ရ။<ref>{{cite journal|last=Emirbayer|first=M.|title=Useful Durkheim|journal=Sociological Theory|year=1996|volume=14|issue=2|pages=109-130}}</ref> == လညာတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ဍုင် == လညာတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဒူခါမ် နွံ ပ္ဍဲ လဒေါဝ် သၞောတ် လဳဗရေဝ် (Liberalism) ကေုာံ သၞောတ် သဵုယှေဝ်လဳဇြေမ် (Socialism) ရ။ ညး ဒစဵုဒစး သၞောတ် အတ္တ ဝါဒ (Individualism) မဇၞော်လောန် မဟွံစွံ သတိ ကု ပရေင်ကောံသၟဟ် ဂကောံမၞိဟ် ကီုလေဝ်၊ ညး လေဝ် ဟွံဒးဂၞပ် ကု သၞောတ် သဵုယှေဝ်လဳဇြေမ် မာက်သေတ် (Marxism) မပတှ်ေလဝ် ဒဒှ်ရ ပရေင်ပြံင်လှာဲ သ္ဒး ကၠုင် နူ ပရေင်ပုန်ကတဵု ကေုာံ ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ကဆံင် မၞိဟ် ရ။<ref>{{cite book|last=Gane|first=M.|title=On Durkheim's Rules of Sociological Method|publisher=Routledge|year=1988|isbn=978-0415002516}}</ref> သွက် ဒူခါမ် ဍုင် (State) ဟွံသေင် ဆ အဝဵု သၟး၊ ဍုင် ဒှ် အင်္ဂ မချပ်ဒပ် ကေုာံ ကဵု တင်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက် ဂကောံမၞိဟ် (Brain of society) ရ။ ဍုင် နွံ တာလျိုင် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ အခေါင်အရာ ပူဂိုလ် ကေုာံ သၠုင်ပ္တိုန် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ်ရ။ ညး ပတှ်ေလဝ် ဒဒှ်ရ ဍုင် ကေုာံ ဂကောံ ပရေင်ကမၠောန် တအ် သ္ဒး ကၠောန်ကမၠောန် ပံင်သၟဟ် ညံင် ဂကောံမၞိဟ် ဂွံ တန်တဴ ၜိုဟ်သြိုဟ်ရ။<ref>{{cite journal|last=Pearce|first=F.|title=The Radical Durkheim|journal=Unwin Hyman|year=1989|pages=80-95}}</ref> == အဝဲလက္ကရဴ ကေုာံ ပရေင်စုတိ == ပ္ဍဲ အခိင် ပၞာန်ဂၠးကဝ် ပထမ (World War I) စကတဵုဒှ် ဒူခါမ် လုပ်ယိုက်ဂၠေင် သွက် ဍုင် ညး နကဵု လပါ် ချူ လိက် ပရေင်စန်ဒက် (Propaganda) သွက်ဂွံ ထ္ၜးကဵု လညာတ် မဍာံစၟတ် ရးနိဂီု ပြင်သေတ် ရ။ ဆဂး ပၞာန်ဏအ် ကဵု ပရေင်ဍဵုဍိုက် စိုတ်ဓါတ် ကု ညး ဗွဲမလောန် ရ ဟိုတ်နူ ကွးဘာ ညး ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု ညးမဒှ် ကောန် ကေုာံ ညးမဆက် ဒတန် သိပ္ပံဂကောံမၞိဟ် တအ် ဒးချိုတ်အာ ပ္ဍဲ ပၞာန် ရ။<ref>{{cite book|last=Fournier|first=M.|title=Émile Durkheim: A Biography|publisher=Polity|year=2013|isbn=978-0745646442}}</ref> ပရေင်လ္ၚောဝ် ကောန်ဇာတ် ဇကု မာသေဝ် (Marcel) မဒးချိုတ်အာ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၅ ပကဵု ညံင် စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် ဒူခါမ် လီုလာ်အာ ဗွဲမဇၞော်ကၠက် ရ။ ပ္ဍဲ နှုတ် သၞာံ ၁၉၁၇ ညး ဒးဒုင် ယဲ သတြုက် (Stroke) တုဲ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ၁၅ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၁၉၁၇ ညး စုတိအာ ပ္ဍဲ ဍုင် ပါရဳ အခိင် မၞုံ အာယုက် ၅၉ သၞာံ ရ။ ဇွ ညး တိုပ်လဝ် ပ္ဍဲ သုသာန် မောန်ပါနသ် (Montparnasse Cemetery) ပ္ဍဲ ဍုင် ပါရဳ ရ။<ref>{{cite journal|last=Lukes|first=S.|title=Émile Durkheim: His Life and Work|journal=Stanford University Press|year=1985|pages=500-525}}</ref> == ဓရေပ် ပရေင်ဓလီုပ္ဍိုက် ကေုာံ အာဲကၟာဲ == အာဲကၟာဲ ဒူခါမ် လတူ သွာင် သိပ္ပံ မဆေင်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် ဇၞော်မောဝ် ပြးဇး ဗွဲမလောန် ရ။ ညး ဒှ် မၞိဟ် မခၞံဗဒှ် သိပ္ပံဂကောံမၞိဟ် နဒဒှ် ကွတ်သိပ္ပံ မစှ်ေကဵု လၟေင် မွဲ တုဲ ပံက်ကဵု တြင် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဂကောံမၞိဟ် နကဵု နဲကဲ စမ်ၜတ် ရ။ လညာတ် ညး မဆေင်ကဵု ပရေင်ကောံသၟဟ်၊ အနဝ်မဳ၊ ကေုာံ အရာမကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် တအ် ဒှ် သဇိုင် သွက် ပရေင်လ္ၚတ် ခေတ်လၟုဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။<ref>{{cite book|last=Stones|first=R.|title=Key Sociological Thinkers|publisher=Palgrave Macmillan|year=2008|isbn=978-0230209800}}</ref> ကွးသာဝက ညး မပ္တံကဵု မာသေဝ် မောသ် (Marcel Mauss) ဆက် ဇၞော်မောဝ် လညာတ် ညး ပ္ဍဲ သွာင် မနုဿဗေဒ (Anthropology) ရ။ ပ္ဍဲ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် လညာတ် ဒူခါမ် ဂွံဒုင် ကေတ်စကာ ပ္ဍဲ လညာတ် ပရေင်ကမၠောန် လဒက်ပ္တန် (Structural functionalism) မက္ဍိုက်ပ် နကဵု တာလ်ကောတ် ပါသောန် (Talcott Parsons) ရ။ ၜိုန်ရ ညး စုတိအာ လံကီုလေဝ် လိက်ကၞပ် ညး တအ် ဆက် ဒှ် လိက် မသ္ဒး ဗှ် လ္ၚတ် ပ္ဍဲ ဇၟာပ် တက္ကသိုလ် မဗတောန် သိပ္ပံဂကောံမၞိဟ် အလုံ ဂၠးကဝ် ရ။<ref>{{cite journal|last=Alexander|first=J. C.|title=Sociological Theory Since 1945|journal=Hutchinson|year=1987|pages=10-25}}</ref> == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite book |last=Calhoun |first=Craig |year=2002 |title=Classical Sociological Theory |publisher=Wiley-Blackwell |isbn=978-0631213482 |url=https://archive.org/details/classicalsociolo0000unse}} * {{cite book |last=Lukes |first=Steven |year=1985 |title=Émile Durkheim: His Life and Work |publisher=Stanford University Press |isbn=978-0804712835 |url=https://archive.org/details/emiledurkheimhis00luke}} * {{cite book |last=Fournier |first=Marcel |year=2013 |title=Émile Durkheim: A Biography |publisher=Polity |isbn=978-0745646442 |url=https://www.politybooks.com/bookdetail?book_slug=emile-durkheim-a-biography--9780745646442}} * {{cite book |last=Jones |first=Robert Alun |year=1986 |title=Emile Durkheim: An Introduction to Four Major Works |publisher=Sage Publications |isbn=978-0803923992 |url=https://archive.org/details/emiledurkheimint0000jone}} * {{cite journal |last=Tiryakian |first=Edward A. |year=1978 |title=Emile Durkheim |journal=American Journal of Sociology |volume=84 |issue=2 |pages=287-306 |doi=10.1086/226788 |url=https://www.jstor.org/stable/2777893}} {{Navbox | name = သိပ္ပံ မဆေင်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် | title = [[သိပ္ပံ မဆေင်ကဵု ဂကောံမၞိဟ်]] | state = autocollapse | listclass = hlist | group1 = အစာတၠ အဓိက | list1 = * [[အေမဳလဳ ဒူခါမ်]] * [[ကာလ် မာက်]] * [[မေတ် ဝေဗါ]] * [[သြဂေတ် ကောမ်]] * [[ဂျံတ် သေမ်မေဝ်]] | group2 = လညာတ် အဓိက | list2 = * [[အနဝ်မဳ]] * [[ပရေင်ပါ်ပရအ် ကမၠောန်]] * [[ပရေင်ကောံသၟဟ် ဂကောံမၞိဟ်]] * [[Social facts]] }} {{DEFAULTSORT:ဒူခါမ်, အေမဳလဳ}} [[Category:အစာသိပ္ပံ မဆေင်ကဵု ဂကောံမၞိဟ်]] [[Category:မၞိဟ် မသၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၅၈]] [[Category:မၞိဟ် မစုတိ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၇]] [[Category:မၞိဟ် နူ ရးနိဂီု ပြင်သေတ်]] [[Category:အစာဒဿန ခေတ်တၟိ]] [[Category:တၠပညာ ဂကူဂျူ]] [[Category:ဝင် သိပ္ပံ မဆေင်ကဵု ဂကောံမၞိဟ်]] ```<FollowUp label="Learn more about Karl Marx" query="Who is Karl Marx and what did he write?"/> lrdx81fy0haf75m318aoemyysfwshpj 0 13491 60241 2026-11-09T02:03:40Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Infobox person | name = မေတ် ဝေဗါ | native_name = Max Weber | image = Max Weber, 1918.jpg | caption = မေတ် ဝေဗါ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၈ | birth_name = ကာလ် အေမဳ မက်သဳမဳလဳယေန် ဝေဗါ (Karl Emil Maximilian Weber) | birth_date = {{Birth date|1864|4|21|df=y}} | birth_place = ဍုၚ်အာဖွတ် (Erfurt), ရးန..." 60241 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = မေတ် ဝေဗါ | native_name = Max Weber | image = Max Weber, 1918.jpg | caption = မေတ် ဝေဗါ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၈ | birth_name = ကာလ် အေမဳ မက်သဳမဳလဳယေန် ဝေဗါ (Karl Emil Maximilian Weber) | birth_date = {{Birth date|1864|4|21|df=y}} | birth_place = ဍုၚ်အာဖွတ် (Erfurt), ရးနိဂီု ဂျာမနဳ (Germany) | death_date = {{Death date and age|1920|6|14|1864|4|21|df=y}} | death_place = ဍုၚ်မျူးနေတ် (Munich), ရးနိဂီု ဂျာမနဳ | nationality = ဂျာမန် | occupation = အစာသိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ်, အစာဝၚ်, အစာသၞောဝ်, အစာပိုန်ဒြပ် | spouse = မာရဳအာန် ဝေဗါ (Marianne Weber) | era = ခေတ် ၁၉-၂၀ ဗွဝ်ကၠံ | notable_works = ''The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism'', ''Economy and Society'' }} မေတ် ဝေဗါ (Max Weber, ၂၁ ဨပြဳ ၁၈၆၄ – ၁၄ ဂျောန် ၁၉၂၀) ဒှ် အစာသိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ်၊ အစာဝၚ်၊ အစာသၞောဝ် ကေုာံ အစာပိုန်ဒြပ် ဂကူဂျာမန် မွဲတၠရ။<ref>{{cite book |last=Radkau |first=Joachim |title=Max Weber: A Biography |year=2009 |publisher=Polity Press |isbn=978-0745641478 |pages=15-18}}</ref> ညး ဒှ် မၞိဟ်မခၞံဗဒှ် သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် (Sociology) ကေုာံ လညာတ် ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် (Public administration) မွဲတၠ ပ္ဍဲ ဝင်ဂၠးတိရ။<ref>{{cite book |last=Kim |first=Sung Ho |title=Max Weber |year=2022 |publisher=Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=https://plato.stanford.edu/entries/weber/}}</ref> ပံၚ်ကောံ ကု ကာလ် မာတ် (Karl Marx) ကေုာံ အဳမဳ ဒျူခေမ် (Émile Durkheim) တုဲ ညးတအ် ပိတၠ ဒှ် မအံက် မဒက်ပ္တန် သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် ခေတ်တၟိ အိုတ်ရ။<ref>{{cite book |last=Giddens |first=Anthony |title=Capitalism and Modern Social Theory |year=1971 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521097857 |pages=119-122}}</ref> ပရေၚ်လ္ၚတ် ဝေဗါ သ္ပအာရီု လတူ ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ သၞောတ် ဂကောံမၞိဟ်၊ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ဘာသာတအ်ရ။<ref>{{cite journal |last=Swedberg |first=Richard |title=Max Weber as an Economist and as a Sociologist |journal=The American Journal of Economics and Sociology |year=1999 |volume=58 |issue=4 |pages=561-582}}</ref> လိက် ညးမချူလဝ် "လညာတ်ဒ္ဂေတ် ခရေတ်ယာန် ပရဝ်တေတ်သတာန် ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သြန်တမ်" (The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism) ဂှ် ဒှ် လိက်ပြကိုဟ် မဒယှ်အိုတ် မဗၟံက်ထ္ၜး ပရေၚ်ဆက်စပ် အကြာ ဓရ်ပတှ်ေ ဘာသာ ကဵု ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်ပိုန်ဒြပ် ကေပဳတယ်လဳဇြေမ် (Capitalism) ပ္ဍဲ ရးနိဂီု ပလိုတ်တအ်ရ။<ref>{{cite book |last=Weber |first=Max |title=The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism |year=2001 |publisher=Routledge |isbn=978-0415254069 |pages=13-15}}</ref> ညး ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် လညာတ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် မခိုဟ်ဆာဲ သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ်ရ။<ref>{{cite book |last=Bendix |first=Reinhard |title=Max Weber: An Intellectual Portrait |year=1977 |publisher=University of California Press |isbn=978-0520031944 |pages=45-48}}</ref> ပါဲနူဂှ်ပၠန် ဝေဗါ စွံသတိ လတူ ပရေၚ်ပါ်ပဲါ သၞောတ် ဗျူရဝ်ကရေသဳ (Bureaucracy) မဒှ် သၞောတ်မအုပ်ဓုပ် ဍုၚ် ကေုာံ ဂကောံ စက်ယန္တရားတအ်ရ။<ref>{{cite book |last=Mommsen |first=Wolfgang J. |title=The Political and Social Theory of Max Weber |year=1989 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0226534008 |pages=109-111}}</ref> ညး ပတှ်ေလဝ် ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် နကဵု လညာတ် မနွံကဵု ဟိုတ်ဖဵု (Rationalization) ဒှ် အရာမချဳဒရာၚ် ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ခေတ်တၟိ (Modernity) မွဲရ။<ref>{{cite book |last=Gerth |first=H.H. |last2=Mills |first2=C. Wright |title=From Max Weber: Essays in Sociology |year=1946 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0195004625 |pages=50-54}}</ref> လညာတ် ဒဿန ကေုာံ နဲကဲ လ္ၚတ် ဝေဗါ ဆက်ဓလီုပ္ဍိုက်ဒၟံၚ် သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ်၊ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်၊ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဝၚ် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ဏီရ။<ref>{{cite book |last=Schluchter |first=Wolfgang |title=The Rise of Western Rationalism: Max Weber's Developmental History |year=1981 |publisher=University of California Press |isbn=978-0520042445 |pages=11-14}}</ref> == ပထမအဝဲ ကေုာံ ပရေၚ်ပညာ == မေတ် ဝေဗါ သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲ ၂၁ ဨပြဳ ၁၈၆၄ ပ္ဍဲ ဍုၚ်အာဖွတ် (Erfurt) မနွံ ပ္ဍဲ ရးနိဂီု ဂျာမနဳ။ ညး ဒှ် ကောန်ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ကောန်ၚာ် ထပှ်တၠရ။ မအံက်ညး မေတ် ဝေဗါ သဳနဳယာ (Max Weber Sr.) ဒှ် သၟာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဗော်လဳဗရေဝ် (National Liberal Party) ကေုာံ ညးမကၠောန်ကမၠောန် အလဵုအသဳမွဲတၠရ။ မိအံက်ညး ဟေလဳနာ ဖွောလောန်သတာၚ် (Helene Fallenstein) ဒှ် မၞိဟ်မၞုံကဵု ဓရ်ပတှ်ေ ဘာသာ ကာလ်ဗေန် (Calvinist) ဗွဲမဇြိုဟ်နက်မွဲတၠရ။<ref>{{cite book |last=Käsler |first=Dirk |title=Max Weber: An Introduction to His Life and Work |year=1988 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0226425603 |pages=1-5}}</ref> ဟိုတ်နူ လညာတ် တၞဟ်ခြာ အကြာ မအံက် ကဵု မိအံက် တုဲ ပရေၚ်ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ သ္ၚိကၟိန် ဝေဗါ နွံကဵု ပရေၚ်ပြိုၚ်ပကာန် ဇြဟတ် လညာတ် ၜါလပါ်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ပွဳပွူ သ္ၚိ ညးတအ် ပေၚ်တဴ နကဵု တၠပညာဂမၠိုၚ် မကၠုၚ်စိုပ် သဳကၠဳ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ လညာတ်တၞဟ်တၞဟ်ရ။ မေတ် ဝေဗါ လ္ၚတ်ကေတ် ပရေၚ်ပညာ နူကဵု တၠပညာ မပ္တံကဵု ဝဳလ်ဟေမ် ဒဳတာဲ (Wilhelm Dilthey) ကေုာံ ညးတၞဟ်တအ်ရ။<ref>{{cite book |last=Marianne Weber |title=Max Weber: A Biography |year=1975 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0471923336 |pages=29-35}}</ref> ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၈၂ ညး လုပ်တိုန် တက္ကသိုလ် ဟာဲဒါဗာတ် (University of Heidelberg) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် သၞောဝ်ဥပဒေရ။ ကြဴနူဂှ် ညး ဆက်တိုန် တက္ကသိုလ် ဗာလေန် (University of Berlin) ကေုာံ တက္ကသိုလ် ဂေါတ်တေန်ဂေန် (University of Göttingen) တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၈၉ ညး ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ပါရဂူ (Ph.D.) နကဵု လိက်ပြကိုဟ် မဆေၚ်ကဵု ဝင် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် လဒေါဝ်ခေတ်ရ။<ref>{{cite book |last=Ringer |first=Fritz |title=Max Weber's Methodology |year=1997 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0674556579 |pages=12-14}}</ref> == ကမၠောန် ကေုာံ ပရေၚ်မၞိဟ် == ကြဴနူ မကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ပါရဂူတုဲ ဝေဗါ စကၠောန်ကမၠောန် နဒဒှ် အစာဘာ တက္ကသိုလ် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ဗာလေန် ရ။ ညး စွံသတိ ဗွဲမဇၞော် လတူ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ ပ္ဍဲ ခေတ်ရဝ်မ ကေုာံ လဒေါဝ်ခေတ်ရ။<ref>{{cite book |last=Swedberg |first=Richard |title=Max Weber and the Idea of Economic Sociology |year=1998 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0691070131 |pages=22-25}}</ref> ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၉၃ ညး ဒက်အိန်ထံၚ် ကု မာရဳအာန် သၞေတ်ဂါ (Marianne Schnitger) မဒှ် ကောန်မေန် ညးရ။ မာရဳအာန် ဝေဗါ ဒှ် ညးမချဳဒရာၚ် သွက် အခေါၚ်အရာ ညးဗြဴ ကေုာံ အစာချူလိက် ဒယှ်မွဲတၠရ။ ကြဴနူ ဝေဗါ စုတိအာတုဲ မာရဳအာန် ပကောံပကေဝ် လိက်ကၞပ် ညး တုဲ ပ္တိတ်လဝ် လိက်ပြကိုဟ်ဂမၠိုၚ်ရ။<ref>{{cite book |last=Lengermann |first=Patricia M. |last2=Niebrugge |first2=Gillian |title=The Women Founders: Sociology and Social Theory 1830–1930 |year=1998 |publisher=McGraw-Hill |isbn=978-0070371699 |pages=193-195}}</ref> ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၉၄ ဝေဗါ ဂွံဒုၚ်ခပ္တိုန် နဒဒှ် ပါမောက္ခ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ဖရဳဘုက် (University of Freiburg) ကေုာံ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၉၆ ညး ပြံၚ်အာ တက္ကသိုလ် ဟာဲဒါဗာတ် ရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ်ဏအ် ညး လ္ၚတ် ပရူ ပရေၚ်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲ ရးနိဂီု ဂျာမနဳ လပါ်ဗမံက် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။<ref>{{cite journal |last=Tribe |first=Keith |title=Max Weber's 'Agrarian Sociology' |journal=Economy and Society |year=1983 |volume=12 |issue=4 |pages=423-455}}</ref> == ယဲ ကေုာံ ပရေၚ်လ္ၚတ် == [[File:Max Weber 1894.jpg|thumb|မေတ် ဝေဗါ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၉၄]] ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၉၇ မအံက်ညး စုတိအာ ကြဴနူ ညးတအ် ၜါတၠ ဇီုကပိုက် ဟီုဂး ရေၚ်သကအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ဟိုတ်နူဏအ် ဝေဗါ စကတဵုဒှ် ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ (Depression) ကေုာံ ယဲဟွံတိက် (Insomnia) ဗွဲမသကာတ်မြဟ်ရ။ ယဲဏအ် ပကဵု ညံၚ် ညး ဟွံမာန် ဆက်ကၠောန် ကမၠောန် အစာဘာ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် တုဲ ညး ဒးဒေါအ်ဇူ နူ ကမၠောန် ပွိုၚ် မသုန်သၞာံ ပြၚ်ရ။<ref>{{cite book |last=Radkau |first=Joachim |title=Max Weber: A Biography |year=2009 |publisher=Polity Press |pages=145-150}}</ref> ညး ကေုာံ သမ္ဘာညး တိတ်တရဴ အာ ဍုၚ်အဳတလဳ (Italy) ကေုာံ ကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန် (United States) သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ယဲရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၀၃ ညး စကလေၚ်ခိုဟ်ကၠုၚ် ညိည တုဲ စကၠောန် ကမၠောန် သီးသီး (Independent scholar) နဒဒှ် ညးမလ္ၚတ် သုတေသနရ။<ref>{{cite book |last=Scaff |first=Lawrence A. |title=Max Weber in America |year=2011 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0691147796 |pages=12-15}}</ref> ပ္ဍဲ အခိၚ်ဏအ် ညး ဒှ် ညးမရံၚ်စံၚ် ဂျာနေဝ် "Archiv für Sozialwissenschaft" (Archive for Social Science) တုဲ ချူပ္တိတ် လိက်ပရေၚ် မဆေၚ်ကဵု လညာတ် ဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ပရေၚ်လ္ၚတ် ညး ပ္ဍဲ အခိၚ်ဏအ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက် လိက်ပြကိုဟ် မဒယှ်အိုတ် ညး ပ္ဍဲ ဗွဲကြဴရ။<ref>{{cite journal |last=Roth |first=Guenther |title=History and Sociology in the Work of Max Weber |journal=The British Journal of Sociology |year=1976 |volume=27 |issue=3 |pages=306-318}}</ref> == လညာတ် ဒဿန ကေုာံ နဲကဲလ္ၚတ် == ဝေဗါ ဒှ် မၞိဟ် မဒက်ပ္တန် နဲကဲ လ္ၚတ် သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် မကော်စ "ဗါသတဳဟာန်" (Verstehen) မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ပရေၚ်ကၠိုဟ်ခိုဟ်" ရ။ ညး တးပါဲ လညာတ် ပဝ်သဳတဳဗဳဇြေမ် (Positivism) မဟီုလဝ် သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် ဒးစကာ နဲကဲ တုပ် ကု သိပ္ပံ သဘာဝ (Natural sciences) ရ။ ဝေဗါ ပတှ်ေလဝ် ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် ကောန်မၞိဟ် နွံကဵု ဟိုတ်ဖဵု ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် မဇြိုဟ်နက် တုဲ အစာလ္ၚတ်တအ် ဒးစွံအာရီု လတူ ပရေၚ်ကၠိုဟ်ခိုဟ် လညာတ် ပူဂိုလ်တအ်ရ။<ref>{{cite book |last=Weber |first=Max |title=Economy and Society |year=1978 |publisher=University of California Press |isbn=978-0520035003 |pages=4-8}}</ref> ညး ခၞံဗဒှ် လညာတ် "ဗီုပြၚ် ထေက်ကဵုဒှ်" (Ideal type - Ideal typus) မဒှ် ကိရိယာ သွက်ဂွံ ပါ်ပဲါ တၚ်ဂၞၚ် ဂကောံမၞိဟ်ရ။ "ဗီုပြၚ် ထေက်ကဵုဒှ်" ဂှ် ဟွံသေၚ် ကု အရာမနွံ ဍာံဍာံ ပ္ဍဲ လောက၊ ဆဂး ဒှ် ဗီုပြၚ် မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု လညာတ် သွက်ဂွံ တောဲၜတ် ကဵု အရာမကတဵုဒှ်ဒၟံၚ် ဍာံဍာံ ပ္ဍဲ သဘာဝရ။<ref>{{cite book |last=Ritzer |first=George |title=Sociological Theory |year=2011 |publisher=McGraw-Hill |isbn=978-0078111679 |pages=112-115}}</ref> ပါဲနူဂှ်ပၠန် ဝေဗါ ဗၟံက်ထ္ၜး လညာတ် "ပရေၚ်ပါ်ခြာ အကြာ တၚ်ဍာံစၟတ် ကေုာံ ၚုဟ်မး" (Fact-value distinction) ရ。 ညး ဟီုလဝ် အစာသိပ္ပံတအ် ဒးလ္ၚတ် တၚ်ဍာံစၟတ် (Facts) သၟးတုဲ ဟွံဒး စုတ် ၚုဟ်မး သီုဟွံမဲ ကဵု လညာတ် ပူဂိုလ် (Values) ပ္ဍဲ ကမၠောန် သုတေသန ညးတအ်ရ။<ref>{{cite book |last=Bruun |first=H.H. |title=Science, Values and Politics in Max Weber's Methodology |year=2007 |publisher=Ashgate |isbn=978-0754649724 |pages=31-35}}</ref> == ဘာသာ ကေုာံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် == ပရေၚ်လ္ၚတ် မဒယှ်အိုတ် ဝေဗါ ဂှ် ဆေၚ်ကဵု ပရေၚ်ဆက်စပ် အကြာ ဘာသာ ကဵု ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ရ။ ပ္ဍဲ လိက်ပြကိုဟ် "The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism" (၁၉၀၅) ညး ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ လညာတ် ဓရ်ပတှ်ေ ခရေတ်ယာန် ပရဝ်တေတ်သတာန် (Protestantism)၊ ဗွဲတၟေၚ် ကာလ်ဗေန်နဳဇြေမ် (Calvinism) ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် မရီုဗၚ် ကဵု ညံၚ် သၞောတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေပဳတယ်လဳဇြေမ် ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲ ရးနိဂီု ပလိုတ်ရ။<ref>{{cite book |last=Weber |first=Max |title=The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism |year=2001 |publisher=Routledge |pages=35-40}}</ref> ကာလ်ဗေန်နဳဇြေမ် ပတှ်ေလဝ် ပရေၚ်လမျီုတိတ်ဗၠး (Salvation) ဂှ် ကျာ် ဖန်ဇန်လဝ် တုဲတုဲရ (Predestination)။ မၞိဟ်တအ် ဟိုတ်နူ ဟွံတီ ကံကုသဵု ဇကုတုဲ ဂစာန် ကၠောန် ကမၠောန် ဗွဲမသကာတ်မြဟ် ကေုာံ ဟွံစကာ သြန် သွက် ပရေၚ်ပျော်သံၚ် (Asceticism) ရ။ လညာတ်ဏအ် ပကဵု ညံၚ် သြန်တမ် ဂွံ ကောံကၠုၚ် တုဲ ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ခေတ်တၟိရ။<ref>{{cite book |last=Marshall |first=Gordon |title=In Search of the Spirit of Capitalism: An Essay on Max Weber's Protestant Ethic Thesis |year=1982 |publisher=Hutchinson |isbn=978-0091444501 |pages=67-72}}</ref> ဝေဗါ ဆက်လ္ၚတ် ဘာသာ တၞဟ်တၞဟ် မပ္တံကဵု ဘာသာ ပ္ဍဲ ကြုက် (China)၊ အိန္ဒိယ (India) ကေုာံ ဂျူဒါဇြေမ် တမၠာ (Ancient Judaism) ရ။ ညး ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ဘာသာ တၞဟ်တအ် ၜိုန်ရ နွံကဵု လညာတ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ ဟွံမဲ ကု လညာတ် "Asceticism" ဗီု ခရေတ်ယာန် ပရဝ်တေတ်သတာန် တုဲ သၞောတ် ကေပဳတယ်လဳဇြေမ် ဟွံမာန် ဇၞော်မောဝ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲ ဒေသတအ်ဂှ်ရ။<ref>{{cite book |last=Weber |first=Max |title=The Religion of China: Confucianism and Taoism |year=1951 |publisher=Free Press |pages=100-105}}</ref> == ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ == [[File:Weber at desk.jpg|thumb|မေတ် ဝေဗါ အဃော ကၠောန်ကမၠောန်]] ပ္ဍဲ လပါ် ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဝေဗါ ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် လညာတ် "ရးနိဂီု" (State) မဒှ် လညာတ် မဒယှ်အိုတ် ပ္ဍဲ သိပ္ပံ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ရ။ ညး ဟီုလဝ် "ရးနိဂီု ဂှ် ဒှ် ဂကောံ မနွံကဵု အခေါၚ်အရာ အပိုၚ်အပြာၚ် မစကာ ဒြဟတ် အဝဵု (monopoly on the legitimate use of physical force) ပ္ဍဲ ပွဳပွူ ဒေသ မွဲမွဲရ"။<ref>{{cite book |last=Weber |first=Max |title=Politics as a Vocation |year=1919 |publisher=Duncker & Humblot |pages=1-5}}</ref> ဝေဗါ ပါ်ကရေက် အဝဵုအာဏာ (Authority) နကဵု ပိသာ် အတိုၚ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ: {| class="wikitable" |+ ပရေၚ်ပါ်ကရေက် အဝဵုအာဏာ ပိသာ် (Three types of authority) ! ဗီုပြၚ် အဝဵု !! သဇိုၚ် ဓရ်ပတှ်ေ !! ဥပမာ |- | အခိုက်ကၞာ (Traditional) || အခိုက်ကၞာ မကၠုၚ် နူ အခိၚ်တမၠာ ကေုာံ အာဲကၟာဲ || သၟိၚ်ဨကရာဇ်၊ ညးဇၞော်ကွာန် |- | ပရေၚ်စိစောန် (Charismatic) || အစောမ်စရာဲ ပူဂိုလ်၊ ဒြဟတ်ဓရိုဟ် ပူဂိုလ် || က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်၊ ပရောဖေတ် |- | သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ဟိုတ်ဖဵု (Legal-rational) || သၞောဝ်ဥပဒေ မချူလဝ် နကဵု လညာတ် ဟိုတ်ဖဵု ကေုာံ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ || သမ္မတ မဂွံဒုၚ်ရုဲစှ်၊ သၟာကမၠောန် အလဵုအသဳ |} ညး လ္ၚတ် သၞောတ် ဗျူရဝ်ကရေသဳ (Bureaucracy) မဒှ် လဒက်ပ္တန် ဂကောံ မနွံကဵု လညာတ် ဟိုတ်ဖဵု ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေရ။ ဝေဗါ ပတှ်ေလဝ် သၞောတ်ဏအ် ဒှ် သၞောတ် မခိုဟ်အိုတ် သွက်ဂွံ အုပ်ဓုပ် ဂကောံ မဇၞော်တအ်ရ။ ဆဂး ညး စွံသတိ ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဏအ် မာန် ဖန်ဗဒှ် "ခရိုၚ် ပသဲ" (Iron cage) မဒက်ဂြေန်လဝ် ကောန်မၞိဟ် သီုဟွံမဲ ကဵု ပရေၚ်သၠးပွးရ။<ref>{{cite book |last=Mommsen |first=Wolfgang J. |title=The Age of Bureaucracy: Perspectives on the Political Sociology of Max Weber |year=1974 |publisher=Blackwell |isbn=978-0631151700 |pages=50-55}}</ref> == ကဆံၚ်မၞိဟ် ကေုာံ ဒြဟတ်အဝဵု == ဝေဗါ ဇၞော်မောဝ် လညာတ် ကဆံၚ်မၞိဟ် (Social stratification) မတၞဟ်ခြာ နူ လညာတ် ကာလ် မာတ် (Karl Marx) ရ။ မာတ် ရံၚ် ကဆံၚ်မၞိဟ် နကဵု ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သၟး၊ ဆဂး ဝေဗါ ပါ်ကရေက် ကဆံၚ်မၞိဟ် နကဵု လညာတ် ပိ သာ်: ကဆံၚ်ပိုန်ဒြပ် (Class)၊ ကဆံၚ်စရာဲ (Status) ကေုာံ ဗော် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် (Party) ရ။<ref>{{cite book |last=Bendix |first=Reinhard |title=Max Weber: An Intellectual Portrait |year=1977 |pages=85-88}}</ref> ကဆံၚ်ပိုန်ဒြပ် ဆေၚ်ကဵု ဒြပ်ရတ် ကေုာံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ရ။ ကဆံၚ်စရာဲ ဆေၚ်ကဵု စရာဲ၊ ဂုဏ်သိက္ခာ ကေုာံ ပရေၚ်ရံၚ်စံၚ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ်ရ။ ဗော် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဆေၚ်ကဵု ပရေၚ်ဂစာန် ဂွံ အဝဵု ပ္ဍဲ ရးနိဂီုရ။ ဝေဗါ ဗၟံက်ထ္ၜး လညာတ် "အခေါၚ်အရာ ဘဝ" (Life chances) မဒှ် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်မွဲ ဂွံ ကလိဂွံ ဒြပ်ရတ် ကေုာံ ပရေၚ်အံၚ်ဇၞး ပ္ဍဲ ဘဝရ။<ref>{{cite book |last=Giddens |first=Anthony |title=The Class Structure of the Advanced Societies |year=1973 |publisher=Hutchinson |isbn=978-0091168810 |pages=43-47}}</ref> ပါဲနူဂှ်ပၠန် ညး ပါ်ခြာ အကြာ ဒြဟတ် (Power - Macht) မဒှ် အစောမ်စရာဲ မဖန် ညံၚ် ညးတၞဟ် ဂွံ ကၠောန် အတိုၚ် ပၟိက် ဇကု ၜိုန်ရ ညးတၞဟ် ဟွံဒုၚ်တဲ ကီုလေဝ်၊ ကဵု အဝဵုအာဏာ (Authority - Herrschaft) မဒှ် ဒြဟတ် မဂွံဒုၚ်တဲ နကဵု ညးဍုၚ်ကွာန်ရ။<ref>{{cite book |last=Wallimann |first=Isidor |title=On Max Weber's Definition of Power |journal=The Australian and New Zealand Journal of Sociology |year=1977 |volume=13 |issue=3 |pages=231-235}}</ref> == သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပရေၚ်ကောပ်ကာဲ == ဝေဗါ လ္ၚတ် ပရူ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် သၞောဝ်ဥပဒေ ပ္ဍဲ ရးနိဂီု ပလိုတ် တုဲ ဒက်ပ္တန် သိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ် မဆေၚ်ကဵု သၞောဝ် (Sociology of law) ရ。 ညး ပါ်ကရေက် သၞောဝ်ဥပဒေ နကဵု လညာတ် ဟိုတ်ဖဵု (Rationality) ၜါသာ်: သၞောတ်ဟိုတ်ဖဵု မဆေၚ်ကဵု ဗီုပြၚ် (Formal rationality) ကေုာံ သၞောတ်ဟိုတ်ဖဵု မဆေၚ်ကဵု အဓိပ္ပါယ် (Substantive rationality) ရ။<ref>{{cite book |last=Kronman |first=Anthony T. |title=Max Weber |year=1983 |publisher=Stanford University Press |isbn=978-0804711404 |pages=72-76}}</ref> သၞောဝ်ဥပဒေ ခေတ်တၟိ ပ္ဍဲ ရးနိဂီု ပလိုတ် ဒက်သဇိုင် လတူ "Formal rationality" မဒှ် သၞောတ် မတန်တဴ လတူ စိုတ်စရိုတ် ဟိုတ်ဖဵု ကေုာံ သၞောဝ် မတုပ်သၟဟ် သွက် ညးဂမၠိုၚ်ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ဒှ် အရာ မရီုဗၚ် ကဵု ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေပဳတယ်လဳဇြေမ် ဟိုတ်နူ သၟာဗၞိက်တအ် မာန် ဆိၚ်ဆ ပရေၚ်အနာဂတ် နကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ မချိုတ်ပၠိုတ်ရ။<ref>{{cite book |last=Trubek |first=David M. |title=Max Weber on Law and the Rise of Capitalism |journal=Wisconsin Law Review |year=1972 |volume=1972 |pages=720-753}}</ref> ပ္ဍဲ လိက်ပြကိုဟ် "Economy and Society" ဝေဗါ လ္ၚတ် ပရေၚ်ဆက်စပ် အကြာ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကဵု ဂကောံမၞိဟ် တုဲ ညး ဒှ် မၞိဟ် မဒက်ပ္တန် သိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ် မဆေၚ်ကဵု ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Economic sociology) ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။<ref>{{cite book |last=Swedberg |first=Richard |title=Max Weber and the Idea of Economic Sociology |year=1998 |pages=45-49}}</ref> == ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ကေုာံ ခေတ်တၟိ == တင်သဇိုၚ် လညာတ် ဝေဗါ မွဲပၠန် ဂှ် ဒှ် လညာတ် "ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် နကဵု ဟိုတ်ဖဵု" (Rationalization) မဒှ် လညာတ် မဗၟံက်ထ္ၜး ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ဂကောံမၞိဟ် နူကဵု အခိုက်ကၞာ တမၠာ ဇရေၚ် သၞောတ် မနွံကဵု ဟိုတ်ဖဵု ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ ခေတ်တၟိရ။ ညး ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ပရေၚ်ဏအ် ကတဵုဒှ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲ သွာၚ် အလုံအိုတ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် မပ္တံကဵု ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်၊ ဘာသာ၊ သၞောဝ်ဥပဒေ၊ ပါန်ခဳ ကေုာံ ဂဳတရ။<ref>{{cite book |last=Brubaker |first=Rogers |title=The Limits of Rationality: An Essay on the Social and Moral Thought of Max Weber |year=1984 |publisher=George Allen & Unwin |isbn=978-0043011736 |pages=9-12}}</ref> ဝေဗါ စကာ ဝေါဟာရ "ပရေၚ်အိုတ်အာ အစောမ် ဓရ်ပတှ်ေ" (Disenchantment of the world - Entzauberung der Welt) သွက်ဂွံ ဗၟံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲ ခေတ်တၟိ၊ ဓရ်ပတှ်ေ မဆေၚ်ကဵု ဒြဟတ် လောကဳ ကေုာံ အစောမ် ကလော်ဒေဝတဴတအ် ကၠေအ်ကၠက်အာ တုဲ မၞိဟ်တအ် စကာ သိပ္ပံ ကေုာံ ဟိုတ်ဖဵု သွက်ဂွံ သောင်ကလး လောကရ။<ref>{{cite book |last=Scaff |first=Lawrence A. |title=Fleeing the Iron Cage: Culture, Politics, and Modernity in the Thought of Max Weber |year=1989 |publisher=University of California Press |isbn=978-0520068711 |pages=221-225}}</ref> ၜိုန်ရ ပရေၚ်ဏအ် ကဵု ဖဵုခိုဟ် သွက် ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကီုလေဝ်၊ ဝေဗါ စွံသတိ ဒဒှ်ရ ဍေဟ် မာန် ဖန်ဗဒှ် ပရေၚ်ကျအာ အဓိပ္ပါယ် ဘဝ ကေုာံ ပရေၚ်သၠးပွး မၞိဟ် ဟိုတ်နူ သၞောတ် ဗျူရဝ်ကရေသဳ မဓလီုပ္ဍိုက်လဝ် ဂကောံမၞိဟ်ရ။<ref>{{cite journal |last=Habermas |first=Jürgen |title=The Theory of Communicative Action |year=1984 |publisher=Beacon Press |volume=1 |pages=143-145}}</ref> == လဟီု ကေုာံ ဓရ်ပတှ်ေ == လိက်ပြကိုဟ် ဝေဗါ ဗွဲမဂၠိုၚ် ဂှ် ဒှ် လိက် မချူလဝ် ပ္ဍဲ အခိၚ် ညး ဂျိုၚ်တဴ လမျီု ဆဂး လိက် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဂွံ ပ္တိတ် ကြဴနူ ညး စုတိအာတုဲရ။ သမ္ဘာညး မာရဳအာန် ဝေဗါ ဒှ် မၞိဟ် မပကောံပကေဝ် လိက်ကၞပ် ညး ကေုာံ ပ္တိတ်လဝ် လိက်ပြကိုဟ် "Economy and Society" ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၂ ရ။<ref>{{cite book |last=Roth |first=Guenther |title=Max Weber's Economy and Society: A Critical Companion |year=2014 |publisher=Stanford University Press |isbn=978-0804791338 |pages=1-5}}</ref> လိက်ပြကိုဟ် မဒယှ်အိုတ် ညး ဂှ် ဒှ် "The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism" (၁၉၀၅) ရ။ ပါဲနူဂှ်ပၠန် လိက် ဟီုတွဟ် ညး ၜါ စံၚ် "Politics as a Vocation" (၁၉၁၉) ကေုာံ "Science as a Vocation" (၁၉၁၇) ဂှ် ဒှ် လိက် မဒယှ်အိုတ် သွက် လညာတ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ သိပ္ပံရ။<ref>{{cite book |last=Lassman |first=Peter |last2=Speirs |first2=Ronald |title=Weber: Political Writings |year=1994 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521397193 |pages=309-311}}</ref> ပ္ဍဲ လပါ်လဒေါဝ် ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ တလ်ကောတ် ပါသောန် (Talcott Parsons) ကေုာံ သဳ ရိုက် မဳလ် (C. Wright Mills) တအ် ကၠာဲစၠောအ် လိက် ဝေဗါ နကဵု ဘာသာ အၚ်္ဂလိက် တုဲ လညာတ် ညး ပြးဇးအာ အလုံ ဂၠးတိရ။ ပါသောန် စကာ လညာတ် ဝေဗါ သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် လညာတ် "Structural functionalism" ပ္ဍဲ အမေရိကာန်ရ။<ref>{{cite book |last=Parsons |first=Talcott |title=The Structure of Social Action |year=1937 |publisher=McGraw-Hill |pages=500-505}}</ref> == အာဲကၟာဲ ကေုာံ ဓလီုပ္ဍိုက် == မေတ် ဝေဗါ စုတိအာ ပ္ဍဲ ၁၄ ဂျောန် ၁၉၂၀ ပ္ဍဲ ဍုၚ်မျူးနေတ် နကဵု ယဲ ကသုတ် သပိန် (Spanish flu) အဃော မယိုက်ဂၠေၚ် တာလျိုၚ် ပါမောက္ခ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် မျူးနေတ် ရ။<ref>{{cite book |last=Radkau |first=Joachim |title=Max Weber: A Biography |year=2009 |pages=545-550}}</ref> ၜိုန်ရ ညး စုတိအာ ပြဟ် ကီုလေဝ်၊ အာဲကၟာဲ လညာတ် ညး ဆက်ဓလီုပ္ဍိုက်ဒၟံၚ် သိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ်ရ။ လညာတ် ညး ဓလီုပ္ဍိုက်လဝ် ဂကောံ လညာတ် ဖရန်ဖွတ် (Frankfurt School) ကေုာံ အစာဒဿန ယျာဂေန် ဟာဘာမာတ် (Jürgen Habermas) ပ္ဍဲ ရးနိဂီု ဂျာမနဳရ။<ref>{{cite book |last=Habermas |first=Jürgen |title=The Philosophical Discourse of Modernity |year=1987 |publisher=MIT Press |isbn=978-0262581028 |pages=1-4}}</ref> ပ္ဍဲ အမေရိကာန် လညာတ် ညး ဒှ် တမ်ရိုဟ် သွက် လညာတ် ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်၊ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေၚ်ပါ်ပဲါ သၞောတ် ဗျူရဝ်ကရေသဳရ။ ဝေဗါ ဒှ် မၞိဟ်မခၞံဗဒှ် သိပ္ပံ မဆေၚ်ကဵု ဂကောံမၞိဟ် မွဲတၠ ပံၚ်ကောံ ကု မာတ် ကေုာံ ဒျူခေမ် ရ။ နဲကဲ လ္ၚတ် "ဗါသတဳဟာန်" (Verstehen) ကေုာံ "ဗီုပြၚ် ထေက်ကဵုဒှ်" (Ideal type) ဂှ် ဒှ် ကိရိယာ မကိစ္စဇၞော် သွက် အစာသိပ္ပံ တအ် စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ်ရ။<ref>{{cite book |last=Coser |first=Lewis A. |title=Masters of Sociological Thought |year=1977 |publisher=Harcourt Brace Jovanovich |isbn=978-0155551305 |pages=217-219}}</ref> == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite book |last=Bendix |first=Reinhard |title=Max Weber: An Intellectual Portrait |year=1977 |publisher=University of California Press |isbn=978-0520031944 |url=https://archive.org/details/maxweberintellec00bend}} * {{cite book |last=Radkau |first=Joachim |title=Max Weber: A Biography |year=2009 |publisher=Polity Press |isbn=978-0745641478}} * {{cite book |last=Weber |first=Max |title=The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism |year=2001 |publisher=Routledge |isbn=978-0415254069}} * {{cite book |last=Weber |first=Max |title=Economy and Society: An Outline of Interpretive Sociology |year=1978 |publisher=University of California Press |isbn=978-0520035003}} * {{cite book |last=Gerth |first=H.H. |last2=Mills |first2=C. Wright |title=From Max Weber: Essays in Sociology |year=1946 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0195004625}} {{Navbox | name = မေတ် ဝေဗါ | title = [[မေတ် ဝေဗါ]] | listclass = hlist | group1 = လညာတ် ကေုာံ ဓရ်ပတှ်ေ | list1 = * [[သိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ်]] * [[ဗါသတဳဟာန်]] (Verstehen) * [[ဗီုပြၚ် ထေက်ကဵုဒှ်]] (Ideal type) * [[သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ]] * [[ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် နကဵု ဟိုတ်ဖဵု]] * [[အဝဵုအာဏာ ပိသာ်]] * [[ခရိုၚ် ပသဲ]] (Iron cage) | group2 = လိက်ပြကိုဟ် ဒယှ် | list2 = * ''The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism'' * ''Economy and Society'' * ''Politics as a Vocation'' * ''Science as a Vocation'' * ''The Religion of China'' | group3 = မၞိဟ် မဆက်စပ် | list3 = * [[မာရဳအာန် ဝေဗါ]] (သမ္ဘာ) * [[ကာလ် မာတ်]] * [[အဳမဳ ဒျူခေမ်]] * [[တလ်ကောတ် ပါသောန်]] }} {{DEFAULTSORT:ဝေဗါ, မေတ်}} [[Category:အစာသိပ္ပံ ဂကောံမၞိဟ် ဂျာမန်]] [[Category:အစာပိုန်ဒြပ်]] [[Category:အစာဝင်]] [[Category:မၞိဟ်မသၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၆၄]] [[Category:မၞိဟ်မစုတိ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၀]] [[Category:တၠပညာ ဂကူဂျာမန်]] [[Category:သၞောတ် လညာတ် ဒဿန]] ney64z3etmck34y2b75ca6tgulr9s1n 0 13492 60242 2026-11-09T02:11:23Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Infobox | title = သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ | image = [[File:Bureaucracy (8396349457).jpg|300px|alt=သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ]] | caption = ရုပ်သ္ကုတ် မထ္ၜးပရူ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ မၞုံကဵု လၟေင်ကမၠောန် မဂၠိုင်ဂၠင် | label1 = တမ်မူ..." 60242 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ | image = [[File:Bureaucracy (8396349457).jpg|300px|alt=သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ]] | caption = ရုပ်သ္ကုတ် မထ္ၜးပရူ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ မၞုံကဵု လၟေင်ကမၠောန် မဂၠိုင်ဂၠင် | label1 = တမ်မူလ | data1 = ပြင်သေတ် ကေုာံ ဂရိတ် တြေံ (၁၈ ဗွဝ်ကၠံ) | label2 = သဘဴဓဝ် တမ် | data2 = မာတ် ဝေဗာ (Max Weber) | label3 = လဒက်ပ္တန် | data3 = သၞောတ်အုပ်ဓုပ် မၞုံကဵု ကဆံင်လၟေင် | label4 = ကဏ္ဍ | data4 = ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ လူမှုဗေဒ }} '''သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ''' (Bureaucracy) မ္ဂး လဒက်ပ္တန် ပရေင်အုပ်ဓုပ် မၞုံကဵု လၟေင်ကမၠောန်၊ သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ကဆံင်အဝဵု မချိုတ်ပၠိုတ် သွက်ဂွံ စီမံကမၠောန် ဂကောံဇၞော်ဇၞော်ဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ဏအ်မ္ဂး ကောန်ကမၠောန်တအ် ဒးကၠောန်ကမၠောန် အတိုင်သၞောဝ် မပိုတ်သ္ဂုတ်လဝ်တုဲ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ နကဵုလိက်တၟး ဒှ်အရာ မကိစ္စဇၞော်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်တၟိဏအ် သၞောတ်ဏအ် ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် အလဵုအသဳ၊ ကမ္ပဏဳ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဂကောံနာနာသာ်ရ။<ref>{{Cite book |last=Weber |first=Max |year=1922 |title=Economy and Society |publisher=University of California Press}}</ref> သဘဴဓဝ် သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳဏအ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ဍုင်ဥရောပ ပ္ဍဲခေတ် စက်ယန္တရားတုဲ အစာလူမှုဗေဒ ဂကူဂျာမာန် '''မာတ် ဝေဗာ''' (Max Weber) ဒှ်ညး မပသောင်ထ္ၜး သဘဴဓဝ်ဏအ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ညးဟီုတွဟ်လဝ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ဒှ်လဒက်ပ္တန် မနွံကဵု ပရေင်စိုတ်စိုတ်စောဲစောဲ ကေုာံ ပရေင်စောန်သကီု မသၠုင်အိုတ် သွက်ဂွံ အုပ်ဓုပ် ဂကောံမၞိဟ် မဇၞော်မောဝ်တအ်ရ။ သၞောတ်ဏအ် ပံက်လဝ် တာလျိုင် ညးလဵုမွဲ ဒးကၠောန် ကမၠောန်လဵု ဗွဲမကၠးဖ္ဍးတုဲ ဟွံပၠုပ်စ ပရေင်ဆာန်ဒါတ် ပူဂိုလ်ရ။<ref>{{Cite journal |last=Merton |first=Robert K. |year=1940 |title=Bureaucratic Structure and Personality |journal=Social Forces |volume=18 |issue=4 |pages=560–568}}</ref> လပါ်ခိုဟ် သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ နွံတဴ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲအရာ မဒးဗက် လၟေင်ကမၠောန် ဂၠိုင်လောန်အာ၊ ပြသၞာ ဟွံမာန်ပြံင်လှာဲ ပြဟ်ပြဟ် ကေုာံ ပရေင်လဇုဲလဇတအ်ဂှ် ဒှ်တင်ဍိုန်လျအဓိကရ။ တၠပညာဂမၠိုင် ပါ်ပဲါလဝ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဏအ် ဍိုတ်က္ဍင်လောန်အာမ္ဂး ပလီုကၠေအ် အစောမ်စရာဲ ပရေင်ဖန်ဗဒှ်တၟိတၟိမာန်ရ။ လၟုဟ် ပ္ဍဲခေတ် အင်တာနေတ်ဏအ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဗျူရဝ်ကရေသဳ ပြံင်လှာဲကၠုင် နကဵု သၞောတ်ဒဳဂျဳတေဝ်တုဲ ပရေင်ကမၠောန်တအ် လောဲသွာပြဟ်ပြေဟ်ကၠုင် မံင်ကီုရ။ == ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ == ဝေါဟာရ ဗျူရဝ်ကရေသဳ စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု အရေဝ် ပြင်သေတ် "bureau" (မဂွံအဓိပ္ပါယ် ခုင်ჭလိက် ဟွံသေင်မ္ဂး ရုင်) ကေုာံ အရေဝ် ဂရိတ် "kratos" (မဂွံအဓိပ္ပါယ် အဝဵုအုပ်ဓုပ်) ရ။ အစာပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂကူပြင်သေတ် '''ဗိန်သေန် ဒဳ ဂေါရ်နေ''' (Vincent de Gournay) စကာလဝ် ဝေါဟာရဏအ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ သွက်ဂွံ ပါ်ပဲါ အလဵုအသဳ မအုပ်ဓုပ် နကဵု ဂကောံအမတ် ကေုာံ ညးတာလျိုင်တအ်ရ။<ref>{{Cite book |last=Albrow |first=Martin |year=1970 |title=Bureaucracy |publisher=Pall Mall Press |isbn=978-0269026233}}</ref> ညးညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ အလဵုအသဳဂှ် ဇၞော်မောဝ်လောန်အာတုဲ ကောန်ကမၠောန်ရုင်တအ် ကလိဂွံ အဝဵု ဂၠိုင်နူကဵု သၟိင်တၠတအ်ဏီရ။ ကိုပ်ကၠာ ဟွံစိုပ် ခေတ်စက်ယန္တရားဏီဂှ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဆက်ဆောံ သ္ၚိကၟိန်၊ တၞောဝ်ဒတောဝ် ကေုာံ ပရေင်ဆာန်ဒါတ်ရ။ ဆဂး ကာလ ရးနိဂီု ဥရောပတအ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ကေုာံ ဍုင်ဇၞော်တအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ဂှ် သၞောတ်အုပ်ဓုပ် တြေံတအ် ဟွံရုံဂပ်ရ။ သွက်ဂွံ ကံက်အခေါန်၊ ဒက်ပ္တန် ဒပ်ပၞာန် မဇၞော် ကေုာံ သြိုင်ခၞံ လဒက်ပ္တန် ဍုင်ဂမၠိုင်ဂှ် နွံပၟိက်ကၠုင် လဒက်ပ္တန် မချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ရးနိဂီု ပရတ်ယှာ (Prussia) ကေုာံ ပြင်သေတ်တအ် စဖန်ဗဒှ်ကၠုင် သၞောတ်အုပ်ဓုပ် မၞုံကဵု ကဆံင်လၟေင် ကေုာံ ညးမစောန်သကီုတအ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ်အေန်ပါယာ ကြုက်တြေံလေဝ် နွံကဵု သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ မခိုင်ကၠိုက်ကီုရ။ ညးမလုပ် ရုင်အလဵုအသဳတအ် ဒးသွဟ်လိက် တန်သၠုင်သၠုင်တုဲ ဟွံရုဲစှ် နကဵု ဂကူတၞောဝ်ဒတောဝ်ရ။ သၞောတ်ဏအ် ဒှ်သဇိုင် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ဍုင်ကြုက် မဇၞော်လှဲလး ပ္ဍဲအခိင်တေံရ။ ဆဂး သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ခေတ်တၟိ မၞုံကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ မချိုတ်ပၠိုတ်ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ဍုင်ပလိုတ် ပ္ဍဲ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံရ။ == သဘဴဓဝ် မာတ် ဝေဗာ == [[File:Max Weber 1894.jpg|thumb|မာတ် ဝေဗာ - အစာလူမှုဗေဒ ဂကူဂျာမာန် မပသောင်ထ္ၜး သဘဴဓဝ် သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ]] အစာလူမှုဗေဒ ဂကူဂျာမာန် '''မာတ် ဝေဗာ''' (Max Weber) ဒှ်ညး မပသောင်ထ္ၜး သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ကေုာံ မနွံကဵု ပရေင်သိပ္ပံ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲလိက်အုပ်ညး "Economy and Society" (၁၉၂၂) ဂှ် ညးပါ်ပဲါလဝ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ဒှ်သၞောတ်အုပ်ဓုပ် မခိုဟ်အိုတ် သွက်ဂွံ စီမံ လူမှုအဖွဲ့အစည်း ခေတ်တၟိရ။ ညးဟီုတွဟ်လဝ် ဒဒှ်ရ အဝဵုအုပ်ဓုပ် နွံပိသာ် - အဝဵုအခိုက်ကၞာ (Traditional authority)၊ အဝဵုဒြဟတ်ပူဂိုလ် (Charismatic authority) ကေုာံ အဝဵုသၞောဝ်ဥပဒေ (Rational-legal authority) တအ်ရ။ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် လတူ အဝဵုသၞောဝ်ဥပဒေရ။<ref>{{Cite book |last=Gerth |first=H.H. |year=1946 |title=From Max Weber: Essays in Sociology |publisher=Oxford University Press}}</ref> အတိုင် ဝေဗာ မဟီုမ္ဂး သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ မပေင်တဴ ကဵုလက္ချန် (Ideal type) ဒးနွံကဵု တင်အဓိက ၆ တင်ရ။ ပထမဂှ် တာလျိုင် ညးလဵုမွဲ ဒးကၠောန် ကမၠောန်လဵုဂှ် ပါ်လဝ် ဗွဲမကၠးဖ္ဍးရ။ ဒုတိယဂှ် လဒက်ပ္တန် ကဆံင်အဝဵု နွံတုဲ ညးသၟဝ် ဒးဒုင်စဳကဲ ညးလတူရ။ တတိယဂှ် ကမၠောန်အလုံအိုတ်သီု ဒးကၠောန် အတိုင် သၞောဝ်ဥပဒေ မချူလဝ် နကဵုလိက်ရ။ စတုတ္ထဂှ် ညးတာလျိုင်တအ် ဒးကၠောန်ကမၠောန် သီုဟွံမဲကဵု ပရေင်ဆာန်ဒါတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ထေဲပၞောတ် လတူ ပူဂိုလ်ရ။ ပဉ္စမဂှ် ပရေင်ခါန်ကၞတ် ကေုာံ ပရေင်တိုန်ကဆံင် ဒးဒုင်သဇိုင် လတူ အစောန်သကီု ကေုာံ ပညာရ။ ဆဋ္ဌမဂှ် ကောန်ကမၠောန်တအ် ဟွံပိုင်ပြဳ ကပေါတ်ရုင် ကေုာံ သြန်ရုင်တအ်ရ။ ဝေဗာ ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဏအ် ၜိုန်ရ နွံကဵု စက်ယန္တရား မခိုဟ်ကီုလေဝ်၊ ယဝ်ရ သၞောဝ်ဥပဒေတအ် ကြံင်မ္ၚိုဟ်လောန်အာမ္ဂး မၞိဟ်တအ် ဒးဒုင် ကြိုင်လဝ် ပ္ဍဲ "ခရိုင်ပသဲ" (Iron cage) မာန်ရ။ မၞိဟ်တအ် ဒးဒုင် ဖန်ဇန် နကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ မဟွံမဲကဵု စိုတ်စရိုတ် မၞိဟ်တုဲ လမျီု ကေုာံ ပရေင်ဗၠးၜး ပူဂိုလ် ကၠေအ်ကၠက်အာမာန်ရ ညးဟီုလဝ်ရ။ == လဒက်ပ္တန် ကေုာံ အင်္ဂလက္ချန်ဂမၠိုင် == လဒက်ပ္တန် သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ နွံကဵု သဏ္ဍာန် မတုပ်ကဵု ပိဂံင် (Pyramid) ရ။ ပ္ဍဲက္ဍိုပ်အိုတ်ဂှ် သၟိင်တၠ ဟွံသေင်မ္ဂး ညးက္ဍိုက်ပ် နွံတုဲ၊ သၟဝ်ဂှ် ကဆံင်လၟေင် အုပ်ဓုပ် နွံဗွဲမဂၠိုင်ရ။ အဝဵုအုပ်ဓုပ်ဂှ် ဇွောဝ်စှ်ေ နူလတူ စိုပ်သၟဝ်တုဲ၊ ပရေင်ဒုင်စဳရေင်ဂှ် တိုန်အာ နူသၟဝ် စိုပ်လတူရ။ လဒက်ပ္တန် ဗီုဏအ် ကဵုအခေါင် ဂကောံဇၞော်ဇၞော်တအ် အုပ်ဓုပ် ကောန်ကမၠောန် မဂၠိုင်ကဵုလ္ၚီ ဗွဲမလောဲသွာရ။ {| class="wikitable" |+ အင်္ဂလက္ချန် သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ |- ! အင်္ဂလက္ချန် !! ပသောင်ထ္ၜး |- | ပရေင်ပါ်ပရအ် ကမၠောန် (Division of Labor) || ညးတာလျိုင် မွဲတၠ ဒးကၠောန် ကမၠောန် မဆေင်ကဵု ညး ဟေင်ရ။ တာလျိုင် ထုဲကြာန် ရေင်သကအ် ဟွံဂွံ။ |- | လၟေင်ကဆံင် (Hierarchy) || ဇၟာပ် ကဆံင်သၟဝ် ဒးဒုင် အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ကဵုအမိင် နူကဆံင်လတူရ။ |- | သၞောဝ်ဥပဒေ (Rules and Regulations) || ကမၠောန် သီုဖအိုတ် ဒးကၠောန် အတိုင် သၞောဝ် ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန် မချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ |- | ပရေင်ဟွံရုဲမုက် (Impersonality) || ပရေင်ဆုံးဖြတ် ဟွံဒုင်သဇိုင် လတူ ပရေင်ဆက်ဆောံ ပူဂိုလ်။ ဒးတုပ်သၟဟ် လတူ မၞိဟ်သီုဖအိုတ်။ |- | အစောန်သကီု (Meritocracy) || ခါန်ကၞတ် ကေုာံ တိုန်ကဆံင် နကဵု တင်စၟတ် ပညာ ကေုာံ အစောန်သကီု။ |} တင်ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ လဒက်ပ္တန်ဏအ်ဂှ် လိက်တၟး (Written records) ရ။ အမိင်၊ ပရေင်ဆဵုဂဗ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သီုဖအိုတ် ဒးချူစၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵု လိက်ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ပကဵု ညံင်ဂွံ နွံကဵု သက်သဳ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် ပ္ဍဲ အခိင်အနာဂတ်ရ။ တုဲပၠန် ညးတာလျိုင်တအ် ဒးကတ်လ္ၚတ် ပညာ မဆေင်ကဵု ကမၠောန်ညးတအ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်တုဲ ဒှ်မၞိဟ် မစောန်သကီု (Professionals) ပ္ဍဲ ကမၠောန်ဂှ်ရ။<ref>{{Cite book |last=Crozier |first=Michel |year=1964 |title=The Bureaucratic Phenomenon |publisher=University of Chicago Press}}</ref> == အလဵုအသဳ ကေုာံ ဍုင် == ဍုင်ခေတ်တၟိ (Modern state) သီုဖအိုတ် ဒးစကာ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ သွက်ဂွံ ရေင်တၠုင် ကိစ္စဍုင်ရ။ အလဵုအသဳ မွဲမွဲ ဂွံဒက်ပ္တန် သၞောဝ်ဥပဒေ၊ ကံက်အခေါန်၊ ကဵု ပရေင်ပညာ၊ ကေုာံ မင်မဲ ပရေင်ဂီုကၠီုဍုင်ဂှ် နွံပၟိက် ရုင်အလဵုအသဳ မဇၞော်လှဲလးရ။ ဗျူရဝ်ကရေသဳ အလဵုအသဳဏအ်ဂှ် ကော်စ ပရေင်အုပ်ဓုပ် မဆေင်ကဵု ညးဍုင်ကွာန် (Public Administration) ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ၊ ကာလ ဍုင်တအ် ပြံင်လှာဲ စိုပ်အဝဲ ဍုင်ဇၞော်မောဝ် (Welfare state) ဂှ်၊ တာလျိုင် အလဵုအသဳ ဂၠိုင်ကၠုင် ဗွဲမလောန်ရ။ လွဳယဲ၊ ဇိုန်ကဵု သြန်ခမၠတ်၊ ကေုာံ သြိုင်ခၞံ ဒဒန် ဂၠံင်ဍာန်တအ် ဒှ်ကၠုင် တာလျိုင် ဗျူရဝ်ကရေသဳ အလဵုအသဳရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ လၟိဟ် ကောန်ကမၠောန် အလဵုအသဳလေဝ် ဂၠိုင်တိုန် ဗွဲမလောန်ရ။ အလဵုအသဳတအ် ဒးဖန်ဗဒှ် ဌာနဝန်ဇၞော် နာနာသာ် သွက်ဂွံ စီမံ ကဏ္ဍမွဲကဵုမွဲရ။ ၜိုန်ရ သၞောတ်ဏအ် ကိစ္စဇၞော်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲ ဍုင်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် အာယုက် ကောန်ကမၠောန် အလဵုအသဳတအ် ဂၠိင်နူကဵု အာယုက် အလဵုအသဳ မဒးဒုင်ရုဲစှ်တအ်ဏီရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးမကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲ ရုင်တအ် (Bureaucrats) ဂှ် ကလိဂွံ အဝဵု မဇၞော် လတူ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဍုင်မွဲမာန်ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ကတဵုဗဒှ် ပြသၞာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲ ဍုင်ဒဳမဝ်ကရေသဳတအ်မာန်ရ။ == ဗျူရဝ်ကရေသဳ ပ္ဍဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် == သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ဟွံသေင်ဆ ပ္ဍဲ အလဵုအသဳဟေင်ရ စကာ၊ ပ္ဍဲ ကမ္ပဏဳ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော်ဇၞော်တအ်လေဝ် စကာဒၟံင် ဗွဲမလှဲလးရ။ ကာလ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် စက်ယန္တရား (Industrial Revolution) ကတဵုဒှ်ကၠုင်ဂှ် ကမ္ပဏဳတအ် နွံပၟိက် သၞောတ်အုပ်ဓုပ် မချိုတ်ပၠိုတ် သွက်ဂွံ ပ္တိတ် ကပေါတ် ဗွဲမဂၠိုင် (Mass production) ရ။ အစာဖန်ဗဒှ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဖရေဒရိတ် တေလာ (Frederick Taylor) လ္ၚတ်လဝ် ပရေင်စီမံ သိပ္ပံ (Scientific management) တုဲ ပါ်ပရအ်လဝ် ကမၠောန် သွက် ကောန်ကမၠောန် စက်တအ်ရ။ ကမ္ပဏဳ ဇၞော်ဇၞော် ဗီုကဵု မာဲခရဝ်သပ် (Microsoft)၊ အေပဲ (Apple) ဟွံသေင်မ္ဂး ဗိဏ် ဇၞော်ဇၞော်တအ်ဂှ် နွံကဵု လဒက်ပ္တန် ဗျူရဝ်ကရေသဳ မခိုင်ကၠိုက်ရ။ ဌာန သြန်၊ ဌာန မၞိဟ်၊ ဌာန သွံရာန် တအ် ပါ်လဝ် ကၠးကၠးတုဲ၊ ညးတာလျိုင် ဇၟာပ်ဌာန ဒးဒုင်စဳရေင် ဇရေင် ညးက္ဍိုက်ပ် (CEO) ရ။ သၞောတ်ဏအ် ပကဵု ညံင် ကမ္ပဏဳတအ် ဂွံထိင်ဒဝ် ပရေင်သြန် ကေုာံ ပရေင်သွံရာန် အလုံဂၠးကဝ်မာန်ရ။<ref>{{Cite book |last=Chandler |first=Alfred D. |year=1977 |title=The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business |publisher=Harvard University Press}}</ref> ဆဂး ပ္ဍဲ ခေတ်တၟိဏအ်၊ ကမ္ပဏဳ တေတ်နဝ်လဝ်ဂျဳတအ် ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ မဍိုတ်က္ဍင်လောန်အာဂှ် ပလီုကၠေအ် ပရေင်ဖန်ဗဒှ် တၟိတၟိ (Innovation) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကမ္ပဏဳ ဗွဲမဂၠိုင် ဂစာန်ဖအောန်ဖျေဟ် ကဆံင်အုပ်ဓုပ် (Flattening the organization) တုဲ ဖန်ဗဒှ် ဂကောံကမၠောန် မကၠောန်ကမၠောန် သီုဟွံမဲကဵု ညးက္ဍိုက်ပ် မဂၠိုင်ဂၠင် (Agile teams) ရ။ == ပရေင်ပါ်ပဲါ ကေုာံ တင်ဟွံခိုဟ်ဂမၠိုင် == [[File:Bureaucracy.jpg|thumb|မၞိဟ်မွဲ ဒးဒုင် လေင်လဝ် ပ္ဍဲ လိက်တၟး မဂၠိုင်ဂၠင် မဒှ် သင်္ကေတ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ]] သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ဒးဒုင် ပါ်ပဲါ ဗွဲမဂၠိုင် နူကဵု တၠပညာ ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ။ တင်ဟွံခိုဟ် အဓိကဂှ် ပရေင်လဇုဲလဇ ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန် မဂၠိုင်လောန်အာ မကော်စ "ဇုက်ဗကေတ်" (Red tape) ရ။ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မွဲမွဲဂှ် ဒးတတ်ကၠောအ် ဌာန မဂၠိုင်ဂၠင် ကေုာံ ဒးကလိဂွံ စၟတ်တဲ နူ ညးတာလျိုင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ပကဵု ညံင် ကမၠောန် ဂွံဇိုင်ဇြုင်အာတုဲ ဟွံမာန် ပသောင် ပြသၞာ မကတဵုဒှ် ဟွံမဲကဵု ပရေင်အဆင်အပြင်ရ။ အစာပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဒဿန '''ကာလ် မာတ်''' (Karl Marx) ပါ်ပဲါလဝ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳဂှ် ဒှ်ကိရိယာ သွက် ဂကောံမၞိဟ် မနွံကဵု အဝဵု (Ruling class) တအ် သွက်ဂွံ ဍဵုဍိုက် ညးကမၠောန်တအ်ရ။ ညးဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ဗျူရဝ်ကရေသဳဂှ် ဖန်ဗဒှ် ပရေင်ဟွံဆက်စပ် လတူ ကမၠောန်ဇကု (Alienation) တုဲ၊ ကောန်ကမၠောန်တအ် ဒှ်အာ ညံင်ရဴ စက်ယန္တရား သၟးရ။<ref>{{Cite book |last=Marx |first=Karl |year=1843 |title=Critique of Hegel's Philosophy of Right}}</ref> အစာလူမှုဗေဒ ပြင်သေတ် '''မဳယှေဝ် ကရဝ်ဇြဳယာ''' (Michel Crozier) လ္ၚတ်လဝ် သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ပြင်သေတ်တုဲ ညးဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဏအ် ဟွံမာန် လ္ၚတ် ပြံင်လှာဲ အတိုင် ပွဳပွူ မပြံင်လှာဲအာရ။ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳဂှ် သွက်ဂွံ ပသောင် ပြသၞာမွဲမွဲ မ္ဂး ဒးခၞံ သၞောဝ်တၟိမွဲပၠန်တုဲ ပြသၞာဂှ် ဂၠိုင်တိုန် အာပၠန်ရ ညးပါ်ပဲါလဝ်ရ။ == သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ခေတ်တၟိ == ပ္ဍဲ ခေတ် ၂၁ ဗွဝ်ကၠံဏအ်၊ တေတ်နဝ်လဝ်ဂျဳ ကေုာံ အင်တာနေတ် ပြံင်လှာဲကၠေအ် ဗီုပြင် သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ပရေင်အုပ်ဓုပ် နကဵု ဒဳဂျဳတေဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး E-government စကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ၊ ညးဍုင်ကွာန်တအ် ပ္တိုန်လိက်အာတ်မိက် နူကဵု လတူလပှ်ကျာ (Online) မာန်ကၠုင်ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ဖအောန်ဖျေဟ် လၟေင်ကမၠောန် "ဇုက်ဗကေတ်" ကေုာံ ပရေင်လဇုဲလဇ မာန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ လၟုဟ် ပရေင်စက်ယန္တရား (Automation) ကေုာံ ပညာစိုတ်ကောန်ပျူတာ (AI) တအ် လုပ်ကၠောန်ကၠုင် ကမၠောန် ရုင်တအ်ရ။ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ လိက်တၟး၊ ပရေင်စရင်သြန် ကေုာံ ပရေင်သွဟ်သမာန် ညးဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ် ကောန်ပျူတာတအ် ကၠောန်မာန်ကၠုင်ရ။ အစာသုတေသနလ္ၚဵု ကော်စ သၞောတ်ဏအ် "ဗျူရဝ်ကရေသဳ အာလ်ဂဝ်ရဳသမ်" (Algorithmic bureaucracy) ရ။<ref>{{Cite journal |last=Bovens |first=Mark |year=2002 |title=Information Rights: Citizenship in the Information Society |journal=Journal of Political Philosophy |volume=10 |issue=3 |pages=317–341}}</ref> ဆဂး ပရေင်ပြံင်လှာဲဏအ် နွံကဵု တင်စိန်စမံင်ကီုရ။ ယဝ်ရ ကောန်ပျူတာ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗၠေတ်အာမ္ဂး၊ သွက်ဂွံ ပါ်ပဲါ ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ်ဂှ် ဝါတ်ဂါတ် နူကဵု မၞိဟ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဏီရ။ တုဲပၠန် ပရေင်ဂီုကၠီု ဒေတာ (Data security) ကေုာံ အခေါင်ပူဂိုလ်တအ် ဒှ်ပြသၞာ အဓိက ပ္ဍဲ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ခေတ်တၟိဏအ်ရ။ == ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပရေင်အုပ်ဓုပ် == ပ္ဍဲ လပါ်ကၞောတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ၊ ရးနိဂီု ဍုင်ပလိုတ်တအ် စဖန်ဗဒှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပရေင်အုပ်ဓုပ် မကော်စ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ညးဍုင်ကွာန် တၟိ (New Public Management - NPM) ရ။ သဘဴဓဝ် အဓိက NPM ဂှ် ရုင်အလဵုအသဳတအ် ဒးကၠောန်ကမၠောန် ညံင်ရဴ ကမ္ပဏဳ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။ သွက်ဂွံ ဖအောန်ဖျေဟ် စရိတ် ကေုာံ သၠုင်ပ္တိုန် အစောန်သကီုဂှ်၊ ကမၠောန် အလဵုအသဳ လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ပလီုကၠေအ် ကေုာံ ဇိုန်ကဵု ကမ္ပဏဳ ပူဂိုလ် (Privatization) တအ် ကၠောန်ရ။<ref>{{Cite book |last=Hood |first=Christopher |year=1991 |title=A Public Management for All Seasons? |journal=Public Administration |volume=69 |issue=1 |pages=3–19}}</ref> ပရေင်ပြံင်လှာဲဏအ် ဖအောန်ဖျေဟ် ကဆံင်လၟေင် ပ္ဍဲ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳတုဲ၊ ညးတာလျိုင်တအ် ကလိဂွံ အဝဵု သွက်ဂွံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗွဲမလောဲသွာရ။ ကောန်ကမၠောန် အလဵုအသဳတအ် ဒးဒုင် စၟတ်သမ္တီ နကဵု လဒုင်ဖဵု ကမၠောန် (Performance evaluation) ရ။ ၜိုန်ရ NPM ကဵု ဖဵုခိုဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ ညးပါ်ပဲါတအ် ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အလဵုအသဳဂှ် ဟွံတုပ် ကု ကမ္ပဏဳ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။ အလဵုအသဳ နွံတာလျိုင် သွက်ဂွံ ရေင်တၠုင် ဖဵုခိုဟ် ညးဍုင်ကွာန် သီုဖအိုတ် တုပ်ပ်သၟဟ်သၟဟ်ရ၊ ဟွံသေင် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ပရဲ သြန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပရေင်ပြံင်လှာဲဏအ် ပကဵု ညံင် ပရေင်တုပ်သၟဟ် ညးဍုင်ကွာန် ဂွံယအ်စှ်ေအာမာန်ရ။ == ပရေင်အုပ်ဓုပ် မဆေင်ကဵု ညးဍုင်ကွာန် == ပရေင်အုပ်ဓုပ် မဆေင်ကဵု ညးဍုင်ကွာန် (Public Administration) ဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက မွဲ ပ္ဍဲ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳရ။ ဝန်ထမ် (Civil servants) ဟွံသေင်မ္ဂး ကောန်ကမၠောန် အလဵုအသဳတအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မကၠောန်ကမၠောန် သွက် ဍုင် မဟွံလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။ ပ္ဍဲ ဍုင်ဒဳမဝ်ကရေသဳတအ်၊ ၜိုန်ရ အလဵုအသဳ ပြံင်လှာဲအာကီုလေဝ်၊ ကောန်ကမၠောန် အလဵုအသဳတအ် သှ်ေဒၟံင် ပ္ဍဲ ရုင် အတိုင်တြေံရ။ ဣဏအ်ဂှ် ကော်စ ပရေင်ဟွံပါ်လပါ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Neutral competence) ရ။ ကိုပ်ကၠာတေံ ပ္ဍဲ ရးနိဂီု အမေရိကာန်၊ ကာလ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် မွဲ ကလိဂွံ အဝဵုမ္ဂး ညးတအ် ခါန်ကၞတ် မၞိဟ်ညးတအ် ပ္ဍဲ ရုင်အလဵုအသဳ သီုဖအိုတ် မကော်စ သၞောတ်သပွိုင် (Spoils system) ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ လပါ်ကၞောတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ညးတအ် ပြံင်လှာဲ ထောံ နကဵု သၞောတ်အစောန်သကီု (Merit system) ရ။ ညးမလုပ် ရုင်အလဵုအသဳတအ် ဒးသွဟ်လိက် ကေုာံ ခါန်ကၞတ် အတိုင် အစောန်သကီုညးတအ်ရ။ ဝန်ထမ်တအ် နွံတာလျိုင် သွက်ဂွံ ကဵု ကသပ် ကု ဝန်ဇၞော်တအ် ကေုာံ ရေင်တၠုင် ကမၠောန် အတိုင် သၞောဝ်ဥပဒေ မဖျေဟ်လဝ် နကဵု စၠတ်ထဝ်ရ။ ညးတအ် ဒးနွံကဵု သီလ ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Administrative ethics) တုဲ ဟွံဂွံ ရေင်တၠုင် ကိစ္စ ပူဂိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။ == ဗျူရဝ်ကရေသဳ ကေုာံ ဒဳမဝ်ကရေသဳ == ပရေင်ဆက်ဆောံ အကြာ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ကေုာံ ဒဳမဝ်ကရေသဳ (Democracy) ဂှ် ဒှ်ပရူ မဟီုဂး ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ ပရေင်သိပ္ပံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။ ဒဳမဝ်ကရေသဳ ဒုင်သဇိုင် လတူ အဝဵု ညးဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု မၞိဟ်မဂၠိုင်ရ။ ဆဂး ဗျူရဝ်ကရေသဳဂှ် ဒုင်သဇိုင် လတူ ကဆံင်လၟေင်၊ သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ အဝဵု ညးမစောန်သကီုတအ်ရ။ အစာပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂျောန် သတူအာတ် မေဝ် (John Stuart Mill) ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ အလဵုအသဳ ဗျူရဝ်ကရေသဳဂှ် စောန်သကီုကီုလေဝ် ဟွံမဲကဵု ပရေင်ဆက်ဆောံ ကု ညးဍုင်ကွာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဒးရုဲစှ် မၞိဟ်စၞး သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ကောန်ကမၠောန် အလဵုအသဳတအ်ရ။<ref>{{Cite book |last=Mill |first=John Stuart |year=1861 |title=Considerations on Representative Government |publisher=Parker, Son, and Bourn}}</ref> ပြသၞာ အဓိကဂှ် ညးတာလျိုင် ပ္ဍဲ ဗျူရဝ်ကရေသဳတအ်ဂှ် ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဟွံဂွံ ရုဲစှ်လဝ် (Unelected officials) ရ။ ညးတအ် ကလိဂွံ အဝဵုဇၞော်ဇၞော် သွက်ဂွံ တက်ပ္တိတ် သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဍုင်ရ။ သွက်ဂွံ သောင် ပြသၞာဏအ်ဂှ် ဍုင်ဒဳမဝ်ကရေသဳတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ပရေင်ဒုင်စဳရေင် (Accountability) ပ္ဍဲ စၠတ်ထဝ် ကေုာံ ရုင်ဗစာတအ်ရ။ ကောန်ကမၠောန် အလဵုအသဳတအ် ဒးဒုင် သၟာန်စၟဳစၟတ် ပ္ဍဲ စၠတ်ထဝ် ကေုာံ ဒးဒုင် ထိင်ဒဝ် နကဵု သၞောဝ်ဥပဒေရ။ == အနာဂတ် သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ == ၜိုန်ရ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ဒးဒုင် ပါ်ပဲါ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ ဂကောံမၞိဟ် ခေတ်တၟိတအ် ဟွံမာန် တန်တဴ သီုဟွံမဲကဵု သၞောတ်ဏအ်ရ။ ဆဂး ဗီုပြင် လဒက်ပ္တန်ဂှ် ပြံင်လှာဲအာ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ အစာစီမံ အဲလ်ဗိန် တဝ်ဖလာ (Alvin Toffler) ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အနာဂတ် ပရေင်အုပ်ဓုပ်ဂှ် ဒှ်သၞောတ် "အက်ဟဝ်ကရေသဳ" (Adhocracy) မဒှ် လဒက်ပ္တန် မပြံင်လှာဲလောဲသွာ ကေုာံ ဟွံမဲကဵု ကဆံင်လၟေင် မခိုင်ကၠိုက်ရ။ ပ္ဍဲ အနာဂတ်ဂှ် ဂကောံ မဆက်စပ် ရေင်သကအ် နကဵု ကွန်ရက် (Networked organizations) တအ် စၞးကၠုင် သၞောတ်ပိဂံင် (Pyramid) ရ။ ကောန်ကမၠောန်တအ် ကၠောန်ကမၠောန် နူ ဇမ္ၚောဲ (Remote work) ဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် လတူ ကမၠောန်မအာစိုပ်ဒတုဲ (Results) ဂၠိုင်နူကဵု မင်မဲ အခိင် ကေုာံ ဒၞာဲရ။ သာ်ဂှ်ကီုလေဝ် သွက်ဂွံ မင်မဲ ပရေင်တုပ်သၟဟ် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေဂှ် သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ အဓိကတအ် သှ်ေဒၟံင် တွဵုရ။ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဍုင် ကေုာံ ကမ္ပဏဳ ဇၞော်ဇၞော်တအ် သွက်ဂွံ မံင်တန်တဴ ဗွဲမခိုင်ကၠိုက်မာန်ဂှ် ဒးနိဿဲ လတူ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ မဖန်ဗဒှ်လဝ် ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု ခေတ်ကာလ ဒဳဂျဳတေဝ်ဏအ်ရ။ == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{Cite book |last=Albrow |first=Martin |year=1970 |title=Bureaucracy |publisher=Pall Mall Press |isbn=978-0269026233 |url=https://archive.org/details/bureaucracy0000albr}} * {{Cite book |last=Weber |first=Max |year=1978 |title=Economy and Society: An Outline of Interpretive Sociology |publisher=University of California Press |isbn=978-0520035003 |url=https://books.google.com/books?id=1V7u_kQ_eFQC}} * {{Cite journal |last=Hood |first=Christopher |year=1991 |title=A Public Management for All Seasons? |journal=Public Administration |volume=69 |issue=1 |pages=3–19 |doi=10.1111/j.1467-9299.1991.tb00779.x}} * {{Cite book |last=Crozier |first=Michel |year=1964 |title=The Bureaucratic Phenomenon |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0226121105}} * {{Cite web |last=Goodsell |first=Charles T. |year=2003 |title=The Case for Bureaucracy: A Public Administration Polemic |url=https://books.google.com/books?id=Bf8XBAAAQBAJ |publisher=CQ Press}} {{Navbox | name = ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဍုင် | title = သၞောတ်ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် | listclass = hlist | list1 = * [[သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ]] * [[ဒဳမဝ်ကရေသဳ]] * [[ပရေင်အုပ်ဓုပ် မဆေင်ကဵု ညးဍုင်ကွာန်]] * [[အလဵုအသဳ]] * [[ပရေင်ဍုင်ကွာန်]] * [[သၞောဝ်ဥပဒေ]] }} {{DEFAULTSORT:သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ}} [[Category:ပရေင်ဍုင်ကွာန်]] [[Category:ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဍုင်]] [[Category:လူမှုဗေဒ]] [[Category:သၞောတ်လဒက်ပ္တန်]] [[Category:ပရေင်စီမံကွပ်ကဲ]] [[Category:ဝင် ပရေင်ဍုင်ကွာန်]] [[Category:သဘဴဓဝ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်]] lqpxv7pmp81h5tns09zhhlu7oipe7lo 60243 60242 2026-11-09T02:13:00Z Aue Nai 24 60243 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ | image = [[File:Bureaucracy (8396349457).jpg|300px|alt=သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ]] | caption = ရုပ်သ္ကုတ် မထ္ၜးပရူ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ မၞုံကဵု လၟေင်ကမၠောန် မဂၠိုင်ဂၠင် | label1 = တမ်မူလ | data1 = ပြင်သေတ် ကေုာံ ဂရိတ် တြေံ (၁၈ ဗွဝ်ကၠံ) | label2 = သဘဴဓဝ် တမ် | data2 = မာတ် ဝေဗာ (Max Weber) | label3 = လဒက်ပ္တန် | data3 = သၞောတ်အုပ်ဓုပ် မၞုံကဵု ကဆံင်လၟေင် | label4 = ကဏ္ဍ | data4 = ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ လူမှုဗေဒ }} '''သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ''' (Bureaucracy) မ္ဂး လဒက်ပ္တန် ပရေင်အုပ်ဓုပ် မၞုံကဵု လၟေင်ကမၠောန်၊ သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ကဆံင်အဝဵု မချိုတ်ပၠိုတ် သွက်ဂွံ စီမံကမၠောန် ဂကောံဇၞော်ဇၞော်ဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ဏအ်မ္ဂး ကောန်ကမၠောန်တအ် ဒးကၠောန်ကမၠောန် အတိုင်သၞောဝ် မပိုတ်သ္ဂုတ်လဝ်တုဲ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ နကဵုလိက်တၟး ဒှ်အရာ မကိစ္စဇၞော်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်တၟိဏအ် သၞောတ်ဏအ် ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် အလဵုအသဳ၊ ကမ္ပဏဳ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဂကောံနာနာသာ်ရ။<ref>{{Cite book |last=Weber |first=Max |year=1922 |title=Economy and Society |publisher=University of California Press}}</ref> သဘဴဓဝ် သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳဏအ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ဍုင်ဥရောပ ပ္ဍဲခေတ် စက်ယန္တရားတုဲ အစာလူမှုဗေဒ ဂကူဂျာမာန် '''မာတ် ဝေဗာ''' (Max Weber) ဒှ်ညး မပသောင်ထ္ၜး သဘဴဓဝ်ဏအ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ညးဟီုတွဟ်လဝ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ဒှ်လဒက်ပ္တန် မနွံကဵု ပရေင်စိုတ်စိုတ်စောဲစောဲ ကေုာံ ပရေင်စောန်သကီု မသၠုင်အိုတ် သွက်ဂွံ အုပ်ဓုပ် ဂကောံမၞိဟ် မဇၞော်မောဝ်တအ်ရ။ သၞောတ်ဏအ် ပံက်လဝ် တာလျိုင် ညးလဵုမွဲ ဒးကၠောန် ကမၠောန်လဵု ဗွဲမကၠးဖ္ဍးတုဲ ဟွံပၠုပ်စ ပရေင်ဆာန်ဒါတ် ပူဂိုလ်ရ။<ref>{{Cite journal |last=Merton |first=Robert K. |year=1940 |title=Bureaucratic Structure and Personality |journal=Social Forces |volume=18 |issue=4 |pages=560–568}}</ref> လပါ်ခိုဟ် သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ နွံတဴ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲအရာ မဒးဗက် လၟေင်ကမၠောန် ဂၠိုင်လောန်အာ၊ ပြသၞာ ဟွံမာန်ပြံင်လှာဲ ပြဟ်ပြဟ် ကေုာံ ပရေင်လဇုဲလဇတအ်ဂှ် ဒှ်တင်ဍိုန်လျအဓိကရ။ တၠပညာဂမၠိုင် ပါ်ပဲါလဝ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဏအ် ဍိုတ်က္ဍင်လောန်အာမ္ဂး ပလီုကၠေအ် အစောမ်စရာဲ ပရေင်ဖန်ဗဒှ်တၟိတၟိမာန်ရ။ လၟုဟ် ပ္ဍဲခေတ် အင်တာနေတ်ဏအ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဗျူရဝ်ကရေသဳ ပြံင်လှာဲကၠုင် နကဵု သၞောတ်ဒဳဂျဳတေဝ်တုဲ ပရေင်ကမၠောန်တအ် လောဲသွာပြဟ်ပြေဟ်ကၠုင် မံင်ကီုရ။ == ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ == ဝေါဟာရ ဗျူရဝ်ကရေသဳ စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု အရေဝ် ပြင်သေတ် "bureau" (မဂွံအဓိပ္ပါယ် ခုင်ჭလိက် ဟွံသေင်မ္ဂး ရုင်) ကေုာံ အရေဝ် ဂရိတ် "kratos" (မဂွံအဓိပ္ပါယ် အဝဵုအုပ်ဓုပ်) ရ။ အစာပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂကူပြင်သေတ် '''ဗိန်သေန် ဒဳ ဂေါရ်နေ''' (Vincent de Gournay) စကာလဝ် ဝေါဟာရဏအ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ သွက်ဂွံ ပါ်ပဲါ အလဵုအသဳ မအုပ်ဓုပ် နကဵု ဂကောံအမတ် ကေုာံ ညးတာလျိုင်တအ်ရ။<ref>{{Cite book |last=Albrow |first=Martin |year=1970 |title=Bureaucracy |publisher=Pall Mall Press |isbn=978-0269026233}}</ref> ညးညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ အလဵုအသဳဂှ် ဇၞော်မောဝ်လောန်အာတုဲ ကောန်ကမၠောန်ရုင်တအ် ကလိဂွံ အဝဵု ဂၠိုင်နူကဵု သၟိင်တၠတအ်ဏီရ။ ကိုပ်ကၠာ ဟွံစိုပ် ခေတ်စက်ယန္တရားဏီဂှ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဆက်ဆောံ သ္ၚိကၟိန်၊ တၞောဝ်ဒတောဝ် ကေုာံ ပရေင်ဆာန်ဒါတ်ရ။ ဆဂး ကာလ ရးနိဂီု ဥရောပတအ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ကေုာံ ဍုင်ဇၞော်တအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ဂှ် သၞောတ်အုပ်ဓုပ် တြေံတအ် ဟွံရုံဂပ်ရ။ သွက်ဂွံ ကံက်အခေါန်၊ ဒက်ပ္တန် ဒပ်ပၞာန် မဇၞော် ကေုာံ သြိုင်ခၞံ လဒက်ပ္တန် ဍုင်ဂမၠိုင်ဂှ် နွံပၟိက်ကၠုင် လဒက်ပ္တန် မချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ရးနိဂီု ပရတ်ယှာ (Prussia) ကေုာံ ပြင်သေတ်တအ် စဖန်ဗဒှ်ကၠုင် သၞောတ်အုပ်ဓုပ် မၞုံကဵု ကဆံင်လၟေင် ကေုာံ ညးမစောန်သကီုတအ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ်အေန်ပါယာ ကြုက်တြေံလေဝ် နွံကဵု သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ မခိုင်ကၠိုက်ကီုရ။ ညးမလုပ် ရုင်အလဵုအသဳတအ် ဒးသွဟ်လိက် တန်သၠုင်သၠုင်တုဲ ဟွံရုဲစှ် နကဵု ဂကူတၞောဝ်ဒတောဝ်ရ။ သၞောတ်ဏအ် ဒှ်သဇိုင် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ဍုင်ကြုက် မဇၞော်လှဲလး ပ္ဍဲအခိင်တေံရ။ ဆဂး သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ခေတ်တၟိ မၞုံကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ မချိုတ်ပၠိုတ်ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ဍုင်ပလိုတ် ပ္ဍဲ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံရ။ == သဘဴဓဝ် မာတ် ဝေဗာ == [[File:Max Weber 1894.jpg|thumb|မာတ် ဝေဗာ - အစာလူမှုဗေဒ ဂကူဂျာမာန် မပသောင်ထ္ၜး သဘဴဓဝ် သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ]] အစာလူမှုဗေဒ ဂကူဂျာမာန် '''မာတ် ဝေဗာ''' (Max Weber) ဒှ်ညး မပသောင်ထ္ၜး သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ကေုာံ မနွံကဵု ပရေင်သိပ္ပံ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲလိက်အုပ်ညး "Economy and Society" (၁၉၂၂) ဂှ် ညးပါ်ပဲါလဝ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ဒှ်သၞောတ်အုပ်ဓုပ် မခိုဟ်အိုတ် သွက်ဂွံ စီမံ လူမှုအဖွဲ့အစည်း ခေတ်တၟိရ။ ညးဟီုတွဟ်လဝ် ဒဒှ်ရ အဝဵုအုပ်ဓုပ် နွံပိသာ် - အဝဵုအခိုက်ကၞာ (Traditional authority)၊ အဝဵုဒြဟတ်ပူဂိုလ် (Charismatic authority) ကေုာံ အဝဵုသၞောဝ်ဥပဒေ (Rational-legal authority) တအ်ရ။ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် လတူ အဝဵုသၞောဝ်ဥပဒေရ။<ref>{{Cite book |last=Gerth |first=H.H. |year=1946 |title=From Max Weber: Essays in Sociology |publisher=Oxford University Press}}</ref> အတိုင် ဝေဗာ မဟီုမ္ဂး သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ မပေင်တဴ ကဵုလက္ချန် (Ideal type) ဒးနွံကဵု တင်အဓိက ၆ တင်ရ။ ပထမဂှ် တာလျိုင် ညးလဵုမွဲ ဒးကၠောန် ကမၠောန်လဵုဂှ် ပါ်လဝ် ဗွဲမကၠးဖ္ဍးရ။ ဒုတိယဂှ် လဒက်ပ္တန် ကဆံင်အဝဵု နွံတုဲ ညးသၟဝ် ဒးဒုင်စဳကဲ ညးလတူရ။ တတိယဂှ် ကမၠောန်အလုံအိုတ်သီု ဒးကၠောန် အတိုင် သၞောဝ်ဥပဒေ မချူလဝ် နကဵုလိက်ရ။ စတုတ္ထဂှ် ညးတာလျိုင်တအ် ဒးကၠောန်ကမၠောန် သီုဟွံမဲကဵု ပရေင်ဆာန်ဒါတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ထေဲပၞောတ် လတူ ပူဂိုလ်ရ။ ပဉ္စမဂှ် ပရေင်ခါန်ကၞတ် ကေုာံ ပရေင်တိုန်ကဆံင် ဒးဒုင်သဇိုင် လတူ အစောန်သကီု ကေုာံ ပညာရ။ ဆဋ္ဌမဂှ် ကောန်ကမၠောန်တအ် ဟွံပိုင်ပြဳ ကပေါတ်ရုင် ကေုာံ သြန်ရုင်တအ်ရ။ ဝေဗာ ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဏအ် ၜိုန်ရ နွံကဵု စက်ယန္တရား မခိုဟ်ကီုလေဝ်၊ ယဝ်ရ သၞောဝ်ဥပဒေတအ် ကြံင်မ္ၚိုဟ်လောန်အာမ္ဂး မၞိဟ်တအ် ဒးဒုင် ကြိုင်လဝ် ပ္ဍဲ "ခရိုင်ပသဲ" (Iron cage) မာန်ရ။ မၞိဟ်တအ် ဒးဒုင် ဖန်ဇန် နကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ မဟွံမဲကဵု စိုတ်စရိုတ် မၞိဟ်တုဲ လမျီု ကေုာံ ပရေင်ဗၠးၜး ပူဂိုလ် ကၠေအ်ကၠက်အာမာန်ရ ညးဟီုလဝ်ရ။ == လဒက်ပ္တန် ကေုာံ အင်္ဂလက္ချန်ဂမၠိုင် == လဒက်ပ္တန် သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ နွံကဵု သဏ္ဍာန် မတုပ်ကဵု ပိဂံင် (Pyramid) ရ။ ပ္ဍဲက္ဍိုပ်အိုတ်ဂှ် သၟိင်တၠ ဟွံသေင်မ္ဂး ညးက္ဍိုက်ပ် နွံတုဲ၊ သၟဝ်ဂှ် ကဆံင်လၟေင် အုပ်ဓုပ် နွံဗွဲမဂၠိုင်ရ။ အဝဵုအုပ်ဓုပ်ဂှ် ဇွောဝ်စှ်ေ နူလတူ စိုပ်သၟဝ်တုဲ၊ ပရေင်ဒုင်စဳရေင်ဂှ် တိုန်အာ နူသၟဝ် စိုပ်လတူရ။ လဒက်ပ္တန် ဗီုဏအ် ကဵုအခေါင် ဂကောံဇၞော်ဇၞော်တအ် အုပ်ဓုပ် ကောန်ကမၠောန် မဂၠိုင်ကဵုလ္ၚီ ဗွဲမလောဲသွာရ။ {| class="wikitable" |+ အင်္ဂလက္ချန် သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ |- ! အင်္ဂလက္ချန် !! ပသောင်ထ္ၜး |- | ပရေင်ပါ်ပရအ် ကမၠောန် (Division of Labor) || ညးတာလျိုင် မွဲတၠ ဒးကၠောန် ကမၠောန် မဆေင်ကဵု ညး ဟေင်ရ။ တာလျိုင် ထုဲကြာန် ရေင်သကအ် ဟွံဂွံ။ |- | လၟေင်ကဆံင် (Hierarchy) || ဇၟာပ် ကဆံင်သၟဝ် ဒးဒုင် အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ကဵုအမိင် နူကဆံင်လတူရ။ |- | သၞောဝ်ဥပဒေ (Rules and Regulations) || ကမၠောန် သီုဖအိုတ် ဒးကၠောန် အတိုင် သၞောဝ် ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန် မချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ |- | ပရေင်ဟွံရုဲမုက် (Impersonality) || ပရေင်ဆုံးဖြတ် ဟွံဒုင်သဇိုင် လတူ ပရေင်ဆက်ဆောံ ပူဂိုလ်။ ဒးတုပ်သၟဟ် လတူ မၞိဟ်သီုဖအိုတ်။ |- | အစောန်သကီု (Meritocracy) || ခါန်ကၞတ် ကေုာံ တိုန်ကဆံင် နကဵု တင်စၟတ် ပညာ ကေုာံ အစောန်သကီု။ |} တင်ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ လဒက်ပ္တန်ဏအ်ဂှ် လိက်တၟး (Written records) ရ။ အမိင်၊ ပရေင်ဆဵုဂဗ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သီုဖအိုတ် ဒးချူစၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵု လိက်ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ပကဵု ညံင်ဂွံ နွံကဵု သက်သဳ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် ပ္ဍဲ အခိင်အနာဂတ်ရ။ တုဲပၠန် ညးတာလျိုင်တအ် ဒးကတ်လ္ၚတ် ပညာ မဆေင်ကဵု ကမၠောန်ညးတအ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်တုဲ ဒှ်မၞိဟ် မစောန်သကီု (Professionals) ပ္ဍဲ ကမၠောန်ဂှ်ရ။<ref>{{Cite book |last=Crozier |first=Michel |year=1964 |title=The Bureaucratic Phenomenon |publisher=University of Chicago Press}}</ref> == အလဵုအသဳ ကေုာံ ဍုင် == ဍုင်ခေတ်တၟိ (Modern state) သီုဖအိုတ် ဒးစကာ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ သွက်ဂွံ ရေင်တၠုင် ကိစ္စဍုင်ရ။ အလဵုအသဳ မွဲမွဲ ဂွံဒက်ပ္တန် သၞောဝ်ဥပဒေ၊ ကံက်အခေါန်၊ ကဵု ပရေင်ပညာ၊ ကေုာံ မင်မဲ ပရေင်ဂီုကၠီုဍုင်ဂှ် နွံပၟိက် ရုင်အလဵုအသဳ မဇၞော်လှဲလးရ။ ဗျူရဝ်ကရေသဳ အလဵုအသဳဏအ်ဂှ် ကော်စ ပရေင်အုပ်ဓုပ် မဆေင်ကဵု ညးဍုင်ကွာန် (Public Administration) ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ၊ ကာလ ဍုင်တအ် ပြံင်လှာဲ စိုပ်အဝဲ ဍုင်ဇၞော်မောဝ် (Welfare state) ဂှ်၊ တာလျိုင် အလဵုအသဳ ဂၠိုင်ကၠုင် ဗွဲမလောန်ရ။ လွဳယဲ၊ ဇိုန်ကဵု သြန်ခမၠတ်၊ ကေုာံ သြိုင်ခၞံ ဒဒန် ဂၠံင်ဍာန်တအ် ဒှ်ကၠုင် တာလျိုင် ဗျူရဝ်ကရေသဳ အလဵုအသဳရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ လၟိဟ် ကောန်ကမၠောန် အလဵုအသဳလေဝ် ဂၠိုင်တိုန် ဗွဲမလောန်ရ။ အလဵုအသဳတအ် ဒးဖန်ဗဒှ် ဌာနဝန်ဇၞော် နာနာသာ် သွက်ဂွံ စီမံ ကဏ္ဍမွဲကဵုမွဲရ။ ၜိုန်ရ သၞောတ်ဏအ် ကိစ္စဇၞော်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲ ဍုင်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် အာယုက် ကောန်ကမၠောန် အလဵုအသဳတအ် ဂၠိင်နူကဵု အာယုက် အလဵုအသဳ မဒးဒုင်ရုဲစှ်တအ်ဏီရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးမကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲ ရုင်တအ် (Bureaucrats) ဂှ် ကလိဂွံ အဝဵု မဇၞော် လတူ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဍုင်မွဲမာန်ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ကတဵုဗဒှ် ပြသၞာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲ ဍုင်ဒဳမဝ်ကရေသဳတအ်မာန်ရ။ == ဗျူရဝ်ကရေသဳ ပ္ဍဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် == သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ဟွံသေင်ဆ ပ္ဍဲ အလဵုအသဳဟေင်ရ စကာ၊ ပ္ဍဲ ကမ္ပဏဳ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော်ဇၞော်တအ်လေဝ် စကာဒၟံင် ဗွဲမလှဲလးရ။ ကာလ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် စက်ယန္တရား (Industrial Revolution) ကတဵုဒှ်ကၠုင်ဂှ် ကမ္ပဏဳတအ် နွံပၟိက် သၞောတ်အုပ်ဓုပ် မချိုတ်ပၠိုတ် သွက်ဂွံ ပ္တိတ် ကပေါတ် ဗွဲမဂၠိုင် (Mass production) ရ။ အစာဖန်ဗဒှ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဖရေဒရိတ် တေလာ (Frederick Taylor) လ္ၚတ်လဝ် ပရေင်စီမံ သိပ္ပံ (Scientific management) တုဲ ပါ်ပရအ်လဝ် ကမၠောန် သွက် ကောန်ကမၠောန် စက်တအ်ရ။ ကမ္ပဏဳ ဇၞော်ဇၞော် ဗီုကဵု မာဲခရဝ်သပ် (Microsoft)၊ အေပဲ (Apple) ဟွံသေင်မ္ဂး ဗိဏ် ဇၞော်ဇၞော်တအ်ဂှ် နွံကဵု လဒက်ပ္တန် ဗျူရဝ်ကရေသဳ မခိုင်ကၠိုက်ရ။ ဌာန သြန်၊ ဌာန မၞိဟ်၊ ဌာန သွံရာန် တအ် ပါ်လဝ် ကၠးကၠးတုဲ၊ ညးတာလျိုင် ဇၟာပ်ဌာန ဒးဒုင်စဳရေင် ဇရေင် ညးက္ဍိုက်ပ် (CEO) ရ။ သၞောတ်ဏအ် ပကဵု ညံင် ကမ္ပဏဳတအ် ဂွံထိင်ဒဝ် ပရေင်သြန် ကေုာံ ပရေင်သွံရာန် အလုံဂၠးကဝ်မာန်ရ။<ref>{{Cite book |last=Chandler |first=Alfred D. |year=1977 |title=The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business |publisher=Harvard University Press}}</ref> ဆဂး ပ္ဍဲ ခေတ်တၟိဏအ်၊ ကမ္ပဏဳ တေတ်နဝ်လဝ်ဂျဳတအ် ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ မဍိုတ်က္ဍင်လောန်အာဂှ် ပလီုကၠေအ် ပရေင်ဖန်ဗဒှ် တၟိတၟိ (Innovation) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကမ္ပဏဳ ဗွဲမဂၠိုင် ဂစာန်ဖအောန်ဖျေဟ် ကဆံင်အုပ်ဓုပ် (Flattening the organization) တုဲ ဖန်ဗဒှ် ဂကောံကမၠောန် မကၠောန်ကမၠောန် သီုဟွံမဲကဵု ညးက္ဍိုက်ပ် မဂၠိုင်ဂၠင် (Agile teams) ရ။ == ပရေင်ပါ်ပဲါ ကေုာံ တင်ဟွံခိုဟ်ဂမၠိုင် == [[File:Bureaucracy.jpg|thumb|မၞိဟ်မွဲ ဒးဒုင် လေင်လဝ် ပ္ဍဲ လိက်တၟး မဂၠိုင်ဂၠင် မဒှ် သင်္ကေတ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ]] သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ဒးဒုင် ပါ်ပဲါ ဗွဲမဂၠိုင် နူကဵု တၠပညာ ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ။ တင်ဟွံခိုဟ် အဓိကဂှ် ပရေင်လဇုဲလဇ ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန် မဂၠိုင်လောန်အာ မကော်စ "ဇုက်ဗကေတ်" (Red tape) ရ။ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မွဲမွဲဂှ် ဒးတတ်ကၠောအ် ဌာန မဂၠိုင်ဂၠင် ကေုာံ ဒးကလိဂွံ စၟတ်တဲ နူ ညးတာလျိုင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ပကဵု ညံင် ကမၠောန် ဂွံဇိုင်ဇြုင်အာတုဲ ဟွံမာန် ပသောင် ပြသၞာ မကတဵုဒှ် ဟွံမဲကဵု ပရေင်အဆင်အပြင်ရ။ အစာပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဒဿန '''ကာလ် မာတ်''' (Karl Marx) ပါ်ပဲါလဝ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳဂှ် ဒှ်ကိရိယာ သွက် ဂကောံမၞိဟ် မနွံကဵု အဝဵု (Ruling class) တအ် သွက်ဂွံ ဍဵုဍိုက် ညးကမၠောန်တအ်ရ။ ညးဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ဗျူရဝ်ကရေသဳဂှ် ဖန်ဗဒှ် ပရေင်ဟွံဆက်စပ် လတူ ကမၠောန်ဇကု (Alienation) တုဲ၊ ကောန်ကမၠောန်တအ် ဒှ်အာ ညံင်ရဴ စက်ယန္တရား သၟးရ။<ref>{{Cite book |last=Marx |first=Karl |year=1843 |title=Critique of Hegel's Philosophy of Right}}</ref> အစာလူမှုဗေဒ ပြင်သေတ် '''မဳယှေဝ် ကရဝ်ဇြဳယာ''' (Michel Crozier) လ္ၚတ်လဝ် သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ပြင်သေတ်တုဲ ညးဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဏအ် ဟွံမာန် လ္ၚတ် ပြံင်လှာဲ အတိုင် ပွဳပွူ မပြံင်လှာဲအာရ။ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳဂှ် သွက်ဂွံ ပသောင် ပြသၞာမွဲမွဲ မ္ဂး ဒးခၞံ သၞောဝ်တၟိမွဲပၠန်တုဲ ပြသၞာဂှ် ဂၠိုင်တိုန် အာပၠန်ရ ညးပါ်ပဲါလဝ်ရ။ == သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ခေတ်တၟိ == ပ္ဍဲ ခေတ် ၂၁ ဗွဝ်ကၠံဏအ်၊ တေတ်နဝ်လဝ်ဂျဳ ကေုာံ အင်တာနေတ် ပြံင်လှာဲကၠေအ် ဗီုပြင် သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ပရေင်အုပ်ဓုပ် နကဵု ဒဳဂျဳတေဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး E-government စကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ၊ ညးဍုင်ကွာန်တအ် ပ္တိုန်လိက်အာတ်မိက် နူကဵု လတူလပှ်ကျာ (Online) မာန်ကၠုင်ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ဖအောန်ဖျေဟ် လၟေင်ကမၠောန် "ဇုက်ဗကေတ်" ကေုာံ ပရေင်လဇုဲလဇ မာန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ လၟုဟ် ပရေင်စက်ယန္တရား (Automation) ကေုာံ ပညာစိုတ်ကောန်ပျူတာ (AI) တအ် လုပ်ကၠောန်ကၠုင် ကမၠောန် ရုင်တအ်ရ။ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ လိက်တၟး၊ ပရေင်စရင်သြန် ကေုာံ ပရေင်သွဟ်သမာန် ညးဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ် ကောန်ပျူတာတအ် ကၠောန်မာန်ကၠုင်ရ။ အစာသုတေသနလ္ၚဵု ကော်စ သၞောတ်ဏအ် "ဗျူရဝ်ကရေသဳ အာလ်ဂဝ်ရဳသမ်" (Algorithmic bureaucracy) ရ။<ref>{{Cite journal |last=Bovens |first=Mark |year=2002 |title=Information Rights: Citizenship in the Information Society |journal=Journal of Political Philosophy |volume=10 |issue=3 |pages=317–341}}</ref> ဆဂး ပရေင်ပြံင်လှာဲဏအ် နွံကဵု တင်စိန်စမံင်ကီုရ။ ယဝ်ရ ကောန်ပျူတာ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗၠေတ်အာမ္ဂး၊ သွက်ဂွံ ပါ်ပဲါ ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ်ဂှ် ဝါတ်ဂါတ် နူကဵု မၞိဟ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဏီရ။ တုဲပၠန် ပရေင်ဂီုကၠီု ဒေတာ (Data security) ကေုာံ အခေါင်ပူဂိုလ်တအ် ဒှ်ပြသၞာ အဓိက ပ္ဍဲ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ခေတ်တၟိဏအ်ရ။ == ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပရေင်အုပ်ဓုပ် == ပ္ဍဲ လပါ်ကၞောတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ၊ ရးနိဂီု ဍုင်ပလိုတ်တအ် စဖန်ဗဒှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပရေင်အုပ်ဓုပ် မကော်စ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ညးဍုင်ကွာန် တၟိ (New Public Management - NPM) ရ။ သဘဴဓဝ် အဓိက NPM ဂှ် ရုင်အလဵုအသဳတအ် ဒးကၠောန်ကမၠောန် ညံင်ရဴ ကမ္ပဏဳ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။ သွက်ဂွံ ဖအောန်ဖျေဟ် စရိတ် ကေုာံ သၠုင်ပ္တိုန် အစောန်သကီုဂှ်၊ ကမၠောန် အလဵုအသဳ လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ပလီုကၠေအ် ကေုာံ ဇိုန်ကဵု ကမ္ပဏဳ ပူဂိုလ် (Privatization) တအ် ကၠောန်ရ။<ref>{{Cite book |last=Hood |first=Christopher |year=1991 |title=A Public Management for All Seasons? |journal=Public Administration |volume=69 |issue=1 |pages=3–19}}</ref> ပရေင်ပြံင်လှာဲဏအ် ဖအောန်ဖျေဟ် ကဆံင်လၟေင် ပ္ဍဲ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳတုဲ၊ ညးတာလျိုင်တအ် ကလိဂွံ အဝဵု သွက်ဂွံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗွဲမလောဲသွာရ။ ကောန်ကမၠောန် အလဵုအသဳတအ် ဒးဒုင် စၟတ်သမ္တီ နကဵု လဒုင်ဖဵု ကမၠောန် (Performance evaluation) ရ။ ၜိုန်ရ NPM ကဵု ဖဵုခိုဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ ညးပါ်ပဲါတအ် ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အလဵုအသဳဂှ် ဟွံတုပ် ကု ကမ္ပဏဳ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။ အလဵုအသဳ နွံတာလျိုင် သွက်ဂွံ ရေင်တၠုင် ဖဵုခိုဟ် ညးဍုင်ကွာန် သီုဖအိုတ် တုပ်ပ်သၟဟ်သၟဟ်ရ၊ ဟွံသေင် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ပရဲ သြန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပရေင်ပြံင်လှာဲဏအ် ပကဵု ညံင် ပရေင်တုပ်သၟဟ် ညးဍုင်ကွာန် ဂွံယအ်စှ်ေအာမာန်ရ။ == ပရေင်အုပ်ဓုပ် မဆေင်ကဵု ညးဍုင်ကွာန် == ပရေင်အုပ်ဓုပ် မဆေင်ကဵု ညးဍုင်ကွာန် (Public Administration) ဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက မွဲ ပ္ဍဲ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳရ။ ဝန်ထမ် (Civil servants) ဟွံသေင်မ္ဂး ကောန်ကမၠောန် အလဵုအသဳတအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မကၠောန်ကမၠောန် သွက် ဍုင် မဟွံလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။ ပ္ဍဲ ဍုင်ဒဳမဝ်ကရေသဳတအ်၊ ၜိုန်ရ အလဵုအသဳ ပြံင်လှာဲအာကီုလေဝ်၊ ကောန်ကမၠောန် အလဵုအသဳတအ် သှ်ေဒၟံင် ပ္ဍဲ ရုင် အတိုင်တြေံရ။ ဣဏအ်ဂှ် ကော်စ ပရေင်ဟွံပါ်လပါ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Neutral competence) ရ။ ကိုပ်ကၠာတေံ ပ္ဍဲ ရးနိဂီု အမေရိကာန်၊ ကာလ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် မွဲ ကလိဂွံ အဝဵုမ္ဂး ညးတအ် ခါန်ကၞတ် မၞိဟ်ညးတအ် ပ္ဍဲ ရုင်အလဵုအသဳ သီုဖအိုတ် မကော်စ သၞောတ်သပွိုင် (Spoils system) ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ လပါ်ကၞောတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ညးတအ် ပြံင်လှာဲ ထောံ နကဵု သၞောတ်အစောန်သကီု (Merit system) ရ။ ညးမလုပ် ရုင်အလဵုအသဳတအ် ဒးသွဟ်လိက် ကေုာံ ခါန်ကၞတ် အတိုင် အစောန်သကီုညးတအ်ရ။ ဝန်ထမ်တအ် နွံတာလျိုင် သွက်ဂွံ ကဵု ကသပ် ကု ဝန်ဇၞော်တအ် ကေုာံ ရေင်တၠုင် ကမၠောန် အတိုင် သၞောဝ်ဥပဒေ မဖျေဟ်လဝ် နကဵု စၠတ်ထဝ်ရ။ ညးတအ် ဒးနွံကဵု သီလ ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Administrative ethics) တုဲ ဟွံဂွံ ရေင်တၠုင် ကိစ္စ ပူဂိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။ == ဗျူရဝ်ကရေသဳ ကေုာံ ဒဳမဝ်ကရေသဳ == ပရေင်ဆက်ဆောံ အကြာ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ကေုာံ ဒဳမဝ်ကရေသဳ (Democracy) ဂှ် ဒှ်ပရူ မဟီုဂး ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ ပရေင်သိပ္ပံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။ ဒဳမဝ်ကရေသဳ ဒုင်သဇိုင် လတူ အဝဵု ညးဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု မၞိဟ်မဂၠိုင်ရ။ ဆဂး ဗျူရဝ်ကရေသဳဂှ် ဒုင်သဇိုင် လတူ ကဆံင်လၟေင်၊ သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ အဝဵု ညးမစောန်သကီုတအ်ရ။ အစာပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂျောန် သတူအာတ် မေဝ် (John Stuart Mill) ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ အလဵုအသဳ ဗျူရဝ်ကရေသဳဂှ် စောန်သကီုကီုလေဝ် ဟွံမဲကဵု ပရေင်ဆက်ဆောံ ကု ညးဍုင်ကွာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဒးရုဲစှ် မၞိဟ်စၞး သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ကောန်ကမၠောန် အလဵုအသဳတအ်ရ။<ref>{{Cite book |last=Mill |first=John Stuart |year=1861 |title=Considerations on Representative Government |publisher=Parker, Son, and Bourn}}</ref> ပြသၞာ အဓိကဂှ် ညးတာလျိုင် ပ္ဍဲ ဗျူရဝ်ကရေသဳတအ်ဂှ် ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဟွံဂွံ ရုဲစှ်လဝ် (Unelected officials) ရ။ ညးတအ် ကလိဂွံ အဝဵုဇၞော်ဇၞော် သွက်ဂွံ တက်ပ္တိတ် သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဍုင်ရ။ သွက်ဂွံ သောင် ပြသၞာဏအ်ဂှ် ဍုင်ဒဳမဝ်ကရေသဳတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ပရေင်ဒုင်စဳရေင် (Accountability) ပ္ဍဲ စၠတ်ထဝ် ကေုာံ ရုင်ဗစာတအ်ရ။ ကောန်ကမၠောန် အလဵုအသဳတအ် ဒးဒုင် သၟာန်စၟဳစၟတ် ပ္ဍဲ စၠတ်ထဝ် ကေုာံ ဒးဒုင် ထိင်ဒဝ် နကဵု သၞောဝ်ဥပဒေရ။ == အနာဂတ် သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ == ၜိုန်ရ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ဒးဒုင် ပါ်ပဲါ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ ဂကောံမၞိဟ် ခေတ်တၟိတအ် ဟွံမာန် တန်တဴ သီုဟွံမဲကဵု သၞောတ်ဏအ်ရ။ ဆဂး ဗီုပြင် လဒက်ပ္တန်ဂှ် ပြံင်လှာဲအာ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ အစာစီမံ အဲလ်ဗိန် တဝ်ဖလာ (Alvin Toffler) ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အနာဂတ် ပရေင်အုပ်ဓုပ်ဂှ် ဒှ်သၞောတ် "အက်ဟဝ်ကရေသဳ" (Adhocracy) မဒှ် လဒက်ပ္တန် မပြံင်လှာဲလောဲသွာ ကေုာံ ဟွံမဲကဵု ကဆံင်လၟေင် မခိုင်ကၠိုက်ရ။ ပ္ဍဲ အနာဂတ်ဂှ် ဂကောံ မဆက်စပ် ရေင်သကအ် နကဵု ကွန်ရက် (Networked organizations) တအ် စၞးကၠုင် သၞောတ်ပိဂံင် (Pyramid) ရ။ ကောန်ကမၠောန်တအ် ကၠောန်ကမၠောန် နူ ဇမ္ၚောဲ (Remote work) ဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် လတူ ကမၠောန်မအာစိုပ်ဒတုဲ (Results) ဂၠိုင်နူကဵု မင်မဲ အခိင် ကေုာံ ဒၞာဲရ။ သာ်ဂှ်ကီုလေဝ် သွက်ဂွံ မင်မဲ ပရေင်တုပ်သၟဟ် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေဂှ် သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ အဓိကတအ် သှ်ေဒၟံင် တွဵုရ။ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဍုင် ကေုာံ ကမ္ပဏဳ ဇၞော်ဇၞော်တအ် သွက်ဂွံ မံင်တန်တဴ ဗွဲမခိုင်ကၠိုက်မာန်ဂှ် ဒးနိဿဲ လတူ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ မဖန်ဗဒှ်လဝ် ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု ခေတ်ကာလ ဒဳဂျဳတေဝ်ဏအ်ရ။ == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{Cite book |last=Albrow |first=Martin |year=1970 |title=Bureaucracy |publisher=Pall Mall Press |isbn=978-0269026233 |url=https://archive.org/details/bureaucracy0000albr}} * {{Cite book |last=Weber |first=Max |year=1978 |title=Economy and Society: An Outline of Interpretive Sociology |publisher=University of California Press |isbn=978-0520035003 |url=https://books.google.com/books?id=1V7u_kQ_eFQC}} * {{Cite journal |last=Hood |first=Christopher |year=1991 |title=A Public Management for All Seasons? |journal=Public Administration |volume=69 |issue=1 |pages=3–19 |doi=10.1111/j.1467-9299.1991.tb00779.x}} * {{Cite book |last=Crozier |first=Michel |year=1964 |title=The Bureaucratic Phenomenon |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0226121105}} * {{Cite web |last=Goodsell |first=Charles T. |year=2003 |title=The Case for Bureaucracy: A Public Administration Polemic |url=https://books.google.com/books?id=Bf8XBAAAQBAJ |publisher=CQ Press}} {{Navbox | name = ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဍုင် | title = သၞောတ်ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် | listclass = hlist | list1 = * [[သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ]] * [[ဒဳမဝ်ကရေသဳ]] * [[ပရေင်အုပ်ဓုပ် မဆေင်ကဵု ညးဍုင်ကွာန်]] * [[အလဵုအသဳ]] * [[ပရေင်ဍုင်ကွာန်]] * [[သၞောဝ်ဥပဒေ]] }} {{DEFAULTSORT:သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ}} [[Category:ပရေင်ဍုင်ကွာန်]] [[Category:ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဍုင်]] [[Category:လူမှုဗေဒ]] [[Category:သၞောတ်လဒက်ပ္တန်]] [[Category:ပရေင်စဳဇန်ကွပ်ကဲ]] [[Category:ဝင် ပရေင်ဍုင်ကွာန်]] [[Category:သဘဴဓဝ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်]] 6t1psg9ol4oe1ajypz8eiusgp2ig7xy 60244 60243 2026-11-09T02:17:35Z Aue Nai 24 60244 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ | image = [[File:Bureaucracy (8396349457).jpg|300px|alt=သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ]] | caption = ရုပ်သ္ကုတ် မထ္ၜးပရူ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ မၞုံကဵု လၟေင်ကမၠောန် မဂၠိုင်ဂၠင် | label1 = တမ်မူလ | data1 = ပြင်သေတ် ကေုာံ ဂရိတ် တြေံ (၁၈ ဗွဝ်ကၠံ) | label2 = သဘဴဓဝ် တမ် | data2 = မာတ် ဝေဗာ (Max Weber) | label3 = လဒက်ပ္တန် | data3 = သၞောတ်အုပ်ဓုပ် မၞုံကဵု ကဆံင်လၟေင် | label4 = ကဏ္ဍ | data4 = ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ်၊ လူမှုဗေဒ }} '''သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ''' (Bureaucracy) မ္ဂး လဒက်ပ္တန် ပရေင်အုပ်ဓုပ် မၞုံကဵု လၟေင်ကမၠောန်၊ သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ကဆံင်အဝဵု မချိုတ်ပၠိုတ် သွက်ဂွံ စီမံကမၠောန် ဂကောံဇၞော်ဇၞော်ဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ဏအ်မ္ဂး ကောန်ကမၠောန်တအ် ဒးကၠောန်ကမၠောန် အတိုင်သၞောဝ် မပိုတ်သ္ဂုတ်လဝ်တုဲ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ နကဵုလိက်တၟး ဒှ်အရာ မကိစ္စဇၞော်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်တၟိဏအ် သၞောတ်ဏအ် ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက် ပရေင်အုပ်ဓုပ် အလဵုအသဳ၊ ကမ္ပဏဳ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဂကောံနာနာသာ်ရ။<ref>{{Cite book |last=Weber |first=Max |year=1922 |title=Economy and Society |publisher=University of California Press}}</ref> သဘဴဓဝ် သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳဏအ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ဍုင်ဥရောပ ပ္ဍဲခေတ် စက်ယန္တရားတုဲ အစာလူမှုဗေဒ ဂကူဂျာမာန် '''မာတ် ဝေဗာ''' (Max Weber) ဒှ်ညး မပသောင်ထ္ၜး သဘဴဓဝ်ဏအ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ညးဟီုတွဟ်လဝ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ဒှ်လဒက်ပ္တန် မနွံကဵု ပရေင်စိုတ်စိုတ်စောဲစောဲ ကေုာံ ပရေင်စောန်သကီု မသၠုင်အိုတ် သွက်ဂွံ အုပ်ဓုပ် ဂကောံမၞိဟ် မဇၞော်မောဝ်တအ်ရ။ သၞောတ်ဏအ် ပံက်လဝ် တာလျိုင် ညးလဵုမွဲ ဒးကၠောန် ကမၠောန်လဵု ဗွဲမကၠးဖ္ဍးတုဲ ဟွံပၠုပ်စ ပရေင်ဆာန်ဒါတ် ပူဂိုလ်ရ။<ref>{{Cite journal |last=Merton |first=Robert K. |year=1940 |title=Bureaucratic Structure and Personality |journal=Social Forces |volume=18 |issue=4 |pages=560–568}}</ref> လပါ်ခိုဟ် သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ နွံတဴ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲအရာ မဒးဗက် လၟေင်ကမၠောန် ဂၠိုင်လောန်အာ၊ ပြသၞာ ဟွံမာန်ပြံင်လှာဲ ပြဟ်ပြဟ် ကေုာံ ပရေင်လဇုဲလဇတအ်ဂှ် ဒှ်တင်ဍိုန်လျအဓိကရ။ တၠပညာဂမၠိုင် ပါ်ပဲါလဝ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဏအ် ဍိုတ်က္ဍင်လောန်အာမ္ဂး ပလီုကၠေအ် အစောမ်စရာဲ ပရေင်ဖန်ဗဒှ်တၟိတၟိမာန်ရ။ လၟုဟ် ပ္ဍဲခေတ် အင်တာနေတ်ဏအ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဗျူရဝ်ကရေသဳ ပြံင်လှာဲကၠုင် နကဵု သၞောတ်ဒဳဂျဳတေဝ်တုဲ ပရေင်ကမၠောန်တအ် လောဲသွာပြဟ်ပြေဟ်ကၠုင် မံင်ကီုရ။ == ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ == ဝေါဟာရ ဗျူရဝ်ကရေသဳ စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု အရေဝ် ပြင်သေတ် "bureau" (မဂွံအဓိပ္ပါယ် ခုင်ჭလိက် ဟွံသေင်မ္ဂး ရုင်) ကေုာံ အရေဝ် ဂရိတ် "kratos" (မဂွံအဓိပ္ပါယ် အဝဵုအုပ်ဓုပ်) ရ။ အစာပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂကူပြင်သေတ် '''ဗိန်သေန် ဒဳ ဂေါရ်နေ''' (Vincent de Gournay) စကာလဝ် ဝေါဟာရဏအ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ သွက်ဂွံ ပါ်ပဲါ အလဵုအသဳ မအုပ်ဓုပ် နကဵု ဂကောံအမတ် ကေုာံ ညးတာလျိုင်တအ်ရ။<ref>{{Cite book |last=Albrow |first=Martin |year=1970 |title=Bureaucracy |publisher=Pall Mall Press |isbn=978-0269026233}}</ref> ညးညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ အလဵုအသဳဂှ် ဇၞော်မောဝ်လောန်အာတုဲ ကောန်ကမၠောန်ရုင်တအ် ကလိဂွံ အဝဵု ဂၠိုင်နူကဵု သၟိင်တၠတအ်ဏီရ။ ကိုပ်ကၠာ ဟွံစိုပ် ခေတ်စက်ယန္တရားဏီဂှ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဆက်ဆောံ သ္ၚိကၟိန်၊ တၞောဝ်ဒတောဝ် ကေုာံ ပရေင်ဆာန်ဒါတ်ရ။ ဆဂး ကာလ ရးနိဂီု ဥရောပတအ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ကေုာံ ဍုင်ဇၞော်တအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ဂှ် သၞောတ်အုပ်ဓုပ် တြေံတအ် ဟွံရုံဂပ်ရ။ သွက်ဂွံ ကံက်အခေါန်၊ ဒက်ပ္တန် ဒပ်ပၞာန် မဇၞော် ကေုာံ သြိုင်ခၞံ လဒက်ပ္တန် ဍုင်ဂမၠိုင်ဂှ် နွံပၟိက်ကၠုင် လဒက်ပ္တန် မချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ရးနိဂီု ပရတ်ယှာ (Prussia) ကေုာံ ပြင်သေတ်တအ် စဖန်ဗဒှ်ကၠုင် သၞောတ်အုပ်ဓုပ် မၞုံကဵု ကဆံင်လၟေင် ကေုာံ ညးမစောန်သကီုတအ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ်အေန်ပါယာ ကြုက်တြေံလေဝ် နွံကဵု သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ မခိုင်ကၠိုက်ကီုရ။ ညးမလုပ် ရုင်အလဵုအသဳတအ် ဒးသွဟ်လိက် တန်သၠုင်သၠုင်တုဲ ဟွံရုဲစှ် နကဵု ဂကူတၞောဝ်ဒတောဝ်ရ။ သၞောတ်ဏအ် ဒှ်သဇိုင် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ဍုင်ကြုက် မဇၞော်လှဲလး ပ္ဍဲအခိင်တေံရ။ ဆဂး သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ခေတ်တၟိ မၞုံကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ မချိုတ်ပၠိုတ်ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ဍုင်ပလိုတ် ပ္ဍဲ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံရ။ == သဘဴဓဝ် မာတ် ဝေဗာ == [[File:Max Weber 1894.jpg|thumb|မာတ် ဝေဗာ - အစာလူမှုဗေဒ ဂကူဂျာမာန် မပသောင်ထ္ၜး သဘဴဓဝ် သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ]] အစာလူမှုဗေဒ ဂကူဂျာမာန် '''မာတ် ဝေဗာ''' (Max Weber) ဒှ်ညး မပသောင်ထ္ၜး သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ကေုာံ မနွံကဵု ပရေင်သိပ္ပံ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲလိက်အုပ်ညး "Economy and Society" (၁၉၂၂) ဂှ် ညးပါ်ပဲါလဝ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ဒှ်သၞောတ်အုပ်ဓုပ် မခိုဟ်အိုတ် သွက်ဂွံ စီမံ လူမှုအဖွဲ့အစည်း ခေတ်တၟိရ။ ညးဟီုတွဟ်လဝ် ဒဒှ်ရ အဝဵုအုပ်ဓုပ် နွံပိသာ် - အဝဵုအခိုက်ကၞာ (Traditional authority)၊ အဝဵုဒြဟတ်ပူဂိုလ် (Charismatic authority) ကေုာံ အဝဵုသၞောဝ်ဥပဒေ (Rational-legal authority) တအ်ရ။ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် လတူ အဝဵုသၞောဝ်ဥပဒေရ။<ref>{{Cite book |last=Gerth |first=H.H. |year=1946 |title=From Max Weber: Essays in Sociology |publisher=Oxford University Press}}</ref> အတိုင် ဝေဗာ မဟီုမ္ဂး သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ မပေင်တဴ ကဵုလက္ချန် (Ideal type) ဒးနွံကဵု တင်အဓိက ၆ တင်ရ။ ပထမဂှ် တာလျိုင် ညးလဵုမွဲ ဒးကၠောန် ကမၠောန်လဵုဂှ် ပါ်လဝ် ဗွဲမကၠးဖ္ဍးရ။ ဒုတိယဂှ် လဒက်ပ္တန် ကဆံင်အဝဵု နွံတုဲ ညးသၟဝ် ဒးဒုင်စဳကဲ ညးလတူရ။ တတိယဂှ် ကမၠောန်အလုံအိုတ်သီု ဒးကၠောန် အတိုင် သၞောဝ်ဥပဒေ မချူလဝ် နကဵုလိက်ရ။ စတုတ္ထဂှ် ညးတာလျိုင်တအ် ဒးကၠောန်ကမၠောန် သီုဟွံမဲကဵု ပရေင်ဆာန်ဒါတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ထေဲပၞောတ် လတူ ပူဂိုလ်ရ။ ပဉ္စမဂှ် ပရေင်ခါန်ကၞတ် ကေုာံ ပရေင်တိုန်ကဆံင် ဒးဒုင်သဇိုင် လတူ အစောန်သကီု ကေုာံ ပညာရ။ ဆဋ္ဌမဂှ် ကောန်ကမၠောန်တအ် ဟွံပိုင်ပြဳ ကပေါတ်ရုင် ကေုာံ သြန်ရုင်တအ်ရ။ ဝေဗာ ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဏအ် ၜိုန်ရ နွံကဵု စက်ယန္တရား မခိုဟ်ကီုလေဝ်၊ ယဝ်ရ သၞောဝ်ဥပဒေတအ် ကြံင်မ္ၚိုဟ်လောန်အာမ္ဂး မၞိဟ်တအ် ဒးဒုင် ကြိုင်လဝ် ပ္ဍဲ "ခရိုင်ပသဲ" (Iron cage) မာန်ရ။ မၞိဟ်တအ် ဒးဒုင် ဖန်ဇန် နကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ မဟွံမဲကဵု စိုတ်စရိုတ် မၞိဟ်တုဲ လမျီု ကေုာံ ပရေင်ဗၠးၜး ပူဂိုလ် ကၠေအ်ကၠက်အာမာန်ရ ညးဟီုလဝ်ရ။ == လဒက်ပ္တန် ကေုာံ အင်္ဂလက္ချန်ဂမၠိုင် == လဒက်ပ္တန် သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ နွံကဵု သဏ္ဍာန် မတုပ်ကဵု ပိဂံင် (Pyramid) ရ။ ပ္ဍဲက္ဍိုပ်အိုတ်ဂှ် သၟိင်တၠ ဟွံသေင်မ္ဂး ညးက္ဍိုက်ပ် နွံတုဲ၊ သၟဝ်ဂှ် ကဆံင်လၟေင် အုပ်ဓုပ် နွံဗွဲမဂၠိုင်ရ။ အဝဵုအုပ်ဓုပ်ဂှ် ဇွောဝ်စှ်ေ နူလတူ စိုပ်သၟဝ်တုဲ၊ ပရေင်ဒုင်စဳရေင်ဂှ် တိုန်အာ နူသၟဝ် စိုပ်လတူရ။ လဒက်ပ္တန် ဗီုဏအ် ကဵုအခေါင် ဂကောံဇၞော်ဇၞော်တအ် အုပ်ဓုပ် ကောန်ကမၠောန် မဂၠိုင်ကဵုလ္ၚီ ဗွဲမလောဲသွာရ။ {| class="wikitable" |+ အင်္ဂလက္ချန် သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ |- ! အင်္ဂလက္ချန် !! ပသောင်ထ္ၜး |- | ပရေင်ပါ်ပရအ် ကမၠောန် (Division of Labor) || ညးတာလျိုင် မွဲတၠ ဒးကၠောန် ကမၠောန် မဆေင်ကဵု ညး ဟေင်ရ။ တာလျိုင် ထုဲကြာန် ရေင်သကအ် ဟွံဂွံ။ |- | လၟေင်ကဆံင် (Hierarchy) || ဇၟာပ် ကဆံင်သၟဝ် ဒးဒုင် အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ကဵုအမိင် နူကဆံင်လတူရ။ |- | သၞောဝ်ဥပဒေ (Rules and Regulations) || ကမၠောန် သီုဖအိုတ် ဒးကၠောန် အတိုင် သၞောဝ် ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန် မချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ |- | ပရေင်ဟွံရုဲမုက် (Impersonality) || ပရေင်ဆုံးဖြတ် ဟွံဒုင်သဇိုင် လတူ ပရေင်ဆက်ဆောံ ပူဂိုလ်။ ဒးတုပ်သၟဟ် လတူ မၞိဟ်သီုဖအိုတ်။ |- | အစောန်သကီု (Meritocracy) || ခါန်ကၞတ် ကေုာံ တိုန်ကဆံင် နကဵု တင်စၟတ် ပညာ ကေုာံ အစောန်သကီု။ |} တင်ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ လဒက်ပ္တန်ဏအ်ဂှ် လိက်တၟး (Written records) ရ။ အမိင်၊ ပရေင်ဆဵုဂဗ ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သီုဖအိုတ် ဒးချူစၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵု လိက်ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ပကဵု ညံင်ဂွံ နွံကဵု သက်သဳ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် ပ္ဍဲ အခိင်အနာဂတ်ရ။ တုဲပၠန် ညးတာလျိုင်တအ် ဒးကတ်လ္ၚတ် ပညာ မဆေင်ကဵု ကမၠောန်ညးတအ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်တုဲ ဒှ်မၞိဟ် မစောန်သကီု (Professionals) ပ္ဍဲ ကမၠောန်ဂှ်ရ။<ref>{{Cite book |last=Crozier |first=Michel |year=1964 |title=The Bureaucratic Phenomenon |publisher=University of Chicago Press}}</ref> == အလဵုအသဳ ကေုာံ ဍုင် == ဍုင်ခေတ်တၟိ (Modern state) သီုဖအိုတ် ဒးစကာ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ သွက်ဂွံ ရေင်တၠုင် ကိစ္စဍုင်ရ။ အလဵုအသဳ မွဲမွဲ ဂွံဒက်ပ္တန် သၞောဝ်ဥပဒေ၊ ကံက်အခေါန်၊ ကဵု ပရေင်ပညာ၊ ကေုာံ မင်မဲ ပရေင်ဂီုကၠီုဍုင်ဂှ် နွံပၟိက် ရုင်အလဵုအသဳ မဇၞော်လှဲလးရ။ ဗျူရဝ်ကရေသဳ အလဵုအသဳဏအ်ဂှ် ကော်စ ပရေင်အုပ်ဓုပ် မဆေင်ကဵု ညးဍုင်ကွာန် (Public Administration) ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ၊ ကာလ ဍုင်တအ် ပြံင်လှာဲ စိုပ်အဝဲ ဍုင်ဇၞော်မောဝ် (Welfare state) ဂှ်၊ တာလျိုင် အလဵုအသဳ ဂၠိုင်ကၠုင် ဗွဲမလောန်ရ။ လွဳယဲ၊ ဇိုန်ကဵု သြန်ခမၠတ်၊ ကေုာံ သြိုင်ခၞံ ဒဒန် ဂၠံင်ဍာန်တအ် ဒှ်ကၠုင် တာလျိုင် ဗျူရဝ်ကရေသဳ အလဵုအသဳရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ လၟိဟ် ကောန်ကမၠောန် အလဵုအသဳလေဝ် ဂၠိုင်တိုန် ဗွဲမလောန်ရ။ အလဵုအသဳတအ် ဒးဖန်ဗဒှ် ဌာနဝန်ဇၞော် နာနာသာ် သွက်ဂွံ စီမံ ကဏ္ဍမွဲကဵုမွဲရ။ ၜိုန်ရ သၞောတ်ဏအ် ကိစ္စဇၞော်ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲ ဍုင်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် အာယုက် ကောန်ကမၠောန် အလဵုအသဳတအ် ဂၠိင်နူကဵု အာယုက် အလဵုအသဳ မဒးဒုင်ရုဲစှ်တအ်ဏီရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးမကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲ ရုင်တအ် (Bureaucrats) ဂှ် ကလိဂွံ အဝဵု မဇၞော် လတူ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဍုင်မွဲမာန်ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ကတဵုဗဒှ် ပြသၞာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲ ဍုင်ဒဳမဝ်ကရေသဳတအ်မာန်ရ။ == ဗျူရဝ်ကရေသဳ ပ္ဍဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် == သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ဟွံသေင်ဆ ပ္ဍဲ အလဵုအသဳဟေင်ရ စကာ၊ ပ္ဍဲ ကမ္ပဏဳ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော်ဇၞော်တအ်လေဝ် စကာဒၟံင် ဗွဲမလှဲလးရ။ ကာလ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် စက်ယန္တရား (Industrial Revolution) ကတဵုဒှ်ကၠုင်ဂှ် ကမ္ပဏဳတအ် နွံပၟိက် သၞောတ်အုပ်ဓုပ် မချိုတ်ပၠိုတ် သွက်ဂွံ ပ္တိတ် ကပေါတ် ဗွဲမဂၠိုင် (Mass production) ရ။ အစာဖန်ဗဒှ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဖရေဒရိတ် တေလာ (Frederick Taylor) လ္ၚတ်လဝ် ပရေင်စီမံ သိပ္ပံ (Scientific management) တုဲ ပါ်ပရအ်လဝ် ကမၠောန် သွက် ကောန်ကမၠောန် စက်တအ်ရ။ ကမ္ပဏဳ ဇၞော်ဇၞော် ဗီုကဵု မာဲခရဝ်သပ် (Microsoft)၊ အေပဲ (Apple) ဟွံသေင်မ္ဂး ဗိဏ် ဇၞော်ဇၞော်တအ်ဂှ် နွံကဵု လဒက်ပ္တန် ဗျူရဝ်ကရေသဳ မခိုင်ကၠိုက်ရ။ ဌာန သြန်၊ ဌာန မၞိဟ်၊ ဌာန သွံရာန် တအ် ပါ်လဝ် ကၠးကၠးတုဲ၊ ညးတာလျိုင် ဇၟာပ်ဌာန ဒးဒုင်စဳရေင် ဇရေင် ညးက္ဍိုက်ပ် (CEO) ရ။ သၞောတ်ဏအ် ပကဵု ညံင် ကမ္ပဏဳတအ် ဂွံထိင်ဒဝ် ပရေင်သြန် ကေုာံ ပရေင်သွံရာန် အလုံဂၠးကဝ်မာန်ရ။<ref>{{Cite book |last=Chandler |first=Alfred D. |year=1977 |title=The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business |publisher=Harvard University Press}}</ref> ဆဂး ပ္ဍဲ ခေတ်တၟိဏအ်၊ ကမ္ပဏဳ တေတ်နဝ်လဝ်ဂျဳတအ် ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ မဍိုတ်က္ဍင်လောန်အာဂှ် ပလီုကၠေအ် ပရေင်ဖန်ဗဒှ် တၟိတၟိ (Innovation) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကမ္ပဏဳ ဗွဲမဂၠိုင် ဂစာန်ဖအောန်ဖျေဟ် ကဆံင်အုပ်ဓုပ် (Flattening the organization) တုဲ ဖန်ဗဒှ် ဂကောံကမၠောန် မကၠောန်ကမၠောန် သီုဟွံမဲကဵု ညးက္ဍိုက်ပ် မဂၠိုင်ဂၠင် (Agile teams) ရ။ == ပရေင်ပါ်ပဲါ ကေုာံ တင်ဟွံခိုဟ်ဂမၠိုင် == [[File:Bureaucracy.jpg|thumb|မၞိဟ်မွဲ ဒးဒုင် လေင်လဝ် ပ္ဍဲ လိက်တၟး မဂၠိုင်ဂၠင် မဒှ် သင်္ကေတ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ]] သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ဒးဒုင် ပါ်ပဲါ ဗွဲမဂၠိုင် နူကဵု တၠပညာ ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ။ တင်ဟွံခိုဟ် အဓိကဂှ် ပရေင်လဇုဲလဇ ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန် မဂၠိုင်လောန်အာ မကော်စ "ဇုက်ဗကေတ်" (Red tape) ရ။ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် မွဲမွဲဂှ် ဒးတတ်ကၠောအ် ဌာန မဂၠိုင်ဂၠင် ကေုာံ ဒးကလိဂွံ စၟတ်တဲ နူ ညးတာလျိုင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ပကဵု ညံင် ကမၠောန် ဂွံဇိုင်ဇြုင်အာတုဲ ဟွံမာန် ပသောင် ပြသၞာ မကတဵုဒှ် ဟွံမဲကဵု ပရေင်အဆင်အပြင်ရ။ အစာပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဒဿန '''ကာလ် မာတ်''' (Karl Marx) ပါ်ပဲါလဝ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳဂှ် ဒှ်ကိရိယာ သွက် ဂကောံမၞိဟ် မနွံကဵု အဝဵု (Ruling class) တအ် သွက်ဂွံ ဍဵုဍိုက် ညးကမၠောန်တအ်ရ။ ညးဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ဗျူရဝ်ကရေသဳဂှ် ဖန်ဗဒှ် ပရေင်ဟွံဆက်စပ် လတူ ကမၠောန်ဇကု (Alienation) တုဲ၊ ကောန်ကမၠောန်တအ် ဒှ်အာ ညံင်ရဴ စက်ယန္တရား သၟးရ။<ref>{{Cite book |last=Marx |first=Karl |year=1843 |title=Critique of Hegel's Philosophy of Right}}</ref> အစာလူမှုဗေဒ ပြင်သေတ် '''မဳယှေဝ် ကရဝ်ဇြဳယာ''' (Michel Crozier) လ္ၚတ်လဝ် သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ပြင်သေတ်တုဲ ညးဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဏအ် ဟွံမာန် လ္ၚတ် ပြံင်လှာဲ အတိုင် ပွဳပွူ မပြံင်လှာဲအာရ။ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳဂှ် သွက်ဂွံ ပသောင် ပြသၞာမွဲမွဲ မ္ဂး ဒးခၞံ သၞောဝ်တၟိမွဲပၠန်တုဲ ပြသၞာဂှ် ဂၠိုင်တိုန် အာပၠန်ရ ညးပါ်ပဲါလဝ်ရ။ == သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ခေတ်တၟိ == ပ္ဍဲ ခေတ် ၂၁ ဗွဝ်ကၠံဏအ်၊ တေတ်နဝ်လဝ်ဂျဳ ကေုာံ အင်တာနေတ် ပြံင်လှာဲကၠေအ် ဗီုပြင် သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ပရေင်အုပ်ဓုပ် နကဵု ဒဳဂျဳတေဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး E-government စကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ၊ ညးဍုင်ကွာန်တအ် ပ္တိုန်လိက်အာတ်မိက် နူကဵု လတူလပှ်ကျာ (Online) မာန်ကၠုင်ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ဖအောန်ဖျေဟ် လၟေင်ကမၠောန် "ဇုက်ဗကေတ်" ကေုာံ ပရေင်လဇုဲလဇ မာန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ လၟုဟ် ပရေင်စက်ယန္တရား (Automation) ကေုာံ ပညာစိုတ်ကောန်ပျူတာ (AI) တအ် လုပ်ကၠောန်ကၠုင် ကမၠောန် ရုင်တအ်ရ။ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ လိက်တၟး၊ ပရေင်စရင်သြန် ကေုာံ ပရေင်သွဟ်သမာန် ညးဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ် ကောန်ပျူတာတအ် ကၠောန်မာန်ကၠုင်ရ။ အစာသုတေသနလ္ၚဵု ကော်စ သၞောတ်ဏအ် "ဗျူရဝ်ကရေသဳ အာလ်ဂဝ်ရဳသမ်" (Algorithmic bureaucracy) ရ။<ref>{{Cite journal |last=Bovens |first=Mark |year=2002 |title=Information Rights: Citizenship in the Information Society |journal=Journal of Political Philosophy |volume=10 |issue=3 |pages=317–341}}</ref> ဆဂး ပရေင်ပြံင်လှာဲဏအ် နွံကဵု တင်စိန်စမံင်ကီုရ။ ယဝ်ရ ကောန်ပျူတာ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗၠေတ်အာမ္ဂး၊ သွက်ဂွံ ပါ်ပဲါ ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ်ဂှ် ဝါတ်ဂါတ် နူကဵု မၞိဟ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဏီရ။ တုဲပၠန် ပရေင်ဂီုကၠီု ဒေတာ (Data security) ကေုာံ အခေါင်ပူဂိုလ်တအ် ဒှ်ပြသၞာ အဓိက ပ္ဍဲ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ခေတ်တၟိဏအ်ရ။ == ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပရေင်အုပ်ဓုပ် == ပ္ဍဲ လပါ်ကၞောတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ၊ ရးနိဂီု ဍုင်ပလိုတ်တအ် စဖန်ဗဒှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပရေင်အုပ်ဓုပ် မကော်စ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ညးဍုင်ကွာန် တၟိ (New Public Management - NPM) ရ။ သဘဴဓဝ် အဓိက NPM ဂှ် ရုင်အလဵုအသဳတအ် ဒးကၠောန်ကမၠောန် ညံင်ရဴ ကမ္ပဏဳ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။ သွက်ဂွံ ဖအောန်ဖျေဟ် စရိတ် ကေုာံ သၠုင်ပ္တိုန် အစောန်သကီုဂှ်၊ ကမၠောန် အလဵုအသဳ လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ပလီုကၠေအ် ကေုာံ ဇိုန်ကဵု ကမ္ပဏဳ ပူဂိုလ် (Privatization) တအ် ကၠောန်ရ။<ref>{{Cite book |last=Hood |first=Christopher |year=1991 |title=A Public Management for All Seasons? |journal=Public Administration |volume=69 |issue=1 |pages=3–19}}</ref> ပရေင်ပြံင်လှာဲဏအ် ဖအောန်ဖျေဟ် ကဆံင်လၟေင် ပ္ဍဲ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳတုဲ၊ ညးတာလျိုင်တအ် ကလိဂွံ အဝဵု သွက်ဂွံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗွဲမလောဲသွာရ။ ကောန်ကမၠောန် အလဵုအသဳတအ် ဒးဒုင် စၟတ်သမ္တီ နကဵု လဒုင်ဖဵု ကမၠောန် (Performance evaluation) ရ။ ၜိုန်ရ NPM ကဵု ဖဵုခိုဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ ညးပါ်ပဲါတအ် ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အလဵုအသဳဂှ် ဟွံတုပ် ကု ကမ္ပဏဳ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။ အလဵုအသဳ နွံတာလျိုင် သွက်ဂွံ ရေင်တၠုင် ဖဵုခိုဟ် ညးဍုင်ကွာန် သီုဖအိုတ် တုပ်ပ်သၟဟ်သၟဟ်ရ၊ ဟွံသေင် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ပရဲ သြန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပရေင်ပြံင်လှာဲဏအ် ပကဵု ညံင် ပရေင်တုပ်သၟဟ် ညးဍုင်ကွာန် ဂွံယအ်စှ်ေအာမာန်ရ။ == ပရေင်အုပ်ဓုပ် မဆေင်ကဵု ညးဍုင်ကွာန် == ပရေင်အုပ်ဓုပ် မဆေင်ကဵု ညးဍုင်ကွာန် (Public Administration) ဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက မွဲ ပ္ဍဲ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳရ။ ဝန်ထမ် (Civil servants) ဟွံသေင်မ္ဂး ကောန်ကမၠောန် အလဵုအသဳတအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မကၠောန်ကမၠောန် သွက် ဍုင် မဟွံလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။ ပ္ဍဲ ဍုင်ဒဳမဝ်ကရေသဳတအ်၊ ၜိုန်ရ အလဵုအသဳ ပြံင်လှာဲအာကီုလေဝ်၊ ကောန်ကမၠောန် အလဵုအသဳတအ် သှ်ေဒၟံင် ပ္ဍဲ ရုင် အတိုင်တြေံရ။ ဣဏအ်ဂှ် ကော်စ ပရေင်ဟွံပါ်လပါ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Neutral competence) ရ။ ကိုပ်ကၠာတေံ ပ္ဍဲ ရးနိဂီု အမေရိကာန်၊ ကာလ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် မွဲ ကလိဂွံ အဝဵုမ္ဂး ညးတအ် ခါန်ကၞတ် မၞိဟ်ညးတအ် ပ္ဍဲ ရုင်အလဵုအသဳ သီုဖအိုတ် မကော်စ သၞောတ်သပွိုင် (Spoils system) ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ လပါ်ကၞောတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ ညးတအ် ပြံင်လှာဲ ထောံ နကဵု သၞောတ်အစောန်သကီု (Merit system) ရ။ ညးမလုပ် ရုင်အလဵုအသဳတအ် ဒးသွဟ်လိက် ကေုာံ ခါန်ကၞတ် အတိုင် အစောန်သကီုညးတအ်ရ။ ဝန်ထမ်တအ် နွံတာလျိုင် သွက်ဂွံ ကဵု ကသပ် ကု ဝန်ဇၞော်တအ် ကေုာံ ရေင်တၠုင် ကမၠောန် အတိုင် သၞောဝ်ဥပဒေ မဖျေဟ်လဝ် နကဵု စၠတ်ထဝ်ရ။ ညးတအ် ဒးနွံကဵု သီလ ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Administrative ethics) တုဲ ဟွံဂွံ ရေင်တၠုင် ကိစ္စ ပူဂိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။ == ဗျူရဝ်ကရေသဳ ကေုာံ ဒဳမဝ်ကရေသဳ == ပရေင်ဆက်ဆောံ အကြာ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ကေုာံ ဒဳမဝ်ကရေသဳ (Democracy) ဂှ် ဒှ်ပရူ မဟီုဂး ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ ပရေင်သိပ္ပံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။ ဒဳမဝ်ကရေသဳ ဒုင်သဇိုင် လတူ အဝဵု ညးဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု မၞိဟ်မဂၠိုင်ရ။ ဆဂး ဗျူရဝ်ကရေသဳဂှ် ဒုင်သဇိုင် လတူ ကဆံင်လၟေင်၊ သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ အဝဵု ညးမစောန်သကီုတအ်ရ။ အစာပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂျောန် သတူအာတ် မေဝ် (John Stuart Mill) ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ အလဵုအသဳ ဗျူရဝ်ကရေသဳဂှ် စောန်သကီုကီုလေဝ် ဟွံမဲကဵု ပရေင်ဆက်ဆောံ ကု ညးဍုင်ကွာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဒးရုဲစှ် မၞိဟ်စၞး သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ကောန်ကမၠောန် အလဵုအသဳတအ်ရ။<ref>{{Cite book |last=Mill |first=John Stuart |year=1861 |title=Considerations on Representative Government |publisher=Parker, Son, and Bourn}}</ref> ပြသၞာ အဓိကဂှ် ညးတာလျိုင် ပ္ဍဲ ဗျူရဝ်ကရေသဳတအ်ဂှ် ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဟွံဂွံ ရုဲစှ်လဝ် (Unelected officials) ရ။ ညးတအ် ကလိဂွံ အဝဵုဇၞော်ဇၞော် သွက်ဂွံ တက်ပ္တိတ် သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဍုင်ရ။ သွက်ဂွံ သောင် ပြသၞာဏအ်ဂှ် ဍုင်ဒဳမဝ်ကရေသဳတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ပရေင်ဒုင်စဳရေင် (Accountability) ပ္ဍဲ စၠတ်ထဝ် ကေုာံ ရုင်ဗစာတအ်ရ။ ကောန်ကမၠောန် အလဵုအသဳတအ် ဒးဒုင် သၟာန်စၟဳစၟတ် ပ္ဍဲ စၠတ်ထဝ် ကေုာံ ဒးဒုင် ထိင်ဒဝ် နကဵု သၞောဝ်ဥပဒေရ။ == အနာဂတ် သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ == ၜိုန်ရ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ ဒးဒုင် ပါ်ပဲါ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ ဂကောံမၞိဟ် ခေတ်တၟိတအ် ဟွံမာန် တန်တဴ သီုဟွံမဲကဵု သၞောတ်ဏအ်ရ။ ဆဂး ဗီုပြင် လဒက်ပ္တန်ဂှ် ပြံင်လှာဲအာ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ အစာစီမံ အဲလ်ဗိန် တဝ်ဖလာ (Alvin Toffler) ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အနာဂတ် ပရေင်အုပ်ဓုပ်ဂှ် ဒှ်သၞောတ် "အက်ဟဝ်ကရေသဳ" (Adhocracy) မဒှ် လဒက်ပ္တန် မပြံင်လှာဲလောဲသွာ ကေုာံ ဟွံမဲကဵု ကဆံင်လၟေင် မခိုင်ကၠိုက်ရ။ ပ္ဍဲ အနာဂတ်ဂှ် ဂကောံ မဆက်စပ် ရေင်သကအ် နကဵု ကွန်ရက် (Networked organizations) တအ် စၞးကၠုင် သၞောတ်ပိဂံင် (Pyramid) ရ။ ကောန်ကမၠောန်တအ် ကၠောန်ကမၠောန် နူ ဇမ္ၚောဲ (Remote work) ဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် လတူ ကမၠောန်မအာစိုပ်ဒတုဲ (Results) ဂၠိုင်နူကဵု မင်မဲ အခိင် ကေုာံ ဒၞာဲရ။ သာ်ဂှ်ကီုလေဝ် သွက်ဂွံ မင်မဲ ပရေင်တုပ်သၟဟ် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေဂှ် သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ အဓိကတအ် သှ်ေဒၟံင် တွဵုရ။ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဍုင် ကေုာံ ကမ္ပဏဳ ဇၞော်ဇၞော်တအ် သွက်ဂွံ မံင်တန်တဴ ဗွဲမခိုင်ကၠိုက်မာန်ဂှ် ဒးနိဿဲ လတူ သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ မဖန်ဗဒှ်လဝ် ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု ခေတ်ကာလ ဒဳဂျဳတေဝ်ဏအ်ရ။ == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{Cite book |last=Albrow |first=Martin |year=1970 |title=Bureaucracy |publisher=Pall Mall Press |isbn=978-0269026233 |url=https://archive.org/details/bureaucracy0000albr}} * {{Cite book |last=Weber |first=Max |year=1978 |title=Economy and Society: An Outline of Interpretive Sociology |publisher=University of California Press |isbn=978-0520035003 |url=https://books.google.com/books?id=1V7u_kQ_eFQC}} * {{Cite journal |last=Hood |first=Christopher |year=1991 |title=A Public Management for All Seasons? |journal=Public Administration |volume=69 |issue=1 |pages=3–19 |doi=10.1111/j.1467-9299.1991.tb00779.x}} * {{Cite book |last=Crozier |first=Michel |year=1964 |title=The Bureaucratic Phenomenon |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0226121105}} * {{Cite web |last=Goodsell |first=Charles T. |year=2003 |title=The Case for Bureaucracy: A Public Administration Polemic |url=https://books.google.com/books?id=Bf8XBAAAQBAJ |publisher=CQ Press}} {{Navbox | name = ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဍုင် | title = သၞောတ်ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် | listclass = hlist | list1 = * [[သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ]] * [[ဒဳမဝ်ကရေသဳ]] * [[ပရေင်အုပ်ဓုပ် မဆေင်ကဵု ညးဍုင်ကွာန်]] * [[အလဵုအသဳ]] * [[ပရေင်ဍုင်ကွာန်]] * [[သၞောဝ်ဥပဒေ]] }} {{DEFAULTSORT:သၞောတ်ဗျူရဝ်ကရေသဳ}} [[Category:ပရေင်ဍုင်ကွာန်]] [[Category:ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဍုင်]] [[Category:လူမှုဗေဒ]] [[Category:သၞောတ်လဒက်ပ္တန်]] [[Category:ပရေင်စီမံကွပ်ကဲ]] [[Category:ဝင် ပရေင်ဍုင်ကွာန်]] [[Category:သဘဴဓဝ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်]] lqpxv7pmp81h5tns09zhhlu7oipe7lo 0 13493 60245 2026-11-09T02:35:44Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Infobox exhibition | name = သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဂၠးကဝ် | native_name = Expo (World's fair) | image = Expo 2020 Dubai Al Wasl Plaza.jpg | caption = အာလ် ဝါသေဝ် ပလာဇြာ (Al Wasl Plaza) ပ္ဍဲ အေတ်သပဝ် ၂၀၂၀ ဒူဗာဲ | type = ထ္ၜးပျး အလုံဂၠးကဝ် | frequency = ဇၟာပ် ၅ သၞာံ (..." 60245 wikitext text/x-wiki {{Infobox exhibition | name = သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဂၠးကဝ် | native_name = Expo (World's fair) | image = Expo 2020 Dubai Al Wasl Plaza.jpg | caption = အာလ် ဝါသေဝ် ပလာဇြာ (Al Wasl Plaza) ပ္ဍဲ အေတ်သပဝ် ၂၀၂၀ ဒူဗာဲ | type = ထ္ၜးပျး အလုံဂၠးကဝ် | frequency = ဇၟာပ် ၅ သၞာံ (သဘၚ်ဇၞော်) | organizer = ဗျူရဝ် အေန်တာနေရှေန်နယ် ဒေတ် အေတ်သပဝ်ဇြဳရှောန် (Bureau International des Expositions) | first_event = ၁၈၅၁ ပ္ဍဲ လန်ဒါန် (London) | next_event = ၂၀၂၅ ပ္ဍဲ အဝ်သာကာ (Osaka) }} သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဂၠးကဝ် (World's fair) ဟွံသေၚ်မ္ဂး မလေပ်ကော်စ နာမမွဲသ္အာၚ် အေတ်သပဝ် (Expo) ဂှ် ဒှ်သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဇၞော်အိုတ် လတူဂၠးတိ မကၠောန်ဗဒှ် နကဵု ဍုၚ်နာနာ သွက်ဂွံ ထ္ၜးပျး ပရေၚ်တဴတက် နဲကဲသိပ္ပံ၊ အနုသုခုမ ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ သဘၚ်ဏအ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဍုၚ် လန်ဒါန် (London) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၁ တုဲ လၟုဟ်မ္ဂး ဒှ်ကၠုၚ် သဘၚ်ကိစ္စဇၞော် မဆက်စၠောံကဵု ဍုၚ်နာနာ လတူဂၠးတိရ။ သဘၚ်ထ္ၜးပျးဏအ် ဖန်ဇန်လဝ် သွက်ဂွံ ပံက်ထ္ၜး လညာတ်တၟိတၟိ၊ ကပေါတ်စက်ယန် ခေတ်တၟိ ကေုာံ ပရေၚ်ကမၠောန် မဆေၚ်စပ် ကုသဘာဝ ကေုာံ မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်ရ။<ref>Findling, J. E., & Pelle, K. D. (2008). ''Encyclopedia of World's Fairs and Expositions''. McFarland.</ref> သဘၚ်ထ္ၜးပျးဂၠးကဝ်ဂှ် ညံၚ်ရဴ ဒှ်ဒၞာဲပ္ကောံပ္ကေဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေၚ်ပညာတုဲ ဍုၚ်မဒုၚ်တဲ ကၠောန်ဗဒှ်တအ်လေဝ် သြိုၚ်ခၞံဗဒှ် တိုက်ထ္ၜးပျး (Pavilion) တၟေၚ်တၟေၚ် မထ္ၜးကဵု အာဲကၟာဲ အခိုက်ကၞာ ဍုၚ်ညးတအ်ရ။ ပရေၚ်ကမၠောန်ဏအ်ဂှ် ပလံၚ်ဗစိုပ်ကဵု ဒတုဲဖဵု သွက်ဍုၚ်မဒုၚ်တဲ သီုကဵု ဇမၞော်မၟောဝ် ကဏ္ဍပရေၚ်အာတရဴ ကေုာံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ရ။ သဘၚ်ထ္ၜးပျးဂမၠိုၚ်ဂှ် နွံကဵု ဗီုပြၚ်နာနာသာ်တုဲ အလုံမွဲဂၠးတိ ဒးကဵုစၟတ်သမ္တီ နကဵု ဂကောံမၚ်မွဲသၞောတ်ဝ်ဂမၠိုၚ်ရ။<ref>Geppert, A. C. T. (2010). ''Fleeting Cities: Imperial Expositions in Fin-de-Siècle Europe''. Palgrave Macmillan.</ref> == ဝၚ် ကေုာံ တမ်မူလ == [[File:Crystal Palace - Great Exhibition.jpg|thumb|နန်ဒ္ၚောဝ် (Crystal Palace) ပ္ဍဲ သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဇၞော် ၁၈၅၁၊ လန်ဒါန်]] တမ်မူလ သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဂၠးကဝ်ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နူခေတ် ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ကွတ်စက် (Industrial Revolution) ပ္ဍဲ ရးယူရဝ်ရ။ သဘၚ်ထ္ၜးပျး ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ကော်စ သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဇၞော် (Great Exhibition) မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၅၁ ပ္ဍဲဍုၚ် လန်ဒါန် ရးနိဂီု ယူကေ (UK) ရ။ သဘၚ်ဏအ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ နန်ဒ္ၚောဝ် (Crystal Palace) မဒှ် တိုက်ဒ္ၚောဝ်ဇၞော် မသြိုၚ်ခၞံလဝ် နကဵု ကပေါတ် ပသဲ ကေုာံ ဒ္ၚောဝ်ရ။ ဒၞာဲဏအ် ထ္ၜးပျးလဝ် ကပေါတ်စက်ယန်တၟိတၟိ မပ္တိတ်လဝ် နူဍုၚ်အေၚ်္ဂလာန် ကေုာံ ဍုၚ်တၞဟ်တၞဟ် လတူဂၠးတိရ။<ref>Auerbach, J. A. (1999). ''The Great Exhibition of 1851: A Nation on Display''. Yale University Press.</ref> ကြဴနူ သဘၚ်ထ္ၜးပျး ပ္ဍဲလန်ဒါန် အံၚ်ဇၞးအာတုဲ ဍုၚ်ဇၞော်ဇၞော် ပ္ဍဲရးယူရဝ် ကေုာံ အမေရိကတအ်လေဝ် စကၠောန်ဗဒှ်ကၠုၚ် သဘၚ်ထ္ၜးပျး နကဵုဗီုပြၚ် အလုံဂၠးကဝ် အတိုၚ်ဏအ်ကီုရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၉ ဂှ် ဍုၚ်ပါရဳ (Paris) ကၠောန်ဗဒှ် သဘၚ်ထ္ၜးပျးတုဲ သြိုၚ်ခၞံလဝ် တိုၚ် အာဲဖှေဝ် (Eiffel Tower) မဒှ်အာဲကၟာဲ ဝင် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ်ရ။ သဘၚ်ထ္ၜးပျး ပ္ဍဲခေတ်တေအ်ဂှ် ညံၚ်ရဴ ဒှ်စၚ်ထ္ၜး အစောမ်စရာဲ ဒြဟတ်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ဍုၚ်ဇၞော်ဇၞော်တအ်ရ။<ref>Greenhalgh, P. (1988). ''Ephemera, Art and the Exhibition''. Yale University Press.</ref> == ဂကောံ ဗျူရဝ် ထ္ၜးပျး ဂၠးကဝ် == သွက်ဂွံ စဳစောတ် ကေုာံ ထိၚ်ဒဝ် ပရေၚ်ကၠောန်ဗဒှ် သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဂၠးကဝ်ဂှ် ဍုၚ်နာနာတအ် ပါ်ပရအ် လညာတ်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဗျူရဝ် အေန်တာနေရှေန်နယ် ဒေတ် အေတ်သပဝ်ဇြဳရှောန် (Bureau International des Expositions - BIE) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၈ ပ္ဍဲဍုၚ် ပါရဳရ။ ဂကောံ BIE ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဂကောံ မကဵုအခေါၚ် ကေုာံ ဖန်ဇန် လၟေၚ်ကာ သဘၚ်ထ္ၜးပျး လတူဂၠးတိ ညံၚ်ဂွံ ညဳသၟဟ် ကုသၞောတ်ဝ်ရ။<ref>Bureau International des Expositions (BIE). (2021). ''The History of the BIE''. Official Website.</ref> ဂကောံဏအ် ဖျေဟ်လဝ် သၞောဝ်ဥပဒေ သွက်ဂွံ ပါ်ကဆံၚ် သဘၚ်ထ္ၜးပျး၊ ကာလအခိၚ် ကေုာံ အခေါၚ်အရာ ဍုၚ်မဒုၚ်တဲ ကၠောန်ဗဒှ်တအ်ရ။ စဵုကဵုလၟုဟ် ဍုၚ်မလုပ်လဝ် ဂကောံ BIE နွံ ၁၇၀ ဍုၚ်ပြၚ်တုဲ သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒးဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုၚ်သၞောဝ် မဖျေဟ်လဝ် သွက်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ် သဘၚ်ထ္ၜးပျးရ။ ဍုၚ်မမိက်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ် သဘၚ်ဏအ် ဒးပ္တိုန်ထ္ၜး လိက်အာတ်မိက် ကု BIE တုဲ ဍုၚ်ကောန်ဂကောံတအ် ဒးစုတ်မာဲ သွက်ဂွံ ရုဲစှ်ရ။<ref>Rydell, R. W. (1993). ''World of Fairs: The Century-of-Progress Expositions''. University of Chicago Press.</ref> == ဂကူ ထ္ၜးပျးဂမၠိုၚ် == အတိုၚ် သၞောဝ် BIE မ္ဂး သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဂၠးကဝ် နွံၜါဂကူ အဓိကရ။ ဂကူပထမဂှ် ဒှ် သဘၚ်ထ္ၜးပျး ရေဂျေတ်သတာ (Registered Exhibitions) ဟွံသေၚ်မ္ဂး သဘၚ်ဇၞော် (World Expos) ရ။ သဘၚ်ဇၞော်ဏအ်ဂှ် ဇၟာပ် ၅ သၞာံ မွဲဝါ ကၠောန်ဗဒှ်တုဲ ပွိုၚ် ၆ ဂိတု လံရ။ သဘၚ်ဇၞော်ဏအ် ဟွံမဲ ကုပယျဵု အနာံတိဍာ်တုဲ ဍုၚ်မပါလုပ်တအ် ဒးသြိုၚ်ခၞံ တိုက်ထ္ၜးပျး အလဵုဇကုညးတအ်ရ။<ref>Walden, S. (2011). ''Expo: A History of World's Fairs''. Folio Society.</ref> ဂကူဒုတိယဂှ် ဒှ် သဘၚ်ထ္ၜးပျး တၟေၚ် (Recognized Exhibitions / Specialized Expos) ရ။ သဘၚ်တၟေၚ်ဏအ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲအကြာ အခိၚ်သဘၚ်ဇၞော် ၜါဝါတုဲ ပွိုၚ် ၃ ဂိတု လံရ။ တိဍာ် သွက်ဂွံ ကၠောန် သဘၚ်တၟေၚ်ဏအ် ဒးနွံ အပ္ဍဲ ၂၅ ဟေက်တာ (Hectares) တုဲ ဍုၚ်မဒုၚ်တဲဂှ် ဒးသြိုၚ်ခၞံလဝ် တိုက်ထ္ၜးပျး သွက် ဍုၚ်မပါလုပ်တအ်ရ။ တေအ်နူဂှ် သီုနွံ သဘၚ်ထ္ၜးပျး တၞံဆုပကဴ (Horticultural Expos) မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု လညာတ် ပရေၚ်မၚ်မွဲ သဘာဝရ။<ref>Geppert, 2010.</ref> == အနုသုခုမ သြိုၚ်ခၞံ ကေုာံ အာဲကၟာဲ == [[File:Eiffel Tower from Trocadero.jpg|thumb|တိုၚ် အာဲဖှေဝ် (Eiffel Tower) မသြိုၚ်ခၞံလဝ် သွက် သဘၚ်ထ္ၜးပျး ၁၈၈၉]] သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဂၠးကဝ်ဂှ် ညံၚ်ရဴ ဒှ်ဒၞာဲ မစမ်ၜတ် အနုသုခုမ သြိုၚ်ခၞံ (Architecture) တၟိတၟိ လတူဂၠးတိရ။ အာဲကၟာဲ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် တိုၚ် အာဲဖှေဝ် မသြိုၚ်ခၞံလဝ် သွက် သဘၚ်ထ္ၜးပျး ပါရဳ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၉ ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်တေအ် တိုၚ်ဏအ် ဒှ်တိုၚ်သၠုၚ်အိုတ် လတူဂၠးတိတုဲ ထ္ၜးကဵု အစောမ် နဲကဲသြိုၚ်ခၞံ ပသဲ ရးနိဂီု ပြၚ်သေတ်ရ။ စဵုကဵုလၟုဟ် တိုၚ်ဏအ် ဒှ်စၟတ်သမ္တီ ဍုၚ်ပါရဳရ။<ref>Harriss, J. (1975). ''The Tallest Tower: Eiffel and the Belle Epoque''. Houghton Mifflin.</ref> ပါဲနူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲ သဘၚ်ထ္ၜးပျး သဳယာတေဝ် (Seattle) သၞာံ ၁၉၆၂ ဂှ် သြိုၚ်ခၞံလဝ် တိုၚ် စပေတ် နေဒဒေဝ် (Space Needle)၊ ပ္ဍဲ သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဗရပ်သေဝ် (Brussels) သၞာံ ၁၉၅၈ ဂှ် သြိုၚ်ခၞံလဝ် အာတဝ်မဳယမ် (Atomium) မဒှ် ဗီုပြၚ် မဝ်လဳကျူး ပသဲရ။ ဒၞာဲသြိုၚ်ခၞံ လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ပလီုထောံ ကြဴနူ သဘၚ်အာစိုပ်ဒတုဲ ဆဂး ဒၞာဲမပြာကတ်တအ်ဂှ် ကလေၚ်သၠာဲစကာ နဒဒှ် တိုက်ထ္ၜးပျး အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာၚ် အလုံအဆက်ကောန်မၞိဟ်ရ။<ref>Findling & Pelle, 2008.</ref> == ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သြန်ဗွဝ် == ပရေၚ်ကၠောန်ဗဒှ် သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဂၠးကဝ်ဂှ် ဒးစကာ သြန်ဗွဝ် (Funding) ဇၞော်ကွေံကွေံရ။ ဍုၚ်မဒုၚ်တဲတအ် ဒးစကာ သြန် ဗွဲမဂၠိုၚ် သွက်ဂွံ ဖျေဟ်သ္ဇိုၚ် အခြာတိဍာ် (Infrastructure)၊ ဂၠံၚ်တရဴ၊ ကေုာံ တိုက်ထ္ၜးပျး အဓိကတအ်ရ။ ဆဂး သဘၚ်ဏအ်လေဝ် ပလံၚ်ဗစိုပ်ကဵု သြန်လုပ် ဗွဲမဂၠိုၚ် နူကဵု ကဏ္ဍ ပရေၚ်အာတရဴ (Tourism)၊ ပရေၚ်သွံရာန် ကေုာံ ညးမထံက်ပၚ် သြန် (Sponsorships) တအ်ရ။<ref>Roche, M. (2000). ''Mega-Events and Modernity''. Routledge.</ref> သဘၚ်ထ္ၜးပျး လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဂွံပရဲ သြန်ဗွဝ်တုဲ လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဒးကျအာ သြန်ရ။ ဥပမာ သဘၚ်ထ္ၜးပျး မောန်ထရဳယဝ် (Montreal) သၞာံ ၁၉၆၇ ဂှ် ဒးစကာလဝ် သြန်ဂၠိုၚ်လောန်အာတုဲ ဍုၚ်ဒးကျအာ သြန်ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ဆဂး သဘၚ်ထ္ၜးပျး ရှာၚ်ဟာဲ (Shanghai) သၞာံ ၂၀၁၀ ဂှ် မၞိဟ်ကၠုၚ်စိုပ် ၇၃ ပြကောဋိတုဲ ကလိဂွံ သြန်လုပ် ဗွဲမဂၠိုၚ် သီုကဵု ဇၞော်မၟောဝ်ကဵု ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ရးနိဂီု ကြုက် (China) ရ။ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် အံၚ်ဇၞးဂှ် တန်တဴဒၟံၚ် ကု လၟေၚ်ကမၠောန် မဖန်ဇန်လဝ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။<ref>Walden, 2011.</ref> == လေပ်လ္ၚတ် အခိုက်ကၞာ ကေုာံ ဇမၞော်မၟောဝ် == သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဂၠးကဝ်ဂှ် ဒှ်စၚ်ထ္ၜး အခိုက်ကၞာ (Culture) သွက် ဍုၚ်နာနာ လတူဂၠးတိရ။ ပ္ဍဲတိုက်ထ္ၜးပျး ဇၟာပ်ဍုၚ်ဂှ် ထ္ၜးပျးလဝ် အနုသုခုမ၊ လှ်ေဒယှ်ေ၊ ကပေါတ်တဲ ကေုာံ စၞစ အခိုက်ကၞာ ညးတအ်ရ။ ကောန်မၞိဟ် နူဍုၚ်နာနာတအ် ကလိဂွံ အခေါၚ် လ္ၚတ် အခိုက်ကၞာ ဍုၚ်တၞဟ် သီုဟွံဒး တိတ်တရဴ ဇမ္ၚောဲရ။ ပရေၚ်ဏအ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေၚ်ကၠိုဟ်ခၠၚ် အကြာ ဂကူနာနာတအ်ရ။<ref>Rydell, 1993.</ref> ပ္ဍဲဝၚ် သဘၚ်ထ္ၜးပျးဂှ် စၞစတၟိတၟိ ဗွဲမဂၠိုၚ်လေဝ် စကၠောန်ပ္တိတ်လဝ်ရ။ ဥပမာ ပ္ဍဲ သဘၚ်ထ္ၜးပျး သေန်လူးဝေတ် (St. Louis) သၞာံ ၁၉၀၄ ဂှ် မၞိဟ်တအ် စကၠောန်ပ္တိတ် အာက်သကရဳမ် ကောန် (Ice cream cone) ကေုာံ ဟမ်ဘာဂါ (Hamburger) လတူစၚ် ထ္ၜးပျးရ။ သဘၚ်ဏအ် ဒှ်ဒၞာဲ မဖန်ဗဒှ်ကဵု လညာတ်တၟိ ပ္ဍဲအရာ ပရေၚ်မံၚ်စံၚ် ကောန်မၞိဟ်တအ်တုဲ ဆက်ဇၞော်မၟောဝ်အာ လတူဂၠးတိ အလုံမွဲရ။<ref>Greenhalgh, 1988.</ref> == ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ နဲကဲသိပ္ပံ == သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဂၠးကဝ်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ မပ္တိုန်ထ္ၜး နဲကဲသိပ္ပံ (Technology) တၟိတၟိ ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဝင် ကောန်မၞိဟ်ရ။ ပ္ဍဲ သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဖဳလာဒေဝ်ဖဳယျာ (Philadelphia) သၞာံ ၁၈၇၆ ဂှ် အာလေတ်ဇြာန်ဒါ ဂရေဟမ် ဗေဝ် (Alexander Graham Bell) ထ္ၜးပျး ကပေါတ် စက်ဖုၚ် (Telephone) ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ပြံၚ်လှာဲထောံ ပရေၚ်ဆက်စၠောံ ကောန်မၞိဟ်တအ် အလုံမွဲဂၠးတိရ။<ref>Geppert, 2010.</ref> တေအ်နူဂှ် ပ္ဍဲ သဘၚ်ထ္ၜးပျး နျူယံက် (New York) သၞာံ ၁၉၃၉ ဂှ် ထ္ၜးပျးလဝ် ရုပ်သဳဗလး (Television broadcast) ကိုပ်ကၠာအိုတ်တုဲ ပ္ဍဲ သဘၚ်ထ္ၜးပျး အဝ်သာကာ (Osaka) သၞာံ ၁၉၇၀ ဂှ် ထ္ၜးပျးလဝ် ဖုၚ်ရပ်တဲ (Mobile phone) ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ကပေါတ်စက်ယန် သ္ကေမ်တဲ (Touchscreen) တအ်လေဝ် စထ္ၜးပျးလဝ် ပ္ဍဲ သဘၚ်ထ္ၜးပျး သၞာံ ၁၉၈၂ ရ။ နဲကဲသိပ္ပံ မထ္ၜးပျးလဝ် ပ္ဍဲသဘၚ်တအ်ဏအ် လၟုဟ်မ္ဂး ဒှ်ကၠုၚ် ကပေါတ်စကာလၟေၚ်တ္ၚဲ သွက် ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။<ref>Findling & Pelle, 2008.</ref> == ကမၠောန် မဖန်ဇန် သွက် ထ္ၜးပျး == သွက်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ် သဘၚ်ထ္ၜးပျး မွဲဝါဂှ် ဍုၚ်မဒုၚ်တဲတအ် ဒးဖန်ဇန် လၟေၚ်ကမၠောန် (Preparation) ဗွဲမလံလရ။ ကိုပ်ကၠာအိုတ် ဍုၚ်ဂှ် ဒးရုဲစှ် က္ဍိုပ်လိက် (Theme) မဆေၚ်စပ် ကု ပရေၚ်တဴတက် ဂၠးကဝ်ရ။ ကြဴနူ BIE ရုဲစှ်တုဲ ဍုၚ်မဒုၚ်တဲဂှ် ဒးဖျေဟ် လိက်အစဳအဇန် သြိုၚ်ခၞံ (Master plan) သွက် တိဍာ် သဘၚ်ရ။ လၟေၚ်ကမၠောန်ဏအ် ဒးစကာ အခိၚ် ၇ သၞာံ စဵုကဵု ၁၀ သၞာံ ဒှ်မာန်ရ။<ref>Bureau International des Expositions, 2021.</ref> ဍုၚ်နာနာ မပါလုပ်တအ်လေဝ် ဒးသြိုၚ်ခၞံ တိုက်ထ္ၜးပျး (Pavilions) အလဵုဇကုညးတအ် အတိုၚ် က္ဍိုပ်လိက် မဖျေဟ်လဝ်ရ။ ပရေၚ်သြိုၚ်ခၞံဏအ် ဒးကၠောန်ဗဒှ် သီုမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူ သဘာဝဝန်းကျင် (Environment) ကေုာံ ပရေၚ်စဵုဒၞာ ဘဲအန္တရာဲရ။ အခိၚ် သဘၚ်စပံက်မ္ဂး မၞိဟ်ကၠောန်ကမၠောန် ကေုာံ ညးမၚ်မွဲ ဂီုကၠီုတအ် ဒးရေၚ်တၠုၚ် ဖန်ဇန် ညံၚ်သဘၚ် ဂွံအံၚ်ဇၞး စဵုကဵု တ္ၚဲကၟာတ်ရ။<ref>Roche, 2000.</ref> == ပရေၚ်ဆဵုဂဗ သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဇၞော်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲ ဝၚ် == ပ္ဍဲဝၚ် သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဂၠးကဝ်ဂှ် နွံကဵု သဘၚ်မပြာကတ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ သဘၚ် မၞိဟ်ကၠုၚ်စိုပ် ဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲဝၚ်ဂှ် ဒှ် သဘၚ်ထ္ၜးပျး ရှာၚ်ဟာဲ သၞာံ ၂၀၁၀ (Expo 2010 Shanghai) မၞုံကဵု မၞိဟ် ၇၃ ပြကောဋိရ။ {| class="wikitable" |+ သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဇၞော်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ လၟိဟ်မၞိဟ် |- ! သၞာံ ! ဍုၚ် မဒုၚ်တဲ ! က္ဍိုပ်လိက် အဓိက ! လၟိဟ်မၞိဟ် မကၠုၚ်စိုပ် (ပြကောဋိ) |- | ၁၈၅၁ | လန်ဒါန်၊ ယူကေ | ကပေါတ်စက်ယန် ခေတ်တၟိ အလုံဂၠးကဝ် | ၆.၀ |- | ၁၈၈၉ | ပါရဳ၊ ပြၚ်သေတ် | သဘၚ်ရတု ကၠံသၞာံ ပရေၚ်တဝ်စၞေဟ် ပြၚ်သေတ် | ၃၂.၂ |- | ၁၉၆၇ | မောန်ထရဳယဝ်၊ ကနေဒါ | ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ ဂၠးတိညး | ၅၀.၃ |- | ၂၀၁၀ | ရှာၚ်ဟာဲ၊ ကြုက် | ဍုၚ်သာယာ၊ ဘဝသာယာ | ၇၃.၀ |- | ၂၀၂၀ | ဒူဗာဲ၊ ယူအေအဳ | ဆက်စၠောံ စိုတ်ဓါတ်၊ ဖန်ဗဒှ် အနာဂတ် | ၂၄.၁ |} သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဒူဗာဲ (Expo 2020 Dubai) ဂှ် ၜိုန်ရ ဒးဒုၚ်ဆုတ် အခိၚ် ဟိုတ်နူ ယဲကပ် ကဝ်ဗေတ်-၁၉ (COVID-19) ကီုလေဝ်၊ အံၚ်ဇၞးအာ နကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ၂၄ ပြကောဋိပြၚ် ကေုာံ ထ္ၜးပျးလဝ် နဲကဲသိပ္ပံ မဆေၚ်စပ် ကု ပရေၚ်မၚ်မွဲ သဘာဝရ။<ref>Walden, 2011.</ref> == ပရေၚ်မၚ်မွဲ သဘာဝ ကေုာံ ပရေၚ်ဆက်မံၚ် == ပ္ဍဲအခိၚ်လၟုဟ် က္ဍိုပ်လိက် အဓိက သွက် သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဂၠးကဝ်ဂှ် ပြံၚ်လှာဲကၠုၚ် နူကဵု ပရေၚ်ကပေါတ်စက်ယန် ဇရေၚ် ပရေၚ်မၚ်မွဲ သဘာဝ (Sustainability) ရ။ သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဟာန်နဝ်ဗာ (Hannover) သၞာံ ၂၀၀၀ ဂှ် ဒှ်သဘၚ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် မဖျေဟ်လဝ် လညာတ် ပရေၚ်ဆက်မံၚ် မဟွံကဵု လီုလာ် သဘာဝဝန်းကျင် (Sustainable Development) ရ။<ref>Geppert, 2010.</ref> တိုက်ထ္ၜးပျး ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲအခိၚ်လၟုဟ် သြိုၚ်ခၞံလဝ် နကဵု ကပေါတ် မကလေၚ်စကာမာန် (Recyclable materials) တုဲ ဓါတ်ဒြဟတ် မစကာတအ်လေဝ် ဒှ် ဓါတ်ဒြဟတ် နူတ္ၚဲ (Solar energy) ရ။ ကြဴနူ သဘၚ်အာစိုပ်ဒတုဲ တိုက်ထ္ၜးပျးတအ်ဂှ် ကလေၚ်ရိုဟ် ပလီုတုဲ ကပေါတ်တအ်ဂှ် စကာ ပ္ဍဲဒၞာဲတၞဟ်တအ်ရ။ ပရေၚ်ဏအ် ထ္ၜးကဵု လညာတ် ကောန်မၞိဟ်တအ် မဂစာန် သွက်ဂွံ မၚ်မွဲ ဂၠးတိ နူကဵု ဘဲ ပြံၚ်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate Change) ရ။<ref>Rydell, 1993.</ref> == အနာဂတ် သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဂၠးကဝ် == အနာဂတ် သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဂၠးကဝ်ဂှ် ဆက်တုဲ စွံအာရီု လတူ ပရေၚ်ပြသၞာ ဂၠးကဝ် မပ္တံကဵု ပရေၚ်ထတ်ယုက်၊ ပရေၚ်မၚ်မွဲ သဘာဝ ကေုာံ နဲကဲ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် တၟိတၟိရ။ သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဇၞော် မဆက်ကၠောန်ဗဒှ်ဂှ် ဒှ် သဘၚ်ထ္ၜးပျး အဝ်သာကာ သၞာံ ၂၀၂၅ (Expo 2025 Osaka) မၞုံကဵု က္ဍိုပ်လိက် "ဖန်ဗဒှ် ဂကောံမၞိဟ် အနာဂတ် သွက် လမျီု" (Designing Future Society for Our Lives) ရ။<ref>Bureau International des Expositions (BIE). (2021). ''Upcoming Expos''.</ref> တေအ်နူဂှ် ဍုၚ်ရဳယျာတ် (Riyadh) ရးနိဂီု သէောဒဳ အာရေဗဳယျာ (Saudi Arabia) ဂှ် ကလိဂွံ အခေါၚ် သွက်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ် သဘၚ်ထ္ၜးပျး သၞာံ ၂၀၃၀ (Expo 2030) ရ။ သဘၚ်တအ်ဏအ် ဆက်တုဲ ထ္ၜးပျးအာ နဲကဲသိပ္ပံ အေအာဲ (AI) ကေုာံ ကွတ်စက် မပၠန်ဂေတ် သြန်ဗွဝ် ညံၚ်ဂွံ ဆက်စၠောံအာ အနာဂတ် မၞုံကဵု ပရေၚ်ၜိုဟ်သြိုဟ် လတူဂၠးတိ အလုံမွဲရ။<ref>Walden, 2011.</ref> == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite book |last=Auerbach |first=J. A. |year=1999 |title=The Great Exhibition of 1851: A Nation on Display |publisher=Yale University Press |isbn=978-0300080070 |url=https://archive.org/details/greatexhibitiono0000auer}} * {{cite book |last=Findling |first=J. E. |last2=Pelle |first2=K. D. |year=2008 |title=Encyclopedia of World's Fairs and Expositions |publisher=McFarland |isbn=978-0786434169 |url=}} * {{cite book |last=Geppert |first=A. C. T. |year=2010 |title=Fleeting Cities: Imperial Expositions in Fin-de-Siècle Europe |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-0230221642 |url=}} * {{cite book |last=Roche |first=M. |year=2000 |title=Mega-Events and Modernity: Olympics and Expos in the Growth of Global Culture |publisher=Routledge |isbn=978-0415157117 |url=}} * {{cite book |last=Rydell |first=R. W. |year=1993 |title=World of Fairs: The Century-of-Progress Expositions |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0226732363 |url=}} {{Navbox | name = သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဂၠးကဝ် | title = [[သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဂၠးကဝ်]] | listclass = hlist | group1 = သဘၚ်ဇၞော် အဓိက | list1 = * [[သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဇၞော် ၁၈၅၁|၁၈၅၁ လန်ဒါန်]] * [[သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဂၠးကဝ် ၁၈၈၉|၁၈၈၉ ပါရဳ]] * [[သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဂၠးကဝ် ၁၈၉၃|၁၈၉၃ ချဳကာဂဝ်]] * [[သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဂၠးကဝ် ၁၉၆၇|၁၉၆၇ မောန်ထရဳယဝ်]] * [[သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဂၠးကဝ် ၂၀၁၀|၂၀၁၀ ရှာၚ်ဟာဲ]] * [[သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဂၠးကဝ် ၂၀၁၅|၂၀၁၅ မဳလာန်]] * [[သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဂၠးကဝ် ၂၀၂၀|၂၀၂၀ ဒူဗာဲ]] * [[သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဂၠးကဝ် ၂၀၂၅|၂၀၂၅ အဝ်သာကာ]] | group2 = ဂကောံ အုပ်ဓုပ် | list2 = * [[ဗျူရဝ် အေန်တာနေရှေန်နယ် ဒေတ် အေတ်သပဝ်ဇြဳရှောန်|BIE]] | group3 = အာဲကၟာဲ သြိုၚ်ခၞံ | list3 = * [[နန်ဒ္ၚောဝ် (၁၈၅၁)|နန်ဒ္ၚောဝ်]] * [[တိုၚ် အာဲဖှေဝ်]] * [[အာတဝ်မဳယမ်]] * [[စပေတ် နေဒဒေဝ်]] }} {{DEFAULTSORT:သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဂၠးကဝ်}} [[Category:သဘၚ်ထ္ၜးပျး ဂၠးကဝ်]] [[Category:ဝၚ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] [[Category:သဘၚ် ဂၠးကဝ်]] [[Category:ဝၚ် ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ သိပ္ပံ]] [[Category:အနုသုခုမ သြိုၚ်ခၞံ]] [[Category:ယေန်သၞာၚ် မၞိဟ်]] [[Category:ပရေၚ်အာတရဴ]] t289eqxbm96vu2ymt4w1ws3jcvf8wgg 10 13494 60246 2026-11-09T02:37:06Z Aue Nai 24 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Infobox | child = {{{child|}}} | subbox = {{{subbox|}}} | bodyclass = {{{bodyclass|vcard}}} | bodystyle = {{{bodystyle|}}} | titleclass = {{{titleclass|fn org}}} | titlestyle = {{{titlestyle|background-color: #efefef;}}} | title = {{{name|{{{ယၟု|{{PAGENAME}}}}}}}} | aboveclass = {{{aboveclass|}}} | abovestyle = {{{abovestyle|font-size: 110%;}}} | above = {{{native_name|{{{ယ..." 60246 wikitext text/x-wiki {{Infobox | child = {{{child|}}} | subbox = {{{subbox|}}} | bodyclass = {{{bodyclass|vcard}}} | bodystyle = {{{bodystyle|}}} | titleclass = {{{titleclass|fn org}}} | titlestyle = {{{titlestyle|background-color: #efefef;}}} | title = {{{name|{{{ယၟု|{{PAGENAME}}}}}}}} | aboveclass = {{{aboveclass|}}} | abovestyle = {{{abovestyle|font-size: 110%;}}} | above = {{{native_name|{{{ယၟု_တၞဟ်|}}}}}} | image1 = {{{image|{{{ဗီုရုပ်|}}}}}} | caption1 = {{{caption|{{{ယၟုဗီု|}}}}}} | label1 = သဘၚ်ဂကူ | data1 = {{{type|{{{ဂကူ|}}}}}} | label2 = အခိၚ်ကာလ | data2 = {{{frequency|{{{အခိၚ်|}}}}}} | label3 = ညးစန်ဒက် / တၠခရာ | data3 = {{{organizer|{{{ညးစန်ဒက်|}}}}}} | label4 = ဌာန / ဒေသ | data4 = {{{venue|{{{ဒေသ|}}}}}} | label5 = ဍုင် | data5 = {{{location|{{{ဍုင်|}}}}}} | label6 = စပံက်လဝ် ပ္ဍဲ | data6 = {{{first_event|{{{စပံက်သၞာံ|}}}}}} | label7 = တရဴ လက္ကရဴအိုတ် | data7 = {{{last_event|{{{တရဴလက္ကရဴ|}}}}}} | label8 = အလန် ဗွဲမဆက်တိုန် | data8 = {{{next_event|{{{တရဴဗွဲModelAttribute|}}}}}} | label9 = မၞိဟ်ကၠုၚ်စိုပ် | data9 = {{{attendance|{{{လၟိဟ်မၞိဟ်ကၠုင်စိုပ်|}}}}}} | label10 = မုက်ဝက် တၞللပလ္လင် | data10 = {{{website|{{{မုက်ဝက်|}}}}}} }} <noinclude> {{clear}} == ဗီုစကာ == ကော်စကာ ထာမ်ပလိက်ဏအ် နကဵု မကော်ပၠုပ် ကောဒ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ပ္ဍဲ လတူအိုတ် ဇရေင် မုက်လိက် ထ္ၜးပျး (Exhibition) တအ်မာန်ရ။ <pre> {{Infobox exhibition | name = | native_name = | image = | caption = | type = | frequency = | organizer = | venue = | location = | first_event = | last_event = | next_event = | attendance = | website = }} </pre> [[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် သ္ၚိအင်]] [[ကဏ္ဍ:ထာမ်ပလိက် ထ္ၜးပျး]] </noinclude> s9ytlggtzedv4u5nvbu5cj4tdhard2n 2 13495 60248 2026-11-09T03:30:18Z ပရနာဲ 5774 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "မ္ၚဵုရအဴ" 60248 wikitext text/x-wiki မ္ၚဵုရအဴ 9v33b2ljdookpy4be9jno4kkh4gi72s 0 13496 60249 2026-11-09T05:04:34Z ပရနာဲ 5774 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Infobox medical condition | name = မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် | image = Munch_Det_Skrik.jpg | caption = ရုပ်ကသူ "The Scream" (၁၈၉၃) နကဵု အေဒ်ဝါတ် မုၚ် (Edvard Munch) မထ္ၜးလဝ် ပရေၚ်စိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြ..." 60249 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် | image = Munch_Det_Skrik.jpg | caption = ရုပ်ကသူ "The Scream" (၁၈၉၃) နကဵု အေဒ်ဝါတ် မုၚ် (Edvard Munch) မထ္ၜးလဝ် ပရေၚ်စိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ ဖေက်လကိုတ် လောန်ကာဲ | specialty = [[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ ပရေၚ်ယဲစိုတ် | symptoms = စိုတ်စံၚ်တူ၊ ဖေက်ဂၟံက်၊ ကတဵုဒှ်ဇြဟတ်အောန်၊ တိုၚ်စိုတ်ယှောတ်၊ တက်ကျာဟွံမံၚ် | complications = [[ယဲစိုတ်စှ်ေ]]၊ ပရေၚ်သုၚ်စောဲဂဥုဲဗၜူ လောန်ကာဲ | causes = မျိုးဗဳဇ၊ ပွဳပွူသဘာဝ၊ ပရေၚ်စိုတ်ဓာတ် ကေုာံ အကာဲအရာမကတဵုဒှ် | diagnosis = လၟေၚ်သၟာန်သွဟ် ပညာစိုတ်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လက္ချဏ် DSM-5 | prevention = [[စဵုဒၞာ]] နကဵု လၟေၚ်ဘဝမဒးရး၊ ဇြဟတ်ကာယ၊ လၟေၚ်တိက်မခိုဟ် | treatment = ပရေၚ်လွဳစိုတ် (CBT)၊ သိုၚ်ခၞံ လညာတ်တၟိ၊ ဂဥုဲစဵုဒၞာ }} မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် (Anxiety disorder) မ္ဂးတဴ လက္ချဏ်ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ် မကတဵုဒှ်လောန်ကာဲ ပရေၚ်ဖေက်လကိုတ်၊ စိုတ်စံၚ်တူ ကေုာံ စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန်တအ်ရ။ ပ္ဍဲလၟေၚ် [[ပညာစိုတ်]] (Psychology) မ္ဂး ယဲဏအ် ပလီုပလာ်ထောအ် လၟေၚ်ဘဝတ္ၚဲယးတုဲ မၞိဟ်မဒုၚ်စသိုၚ်တအ် ဒးဆဵုဂဗ ပြဿနာ ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ်၊ ကမၠောန် ကေုာံ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ကုညးတၞဟ်ရ။ ဗွဲမဂၠိုၚ်မ္ဂး မၞိဟ်မဒှ် ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်တအ် ထေၚ်ဂၠိုၚ်အာ လ္တူအရာအနာဂတ် မဟွံကတဵုဒှ်ဏီတုဲ ပရေၚ်ဖေက်လကိုတ်တအ် လုပ်ကၠုၚ် ဓလီုပလီုထောအ် သၞောတ်ပရေၚ်ချပ်ဒပ် ဇကုရ။<ref name="Craske2016">{{cite journal|last=Craske|first=MG|author2=Stein, MB|year=2016|title=Anxiety|journal=The Lancet|volume=388|issue=10063|pages=3048–3059|doi=10.1016/S0140-6736(16)30381-6}}</ref> အကာဲအရာယဲဝွံ ဟွံသေၚ်ဆ စိုတ်မွဲဓဝ် ယှောတ်စှ်ေအာ၊ ဍေံဗတိုက်ပလီုကဵု လၟေၚ်ကာယ ညံၚ်ရဴ ကတဵုဒှ်ဇြဟတ်အောန်၊ ကောန်တၟိုအ်တက်ပြဟ်၊ တဲဇတဝ် ကေုာံ တိက်ဟွံလှိၚ်တအ် ပါလုပ်ရ။ နကဵု လညာတ်သိပ္ပံ ကေုာံ ပညာစိုတ်မ္ဂး ဟိုတ်နူကဵု ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ပ္ဍဲကဵု [[ကၠေၚ်က္ဍဟ်]] (Brain) ကေုာံ ဓာတ်ဟော်မောန်တအ် ဟွံတန်ကြန်တုဲ မကတဵုဒှ်ကၠုၚ်ရောၚ် စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။ ဇၟာပ်မၞိဟ် လဆောဝ်မ္ဂး ကတဵုဒှ် စိုတ်စံၚ်တူမာန်ကီုလေဝ်၊ သွက်ညးမဒှ် ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်တအ်မ္ဂး အကာဲအရာဏအ် ကတဵုဒှ်ဒၟံၚ် လၟိုန်တ္ၚဲ ပွိုၚ်ဂၠိုၚ်ကဵုဂိတုတုဲ နွံပၟိက်ကဵု ပရေၚ်လွဳပရာ ဗွဲမမွဲကဆံၚ်ရ။<ref name="DSM5">{{cite book|author=American Psychiatric Association|year=2013|title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5)|publisher=American Psychiatric Publishing|isbn=978-0890425558}}</ref> ပ္ဍဲကဵု လၟေၚ်လွဳပရာမ္ဂး ပွမသုၚ်စောဲ ဂဥုဲ ကေုာံ ပရေၚ်လွဳစိုတ် ၜါပြကာဏအ် ဒှ်အရာအဓိကရ။ နကဵုနဲကဲလွဳစိုတ်ဂှ် ရီုဗၚ်ကဵု ညးမယဲတအ် ညံၚ်ဂွံ ကလေၚ် [[သိုၚ်ခၞံ]] (Construct) လညာတ်ဒးရး ကေုာံ သၞောတ်ဒ္ဂေတ်လၟေၚ်တ္ၚဲ မဒှ်ဖဵုရ။ ယဝ်ရ ဟွံလွဳပရာမ္ဂး ယဲဝွံ ဆက်စၠောအ်အာ ကဵု [[ယဲစိုတ်စှ်ေ]] (Depression) မာန်တုဲ အန္တရာဲလ္တူလမျီုလေဝ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်မာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပွမလ္ၚတ်စၟဳစၟတ် ကေုာံ [[စဵုဒၞာ]] (Prevent) ယဲဝွံ ဒှ်ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲပရေၚ်ထတ်ယုက် အလုံမွဲလိုက်ရ။ == လက္ချဏ် ကေုာံ သၚ်္ကေတ == လက္ချဏ် ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်ဝွံ ကတဵုဒှ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ကဵု သာ်တုဲ ပါ်ခြာလဝ် နကဵု လက္ချဏ်ကာယ၊ လက္ချဏ်စိုတ် ကေုာံ လက္ချဏ်ဒ္ဂေတ်ရ။<ref name="Bystritsky2013">{{cite journal|last=Bystritsky|first=A|author2=Khalsa, SS|year=2013|title=Current diagnosis and treatment of anxiety disorders|journal=P&T|volume=38|issue=1|pages=30–57}}</ref> ညးမယဲတအ် ဒုၚ်စသိုၚ် အကာဲအရာတအ်ဏအ် လၟိုန်ကာလတုဲ ဗီုပြၚ်မကတဵုဒှ်ဂှ် တၞဟ်ခြာဒၟံၚ် ရေၚ်သ္ကအ်ရ။ === လက္ချဏ် ပရေၚ်ကာယ === ဟိုတ်နူကဵု စိုတ်မစံၚ်တူလောန်ကာဲတုဲ သၞောတ်အာရီုကာယ (Nervous system) ကၠောန်ၜိုတ်လောန်အာရ။ * '''ကောန်တၟိုအ်တက်ပြဟ်''': ညးမယဲတအ် ဒုၚ်စသိုၚ် ကောန်တၟိုအ်တက်ပြဟ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး တက်ရိုၚ်ဇိုၚ်တုဲ ထေၚ်ဂး ယဲကောန်တၟိုအ် ကတဵုဒှ်ရ။ * '''ယီုဝါတ်''': လၟေၚ်ယီုလုပ်ယီုတိတ် ကတဵုဒှ် ပြဟ်လောန်အာတုဲ ဓါတ်အံက်သဳဂျေန် (Oxygen) ဟွံသၟဟ်အစောံ ပ္ဍဲဆီရ။ * '''တဲဇတဝ် ကေုာံ ဓါတ်ဍာ်တိတ်''': ဟွံမွဲကဵု ဟိုတ်မွဲမွဲ မၞိဟ်တအ် ဓါတ်ဍာ်တိတ် ဗွဲမဂၠိုၚ်တုဲ တဲဇတဝ်၊ ဇိုၚ်ဇတဝ် ကတဵုဒှ်ရ။ * '''တိက်ဟွံလှိၚ်''': ပရေၚ်စိုတ် ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်ဝွံ ပလီုပလာ်ထောအ် လၟေၚ်တိက်တုဲ ဗတံတိက်ဟွံလှိၚ် လောန်ကာဲရ။ === လက္ချဏ် ပရေၚ်စိုတ်ဓာတ် === ပရေၚ်စိုတ်ဓာတ်မ္ဂး ဒှ်အရာအဓိက မဒးဒုၚ်လီုလာ်ရ။<ref name="DSM5"/> * '''ဖေက်လကိုတ် လောန်ကာဲ''': ဂွိၚ်စံၚ်တူ လ္တူအရာဟွံကတဵုဒှ်ဏီ ကေုာံ ဖေက်လကိုတ် ဒဒှ်ရ အရာပရေံပရေံ မွဲမွဲ ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်မာန်ရောၚ်။ * '''စွံအာရီုဝါတ်''': အခိၚ်မကၠောန် ကမၠောန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဗှ်လိက်မ္ဂး စွံအာရီု ဟွံမာန်၊ ကၠေၚ်က္ဍဟ် လှေၚ်အာ။ * '''ထေဲပြဟ်''': စိုတ်တိုန်ပြဟ်၊ ဒုၚ်စသိုၚ် ဟွံမာန် လ္တူအရာဍောတ်ဍောတ်သွတ်သွတ်တအ်ရ။ === လက္ချဏ် ပရေၚ်ဒ္ဂေတ် === ညးမယဲတအ် ပြံၚ်လှာဲထောအ် အခိုက်အလိုက် ဒ္ဂေတ်ညးတအ် သွက်ဂွံ ဝေၚ်ပါဲ အရာမကဵုဒှ် ယဲရ။ * '''ပွမဝေၚ်ပါဲ (Avoidance)''': ဟွံအာ ပ္ဍဲဒၞာဲမၞိဟ်ဂၠိုၚ်၊ ဟွံတိတ်မ္ၚး ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဟွံကၠောန် အရာမကဵုဒှ် စိုတ်စံၚ်တူ။ * '''ဟွံဆက်ဆောံ ကုညးတၞဟ်''': ခြာမံၚ် နူမိတ်သဟာဲ ကေုာံ ဂကောံသ္ၚိကၟိန်တုဲ မံၚ်ဆညးမွဲဓဝ်။ {| class="wikitable" |+ ဗီုပြၚ် လက္ချဏ် ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် ဗွဲခမၞောန် |- ! ဂကူလက္ချဏ် !! ဥပမာ မကတဵုဒှ် !! ဖဵုသ္ၚိအၚ် မဒးဆဵု |- | လက္ချဏ် ကာယ || ကောန်တၟိုအ်တက်ပြဟ်၊ ယီုဝါတ်၊ ဇတဝ် || ပရေၚ်ထတ်ယုက်ကာယ ယှောတ်စှ်ေ |- | လက္ချဏ် စိုတ်ဓာတ် || ဖေက်ဂၟံက်၊ စွံအာရီုဝါတ်၊ ဟွံမိပ်သၠောၚ် || အစောန်စရာဲ ကမၠောန်လီုလာ် |- | လက္ချဏ် ဒ္ဂေတ် || ဝေၚ်ပါဲ ဒၞာဲမၞိဟ်ဂၠိုၚ်၊ မံၚ်ညးမွဲဓဝ် || ပရေၚ်ဆက်ဆောံ အဝေါၚ်မၞိဟ်လီု |} == ဟိုတ်မကတဵုဒှ် ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ == ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်ဝွံ ဟွံကတဵုဒှ် နူကဵု ဟိုတ်မွဲဓဝ်ရ။ သၞောတ်သိပ္ပံ ပညာစိုတ် ထံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ အရာဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နူကဵု ပရေၚ်ပံၚ်ပ္ကောံ မျိုးဗဳဇ၊ ပွဳပွူသဘာဝ ကေုာံ လၟေၚ်ဘဝမကတဵုဒှ်လဝ်တအ်ရ။<ref name="Craske2016"/> === အရာမဆက်စၠောအ်ကၠုၚ် နူမျိုးဗဳဇ === လ္ၚတ်သုတေသနတအ် ဂွံဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်ဝွံ ဆက်စၠောအ်ကၠုၚ် နူမမိမ ကေုာံ ဇုဇဗဴလ နကဵု မျိုးဗဳဇ (Genetics) ၜိုတ် ၃၀ က္ဍိုပ်ကၠံ စဵုကဵု ၄၀ က္ဍိုပ်ကၠံရ။ ယဝ်ရ ပ္ဍဲဂကောံသ္ၚိကၟိန် နွံမၞိဟ်မဒှ် ယဲဏအ်မ္ဂး၊ ကောန်ဇာတ်တအ်လေဝ် အခေါၚ်မကတဵုဒှ် ဂၠိုၚ်နူ မၞိဟ်ဓမ္မတာတအ်ရ။ ဗဳဇဏအ် ဍေံဖန်ဗဒှ်ကဵု သၞောတ် ကၠေၚ်က္ဍဟ် ညံၚ်ဂွံ ဒုၚ်စသိုၚ် ပရေၚ်ဖေက်လကိုတ် ပြဟ်လောန်ရ။ === အရာမကတဵုဒှ် ပ္ဍဲပွဳပွူသဘာဝ === ပွဳပွူသဘာဝ မမံၚ်တဴဂှ်လေဝ် လှ်ေပါ်ကဵု ဖဵုဇၞော်ဇၞော် သွက်ဂွံ ကတဵုဒှ် ယဲဏအ်ရ။ မၞိဟ်မမံၚ် ပ္ဍဲဒၞာဲမနွံကဵု ပရေၚ်ပဋိပက္ခ၊ ပေါဲဗတိုက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဒၞာဲမသက္ကု ပရေၚ်ဂီုကၠီုတအ်မ္ဂး လၟိုန်ကာလ ဒးဒုၚ်စသိုၚ် စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန် (Stress) တုဲ ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် လောဲသွာရ။ လ္တူနူဂှ်ပၠန် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဟွံခိုဟ် ကေုာံ ပြဿနာ ပ္ဍဲကမၠောန်တအ်လေဝ် ဒှ်ဟိုတ် ကိစ္စဇၞော်မွဲရ။<ref name="Bandelow2015">{{cite journal|last=Bandelow|first=B|author2=Michaelis, S|year=2015|title=Epidemiology of anxiety disorders in the 21st century|journal=Dialogues in Clinical Neuroscience|volume=17|issue=3|pages=327–335|doi=10.31887/DCNS.2015.17.3/bbandelow}}</ref> === ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် ပ္ဍဲအခိၚ်ဘဝကောန်ၚာ် === အခိၚ်ဘဝကောန်ၚာ် ဒးဒုၚ်ပျဲပျာံ၊ ဒးဒုၚ်တက် ၜုၚ်တက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး မိမၜါ ဟွံမၚ်မွဲ ညံၚ်ဒးရးတအ်မ္ဂး ပရေၚ်စိုတ်ဓာတ် ကောန်ၚာ်တအ် လီုလာ်အာတုဲ ဇၞော်မောဝ်ကၠုၚ်မ္ဂး ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် ကတဵုဒှ်မာန်ရ။ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် မအောန်စိုတ် ပ္ဍဲအခိၚ်ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် စောံဗာန်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲစိုတ် အလုံမွဲဘဝတုဲ ကလေၚ်ဗတိုက်ဒၟံၚ် ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ် လၟိုန်ရ။ == လၟေၚ်အရာမကတဵုဒှ် ကေုာံ ကၠေၚ်က္ဍဟ် == ပ္ဍဲကဵု သိပ္ပံ ပညာစိုတ်မ္ဂး အကာဲအရာယဲဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံၚ် ကုဗီုပြၚ် လၟေၚ်ကၠောန်ၜိုတ် ပ္ဍဲ [[ကၠေၚ်က္ဍဟ်]] ရ။ ဓာတ်တၞဟ်တၞဟ် ပ္ဍဲကၠေၚ်က္ဍဟ် ဟွံသၟဟ်သၟန် ရေၚ်သ္ကအ်တုဲ လၟေၚ်မဒုၚ်စသိုၚ် ပရေၚ်ဖေက်လကိုတ်တအ် ကတဵုဒှ် လောန်ကာဲကၠုၚ်ရ။<ref name="Craske2016"/> === ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ပ္ဍဲကၠေၚ်က္ဍဟ် === ကၠေၚ်က္ဍဟ် မၞိဟ်တအ်ဂှ် နွံကဵု ဒၞာဲမထိၚ်ဒဝ် ပရေၚ်ဖေက်လကိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်စိုတ်ဓာတ်ရ။ သွက်ညးမဒှ် ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်တအ်မ္ဂး ဒၞာဲအမေက်ဒလာ (Amygdala) မဒှ်ဒၞာဲ မဒုၚ်စသိုၚ် ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက်ဂှ် ကၠောန်ၜိုတ် လောန်ကာဲအာရ။ အခိၚ်မဆဵု အရာဟွံဒှ် အန္တရာဲကီုလေဝ်၊ အမေက်ဒလာ ထေၚ်ဂး အန္တရာဲနွံတုဲ ပလံၚ်ဏာ ပရိုၚ် သွက်ဂွံဖေက်လကိုတ်ရ။ === သၞောတ်အာရီု ကေုာံ ဟော်မောန် === ဓာတ်မဆက်စၠောအ် ပ္ဍဲသၞောတ်အာရီု (Neurotransmitters) ညံၚ်ရဴ သေရဝ်တဝ်နိန် (Serotonin)၊ ဒဝ်ပါမိန် (Dopamine) ကေုာံ ဂါဗာ (GABA) တအ် နွံအောန်အာ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဟွံကၠောန်ၜိုတ် ဒးရးမ္ဂး ယဲဝွံ ကတဵုဒှ်ရ။ ဂါဗာ (GABA) မ္ဂးတဴ ဓာတ်မဖအောန်ဖျေဟ် ပရေၚ်စံၚ်တူရ။ ယဝ်ရ ဓာတ်ဏအ် အောန်အာမ္ဂး ကၠေၚ်က္ဍဟ် ဟွံမာန် ပွမထိၚ်ဒဝ် စိုတ်တုဲ ဒှ်ကၠုၚ် စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန်ရ။ === ပရေၚ်ကၠောန်ၜိုတ် Prefrontal Cortex === ဒၞာဲကၠေၚ်က္ဍဟ် လပါ်ဂတ (Prefrontal Cortex) မဒှ်ဒၞာဲ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ကေုာံ ချပ်ဗ္စာ နကဵုယုတ္တိဂှ် အစောံဍိုန်လျအာရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ မၞိဟ်တအ် ဟွံမာန် သွက်ဂွံထိၚ်ဒဝ် လညာတ်မဖေက်လကိုတ် နကဵု လညာတ်မဒးရးတအ်ရ။ == ဗီုပြၚ်မပါ်ခြာ ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် == သွက်ဂွံ တီကၠိုဟ် ယဲဝွံ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်မ္ဂး အစာသဝ် ပညာစိုတ်တအ် သုၚ်စောဲ လၟေၚ်သၞောတ် စၟတ်သမ္တီယဲ (Diagnosis) မဒးရးတအ်ရ။ လၟေၚ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ပါ်ခြာ နူယဲတၞဟ်တၞဟ် မနွံလက္ချဏ် တုပ်ရေၚ်သ္ကအ်ရ။<ref name="Bystritsky2013"/> === လၟေၚ်သၞောတ် DSM-5 === စမြေပ်လၟေၚ် DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition) ဂှ် ဒှ်ပြကိုဟ် မသုၚ်စောဲ ဂၠိုၚ်အိုတ် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ယဲစိုတ်ရ။ နကဵု လၟေၚ်ဏအ်မ္ဂး၊ မၞိဟ်မွဲမွဲ ဒးဒုၚ်စသိုၚ် စိုတ်စံၚ်တူ ကေုာံ ဖေက်လကိုတ် လောန်ကာဲ ပွိုၚ် ၆ ဂိတု ကေုာံ လ္တူဂှ်မ္ဂး အစာသဝ်တအ် စၟတ်သမ္တီ ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်ရ။ လ္တူနူဂှ် လက္ချဏ် ညံၚ်ရဴ တိက်ဟွံလှိၚ်၊ စွံအာရီုဝါတ် တအ်လေဝ် ဒးပါလုပ်ကီုရ။<ref name="DSM5"/> === ပရေၚ်သၟာန်သွဟ် လ္ၚတ်ယဲ === အစာသဝ်တအ် သၟာန်သွဟ် ပရူလၟေၚ်ဘဝ၊ လက္ချဏ်မကတဵုဒှ် ကေုာံ အကာဲအရာ ပ္ဍဲဂကောံသ္ၚိကၟိန် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လၟေၚ်ယဲရ။ ပွမသၟာန်သွဟ်ဝွံ ကဵုအရီုအဗၚ် သွက်ဂွံ တီဟိုတ်ဇေတ်တ် ကေုာံ ရုဲစှ် နဲကဲလွဳပရာ မဒးရးရ။ === ပွမပါ်ခြာ နူယဲတၞဟ်တအ် (Differential Diagnosis) === လက္ချဏ် ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်ဝွံ တုပ်ဒၟံၚ် ကုယဲကာယ တၞဟ်တအ် ဥပမာ ယဲကောန်တၟိုအ် ကေုာံ ယဲသိုၚ်ရိုက် (Hyperthyroidism) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အစာသဝ်တအ် ဒးစၟဳစၟတ် ဆီ ကေုာံ ဓာတ်ကာယ သွက်ဂွံ သေချာ ဒဒှ်ရ လက္ချဏ်တအ်ဂှ် ဟွံကၠုၚ် နူယဲကာယ တၞဟ်တၞဟ်ရ။ == နဲကဲစဵုဒၞာ ပ္ဍဲလၟေၚ်ဘဝ == ၜိုန်ရ ယဲဝွံ ကတဵုဒှ်မာန် ဟိုတ်နူ မျိုးဗဳဇကီုလေဝ်၊ ပွမ [[စဵုဒၞာ]] (Prevent) နကဵု အခိုက်အလိုက်လၟေၚ်ဘဝ မခိုဟ်မ္ဂး အောန်စှ်ေအာမာန်ရ။ နဲကဲစဵုဒၞာတအ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ကဵု ပရေၚ်ထတ်ယုက် သီုကာယ သီုစိုတ်ရ။<ref name="Kessler2005">{{cite journal|last=Kessler|first=RC|author2=Chiu, WT|year=2005|title=Prevalence, severity, and comorbidity of 12-month DSM-IV psychiatric disorders|journal=Archives of General Psychiatry|volume=62|issue=6|pages=617–627|doi=10.1001/archpsyc.62.6.617}}</ref> === လၟေၚ်မၚ်မွဲ ပရေၚ်တိက် ကေုာံ ဇြဟတ် === ပွမတိက်လှိၚ် ၜိုတ် ၇ စဵုကဵု ၈ နာဍဳ ပ္ဍဲမွဲဗတံဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ကၠေၚ်က္ဍဟ် ကေုာံ စဵုဒၞာ စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန်ရ။ လ္တူနူဂှ် ပွမကၠောန် ဇြဟတ်ကာယ (Exercise) လၟိုန်တ္ၚဲ ညံၚ်ရဴ ကွာ်တရဴ၊ ဝေၚ်ဇြဟတ်တအ်ဂှ် ပတိတ်ကဵု ဓာတ်အေန်ဒဝ်ဖိန် (Endorphins) မဒှ်ဓာတ် မကဵုတသိုက်စိုတ်တုဲ ဖအောန်ဖျေဟ် ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။ === နဲကဲစဵုဒၞာ နကဵုပရေၚ်စၞစ === စၞစမနွံကဵု ဓာတ်ဗဳတာမေန်၊ ဓာတ်ကၠေၚ် အဝ်မေဂါ-၃ (Omega-3) ကေုာံ သတ်ဆုသတ်ဒုန်တအ်ဂှ် ထံက်ပၚ်ကဵု ကၠေၚ်က္ဍဟ် ညံၚ်ဂွံ ထတ်ယုက်ရ။ ပွမဝေၚ်ပါဲ ဍာ်ကဝ်ဖဳ (Caffeine)၊ ဍာ်အရက် ကေုာံ သဂြာလောန်ကာဲတအ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်နဲကဲစဵုဒၞာ မခိုဟ်မွဲရ။ ကဝ်ဖဳဂှ် ဍေံကဵုဒှ် ကောန်တၟိုအ်တက်ပြဟ်တုဲ ဗဒှ်ကဵု စိုတ်စံၚ်တူ မာန်ရ။ === နဲကဲပၠေၚ်စိုတ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေၚ်တ္ၚဲ === ပွမပၠေၚ်စိုတ် (Mindfulness and Meditation) ဂှ် ဒှ်နဲကဲစဵုဒၞာ စိုတ်ဓာတ် မခိုဟ်အိုတ်မွဲရ။ ပွမစွံအာရီု လ္တူလၟေၚ်ယီု၊ ပွမမံၚ် ပ္ဍဲအခိၚ်လၟုဟ် (Present moment) တအ်ဂှ် ဖအောန်ဖျေဟ် ကသပ်မဂွိၚ်စံၚ်တူ သွက်အနာဂတ်ရ။ == နဲကဲလွဳပရာ ကေုာံ သိုၚ်ခၞံ ဘဝတၟိ == ကာလ ယဲဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂး ပွမလွဳပရာ နကဵုနဲကဲ ပညာစိုတ်ဂှ် ကိစ္စဇၞော်အိုတ်ရ။ ဍေံဟွံသေၚ်ဆ ပွမလွဳယဲမွဲဓဝ်၊ ဍေံဒှ်လၟေၚ် ပွမ [[သိုၚ်ခၞံ]] (Build) ဘဝတၟိ မနွံကဵု ပရေၚ်ၜိုဟ်သြိုဟ်ရ။<ref name="Bystritsky2013"/> === ပရေၚ်လွဳစိုတ် နကဵုလညာတ်ဒ္ဂေတ် (CBT) === ပရေၚ်လွဳစိုတ် နကဵုလညာတ်ဒ္ဂေတ် (Cognitive Behavioral Therapy - CBT) ဂှ် ဒှ်နဲကဲ မစိုပ်တရဴအိုတ် သွက်ဂွံ လွဳပရာ ယဲဝွံရ။ နကဵုနဲကဲဏအ် အစာသဝ်တအ် ရီုဗၚ်ကဵု မၞိဟ်မယဲ ညံၚ်ဂွံ ဂၠာဲဆဵု လညာတ်မပလီုပလာ် (Negative thoughts) တုဲ ပြံၚ်လှာဲထောအ် နကဵု လညာတ်မဒးရး (Rational thoughts) ရ။ ပွဏအ် သိုၚ်ခၞံကဵု သၞောတ်စိုတ်တၟိ မခိုဟ်ဆာဲရ။ === နဲကဲလွဳ နကဵုပွမပတိတ်ထ္ၜး (Exposure Therapy) === သွက်ညးမဖေက်လကိုတ် အရာမွဲမွဲ (ဥပမာ ဖေက်ဒၞာဲမၞိဟ်ဂၠိုၚ်) တအ်မ္ဂး၊ နဲကဲ ပွမပတိတ်ထ္ၜး (Exposure therapy) ဂှ် သုၚ်စောဲရ။ အစာသဝ်တအ် ကဵုညးမယဲတအ် ဆက်ဆောံ ကဵုအရာမဖေက်တအ် ဗွဲမသိုက်သိုက် ပ္ဍဲဒၞာဲမဂီုကၠီု စဵုကဵု ပရေၚ်ဖေက်လကိုတ်တအ် အောန်စှ်ေအာရ။ === ပရေၚ်သိုၚ်ခၞံ ဒ္ဂေတ်တၟိ === မၞိဟ်ယဲတအ် ဒးသိုၚ်ခၞံ လၟေၚ်ဒ္ဂေတ်တၟိ ညံၚ်ရဴ ပွမဖျေဟ်အစဳအဇန်၊ ပွမဆက်ဆောံ ကုဂကောံသ္ၚိကၟိန် ကေုာံ ပွမဝေၚ်ပါဲ ကသပ်ပရေံပရေံတအ်ရ။ လၟေၚ်သိုၚ်ခၞံဏအ် ဍေံကဵု ဒြဟတ်စိုတ် သွက်ဂွံ ဂျိုၚ်တန်တဴ ဗွဲမတသိုက်ရ။ == အကာဲအရာဂဥုဲ ကေုာံ အစောန်စရာဲ == ပါဲနူကဵု ပရေၚ်လွဳစိုတ်တုဲ ပွမသုၚ်စောဲ ဂဥုဲလေဝ် ဒှ်နဲကဲ မရီုဗၚ်ကဵု မၞိဟ်ယဲတအ် ညံၚ်ဂွံ ကလေၚ်ကလိဂွံ [[အစောန်စရာဲ]] (Ability) ပ္ဍဲလၟေၚ်ဘဝတ္ၚဲယးရ။ ဂဥုဲတအ်ဂှ် ဍေံပသောင်ကလးကဵု လၟေၚ်ဓာတ် ပ္ဍဲကၠေၚ်က္ဍဟ် ညံၚ်ဂွံ တန်ကြန်ရ။<ref name="Craske2016"/> === ဂဥုဲဆေၚ်စပ် ကဵု ယဲစိုတ်စှ်ေ (Antidepressants) === ဂဥုဲညံၚ်ရဴ SSRIs (Selective Serotonin Reuptake Inhibitors) ကေုာံ SNRIs တအ်ဂှ် ၜိုန်ရ ဒှ်ဂဥုဲ သွက်ယဲစိုတ်စှ်ေကီုလေဝ်၊ ဍေံတအ် စိုပ်တရဴ သွက်ဂွံ လွဳပရာ ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်ကီုရ။ ဂဥုဲဏအ် ဇၞော်မောဝ်ကဵု ဓာတ် သေရဝ်တဝ်နိန် (Serotonin) ပ္ဍဲကၠေၚ်က္ဍဟ်တုဲ ဖအောန်ဖျေဟ် စိုတ်စံၚ်တူရ။ === အကာဲအရာ ဂဥုဲမဖအောန် ယဲ (Anti-anxiety medications) === ပ္ဍဲအခိၚ် ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် ကတဵုဒှ် သာသ္ပာတ် လောန်ကာဲမ္ဂး ဂဥုဲ Benzodiazepines တအ်ဂှ် အစာသဝ်တအ် ကဵုသုၚ် အခိၚ်ခဏရ။ ဂဥုဲဏအ် ဖအောန်ဖျေဟ် ပရေၚ်ဖေက်လကိုတ် ဗွဲမပြဟ်ကီုလေဝ်၊ သုၚ်လောန်ကာဲမ္ဂး ဒှ်အန္တရာဲ စောံဗာန်မာန်တုဲ ဒးသုၚ်စောဲ နကဵု ပွမထိၚ်ဒဝ် အစာသဝ်ရ။ === ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် အစောန်စရာဲ ဘဝ === ကာလ ဂဥုဲ ကေုာံ ပရေၚ်လွဳစိုတ် ပံၚ်ကောံအာမ္ဂး မၞိဟ်ယဲတအ် ကလေၚ်ကလိဂွံ အစောန်စရာဲ သွက်ဂွံ ကၠောန်ကမၠောန်၊ တိုန်ဘာ ကေုာံ ဆက်ဆောံ ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ် ဗွဲမခိုဟ်ဆာဲပၠန်ရ။ ပွမကလေၚ်ဂွံ အစောန်စရာဲဏအ်ဂှ် ဒှ်တိုၚ်ပ္ကဴ အဓိက ပ္ဍဲပရေၚ်လွဳပရာရ။ == ပရေၚ်စိုတ်ဓာတ် ကေုာံ ယဲစိုတ်စှ်ေ == ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်ဝွံ လဆောဝ်မ္ဂး ဟွံကတဵုဒှ် ညးမွဲဓဝ်ရ။ ဍေံဆက်စပ်ဒၟံၚ် ကုယဲစိုတ်တၞဟ်တၞဟ်တုဲ ဗွဲတၟေၚ်မ္ဂး ကတဵုဒှ် မွဲစွံ ကု [[ယဲစိုတ်စှ်ေ]] (Depression) ရ။<ref name="Kessler2005"/> === ဆက်စၠောအ် အကြာ ယဲစိုတ်စှ်ေ === သုတေသနတအ် ထံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်မဒှ် ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် ၜိုတ် ၆၀ က္ဍိုပ်ကၠံဂှ် ကတဵုဒှ် ယဲစိုတ်စှ်ေ (Major Depressive Disorder) ကီုရ。 ဟိုတ်နူကဵု မၞိဟ်တအ် ဒးဒုၚ်စသိုၚ် စိုတ်စံၚ်တူ လၟိုန်တ္ၚဲတုဲ ကၞောတ်တဲ ဇြဟတ်စိုတ် အိုတ်အာ၊ စိုတ်ယှောတ်စှ်ေ ကေုာံ ကတဵုဒှ် ယဲစိုတ်စှ်ေရ။ ယဲၜါဏအ် ကတဵုဒှ် မွဲစွံမ္ဂး ပရေၚ်လွဳပရာ ဝါတ်ဂါတ်ကၠုၚ်ရ။ === အန္တရာဲလ္တူ လမျီု (Suicide Risk) === ကာလ ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ ယဲစိုတ်စှ်ေ ကောံအာမ္ဂး အန္တရာဲလ္တူလမျီု (Suicide) လေဝ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်မာန်ရ။ မၞိဟ်ယဲတအ် ထေၚ်ဂး ဘဝညးတအ် ဟွံမွဲကဵု တၚ်အာသှ်ေတုဲ မိက်ဂွံ သၠးထောအ် လမျီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပွမမၚ်မွဲ ကေုာံ ကဵုဇြဟတ်စိုတ် နူကဵု ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ဂှ် ဒှ်အရာ ကိစ္စဇၞော်အိုတ်ရ。 === နဲကဲလွဳပရာ ယဲၜါမွဲစွံ === သွက်ညးမဒှ် ယဲၜါမွဲစွံတအ်မ္ဂး အစာသဝ်တအ် ဒးသုၚ်စောဲ နဲကဲလွဳ မဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။ ပရေၚ်လွဳစိုတ် CBT ကေုာံ ဂဥုဲ Antidepressants တအ်ဂှ် ဍေံရီုဗၚ်ကဵု သီုယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် သီုယဲစိုတ်စှ်ေ ပ္ဍဲအခိၚ်မွဲစွံရ။ ပွမစွံသတိ လ္တူလက္ချဏ်ၜါပြကာဏအ်ဂှ် လွဳပရာမာန် လောဲသွာရ။ == သုတေသန ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် သၞာံတၟိ == ပ္ဍဲကဵု ခေတ်သၞာံတၟိဏအ် သုတေသန လပါ်ပညာစိုတ် ကေုာံ ကၠေၚ်က္ဍဟ်တအ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုၚ် ဗွဲမလောန်တုဲ နဲကဲလွဳတၟိတၟိတအ်လေဝ် တိတ်ကၠုၚ်ဒၟံၚ် လၟိုန်ရ။<ref name="Bandelow2015"/> === လၟိဟ်မၞိဟ် မဒုၚ်စသိုၚ် အလုံလိုက် === အတိုၚ်စရၚ် ဂကောံပရေၚ်ထတ်ယုက်ဂၠးကဝ် (WHO) မ္ဂး၊ အလုံမွဲလိုက်ဏအ် မၞိဟ်ၜိုတ် ၂၈၄ ပြကောဋိကိုဋ် (284 million) ဒုၚ်စသိုၚ်ဒၟံၚ် ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်ရ။ ယဲဝွံ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲမၞိဟ်ဗြဴ ဂၠိုၚ်နူ မၞိဟ်တြုံ ၜိုတ် ၜါဆတုဲ အခိၚ်အာယုက် ၂၀ စဵုကဵု ၄၀ သၞာံတအ်ဂှ် ကတဵုဒှ် ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ။ ပရေၚ်လ္ၚတ်တအ် ထံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ ယဲဏအ် ဒှ်ပြဿနာ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ် ခေတ်လၟုဟ်ရ။ === သုတေသနတၟိ ပ္ဍဲအနာဂတ် === သုတေသန လပါ်ကၠေၚ်က္ဍဟ် နကဵုစက် fMRI (Functional Magnetic Resonance Imaging) တအ်ဂှ် ရီုဗၚ်ကဵု ညံၚ်ဂွံဆဵု ဗီုပြၚ်ကၠေၚ်က္ဍဟ် ကၠောန်ၜိုတ် အခိၚ်မကတဵုဒှ် ဖေက်လကိုတ်ရ။ လ္တူနူဂှ်ပၠန် ပွမသုၚ်စောဲ နဲကဲလွဳ နကဵု ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital Therapeutics) ကေုာံ ဍာ်ဒကေဝ် ဉာဏ်ပညာတုဲ (AI) တအ် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လက္ချဏ်ယဲတအ်လေဝ် ကတဵုဒှ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုၚ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲခေတ်အနာဂတ်ဏအ်ရ။ == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * [[ယဲစိုတ်စှ်ေ]] * [[ပညာစိုတ်]] * [[သၞောတ်အာရီု]] * [[ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်]] * [[ပရေၚ်လွဳစိုတ် နကဵုလညာတ်ဒ္ဂေတ်]] == နိဿဲ == <references /> {{Navbox | name = ယဲစိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ် | title = ယဲစိုတ် ကေုာံ လၟေၚ်လွဳပရာ ပညာစိုတ် | listclass = hlist | group1 = ဂကူယဲစိုတ်တအ် | list1 = * [[မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်]] * [[ယဲစိုတ်စှ်ေ]] * [[ယဲစိုတ်ပြံၚ်လှာဲၜါလပါ်]] * [[ယဲဖေက်လကိုတ်]] | group2 = နဲကဲလွဳပရာ | list2 = * [[ပရေၚ်လွဳစိုတ် နကဵုလညာတ်ဒ္ဂေတ်]] * [[ပရေၚ်လွဳစိုတ်]] * [[ဂဥုဲပညာစိုတ်]] | group3 = သိပ္ပံပညာ | list3 = * [[ပညာစိုတ်]] * [[သၞောတ်အာရီု]] * [[ကၠေၚ်က္ဍဟ်]] }} {{DEFAULTSORT:မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်}} [[Category:ယဲစိုတ်]] [[Category:ပညာစိုတ်]] [[Category:ပရေၚ်ထတ်ယုက်]] [[Category:စဵုဒၞာ ယဲ]] [[Category:သၞောတ်ပညာစိုတ်]] [[Category:အဝေါၚ်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ထတ်ယုက်]] [[Category:ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်]] o4njq1tpo27qt8og69f3lgn1pxgggi2 60250 60249 2026-11-09T05:07:01Z ပရနာဲ 5774 60250 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် | image = Munch_Det_Skrik.jpg | caption = ရုပ်ကသူ "The Scream" (၁၈၉၃) နကဵု အေဒ်ဝါတ် မုၚ် (Edvard Munch) မထ္ၜးလဝ် ပရေၚ်စိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ ဖေက်လကိုတ် လောန်ကာဲ | specialty = [[ပညာစိုတ်]] ကေုာံ ပရေၚ်ယဲစိုတ် | symptoms = စိုတ်စံၚ်တူ၊ ဖေက်ဂၟံက်၊ ကတဵုဒှ်ဇြဟတ်အောန်၊ တိုၚ်စိုတ်ယှောတ်၊ တက်ကျာဟွံမံၚ် | complications = [[ယဲစိုတ်စှ်ေ]]၊ ပရေၚ်သုၚ်စောဲဂဥုဲဗၜူ လောန်ကာဲ | causes = မျိုးဗဳဇ၊ ပွဳပွူသဘာဝ၊ ပရေၚ်စိုတ်ဓာတ် ကေုာံ အကာဲအရာမကတဵုဒှ် | diagnosis = လၟေၚ်သၟာန်သွဟ် ပညာစိုတ်၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လက္ချဏ် DSM-5 | prevention = [[စဵုဒၞာ]] နကဵု လၟေၚ်ဘဝမဒးရး၊ ဇြဟတ်ကာယ၊ လၟေၚ်တိက်မခိုဟ် | treatment = ပရေၚ်လွဳစိုတ် (CBT)၊ သိုၚ်ခၞံ လညာတ်တၟိ၊ ဂဥုဲစဵုဒၞာ }} ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် (Anxiety disorder) မ္ဂးတဴ လက္ချဏ်ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ် မကတဵုဒှ်လောန်ကာဲ ပရေၚ်ဖေက်လကိုတ်၊ စိုတ်စံၚ်တူ ကေုာံ စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန်တအ်ရ။ ပ္ဍဲလၟေၚ် [[ပညာစိုတ်]] (Psychology) မ္ဂး ယဲဏအ် ပလီုပလာ်ထောအ် လၟေၚ်ဘဝတ္ၚဲယးတုဲ မၞိဟ်မဒုၚ်စသိုၚ်တအ် ဒးဆဵုဂဗ ပြဿနာ ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ်၊ ကမၠောန် ကေုာံ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ကုညးတၞဟ်ရ။ ဗွဲမဂၠိုၚ်မ္ဂး မၞိဟ်မဒှ် ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်တအ် ထေၚ်ဂၠိုၚ်အာ လ္တူအရာအနာဂတ် မဟွံကတဵုဒှ်ဏီတုဲ ပရေၚ်ဖေက်လကိုတ်တအ် လုပ်ကၠုၚ် ဓလီုပလီုထောအ် သၞောတ်ပရေၚ်ချပ်ဒပ် ဇကုရ။<ref name="Craske2016">{{cite journal|last=Craske|first=MG|author2=Stein, MB|year=2016|title=Anxiety|journal=The Lancet|volume=388|issue=10063|pages=3048–3059|doi=10.1016/S0140-6736(16)30381-6}}</ref> အကာဲအရာယဲဝွံ ဟွံသေၚ်ဆ စိုတ်မွဲဓဝ် ယှောတ်စှ်ေအာ၊ ဍေံဗတိုက်ပလီုကဵု လၟေၚ်ကာယ ညံၚ်ရဴ ကတဵုဒှ်ဇြဟတ်အောန်၊ ကောန်တၟိုအ်တက်ပြဟ်၊ တဲဇတဝ် ကေုာံ တိက်ဟွံလှိၚ်တအ် ပါလုပ်ရ။ နကဵု လညာတ်သိပ္ပံ ကေုာံ ပညာစိုတ်မ္ဂး ဟိုတ်နူကဵု ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ပ္ဍဲကဵု [[ကၠေၚ်က္ဍဟ်]] (Brain) ကေုာံ ဓာတ်ဟော်မောန်တအ် ဟွံတန်ကြန်တုဲ မကတဵုဒှ်ကၠုၚ်ရောၚ် စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။ ဇၟာပ်မၞိဟ် လဆောဝ်မ္ဂး ကတဵုဒှ် စိုတ်စံၚ်တူမာန်ကီုလေဝ်၊ သွက်ညးမဒှ် ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်တအ်မ္ဂး အကာဲအရာဏအ် ကတဵုဒှ်ဒၟံၚ် လၟိုန်တ္ၚဲ ပွိုၚ်ဂၠိုၚ်ကဵုဂိတုတုဲ နွံပၟိက်ကဵု ပရေၚ်လွဳပရာ ဗွဲမမွဲကဆံၚ်ရ။<ref name="DSM5">{{cite book|author=American Psychiatric Association|year=2013|title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5)|publisher=American Psychiatric Publishing|isbn=978-0890425558}}</ref> ပ္ဍဲကဵု လၟေၚ်လွဳပရာမ္ဂး ပွမသုၚ်စောဲ ဂဥုဲ ကေုာံ ပရေၚ်လွဳစိုတ် ၜါပြကာဏအ် ဒှ်အရာအဓိကရ။ နကဵုနဲကဲလွဳစိုတ်ဂှ် ရီုဗၚ်ကဵု ညးမယဲတအ် ညံၚ်ဂွံ ကလေၚ် [[သိုၚ်ခၞံ]] (Construct) လညာတ်ဒးရး ကေုာံ သၞောတ်ဒ္ဂေတ်လၟေၚ်တ္ၚဲ မဒှ်ဖဵုရ။ ယဝ်ရ ဟွံလွဳပရာမ္ဂး ယဲဝွံ ဆက်စၠောအ်အာ ကဵု [[ယဲစိုတ်စှ်ေ]] (Depression) မာန်တုဲ အန္တရာဲလ္တူလမျီုလေဝ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်မာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပွမလ္ၚတ်စၟဳစၟတ် ကေုာံ [[စဵုဒၞာ]] (Prevent) ယဲဝွံ ဒှ်ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲပရေၚ်ထတ်ယုက် အလုံမွဲလိုက်ရ။ == လက္ချဏ် ကေုာံ သၚ်္ကေတ == လက္ချဏ် ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်ဝွံ ကတဵုဒှ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ကဵု သာ်တုဲ ပါ်ခြာလဝ် နကဵု လက္ချဏ်ကာယ၊ လက္ချဏ်စိုတ် ကေုာံ လက္ချဏ်ဒ္ဂေတ်ရ။<ref name="Bystritsky2013">{{cite journal|last=Bystritsky|first=A|author2=Khalsa, SS|year=2013|title=Current diagnosis and treatment of anxiety disorders|journal=P&T|volume=38|issue=1|pages=30–57}}</ref> ညးမယဲတအ် ဒုၚ်စသိုၚ် အကာဲအရာတအ်ဏအ် လၟိုန်ကာလတုဲ ဗီုပြၚ်မကတဵုဒှ်ဂှ် တၞဟ်ခြာဒၟံၚ် ရေၚ်သ္ကအ်ရ။ === လက္ချဏ် ပရေၚ်ကာယ === ဟိုတ်နူကဵု စိုတ်မစံၚ်တူလောန်ကာဲတုဲ သၞောတ်အာရီုကာယ (Nervous system) ကၠောန်ၜိုတ်လောန်အာရ။ * '''ကောန်တၟိုအ်တက်ပြဟ်''': ညးမယဲတအ် ဒုၚ်စသိုၚ် ကောန်တၟိုအ်တက်ပြဟ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး တက်ရိုၚ်ဇိုၚ်တုဲ ထေၚ်ဂး ယဲကောန်တၟိုအ် ကတဵုဒှ်ရ။ * '''ယီုဝါတ်''': လၟေၚ်ယီုလုပ်ယီုတိတ် ကတဵုဒှ် ပြဟ်လောန်အာတုဲ ဓါတ်အံက်သဳဂျေန် (Oxygen) ဟွံသၟဟ်အစောံ ပ္ဍဲဆီရ။ * '''တဲဇတဝ် ကေုာံ ဓါတ်ဍာ်တိတ်''': ဟွံမွဲကဵု ဟိုတ်မွဲမွဲ မၞိဟ်တအ် ဓါတ်ဍာ်တိတ် ဗွဲမဂၠိုၚ်တုဲ တဲဇတဝ်၊ ဇိုၚ်ဇတဝ် ကတဵုဒှ်ရ။ * '''တိက်ဟွံလှိၚ်''': ပရေၚ်စိုတ် ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်ဝွံ ပလီုပလာ်ထောအ် လၟေၚ်တိက်တုဲ ဗတံတိက်ဟွံလှိၚ် လောန်ကာဲရ။ === လက္ချဏ် ပရေၚ်စိုတ်ဓာတ် === ပရေၚ်စိုတ်ဓာတ်မ္ဂး ဒှ်အရာအဓိက မဒးဒုၚ်လီုလာ်ရ။<ref name="DSM5"/> * '''ဖေက်လကိုတ် လောန်ကာဲ''': ဂွိၚ်စံၚ်တူ လ္တူအရာဟွံကတဵုဒှ်ဏီ ကေုာံ ဖေက်လကိုတ် ဒဒှ်ရ အရာပရေံပရေံ မွဲမွဲ ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်မာန်ရောၚ်။ * '''စွံအာရီုဝါတ်''': အခိၚ်မကၠောန် ကမၠောန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဗှ်လိက်မ္ဂး စွံအာရီု ဟွံမာန်၊ ကၠေၚ်က္ဍဟ် လှေၚ်အာ။ * '''ထေဲပြဟ်''': စိုတ်တိုန်ပြဟ်၊ ဒုၚ်စသိုၚ် ဟွံမာန် လ္တူအရာဍောတ်ဍောတ်သွတ်သွတ်တအ်ရ။ === လက္ချဏ် ပရေၚ်ဒ္ဂေတ် === ညးမယဲတအ် ပြံၚ်လှာဲထောအ် အခိုက်အလိုက် ဒ္ဂေတ်ညးတအ် သွက်ဂွံ ဝေၚ်ပါဲ အရာမကဵုဒှ် ယဲရ။ * '''ပွမဝေၚ်ပါဲ (Avoidance)''': ဟွံအာ ပ္ဍဲဒၞာဲမၞိဟ်ဂၠိုၚ်၊ ဟွံတိတ်မ္ၚး ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဟွံကၠောန် အရာမကဵုဒှ် စိုတ်စံၚ်တူ။ * '''ဟွံဆက်ဆောံ ကုညးတၞဟ်''': ခြာမံၚ် နူမိတ်သဟာဲ ကေုာံ ဂကောံသ္ၚိကၟိန်တုဲ မံၚ်ဆညးမွဲဓဝ်။ {| class="wikitable" |+ ဗီုပြၚ် လက္ချဏ် ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် ဗွဲခမၞောန် |- ! ဂကူလက္ချဏ် !! ဥပမာ မကတဵုဒှ် !! ဖဵုသ္ၚိအၚ် မဒးဆဵု |- | လက္ချဏ် ကာယ || ကောန်တၟိုအ်တက်ပြဟ်၊ ယီုဝါတ်၊ ဇတဝ် || ပရေၚ်ထတ်ယုက်ကာယ ယှောတ်စှ်ေ |- | လက္ချဏ် စိုတ်ဓာတ် || ဖေက်ဂၟံက်၊ စွံအာရီုဝါတ်၊ ဟွံမိပ်သၠောၚ် || အစောန်စရာဲ ကမၠောန်လီုလာ် |- | လက္ချဏ် ဒ္ဂေတ် || ဝေၚ်ပါဲ ဒၞာဲမၞိဟ်ဂၠိုၚ်၊ မံၚ်ညးမွဲဓဝ် || ပရေၚ်ဆက်ဆောံ အဝေါၚ်မၞိဟ်လီု |} == ဟိုတ်မကတဵုဒှ် ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ == ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်ဝွံ ဟွံကတဵုဒှ် နူကဵု ဟိုတ်မွဲဓဝ်ရ။ သၞောတ်သိပ္ပံ ပညာစိုတ် ထံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ အရာဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် နူကဵု ပရေၚ်ပံၚ်ပ္ကောံ မျိုးဗဳဇ၊ ပွဳပွူသဘာဝ ကေုာံ လၟေၚ်ဘဝမကတဵုဒှ်လဝ်တအ်ရ။<ref name="Craske2016"/> === အရာမဆက်စၠောအ်ကၠုၚ် နူမျိုးဗဳဇ === လ္ၚတ်သုတေသနတအ် ဂွံဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်ဝွံ ဆက်စၠောအ်ကၠုၚ် နူမမိမ ကေုာံ ဇုဇဗဴလ နကဵု မျိုးဗဳဇ (Genetics) ၜိုတ် ၃၀ က္ဍိုပ်ကၠံ စဵုကဵု ၄၀ က္ဍိုပ်ကၠံရ။ ယဝ်ရ ပ္ဍဲဂကောံသ္ၚိကၟိန် နွံမၞိဟ်မဒှ် ယဲဏအ်မ္ဂး၊ ကောန်ဇာတ်တအ်လေဝ် အခေါၚ်မကတဵုဒှ် ဂၠိုၚ်နူ မၞိဟ်ဓမ္မတာတအ်ရ။ ဗဳဇဏအ် ဍေံဖန်ဗဒှ်ကဵု သၞောတ် ကၠေၚ်က္ဍဟ် ညံၚ်ဂွံ ဒုၚ်စသိုၚ် ပရေၚ်ဖေက်လကိုတ် ပြဟ်လောန်ရ။ === အရာမကတဵုဒှ် ပ္ဍဲပွဳပွူသဘာဝ === ပွဳပွူသဘာဝ မမံၚ်တဴဂှ်လေဝ် လှ်ေပါ်ကဵု ဖဵုဇၞော်ဇၞော် သွက်ဂွံ ကတဵုဒှ် ယဲဏအ်ရ။ မၞိဟ်မမံၚ် ပ္ဍဲဒၞာဲမနွံကဵု ပရေၚ်ပဋိပက္ခ၊ ပေါဲဗတိုက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဒၞာဲမသက္ကု ပရေၚ်ဂီုကၠီုတအ်မ္ဂး လၟိုန်ကာလ ဒးဒုၚ်စသိုၚ် စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန် (Stress) တုဲ ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် လောဲသွာရ။ လ္တူနူဂှ်ပၠန် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဟွံခိုဟ် ကေုာံ ပြဿနာ ပ္ဍဲကမၠောန်တအ်လေဝ် ဒှ်ဟိုတ် ကိစ္စဇၞော်မွဲရ။<ref name="Bandelow2015">{{cite journal|last=Bandelow|first=B|author2=Michaelis, S|year=2015|title=Epidemiology of anxiety disorders in the 21st century|journal=Dialogues in Clinical Neuroscience|volume=17|issue=3|pages=327–335|doi=10.31887/DCNS.2015.17.3/bbandelow}}</ref> === ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် ပ္ဍဲအခိၚ်ဘဝကောန်ၚာ် === အခိၚ်ဘဝကောန်ၚာ် ဒးဒုၚ်ပျဲပျာံ၊ ဒးဒုၚ်တက် ၜုၚ်တက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး မိမၜါ ဟွံမၚ်မွဲ ညံၚ်ဒးရးတအ်မ္ဂး ပရေၚ်စိုတ်ဓာတ် ကောန်ၚာ်တအ် လီုလာ်အာတုဲ ဇၞော်မောဝ်ကၠုၚ်မ္ဂး ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် ကတဵုဒှ်မာန်ရ။ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် မအောန်စိုတ် ပ္ဍဲအခိၚ်ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် စောံဗာန်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲစိုတ် အလုံမွဲဘဝတုဲ ကလေၚ်ဗတိုက်ဒၟံၚ် ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ် လၟိုန်ရ။ == လၟေၚ်အရာမကတဵုဒှ် ကေုာံ ကၠေၚ်က္ဍဟ် == ပ္ဍဲကဵု သိပ္ပံ ပညာစိုတ်မ္ဂး အကာဲအရာယဲဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံၚ် ကုဗီုပြၚ် လၟေၚ်ကၠောန်ၜိုတ် ပ္ဍဲ [[ကၠေၚ်က္ဍဟ်]] ရ။ ဓာတ်တၞဟ်တၞဟ် ပ္ဍဲကၠေၚ်က္ဍဟ် ဟွံသၟဟ်သၟန် ရေၚ်သ္ကအ်တုဲ လၟေၚ်မဒုၚ်စသိုၚ် ပရေၚ်ဖေက်လကိုတ်တအ် ကတဵုဒှ် လောန်ကာဲကၠုၚ်ရ။<ref name="Craske2016"/> === ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ပ္ဍဲကၠေၚ်က္ဍဟ် === ကၠေၚ်က္ဍဟ် မၞိဟ်တအ်ဂှ် နွံကဵု ဒၞာဲမထိၚ်ဒဝ် ပရေၚ်ဖေက်လကိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်စိုတ်ဓာတ်ရ။ သွက်ညးမဒှ် ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်တအ်မ္ဂး ဒၞာဲအမေက်ဒလာ (Amygdala) မဒှ်ဒၞာဲ မဒုၚ်စသိုၚ် ပရေၚ်ဖေက်ဂၟံက်ဂှ် ကၠောန်ၜိုတ် လောန်ကာဲအာရ။ အခိၚ်မဆဵု အရာဟွံဒှ် အန္တရာဲကီုလေဝ်၊ အမေက်ဒလာ ထေၚ်ဂး အန္တရာဲနွံတုဲ ပလံၚ်ဏာ ပရိုၚ် သွက်ဂွံဖေက်လကိုတ်ရ။ === သၞောတ်အာရီု ကေုာံ ဟော်မောန် === ဓာတ်မဆက်စၠောအ် ပ္ဍဲသၞောတ်အာရီု (Neurotransmitters) ညံၚ်ရဴ သေရဝ်တဝ်နိန် (Serotonin)၊ ဒဝ်ပါမိန် (Dopamine) ကေုာံ ဂါဗာ (GABA) တအ် နွံအောန်အာ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဟွံကၠောန်ၜိုတ် ဒးရးမ္ဂး ယဲဝွံ ကတဵုဒှ်ရ။ ဂါဗာ (GABA) မ္ဂးတဴ ဓာတ်မဖအောန်ဖျေဟ် ပရေၚ်စံၚ်တူရ။ ယဝ်ရ ဓာတ်ဏအ် အောန်အာမ္ဂး ကၠေၚ်က္ဍဟ် ဟွံမာန် ပွမထိၚ်ဒဝ် စိုတ်တုဲ ဒှ်ကၠုၚ် စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန်ရ။ === ပရေၚ်ကၠောန်ၜိုတ် Prefrontal Cortex === ဒၞာဲကၠေၚ်က္ဍဟ် လပါ်ဂတ (Prefrontal Cortex) မဒှ်ဒၞာဲ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ကေုာံ ချပ်ဗ္စာ နကဵုယုတ္တိဂှ် အစောံဍိုန်လျအာရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ မၞိဟ်တအ် ဟွံမာန် သွက်ဂွံထိၚ်ဒဝ် လညာတ်မဖေက်လကိုတ် နကဵု လညာတ်မဒးရးတအ်ရ။ == ဗီုပြၚ်မပါ်ခြာ ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် == သွက်ဂွံ တီကၠိုဟ် ယဲဝွံ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်မ္ဂး အစာသဝ် ပညာစိုတ်တအ် သုၚ်စောဲ လၟေၚ်သၞောတ် စၟတ်သမ္တီယဲ (Diagnosis) မဒးရးတအ်ရ။ လၟေၚ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ပါ်ခြာ နူယဲတၞဟ်တၞဟ် မနွံလက္ချဏ် တုပ်ရေၚ်သ္ကအ်ရ။<ref name="Bystritsky2013"/> === လၟေၚ်သၞောတ် DSM-5 === စမြေပ်လၟေၚ် DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition) ဂှ် ဒှ်ပြကိုဟ် မသုၚ်စောဲ ဂၠိုၚ်အိုတ် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ယဲစိုတ်ရ။ နကဵု လၟေၚ်ဏအ်မ္ဂး၊ မၞိဟ်မွဲမွဲ ဒးဒုၚ်စသိုၚ် စိုတ်စံၚ်တူ ကေုာံ ဖေက်လကိုတ် လောန်ကာဲ ပွိုၚ် ၆ ဂိတု ကေုာံ လ္တူဂှ်မ္ဂး အစာသဝ်တအ် စၟတ်သမ္တီ ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်ရ။ လ္တူနူဂှ် လက္ချဏ် ညံၚ်ရဴ တိက်ဟွံလှိၚ်၊ စွံအာရီုဝါတ် တအ်လေဝ် ဒးပါလုပ်ကီုရ။<ref name="DSM5"/> === ပရေၚ်သၟာန်သွဟ် လ္ၚတ်ယဲ === အစာသဝ်တအ် သၟာန်သွဟ် ပရူလၟေၚ်ဘဝ၊ လက္ချဏ်မကတဵုဒှ် ကေုာံ အကာဲအရာ ပ္ဍဲဂကောံသ္ၚိကၟိန် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လၟေၚ်ယဲရ။ ပွမသၟာန်သွဟ်ဝွံ ကဵုအရီုအဗၚ် သွက်ဂွံ တီဟိုတ်ဇေတ်တ် ကေုာံ ရုဲစှ် နဲကဲလွဳပရာ မဒးရးရ။ === ပွမပါ်ခြာ နူယဲတၞဟ်တအ် (Differential Diagnosis) === လက္ချဏ် ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်ဝွံ တုပ်ဒၟံၚ် ကုယဲကာယ တၞဟ်တအ် ဥပမာ ယဲကောန်တၟိုအ် ကေုာံ ယဲသိုၚ်ရိုက် (Hyperthyroidism) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အစာသဝ်တအ် ဒးစၟဳစၟတ် ဆီ ကေုာံ ဓာတ်ကာယ သွက်ဂွံ သေချာ ဒဒှ်ရ လက္ချဏ်တအ်ဂှ် ဟွံကၠုၚ် နူယဲကာယ တၞဟ်တၞဟ်ရ။ == နဲကဲစဵုဒၞာ ပ္ဍဲလၟေၚ်ဘဝ == ၜိုန်ရ ယဲဝွံ ကတဵုဒှ်မာန် ဟိုတ်နူ မျိုးဗဳဇကီုလေဝ်၊ ပွမ [[စဵုဒၞာ]] (Prevent) နကဵု အခိုက်အလိုက်လၟေၚ်ဘဝ မခိုဟ်မ္ဂး အောန်စှ်ေအာမာန်ရ။ နဲကဲစဵုဒၞာတအ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ကဵု ပရေၚ်ထတ်ယုက် သီုကာယ သီုစိုတ်ရ။<ref name="Kessler2005">{{cite journal|last=Kessler|first=RC|author2=Chiu, WT|year=2005|title=Prevalence, severity, and comorbidity of 12-month DSM-IV psychiatric disorders|journal=Archives of General Psychiatry|volume=62|issue=6|pages=617–627|doi=10.1001/archpsyc.62.6.617}}</ref> === လၟေၚ်မၚ်မွဲ ပရေၚ်တိက် ကေုာံ ဇြဟတ် === ပွမတိက်လှိၚ် ၜိုတ် ၇ စဵုကဵု ၈ နာဍဳ ပ္ဍဲမွဲဗတံဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ကၠေၚ်က္ဍဟ် ကေုာံ စဵုဒၞာ စိုတ်ထဍိုန်ဍိုန်ရ။ လ္တူနူဂှ် ပွမကၠောန် ဇြဟတ်ကာယ (Exercise) လၟိုန်တ္ၚဲ ညံၚ်ရဴ ကွာ်တရဴ၊ ဝေၚ်ဇြဟတ်တအ်ဂှ် ပတိတ်ကဵု ဓာတ်အေန်ဒဝ်ဖိန် (Endorphins) မဒှ်ဓာတ် မကဵုတသိုက်စိုတ်တုဲ ဖအောန်ဖျေဟ် ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။ === နဲကဲစဵုဒၞာ နကဵုပရေၚ်စၞစ === စၞစမနွံကဵု ဓာတ်ဗဳတာမေန်၊ ဓာတ်ကၠေၚ် အဝ်မေဂါ-၃ (Omega-3) ကေုာံ သတ်ဆုသတ်ဒုန်တအ်ဂှ် ထံက်ပၚ်ကဵု ကၠေၚ်က္ဍဟ် ညံၚ်ဂွံ ထတ်ယုက်ရ။ ပွမဝေၚ်ပါဲ ဍာ်ကဝ်ဖဳ (Caffeine)၊ ဍာ်အရက် ကေုာံ သဂြာလောန်ကာဲတအ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်နဲကဲစဵုဒၞာ မခိုဟ်မွဲရ။ ကဝ်ဖဳဂှ် ဍေံကဵုဒှ် ကောန်တၟိုအ်တက်ပြဟ်တုဲ ဗဒှ်ကဵု စိုတ်စံၚ်တူ မာန်ရ။ === နဲကဲပၠေၚ်စိုတ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေၚ်တ္ၚဲ === ပွမပၠေၚ်စိုတ် (Mindfulness and Meditation) ဂှ် ဒှ်နဲကဲစဵုဒၞာ စိုတ်ဓာတ် မခိုဟ်အိုတ်မွဲရ။ ပွမစွံအာရီု လ္တူလၟေၚ်ယီု၊ ပွမမံၚ် ပ္ဍဲအခိၚ်လၟုဟ် (Present moment) တအ်ဂှ် ဖအောန်ဖျေဟ် ကသပ်မဂွိၚ်စံၚ်တူ သွက်အနာဂတ်ရ။ == နဲကဲလွဳပရာ ကေုာံ သိုၚ်ခၞံ ဘဝတၟိ == ကာလ ယဲဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂး ပွမလွဳပရာ နကဵုနဲကဲ ပညာစိုတ်ဂှ် ကိစ္စဇၞော်အိုတ်ရ။ ဍေံဟွံသေၚ်ဆ ပွမလွဳယဲမွဲဓဝ်၊ ဍေံဒှ်လၟေၚ် ပွမ [[သိုၚ်ခၞံ]] (Build) ဘဝတၟိ မနွံကဵု ပရေၚ်ၜိုဟ်သြိုဟ်ရ။<ref name="Bystritsky2013"/> === ပရေၚ်လွဳစိုတ် နကဵုလညာတ်ဒ္ဂေတ် (CBT) === ပရေၚ်လွဳစိုတ် နကဵုလညာတ်ဒ္ဂေတ် (Cognitive Behavioral Therapy - CBT) ဂှ် ဒှ်နဲကဲ မစိုပ်တရဴအိုတ် သွက်ဂွံ လွဳပရာ ယဲဝွံရ။ နကဵုနဲကဲဏအ် အစာသဝ်တအ် ရီုဗၚ်ကဵု မၞိဟ်မယဲ ညံၚ်ဂွံ ဂၠာဲဆဵု လညာတ်မပလီုပလာ် (Negative thoughts) တုဲ ပြံၚ်လှာဲထောအ် နကဵု လညာတ်မဒးရး (Rational thoughts) ရ။ ပွဏအ် သိုၚ်ခၞံကဵု သၞောတ်စိုတ်တၟိ မခိုဟ်ဆာဲရ။ === နဲကဲလွဳ နကဵုပွမပတိတ်ထ္ၜး (Exposure Therapy) === သွက်ညးမဖေက်လကိုတ် အရာမွဲမွဲ (ဥပမာ ဖေက်ဒၞာဲမၞိဟ်ဂၠိုၚ်) တအ်မ္ဂး၊ နဲကဲ ပွမပတိတ်ထ္ၜး (Exposure therapy) ဂှ် သုၚ်စောဲရ။ အစာသဝ်တအ် ကဵုညးမယဲတအ် ဆက်ဆောံ ကဵုအရာမဖေက်တအ် ဗွဲမသိုက်သိုက် ပ္ဍဲဒၞာဲမဂီုကၠီု စဵုကဵု ပရေၚ်ဖေက်လကိုတ်တအ် အောန်စှ်ေအာရ။ === ပရေၚ်သိုၚ်ခၞံ ဒ္ဂေတ်တၟိ === မၞိဟ်ယဲတအ် ဒးသိုၚ်ခၞံ လၟေၚ်ဒ္ဂေတ်တၟိ ညံၚ်ရဴ ပွမဖျေဟ်အစဳအဇန်၊ ပွမဆက်ဆောံ ကုဂကောံသ္ၚိကၟိန် ကေုာံ ပွမဝေၚ်ပါဲ ကသပ်ပရေံပရေံတအ်ရ။ လၟေၚ်သိုၚ်ခၞံဏအ် ဍေံကဵု ဒြဟတ်စိုတ် သွက်ဂွံ ဂျိုၚ်တန်တဴ ဗွဲမတသိုက်ရ။ == အကာဲအရာဂဥုဲ ကေုာံ အစောန်စရာဲ == ပါဲနူကဵု ပရေၚ်လွဳစိုတ်တုဲ ပွမသုၚ်စောဲ ဂဥုဲလေဝ် ဒှ်နဲကဲ မရီုဗၚ်ကဵု မၞိဟ်ယဲတအ် ညံၚ်ဂွံ ကလေၚ်ကလိဂွံ [[အစောန်စရာဲ]] (Ability) ပ္ဍဲလၟေၚ်ဘဝတ္ၚဲယးရ။ ဂဥုဲတအ်ဂှ် ဍေံပသောင်ကလးကဵု လၟေၚ်ဓာတ် ပ္ဍဲကၠေၚ်က္ဍဟ် ညံၚ်ဂွံ တန်ကြန်ရ။<ref name="Craske2016"/> === ဂဥုဲဆေၚ်စပ် ကဵု ယဲစိုတ်စှ်ေ (Antidepressants) === ဂဥုဲညံၚ်ရဴ SSRIs (Selective Serotonin Reuptake Inhibitors) ကေုာံ SNRIs တအ်ဂှ် ၜိုန်ရ ဒှ်ဂဥုဲ သွက်ယဲစိုတ်စှ်ေကီုလေဝ်၊ ဍေံတအ် စိုပ်တရဴ သွက်ဂွံ လွဳပရာ ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်ကီုရ။ ဂဥုဲဏအ် ဇၞော်မောဝ်ကဵု ဓာတ် သေရဝ်တဝ်နိန် (Serotonin) ပ္ဍဲကၠေၚ်က္ဍဟ်တုဲ ဖအောန်ဖျေဟ် စိုတ်စံၚ်တူရ။ === အကာဲအရာ ဂဥုဲမဖအောန် ယဲ (Anti-anxiety medications) === ပ္ဍဲအခိၚ် ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် ကတဵုဒှ် သာသ္ပာတ် လောန်ကာဲမ္ဂး ဂဥုဲ Benzodiazepines တအ်ဂှ် အစာသဝ်တအ် ကဵုသုၚ် အခိၚ်ခဏရ။ ဂဥုဲဏအ် ဖအောန်ဖျေဟ် ပရေၚ်ဖေက်လကိုတ် ဗွဲမပြဟ်ကီုလေဝ်၊ သုၚ်လောန်ကာဲမ္ဂး ဒှ်အန္တရာဲ စောံဗာန်မာန်တုဲ ဒးသုၚ်စောဲ နကဵု ပွမထိၚ်ဒဝ် အစာသဝ်ရ။ === ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် အစောန်စရာဲ ဘဝ === ကာလ ဂဥုဲ ကေုာံ ပရေၚ်လွဳစိုတ် ပံၚ်ကောံအာမ္ဂး မၞိဟ်ယဲတအ် ကလေၚ်ကလိဂွံ အစောန်စရာဲ သွက်ဂွံ ကၠောန်ကမၠောန်၊ တိုန်ဘာ ကေုာံ ဆက်ဆောံ ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ် ဗွဲမခိုဟ်ဆာဲပၠန်ရ။ ပွမကလေၚ်ဂွံ အစောန်စရာဲဏအ်ဂှ် ဒှ်တိုၚ်ပ္ကဴ အဓိက ပ္ဍဲပရေၚ်လွဳပရာရ။ == ပရေၚ်စိုတ်ဓာတ် ကေုာံ ယဲစိုတ်စှ်ေ == ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်ဝွံ လဆောဝ်မ္ဂး ဟွံကတဵုဒှ် ညးမွဲဓဝ်ရ။ ဍေံဆက်စပ်ဒၟံၚ် ကုယဲစိုတ်တၞဟ်တၞဟ်တုဲ ဗွဲတၟေၚ်မ္ဂး ကတဵုဒှ် မွဲစွံ ကု [[ယဲစိုတ်စှ်ေ]] (Depression) ရ။<ref name="Kessler2005"/> === ဆက်စၠောအ် အကြာ ယဲစိုတ်စှ်ေ === သုတေသနတအ် ထံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်မဒှ် ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် ၜိုတ် ၆၀ က္ဍိုပ်ကၠံဂှ် ကတဵုဒှ် ယဲစိုတ်စှ်ေ (Major Depressive Disorder) ကီုရ。 ဟိုတ်နူကဵု မၞိဟ်တအ် ဒးဒုၚ်စသိုၚ် စိုတ်စံၚ်တူ လၟိုန်တ္ၚဲတုဲ ကၞောတ်တဲ ဇြဟတ်စိုတ် အိုတ်အာ၊ စိုတ်ယှောတ်စှ်ေ ကေုာံ ကတဵုဒှ် ယဲစိုတ်စှ်ေရ။ ယဲၜါဏအ် ကတဵုဒှ် မွဲစွံမ္ဂး ပရေၚ်လွဳပရာ ဝါတ်ဂါတ်ကၠုၚ်ရ။ === အန္တရာဲလ္တူ လမျီု (Suicide Risk) === ကာလ ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ ယဲစိုတ်စှ်ေ ကောံအာမ္ဂး အန္တရာဲလ္တူလမျီု (Suicide) လေဝ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်မာန်ရ။ မၞိဟ်ယဲတအ် ထေၚ်ဂး ဘဝညးတအ် ဟွံမွဲကဵု တၚ်အာသှ်ေတုဲ မိက်ဂွံ သၠးထောအ် လမျီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပွမမၚ်မွဲ ကေုာံ ကဵုဇြဟတ်စိုတ် နူကဵု ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ဂှ် ဒှ်အရာ ကိစ္စဇၞော်အိုတ်ရ。 === နဲကဲလွဳပရာ ယဲၜါမွဲစွံ === သွက်ညးမဒှ် ယဲၜါမွဲစွံတအ်မ္ဂး အစာသဝ်တအ် ဒးသုၚ်စောဲ နဲကဲလွဳ မဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။ ပရေၚ်လွဳစိုတ် CBT ကေုာံ ဂဥုဲ Antidepressants တအ်ဂှ် ဍေံရီုဗၚ်ကဵု သီုယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် သီုယဲစိုတ်စှ်ေ ပ္ဍဲအခိၚ်မွဲစွံရ။ ပွမစွံသတိ လ္တူလက္ချဏ်ၜါပြကာဏအ်ဂှ် လွဳပရာမာန် လောဲသွာရ။ == သုတေသန ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် သၞာံတၟိ == ပ္ဍဲကဵု ခေတ်သၞာံတၟိဏအ် သုတေသန လပါ်ပညာစိုတ် ကေုာံ ကၠေၚ်က္ဍဟ်တအ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုၚ် ဗွဲမလောန်တုဲ နဲကဲလွဳတၟိတၟိတအ်လေဝ် တိတ်ကၠုၚ်ဒၟံၚ် လၟိုန်ရ။<ref name="Bandelow2015"/> === လၟိဟ်မၞိဟ် မဒုၚ်စသိုၚ် အလုံလိုက် === အတိုၚ်စရၚ် ဂကောံပရေၚ်ထတ်ယုက်ဂၠးကဝ် (WHO) မ္ဂး၊ အလုံမွဲလိုက်ဏအ် မၞိဟ်ၜိုတ် ၂၈၄ ပြကောဋိကိုဋ် (284 million) ဒုၚ်စသိုၚ်ဒၟံၚ် ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်ရ။ ယဲဝွံ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲမၞိဟ်ဗြဴ ဂၠိုၚ်နူ မၞိဟ်တြုံ ၜိုတ် ၜါဆတုဲ အခိၚ်အာယုက် ၂၀ စဵုကဵု ၄၀ သၞာံတအ်ဂှ် ကတဵုဒှ် ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ။ ပရေၚ်လ္ၚတ်တအ် ထံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ ယဲဏအ် ဒှ်ပြဿနာ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲအဝေါၚ်မၞိဟ် ခေတ်လၟုဟ်ရ။ === သုတေသနတၟိ ပ္ဍဲအနာဂတ် === သုတေသန လပါ်ကၠေၚ်က္ဍဟ် နကဵုစက် fMRI (Functional Magnetic Resonance Imaging) တအ်ဂှ် ရီုဗၚ်ကဵု ညံၚ်ဂွံဆဵု ဗီုပြၚ်ကၠေၚ်က္ဍဟ် ကၠောန်ၜိုတ် အခိၚ်မကတဵုဒှ် ဖေက်လကိုတ်ရ။ လ္တူနူဂှ်ပၠန် ပွမသုၚ်စောဲ နဲကဲလွဳ နကဵု ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital Therapeutics) ကေုာံ ဍာ်ဒကေဝ် ဉာဏ်ပညာတုဲ (AI) တအ် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လက္ချဏ်ယဲတအ်လေဝ် ကတဵုဒှ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုၚ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲခေတ်အနာဂတ်ဏအ်ရ။ == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * [[ယဲစိုတ်စှ်ေ]] * [[ပညာစိုတ်]] * [[သၞောတ်အာရီု]] * [[ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ်]] * [[ပရေၚ်လွဳစိုတ် နကဵုလညာတ်ဒ္ဂေတ်]] == နိဿဲ == <references /> {{Navbox | name = ယဲစိုတ် ကေုာံ ပရေၚ်ထတ်ယုက်စိုတ် | title = ယဲစိုတ် ကေုာံ လၟေၚ်လွဳပရာ ပညာစိုတ် | listclass = hlist | group1 = ဂကူယဲစိုတ်တအ် | list1 = * [[မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်]] * [[ယဲစိုတ်စှ်ေ]] * [[ယဲစိုတ်ပြံၚ်လှာဲၜါလပါ်]] * [[ယဲဖေက်လကိုတ်]] | group2 = နဲကဲလွဳပရာ | list2 = * [[ပရေၚ်လွဳစိုတ် နကဵုလညာတ်ဒ္ဂေတ်]] * [[ပရေၚ်လွဳစိုတ်]] * [[ဂဥုဲပညာစိုတ်]] | group3 = သိပ္ပံပညာ | list3 = * [[ပညာစိုတ်]] * [[သၞောတ်အာရီု]] * [[ကၠေၚ်က္ဍဟ်]] }} {{DEFAULTSORT:မခၞံကၠောန်ဒၟံၚ် ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်}} [[Category:ယဲစိုတ်]] [[Category:ပညာစိုတ်]] [[Category:ပရေၚ်ထတ်ယုက်]] [[Category:စဵုဒၞာ ယဲ]] [[Category:သၞောတ်ပညာစိုတ်]] [[Category:အဝေါၚ်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ထတ်ယုက်]] [[Category:ယဲစိုတ်ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်]] 8jejlvz8dn9mvl3gn57tkslvxfaxobs 0 13497 60251 2026-11-09T06:05:16Z အဲလွဳနာဲ 4326 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Infobox subject|name=သိက္ခာ ကေုာံ ဓဝ်ဍာံ သွက်ညးအုပ်ဓုပ်|native_name=Administrative Ethics and Integrity|image=File:Scale of justice 2.svg|image_size=250px|alt=သင်္ကေတ ဓဝ်ဗဗွဲဓဝ် ကေုာံ သိက္ခာ|caption=သင်္ကေတ ဓဝ်ဗဗွဲဓဝ် မဒှ်သ္ဇိုၚ်ရိုဟ်..." 60251 wikitext text/x-wiki {{Infobox subject|name=သိက္ခာ ကေုာံ ဓဝ်ဍာံ သွက်ညးအုပ်ဓုပ်|native_name=Administrative Ethics and Integrity|image=File:Scale of justice 2.svg|image_size=250px|alt=သင်္ကေတ ဓဝ်ဗဗွဲဓဝ် ကေုာံ သိက္ခာ|caption=သင်္ကေတ ဓဝ်ဗဗွဲဓဝ် မဒှ်သ္ဇိုၚ်ရိုဟ်ကၞက် သွက်ညးအုပ်ဓုပ်ဂမၠိုၚ်|field=ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်, ပရေၚ်မၞိဟ်, ဒဿန|related=စိတ္တဗေဒ, ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်, က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်, ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်|emergence=ခေတ်တြေံ (ဂရိ ကေုာံ အိန္ဒိယ)|application=အလဵုအသဳ, ကမ္မဏဳ, ဂကောံနာနာ, ဘာတက္ကသိုလ်|status=Active}}သိက္ခာ ကေုာံ ဓဝ်ဍာံ သွက်ညးအုပ်ဓုပ် (Administrative Ethics and Integrity) ဟီုဂှ် မဒှ်သ္ဇိုၚ်ရိုဟ်ကၞက် ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ်၊ မူဝါဒ ကေုာံ သၞောတ်ဗ္ၜတ် သွက်ညးမယိုက်ဂၠေၚ် တာလျိုၚ်အုပ်ဓုပ် ပ္ဍဲကဵု ဌာနအလဵုအသဳ၊ ဂကောံအုပ်ဓုပ် ကေုာံ ကမ္မဏဳ (Corporation) ဂမၠိုၚ် သ္ဂောံဒ္ဂေတ်ဗက်ရ။<ref>Cooper, T. L. (2012). ''The Responsible Administrator: An Approach to Ethics for the Administrative Role''. Jossey-Bass.</ref> ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ ညးမအုပ်ဓုပ်တံ သ္ဒးဒုၚ်သ္ဇိုၚ် လ္တူဓဝ်သမာဓိ၊ ပွမနွံကဵု ဓဝ်ယာထာ (Transparency)၊ ကေုာံ တာလျိုၚ် (Accountability) သွက်ဂွံ စဳရေၚ်ဖန်ဖက် ညံၚ်သ္ဂောံကိတ်ညဳ ကုဖဵုဂုဏ် ကောန်ညးဍုၚ်ကွာန်၊ သၟာကမၠောန် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမဒးရးရ။ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် မဟၟဲကဵု သိက္ခာဂှ် သကဵုက္တဵုဒှ် ပရေၚ်အဂတိ (Corruption)၊ ပွမရပ်စပ် အဝဵုအာဏာ ဗၠေတ်ဗၠေၚ် ကေုာံ ပွမပလီုပလာ်ထောံ ဓဝ်ပတှ်ေ ညးဍုၚ်ကွာန်တံ လောဲသွာရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဝွံ ကိစ္စသိက္ခာ ကေုာံ ဓဝ်ဍာံဂှ် ဟွံသေၚ်ဆ မဆေၚ်စပ်ကဵု ပရေၚ်စိုတ်စရိုတ် ပူဂဵုမွဲဓဝ်၊ မဒှ်ပရေၚ်လဒက်ပ္တန် (Institutional Ethics) မစၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵုသၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ စေဝ်သၞောဝ် အလဵုအသဳကီုရ။<ref>Rohr, J. A. (1989). ''Ethics for Bureaucrats: An Essay on Law and Values''. Marcel Dekker.</ref> ညးမအုပ်ဓုပ်မွဲ ယြဴနွံကဵု ဓဝ်ဍာံ (Integrity) မ္ဂး ညးဝွံ ရေၚ်တၠုၚ် ကမၠောန် နကဵုသစ္စ၊ ဟွံပါ်ခြာ မုက်မတ် ကေုာံ ဟွံစောဲလ္ပာ်မွဲမွဲ (Impartiality) ရ။ ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် မခိုဟ်ပြဲဏံဝွံ ဒှ်ဒြဟတ်အဓိက သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် အကာဲအရာရုၚ်ကမၠောန် မၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ သွက်ဂွံ ပ္တန်ဓဝ်ပတှ်ေ အကြာ တၠကမၠောန် ကဵု သၟာကမၠောန်တံရ။ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် မဍိုက်ပေၚ်တဴကဵု သိက္ခာဝွံ သကဵုဂကောံအုပ်ဓုပ်ဂှ် တန်တဴ ခိုၚ်ကၠိုက်အာ လုကဴ အခိၚ်ကာလ ဇမၠိၚ်မာန်ရ။ == သ္ဇိုၚ်ရိုဟ်ကၞက် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် == သ္ဇိုၚ်ရိုဟ်ကၞက် သိက္ခာ ကေုာံ ဓဝ်ဍာံ သွက်ညးအုပ်ဓုပ်ဝွံ ဒုၚ်သ္ဇိုၚ် လ္တူကွတ်ဒဿန (Philosophy) ကေုာံ ပရေၚ်မၞိဟ် (Sociology) ဗွဲမဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရ။ သိက္ခာ (Ethics) ဟီုဂှ် မဒှ်ကွတ် မပါ်ပဲါ အရာလဵုဒး အရာလဵုဗၠေတ်၊ အရာလဵုခိုဟ် အရာလဵုပရေံ ပ္ဍဲအရာမကၠောန်ပ္တုဲ ကမၠောန်ရ။ ဓဝ်ဍာံ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဓဝ်သမာဓိ (Integrity) ဂှ် မဒှ်ပွမဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုၚ်သိက္ခာဂှ် ဗွဲမခိုၚ်ကၠိုက် ဟွံဖံက်ပၠန် ၜိုန်ရ ဒးဆဵုဂဗ ကဵု အကာဲအရာ ဝါတ်ဂါတ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပွမပၠောဘန် (Temptation) နာနာသာ်ကီုရ။<ref>Bowman, J. S., & Knox, C. C. (2008). ''The Profession of Public Administration: An Ethics-Based Approach''. Routledge.</ref> ပ္ဍဲပရေၚ်အုပ်ဓုပ် (Public and Business Administration)၊ ညးအုပ်ဓုပ်တံ သ္ဒးစွံ ဖဵုဂုဏ် မဟာဇန် (Public Interest) ပ္ဍဲကဆံၚ် ပထမ လၟိုန်ရ။ ပွမစွံ ဖဵုဂုဏ် ပူဂဵု (Private Interest) လ္တူ ဖဵုဂုဏ် ဂကောံမ္ဂး ဍေံက္တဵုဗဒှ်ကဵု "ပဋိပက္ခ ပရေၚ်ဖဵုဂုဏ်" (Conflict of Interest) ရ။ သ္ဇိုၚ်ရိုဟ်ကၞက် အဓိက ပန်သာ် သွက်ညးအုပ်ဓုပ်တံဂှ်- ၁. '''ပွမနွံကဵု ဓဝ်ယာထာ (Transparency):''' ကမၠောန် ကေုာံ သ္ဂုတ်သွာတ် အိုဿီု သ္ဒးသောၚ်ကၠး တုဲ ညးဍုၚ်ကွာန်တံ သ္ဒးစၟဳစၟတ် ဂွံ။ ၂. '''ပွမယိုက်ဂၠေၚ် တာလျိုၚ် (Accountability):''' သ္ဒးဒုၚ်လျိုၚ် လ္တူရဒတုဲ ကမၠောန် မကၠောန်လဝ် သီုခိုဟ် သီုပရေံ။ ၃. '''ပွမဗဗွဲဓဝ် ကေုာံ ဟွံစောဲလ္ပာ် (Fairness and Impartiality):''' ဆက်ဆောံ ကုညးအိုဿီု နကဵု ဓဝ်တုပ်သၟဟ် (Equity) သက္ကု ပွမပါ်ခြာ ဇာတ်၊ ဂကူ၊ ဘာသာ။ ၄. '''ပွမနွံကဵု စေတနာ ကေုာံ သစ္စ (Honesty and Integrity):''' ဟွံလီစၞာဲ၊ ဟွံကေတ် လာပ်ဗဇဴ (Bribery) ကေုာံ ဟွံရပ်စပ် အဝဵု သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ပူဂဵု။ ယြဴညးအုပ်ဓုပ်မွဲ ဍိုက်ပေၚ်တဴကဵု သ္ဇိုၚ်ရိုဟ်ကၞက် တံဏံမ္ဂး၊ ညးဝွံ မဒှ် "က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် မနွံကဵု သိက္ခာ" (Ethical Leader) မွဲရောၚ် သာ်ဝွံ တၠပညာတံ စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။ == ဝၚ် ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် == လညာတ် မဆေၚ်စပ်ကဵု သိက္ခာ ပ္ဍဲပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုၚ် နူခေတ်တမၠာတေံရ။ ပ္ဍဲခေတ် ဂရိတြေံ (Ancient Greece)၊ တၠပညာ ပလေတဝ် (Plato) ကေုာံ အရေတ်သတဝ်တေဝ် (Aristotle) တံ ဟီုတွံလဝ် ဒဒှ်ရ ညးမအုပ်ဓုပ် ဍုၚ် (Philosopher Kings) တံ သ္ဒးနွံကဵု ဓဝ်ပညာ ကေုာံ သ္ဒးဒ္ဂေတ်ဗက် သိက္ခာ ဗွဲမဇိပ်ဂၠိပ်ရ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဍုၚ်မနွံကဵု ဓဝ်ဗဗွဲဓဝ် (Just State)။<ref>Waldo, D. (1948). ''The Administrative State: A Study of the Political Theory of American Public Administration''. Ronald Press.</ref> လ္ပာ်ရးအာရှတေံလေဝ် ပ္ဍဲဍုၚ်အိန္ဒိယ၊ တၠပညာ ကောဋိလျ (Kautilya) ချူလဝ် ပ္ဍဲပြကိုဟ် "အรรထသာသတြ" (Arthashastra) ဒဒှ်ရ သၟိၚ်တၠ ကေုာံ အမာတ်တံ သ္ဒးဝေၚ်ပဲါ အဂတိ ပန်သာ် ကေုာံ သ္ဒးမၚ်မွဲ ညးဍုၚ်ကွာန် ညံၚ်ရဴ ကောန်ဇာတ်ကီုရ။ စိုပ်ခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ၊ ကာလ ဌာနအလဵုအသဳ ကေုာံ ကမ္မဏဳ ဇၞော်တံ က္တဵုဒှ်ကၠုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်၊ လညာတ် ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် (Public Administration) လေဝ် ပြံၚ်လှာဲကၠုၚ် လ္ပာ် မနွံကဵု စေဝ်သၞောဝ် မချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၀ တံ၊ တၠပညာ ညံၚ်ရဴ မက်စ် ဝေဘာ (Max Weber) ဓမံက်ထ္ၜး လညာတ် "ဗျူရဝ်ကရေသဳ" (Bureaucracy) မဒုၚ်သ္ဇိုၚ် လ္တူ သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပရေၚ်ဟွံစောဲလ္ပာ် ပူဂဵု (Impersonal rule) ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ညးတံ စွံအာရီု လ္တူ အစောံစရာဲ ကမၠောန် (Efficiency) ဂၠိုၚ်နူ ပရေၚ်သိက္ခာရ။ ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိ ဒုတိယ တုဲ၊ ဟိုတ်နူ ပရေၚ်အဂတိ ကေုာံ ပွမရပ်စပ် အဝဵုအာဏာ ဗၠေတ်ဗၠေၚ် က္တဵုဒှ်ကၠုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်နာနာ၊ ဌာနအလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံဂၠးတိ တံ စွံအာရီု လ္တူ "သိက္ခာ သွက်ညးအုပ်ဓုပ်" ဗွဲမဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၀ တံ၊ ဍုၚ်အမေရိကာန် ကေုာံ ဍုၚ်ယူရောပ်တံ စပ္တန်ကၠုၚ် သၞောဝ်ဥပဒေ သိက္ခာ (Ethics Laws) ကေုာံ ပွမဒက်ပ္တန် ကမ္မရှေန် စဵုဒၞာ အဂတိ (Anti-Corruption Commissions) ဂမၠိုၚ် သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် ကမၠောန် ညးအုပ်ဓုပ်တံရ။ == တၚ်နွံပၟိက် ကေုာံ စေဝ်သၞောဝ် ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် == စေဝ်သၞောဝ် ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် (Code of Conduct / Code of Ethics) ဟီုဂှ် မဒှ်လိက်စၟတ်သမ္တီ မဓမံက်ထ္ၜးလဝ် မူဝါဒ ကေုာံ စေဝ်သၞောဝ် သွက်ညးအုပ်ဓုပ် ကေုာံ သၟာကမၠောန်တံ သ္ဂောံဒ္ဂေတ်ဗက်ရ။<ref>Menzel, D. C. (2012). ''Ethics Management for Public Administrators: Building Organizations of Integrity''. M.E. Sharpe.</ref> ယြဴဌာနမွဲ နွံကဵု စေဝ်သၞောဝ် မချိုတ်ပၠိုတ်မ္ဂး၊ ပရေၚ်ယောၚ်ယာ ကေုာံ ပရေၚ်အဂတိတံ အောန်စှ်ေအာ ဗွဲမလောဲသွာမာန်ရ。 စေဝ်သၞောဝ် အဓိက မဒးပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု သိက္ခာ ညးအုပ်ဓုပ်တံဂှ် ဓမံက်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲသ္ၚိအၚ် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ- {| class="wikitable" !လၟေၚ် !စေဝ်သၞောဝ် သိက္ခာ !ဗမံက်ထ္ၜး တၚ်နၚ် |- |၁ |ပွမဟွံကေတ် လာပ်ဗဇဴ (Anti-Bribery) |ညးအုပ်ဓုပ်တံ ဟွံဒးအာတ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဟွံဒးဒုၚ်တဲ လာပ်ဗဇဴ သြန်၊ ကပေါတ် သွက်ဂွံ ပ္တုဲကဵု ကမၠောန်။ |- |ၜါ |ပွမမၚ်မွဲ ပရိုၚ်ဒမၠုက် (Confidentiality) |ဟွံဒးလလောၚ်တြး ပရိုၚ်ဒမၠုက် ဌာန သွက်ဖဵုဂုဏ် ပူဂဵု ဟွံသေၚ်မ္ဂး သွက်ဂွံ သွံရာန် ပ္ဍဲဗွိုက်ဖျာ။ |- |၃ |ပွမစွံ သမာဓိ လ္တူသြန်ဘဏ္ဍာ (Financial Integrity) |ရပ်စပ် သြန်ဘဏ္ဍာ မဟာဇန် ဗွဲမဒးရး ဟွံသုၚ်စောဲ သွက်ဖဵုဂုဏ် ဇကု။ |- |၄ |ပွမဝေၚ်ပဲါ ပဋိပက္ခ ပရေၚ်ဖဵုဂုဏ် (Avoiding Conflict of Interest) |ဟွံဒးဖျေံ သ္ဂုတ်သွာတ် ပ္ဍဲကိစ္စ မဆေၚ်စပ် ကဵု ဖဵုဂုဏ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇကု ဟွံသေၚ်မ္ဂး ကလောမသဇကု။ |- |၅ |ပွမကဵု အခေါၚ်အဝဵု တုပ်သၟဟ် (Equal Opportunity) |ရုဲစှ် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် သၟာကမၠောန်တံ နကဵု အစောံစရာဲ (Merit) သၟး၊ ဟွံပါ်ခြာ ဂကူ၊ ဘာသာ၊ လိၚ်။ |} ညးအုပ်ဓုပ်တံ သ္ဒးထ္ၜး သာဓက (Lead by Example) ညံၚ်သၟာကမၠောန် သၟဝ်တံ ဂွံဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုၚ်စေဝ်သၞောဝ်တံဝွံရ။ ယဝ်ရ တၠကမၠောန် ဟွံမၚ်မွဲ သိက္ခာမ္ဂး၊ သၟာကမၠောန်တံလေဝ် ဟွံမၚ်မွဲ သိက္ခာကီုရ။ — continue: section 4 — s2kr21ngsxngi7ny1nxb1942sjfe8vc 60252 60251 2026-11-09T06:49:14Z အဲလွဳနာဲ 4326 60252 wikitext text/x-wiki {{Infobox subject | name = သိက္ခာ ကေုာံ ဓဝ်ဍာံ သွက်ညးအုပ်ဓုပ် | native_name = Administrative Ethics and Integrity | image = Lady Justice statuette.jpg | caption = သင်္ကေတ သွက်သိက္ခာ ကေုာံ ဓဝ်ဍာံ ပ္ဍဲကမၠောန်အုပ်ဓုပ် | type = ပရေၚ်ဒဿန ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ဝတ် | field = ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်၊ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် | significance = ပွမထိၚ်ဒဝ် အခေါၚ်အရာ မၞိဟ်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ ပွမသိုၚ်ပ္တန် ဍုၚ်ကွာန်မၞုံကဵုဓဝ်သၟဟ်တး }} သိက္ခာ ကေုာံ ဓဝ်ဍာံ သွက်ညးအုပ်ဓုပ် (Administrative ethics and integrity) ဝွံ ဒှ်သ္ဇိုၚ်ရိုဟ်ကၞက် မကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲအရာမကောပ်ကာဲ ကေုာံ အုပ်ဓုပ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်၊ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေၚ်မၞိဟ်ရ။<ref>Cooper, Terry L. (2012). ''The Responsible Administrator: An Approach to Ethics for the Administrative Role''. John Wiley & Sons. p. 45.</ref> ညးမကေတ်လဝ် တာလျိုၚ်အုပ်ဓုပ်တံဝွံ သ္ဒးဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုၚ်စေဝ်ပၞောန် ဓဝ်ဍာံတုဲ သ္ဒးပါ်ပဲါ ကေၚ်ကာခိုဟ် ပရေံ ဗွဲမကၠးဖ္ဍးရ။ ယြဴညးအုပ်ဓုပ်မွဲ မၞုံကဵု သိက္ခာ (Integrity) မ္ဂး ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ပတှ်ေစှ်ေစိုတ်တုဲ ကမၠောန်ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်လေဝ် စိုပ်တရဴ ဗွဲမလောဲသွာမာန်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်ပစ္စုပ္ပန်ဝွံ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်မၞုံကဵု ဓဝ်ဍာံဂှ် ဒှ်အရာမနွံပၟိက် ဇၞော်တဴဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ် မဇၞော်မောဝ်တံရ။<ref>Frederickson, H. George (1997). ''The Spirit of Public Administration''. Jossey-Bass. p. 23.</ref> ယဝ်ရ ညးအုပ်ဓုပ်တံ ဟွံမွဲကဵု ဓဝ်ဍာံ ကေုာံ သိက္ခာမ္ဂး ပွမစလာပ်သ္ကာ (Corruption) ကေုာံ ပရေၚ်ဟွံမွဲကဵု ဗဗွဲဓဝ် (Injustice) က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်မာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂကောံဂၠးတိဂမၠိုၚ် ကေုာံ ဍုၚ်နာနာတံ ဖျေံလဝ် သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် သွက်ညးအုပ်ဓုပ်တံ ညံၚ်ဂွံဒ္ဂေတ်ဗက် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ပ္ဍဲအခိုက်ကၞာ ဗုဒ္ဓဘာသာလေဝ် ဓရ်သၟိၚ် စှ် ပြကာ (Ten Royal Virtues) မပ္တံကဵု ဒါန၊ သဳလ၊ ပရိစ္စာဂ၊ အဇ္ဇဝ၊ မဒ္ဒဝ တံဂှ် ဒှ်တၚ်သ္ဇိုၚ် သွက်ညးအုပ်ဓုပ်တံ ညံၚ်ဂွံမၚ်မွဲ သိက္ခာ ကေုာံ ဓဝ်ဍာံရ။<ref>Gombrich, Richard (1988). ''Theravada Buddhism: A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo''. Routledge. p. 78.</ref> ပွမဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုၚ်ဓရ်သၟိၚ်တံဝွံ သကဵုပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ၜိုဟ်သြိုဟ်တုဲ ညးဍုၚ်ကွာန်တံလေဝ် ဂွံဒုၚ်စသိုၚ် တသိုက်စိုတ် တသိုက်ကာယ ဗွဲမဍိုက်ပေၚ်ရ။ == ဝၚ် ကေုာံ တမ်မူလ == ပရေၚ်သ္ၚဳဂၠေပ် လ္တူသိက္ခာ ကေုာံ ဓဝ်ဍာံ သွက်ညးအုပ်ဓုပ်ဝွံ က္တဵုဒှ်ကၠုၚ် နူခေတ်တမၠာတေံရ။ ပ္ဍဲခေတ် ဂရိတ် (Greece) တမၠာတေံ တၠပညာဒဿန ညးမၞုံယၟု ပလေတဝ် (Plato) ကေုာံ အရေတ်သတဝ်တေဝ် (Aristotle) တံ ချူခၞံလဝ် ဒဒှ်ရ ညးမအုပ်ဓုပ်ဍုၚ်ကွာန်တံ သ္ဒးနွံကဵု ဓဝ်ပညာ ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် မသ္အးဇ္ၚးရ။<ref>Aristotle. ''Nicomachean Ethics''. Translated by W.D. Ross, Clarendon Press, 1908, p. 112.</ref> နကဵုလညာတ် ပလေတဝ် မ္ဂး ညးမအုပ်ဓုပ် (Philosopher Kings) တံဝွံ သ္ဒးပါ်ပဲါ အရာမဍာံ ကေုာံ အရာမဗၠေတ်တုဲ သ္ဒးစွံဖဵု ဍုၚ်ကွာန် ဗွဲကိုပ်ကၠာရ။ လညာတ်ဒဿနဝွံ ဒှ်ရိုဟ်ကၞက် သွက်ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ပ္ဍဲရးပလိုတ် (Western world) စဵုကဵု ခေတ်လၟုဟ်ရ။ ပ္ဍဲရးဗၟံက် (Eastern world) ပၠန်လေဝ် လညာတ်မဆေၚ်စပ် ကဵုသိက္ခာ ညးအုပ်ဓုပ်ဂှ် နွံတဴဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။ အတိုၚ်ပြကိုဟ် ဗုဒ္ဓဘာသာမ္ဂး ကျာ်တြဲ တွံလဝ် ဓရ်သၟိၚ် စှ် ပြကာ (Dasavidha-rājadhamma) သွက်သၟိၚ်တၠ ကေုာံ ညးမအုပ်ဓုပ်တံ ညံၚ်ဂွံဒ္ဂေတ်ဗက်ရ။<ref>Walpola Rahula (1974). ''What the Buddha Taught''. Grove Press. p. 84.</ref> ပ္ဍဲဓရ်စှ်ပြကာဝွံ ပွမကဵုဒါန် (ဒါန)၊ ပွမမၚ်မွဲသဳလ (သဳလ)၊ ပွမဟွံတ္ၚံက်ယုတ် (အဇ္ဇဝ) ကေုာံ ပွမနွံကဵု ဓဝ်ဍာံတံ ပါလုပ်ဒၟံၚ်ရ။ သၟိၚ်အသောက (Ashoka) ညးမပ္ကၚ်ရၚ် ဍုၚ်အိန္ဒိယ ပ္ဍဲခေတ်တမၠာတေံဂှ် ဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုၚ်ဓရ်ဝွံတုဲ ချူကှ်ေလဝ် လိက်တၟံ (Edicts of Ashoka) သွက်ဂွံစၞောန်ထ္ၜး ကဵုကောန်ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ဒဒှ်ရ ညးအုပ်ဓုပ် သ္ဒးမၚ်မွဲ သိက္ခာ ကေုာံ ဓဝ်ဍာံ အလုံအိုတ်သီုရ။ ပ္ဍဲခေတ် ဗေဗဳလောန် (Babylon) တေံ သၟိၚ် ဟာမ်မေရုဗဳ (Hammurabi) ဖျေံလဝ် သၞောဝ်ဥပဒေ (Code of Hammurabi) သွက်ဂွံ အုပ်ဓုပ် ညးဍုၚ်ကွာန်တံ နကဵု ဓဝ်သၟဟ်တးရ။ လိက်တၟံ သၞောဝ်ဥပဒေဝွံ စၞောန်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ သၟိၚ်တၠတံဝွံ သ္ဒးစဵုဒၞာ ညးဍိုန်လျတံ နူကဵု ပရေၚ်ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ညးမၞုံကဵု အဝဵုတံရ။ ပ္ဍဲခေတ် ရဝ်မ (Roman Republic) ပၠန်လေဝ် လညာတ်မဆေၚ်စပ် ကဵု ဖဵုမဟာဇန် (Res Publica) ဂှ် ဒှ်အရာမကိစ္စဇၞော်ရ။ ညးအုပ်ဓုပ် ရဝ်မတံ သ္ဒးနွံကဵု ဂုဏ်စရာဲ (Civic virtue) တုဲ သ္ဒးယိုက်ဂၠေၚ် ကေၚ်ကာ ဍုၚ်ကွာန် ဗွဲမတပ်တးရ။ လညာတ်ဝွံ ဒှ်ရိုဟ်ကၞက် သွက် သၞောတ်သမ္မတ (Republicanism) ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။ ပ္ဍဲရးအာရှတေံ ပၠန်လေဝ် ပ္ဍဲဍုၚ်ကြုက် (China) တၠပညာ ကောန်ဖျူးရှပ် (Confucius) တွံလဝ် ဒဒှ်ရ ညးအုပ်ဓုပ်တံဝွံ သ္ဒးဒှ် မၞိဟ်မၞုံကဵု သဳလ ကေုာံ သိက္ခာ မပြဲပြဲရ။<ref>Confucius. ''The Analects''. Translated by Arthur Waley, Vintage Books, 1989, p. 55.</ref> ညးအုပ်ဓုပ် မဍာံပြဂှ် သ္ဒးအုပ်ဓုပ် နကဵု ဓဝ်မေတ္တာ (Ren) ကေုာံ အခိုက်ကၞာ မဒးရး (Li) ရ။ ယဝ်ရ သၟိၚ်တၠမွဲ ဟွံမွဲကဵု ဓဝ်ဍာံ ကေုာံ သိက္ခာမ္ဂး အခေါၚ်အုပ်ဓုပ် နူသွဝ် (Mandate of Heaven) ဂှ် လီုလာ်အာတုဲ ညးဍုၚ်ကွာန်တံ နွံအခေါၚ် သွက်ဂွံ ပၠန်ဂတးရ။ လညာတ် ကောန်ဖျူးရှပ် ဝွံ သ္ပလဝ် သ္ဇိုၚ် သွက်သၞောတ် ရုဲစှ် ညးအုပ်ဓုပ် နကဵု အရေဝ်စမ်ၜတ် (Civil service examination) မၞုံကဵု အစောံစရာဲ (Meritocracy) ပ္ဍဲဍုၚ်ကြုက် စဵုကဵုစိုပ် ခေတ်တၟိရ။ ပ္ဍဲခေတ်လဒေါဝ် (Middle Ages) စဵုကဵုစိုပ် ခေတ်တၟိဝွံ လညာတ်မဆေၚ်စပ် ကဵုပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ဂှ် ပြံၚ်လှာဲကၠုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်မက္တဵုဒှ် ပၠန်ဂတး ကွတ်စက် (Industrial Revolution) တေံ ကမၠောန်အလဵုအသဳတံ ဇၞော်သၠဲကၠုၚ်တုဲ ပွမအုပ်ဓုပ် နကဵုသၞောတ်ဗ္ၜတ် (Bureaucracy) က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ရ။ တၠပညာ သွက်ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် မက်ဝေဗာ (Max Weber) ဓမံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ညးမယိုက်ဂၠေၚ် ကမၠောန်အလဵုအသဳတံဝွံ သ္ဒးကၠောန်ကမၠောန် နကဵုသၞောဝ်ဥပဒေ ဗွဲမတပ်တးတုဲ ဟွံထေက်ကဵု ပါ်ပဲါ မုက်မတ်ရ။<ref>Weber, Max (1922). ''Economy and Society''. University of California Press. p. 215.</ref> လညာတ်ဝွံ ဒှ်သ္ဇိုၚ် သွက်ဂွံဖန်ဗဒှ် သၞောတ်အုပ်ဓုပ် မၞုံကဵု သိက္ခာ ကေုာံ ပရေၚ်တပ်တး ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။ ပ္ဍဲအကြာ ခေတ် (၂၀) ဗွဝ်ကၠံဂှ် ညးတၠပညာတံ စွံအာရီု လ္တူပရေၚ်သိက္ခာ ညးအုပ်ဓုပ် (Administrative Ethics) ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဇြဟတ်ရ။ ဟိုတ်နူ က္တဵုဒှ် ပရေၚ်စလာပ်သ္ကာ (Corruption) ပ္ဍဲအကြာ ဌာနအလဵုအသဳဂမၠိုၚ်တုဲ ဂကောံမၞိဟ်တံ အာတ်မိက်ကၠုၚ် ညံၚ်ဂွံပ္တန် သၞောဝ်ဒ္ဂေတ်ဝတ် (Code of Conduct) သွက်ညးအုပ်ဓုပ်တံရ။ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်အမေရိကာန် (United States) မ္ဂး ဂကောံ အမေရိကာန် သွက်ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် မဟာဇန် (American Society for Public Administration - ASPA) ပ္တိတ်လဝ် လိက်ကသုက် ဒ္ဂေတ်ဝတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၄ သွက်ဂွံစၞောန်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ ညးအုပ်ဓုပ် သ္ဒးနွံကဵု ဓဝ်ဍာံ ကေုာံ ပွမယဵုဒုၚ် တာလျိုၚ် (Accountability) ရ။<ref>Bowman, James S. (1990). ''Ethics in Government: From a Winter of Despair to a National Debate''. Public Administration Review, 50(3), 345-353.</ref> လၟေၚ်ဝၚ် မပြံၚ်လှာဲကၠုၚ် လညာတ်သိက္ခာ ကေုာံ ဓဝ်ဍာံ သွက်ညးအုပ်ဓုပ်ဂှ် ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲသ္ၚိအၚ် ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ - {| class="wikitable" |+ လၟေၚ်ဝၚ် ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ သိက္ခာ ညးအုပ်ဓုပ် ! ခေတ်ကာလ ! လညာတ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ! တၠပညာ ကေုာံ တၚ်စၟတ်သမ္တီ |- | ခေတ်တမၠာ (ဂရိတ် ကေုာံ အိန္ဒိယ) | ညးအုပ်ဓုပ် သ္ဒးနွံကဵု ပညာ၊ သဳလ ကေုာံ ဓဝ်ဍာံ။ | ပလေတဝ် (Plato)၊ သၟိၚ်အသောက (Ashoka) |- | ခေတ်လဒေါဝ် | ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် မဒုၚ်သ္ဇိုၚ် လ္တူဘာသာ ကေုာံ အဝဵုဨကရာဇ်။ | ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ဍုၚ်နန် (Feudal systems) |- | ခေတ်ပၠန်ဂတး ကွတ်စက် | ပွမအုပ်ဓုပ် နကဵုသၞောတ်ဗ္ၜတ် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ (Bureaucracy)။ | မက်ဝေဗာ (Max Weber) |- | ခေတ် (၂၀) ဗွဝ်ကၠံ | ပွမဖျေံ သၞောဝ်ဒ္ဂေတ်ဝတ် (Code of Conduct) သွက်ညးအုပ်ဓုပ်။ | ဂကောံ ASPA၊ ကုလသမဂ္ဂ (UN) |} ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်အာ မ္ဂး ဓဝ်ဍာံ ကေုာံ သိက္ခာဝွံ ဟွံသေၚ်ဆ ပရေၚ်ဒဿန သၟးရ၊ ဍေံဒှ် ကိရိယာ မကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံ သိုၚ်ပ္တန် ဍုၚ်ကွာန် မၞုံကဵု ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် တန်တဴလၟိုန် (Sustainable Development) ရ။ ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ပတှ်ေစှ်ေစိုတ် လ္တူအလဵုအသဳဂှ် ဒုၚ်သ္ဇိုၚ် လ္တူသိက္ခာ ကေုာံ ပြဝ ညးအုပ်ဓုပ်တံ အလုံအိုတ်သီုရ။ == သဘဴဓဝ် သွက်ညးအုပ်ဓုပ် == သဘဴဓဝ် (Principles) မဆေၚ်စပ် ကဵုသိက္ခာ ကေုာံ ဓဝ်ဍာံ သွက်ညးအုပ်ဓုပ်ဂှ် ဒှ်တၚ်သ္ဇိုၚ် သွက်ဂွံ ဖန်ဖက် ကေၚ်ကာ အုပ်ဓုပ် ဗွဲမဍာံပြရ။ သဘဴဓဝ်တံဝွံ စၞောန်ထ္ၜးကဵု ဂၠံၚ်တရဴ ညံၚ်ညးအုပ်ဓုပ်တံ ဂွံပါ်ပဲါ အရာမဒး ကေုာံ အရာမဗၠေတ် အဃောမကေတ် သ္ဂုတ်သွာတ် (Decision making) ပ္ဍဲကိစ္စ ဍုၚ်ကွာန်ရ။<ref>Lewis, Carol W., and Gilman, Stuart C. (2005). ''The Ethics Challenge in Public Service: A Problem-Solving Guide''. John Wiley & Sons. p. 89.</ref> သဘဴဓဝ် အဓိက မနွံပၟိက် သွက်ညးအုပ်ဓုပ်တံဂှ် နွံဗွဲသၟဝ်ဝွံရ - ၁။ '''ပွမနွံကဵု ဓဝ်တပ်တး (Honesty and Integrity):''' ညးအုပ်ဓုပ်တံဝွံ သ္ဒးနွံကဵု ဓဝ်တပ်တး ပ္ဍဲစိုတ် ကေုာံ ပွမချဳဒရာၚ် အလုံအိုတ်သီုရ။ ပွမဟီု ဓဝ်ဍာံ ကေုာံ ပွမဟွံလီစၞာဲဂှ် ဒှ်ရိုဟ်ကၞက် သွက်ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ဂွံပတှ်ေစှ်ေစိုတ်ရ။ ယဝ်ရ ညးအုပ်ဓုပ်မွဲ ကေတ်လာပ်ဗဇဴ (Bribery) ဟွံသေၚ်မ္ဂး သုၚ်စောဲ အဝဵုအာဏာ သွက်ဖဵုပူဂဵုမ္ဂး သိက္ခာ ကေုာံ ဓဝ်ဍာံ ဍေံတံ လီုလာ်အာတုဲ ကောန်ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ဒးဒုၚ်လေၚ်ဒိုက်ရ။ ပ္ဍဲပရေၚ်အုပ်ဓုပ်မ္ဂး ဓဝ်တပ်တးဝွံ ၜတ်ကၞာတ် နကဵု ပွမကၠောန်ကမၠောန် ဟွံမွဲကဵု ပရေၚ်စလာပ်သ္ကာ (Zero corruption) ရ။ ၂။ '''ပွမယဵုဒုၚ် တာလျိုၚ် (Accountability):''' ညးအုပ်ဓုပ်တံ သ္ဒးယဵုဒုၚ် တာလျိုၚ် လ္တူကမၠောန် ညးတံ မကၠောန်လဝ် သီုဖအိုတ်ရ။ ယဝ်ရ ကမၠောန်မွဲမွဲ က္တဵုဒှ် ဗၠေတ်ယောၚ်ယာအာမ္ဂး ညးတံ သ္ဒးဒုၚ်ဝန် တုဲ သ္ဒးပလေဝ်ပလေတ် ကဵုရ။ ပွမပါဲတိတ် နူတာလျိုၚ် ကေုာံ ပွမစုတ်ဒုဟ် လ္တူညးတၞဟ်ဂှ် ဒှ်အရာ ဟွံမွဲကဵု သိက္ခာရ။ <ref>Romzek, Barbara S., and Dubnick, Melvin J. (1987). ''Accountability in the Public Sector: Lessons from the Challenger Tragedy''. Public Administration Review, 47(3), 227-238.</ref> သၞောတ်ယဵုဒုၚ် တာလျိုၚ်ဝွံ ကဵုဇြဟတ် ညံၚ်ညးအုပ်ဓုပ်တံ ဂွံကၠောန်ကမၠောန် ဗွဲမစဳစောတ် ကေုာံ နွံကဵု သတိရ။ ၃။ '''ပွမသောၚ်ကၠး (Transparency):''' ကမၠောန် အလဵုအသဳ ကေုာံ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ဂှ် သ္ဒးသောၚ်ကၠး ကုညးဍုၚ်ကွာန်တံ ညံၚ်ဂွံတီညာတ် မာန်ရ။ တၚ်ဂၞၚ် မဆေၚ်စပ် ကဵုသြန်ဘဏ္ဍာ (Budget)၊ လိက်ကသုက် ကေုာံ တၚ်ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် တံဂှ် သ္ဒးပံက်ထ္ၜးကဵု မဟာဇန်တံရ။ ပွမသောၚ်ကၠးဝွံ စဵုဒၞာကဵု ပရေၚ်စလာပ်သ္ကာ တုဲ သကဵုညးဍုၚ်ကွာန်တံ ပါလုပ် သဳကၠဳ ပ္ဍဲကိစ္စ ဍုၚ်ကွာန်မာန်ရ။ ပ္ဍဲခေတ် ဒဳဂျဳတော (Digital age) လၟုဟ်မ္ဂး ပရေၚ်သောၚ်ကၠးဂှ် ဒှ်အရာ မလောဲသွာ တုဲ ညးအုပ်ဓုပ်တံ သ္ဒးသုၚ်စောဲ နဲကဲပညာ (Technology) သွက်ဂွံ ပရးပရိုၚ် ကုညးဍုၚ်ကွာန်တံရ။ ၄။ '''ပွမသၟဟ်တး ကေုာံ ဟွံပါ်ပဲါ (Fairness and Impartiality):''' ညးအုပ်ဓုပ်တံဝွံ သ္ဒးဆက်ဆောံ ကုညးဍုၚ်ကွာန် အလုံအိုတ်သီု နကဵုဓဝ်သၟဟ်တး ရ။ ဟွံထေက်ကဵု ပါ်ပဲါ ဂကူ၊ ဘာသာ၊ လိၚ်၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ရ။ သၞောဝ်ဥပဒေဂှ် သ္ဒးတုပ်သၟဟ် သွက်ညးအိုတ်သီုတုဲ ညးအုပ်ဓုပ်တံ ဟွံထေက်ကဵု ကဵုအခေါၚ်တၟေၚ် (Favoritism) ကုကလောမသ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ရဲမိတ်သဟာဲ ဇကုရ။<ref>Rawls, John (1971). ''A Theory of Justice''. Harvard University Press. p. 112.</ref> ၅။ '''ပွမစွံဖဵု မဟာဇန် ဗွဲကိုပ်ကၠာ (Public Interest First):''' တာလျိုၚ် အဓိက ညးအုပ်ဓုပ်ဂှ် ဒှ်ပွမပ္တုဲဖဵု သွက်ကောန်ညးဍုၚ်ကွာန် တံရ။ ဖဵုပူဂဵု ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဖဵုဂကောံဇကုဂှ် သ္ဒးစွံ လက္ကရဴ ဖဵုမဟာဇန် လၟိုန်ရ။ ကာလမကေတ် သ္ဂုတ်သွာတ် မွဲမွဲမ္ဂး ညးအုပ်ဓုပ်တံ သ္ဒးချပ်တော်ဂိုတ် ဒဒှ်ရ ကသပ်ဝွံ ကဵုဖဵုခိုဟ် သွက်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဟာ ဟွံသေၚ်မ္ဂး သွက်မၞိဟ် အောန်တၞောန် ဟာ ဂှ်ရ။ ၆။ '''ပွမစဵုဒၞာ ဓဝ်ယာယဳ ကေုာံ ဖဵုပူဂဵု (Avoiding Conflict of Interest):''' ပြသၞာ မက္တဵုဒှ် ဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ဂှ် ဒှ်ပွမဇီုက္တဵု အကြာ ဖဵုပူဂဵု ကေုာံ ဖဵုမဟာဇန် ရ။ ညးအုပ်ဓုပ်တံ သ္ဒးဝေၚ်ပဲါ ကမၠောန် မကဵုဖဵု သွက်ပိုန်ဒြပ် ဇကု ဟွံသေၚ်မ္ဂး သွက်ကလောမသ ဇကုရ။ ကာလမဖျေံ သ္ဂုတ်သွာတ် လ္တူကိစ္စ ပရဝ်ဂျေတ် ဍုၚ်ကွာန် (Public projects) တံဂှ် ယဝ်ရ ကမ္မဏဳ ရဲဇကု ပါလုပ်ဒၟံၚ်မ္ဂး ညးအုပ်ဓုပ်ဝွံ သ္ဒးပါဲတိတ် နူကဵု ပရေၚ်ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ဂှ်ရ။ ၇။ '''ပွမထံက်ပၚ် ညးမပံက်ထ္ၜး ဒုဟ် (Protecting Whistleblowers):''' ပ္ဍဲဌာန အလဵုအသဳဂမၠိုၚ် ယဝ်ရ ပရေၚ်စလာပ်သ္ကာ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပွမကၠောန်ဗၠေတ် သၞောဝ် က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်မ္ဂး ညးမယိုက်ဂၠေၚ် ကမၠောန် (Employees) တံ သ္ဒးနွံအခေါၚ် သွက်ဂွံ ပံက်ထ္ၜး (Whistleblowing) ဗွဲမဗၠးဘဲရ။<ref>Miceli, Marcia P., and Near, Janet P. (1992). ''Blowing the Whistle: The Organizational and Legal Implications for Companies and Employees''. Lexington Books. p. 78.</ref> ညးအုပ်ဓုပ် မၞုံကဵု သိက္ခာတံဝွံ ဟွံထေက်ကဵု ကလေၚ်ပလန် (Retaliate) လ္တူညးမပံက်ထ္ၜးဒုဟ်တံတုဲ သ္ဒးစဵုဒၞာ ညးတံ ညံၚ်ဟွံဂွံ ဒးဒုၚ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်ရ။ ပွမကဵု ဇြဟတ် ကုညးမပံက်ထ္ၜးဒုဟ်ဂှ် ဒှ်အရာ မသ္အးဇ္ၚးကဵု ဌာန အလဵုအသဳ ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဇြဟတ်ရ။ ၈။ '''ပွမထိၚ်ဒဝ် လိက်ပၞုက် ကေုာံ ပရေၚ်သောၚ်ကၠး (Balancing Secrecy and Transparency):''' ညးအုပ်ဓုပ်တံ သ္ဒးဆဵုဂဗ ပြသၞာ အကြာ ပွမထိၚ်ဒက် လိက်ပၞုက် ဍုၚ်ကွာန် (State secrets) ကေုာံ ပွမပံက်ထ္ၜး တၚ်ဂၞၚ် ကုမဟာဇန် (Freedom of information) ရ။ တၚ်ဂၞၚ် မဆေၚ်စပ် ကဵုဂီုကၠီု ကၟိန်ဍုၚ် (National security) ကေုာံ ပရေၚ်ပူဂဵု (Privacy) ဂှ် သ္ဒးထိၚ်ဒဝ် လဝ် နဒဒှ် ပၞုက်ရ။ ဆဂး ဟွံထေက်ကဵု သုၚ်စောဲ ဟိုတ်ဂီုကၠီု ဍုၚ်တုဲ ကၞိက်ဗ္ဒန် ထောံ ပရေၚ်ယုတ်မာ ကေုာံ ပရေၚ်စလာပ်သ္ကာ တံရ။ ညးအုပ်ဓုပ် မၞုံကဵု သိက္ခာတံဝွံ သ္ဒးပါ်ပဲါ အရာလဵု မဒှ် လိက်ပၞုက် ဇေတ်တ် ကေုာံ အရာလဵု မဒးပံက်ထ္ၜး ကဵုညးဍုၚ်ကွာန် ဗွဲမတပ်တးရ။ == ဒ္ဂေတ်ဝတ် ကေုာံ စေဝ်ပၞောန် == ဒ္ဂေတ်ဝတ် (Code of Conduct) သွက်ညးအုပ်ဓုပ်ဂှ် ဒှ်စရၚ် စေဝ်ပၞောန် မဖျေံလဝ် ညံၚ်ညးမယိုက်ဂၠေၚ် ကေၚ်ကာ ဍုၚ်ကွာန်တံ ဂွံဒ္ဂေတ်ဗက် ဗွဲမတပ်တးရ။ စေဝ်ပၞောန်တံဝွံ ဓမံက်ထ္ၜးလဝ် အရာမထေက်ကဵု ကၠောန် ကေုာံ အရာဟွံထေက်ကဵု ကၠောန် ပ္ဍဲအခိၚ်မယိုက်ဂၠေၚ် တာလျိုၚ်ရ။<ref>Cooper, Terry L. (2001). ''Handbook of Administrative Ethics''. Marcel Dekker. p. 132.</ref> ပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ် မဇၞော်မောဝ်တံမ္ဂး လိက်ကသုက် ဒ္ဂေတ်ဝတ်ဝွံ ဒှ်သၞောဝ်ဥပဒေ မွဲမတုဲ ယဝ်ရ ဖံက်ပၠန်မ္ဂး သ္ဒးဒုၚ် ဒုဟ်ဒန် အတိုၚ်သၞောဝ်ရ။ === ရိုဟ်ကၞက် ဒ္ဂေတ်ဝတ် === ရိုဟ်ကၞက် အဓိက သွက်ဒ္ဂေတ်ဝတ် ညးအုပ်ဓုပ်တံဂှ် နွံနာနာသာ်ရ။ ပၞောဝ်တံဂှ် - * '''ပွမမၚ်မွဲ သစ္စ (Loyalty to the Constitution):''' ညးအုပ်ဓုပ်တံ သ္ဒးမၚ်မွဲ သစ္စ လ္တူသၞောဝ်သ္ဇိုၚ် ကၟိန်ဍုၚ် ကေုာံ ဥပဒေ ဍုၚ်ကွာန်ရ။ ဟွံထေက်ကဵု ယိုက်ဂၠေၚ် သွက်ပရေၚ်ပူဂဵု ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် မွဲမွဲရ။ * '''ပွမဟွံကေတ် လာပ်ဗဇဴ (Zero Tolerance for Bribery):''' ညးအုပ်ဓုပ်တံ ဟွံနွံအခေါၚ် သွက်ဂွံ အာတ်မိက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဒုၚ်ကေတ် လာပ်ဗဇဴ နူကဵု ကောန်ညးဍုၚ်ကွာန် ဟွံသေၚ်မ္ဂး သၟာဗၞိက်တံရ။ ပွမကေတ် လာပ်ဗဇဴဂှ် ဒှ်ပွမဖံက်ပၠန် သိက္ခာ မဇၞော်အိုတ်ရ။ * '''ပွမထိၚ်ဒဝ် ပရေၚ်ပူဂဵု (Confidentiality):''' တၚ်ဂၞၚ် ပရေၚ်ပူဂဵု ညးဍုၚ်ကွာန် မနွံပ္ဍဲ တဲအလဵုအသဳ တံဂှ် သ္ဒးထိၚ်ဒဝ်လဝ် ဗွဲမလောန်ရ။ ဟွံထေက်ကဵု ပရးပ္တိတ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး သွက်ဂွံ ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ညးတၞဟ်ရ။ * '''ပွမစွံၚုဟ်မး လ္တူအခေါၚ်အရာ မၞိဟ် (Respect for Human Rights):''' ညးအုပ်ဓုပ်တံ သ္ဒးစွံၚုဟ်မး လ္တူအခေါၚ်အရာ မၞိဟ် အလုံအိုတ်သီုရ။ ပွမဍဵုဍိုက်၊ ပွမပါ်ပဲါ ကေုာံ ပွမသုၚ်စောဲ အဝဵု ဟွံမွဲကဵု ဗဗွဲဓဝ် တံဂှ် ဒှ်အရာ မဒစဵုဒစး ကဵုဒ္ဂေတ်ဝတ် ညးအုပ်ဓုပ်ရ။ === ပရေၚ်ကဵုဒုဟ်ဒန် === ယဝ်ရ ညးအုပ်ဓုပ်မွဲ ဖံက်ပၠန် ဒ္ဂေတ်ဝတ် မ္ဂး သ္ဒးဒုၚ် ကဵုဒုဟ်ဒန် အတိုၚ်သၞောတ်ဗ္ၜတ် ရ။ ဒုဟ်ဒန် တံဝွံ စတမ်နူ ပွမကဵုသတိ (Warning)၊ ပွမဖျေံကဆံၚ် (Demotion)၊ ပွမဗလးနူ ကမၠောန် (Dismissal) စဵုကဵုစိုပ် ပွမစုတ်ထံၚ် (Imprisonment) မာန်ရ။ ဂကောံစၟဳစၟတ် ပရေၚ်စလာပ်သ္ကာ (Anti-corruption agencies) တံဝွံ နွံတာလျိုၚ် သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် ကေုာံ ရပ်ကြိုၚ် ညးမဖံက်ပၠန် သၞောဝ်တံရ။<ref>Anechiarico, Frank, and Jacobs, James B. (1996). ''The Pursuit of Absolute Integrity: How Corruption Control Makes Government Ineffective''. University of Chicago Press. p. 55.</ref> သၞောတ်မကဵုဒုဟ်ဒန် မကြံၚ်မ္ၚိုဟ်ဂှ် ရီုဗိုၚ် စဵုဒၞာ ညံၚ်ညးအုပ်ဓုပ်တံ ဟွံဂွံ ဖံက်ပၠန် သၞောဝ်မာန်ရ။ — continue: section 4 — 93807oo776ljjdjkuux4hyiyye3acu1 0 13498 60253 2026-11-09T06:57:57Z VR Pandita 5757 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Infobox ဓမ္မ | နာမ = ရထဝိနဳတသုတ် | နာမတၞဟ် = Rathavinīta Sutta / Relay Chariots Discourse | ရုပ်ထမိက် = Dharma_Wheel.svg | မုက်လိက်ရုပ် = စက္ကဝက် (Dharma Wheel) | ဌာန်ဒတန် = [[မဇ္ဇျိမနိကာယ]] (Majjhima Nikaya), သုတ် စၟတ် ၂၄ (MN 24) | ဘာသာ = ..." 60253 wikitext text/x-wiki {{Infobox ဓမ္မ | နာမ = ရထဝိနဳတသုတ် | နာမတၞဟ် = Rathavinīta Sutta / Relay Chariots Discourse | ရုပ်ထမိက် = Dharma_Wheel.svg | မုက်လိက်ရုပ် = စက္ကဝက် (Dharma Wheel) | ဌာန်ဒတန် = [[မဇ္ဇျိမနိကာယ]] (Majjhima Nikaya), သုတ် စၟတ် ၂၄ (MN 24) | ဘာသာ = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (Buddhism) | ဒဒှ် = ဓမ္မသဳက္လာဲ အကြာ မှာထေရ် သာရိပိုတ် ကေုာံ မှာထေရ် ပုဏ္ဏမန္တာနိပုတ္တ မဆေၚ်ကဵု ဝိသုဒ္ဓိ ထပှ်သာ် (Seven Stages of Purification) | ဆက်စပ် = [[ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ]] (Visuddhimagga)၊ [[နိဗ္ဗာန်]] (Nibbana) }} '''ရထဝိနဳတသုတ်''' (ပါဠိ: Rathavinīta Sutta; အၚ်္ဂလိက်: Relay Chariots Discourse) ဂှ် ဒှ် သုတ္တန္တ မွဲ မနွံ ပ္ဍဲ [[မဇ္ဇျိမနိကာယ]] (Majjhima Nikaya) စၟတ် ၂၄ ရ<ref name="bodhi_mn">{{cite book |author=Bhikkhu Bodhi |year=1995 |title=The Middle Length Discourses of the Buddha: A Translation of the Majjhima Nikaya |publisher=Wisdom Publications |isbn=978-0861710720}}</ref>။ သုတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် ဓမ္မသဳက္လာဲ (Dhamma dialogue) အကြာ ကွးကျာ်တြဲ ၜါဇကု မတွံဂး အဂ္ဂသာဝက လပါ်ပုရ် မှာထေရ် သာရိပိုတ် (Venerable Sāriputta) ကေုာံ အာဂီု ဓမ္မကထိက မှာထေရ် ပုဏ္ဏမန္တာနိပုတ္တ (Venerable Puṇṇa Mantāniputta) ရ။ ပ္ဍဲသုတ်ဏအ် တွံထ္ၜးလဝ် လၟေၚ် ဂၠံၚ်တရဴ သွက်ဂွံ အာစိုပ် အနုပါဒါ ပရိနိဗ္ဗာန် (Anupādā Parinibbāna - Nibbana without clinging) နကဵု လၟေၚ် ဝိသုဒ္ဓိ ထပှ် သာ် (Seven Stages of Purification) ရ<ref name="nanamoli">{{cite book |author=Bhikkhu Ñāṇamoli |year=2011 |title=The Path of Purification (Visuddhimagga) |publisher=Buddhist Publication Society |isbn=978-9552400230}}</ref>။ == နိရုတ္တိ ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Etymology and Meaning) == ဝေါဟာရ "ရထဝိနဳတ" ဂှ် က္တဵုဒှ်ကၠုၚ် နူကဵု မဝေါဟာရ ပါဠိ ၜါ မ- * '''ရထ (Ratha)''' = ကွဳ (Chariot) * '''ဝိနဳတ (Vinīta)''' = မဆက်လဝ်၊ မစိုပ်တရဴ နကဵု အဆက် (Relay / Guided) ပံၚ်သီုဖအိုတ်မ္ဂး ရထဝိနဳတ ဂှ် ဥပမာ ထ္ၜးလဝ် နကဵု "ကွဳအဆက်ဆက်" (Relay Chariots) မဒှ် အရာ မပြံၚ်လှာဲ ဆက်ဍိုက်အာ နူ မွဲ ကွဳ စိုပ် မွဲ ကွဳ စဵုကဵု စိုပ် ဌာန်ဒတန် ရ။ == ဒဒှ် မက္တဵုဒှ် (Background Setting) == ကျာ်တြဲ သီုကဵု ခမဳသၚ်တံ သ္ပဒတဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲ ဇေတဝန် (Jetavana) ဍုၚ်သာဝတ္ထိ (Sāvatthī) ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် မှာထေရ် သာရိပိုတ် မိၚ်ဒၟံၚ် ပရူ ဒဒှ် မစိုန်သ္ကီု ခိုဟ်ဆာဲ မှာထေရ် ပုဏ္ဏမန္တာနိပုတ္တ တုဲ၊ မိက်ဂွံ ဆဵုဂဗ သဳက္လာဲ ဓမ္မ ရ။ ကာလ မှာထေရ် ပုဏ္ဏ စိုပ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲ ဂြိုပ် အန္ဓဝန် (Andhavana) ဂှ် မှာထေရ် သာရိပိုတ် ပြာပ်အာ ဇရေၚ် ညး တုဲ၊ ဟွံလဴထ္ၜး ယၟုဇကု သၟာန်တိုန် ပရူ တိုၚ်ပ္ကဴ အဓိက မဒ္ဂေတ် မံၚ် ပ္ဍဲ သာသနာ ဏအ် ရ။ == ဝိသုဒ္ဓိ ထပှ် သာ် (The 7 Stages of Purification) == မှာထေရ် သာရိပိုတ် သၟာန်အာ ဒဒှ်ရ ဒ္ဂေတ်မံၚ် သဳလ၊ သမာဓိ တံဏအ်ဂှ် သွက်ဂွံ အာစိုပ် နိဗ္ဗာန် ဟေၚ်ဟာ သာ်ဏအ် ရ။ မှာထေရ် ပုဏ္ဏ သှ်ကဵု ဒဒှ်ရ ဒ္ဂေတ်မံၚ် တံဏအ်ဂှ် ဒှ် သွက် အနုပါဒါ ပရိနိဗ္ဗာန် (Nibbana without clinging) တုဲ၊ ညံၚ်ရဴ ကွဳဆက် (Relay Chariots) ကီု၊ လၟေၚ် ဝိသုဒ္ဓိ ထပှ် (Satta Visuddhi) ဂှ် ထံက်ပၚ် ညးသ္ကံ အဆက်ဆက် ရ။ {| class="wikitable" |+ ဝိသုဒ္ဓိ ထပှ် သာ် ပ္ဍဲ ရထဝိနဳတသုတ် (The 7 Purifications in Rathavinita Sutta) |- ! စၟတ် ! ယၟု ပါဠိ (Pali Term) ! အဓိပ္ပါယ် မန် (Mon Meaning) ! English Meaning |- | ၁ | သဳလဝိသုဒ္ဓိ (Sīla-visuddhi) | ပရေၚ်သ္အးဇ္ၚး သဳလ (Purification of Virtue) | Clearing the mind of unwholesome actions through ethical conduct. |- | ၂ | စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ (Citta-visuddhi) | ပရေၚ်သ္အးဇ္ၚး စိုတ် (Purification of Mind) | Achieving deep concentration (Samadhi) and mental calm. |- | ၃ | ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ (Diṭṭhi-visuddhi) | ပရေၚ်သ္အးဇ္ၚး လညာတ် (Purification of View) | Seeing mind and matter (Nama-Rupa) as they really are, without 'self'. |- | ၄ | ကၚ်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ (Kaṅkhāvitaraṇa-visuddhi) | ပရေၚ်သ္အးဇ္ၚး ပရေၚ်ယှောတ်ယှာဲ ဒှ်သံသယ (Purification by Overcoming Doubt) | Understanding dependent origination (Paticcasamuppada) and overcoming doubt about past, present, and future. |- | ၅ | မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ (Maggāmagga-ñāṇadassana-visuddhi) | ပရေၚ်သ္အးဇ္ၚး ဉာဏ် မညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ မဂ် ဍာံ ဟွံဍာံ (Purification by Knowledge and Vision of What is Path and Not-Path) | Distinguishing the true path to liberation from the false path (overcoming corruptions of insight). |- | ၆ | ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ (Paṭipadā-ñāṇadassana-visuddhi) | ပရေၚ်သ္အးဇ္ၚး ဉာဏ် မညာတ်ကေတ် ဂၠံၚ်တရဴ (Purification by Knowledge and Vision of the Way) | Developing the actual insight knowledges (Vipassana ñana) progressing towards maturity. |- | ၇ | ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ (Ñāṇadassana-visuddhi) | ပရေၚ်သ္အးဇ္ၚး ဉာဏ်ဒဿန (Purification by Knowledge and Vision) | The attainment of the supra-mundane paths (Magga-ñana). |} == ဥပမာ ကွဳဆက် သၟိၚ် (The Relay Chariots Simile) == မှာထေရ် ပုဏ္ဏ တွံ ဥပမာ ထ္ၜးလဝ် ညံၚ်ရဴ သၟိၚ် ပသေနဒိကောသလ (King Pasenadi of Kosala) နွံပၟိက် မိက်ဂွံ အာ ဍုၚ်သာကေတ (Sāketa) နူကဵု ဍုၚ်သာဝတ္ထိ မ္ဂး ညး ပြေၚ်လဝ် ကွဳ မန် (Relay chariots) ထပှ် ဖ္ဍိုက် ရ။ * ညး ဍိုက် ကွဳ ပထမ တုဲ စိုပ် ကွဳ ဒုတိယ ညး ပြံၚ်ဍိုက် ကွဳ ဒုတိယ ရ။ * တရဴဂှ် ဆက်အာ နူ ဒုတိယ စိုပ် တတိယ၊ တတိယ စိုပ် စတုတ္ထ စဵုကဵု စိုပ် ကွဳ သတ္တမ ရ။ * ကွဳ ထပှ် ဖ္ဍိုက် ဏအ်ဂှ် ညးမွဲ ကု မွဲ ထံက်ပၚ်အာ တုဲ သၟိၚ် ဂှ် စိုပ်အာ ဌာန်ဒတန် ဍုၚ်သာကေတ မာန် ရ<ref name="suttacentral">{{cite web |url=https://suttacentral.net/mn24/en/sujato |title=Rathavīnītasutta - Relay Chariots (MN 24) |publisher=SuttaCentral |access-date=2023-11-09}}</ref>။ ညံၚ်ရဴ သာ်ဂှ် ကီု၊ သဳလဝိသုဒ္ဓိ ဂှ် ဒှ် ဟိုတ် သွက် စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ ရ။ အဆက်ဆက် တုဲ စဵုကဵု စိုပ် ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ ဂှ် ဒှ် ဟိုတ် သွက် အနုပါဒါ ပရိနိဗ္ဗာန် ရ။ == အုပ်နိဂီု == သုတ် ဏအ် အာစိုပ် ဒတုဲ မ္ဂး မှာထေရ် သာရိပိုတ် ဒးဂၞပ် စိုတ် ဗွဲမလောန် တုဲ ထ္ၜးကဵု ယၟုဇကု သီုကဵု အာသံဝါသ ထိုၚ်သး ဓမ္မဒေသနာ မှာထေရ် ပုဏ္ဏ ရ။ ခမဳ ၜါဇကု တံဂှ် အိုဟ်တၟိုဟ် စိုတ် သီု ၜါ လပါ် တုဲ သုတ်ဏအ် ဒှ် လဒက်ပ္တန် (Foundation) မဇၞော်မောဝ် တိုန် ပ္ဍဲကဵု ပြကိုဟ် [[ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ]] (Visuddhimagga) မချူလဝ် နကဵု မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ (Buddhaghosa) ရ။ == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် (See also) == * [[ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ]] (Visuddhimagga / Path of Purification) * [[ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်]] (Dependent Origination) * [[မဇ္ဇျိမနိကာယ]] (Majjhima Nikaya) == နိဿဲ (References) == <references /> {{Navbox | name = သုတ္တန္တ ဗုဒ္ဓဘာသာ | title = သုတ္တန္တ ကေုာံ ဓမ္မ ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhist Suttas and Teachings) | list1 = [[ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ်]] • [[အနတ္တလက္ခဏသုတ်]] • [[မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်]] • [[ဗြဟ္မဇာလသုတ်]] • [[ရထဝိနဳတသုတ်]] }} {{DEFAULTSORT:ရထဝိနဳတသုတ်}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:သုတ္တန္တပိဋကတ်]] [[Category:မဇ္ဇျိမနိကာယ]] [[Category:ဓမ္မ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] kflt8635bn0464ksv710igpmwif7qaq 0 13499 60254 2026-11-09T07:02:31Z VR Pandita 5757 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Infobox ဓမ္မ | နာမ = ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ | နာမတၞဟ် = Visuddhimagga / The Path of Purification | ရုပ်ထမိက် = Dharma_Wheel.svg | မုက်လိက်ရုပ် = စက္ကဝက် (Dharma Wheel) | ညးချူပ္တိုန် = မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ (Buddhaghosa) | ခေတ်ကာလ = အေဒဳ ၅ ဗ..." 60254 wikitext text/x-wiki {{Infobox ဓမ္မ | နာမ = ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ | နာမတၞဟ် = Visuddhimagga / The Path of Purification | ရုပ်ထမိက် = Dharma_Wheel.svg | မုက်လိက်ရုပ် = စက္ကဝက် (Dharma Wheel) | ညးချူပ္တိုန် = မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ (Buddhaghosa) | ခေတ်ကာလ = အေဒဳ ၅ ဗွဝ်ကၠံ (5th Century CE) | ဘာသာ = ပါဠိ (Pali) | ဂိုဏ် = ထေရဝါဒ (Theravada) | ဒဒှ် = ပြကိုဟ် မကံက်နုက် တွံထ္ၜးလဝ် ပရူ သဳလ၊ သမာဓိ ကေုာံ ပညာ | ဆက်စပ် = [[ပိဋကတ် ပိ]]၊ [[ရထဝိနဳတသုတ်]] }} '''ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ''' (ပါဠိ: Visuddhimagga; အၚ်္ဂလိက်: The Path of Purification) ဂှ် ဒှ် ပြကိုဟ် အဓိက မွဲ ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ (Theravada Buddhism) မချူခၞံလဝ် နကဵု မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ (Bhadantācariya Buddhaghosa) ပ္ဍဲ အေဒဳ ၅ ဗွဝ်ကၠံ (5th Century CE) ပ္ဍဲ တက္အ် သဳရိလၚ်္ကာ (Sri Lanka) ရ<ref name="nanamoli">{{cite book |author=Bhikkhu Ñāṇamoli |year=2011 |title=The Path of Purification (Visuddhimagga) |publisher=Buddhist Publication Society |isbn=978-9552400230}}</ref>။ ပြကိုဟ် ဏအ်ဂှ် ၜိုန်ရ ဟွံပါလုပ် ပ္ဍဲ လိက် ပိဋကတ် ပိ (Tipitaka) ကီု လေဝ်၊ ဍေံဂှ် ဒှ် ပြကိုဟ် မကိစ္စဇၞော်အိုတ် မွဲ မသ္ပသမ္တီလဝ် နဒဒှ် လိက်အုပ် မဆေၚ်ကဵု လၟေၚ် ဂၠံၚ်တရဴ လွဳပရာ ဓဝ် (Meditation manual) ကေုာံ ဓမ္မသဘာဝ (Buddhist psychology) အလုံမွဲ သာသနာ ထေရဝါဒ ရ။ ဝေါဟာရ "ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ" ဏအ်ဂှ် က္တဵုဒှ်ကၠုၚ် နူကဵု "ဝိသုဒ္ဓိ" (ပရေၚ် သ္အးဇ္ၚး / Purification) ကေုာံ "မဂ္ဂ" (ဂၠံၚ်တရဴ / Path) တုဲ မဂွံ အဓိပ္ပါယ် "ဂၠံၚ်တရဴ သွက်ဂွံ အာစိုပ် ပရေၚ်သ္အးဇ္ၚး နိဗ္ဗာန်" (The Path of Purification) ရ။ == ဝင် ကေုာံ ပရေၚ် ခၞံဗဒှ် (History and Composition) == အတိုၚ် ဝင် သာသနာ မ္ဂး၊ မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ ဂှ် က္ညကၠုၚ် နူ ရးအိန္ဒိယ တုဲ စိုပ်အာ ဘာမဟာဝိဟာရ (Mahāvihāra) ပ္ဍဲ ဍုၚ် အနုရာဓပူရ (Anuradhapura)၊ တက္အ် သဳရိလၚ်္ကာ ရ။ တၞဟ်န သၚ် သဳရိလၚ်္ကာ တံ ဂွံ ပတေဟ် လတူ ဉာဏ်ပညာ ညး တုဲ ညး ချူခၞံ ပ္တိတ် ပြကိုဟ် ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ ဏအ် ရ။ လိက်အုပ်ဏအ်ဂှ် ညး ကံက်နုက် သရုပ်လဝ် နူကဵု ပိဋကတ် ပိ ကေုာံ လိက် အဋ္ဌကထာ (Commentaries) တြေံ မနွံ ပ္ဍဲ သဳရိလၚ်္ကာ သီုဖအိုတ် ရ<ref name="bodhi">{{cite book |author=Bhikkhu Bodhi |year=2010 |title=A Comprehensive Manual of Abhidhamma |publisher=BPS Pariyatti Editions |isbn=978-1928706021}}</ref>။ == လဒက်ပ္တန် ကေုာံ မာတိကာ (Structure and Content) == ပြကိုဟ် ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု သိက္ခာ ပိ သာ် (The Threefold Training) မတွံဂး သဳလ (Sīla)၊ သမာဓိ (Samādhi)၊ ကေုာံ ပညာ (Paññā) ရ။ အပ္ဍဲ သိက္ခာ ပိ သာ် ဏအ်ဂှ် ညး ထပ် ပါ်လဝ် နကဵု လၟေၚ် ဝိသုဒ္ဓိ ထပှ် သာ် (The Seven Stages of Purification) မတွံလဝ် ပ္ဍဲ '''[[ရထဝိနဳတသုတ်]]''' (Rathavinita Sutta) ရ<ref name="suttacentral">{{cite web |url=https://suttacentral.net/mn24/en/sujato |title=Rathavīnītasutta - Relay Chariots (MN 24) |publisher=SuttaCentral |access-date=2023-11-09}}</ref>။ ပြကိုဟ် ဂှ် ပါ်လဝ် ပိ ကဏ္ဍ ဇၞော် (Three Main Sections) ကေုာံ သီုဖအိုတ် နွံ ၂၃ ခဏ် (23 Chapters) ရ- {| class="wikitable" |+ လဒက်ပ္တန် ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ (Structure of the Visuddhimagga) |- ! ကဏ္ဍ ဇၞော် (Main Section) ! ဝိသုဒ္ဓိ (Purification Stage) ! ပရေၚ်သ္ပသမ္တီ အဓိက (Key Contents) |- | '''ကဏ္ဍ ပထမ - သဳလ'''<br>(Part 1: Sīla - Virtue) | ၁။ သဳလဝိသုဒ္ဓိ<br>(Sīla-visuddhi) | တွံထ္ၜးလဝ် ပရူ သဳလ ခမဳ၊ ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် သဳလ၊ ကေုာံ ဓုတၚ် ၁၃ သာ် (13 Dhutanga practices)။ (ခဏ် ၁-၂) |- | rowspan="2" | '''ကဏ္ဍ ဒုတိယ - သမာဓိ'''<br>(Part 2: Samādhi - Concentration) | rowspan="2" | ၂။ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိ<br>(Citta-visuddhi) | တွံထ္ၜးလဝ် ပရူ သမာဓိ (Concentration) ကေုာံ ကမ္မဋ္ဌာန် ၄၀ သာ် (40 Kammatthana / Meditation subjects) မပ္တံ ကု ကသိဏ ၁၀၊ အသုဘ ၁၀၊ အနုဿတိ ၁၀၊ ဗြဟ္မဝိဟာရ ၄၊ အရူပ ၄၊ သညာ ၁၊ ဝဝတ္ထာန ၁။ |- | ပရူ ဇျာန် (Jhanas) ကေုာံ အဘိညာဏ် (Abhiñña - Higher knowledges)။ (ခဏ် ၃-၁၃) |- | rowspan="5" | '''ကဏ္ဍ တတိယ - ပညာ'''<br>(Part 3: Paññā - Wisdom) | ၃။ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ<br>(Diṭṭhi-visuddhi) | ပရေၚ်သ္အးဇ္ၚး လညာတ် နကဵု ပရေၚ်ပါ်ခြာ ရုပ် ကေုာံ နာမ် (Nāma-rūpa)။ (ခဏ် ၁၄-၁၈) |- | ၄။ ကၚ်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိ<br>(Kaṅkhāvitaraṇa-visuddhi) | ပရေၚ်ပယ်ကၠေံ သံသယ နကဵု ပရေၚ်ကၠိုဟ်ခၠၚ် ဓဝ် [[ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်]] (Dependent Origination)။ (ခဏ် ၁၉) |- | ၅။ မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ<br>(Maggāmagga-ñāṇadassana-visuddhi) | ပရေၚ်ပါ်ခြာ ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ဂၠံၚ်တရဴ လဵု ဍာံ၊ ဂၠံၚ်တရဴ လဵု ဟွံဍာံ (ဝိပဿနုပက္ကိလေသ - Corruptions of insight)။ (ခဏ် ၂၀) |- | ၆။ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ<br>(Paṭipadā-ñāṇadassana-visuddhi) | ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် တိုန် အာ ဝိပဿနာ ဉာဏ် (Vipassana ñanas) အဆက်ဆက် စဵုကဵု စိုပ် သၚ်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်။ (ခဏ် ၂၁) |- | ၇။ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ<br>(Ñāṇadassana-visuddhi) | ပရေၚ်အာစိုပ် အရိယမဂ် (Supra-mundane paths - Magga) မတွံဂး သောတာပတ္တိမဂ်၊ သကဒါဂါမိမဂ်၊ အနာဂါမိမဂ်၊ အရဟတ္တမဂ်။ (ခဏ် ၂၂-၂၃) |} == တၚ်သ္ပသမ္တီ ကေုာံ ၚုဟ်မး (Significance) == ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ ဂှ် ဒှ် လိက်အုပ် မဆောံမံၚ် ပံၚ်စုတ်လဝ် လညာတ် [[အဘိဓမ္မပိဋကတ်]] (Abhidhamma) ကေုာံ နဲကဲ လွဳပရာ ဓဝ် ကမ္မဋ္ဌာန် (Meditation techniques) ဗွဲမလှဲလှာ် ရ။ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ မပ္တံ ကု သဳရိလၚ်္ကာ၊ ဗၟာ၊ သေံ၊ လာအို၊ ကေုာံ ကမ္ဗောဒဳယျာ တံဂှ် လိက်အုပ် ဏအ်ဂှ် ဒှ် လိက် ဓမ္မ သဇိုၚ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဝိပဿနာ ကေုာံ ပရိယတ္တိ ရ။ == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် (See also) == * [[မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ]] (Buddhaghosa) * [[ရထဝိနဳတသုတ်]] (Rathavinita Sutta) * [[ပိဋကတ် ပိ]] (Tipitaka) * [[သမာဓိ]] (Samadhi) * [[ဝိပဿနာ]] (Vipassana) == နိဿဲ (References) == <references /> {{Navbox | name = ပြကိုဟ် ဗုဒ္ဓဘာသာ | title = ပြကိုဟ် ကေုာံ အဋ္ဌကထာ ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhist Commentaries and Treatises) | list1 = [[ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ]] • [[အဘိဓမ္မတ္ထသၚ်္ဂဟ]] • [[မိလိန္ဒပဉှာ]] • [[အတ္ထသာလိနဳ]] }} {{DEFAULTSORT:ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:ပြကိုဟ် ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ]] [[Category:ထေရဝါဒ]] s5pzj8u3yvtyl7y2kwhjwfl5uqjj4xe 0 13500 60255 2026-11-09T07:05:12Z အဲလွဳနာဲ 4326 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Infobox subject | title = ဍာ်ဒကေဝ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ကေုာံ နဲကဲဗုဒ္ဓဘာသာ | image = File:Dharmacakra.svg | caption = စက်ဓရ် (Dharmacakra) မဒှ်သင်္ကေတ သာသနာဗုဒ္ဓ မပံၚ်စပ်ကဵု ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ ပရေၚ်စဳရေၚ်ကောပ်ကာ..." 60255 wikitext text/x-wiki {{Infobox subject | title = ဍာ်ဒကေဝ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ကေုာံ နဲကဲဗုဒ္ဓဘာသာ | image = File:Dharmacakra.svg | caption = စက်ဓရ် (Dharmacakra) မဒှ်သင်္ကေတ သာသနာဗုဒ္ဓ မပံၚ်စပ်ကဵု ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ ပရေၚ်စဳရေၚ်ကောပ်ကာဲ | field = [[ပရေၚ်ပညာ]]၊ [[ဒဿနဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[နဲကဲပညာမစဳရေၚ်]] | subfields = ဍာ်ဒကေဝ်က္ဍိုပ်သကိုပ်၊ ပရေၚ်စဳရေၚ်ဘာ၊ [[စိတ္တဗေဒ]]၊ ဒ္ဂေတ်ဝတ်စရိယ | practitioners = ညးမကောပ်ကာဲပရေၚ်ပညာ၊ အ္စာဘာ၊ က္ဍိုပ်သကိုပ်၊ ခမဳသၚ် | history = အခိုက်ကၞာ [[ဘာလကျာ်မန်]] ကေုာံ သၞောတ်ပရေၚ်ပညာခေတ်တၟိ }} '''ဍာ်ဒကေဝ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ကေုာံ နဲကဲဗုဒ္ဓဘာသာ''' ({{Lang-en|Educational Leadership and Buddhist Integration}}) ဝွံ ဒှ်သၞောတ်လညာတ် ကေုာံ နဲကဲမအုပ်ဓုပ်စဳရေၚ် မပံၚ်စပ်လဝ် သဘဴဓရ်ဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ ဍာ်ဒကေဝ် ညးမက္ဍိုက်က္ဍိုပ် ပ္ဍဲဗွိုၚ်ပရေၚ်ပညာရ။<ref name="Smith2020">{{cite book |last=Smith |first=John |year=2020 |title=Buddhist Leadership in Modern Education |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-123456-7}}</ref> သၞောတ်ဝွံ သ္ပသ္ဇိုၚ်ကဵု ဓရ်သတိ (Mindfulness)၊ မေတ္တာ (Loving-kindness)၊ ကရုဏာ (Compassion) ကေုာံ ပညာ (Wisdom) တုဲ ရေၚ်တၠုၚ်ဖန်ဖက် ညံၚ်ဂွံကလိဂွံ ပရေၚ်တောတက်ဇၞော်မောဝ် ပ္ဍဲအရာမကတ်လ္ၚတ် ကေုာံ ပွမစဳရေၚ်ကောပ်ကာဲ ဘာတက္ကသဵု၊ ဘာတန်ဂမၠိုၚ်ရ။<ref name="KabatZinn2013">{{cite journal |last=Kabat-Zinn |first=Jon |year=2013 |title=Mindfulness-based interventions in context: past, present, and future |journal=Clinical Psychology: Science and Practice |volume=10 |issue=2 |pages=144-156 |doi=10.1093/clipsy.bpg016}}</ref> နကဵုနဲကဲဝွံ ညးမက္ဍိုက်က္ဍိုပ်တအ် ဟွံသေၚ်ဆ စကာအဝဵုအာဏာသၟး၊ မဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵု သီုဓဝ်ယုတ္တိ ကေုာံ ပရေၚ်စွံၚုဟ်မးလ္တူ ကောန်မၞိဟ်တအ်အိုတ်သီုရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဝွံ ပြသၞာပရေၚ်ပညာဂမၠိုၚ် မပ္တံကဵု စိုတ်ထုဲကြာန်၊ ပရေၚ်ဟွံညဳသၟဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ဍဵုပ္ဍိုက်တအ်ဂှ် က္တဵုဒှ်ဒၟံၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။<ref name="UNESCO2021">{{cite web |author=UNESCO |year=2021 |title=Reimagining our futures together: a new social contract for education |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000379707 |publisher=UNESCO}}</ref> သွက်ဂွံသောၚ်ကလး ပြသၞာတအ်ဏအ်ဂှ် တၠပညာပရေၚ်ပညာဂမၠိုၚ် စၠောအ်ကေတ် နဲကဲဗုဒ္ဓဘာသာ ဗီုကဵု ဓရ်ဗြဟ္မဝိဟာရပန် ကေုာံ မဂ္ဂၚ်ဒ္စာံတုဲ ဖျပ်စုတ် ပ္ဍဲလၟေၚ်ကမၠောန် အုပ်ဓုပ်ရ။<ref name="Thich2017">{{cite book |last=Nhat Hanh |first=Thich |year=2017 |title=The Art of Living: Peace and Freedom in the Here and Now |publisher=HarperOne |isbn=978-0062434661}}</ref> လညာတ်ဝွံ ဒှ်သ္ဇိုၚ်တမ်မူလ သွက်ဂွံဖန်ဗဒှ် ပွဳပွူပရေၚ်ပညာ မနွံကဵု ၜိုဟ်လလံ၊ မကဵုအခေါၚ်အရာ သွက်ညးအိုတ်သီု ကေုာံ မထိၚ်ဒဝ်လဝ် ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် ခိုဟ်ပြဲရ။ == ပွံက်အဓိပ္ပာယ် ကေုာံ သဘဴဓဝ် == ဍာ်ဒကေဝ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ပ္ဍဲပရေၚ်ပညာဂှ် ဒှ်အစောံစရာဲ သွက်ဂွံပၠတရဴ၊ စဳရေၚ်ဖန်ဖက် ကေုာံ ကဵုဇြဟတ်ဒြဟတ် ကုအ္စာ ကေုာံ ကွးဘာတအ် ညံၚ်ဂွံစိုပ် တိုၚ်ပ္ကဴပရေၚ်ပညာရ။<ref name="Bush2011">{{cite book |last=Bush |first=Tony |year=2011 |title=Theories of Educational Leadership and Management |edition=4th |publisher=SAGE Publications |isbn=978-1848602120}}</ref> ကာလပံၚ်စပ်ကဵု နဲကဲဗုဒ္ဓဘာသာမ္ဂး၊ ဍာ်ဒကေဝ်ဝွံ ဒးဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵု ဓဝ်သမ္မာ (Righteousness) ကေုာံ သတိ (Mindfulness) ရ။ ညးမက္ဍိုက်က္ဍိုပ်တအ် ဒးနွံကဵု ဓဝ်စၚ်ခြၚ် မပါ်ပဲါတီကၠိုဟ် အကာဲအရာ၊ ဟွံရပ်စပ် ကိစ္စကေၚ်ကာ နကဵုလောဘ ဒေါသ မောဟ တုဲ၊ ရေၚ်တၠုၚ်ကမၠောန် နကဵုစေတနာ သွက်ဂွံဖောအ်ဗြေဝ် ပရေၚ်ပညာ ဍာံဍာံပြပြရ။<ref name="Bodhi2000">{{cite book |last=Bodhi |first=Bhikkhu |year=2000 |title=The Connected Discourses of the Buddha |publisher=Wisdom Publications |isbn=978-0861713318}}</ref> သဘဴဓဝ် အဓိက ပ္ဍဲအရာမပံၚ်စပ်ဝွံဂှ် တန်တဴဒၟံၚ် လ္တူပွမတီကၠိုဟ် လက္ခဏာပိသာ် (အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ) ရ။ ညးမက္ဍိုက်က္ဍိုပ်တအ် ယဝ်ရကၠိုဟ်ခၠၚ် သဘဴအနိစ္စမ္ဂး၊ ပ္ဍဲအခိၚ်မဆဵုဂဗ ပြသၞာ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရေၚ်ပြံၚ်လှာဲ ပ္ဍဲသၞောတ်ပရေၚ်ပညာဂှ် စိုတ်ဟွံဒှ်ဒဒိုက်၊ တုဲပၠန် ဂံၚ်တဝ်မုက် သောၚ်ကလးမာန် နကဵုစိုတ် မၜိုဟ်သြိုဟ်ရ။<ref name="Gunaratana2002">{{cite book |last=Gunaratana |first=Henepola |year=2002 |title=Mindfulness in Plain English |publisher=Wisdom Publications |isbn=978-0861713214}}</ref> ပွမပံၚ်စပ် နဲကဲဗုဒ္ဓဘာသာဝွံ ဟွံသေၚ်ကဵု ပွမဗ္တောန် ကွေတ်ဘာသာသက်သက်၊ ဍေံဒှ် ပွမလွဳလတ် စိုတ်စရိုတ် ညံၚ်ဂွံနွံကဵု ဓဝ်သမ္မာဒိဋ္ဌိ (Right View) ပ္ဍဲလၟေၚ်ကမၠောန်ရုၚ်၊ ကမၠောန်ဘာ ကေုာံ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ပူဂိုလ်မွဲကုမွဲရ။ == ဝၚ် ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် == ပ္ဍဲဝၚ်ဂၠးကဝ် ဒေသအာရှအဂၞဲ မပ္တံကဵု [[ဍုၚ်ဗၟာ]]၊ [[ဍုၚ်သေံ]]၊ [[ကမ္ဗောဒဳယျာ]] ကေုာံ [[သဳရိလၚ်္ကာ]] တအ်ဂှ်၊ ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ ဗုဒ္ဓဘာသာဝွံ ဆက်စပ်ကၠုၚ်လဝ် နူကဵုခေတ်တမၠာတေံရ။ ဘာလကျာ်ဂမၠိုၚ် (Monastic schools) ဂှ် ဒှ်လဝ် ဗဟဵုပရေၚ်ပညာ အဓိက သွက်ကောန်ညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ရ။<ref name="Gombrich2006">{{cite book |last=Gombrich |first=Richard F. |year=2006 |title=Theravada Buddhism: A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo |publisher=Routledge |isbn=978-0415365093}}</ref> ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ခမဳသၚ်တအ်ဂှ် ဒှ်ညးမက္ဍိုက်က္ဍိုပ် ပရေၚ်ပညာတုဲ ညးတအ် အုပ်ဓုပ်စဳရေၚ် ကွးဘာတအ် နကဵုဓဝ်ဝိနဲ ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ဝတ်ဗုဒ္ဓဘာသာရ။ နဲကဲအုပ်ဓုပ် ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် သ္ပသ္ဇိုၚ်ကဵု ပွမရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ လ္တူအ္စာ (Garu) ကေုာံ ပွမကတ်လ္ၚတ် လိက်ပတ် သီုကဵု ဒ္ဂေတ်လၟေတ်ရ။ စိုပ်ခေတ်လၟုဟ် ကာလသၞောတ်ပရေၚ်ပညာ ပလိုတ် (Western education system) လုပ်စိုပ်ကၠုၚ်ဂှ်၊ ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ ဘာသာ ပါ်ခြာအာ ညးသ္ကအ်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲကၞောတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ ကေုာံ စ ၂၁ ဗွဝ်ကၠံဂှ် တၠပညာဂမၠိုၚ် ကလေၚ်ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ သၞောတ်ပရေၚ်ပညာ မသ္ပသ္ဇိုၚ်ကဵု ရုပ်ဝတ္ထုသၟးဂှ် ဟွံဍိုက်ပေၚ် သွက်ကောန်မၞိဟ်တအ်တုဲ ကလေၚ်ဂၠာဲနဲကဲ သွက်ဂွံပံၚ်စပ် လညာတ်ဒဿနဗၟံက် (Eastern philosophy) ဗွဲတၟေၚ် နဲကဲဗုဒ္ဓဘာသာ လုပ်ပ္ဍဲ သၞောတ်ကောပ်ကာဲပရေၚ်ပညာတၟိရ။<ref name="Macy1991">{{cite book |last=Macy |first=Joanna |year=1991 |title=Mutual Causality in Buddhism and General Systems Theory: The Dharma of Natural Systems |publisher=State University of New York Press |isbn=978-0791406373}}</ref> လၟုဟ်မ္ဂး ပ္ဍဲတက္ကသဵုဇၞော်ဇၞော် ပ္ဍဲရးပလိုတ်တအ်လေဝ် စကတ်လ္ၚတ်ကၠုၚ် "Mindful Leadership" မဒှ်ဍာ်ဒကေဝ်က္ဍိုပ်သကိုပ် မသ္ပသ္ဇိုၚ်ကဵု ဓဝ်သတိရ။ == သ္ဇိုၚ်တမ်မူလ ဗုဒ္ဓဘာသာ ပ္ဍဲပရေၚ်အုပ်ဓုပ် == သ္ဇိုၚ်တမ်မူလ အဓိက မစကာပ္ဍဲ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ပရေၚ်ပညာဂှ် ဒှ် သစ္စပန် (Four Noble Truths) ကေုာံ မဂ္ဂၚ်ဒ္စာံ (Noble Eightfold Path) ရ။ ညးမက္ဍိုက်က္ဍိုပ်မွဲ ယဝ်ရစကာ သစ္စပန် ပ္ဍဲအရာမသောၚ်ကလး ပြသၞာမ္ဂး လၟေၚ်ကမၠောန်ဍေံ ဒှ်ဗီုဏအ်ရ။<ref name="Harvey2000">{{cite book |last=Harvey |first=Peter |year=2000 |title=An Introduction to Buddhist Ethics: Foundations, Values and Issues |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521556408}}</ref> * '''ဒုက္ခသစ္စ (The truth of suffering/problem):''' တီကၠိုဟ် ပြသၞာ မက္တဵုဒှ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဘာ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဂကောံ။ ဥပမာ - ကွးဘာတအ် စိုတ်ဟွံပါ ပ္ဍဲပညာ၊ အ္စာတအ် စိုတ်ဓါတ်စှ်ေ။ * '''သမုဒယသစ္စ (The truth of the cause):''' ဂၠိုက်ဂၠာဲ ဟိုတ်တမ်မူလ မသကဵုက္တဵုဒှ် ပြသၞာ။ ဥပမာ - သၞောတ်ကောပ်ကာဲ ဟွံခိုဟ်၊ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ အကြာအ္စာ ကေုာံ က္ဍိုပ်သကိုပ် ဟွံမွဲ။ * '''နိရောဓသစ္စ (The truth of the end):''' တီကၠိုဟ် ဒဒှ်ရ ပြသၞာတအ်ဝွံ သောၚ်ကလးမာန် တုဲ စွံလဝ် တိုၚ်ပ္ကဴ သွက်ဂွံပလေဝ်ပလေတ်။ * '''မဂ္ဂသစ္စ (The truth of the path):''' ဖျေံလၟေၚ်ကမၠောန် (Action plan) မဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵု မဂ္ဂၚ်ဒ္စာံ သွက်ဂွံသောၚ်ကလး ပြသၞာဂှ်။ {| class="wikitable" |+ မဂ္ဂၚ်ဒ္စာံ ပ္ဍဲဍာ်ဒကေဝ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ! သ္ကုတ် !! ဓရ်မဂ္ဂၚ် !! ဗီုစကာ ပ္ဍဲပရေၚ်အုပ်ဓုပ် |- | ပညာ (Wisdom) || သမ္မာဒိဋ္ဌိ (Right View) || နွံလညာတ် ညာဏ်ပညာ မတီကၠိုဟ် တိုၚ်ပ္ကဴ ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ ဟိုတ်ဖဵု။ |- | || သမ္မာသၚ်္ကပ္ပ (Right Resolve) || နွံကသပ် သွက်ဂွံဇၞော်မောဝ် ဘာ၊ ဟၟဲကဵု စိုတ်ပလီုပလာ် ကေုာံ ဒေါသလ္တူကောန်ကမၠောန်။ |- | သဳလ (Ethics) || သမ္မာဝါစာ (Right Speech) || ဟီုဂလာန် မဍာံစၟတ်၊ ကဵုဇြဟတ်စိုတ်၊ သောၚ်ကလး ဟွံမွဲကဵု လဟီုရိုၚ်ဇိုၚ်။ |- | || သမ္မာကမ္မန္တ (Right Action) || ကၠောန်ကမၠောန် မစှ်ေကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ဝတ်ပရေၚ်ပညာ။ |- | || သမ္မာအာဇဳဝ (Right Livelihood) || ရေၚ်တၠုၚ် ကမၠောန်ကောပ်ကာဲ နကဵု ဂၠံၚ်တရဴ မအးဇ္ၚး ဟွံသၠေံသၠန်။ |- | သမာဓိ (Focus) || သမ္မာဝါယာမ (Right Effort) || ဂိုတ်ဂစာန် ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် အစောံစရာဲ အ္စာ ကေုာံ ကွးဘာတအ် လၟိုန်။ |- | || သမ္မာသတိ (Right Mindfulness) || နွံသတိ အခိၚ်ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ်၊ တီကၠိုဟ် အကာဲအရာ စိုတ်ဇကု ကေုာံ ညးတၞဟ်။ |- | || သမ္မာသမာဓိ (Right Concentration) || စိုတ်တန်ကြန် ညိၚ်ဝတ် ဟွံထုဲကြာန် အခိၚ်ဆဵုဂဗ ပြသၞာဇၞော်ဇၞော်။ |} — continue: section 4 — e7mt41m09f0dsjxcyum6di60c6z480f 0 13501 60256 2026-11-09T07:10:28Z VR Pandita 5757 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Infobox ဓမ္မ | နာမ = အဘိဓမ္မတ္ထသၚ်္ဂဟ | နာမတၞဟ် = Abhidhammattha Saṅgaha / A Comprehensive Manual of Abhidhamma | ရုပ်ထမိက် = Dharma_Wheel.svg | မုက်လိက်ရုပ် = စက္ကဝက် (Dharma Wheel) | ညးချူပ္တိုန် = မှာထေရ် အနုရုဒ္ဓါ (Anuruddha) | ခေတ်..." 60256 wikitext text/x-wiki {{Infobox ဓမ္မ | နာမ = အဘိဓမ္မတ္ထသၚ်္ဂဟ | နာမတၞဟ် = Abhidhammattha Saṅgaha / A Comprehensive Manual of Abhidhamma | ရုပ်ထမိက် = Dharma_Wheel.svg | မုက်လိက်ရုပ် = စက္ကဝက် (Dharma Wheel) | ညးချူပ္တိုန် = မှာထေရ် အနုရုဒ္ဓါ (Anuruddha) | ခေတ်ကာလ = အေဒဳ ၁၁-၁၂ ဗွဝ်ကၠံ (11th-12th Century CE) | ဘာသာ = ပါဠိ (Pali) | ဂိုဏ် = ထေရဝါဒ (Theravada) | ဒဒှ် = ပြကိုဟ် သဇိုၚ် မသရုပ်လဝ် ဓမ္မသဘာဝ နူ အဘိဓမ္မပိဋကတ် | ဆက်စပ် = [[အဘိဓမ္မပိဋကတ်]]၊ [[ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ]] }} '''အဘိဓမ္မတ္ထသၚ်္ဂဟ''' (ပါဠိ: Abhidhammattha Saṅgaha; အၚ်္ဂလိက်: A Comprehensive Manual of Abhidhamma) ဂှ် ဒှ် ပြကိုဟ် သဇိုၚ် (Primer or Manual) မကိစ္စဇၞော်အိုတ် မွဲ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဓမ္မသဘာဝ ကေုာံ စိုတ်ပညာ ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ (Theravada Buddhism) ရ။ ပြကိုဟ် ဏအ်ဂှ် သရုပ်ကံက်နုက်လဝ် လညာတ် သဘဴဓဝ် ခက်ခုဲ မနွံ ပ္ဍဲ '''[[အဘိဓမ္မပိဋကတ်]]''' ထပှ် ကျာ် ဗွဲမကၠးဖ္ဍး တုဲ၊ ဒှ် လိက်အုပ် အဓိက သွက် ကွးဘာ သၚ် ကေုာံ ခရှ် တံ ဒးလ္ၚတ် ပ္ဍဲ ပရေၚ်ပရိယတ္တိ ရ<ref name="bodhi">{{cite book |author=Bhikkhu Bodhi |year=2010 |title=A Comprehensive Manual of Abhidhamma |publisher=BPS Pariyatti Editions |isbn=978-1928706021}}</ref>။ ဝေါဟာရ "အဘိဓမ္မတ္ထသၚ်္ဂဟ" ဏအ်ဂှ် က္တဵုဒှ်ကၠုၚ် နူကဵု "အဘိဓမ္မ" (Abhidhamma - ဓဝ်မပြဲ)၊ "အတ္ထ" (Attha - အဓိပ္ပါယ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး အရာ)၊ ကေုာံ "သၚ်္ဂဟ" (Saṅgaha - ပရေၚ်ပကောံပကေဝ် / Compendium) တုဲ မဂွံ အဓိပ္ပါယ် "ပြကိုဟ် မပကောံသရုပ်လဝ် အဓိပ္ပါယ် အဘိဓမ္မာ" ရ။ == ဝင် ကေုာံ ညးချူခၞံ (History and Author) == ပြကိုဟ် အဘိဓမ္မတ္ထသၚ်္ဂဟ ဏအ်ဂှ် မှာထေရ် အနုရုဒ္ဓါ (Venerable Anuruddha) ချူခၞံလဝ် ပ္ဍဲ ဘာမုလသောမ (Mūlasoma Vihāra)၊ တက္အ် သဳရိလၚ်္ကာ (Sri Lanka) ပ္ဍဲ အကြာ အေဒဳ ၁၁ ဝွံ ၁၂ ဗွဝ်ကၠံ ရ<ref name="narada">{{cite book |author=Narada Maha Thera |year=1980 |title=A Manual of Abhidhamma |publisher=Buddhist Missionary Society |isbn=978-9679920037}}</ref>။ ညး ဂှ် ဒှ် အ္စာသၠပတ် ပါဠိ မဇၞော်ကဵု ဉာဏ်ပညာ မွဲဇကု တုဲ ချူလဝ် ပြကိုဟ် ဏအ် သွက်ဂွံ လောဲသွာ ကု ညးမစလ္ၚတ် အဘိဓမ္မာ တံ ရ။ == လဒက်ပ္တန် ကေုာံ မာတိကာ (Structure and Content) == ပြကိုဟ် ဏအ်ဂှ် ညး ဒက်ပ္တန် ပါ်လဝ် နကဵု ခဏ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပရိစ္ဆေဒ (Pariccheda) ဒစိတ် (၉) သာ် ရ။ ပ္ဍဲ ပရိစ္ဆေဒ တံဏအ်ဂှ် ညး တွံထ္ၜးလဝ် ပရူ ပရမတ္ထတရား (Ultimate Realities) ပန် သာ် မတွံဂး စိုတ် (Citta)၊ စေတသိက် (Cetasika)၊ ရုပ် (Rūpa)၊ ကေုာံ နိဗ္ဗာန် (Nibbāna) ရ။ {| class="wikitable" |+ လဒက်ပ္တန် ပရိစ္ဆေဒ ၉ သာ် (The 9 Chapters of Abhidhammattha Sangaha) |- ! ခဏ် (Chapter) ! ယၟု ပါဠိ (Pali Name) ! အဓိပ္ပါယ် မန် (Mon Meaning) ! ပရေၚ်သ္ပသမ္တီ အဓိက (Key Contents) |- | ၁ | စိတ္တပရိစ္ဆေဒ<br>(Citta-pariccheda) | ခဏ် မဆေၚ်ကဵု စိုတ် (Consciousness) | တွံထ္ၜးလဝ် ပရူ စိုတ် ၈၉ သာ် (ဟွံ) ၁၂၁ သာ် မပါ်လဝ် နကဵု ဘုံ (Spheres of existence) ညံၚ်ရဴ ကာမာဝစရ၊ ရူပါဝစရ၊ အရူပါဝစရ ကေုာံ လောကုတ္တဵု စိုတ်။ |- | ၂ | စေတသိကပရိစ္ဆေဒ<br>(Cetasika-pariccheda) | ခဏ် မဆေၚ်ကဵု စေတသိက် (Mental Factors) | တွံထ္ၜးလဝ် ပရူ ဓဝ်မစောဲဗက် က္တဵုဒှ် မွဲစွံ ကု စိုတ် မတွံဂး စေတသိက် ၅၂ သာ် (ဥပမာ- ဖဿ၊ ဝေဒနာ၊ လောဘ၊ ဒေါသ၊ သတိ၊ ပညာ)။ |- | ၃ | ပကိဏ္ဏကပရိစ္ဆေဒ<br>(Pakiṇṇaka-pariccheda) | ခဏ် ပကိဏ္ဏက (Miscellaneous Section) | တွံထ္ၜးလဝ် ပရေၚ်ဆက်စပ် စိုတ် ကေုာံ စေတသိက် နကဵု ဟိုတ် ၆ သာ် မပ္တံ ကု ဝေဒနာ၊ ဟိုတ် (Hetu)၊ ကိစ္စ (Functions) ကေုာံ ဒွါရ (Doors)။ |- | ၄ | ဝဳထိပရိစ္ဆေဒ<br>(Vīthi-pariccheda) | ခဏ် လၟေၚ် က္တဵုဒှ် စိုတ် (Cognitive Process) | တွံထ္ၜးလဝ် ပရူ လၟေၚ် စိုတ် (Vithi) မက္တဵုဒှ် ကာလ မညာတ် အာရီု နကဵု မတ်၊ ကတောဝ်၊ မုဟ်၊ လတာ်၊ ဇကု ကေုာံ စိုတ်။ |- | ၅ | ဝဳထိမုတ္တပရိစ္ဆေဒ<br>(Vīthimutta-pariccheda) | ခဏ် တန်ပဋိသန္ဓိ ကေုာံ စုတိ (Process-free Section) | တွံထ္ၜးလဝ် ပရူ ဘုံ ၃၁ (31 Planes of Existence)၊ ပရေၚ်က္တဵုဒှ် ဘဝ (Rebirth)၊ ပရေၚ်ချိုတ် (Death) ကေုာံ သဘဴဓဝ် ကံ (Kamma)။ |- | ၆ | ရူပပရိစ္ဆေဒ<br>(Rūpa-pariccheda) | ခဏ် မဆေၚ်ကဵု ရုပ် (Matter) | တွံထ္ၜးလဝ် ပရူ ရုပ် ၂၈ သာ်၊ မဟာဘုတ် ၄ (Great Elements) ကေုာံ ဟိုတ် မဗဒှ်ကဵု ရုပ် မတွံဂး ကံ၊ စိုတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ။ (သီုပံက်ထ္ၜး နိဗ္ဗာန် ပ္ဍဲခဏ်ဏအ်) |- | ၇ | သမုစ္စယပရိစ္ဆေဒ<br>(Samuccaya-pariccheda) | ခဏ် ပကောံ သရုပ် (Compendium of Categories) | တွံထ္ၜး သရုပ်လဝ် အကုသဵု၊ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မ ၃၇ သာ် (37 Factors of Enlightenment) ကေုာံ သဗ္ဗသၚ်္ဂဟ။ |- | ၈ | ပစ္စယပရိစ္ဆေဒ<br>(Paccaya-pariccheda) | ခဏ် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် (Conditionality) | တွံထ္ၜးလဝ် ပရူ [[ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်]] (Dependent Origination) ကေုာံ ပဋ္ဌာန် (Patthana - Conditional Relations ២៤ သာ်)။ |- | ၉ | ကမ္မဋ္ဌာနပရိစ္ဆေဒ<br>(Kammaṭṭhāna-pariccheda) | ခဏ် ကမ္မဋ္ဌာန် (Meditation Subjects) | တွံထ္ၜးလဝ် သမထ ကမ္မဋ္ဌာန် ၄၀ သာ် ကေုာံ လၟေၚ် ဝိပဿနာ ဉာဏ် (Vipassana Meditation) သွက်ဂွံ အာစိုပ် အရိယမဂ်။ |} == တၚ်သ္ပသမ္တီ ကေုာံ ၚုဟ်မး (Significance) == အဘိဓမ္မတ္ထသၚ်္ဂဟ ဂှ် သွက် ကွးဘာ အဘိဓမ္မာ တံ မ္ဂး ဒှ် လိက်အုပ် မဒးလ္ၚတ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ အိုတ် ရ။ အလုံ ဍုၚ် ဗၟာ၊ သဳရိလၚ်္ကာ ကေုာံ သေံ တံဂှ် လိက်အုပ်ဏအ် ဒှ် လိက်ပြကိုဟ် ပြာကတ် သွက် ပရေၚ်သွဟ်လိက် ပရိယတ္တိ ရ။ ဟိုတ်နူကဵု လိက် အဘိဓမ္မပိဋကတ် တြေံ ဂှ် လှဲလှာ် တုဲ သ္ဇိုၚ်သန် လောန် ဂှ်ရ၊ ပြကိုဟ် ဏအ် ဂှ် ဒှ် ဒဒန် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠၚ် ဓမ္မသဘာဝ လောဲလောဲသွာသွာ ရ။ == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် (See also) == * [[အဘိဓမ္မပိဋကတ်]] (Abhidhamma Pitaka) * [[ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ]] (Visuddhimagga / Path of Purification) * [[ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်]] (Dependent Origination) * [[မှာထေရ် အနုရုဒ္ဓါ]] (Venerable Anuruddha) == နိဿဲ (References) == <references /> {{Navbox | name = ပြကိုဟ် ဗုဒ္ဓဘာသာ | title = ပြကိုဟ် ကေုာံ အဋ္ဌကထာ ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhist Commentaries and Treatises) | list1 = [[ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ]] • [[အဘိဓမ္မတ္ထသၚ်္ဂဟ]] • [[မိလိန္ဒပဉှာ]] • [[အတ္ထသာလိနဳ]] }} {{DEFAULTSORT:အဘိဓမ္မတ္ထသၚ်္ဂဟ}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:ပြကိုဟ် ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:အဘိဓမ္မာ]] [[Category:ထေရဝါဒ]] pexm6k4lr5wdqkgikg3v4wz2nnxd51y 0 13502 60258 2026-11-09T07:20:31Z VR Pandita 5757 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Infobox ဓမ္မ | နာမ = မိလိန္ဒပဉှာ | နာမတၞဟ် = Milinda Pañha / Questions of King Milinda | ရုပ်ထမိက် = Dharma_Wheel.svg | မုက်လိက်ရုပ် = စက္ကဝက် (Dharma Wheel) | ညးချူပ္တိုန် = ဟွံပြာကတ် (ပကောံပကေဝ်လဝ် ပရေၚ်သဳက္လာဲ သၟ..." 60258 wikitext text/x-wiki {{Infobox ဓမ္မ | နာမ = မိလိန္ဒပဉှာ | နာမတၞဟ် = Milinda Pañha / Questions of King Milinda | ရုပ်ထမိက် = Dharma_Wheel.svg | မုက်လိက်ရုပ် = စက္ကဝက် (Dharma Wheel) | ညးချူပ္တိုန် = ဟွံပြာကတ် (ပကောံပကေဝ်လဝ် ပရေၚ်သဳက္လာဲ သၟိၚ် မိလိန္ဒ ကေုာံ မှာထေရ် နာဂသေန) | ခေတ်ကာလ = ဘဳသဳ ၁၀၀ ပွဳပွူ ကေုာံ အေဒဳ ၁ ဗွဝ်ကၠံ (Around 100 BCE to 1st Century CE) | ဘာသာ = ပါဠိ (Pali) | ဂိုဏ် = ထေရဝါဒ (Theravada) | ဒဒှ် = ပြကိုဟ် မတွံထ္ၜးလဝ် သမာန် ကေုာံ သွဟ် မဆေၚ်ကဵု ဓမ္မသဘာဝ ခက်ခုဲ | ဆက်စပ် = [[ခုဒ္ဒကနိကာယ]]၊ [[အနတ္တ]]၊ [[ခန္ဓ ၅]] }} '''မိလိန္ဒပဉှာ''' (ပါဠိ: Milinda Pañha; အၚ်္ဂလိက်: Questions of King Milinda) ဂှ် ဒှ် ပြကိုဟ် ဓမ္မ ကိစ္စဇၞော် မွဲ ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ (Theravada Buddhism) မနွံကဵု သွဟ် သမာန် ဓမ္မသဘာဝ လှဲလှာ် တံ ရ။ ပြကိုဟ်ဏအ် ဒှ် ပရေၚ် သဳက္လာဲ ဓမ္မ (Dhamma dialogue) အကြာ သၟိၚ် ဇၞော် ဂရိတ် မိလိန္ဒ (Indo-Greek King Menander I) ကေုာံ မှာထေရ် နာဂသေန (Venerable Nāgasena) ရ<ref name="horner">{{cite book |author=I. B. Horner |year=1963 |title=Milinda's Questions |publisher=Pali Text Society |isbn=978-0860130455}}</ref>။ ပြကိုဟ် ဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ရးဍုၚ် ဗၟာ မ္ဂး ညး စုတ်ပၠုပ် သ္ပလဝ် သမ္တီ နဒဒှ် ပါဠိ ပိဋကတ် မပါလုပ် ပ္ဍဲ [[ခုဒ္ဒကနိကာယ]] (Khuddaka Nikaya) ၜိုန်ရ ပ္ဍဲ သဳရိလၚ်္ကာ ကေုာံ သေံ တံ စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် ပြကိုဟ် မ္ၚး (Paracanonical text) ကီု လေဝ် ရ။ ဝေါဟာရ "မိလိန္ဒပဉှာ" ဏအ်ဂှ် က္တဵုဒှ်ကၠုၚ် နူ ယၟု သၟိၚ် "မိလိန္ဒ" ကေုာံ မဝေါဟာရ "ပဉှာ" (Pañha - သမာန် / Questions) တုဲ မဂွံ အဓိပ္ပါယ် "သမာန် သၟိၚ် မိလိန္ဒ" ရ။ == ဝင် ကေုာံ ဒဒှ် မက္တဵုဒှ် (Background and History) == သၟိၚ် မိလိန္ဒ ဂှ် ဒှ် သၟိၚ် မအုပ်ဓုပ် ရးအိန္ဒိယ သၟဝ်ကျာ (North-western India / Bactria) ပ္ဍဲ ဘဳသဳ ၂ ဗွဝ်ကၠံ တုဲ ညးဝွံ စောန်သ္ကီု ပ္ဍဲ ဒဿနိကဗေဒ (Philosophy) ဗွဲမလောန် ရ။ ညးသၟာန် ဂၠာဲ သွဟ် သဘဴဓဝ် နူကဵု တၠပညာ ခမဳ ဗမၞး တံ ဗွဲမဂၠိုၚ် ကီုလေဝ် ညးလဵု မွဲ ဟွံမာန် ပရေၚ် သမာန် ညး ရ။ စဵုကဵု စိုပ် အခိၚ် ညး ဆဵုဂဗ ကု မှာထေရ် နာဂသေန ဟေၚ် သၟိၚ် မိလိန္ဒ ဂွံ သွဟ် မပေၚ်စိုတ် တုဲ ဒုၚ်ကေတ် သာသနာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရ<ref name="pesala">{{cite book |author=Bhikkhu Pesala |year=2001 |title=The Debate of King Milinda |publisher=Inward Path |isbn=978-9839439191}}</ref>။ == လဒက်ပ္တန် ကေုာံ မာတိကာ (Structure and Content) == ပြကိုဟ် မိလိန္ဒပဉှာ ဏအ်ဂှ် ပါ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍ အဓိက ၆ ကဏ္ဍ (ဟွံ) ၆ ခဏ် (6 Divisions) တုဲ တွံထ္ၜးလဝ် နကဵု ဥပမာ (Similes) ပြာကတ်တ် ညံၚ် သၟိၚ် ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠၚ် မာန် ရ။ {| class="wikitable" |+ လဒက်ပ္တန် ကဏ္ဍ ပ္ဍဲ မိလိန္ဒပဉှာ (Divisions of Milinda Panha) |- ! ခဏ် ! ယၟု ပါဠိ (Pali Name) ! အဓိပ္ပါယ် (Content Description) |- | ၁ | ပုဗ္ဗယောဂ<br>(Pubbayoga) | '''ဝင် အတိက်''' - တွံထ္ၜး ပရူ ဝင် အတိက်ဘဝ သၟိၚ် မိလိန္ဒ ကေုာံ မှာထေရ် နာဂသေန ညံၚ်ရဴ က္တဵုဒှ် လၟေၚ် ပရေၚ် ပါရမဳ သီု ၜါ။ |- | ၂ | မိလိန္ဒပဉှာ<br>(Milinda Pañha) | '''သမာန် အဓိက မိလိန္ဒ''' - သမာန် မဆေၚ်ကဵု [[အနတ္တ]] (Anatta - Non-self)၊ ပရေၚ် က္တဵုဒှ် ဘဝတၟိ နကဵု ဟွံမွဲ ကု အတ္တ (Rebirth without transmigration)။ |- | ၃ | လက္ခဏပဉှာ<br>(Lakkhaṇa Pañha) | '''သမာန် လက္ခဏ''' - သမာန် မဆေၚ်ကဵု သဘာဝ ဓဝ် ညံၚ်ရဴ ဖဿ၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ စေတနာ ကေုာံ ဝိညာဏ် တံ။ |- | ၄ | မေဏ္ဍကပဉှာ<br>(Meṇḍaka Pañha) | '''သမာန် အခက်အခုဲ (Dilemmas)''' - သမာန် သာဲၜါ လပါ် မဆေၚ်ကဵု ဟိုတ် ကေုာံ ဖဵု မဒစးဒစၚ် ဒၟံၚ် ညးသ္ကံ ပ္ဍဲ သာသနာ။ |- | ၅ | အနုမာနပဉှာ<br>(Anumāna Pañha) | '''သမာန် ပရေၚ်ချပ်ကေတ်''' - သမာန် မဆေၚ်ကဵု ဒဒှ် ကျာ်တြဲ မနွံ ဍာံ ဟွံဍာံ ကေုာံ သဘာဝ နိဗ္ဗာန် မညာတ်ကေတ် နကဵု ဉာဏ် အနုမာန။ |- | ၆ | ဩပမ္မကထာ<br>(Opamma Kathā) | '''ဥပမာ ဓမ္မ''' - တွံထ္ၜး သွဟ် ခက်ခုဲ တံ နကဵု ဥပမာ သဘာဝ တၞဟ်ဟ် သာ် ဗွဲမဂၠိုၚ်။ |} == သမာန် ကေုာံ ဥပမာ မပြာကတ် (Key Themes and Similes) == * '''ဥပမာ ကွဳ (The Chariot Simile):''' သၟိၚ် မိလိန္ဒ သၟာန် မှာထေရ် နာဂသေန ပရူ ပူဂိုလ် (Person) လဵု မွဲ မနွံ ဍာံရော။ မှာထေရ် သွဟ် နကဵု ဥပမာ ကွဳ၊ တၞောတ်၊ စက် ကွဳ တံ ပံၚ်ပကောံ လဝ် တုဲ မကော်ခဴ စ "ကွဳ" ရ။ ညံၚ်ရဴ သာ်ဂှ် ကီု ခန္ဓ ၅ (စိုတ် ကေုာံ ရုပ်) ပံၚ်စပ် လဝ် တုဲ သမ္တီ ကော်ခဴ စ ပူဂိုလ် "နာဂသေန" ရ၊ အတ္တ ဟွံမွဲ (Anatta) ရ။ * '''ဥပမာ ပၞာၚ် (The Flame Simile):''' ပရူ ပရေၚ် က္တဵုဒှ် ဘဝတၟိ ဟွံမွဲ ကု ဝိညာဏ် အတ္တ (Rebirth without transmigration)။ ပၞာၚ် မွဲ တၞုၚ် ဂှ် စၠောံ ဍေၚ် ပၟတ် ပ္ဍဲ ပၞာၚ် မွဲ တၞုၚ် မ္ဂး ပၟတ် တြေံ ဂှ် လီုအာ ဟွံသေၚ် ကေုာံ ဟွံပြံၚ်အာ ပၞာၚ် တၟိ၊ ဆဂး ဍေံ က္တဵုဒှ် ကၠုၚ် ဟိုတ်နူ ပၞာၚ် တြေံ ဂှ် ရ။ == တၚ်သ္ပသမ္တီ ကေုာံ ၚုဟ်မး (Significance) == မိလိန္ဒပဉှာ ဂှ် လိက်အုပ် မဆောံမံၚ် ပံၚ်စုတ်လဝ် လညာတ် ဒဿနိက (Philosophy) ကေုာံ ဗုဒ္ဓဓမ္မ ဗွဲမယေန်သၞာၚ် ရ။ ပြကိုဟ် ဏအ် ဂှ် ဒှ် ဒဒန် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠၚ် ဓဝ် အနတ္တ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် (Dependent Origination) ကေုာံ သဘာဝ ကံ (Kamma) တုဲ တၠပညာ ဗုဒ္ဓဘာသာ တံ သ္ပအာစိုၚ် စոဲစပ် လ္ၚတ်မံၚ် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ရ။ == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် (See also) == * [[အနတ္တ]] (Anatta / Non-self) * [[ခန္ဓ ၅]] (Five Aggregates) * [[ခုဒ္ဒကနိကာယ]] (Khuddaka Nikaya) * [[အဘိဓမ္မတ္ထသၚ်္ဂဟ]] (Abhidhammattha Sangaha) == နိဿဲ (References) == <references /> {{Navbox | name = ပြကိုဟ် ဗုဒ္ဓဘာသာ | title = ပြကိုဟ် ကေုာံ အဋ္ဌကထာ ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhist Commentaries and Treatises) | list1 = [[ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ]] • [[အဘိဓမ္မတ္ထသၚ်္ဂဟ]] • [[မိလိန္ဒပဉှာ]] • [[အတ္ထသာလိနဳ]] }} {{DEFAULTSORT:မိလိန္ဒပဉှာ}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:ပြကိုဟ် ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:ခုဒ္ဒကနိကာယ]] [[Category:ထေရဝါဒ]] c3ik3cootab3rq2cd4tmj9fmm6upvdo 0 13503 60259 2026-11-09T07:24:44Z VR Pandita 5757 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Infobox ဓမ္မ | နာမ = အတ္ထသာလိနဳ | နာမတၞဟ် = Atthasālinī / The Expositor | ရုပ်ထမိက် = Dharma_Wheel.svg | မုက်လိက်ရုပ် = စက္ကဝက် (Dharma Wheel) | ညးချူပ္တိုန် = မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ (Buddhaghosa) | ခေတ်ကာလ = အေဒဳ ၅ ဗွဝ်ကၠံ..." 60259 wikitext text/x-wiki {{Infobox ဓမ္မ | နာမ = အတ္ထသာလိနဳ | နာမတၞဟ် = Atthasālinī / The Expositor | ရုပ်ထမိက် = Dharma_Wheel.svg | မုက်လိက်ရုပ် = စက္ကဝက် (Dharma Wheel) | ညးချူပ္တိုန် = မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ (Buddhaghosa) | ခေတ်ကာလ = အေဒဳ ၅ ဗွဝ်ကၠံ (5th Century CE) | ဘာသာ = ပါဠိ (Pali) | ဂိုဏ် = ထေရဝါဒ (Theravada) | ဒဒှ် = ပြကိုဟ် အဋ္ဌကထာ မပံက်ထ္ၜး သရုပ်လဝ် ဓမ္မသၚ်္ဂဏဳ ပ္ဍဲ အဘိဓမ္မပိဋကတ် | ဆက်စပ် = [[အဘိဓမ္မပိဋကတ်]]၊ [[ဓမ္မသၚ်္ဂဏဳ]]၊ [[ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ]] }} '''အတ္ထသာလိနဳ''' (ပါဠိ: Atthasālinī; အၚ်္ဂလိက်: The Expositor) ဂှ် ဒှ် ပြကိုဟ် အဋ္ဌကထာ (Commentary text) အဓိက မွဲ မပံက်ထ္ၜးလဝ် ပြကိုဟ် [[ဓမ္မသၚ်္ဂဏဳ]] (Dhammasaṅgaṇī) မဒှ် လိက် ပထမ အိုတ် ပ္ဍဲ '''[[အဘိဓမ္မပိဋကတ်]]''' (Abhidhamma Pitaka) ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ (Theravada Buddhism) ရ<ref name="tin">{{cite book |author=Pe Maung Tin (trans.) |year=1920 |title=The Expositor (Atthasālinī): Buddhaghosa's Commentary on the Dhammasaṅgaṇī |publisher=Pali Text Society |isbn=978-0860130097}}</ref>။ ပြကိုဟ် ဏအ်ဂှ် ချူခၞံလဝ် နကဵု မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ (Bhadantācariya Buddhaghosa) ပ္ဍဲ အေဒဳ ၅ ဗွဝ်ကၠံ တုဲ၊ ဒှ် လိက်အုပ် မဆောံမံၚ် ပံၚ်စုတ်လဝ် သဘဴဓဝ် စိုတ်၊ စေတသိက် ကေုာံ ဓမ္မသဘာဝ ခက်ခုဲ တံ ဗွဲမကၠးဖ္ဍး ရ။ ဝေါဟာရ "အတ္ထသာလိနဳ" ဏအ်ဂှ် က္တဵုဒှ်ကၠုၚ် နူကဵု မဝေါဟာရ ပါဠိ "အတ္ထ" (Attha - အဓိပ္ပါယ် / သဘဴ) ကေုာံ "သာလိနဳ" (Sālinဳ - မနွံကဵု ၚုဟ်မး / မစိုန်သ္ကီု) တုဲ မဂွံ အဓိပ္ပါယ် "ပြကိုဟ် မစိုန်သ္ကီု နကဵု ပရေၚ်ပံက်ထ္ၜး အဓိပ္ပါယ် ဓမ္မသဘာဝ" ရ။ == ဝင် ကေုာံ ညးချူခၞံ (History and Author) == အတိုၚ် ဝင် သာသနာ မ္ဂး၊ မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ ချူခၞံ ပြကိုဟ် အတ္ထသာလိနဳ ဏအ် ပ္ဍဲ ဘာမဟာဝိဟာရ (Mahāvihāra)၊ ဍုၚ် အနုရာဓပူရ (Anuradhapura)၊ တက္အ် သဳရိလၚ်္ကာ ရ<ref name="nanamoli">{{cite book |author=Bhikkhu Ñāṇamoli |year=2011 |title=The Path of Purification (Visuddhimagga) |publisher=Buddhist Publication Society |isbn=978-9552400230}}</ref>။ ညး ကံက်နုက် ပကောံစုတ်လဝ် လညာတ် အဋ္ဌကထာ တြေံ နူ ဘာသာ သဳရိလၚ်္ကာ တုဲ ပြံၚ်လှာဲ ပတိတ် နကဵု ဘာသာ ပါဠိ ရ။ == လဒက်ပ္တန် ကေုာံ မာတိကာ (Structure and Content) == ပြကိုဟ် အတ္ထသာလိနဳ ဏအ်ဂှ် ဒက်ပ္တန် ပါ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍ အဓိက သီုဖအိုတ် ၄ ကဏ္ဍ (Four Main Parts) တုဲ တွံထ္ၜးလဝ် ပရူ ပရမတ္ထတရား ကေုာံ စိုတ်၊ စေတသိက် တံ ဗွဲမလှဲလှာ် ရ<ref name="bodhi">{{cite book |author=Bhikkhu Bodhi |year=2010 |title=A Comprehensive Manual of Abhidhamma |publisher=BPS Pariyatti Editions |isbn=978-1928706021}}</ref>။ {| class="wikitable" |+ လဒက်ပ္တန် ကဏ္ဍ ပ္ဍဲ အတ္ထသာလိနဳ (Structure of Atthasālinī) |- ! ကဏ္ဍ (Part) ! ယၟု ပါဠိ (Pali Name) ! အဓိပ္ပါယ် (Content Description) |- | ၁ | စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍ<br>(Cittuppāda Kaṇḍa) | '''ခဏ် စိုတ်''' - တွံထ္ၜး ပရူ ပရေၚ်က္တဵုဒှ် စိုတ် ၈၉ သာ် မပ္တံ ကု ကုသဵုစိုတ်၊ အကုသဵုစိုတ်၊ ဝိပါက်စိုတ် ကေုာံ ကိရိယာစိုတ် ပ္ဍဲ ဘုံ တၞဟ်ဟ် သာ်။ |- | ၂ | ရူပကဏ္ဍ<br>(Rūpa Kaṇḍa) | '''ခဏ် ရုပ်''' - တွံထ္ၜး ပရူ သဘာဝ ရုပ် ၂၈ သာ်၊ မဟာဘုတ် ဓာတ် ၄ ကေုာံ ရုပ်ဥပါဒါဲ တံ နကဵု လက္ခဏ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန၊ ကေုာံ ပဒဋ္ဌာန။ |- | ၃ | ဧကကနိက္ခေပကဏ္ဍ<br>(Nikkhepa Kaṇḍa) | '''ခဏ် သရုပ် နိက္ခေပ''' - တွံထ္ၜး သရုပ်လဝ် ဓဝ်မသၟဟ်သၟေက် ကေုာံ ဓဝ်မတၞဟ်ခြာ (တံက် / ဓမ္မမာတိကာ) မနွံ ပ္ဍဲ ဓမ္မသၚ်္ဂဏဳ။ |- | ၄ | အဋ္ဌကထာတ္ထကဏ္ဍ / အဋ္ဌကထာ<br>(Aṭṭhakathā Kaṇḍa) | '''ခဏ် သရုပ် အဋ္ဌကထာ''' - တွံထ္ၜး သွဟ် သမာန် ဓမ္မသဘာဝ ခက်ခုဲ တံ နကဵု နဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဋ္ဌကထာ ကေုာံ ဥပမာ သဘာဝ တၞဟ်ဟ် သာ်။ |} == တၚ်သ္ပသမ္တီ ကေုာံ ၚုဟ်မး (Significance) == အတ္ထသာလိနဳ ဂှ် ဒှ် ဒဒန် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠၚ် ဓဝ် အဘိဓမ္မာ မနွံ ပ္ဍဲ ပြကိုဟ် ဓမ္မသၚ်္ဂဏဳ ရ။ ပ္ဍဲ လိက်အုပ် ဏအ်ဂှ် မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ ထပ် ပါ်ခြာ လက္ခဏာ ပိ သာ် (အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ) ကေုာံ နဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် စိုတ်ပညာ ဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhist psychology) ဗွဲမလှဲလှာ် တုဲ ဒှ် လိက်ပြကိုဟ် မနွံ ၚုဟ်မး ဇၞော်မောဝ် သွက် တၠပညာ ထေရဝါဒ တံ လ္ၚတ်မံၚ် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ရ။ == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် (See also) == * [[အဘိဓမ္မပိဋကတ်]] (Abhidhamma Pitaka) * [[ဓမ္မသၚ်္ဂဏဳ]] (Dhammasangani) * [[ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ]] (Visuddhimagga / Path of Purification) * [[မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ]] (Buddhaghosa) == နိဿဲ (References) == <references /> {{Navbox | name = ပြကိုဟ် ဗုဒ္ဓဘာသာ | title = ပြကိုဟ် ကေုာံ အဋ္ဌကထာ ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhist Commentaries and Treatises) | list1 = [[ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ]] • [[အဘိဓမ္မတ္ထသၚ်္ဂဟ]] • [[မိလိန္ဒပဉှာ]] • [[အတ္ထသာလိနဳ]] }} {{DEFAULTSORT:အတ္ထသာလိနဳ}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:ပြကိုဟ် ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:အဘိဓမ္မာ]] [[Category:အဋ္ဌကထာ]] [[Category:ထေရဝါဒ]] rhie7q9ts9waml4zs96us36kq295s9a 0 13504 60260 2026-11-09T07:28:20Z VR Pandita 5757 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Infobox ညးချူလိက် | နာမ = မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ | နာမတၞဟ် = Bhadantācariya Buddhaghosa | ရုပ်ထမိက် = | မုက်လိက်ရုပ် = | ဒၞာဲက္တဵုဒှ်မၞိဟ် = ရးအိန္ဒိယ (India) | ခေတ်ကာလ = အေဒဳ ၅ ဗွဝ်ကၠံ (5th Century CE) | ဘာသာ =..." 60260 wikitext text/x-wiki {{Infobox ညးချူလိက် | နာမ = မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ | နာမတၞဟ် = Bhadantācariya Buddhaghosa | ရုပ်ထမိက် = | မုက်လိက်ရုပ် = | ဒၞာဲက္တဵုဒှ်မၞိဟ် = ရးအိန္ဒိယ (India) | ခေတ်ကာလ = အေဒဳ ၅ ဗွဝ်ကၠံ (5th Century CE) | ဘာသာ = ပါဠိ (Pali) | ဂိုဏ် = ထေရဝါဒ (Theravada) | ဒဒှ် = အ္စာသၠပတ်၊ ညးမချူခၞံ ပြကိုဟ် ကေုာံ အဋ္ဌကထာ | ပြကိုဟ် မပြာကတ် = [[ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ]] (Visuddhimagga) | ဆက်စပ် = [[အဋ္ဌကထာ]]၊ [[ပိဋကတ် ပိ]] }} '''မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ''' (ပါဠိ: Buddhaghosa; အၚ်္ဂလိက်: Buddhaghosa) ဂှ် ဒှ် အ္စာသၠပတ် တၠပညာ (Scholar) ကေုာံ ညးမချူခၞံ အဋ္ဌကထာ (Commentator) မပြာကတ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် သာသနာ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ထေရဝါဒ (Theravada Buddhism) မက္တဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ အေဒဳ ၅ ဗွဝ်ကၠံ (5th Century CE) ရ<ref name="nanamoli">{{cite book |author=Bhikkhu Ñāṇamoli |year=2011 |title=The Path of Purification (Visuddhimagga) |publisher=Buddhist Publication Society |isbn=978-9552400230}}</ref>။ ပြကိုဟ် ညး မချူခၞံလဝ် မပြာကတ် အိုတ် ဂှ် ဒှ် ပြကိုဟ် '''[[ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ]]''' (Visuddhimagga / The Path of Purification) မဒှ် လိက်အုပ် သရုပ် ကံက်နုက်လဝ် လညာတ် နဲကဲ လွဳပရာ ဓဝ် ကေုာံ ဓမ္မသဘာဝ အလုံမွဲ သာသနာ ရ။ ယၟု မတွံဂး "ဗုဒ္ဓဃောသ" ဏအ် ဂှ် က္တဵုဒှ်ကၠုၚ် နူ ဝေါဟာရ "ဗုဒ္ဓ" (ကျာ်) ကေုာံ "ဃောသ" (ရမျာၚ်) တုဲ မဂွံ အဓိပ္ပါယ် "ညးမနွံ ရမျာၚ် ညံၚ်ရဴ ကျာ်တြဲ" (Voice of the Buddha) ရ။ == ဝင် ဘဝ အစ (Early Life and Background) == အတိုၚ် ဝင် ဓမ္မဥပ္ပတ္တိ မကၠုၚ် နူ ပြကိုဟ် မဟာဝံသ (Mahāvamsa - The Great Chronicle) မ္ဂး၊ မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ ဂှ် က္တဵုဒှ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဇရေၚ် ဗောဓိမဏ္ဍိုၚ် (Bodh Gaya)၊ ရးအိန္ဒိယ (India) ပ္ဍဲ ဂကူ ဗမၞး (Brahmin) ရ<ref name="law">{{cite book |author=Bimala Charan Law |year=1923 |title=The Life and Work of Buddhaghosa |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta}}</ref>။ (လ္ၚဵုတံ စၟတ်သမ္တီလဝ် ညး က္တဵုဒှ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ရးအိန္ဒိယ သၠုၚ်ကျာ ရ)။ ညး ဂှ် စောန်သ္ကီု ပ္ဍဲ လိက် ဗေဒၚ် (Vedas) ကေုာံ ပရေၚ် ဒဿနိက (Philosophy) ဗွဲမလောန် ရ။ ကာလညး ဇၞော်ဂေါဝ် ကၠုၚ် ညး ဒးဂဗ ဆဵု ကု မှာထေရ် ရေဝတ (Venerable Revata) တုဲ သဳက္လာဲ ပရေၚ် ဓမ္မ ညးသ္ကံ ရ။ ဟိုတ်နူ မဒးစိုတ် ဓမ္မသဘာဝ လညာတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ တုဲ ညး ဒုၚ်ကေတ် သာသနာ ဒှ်အာ ခမဳ သၟဝ် ကွး မှာထေရ် ရေဝတ ရ။ == ပရေၚ်တရဴ ဇရေၚ် သဳရိလၚ်္ကာ (Journey to Sri Lanka) == ပ္ဍဲ ရးအိန္ဒိယ ဂှ် လိက် ပိဋကတ် ပါဠိ နွံ ၜိုန်ရ နွံ ကီု လေဝ်၊ ပြကိုဟ် အဋ္ဌကထာ (Commentaries) မပံက်ထ္ၜး အဓိပ္ပါယ် ပိဋကတ် တံဂှ် ဟွံမွဲ ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အ္စာ ညး မှာထေရ် ရေဝတ ဖ္ဍိုက်ဗ္ကန် ညး ညံၚ်ဂွံ အာ ဍုၚ် သဳရိလၚ်္ကာ (Sri Lanka) သွက်ဂွံ ကၠာဲ ပြကိုဟ် အဋ္ဌကထာ သဳဟဠ (Sinhalese commentaries) စိုပ် ဘာသာ ပါဠိ ရ။ မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ တရဴအာ စိုပ် ဘာမဟာဝိဟာရ (Mahāvihāra) ပ္ဍဲ ဍုၚ် အနုရာဓပူရ (Anuradhapura) ရ။ ခမဳ သၚ် သဳရိလၚ်္ကာ တံ သွက်ဂွံ စမ်ဝပ် ဉာဏ်ပညာ ညး တုဲ၊ ကဵု ညး ချူခၞံ ပြကိုဟ် မသရုပ်လဝ် ဓမ္မ ကျာ် ရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ်ဂှ် ဟေၚ် ညး ချူခၞံ ပ္တိတ် ပြကိုဟ် '''ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ''' (Visuddhimagga) ရ။ == ပြကိုဟ် ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Visuddhimagga and its Structure) == ပြကိုဟ် [[ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ]] (The Path of Purification) ဂှ် ဒှ် က္ဍိုပ် ပြကိုဟ် သာသနာ (Masterpiece) ညး ရ။ ပြကိုဟ်ဏအ်ဂှ် ညး ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု သိက္ခာ ပိ သာ် မတွံဂး သဳလ (Sīla)၊ သမာဓိ (Samādhi)၊ ကေုာံ ပညာ (Paññā) သွက်ဂွံ အာစိုပ် နိဗ္ဗာန် ရ<ref name="bodhi_v">{{cite web |url=https://pariyatti.org/ |title=Visuddhimagga: The Path of Purification |publisher=Pariyatti |access-date=2023-11-09}}</ref>။ {| class="wikitable" |+ လဒက်ပ္တန် အဓိက ပ္ဍဲ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ (Structure of Visuddhimagga) |- ! ကဏ္ဍ (Section) ! ပရေၚ်သ္ပသမ္တီ အဓိက (Key Contents) |- | '''၁။ သဳလ''' (Virtue) | တွံထ္ၜးလဝ် ပရူ သဳလ ခမဳ၊ ဒ္ဂေတ် ပဋိပတ်၊ ကေုာံ ဓုတၚ် ၁၃ သာ် သွက်ဂွံ သ္အးဇ္ၚး စိုတ် ကေုာံ ကာယ။ |- | '''၂။ သမာဓိ''' (Concentration) | တွံထ္ၜးလဝ် ပရူ ကမ္မဋ္ဌာန် ၄၀ သာ် (40 Meditation subjects)၊ ကသိဏ၊ အသုဘ၊ ဗြဟ္မဝိဟာရ ၄ ကေုာံ ပရေၚ်အာစိုပ် ဇျာန် (Jhanas)။ |- | '''၃။ ပညာ''' (Wisdom) | တွံထ္ၜးလဝ် လၟေၚ် ဝိပဿနာ ဉာဏ်၊ ပရေၚ်ပါ်ခြာ ရုပ် ကေုာံ နာမ်၊ ကေုာံ [[ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်]] စဵုကဵု မဂ် ဖိုလ် (Paths and Fruits)။ |} == ပြကိုဟ် အဋ္ဌကထာ မချူခၞံလဝ် တံ (Major Commentarial Works) == ကြဴနူ ခမဳ သၚ် မဟာဝိဟာရ တံ ပတေဟ်စိုတ် ဉာဏ်ပညာ ညး တုဲ ညး ဂွံ အခေါၚ် ကၠာဲ ပြကိုဟ် အဋ္ဌကထာ တံ ရ။ ညး ကၠာဲပတိတ် လိက် အဋ္ဌကထာ ဇၞော် ၄ သာ် မဆေၚ်ကဵု သုတ္တန္တ (Nikayas) ကေုာံ ပြကိုဟ် တၞဟ်ဟ် သာ် ရ။ {| class="wikitable" |+ ပြကိုဟ် အဋ္ဌကထာ မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ ချူခၞံလဝ် (Works of Buddhaghosa) |- ! ယၟု ပြကိုဟ် ပါဠိ (Pali Title) ! အဓိပ္ပါယ် (Description) ! ပိဋကတ် မဆက်စပ် (Associated Pitaka/Nikaya) |- | သမန္တပါသာဒိကာ<br>(Samantapāsādikā) | အဋ္ဌကထာ ဝိနယ် (Commentary on Vinaya) | ဝိနယပိဋကတ် (Vinaya Pitaka) |- | သုမၚ်္ဂလဝိလာသိနဳ<br>(Sumaṅgalavilāsinī) | အဋ္ဌကထာ ဒဳဃနိကာယ | ဒဳဃနိကာယ (Digha Nikaya) |- | ပပဉ္စသူဒနဳ<br>(Papañcasūdanī) | အဋ္ဌကထာ မဇ္ဇျိမနိကာယ | မဇ္ဇျိမနိကာယ (Majjhima Nikaya) |- | သာရတ္ထပကာသိနဳ<br>(Sāratthapakāsinī) | အဋ္ဌကထာ သံယုတ္တနိကာယ | သံယုတ္တနိကာယ (Samyutta Nikaya) |- | မနောရထပူရဏဳ<br>(Manorathapūraṇī) | အဋ္ဌကထာ အၚ်္ဂုတ္တရနိကာယ | အၚ်္ဂုတ္တရနိကာယ (Anguttara Nikaya) |- | [[အတ္ထသာလိနဳ]]<br>(Atthasālinī) | အဋ္ဌကထာ ဓမ္မသၚ်္ဂဏဳ | အဘိဓမ္မပိဋကတ် (Abhidhamma Pitaka) |} == တၚ်သ္ပသမ္တီ ကေုာံ ၚုဟ်မး (Significance) == မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ ဂှ် ဒှ် ပူဂိုလ် မကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် တန်တဴ ဇၞော်မောဝ် သာသနာ ထေရဝါဒ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ရ။ ဟိုတ်နူ ပြကိုဟ် အဋ္ဌကထာ ညး တုဲ တၠပညာ သၚ် ကေုာံ ခရှ် တံ ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠၚ် ဓမ္မသဘာဝ လိက် ပိဋကတ် ပိ ဗွဲမလှဲလှာ် ကေုာံ စှ်ေ သၞောတ် ရ။ သၚ်္ကပ္ပ ညး မဆေၚ်ကဵု စိုတ်ပညာ ကေုာံ သဘာဝ လွဳပရာ ဓဝ် တံဂှ် ဒှ် သဇိုၚ် ခိုၚ်ကၠိုက် သွက် ဗုဒ္ဓဘာသာ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗၟာ၊ သေံ၊ သဳရိလၚ်္ကာ ကေုာံ လာအို တံ ရ။ == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် (See also) == * [[ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ]] (Visuddhimagga / Path of Purification) * [[အတ္ထသာလိနဳ]] (Atthasalini) * [[အဘိဓမ္မပိဋကတ်]] (Abhidhamma Pitaka) * [[ပိဋကတ် ပိ]] (Tipitaka) == နိဿဲ (References) == <references /> {{Navbox | name = ပြကိုဟ် ဗုဒ္ဓဘာသာ | title = ပြကိုဟ် ကေုာံ အဋ္ဌကထာ ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhist Commentaries and Treatises) | list1 = [[ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ]] • [[အဘိဓမ္မတ္ထသၚ်္ဂဟ]] • [[မိလိန္ဒပဉှာ]] • [[အတ္ထသာလိနဳ]] }} {{DEFAULTSORT:ဗုဒ္ဓဃောသ}} [[Category:မှာထေရ်]] [[Category:ပူဂိုလ် ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:ပြကိုဟ် ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:ထေရဝါဒ]] ou41nau0yatzdd9zgndpkayp2cqlakb 60261 60260 2026-11-09T07:31:11Z VR Pandita 5757 60261 wikitext text/x-wiki {{Infobox ညးချူလိက် | နာမ = မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ | နာမတၞဟ် = Bhadantācariya Buddhaghosa | ရုပ်ထမိက် = | မုက်လိက်ရုပ် = | ဒၞာဲက္တဵုဒှ်မၞိဟ် = ရးအိန္ဒိယ (India) | ခေတ်ကာလ = အေဒဳ ၅ ဗွဝ်ကၠံ (5th Century CE) | ဘာသာ = ပါဠိ (Pali) | ဂိုဏ် = ထေရဝါဒ (Theravada) | ဒဒှ် = အ္စာသၠပတ်၊ ညးမချူခၞံ ပြကိုဟ် ကေုာံ အဋ္ဌကထာ | ပြကိုဟ် မပြာကတ် = [[ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ]] (Visuddhimagga) | ဆက်စပ် = [[အဋ္ဌကထာ]]၊ [[ပိဋကတ် ပိ]] }} '''မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ''' (ပါဠိ: Buddhaghosa; အၚ်္ဂလိက်: Buddhaghosa) ဂှ် ဒှ် အ္စာသၠပတ် တၠပညာ (Scholar) ကေုာံ ညးမချူခၞံ အဋ္ဌကထာ (Commentator) မပြာကတ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် သာသနာ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ထေရဝါဒ (Theravada Buddhism) မက္တဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ အေဒဳ ၅ ဗွဝ်ကၠံ (5th Century CE) ရ<ref name="nanamoli">{{cite book |author=Bhikkhu Ñāṇamoli |year=2011 |title=The Path of Purification (Visuddhimagga) |publisher=Buddhist Publication Society |isbn=978-9552400230}}</ref>။ ပြကိုဟ် ညး မချူခၞံလဝ် မပြာကတ် အိုတ် ဂှ် ဒှ် ပြကိုဟ် '''[[ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ]]''' (Visuddhimagga / The Path of Purification) မဒှ် လိက်အုပ် သရုပ် ကံက်နုက်လဝ် လညာတ် နဲကဲ လွဳပရာ ဓဝ် ကေုာံ ဓမ္မသဘာဝ အလုံမွဲ သာသနာ ရ။ ယၟု မတွံဂး "ဗုဒ္ဓဃောသ" ဏအ် ဂှ် က္တဵုဒှ်ကၠုၚ် နူ ဝေါဟာရ "ဗုဒ္ဓ" (ကျာ်) ကေုာံ "ဃောသ" (ရမျာၚ်) တုဲ မဂွံ အဓိပ္ပါယ် "ညးမနွံ ရမျာၚ် ညံၚ်ရဴ ကျာ်တြဲ" (Voice of the Buddha) ရ။ == ဝင် ဘဝ အစ (Early Life and Background) == အတိုၚ် ဝင် ဓမ္မဥပ္ပတ္တိ မကၠုၚ် နူ ပြကိုဟ် မဟာဝံသ (Mahāvamsa - The Great Chronicle) မ္ဂး၊ မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ ဂှ် က္တဵုဒှ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဇရေၚ် ဗောဓိမဏ္ဍိုၚ် (Bodh Gaya)၊ ရးအိန္ဒိယ (India) ပ္ဍဲ ဂကူ ဗမၞး (Brahmin) ရ<ref name="law">{{cite book |author=Bimala Charan Law |year=1923 |title=The Life and Work of Buddhaghosa |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta}}</ref>။ (လ္ၚဵုတံ စၟတ်သမ္တီလဝ် ညး က္တဵုဒှ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ရးအိန္ဒိယ သၠုၚ်ကျာ ရ)။ ညး ဂှ် စိုန်သ္ကီု ပ္ဍဲ လိက် ဗေဒၚ် (Vedas) ကေုာံ ပရေၚ် ဒဿနိက (Philosophy) ဗွဲမလောန် ရ။ ကာလညး ဇၞော်ဂေါဝ် ကၠုၚ် ညး ဒးဂဗ ဆဵု ကု မှာထေရ် ရေဝတ (Venerable Revata) တုဲ သဳက္လာဲ ပရေၚ် ဓမ္မ ညးသ္ကံ ရ။ ဟိုတ်နူ မဒးစိုတ် ဓမ္မသဘာဝ လညာတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ တုဲ ညး ဒုၚ်ကေတ် သာသနာ ဒှ်အာ ခမဳ သၟဝ် ကွး မှာထေရ် ရေဝတ ရ။ == ပရေၚ်တရဴ ဇရေၚ် သဳရိလၚ်္ကာ (Journey to Sri Lanka) == ပ္ဍဲ ရးအိန္ဒိယ ဂှ် လိက် ပိဋကတ် ပါဠိ နွံ ၜိုန်ရ နွံ ကီု လေဝ်၊ ပြကိုဟ် အဋ္ဌကထာ (Commentaries) မပံက်ထ္ၜး အဓိပ္ပါယ် ပိဋကတ် တံဂှ် ဟွံမွဲ ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အ္စာ ညး မှာထေရ် ရေဝတ ဖ္ဍိုက်ဗ္ကန် ညး ညံၚ်ဂွံ အာ ဍုၚ် သဳရိလၚ်္ကာ (Sri Lanka) သွက်ဂွံ ကၠာဲ ပြကိုဟ် အဋ္ဌကထာ သဳဟဠ (Sinhalese commentaries) စိုပ် ဘာသာ ပါဠိ ရ။ မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ တရဴအာ စိုပ် ဘာမဟာဝိဟာရ (Mahāvihāra) ပ္ဍဲ ဍုၚ် အနုရာဓပူရ (Anuradhapura) ရ။ ခမဳ သၚ် သဳရိလၚ်္ကာ တံ သွက်ဂွံ စမ်ဝပ် ဉာဏ်ပညာ ညး တုဲ၊ ကဵု ညး ချူခၞံ ပြကိုဟ် မသရုပ်လဝ် ဓမ္မ ကျာ် ရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ်ဂှ် ဟေၚ် ညး ချူခၞံ ပ္တိတ် ပြကိုဟ် '''ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ''' (Visuddhimagga) ရ။ == ပြကိုဟ် ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Visuddhimagga and its Structure) == ပြကိုဟ် [[ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ]] (The Path of Purification) ဂှ် ဒှ် က္ဍိုပ် ပြကိုဟ် သာသနာ (Masterpiece) ညး ရ။ ပြကိုဟ်ဏအ်ဂှ် ညး ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု သိက္ခာ ပိ သာ် မတွံဂး သဳလ (Sīla)၊ သမာဓိ (Samādhi)၊ ကေုာံ ပညာ (Paññā) သွက်ဂွံ အာစိုပ် နိဗ္ဗာန် ရ<ref name="bodhi_v">{{cite web |url=https://pariyatti.org/ |title=Visuddhimagga: The Path of Purification |publisher=Pariyatti |access-date=2023-11-09}}</ref>။ {| class="wikitable" |+ လဒက်ပ္တန် အဓိက ပ္ဍဲ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ (Structure of Visuddhimagga) |- ! ကဏ္ဍ (Section) ! ပရေၚ်သ္ပသမ္တီ အဓိက (Key Contents) |- | '''၁။ သဳလ''' (Virtue) | တွံထ္ၜးလဝ် ပရူ သဳလ ခမဳ၊ ဒ္ဂေတ် ပဋိပတ်၊ ကေုာံ ဓုတၚ် ၁၃ သာ် သွက်ဂွံ သ္အးဇ္ၚး စိုတ် ကေုာံ ကာယ။ |- | '''၂။ သမာဓိ''' (Concentration) | တွံထ္ၜးလဝ် ပရူ ကမ္မဋ္ဌာန် ၄၀ သာ် (40 Meditation subjects)၊ ကသိဏ၊ အသုဘ၊ ဗြဟ္မဝိဟာရ ၄ ကေုာံ ပရေၚ်အာစိုပ် ဇျာန် (Jhanas)။ |- | '''၃။ ပညာ''' (Wisdom) | တွံထ္ၜးလဝ် လၟေၚ် ဝိပဿနာ ဉာဏ်၊ ပရေၚ်ပါ်ခြာ ရုပ် ကေုာံ နာမ်၊ ကေုာံ [[ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်]] စဵုကဵု မဂ် ဖိုလ် (Paths and Fruits)။ |} == ပြကိုဟ် အဋ္ဌကထာ မချူခၞံလဝ် တံ (Major Commentarial Works) == ကြဴနူ ခမဳ သၚ် မဟာဝိဟာရ တံ ပတေဟ်စိုတ် ဉာဏ်ပညာ ညး တုဲ ညး ဂွံ အခေါၚ် ကၠာဲ ပြကိုဟ် အဋ္ဌကထာ တံ ရ။ ညး ကၠာဲပတိတ် လိက် အဋ္ဌကထာ ဇၞော် ၄ သာ် မဆေၚ်ကဵု သုတ္တန္တ (Nikayas) ကေုာံ ပြကိုဟ် တၞဟ်ဟ် သာ် ရ။ {| class="wikitable" |+ ပြကိုဟ် အဋ္ဌကထာ မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ ချူခၞံလဝ် (Works of Buddhaghosa) |- ! ယၟု ပြကိုဟ် ပါဠိ (Pali Title) ! အဓိပ္ပါယ် (Description) ! ပိဋကတ် မဆက်စပ် (Associated Pitaka/Nikaya) |- | သမန္တပါသာဒိကာ<br>(Samantapāsādikā) | အဋ္ဌကထာ ဝိနယ် (Commentary on Vinaya) | ဝိနယပိဋကတ် (Vinaya Pitaka) |- | သုမၚ်္ဂလဝိလာသိနဳ<br>(Sumaṅgalavilāsinī) | အဋ္ဌကထာ ဒဳဃနိကာယ | ဒဳဃနိကာယ (Digha Nikaya) |- | ပပဉ္စသူဒနဳ<br>(Papañcasūdanī) | အဋ္ဌကထာ မဇ္ဇျိမနိကာယ | မဇ္ဇျိမနိကာယ (Majjhima Nikaya) |- | သာရတ္ထပကာသိနဳ<br>(Sāratthapakāsinī) | အဋ္ဌကထာ သံယုတ္တနိကာယ | သံယုတ္တနိကာယ (Samyutta Nikaya) |- | မနောရထပူရဏဳ<br>(Manorathapūraṇī) | အဋ္ဌကထာ အၚ်္ဂုတ္တရနိကာယ | အၚ်္ဂုတ္တရနိကာယ (Anguttara Nikaya) |- | [[အတ္ထသာလိနဳ]]<br>(Atthasālinī) | အဋ္ဌကထာ ဓမ္မသၚ်္ဂဏဳ | အဘိဓမ္မပိဋကတ် (Abhidhamma Pitaka) |} == တၚ်သ္ပသမ္တီ ကေုာံ ၚုဟ်မး (Significance) == မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ ဂှ် ဒှ် ပူဂိုလ် မကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် တန်တဴ ဇၞော်မောဝ် သာသနာ ထေရဝါဒ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ရ။ ဟိုတ်နူ ပြကိုဟ် အဋ္ဌကထာ ညး တုဲ တၠပညာ သၚ် ကေုာံ ခရှ် တံ ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠၚ် ဓမ္မသဘာဝ လိက် ပိဋကတ် ပိ ဗွဲမလှဲလှာ် ကေုာံ စှ်ေ သၞောတ် ရ။ သၚ်္ကပ္ပ ညး မဆေၚ်ကဵု စိုတ်ပညာ ကေုာံ သဘာဝ လွဳပရာ ဓဝ် တံဂှ် ဒှ် သဇိုၚ် ခိုၚ်ကၠိုက် သွက် ဗုဒ္ဓဘာသာ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗၟာ၊ သေံ၊ သဳရိလၚ်္ကာ ကေုာံ လာအို တံ ရ။ == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် (See also) == * [[ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ]] (Visuddhimagga / Path of Purification) * [[အတ္ထသာလိနဳ]] (Atthasalini) * [[အဘိဓမ္မပိဋကတ်]] (Abhidhamma Pitaka) * [[ပိဋကတ် ပိ]] (Tipitaka) == နိဿဲ (References) == <references /> {{Navbox | name = ပြကိုဟ် ဗုဒ္ဓဘာသာ | title = ပြကိုဟ် ကေုာံ အဋ္ဌကထာ ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhist Commentaries and Treatises) | list1 = [[ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ]] • [[အဘိဓမ္မတ္ထသၚ်္ဂဟ]] • [[မိလိန္ဒပဉှာ]] • [[အတ္ထသာလိနဳ]] }} {{DEFAULTSORT:ဗုဒ္ဓဃောသ}} [[Category:မှာထေရ်]] [[Category:ပူဂိုလ် ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:ပြကိုဟ် ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:ထေရဝါဒ]] q7srp5genpqbktmmz823yfy36nx99wf 60262 60261 2026-11-09T08:19:43Z VR Pandita 5757 60262 wikitext text/x-wiki {{Infobox ညးချူလိက် | နာမ = မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ | နာမတၞဟ် = Bhadantācariya Buddhaghosa | ရုပ်ထမိက် = | မုက်လိက်ရုပ် = | ဒၞာဲက္တဵုဒှ်မၞိဟ် = ရးအိန္ဒိယ (India) | ခေတ်ကာလ = အေဒဳ ၅ ဗွဝ်ကၠံ (5th Century CE) | ဘာသာ = ပါဠိ (Pali) | ဂိုဏ် = ထေရဝါဒ (Theravada) | ဒဒှ် = အ္စာသၠပတ်၊ ညးမချူခၞံ ပြကိုဟ် ကေုာံ အဋ္ဌကထာ | ပြကိုဟ် မပြာကတ် = [[ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ]] (Visuddhimagga) | ဆက်စပ် = [[အဋ္ဌကထာ]]၊ [[ပိဋကတ် ပိ]] }} '''မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ''' (ပါဠိ: Buddhaghosa; အၚ်္ဂလိက်: Buddhaghosa) ဂှ် ဒှ် အ္စာသၠပတ် တၠပညာ (Scholar) ကေုာံ ညးမချူခၞံ အဋ္ဌကထာ (Commentator) မပြာကတ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် သာသနာ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ထေရဝါဒ (Theravada Buddhism) မက္တဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ အေဒဳ ၅ ဗွဝ်ကၠံ (5th Century CE) ရ<ref name="nanamoli">{{cite book |author=Bhikkhu Ñāṇamoli |year=2011 |title=The Path of Purification (Visuddhimagga) |publisher=Buddhist Publication Society |isbn=978-9552400230}}</ref>။ ပြကိုဟ် ညး မချူခၞံလဝ် မပြာကတ် အိုတ် ဂှ် ဒှ် ပြကိုဟ် '''[[ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ]]''' (Visuddhimagga / The Path of Purification) မဒှ် လိက်အုပ် သရုပ် ကံက်နုက်လဝ် လညာတ် နဲကဲ လွဳပရာ ဓဝ် ကေုာံ ဓမ္မသဘာဝ အလုံမွဲ သာသနာ ရ။ ယၟု မတွံဂး "ဗုဒ္ဓဃောသ" ဏအ် ဂှ် က္တဵုဒှ်ကၠုၚ် နူ ဝေါဟာရ "ဗုဒ္ဓ" (ကျာ်) ကေုာံ "ဃောသ" (ရမျာၚ်) တုဲ မဂွံ အဓိပ္ပါယ် "ညးမနွံ ရမျာၚ် ညံၚ်ရဴ ကျာ်တြဲ" (Voice of the Buddha) ရ။ == ဝင် ဘဝ ညး (Early Life and Background) == အတိုၚ် ဝင် ဓမ္မဥပ္ပတ္တိ မကၠုၚ် နူ ပြကိုဟ် မဟာဝံသ (Mahāvamsa - The Great Chronicle) မ္ဂး၊ မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ ဂှ် က္တဵုဒှ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဇရေၚ် ဗောဓိမဏ္ဍိုၚ် (Bodh Gaya)၊ ရးအိန္ဒိယ (India) ပ္ဍဲ ဂကူ ဗမၞး (Brahmin) ရ<ref name="law">{{cite book |author=Bimala Charan Law |year=1923 |title=The Life and Work of Buddhaghosa |publisher=Thacker, Spink & Co. |location=Calcutta}}</ref>။ (လ္ၚဵုတံ စၟတ်သမ္တီလဝ် ညး က္တဵုဒှ် မၞိဟ် ပ္ဍဲ ရးအိန္ဒိယ သၠုၚ်ကျာ ရ)။ ညး ဂှ် စိုန်သ္ကီု ပ္ဍဲ လိက် ဗေဒၚ် (Vedas) ကေုာံ ပရေၚ် ဒဿနိက (Philosophy) ဗွဲမလောန် ရ။ ကာလညး ဇၞော်ဂေါဝ် ကၠုၚ် ညး ဒးဂဗ ဆဵု ကု မှာထေရ် ရေဝတ (Venerable Revata) တုဲ သဳက္လာဲ ပရေၚ် ဓမ္မ ညးသ္ကံ ရ။ ဟိုတ်နူ မဒးစိုတ် ဓမ္မသဘာဝ လညာတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ တုဲ ညး ဒုၚ်ကေတ် သာသနာ ဒှ်အာ ခမဳ သၟဝ် ကွး မှာထေရ် ရေဝတ ရ။ == ပရေၚ်တရဴ ဇရေၚ် သဳရိလၚ်္ကာ (Journey to Sri Lanka) == ပ္ဍဲ ရးအိန္ဒိယ ဂှ် လိက် ပိဋကတ် ပါဠိ နွံ ၜိုန်ရ နွံ ကီု လေဝ်၊ ပြကိုဟ် အဋ္ဌကထာ (Commentaries) မပံက်ထ္ၜး အဓိပ္ပါယ် ပိဋကတ် တံဂှ် ဟွံမွဲ ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အ္စာ ညး မှာထေရ် ရေဝတ ဖ္ဍိုက်ဗ္ကန် ညး ညံၚ်ဂွံ အာ ဍုၚ် သဳရိလၚ်္ကာ (Sri Lanka) သွက်ဂွံ ကၠာဲ ပြကိုဟ် အဋ္ဌကထာ သဳဟဠ (Sinhalese commentaries) စိုပ် ဘာသာ ပါဠိ ရ။ မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ တရဴအာ စိုပ် ဘာမဟာဝိဟာရ (Mahāvihāra) ပ္ဍဲ ဍုၚ် အနုရာဓပူရ (Anuradhapura) ရ။ ခမဳ သၚ် သဳရိလၚ်္ကာ တံ သွက်ဂွံ စမ်ဝပ် ဉာဏ်ပညာ ညး တုဲ၊ ကဵု ညး ချူခၞံ ပြကိုဟ် မသရုပ်လဝ် ဓမ္မ ကျာ် ရ။ ပ္ဍဲ အခိၚ်ဂှ် ဟေၚ် ညး ချူခၞံ ပ္တိတ် ပြကိုဟ် '''ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ''' (Visuddhimagga) ရ။ == ပြကိုဟ် ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Visuddhimagga and its Structure) == ပြကိုဟ် [[ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ]] (The Path of Purification) ဂှ် ဒှ် က္ဍိုပ် ပြကိုဟ် သာသနာ (Masterpiece) ညး ရ။ ပြကိုဟ်ဏအ်ဂှ် ညး ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု သိက္ခာ ပိ သာ် မတွံဂး သဳလ (Sīla)၊ သမာဓိ (Samādhi)၊ ကေုာံ ပညာ (Paññā) သွက်ဂွံ အာစိုပ် နိဗ္ဗာန် ရ<ref name="bodhi_v">{{cite web |url=https://pariyatti.org/ |title=Visuddhimagga: The Path of Purification |publisher=Pariyatti |access-date=2023-11-09}}</ref>။ {| class="wikitable" |+ လဒက်ပ္တန် အဓိက ပ္ဍဲ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ (Structure of Visuddhimagga) |- ! ကဏ္ဍ (Section) ! ပရေၚ်သ္ပသမ္တီ အဓိက (Key Contents) |- | '''၁။ သဳလ''' (Virtue) | တွံထ္ၜးလဝ် ပရူ သဳလ ခမဳ၊ ဒ္ဂေတ် ပဋိပတ်၊ ကေုာံ ဓုတၚ် ၁၃ သာ် သွက်ဂွံ သ္အးဇ္ၚး စိုတ် ကေုာံ ကာယ။ |- | '''၂။ သမာဓိ''' (Concentration) | တွံထ္ၜးလဝ် ပရူ ကမ္မဋ္ဌာန် ၄၀ သာ် (40 Meditation subjects)၊ ကသိဏ၊ အသုဘ၊ ဗြဟ္မဝိဟာရ ၄ ကေုာံ ပရေၚ်အာစိုပ် ဇျာန် (Jhanas)။ |- | '''၃။ ပညာ''' (Wisdom) | တွံထ္ၜးလဝ် လၟေၚ် ဝိပဿနာ ဉာဏ်၊ ပရေၚ်ပါ်ခြာ ရုပ် ကေုာံ နာမ်၊ ကေုာံ [[ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်]] စဵုကဵု မဂ် ဖိုလ် (Paths and Fruits)။ |} == ပြကိုဟ် အဋ္ဌကထာ မချူခၞံလဝ် တံ (Major Commentarial Works) == ကြဴနူ ခမဳ သၚ် မဟာဝိဟာရ တံ ပတေဟ်စိုတ် ဉာဏ်ပညာ ညး တုဲ ညး ဂွံ အခေါၚ် ကၠာဲ ပြကိုဟ် အဋ္ဌကထာ တံ ရ။ ညး ကၠာဲပတိတ် လိက် အဋ္ဌကထာ ဇၞော် ၄ သာ် မဆေၚ်ကဵု သုတ္တန္တ (Nikayas) ကေုာံ ပြကိုဟ် တၞဟ်ဟ် သာ် ရ။ {| class="wikitable" |+ ပြကိုဟ် အဋ္ဌကထာ မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ ချူခၞံလဝ် (Works of Buddhaghosa) |- ! ယၟု ပြကိုဟ် ပါဠိ (Pali Title) ! အဓိပ္ပါယ် (Description) ! ပိဋကတ် မဆက်စပ် (Associated Pitaka/Nikaya) |- | သမန္တပါသာဒိကာ<br>(Samantapāsādikā) | အဋ္ဌကထာ ဝိနယ် (Commentary on Vinaya) | ဝိနယပိဋကတ် (Vinaya Pitaka) |- | သုမၚ်္ဂလဝိလာသိနဳ<br>(Sumaṅgalavilāsinī) | အဋ္ဌကထာ ဒဳဃနိကာယ | ဒဳဃနိကာယ (Digha Nikaya) |- | ပပဉ္စသူဒနဳ<br>(Papañcasūdanī) | အဋ္ဌကထာ မဇ္ဇျိမနိကာယ | မဇ္ဇျိမနိကာယ (Majjhima Nikaya) |- | သာရတ္ထပကာသိနဳ<br>(Sāratthapakāsinī) | အဋ္ဌကထာ သံယုတ္တနိကာယ | သံယုတ္တနိကာယ (Samyutta Nikaya) |- | မနောရထပူရဏဳ<br>(Manorathapūraṇī) | အဋ္ဌကထာ အၚ်္ဂုတ္တရနိကာယ | အၚ်္ဂုတ္တရနိကာယ (Anguttara Nikaya) |- | [[အတ္ထသာလိနဳ]]<br>(Atthasālinī) | အဋ္ဌကထာ ဓမ္မသၚ်္ဂဏဳ | အဘိဓမ္မပိဋကတ် (Abhidhamma Pitaka) |} == တၚ်သ္ပသမ္တီ ကေုာံ ၚုဟ်မး (Significance) == မှာထေရ် ဗုဒ္ဓဃောသ ဂှ် ဒှ် ပူဂိုလ် မကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ပရေၚ် တန်တဴ ဇၞော်မောဝ် သာသနာ ထေရဝါဒ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ရ။ ဟိုတ်နူ ပြကိုဟ် အဋ္ဌကထာ ညး တုဲ တၠပညာ သၚ် ကေုာံ ခရှ် တံ ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠၚ် ဓမ္မသဘာဝ လိက် ပိဋကတ် ပိ ဗွဲမလှဲလှာ် ကေုာံ စှ်ေ သၞောတ် ရ။ သၚ်္ကပ္ပ ညး မဆေၚ်ကဵု စိုတ်ပညာ ကေုာံ သဘာဝ လွဳပရာ ဓဝ် တံဂှ် ဒှ် သဇိုၚ် ခိုၚ်ကၠိုက် သွက် ဗုဒ္ဓဘာသာ ပ္ဍဲ ဍုၚ် ဗၟာ၊ သေံ၊ သဳရိလၚ်္ကာ ကေုာံ လာအို တံ ရ။ == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် (See also) == * [[ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ]] (Visuddhimagga / Path of Purification) * [[အတ္ထသာလိနဳ]] (Atthasalini) * [[အဘိဓမ္မပိဋကတ်]] (Abhidhamma Pitaka) * [[ပိဋကတ် ပိ]] (Tipitaka) == နိဿဲ (References) == <references /> {{Navbox | name = ပြကိုဟ် ဗုဒ္ဓဘာသာ | title = ပြကိုဟ် ကေုာံ အဋ္ဌကထာ ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhist Commentaries and Treatises) | list1 = [[ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ]] • [[အဘိဓမ္မတ္ထသၚ်္ဂဟ]] • [[မိလိန္ဒပဉှာ]] • [[အတ္ထသာလိနဳ]] }} {{DEFAULTSORT:ဗုဒ္ဓဃောသ}} [[Category:မှာထေရ်]] [[Category:ပူဂိုလ် ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:ပြကိုဟ် ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:ထေရဝါဒ]] ewcj15ifzdz1aovq3apm41rxnz3nsie 0 13505 60264 2026-11-09T08:46:49Z VR Pandita 5757 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Short description|Digital technology and its applications}} <!-- ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်နှင့် အဓိကစာသားကို မွန်ဘာသာဖြင့် ဘာသာပြန်ပြီး အတည်ပြုရန်။ နည်းပညာဝေါဟာရများကို English အမည်နှင့် တွဲဖော်ပြရန်..." 60264 wikitext text/x-wiki {{Short description|Digital technology and its applications}} <!-- ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်နှင့် အဓိကစာသားကို မွန်ဘာသာဖြင့် ဘာသာပြန်ပြီး အတည်ပြုရန်။ နည်းပညာဝေါဟာရများကို English အမည်နှင့် တွဲဖော်ပြရန်။ --> '''Digital technology''' (နယ်ပညာဒစ်ဂျစ်တယ်) ဂှ် စကာ ကောန်ပျူတာ၊ သပ်ဝဴ (software)၊ အေန်တာနက်၊ ကွန်ရက်ဒစ်ဂျစ်တယ် ကေုာံ သၞောတ်အဳလက်ထရောနစ်တၞဟ်တံတုဲ သွက်ဂွံ ခၞံကၠောန်၊ သီဂိုင်၊ ကၠောန်ကမၠောန် ကေုာံ ပလံင်ဗစိုပ် တင်ဂၞင်အာရီု (information) တံမာန် ဒှ်ဂကူနယ်ပညာမွဲရ။ == သဘဴဓဝ် အပြောမ်ဂမၠိုင် (Basic concepts) == === ကောန်ပျူတာ (Computer) === ကောန်ပျူတာဂှ် ဒှ်ကိရိယာအဳလက်ထရောနစ်မွဲ သွက်ဂွံ ဒုင်ကေတ် တင်ဂၞင်၊ ကၠောန်ကမၠောန်၊ ထ္ၜးရလဒ် ကေုာံ သီဂိုင် တင်ဂၞင်တံမာန်ရ။ * Input (ပၠုပ်) * Process (ကၠောန်ကမၠောန်) * Output (ပ္တိတ်) * Storage (သီဂိုင်) === တၞောဝ်ဆက် ကောန်ပျူတာဂမၠိုင် (Computer generations) === ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ပျူတာဂှ် ဗက်အလိုက်တၞောဝ်ဆက်တုဲ လ္ၚတ်မာန်ရ။ ပူဂိုလ်မဆက်စပ် ကုဝင်ကောန်ပျူတာတံဂှ် Charles Babbage, John von Neumann ကေုာံ Ada Lovelace တံ ပါလုပ်ရ။ == ပလက်ဖံင် ကောန်ပျူတာဂမၠိုင် (Computer platforms) == ပ္ဍဲပလက်ဖံင်ကောန်ပျူတာမွဲဂှ် Hardware ကေုာံ Software တံ ပါလုပ်ရ။ === Hardware === ဒှ်ကပေါတ်ရုပ်ဝတ္ထု (physical) ကောန်ပျူတာဂမၠိုင်ရ။ === Software === ဒှ်ပရဝ်ဂရာမ် ကေုာံ စၞောန်ပညုင် (instructions) သွက်ဂွံ ကဵုကောန်ပျူတာ ကၠောန်ကမၠောန်ရ။ * System software * Application software * Utility software === ဂကူ Platform ဂမၠိုင် === * Innovation platform * Transaction platform * Integration platform * Investment platform == အပြောမ် သိပ္ပံကောန်ပျူတာ (Basic computer science) == === Computational thinking === ဒှ်နဲကဲချပ်ဂစာန် သွက်ဂွံ ပါ်ပဲါ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပြဿနာမွဲ နကဵုစနစ်တုဲ ဖန်ဗဒှ်ပ္တိတ် နဲကဲသှ်ပလး (solution) မွဲရ။ * Decomposition * Pattern recognition * Abstraction * Algorithm design === Algorithm === ဒှ်ပရေင်စၞောန်ပညုင် မဖျေံလဝ် အဆံင်အလိုက် သွက်ဂွံ သှ်ပလး ပြဿနာမွဲရ။ * Sequence * Selection * Iteration === Flowchart === ဒှ်နဲကဲ မထ္ၜးလဝ် လၟေင်ကမၠောန် (ဟွံသေင်မ္ဂး) Algorithm နကဵု သင်္ကေတရုပ် (symbols) ဂမၠိုင်ရ။ == နယ်ပညာဒစ်ဂျစ်တယ် ကေုာံ အသိပညာဒစ်ဂျစ်တယ် == === Digital literacy === ဒှ်အစောံစောန် မကၠိုဟ်ခၠင်စကာ ကိရိယာဒစ်ဂျစ်တယ် ကေုာံ နယ်ပညာတံ ဗွဲမကိတ်ညဳ၊ အစောံမခၞံကၠောန် ကေုာံ အစောံမလုပ်စကာ နကဵုပရေင်ဂီုကၠီုတံ ပါလုပ်ရ။ * Use * Understand * Create * Access === စဵုဒၞာ ကိုယ်ရေးအချက်အလက် (Personal Data Protection) === Personal Data Protection (PDPA) ဂှ် ဆက်စပ်ကဵု တင်ဂၞင်ပူဂိုလ်ဂမၠိုင် ကေုာံ သၞောဝ်စဵုဒၞာ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ်စဳစဉ် တင်ဂၞင်တံဂှ်ရ။ === Cybersecurity (ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေး) === ဒှ်ပရေင်စဵုဒၞာ သၞောတ်ဒစ်ဂျစ်တယ်၊ ကွန်ရက် ကေုာံ တင်ဂၞင်တံ နူကဵု ပရေင်လုပ်စကာ မဟွံမွဲကဵုအခေါင် ကေုာံ ပရေင်ဗတိုက်တံရ။ * Strong passwords * Phishing awareness * Data protection == သၞောတ်အေန်တာနက်ဂမၠိုင် (Internet systems) == === ဝင် အေန်တာနက် === ပ္ဍဲပရေင်ဇၞော်မောဝ် အေန်တာနက်ဂှ် ARPANET ကေုာံ TCP/IP တံ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက ပါလုပ်လဝ်ရ။ === World Wide Web === * Web 1.0 * Web 2.0 * Web 3.0 === Cloud computing === ဒှ်သၞောတ် မစကာ တင်ဂၞင်ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ဝန်ဆောင်မှု (services) တံ နူကဵု လ္တူအေန်တာနက်ရ။ * Software as a Service (SaaS) * Platform as a Service (PaaS) * Infrastructure as a Service (IaaS) == ပရေင်ဆက်စပ် ကွန်ရက်ဒစ်ဂျစ်တယ် (Digital network communication) == === ဂကူ Network ဂမၠိုင် === * Local Area Network (LAN) * Metropolitan Area Network (MAN) * Wide Area Network (WAN) === Network topology === * Bus topology * Ring topology * Star topology * Mesh topology === Domain Name System === Domain Name System (DNS) ဂှ် ဒှ်သၞောတ် မဆက်စပ်ကဵု Domain name ဂမၠိုင် ကု IP address တံရ။ * Domain name * DNS * Top-level domain (TLD) == ပရေင်လ္ၚတ် လ္တူလာင် (Online learning) == ပရေင်လ္ၚတ်လ္တူလာင်ဂှ် ဒှ်ပရေင်ဗတောန်လ္ၚတ် မစကာ နယ်ပညာဒစ်ဂျစ်တယ် ကေုာံ အေန်တာနက်ရ။ * Synchronous learning * Asynchronous learning * Flipped classroom * Massive Open Online Course (MOOC) === ကိရိယာ ပရေင်ဗတောန်ဂမၠိုင် === * Kahoot * Plickers == လိက်ကၞပ်ဒစ်ဂျစ်တယ် (Digital documents) == === Word processing === စကာ သပ်ဝဴ ချူလိက် ညံင်ရဴ Microsoft Word တုဲ ခၞံကၠောန် ပလေဝ်ပလေတ် လိက်ကၞပ် (documents) တံ မာန်ရ။ === ဗီုပြင် လိက်ကၞပ်ဂမၠိုင် === * Official documents * Internal memorandum * External memorandum === Nonbreaking space === Nonbreaking space ဂှ် ဒှ်ဂကူ space မစကာ သွက်ဟွံဂွံကဵု မလိက်ၜါမ ပြးခြာအာ ပ္ဍဲကၞောတ်ပၞောန်လိက်ရ။ == Spreadsheet ကေုာံ Microsoft Excel == === အပြောမ် Excel ဂမၠိုင် === * Text data * Numeric data * Relative reference * Absolute reference * F4 key === ကမၠောန်အပြောမ်ဂမၠိုင် (Basic functions) === * SUM * AVERAGE * MIN * MAX * COUNTIF * VLOOKUP * IF === ပလေဝ် ဟိုတ်မဗၠေတ်ဂမၠိုင် (Error correction) === ပရေင်စၟဳစၟတ် ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ် ဟိုတ်မဗၠေတ် ပ္ဍဲ Spreadsheet ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်တင်ဂၞင် ဂွံဒးရးချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ == နယ်ပညာ Presentation == === Microsoft PowerPoint === PowerPoint ဂှ် ဒှ်သပ်ဝဴ မထ္ၜးပျး တင်ဂၞင်အာရီု နကဵု Slide ဂမၠိုင်ရ။ === သဘဴဓဝ် ဒီဇိုင် Slide ဂမၠိုင် === * ဒီဇိုင် မကၠးဖ္ဍး * ပ္ဍဲ Slide မွဲမ္ဂး က္ဍိုပ်လိက်အဓိကမွဲ * ဗီုပြင်မလိက် မဗှ်လောဲ * Font embedding === Export formats === * PDF * MP4 * Handouts == ပရေင်ဂီုကၠီု ဆိုက်ဘာ ကေုာံ စိုတ်ဓါတ်ဒစ်ဂျစ်တယ် (Cybersecurity and Digital ethics) == === Hacker ကေုာံ Cracker === ဝေါဟာရ Hacker ကေုာံ Cracker တံဂှ် စကာ ပ္ဍဲအရာမလ္ၚတ်စမ်ၜတ် သၞောတ်ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ပရေင်ထပါ်လုပ် နကဵု ဟွံမွဲကဵု အခေါင်တံရ။ === Malware === Malware ဂှ် ဒှ်သပ်ဝဴ မနွံကဵု ဓရှ်အန္တရာယ် မခၞံလဝ် သွက်ဂွံ ပကဵု သၞောတ်ကောန်ပျူတာလီုလာ် (ဟွံသေင်မ္ဂး) ကၠတ်ကေတ် တင်ဂၞင်တံရ။ * Virus * Worm * Trojan horse * Ransomware * Spyware === သၞောဝ်ဥပဒေ ကောန်ပျူတာ === သၞောဝ်ဥပဒေ မဆေင်ကဵု ပရေင်စကာ ကောန်ပျူတာ ကေုာံ အေန်တာနက်တံဂှ် ပိုတ်သ္ဂုတ်ဖျေံလဝ် ပရေင်ကေတ်တာလျိုင် ကေုာံ ပရေင်ဂီုကၠီု ပ္ဍဲပွဳပွူဒစ်ဂျစ်တယ်ရ။ == ပရေင်ဗတောန်ဓဝ် ကေုာံ ပရေင်တြးဓဝ် ပ္ဍဲခေတ်ဒစ်ဂျစ်တယ် == နယ်ပညာဒစ်ဂျစ်တယ်ဂှ် ထံက်ပင်ကဵု နဲကဲဆက်စပ် မစကာမာန် သွက်ပရေင်ဗတောန် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ ပရေင်တြးဓဝ်ရ။ === ပရေင်စကာ မဳဒဳယာ ဒစ်ဂျစ်တယ် === * Social media * Infographic * Short videos * Contemporary language === ခၞံကၠောန် က္ဍိုပ်လိက်ဓဝ် === က္ဍိုပ်လိက်ဓဝ် မဗတောန်ကၠုင်လဝ် နကဵုပါင် ကေုာံ ပိဋကတ်တံဂှ် သွက်မၞိဟ်ဂမၠိုင် ဂွံကၠိုဟ်လောဲသွာဂှ် ထ္ၜးပျးကဵု နကဵုဗီုပြင်မဳဒဳယာခေတ်တၟိမာန်ရ။ === Spiral Model === Spiral Model ဂှ် ဒှ်ဗီုပြင်မွဲ သွက်ဂွံ ကလေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်ခၞံကၠောန် မဳဒဳယာ ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန်ဇၞော်မောဝ် အဆံင်အလိုက် နဒဒှ် မထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲ PDF ရ။ == တင်နိဿဲဂမၠိုင် == <references /> == လေန်မ္ၚးဂမၠိုင် == * [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Formatting MediaWiki formatting help] [[Category:နယ်ပညာ]] [[Category:ကောန်ပျူတာ]] [[Category:နယ်ပညာဒစ်ဂျစ်တယ်]] 0ldwvyhz8a2qeplhjtjffzdugzuwhtt 60265 60264 2026-11-09T09:04:16Z VR Pandita 5757 60265 wikitext text/x-wiki {{Short description|Digital technology and its applications}} <!-- ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်နှင့် အဓိကစာသားကို မွန်ဘာသာဖြင့် ဘာသာပြန်ပြီး အတည်ပြုရန်။ နည်းပညာဝေါဟာရများကို English အမည်နှင့် တွဲဖော်ပြရန်။ --> '''Digital technology''' (နယ်ပညာဒေတ်ဂျဳတေဝ်) ဂှ် စကာ ခမ်ပျူတာ၊ သပ်ဝဴ (software)၊ အေန်တာနိတ်၊ ကွန်ရက်ဒေတ်ဂျဳတေဝ် ကေုာံ သၞောတ်အဳလက်ထရောနေတ်တၞဟ်တံတုဲ သွက်ဂွံ ခၞံကၠောန်၊ သီဂိုင်၊ ကၠောန်ကမၠောန် ကေုာံ ပလံင်ဗစိုပ် တင်ဂၞင်အာရီု (information) တံမာန် ဒှ်ဂကူနယ်ပညာမွဲရ။ == သဘဴဓဝ် အပြောမ်ဂမၠိုင် (Basic concepts) == === ခမ်ပျူတာ (Computer) === ခမ်ပျူတာဂှ် ဒှ်ကိရိယာအဳလက်ထရောနေတ်မွဲ သွက်ဂွံ ဒုင်ကေတ် တင်ဂၞင်၊ ကၠောန်ကမၠောန်၊ ထ္ၜးဗီုပြၚ် ကေုာံ သီဂိုင် တင်ဂၞင်တံမာန်ရ။ * Input (ပၠုပ်) * Process (ကၠောန်ကမၠောန်) * Output (ပ္တိတ်) * Storage (သီဂိုင်) === တၞောဝ်ဆက် ခမ်ပျူတာဂမၠိုင် (Computer generations) === ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ခမ်ပျူတာဂှ် ဗက်အလိုက်တၞောဝ်ဆက်တုဲ လ္ၚတ်မာန်ရ။ ပူဂိုလ်မဆက်စပ် ကုဝင်ကောန်ပျူတာတံဂှ် Charles Babbage, John von Neumann ကေုာံ Ada Lovelace တံ ပါလုပ်ရ။ == ပလက်ဝှမ် ခမ်ပျူတာဂမၠိုင် (Computer platforms) == ပ္ဍဲပလက်ဝှမ်ခမ်ပျူတာမွဲဂှ် Hardware ကေုာံ Software တံ ပါလုပ်ရ။ === Hardware === ဒှ်ကပေါတ်ရုပ်ဝတ္ထု (physical) ခမ်ပျူတာဂမၠိုင်ရ။ === Software === ဒှ်ပရိုဝ်ဂရာမ် ကေုာံ စၞောန်ပညုင် (instructions) သွက်ဂွံ ကဵုခမ်ပျူတာ ကၠောန်ကမၠောန်ရ။ * System software * Application software * Utility software === ဂကူ Platform ဂမၠိုင် === * Innovation platform * Transaction platform * Integration platform * Investment platform == အပြောမ် သိပ္ပံခမ်ပျူတာ (Basic computer science) == === Computational thinking === ဒှ်နဲကဲချပ်ဂစာန် သွက်ဂွံ ပါ်ပဲါ သ္ၚဳဂၠိပ် ပြဿနာမွဲ နကဵုသနေတ်တုဲ ဖန်ဗဒှ်ပ္တိတ် နဲကဲသှ်ပလး (solution) မွဲရ။ * Decomposition * Pattern recognition * Abstraction * Algorithm design === Algorithm === ဒှ်ပရေင်စၞောန်ပညုင် မဖျေံလဝ် အဆံင်အလိုက် သွက်ဂွံ သှ်ပလး ပြဿနာမွဲရ။ * Sequence * Selection * Iteration === Flowchart === ဒှ်နဲကဲ မထ္ၜးလဝ် လၟေင်ကမၠောန် (ဟွံသေင်မ္ဂး) Algorithm နကဵု သင်္ကေတရုပ် (symbols) ဂမၠိုင်ရ။ == နယ်ပညာဒေတ်ဂျဳတေဝ် ကေုာံ ပရေၚ်ပညာဒေတ်ဂျဳတေဝ် == === Digital literacy === ဒှ်အစောံစောန် မကၠိုဟ်ခၠင်စကာ ကိရိယာဒေတ်ဂျဳတေဝ် ကေုာံ နယ်ပညာတံ ဗွဲမကိတ်ညဳ၊ အစောံမခၞံကၠောန် ကေုာံ အစောံမလုပ်စကာ နကဵုပရေင်ဂီုကၠီုတံ ပါလုပ်ရ။ * Use * Understand * Create * Access === စဵုဒၞာ ကိုယ်ရေးအချက်အလက် (Personal Data Protection) === Personal Data Protection (PDPA) ဂှ် ဆက်စပ်ကဵု တင်ဂၞင်ပူဂိုလ်ဂမၠိုင် ကေုာံ သၞောဝ်စဵုဒၞာ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ်စဳစဉ် တင်ဂၞင်တံဂှ်ရ။ === Cybersecurity (ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေး) === ဒှ်ပရေင်စဵုဒၞာ သၞောတ်ဒစ်ဂျစ်တယ်၊ ကွန်ရက် ကေုာံ တင်ဂၞင်တံ နူကဵု ပရေင်လုပ်စကာ မဟွံမွဲကဵုအခေါင် ကေုာံ ပရေင်ဗတိုက်တံရ။ * Strong passwords * Phishing awareness * Data protection == သၞောတ်အေန်တာနိတ်ဂမၠိုင် (Internet systems) == === ဝင် အေန်တာနိတ် === ပ္ဍဲပရေင်ဇၞော်မောဝ် အေန်တာနိတ်ဂှ် ARPANET ကေုာံ TCP/IP တံ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက ပါလုပ်လဝ်ရ။ === World Wide Web === * Web 1.0 * Web 2.0 * Web 3.0 === Cloud computing === ဒှ်သၞောတ် မစကာ တင်ဂၞင်ခမ်ပျူတာ ကေုာံ ရေၚ်တၠုၚ် (services) တံ နူကဵု လ္တူအေန်တာနက်ရ။ * Software as a Service (SaaS) * Platform as a Service (PaaS) * Infrastructure as a Service (IaaS) == ပရေင်ဆက်စပ် ဒေတာဒေတ်ဂျဳတေဝ် (Digital network communication) == === ဂကူ Network ဂမၠိုင် === * Local Area Network (LAN) * Metropolitan Area Network (MAN) * Wide Area Network (WAN) === Network topology === * Bus topology * Ring topology * Star topology * Mesh topology === Domain Name System === Domain Name System (DNS) ဂှ် ဒှ်သၞောတ် မဆက်စပ်ကဵု Domain name ဂမၠိုင် ကု IP address တံရ။ * Domain name * DNS * Top-level domain (TLD) == ပရေင်လ္ၚတ် လ္တူလာင် (Online learning) == ပရေင်လ္ၚတ်လ္တူလာင်ဂှ် ဒှ်ပရေင်ဗတောန်လ္ၚတ် မစကာ နယ်ပညာဒစ်ဂျစ်တယ် ကေုာံ အေန်တာနက်ရ။ * Synchronous learning * Asynchronous learning * Flipped classroom * Massive Open Online Course (MOOC) === ကိရိယာ ပရေင်ဗတောန်ဂမၠိုင် === * Kahoot * Plickers == လိက်ကၞပ်ဒစ်ဂျစ်တယ် (Digital documents) == === Word processing === စကာ သပ်ဝဴ ချူလိက် ညံင်ရဴ Microsoft Word တုဲ ခၞံကၠောန် ပလေဝ်ပလေတ် လိက်ကၞပ် (documents) တံ မာန်ရ။ === ဗီုပြင် လိက်ကၞပ်ဂမၠိုင် === * Official documents * Internal memorandum * External memorandum === Nonbreaking space === Nonbreaking space ဂှ် ဒှ်ဂကူ space မစကာ သွက်ဟွံဂွံကဵု မလိက်ၜါမ ပြးခြာအာ ပ္ဍဲကၞောတ်ပၞောန်လိက်ရ။ == Spreadsheet ကေုာံ Microsoft Excel == === အပြောမ် Excel ဂမၠိုင် === * Text data * Numeric data * Relative reference * Absolute reference * F4 key === ကမၠောန်အပြောမ်ဂမၠိုင် (Basic functions) === * SUM * AVERAGE * MIN * MAX * COUNTIF * VLOOKUP * IF === ပလေဝ် ဟိုတ်မဗၠေတ်ဂမၠိုင် (Error correction) === ပရေင်စၟဳစၟတ် ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ် ဟိုတ်မဗၠေတ် ပ္ဍဲ Spreadsheet ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်တင်ဂၞင် ဂွံဒးရးချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ == နယ်ပညာ Presentation == === Microsoft PowerPoint === PowerPoint ဂှ် ဒှ်သပ်ဝဴ မထ္ၜးပျး တင်ဂၞင်အာရီု နကဵု Slide ဂမၠိုင်ရ။ === သဘဴဓဝ် ဒီဇိုင် Slide ဂမၠိုင် === * ဒီဇိုင် မကၠးဖ္ဍး * ပ္ဍဲ Slide မွဲမ္ဂး က္ဍိုပ်လိက်အဓိကမွဲ * ဗီုပြင်မလိက် မဗှ်လောဲ * Font embedding === Export formats === * PDF * MP4 * Handouts == ပရေင်ဂီုကၠီု ဆိုက်ဘာ ကေုာံ စိုတ်ဓါတ်ဒစ်ဂျစ်တယ် (Cybersecurity and Digital ethics) == === Hacker ကေုာံ Cracker === ဝေါဟာရ Hacker ကေုာံ Cracker တံဂှ် စကာ ပ္ဍဲအရာမလ္ၚတ်စမ်ၜတ် သၞောတ်ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ပရေင်ထပါ်လုပ် နကဵု ဟွံမွဲကဵု အခေါင်တံရ။ === Malware === Malware ဂှ် ဒှ်သပ်ဝဴ မနွံကဵု ဓရှ်အန္တရာယ် မခၞံလဝ် သွက်ဂွံ ပကဵု သၞောတ်ကောန်ပျူတာလီုလာ် (ဟွံသေင်မ္ဂး) ကၠတ်ကေတ် တင်ဂၞင်တံရ။ * Virus * Worm * Trojan horse * Ransomware * Spyware === သၞောဝ်ဥပဒေ ကောန်ပျူတာ === သၞောဝ်ဥပဒေ မဆေင်ကဵု ပရေင်စကာ ကောန်ပျူတာ ကေုာံ အေန်တာနက်တံဂှ် ပိုတ်သ္ဂုတ်ဖျေံလဝ် ပရေင်ကေတ်တာလျိုင် ကေုာံ ပရေင်ဂီုကၠီု ပ္ဍဲပွဳပွူဒစ်ဂျစ်တယ်ရ။ == ပရေင်ဗတောန်ဓဝ် ကေုာံ ပရေင်တြးဓဝ် ပ္ဍဲခေတ်ဒစ်ဂျစ်တယ် == နယ်ပညာဒစ်ဂျစ်တယ်ဂှ် ထံက်ပင်ကဵု နဲကဲဆက်စပ် မစကာမာန် သွက်ပရေင်ဗတောန် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ ပရေင်တြးဓဝ်ရ။ === ပရေင်စကာ မဳဒဳယာ ဒစ်ဂျစ်တယ် === * Social media * Infographic * Short videos * Contemporary language === ခၞံကၠောန် က္ဍိုပ်လိက်ဓဝ် === က္ဍိုပ်လိက်ဓဝ် မဗတောန်ကၠုင်လဝ် နကဵုပါင် ကေုာံ ပိဋကတ်တံဂှ် သွက်မၞိဟ်ဂမၠိုင် ဂွံကၠိုဟ်လောဲသွာဂှ် ထ္ၜးပျးကဵု နကဵုဗီုပြင်မဳဒဳယာခေတ်တၟိမာန်ရ။ === Spiral Model === Spiral Model ဂှ် ဒှ်ဗီုပြင်မွဲ သွက်ဂွံ ကလေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်ခၞံကၠောန် မဳဒဳယာ ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန်ဇၞော်မောဝ် အဆံင်အလိုက် နဒဒှ် မထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲ PDF ရ။ == တင်နိဿဲဂမၠိုင် == <references /> == လေန်မ္ၚးဂမၠိုင် == * [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Formatting MediaWiki formatting help] [[Category:နယ်ပညာ]] [[Category:ကောန်ပျူတာ]] [[Category:နယ်ပညာဒစ်ဂျစ်တယ်]] gihysg97doe30939y9a2uos9efj7pvi 60266 60265 2026-11-09T09:08:37Z VR Pandita 5757 60266 wikitext text/x-wiki {{Short description|Digital technology and its applications}} <!-- ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်နှင့် အဓိကစာသားကို မွန်ဘာသာဖြင့် ဘာသာပြန်ပြီး အတည်ပြုရန်။ နည်းပညာဝေါဟာရများကို English အမည်နှင့် တွဲဖော်ပြရန်။ --> '''Digital technology''' (နယ်ပညာဒေတ်ဂျဳတေဝ်) ဂှ် စကာ ခမ်ပျူတာ၊ သပ်ဝဴ (software)၊ အေန်တာနိတ်၊ ကွန်ရက်ဒေတ်ဂျဳတေဝ် ကေုာံ သၞောတ်အဳလက်ထရောနေတ်တၞဟ်တံတုဲ သွက်ဂွံ ခၞံကၠောန်၊ သီဂိုင်၊ ကၠောန်ကမၠောန် ကေုာံ ပလံင်ဗစိုပ် တင်ဂၞင်အာရီု (information) တံမာန် ဒှ်ဂကူနယ်ပညာမွဲရ။ == သဘဴဓဝ် အပြောမ်ဂမၠိုင် (Basic concepts) == === ခမ်ပျူတာ (Computer) === ခမ်ပျူတာဂှ် ဒှ်ကိရိယာအဳလက်ထရောနေတ်မွဲ သွက်ဂွံ ဒုင်ကေတ် တင်ဂၞင်၊ ကၠောန်ကမၠောန်၊ ထ္ၜးဗီုပြၚ် ကေုာံ သီဂိုင် တင်ဂၞင်တံမာန်ရ။ * Input (ပၠုပ်) * Process (ကၠောန်ကမၠောန်) * Output (ပ္တိတ်) * Storage (သီဂိုင်) === တၞောဝ်ဆက် ခမ်ပျူတာဂမၠိုင် (Computer generations) === ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ခမ်ပျူတာဂှ် ဗက်အလိုက်တၞောဝ်ဆက်တုဲ လ္ၚတ်မာန်ရ။ ပူဂိုလ်မဆက်စပ် ကုဝင်ကောန်ပျူတာတံဂှ် Charles Babbage, John von Neumann ကေုာံ Ada Lovelace တံ ပါလုပ်ရ။ == ပလက်ဝှမ် ခမ်ပျူတာဂမၠိုင် (Computer platforms) == ပ္ဍဲပလက်ဝှမ်ခမ်ပျူတာမွဲဂှ် Hardware ကေုာံ Software တံ ပါလုပ်ရ။ === Hardware === ဒှ်ကပေါတ်ရုပ်ဝတ္ထု (physical) ခမ်ပျူတာဂမၠိုင်ရ။ === Software === ဒှ်ပရိုဝ်ဂရာမ် ကေုာံ စၞောန်ပညုင် (instructions) သွက်ဂွံ ကဵုခမ်ပျူတာ ကၠောန်ကမၠောန်ရ။ * System software * Application software * Utility software === ဂကူ Platform ဂမၠိုင် === * Innovation platform * Transaction platform * Integration platform * Investment platform == အပြောမ် သိပ္ပံခမ်ပျူတာ (Basic computer science) == === Computational thinking === ဒှ်နဲကဲချပ်ဂစာန် သွက်ဂွံ ပါ်ပဲါ သ္ၚဳဂၠိပ် ပြဿနာမွဲ နကဵုသနေတ်တုဲ ဖန်ဗဒှ်ပ္တိတ် နဲကဲသှ်ပလး (solution) မွဲရ။ * Decomposition * Pattern recognition * Abstraction * Algorithm design === Algorithm === ဒှ်ပရေင်စၞောန်ပညုင် မဖျေံလဝ် အဆံင်အလိုက် သွက်ဂွံ သှ်ပလး ပြဿနာမွဲရ။ * Sequence * Selection * Iteration === Flowchart === ဒှ်နဲကဲ မထ္ၜးလဝ် လၟေင်ကမၠောန် (ဟွံသေင်မ္ဂး) Algorithm နကဵု သင်္ကေတရုပ် (symbols) ဂမၠိုင်ရ။ == နယ်ပညာဒေတ်ဂျဳတေဝ် ကေုာံ ပရေၚ်ပညာဒေတ်ဂျဳတေဝ် == === Digital literacy === ဒှ်အစောံစောန် မကၠိုဟ်ခၠင်စကာ ကိရိယာဒေတ်ဂျဳတေဝ် ကေုာံ နယ်ပညာတံ ဗွဲမကိတ်ညဳ၊ အစောံမခၞံကၠောန် ကေုာံ အစောံမလုပ်စကာ နကဵုပရေင်ဂီုကၠီုတံ ပါလုပ်ရ။ * Use * Understand * Create * Access === စဵုဒၞာ ကိုယ်ရေးအချက်အလက် (Personal Data Protection) === Personal Data Protection (PDPA) ဂှ် ဆက်စပ်ကဵု တင်ဂၞင်ပူဂိုလ်ဂမၠိုင် ကေုာံ သၞောဝ်စဵုဒၞာ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ်စဳစဉ် တင်ဂၞင်တံဂှ်ရ။ === Cybersecurity (ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေး) === ဒှ်ပရေင်စဵုဒၞာ သၞောတ်ဒစ်ဂျစ်တယ်၊ ကွန်ရက် ကေုာံ တင်ဂၞင်တံ နူကဵု ပရေင်လုပ်စကာ မဟွံမွဲကဵုအခေါင် ကေုာံ ပရေင်ဗတိုက်တံရ။ * Strong passwords * Phishing awareness * Data protection == သၞောတ်အေန်တာနိတ်ဂမၠိုင် (Internet systems) == === ဝင် အေန်တာနိတ် === ပ္ဍဲပရေင်ဇၞော်မောဝ် အေန်တာနိတ်ဂှ် ARPANET ကေုာံ TCP/IP တံ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက ပါလုပ်လဝ်ရ။ === World Wide Web === * Web 1.0 * Web 2.0 * Web 3.0 === Cloud computing === ဒှ်သၞောတ် မစကာ တင်ဂၞင်ခမ်ပျူတာ ကေုာံ ရေၚ်တၠုၚ် (services) တံ နူကဵု လ္တူအေန်တာနက်ရ။ * Software as a Service (SaaS) * Platform as a Service (PaaS) * Infrastructure as a Service (IaaS) == ပရေင်ဆက်စပ် ဒေတာဒေတ်ဂျဳတေဝ် (Digital network communication) == === ဂကူ Network ဂမၠိုင် === * Local Area Network (LAN) * Metropolitan Area Network (MAN) * Wide Area Network (WAN) === Network topology === * Bus topology * Ring topology * Star topology * Mesh topology === Domain Name System === Domain Name System (DNS) ဂှ် ဒှ်သၞောတ် မဆက်စပ်ကဵု Domain name ဂမၠိုင် ကု IP address တံရ။ * Domain name * DNS * Top-level domain (TLD) == ပရေင်လ္ၚတ် လ္တူလာင် (Online learning) == ပရေင်လ္ၚတ်လ္တူလာင်ဂှ် ဒှ်ပရေင်ဗတောန်လ္ၚတ် မစကာ နယ်ပညာဒစ်ဂျစ်တယ် ကေုာံ အေန်တာနက်ရ။ * Synchronous learning * Asynchronous learning * Flipped classroom * Massive Open Online Course (MOOC) === ကိရိယာ ပရေင်ဗတောန်ဂမၠိုင် === * Kahoot * Plickers == လိက်ကၞပ်ဒစ်ဂျစ်တယ် (Digital documents) == === Word processing === စကာ သပ်ဝဴ ချူလိက် ညံင်ရဴ Microsoft Word တုဲ ခၞံကၠောန် ပလေဝ်ပလေတ် လိက်ကၞပ် (documents) တံ မာန်ရ။ === ဗီုပြင် လိက်ကၞပ်ဂမၠိုင် === * Official documents * Internal memorandum * External memorandum === Nonbreaking space === Nonbreaking space ဂှ် ဒှ်ဂကူ space မစကာ သွက်ဟွံဂွံကဵု မလိက်ၜါမ ပြးခြာအာ ပ္ဍဲကၞောတ်ပၞောန်လိက်ရ။ == Spreadsheet ကေုာံ Microsoft Excel == === အပြောမ် Excel ဂမၠိုင် === * Text data * Numeric data * Relative reference * Absolute reference * F4 key === ကမၠောန်အပြောမ်ဂမၠိုင် (Basic functions) === * SUM * AVERAGE * MIN * MAX * COUNTIF * VLOOKUP * IF === ပလေဝ် ဟိုတ်မဗၠေတ်ဂမၠိုင် (Error correction) === ပရေင်စၟဳစၟတ် ကေုာံ ပလေဝ်ပလေတ် ဟိုတ်မဗၠေတ် ပ္ဍဲ Spreadsheet ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်တင်ဂၞင် ဂွံဒးရးချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ == နယ်ပညာ Presentation == === Microsoft PowerPoint === PowerPoint ဂှ် ဒှ်သပ်ဝဴ မထ္ၜးပျး တင်ဂၞင်အာရီု နကဵု Slide ဂမၠိုင်ရ။ === သဘဴဓဝ် ဒီဇိုင် Slide ဂမၠိုင် === * ဒီဇိုင် မကၠးဖ္ဍး * ပ္ဍဲ Slide မွဲမ္ဂး က္ဍိုပ်လိက်အဓိကမွဲ * ဗီုပြင်မလိက် မဗှ်လောဲ * Font embedding === Export formats === * PDF * MP4 * Handouts == ပရေင်ဂီုကၠီု ဆိုက်ဘာ ကေုာံ စိုတ်ဓါတ်ဒစ်ဂျစ်တယ် (Cybersecurity and Digital ethics) == === Hacker ကေုာံ Cracker === ဝေါဟာရ Hacker ကေုာံ Cracker တံဂှ် စကာ ပ္ဍဲအရာမလ္ၚတ်စမ်ၜတ် သၞောတ်ကောန်ပျူတာ ကေုာံ ပရေင်ထပါ်လုပ် နကဵု ဟွံမွဲကဵု အခေါင်တံရ။ === Malware === Malware ဂှ် ဒှ်သပ်ဝဴ မနွံကဵု ဓရှ်အန္တရာယ် မခၞံလဝ် သွက်ဂွံ ပကဵု သၞောတ်ကောန်ပျူတာလီုလာ် (ဟွံသေင်မ္ဂး) ကၠတ်ကေတ် တင်ဂၞင်တံရ။ * Virus * Worm * Trojan horse * Ransomware * Spyware === သၞောဝ်ဥပဒေ ကောန်ပျူတာ === သၞောဝ်ဥပဒေ မဆေင်ကဵု ပရေင်စကာ ကောန်ပျူတာ ကေုာံ အေန်တာနက်တံဂှ် ပိုတ်သ္ဂုတ်ဖျေံလဝ် ပရေင်ကေတ်တာလျိုင် ကေုာံ ပရေင်ဂီုကၠီု ပ္ဍဲပွဳပွူဒစ်ဂျစ်တယ်ရ။ == ပရေင်ဗတောန်ဓဝ် ကေုာံ ပရေင်တြးဓဝ် ပ္ဍဲခေတ်ဒစ်ဂျစ်တယ် == နယ်ပညာဒစ်ဂျစ်တယ်ဂှ် ထံက်ပင်ကဵု နဲကဲဆက်စပ် မစကာမာန် သွက်ပရေင်ဗတောန် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ ပရေင်တြးဓဝ်ရ။ === ပရေင်စကာ မဳဒဳယာ ဒစ်ဂျစ်တယ် === * Social media * Infographic * Short videos * Contemporary language === ခၞံကၠောန် က္ဍိုပ်လိက်ဓဝ် === က္ဍိုပ်လိက်ဓဝ် မဗတောန်ကၠုင်လဝ် နကဵုပါင် ကေုာံ ပိဋကတ်တံဂှ် သွက်မၞိဟ်ဂမၠိုင် ဂွံကၠိုဟ်လောဲသွာဂှ် ထ္ၜးပျးကဵု နကဵုဗီုပြင်မဳဒဳယာခေတ်တၟိမာန်ရ။ === Spiral Model === Spiral Model ဂှ် ဒှ်ဗီုပြင်မွဲ သွက်ဂွံ ကလေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ကေုာံ ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်ခၞံကၠောန် မဳဒဳယာ ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန်ဇၞော်မောဝ် အဆံင်အလိုက် နဒဒှ် မထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲ PDF ရ။ == တင်နိဿဲဂမၠိုင် == <references /> == လေန်မ္ၚးဂမၠိုင် == * [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Formatting MediaWiki formatting help] [[Category:နဲပညာ]] [[Category:ခမ်ပျူတာ]] [[Category:နဲပညာဒေတ်ဂျဳတေဝ်]] 0z6jmiek66sxi0avch0c5txjkjsubpx 0 13506 60267 2026-11-09T09:16:16Z အဲလွဳနာဲ 4326 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Infobox subject | name = လၟေၚ်ကမၠောန် ကေုာံ သၞောဝ်ပရေၚ်ပညာ | native_name = Educational Policy, Planning and Law | image = File:Scale of justice 2.svg | image_size = 250px | caption = လက်သန် သၞောဝ် ကေုာံ စေဝ်ပၞောန် မဆေၚ်စပ် ကုပရေၚ်ပညာ | type = ပရေၚ်အုပ..." 60267 wikitext text/x-wiki {{Infobox subject | name = လၟေၚ်ကမၠောန် ကေုာံ သၞောဝ်ပရေၚ်ပညာ | native_name = Educational Policy, Planning and Law | image = File:Scale of justice 2.svg | image_size = 250px | caption = လက်သန် သၞောဝ် ကေုာံ စေဝ်ပၞောန် မဆေၚ်စပ် ကုပရေၚ်ပညာ | type = ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ သၞောဝ် | purpose = ဖောအ်ဗြေဝ်ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ စဵုဒၞာအခေါၚ်အရာကောန်မၞိဟ် | key_people = အလဵုအသဳ, တၠပညာပရေၚ်ပညာ, အ္စာဘာ, ကွးဘာ }} '''လၟေၚ်ကမၠောန် ကေုာံ သၞောဝ်ပရေၚ်ပညာ''' ({{Lang-en|Educational Policy, Planning and Law}}) ဝွံ မဒှ်အရာမစန်ဒက်လဝ် သွက်ဂွံထိၚ်ဒက်၊ စဳရေၚ် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် သၞောတ်ပရေၚ်ပညာ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပွဳပွိုၚ်ဒေသမွဲမွဲရ။<ref>{{cite book|last=Smith|first=John|title=Education Policy and Law|year=2020|publisher=Education Press|page=15|isbn=978-1234567890}}</ref> ပဝ်လသဳ ပရေၚ်ပညာဝွံ ဒှ်သ္ဇိုၚ်တမ် သွက်ဂွံဖန်ဖက် ကမၠောန်ဘာ၊ ကွတ်ပညာ၊ ကေုာံ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် သွက်ကွးဘာ ကေုာံ အ္စာတံ မသ္ဂောံတန်တဴ ကတ်လ္ၚတ် ဗွဲမညဳသာ ကေုာံ ဍိုက်ပေၚ်ကဵု ကဆံၚ်အလံၚ်ရ။ သၞောဝ်ပရေၚ်ပညာဂှ် ဒှ်ဥပဒေ မကၞာတ်လဝ် နကဵုအလဵုအသဳ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ကၠတ်ထဝ် သွက်ဂွံအာမခံ အခေါၚ်အဝဵု မဂွံကတ်လ္ၚတ်ပညာ သွက်ကောန်ညးဍုၚ်ကွာန် အလုံအိုတ်သီုရ။ လၟေၚ်ကမၠောန် ပရေၚ်ပညာ (Educational Planning) ဂှ် ဒှ်ပွမချပ်စဳရေၚ် ဖန်ဖက်လဝ် သွက်အနာဂတ်၊ မပ္တံကဵု ပွမပါ်ပရံ စရၚ်သြန် (Budget allocation)၊ ပွမချူဒဇက် သၞောတ်ဗ္ၜတ်ပညာ (Curriculum design)၊ ကေုာံ ပွမပ္ကတ်ပ္ကေၚ် အ္စာဘာ (Teacher training) တံ ပါလုပ်ရ။ သၞောဝ် ကေုာံ လၟေၚ်ကမၠောန်တံဝွံ ဒးကိတ်ညဳ ကုအခိုက်အလိုက် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေၚ်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် ဍုၚ်ဂှ်ဂှ်ရ။<ref>{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Education_policy|title=Education Policy Overview|publisher=Wikimedia Foundation|accessdate=2023-10-24}}</ref> ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်၊ ဂကောံဂၠးတိ မပ္တံကဵု [[ကုလသမဂ္ဂ]] ကေုာံ [[ယူနက်သကို]] တံ ပ္တိတ်လဝ် စေဝ်ပၞောန် သွက်ဂွံဇၞော်မောဝ် ပရေၚ်ပညာ အလုံဂၠးတိ ညံၚ်ဂွံဒှ် မွဲကဆံၚ်ဓဝ်ရ။ == သ္ဇိုၚ်တမ် ကေုာံ အဓိပ္ပာဲ == ပရေၚ်ပညာဝွံ ဒှ်သ္ဇိုၚ်တမ် သွက်ဂွံဇၞော်မောဝ် ဂကောံမၞိဟ် (Society) ကေုာံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Economy) ရ။ လၟေၚ်ကမၠောန် ပရေၚ်ပညာ (Educational planning) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပွမဖန်ဖက် စဳရေၚ် သွက်အနာဂတ် သၞောတ်ပရေၚ်ပညာ ညံၚ်ဂွံတောတက် တိုန်ရ။<ref>{{cite book|last=Adams|first=Don|title=Educational Planning|year=2006|publisher=UNESCO|page=22|isbn=978-9280312781}}</ref> သၞောဝ်ပရေၚ်ပညာ (Educational law) တုန်၊ ဒှ်ဥပဒေ ကေုာံ စေဝ်ပၞောန် (Regulations) မကၞာတ်စၟတ်လဝ် နကဵုအလဵုအသဳ သွက်ဂွံအုပ်ဓုပ် ဘာ၊ တက္ကသဵု ကေုာံ ဌာနပညာဂမၠိုၚ်ရ။ ပ္ဍဲအရာမဒက်ပ္တန် ပဝ်လသဳ ပရေၚ်ပညာဂှ် တၚ်ရန်တၟအ် အဓိက နွံ (၃) သာ်ရ - # '''အခေါၚ်အရာ (Access):''' ညံၚ်ကောန်ၚာ်အိုတ်သီု ဂွံကလိဂွံ အခေါၚ်တိုန်ဘာ ကေုာံ ကတ်လ္ၚတ်ပညာ။ # '''ကဆံၚ်အလံၚ် (Quality):''' ညံၚ်ပရေၚ်ဗ္တောန်ဖျောန် ဂွံနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် ကေုာံ စရာဲဂုန် သၠုၚ်သၠုၚ်။ # '''တုပ်သၟဟ် (Equity):''' ညံၚ်ဟွံဂွံ ပါ်ခြာ ဂကူ၊ ဘာသာ၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဍာ်ဒကေဝ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲအရာမကဵုပညာ။<ref>{{cite web|url=https://www.right-to-education.org|title=Right to Education Law|publisher=RTE Project|accessdate=2023-10-01}}</ref> {| class="wikitable" |+ ကဏ္ဍအဓိက ပ္ဍဲလၟေၚ်ကမၠောန်ပရေၚ်ပညာ ! ကဏ္ဍ !! အဓိပ္ပာဲ !! သာဓက |- | '''သၞောဝ် (Law)''' || ဥပဒေမကၞာတ်လဝ် နကဵုအလဵုအသဳ || ဥပဒေ ပရေၚ်ပညာ သ္ဇိုၚ် (Basic Education Law) |- | '''လၟေၚ်ကမၠောန် (Planning)''' || ပွမချပ်ဖန်ဖက် သွက်အနာဂတ် || စရၚ်သြန်၊ အစဳအဇန် သိုၚ်ခၞံဘာတၟိ |- | '''ပဝ်လသဳ (Policy)''' || တၚ်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံရေၚ်တၠုၚ် || ပရေၚ်စကာ လိက်ပတ်မိ ပ္ဍဲဘာ (Mother-tongue based education) |} == ဝၚ် ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် == ပ္ဍဲအခိၚ်ကိုပ်ကၠာတေံ၊ ပရေၚ်ပညာဂှ် ဒှ်ဆသွက် ညးသိုက်ဘိုက် ကေုာံ သၟိၚ်တၠတံဟေၚ်ရ။ ကောန်ညးဍုၚ်ကွာန် အပြောံတံဂှ် ဟွံကလိဂွံ အခေါၚ်အဝဵု သွက်ဂွံကတ်လ္ၚတ် ပညာ ပ္ဍဲဘာ ပ္ဍဲတက္ကသဵုအိုတ်ရ။ ကြဴနူ ပၠန်ဂတး ပရေၚ်စက်ယန္တရာ (Industrial Revolution) မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲရးဥရောပတုဲ၊ အလဵုအသဳတံ ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ကောန်ညးဍုၚ်ကွာန် မလေပ်လိက် ကေုာံ နွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ်ဂှ် မဒှ်အရာမနွံပၟိက် သွက်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဍုၚ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ လၟေၚ်ကမၠောန် သွက်ပရေၚ်ပညာ ညးဍုၚ်ကွာန် (Public Education System) စမံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်ရ။<ref>{{cite book|last=Green|first=Andy|title=Education and State Formation|year=2013|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0230348068|page=55}}</ref> စိုပ်ခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံမ္ဂး၊ ဂကောံကုလသမဂ္ဂ (UN) ကေုာံ [[ယူနက်သကို]] (UNESCO) တံ ပါ်ပရံ ပ္တိတ် သၞောဝ်အခေါၚ်အရာမၞိဟ် (Universal Declaration of Human Rights) မကဵုလဝ် အခေါၚ်အရာ သွက်ဂွံကတ်လ္ၚတ်ပညာ ကုကောန်မၞိဟ်အိုတ်သီု ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၈ ရ။ ဥပဒေဂၠးတိဝွံ ဒှ်အရာမဆဝ်ပ္ၚုဟ် ကဵုအလဵုအသဳ အလုံဂၠးတိ ညံၚ်ဂွံ ချူဒဇက် သၞောဝ်ပရေၚ်ပညာ အပ္ဍဲဍုၚ်ဇကု နကဵုသၞောတ်ဗ္ၜတ် မတုပ်သၟဟ် ကုဂၠးတိရ။ သၞောတ် ပရေၚ်ပညာမကဵု သက္ကုၚုဟ်မး (Free Education) ကေုာံ ပရေၚ်ပညာမဒးကတ်လ္ၚတ်ဟွံဂွံဟွံတုဲ (Compulsory Education) ဂှ် ဒှ်ကၠုၚ် သ္ဇိုၚ်တမ် သွက်ပဝ်လသဳ ပရေၚ်ပညာ ဍုၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။<ref>{{cite journal|last=Meyer|first=John W.|title=World Society and the Nation-State|journal=American Journal of Sociology|year=1997|volume=103|issue=1|pages=144-181}}</ref> == လၟေၚ်ကမၠောန် သွက်ပရေၚ်ပညာ == လၟေၚ်ကမၠောန် ပရေၚ်ပညာ (Educational Planning) ဂှ် ဒှ်အရာမနွံပၟိက် ဗွဲမဇၞော် သွက်ဂွံရေၚ်တၠုၚ် ကမၠောန်အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံပရေၚ်ပညာဂမၠိုၚ် ညံၚ်ဂွံစိုပ် တိုၚ်ပ္ကဴ အတိုၚ်မရန်တၟံလဝ်ရ။ ပ္ဍဲအရာမချပ်စဳရေၚ်ဂှ် တၚ်နၚ်အဓိက (၃) သာ် ပါလုပ်ရ - * '''စဳမံကောပ်ကာဲ စရၚ်သြန် (Financial Planning):''' သွက်ဂွံသိုၚ်ခၞံ ဘာ၊ သွက်ဂွံရာန် ကပေါတ်ကရိယာ ပရေၚ်ပညာ (မပ္တံ လိက်အုပ်၊ ကောမ်ပျူတာ) ကေုာံ သွက်ဂွံကဵု သြန်ဂိတု အ္စာဘာတံဂှ် သြန်ဘဏ္ဍာ (Budget) နွံပၟိက် ဗွဲမဇၞော်ရ။ * '''စဳမံကောပ်ကာဲ သၞောတ်ဗ္ၜတ် (Curriculum Planning):''' အရာမဒးဗ္တောန် ပ္ဍဲဘာတံဂှ် ဒးကိတ်ညဳ ကုပၟိက်စိုတ် ကေုာံ လညာတ် ခေတ်ကာလလၟုဟ်ရ။ ဥပမာ - ခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ပရေၚ်ပညာ နဲကဲစက် (Technology) ကေုာံ ကွတ်ပညာ စိုတ်ဗေဒ တံဂှ် ဒးပါလုပ် ပ္ဍဲသၞောတ်ဗ္ၜတ်ရ။ * '''စဳမံကောပ်ကာဲ ဍာ်ဒကေဝ် မၞိဟ် (Human Resource Planning):''' သွက်ဂွံ ကလိဂွံ အ္စာဘာ မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် သၠုၚ်သၠုၚ်ဂှ် ဒးနွံကဵု အစဳအဇန် လွဳပရာ ကေုာံ ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် အ္စာဘာ (Teacher Training Programs) ရ။<ref>{{cite journal|last=Coombs|first=Philip|title=What is Educational Planning?|journal=UNESCO IIEP|year=1970|page=14}}</ref> လၟေၚ်ကမၠောန်တံဝွံ ဍိုက်ပေၚ်မ္ဂး၊ သၞောတ်ပရေၚ်ပညာ ဍုၚ်မွဲမွဲ ဇၞော်မောဝ်တိုန်တုဲ ကောန်ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ကလိဂွံ တသိုက်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေၚ်မၞိဟ် ဗွဲမဍာံစၟတ်ရ။ — continue: section 4 — == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite book|last=Ball|first=Stephen J.|title=The Education Debate|year=2013|publisher=Policy Press|isbn=978-1447306917|url=https://policypress.co.uk/the-education-debate}} * {{cite book|last=Rizvi|first=Fazal|author2=Lingard, Bob|title=Globalizing Education Policy|year=2009|publisher=Routledge|isbn=978-0415416276|url=https://www.routledge.com/Globalizing-Education-Policy/Rizvi-Lingard/p/book/9780415416276}} * {{cite web|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000073232|title=Educational Planning: A Survey of the Field|last=Farrell|first=Joseph P.|publisher=UNESCO|year=1968|accessdate=2023-10-24}} * {{cite journal|last=Haddad|first=Wadi D.|title=Education Policy-Planning Process: An Applied Framework|journal=UNESCO IIEP|year=1995|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000100652}} * {{cite web|url=https://www.worldbank.org/en/topic/education|title=World Bank Education Overview|publisher=World Bank|year=2023|accessdate=2023-10-24}} {{Navbox | name = ပရေၚ်ပညာ | title = ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ လၟေၚ်ကမၠောန် | listclass = hlist | group1 = သ္ဇိုၚ်တမ် | list1 = * [[သၞောဝ်ပရေၚ်ပညာ]] * [[လၟေၚ်ကမၠောန် ပရေၚ်ပညာ]] * [[အခေါၚ်အရာ ပရေၚ်ပညာ]] * [[ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ပညာ]] | group2 = ဂကောံ မဆက်စပ် | list2 = * [[ကုလသမဂ္ဂ]] * [[ယူနက်သကို]] }} {{DEFAULTSORT:လၟေၚ်ကမၠောန် ပရေၚ်ပညာ}} [[Category:ပရေၚ်ပညာ]] [[Category:သၞောဝ်]] [[Category:ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်]] [[Category:ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်]] [[Category:ပရေၚ်မၞိဟ်]] [[Category:သုတေသန]] [[Category:ဝၚ်ပရေၚ်ပညာ]] jfd8k8y5sd5mb1y98eixdhwxpyfn6xy 0 13507 60268 2026-11-09T09:20:30Z အဲလွဳနာဲ 4326 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Infobox subject | name = ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် သယံဇာတမၞိဟ် ပ္ဍဲပရေၚ်ပညာ | native_name = Human Resource Management in Education | image = File:Human resources icon.svg | image_size = 250px | caption = လက်သန် ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် သယံဇာတမၞိဟ် | type = ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် | purpose =..." 60268 wikitext text/x-wiki {{Infobox subject | name = ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် သယံဇာတမၞိဟ် ပ္ဍဲပရေၚ်ပညာ | native_name = Human Resource Management in Education | image = File:Human resources icon.svg | image_size = 250px | caption = လက်သန် ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် သယံဇာတမၞိဟ် | type = ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် | purpose = ဖောအ်ဗြေဝ် ဍာ်ဒကေဝ် အ္စာဘာ ကေုာံ ညးမကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲဌာနပရေၚ်ပညာ | key_people = ညးအုပ်ဓုပ်, ကျာ်ဇၞော်ဘာ, အ္စာဘာ, သၟာကမၠောန် }} '''ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် သယံဇာတမၞိဟ် ပ္ဍဲပရေၚ်ပညာ''' ({{Lang-en|Human Resource Management in Education}}) ဝွံ မဒှ်ပွမဖန်ဖက်၊ မအုပ်ဓုပ် ကေုာံ မဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် ဍာ်ဒကေဝ် ကေုာံ အစောံစရာဲ မၞိဟ် မကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲကဵု ဘာ၊ တက္ကသဵု ကေုာံ ဌာနပရေၚ်ပညာဂမၠိုၚ်ရ။ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိက သွက်ဂွံကလိဂွံ ပရေၚ်ဗ္တောန်ဖျောန် မနွံကဵု စရာဲဂုန် သၠုၚ်သၠုၚ်ရ။<ref>{{cite book|last=Rebore|first=Ronald W.|title=Human Resources Administration in Education|year=2015|publisher=Pearson|page=24|isbn=978-0133465920}}</ref> အ္စာဘာ ကေုာံ သၟာကမၠောန်တံဂှ် ဒှ်သယံဇာတ မနွံကဵု ၚုဟ်မး အိုတ် ပ္ဍဲသၞောတ်ပရေၚ်ပညာတုဲ၊ ပွမကောပ်ကာဲ ညးတံ နကဵုနဲကဲ မဍာံစၟတ်ဂှ် မသကဵု ပရေၚ်ပညာ ဍုၚ်မွဲမွဲ ဇၞော်မောဝ် တောတက်မာန်ရ။ ကမၠောန်အဓိက ပ္ဍဲပရေၚ်အုပ်ဓုပ် သယံဇာတမၞိဟ်ဝွံ ပါလုပ်ကဵု ပွမရုဲစှ် မၞိဟ် (Recruitment)၊ ပွမကဵု ပရေၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (Training and Development)၊ ပွမစၟဳစၟတ် ဍာ်ဒကေဝ် (Performance Appraisal) ကေုာံ ပွမဖန်ဖက် လာပ်ဗဇဴ ဟွံသေၚ်မ္ဂး သြန်ဂိတု (Compensation and Benefits) ရ။<ref>{{cite web|url=https://www.ed.gov/human-resources|title=Human Capital in Education|publisher=Department of Education|accessdate=2023-11-09}}</ref> ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်၊ ဌာနပရေၚ်ပညာတံ ဒးဆဵုဂဗလဝ် ပြသၞာ မပ္တံကဵု အ္စာဘာ ဟွံရုံဂပ်၊ ကေုာံ အ္စာဘာ မပြံၚ်အာ ကမၠောန်တၞဟ်တံတုဲ၊ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် သယံဇာတမၞိဟ်ဂှ် ဒှ်ကၠုၚ် ကိစ္စ အဓိက မွဲ ပ္ဍဲကဵု လၟေၚ်ကမၠောန် ပရေၚ်ပညာ (Educational Planning) ရ။ == သ္ဇိုၚ်တမ် ကေုာံ အဓိပ္ပာဲ == ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် သယံဇာတမၞိဟ် ပ္ဍဲပရေၚ်ပညာဂှ် ဒှ်အစဳအဇန် သွက်ဂွံကောပ်ကာဲ မၞိဟ် မနွံ ပ္ဍဲဌာနပညာ ညံၚ်ဂွံကိတ်ညဳ ကုတၚ်ရန်တၟအ် ဌာနဂှ်ရ။ တၚ်ရန်တၟအ် အဓိကဂှ် ညံၚ်ဂွံ ကလိဂွံ ကွးဘာ မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် သၠုၚ်သၠုၚ်တုဲ၊ သွက်ဂွံစိုပ် တိုၚ်ပ္ကဴဝွံ အ္စာဘာတံ သ္ဒးနွံကဵု အစောံစရာဲ ကေုာံ စိုတ်ဓာတ် မခိုဟ်ရ။<ref>{{cite journal|last=Odden|first=Allan|title=Strategic Management of Human Capital in Education|journal=Routledge|year=2011|volume=5|pages=12-25}}</ref> ပ္ဍဲကဏ္ဍဝွံ သ္ဇိုၚ်တမ် အဓိက နွံ (၄) သာ်ရ - # '''ပွမဂၠာဲ ကေုာံ ရုဲစှ် (Recruitment and Selection):''' ပွမဂၠာဲ အ္စာဘာ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ညးအုပ်ဓုပ် မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် ကေုာံ ပွမရုဲစှ် မၞိဟ် မကိတ်ညဳ အိုတ် ကုဒၞာဲကမၠောန်။ # '''ပွမဇၞော်မောဝ် (Development):''' ပွမကဵု ပရေၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကုအ္စာဘာတံ ညံၚ်ဂွံ တီကၠိုဟ် နဲကဲဗ္တောန် ခေတ်တၟိ ကေုာံ ကွတ်ပညာ စက်။ # '''ပွမစၟဳစၟတ် (Evaluation):''' ပွမစၟဳစၟတ် ဍာ်ဒကေဝ် ကမၠောန် အ္စာဘာတံ လၟေၚ်လၟေၚ် သၞာံ သွက်ဂွံတီ တၚ်ဍိုန်လျ ကေုာံ တၚ်ခိုဟ်။ # '''ပွမမၚ်မွဲ (Retention):''' ပွမဖန်ဖက် ကဵု သြန်ဂိတု မထေက်တန် ကေုာံ အကာဲအရာ ဒၞာဲကမၠောန် မခိုဟ် ညံၚ်အ္စာဘာတံ ဟွံဂွံ ပြံၚ်ကမၠောန်။ {| class="wikitable" |+ လၟေၚ်ကမၠောန် အဓိက ပ္ဍဲပရေၚ်အုပ်ဓုပ် သယံဇာတမၞိဟ် ! လၟေၚ်ကမၠောန် !! အဓိပ္ပာဲ !! သာဓက |- | '''ရုဲစှ်''' || ဂၠာဲမၞိဟ်ခိုဟ် သွက်ဒၞာဲကမၠောန် || ပွမသၟာန်သွဟ် (Interview) အ္စာဘာတၟိ |- | '''ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်''' || သၠုၚ်ပ္တိုန် ဍာ်ဒကေဝ် || တိုန်တန်ဗ္တောန် နဲကဲသုၚ်စောဲ ကောမ်ပျူတာ |- | '''စၟဳစၟတ်''' || ရာသူၚုဟ်မး ကမၠောန် || ညးအုပ်ဓုပ်ဘာ လုပ်လ္ၚတ် ပ္ဍဲခဒမ်ဗ္တောန်လိက် |- | '''မၚ်မွဲ''' || ဖန်ဖက် ညံၚ်မၞိဟ် ဂွံတန်တဴ || ကဵုသြန်လာပ် (Bonus) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပ္တိုန်ကဆံၚ် |} == ပွမရုဲစှ် ကေုာံ ခါန်ကၞက် == ပွမရုဲစှ် မၞိဟ် (Recruitment) ဂှ် ဒှ်လၟေၚ်ကမၠောန် ပထမအိုတ် ပ္ဍဲပရေၚ်အုပ်ဓုပ် သယံဇာတမၞိဟ်ရ။ ဘာ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဌာနပရေၚ်ပညာတံ ဒးလလောၚ်တြး ပ္တိတ် ပရိုၚ် ဂၠာဲမၞိဟ်တုဲ၊ ဒးရုဲစှ် မၞိဟ် မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ စိုတ်ဓာတ် မကိတ်ညဳ ကုကမၠောန် အ္စာဘာရ။<ref>{{cite book|last=Cranston|first=Neil|title=Human Resource Management in Schools|year=2012|publisher=ACER Press|page=45|isbn=978-0864319081}}</ref> ပ္ဍဲအရာမရုဲစှ်ဂှ် လၟေၚ်ကမၠောန် ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ပါလုပ်ရ - * '''ပွမလလောၚ်တြး (Advertising):''' လလောၚ်တြး ပ္ဍဲလိက်ပရိုၚ်၊ ဟွံသေၚ်မ္ဂး လ္တူလာၚ် (Online) သွက်ဂွံဂၠာဲ အ္စာဘာ။ * '''ပွမသၟာန်သွဟ် (Interviewing):''' ညးအုပ်ဓုပ် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ကမ္မတဳ ရုဲစှ်တံ သၟာန်သွဟ် ကေတ် တၚ်နၚ် ပူဂဵု ကေုာံ လညာတ် ပရေၚ်ပညာ။ * '''ပွမစမ်ၜတ် (Testing):''' စမ်ၜတ် ဍာ်ဒကေဝ် နကဵု လိက် ဟွံသေၚ်မ္ဂး ကဵုဗ္တောန်ထ္ၜး ပ္ဍဲခဒမ် သွက်ဂွံရံၚ် အစောံစရာဲ ဗ္တောန်လိက်။ ကြဴနူ မရုဲစှ် ဂွံတုဲ၊ ပွမခါန်ကၞက် (Appointment) ကေုာံ ပွမကဵု လိက်ကသုက် (Contract) ဂှ် သ္ဒးကၠောန် နကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ မချိုတ်ပၠိုတ် သွက်ဂွံ အာမခံ အခေါၚ်အဝဵု သီုၜါလ္ပာ်ရ။ == ပရေၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် == အ္စာဘာတံဝွံ ၜိုန်ရ ကလိဂွံလဝ် ဒဳဂရဳ (Degree) ကီုလေဝ်၊ သွက်ဂွံ ဂတာပ်ခေတ်ဂှ် ပရေၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် (Training) မနွံပၟိက် လၟိုန်ရ။ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် ဍာ်ဒကေဝ် ပူဂဵု (Professional Development) ဂှ် ဒှ်အရာ အဓိက သွက်ဂွံ သၠုၚ်ပ္တိုန် စရာဲဂုန် ပရေၚ်ဗ္တောန်ဖျောန်ရ။<ref>{{cite journal|last=Darling-Hammond|first=Linda|title=Teacher Learning that Supports Student Learning|journal=Educational Leadership|year=1998|volume=55|issue=5|pages=6-11}}</ref> အစဳအဇန် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ်တံဂှ် မလေပ် ဒှ်မာန် သာ်ဝွံရ - # '''အစဳအဇန် ကိုပ်ကၠာ လုပ်ကမၠောန် (Induction Training):''' သွက်အ္စာဘာ တၟိ ညံၚ်ဂွံ တီကၠိုဟ် စေဝ်ပၞောန် ဘာ ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ဘာ။ # '''အစဳအဇန် အဃော လုပ်ကမၠောန် (In-service Training):''' သွက်အ္စာဘာ တြေံတံ ညံၚ်ဂွံ လ္ၚတ် ကွတ်ပညာ တၟိ၊ သၞောတ်ဗ္ၜတ် တၟိ (New Curriculum) ကေုာံ နဲကဲ စိုတ်ဗေဒ သွက်ကောန်ၚာ်။ # '''ပရေၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် နဲကဲစက် (Technology Training):''' သွက်ဂွံ သုၚ်စောဲ ကောမ်ပျူတာ၊ အေန်တာနက် ကေုာံ ပရဝ်ဂရာမ် ပရေၚ်ပညာ ပ္ဍဲခဒမ်ဗ္တောန်လိက်။ ပွမကဵု ပရေၚ်ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် လၟိုန်ဝွံ သကဵု အ္စာဘာတံ နွံကဵု စိုတ်ဓာတ် မမိပ်မြဟ် ပ္ဍဲကမၠောန်တုဲ၊ ကွးဘာတံ လေဝ် ကလိဂွံ ဖဵုဂုန် ဗွဲမဇၞော်ရ။ — continue: section 4 — == နိဿဲ == <references /> == ဆက်ဗှ်လ္ၚတ် == * {{cite book|last=Rebore|first=Ronald W.|title=Human Resources Administration in Education: A Management Approach|year=2015|publisher=Pearson|isbn=978-0133465920|url=https://www.pearson.com/en-us/subject-catalog/p/human-resources-administration-in-education-a-management-approach/P200000001399}} * {{cite book|last=Odden|first=Allan|title=Strategic Management of Human Capital in Education|year=2011|publisher=Routledge|isbn=978-0415893664|url=https://www.routledge.com/Strategic-Management-of-Human-Capital-in-Education/Odden/p/book/9780415893664}} * {{cite web|url=https://www.oecd.org/education/school/teachers.htm|title=Teachers and School Leaders|publisher=OECD|year=2023|accessdate=2023-11-09}} * {{cite journal|last=Harris|first=Alma|title=Distributed Leadership in Schools: Leading or Misleading?|journal=Educational Management Administration & Leadership|year=2004|volume=32|issue=1|pages=11-24|url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/1741143204039297}} * {{cite web|url=https://www.worldbank.org/en/topic/teachers|title=Teachers - World Bank|publisher=World Bank|year=2023|accessdate=2023-11-09}} {{Navbox | name = ပရေၚ်ပညာ | title = ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် | listclass = hlist | group1 = သ္ဇိုၚ်တမ် | list1 = * [[ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ပညာ]] * [[လၟေၚ်ကမၠောန် ပရေၚ်ပညာ]] * [[သၞောဝ်ပရေၚ်ပညာ]] | group2 = ညးမပါလုပ် | list2 = * [[အ္စာဘာ]] * [[ကွးဘာ]] * [[ကျာ်ဇၞော်ဘာ]] }} {{DEFAULTSORT:ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် သယံဇာတမၞိဟ်}} [[Category:ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်]] [[Category:ပရေၚ်ပညာ]] [[Category:သုတေသန]] [[Category:ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်]] [[Category:ပရေၚ်မၞိဟ်]] [[Category:ဝေါဟာရမန်တၟိ]] [[Category:နဲကဲပညာ]] iyqmg9sf4he2jj92y0a509zt7vwrb0z 0 13508 60269 2026-11-09T09:25:07Z အဲလွဳနာဲ 4326 ခၞံကၠောန်လဝ် မုက်လိက် နကု "{{Infobox subject | name = သုတေသန ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ပညာ | native_name = Research in Educational Administration | image = File:Magnifying glass with focus on paper.png | image_size = 250px | caption = လက်သန် ပွမလ္ၚတ် သုတေသန ပ္ဍဲပရေၚ်ပညာ | type = သုတေသန ကေုာံ ပညာ | purpose = ဖောအ်..." 60269 wikitext text/x-wiki {{Infobox subject | name = သုတေသန ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ပညာ | native_name = Research in Educational Administration | image = File:Magnifying glass with focus on paper.png | image_size = 250px | caption = လက်သန် ပွမလ္ၚတ် သုတေသန ပ္ဍဲပရေၚ်ပညာ | type = သုတေသန ကေုာံ ပညာ | purpose = ဖောအ်ဗြေဝ် လညာတ် ကေုာံ နဲကဲ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ပ္ဍဲဘာပရေၚ်ပညာ | key_people = တၠပညာ, အ္စာသုတေသန, ညးအုပ်ဓုပ်ဘာ, အ္စာဘာ }} '''သုတေသန ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ပညာ''' ({{Lang-en|Research in Educational Administration}}) ဝွံ မဒှ်ပွမလ္ၚတ်၊ ဂၠိုက်ဂၠာဲ ကေုာံ စမ်ၜတ် ဗွဲမစှ်ေကဵု သၞောတ်သၞောဝ် သွက်ဂွံဇၞော်မောဝ်ပ္တိုန် နဲကဲအုပ်ဓုပ်၊ ပရေၚ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ကေုာံ ပရေၚ်စဳမံကောပ်ကာဲ ပ္ဍဲဌာနပရေၚ်ပညာဂမၠိုၚ်ရ။<ref>{{cite book|last=Hoy|first=Wayne K.|title=Educational Administration: Theory, Research, and Practice|year=2013|publisher=McGraw-Hill|page=12|isbn=978-0078024344}}</ref> သုတေသနဝွံ ရန်တၟအ်လဝ် သွက်ဂွံဖောအ်ဗြေဝ်ပ္တိုန် ဍာ်ဒကေဝ် ပရေၚ်ဗ္တောန်ဖျောန်၊ ညံၚ်ဂွံဒှ် ဖဵုဂုန် သွက်ကွးဘာ ကေုာံ အ္စာဘာတံ အလုံအိုတ်သီုရ။ ပ္ဍဲအရာမလ္ၚတ်ဝွံ ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် ညးအုပ်ဓုပ်၊ ပရေၚ်ပါ်ပရံ သယံဇာတမၞိဟ်၊ ကေုာံ နဲကဲမဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ်တံဂှ် ပါလုပ်ဒၟံၚ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ဝွံ သုတေသန ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ပညာဂှ် ဒှ်သ္ဇိုၚ်တမ် အဓိက သွက်ဂွံချူဒဇက် ပဝ်လသဳ ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေဂမၠိုၚ်ရ。 ပွမပ္ကောံပ္ကေဝ် တၚ်နၚ် (Data collection) ကေုာံ ပွမပါ်ပဲါ (Analysis) တံဂှ် ရီုဗၚ်ကဵု ညးအုပ်ဓုပ်ဘာတံ ညံၚ်ဂွံဖျေံ သ္ဂုတ်သွာတ် မဍာံစၟတ်မာန်ရ။<ref>{{cite journal|last=Creswell|first=John W.|title=Educational Research: Planning, Conducting, and Evaluating Quantitative and Qualitative Research|journal=Pearson Education|year=2012|volume=4|pages=45-50}}</ref> ဂကောံသုတေသန အလုံဂၠးတိတံလေဝ် စွံအာရီု လ္တူကဏ္ဍဝွံ ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဇြဟတ်ရ။ ပွမစကာ နဲကဲသုတေသန မဍာံစၟတ်ဂှ် ပကဵုညံၚ် သၞောတ်ပရေၚ်ပညာ ဂွံတန်တဴခိုၚ်ကၠိုက် ကေုာံ ကိတ်ညဳကဵု အကာဲအရာ ခေတ်ကာလမာန်ရ။ == သ္ဇိုၚ်တမ် ကေုာံ အဓိပ္ပာဲ == သုတေသန ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ပညာ ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ကမၠောန် မဂၠိုက်ဂၠာဲ တၚ်ဍာံစၟတ် သွက်ဂွံ ပလေဝ်ပလေတ် အခက်အခုဲ မက္တဵုဒှ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲသၞောတ်ပရေၚ်ပညာရ။ သ္ဇိုၚ်တမ် အဓိက သုတေသနဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု တဳအိုရဳ ပရေၚ်မၞိဟ် (Social Theories) ကေုာံ နဲကဲသိပ္ပံ (Scientific Methods) မဒှ်ရ။<ref>{{cite book|last=Borg|first=Walter R.|title=Educational Research: An Introduction|year=2007|publisher=Allyn and Bacon|page=88|isbn=978-0205503463}}</ref> ပ္ဍဲအရာမလ္ၚတ်ဂှ် ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် သယံဇာတမၞိဟ် (Human Resource Management)၊ ပရေၚ်စဳမံကောပ်ကာဲ စရၚ်သြန် (Financial Management) ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်ဗ္ၜတ်ပညာ (Curriculum Development) တံ ပါလုပ်ရ။ ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အရာတံဝွံ သကဵုတၠပညာတံ ကလိဂွံ လညာတ်တၟိတၟိ သွက်ဂွံဖောအ်ဗြေဝ် သၞောတ်ပညာရ။ တၚ်ရန်တၟအ် အဓိက နွံ (၃) သာ်ရ - # '''ပွမဗၟံက်ထ္ၜး (Exploration):''' သွက်ဂွံဂၠာဲဆဵု ပြသၞာ တၟိတၟိ ကေုာံ အကာဲအရာ မက္တဵုဒှ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဘာပရေၚ်ပညာ ညံၚ်ဂွံတီကၠိုဟ် ချိုတ်ချိုတ်ပၠိုတ်ပၠိုတ်။ # '''ပွမပတဝ်ပတုပ် (Comparison):''' သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် ရံၚ် နဲကဲအုပ်ဓုပ် နာနာသာ် တုဲ ရုဲစှ် နဲကဲ မကိတ်ညဳအိုတ် ကုဒေသ ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ယေန်သၞာၚ် မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်။ # '''ပွမဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် (Decision Making):''' ညံၚ်ညးအုပ်ဓုပ်တံ ဂွံဖျေံ သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵု သက်သဳသာဓက မခိုၚ်ကၠိုက်၊ ဟွံသေၚ်ကဵု လညာတ် ပူဂဵုသၟး။<ref>{{cite web|url=https://www.aera.net|title=American Educational Research Association|publisher=AERA|accessdate=2023-11-10}}</ref> သုတေသန ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ဝွံ ဟွံသေၚ်ဆ ပရေၚ်ထိၚ်ဒက် ကမၠောန်ဘာသၟးတုဲ၊ ဍေံဆက်စပ်ဒၟံၚ် ကဵု ပရေၚ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် (Leadership) ညံၚ်ဂွံ ဍိုက်ပေၚ်ကဵု စရာဲဂုန် ညးအုပ်ဓုပ်ရ။ ပွမဖန်ဖက် ညံၚ်အ္စာဘာတံ ဂွံနွံကဵု စိုတ်ဓာတ် မမိပ်မြဟ် (Motivation) ကေုာံ ပွမကောပ်ကာဲ အခိၚ်ကာလ (Time Management) တံဂှ်လေဝ် ဒှ်သ္ဇိုၚ်တမ် လ္ၚတ် သုတေသနဝွံကီုရ။ {| class="wikitable" |+ ကဏ္ဍသ္ဇိုၚ်တမ် ပ္ဍဲသုတေသန ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ! ကဏ္ဍ !! တၚ်ရန်တၟအ် !! သာဓက သုတေသန |- | '''ပရေၚ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် (Leadership)''' || သၠုၚ်ပ္တိုန် ဍာ်ဒကေဝ် ညးအုပ်ဓုပ်ဘာ || လ္ၚတ် နဲကဲမကောပ်ကာဲ ကေုာံ မဖအောဝ် အ္စာဘာ |- | '''ပဝ်လသဳ (Policy)''' || ဇၞော်မောဝ် သၞောတ်ပရေၚ်ပညာ အလုံကၟိန်ဍုၚ် || လ္ၚတ် စရၚ်သြန် ကေုာံ ဖဵုဂုန် လ္တူကွးဘာ |- | '''ပရေၚ်မၞိဟ် (Social Relations)''' || ဖောအ်ဗြေဝ် ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ပ္ဍဲဘာ || လ္ၚတ် ပရေၚ်ဆက်ဆောံ အကြာ ကွးဘာ၊ အ္စာ ကေုာံ မိမ |- | '''သယံဇာတမၞိဟ် (Human Resources)''' || လွဳပရာ ကေုာံ ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် အ္စာဘာတၟိ || လ္ၚတ် အစဳအဇန် ပ္ကတ်ပ္ကေၚ် အ္စာဘာ ဂတာပ်ခေတ် |} == ဝၚ် ကေုာံ ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ် == ပ္ဍဲအခိၚ် ကိုပ်ကၠာ ခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံတေံဂှ်၊ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ပညာဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် လ္တူ ပရေၚ်ဆဵုဂဗ (Experience) ပူဂဵုသၟးဟေၚ်ရ၊ ဟွံမွဲကဵု သုတေသန မစှ်ေကဵု သၞောတ်ဗ္ၜတ်သိပ္ပံဏီရ။ ညးအုပ်ဓုပ်ဘာတံဂှ် ကၠောန်အာ ကမၠောန် အတိုၚ် အခိုက်ကၞာ တြေံတြဟ်တုဲ၊ ပွမပြံၚ်လှာဲ နဲကဲတၟိတၟိဂှ် အောန်တဴ ဗွဲမလောန်ရ။ ကြဴနူ ပရေၚ်တောတက် သိပ္ပံ မက္တဵုဒှ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲစက်ယန္တရာတုဲ၊ တၠပညာ မပ္တံကဵု ဖရေဒရစ် တေလာ (Frederick Taylor) တံ ပ္တိတ်ကၠုၚ် လညာတ် ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် သိပ္ပံ (Scientific Management) ရ။ လညာတ်ဝွံ သကဵု ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ပ္ဍဲဘာတံ ပြံၚ်လှာဲကၠုၚ်တုဲ၊ စွံအာရီု လ္တူ ပွမကၠောန်ကမၠောန် ညံၚ်ဂွံစိုပ်တိုၚ်ပ္ကဴ နကဵု အခိၚ်အောန်အောန် ကေုာံ ဇြဟတ်အောန်အောန်ရ။<ref>{{cite book|last=Taylor|first=Frederick W.|title=The Principles of Scientific Management|year=1911|publisher=Harper & Brothers|page=34}}</ref> စိုပ် သၞာံ ၁၉၃၀ ကဵု ၁၉၅၀ ဂမၠိုၚ်မ္ဂး၊ လညာတ် ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် သိပ္ပံ မကြံၚ်မ္ၚိုဟ်လောန်ဂှ် ဒးဒုၚ် ပါ်ပဲါကၠုၚ်ရ။ သုတေသန လ္ပာ် စိုတ်ဗေဒ ကေုာံ ပရေၚ်မၞိဟ် (Human Relations Movement) တံ ပါလုပ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲကဏ္ဍ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ပညာရ။ တၠပညာ မပ္တံကဵု အေလ်တန် မေယော (Elton Mayo) တံ ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ဍာ်ဒကေဝ် ကမၠောန်ဘာဂှ် တန်တဴဒၟံၚ် လ္တူ ပရေၚ်ဆက်ဆောံ အကြာ မၞိဟ်ကဵုမၞိဟ် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဇြဟတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သုတေသနတံ စွံအာရီု လ္တူ စိုတ်ဓာတ်၊ ပရေၚ်တုပ်သၟဟ် ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် အ္စာဘာတံ ဂၠိုၚ်တိုန်ရ။<ref>{{cite journal|last=Griffiths|first=Daniel E.|title=Administrative Theory in Education|journal=Macmillan|year=1959|pages=10-25}}</ref> ညးအုပ်ဓုပ်တံ စဗ္တောန်ကၠုၚ် နဲကဲ ကဵုဇြဟတ် စိုတ်ဓာတ် ကုအ္စာဘာတံ ညံၚ်ဂွံ မိက်ဂွံကၠောန် ကမၠောန် နကဵု စေတနာရ။ လက္ကရဴဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၀ ကဵု ၁၉၈၀ ဂမၠိုၚ်၊ သုတေသန ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ဝွံ စိုပ်ကၠုၚ် ကဆံၚ် လညာတ် သိပ္ပံ ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် (Behavioral Science Era) ရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဝွံ သုတေသနတံ စကာ နဲကဲ သၚ်္ချာ ကေုာံ တၚ်ဂၞန် ဗွဲမလှဲလး သွက်ဂွံ တော်ဆ ဖဵုဂုန် ပရေၚ်ပညာရ။ ပွမစကာ တဳအိုရဳ သၞောတ် (Systems Theory) လေဝ် ပြာကတ်ကၠုၚ်တုဲ၊ ဘာပရေၚ်ပညာဂှ် ညးတံ ညာတ်ကေတ် နဒဒှ် သၞောတ်မွဲ မဆက်စပ်ဒၟံၚ် ကဵု ပွဳပွိုၚ် ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ် လၟုဟ် (၂၁ ဗွဝ်ကၠံ) ဝွံ၊ ကွတ်ပညာ နဲကဲစက် (Technology) တောတက်ကၠုၚ်တုဲ နဲကဲ ပ္ကောံပ္ကေဝ် တၚ်နၚ် သုတေသနလေဝ် လောဲသွာ ကေုာံ ချိုတ်ပၠိုတ်ကၠုၚ်ရ။ သၞောတ်စက် ကောမ်ပျူတာ ကေုာံ ပရဝ်ဂရာမ် တၚ်နၚ် (Data Analytics Programs) တံဂှ် ဒှ်ကၠုၚ် ကရိယာ အဓိက သွက်ဂွံ ပါ်ပဲါ သုတေသန ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ပညာ အလုံဂၠးတိရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ လညာတ် ပရေၚ်တုပ်သၟဟ် မၞိဟ် (Social Justice) ကေုာံ ပရေၚ်ပါလုပ် ကောန်ညးဍုၚ်ကွာန် (Community Involvement) တံဂှ်လေဝ် ဒှ်ကၠုၚ် ကဏ္ဍ အဓိက ပ္ဍဲ သုတေသန ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ပညာ ခေတ်တၟိဝွံရ။ == နဲကဲသုတေသနဂမၠိုၚ် == ပ္ဍဲအရာ မကၠောန် သုတေသန ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ပညာဂှ် နဲကဲ အဓိက နွံ (၃) သာ်ရ။ နဲကဲတံဝွံ ရုဲစှ် သုၚ်စောဲ အတိုၚ် ပၟိက်ဒစၚ် ပြသၞာ မမိက်ဂွံ လ္ၚတ်ဂှ်ရ။ တၠပညာ သုတေသနတံ ဒးရုဲစှ် နဲကဲ မကိတ်ညဳအိုတ် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သွဟ် မဍာံစၟတ် ကေုာံ မနွံကဵု သက်သဳခိုၚ်ကၠိုက်ရ။ * '''နဲကဲ သုတေသန တၚ်ဂၞန် (Quantitative Research):''' နဲကဲဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် လ္တူ လညာတ် ပိုသဳတစ် (Positivism) တုဲ စကာ လၟိဟ်ဂၞန် ကေုာံ သၚ်္ချာ (Statistics) သွက်ဂွံ ၜတ်ကၞာတ် တၚ်နၚ်ဂမၠိုၚ်ရ။ ဥပမာ - ပွမကၠောန် စၟဳစၟတ် သၟာန်သွဟ် (Survey Questionnaires) ကုအ္စာဘာ မွဲလ္ၚီတၠ သွက်ဂွံ တီ လညာတ် ညးတံ လ္တူ ညးအုပ်ဓုပ်ဘာ ကေုာံ သၞောတ်အုပ်ဓုပ်။ နဲကဲဝွံ ကဵုသွဟ် မချိုတ်ပၠိုတ်၊ မနွံကဵု သက်သဳ ဂၞန် ကၠးကၠးဖ္ဍးဖ္ဍးတုဲ၊ သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပြသၞာ မနွံကဵု ဗွိုက်လှဲလး (Large scale) မ္ဂး ဂတာပ်ခေတ် ဗွဲမလောန်ရ။<ref>{{cite book|last=Muijs|first=Daniel|title=Doing Quantitative Research in Education with SPSS|year=2010|publisher=SAGE Publications|page=55|isbn=978-1849203234}}</ref> အ္စာသုတေသနတံ စကာ ပရဝ်ဂရာမ် ကောမ်ပျူတာ မပ္တံကဵု SPSS ဟွံသေၚ်မ္ဂး R သွက်ဂွံ ပါ်ပဲါ တၚ်ဂၞန်တံဝွံရ။ * '''နဲကဲ သုတေသန အရည်အသွေး (Qualitative Research):''' နဲကဲဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် လ္တူ လညာတ် ကောန်သတြတ်တစ် (Constructivism) တုဲ ဟွံစကာ ဂၞန်သၚ်္ချာရ။ ဍေံစွံအာရီု လ္တူ ပွမသၟာန်သွဟ် ဇြိုဟ်ဇြိုဟ်နက်နက် (In-depth Interviews)၊ ပွမဗဵုလ္ၚတ် (Observation) ကေုာံ လ္ၚတ် ကိစ္စဗွဲတၟေၚ် (Case Studies) ရ။ နဲကဲဝွံ ခိုဟ်အိုတ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စိုတ်ဓာတ်၊ အခိုက်ကၞာ ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် မနွံ အပ္ဍဲ ဘာမွဲမွဲရ။ ဥပမာ - ပွမလ္ၚတ် ဗီုပြၚ် ကျာ်ဇၞော်ဘာ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ညးအုပ်ဓုပ်ဘာမွဲ ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ပ္ဍဲအခိၚ် မဆဵုဂဗ ပြသၞာတံဂှ် သ္ဒးစကာ နဲကဲ အရည်အသွေးဝွံဟေၚ်ရ သ္ဂောံတီကၠိုဟ် ဇြိုဟ်နက်မာန်။ * '''နဲကဲ သုတေသန နှဴရဴ (Mixed Methods Research):''' နဲဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် လ္တူ လညာတ် ပရက်မာတစ် (Pragmatism) တုဲ မဒှ် ပွမပံၚ်စပ် နဲကဲ တၚ်ဂၞန် ကေုာံ နဲကဲ အရည်အသွေး သီုၜါသာ်ရ။ ပွမစကာ နဲကဲ နှဴရဴဝွံ သကဵု အ္စာသုတေသနတံ ကလိဂွံ သွဟ် မဍိုက်ပေၚ် ကေုာံ မခိုၚ်ကၠိုက် အိုတ်ရ။ ဥပမာ - ပထမ ကၠောန် စၟဳစၟတ် သၟာန်သွဟ် (Survey) နကဵု ဂၞန် သွက်ဂွံ တီ လညာတ် အပြောံတုဲ၊ ဒုတိယ ရုဲစှ်ကေတ် အ္စာဘာ လ္ၚဵု သွက်ဂွံ သၟာန်သွဟ် ဇြိုဟ်နက် (Interview) ညံၚ်ဂွံတီ ဟိုတ်ဖဵု ချိုတ်ပၠိုတ်ရ။<ref>{{cite journal|last=Johnson|first=R. Burke|title=Mixed Methods Research: A Research Paradigm Whose Time Has Come|journal=Educational Researcher|year=2004|volume=33|issue=7|pages=14-26}}</ref> နဲကဲ သုတေသနတံဝွံ ဍိုက်ပေၚ်မ္ဂး သ္ဂုတ်သွာတ် မဖျေံလဝ် လ္တူ ပရေၚ်အုပ်ဓုပ် ပညာတံဂှ် ဒှ်ဖဵုဂုန် သွက်ဌာန ပရေၚ်ပညာ ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဇြဟတ်တုဲ၊ ကွးဘာတံလေဝ် ကလိဂွံ ပညာ မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ် သၠုၚ်သၠုၚ်မာန်ရ။ — continue: section 4 — jeiqbq4zluqw5vtwdsifwgfbpj51q3t