Wikipidiya
moswiki
https://mos.wikipedia.org/wiki/Soraogo
MediaWiki 1.47.0-wmf.1
first-letter
Deem
Bãnde
Gomde
Tʋmtʋmda
Tʋmtʋmd gomde
Wikipidiya
Wikipidiya gomde
Fisiye
Fisiye gomde
MediaWiki
MediaWiki gomde
Sõr-wilgda
Sõr-wilgd gomde
Sõngre
Sõngre gomde
Sulli
Sull gomde
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Plam- wine music
0
2130
31642
31641
2026-05-06T12:18:57Z
Nat1620
56
Wʋsgo
31642
wikitext
text/x-wiki
Rɩt-roogã yɩɩl yaa ra-tẽnga sẽn yaa Afrika sẽn be Zapõ-Wẽndã sẽn yaa ra-kãnga sẽn zĩnd Ghana, Sierra Leone, Liberia la Nizɛɛr soolmẽ wã yʋʋm kob-gĩnd 19 soabã saabẽ. [1] B sẽn da wa n boond tɩ "palm-wine" wã yaa yɩɩl sẽn yit tẽngẽ wã. B getame tɩ b sẽn na n yɩɩl ne rãamã yaa bũmb ning sẽn kɩt tɩ b mi n yɩɩl rũndã-rũndã wã. A ra yaa a sẽn da be n be n be a Siirã ne a Liberiya, a sẽn da tũnug ne Portugal gilg-n-taar sẽn da be koom-kogendbã nengẽ, n naag ne Trinidadɩ-rɩtm sẽn yaa a sẽn naan naan naan yɩ "tõnd sẽn yaa vẽenema, sẽn yaa nana, sẽn yaa noog ne sũ-noogo".[2][3] Pipi, a ra na n yɩɩda tẽngẽ wã, n yɩɩd sẽn yaa kʋɩlgã pʋga. [4] A ra na n paama nebã wʋsg yʋʋmd 1950 la 1960 yʋʋmdã pʋgẽ, la a ket n ket n tara nebã wʋsg n paas n paase. [5]
== piim boʋla -lab tékre ==
B pʋdame tɩ rãam-palm-gãong yʋʋr sẽn boond tɩ rãam sẽn yit tɩt sẽn yaa tɩt sẽn be tɩtgã, tɩ b yũuda a Zeova Kaset rãmbã sẽn da tigimd taab n wa yɩɩl pipi Afrika wã kiitar dãmbã.
== Kʋdemde ==
B sẽn da wa n maand yɩɩl ne rãamã, b ra yaa tʋm-tʋmdb sẽn da be koom-koglgã pʋgẽ wã, sẽn yɩɩd fãa sẽn da yaa koom-kogendb, koom-kogedb la zĩm-kogdb sʋka. Tẽnga kãngã ra yaa tẽn-kãseng sẽn da yaa ned sẽn da tʋmd ne tigis-n-soaba, tɩ kɩt tɩ b tall Europe tʋʋm-teed a taaba. B ra maand yɩɩl ne b sẽn da nong n yũud rãamã zĩig ning b sẽn da pa maandẽ wã, n kɩt tɩ b boond-a woto. [6] B sẽn naan yɩɩlã yaa Afirik Wɛtgẽ wã neb sẽn da beẽ wã, sẽn yɩɩd fãa, Gʋni soolmã kʋɩlgã pʋga. B sẽn da maand yɩɩl n maand yɩɩl wakat sẽn pa kaoos wã, b yii koom-koglgã pʋga n kẽng tẽngã pʋga, n wa kɩt tɩ b lebg tẽn-tẽnsã kibay. B yeelame tɩ b ra yaa Afrika Wɛt-dãmbã pipi mizik buud a ye. B sẽn da na n dɩkd b instrumentã ne b sẽn da naagd-b ne b sãn-tũudã, b lagma taab n naan naan naan naan maan woto. Yaa yɩɩl-kãngã bal n kɩt tɩ b ra tõe n wẽed gita ne b nug a yiib n yɩɩl wa b sẽn da wẽed ne b bug-raoogã. B ra maanda woto ne 4/4 metre.
=== 1920s-1940s ===
7i1c08lk1hlvcgp91q7mk6at23yvw8b
31643
31642
2026-05-06T12:26:49Z
Nat1620
56
Wʋsgo
31643
wikitext
text/x-wiki
Rɩt-roogã yɩɩl yaa ra-tẽnga sẽn yaa Afrika sẽn be Zapõ-Wẽndã sẽn yaa ra-kãnga sẽn zĩnd Ghana, Sierra Leone, Liberia la Nizɛɛr soolmẽ wã yʋʋm kob-gĩnd 19 soabã saabẽ. [1] B sẽn da wa n boond tɩ "palm-wine" wã yaa yɩɩl sẽn yit tẽngẽ wã. B getame tɩ b sẽn na n yɩɩl ne rãamã yaa bũmb ning sẽn kɩt tɩ b mi n yɩɩl rũndã-rũndã wã. A ra yaa a sẽn da be n be n be a Siirã ne a Liberiya, a sẽn da tũnug ne Portugal gilg-n-taar sẽn da be koom-kogendbã nengẽ, n naag ne Trinidadɩ-rɩtm sẽn yaa a sẽn naan naan naan yɩ "tõnd sẽn yaa vẽenema, sẽn yaa nana, sẽn yaa noog ne sũ-noogo".[2][3] Pipi, a ra na n yɩɩda tẽngẽ wã, n yɩɩd sẽn yaa kʋɩlgã pʋga. [4] A ra na n paama nebã wʋsg yʋʋmd 1950 la 1960 yʋʋmdã pʋgẽ, la a ket n ket n tara nebã wʋsg n paas n paase. [5]
== piim boʋla -lab tékre ==
B pʋdame tɩ rãam-palm-gãong yʋʋr sẽn boond tɩ rãam sẽn yit tɩt sẽn yaa tɩt sẽn be tɩtgã, tɩ b yũuda a Zeova Kaset rãmbã sẽn da tigimd taab n wa yɩɩl pipi Afrika wã kiitar dãmbã.
== Kʋdemde ==
B sẽn da wa n maand yɩɩl ne rãamã, b ra yaa tʋm-tʋmdb sẽn da be koom-koglgã pʋgẽ wã, sẽn yɩɩd fãa sẽn da yaa koom-kogendb, koom-kogedb la zĩm-kogdb sʋka. Tẽnga kãngã ra yaa tẽn-kãseng sẽn da yaa ned sẽn da tʋmd ne tigis-n-soaba, tɩ kɩt tɩ b tall Europe tʋʋm-teed a taaba. B ra maand yɩɩl ne b sẽn da nong n yũud rãamã zĩig ning b sẽn da pa maandẽ wã, n kɩt tɩ b boond-a woto. [6] B sẽn naan yɩɩlã yaa Afirik Wɛtgẽ wã neb sẽn da beẽ wã, sẽn yɩɩd fãa, Gʋni soolmã kʋɩlgã pʋga. B sẽn da maand yɩɩl n maand yɩɩl wakat sẽn pa kaoos wã, b yii koom-koglgã pʋga n kẽng tẽngã pʋga, n wa kɩt tɩ b lebg tẽn-tẽnsã kibay. B yeelame tɩ b ra yaa Afrika Wɛt-dãmbã pipi mizik buud a ye. B sẽn da na n dɩkd b instrumentã ne b sẽn da naagd-b ne b sãn-tũudã, b lagma taab n naan naan naan naan maan woto. Yaa yɩɩl-kãngã bal n kɩt tɩ b ra tõe n wẽed gita ne b nug a yiib n yɩɩl wa b sẽn da wẽed ne b bug-raoogã. B ra maanda woto ne 4/4 metre.
=== 1920s-1940s ===
Yʋʋmd 1920 wã, a Kru zãmsda Ghana wã gilg-n-taag Kwame Asare (sẽn yaa a Jacob Sam). A Kumasi Trio wã maana b pipi yɩɩl sẽn gomd yɛl sẽn yaa sõma wã Zonophone wã sẽn be Londẽ yʋʋmd 1928 wã. [7] Sẽn wa n sɩng ne koom-koglgã sẽn be ko-kãsengã n kẽng tẽngẽ wã, Akan harp seperewa wã sẽn yaa buud toor-toore wã yɩɩl n lebg odonson bɩ Akan blues la b bool-a tɩ "Native Blues". [4] A Master's Voice ne a Parlophone Records ra yiisda Akan blues album-rãmb Gana kiidã soolmẽ wã. Yaa yʋʋm 1930 la 1940 wã la b yãaga Artiste a Jacob Sam, Kwesi Pepera, Appianing, Kwame, Mireku, Osei Bonsu, Kwesi Menu, Kamkan la Appiah Adjekum. [8] Yʋʋmd 1930 wã, b ra tara yɩɩl sẽn yaa 200 000 n da koosd yʋʋmd fãa, tɩ b yaool n pa le yiisd-b ye.[4]
=== 1950s- 1960s ===
B ra deng n yɩɩla ne rãamã, la b ra yɩɩla yɩɩl wʋsg yʋʋm 1950 wã la yʋʋm 1960 wã sɩngrẽ. Soukous la filimã sẽn yaa sõma wã yɩɩl n da pak-b tɩ b ra nong n yɩɩl ne rãam. Baa ne a sẽn ket n nong nebã wʋsgo, b pa leb n nong-a wa pĩndã ye. Neb a taab sẽn tar yʋʋr sẽn boond tɩ palma rãam yɩɩlbã yaa Koo Nimo (a sẽn boond tɩ Daniel Amponsah),[5] S. E. Rogie, Abdul Tee-Jay la Super Combo.
Agya Koo Nimo yaa Ghana yɩɩl-gʋlsda a to sẽn yaa yʋʋr sẽn boond tɩ "Palm-wine mizik rĩmã". "Tõnd-rãmbã sẽn yaa neb nins sẽn tar vɩɩm sẽn pa tar yõodã" sẽn yaa b sẽn boond-a to-to wã, b tũnugda ne b mizikã n togsd vɩɩmã kibarã, n maan pãn-tusdg wʋsg Gana la Afirik Wɛt-Wedg mizikã zĩisẽ. A paama a vɩɩmã tõre kũun sẽn be Winneba karẽn-biis karẽn-kẽndr zug Gãna.
r3d7bgn3bmie7r0gaaqnmyei56hzr5s
31644
31643
2026-05-06T12:42:08Z
Nat1620
56
Wʋsgo
31644
wikitext
text/x-wiki
Rɩt-roogã yɩɩl yaa ra-tẽnga sẽn yaa Afrika sẽn be Zapõ-Wẽndã sẽn yaa ra-kãnga sẽn zĩnd Ghana, Sierra Leone, Liberia la Nizɛɛr soolmẽ wã yʋʋm kob-gĩnd 19 soabã saabẽ. [1] B sẽn da wa n boond tɩ "palm-wine" wã yaa yɩɩl sẽn yit tẽngẽ wã. B getame tɩ b sẽn na n yɩɩl ne rãamã yaa bũmb ning sẽn kɩt tɩ b mi n yɩɩl rũndã-rũndã wã. A ra yaa a sẽn da be n be n be a Siirã ne a Liberiya, a sẽn da tũnug ne Portugal gilg-n-taar sẽn da be koom-kogendbã nengẽ, n naag ne Trinidadɩ-rɩtm sẽn yaa a sẽn naan naan naan yɩ "tõnd sẽn yaa vẽenema, sẽn yaa nana, sẽn yaa noog ne sũ-noogo".[2][3] Pipi, a ra na n yɩɩda tẽngẽ wã, n yɩɩd sẽn yaa kʋɩlgã pʋga. [4] A ra na n paama nebã wʋsg yʋʋmd 1950 la 1960 yʋʋmdã pʋgẽ, la a ket n ket n tara nebã wʋsg n paas n paase. [5]
== piim boʋla -lab tékre ==
B pʋdame tɩ rãam-palm-gãong yʋʋr sẽn boond tɩ rãam sẽn yit tɩt sẽn yaa tɩt sẽn be tɩtgã, tɩ b yũuda a Zeova Kaset rãmbã sẽn da tigimd taab n wa yɩɩl pipi Afrika wã kiitar dãmbã.
== Kʋdemde ==
B sẽn da wa n maand yɩɩl ne rãamã, b ra yaa tʋm-tʋmdb sẽn da be koom-koglgã pʋgẽ wã, sẽn yɩɩd fãa sẽn da yaa koom-kogendb, koom-kogedb la zĩm-kogdb sʋka. Tẽnga kãngã ra yaa tẽn-kãseng sẽn da yaa ned sẽn da tʋmd ne tigis-n-soaba, tɩ kɩt tɩ b tall Europe tʋʋm-teed a taaba. B ra maand yɩɩl ne b sẽn da nong n yũud rãamã zĩig ning b sẽn da pa maandẽ wã, n kɩt tɩ b boond-a woto. [6] B sẽn naan yɩɩlã yaa Afirik Wɛtgẽ wã neb sẽn da beẽ wã, sẽn yɩɩd fãa, Gʋni soolmã kʋɩlgã pʋga. B sẽn da maand yɩɩl n maand yɩɩl wakat sẽn pa kaoos wã, b yii koom-koglgã pʋga n kẽng tẽngã pʋga, n wa kɩt tɩ b lebg tẽn-tẽnsã kibay. B yeelame tɩ b ra yaa Afrika Wɛt-dãmbã pipi mizik buud a ye. B sẽn da na n dɩkd b instrumentã ne b sẽn da naagd-b ne b sãn-tũudã, b lagma taab n naan naan naan naan maan woto. Yaa yɩɩl-kãngã bal n kɩt tɩ b ra tõe n wẽed gita ne b nug a yiib n yɩɩl wa b sẽn da wẽed ne b bug-raoogã. B ra maanda woto ne 4/4 metre.
=== 1920s-1940s ===
Yʋʋmd 1920 wã, a Kru zãmsda Ghana wã gilg-n-taag Kwame Asare (sẽn yaa a Jacob Sam). A Kumasi Trio wã maana b pipi yɩɩl sẽn gomd yɛl sẽn yaa sõma wã Zonophone wã sẽn be Londẽ yʋʋmd 1928 wã. [7] Sẽn wa n sɩng ne koom-koglgã sẽn be ko-kãsengã n kẽng tẽngẽ wã, Akan harp seperewa wã sẽn yaa buud toor-toore wã yɩɩl n lebg odonson bɩ Akan blues la b bool-a tɩ "Native Blues". [4] A Master's Voice ne a Parlophone Records ra yiisda Akan blues album-rãmb Gana kiidã soolmẽ wã. Yaa yʋʋm 1930 la 1940 wã la b yãaga Artiste a Jacob Sam, Kwesi Pepera, Appianing, Kwame, Mireku, Osei Bonsu, Kwesi Menu, Kamkan la Appiah Adjekum. [8] Yʋʋmd 1930 wã, b ra tara yɩɩl sẽn yaa 200 000 n da koosd yʋʋmd fãa, tɩ b yaool n pa le yiisd-b ye.[4]
=== 1950s- 1960s ===
B ra deng n yɩɩla ne rãamã, la b ra yɩɩla yɩɩl wʋsg yʋʋm 1950 wã la yʋʋm 1960 wã sɩngrẽ. Soukous la filimã sẽn yaa sõma wã yɩɩl n da pak-b tɩ b ra nong n yɩɩl ne rãam. Baa ne a sẽn ket n nong nebã wʋsgo, b pa leb n nong-a wa pĩndã ye. Neb a taab sẽn tar yʋʋr sẽn boond tɩ palma rãam yɩɩlbã yaa Koo Nimo (a sẽn boond tɩ Daniel Amponsah),[5] S. E. Rogie, Abdul Tee-Jay la Super Combo.
Agya Koo Nimo yaa Ghana yɩɩl-gʋlsda a to sẽn yaa yʋʋr sẽn boond tɩ "Palm-wine mizik rĩmã". "Tõnd-rãmbã sẽn yaa neb nins sẽn tar vɩɩm sẽn pa tar yõodã" sẽn yaa b sẽn boond-a to-to wã, b tũnugda ne b mizikã n togsd vɩɩmã kibarã, n maan pãn-tusdg wʋsg Gana la Afirik Wɛt-Wedg mizikã zĩisẽ. A paama a vɩɩmã tõre kũun sẽn be Winneba karẽn-biis karẽn-kẽndr zug Gãna.
== Yɩɩllã sẽn yaa sõma la sẽn yaa sõma ==
B sẽn boond tɩ "palm-wine" wã, b sẽn boond tɩ palm-wine wã yaa b sẽn boond t'a "palm wine" wã. B sẽn maand woto wã, b tara yɩɩl sẽn pa zems ne a sẽn maand to-to wã, b rɩkda b nug-biis n maand yɩɩl la b gʋlsd b goamã. Yɩɩn-kãens pʋgẽ, b gomda yɛl sẽn yaa to-to, b gomda neb nins sẽn be beẽ wã yelle, wall b tagsdda bũmb nins b sẽn maand daar fãa yelle.
Yɩɩll kãngã yaa b sẽn get tɩ yaa sẽn yaa rũndã-rũndã wã n sɩng n yaa "Highlife". B ra gomda Angl-dãmb sẽn be Afirik Wɛtgẽ wã n zãmsd nebã bũmb sẽn yaa sõma yʋʋm kobs a 20 soabã sɩngrẽ. Sẽn yaa to-to, a pa wõnd a sẽn da wa n deng n moond koɛɛgã ye. A pa wõnd a sã n wa moond koɛɛgã ye, a pa wa n get a sẽn da moond koɛɛgã ye.[9] Tẽns pʋsẽ, b ra maand yɩɩl ne neb nins sẽn da be tẽngã pʋgẽ wã, la b ra yeelgdame tɩ b yaa nin-tɩrs rãmba. Baa ne a sẽn wa n wa n naag ne yɩɩl-kãnga, yɩɩl-kãngã ra ket n yaa sõma la a yaa sõma. Dũni gill zabr a yiib-n-soabã sasa, sodaasã sẽn da be Gana wã kɩtame tɩ b tall manesem ning sẽn wõnd rũndã-rũndã wã.
== Rũndã-rũndã yõodã ==
Baa ne a sẽn yaa bũmb ning sẽn kɩt tɩ b mi b yɩɩlã, pa tɩlae tɩ b paam n bãng b sẽn mi dũniyã gill zug to-to wala b sẽn mi b sẽn mi a Zeova wã bɩ b sẽn mi rũndã-rũndã Afrika wã yɩɩlã ye. B ra yetame tɩ buud-goam nins sẽn yaa b buud toor-toore wã ra tarẽ n getẽ wã, yaa b sẽn getẽ tɩ b sẽn get b buud-goamy toɛy-toɛyã yell yaa b sẽn tagsdẽ tɩ b yaa b buud-gomdã sẽn gomd Fransã la b leb n getẽ. [10] Rɩt-rɩt-roogã ket n yaa Ghana tẽnga mizik pʋɩɩr sẽn ka to ye. Yaa a Agya Koo Nimo sẽn paam n paam n deeg b tʋʋmde, n kɩt tɩ b paam n kõ tẽnga waoogre, a Koo Nimo ning sẽn kõ a tʋʋmdã tẽnga pʋgẽ. Rũndã-rũndã, neb wʋsg n be ne taab wa a Kyekyeku, n ket n maand yɩɩr ne taab n paasd b sẽn maand ne taab rũndã-rũndã wã. Kyekyeku wãb-a lame tɩ b ra tagsdame tɩ sã n pa yɩɩl bɩ piyano, b sã n zãms gita, b na n yũuda rãam la b yũud rãam. A wilgame tɩ b tõe n yɩɩla tʋʋm-no-kãens sẽn yaa toor fasɩ, n pa tar b yell ye. Rẽ n kɩt tɩ b leb n tar n yɩɩndame.
r3kgpcjc8hdx5ebosz5fpinbbedr07x