मे १२

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mr">
  <siteinfo>
    <sitename>विकिपीडिया</sitename>
    <dbname>mrwiki</dbname>
    <base>https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">मिडिया</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">विशेष</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">चर्चा</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">सदस्य</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">सदस्य चर्चा</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">विकिपीडिया</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">विकिपीडिया चर्चा</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">चित्र</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">चित्र चर्चा</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">मिडियाविकी</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">मिडियाविकी चर्चा</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">साचा</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">साचा चर्चा</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">सहाय्य</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">सहाय्य चर्चा</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">वर्ग</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">वर्ग चर्चा</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">दालन</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">दालन चर्चा</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">मसुदा</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">मसुदा चर्चा</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">विभाग</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">विभाग चर्चा</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>मे १२</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1557</id>
    <revision>
      <id>2683530</id>
      <parentid>2503263</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T03:18:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* एकविसावे शतक */</comment>
      <origin>2683530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13456" sha1="6dw6hs790xzgwt8pn7suun5zv9ol1jd" xml:space="preserve">{{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|मे|१२|१३२|१३३}}

{{मे दिनदर्शिका}}
== ठळक घटना आणि घडामोडी ==
=== चौदावे शतक ===
* [[इ.स. १३२८|१३२८]] - [[रोम]] येथे [[प्रतीपोप]] [[पोप निकोलस पाचवा|निकोलस पाचव्याचा]] राज्याभिषेक.
=== सोळावे शतक ===
* [[इ.स. १५८८|१५८८]] - [[फ्रान्स|फ्रांस]]चा राजा [[तिसरा हेन्री, फ्रान्स|हेन्री तिसऱ्याने]] [[पॅरिस]]मधून पळ काढला.
=== सतरावे शतक ===
* [[इ.स. १६६६|१६६६]] - [[आग्रा]] येथे [[शिवाजी महाराज]] व [[औरंगजेब]] यांची पहिली व शेवटची भेट झाली.
* [[इ.स. १६८९|१६८९]] - [[इंग्लंड]]चा राजा [[विल्यम तिसरा, इंग्लंड|विल्यम तिसऱ्याने]] [[फ्रान्स|फ्रांस]] विरुद्ध युद्ध पुकारले.

=== अठरावे शतक ===
* [[इ.स. १७८०|१७८०]] - [[अमेरिकन क्रांती]] - ब्रिटिश सैन्याने [[चार्ल्स्टन, दक्षिण कॅरोलिना]] जिंकले.
* [[इ.स. १७९७|१७९७]] - [[नेपोलियन बोनापार्ट]]ने [[व्हेनिस]] जिंकले.
=== एकोणिसावे शतक ===
* [[इ.स. १८६२|१८६२]] - [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेचे]] सैन्य [[लुईझियाना]]च्या [[बॅटन रूज]] शहरात शिरले.
* [[इ.स. १८६४|१८६४]] - [[अमेरिकन यादवी युद्ध]]-[[स्पॉट्सिल्व्हेनियाची लढाई]] - तुंबळ युद्धात उत्तर व दक्षिणेचे हजारो सैनिक मृत्युमुखी.
* [[इ.स. १८८१|१८८१]] - [[ट्युनिसीया]] [[फ्रान्स|फ्रांस]]च्या आधिपत्याखाली.
* [[इ.स. १८९०|१८९०]] - [[इंग्लंड]]मध्ये सर्वप्रथम काउंटी सामने सुरू. [[यॉर्कशायर]]ने [[ग्लॉस्टरशायर]]ला ८ गडी राखून हरवले.

=== विसावे शतक ===
{{बदल}}
* [[१९०९]]: सेवानंद बाळुकाका कानिटकर, डॉ. गजानन श्रीपत तथा अण्णासाहेब खेर आणि वि. ग. केतकर यांनी पुणे [[अनाथ विद्यार्थी]] गृहाची स्थापना केली.
* [[१९२६]] : [[रोअल्ड अ‍ॅमंडसेन]] याच्या नेतृत्वाखाली नॉर्ज या विमानाने उत्तर ध्रुवापर्यंत पहिली विमानफेरी केली.

* [[इ.स. १९३२|१९३२]] - अपहरण झाल्यावर अडीच महिन्यांनी [[चार्ल्स लिंडबर्ग]]चा मुलगा मृत अवस्थेत सापडला.
* [[इ.स. १९३७|१९३७]] - [[जॉर्ज सहावा, इंग्लंड|जॉर्ज सहावा]] [[इंग्लंड]]च्या राजेपदी.
* [[इ.स. १९४२|१९४२]] - [[दुसरे महायुद्ध]] - [[खार्कोवची दसरी लढाई]].
* [[१९४२]] - [[ज्यूंचे शिरकाण]] - [[ऑश्विझ छळछावणी|ऑश्वित्झ कॉॅंसेन्ट्रेशन कॅम्प]]मध्ये १,५०० ज्यू व्यक्तिंना विषारी वायूने मारण्यात आले.
* [[इ.स. १९४९|१९४९]] - [[शीत युद्ध]] - [[सोवियेत संघ|सोवियेत संघाने]] [[बर्लिनचा वेढा]] उठवला.
* [[१९४९]] : सयामचे नाव बदलून [[थायलंड]] करण्यात आले.
* [[इ.स. १९५२|१९५२]] - [[भारतीय प्रजासत्ताक|प्रजासत्ताक भारताचे]] पहिले [[संसदीय अधिवेशन]] सुरू.
* [[१९५२]] - [[गजसिंग, जोधपुर|गजसिंग]] [[जोधपुर]]च्या राजेपदी.
* [[१९५५]]: [[दुसरे महायुद्ध]] – संपल्यावर ऑस्ट्रियाने दोस्त राष्ट्रांकडून स्वातंत्र्य मिळवले.
* [[इ.स. १९५८|१९५८]] - [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] व [[कॅनडा]]ने शत्रूपासून एकमेकांचे रक्षण करण्याचा तह केला.
* [[इ.स. १९६५|१९६५]] - [[सोवियेत संघ|सोवियेत संघाचे]] चांद्रयान [[लुना ५]] चंद्रावर कोसळले.
* [[इ.स. १९७५|१९७५]] - [[कंबोडिया]]च्या आरमाराने अमेरिकेचे [[एस.एस. मायाग्वेझ]] हे जहाज पकडले.
* [[इ.स. १९७८|१९७८]] - [[झैर]]मध्ये अतिरेक्यांनी [[कोल्वेझी]] शहर जिंकले.
* [[१९८७]]: ब्रिटिश रॉयल नेव्ही मधील एचएमएस हार्मिस ही [[युद्धनौका]] विकत घेऊन भारताने तीला आयएनएस [[विराट]] या नावाने दाखल केले.
* [[१९९८]]: [[केन्द्र सरकारी]] कर्मचाऱ्यांचे निवृत्तीचे वय ५८ वर्षांवरून वरून ६० वर्षे करण्याचा केन्द्र सरकारचा निर्णय.
* [[१९९८]]: भाषातज्ज्ञ आणि वैदिक संस्कृतीचे अभ्यासक [[रामचंद्र नारायण दांडेकर]] यांना बिर्ला अ‍ॅकॅडमी ऑफ आर्ट अँड कल्चर या संस्थेचा जी. डी. बिर्ला आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार जाहीर

=== एकविसावे शतक ===
* [[इ.स. २००३|२००३]] - [[सौदी अरेबिया]]ची राजधानी [[रियाध]]मध्ये [[अल कायदा]]ने बॉम्बस्फोट घडवले. २६ ठार.
* [[२००८]]: [[चीन]]मध्ये ८.० पेक्षा जास्त तीव्रतेच्या भूकंपात ६९,००० पेक्षा जास्त लोक मारले गेले.
* [[२०१०]]: एस. एच. कपाडीया यांनी [[भारताच्या सरन्यायाधीशांची यादी|भारताचे ३८ वे सरन्यायाधीश]] म्हणुन कार्यभार सांभाळला.

== जन्म ==

* [[इ.स. १४०१|१४०१]] - [[शोको]], [[:वर्ग:जपानी सम्राट|जपानी सम्राट]].
* [[इ.स. १४९६|१४९६]] - [[गुस्ताव पहिला, स्वीडन]]चा राजा.
* [[इ.स. १६७०|१६७०]] - [[फ्रेडरिक ऑगस्टस पहिला, पोर्तुगाल]]चा राजा.
* [[इ.स. १८२०|१८२०]] - [[फ्लोरेंस नाइटिंगेल]], आधुनिक [[शुश्रुषाशास्त्र|शुश्रुषाशास्त्राच्या]] संस्थापिका; [[ब्रिटन|ब्रिटिश]] [[परिचारिका]].
* [[इ.स. १८६७|१८६७]] - [[ह्यू ट्रंबल]], [[:वर्ग:ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू|ऑस्ट्रेलियन क्रिकेट खेळाडू]].
* [[१८८७]]- आठवणीकार [[सदाशिव विनायक बापट]] 
* [[इ.स. १८८९|१८८९]] - [[ओटो फ्रांक|ऑट्टो फ्रँक]], [[:वर्ग:जर्मन लेखक|जर्मन लेखक]].
* [[१८९५]]: भारतीय तत्त्वज्ञ [[जे. कृष्णमूर्ती]] 
* [[इ.स. १८९९|१८९९]] -लाटव्हियाच्या योगशिक्षिका  [[ईंद्रा देवी]], भारतीय योगी.
* [[१९०५]]: कृतिशील विचारवंत, मराठा चेंबर ऑफ कॉमर्स अँड इंडस्ट्रीजचे संस्थापक [[आत्माराम रावजी भट]]. 
* [[इ.स. १९०७|१९०७]] - [[कॅथेरिन हेपबर्न]], अमेरिकन अभिनेत्री.
* [[१९०७]]: [[विजयशंकर जग्नेश्वर]] तथा विजय भट – चित्रपट निर्माते, दिग्दर्शक व पटकथालेखक, त्यांचे रामराज्य (१९४३), बैजू बावरा (१९५२), गूंज उठी शहनाई (१९५९), हिमालय की गोद में (१९६५) हे चित्रपट खूप गाजले. ’फिल्म अँड टेलिव्हिजन प्रोड्युसर्स गिल्ड ऑफ इंडिया’ या संस्थेचे ते संस्थापक सदस्य होते. 
* [[इ.स. १९२५|१९२५]] - [[योगी बेरा]], अमेरिकन बेसबॉलपटू.
* [[इ.स. १९३०|१९३०]] - [[तारा वनारसे]], [[मराठी]]-[[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]] डॉक्टर, लेखिका.
* [[इ.स. १९३३|१९३३]] - [[नंदकुमार महादेव नाटेकर]] उर्फ [[नंदू नाटेकर]], [[:वर्ग:भारतीय बॅडमिंटनपटू|अग्रगण्य भारतीय बॅडमिंटनपटू]].
* [[इ.स. १९६२|१९६२]] - [[एमिलियो एस्तेवेझ]], अमेरिकन अभिनेता.
* [[इ.स. १९६६|१९६६]] - [[स्टीवन बाल्डविन]], अमेरिकन अभिनेता.
* [[इ.स. १९७८|१९७८]] - [[थॉमस ओडोयो]], [[:वर्ग:केन्याचे क्रिकेट खेळाडू|केन्याचा क्रिकेट खेळाडू]].

== मृत्यू ==
* [[इ.स. १००३|१००३]] - [[पोप सिल्व्हेस्टर दुसरा]].
* [[इ.स. १०१२|१०१२]] - [[पोप सर्जियस चौथा]].
* [[इ.स. १८८९|१८८९]] - [[जॉन कॅडबरी]], इंग्लिश उद्योगपती.
* [[इ.स. २०१०|२०१०]] - [[तारा वनारसे]], [[मराठी]]-[[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]] डॉक्टर, लेखिका.

*[[१९७०]]: नोबेल पुरस्कार विजेते जर्मन कवी आणि नाटककार [[नोली सॅच]] 
*[[२०१४]]: भारतीय अभिनेते, दिग्दर्शक, आणि पटकथालेखक [[सरत पुजारी]]

== प्रतिवार्षिक पालन ==
* [[जागतिक परिचारिका दिन]]

==बाह्य दुवे==
{{बीबीसी आज||may/12}}


----
[[मे १०]] - [[मे ११]] - '''मे १२''' - [[मे १३]] - [[मे १४]] - ([[मे महिना]])

{{ग्रेगरियन महिने}}</text>
      <sha1>6dw6hs790xzgwt8pn7suun5zv9ol1jd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मे १३</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1558</id>
    <revision>
      <id>2683531</id>
      <parentid>2323142</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T03:21:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* मृत्यू */</comment>
      <origin>2683531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6539" sha1="sc18z5ermdg7j0jmjqrj1kuq0lwtxek" xml:space="preserve">{{मे दिनदर्शिका}}
{{ग्रेगरी दिनदर्शिका दिवस|मे|१३|१३३|१३४}}

== ठळक घटना आणि घडामोडी ==
=== एकोणविसावे शतक ===
===विसावे शतक===
* [[इ.स. १९७०|१९७०]] - गायिका, नृत्यदिग्दर्शिका [[सितारादेवी]] यांनी बिर्ला मातोश्री सभागृहात सतत अकरा तास पंचेचाळीस मिनिटे नृत्य करण्याचा विक्रम केला.
&lt;!--* [[इ.स. १९९५|१९९५]] - [[ब्रिटन|ब्रिटीश]] महिला [[ऍलिसन हारग्रेव्स]] [[एव्हरेस्ट]] सर करणारी पहिली महिला झाली.--&gt;* [[इ.स. १९९६|१९९६]] - [[अरुण खोपकर]] दिग्दर्शित [[सोच समझ के]] या भारतीय कुटुंबनियोजन संस्थेच्या निर्मितीला कुटुंबकल्याण या विषयावरील सर्वोत्तम चित्रपटाचा राष्ट्रीय पुरस्कार प्राप्त.

=== एकविसावे शतक ===
== जन्म ==
* [[इ.स. १६५५|१६५५]] - [[पोप इनोसंट तेरावा]].
* [[इ.स. १६९९|१६९९]] - [[मार्क्विस दि पोंबाल]], [[:वर्ग:पोर्तुगालचे पंतप्रधान|पोर्तुगालचा पंतप्रधान]].
* [[इ.स. १७३०|१७३०]] - [[चार्ल्स वॅट्सन-वेंटवर्थ]], [[:वर्ग:युनायटेड किंग्डमचे पंतप्रधान|युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान]].
* [[इ.स. १७९२|१७९२]] - [[पोप पायस नववा]].
* [[इ.स. १८९४|१८९४]] - [[असेगिर असेगीर्सन]], [[:वर्ग:आइसलँडचे राष्ट्राध्यक्ष|आइसलॅंडचा दुसरा राष्ट्राध्यक्ष]].
* [[इ.स. १९०४|१९०४]] - [[लुईस डुफस]], [[:वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू|दक्षिण आफ्रिकेचा क्रिकेट खेळाडू]].
* [[इ.स. १९०५|१९०५]] - [[फक्रुद्दीन अली अहमद]], [[:वर्ग:भारताचे राष्ट्रपती|भारताचे पाचवे राष्ट्रपती]].
* [[इ.स. १९१३|१९१३]] - [[विल्यम आर. टोल्बर्ट]], [[:वर्ग:लायबेरियाचे राष्ट्राध्यक्ष|लायबेरियाचा राष्ट्राध्यक्ष]].
* [[इ.स. १९२२|१९२२]] - [[मायकेल ऐन्सवर्थ]], [[:वर्ग:इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू|इंग्लिश क्रिकेट खेळाडू]].
* [[इ.स. १९२८|१९२८]] - [[एन्रिके बोलान्योस]], [[:वर्ग:निकाराग्वाचे राष्ट्राध्यक्ष|निकाराग्वाचा राष्ट्राध्यक्ष]].
* [[इ.स. १९३०|१९३०]] - [[होजे हिमेनेझ लोझानो]], [[:वर्ग:स्पॅनिश लेखक|स्पॅनिश लेखक]].
* १९३० - [[व्हर्नॉन शॉ]], [[:वर्ग:डॉमिनिकाचे राष्ट्राध्यक्ष|डॉमिनिकाचा राष्ट्राध्यक्ष]].
* [[इ.स. १९३१|१९३१]] - [[जिम जोन्स]], अमेरिकेतील ढोंगी धर्मगुरू.
* [[इ.स. १९६३|१९६३]] - [[वॉली मासुर]], [[:वर्ग:टेनिसपटू|ऑस्ट्रेलियाचा टेनिस खेळाडू]].
* [[इ.स. १९६४|१९६४]] - [[स्टीवन कोल्बेर]], अमेरिकन दूरचित्रवाणी अभिनेता.
* [[इ.स. १९७८|१९७८]] - [[दिलशान वितरणा]], [[:वर्ग:श्रीलंकेचे क्रिकेट खेळाडू|श्रीलंकेचा क्रिकेट खेळाडू]].

== मृत्यू ==
* [[इ.स. १९९६|१९९६]] - [[मधुकर दत्तात्रेय देवरस|भाऊराव ऊर्फ मधुकर दत्तात्रेय देवरस]], [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे]] ज्येष्ठ नेते.
* [[इ.स. २००१|२००१]] - [[आर.के. नारायण]], भारतीय [[:वर्ग:इंग्लिश लेखक|इंग्लिश लेखक]].
* [[इ.स. २०१६|२०१६]] - [[हरदेव सिंह महाराज]], भारतीय [[:निरंकारी मिशन चे प्रमुख|निरंकारी बाबा]].
* [[इ.स. २०१८|२०१८]] - [[जॉर्ज सुदर्शन]], [[:वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते|पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते]] [[:वर्ग:भारतीय भौतिकशास्त्रज्ञ|भारतीय भौतिकशास्त्रज्ञ]]

== प्रतिवार्षिक पालन ==
* [[राष्ट्रीय एकता दिन]]

==बाह्य दुवे==
{{बीबीसी आज||may/13}}


----
[[मे ११]] - [[मे १२]] - '''मे १३''' - [[मे १४]] - [[मे १५]] - ([[मे महिना]])

{{ग्रेगरियन महिने}}</text>
      <sha1>sc18z5ermdg7j0jmjqrj1kuq0lwtxek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>तमिळनाडू</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2987</id>
    <revision>
      <id>2683493</id>
      <parentid>2634659</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T14:32:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>685</id>
      </contributor>
      <comment>TamilNadu_Logo.svg या चित्राऐवजी Seal_of_Tamil_Nadu.svg चित्र वापरले.</comment>
      <origin>2683493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16118" sha1="a0eb1jg371s2dz0zesg88yo02db6bry" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट राज्य IN
| राज्य_नाव = तमिळनाडू
| स्थापना_दिनांक = [[नोव्हेंबर १]], [[इ.स. १९५६|१९५६]]
| चित्र_नकाशा = Tamil Nadu locator map.svg
| राजधानी_शहर = [[चेन्नई]]
| अक्षांश = 13.09
| रेखांश = 18.27
| सर्वात_मोठे_शहर = [[चेन्नई]] आणि [[मदुराई]]
| सर्वात_मोठे_मेट्रो_शहर = [[चेन्नई]]
| जनगणना_वर्ष = २०११
| लोकसंख्या_संख्या = ७२,१३८,९५८
| लोकसंख्या_क्रमवारी_क्रमांक = ७
| लोकसंख्या_घनता = ५५०
| क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी = १३००५८
| क्षेत्रफळ_क्रमवारी_क्रमांक = ११
| जिल्हे_संख्या = ३२
| राज्यपाल_नाव = [[आर्. एन्. रवी]]
| मुख्यमंत्री_नाव = [[एम्. के. स्टॅलिन]]
| सभापती नाव = 
| सभापती_पद_नाव = 
| कायदेमंडळ_प्रकार = [[तमिळनाडू विधानसभा]]
| कायदेमंडळ_जागा_संख्या = २३५
| राज्यभाषा = [[तमिळ भाषा|तमिळ]]
| राज्य_संकेतनाम = IN-TN
| संकेतस्थळ = tn.gov.in/
| राज्यचिन्ह = Seal of Tamil Nadu.svg
| तळटिपा = 
}}
'''तमिळनाडू''' (लिहिण्याची पद्धत) '''तमिळ्नाडु''' (स्थानिक उच्चार) (तमिळ: தமிழ்நாடு/तमिळ्नाडु) अर्थ: &quot;तमिळ लोकांचे राष्ट्र&quot;) हे [[भारत|भारतातील]] २८ राज्यांपैकी एक राज्य आहे. [[चेन्नई]] (पूर्वीचे नाव:मद्रास) हे सर्वात मोठे शहर तसेच राज्याची राजधानी आहे. तमिळनाडू भारताच्या सर्वात दक्षिणटोकावरील द्वीपकल्पावर वसले आहे. पश्चिमेस [[केरळ]], वायव्येला [[कर्नाटक]], दक्षिणेस [[हिंदी महासागर|भारतीय महासागर]] व [[श्रीलंका]], पूर्वेस [[बंगालचा उपसागर]], तसेच [[केंद्रशासित प्रदेश]] ([[पुदुच्चेरी]])  आणि उत्तरेस [[आंध्र प्रदेश]] अशा त्याच्या चतुःसीमा आहेत. राज्याच्या वायव्येस [[निलगिरी पर्वतरांगा]], [[अण्णामालै टेकड्या]], पश्चिमेस [[पालक्काड]], तर उत्तरेस पूर्वघाट आणि पूर्वदिशेला असलेला  [[बंगालचा उपसागर]] दक्षिणेस [[पाल्कची समुद्रधुनी]] ओलांडून भारतीय महासागरात मिसळतो. दक्षिणेकडील टोकावर असणाऱ्या [[कन्याकुमारी]] ह्या प्रसिद्ध पर्यटनक्षेत्री तीन [[समुद्र]] एकमेकांत मिसळतानाचे दृश्य पहावयास मिळते.
क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने तमिळनाडूचा भारतात ११वा क्रमांक लागतो तर लोकसंख्येनुसार ७वा क्रमांक लागतो. तमिळनाडू हे भारतातील सर्वात मोठे शहरीकरण झालेले राज्य आहे, तसेच भारताच्या औद्योगिक विकास दरात (जी.डी.पी.) त्याचे पाचव्या क्रमांकाचे स्थान आहे. भारतातील सर्वाधिक उद्योगधंदे व त्यांची कार्यालये (१०.५६ टक्के) असणारे राज्य म्हणून तमिळनाडूचा प्रथम क्रमांक लागतो. [[वस्त्रोद्योग]], [[साखर]] व [[सिमेंट]] हे येथील प्रमुख [[उद्योग]]धंदे आहेत. पण त्यामानाने देशाच्या एकूण लोकसंख्येपैकी फक्त ६ टक्के लोक तमिळनाडूत राहतात.

तामिळनाडूचे [[क्षेत्रफळ]] १,३०,०५८ चौ.कि.मी असून [[लोकसंख्या]] ७,२१,३८,९५८ एवढी आहे. [[तमिळ]] ही येथील प्रमुख [[भाषा]] आहे. तामिळनाडूची [[साक्षरता]] ८०.३३ टक्के आहे. [[चेन्नई]] ही तामिळनाडूची [[राजधानी]] असून सर्वात मोठे [[शहर]] आहे. [[तांदूळ]], [[रागी]], [[कापूस]] व [[ऊस]] ही येथील प्रमुख [[पिक]]े आहेत. तामिळनाडूतील [[कावेरी नदी]], [[पालर नदी]] व [[वैगई नदी]] या प्रमुख [[नदी|नद्या]] आहेत.

== प्रागैतिहासिक ==

==साम्राज्यांचा काळ==
=== चोळ साम्राज्य ===
===विजयनगर आणि नायकांचा काळ===
=== युरोपिअन शासनकर्त्यांचा काळ ===
=== भारतीय स्वातंत्र्या नंतरचा काळ ===
== भूगोल ==

== हवामान ==

== शासन आणि प्रशासन ==
== जिल्हे ==
[[चित्र:TN Districts Numbered 2009.png|thumb|255px|तमिळनाडूमधील जिल्हे]]
तमिळनाडूतील ३२ जिल्ह्यांची नाव खाली यादीस्वरूपात दिली आहेत ज्यांचे क्रमांक उजवीकडील चित्रात त्यात्या जिल्ह्याचे ठिकाण दर्शवितात.
{|
|- style=&quot;height:300px; vertical-align:top;&quot;
|
# [[अरियालूर जिल्हा|अरियालूर]]
# [[चेन्नई जिल्हा|चेन्नई]]
# [[कोइंबतूर जिल्हा|कोइंबतूर]]
# [[कडलूर जिल्हा|कडलूर]]
# [[धर्मपुरी जिल्हा|धर्मपुरी]]
# [[दिंडुक्कल जिल्हा|दिंडुक्कल]]
# [[इरोड जिल्हा|इरोड]]
# [[कांचीपुरम जिल्हा|कांचीपुरम]]
# [[कन्याकुमारी जिल्हा]]
# [[करुर जिल्हा|करुर]]
# [[कृष्णगिरी जिल्हा|कृष्णगिरी]]
# [[मदुरै जिल्हा|मदुरै]]
# [[नामक्कल जिल्हा|नामक्कल]]
# [[नामक्कल जिल्हा|नामक्कल]]
# [[निलगिरी जिल्हा|निलगिरी]]
# [[पेरंबळूर जिल्हा|पेरंबळूर]]
|
&lt;ol start=&quot;17&quot;&gt;
&lt;li&gt; [[पुदुकट्टै जिल्हा|पुदुकट्टै]]
&lt;li&gt; [[रामनाथपुरम जिल्हा|रामनाथपुरम]]
&lt;li&gt; [[सेलम जिल्हा|सेलम]]
&lt;li&gt; [[शिवगंगा जिल्हा|शिवगंगै]]
&lt;li&gt; [[तंजावुर जिल्हा|तंजावुर]]
&lt;li&gt; [[तेनी जिल्हा|तेनी]]
&lt;li&gt; [[तूतुकुडी जिल्हा|तूतुकुडी]]
&lt;li&gt; [[तिरुचिरापल्ली जिल्हा|तिरुचिरापल्ली]]
&lt;li&gt; [[तिरुनलवेली जिल्हा|तिरुनलवेली]]
&lt;li&gt; [[तिरुपूर जिल्हा|तिरुपूर]]
&lt;li&gt; [[तिरुवल्लूर जिल्हा|तिरूवल्लूर]]
&lt;li&gt; [[तिरुवनमलाई जिल्हा|तिरुवनमलाई]]
&lt;li&gt; [[तिरुवरुर जिल्हा|तिरुवरुर]]
&lt;li&gt; [[वेल्लूर जिल्हा|वेल्लूर]]
&lt;li&gt; [[विलुप्पुरम जिल्हा|विलुप्पुरम]]
&lt;li&gt; [[विरुधु नगर जिल्हा|विरुधु नगर]]
|}

== राजकारण ==
== भौगोलिक विस्तार आणि समाज ==

हिमालय: दक्षिण भारतातले सर्वात उंच शिखर आनैमुदई हे तमिळनाडुमध्ये आहे.
 उंन्ची: २६९५ मिटर)

== शिक्षण आणि सामाजिक सुधारणा ==
== संस्कृती ==
=== भाषा आणि साहित्य ===

[[तमिळ भाषा| तमिळ]] (தமிழ்) ही तामिळनाडुची अधिकृत [[भाषा]] आहे.

जेव्हा भारताने राष्ट्रीय मानदंड स्वीकारला, तेव्हा तामिळ ही भारताची शास्त्रीय भाषा म्हणून ओळखली जाणारी पहिली भाषा होती.

२००१ च्या जनगणनेनुसार, तामिळनाडूमध्ये एकूण लोकसंख्येच्या ८९.४३ टक्के लोकांद्वारे तामिळ ही पहिली भाषा म्हणून बोलली जाते.

===धर्म आणि जातीव्यवस्था===

२०११ च्या धार्मिक जनगणनेनुसार, तामिळनाडुमध्ये ८७.६% [[हिंदू धर्म| हिंदू]], ६.१% [[ख्रिश्चन]], ५.९% [[मुसलमान|मुस्लिम]], ०.१% [[जैन धर्म|जैन]] आणि ०.३% इतर धर्मांचे पालन किंवा कोणत्याही धर्माने नाही करणारे लोक आहेत.

=== सणवार /उत्सव ===

===संगीत===
=== कला आणि नृत्य ===
===चित्रपट सृष्टी===
=== खाद्यसंस्कृती ===

तामिळ पद्धतीचे जेवण म्हणजे तांदुळ, विविध डाळी, शेंगा यांचा सुरेख संगम आहे. तामिळनाडूला डोसा, पोंगल, इडली आणि सांबर, मसालेदार पुलिओगरे, यांची भूमी समजले जाते. तामिळ
लोकांना भात खूप आवडतो. दिवसातील प्रत्येक जेवणासाठी ते भाताचा वापर करतात. भाता सोबतच मसुरीची डाळ आणि शेंगाचाही वापर केला जातो. चिंच, मिरे, हिरवी, लाल मिरची ह्यांचा
जेवण स्वादिष्ट आणि मसालेदार करण्यासाठी वापर केला जातो. सढळ हाताने कढीपत्याचा वापर तमिळ जेवणात केला जातो. 

मिरची आणि मसाल्यांचा प्रभाव कमी करण्यासाठी तसेच पदार्थ पचनास सुलभ व्हावेत म्हणून दह्याचाही खूप मोठ्या प्रमाणात वापरले जात आहे. 
तीळ, लसूण, जिरे आणि मसाल्यांचे फोडणीसाठी वापर केला जातो.
* नारळाचा प्रत्येक पदार्थात वापर आणि लवंग, जायफळ, कोशिंबीर, गुलाब पाण्याचा जेवणात वापर होतो.
* इडली, डोसा आदि मेदूवडा या तिन्ही पदार्थानी भारताच्या सीमाही पार केल्या आहेत.

तामिळनाडू म्हटलं की समोर येतात ते वेगवेगळ्या नावाचे भात. 
*तांदळाच्या या राज्यामध्ये आपल्याला मुरुक्कू, इडिअप्पम असे तांदळाचे विविध पदार्थ पाहायला मिळतात.

===राज्याची मानचिन्हे===
{{माहितीचौकट राज्य प्रतिके
| राज्य    = तमिळनाडू
| राष्ट्  = भारत
| ध्वज     =
| राष्टृचिन्ह   = 
| भाषा = [[तमिळ]]
| गीत     = [[File:Neerarum Kadaludutha.jpg|40px|left]] तमिळ देवीस आवाहन
| नृत्य    =[[भरतनाट्यम]]
| प्राणी   =[[File:Niligiri Tahr found in Rajamala,Munnar.jpg|40px|left]] निलगिरी तहर
| पक्षी     =[[File:Chalcophaps indica -National Aquarium -Baltimore-8a.jpg|40px|left]] [[पाचू कवडा]]
| जलचर     =
| फुल   =[[File:Starr 080716-9320 Gloriosa superba.jpg|40px|left]] [[कळलावी]]
| फळ    =
| वनस्पती     =[[File:Borassus flabellifer.jpg|40px|left]] [[ताड]]
| नदी    =
| खेळ    =[[File:A Kabaddi match at 2006 Asian Games.jpg|40px|left]] [[कबड्डी]]
| पोशाख  =
}}

== अर्थव्यवस्था ==
=== शेतीव्यवसाय ===

===कापडगिरण्या,वाहन आणि अवजड उद्योग===
=== अणुसंधान आणि सॉफ्टवेर उद्योग ===
===अन्न आणि पेयपदार्थ प्रक्रिया उद्योग===
== मूलभूत सुविधा ==
==वातावरण==
== खेळ/क्रीडा ==
==पर्यटन==

{{विस्तार}}

== हे सुद्धा पहा ==
==संदर्भ==
{{तमिळनाडू राज्य}}
{{भारतीय राज्ये}}

[[वर्ग:तमिळनाडू|*]]
[[वर्ग:भारतीय राज्ये]]</text>
      <sha1>a0eb1jg371s2dz0zesg88yo02db6bry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नांदेड जिल्हा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3803</id>
    <revision>
      <id>2683516</id>
      <parentid>2682891</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T17:04:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2683516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28290" sha1="piyq2xfct7wfedzg7mzr80xad9rdoei" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय जिल्हा
|जिल्ह्याचे_नाव          = नांदेड जिल्हा
|स्थानिक_नाव           = (संस्कृत कवींचा जिल्हा) 
|चित्र_नकाशा            = Nanded_in_Maharashtra_(India).svg
|अक्षांश-रेखांश           =  
|राज्याचे_नाव            = महाराष्ट्र
|विभागाचे_नाव           = [[छत्रपती संभाजीनगर]]
|मुख्यालयाचे_नाव          = [[नांदेड]]
|तालुक्यांची_नावे           = [[अर्धापूर तालुका|अर्धापूर]], [[उमरी तालुका|उमरी]], [[कंधार तालुका|कंधार]], [[किनवट तालुका|किनवट]], [[देगलूर तालुका|देगलूर]], [[धर्माबाद तालुका|धर्माबाद]], [[नांदेड तालुका|नांदेड]], [[नायगाव तालुका|नायगाव]], [[बिलोली तालुका|बिलोली]], [[भोकर तालुका|भोकर]], [[माहूर तालुका|माहूर]], [[मुखेड तालुका|मुखेड]], [[मुदखेड तालुका|मुदखेड]], [[लोहा तालुका|लोहा]], [[हदगाव तालुका|हदगाव]], [[हिमायतनगर तालुका|हिमायतनगर]] (१६) 
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक = [[जिल्हा परिषद]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव = [[नांदेड जिल्हा परिषद]]
|क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी        = १०,४२२
|लोकसंख्या_एकूण         = ३३,५६,५६६
|जनगणना_वर्ष           = २०११
|लोकसंख्या_घनता         = ३२२
|शहरी_लोकसंख्या         = ७ लाख
|साक्षरता_दर            = ७६.९४
|लिंग_गुणोत्तर            = १.०६
|प्रमुख_शहरे             = कंधार, [[माहूरगढ]], देगलूर, किनवट
||जिल्हाधिकार्यांचे_नाव          =   राहुल कर्डिले, ([[भारतीय प्रशासकीय सेवा|भाप्रसे]])
|लोकसभा_मतदारसंघाची_नावे        = [[नांदेड (लोकसभा मतदारसंघ)|नांदेड]], [[हिंगोली (लोकसभा मतदारसंघ)]](काही भाग)
|विधानसभा_मतदारसंघाची_नावे      = 
|खासदारांची_नावे                = [[रविंद्र वसंतराव चव्हाण]](२०२४-लोकसभा पोटनिवडणूक)
|पर्जन्यमान_मिमी                = ९५४
|संकेतस्थळ                      = http://nanded.nic.in/htmldocs/index.html
}}
संतकवी विशेषतः '''संस्कृत कवींचा जिल्हा''' म्हणून सबंध देशात ओळखला जाणारा जिल्हा. देवीच्या साडेतीन पीठांपैकी पूर्ण पीठ [[माहूरगढ]] येथे आहे. शिखांची '''दक्षिण काशी''' ही धार्मिक ओळख निर्माण करून देणारा [[हुजूर साहेब|सचखंड गुरुद्वारा]] जिल्हा मुख्यालयी आहे.
प्रसिद्ध ऐतिहासिक ठिकाण [[कंधार किल्ला]], [[होट्टलचे शिलालेख]] जिल्ह्यात आहे. 
{{जिल्हा सूचना|जिल्हा_नाव=नांदेड}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |सांख्यिकी तपशील 
|-
|'''&lt;big&gt;जिल्हा परिषद&lt;/big&gt;''' 
| '''&lt;big&gt;[[नांदेड जिल्हा परिषद]]&lt;/big&gt;'''
|-
|'''पंचायत समिती (१६)'''
|१. नांदेड, २. भोकर ३. माहूर ४. कंधार ५. लोहा ६. उमरी ७. देगलूर ८. नायगांव ९. धर्माबाद १०. मुदखेड ११. बिलोली १२. मुखेड १३. हदगांव १४. अर्धापूर १५. किनवट १६. हिमायतनगर
|-
|'''विधानसभा मतदारसंघ (९)'''
|१. [[नांदेड दक्षिण विधानसभा मतदारसंघ|नांदेड(दक्षिण)]]  २. [[नांदेड उत्तर विधानसभा मतदारसंघ|नांदेड (उत्तर)]]  ३. [[नायगाव विधानसभा मतदारसंघ|नायगांव]] ४. [[मुखेड विधानसभा मतदारसंघ|मुखेड]]  ५. [[लोहा विधानसभा मतदारसंघ|लोहा]] ६. [[देगलूर विधानसभा मतदारसंघ|देगलूर]] ७. [[हदगांव विधानसभा मतदारसंघ|हदगांव]] ८. [[किनवट विधानसभा मतदारसंघ|किनवट]] ९. [[भोकर विधानसभा मतदारसंघ|भोकर]]
|-
|'''उपविभागीय कार्यालये (८)'''
|१. नांदेड २. [[भोकर उपविभाग|भोकर]] ३. किनवट ४. देगलूर ५. कंधार ६. धर्माबाद ७. हदगांव ८. बिलोली.
|-
|'''महानगर पालिका'''
|[[नांदेड-वाघाळा महानगरपालिका|नांदेड-वाघाळा शहर मनपा]]
|-
|'''नगर परिषदा (१२)'''
|१. '''कुंडलवाडी'''  २. भोकर  ३. उमरी   ४. किनवट ५. हदगांव   ६. देगलूर   ७. मुदखेड ८. धर्माबाद ९. बिलोली १०. कंधार ११. लोहा १२. मुखेड
|-
|'''नगर पंचायत (४)'''
|१) माहूर २) अर्धापूर ३) नायगांव ४) हिमायतनगर  
|-
|'''टंचाई ग्रस्त तहसील'''
|४ (किनवट, अर्धापूर, मुखेड व हदगांव)
|}

== ऐतिहासिक पार्श्वभूमी ==
{{इतिहासलेखन}}
नांदेड जिल्हा हा [[महाराष्ट्र]] राज्यातील दक्षिण-पूर्वेस व [[तेलंगणा]] व [[कर्नाटक]] राज्याच्या सीमेलगत आहे. नांदेड हा मध्य भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील जिल्हा आहे. नांदेड शहर हे जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे. महाराष्ट्रातील मराठवाडा भागात असलेल्या नांदेड जिल्ह्याला ऐतिहासिक महत्त्व आहे. नांदेडात शीखांचे शेवटचे गुरू गोविंदसिंहजी महाराज यांचा गुरुद्वारा आहे. गुरू गोविंद सिंग यांच्या अंत्यसंस्काराच्या जागेवर 'गुरुद्वारा' बांधण्यात आला. गुरुद्वारा हा [[हुजूर साहेब|हजूर साहिबचा]] भाग आहे. नांदेड येथील संतकवी 'विष्णूपंत शेष व रघुनाथ शेष आणि [[वामन पंडित]] यांचे जन्मस्थान आहे. नांदेड जिल्ह्यात स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ व [[श्री गुरूगोविंदसिंहजी अभियांत्रिकी व तांत्रिक महाविद्यालय]] या महत्त्वाच्या शैक्षणिक संस्था आहेत.

== सामाजिक व धार्मिक जडणघडण ==

नांदेड जिल्ह्यात विविध जाती-धर्माचे लोक वास्तव्यास आहे. हे शहर व्यापारी पेठ म्हणूनही प्रसिद्ध आहे. हिंदू, मुस्लिम, बौद्ध, शीख या धर्मातील लोकांची संख्या अधिक असून जैन व पारशी धर्मातील लोकांची संख्या जेमतेम (नगण्य) आहे. नांदेड शहर हे गोदावरी नदीच्या नाभीस्थळी वसलेले आहे. यामुळे हे शहर धार्मिक क्षेत्रही आहे. 
शहरात नृसिंहाचे मंदिर आहे. शिखांचे दहावे गुरू श्रीगुरू गोविंदसिंघजी यांच्या समाधीस्थळी बांधलेला गुरुद्वारा प्रसिद्ध आहे. 
शिवाय जिल्ह्यातील माहूर या तालुक्याच्या ठिकाणी रेणूका मातेचे मंदिर आहे. माहूर किल्ला  परिसरात लेण्या आहेत. 
कंधार येथे प्राचीन भूईकोट किल्ला, हजार वर्षापूर्वी बांधलेला  '''जगतूंग सागर''' साठवण तलाव आहे. त्याठिकाणी दोन दर्गाही आहेत. दरवर्षी कंधारचा '''उरुस''' या नावाने फार प्रसिद्ध अशी जत्रा भरते. 

*लोहा तालुक्यातील [[माळेगाव (नांदेड)|माळेगाव(यात्रा)]] येथील भगवान खंडोबाला समर्पित माळेगाव यात्रा ही भारतातील सर्वात मोठी यात्रा मानली जाते. माळेगाव येथे मल्हारी म्हाळसाकांताचे भव्य मंदिर आहे. महाराष्ट्रातील पर्यटनस्थळ म्हणून या जत्रेचे आकर्षण असते. दरवर्षी या ठिकाणी फार मोठी जत्रा भरते. 
बिलोली या तालुक्याच्या ठिकाणी जुने मस्जिदीवरील कोरीव कला व दगडी पुंगराचे कोरीव काम प्रेक्षणीय आहे. 
हदगाव जिल्ह्यातील केदारगुडा मंदिर हे देवराई (देवाला समर्पित जंगल) साठी ओळखले जाणारे भगवान केदारनाथ यांना समर्पित आहे. 
देगलूर (होट्टल) येथील सिद्धेश्वराचे मंदिर, धुंडा महाराज देगलूरकराची वारकरी संप्रदायाची ध्वजा हे प्रसिद्ध आहे.
* किनवट तालुक्यातील [[उनकेश्वर]] गावात शिवमंदिर आहे. उनकेश्वर येथील गरम पाण्याचे झरे हे ऐतिहासिक दृष्ट्या महत्त्वाचे आहे. अशा रितीने सामाजिक व धार्मिक गौरवशाली परंपरा नांदेड जिल्ह्यास लाभलेली आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last1=देशमुख|first1=रा. नी|title=आपला नांदेड जिल्हा|प्रकाशक=कल्पना प्रकाशन|दिनांक=२०११}}&lt;/ref&gt;

== जिल्हा प्रशासन-ग्रामीण==

जिल्ह्याचे ग्रामीण प्रशासन जिल्हा परिषदेच्या मार्फत चालते.
# मुख्य कार्यकारी अधिकार, जि. प.
# जिल्हा पोलीस अधीक्षक- ग्रामीण
# जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी
# जिल्हा शल्यचिकित्सक
# जिल्हा न्यायाधिश

== राजकारण ==

जिल्ह्यासाठी [[नांदेड लोकसभा मतदारसंघ]] असा स्वतंत्र आहे. 
*नांदेड लोकसभा मतदारसंघांतर्गत उत्तर नांदेड, दक्षिण नांदेड, देगलूर, भोकर, नायगाव, मुखेड, माहूर- किनवट व कंधार हे विधानसभा मतदार संघ येतात. 
 नांदेड जिल्ह्यात एकूण ९ विधानसभा मतदार संघ आहेत. 
नांदेड जिल्ह्याने आजपर्यंत देशातील राजकीय नेतृत्व घडविलेले आहे. 
* कै. [[शंकरराव चव्हाण]] यांनी केंद्रीय गृहमंत्री तसेच महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री म्हणून कार्यभार सांभाळलेला होता.
** त्यांचे सुपुत्र मा. [[अशोकराव चव्हाण]] यांनी देखील महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री म्हणून कार्यभार सांभाळला होता. ते सध्या राज्यसभेत महाराष्ट्राचे प्रतिनिधित्व करतात.
* श्रीमती [[सूर्यकांता पाटील]] यांनी केंद्रात तर कै. शामराव कदम, कै. बाजीराव शिंदे, मा. गंगाधरराव कुंटूरकर, मा.[[माधव भुजंगराव किन्हाळकर|डॉ.माधवराव किन्हाळकर]], कै. डि.बी.पाटिल, मा. डी.पी. सावंत यांनी राज्यमंत्री म्हणून महाराष्ट्रात पदे भूषविली आहेत . 
* विक्रमी ७ वेळा कंधारचे विधानसभेत प्रतिनिधित्व करणारे [[शेतकरी कामगार पक्ष|शेकाप]] चे [[केशवराव धोंडगे| डॉ. केशवराव धोंडगे]] अशाप्रकारे  राजकीय नेतृत्व या नांदेड जिल्ह्याने तयार केलेले आहे.
* २०२४ मध्ये श्री. [[वसंतराव चव्हाण]] हे जिल्ह्याचे खासदार निवडून आले होते, परंतु आकस्मित निधनाने झालेल्या पोटनिवडणुकीत त्यांचे पुत्र [[रविंद्र चव्हाण]] खासदार झाले.

== जिल्ह्याचे भौगोलिक स्थान ==

नांदेड जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ १०,४२२ चौ.कि.मी आहे. जिल्ह्याची लोकसंख्या इ.स २००१ च्या जनगणनेनुसार २८,७६,२५९ इतकी आहे. नांदेड जिल्ह्यात सरासरी पर्जन्यमान ९५३.८ मी.मी आहे. नांदेड जिल्हा हा महाराष्ट्र राज्याच्या पूर्व भागात तसेच मराठवाडा विभागाचा पूर्व भाग, जो [[छत्रपती संभाजीनगर|औरंगाबाद]] विभागाशी संबंधित आहे. नांदेडच्या उत्तरेला विदर्भातील [[यवतमाळ जिल्हा|यवतमाळ]] जिल्ह्याने, नैऋत्येला [[लातूर जिल्हा|लातूर]], पश्चिमेला [[परभणी]] आणि [[हिंगोली जिल्हा|हिंगोली]] जिल्ह्याने वेढलेले आहे. जिल्ह्यातील प्रमुख नद्या- [[गोदावरी]], [[मांजरा]], आसना, मन्याड व [[पैनगंगा]]. नांदेड हे नाव श्री शंकराच्या ''नंदी'' या वाहनाच्या नावावरून उगम पावले असल्याचे सांगण्यात येते.

== महसूली प्रशासन ==

पूर्वीचे उपविभागीय कार्यालये:-
# [[नांदेड उपविभाग]]:अर्धापूर, लोहा, मुदखेड, धर्माबाद व नांदेड
# [[भोकर उपविभाग]]: उमरी, हदगांव, भोकर व हिमायतनगर
# [[देगलूर उपविभाग]]: बिलोली, नायगांव, देगलूर व
# [[किनवट उपविभाग]]: किनवट, माहूर

===महसूली उपविभागांतर्गत तालुके===
* ८ SDM कार्यालये (नवीनतम) 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |उपविभागीय तालुके तपशील
|-
|'''नांदेड''' 
| अर्धापूर व नांदेड
|-
|'''[[भोकर उपविभाग|भोकर]]'''
|१. मुदखेड २. [[भोकर तालुका]]
|-
|'''किनवट'''
|१. माहूर   २. किनवट
|-
|'''देगलूर'''
|१. मुखेड  २. देगलूर
|-
|'''बिलोली'''
|१. नायगांव २. बिलोली
|-
|'''हदगांव'''
|१. हदगांव  २. हिमायतनगर
|-
|'''धर्माबाद'''
|१. धर्माबाद २. उमरी
|-
|'''कंधार'''
|१. कंधार २. लोहा
|}

* तालुके(१६) 

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
| [[अर्धापूर तालुका|अर्धापूर]]
| [[उमरी तालुका|उमरी]]
| [[कंधार तालुका|कंधार]]
| [[किनवट तालुका|किनवट]]
|- 
| [[देगलूर तालुका|देगलूर]]
| [[माहूर तालुका|माहूर]]
| [[नांदेड तालुका|नांदेड]]
| [[नायगाव तालुका|नायगाव]]
|-
| [[धर्माबाद तालुका|धर्माबाद]]
| [[बिलोली तालुका|बिलोली]]
| [[भोकर तालुका|भोकर]]
| [[हदगाव तालुका|हदगाव]]
|-
| [[मुदखेड तालुका|मुदखेड]]
| [[मुखेड तालुका|मुखेड]]
| [[लोहा तालुका|लोहा]]
| [[हिमायतनगर तालुका|हिमायतनगर]]
|}

==जिल्ह्यातील पर्यटनस्थळे==

'''धार्मिक स्थळे'''

* [[होट्टलचे शिलालेख|होट्टल]]: सिद्धेश्वर मंदीर व इतर मंदिर समुह (होट्टल तालुका-देगलूर)
* [[पाचलेगांवकर महाराज]] आश्रम
* [[मुखेड येथील शिवमंदिर]]: पुरातन शिवमंदिर
* '''[[हुजूर साहिब नांदेड|तख्त सचखंड श्री हुजूर अबचलनगर साहिब]]''': श्री. गुरुगोविंदसिंह यांचा गुरुद्वारा, रामायणात नांदेडचा उल्लेख भारतमाता जिथून आला होता, त्या ठिकाणाचा उल्लेख आहे. 
* '''[[माहूरगढ]]''': माहुरची रेणुकादेवी (शक्तिपीठ), [[माहूरची पांडवलेणी]] &amp; येथील रामगड किल्ला हा पुरातन काळातील प्रमुख किल्ला होता,

* [[माळेगाव (नांदेड)|माळेगाव]]: यात्रा दरवर्षी भरते, खंडोबा देवस्थान आहे

* '''अर्धापूर''': येथील केशवराज मंदिर, १०० फूटी मजार


'''निसर्ग पर्यटनस्थळे'''

* [[सहस्रकुंड धबधबा]]: हिमायतनगर तालुका नयनरम्य ठिकाण
* [[उनकेश्वर]]: किनवट तालुक्यात असलेले गरम पाण्याचे झऱ्यासाठी प्रसिद्ध (Winter Sprinkle) 

'''ऐतिहासिक वारसा असलेली स्थळे'''
* [[माहूरची पांडवलेणी]]: येथील रामगड किल्ला हा पुरातन काळातील प्रमुख किल्ला होता

* [[कंधार किल्ला]]: कंधारचा भुईकोट किल्ला व [[गुराखी साहित्य संमेलन]]
* नांदेडचा किल्ला

'''ऐतिहासिक ठिकाणे''':
* [[गुराखी साहित्य संमेलन]]

==शैक्षणिक स्थिती==

नांदेड जिल्हा हा शैक्षणिक दृष्ट्या महाराष्ट्रातील अग्रेसर जिल्हा म्हणून ओळखला जातो. १९५८ मध्ये औरंगाबाद येथे मराठवाडा विद्यापीठाची स्थापना झाली. १९८४ पासून नांदेड येथे औरंगबाद विद्यापीठाचे उपकेंद्र कार्यरत होते. 
१७ सप्टेंबर १९९४ रोजी [[नांदेड]] येथे [[स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ|स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठा]]&lt;nowiki/&gt;ची स्थापना झाली. या विद्यापीठाचे संस्थापक कुलगुरू डॉ. [[जनार्दन वाघमारे]] असून या विद्यापीठाचे कार्यक्षेत्र नांदेड, परभणी, लातूर व हिंगोली या चार जिल्ह्याचे आहे. विद्यापीठ कक्षेत सध्या १८२ महाविद्यालये कार्यरत आहेत.&lt;ref&gt;[http://www.srtmun.ac.in/mr/]&lt;/ref&gt;

== संलग्न जिल्हासिमा ==

नांदेड जिल्हा हा [[गोदावरी नदी|गोदावरीच्या]] खोऱ्यात आग्नेय महाराष्ट्रात वसला आहे.
* तेलंगणा: आदिलाबाद,कामारेड्डी, निर्मल व निझामाबाद &amp;
* कर्नाटक: बिदर, 
तसेच यवतमाळ, लातूर, परभणी व हिंगोली हे जिल्हे नांदेड जिल्ह्याच्या सीमेस लागून आहेत. नांदेड जिल्हा महाराष्ट्राला (आग्नेय दिशेच्या बाजूने) कर्नाटक व तेलंगाणा या राज्यांशी जोडतो.

== प्रमुख नद्या व उपनद्या ==

जिल्ह्याचा उत्तर व ईशान्य भाग सातमाळाचे डोंगर व मुदखेडच्या टेकड्यांनी व्यापलेला असून जिल्ह्याच्या दक्षिण-नैऋत्य सीमेवर बालाघाटचे डोंगर आहेत. जिल्ह्याच्या मध्य भागातून [[गोदावरी नदी]] वाहते, हा प्रदेश सपाट व सुपीक आहे. 
[[पूर्णा]], [[मांजरा]], [[मन्याड नदी]], [[लेंडी]] ह्या तीच्या ऊपनद्या आहेत. किनवट तालुक्यातील डोंगराळ भागात प्रामुख्याने सागाची व बांबूची वने आढळतात.

== बाह्य दुवे==
* [http://nanded.nic.in नांदेड एन.आय.सी]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{महाराष्ट्रातील जिल्हे}}

[[वर्ग:नांदेड जिल्हा|*]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील जिल्हे]]
[[वर्ग:छत्रपती संभाजीनगर विभागातील जिल्हे]]</text>
      <sha1>piyq2xfct7wfedzg7mzr80xad9rdoei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2683517</id>
      <parentid>2683516</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T17:06:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* ऐतिहासिक पार्श्वभूमी */</comment>
      <origin>2683517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28505" sha1="pncqjpkpee34tzgpzgwed40mapdnyv9" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय जिल्हा
|जिल्ह्याचे_नाव          = नांदेड जिल्हा
|स्थानिक_नाव           = (संस्कृत कवींचा जिल्हा) 
|चित्र_नकाशा            = Nanded_in_Maharashtra_(India).svg
|अक्षांश-रेखांश           =  
|राज्याचे_नाव            = महाराष्ट्र
|विभागाचे_नाव           = [[छत्रपती संभाजीनगर]]
|मुख्यालयाचे_नाव          = [[नांदेड]]
|तालुक्यांची_नावे           = [[अर्धापूर तालुका|अर्धापूर]], [[उमरी तालुका|उमरी]], [[कंधार तालुका|कंधार]], [[किनवट तालुका|किनवट]], [[देगलूर तालुका|देगलूर]], [[धर्माबाद तालुका|धर्माबाद]], [[नांदेड तालुका|नांदेड]], [[नायगाव तालुका|नायगाव]], [[बिलोली तालुका|बिलोली]], [[भोकर तालुका|भोकर]], [[माहूर तालुका|माहूर]], [[मुखेड तालुका|मुखेड]], [[मुदखेड तालुका|मुदखेड]], [[लोहा तालुका|लोहा]], [[हदगाव तालुका|हदगाव]], [[हिमायतनगर तालुका|हिमायतनगर]] (१६) 
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक = [[जिल्हा परिषद]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव = [[नांदेड जिल्हा परिषद]]
|क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी        = १०,४२२
|लोकसंख्या_एकूण         = ३३,५६,५६६
|जनगणना_वर्ष           = २०११
|लोकसंख्या_घनता         = ३२२
|शहरी_लोकसंख्या         = ७ लाख
|साक्षरता_दर            = ७६.९४
|लिंग_गुणोत्तर            = १.०६
|प्रमुख_शहरे             = कंधार, [[माहूरगढ]], देगलूर, किनवट
||जिल्हाधिकार्यांचे_नाव          =   राहुल कर्डिले, ([[भारतीय प्रशासकीय सेवा|भाप्रसे]])
|लोकसभा_मतदारसंघाची_नावे        = [[नांदेड (लोकसभा मतदारसंघ)|नांदेड]], [[हिंगोली (लोकसभा मतदारसंघ)]](काही भाग)
|विधानसभा_मतदारसंघाची_नावे      = 
|खासदारांची_नावे                = [[रविंद्र वसंतराव चव्हाण]](२०२४-लोकसभा पोटनिवडणूक)
|पर्जन्यमान_मिमी                = ९५४
|संकेतस्थळ                      = http://nanded.nic.in/htmldocs/index.html
}}
संतकवी विशेषतः '''संस्कृत कवींचा जिल्हा''' म्हणून सबंध देशात ओळखला जाणारा जिल्हा. देवीच्या साडेतीन पीठांपैकी पूर्ण पीठ [[माहूरगढ]] येथे आहे. शिखांची '''दक्षिण काशी''' ही धार्मिक ओळख निर्माण करून देणारा [[हुजूर साहेब|सचखंड गुरुद्वारा]] जिल्हा मुख्यालयी आहे.
प्रसिद्ध ऐतिहासिक ठिकाण [[कंधार किल्ला]], [[होट्टलचे शिलालेख]] जिल्ह्यात आहे. 
{{जिल्हा सूचना|जिल्हा_नाव=नांदेड}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |सांख्यिकी तपशील 
|-
|'''&lt;big&gt;जिल्हा परिषद&lt;/big&gt;''' 
| '''&lt;big&gt;[[नांदेड जिल्हा परिषद]]&lt;/big&gt;'''
|-
|'''पंचायत समिती (१६)'''
|१. नांदेड, २. भोकर ३. माहूर ४. कंधार ५. लोहा ६. उमरी ७. देगलूर ८. नायगांव ९. धर्माबाद १०. मुदखेड ११. बिलोली १२. मुखेड १३. हदगांव १४. अर्धापूर १५. किनवट १६. हिमायतनगर
|-
|'''विधानसभा मतदारसंघ (९)'''
|१. [[नांदेड दक्षिण विधानसभा मतदारसंघ|नांदेड(दक्षिण)]]  २. [[नांदेड उत्तर विधानसभा मतदारसंघ|नांदेड (उत्तर)]]  ३. [[नायगाव विधानसभा मतदारसंघ|नायगांव]] ४. [[मुखेड विधानसभा मतदारसंघ|मुखेड]]  ५. [[लोहा विधानसभा मतदारसंघ|लोहा]] ६. [[देगलूर विधानसभा मतदारसंघ|देगलूर]] ७. [[हदगांव विधानसभा मतदारसंघ|हदगांव]] ८. [[किनवट विधानसभा मतदारसंघ|किनवट]] ९. [[भोकर विधानसभा मतदारसंघ|भोकर]]
|-
|'''उपविभागीय कार्यालये (८)'''
|१. नांदेड २. [[भोकर उपविभाग|भोकर]] ३. किनवट ४. देगलूर ५. कंधार ६. धर्माबाद ७. हदगांव ८. बिलोली.
|-
|'''महानगर पालिका'''
|[[नांदेड-वाघाळा महानगरपालिका|नांदेड-वाघाळा शहर मनपा]]
|-
|'''नगर परिषदा (१२)'''
|१. '''कुंडलवाडी'''  २. भोकर  ३. उमरी   ४. किनवट ५. हदगांव   ६. देगलूर   ७. मुदखेड ८. धर्माबाद ९. बिलोली १०. कंधार ११. लोहा १२. मुखेड
|-
|'''नगर पंचायत (४)'''
|१) माहूर २) अर्धापूर ३) नायगांव ४) हिमायतनगर  
|-
|'''टंचाई ग्रस्त तहसील'''
|४ (किनवट, अर्धापूर, मुखेड व हदगांव)
|}

== ऐतिहासिक पार्श्वभूमी ==
{{इतिहासलेखन}}
नांदेड जिल्हा हा [[महाराष्ट्र]] राज्यातील दक्षिण-पूर्वेस व [[तेलंगणा]] व [[कर्नाटक]] राज्याच्या सीमेलगत आहे. नांदेड हा मध्य भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील जिल्हा आहे. नांदेड शहर हे जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे. महाराष्ट्रातील मराठवाडा भागात असलेल्या नांदेड जिल्ह्याला ऐतिहासिक महत्त्व आहे. नांदेडात शीखांचे शेवटचे गुरू गोविंदसिंहजी महाराज यांचा गुरुद्वारा आहे. गुरू गोविंद सिंग यांच्या अंत्यसंस्काराच्या जागेवर 'गुरुद्वारा' बांधण्यात आला. गुरुद्वारा हा [[हुजूर साहेब|हजूर साहिबचा]] भाग आहे. नांदेड येथील संतकवी 'विष्णूपंत शेष व रघुनाथ शेष आणि [[वामन पंडित]] यांचे जन्मस्थान आहे. नांदेड जिल्ह्यात [[स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ]] व [[श्री गुरू गोविंद सिंगजी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय (नांदेड)|श्री गुरू गोविंद सिंगजी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय]] या महत्त्वाच्या शैक्षणिक संस्था आहेत.

== सामाजिक व धार्मिक जडणघडण ==

नांदेड जिल्ह्यात विविध जाती-धर्माचे लोक वास्तव्यास आहे. हे शहर व्यापारी पेठ म्हणूनही प्रसिद्ध आहे. हिंदू, मुस्लिम, बौद्ध, शीख या धर्मातील लोकांची संख्या अधिक असून जैन व पारशी धर्मातील लोकांची संख्या जेमतेम (नगण्य) आहे. नांदेड शहर हे गोदावरी नदीच्या नाभीस्थळी वसलेले आहे. यामुळे हे शहर धार्मिक क्षेत्रही आहे. 
शहरात नृसिंहाचे मंदिर आहे. शिखांचे दहावे गुरू श्रीगुरू गोविंदसिंघजी यांच्या समाधीस्थळी बांधलेला गुरुद्वारा प्रसिद्ध आहे. 
शिवाय जिल्ह्यातील माहूर या तालुक्याच्या ठिकाणी रेणूका मातेचे मंदिर आहे. माहूर किल्ला  परिसरात लेण्या आहेत. 
कंधार येथे प्राचीन भूईकोट किल्ला, हजार वर्षापूर्वी बांधलेला  '''जगतूंग सागर''' साठवण तलाव आहे. त्याठिकाणी दोन दर्गाही आहेत. दरवर्षी कंधारचा '''उरुस''' या नावाने फार प्रसिद्ध अशी जत्रा भरते. 

*लोहा तालुक्यातील [[माळेगाव (नांदेड)|माळेगाव(यात्रा)]] येथील भगवान खंडोबाला समर्पित माळेगाव यात्रा ही भारतातील सर्वात मोठी यात्रा मानली जाते. माळेगाव येथे मल्हारी म्हाळसाकांताचे भव्य मंदिर आहे. महाराष्ट्रातील पर्यटनस्थळ म्हणून या जत्रेचे आकर्षण असते. दरवर्षी या ठिकाणी फार मोठी जत्रा भरते. 
बिलोली या तालुक्याच्या ठिकाणी जुने मस्जिदीवरील कोरीव कला व दगडी पुंगराचे कोरीव काम प्रेक्षणीय आहे. 
हदगाव जिल्ह्यातील केदारगुडा मंदिर हे देवराई (देवाला समर्पित जंगल) साठी ओळखले जाणारे भगवान केदारनाथ यांना समर्पित आहे. 
देगलूर (होट्टल) येथील सिद्धेश्वराचे मंदिर, धुंडा महाराज देगलूरकराची वारकरी संप्रदायाची ध्वजा हे प्रसिद्ध आहे.
* किनवट तालुक्यातील [[उनकेश्वर]] गावात शिवमंदिर आहे. उनकेश्वर येथील गरम पाण्याचे झरे हे ऐतिहासिक दृष्ट्या महत्त्वाचे आहे. अशा रितीने सामाजिक व धार्मिक गौरवशाली परंपरा नांदेड जिल्ह्यास लाभलेली आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last1=देशमुख|first1=रा. नी|title=आपला नांदेड जिल्हा|प्रकाशक=कल्पना प्रकाशन|दिनांक=२०११}}&lt;/ref&gt;

== जिल्हा प्रशासन-ग्रामीण==

जिल्ह्याचे ग्रामीण प्रशासन जिल्हा परिषदेच्या मार्फत चालते.
# मुख्य कार्यकारी अधिकार, जि. प.
# जिल्हा पोलीस अधीक्षक- ग्रामीण
# जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी
# जिल्हा शल्यचिकित्सक
# जिल्हा न्यायाधिश

== राजकारण ==

जिल्ह्यासाठी [[नांदेड लोकसभा मतदारसंघ]] असा स्वतंत्र आहे. 
*नांदेड लोकसभा मतदारसंघांतर्गत उत्तर नांदेड, दक्षिण नांदेड, देगलूर, भोकर, नायगाव, मुखेड, माहूर- किनवट व कंधार हे विधानसभा मतदार संघ येतात. 
 नांदेड जिल्ह्यात एकूण ९ विधानसभा मतदार संघ आहेत. 
नांदेड जिल्ह्याने आजपर्यंत देशातील राजकीय नेतृत्व घडविलेले आहे. 
* कै. [[शंकरराव चव्हाण]] यांनी केंद्रीय गृहमंत्री तसेच महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री म्हणून कार्यभार सांभाळलेला होता.
** त्यांचे सुपुत्र मा. [[अशोकराव चव्हाण]] यांनी देखील महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री म्हणून कार्यभार सांभाळला होता. ते सध्या राज्यसभेत महाराष्ट्राचे प्रतिनिधित्व करतात.
* श्रीमती [[सूर्यकांता पाटील]] यांनी केंद्रात तर कै. शामराव कदम, कै. बाजीराव शिंदे, मा. गंगाधरराव कुंटूरकर, मा.[[माधव भुजंगराव किन्हाळकर|डॉ.माधवराव किन्हाळकर]], कै. डि.बी.पाटिल, मा. डी.पी. सावंत यांनी राज्यमंत्री म्हणून महाराष्ट्रात पदे भूषविली आहेत . 
* विक्रमी ७ वेळा कंधारचे विधानसभेत प्रतिनिधित्व करणारे [[शेतकरी कामगार पक्ष|शेकाप]] चे [[केशवराव धोंडगे| डॉ. केशवराव धोंडगे]] अशाप्रकारे  राजकीय नेतृत्व या नांदेड जिल्ह्याने तयार केलेले आहे.
* २०२४ मध्ये श्री. [[वसंतराव चव्हाण]] हे जिल्ह्याचे खासदार निवडून आले होते, परंतु आकस्मित निधनाने झालेल्या पोटनिवडणुकीत त्यांचे पुत्र [[रविंद्र चव्हाण]] खासदार झाले.

== जिल्ह्याचे भौगोलिक स्थान ==

नांदेड जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ १०,४२२ चौ.कि.मी आहे. जिल्ह्याची लोकसंख्या इ.स २००१ च्या जनगणनेनुसार २८,७६,२५९ इतकी आहे. नांदेड जिल्ह्यात सरासरी पर्जन्यमान ९५३.८ मी.मी आहे. नांदेड जिल्हा हा महाराष्ट्र राज्याच्या पूर्व भागात तसेच मराठवाडा विभागाचा पूर्व भाग, जो [[छत्रपती संभाजीनगर|औरंगाबाद]] विभागाशी संबंधित आहे. नांदेडच्या उत्तरेला विदर्भातील [[यवतमाळ जिल्हा|यवतमाळ]] जिल्ह्याने, नैऋत्येला [[लातूर जिल्हा|लातूर]], पश्चिमेला [[परभणी]] आणि [[हिंगोली जिल्हा|हिंगोली]] जिल्ह्याने वेढलेले आहे. जिल्ह्यातील प्रमुख नद्या- [[गोदावरी]], [[मांजरा]], आसना, मन्याड व [[पैनगंगा]]. नांदेड हे नाव श्री शंकराच्या ''नंदी'' या वाहनाच्या नावावरून उगम पावले असल्याचे सांगण्यात येते.

== महसूली प्रशासन ==

पूर्वीचे उपविभागीय कार्यालये:-
# [[नांदेड उपविभाग]]:अर्धापूर, लोहा, मुदखेड, धर्माबाद व नांदेड
# [[भोकर उपविभाग]]: उमरी, हदगांव, भोकर व हिमायतनगर
# [[देगलूर उपविभाग]]: बिलोली, नायगांव, देगलूर व
# [[किनवट उपविभाग]]: किनवट, माहूर

===महसूली उपविभागांतर्गत तालुके===
* ८ SDM कार्यालये (नवीनतम) 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |उपविभागीय तालुके तपशील
|-
|'''नांदेड''' 
| अर्धापूर व नांदेड
|-
|'''[[भोकर उपविभाग|भोकर]]'''
|१. मुदखेड २. [[भोकर तालुका]]
|-
|'''किनवट'''
|१. माहूर   २. किनवट
|-
|'''देगलूर'''
|१. मुखेड  २. देगलूर
|-
|'''बिलोली'''
|१. नायगांव २. बिलोली
|-
|'''हदगांव'''
|१. हदगांव  २. हिमायतनगर
|-
|'''धर्माबाद'''
|१. धर्माबाद २. उमरी
|-
|'''कंधार'''
|१. कंधार २. लोहा
|}

* तालुके(१६) 

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
| [[अर्धापूर तालुका|अर्धापूर]]
| [[उमरी तालुका|उमरी]]
| [[कंधार तालुका|कंधार]]
| [[किनवट तालुका|किनवट]]
|- 
| [[देगलूर तालुका|देगलूर]]
| [[माहूर तालुका|माहूर]]
| [[नांदेड तालुका|नांदेड]]
| [[नायगाव तालुका|नायगाव]]
|-
| [[धर्माबाद तालुका|धर्माबाद]]
| [[बिलोली तालुका|बिलोली]]
| [[भोकर तालुका|भोकर]]
| [[हदगाव तालुका|हदगाव]]
|-
| [[मुदखेड तालुका|मुदखेड]]
| [[मुखेड तालुका|मुखेड]]
| [[लोहा तालुका|लोहा]]
| [[हिमायतनगर तालुका|हिमायतनगर]]
|}

==जिल्ह्यातील पर्यटनस्थळे==

'''धार्मिक स्थळे'''

* [[होट्टलचे शिलालेख|होट्टल]]: सिद्धेश्वर मंदीर व इतर मंदिर समुह (होट्टल तालुका-देगलूर)
* [[पाचलेगांवकर महाराज]] आश्रम
* [[मुखेड येथील शिवमंदिर]]: पुरातन शिवमंदिर
* '''[[हुजूर साहिब नांदेड|तख्त सचखंड श्री हुजूर अबचलनगर साहिब]]''': श्री. गुरुगोविंदसिंह यांचा गुरुद्वारा, रामायणात नांदेडचा उल्लेख भारतमाता जिथून आला होता, त्या ठिकाणाचा उल्लेख आहे. 
* '''[[माहूरगढ]]''': माहुरची रेणुकादेवी (शक्तिपीठ), [[माहूरची पांडवलेणी]] &amp; येथील रामगड किल्ला हा पुरातन काळातील प्रमुख किल्ला होता,

* [[माळेगाव (नांदेड)|माळेगाव]]: यात्रा दरवर्षी भरते, खंडोबा देवस्थान आहे

* '''अर्धापूर''': येथील केशवराज मंदिर, १०० फूटी मजार


'''निसर्ग पर्यटनस्थळे'''

* [[सहस्रकुंड धबधबा]]: हिमायतनगर तालुका नयनरम्य ठिकाण
* [[उनकेश्वर]]: किनवट तालुक्यात असलेले गरम पाण्याचे झऱ्यासाठी प्रसिद्ध (Winter Sprinkle) 

'''ऐतिहासिक वारसा असलेली स्थळे'''
* [[माहूरची पांडवलेणी]]: येथील रामगड किल्ला हा पुरातन काळातील प्रमुख किल्ला होता

* [[कंधार किल्ला]]: कंधारचा भुईकोट किल्ला व [[गुराखी साहित्य संमेलन]]
* नांदेडचा किल्ला

'''ऐतिहासिक ठिकाणे''':
* [[गुराखी साहित्य संमेलन]]

==शैक्षणिक स्थिती==

नांदेड जिल्हा हा शैक्षणिक दृष्ट्या महाराष्ट्रातील अग्रेसर जिल्हा म्हणून ओळखला जातो. १९५८ मध्ये औरंगाबाद येथे मराठवाडा विद्यापीठाची स्थापना झाली. १९८४ पासून नांदेड येथे औरंगबाद विद्यापीठाचे उपकेंद्र कार्यरत होते. 
१७ सप्टेंबर १९९४ रोजी [[नांदेड]] येथे [[स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ|स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठा]]&lt;nowiki/&gt;ची स्थापना झाली. या विद्यापीठाचे संस्थापक कुलगुरू डॉ. [[जनार्दन वाघमारे]] असून या विद्यापीठाचे कार्यक्षेत्र नांदेड, परभणी, लातूर व हिंगोली या चार जिल्ह्याचे आहे. विद्यापीठ कक्षेत सध्या १८२ महाविद्यालये कार्यरत आहेत.&lt;ref&gt;[http://www.srtmun.ac.in/mr/]&lt;/ref&gt;

== संलग्न जिल्हासिमा ==

नांदेड जिल्हा हा [[गोदावरी नदी|गोदावरीच्या]] खोऱ्यात आग्नेय महाराष्ट्रात वसला आहे.
* तेलंगणा: आदिलाबाद,कामारेड्डी, निर्मल व निझामाबाद &amp;
* कर्नाटक: बिदर, 
तसेच यवतमाळ, लातूर, परभणी व हिंगोली हे जिल्हे नांदेड जिल्ह्याच्या सीमेस लागून आहेत. नांदेड जिल्हा महाराष्ट्राला (आग्नेय दिशेच्या बाजूने) कर्नाटक व तेलंगाणा या राज्यांशी जोडतो.

== प्रमुख नद्या व उपनद्या ==

जिल्ह्याचा उत्तर व ईशान्य भाग सातमाळाचे डोंगर व मुदखेडच्या टेकड्यांनी व्यापलेला असून जिल्ह्याच्या दक्षिण-नैऋत्य सीमेवर बालाघाटचे डोंगर आहेत. जिल्ह्याच्या मध्य भागातून [[गोदावरी नदी]] वाहते, हा प्रदेश सपाट व सुपीक आहे. 
[[पूर्णा]], [[मांजरा]], [[मन्याड नदी]], [[लेंडी]] ह्या तीच्या ऊपनद्या आहेत. किनवट तालुक्यातील डोंगराळ भागात प्रामुख्याने सागाची व बांबूची वने आढळतात.

== बाह्य दुवे==
* [http://nanded.nic.in नांदेड एन.आय.सी]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{महाराष्ट्रातील जिल्हे}}

[[वर्ग:नांदेड जिल्हा|*]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील जिल्हे]]
[[वर्ग:छत्रपती संभाजीनगर विभागातील जिल्हे]]</text>
      <sha1>pncqjpkpee34tzgpzgwed40mapdnyv9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2683520</id>
      <parentid>2683517</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T17:08:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2683520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28486" sha1="svjvsqxajhszmj5jby9o15k4tfnbzu9" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय जिल्हा
|जिल्ह्याचे_नाव          = नांदेड जिल्हा
|स्थानिक_नाव           = (संस्कृत कवींचा जिल्हा) 
|चित्र_नकाशा            = Nanded_in_Maharashtra_(India).svg
|अक्षांश-रेखांश           =  
|राज्याचे_नाव            = महाराष्ट्र
|विभागाचे_नाव           = [[छत्रपती संभाजीनगर]]
|मुख्यालयाचे_नाव          = [[नांदेड]]
|तालुक्यांची_नावे           = [[अर्धापूर तालुका|अर्धापूर]], [[उमरी तालुका|उमरी]], [[कंधार तालुका|कंधार]], [[किनवट तालुका|किनवट]], [[देगलूर तालुका|देगलूर]], [[धर्माबाद तालुका|धर्माबाद]], [[नांदेड तालुका|नांदेड]], [[नायगाव तालुका|नायगाव]], [[बिलोली तालुका|बिलोली]], [[भोकर तालुका|भोकर]], [[माहूर तालुका|माहूर]], [[मुखेड तालुका|मुखेड]], [[मुदखेड तालुका|मुदखेड]], [[लोहा तालुका|लोहा]], [[हदगाव तालुका|हदगाव]], [[हिमायतनगर तालुका|हिमायतनगर]] (१६) 
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक = [[जिल्हा परिषद]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव = [[नांदेड जिल्हा परिषद]]
|क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी        = १०,४२२
|लोकसंख्या_एकूण         = ३३,५६,५६६
|जनगणना_वर्ष           = २०११
|लोकसंख्या_घनता         = ३२२
|शहरी_लोकसंख्या         = ७ लाख
|साक्षरता_दर            = ७६.९४
|लिंग_गुणोत्तर            = १.०६
|प्रमुख_शहरे             = कंधार, [[माहूरगढ]], देगलूर, किनवट
||जिल्हाधिकार्यांचे_नाव          =   राहुल कर्डिले, ([[भारतीय प्रशासकीय सेवा|भाप्रसे]])
|लोकसभा_मतदारसंघाची_नावे        = [[नांदेड (लोकसभा मतदारसंघ)|नांदेड]], [[हिंगोली (लोकसभा मतदारसंघ)]](काही भाग)
|विधानसभा_मतदारसंघाची_नावे      = 
|खासदारांची_नावे                = [[रविंद्र वसंतराव चव्हाण]](२०२४-लोकसभा पोटनिवडणूक)
|पर्जन्यमान_मिमी                = ९५४
|संकेतस्थळ                      = http://nanded.nic.in/htmldocs/index.html
}}
संतकवी विशेषतः '''संस्कृत कवींचा जिल्हा''' म्हणून सबंध देशात ओळखला जाणारा जिल्हा. देवीच्या साडेतीन पीठांपैकी पूर्ण पीठ [[माहूरगढ]] येथे आहे. शिखांची '''दक्षिण काशी''' ही धार्मिक ओळख निर्माण करून देणारा [[हुजूर साहेब|सचखंड गुरुद्वारा]] जिल्हा मुख्यालयी आहे.
प्रसिद्ध ऐतिहासिक ठिकाण [[कंधार किल्ला]], [[होट्टलचे शिलालेख]] जिल्ह्यात आहे. 
{{जिल्हा सूचना|जिल्हा_नाव=नांदेड}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |सांख्यिकी तपशील 
|-
|'''&lt;big&gt;जिल्हा परिषद&lt;/big&gt;''' 
| '''&lt;big&gt;[[नांदेड जिल्हा परिषद]]&lt;/big&gt;'''
|-
|'''पंचायत समिती (१६)'''
|१. नांदेड, २. भोकर ३. माहूर ४. कंधार ५. लोहा ६. उमरी ७. देगलूर ८. नायगांव ९. धर्माबाद १०. मुदखेड ११. बिलोली १२. मुखेड १३. हदगांव १४. अर्धापूर १५. किनवट १६. हिमायतनगर
|-
|'''विधानसभा मतदारसंघ (९)'''
|१. [[नांदेड दक्षिण विधानसभा मतदारसंघ|नांदेड(दक्षिण)]]  २. [[नांदेड उत्तर विधानसभा मतदारसंघ|नांदेड (उत्तर)]]  ३. [[नायगाव विधानसभा मतदारसंघ|नायगांव]] ४. [[मुखेड विधानसभा मतदारसंघ|मुखेड]]  ५. [[लोहा विधानसभा मतदारसंघ|लोहा]] ६. [[देगलूर विधानसभा मतदारसंघ|देगलूर]] ७. [[हदगांव विधानसभा मतदारसंघ|हदगांव]] ८. [[किनवट विधानसभा मतदारसंघ|किनवट]] ९. [[भोकर विधानसभा मतदारसंघ|भोकर]]
|-
|'''उपविभागीय कार्यालये (८)'''
|१. नांदेड २. [[भोकर उपविभाग|भोकर]] ३. किनवट ४. देगलूर ५. कंधार ६. धर्माबाद ७. हदगांव ८. बिलोली.
|-
|'''महानगर पालिका'''
|[[नांदेड-वाघाळा महानगरपालिका|नांदेड-वाघाळा शहर मनपा]]
|-
|'''नगर परिषदा (१२)'''
|१. '''कुंडलवाडी'''  २. भोकर  ३. उमरी   ४. किनवट ५. हदगांव   ६. देगलूर   ७. मुदखेड ८. धर्माबाद ९. बिलोली १०. कंधार ११. लोहा १२. मुखेड
|-
|'''नगर पंचायत (४)'''
|१) माहूर २) अर्धापूर ३) नायगांव ४) हिमायतनगर  
|-
|'''टंचाई ग्रस्त तहसील'''
|४ (किनवट, अर्धापूर, मुखेड व हदगांव)
|}

== ऐतिहासिक पार्श्वभूमी ==
{{इतिहासलेखन}}
नांदेड जिल्हा हा [[महाराष्ट्र]] राज्यातील दक्षिण-पूर्वेस व [[तेलंगणा]] व [[कर्नाटक]] राज्याच्या सीमेलगत आहे. नांदेड हा मध्य भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील जिल्हा आहे. नांदेड शहर हे जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे. महाराष्ट्रातील मराठवाडा भागात असलेल्या नांदेड जिल्ह्याला ऐतिहासिक महत्त्व आहे. नांदेडात शीखांचे शेवटचे गुरू गोविंदसिंहजी महाराज यांचा गुरुद्वारा आहे. गुरू गोविंद सिंग यांच्या अंत्यसंस्काराच्या जागेवर 'गुरुद्वारा' बांधण्यात आला. गुरुद्वारा हा [[हुजूर साहेब|हजूर साहिबचा]] भाग आहे. नांदेड येथील संतकवी 'विष्णूपंत शेष व रघुनाथ शेष आणि [[वामन पंडित]] यांचे जन्मस्थान आहे. नांदेड जिल्ह्यात [[स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ]] व [[श्री गुरू गोविंद सिंगजी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय (नांदेड)|श्री गुरू गोविंद सिंगजी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय]] या महत्त्वाच्या शैक्षणिक संस्था आहेत.

== सामाजिक व धार्मिक जडणघडण ==

नांदेड जिल्ह्यात विविध जाती-धर्माचे लोक वास्तव्यास आहे. हे शहर व्यापारी पेठ म्हणूनही प्रसिद्ध आहे. हिंदू, मुस्लिम, बौद्ध, शीख या धर्मातील लोकांची संख्या अधिक असून जैन व पारशी धर्मातील लोकांची संख्या जेमतेम (नगण्य) आहे. नांदेड शहर हे गोदावरी नदीच्या नाभीस्थळी वसलेले आहे. यामुळे हे शहर धार्मिक क्षेत्रही आहे. शहरात नृसिंहाचे मंदिर आहे. शिखांचे दहावे गुरू श्रीगुरू गोविंदसिंघजी यांच्या समाधीस्थळी बांधलेला गुरुद्वारा प्रसिद्ध आहे. शिवाय जिल्ह्यातील माहूर या तालुक्याच्या ठिकाणी रेणूका मातेचे मंदिर आहे. माहूर किल्ला  परिसरात लेण्या आहेत. कंधार येथे प्राचीन भूईकोट किल्ला, हजार वर्षापूर्वी बांधलेला  'जगतूंग सागर' साठवण तलाव आहे. त्याठिकाणी दोन दर्गाही आहेत. दरवर्षी कंधारचा 'उरुस' या नावाने फार प्रसिद्ध अशी जत्रा भरते. लोहा तालुक्यातील [[माळेगाव (नांदेड)|माळेगाव(यात्रा)]] येथील भगवान खंडोबाला समर्पित माळेगाव यात्रा ही भारतातील सर्वात मोठी यात्रा मानली जाते. माळेगाव येथे मल्हारी म्हाळसाकांताचे भव्य मंदिर आहे. महाराष्ट्रातील पर्यटनस्थळ म्हणून या जत्रेचे आकर्षण असते. दरवर्षी या ठिकाणी फार मोठी जत्रा भरते. बिलोली या तालुक्याच्या ठिकाणी जुने मस्जिदीवरील कोरीव कला व दगडी पुंगराचे कोरीव काम प्रेक्षणीय आहे. हदगाव जिल्ह्यातील केदारगुडा मंदिर हे देवराई (देवाला समर्पित जंगल) साठी ओळखले जाणारे भगवान केदारनाथ यांना समर्पित आहे. देगलूर (होट्टल) येथील सिद्धेश्वराचे मंदिर, धुंडा महाराज देगलूरकराची वारकरी संप्रदायाची ध्वजा हे प्रसिद्ध आहे. किनवट तालुक्यातील [[उनकेश्वर]] गावात शिवमंदिर आहे. उनकेश्वर येथील गरम पाण्याचे झरे हे ऐतिहासिक दृष्ट्या महत्त्वाचे आहे. अशा रितीने सामाजिक व धार्मिक गौरवशाली परंपरा नांदेड जिल्ह्यास लाभलेली आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last1=देशमुख|first1=रा. नी|title=आपला नांदेड जिल्हा|प्रकाशक=कल्पना प्रकाशन|दिनांक=२०११}}&lt;/ref&gt;

== जिल्हा प्रशासन-ग्रामीण==

जिल्ह्याचे ग्रामीण प्रशासन जिल्हा परिषदेच्या मार्फत चालते.
# मुख्य कार्यकारी अधिकार, जि. प.
# जिल्हा पोलीस अधीक्षक- ग्रामीण
# जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी
# जिल्हा शल्यचिकित्सक
# जिल्हा न्यायाधिश

== राजकारण ==

जिल्ह्यासाठी [[नांदेड लोकसभा मतदारसंघ]] असा स्वतंत्र आहे. 
*नांदेड लोकसभा मतदारसंघांतर्गत उत्तर नांदेड, दक्षिण नांदेड, देगलूर, भोकर, नायगाव, मुखेड, माहूर- किनवट व कंधार हे विधानसभा मतदार संघ येतात. 
 नांदेड जिल्ह्यात एकूण ९ विधानसभा मतदार संघ आहेत. 
नांदेड जिल्ह्याने आजपर्यंत देशातील राजकीय नेतृत्व घडविलेले आहे. 
* कै. [[शंकरराव चव्हाण]] यांनी केंद्रीय गृहमंत्री तसेच महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री म्हणून कार्यभार सांभाळलेला होता.
** त्यांचे सुपुत्र मा. [[अशोकराव चव्हाण]] यांनी देखील महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री म्हणून कार्यभार सांभाळला होता. ते सध्या राज्यसभेत महाराष्ट्राचे प्रतिनिधित्व करतात.
* श्रीमती [[सूर्यकांता पाटील]] यांनी केंद्रात तर कै. शामराव कदम, कै. बाजीराव शिंदे, मा. गंगाधरराव कुंटूरकर, मा.[[माधव भुजंगराव किन्हाळकर|डॉ.माधवराव किन्हाळकर]], कै. डि.बी.पाटिल, मा. डी.पी. सावंत यांनी राज्यमंत्री म्हणून महाराष्ट्रात पदे भूषविली आहेत . 
* विक्रमी ७ वेळा कंधारचे विधानसभेत प्रतिनिधित्व करणारे [[शेतकरी कामगार पक्ष|शेकाप]] चे [[केशवराव धोंडगे| डॉ. केशवराव धोंडगे]] अशाप्रकारे  राजकीय नेतृत्व या नांदेड जिल्ह्याने तयार केलेले आहे.
* २०२४ मध्ये श्री. [[वसंतराव चव्हाण]] हे जिल्ह्याचे खासदार निवडून आले होते, परंतु आकस्मित निधनाने झालेल्या पोटनिवडणुकीत त्यांचे पुत्र [[रविंद्र चव्हाण]] खासदार झाले.

== जिल्ह्याचे भौगोलिक स्थान ==

नांदेड जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ १०,४२२ चौ.कि.मी आहे. जिल्ह्याची लोकसंख्या इ.स २००१ च्या जनगणनेनुसार २८,७६,२५९ इतकी आहे. नांदेड जिल्ह्यात सरासरी पर्जन्यमान ९५३.८ मी.मी आहे. नांदेड जिल्हा हा महाराष्ट्र राज्याच्या पूर्व भागात तसेच मराठवाडा विभागाचा पूर्व भाग, जो [[छत्रपती संभाजीनगर|औरंगाबाद]] विभागाशी संबंधित आहे. नांदेडच्या उत्तरेला विदर्भातील [[यवतमाळ जिल्हा|यवतमाळ]] जिल्ह्याने, नैऋत्येला [[लातूर जिल्हा|लातूर]], पश्चिमेला [[परभणी]] आणि [[हिंगोली जिल्हा|हिंगोली]] जिल्ह्याने वेढलेले आहे. जिल्ह्यातील प्रमुख नद्या- [[गोदावरी]], [[मांजरा]], आसना, मन्याड व [[पैनगंगा]]. नांदेड हे नाव श्री शंकराच्या ''नंदी'' या वाहनाच्या नावावरून उगम पावले असल्याचे सांगण्यात येते.

== महसूली प्रशासन ==

पूर्वीचे उपविभागीय कार्यालये:-
# [[नांदेड उपविभाग]]:अर्धापूर, लोहा, मुदखेड, धर्माबाद व नांदेड
# [[भोकर उपविभाग]]: उमरी, हदगांव, भोकर व हिमायतनगर
# [[देगलूर उपविभाग]]: बिलोली, नायगांव, देगलूर व
# [[किनवट उपविभाग]]: किनवट, माहूर

===महसूली उपविभागांतर्गत तालुके===
* ८ SDM कार्यालये (नवीनतम) 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |उपविभागीय तालुके तपशील
|-
|'''नांदेड''' 
| अर्धापूर व नांदेड
|-
|'''[[भोकर उपविभाग|भोकर]]'''
|१. मुदखेड २. [[भोकर तालुका]]
|-
|'''किनवट'''
|१. माहूर   २. किनवट
|-
|'''देगलूर'''
|१. मुखेड  २. देगलूर
|-
|'''बिलोली'''
|१. नायगांव २. बिलोली
|-
|'''हदगांव'''
|१. हदगांव  २. हिमायतनगर
|-
|'''धर्माबाद'''
|१. धर्माबाद २. उमरी
|-
|'''कंधार'''
|१. कंधार २. लोहा
|}

* तालुके(१६) 

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
| [[अर्धापूर तालुका|अर्धापूर]]
| [[उमरी तालुका|उमरी]]
| [[कंधार तालुका|कंधार]]
| [[किनवट तालुका|किनवट]]
|- 
| [[देगलूर तालुका|देगलूर]]
| [[माहूर तालुका|माहूर]]
| [[नांदेड तालुका|नांदेड]]
| [[नायगाव तालुका|नायगाव]]
|-
| [[धर्माबाद तालुका|धर्माबाद]]
| [[बिलोली तालुका|बिलोली]]
| [[भोकर तालुका|भोकर]]
| [[हदगाव तालुका|हदगाव]]
|-
| [[मुदखेड तालुका|मुदखेड]]
| [[मुखेड तालुका|मुखेड]]
| [[लोहा तालुका|लोहा]]
| [[हिमायतनगर तालुका|हिमायतनगर]]
|}

==जिल्ह्यातील पर्यटनस्थळे==

'''धार्मिक स्थळे'''

* [[होट्टलचे शिलालेख|होट्टल]]: सिद्धेश्वर मंदीर व इतर मंदिर समुह (होट्टल तालुका-देगलूर)
* [[पाचलेगांवकर महाराज]] आश्रम
* [[मुखेड येथील शिवमंदिर]]: पुरातन शिवमंदिर
* '''[[हुजूर साहिब नांदेड|तख्त सचखंड श्री हुजूर अबचलनगर साहिब]]''': श्री. गुरुगोविंदसिंह यांचा गुरुद्वारा, रामायणात नांदेडचा उल्लेख भारतमाता जिथून आला होता, त्या ठिकाणाचा उल्लेख आहे. 
* '''[[माहूरगढ]]''': माहुरची रेणुकादेवी (शक्तिपीठ), [[माहूरची पांडवलेणी]] &amp; येथील रामगड किल्ला हा पुरातन काळातील प्रमुख किल्ला होता,

* [[माळेगाव (नांदेड)|माळेगाव]]: यात्रा दरवर्षी भरते, खंडोबा देवस्थान आहे

* '''अर्धापूर''': येथील केशवराज मंदिर, १०० फूटी मजार


'''निसर्ग पर्यटनस्थळे'''

* [[सहस्रकुंड धबधबा]]: हिमायतनगर तालुका नयनरम्य ठिकाण
* [[उनकेश्वर]]: किनवट तालुक्यात असलेले गरम पाण्याचे झऱ्यासाठी प्रसिद्ध (Winter Sprinkle) 

'''ऐतिहासिक वारसा असलेली स्थळे'''
* [[माहूरची पांडवलेणी]]: येथील रामगड किल्ला हा पुरातन काळातील प्रमुख किल्ला होता

* [[कंधार किल्ला]]: कंधारचा भुईकोट किल्ला व [[गुराखी साहित्य संमेलन]]
* नांदेडचा किल्ला

'''ऐतिहासिक ठिकाणे''':
* [[गुराखी साहित्य संमेलन]]

==शैक्षणिक स्थिती==

नांदेड जिल्हा हा शैक्षणिक दृष्ट्या महाराष्ट्रातील अग्रेसर जिल्हा म्हणून ओळखला जातो. १९५८ मध्ये औरंगाबाद येथे मराठवाडा विद्यापीठाची स्थापना झाली. १९८४ पासून नांदेड येथे औरंगबाद विद्यापीठाचे उपकेंद्र कार्यरत होते. 
१७ सप्टेंबर १९९४ रोजी [[नांदेड]] येथे [[स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ|स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठा]]&lt;nowiki/&gt;ची स्थापना झाली. या विद्यापीठाचे संस्थापक कुलगुरू डॉ. [[जनार्दन वाघमारे]] असून या विद्यापीठाचे कार्यक्षेत्र नांदेड, परभणी, लातूर व हिंगोली या चार जिल्ह्याचे आहे. विद्यापीठ कक्षेत सध्या १८२ महाविद्यालये कार्यरत आहेत.&lt;ref&gt;[http://www.srtmun.ac.in/mr/]&lt;/ref&gt;

== संलग्न जिल्हासिमा ==

नांदेड जिल्हा हा [[गोदावरी नदी|गोदावरीच्या]] खोऱ्यात आग्नेय महाराष्ट्रात वसला आहे.
* तेलंगणा: आदिलाबाद,कामारेड्डी, निर्मल व निझामाबाद &amp;
* कर्नाटक: बिदर, 
तसेच यवतमाळ, लातूर, परभणी व हिंगोली हे जिल्हे नांदेड जिल्ह्याच्या सीमेस लागून आहेत. नांदेड जिल्हा महाराष्ट्राला (आग्नेय दिशेच्या बाजूने) कर्नाटक व तेलंगाणा या राज्यांशी जोडतो.

== प्रमुख नद्या व उपनद्या ==

जिल्ह्याचा उत्तर व ईशान्य भाग सातमाळाचे डोंगर व मुदखेडच्या टेकड्यांनी व्यापलेला असून जिल्ह्याच्या दक्षिण-नैऋत्य सीमेवर बालाघाटचे डोंगर आहेत. जिल्ह्याच्या मध्य भागातून [[गोदावरी नदी]] वाहते, हा प्रदेश सपाट व सुपीक आहे. 
[[पूर्णा]], [[मांजरा]], [[मन्याड नदी]], [[लेंडी]] ह्या तीच्या ऊपनद्या आहेत. किनवट तालुक्यातील डोंगराळ भागात प्रामुख्याने सागाची व बांबूची वने आढळतात.

== बाह्य दुवे==
* [http://nanded.nic.in नांदेड एन.आय.सी]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{महाराष्ट्रातील जिल्हे}}

[[वर्ग:नांदेड जिल्हा|*]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील जिल्हे]]
[[वर्ग:छत्रपती संभाजीनगर विभागातील जिल्हे]]</text>
      <sha1>svjvsqxajhszmj5jby9o15k4tfnbzu9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2683522</id>
      <parentid>2683520</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T17:10:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* राजकारण */</comment>
      <origin>2683522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28369" sha1="em61gsgydtiwns6rdfw732tasoyg5qh" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय जिल्हा
|जिल्ह्याचे_नाव          = नांदेड जिल्हा
|स्थानिक_नाव           = (संस्कृत कवींचा जिल्हा) 
|चित्र_नकाशा            = Nanded_in_Maharashtra_(India).svg
|अक्षांश-रेखांश           =  
|राज्याचे_नाव            = महाराष्ट्र
|विभागाचे_नाव           = [[छत्रपती संभाजीनगर]]
|मुख्यालयाचे_नाव          = [[नांदेड]]
|तालुक्यांची_नावे           = [[अर्धापूर तालुका|अर्धापूर]], [[उमरी तालुका|उमरी]], [[कंधार तालुका|कंधार]], [[किनवट तालुका|किनवट]], [[देगलूर तालुका|देगलूर]], [[धर्माबाद तालुका|धर्माबाद]], [[नांदेड तालुका|नांदेड]], [[नायगाव तालुका|नायगाव]], [[बिलोली तालुका|बिलोली]], [[भोकर तालुका|भोकर]], [[माहूर तालुका|माहूर]], [[मुखेड तालुका|मुखेड]], [[मुदखेड तालुका|मुदखेड]], [[लोहा तालुका|लोहा]], [[हदगाव तालुका|हदगाव]], [[हिमायतनगर तालुका|हिमायतनगर]] (१६) 
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक = [[जिल्हा परिषद]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव = [[नांदेड जिल्हा परिषद]]
|क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी        = १०,४२२
|लोकसंख्या_एकूण         = ३३,५६,५६६
|जनगणना_वर्ष           = २०११
|लोकसंख्या_घनता         = ३२२
|शहरी_लोकसंख्या         = ७ लाख
|साक्षरता_दर            = ७६.९४
|लिंग_गुणोत्तर            = १.०६
|प्रमुख_शहरे             = कंधार, [[माहूरगढ]], देगलूर, किनवट
||जिल्हाधिकार्यांचे_नाव          =   राहुल कर्डिले, ([[भारतीय प्रशासकीय सेवा|भाप्रसे]])
|लोकसभा_मतदारसंघाची_नावे        = [[नांदेड (लोकसभा मतदारसंघ)|नांदेड]], [[हिंगोली (लोकसभा मतदारसंघ)]](काही भाग)
|विधानसभा_मतदारसंघाची_नावे      = 
|खासदारांची_नावे                = [[रविंद्र वसंतराव चव्हाण]](२०२४-लोकसभा पोटनिवडणूक)
|पर्जन्यमान_मिमी                = ९५४
|संकेतस्थळ                      = http://nanded.nic.in/htmldocs/index.html
}}
संतकवी विशेषतः '''संस्कृत कवींचा जिल्हा''' म्हणून सबंध देशात ओळखला जाणारा जिल्हा. देवीच्या साडेतीन पीठांपैकी पूर्ण पीठ [[माहूरगढ]] येथे आहे. शिखांची '''दक्षिण काशी''' ही धार्मिक ओळख निर्माण करून देणारा [[हुजूर साहेब|सचखंड गुरुद्वारा]] जिल्हा मुख्यालयी आहे.
प्रसिद्ध ऐतिहासिक ठिकाण [[कंधार किल्ला]], [[होट्टलचे शिलालेख]] जिल्ह्यात आहे. 
{{जिल्हा सूचना|जिल्हा_नाव=नांदेड}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |सांख्यिकी तपशील 
|-
|'''&lt;big&gt;जिल्हा परिषद&lt;/big&gt;''' 
| '''&lt;big&gt;[[नांदेड जिल्हा परिषद]]&lt;/big&gt;'''
|-
|'''पंचायत समिती (१६)'''
|१. नांदेड, २. भोकर ३. माहूर ४. कंधार ५. लोहा ६. उमरी ७. देगलूर ८. नायगांव ९. धर्माबाद १०. मुदखेड ११. बिलोली १२. मुखेड १३. हदगांव १४. अर्धापूर १५. किनवट १६. हिमायतनगर
|-
|'''विधानसभा मतदारसंघ (९)'''
|१. [[नांदेड दक्षिण विधानसभा मतदारसंघ|नांदेड(दक्षिण)]]  २. [[नांदेड उत्तर विधानसभा मतदारसंघ|नांदेड (उत्तर)]]  ३. [[नायगाव विधानसभा मतदारसंघ|नायगांव]] ४. [[मुखेड विधानसभा मतदारसंघ|मुखेड]]  ५. [[लोहा विधानसभा मतदारसंघ|लोहा]] ६. [[देगलूर विधानसभा मतदारसंघ|देगलूर]] ७. [[हदगांव विधानसभा मतदारसंघ|हदगांव]] ८. [[किनवट विधानसभा मतदारसंघ|किनवट]] ९. [[भोकर विधानसभा मतदारसंघ|भोकर]]
|-
|'''उपविभागीय कार्यालये (८)'''
|१. नांदेड २. [[भोकर उपविभाग|भोकर]] ३. किनवट ४. देगलूर ५. कंधार ६. धर्माबाद ७. हदगांव ८. बिलोली.
|-
|'''महानगर पालिका'''
|[[नांदेड-वाघाळा महानगरपालिका|नांदेड-वाघाळा शहर मनपा]]
|-
|'''नगर परिषदा (१२)'''
|१. '''कुंडलवाडी'''  २. भोकर  ३. उमरी   ४. किनवट ५. हदगांव   ६. देगलूर   ७. मुदखेड ८. धर्माबाद ९. बिलोली १०. कंधार ११. लोहा १२. मुखेड
|-
|'''नगर पंचायत (४)'''
|१) माहूर २) अर्धापूर ३) नायगांव ४) हिमायतनगर  
|-
|'''टंचाई ग्रस्त तहसील'''
|४ (किनवट, अर्धापूर, मुखेड व हदगांव)
|}

== ऐतिहासिक पार्श्वभूमी ==
{{इतिहासलेखन}}
नांदेड जिल्हा हा [[महाराष्ट्र]] राज्यातील दक्षिण-पूर्वेस व [[तेलंगणा]] व [[कर्नाटक]] राज्याच्या सीमेलगत आहे. नांदेड हा मध्य भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील जिल्हा आहे. नांदेड शहर हे जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे. महाराष्ट्रातील मराठवाडा भागात असलेल्या नांदेड जिल्ह्याला ऐतिहासिक महत्त्व आहे. नांदेडात शीखांचे शेवटचे गुरू गोविंदसिंहजी महाराज यांचा गुरुद्वारा आहे. गुरू गोविंद सिंग यांच्या अंत्यसंस्काराच्या जागेवर 'गुरुद्वारा' बांधण्यात आला. गुरुद्वारा हा [[हुजूर साहेब|हजूर साहिबचा]] भाग आहे. नांदेड येथील संतकवी 'विष्णूपंत शेष व रघुनाथ शेष आणि [[वामन पंडित]] यांचे जन्मस्थान आहे. नांदेड जिल्ह्यात [[स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ]] व [[श्री गुरू गोविंद सिंगजी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय (नांदेड)|श्री गुरू गोविंद सिंगजी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय]] या महत्त्वाच्या शैक्षणिक संस्था आहेत.

== सामाजिक व धार्मिक जडणघडण ==

नांदेड जिल्ह्यात विविध जाती-धर्माचे लोक वास्तव्यास आहे. हे शहर व्यापारी पेठ म्हणूनही प्रसिद्ध आहे. हिंदू, मुस्लिम, बौद्ध, शीख या धर्मातील लोकांची संख्या अधिक असून जैन व पारशी धर्मातील लोकांची संख्या जेमतेम (नगण्य) आहे. नांदेड शहर हे गोदावरी नदीच्या नाभीस्थळी वसलेले आहे. यामुळे हे शहर धार्मिक क्षेत्रही आहे. शहरात नृसिंहाचे मंदिर आहे. शिखांचे दहावे गुरू श्रीगुरू गोविंदसिंघजी यांच्या समाधीस्थळी बांधलेला गुरुद्वारा प्रसिद्ध आहे. शिवाय जिल्ह्यातील माहूर या तालुक्याच्या ठिकाणी रेणूका मातेचे मंदिर आहे. माहूर किल्ला  परिसरात लेण्या आहेत. कंधार येथे प्राचीन भूईकोट किल्ला, हजार वर्षापूर्वी बांधलेला  'जगतूंग सागर' साठवण तलाव आहे. त्याठिकाणी दोन दर्गाही आहेत. दरवर्षी कंधारचा 'उरुस' या नावाने फार प्रसिद्ध अशी जत्रा भरते. लोहा तालुक्यातील [[माळेगाव (नांदेड)|माळेगाव(यात्रा)]] येथील भगवान खंडोबाला समर्पित माळेगाव यात्रा ही भारतातील सर्वात मोठी यात्रा मानली जाते. माळेगाव येथे मल्हारी म्हाळसाकांताचे भव्य मंदिर आहे. महाराष्ट्रातील पर्यटनस्थळ म्हणून या जत्रेचे आकर्षण असते. दरवर्षी या ठिकाणी फार मोठी जत्रा भरते. बिलोली या तालुक्याच्या ठिकाणी जुने मस्जिदीवरील कोरीव कला व दगडी पुंगराचे कोरीव काम प्रेक्षणीय आहे. हदगाव जिल्ह्यातील केदारगुडा मंदिर हे देवराई (देवाला समर्पित जंगल) साठी ओळखले जाणारे भगवान केदारनाथ यांना समर्पित आहे. देगलूर (होट्टल) येथील सिद्धेश्वराचे मंदिर, धुंडा महाराज देगलूरकराची वारकरी संप्रदायाची ध्वजा हे प्रसिद्ध आहे. किनवट तालुक्यातील [[उनकेश्वर]] गावात शिवमंदिर आहे. उनकेश्वर येथील गरम पाण्याचे झरे हे ऐतिहासिक दृष्ट्या महत्त्वाचे आहे. अशा रितीने सामाजिक व धार्मिक गौरवशाली परंपरा नांदेड जिल्ह्यास लाभलेली आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last1=देशमुख|first1=रा. नी|title=आपला नांदेड जिल्हा|प्रकाशक=कल्पना प्रकाशन|दिनांक=२०११}}&lt;/ref&gt;

== जिल्हा प्रशासन-ग्रामीण==

जिल्ह्याचे ग्रामीण प्रशासन जिल्हा परिषदेच्या मार्फत चालते.
# मुख्य कार्यकारी अधिकार, जि. प.
# जिल्हा पोलीस अधीक्षक- ग्रामीण
# जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी
# जिल्हा शल्यचिकित्सक
# जिल्हा न्यायाधिश

== राजकारण ==
जिल्ह्यासाठी [[नांदेड लोकसभा मतदारसंघ]] असा स्वतंत्र आहे. नांदेड लोकसभा मतदारसंघांतर्गत उत्तर नांदेड, दक्षिण नांदेड, देगलूर, भोकर, नायगाव, मुखेड, माहूर- किनवट व कंधार हे विधानसभा मतदार संघ येतात. नांदेड जिल्ह्यात एकूण ९ विधानसभा मतदार संघ आहेत. 
नांदेड जिल्ह्याने आजपर्यंत देशातील राजकीय नेतृत्व घडविलेले आहे. [[शंकरराव चव्हाण]] यांनी केंद्रीय गृहमंत्री तसेच महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री म्हणून कार्यभार सांभाळलेला होता. त्यांचे सुपुत्र [[अशोकराव चव्हाण]] यांनी देखील महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री म्हणून कार्यभार सांभाळला होता. ते सध्या राज्यसभेत महाराष्ट्राचे प्रतिनिधित्व करतात. [[सूर्यकांता पाटील]] यांनी केंद्रात तर शामराव कदम, बाजीराव शिंदे, गंगाधरराव कुंटूरकर, [[माधव भुजंगराव किन्हाळकर|डॉ.माधवराव किन्हाळकर]], डि.बी. पाटिल, डी.पी. सावंत यांनी राज्यमंत्री म्हणून महाराष्ट्रात पदे भूषविली आहेत. विक्रमी ७ वेळा कंधारचे विधानसभेत प्रतिनिधित्व करणारे [[शेतकरी कामगार पक्ष|शेकाप]] चे [[केशवराव धोंडगे| डॉ. केशवराव धोंडगे]] अशाप्रकारे  राजकीय नेतृत्व या नांदेड जिल्ह्याने तयार केलेले आहे. २०२४ मध्ये [[वसंतराव चव्हाण]] हे जिल्ह्याचे खासदार निवडून आले होते, परंतु आकस्मित निधनाने झालेल्या पोटनिवडणुकीत त्यांचे पुत्र [[रविंद्र चव्हाण]] खासदार झाले.

== जिल्ह्याचे भौगोलिक स्थान ==

नांदेड जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ १०,४२२ चौ.कि.मी आहे. जिल्ह्याची लोकसंख्या इ.स २००१ च्या जनगणनेनुसार २८,७६,२५९ इतकी आहे. नांदेड जिल्ह्यात सरासरी पर्जन्यमान ९५३.८ मी.मी आहे. नांदेड जिल्हा हा महाराष्ट्र राज्याच्या पूर्व भागात तसेच मराठवाडा विभागाचा पूर्व भाग, जो [[छत्रपती संभाजीनगर|औरंगाबाद]] विभागाशी संबंधित आहे. नांदेडच्या उत्तरेला विदर्भातील [[यवतमाळ जिल्हा|यवतमाळ]] जिल्ह्याने, नैऋत्येला [[लातूर जिल्हा|लातूर]], पश्चिमेला [[परभणी]] आणि [[हिंगोली जिल्हा|हिंगोली]] जिल्ह्याने वेढलेले आहे. जिल्ह्यातील प्रमुख नद्या- [[गोदावरी]], [[मांजरा]], आसना, मन्याड व [[पैनगंगा]]. नांदेड हे नाव श्री शंकराच्या ''नंदी'' या वाहनाच्या नावावरून उगम पावले असल्याचे सांगण्यात येते.

== महसूली प्रशासन ==

पूर्वीचे उपविभागीय कार्यालये:-
# [[नांदेड उपविभाग]]:अर्धापूर, लोहा, मुदखेड, धर्माबाद व नांदेड
# [[भोकर उपविभाग]]: उमरी, हदगांव, भोकर व हिमायतनगर
# [[देगलूर उपविभाग]]: बिलोली, नायगांव, देगलूर व
# [[किनवट उपविभाग]]: किनवट, माहूर

===महसूली उपविभागांतर्गत तालुके===
* ८ SDM कार्यालये (नवीनतम) 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |उपविभागीय तालुके तपशील
|-
|'''नांदेड''' 
| अर्धापूर व नांदेड
|-
|'''[[भोकर उपविभाग|भोकर]]'''
|१. मुदखेड २. [[भोकर तालुका]]
|-
|'''किनवट'''
|१. माहूर   २. किनवट
|-
|'''देगलूर'''
|१. मुखेड  २. देगलूर
|-
|'''बिलोली'''
|१. नायगांव २. बिलोली
|-
|'''हदगांव'''
|१. हदगांव  २. हिमायतनगर
|-
|'''धर्माबाद'''
|१. धर्माबाद २. उमरी
|-
|'''कंधार'''
|१. कंधार २. लोहा
|}

* तालुके(१६) 

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
| [[अर्धापूर तालुका|अर्धापूर]]
| [[उमरी तालुका|उमरी]]
| [[कंधार तालुका|कंधार]]
| [[किनवट तालुका|किनवट]]
|- 
| [[देगलूर तालुका|देगलूर]]
| [[माहूर तालुका|माहूर]]
| [[नांदेड तालुका|नांदेड]]
| [[नायगाव तालुका|नायगाव]]
|-
| [[धर्माबाद तालुका|धर्माबाद]]
| [[बिलोली तालुका|बिलोली]]
| [[भोकर तालुका|भोकर]]
| [[हदगाव तालुका|हदगाव]]
|-
| [[मुदखेड तालुका|मुदखेड]]
| [[मुखेड तालुका|मुखेड]]
| [[लोहा तालुका|लोहा]]
| [[हिमायतनगर तालुका|हिमायतनगर]]
|}

==जिल्ह्यातील पर्यटनस्थळे==

'''धार्मिक स्थळे'''

* [[होट्टलचे शिलालेख|होट्टल]]: सिद्धेश्वर मंदीर व इतर मंदिर समुह (होट्टल तालुका-देगलूर)
* [[पाचलेगांवकर महाराज]] आश्रम
* [[मुखेड येथील शिवमंदिर]]: पुरातन शिवमंदिर
* '''[[हुजूर साहिब नांदेड|तख्त सचखंड श्री हुजूर अबचलनगर साहिब]]''': श्री. गुरुगोविंदसिंह यांचा गुरुद्वारा, रामायणात नांदेडचा उल्लेख भारतमाता जिथून आला होता, त्या ठिकाणाचा उल्लेख आहे. 
* '''[[माहूरगढ]]''': माहुरची रेणुकादेवी (शक्तिपीठ), [[माहूरची पांडवलेणी]] &amp; येथील रामगड किल्ला हा पुरातन काळातील प्रमुख किल्ला होता,

* [[माळेगाव (नांदेड)|माळेगाव]]: यात्रा दरवर्षी भरते, खंडोबा देवस्थान आहे

* '''अर्धापूर''': येथील केशवराज मंदिर, १०० फूटी मजार


'''निसर्ग पर्यटनस्थळे'''

* [[सहस्रकुंड धबधबा]]: हिमायतनगर तालुका नयनरम्य ठिकाण
* [[उनकेश्वर]]: किनवट तालुक्यात असलेले गरम पाण्याचे झऱ्यासाठी प्रसिद्ध (Winter Sprinkle) 

'''ऐतिहासिक वारसा असलेली स्थळे'''
* [[माहूरची पांडवलेणी]]: येथील रामगड किल्ला हा पुरातन काळातील प्रमुख किल्ला होता

* [[कंधार किल्ला]]: कंधारचा भुईकोट किल्ला व [[गुराखी साहित्य संमेलन]]
* नांदेडचा किल्ला

'''ऐतिहासिक ठिकाणे''':
* [[गुराखी साहित्य संमेलन]]

==शैक्षणिक स्थिती==

नांदेड जिल्हा हा शैक्षणिक दृष्ट्या महाराष्ट्रातील अग्रेसर जिल्हा म्हणून ओळखला जातो. १९५८ मध्ये औरंगाबाद येथे मराठवाडा विद्यापीठाची स्थापना झाली. १९८४ पासून नांदेड येथे औरंगबाद विद्यापीठाचे उपकेंद्र कार्यरत होते. 
१७ सप्टेंबर १९९४ रोजी [[नांदेड]] येथे [[स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ|स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठा]]&lt;nowiki/&gt;ची स्थापना झाली. या विद्यापीठाचे संस्थापक कुलगुरू डॉ. [[जनार्दन वाघमारे]] असून या विद्यापीठाचे कार्यक्षेत्र नांदेड, परभणी, लातूर व हिंगोली या चार जिल्ह्याचे आहे. विद्यापीठ कक्षेत सध्या १८२ महाविद्यालये कार्यरत आहेत.&lt;ref&gt;[http://www.srtmun.ac.in/mr/]&lt;/ref&gt;

== संलग्न जिल्हासिमा ==

नांदेड जिल्हा हा [[गोदावरी नदी|गोदावरीच्या]] खोऱ्यात आग्नेय महाराष्ट्रात वसला आहे.
* तेलंगणा: आदिलाबाद,कामारेड्डी, निर्मल व निझामाबाद &amp;
* कर्नाटक: बिदर, 
तसेच यवतमाळ, लातूर, परभणी व हिंगोली हे जिल्हे नांदेड जिल्ह्याच्या सीमेस लागून आहेत. नांदेड जिल्हा महाराष्ट्राला (आग्नेय दिशेच्या बाजूने) कर्नाटक व तेलंगाणा या राज्यांशी जोडतो.

== प्रमुख नद्या व उपनद्या ==

जिल्ह्याचा उत्तर व ईशान्य भाग सातमाळाचे डोंगर व मुदखेडच्या टेकड्यांनी व्यापलेला असून जिल्ह्याच्या दक्षिण-नैऋत्य सीमेवर बालाघाटचे डोंगर आहेत. जिल्ह्याच्या मध्य भागातून [[गोदावरी नदी]] वाहते, हा प्रदेश सपाट व सुपीक आहे. 
[[पूर्णा]], [[मांजरा]], [[मन्याड नदी]], [[लेंडी]] ह्या तीच्या ऊपनद्या आहेत. किनवट तालुक्यातील डोंगराळ भागात प्रामुख्याने सागाची व बांबूची वने आढळतात.

== बाह्य दुवे==
* [http://nanded.nic.in नांदेड एन.आय.सी]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{महाराष्ट्रातील जिल्हे}}

[[वर्ग:नांदेड जिल्हा|*]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील जिल्हे]]
[[वर्ग:छत्रपती संभाजीनगर विभागातील जिल्हे]]</text>
      <sha1>em61gsgydtiwns6rdfw732tasoyg5qh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2683523</id>
      <parentid>2683522</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T17:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2683523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28588" sha1="1rhjzxphlqauc6gg24zkb32r4g2ah2j" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय जिल्हा
|जिल्ह्याचे_नाव          = नांदेड जिल्हा
|स्थानिक_नाव           = (संस्कृत कवींचा जिल्हा) 
|चित्र_नकाशा            = Nanded_in_Maharashtra_(India).svg
|अक्षांश-रेखांश           =  
|राज्याचे_नाव            = महाराष्ट्र
|विभागाचे_नाव           = [[छत्रपती संभाजीनगर]]
|मुख्यालयाचे_नाव          = [[नांदेड]]
|तालुक्यांची_नावे           = [[अर्धापूर तालुका|अर्धापूर]], [[उमरी तालुका|उमरी]], [[कंधार तालुका|कंधार]], [[किनवट तालुका|किनवट]], [[देगलूर तालुका|देगलूर]], [[धर्माबाद तालुका|धर्माबाद]], [[नांदेड तालुका|नांदेड]], [[नायगाव तालुका|नायगाव]], [[बिलोली तालुका|बिलोली]], [[भोकर तालुका|भोकर]], [[माहूर तालुका|माहूर]], [[मुखेड तालुका|मुखेड]], [[मुदखेड तालुका|मुदखेड]], [[लोहा तालुका|लोहा]], [[हदगाव तालुका|हदगाव]], [[हिमायतनगर तालुका|हिमायतनगर]] (१६) 
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक = [[जिल्हा परिषद]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव = [[नांदेड जिल्हा परिषद]]
|क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी        = १०,४२२
|लोकसंख्या_एकूण         = ३३,५६,५६६
|जनगणना_वर्ष           = २०११
|लोकसंख्या_घनता         = ३२२
|शहरी_लोकसंख्या         = ७ लाख
|साक्षरता_दर            = ७६.९४
|लिंग_गुणोत्तर            = १.०६
|प्रमुख_शहरे             = कंधार, [[माहूरगढ]], देगलूर, किनवट
||जिल्हाधिकार्यांचे_नाव          =   राहुल कर्डिले, ([[भारतीय प्रशासकीय सेवा|भाप्रसे]])
|लोकसभा_मतदारसंघाची_नावे        = [[नांदेड (लोकसभा मतदारसंघ)|नांदेड]], [[हिंगोली (लोकसभा मतदारसंघ)]](काही भाग)
|विधानसभा_मतदारसंघाची_नावे      = 
|खासदारांची_नावे                = [[रविंद्र वसंतराव चव्हाण]](२०२४-लोकसभा पोटनिवडणूक)
|पर्जन्यमान_मिमी                = ९५४
|संकेतस्थळ                      = http://nanded.nic.in/htmldocs/index.html
}}
संतकवी विशेषतः '''संस्कृत कवींचा जिल्हा''' म्हणून सबंध देशात ओळखला जाणारा जिल्हा. देवीच्या साडेतीन पीठांपैकी पूर्ण पीठ [[माहूरगढ]] येथे आहे. शिखांची '''दक्षिण काशी''' ही धार्मिक ओळख निर्माण करून देणारा [[हुजूर साहेब|सचखंड गुरुद्वारा]] जिल्हा मुख्यालयी आहे.
प्रसिद्ध ऐतिहासिक ठिकाण [[कंधार किल्ला]], [[होट्टलचे शिलालेख]] जिल्ह्यात आहे. 
{{जिल्हा सूचना|जिल्हा_नाव=नांदेड}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |सांख्यिकी तपशील 
|-
|'''&lt;big&gt;जिल्हा परिषद&lt;/big&gt;''' 
| '''&lt;big&gt;[[नांदेड जिल्हा परिषद]]&lt;/big&gt;'''
|-
|'''पंचायत समिती (१६)'''
|१. नांदेड, २. भोकर ३. माहूर ४. कंधार ५. लोहा ६. उमरी ७. देगलूर ८. नायगांव ९. धर्माबाद १०. मुदखेड ११. बिलोली १२. मुखेड १३. हदगांव १४. अर्धापूर १५. किनवट १६. हिमायतनगर
|-
|'''विधानसभा मतदारसंघ (९)'''
|१. [[नांदेड दक्षिण विधानसभा मतदारसंघ|नांदेड(दक्षिण)]]  २. [[नांदेड उत्तर विधानसभा मतदारसंघ|नांदेड (उत्तर)]]  ३. [[नायगाव विधानसभा मतदारसंघ|नायगांव]] ४. [[मुखेड विधानसभा मतदारसंघ|मुखेड]]  ५. [[लोहा विधानसभा मतदारसंघ|लोहा]] ६. [[देगलूर विधानसभा मतदारसंघ|देगलूर]] ७. [[हदगांव विधानसभा मतदारसंघ|हदगांव]] ८. [[किनवट विधानसभा मतदारसंघ|किनवट]] ९. [[भोकर विधानसभा मतदारसंघ|भोकर]]
|-
|'''उपविभागीय कार्यालये (८)'''
|१. नांदेड २. [[भोकर उपविभाग|भोकर]] ३. किनवट ४. देगलूर ५. कंधार ६. धर्माबाद ७. हदगांव ८. बिलोली.
|-
|'''महानगर पालिका'''
|[[नांदेड-वाघाळा महानगरपालिका|नांदेड-वाघाळा शहर मनपा]]
|-
|'''नगर परिषदा (१२)'''
|१. '''कुंडलवाडी'''  २. भोकर  ३. उमरी   ४. किनवट ५. हदगांव   ६. देगलूर   ७. मुदखेड ८. धर्माबाद ९. बिलोली १०. कंधार ११. लोहा १२. मुखेड
|-
|'''नगर पंचायत (४)'''
|१) माहूर २) अर्धापूर ३) नायगांव ४) हिमायतनगर  
|-
|'''टंचाई ग्रस्त तहसील'''
|४ (किनवट, अर्धापूर, मुखेड व हदगांव)
|}

== ऐतिहासिक पार्श्वभूमी ==
{{इतिहासलेखन}}
नांदेड जिल्हा हा [[महाराष्ट्र]] राज्यातील दक्षिण-पूर्वेस व [[तेलंगणा]] व [[कर्नाटक]] राज्याच्या सीमेलगत आहे. नांदेड हा मध्य भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील जिल्हा आहे. नांदेड शहर हे जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे. महाराष्ट्रातील मराठवाडा भागात असलेल्या नांदेड जिल्ह्याला ऐतिहासिक महत्त्व आहे. नांदेडात शीखांचे शेवटचे गुरू गोविंदसिंहजी महाराज यांचा गुरुद्वारा आहे. गुरू गोविंद सिंग यांच्या अंत्यसंस्काराच्या जागेवर 'गुरुद्वारा' बांधण्यात आला. गुरुद्वारा हा [[हुजूर साहेब|हजूर साहिबचा]] भाग आहे. नांदेड येथील संतकवी 'विष्णूपंत शेष व रघुनाथ शेष आणि [[वामन पंडित]] यांचे जन्मस्थान आहे. नांदेड जिल्ह्यात [[स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ]] व [[श्री गुरू गोविंद सिंगजी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय (नांदेड)|श्री गुरू गोविंद सिंगजी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय]] या महत्त्वाच्या शैक्षणिक संस्था आहेत.

== सामाजिक व धार्मिक जडणघडण ==

नांदेड जिल्ह्यात विविध जाती-धर्माचे लोक वास्तव्यास आहे. हे शहर व्यापारी पेठ म्हणूनही प्रसिद्ध आहे. हिंदू, मुस्लिम, बौद्ध, शीख या धर्मातील लोकांची संख्या अधिक असून जैन व पारशी धर्मातील लोकांची संख्या जेमतेम (नगण्य) आहे. नांदेड शहर हे गोदावरी नदीच्या नाभीस्थळी वसलेले आहे. यामुळे हे शहर धार्मिक क्षेत्रही आहे. शहरात नृसिंहाचे मंदिर आहे. शिखांचे दहावे गुरू श्रीगुरू गोविंदसिंघजी यांच्या समाधीस्थळी बांधलेला गुरुद्वारा प्रसिद्ध आहे. शिवाय जिल्ह्यातील माहूर या तालुक्याच्या ठिकाणी रेणूका मातेचे मंदिर आहे. माहूर किल्ला  परिसरात लेण्या आहेत. कंधार येथे प्राचीन भूईकोट किल्ला, हजार वर्षापूर्वी बांधलेला  'जगतूंग सागर' साठवण तलाव आहे. त्याठिकाणी दोन दर्गाही आहेत. दरवर्षी कंधारचा 'उरुस' या नावाने फार प्रसिद्ध अशी जत्रा भरते. लोहा तालुक्यातील [[माळेगाव (नांदेड)|माळेगाव(यात्रा)]] येथील भगवान खंडोबाला समर्पित माळेगाव यात्रा ही भारतातील सर्वात मोठी यात्रा मानली जाते. माळेगाव येथे मल्हारी म्हाळसाकांताचे भव्य मंदिर आहे. महाराष्ट्रातील पर्यटनस्थळ म्हणून या जत्रेचे आकर्षण असते. दरवर्षी या ठिकाणी फार मोठी जत्रा भरते. बिलोली या तालुक्याच्या ठिकाणी जुने मस्जिदीवरील कोरीव कला व दगडी पुंगराचे कोरीव काम प्रेक्षणीय आहे. हदगाव जिल्ह्यातील केदारगुडा मंदिर हे देवराई (देवाला समर्पित जंगल) साठी ओळखले जाणारे भगवान केदारनाथ यांना समर्पित आहे. देगलूर (होट्टल) येथील सिद्धेश्वराचे मंदिर, धुंडा महाराज देगलूरकराची वारकरी संप्रदायाची ध्वजा हे प्रसिद्ध आहे. किनवट तालुक्यातील [[उनकेश्वर]] गावात शिवमंदिर आहे. उनकेश्वर येथील गरम पाण्याचे झरे हे ऐतिहासिक दृष्ट्या महत्त्वाचे आहे. अशा रितीने सामाजिक व धार्मिक गौरवशाली परंपरा नांदेड जिल्ह्यास लाभलेली आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last1=देशमुख|first1=रा. नी|title=आपला नांदेड जिल्हा|प्रकाशक=कल्पना प्रकाशन|दिनांक=२०११}}&lt;/ref&gt;

== जिल्हा प्रशासन-ग्रामीण==

जिल्ह्याचे ग्रामीण प्रशासन जिल्हा परिषदेच्या मार्फत चालते.
# मुख्य कार्यकारी अधिकार, जि. प.
# जिल्हा पोलीस अधीक्षक- ग्रामीण
# जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी
# जिल्हा शल्यचिकित्सक
# जिल्हा न्यायाधिश

== राजकारण ==
जिल्ह्यासाठी [[नांदेड लोकसभा मतदारसंघ]] असा स्वतंत्र आहे. नांदेड लोकसभा मतदारसंघांतर्गत उत्तर नांदेड, दक्षिण नांदेड, देगलूर, भोकर, नायगाव, मुखेड, माहूर- किनवट व कंधार हे विधानसभा मतदार संघ येतात. नांदेड जिल्ह्यात एकूण ९ विधानसभा मतदार संघ आहेत. 
नांदेड जिल्ह्याने आजपर्यंत देशातील राजकीय नेतृत्व घडविलेले आहे. [[शंकरराव चव्हाण]] यांनी केंद्रीय गृहमंत्री तसेच महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री म्हणून कार्यभार सांभाळलेला होता. त्यांचे सुपुत्र [[अशोकराव चव्हाण]] यांनी देखील महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री म्हणून कार्यभार सांभाळला होता. ते सध्या राज्यसभेत महाराष्ट्राचे प्रतिनिधित्व करतात. [[सूर्यकांता पाटील]] यांनी केंद्रात तर शामराव कदम, बाजीराव शिंदे, गंगाधरराव कुंटूरकर, [[माधव भुजंगराव किन्हाळकर|डॉ.माधवराव किन्हाळकर]], डि.बी. पाटिल, डी.पी. सावंत यांनी राज्यमंत्री म्हणून महाराष्ट्रात पदे भूषविली आहेत. विक्रमी ७ वेळा कंधारचे विधानसभेत प्रतिनिधित्व करणारे [[शेतकरी कामगार पक्ष|शेकाप]] चे [[केशवराव धोंडगे| डॉ. केशवराव धोंडगे]] अशाप्रकारे  राजकीय नेतृत्व या नांदेड जिल्ह्याने तयार केलेले आहे. २०२४ मध्ये [[वसंतराव चव्हाण]] हे जिल्ह्याचे खासदार निवडून आले होते, परंतु आकस्मित निधनाने झालेल्या पोटनिवडणुकीत त्यांचे पुत्र [[रविंद्र चव्हाण]] खासदार झाले.

== जिल्ह्याचे भौगोलिक स्थान ==

नांदेड जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ १०,४२२ चौ.कि.मी आहे. जिल्ह्याची लोकसंख्या इ.स २००१ च्या जनगणनेनुसार २८,७६,२५९ इतकी आहे. नांदेड जिल्ह्यात सरासरी पर्जन्यमान ९५३.८ मी.मी आहे. नांदेड जिल्हा हा महाराष्ट्र राज्याच्या पूर्व भागात तसेच मराठवाडा विभागाचा पूर्व भाग, जो [[छत्रपती संभाजीनगर|औरंगाबाद]] विभागाशी संबंधित आहे. नांदेडच्या उत्तरेला विदर्भातील [[यवतमाळ जिल्हा|यवतमाळ]] जिल्ह्याने, नैऋत्येला [[लातूर जिल्हा|लातूर]], पश्चिमेला [[परभणी]] आणि [[हिंगोली जिल्हा|हिंगोली]] जिल्ह्याने वेढलेले आहे. जिल्ह्यातील प्रमुख नद्या- [[गोदावरी]], [[मांजरा]], आसना, मन्याड व [[पैनगंगा]]. नांदेड हे नाव श्री शंकराच्या ''नंदी'' या वाहनाच्या नावावरून उगम पावले असल्याचे सांगण्यात येते.

== महसूली प्रशासन ==

पूर्वीचे उपविभागीय कार्यालये:-
# [[नांदेड उपविभाग]]:अर्धापूर, लोहा, मुदखेड, धर्माबाद व नांदेड
# [[भोकर उपविभाग]]: उमरी, हदगांव, भोकर व हिमायतनगर
# [[देगलूर उपविभाग]]: बिलोली, नायगांव, देगलूर व
# [[किनवट उपविभाग]]: किनवट, माहूर

===महसूली उपविभागांतर्गत तालुके===
* ८ SDM कार्यालये (नवीनतम) 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |उपविभागीय तालुके तपशील
|-
|'''नांदेड''' 
| अर्धापूर व नांदेड
|-
|'''[[भोकर उपविभाग|भोकर]]'''
|१. मुदखेड २. [[भोकर तालुका]]
|-
|'''किनवट'''
|१. माहूर   २. किनवट
|-
|'''देगलूर'''
|१. मुखेड  २. देगलूर
|-
|'''बिलोली'''
|१. नायगांव २. बिलोली
|-
|'''हदगांव'''
|१. हदगांव  २. हिमायतनगर
|-
|'''धर्माबाद'''
|१. धर्माबाद २. उमरी
|-
|'''कंधार'''
|१. कंधार २. लोहा
|}

* तालुके(१६) 

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
| [[अर्धापूर तालुका|अर्धापूर]]
| [[उमरी तालुका|उमरी]]
| [[कंधार तालुका|कंधार]]
| [[किनवट तालुका|किनवट]]
|- 
| [[देगलूर तालुका|देगलूर]]
| [[माहूर तालुका|माहूर]]
| [[नांदेड तालुका|नांदेड]]
| [[नायगाव तालुका|नायगाव]]
|-
| [[धर्माबाद तालुका|धर्माबाद]]
| [[बिलोली तालुका|बिलोली]]
| [[भोकर तालुका|भोकर]]
| [[हदगाव तालुका|हदगाव]]
|-
| [[मुदखेड तालुका|मुदखेड]]
| [[मुखेड तालुका|मुखेड]]
| [[लोहा तालुका|लोहा]]
| [[हिमायतनगर तालुका|हिमायतनगर]]
|}

==जिल्ह्यातील पर्यटनस्थळे==

'''धार्मिक स्थळे'''

* [[होट्टलचे शिलालेख|होट्टल]]: सिद्धेश्वर मंदीर व इतर मंदिर समुह (होट्टल तालुका-देगलूर)
* [[पाचलेगांवकर महाराज]] आश्रम
* [[मुखेड येथील शिवमंदिर]]: पुरातन शिवमंदिर
* '''[[हुजूर साहिब नांदेड|तख्त सचखंड श्री हुजूर अबचलनगर साहिब]]''': श्री. गुरुगोविंदसिंह यांचा गुरुद्वारा, रामायणात नांदेडचा उल्लेख भारतमाता जिथून आला होता, त्या ठिकाणाचा उल्लेख आहे. 
* '''[[माहूरगढ]]''': माहुरची रेणुकादेवी (शक्तिपीठ), [[माहूरची पांडवलेणी]] &amp; येथील रामगड किल्ला हा पुरातन काळातील प्रमुख किल्ला होता,

* [[माळेगाव (नांदेड)|माळेगाव]]: यात्रा दरवर्षी भरते, खंडोबा देवस्थान आहे

* '''अर्धापूर''': येथील केशवराज मंदिर, १०० फूटी मजार


'''निसर्ग पर्यटनस्थळे'''

* [[सहस्रकुंड धबधबा]]: हिमायतनगर तालुका नयनरम्य ठिकाण
* [[उनकेश्वर]]: किनवट तालुक्यात असलेले गरम पाण्याचे झऱ्यासाठी प्रसिद्ध (Winter Sprinkle) 

'''ऐतिहासिक वारसा असलेली स्थळे'''
* [[माहूरची पांडवलेणी]]: येथील रामगड किल्ला हा पुरातन काळातील प्रमुख किल्ला होता

* [[कंधार किल्ला]]: कंधारचा भुईकोट किल्ला व [[गुराखी साहित्य संमेलन]]
* नांदेडचा किल्ला

'''ऐतिहासिक ठिकाणे''':
* [[गुराखी साहित्य संमेलन]]

==शैक्षणिक स्थिती==

नांदेड जिल्हा हा शैक्षणिक दृष्ट्या महाराष्ट्रातील अग्रेसर जिल्हा म्हणून ओळखला जातो. १९५८ मध्ये औरंगाबाद येथे मराठवाडा विद्यापीठाची स्थापना झाली. १९८४ पासून नांदेड येथे औरंगबाद विद्यापीठाचे उपकेंद्र कार्यरत होते. 
१७ सप्टेंबर १९९४ रोजी [[नांदेड]] येथे [[स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ|स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठा]]&lt;nowiki/&gt;ची स्थापना झाली. या विद्यापीठाचे संस्थापक कुलगुरू डॉ. [[जनार्दन वाघमारे]] असून या विद्यापीठाचे कार्यक्षेत्र नांदेड, परभणी, लातूर व हिंगोली या चार जिल्ह्याचे आहे. विद्यापीठ कक्षेत सध्या १८२ महाविद्यालये कार्यरत आहेत.&lt;ref&gt;[http://www.srtmun.ac.in/mr/]&lt;/ref&gt;

== संलग्न जिल्हासिमा ==

नांदेड जिल्हा हा [[गोदावरी नदी|गोदावरीच्या]] खोऱ्यात आग्नेय महाराष्ट्रात वसला आहे. नांदेड जिल्हा महाराष्ट्राला (आग्नेय दिशेच्या बाजूने) कर्नाटक व तेलंगाणा या राज्यांशी जोडतो. यवतमाळ, लातूर, परभणी व हिंगोली हे जिल्हे नांदेड जिल्ह्याच्या सीमेस लागून आहेत. याच सोबत तेलंगणा राज्यातील आदिलाबाद, कामारेड्डी, निर्मल व निझामाबाद, आणि कर्नाटक मधील बिदर हे इतर राज्यातील जिल्हे नांदेड जिल्ह्याच्या सीमेस लागून आहेत.

== प्रमुख नद्या व उपनद्या ==

जिल्ह्याचा उत्तर व ईशान्य भाग सातमाळाचे डोंगर व मुदखेडच्या टेकड्यांनी व्यापलेला असून जिल्ह्याच्या दक्षिण-नैऋत्य सीमेवर बालाघाटचे डोंगर आहेत. जिल्ह्याच्या मध्य भागातून [[गोदावरी नदी]] वाहते, हा प्रदेश सपाट व सुपीक आहे. 
[[पूर्णा]], [[मांजरा]], [[मन्याड नदी]], [[लेंडी]] ह्या तीच्या ऊपनद्या आहेत. किनवट तालुक्यातील डोंगराळ भागात प्रामुख्याने सागाची व बांबूची वने आढळतात.

== बाह्य दुवे==
* [http://nanded.nic.in नांदेड एन.आय.सी]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{महाराष्ट्रातील जिल्हे}}

[[वर्ग:नांदेड जिल्हा|*]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील जिल्हे]]
[[वर्ग:छत्रपती संभाजीनगर विभागातील जिल्हे]]</text>
      <sha1>1rhjzxphlqauc6gg24zkb32r4g2ah2j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2683524</id>
      <parentid>2683523</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T17:13:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2683524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28595" sha1="3zouy3capgahrwzh9cjewp3zmc9l6af" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय जिल्हा
|जिल्ह्याचे_नाव          = नांदेड जिल्हा
|स्थानिक_नाव           = (संस्कृत कवींचा जिल्हा) 
|चित्र_नकाशा            = Nanded_in_Maharashtra_(India).svg
|अक्षांश-रेखांश           =  
|राज्याचे_नाव            = महाराष्ट्र
|विभागाचे_नाव           = [[छत्रपती संभाजीनगर]]
|मुख्यालयाचे_नाव          = [[नांदेड]]
|तालुक्यांची_नावे           = [[अर्धापूर तालुका|अर्धापूर]], [[उमरी तालुका|उमरी]], [[कंधार तालुका|कंधार]], [[किनवट तालुका|किनवट]], [[देगलूर तालुका|देगलूर]], [[धर्माबाद तालुका|धर्माबाद]], [[नांदेड तालुका|नांदेड]], [[नायगाव तालुका|नायगाव]], [[बिलोली तालुका|बिलोली]], [[भोकर तालुका|भोकर]], [[माहूर तालुका|माहूर]], [[मुखेड तालुका|मुखेड]], [[मुदखेड तालुका|मुदखेड]], [[लोहा तालुका|लोहा]], [[हदगाव तालुका|हदगाव]], [[हिमायतनगर तालुका|हिमायतनगर]] (१६) 
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक = [[जिल्हा परिषद]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव = [[नांदेड जिल्हा परिषद]]
|क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी        = १०,४२२
|लोकसंख्या_एकूण         = ३३,५६,५६६
|जनगणना_वर्ष           = २०११
|लोकसंख्या_घनता         = ३२२
|शहरी_लोकसंख्या         = ७ लाख
|साक्षरता_दर            = ७६.९४
|लिंग_गुणोत्तर            = १.०६
|प्रमुख_शहरे             = कंधार, [[माहूरगढ]], देगलूर, किनवट
||जिल्हाधिकार्यांचे_नाव          =   राहुल कर्डिले, ([[भारतीय प्रशासकीय सेवा|भाप्रसे]])
|लोकसभा_मतदारसंघाची_नावे        = [[नांदेड (लोकसभा मतदारसंघ)|नांदेड]], [[हिंगोली (लोकसभा मतदारसंघ)]](काही भाग)
|विधानसभा_मतदारसंघाची_नावे      = 
|खासदारांची_नावे                = [[रविंद्र वसंतराव चव्हाण]](२०२४-लोकसभा पोटनिवडणूक)
|पर्जन्यमान_मिमी                = ९५४
|संकेतस्थळ                      = http://nanded.nic.in/htmldocs/index.html
}}
संतकवी विशेषतः '''संस्कृत कवींचा जिल्हा''' म्हणून सबंध देशात ओळखला जाणारा जिल्हा. देवीच्या साडेतीन पीठांपैकी पूर्ण पीठ [[माहूरगढ]] येथे आहे. शिखांची '''दक्षिण काशी''' ही धार्मिक ओळख निर्माण करून देणारा [[हुजूर साहेब|सचखंड गुरुद्वारा]] जिल्हा मुख्यालयी आहे.
प्रसिद्ध ऐतिहासिक ठिकाण [[कंधार किल्ला]], [[होट्टलचे शिलालेख]] जिल्ह्यात आहे. 
{{जिल्हा सूचना|जिल्हा_नाव=नांदेड}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |सांख्यिकी तपशील 
|-
|'''&lt;big&gt;जिल्हा परिषद&lt;/big&gt;''' 
| '''&lt;big&gt;[[नांदेड जिल्हा परिषद]]&lt;/big&gt;'''
|-
|'''पंचायत समिती (१६)'''
|१. नांदेड, २. भोकर ३. माहूर ४. कंधार ५. लोहा ६. उमरी ७. देगलूर ८. नायगांव ९. धर्माबाद १०. मुदखेड ११. बिलोली १२. मुखेड १३. हदगांव १४. अर्धापूर १५. किनवट १६. हिमायतनगर
|-
|'''विधानसभा मतदारसंघ (९)'''
|१. [[नांदेड दक्षिण विधानसभा मतदारसंघ|नांदेड(दक्षिण)]]  २. [[नांदेड उत्तर विधानसभा मतदारसंघ|नांदेड (उत्तर)]]  ३. [[नायगाव विधानसभा मतदारसंघ|नायगांव]] ४. [[मुखेड विधानसभा मतदारसंघ|मुखेड]]  ५. [[लोहा विधानसभा मतदारसंघ|लोहा]] ६. [[देगलूर विधानसभा मतदारसंघ|देगलूर]] ७. [[हदगांव विधानसभा मतदारसंघ|हदगांव]] ८. [[किनवट विधानसभा मतदारसंघ|किनवट]] ९. [[भोकर विधानसभा मतदारसंघ|भोकर]]
|-
|'''उपविभागीय कार्यालये (८)'''
|१. नांदेड २. [[भोकर उपविभाग|भोकर]] ३. किनवट ४. देगलूर ५. कंधार ६. धर्माबाद ७. हदगांव ८. बिलोली.
|-
|'''महानगर पालिका'''
|[[नांदेड-वाघाळा महानगरपालिका|नांदेड-वाघाळा शहर मनपा]]
|-
|'''नगर परिषदा (१२)'''
|१. '''कुंडलवाडी'''  २. भोकर  ३. उमरी   ४. किनवट ५. हदगांव   ६. देगलूर   ७. मुदखेड ८. धर्माबाद ९. बिलोली १०. कंधार ११. लोहा १२. मुखेड
|-
|'''नगर पंचायत (४)'''
|१) माहूर २) अर्धापूर ३) नायगांव ४) हिमायतनगर  
|-
|'''टंचाई ग्रस्त तहसील'''
|४ (किनवट, अर्धापूर, मुखेड व हदगांव)
|}

== ऐतिहासिक पार्श्वभूमी ==
{{इतिहासलेखन}}
नांदेड जिल्हा हा [[महाराष्ट्र]] राज्यातील दक्षिण-पूर्वेस व [[तेलंगणा]] व [[कर्नाटक]] राज्याच्या सीमेलगत आहे. नांदेड हा मध्य भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील जिल्हा आहे. नांदेड शहर हे जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे. महाराष्ट्रातील मराठवाडा भागात असलेल्या नांदेड जिल्ह्याला ऐतिहासिक महत्त्व आहे. नांदेडात शीखांचे शेवटचे गुरू गोविंदसिंहजी महाराज यांचा गुरुद्वारा आहे. गुरू गोविंद सिंग यांच्या अंत्यसंस्काराच्या जागेवर 'गुरुद्वारा' बांधण्यात आला. गुरुद्वारा हा [[हुजूर साहेब|हजूर साहिबचा]] भाग आहे. नांदेड येथील संतकवी 'विष्णूपंत शेष व रघुनाथ शेष आणि [[वामन पंडित]] यांचे जन्मस्थान आहे. नांदेड जिल्ह्यात [[स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ]] व [[श्री गुरू गोविंद सिंगजी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय (नांदेड)|श्री गुरू गोविंद सिंगजी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय]] या महत्त्वाच्या शैक्षणिक संस्था आहेत.

== सामाजिक व धार्मिक जडणघडण ==

नांदेड जिल्ह्यात विविध जाती-धर्माचे लोक वास्तव्यास आहे. हे शहर व्यापारी पेठ म्हणूनही प्रसिद्ध आहे. हिंदू, मुस्लिम, बौद्ध, शीख या धर्मातील लोकांची संख्या अधिक असून जैन व पारशी धर्मातील लोकांची संख्या जेमतेम (नगण्य) आहे. नांदेड शहर हे गोदावरी नदीच्या नाभीस्थळी वसलेले आहे. यामुळे हे शहर धार्मिक क्षेत्रही आहे. शहरात नृसिंहाचे मंदिर आहे. शिखांचे दहावे गुरू श्रीगुरू गोविंदसिंघजी यांच्या समाधीस्थळी बांधलेला गुरुद्वारा प्रसिद्ध आहे. शिवाय जिल्ह्यातील माहूर या तालुक्याच्या ठिकाणी रेणूका मातेचे मंदिर आहे. माहूर किल्ला  परिसरात लेण्या आहेत. कंधार येथे प्राचीन भूईकोट किल्ला, हजार वर्षापूर्वी बांधलेला  'जगतूंग सागर' साठवण तलाव आहे. त्याठिकाणी दोन दर्गाही आहेत. दरवर्षी कंधारचा 'उरुस' या नावाने फार प्रसिद्ध अशी जत्रा भरते. लोहा तालुक्यातील [[माळेगाव (नांदेड)|माळेगाव(यात्रा)]] येथील भगवान खंडोबाला समर्पित माळेगाव यात्रा ही भारतातील सर्वात मोठी यात्रा मानली जाते. माळेगाव येथे मल्हारी म्हाळसाकांताचे भव्य मंदिर आहे. महाराष्ट्रातील पर्यटनस्थळ म्हणून या जत्रेचे आकर्षण असते. दरवर्षी या ठिकाणी फार मोठी जत्रा भरते. बिलोली या तालुक्याच्या ठिकाणी जुने मस्जिदीवरील कोरीव कला व दगडी पुंगराचे कोरीव काम प्रेक्षणीय आहे. हदगाव जिल्ह्यातील केदारगुडा मंदिर हे देवराई (देवाला समर्पित जंगल) साठी ओळखले जाणारे भगवान केदारनाथ यांना समर्पित आहे. देगलूर (होट्टल) येथील सिद्धेश्वराचे मंदिर, धुंडा महाराज देगलूरकराची वारकरी संप्रदायाची ध्वजा हे प्रसिद्ध आहे. किनवट तालुक्यातील [[उनकेश्वर]] गावात शिवमंदिर आहे. उनकेश्वर येथील गरम पाण्याचे झरे हे ऐतिहासिक दृष्ट्या महत्त्वाचे आहे. अशा रितीने सामाजिक व धार्मिक गौरवशाली परंपरा नांदेड जिल्ह्यास लाभलेली आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last1=देशमुख|first1=रा. नी|title=आपला नांदेड जिल्हा|प्रकाशक=कल्पना प्रकाशन|दिनांक=२०११}}&lt;/ref&gt;

== जिल्हा प्रशासन-ग्रामीण==

जिल्ह्याचे ग्रामीण प्रशासन जिल्हा परिषदेच्या मार्फत चालते.
# मुख्य कार्यकारी अधिकार, जि. प.
# जिल्हा पोलीस अधीक्षक- ग्रामीण
# जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी
# जिल्हा शल्यचिकित्सक
# जिल्हा न्यायाधिश

== राजकारण ==
जिल्ह्यासाठी [[नांदेड लोकसभा मतदारसंघ]] असा स्वतंत्र आहे. नांदेड लोकसभा मतदारसंघांतर्गत उत्तर नांदेड, दक्षिण नांदेड, देगलूर, भोकर, नायगाव, मुखेड, माहूर- किनवट व कंधार हे विधानसभा मतदार संघ येतात. नांदेड जिल्ह्यात एकूण ९ विधानसभा मतदार संघ आहेत. 
नांदेड जिल्ह्याने आजपर्यंत देशातील राजकीय नेतृत्व घडविलेले आहे. [[शंकरराव चव्हाण]] यांनी केंद्रीय गृहमंत्री तसेच महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री म्हणून कार्यभार सांभाळलेला होता. त्यांचे सुपुत्र [[अशोकराव चव्हाण]] यांनी देखील महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री म्हणून कार्यभार सांभाळला होता. ते सध्या राज्यसभेत महाराष्ट्राचे प्रतिनिधित्व करतात. [[सूर्यकांता पाटील]] यांनी केंद्रात तर शामराव कदम, बाजीराव शिंदे, गंगाधरराव कुंटूरकर, [[माधव भुजंगराव किन्हाळकर|डॉ.माधवराव किन्हाळकर]], डि.बी. पाटिल, डी.पी. सावंत यांनी राज्यमंत्री म्हणून महाराष्ट्रात पदे भूषविली आहेत. विक्रमी ७ वेळा कंधारचे विधानसभेत प्रतिनिधित्व करणारे [[शेतकरी कामगार पक्ष|शेकाप]] चे [[केशवराव धोंडगे| डॉ. केशवराव धोंडगे]] अशाप्रकारे  राजकीय नेतृत्व या नांदेड जिल्ह्याने तयार केलेले आहे. २०२४ मध्ये [[वसंतराव चव्हाण]] हे जिल्ह्याचे खासदार निवडून आले होते, परंतु आकस्मित निधनाने झालेल्या पोटनिवडणुकीत त्यांचे पुत्र [[रविंद्र चव्हाण]] खासदार झाले.

== जिल्ह्याचे भौगोलिक स्थान ==

नांदेड जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ १०,४२२ चौ.कि.मी आहे. जिल्ह्याची लोकसंख्या इ.स २००१ च्या जनगणनेनुसार २८,७६,२५९ इतकी आहे. नांदेड जिल्ह्यात सरासरी पर्जन्यमान ९५३.८ मी.मी आहे. नांदेड जिल्हा हा महाराष्ट्र राज्याच्या पूर्व भागात तसेच मराठवाडा विभागाचा पूर्व भाग, जो [[छत्रपती संभाजीनगर|औरंगाबाद]] विभागाशी संबंधित आहे. नांदेडच्या उत्तरेला विदर्भातील [[यवतमाळ जिल्हा|यवतमाळ]] जिल्ह्याने, नैऋत्येला [[लातूर जिल्हा|लातूर]], पश्चिमेला [[परभणी]] आणि [[हिंगोली जिल्हा|हिंगोली]] जिल्ह्याने वेढलेले आहे. जिल्ह्यातील प्रमुख नद्या- [[गोदावरी]], [[मांजरा]], आसना, मन्याड व [[पैनगंगा]]. नांदेड हे नाव श्री शंकराच्या ''नंदी'' या वाहनाच्या नावावरून उगम पावले असल्याचे सांगण्यात येते.

== महसूली प्रशासन ==

पूर्वीचे उपविभागीय कार्यालये:-
# [[नांदेड उपविभाग]]:अर्धापूर, लोहा, मुदखेड, धर्माबाद व नांदेड
# [[भोकर उपविभाग]]: उमरी, हदगांव, भोकर व हिमायतनगर
# [[देगलूर उपविभाग]]: बिलोली, नायगांव, देगलूर व
# [[किनवट उपविभाग]]: किनवट, माहूर

===महसूली उपविभागांतर्गत तालुके===
* ८ SDM कार्यालये (नवीनतम) 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |उपविभागीय तालुके तपशील
|-
|'''नांदेड''' 
| अर्धापूर व नांदेड
|-
|'''[[भोकर उपविभाग|भोकर]]'''
|१. मुदखेड २. [[भोकर तालुका]]
|-
|'''किनवट'''
|१. माहूर   २. किनवट
|-
|'''देगलूर'''
|१. मुखेड  २. देगलूर
|-
|'''बिलोली'''
|१. नायगांव २. बिलोली
|-
|'''हदगांव'''
|१. हदगांव  २. हिमायतनगर
|-
|'''धर्माबाद'''
|१. धर्माबाद २. उमरी
|-
|'''कंधार'''
|१. कंधार २. लोहा
|}

* तालुके(१६) 

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
| [[अर्धापूर तालुका|अर्धापूर]]
| [[उमरी तालुका|उमरी]]
| [[कंधार तालुका|कंधार]]
| [[किनवट तालुका|किनवट]]
|- 
| [[देगलूर तालुका|देगलूर]]
| [[माहूर तालुका|माहूर]]
| [[नांदेड तालुका|नांदेड]]
| [[नायगाव तालुका|नायगाव]]
|-
| [[धर्माबाद तालुका|धर्माबाद]]
| [[बिलोली तालुका|बिलोली]]
| [[भोकर तालुका|भोकर]]
| [[हदगाव तालुका|हदगाव]]
|-
| [[मुदखेड तालुका|मुदखेड]]
| [[मुखेड तालुका|मुखेड]]
| [[लोहा तालुका|लोहा]]
| [[हिमायतनगर तालुका|हिमायतनगर]]
|}

==जिल्ह्यातील पर्यटनस्थळे==

'''धार्मिक स्थळे'''

* [[होट्टलचे शिलालेख|होट्टल]]: सिद्धेश्वर मंदीर व इतर मंदिर समुह (होट्टल तालुका-देगलूर)
* [[पाचलेगांवकर महाराज]] आश्रम
* [[मुखेड येथील शिवमंदिर]]: पुरातन शिवमंदिर
* '''[[हुजूर साहिब नांदेड|तख्त सचखंड श्री हुजूर अबचलनगर साहिब]]''': श्री. गुरुगोविंदसिंह यांचा गुरुद्वारा, रामायणात नांदेडचा उल्लेख भारतमाता जिथून आला होता, त्या ठिकाणाचा उल्लेख आहे. 
* '''[[माहूरगढ]]''': माहुरची रेणुकादेवी (शक्तिपीठ), [[माहूरची पांडवलेणी]] &amp; येथील रामगड किल्ला हा पुरातन काळातील प्रमुख किल्ला होता,

* [[माळेगाव (नांदेड)|माळेगाव]]: यात्रा दरवर्षी भरते, खंडोबा देवस्थान आहे

* '''अर्धापूर''': येथील केशवराज मंदिर, १०० फूटी मजार


'''निसर्ग पर्यटनस्थळे'''

* [[सहस्रकुंड धबधबा]]: हिमायतनगर तालुका नयनरम्य ठिकाण
* [[उनकेश्वर]]: किनवट तालुक्यात असलेले गरम पाण्याचे झऱ्यासाठी प्रसिद्ध (Winter Sprinkle) 

'''ऐतिहासिक वारसा असलेली स्थळे'''
* [[माहूरची पांडवलेणी]]: येथील रामगड किल्ला हा पुरातन काळातील प्रमुख किल्ला होता

* [[कंधार किल्ला]]: कंधारचा भुईकोट किल्ला व [[गुराखी साहित्य संमेलन]]
* नांदेडचा किल्ला

'''ऐतिहासिक ठिकाणे''':
* [[गुराखी साहित्य संमेलन]]

==शैक्षणिक स्थिती==

नांदेड जिल्हा हा शैक्षणिक दृष्ट्या महाराष्ट्रातील अग्रेसर जिल्हा म्हणून ओळखला जातो. १९५८ मध्ये औरंगाबाद येथे मराठवाडा विद्यापीठाची स्थापना झाली. १९८४ पासून नांदेड येथे औरंगबाद विद्यापीठाचे उपकेंद्र कार्यरत होते. 
१७ सप्टेंबर १९९४ रोजी [[नांदेड]] येथे [[स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ|स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठा]]&lt;nowiki/&gt;ची स्थापना झाली. या विद्यापीठाचे संस्थापक कुलगुरू डॉ. [[जनार्दन वाघमारे]] असून या विद्यापीठाचे कार्यक्षेत्र नांदेड, परभणी, लातूर व हिंगोली या चार जिल्ह्याचे आहे. विद्यापीठ कक्षेत सध्या १८२ महाविद्यालये कार्यरत आहेत.&lt;ref&gt;[http://www.srtmun.ac.in/mr/ srtmun]&lt;/ref&gt;

== संलग्न जिल्हासिमा ==

नांदेड जिल्हा हा [[गोदावरी नदी|गोदावरीच्या]] खोऱ्यात आग्नेय महाराष्ट्रात वसला आहे. नांदेड जिल्हा महाराष्ट्राला (आग्नेय दिशेच्या बाजूने) कर्नाटक व तेलंगाणा या राज्यांशी जोडतो. यवतमाळ, लातूर, परभणी व हिंगोली हे जिल्हे नांदेड जिल्ह्याच्या सीमेस लागून आहेत. याच सोबत तेलंगणा राज्यातील आदिलाबाद, कामारेड्डी, निर्मल व निझामाबाद, आणि कर्नाटक मधील बिदर हे इतर राज्यातील जिल्हे नांदेड जिल्ह्याच्या सीमेस लागून आहेत.

== प्रमुख नद्या व उपनद्या ==

जिल्ह्याचा उत्तर व ईशान्य भाग सातमाळाचे डोंगर व मुदखेडच्या टेकड्यांनी व्यापलेला असून जिल्ह्याच्या दक्षिण-नैऋत्य सीमेवर बालाघाटचे डोंगर आहेत. जिल्ह्याच्या मध्य भागातून [[गोदावरी नदी]] वाहते, हा प्रदेश सपाट व सुपीक आहे. 
[[पूर्णा]], [[मांजरा]], [[मन्याड नदी]], [[लेंडी]] ह्या तीच्या ऊपनद्या आहेत. किनवट तालुक्यातील डोंगराळ भागात प्रामुख्याने सागाची व बांबूची वने आढळतात.

== बाह्य दुवे==
* [http://nanded.nic.in नांदेड एन.आय.सी]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{महाराष्ट्रातील जिल्हे}}

[[वर्ग:नांदेड जिल्हा|*]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील जिल्हे]]
[[वर्ग:छत्रपती संभाजीनगर विभागातील जिल्हे]]</text>
      <sha1>3zouy3capgahrwzh9cjewp3zmc9l6af</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साचा:तमिळनाडू - जिल्हे</title>
    <ns>10</ns>
    <id>7356</id>
    <revision>
      <id>2683494</id>
      <parentid>2545108</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T14:39:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>685</id>
      </contributor>
      <comment>TamilNadu_Logo.svg या चित्राऐवजी Seal_of_Tamil_Nadu.svg चित्र वापरले.</comment>
      <origin>2683494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3700" sha1="nuf6u67hwehvxjdyc004fxjilvgnw4x" xml:space="preserve">{{Navbox
|name  = तमिळनाडूमधील जिल्हे
|state = {{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}
|title = [[तमिळनाडू]]मधील [[तमिळनाडूमधील जिल्हे|जिल्हे]]
|image = [[Image:Seal of Tamil Nadu.svg|80px|link=|alt=]]
|listclass = hlist
|liststyle = background:transparent; text-align:left/center; border-left:0px solid gray; 
|list1  = [[अरियालूर जिल्हा|अरियालूर]]{{*}} [[इरोड जिल्हा|इरोड]]{{*}} [[कडलूर जिल्हा|कडलूर]]{{*}} [[कन्याकुमारी जिल्हा|कन्याकुमारी]]{{*}} [[करुर जिल्हा|करुर]]{{*}} [[कल्लाकुरिची जिल्हा|कल्लाकुरिची]]{{*}} [[कांचीपुरम जिल्हा|कांचीपुरम]]{{*}} [[कृष्णगिरी जिल्हा|कृष्णगिरी]]{{*}} [[कोइंबतूर जिल्हा|कोइंबतूर]]{{*}} [[चेंगलपट्टू जिल्हा|चेंगलपट्टू]]{{*}} [[चेन्नई जिल्हा|चेन्नई]]{{*}} [[तंजावूर जिल्हा|तंजावूर]]{{*}} [[तिरुचिरापल्ली जिल्हा|तिरुचिरापल्ली]]{{*}} [[तिरुनलवेली जिल्हा|तिरुनलवेली]]{{*}} [[तिरुपथूर जिल्हा|तिरुपथूर]]{{*}} [[तिरुपूर जिल्हा|तिरुपूर]]{{*}} [[तिरुवनमलाई जिल्हा|तिरुवनमलाई]]{{*}} [[तिरुवरुर जिल्हा|तिरुवरुर]]{{*}} [[तिरुवल्लूर जिल्हा|तिरुवल्लूर]]{{*}} [[तूतुकुडी जिल्हा|तूतुकुडी]]{{*}} [[तेनकाशी जिल्हा|तेनकाशी]]{{*}} [[तेनी जिल्हा|तेनी]]{{*}} [[दिंडुक्कल जिल्हा|दिंडुक्कल]]{{*}} [[धर्मपुरी जिल्हा|धर्मपुरी]]{{*}} [[नागपट्टिनम जिल्हा|नागपट्टिनम]]{{*}} [[नामक्कल जिल्हा|नामक्कल]]{{*}} [[निलगिरी जिल्हा|निलगिरी]]{{*}} [[पुदुकोट्टई जिल्हा|पुदुकोट्टई]]{{*}} [[पेराम्बलुर जिल्हा|पेराम्बलुर]]{{*}} [[मदुराई जिल्हा|मदुराई]]{{*}} [[मयिलादुथुराई जिल्हा|मयिलादुथुराई]]{{*}} [[राणीपेट जिल्हा|राणीपेट]]{{*}} [[रामनाथपुरम जिल्हा|रामनाथपुरम]]{{*}} [[विरुधुनगर जिल्हा|विरुधुनगर]]{{*}} [[विलुपुरम जिल्हा|विलुपुरम]]{{*}} [[वेल्लूर जिल्हा|वेल्लूर]]{{*}} [[शिवगंगा जिल्हा|शिवगंगा]]{{*}} [[सेलम जिल्हा|सेलम]]
}}
&lt;noinclude&gt;[[वर्ग:तमिळनाडूमधील जिल्हे|D]]
[[वर्ग:तमिळनाडू मार्गक्रमण साचे]]
[[वर्ग:भारतीय मार्गक्रमण साचे|{{PAGENAME}}]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nuf6u67hwehvxjdyc004fxjilvgnw4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बंगाली भाषा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11877</id>
    <revision>
      <id>2683518</id>
      <parentid>2590697</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T17:07:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WordWise22</username>
        <id>161849</id>
      </contributor>
      <comment>Information added</comment>
      <origin>2683518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44304" sha1="5i9zckei7w93dpdm8wkq9lajkkbb8e5" xml:space="preserve">{{हा लेख|बंगाली भाषा|बंगाली}}
{{माहितीचौकट भाषा
|नाव = बंगाली 
|स्थानिक नाव = বাংলা (बांग्ला)
|भाषिक_देश = [[भारत]], [[बांगलादेश]] 
|राष्ट्रभाषा_देश = {{देशध्वज|बांग्लादेश}}&lt;br /&gt;{{देशध्वज|भारत}}&lt;br /&gt;राज्यभाषा- [[पश्चिम बंगाल]], [[त्रिपुरा]], [[आसाम]], [[अंदमान आणि निकोबार]]
|भाषिक_प्रदेश = [[बंगाल]], [[ईशान्य भारत]], [[आसाम]] काही प्रमाणात- [[म्यानमार]], [[ओडिशा]]
|बोलीभाषा = 
|लिपी = [[पूर्व नागरी लिपी]], 
|भाषिक_लोकसंख्या = २३ कोटी २० लक्ष (अनुमान)
|भाषिक_लोकसंख्येनुसार_क्रमांक = ५
|भाषाकुळ_वर्गीकरण = [[इंडो-युरोपीय भाषासमूह|इंडो-युरोपीय]]
|वर्ग२ = [[इंडो-इराणी भाषासमूह|इंडो-इराणी]]
|वर्ग३ = [[हिंद-आर्य भाषासमूह|हिंद-आर्य]]
|वर्ग४ = बंगाली-आसामी
|भाषासंकेत_ISO_639_1_वर्गवारी = bn 
|भाषासंकेत_ISO_639_2_वर्गवारी = ben
|भाषासंकेत_ISO_639_3_वर्गवारी = {{Webarchiv | url=http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=aar | wayback=20080203080925 | text=ben}}
|नकाशा = Bengalispeaking region.png
|map=[[চিত্র:Bengali-world.png|center|300px]]&lt;center&gt;&lt;small&gt;
}}
[[चित्र:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|इवलेसे|जगप्रसिद्ध बंगाली कवी [[रविंद्रनाथ टागोर]]]]
'''बंगाली''' (बंगाली लिपीत: বাংলা ভাষা; लिप्यंतरण: बांला भाषा) ही [[भारत|भारताच्या]] [[पश्चिम बंगाल]] राज्यात आणि [[बांगलादेश|बांग्लादेशात]] बोलली जाणारी भाषा आहे. 
[[संस्कृत]], [[पाली]]  व [[प्राकृत]] या भाषांमधून बंगाली भाषेचा जन्म झाला. बंगाली [[बंगाल]] नामक प्रदेशात बोलली जाणारी भाषा असून, या प्रदेशात सध्याचा [[बांगलादेश|बांग्लादेश]] व भारतातील [[पश्चिम बंगाल]] [[राज्य]] यांचा समावेश होतो. बंगाली भाषिकांची एकूण संख्या २३ कोटीच्या आसपास असून, जगातील सर्वाधिक प्रचलित भाषांमध्ये मोडते.&lt;ref name=&quot;lang4&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत| दुवा = http://www2.ignatius.edu/faculty/turner/languages.htm| title = The World's Most Widely Spoken Languages| अ‍ॅक्सेसदिनांक = 2206-11-17| दिनांक = February 6, 2001| कृती = | प्रकाशक = Saint Ignatius High School| archive-date = 2011-09-27| archive-url = https://web.archive.org/web/20110927062910/http://www2.ignatius.edu/faculty/turner/languages.htm| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;  (भाषिक संख्येनुसार जगभरात पाचवी). बंगाली बांग्लादेशातील प्रमुख भाषा असून भाषिक संख्येत भारतातील दुसऱ्या क्रमांकाची भाषा आहे. बंगाली व [[आसामी भाषा]] भाषा [[इंडो-इराणी भाषाकुळ|इंडो-इराणी भाषाकुळातील]] भौगोलिकदृष्ट्या सर्वांत पूर्वेकडच्या भाषा आहेत.

भारत सरकारने ३ ऑक्टोबर २०२४ रोजी बंगाली भाषेला अभिजात (Classical) भाषेचा दर्जा प्रदान केला. २०११ च्या भारताच्या जनगणनेनुसार, हिंदी, काश्मीरी, गुजराती आणि मैतेई (मणिपुरी) भाषांनंतर बंगाली ही भारतातील दुसरी सर्वाधिक बोलली जाणारी आणि पाचवी सर्वात वेगाने वाढणारी भाषा आहे.

== इतिहास ==
बंगाली भाषेच्या विकासाचे तीन टप्पे आहेत. 
* जुनी बंगाली (इ.सन ९००/१००० - १४००) &quot;चर्यापद&quot; या जुन्या ग्रंथाची रचना; भक्तिगीते, आमी, तुमी या सर्वनामांचा उदय; -इल -इब या अनुक्रमे भूतकाळ व भविष्यकाळ दर्शविणाऱ्या क्रियापदांच्या वापरास प्रारंभ; [[उडिया|ओरिया]], [[आसामी]] यांचा स्वतंत्र भाषा म्हणून उदय.
* मध्य बंगाली (१४०० - १८००)-- चैतन्यचरितामृत, चंडीदासकृत &quot;श्रीहरिकीर्तन&quot; अशा ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या ग्रंथांची रचना; फारसी शब्दांची भर.
* आधुनिक बंगाली (१८००-पुढे) क्रियापदांचे संक्षेपीकरण, चलित भाषेचा उदय.

== भौगोलिक विस्तार ==
* '''[[भारत]]''' : [[पश्चिम बंगाल]], [[त्रिपुरा]] या राज्यांची राजभाषा; [[आसाम]] राज्यात सह-राजभाषेचा दर्जा.
* '''[[बांगलादेश|बांग्लादेश]]''' : राष्ट्रभाषा व बांग्लादेश प्रजासत्ताकाची अधिकृत भाषा.

== विविध बोली व प्रमाण भाषा ==
=== प्रमाण भाषा ===
ऐतिहासिकदृष्ट्या लिखित भाषेच्या २ शैली आहेत.
# साधुभाषा(সাধুভাষা) : बंगालीत साधुभाषा म्हणजे शुद्ध वा उच्च कोटीची भाषा. [[भारत|भारताचे]] [[राष्ट्रगीत]] [[जन गण मन]] (कवी: [[रवींद्रनाथ टागोर]]) व  [[भारत|भारताचे]] राष्ट्रीय गीत [[वंदे मातरम]] ( कवी: [[बंकिमचंद्र चट्टोपाध्याय|बंकिमचन्द्र चट्टोपाध्याय]]) या दोन्ही रचना साधुभाषेत आहेत. आधुनिक साहित्यात साधुभाषेचा वापर नगण्य होतो. [[तत्सम]] शब्दांचा मोठ्या प्रमाणावर भरणा व क्रियापदांची लांबडी रूपे हे साधुभाषेचे वैशिष्ट्य होय.
# चलति अथवा चलितभाषा ( চলতিভাষা /চলিতভাষা):  साधुभाषा ही जुनी लिखित बंगाली होती. मौखिक व साधुभाषेतील फरक कालांतराने वाढत गेला. यामुळे १९ व्या शतकच्या प्रारंभास चलितभाषा हे &quot;चालू भाषेचे लिखित रूप&quot; उदयाला आले. नवद्वीप वा आजचा नादिया जिल्हा तत्कालीन बंगालचे सांस्कृतिक केंद्र असल्याने तिथली बोली ही नव्या प्रमाणभाषेसाठी प्रमाण ठरली. क्रियापदांचे संक्षिप्त रूप हा चलितभाषा व साधुभाषा प्रमुख फरक. &quot;मी जात आहे&quot; याचे साधुभाषेतील रूप &quot;चोलितेछि&quot; याचा चलितभाषेत &quot;चोलछि&quot; असा  संक्षेप होतो. [[रवींद्रनाथ टागोर]] यांचे बहुतांश लिखाण चलितभाषेत आहे.
=== बोलीभाषा ===
भाषाशास्त्री सुनिती कुमार चॅटर्जी बंगालीच्या बोलींचे रठ, बंग, कामरूप व वरेन्द्र अशा ४ गटांत विभाजन करतात. बोलींचे बदलातील सातत्य (dialect continuum) हे बंगालीचे आणखी एक वैशिष्ट्य. मराठीप्रमाणेच भौगोलिक अंतरासोबत बंगाली हळूहळू बदलत जाते. ठळकपणे दाखवता येईल असा बोलीभेद म्हणजे पश्चिम व पूर्व बंगालमधील भाषाभेद. पूर्व बंगाल (आजचा बांग्लादेश) मुस्लिमबहुल असून पश्चिम बंगाल हा हिंदूबहुल आहे. त्यामुळे ह्या धार्मिक फरकाचे प्रतिबिंबही या प्रदेशातल्या बोलींवर जाणवते.

== लिपी ==
बंगाली लिपी [[देवनागरी]] लिपीपेक्षा थोडी वेगळी आहे पण दोघांमध्ये बरेच साम्य आहे. [[हिंदी भाषा|हिंदीप्रमाणे]], त्यातही १४ स्वर आणि ३३ व्यंजने आहेत. बंगालीमध्ये &quot;व&quot; चा उच्चार सहसा &quot;ब&quot; (कधीकधी &quot;उ&quot; किंवा &quot;भा&quot; सारखा) सारखा केला जातो आणि आत्मा, लक्ष्मी, महाशय इत्यादी शब्दांचा उच्चार अत्तान, लोक्खी, मोशाई सारखा केला जातो.&lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|date=2024-10-04|title=बंगाली भाषा|url=https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AC%E0%A4%82%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A5%80_%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE|journal=विकिपीडिया|language=hi}}&lt;/ref&gt; बंगालीमध्ये &quot;[[ओ]]('''O''')&quot; चा उच्चार सहसा &quot;'''[[अ]]''' ('''A''')&quot;  जसे '''कोलकाता''' - '''[[कलकत्ता]]'''

==व्याकरण==
'''मुख्य लेख: बंगाली व्याकरण'''

बंगाली संज्ञांना लिंग दिली जात नाही, ते विशेषतः विशेषण बदलते. तथापि, संज्ञा आणि सर्वनामांची मोजमाप कमी केली जाते. (वाक्यात त्यांच्या कार्यानुसार बदललेले) चार क्रियांमध्ये बदलते, क्रियापद मोठ्या प्रमाणावर जुळतात आणि क्रियापद नावाच्या लिंगनुसार क्रिया बदलत नाहीत.  

== बंगाली भाषा आंदोलन ==
[[चित्र:Shaheed minar Roehl.jpg|thumb|right|बंगाली भाषेसाठी धारातीर्थी पडलेल्या शहीदांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ बांधलेला डाक्का येथील शहीद मिनार]]

== मराठी बंगाली मधील साम्य व भेद ==
===I. ध्वनिविज्ञान (Phonology - ध्वनी व्यवस्था)===
मराठी आणि बंगाली या दोन्ही इंडो-आर्यन भाषा असल्याने, संस्कृत आणि तिच्या अपभ्रंश भाषांमधून त्यांचा उगम झाला आहे. यामुळे त्यांच्यात अनेक ध्वनीविषयक समानता आहेत, परंतु प्रादेशिक विकास आणि ऐतिहासिक प्रभावांमुळे त्यांच्यात काही वैशिष्ट्यपूर्ण फरकही आहेत.

'''समानता (Similarities):'''
* स्वर (Vowels): दोन्ही भाषांमध्ये मूलभूत स्वरांची संख्या (अ, इ, उ, ए, ओ) सारखी आहे, आणि त्यांच्या ऱ्हस्व/दीर्घ आणि काहीवेळा विवृत्त/संवृत (open/closed) उच्चारांमध्ये समानता दिसते.
* महाप्राण ध्वनी (Aspiration): दोन्ही भाषांमध्ये महाप्राण (aspirated) आणि अल्पप्राण (unaspirated) व्यंजनांमध्ये फरक असतो (उदा. /प/ विरुद्ध /फ/, /ब/ विरुद्ध /भ/).
* मूर्धन्य व्यंजने (Retroflex Consonants): इंडो-आर्यन भाषांचे एक वैशिष्ट्य म्हणजे दोन्ही भाषांमध्ये मूर्धन्य व्यंजने (उदा. /ट/, /ड/, /ण/, /ळ/) आहेत, जे जीभ मागे वळवून टाळूच्या दिशेने उच्चारले जातात. ही व्यंजने अनेक युरोपीय भाषांमध्ये नाहीत किंवा दुर्मिळ आहेत.
* अनुनासिकीकरण (Nasalization): दोन्ही भाषांमध्ये अनुनासिक स्वरांचा वापर होतो, जिथे स्वरांना नाकाद्वारे उच्चारले जाते.
'''भेद (Differences):'''
* महाप्राण अनुनासिक (Breathy Nasals): मराठीमध्ये महाप्राण अनुनासिक ध्वनी आहेत (उदा. /म्ह/, /न्ह/). मानक बंगाली आणि हिंदीमध्ये हे वैशिष्ट्य सामान्यतः आढळत नाही किंवा अनिश्चित आहे.
* दंतिमूल्य (Alveolar) आणि मूर्धन्य (Retroflex) पार्श्विका (Laterals): मराठीमध्ये दंतिमूल्य /ल/ आणि मूर्धन्य /ळ/ (अनुक्रमे 'ल' आणि 'ळ' असे लिहितात) यांच्यात फरक केला जातो. बंगालीमध्ये 'ल' असला तरी, मराठीतील मूर्धन्य पार्श्विका /ळ/ हा बंगालीमध्ये स्वतंत्र ध्वनी नाही.
* उष्मे (Sibilants):
** मराठीमध्ये सामान्यतः दोन उष्मे आहेत: /स/ (इंग्रजी 's' सारखा) आणि /श/ (इंग्रजी 'sh' सारखा).
** मानक बंगालीमध्येही दोन उष्मे आहेत, परंतु त्यांचे उच्चारण प्रादेशिकरित्या भिन्न असू शकते. /श/ (শ) आणि /स/ (স) यांच्यातील फरक बंगालीच्या काही बोलींमध्ये कमी स्पष्ट किंवा /श/ मध्ये विलीन होऊ शकतो. बंगालीमध्ये तिसरा उष्मा 'ষ' (ṣa) वेगळा लिहिला जात असला तरी, तो अनेकदा 'শ' प्रमाणेच उच्चारला जातो.
* आदि-अक्षरी व्यंजन समूह (Initial Consonant Clusters):
** मूळ बंगाली शब्दांमध्ये सामान्यतः आदि-अक्षरी व्यंजन समूह (दोन किंवा अधिक व्यंजने एकत्र) नसतात. अनेक वक्ते उधार घेतलेल्या शब्दांमध्येही ते तोडतात (उदा. &quot;school&quot; चे &quot;iskul&quot; होते).
** मराठीमध्ये आदि-अक्षरी व्यंजन समूह काही प्रमाणात स्वीकारले जातात, तरीही काही युरोपीय भाषांइतके ते मुक्त नाहीत.
* स्वराघात (Stress):
** मानक बंगाली स्वराघात प्रामुख्याने पहिल्या अक्षरावर (trochaic) येतो.
** मराठी स्वराघात अधिक अनिश्चित आहे आणि तो बदलू शकतो. अनेकदा तो लांब शब्दांमध्ये उपांत्य अक्षरावर (penultimate syllable) येतो, किंवा लहान शब्दांमध्ये पहिल्या अक्षरावर येतो. बंगालीइतका तो निश्चित नाही.
* स्वर दीर्घत्व (Vowel Length): दोन्ही भाषांमध्ये स्वर ऱ्हस्व आणि दीर्घ असतात, तरीही त्यांच्या उच्चारणाची अचूकता आणि ध्वनीशास्त्रीय महत्त्व यांमध्ये सूक्ष्म फरक असू शकतो. बंगालीमध्ये अधिक विविधतेचे संयुक्त स्वर (diphthongs) आहेत.
===II. रूपविज्ञान (Morphology - शब्द रचना)===
दोन्ही भाषा नाम, सर्वनाम आणि क्रियापदांच्या लिंग, वचन, काळ इत्यादी व्याकरणात्मक श्रेणी दर्शवण्यासाठी उपसर्ग (prefixes), प्रत्यय (suffixes) आणि अंतर्गत बदल वापरतात.

'''समानता (Similarities):'''
* विभक्ती प्रणाली (Case System): दोन्ही भाषा नामांच्या किंवा सर्वनामांच्या नंतर शब्द (postpositions) वापरून विभक्ती दर्शवतात (उदा. कर्ता, कर्म, संप्रदान, संबंध, अधिकरण). हे साधारणपणे संस्कृतमधील विभक्तींशी जुळतात.
* क्रियापद रूपे (Verb Conjugation): दोन्ही भाषांमध्ये क्रियापदे काळ, प्रकार (aspect), अर्थ (mood) आणि कर्त्याशी (आणि काहीवेळा कर्माशी) व्यक्ती आणि वचनानुसार जुळतात.
* लिंग (Gender): दोन्ही भाषांमध्ये व्याकरणिक लिंग (मराठीमध्ये पुल्लिंग, स्त्रीलिंग, नपुंसकलिंग; बंगालीमध्ये मुख्यतः पुल्लिंग आणि स्त्रीलिंग, नपुंसकलिंगचा सामान्यतः वेगळा वापर नाही) आहे.
* अनेकवचन (Pluralization): दोन्ही भाषा नामांचे अनेकवचन करण्यासाठी प्रत्यय वापरतात.
* साधित रूपे (Derivational Morphology): दोन्ही भाषा शब्द तयार करण्यासाठी समान रणनीती वापरतात, जसे की प्रत्यय जोडून नवीन शब्द तयार करणे (उदा. क्रियापदाचे नाम किंवा विशेषणाचे क्रियाविशेषण करणे).
'''भेद (Differences):'''
* लिंग प्रणाली (Gender System): मराठीमध्ये तीन लिंगे (पुल्लिंग, स्त्रीलिंग, नपुंसकलिंग) आहेत आणि नामे, विशेषणे आणि क्रियापदे अनेकदा लिंगानुसार जुळतात. बंगालीमध्ये व्याकरणिक लिंग असले तरी, ते प्रत्यक्षात दोन-लिंग प्रणाली (पुल्लिंग/स्त्रीलिंग) म्हणून कार्य करते आणि क्रियापदे आणि विशेषणांमध्ये लिंगाचे जुळणारे प्रमाण खूप कमी असते.
* समावेशक आणि अनन्य 'आम्ही' (Inclusive vs. Exclusive 'We'): मराठीमध्ये समावेशक 'आम्ही' (ऐकणाऱ्याला समाविष्ट करून) आणि अनन्य 'आम्ही' (ऐकणाऱ्याला वगळून) यात फरक केला जातो (उदा. 'आपण' समावेशक अर्थासाठी वापरले जाऊ शकते). बंगालीमध्येही असाच फरक आहे (আমরা - amra अनन्यसाठी, আমরা সকলে - amra shokole किंवा আপনারা - apnara समावेशकसाठी, संदर्भानुसार). हा फरक दोन्ही भाषांमध्ये असला तरी, त्याची अचूक अंमलबजावणी थोडी भिन्न असू शकते.
* नाम दर्शक/वर्गीकरण (Noun Markers/Classifiers): बंगालीमध्ये मोजता येणाऱ्या नामांसोबत &quot;मापन शब्द&quot; किंवा &quot;वर्गीकरण&quot; वापरले जातात (उदा. 'একখানা বই' - ek-khana boi &quot;एक तुकडा पुस्तक&quot;). मराठीत विशिष्ट संदर्भात असे संकल्पना वापरल्या जात असल्या तरी, बंगालीप्रमाणे मोजमाप प्रणालीमध्ये ते इतके पद्धतशीरपणे समाविष्ट नाहीत.
* क्रियापदांची रूपे आणि रूपे बदलण्याची पद्धती (Verb Forms and Conjugation Patterns): तत्त्वे समान असली तरी, क्रियापदांच्या रूपबदलासाठी (conjugation) वापरले जाणारे प्रत्यय आणि अंतर्गत बदल लक्षणीयरीत्या भिन्न आहेत. उदाहरणार्थ, विविध काळांसाठी (भूतकाळ, वर्तमानकाळ, भविष्यकाळ) आणि अर्थांसाठी (moods) अचूक रूपे वेगवेगळी असतील.
* कर्मणी प्रयोग (Passive Voice): दोन्ही कर्मणी प्रयोग तयार करू शकतात, परंतु त्यांची यंत्रणा आणि वापराची वारंवारता भिन्न असू शकते. मराठीमध्ये अनेकदा 'जाणे' या सहाय्यक क्रियापदासह परोक्ष कर्मणी प्रयोग वापरला जातो. बंगालीची स्वतःची वेगळी कर्मणी रचना आहे.
===III. वाक्यरचना (Syntax - वाक्य रचना)===

मराठी आणि बंगाली दोन्ही भाषांमध्ये सामान्यतः कर्ता-कर्म-क्रियापद (Subject-Object-Verb - SOV) हा शब्दक्रम असतो, जो इंडो-आर्यन भाषांमध्ये सामान्य आहे.

'''समानता (Similarities):'''
* SOV शब्दक्रम: दोन्ही भाषांमध्ये पूर्वनिर्धारित शब्दक्रम कर्ता-कर्म-क्रियापद असतो.
* शब्दयोगी अव्यये (Postpositions): रूपविज्ञानामध्ये नमूद केल्याप्रमाणे, दोन्ही भाषा शब्दयोगी अव्यये (prepositions ऐवजी) वापरतात (उदा. 'घरात' - gharāt &quot;घराच्या आत&quot; विरुद्ध इंग्रजी &quot;in the house&quot;).
* प्रश्न निर्मिती (Question Formation): दोन्ही भाषा प्रश्न तयार करण्यासाठी स्वरात बदल करतात किंवा प्रश्नार्थक शब्द वाक्याच्या सुरुवातीला किंवा आत ठेवतात, ज्यामुळे मुख्य शब्दक्रमात फारसा बदल होत नाही (जरी काही विविधता असते).
* नकारात्मक वाक्ये (Negative Sentences): दोन्ही भाषा नकारात्मक कण किंवा सहाय्यक क्रियापद जोडून नकारात्मक वाक्ये तयार करतात.
* उपवाक्य रचना (Clause Structure): गौण उपवाक्ये (उदा. संबंधी उपवाक्ये, क्रियाविशेषण उपवाक्ये) असलेली गुंतागुंतीची वाक्ये समान संयोजन (conjunctions) आणि व्याकरणात्मक रचना वापरून तयार केली जातात.
'''भेद (Differences):'''
* क्रियापद सहमती (Verb Agreement): दोन्हीमध्ये क्रियापद सहमती असली तरी, विशिष्ट नियम भिन्न असू शकतात. मराठी क्रियापदे कर्त्याशी लिंग आणि वचनानुसार जुळतात, परंतु काही भूतकाळातील क्रियापदे कर्माशी जुळू शकतात जर कर्त्याला 'ने' (ergative case) प्रत्यय लागला असेल (उदा. 'मी आंबा खाल्ला' - Mī āḿbā khāllā &quot;मी (पु.) आंबा (पु.) खाल्ला&quot; जिथे 'खाल्ला' हे 'आंबा' शी जुळते). बंगालीमध्ये मराठीसारखी एर्गेटिव्ह प्रणाली नाही.
* कर्मणी रचना (Passive Constructions): दोन्हीमध्ये कर्मणी प्रयोग असले तरी, ते तयार करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या अचूक वाक्यरचना भिन्न असू शकतात.
* गुंतागुंतीच्या वाक्यांमधील भिन्नता (Divergence in Complex Sentences): उपवाक्य संयोजनाची सामान्य तत्त्वे समान असली तरी, विशिष्ट संयोजन (conjunctions) आणि उपवाक्ये कशी जोडली जातात किंवा समन्वयित केली जातात यात वापर वारंवारता किंवा पसंतीच्या रचनांमध्ये काही फरक दिसू शकतात.
* जोर आणि विषय प्रमुखता (Emphasis and Topic Fronting): दोन्ही भाषा जोर देण्यासाठी शब्दक्रमात बदल करण्याची परवानगी देतात (उदा. एखादा घटक वाक्याच्या सुरुवातीला हलवून त्याला ठळक करणे), परंतु विशिष्ट बारकावे आणि विशिष्ट पद्धती भिन्न असू शकतात.
===IV. शब्दसंग्रह (Vocabulary - शब्दकोश)===
येथेच सामायिक वारसा आणि अद्वितीय प्रभाव सर्वात स्पष्टपणे दिसून येतात.

'''समानता (Similarities):'''
* संस्कृत (तत्सम) आणि प्राकृत (तद्भव) मुळे: दोन्ही भाषांमधील मुख्य शब्दसंग्रहाचा एक मोठा भाग संस्कृत (तत्सम शब्द, त्यांच्या मूळ किंवा जवळच्या मूळ रूपात वापरलेले) आणि प्राकृत/अपभ्रंश (तद्भव शब्द, जे कालांतराने ध्वनीशास्त्रीय बदलांमधून गेले आहेत) मधून आला आहे. याचा अर्थ हजारो शब्द सजातीय असतील किंवा समान असतील.
** उदाहरणे:
*** जल (jal, पाणी) - मराठी: जल (jal), बंगाली: জল (jol)
*** सूर्य (sūrya, सूर्य) - मराठी: सूर्य (sūrya), बंगाली: সূর্য (sūrjo)
*** हाथ (hāth, हात) - मराठी: हात (hāt), बंगाली: হাত (hat)
*** नाम (nām, नाव) - मराठी: नाव (nāv), बंगाली: নাম (nam)
*** पॅन-भारतीय परके शब्द (Pan-Indian Loanwords): ऐतिहासिक संबंधांमुळे दोन्ही भाषांनी फारसी, अरबी आणि नंतर इंग्रजीमधून शब्द घेतले आहेत.
** फारसी/अरबीतून उदाहरणे:
*** कायदा (kāydā, नियम) - मराठी: कायदा (kāydā), बंगाली: কায়দা (kayda)
*** शहर (śahar, शहर) - मराठी: शहर (śahar), बंगाली: শহর (shohor)
*** दिवाण (divāṇ, दरबार/सभा) - मराठी: दिवाण (divāṇ), बंगाली: দেওয়ান (dewan)
'''भेद (Differences):'''
*प्रादेशिक परके शब्द (Regional Loanwords):
** मराठी: भौगोलिक जवळीक आणि ऐतिहासिक संबंधांमुळे कानडी आणि तेलुगू यांसारख्या द्रविड भाषांमधून शब्द घेतले आहेत, तसेच कोकणीतूनही.
** बंगाली: बंगालमधील विविध स्थानिक भाषांमधून (उदा. ऑस्ट्रोएसियाटिक भाषा) आणि ईशान्येकडील भाषांमधूनही शब्द घेतले आहेत.
* साहित्यिक परंपरांचा प्रभाव (Influence of Literary Traditions):
** मराठी: मराठी साहित्य परंपरा, विशेषतः संत साहित्य, तिच्या शब्दसंग्रहावर प्रभाव टाकते, काही शब्द त्या परंपरेला विशिष्ट आहेत.
** बंगाली: बंगाल पुनर्जागरण आणि रवींद्रनाथ टागोर यांच्यासारख्या साहित्यिक दिग्गजांच्या कार्यामुळे आधुनिक बंगाली शब्दसंग्रहावर लक्षणीय प्रभाव पडला आणि तो प्रमाणबद्ध झाला, कधीकधी बोलचालीच्या भाषेत नसलेले अधिक संस्कृतनिष्ठ रूपे स्वीकारली गेली. बंगालीमध्ये 'साधु भाषा' (अधिक संस्कृतनिष्ठ औपचारिक/साहित्यिक नोंदणी) आणि 'चलती भाषा' (अधिक बोलचाल, दैनंदिन नोंदणी) अशी लक्षणीय द्वैभाषिकता (diglossia) आहे.
* बोलीभाषा आणि वाक्प्रचार (Colloquialisms and Idioms): स्वाभाविकपणे, अद्वितीय सांस्कृतिक संदर्भ आणि स्थानिक विकासामुळे दैनंदिन अभिव्यक्ती, वाक्प्रचार आणि अपशब्द लक्षणीयरीत्या भिन्न असतील.
* शब्दार्थातील बदल (Semantic Drift): जरी शब्दांचे मूळ समान असले तरी, त्यांचा अर्थ थोडा बदलला असू शकतो किंवा शतकानुशतके त्यांना भिन्न अर्थ प्राप्त झाले असतील.
===V. उत्क्रांती आणि ऐतिहासिक प्रवास (Evolution and Historical Trajectory)===
दोन्ही भाषांचा वंश जुन्या इंडो-आर्यन (वैदिक संस्कृत आणि अभिजात संस्कृत) आणि त्यानंतर विविध मध्य इंडो-आर्यन प्राकृत आणि अपभ्रंश भाषांमधून जातो. तथापि, त्यांच्या अचूक विकासाचे मार्ग भिन्न होते.
* मराठी: प्रामुख्याने महाराष्ट्री प्राकृतमधून विकसित झाली. ही प्राकृत एकेकाळी खूप व्यापक आणि प्रभावशाली होती, ज्यामुळे मराठी आणि कोकणीचा उदय झाला. तिचा विकास सतत चालू आहे, 8 व्या शतकापासूनचे आरंभीचे शिलालेख उपलब्ध आहेत. यादव काळात (12 वे-14 वे शतक) जुन्या मराठीची लक्षणीय वाढ आणि प्रमाणीकरण झाले.
* बंगाली: मागधी प्राकृतमधून विकसित झाली, जी प्राचीन भारतातील पूर्वेकडील भागांमध्ये प्रमुख प्राकृत होती. यामुळे बंगाली, आसामी आणि ओडियाचा उदय झाला. बंगालीची सुरुवातीची रूपे 10 व्या-12 व्या शतकापासून शोधता येतात. बंगालमधील मुस्लिम शासनामुळे विशेषतः प्रशासकीय आणि साहित्यिक शब्दसंग्रहात लक्षणीय फारसी आणि अरबी प्रभाव दिसून आला. 19 व्या शतकातील बंगाल पुनर्जागरणाने भाषेचे आधुनिकीकरण आणि प्रमाणीकरण करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली.
*मुख्य भिन्नता बिंदू (Key Divergence Point): वेगवेगळ्या प्राकृत शाखांमध्ये (महाराष्ट्री विरुद्ध मागधी) झालेले विभाजन ही मूलभूत ऐतिहासिक भिन्नता दर्शवते, ज्यामुळे आज आपल्याला दिसणारी वैशिष्ट्ये निर्माण झाली आहेत. जरी दोन्ही भाषांनी संस्कृतशी मजबूत संबंध राखला असला तरी, प्रत्येक प्रादेशिक प्राकृत आणि त्यानंतरच्या अपभ्रंश अवस्थेत झालेले विशिष्ट ध्वनीशास्त्रीय बदल आणि व्याकरणात्मक नवोपक्रम यामुळे त्यांच्या अद्वितीय ओळखी निर्माण झाल्या आहेत.

== नमुना मजकूर ==
बंगाली भाषेतील खालील नमुना मजकूर [[संयुक्त राष्ट्रसंघ|संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या]] [[मानवाधिकाराचे वैश्विक घोषणापत्र|मानवाधिकार घोषणापत्राचे]] पहिले कलम आहे.

=== इंग्रजी मजकूर ===
Article 1: All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience. Therefore, they should act towards one another in a spirit of brotherhood.

=== [[बंगाली लिपी]]''' अथवा '''[[पूर्व नागरी लिपी]] ===
:'''ধারা ১:''' সমস্ত মানুষ স্বাধীনভাবে সমান মর্যাদা এবং অধিকার নিয়ে জন্মগ্রহণ করে। তাঁদের বিবেক এবং বুদ্ধি আছে; সুতরাং সকলেরই একে অপরের প্রতি ভ্রাতৃত্বসুলভ মনোভাব নিয়ে আচরণ করা উচিৎ।

=== बंगालीचे रोमनीकरण ===
:{{IPA|'''Dhara êk:''' Shômosto manush shadhinbhabe shôman môrjada ebong odhikar nie jônmogrohon kôre. Tãder bibek ebong buddhi achhe; shutorang shôkoleri êke ôporer proti bhrattrittoshulôbh mônobhab nie achorôn kôra uchit}}.

=== देवनागरी लिप्यंतरण ===
:'''धारा १:''' समस्त मानुष स्वाधीनभाबे समान मर्यादा एबं अधिकार निये जन्मग्रहण करे. तॉंदेर बिबेक एबं बुद्धि आछे; सुतरां सकलरेई एके अपरेर प्रति भ्रातृत्वसुलभ मनोभाब निये आचरण करा उचित .

=== मराठी भाषांतर ===
:'''कलम १:''' सर्व मानवी व्यक्ती जन्मतः स्वतंत्र आहेत व त्यांना समान प्रतिष्ठा व समान आधिकार आहेत. त्यांना विचारशक्ती व सदसद्‌विवेकबुद्धी लाभलेली आहे व त्यांनी एकमेकांशी बंधुत्वाच्या भावनेने आचरण करावे.

== संदर्भ यादी ==
{{संदर्भयादी}}

== हे सुद्धा पहा ==
* [[जगातील भाषांची यादी]]

{{आंतरविकि|code=bn|बंगाली}}
{{कॉमन्स वर्ग|Bengali language|बंगाली भाषा}}

{{जगातील पहिल्या २० भाषा}}
{{भारत भाषा}}

[[वर्ग:बंगाली भाषा| ]]
[[वर्ग:हिंद-आर्य भाषासमूह]]
[[वर्ग:भारतामधील भाषा]]
[[वर्ग:अभिजात भाषा]]</text>
      <sha1>5i9zckei7w93dpdm8wkq9lajkkbb8e5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>हडसर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17509</id>
    <revision>
      <id>2683509</id>
      <parentid>2349817</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T15:50:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2683509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13046" sha1="gfoijywqzj736oyeyfi9d8qzyxiw6gx" xml:space="preserve">{{किल्ला
|नाव = हडसर
|चित्ररुंदी = 200px
|उंची = ४६८० फुट
|प्रकार = [[गिरिदुर्ग]]
|श्रेणी = सोपी.
|ठिकाण = [[पुणे जिल्हा]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]
|डोंगररांग = सह्याद्री
|अवस्था = चांगली
|स्थापना=अज्ञात 
|गाव = हडसर,[[जुन्नर]]
|चित्र =
|चित्रशीर्षक = 
}}
'''हडसर''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील एक किल्ला आहे.

हडसर पुणे जिल्ह्यातील [[जुन्नर तालुका]] भागातील किल्ला आहे. [[नाणेघाट|नाणेघाटापासून]] सुरुवात करून [[जीवधन]], [[चावंड]], [[शिवनेरी]], [[लेण्याद्रि|लेण्याद्री]], हडसर आणि [[हरिश्चंद्रगड]] अशी रांगच आहे.
*२१ डिसेंबर २०२०, रोजी सह्याद्री प्रतिष्ठान महाराष्ट्र राज्य यांच्या वतीने किल्ले हडसर वरती लोकसहभागातून भव्य असे महाद्वार लावण्यात आले आणि ह्या सोहळ्यात मान्यवरांच्या हस्ते लोकार्पण करण्यात आले.

==इतिहास==
पर्वतगड हे हडसर किल्ल्याचे दुसरे नाव आहे.  

सातवाहन काळात या गडाची निर्मिती झाली असून या काळात गडावर मोठ्या प्रमाणात राबता होता. नाणेघाटाच्या संरक्षणासाठी नगरच्या सरहद्दीवर हा किल्ला बांधला गेला.

१६३७ मध्ये शहाजी राजांनी मोगलांशी केलेल्या तहामध्ये हडसर किल्ल्याचा समावेश होता, असा उल्लेख ऐतिहासिक कागदपत्रांमध्ये आढळतो.

यानंतर १८१८ च्या सुमारास ब्रिटिशांनी जुन्नर व आसपासचे किल्ले जिंकले. हडसर किल्ल्याच्या वाटाही ब्रिटिशांनी सुरूंग लावून फोडल्या.

==गडावरील पाहण्यासारखी ठिकाणे==
*'''प्रवेशद्वार '''- हडसर किल्ल्याची प्रवेशद्वारे म्हणजे स्थापत्यशास्त्राचा नमुना आहे. बोगदेवजा प्रवेशमार्गावरची दरवाज्यांची दुक्कल, नळीत खोदलेल्या पायऱ्या आणि गोमुखी रचना असलेली प्रवेशद्वारे आहेत. गडावरील मुख्य दरवाज्यातून वरती आल्यावर दोन वाटा फुटतात. यातील एक वाट समोरच्या टेकाडावर जाते तर दुसरी वाट डावीकडे असणाऱ्या दुसऱ्या प्रवेशद्वारापाशी जाते.

*'''पाण्याचे टाके व कातळात कोरलेली कोठारे''' - दुसऱ्या दरवाज्यातून वरती आल्यावर समोरच पाण्याचे एक टाके आहे. यातील पाणी पिण्यास योग्य आहे. येथेच समोर एक उंचवटा दिसतो. या उंचवटाच्या दिशेने चालत जाऊन डावीकडे वळल्यावर कडालगतच शेवटच्या खडकात कोरलेली तीन प्रशस्त कोठारे दिसतात. यांच्या कातळावर गणेशप्रतिमा कोरल्या आहेत. ही कोठारे राहण्यासाठी अयोग्य आहेत.

*''' तलाव व महादेवाचे मंदिर''' - येथूनच उजवीकडे गेल्यावर मोठा तलाव लागतो. येथे महादेवाचे मंदिरही लागते. मंदिराच्या समोरच मोठा नंदी असून मंदिराच्या सभामंडपात सहा कोनाडे आहेत. त्यापैकी एका कोनाडात गणेशमूर्ती , गरूडमूर्ती तर एकात हनुमानची मूर्ती स्थानापन्न आहे.

* '''बुरुज व तलाव''' - मंदिराच्या समोरच एक भक्कम बुरूज आहे. मंदिराच्या समोरच एक तलाव आहे. पावसाळ्यात तलावात भरपूर पाणी साठते. तळ्याच्या मधोमध एक पुष्करणी सारखे दगडातील घडीव बांधकाम आहे. बुरुजाच्या भिंतीच्या उजवीकडे खाली उतरल्यावर एक बुजलेले टाके आहे.

* '''कातळात कोरलेल्या गुहा''' - येथून थोडे पुढे कातळात खोदलेली प्रशस्त गुहा आहे.

* इतर - मंदिराच्या समोरील टेकडीवरून माणिकडोह जलाशयाचा परिसर दिसतो. समोरच चावंड, नाणेघाट, शिवनेरी, भैरवगड, जीवधन असा निसर्गरम्य परिसर दिसतो.

==जाण्याच्या वाटा==
या किल्ल्यावर जाण्यासाठी प्रामुख्याने दोन मार्ग आहेत.

* यापैकी एक वाट राजदरवाज्याची व दुसरी वाट गावकऱ्यांनी त्यांच्या सोयीसाठी दगडात पायऱ्या बांधून काढलेली आहे. राजदरवाज्याच्या वाटेने गडावर पोहचण्यासाठी हडसर या गावी यावे लागते.

* जुन्नरहून निमगिरी, राजूर किंवा केवाडा यापैकी कोणतीही बस पकडून पाऊण तासात हडसर या गावी पोहचता येते. हडसर या गावातून वर डोंगरावर जाताना एक विहीर लागते. येथून थोडे वर गेल्यावर डावीकडे पठारावर चालत जावे. पठारावरील शेतामधून चालत गेल्यावर १५ मिनिटांच्या अंतरावर दोन डोंगरांमधील खिंड व त्यामधील तटबंदी दृष्टिक्षेपात येते. खिंड समोर ठेवून चालत गेल्यावर अर्ध्या तासात बुरूजापाशी पोहचता येते. येथून सोपे कातळरोहण करून आपण किल्ल्याच्या दरवाज्यापाशी येतो. वाटेतच डोंगरकपारीत पाण्याची दोन टाकी आढळतात. दुसऱ्या वाटेने म्हणजे या खिंडीकडे न वळता सरळ पुढे चालत जाऊन डाव्या बाजूस असणाऱ्या डोंगराला वळसा घालून डोंगराच्या मागील बाजूस पोहचावे. येथून शंभर ते दीडशे पायऱ्या चढून गेल्यावर आपण खिंडीतील मुख्य दरवाज्यापाशी पोहचतो. ही राजदरवाज्याची वाट असून अत्यंत सोपी आहे.

* मुंबई, ठाणे कडून येणाऱ्यांनी कल्याण वा ठाण्यावरून माळशेजमार्गे जाणारी कोणतीही एस. टी. बस पकडावी जसे - आळेफाटा, ओतूर, जुन्नर, अहमदनगर इ. त्यानंतर ३-४ तास प्रवास करून माळशेज घाट संपल्यानंतर १५-२० मिनिटावर असलेल्या सितेवाडी फाट्यावर उतरावे. तिथून किल्ला लगेचच नजरेस पडतो. उजवीकडे तिरप्या वाटेने वाडीतून घरे- शेतं ओलांडत अर्ध्या तासातच किल्ल्याची तटबंदी खाली येऊन पोहोचल्यावर गावकऱ्यांनी त्यांच्या सोयीसाठी कातळात पायऱ्या खोदून काढल्या आहेत व आधारासाछी लोखंडी गज लावले आहेत त्यामुळे या वाटेने चालत राहावे. ही वाट खड्या चढणीमुळे अवघड वाटत असली तरी फार सोपी अशी आहे. एक पाऊल मावेल एवढ्या खोबण्या आहेत परंतु पकडायला मजबूत भक्कम आणि सुस्थितीत असलेले लोखंडी गजांमुळे भीती वाटत नाही. २०-२५ फुटांचा टप्पा हा उभ्या कातळात असल्याने सावधपणे पार केला की तिथेच समोर एक छोटी गुहा दिसते, त्यात गाळ असल्यामुळे ती पाहून पुढे गेल्यानंतर तुटलेल्या तटबंदीतून गडावर प्रवेश करता येतो. सितेवाडी पासून इथपर्यंत येण्यास अर्धा ते पाऊण तास लागतो. ही वाट एस. टी. बसचा प्रवासखर्च, प्रवासवेळ, आणि पायपीट दमछाक वाचवणारी आहे त्यामुळे येण्या-जाण्यास फार सोयीची आहे.

==बाह्य दुवे==
*[http://www.maayboli.com/node/14650 जुन्नर परीसर यात्रा - जिवधन-नाणेघाट्-हडसर](मराठी)
*[http://myvishwa.com/Public/PublicBlog/readblog/4669083609346912373 किल्ले हडसर-मायविश्वा.कॉम]{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}(मराठी)
*[http://deepabhi.tripod.com/hadsar.html किल्ले हडसर]{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}(इंग्रजी)

{{साचा:विस्तार-किल्ला}}

{{महाराष्ट्रातील किल्ले}}

[[वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले]]</text>
      <sha1>gfoijywqzj736oyeyfi9d8qzyxiw6gx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सुधागड</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17574</id>
    <revision>
      <id>2683492</id>
      <parentid>2349408</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T14:06:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2683492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12436" sha1="9o5f0dkkukdyhglvq2niua1kij68y2o" xml:space="preserve">'''सुधागड''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील एक  किल्ला आहे.
[[चित्र:Sudhagad Fort.jpg|300px|इवलेसे|सुधागड किल्ला]]
{{किल्ला
|नाव=सुधागड
|उंची= ५९० मीटर
|प्रकार=गिरिदुर्ग
|श्रेणी=मध्यम
|ठिकाण=[[रायगड जिल्हा]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]
|डोंगररांग=
|अवस्था=खराब
|गाव= [[पाली, रायगड, महाराष्ट्र (गांव)|पाली-सुधागड]]
}}

सुधागड म्हणजे [[भोर संस्थान|भोर संस्थानाचे वैभव]]. पूर्वी या गडाला भोरप&lt;ref&gt;[[मल्हार रामराव चिटणीस]] बखर, मराठ्यांची [[बखर]]&lt;/ref&gt; असेही म्हणत असत. पुढे हिंदवी स्वराज्याचे संस्थापक श्री शिवछत्रपतींचा पदस्पर्श या गडाला झाला आणि याचे नाव सुधागड ठेवले गेले. या गडाची साधारणतः उंची ५९० मीटर आहे. झाडांमध्ये लपलेला हा गड विस्ताराने फारच मोठा आहे. या गडावर जाण्यासाठी तीन प्रमुख वाटा आहेत.

==इतिहास ==
सुधागड हा किल्ला फार प्राचीन आहे. या परिसरात अस्तित्वात असणारी ठाणाळे लेणी, ही २२०० वर्षांपूर्वीची आहेत. यावरून असे अनुमान निघते की सुधागड हा देखील तितकाच जुना किल्ला असावा. [संदर्भ हवा]
पुराणात भृगु ऋषींनी येथे वास्तव्य केल्याचे अनेक उल्लेख आढळतात. याच ऋषींनी भोराई देवीची स्थापना या डोंगरावर केली.[संदर्भ हवा]  

शिवाजी महाराजांनी १६५७-५८ मध्ये जेव्हा आदिलशाही मुलुख जिंकला त्या वेळी सुधागडावर  हा किल्ला स्वराज्यात सामील झाला असावा.नारो मुकुंद सबनीस यांच्या कडे गड होता.&lt;ref&gt;डोंगर यात्रेत दिसलेल्या दुर्गवास्तू आनंद पाळंदे - पान १३५&lt;/ref&gt; शिवरायांनी या गडाचे भोरपवरून '''सुधागड''' असे नामकरण केले.  राजधानीसाठी याही गडाचा विचार शिवरायांनी केला होता, असे सांगितले जाते. 

इ.स. १६९४ साली याबाबत असा उल्लेख आढळतो की, 'साखरदर्यात [[मालवजी नाईक कारके]] यांनी माळ लाविली. सरदार [[मालोजी भोसले]] यांच्या हाताखाली जाधव आणि सरनाईक हे प्रथम किल्ल्यावर चढले. या धारकऱ्यांना उभे करून त्यांचे पाठीवर हैबतराव चढले. त्यास संभाजीराव पुढे जाऊन माथा गेले. पंचविसाने पुढे जाऊन गस्त मारिली. बोकडसिलेचा पहारा मारला. पुढे भोराईच्या टप्प्यावरी गेले तो सदरेतून किल्लेदार व लोक धावत आले. हाणहाण झाली त्या समयी किल्लेदार कामास आले. उपरांतिक जाऊन सदर काबीज केली.'&lt;ref&gt;१५ डिसेंबर १६९४ चे पत्र  - शिवचरित्र साहित्य खंड १०&lt;/ref&gt;

गडाच्या पायथ्याशी असलेल्या 'पाच्छापूर' या गावातच छत्रपती संभाजी राजे व औरंगजेबाचा बंडखोर मुलगा अकबर याची भेट झाली होती. महाराजांच्या अष्टप्रधान मंडळात असलेल्यांपैकी [[अण्णाजी दत्तो]], [[बाळाजी आवजी]] चिटणीस, त्याचा मुलगा [[आवजी बल्लाळ]], आणि [[हिरोजी फर्जंद]] या सर्वांना भाद्रपद पौर्णिमेच्या दिवशी छत्रपती संभाजी राजांनी सुधागड परिसरात असणाऱ्या परली गावात हत्तीच्या पायी दिले.

==पहाण्यासारखी ठिकाणे==
या गडाचा घेरा मोठा आहे.गडावर पाण्याचे अनेक तलाव आढळतात.गडावर पंत सचिवांचा वाडा आहे, तसेच भोराई देवीचे मंदिर आहे. येथे जंगलही बऱ्यापैकी आहे. आजुबाजूच्या जंगलाच्या परिसरात अनेक प्रकारच्या औषधी वनस्पती आढळतात. गडावरील पंत सचिवांच्या वाडाच्या बाजूला भोरेश्र्वराचे मंदिर आहे. तिथूनच पुढे गेल्यावर एक चोरदरवाजाची विहीर आहे. सचिवांच्या वाडापासून पुढे पायऱ्यांची वाट जाते आणि सरळ भोराई देवीच्या मंदिरात. जर ही वाट सोडून खालची वाट पकडली तर पुढे पाण्याची टाकी आहेत. या टाक्यांतील पाणी पिण्यासाठी उपयुक्त आहे. टाक्यांच्या डावीकडील वाट ही चोर दरवाज्यांकडे जात असे. ही वाट आता अस्तित्वात नाही.

* पाच्छापूर दरवाजा : या दरवाज्यातून गडावर शिरल्यास थोडे चढल्यावर माणूस एका पठारावर पोहोचतो. पठाराच्या डावीकडे सिद्धेश्वराचे मंदिर ,तसेच धान्याची कोठारे, भाडांचे टाके, हवालदार तळे व हत्तीमाळ आहे. उजवीकडे गडाची नैसर्गिक तटबंदी बघावयास मिळते.

* गडावरील टकमक टोक : वाडापासून आपण पायऱ्यांच्या साह्याने वर आले की उजवीकडची वाट हत्तीपागांमधून जाऊन, सरळ एका टोकावर पोहचते. रायगडावरील 'टकमक' टोकासारखेच हे टोक आहे. या टोकावर उभे राहिल्यावर समोरच उभा असणारा [[घनगड]] , [[कोरीगड]], [[तैलबैल्या]] दिसतो. तसेच [[अंबा नदी]] व नदीच्या आजुबाजूची गावे हा परिसर दिसतो.

* महादरवाजा : सवाष्णीच्या घाटावरून येणारी वाट  महादरवाज्यात आणून सोडते.महादरवाजाच्या आधी २ दरवाजे लागतात. पहिल्या दरवाजा चढून आल्यावर डाव्या बाजूला पाण्याचे टाकं आहे. महादरवाजा हा रायगडावरील 'महादरवाजा’ची  हुबेहूब प्रतिकृती आहे. हे या किल्ल्याचे महाद्वार आहे. या द्वाराची रचना गोमुखी बांधणीची आहे. दोन भीमकाय बुरुजामध्ये लपल्यामुळे या द्वारास मोठे संरक्षण लाभले आहे. गडावर वाडाच्या मागील बाजूस चोरवाट विहीर आहे. त्याच्यात एक भुयार असून. संकटाच्या वेळी गडावरून खाली जाण्यासाठी चोरवाट पण आहे. भोराई देवीच्या मंदिराच्या मागील बाजूस अनेक समाध्या आहेत. त्यांवर सुबक नक्षीकाम आहे.
* टकमक टोक/ बोलणारे कडे

==गडावर जाण्याच्या वाटा ==
* सवाष्णीचा घाट : तैलबैला गावातून सरळ [[धोंडसे]] या गावी यावे. अथवा [[पाली, रायगड, महाराष्ट्र (गांव)|पाली]] गाव ते [[धोंडसे]] गाव हे अंतरही १२ कि.मी. आहे. पालीहून धोंडसे गावी यावे. तिथून गडावर जाण्यासाठी ३ तास लागतात.या वाटेने आपण दिंडी दरवाजात येतो.

* नाणदांड घाट : [[एकोले]] गावातून घनगड डावीकडे ठेवून मावळतीकडे निघावे. पुढे पाऊण तासाने नाणदांड घाटात पोहोचतो. पुढे एक [[बावधान]] गाव आहे. तेथून पाच्छापूरची दिशा धरून [[ठाकूरवाडी]]त यावे आणि मग गडमाथा अवघ्या दोन तासात गाठता येतो.

==बाह्य दुवे==
*[http://balsanskar.com/marathi/lekh/202.html बालसंस्कारवरील माहिती-सुधागड] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923182342/http://balsanskar.com/marathi/lekh/202.html |date=2010-09-23 }}
*[http://deepabhi.tripod.com/sudhagad.html सुधागड]{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}(इंग्रजी)
{{साचा:विस्तार-किल्ला}}

{{महाराष्ट्रातील किल्ले}}

[[वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले]]
[[वर्ग:रायगड जिल्हा]]</text>
      <sha1>9o5f0dkkukdyhglvq2niua1kij68y2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>स्मिता पाटील</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33494</id>
    <revision>
      <id>2683508</id>
      <parentid>2626034</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T15:39:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2683508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29915" sha1="su01ajyheei8jrly6ujexb69ckh09ui" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट अभिनेता
| पार्श्वभूमी_रंग = 
| नाव = स्मिता पाटील
| चित्र = Smita Patil 2013 stamp of India.jpg
| चित्र_रुंदी = 250px
| चित्र_शीर्षक = पाटील २०१३ च्या भारताच्या टपाल तिकिटावर
| पूर्ण_नाव = {{लेखनाव}}
| जन्म_दिनांक = [[ऑक्टोबर १७]], [[इ.स. १९५५]]
| जन्म_स्थान = [[पुणे]]
| मृत्यू_दिनांक = [[डिसेंबर १३]], [[इ.स. १९८६]]
| मृत्यू_स्थान = [[मुंबई]]
| मृत्यू_कारण = प्रसूति संबंधित रोग
| इतर_नावे = 
| कार्यक्षेत्र = अभिनय, टेलीविजन समाचार प्रस्तुती
| राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]]
| भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]], [[हिंदी भाषा|हिंदी]]
| कारकीर्द_काळ = १९७४ – १९८५
| प्रमुख_नाटके = 
| प्रमुख_चित्रपट = ''मंथन'' (१९७७),&lt;br /&gt;''[[भूमिका (चित्रपट)|भूमिका]]'' (१९७७),&lt;br /&gt;''[[आक्रोश (१९८० हिंदी चित्रपट)|आक्रोश]]'' (१९८०),&lt;br /&gt;''चक्र'' (१९८१),&lt;br /&gt;''चिदंबरम'' (१९८५),&lt;br /&gt;''मिर्च मसाला'' (१९८५)
| प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = 
| पुरस्कार = [[पद्मश्री]] (इ.स. १९८५)
| वडील_नाव = शिवाजीराव पाटील
| आई_नाव = विद्याताई पाटील
| पती_नाव = [[राज बब्बर]]
| पत्नी_नाव = 
| अपत्ये = [[प्रतीक बब्बर]]
| संकेतस्थळ = 
| तळटिपा = 
}}

'''स्मिता पाटील''' (जन्म : [[पुणे]], [[ऑक्टोबर १७]], [[इ.स. १९५५]];  [[मुंबई]] [[डिसेंबर १३]], [[इ.स. १९८६]].&lt;ref name=&quot;Kapoor20023&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=O3Lt1sOKGxwC&amp;pg=PA6699|title=The Indian Encyclopaedia: Biographical, Historical, Religious, Administrative, Ethnological, Commercial and Scientific. Indo-Pak War-Kamla Karri|last=Subodh Kapoor|date=1 July 2002|publisher=Cosmo Publication|isbn=978-81-7755-257-7|pages=6699–|access-date=29 December 2012}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Kuhn19902&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=pjqOM04aGJ8C&amp;pg=PA310|title=The Women's Companion to International Film|last=Annette Kuhn|publisher=University of California Press|year=1990|isbn=978-0-520-08879-5|pages=310–|author-link=Annette Kuhn|access-date=29 December 2012}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Robinson19892&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/satyajitrayinner00robi_0|title=Satyajit Ray: The Inner Eye|last=Andrew Robinson|publisher=University of California Press|year=1989|isbn=978-0-520-06946-6|pages=[https://archive.org/details/satyajitrayinner00robi_0/page/258 258]–|access-date=29 December 2012|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; [[चित्रपट]], [[दूरचित्रवाणी]] आणि [[नाटक|नाटकांतून]] कामे करणारी अभिनेत्री होती. सर्वकालीन सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रींपैकी एक म्हणून ओळखली जाणाऱ्या&lt;ref name=&quot;hindu&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|last=Lahiri, Monojit|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/12/20/stories/2002122001290500.htm|title=A blazing talent remembered|date=20 December 2002|work=[[द हिंदू]]|access-date=1 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20031003193833/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/12/20/stories/2002122001290500.htm|archive-date=3 October 2003|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; स्मिताने तिच्या जेमतेम एक दशकभराच्या कारकिर्दीत ८० हून अधिक&lt;ref name=&quot;Sharma2004&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=5ePXdIGYe6oC&amp;pg=PA298|title=Mass Communication : Theory &amp; Practice In The 21St Century|last=D. Sharma|date=1 January 2004|publisher=Deep &amp; Deep Publications|isbn=978-81-7629-507-9|page=298|access-date=29 December 2012}}&lt;/ref&gt; [[हिंदी]], [[बंगाली भाषा|बंगाली]], [[मराठी भाषा|मराठी]], [[गुजराती भाषा|गुजराती]], [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] आणि [[कन्नड भाषा|कन्नड]] चित्रपटांमध्ये काम केले होते. &lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=Encyclopaedia of Hindi Cinema|last=Gulzar|last2=Nihalani, Govind|last3=Chatterji, Saibal|publisher=Popular Prakashan|year=2003|isbn=81-7991-066-0|page=601}}&lt;/ref&gt;

स्मिता पाटीलचा विवाह अभिनेता [[राज बब्बर]]&lt;nowiki/&gt;शी झाला होता. १३ डिसेंबर १९८६ रोजी वयाच्या ३१ व्या वर्षी बाळंतपणाच्या गुंतागुंतीमुळे तिचा मृत्यू झाला. तिच्या मृत्यूनंतर तिचे दहाहून अधिक चित्रपट प्रदर्शित झाले. तिचा मुलगा प्रतीक बब्बर हा चित्रपट अभिनेता आहे ज्याने २००८ मध्ये पदार्पण केले.

स्मिताने श्याम बेनेगल यांच्या&lt;ref name=&quot;Subbārāvu2007&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=tGgm0z6vthYC&amp;pg=PA82|title=Hyderabad: the social context of industrialisation, 1875–1948|last=Si. Vi Subbārāvu|publisher=Orient Blackswan|year=2007|isbn=978-81-250-1608-3|pages=82–|access-date=29 December 2012}}&lt;/ref&gt; [[श्याम बेनेगल]] यांच्या''चरणदास चोर'' (१९७५) चित्रपटातून पदार्पण केले होते. &lt;ref name=&quot;Heide2006&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=_3fi_o1JzY4C&amp;pg=PA208|title=Bollywood Babylon: Interviews with Shyam Benegal|last=William van der Heide|date=12 June 2006|publisher=Berg|isbn=978-1-84520-405-1|pages=208–|access-date=29 December 2012}}&lt;/ref&gt; स्मिता ही त्यावेळी भारतीय सिनेमातील नवीन प्रवाहाची चळवळ असलेल्या समांतर सिनेमाची एक आघाडीची अभिनेत्री बनली होती. तरीही तिच्या संपूर्ण कारकिर्दीत अनेक मुख्य प्रवाहातील चित्रपटांमध्ये देखील दिसली.&lt;ref name=&quot;hindu2&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|last=Lahiri, Monojit|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/12/20/stories/2002122001290500.htm|title=A blazing talent remembered|date=20 December 2002|work=[[द हिंदू]]|access-date=1 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20031003193833/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/12/20/stories/2002122001290500.htm|archive-date=3 October 2003|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

तिच्या अभिनयाची बऱ्याच वेळा प्रशंसा झाली आणि तिच्या सर्वात उल्लेखनीय भूमिकांमध्ये ''[[मंथन]]'' (१९७७),&lt;ref name=&quot;Kapoor20022&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=O3Lt1sOKGxwC&amp;pg=PA6699|title=The Indian Encyclopaedia: Biographical, Historical, Religious, Administrative, Ethnological, Commercial and Scientific. Indo-Pak War-Kamla Karri|last=Subodh Kapoor|date=1 July 2002|publisher=Cosmo Publication|isbn=978-81-7755-257-7|pages=6699–|access-date=29 December 2012}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Heide20062&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=_3fi_o1JzY4C&amp;pg=PA208|title=Bollywood Babylon: Interviews with Shyam Benegal|last=William van der Heide|date=12 June 2006|publisher=Berg|isbn=978-1-84520-405-1|pages=208–|access-date=29 December 2012}}&lt;/ref&gt; ''[[भूमिका (चित्रपट)|भूमिका]]'' (१९७७),&lt;ref name=&quot;Kapoor20022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Heide20062&quot; /&gt; ''[[जैत रे जैत]]'' (१९७८), [[गमन]] (१९७८), ''[[आक्रोश (१९८० हिंदी चित्रपट)|आक्रोश]]'' (१९८०), ''[[चक्र (१९८१ चित्रपट)|चक्र]]'' (१९८१), ''[[नमक हलाल (हिंदी चित्रपट)|नमक हलाल]]'' (१९८२), ''[[बाजार (चित्रपट)|बाजार]]'' (१९८२), ''[[उंबरठा (चित्रपट)|उंबरठा]]'' (१९८२), ''[[शक्ती (१९८२ चित्रपट)|शक्ती]]'' (१९८२), ''[[अर्थ (चित्रपट)|अर्थ]]'' (१९८२), ''[[अर्ध सत्य (चित्रपट)|अर्ध सत्य]]'' (१९८३), ''[[मंडी (चित्रपट)|मंडी]]'' (१९८३), ''[[आज की आवाज]]'' (१९८४), ''[[चिदंबरम (चित्रपट)|चिदंबरम]]'' (१९८५), ''[[मिर्च मसाला (चित्रपट)|मिर्च मसाला]]'' (१९८५), ''[[अमृत (चित्रपट)|अमृत]]'' (१९८६), डान्स डान्स (१९८७) आणि ''[[वारिस (चित्रपट)|वारिस]]'' (१९८८)&lt;ref name=&quot;Naqvi2007&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=0aFH2KFhFOkC&amp;pg=PA202|title=Journalism And Mass Communication|last=Hena Naqvi|date=1 January 2007|publisher=Upkar Prakashan|isbn=978-81-7482-108-9|pages=202–|access-date=29 December 2012}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Kapoor20022&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hindu2&quot; /&gt; या चित्रपटांचा समावेश होतो.

अभिनयाव्यतिरिक्त स्मिता ही सक्रिय स्त्रीवादी आणि [[मुंबई]]&lt;nowiki/&gt;तील महिला केंद्राची सदस्या होती. महिलांच्या समस्यांच्या प्रगतीसाठी ती मनापासून वचनबद्ध होती आणि पारंपारिक भारतीय समाजातील महिलांची भूमिका, त्यांची लैंगिकता आणि शहरी वातावरणात मध्यमवर्गीय महिलांना तोंड देत असलेल्या बदलांचा शोध घेणाऱ्या चित्रपटांमधून तिने काम केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://movies.indiainfo.com/tales/smitapatil.html|title=Reminiscing Smita Patil|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070814112650/http://movies.indiainfo.com/tales/smitapatil.html|archive-date=14 August 2007|access-date=14 August 2007}} &quot;Reminiscing About Smita Patil&quot;&lt;/ref&gt;

तिच्या कारकिर्दीत तिला दोन [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]] आणि एक [[फिल्मफेअर पुरस्कार]] मिळाला. १९८५ मध्ये स्मिता अवघ्या वयाच्या तिसाव्या वर्षी [[पद्मश्री पुरस्कार| पद्मश्री]] या भारताच्या चौथ्या सर्वोच्च नागरी सन्मानाची प्राप्तकर्ती होती. स्मिताच्या स्मरणार्थ [[धुळे]] जिल्ह्यातील [[शिरपूर]] येथे अजूनही &quot;स्मिता पाटील पब्लिक स्कूल&quot; ही शाळा चालवली जाते.

==प्रारंभिक जीवन==
स्मिता पाटीलचा जन्म [[पुणे|पुण्यात]] &lt;ref name=&quot;UCLA&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://southasia.ucla.edu/culture/cinema/stars/smita-patil/|title=Smita Patil|website=MANAS|publisher=UCLA Social Sciences|access-date=3 April 2021}}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; महाराष्ट्रीय राजकारणी [[शिवाजीराव गिरधर पाटील]] आणि समाजसेविका विद्याताई पाटील यांच्या पोटी झाला.&lt;ref name=&quot;Print-Pothukuchi-Relate-2019&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://theprint.in/theprint-profile/smita-patil-real-woman-indian-women-relate/306732/|title=Smita Patil — the 'real' woman Indian women could relate to|last=Pothukuchi|first=Madhavi|date=17 October 2019|website=ThePrint|language=en-US|access-date=3 April 2021}}&lt;/ref&gt; तिचे कुटुंब मूळचे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रा]]&lt;nowiki/&gt;च्या [[खान्देश]] प्रांतातील [[शिरपूर]] शहरातील होते.परंतु हा परिवार मूळचा अमळनेर तालुक्यातील मारवड जवळील प्र.डांगरी येथील आहे.तिने नाटकांमध्ये भाग घेतला. &lt;ref name=&quot;Yahoo-Farook-Incomplete-2020&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://in.news.yahoo.com/smita-patil-a-tribute-on-her-65th-birth-anniversary-094752164.html|title=Smita Patil – An incomplete dream|last=Farook|first=Farhana|date=16 October 2020|website=Yahoo Entertainment|access-date=5 May 2021}}&lt;/ref&gt;

स्मिताने पुण्यातील रेणुका स्वरूप मेमोरियल माध्यमिक शाळेतून (मुलींच्या भावे स्कूलमधून) शिक्षण घेतले. नंतर तिने यांनी बॉम्बे युनिव्हर्सिटीमध्ये साहित्याचा अभ्यास केला.&lt;ref name=&quot;Rajadhyaksha-Encyclopedia-2014&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=SLkABAAAQBAJ|title=Encyclopedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|last2=Willemen|first2=Paul|date=10 July 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94318-9|pages=173–174}}&lt;/ref&gt;  ती पुण्यातील स्थानिक थिएटर ग्रुप्सचा देखील भाग होती आणि तिने तिचा बराचसा वेळ फिल्म अँड टेलिव्हिजन इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडिया (FTII) च्या कॅम्पसमध्ये घालवला, ज्यामुळे अनेकजण तिला या संस्थेची माजी विद्यार्थिनी समजण्याची चूक करतात. तिच्या वडिलांची कॅबिनेट मंत्रीपदी निवड झाल्यानंतर हे कुटुंब 1969 मध्ये बॉम्बे (आताचे मुंबई) येथे आले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dnaindia.com/analysis/column-the-making-of-smita-patil-2140367|title=The making of Smita Patil|last=Rao|first=Maithili|date=31 October 2015|website=DNA India|language=en|access-date=3 April 2021}}&lt;/ref&gt;

== चित्रपटांंची यादी ==
{{मुख्य लेख|स्मिता पाटीलच्या चित्रपटांंची यादी}}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  
|- 
! width=&quot;30%&quot;| चित्रपट
! width=&quot;20%&quot;| पात्र
! width=&quot;20%&quot;| प्रकाशन वर्ष (इ.स.)
|- 
| [[चरणदास चोर]] || राजकुमारी || १९७५
|-  
| [[सामना]] || कमळी || १९७५
|-  
| [[निशांत (चित्रपट)|निशांत]]|| रुक्मिणी || १९७५
|-  
| [[मंथन]] || बिंदु|| १९७६ 
|-
| [[जैत रे जैत]] || चिंदी || १९७७
|-
| [[भूमिका (चित्रपट)|भूमिका]] || उषा/उर्वशी दळवी || १९७७
|-
| [[सर्वसाक्षी]]|| सुजाता|| १९७८
|-
|[[गमन]] || सुजाता|| १९७८
|-
| [[आक्रोश (१९८० हिंदी चित्रपट)|आक्रोश]] || नागी भिकू || १९८०
|-
|[[चक्र (१९८१ चित्रपट)|चक्र]]|| अम्मा|| १९८०
|-
| [[नमक हलाल (हिंदी चित्रपट)|नमकहलाल]] || पूनम|| १९८०
|-
| [[शक्ती]] || रोमा|| १९८०
|-
| [[अर्थ]] || कविता संन्याल|| १९८२
|-
| [[उंबरठा (चित्रपट)|उंबरठा]] || सावित्री|| १९८२
|-
| [[मंडी]] || झीनत|| १९८३
|-
| [[अर्धसत्य (चित्रपट)|अर्धसत्य]] || जोत्स्ना || १९८३
|-
|[[मेरे साथ चल]] || गीता ||१९८४ 
|-  
|}

==स्मिता पाटीलवर चित्रित हिंदी-मराठी गाणी==
* आज रपट जाएँ तो हमेंंना उठई यों (हिंदी)
* आपकी याद आती रही रातभर (हिंदी)
* गगन सदन तेजोमय
* जांभूळ पिकल्या झाडाखाली
* तुम्हारे बिना जीना लागे घर में (हिंदी)
* दिखाई दिए यूँ के (हिंदी)
* मी रात टाकली
* साजन के गुण गाये (हिंदी)
* सावन के दिन आये (हिंदी)

== मृत्यू आणि वारसा ==
स्मिता १३ डिसेंबर १९८६ रोजी वयाच्या ३१ व्या वर्षी&lt;ref name=&quot;Agnihotri19982&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=_Q5lAAAAMAAJ|title=Film stars in Indian politics|last=Ram Awgnihotri|publisher=Commonwealth Publishers|year=1998|isbn=978-81-7169-506-5|access-date=29 December 2012}}&lt;/ref&gt; बाळंतपणाच्या गुंतागुंतीमुळे (प्युरपेरल सेप्सिस) मरण पावली.&lt;ref name=&quot;Robinson1989&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/satyajitrayinner00robi_0|title=Satyajit Ray: The Inner Eye|last=Andrew Robinson|publisher=University of California Press|year=1989|isbn=978-0-520-06946-6|pages=[https://archive.org/details/satyajitrayinner00robi_0/page/258 258]–|access-date=29 December 2012|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;  सुमारे दोन दशकांनंतर, चित्रपट दिग्दर्शक मृणाल सेन यांनी आरोप केला की स्मिताचा मृत्यू &quot;घोर वैद्यकीय निष्काळजीपणामुळे&quot; झाला होता. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.रीडिफ.कॉम/movies/2005/feb/02mrinal.htm|title=Memories from Mrinal da|date=2 February 2005|website=रिडिफ.कॉम}}{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

प्रियदर्शनी अकादमीने १९८६ मध्ये या ज्येष्ठ अभिनेत्रीला श्रद्धांजली म्हणून स्मिता पाटील स्मृती पुरस्कार सुरू केला. २०११ मध्ये रीडिफ.कॉम ने तिला [[नर्गीस दत्त|नर्गिस]]&lt;nowiki/&gt;च्या खालोखाल दुसऱ्या क्रमांकाची ''सर्वकालीन सर्वोत्कृष्ट भारतीय अभिनेत्री'' म्हणून सूचीबद्ध केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.रीडिफ.कॉम/movies/slide-show/slide-show-1-greatest-actresses-of-all-time/20110629.htm|title=Readers Choice: The Greatest Actresses of all time|last=Sen, Raja|date=29 June 2011|website=रिडिफ.कॉम|access-date=22 September 2011}}{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ''डेक्कन हेराल्डच्या'' सुरेश कोहलीच्या मते, &quot;स्मिता पाटील ही कदाचित [[बॉलीवूड|हिंदी चित्रपटसृष्टी]]&lt;nowiki/&gt;तील सर्वात कुशल अभिनेत्री होती. तिचे कार्य उत्कृष्ट आहे आणि जवळजवळ प्रत्येक भूमिकेत ती &quot;पॉवरहाऊस&quot; वास्तववादी कामगिरी करायची.&quot;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Kohli, Suresh|url=http://www.deccanherald.com/content/150885/immortal-performances.html|title=Immortal performances|date=22 September 2011|work=[[Deccan Herald]]|access-date=22 September 2011}}&lt;/ref&gt;

२०१२ मध्ये ''स्मिता पाटील इंटरनॅशनल फिल्म फेस्टिव्हल डॉक्युमेंटरी आणि शॉर्ट्स'' तिच्या सन्मानार्थ सुरूकरण्यात आला.&lt;ref name=&quot;Time Out&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.timeout.com/pune/events/smita-patil-documentary-and-short-film-festival|title=Smita Patil Documentary and Short Film Festival|last=staff|website=[[Time Out (magazine)|Time Out]]|access-date=19 December 2015|archive-date=2015-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222151010/https://www.timeout.com/pune/events/smita-patil-documentary-and-short-film-festival|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/pune-news/7th-smita-patil-international-film-festival-to-be-held-in-pune-on-december-8-9/story-EiOo4iO5n1fNnfVEJhrqyN.html|title=7th Smita Patil international film festival to be held in Pune on December 8–9|date=7 December 2018|website=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/every-life-matters-says-the-man-who-has-saved-scores/articleshow/65739732.cms|title=Every life matters, says the man who has saved scores|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|location=Pune}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://punemirror.indiatimes.com/pune/civic/cop-documents-work-of-punes-unsung-hero/articleshow/64626498.cms|title=Cop documents work of Pune's unsung hero|website=Pune Mirror|access-date=2023-01-07|archive-date=2019-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190525090409/https://punemirror.indiatimes.com/pune/civic/cop-documents-work-of-punes-unsung-hero/articleshow/64626498.cms|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[बॉलीवूड|भारतीय चित्रपटसृष्टी]]&lt;nowiki/&gt;ला १०० वर्षे पूर्ण झाल्याच्या निमित्ताने, ३ मे २०१३ रोजी तिच्या सन्मानार्थ [[भारतीय टपाल सेवा|भारतीय टपाल विभागा]]&lt;nowiki/&gt;ने तिचा चेहरा असलेले एक [[टपालसेवा|टपाल]] [[तिकीट (निःसंदिग्धीकरण)|तिकीट]] प्रसिद्ध केले. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://economictimes.indiatimes.com/president-pranab-mukherjee-releases-stamps-on-50-bollywood-personalities/articleshow/19870256.cms|title=President Pranab Mukherjee releases stamps on 50 Bollywood personalities|date=3 May 2013|work=The Economic Times|access-date=3 April 2021|agency=PTI}}&lt;/ref&gt;

===दृक्‌श्राव्य कार्यक्रम===
स्मिता पाटील यांच्या जीवनावर आधारलेला ‘महाराष्ट्राची अस्मिता स्मिता’ नावाचा एक दृक्‌श्राव्य कार्यक्रम आहे.

===लघुपट महोत्सव===
स्मिता पाटील यांच्या स्मरणार्थ पुण्यात इ.स. २०१२ सालापासून दरवर्षी एक आंतरराष्ट्रीय लघुपट-माहितीपट महोत्सव (SPIFF-Smita Patil International Film Festival) होतो. ५वा महोत्सव १०-११ डिसेंबर २०१६ या काळात झाला; त्याला ५० देशांतून एकूण १६५ लघुपट-माहितीपट आले होते, प्रेक्षकांना त्यांतले ६० दाखवले गेले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://spiffpune.in/about/|title=About|संकेतस्थळ=Smita Patil Documentary and Short Film Festival|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2018-12-13|archive-date=2018-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20181207045253/http://spiffpune.in/about/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===पुरस्कार===
* स्मिता पाटील यांच्या नावाचा एक स्मृती पुरस्कार आणि एक कौतुक पुरस्कार दरवर्षी दिला जातो.  २०१८ साली हे पुरस्कार अनुक्रमे 'जैत रे जैत' या चित्रपटाला आणि अभिनेत्री [[मुक्ता बर्वे]] यांना मिळाले आहेत. 

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* {{आय.एम.डी.बी. नाव|0665599|{{लेखनाव}}}}
*[http://www.रीडिफ.कॉम/entertai/2002/jul/23dinesh.htm Raw stock, rare appeal: Smita Patil]{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/11202339.cms? सुन्या सुन्या मैफलीत माझ्या: स्मिता पाटील] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313145258/http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/11202339.cms |date=2016-03-13 }} 

{{फिल्मफेअर सर्वोत्तम अभिनेत्री पुरस्कार}}
{{राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री}}
{{DEFAULTSORT:पाटील, स्मिता}}

[[वर्ग:इ.स. १९५५ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९८६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री]]
[[वर्ग:मराठी नाट्यअभिनेत्री]]
[[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]]
[[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री]]</text>
      <sha1>su01ajyheei8jrly6ujexb69ckh09ui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>समस्थानिके</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47245</id>
    <revision>
      <id>2683475</id>
      <parentid>2258626</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T12:35:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2683475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3849" sha1="jq4kl3db09rzttfx29g7fk72wt722ap" xml:space="preserve">[[अणुक्रमांक]], अर्थात [[प्रोटॉन|प्रोटॉनांची]] संख्या समान असून [[अणुभार]] मात्र भिन्न असणाऱ्या [[अणू|अणूंना]] त्या मूलद्रव्याची '''समस्थानिके''' (अन्य मराठी नावे: '''समस्थानीय'''&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक | title = वैज्ञानिक पारिभाषिक संज्ञा | संपादक = गो.रा. परांजपे | प्रकाशक = महाराष्ट्र राज्य साहित्य-संस्कृति मंडळ | वर्ष = इ.स. १९६९ | भाषा = मराठी }}&lt;/ref&gt;; [[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]]: ''Isotope'', ''आयसोटोप'' ;) असे म्हणतात. समस्थानिकांच्या अणुकेंद्रातील प्रोटॉनांची संख्या समान असली, तरीही अणुकेंद्रातील [[न्यूट्रॉन|न्यूट्रॉनांची]] संख्या भिन्न असल्यामुळे त्यांच्या अणुभारांत तफावत आढळते. उदाहरणार्थ, [[प्रोटियम]] H-1 (१ प्रोटॉन, ० न्यूट्रॉन), [[ड्यूटेरियम]] H-2 (१ प्रोटॉन, १ न्यूट्रॉन) आणि ट्रिशियम H-3 (१ प्रोटॉन, २ न्यूट्रॉन) ही [[हायड्रोजन|हायड्रोजनची]] तीन समस्थानिके आहेत. प्रोटियमलाच आपण हायड्रोजन म्हणून ओळखतो. ड्यूटेरियमला जड हायड्रोजन असेही  म्हणतात. ट्रिशियम हे किरणोत्सारी मूलद्रव्य आहे.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://isotope.info/ | title = आयसोटोप.इन्फो - समस्थानिकांविषयीचे संशोधन व चालू घडामोडींचा आढावा घेणारे संकेतस्थळ | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2011-06-15 | archive-date = 2014-12-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141217141609/http://isotope.info/ | url-status = dead }}
* {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://ie.lbl.gov/education/isotopes.htm | title = एक्सप्लोरिंग द टेबल ऑफ आयसोटोप्स (''समस्थानिकांची सारणी धुंडाळताना'') | प्रकाशक = लॉरेन्स बर्कली राष्ट्रीय प्रयोगशाळा (अमेरिका), यांचे संकेतस्थळ | भाषा = इंग्लिश | access-date = 2011-06-15 | archive-date = 2006-12-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061205022425/http://ie.lbl.gov/education/isotopes.htm | url-status = dead }}

{{विस्तार}}
{{भौतिकशास्त्र}}

[[वर्ग:अणुगर्भाचे भौतिकशास्त्र]]
[[वर्ग:भौतिकशास्त्र]]
[[वर्ग:रसायनशास्त्र]]
[[वर्ग:विजाणूशास्त्र]]</text>
      <sha1>jq4kl3db09rzttfx29g7fk72wt722ap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सतीश दुभाषी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53936</id>
    <revision>
      <id>2683471</id>
      <parentid>2486351</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T12:23:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2683471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8022" sha1="e4v9ud259ygzpzs4wbtrb93jjkqxm66" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट अभिनेता
| पार्श्वभूमी_रंग = 
| नाव = {{लेखनाव}}
| चित्र = 
| चित्र_रुंदी = 
| चित्र_शीर्षक = 
| पूर्ण_नाव = {{लेखनाव}}
| जन्म_दिनांक =[[डिसेंबर १४]], [[इ.स. १९३९]]
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = [[सप्टेंबर १२]], [[इ.स. १९८०]]
| मृत्यू_स्थान = मुंबई
| इतर_नावे = 
| कार्यक्षेत्र = अभिनय (नाटक, चित्रपट)
| राष्ट्रीयत्व = [[मराठा|मराठी]], [[भारत|भारतीय]]
| भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]]
| कारकीर्द_काळ = 
| प्रमुख_नाटके = 
| प्रमुख_चित्रपट = 
| प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = 
| पुरस्कार = 
| वडील_नाव = 
| आई_नाव = 
| पती_नाव = 
| पत्नी_नाव = 
| अपत्ये = 
| संकेतस्थळ = 
| तळटिपा = 
}}
'''{{लेखनाव}}''' (जन्मदिनांक : डिसेंबर १४, १९३९ -   सप्टेंबर १२, इ.स. १९८०) हे [[मराठी भाषा|मराठी]] रंगभूमी, चित्रपटसृष्टीतील अभिनेते होते. अल्पशः आजारानंतर त्यांचे मुंबईतील एका रुग्णालयात निधन झाले.

दुभाषी हे ज्येष्ठ मराठी लेखक [[पु. ल. देशपांडे]] यांचे मामेभाऊ होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत| दुवा=https://www.goodreads.com/author/show/4905266.P_L_Deshpande |title=P.L. Deshpande| accessdate=११ नोव्हेंबर २०२१}}&lt;/ref&gt;   त्यांचे आजोबा, वामन मंगेश दुभाषीहे कवी आणि साहित्याचे पारखी होते, ते कारवार येथील हिंदू हायस्कूलचे संस्थापक देखील होते.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Natya Shodh Sansthan, 1981-91|publisher=The Sansthan|pages=28, 78|url=https://books.google.com/books?id=7u9kAAAAMAAJ&amp;q=satish+dubhashi+karwar&amp;dq=satish+dubhashi+karwar&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjf0Mfwms3ZAhVHKY8KHcK8DmQQ6AEIJTAA}}&lt;/ref&gt;

== कारकीर्द ==
डॉ. श्रीराम लागू यांच्यानंतर प्रख्यात मराठी नाटककार कुसुमाग्रज यांच्या ‘नटसम्राट' या प्रतिष्ठित आणि मैलाचा दगड असलेल्या मराठी नाटकात दुभाषी यांनी नटसम्राटची भूमिका साकारली होती.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The secret of my acting is that I'm a thief: Dr Shreeram Lagoo|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/interview-the-secret-of-my-acting-is-that-i-m-a-thief-dr-shreeram-lagoo-2161642|website=Dnaindia/|publisher=Diligent Media Corporation Ltd.|accessdate=2 March 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=I get very little time to be Nana Patekar|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/marathi/movies/news/nana-patekar-natsamrat/amp_articleshow/50171497.cms|newspaper=Times of India|publisher=Bennett, Coleman &amp; Co. Ltd.|accessdate=2 March 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Grand Muhurat Of 'Natasamrat' At Nashik|url=http://www.zeetalkies.com/gossip/grand-muhurat-of-natasamrat-at-nashik.html|website=Zee Talkies|publisher=Zee Entertainment Enterprises Ltd|accessdate=2 March 2018|archive-date=2021-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111024543/http://www.zeetalkies.com/gossip/grand-muhurat-of-natasamrat-at-nashik.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; पु.ल. देशपांडे यांनी लिहिलेल्या [[ती फुलराणी]] नाटकात [[भक्ती बर्वे]] आणि सतीश दुभाषी यांनी प्रमुख भूमिका साकारली होती. हे नाटक ७० च्या दशकात दरम्यान अतिशय लोकप्रिय झाले होते.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Dhyaneshwar Nadkarni On Contemporary Marathi Theatre|pages=26, 33|url=http://www.natyashodh.org/images/DN_%20Final_On%20Marathi%20Th.pdf|accessdate=2 March 2018}}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

दुभाषीच्या उल्लेखनीय चित्रपट भूमिकांमध्ये जब्बार पटेल दिग्दर्शित 1979च्या मराठी राजकीय नाटक चित्रपट [[सिंहासन (चित्रपट)]] मधील व्यावहारिक युनियन लीडर डी'कोस्टा (जॉर्ज फर्नांडिस यांच्यावर आधारित) यांचा समावेश आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|title=CINEMA CURRENT: State of corruption|url=http://www.livemint.com/Opinion/BFvMCH9IVKeocMCvSOO9uK/Cinema-Current-State-of-corruption.html|website=Live Mint|publisher=HT Media Ltd.|accessdate=2 March 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=The games politicians play|url=http://epaper.timesofindia.com/Default/Layout/Includes/ET/ArtWin.asp?From=Archive&amp;Skin=ET&amp;BaseHref=ETD%2F2008%2F09%2F16&amp;ViewMode=HTML&amp;EntityId=Ar00802&amp;AppName=1|website=Times of India/|accessdate=2 March 2018}}&lt;/ref&gt; त्यांनी १९७३ मध्ये &quot;बिरबल माय ब्रदर&quot; या इंग्रजी चित्रपटातही काम केले.

== कारकीर्द ==
===नाटके===
* अबोल झाली सतार
* अंमलदार
* आणि सूर राहू दे
* आनंद
* कन्या सासुरासी जाये
* कोंडी
* चक्रव्यूह
* ती फुलराणी
* तूच माझी राणी
* देह देवाचे मंदिर
* धुम्मस
* नटसम्राट
* नेपोलियन
* पार्टी
* बिवी करी सलाम
* बेईमान
* बेकेट
* मंतरलेली चैत्रवेल
* माणसाला डंख मातीचा
* मेजर चंद्रकांत
* वाजे पाऊल आपले
* शांतता कोर्ट चालू आहे
* शॉर्टकट
* सूर राहू दे
* स्वप्न एका वाल्याचे
* हवा अंधारा कवडसा
* हा खेळ सावल्यांचा
* हिरा जो भंगला नाही

===चित्रपट===
* चांदोबा चांदोबा भागलास का
* बाळा गाऊ कशी अंगाई
* सिंहासन

==पहा==
[[अल्पायुषी अभिनेते]]

== बाह्य दुवे ==
* {{आय.एम.डी.बी. नाव|1129831|{{लेखनाव}}}}

{{विस्तार}}
{{DEFAULTSORT:दुभाषी,सतीश}}
[[वर्ग:इ.स. १९८० मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेते]]
[[वर्ग:मराठी नाट्यअभिनेते]]
[[वर्ग:इ.स. १९३९ मधील जन्म]]</text>
      <sha1>e4v9ud259ygzpzs4wbtrb93jjkqxm66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>स्टार प्रवाह</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59039</id>
    <revision>
      <id>2683503</id>
      <parentid>2683357</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T15:16:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28164-57</username>
        <id>182926</id>
      </contributor>
      <origin>2683503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30303" sha1="hkzm3ynsvffc0cgonew4jqji0xoi9qz" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी
|नाव             = स्टार प्रवाह
|चित्र             = Star Pravah 2023.png
|चित्रसाईज         = 
|चित्र_माहिती        = 
|चित्र२            = 
|सुरुवात           = २४ नोव्हेंबर २००८
|चित्र स्वरूप        = 
|शेवटचे_प्रसारण      = 
|चित्र_प्रकार         = 
|प्रेक्षक_संख्या       = 
|प्रेक्षक_संख्या_सध्या   = 
|प्रेक्षक_संख्या_माहिती  = 
|नेटवर्क           = स्टार इंडिया
|मालक           = [[डिझ्नी स्टार]]
|ब्रीदवाक्य          = मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह
|देश             = [[भारत]]
|प्रसारण क्षेत्र        = [[भारत]]
|मुख्यालय          = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]
|जुने नाव          = 
|बदललेले नाव       = 
|भगिनी वाहिनी       = [[प्रवाह पिक्चर]]
|प्रसारण वेळ         = दुपारी १ ते ३.३० आणि संध्या. ६.३० ते रात्री ११.३० (प्राइम टाइम)
|संकेतस्थळ          ={{URL|https://www.hotstar.com/channels/star-pravah|स्टार प्रवाह}} [[डिझ्नी+ हॉटस्टार]]वर
}}

'''स्टार प्रवाह''' ही एक [[मराठी]] दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे, जी मराठी मनोरंजनात्मक मालिका व वास्तविक कार्यक्रम दाखवते. स्टार प्रवाह हे [[वॉल्ट डिझ्नी कंपनी इंडिया]] च्या उपकंपनी असलेल्या [[डिझ्नी स्टार]]च्या (माजी नाव ''स्टार इंडिया''), मालकीचे असून स्टार प्रवाहची सुरुवात २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी झाली. स्टार प्रवाह एचडी १ मे २०१६ रोजी सुरू झाले. दर रविवारी [[स्टार प्रवाह महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात.

==इतिहास==
स्टार प्रवाह ही स्टार इंडियाची मराठी वाहिनी आहे, स्टार जलशा या बंगाली वाहिनी नंतर २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी लाँच केले गेले आणि त्याच लोगोची कॉपी केली गेली, फक्त रंग लाल ऐवजी निळा होता. नवीन लोगो आणि ग्राफिक्स असलेली वाहिनी (बंगाली चॅनेल स्टार जलशाद्वारे १७ जून २०१२ ते १७ फेब्रुवारी २०१९ या कालावधीत वापरलेला लोगो आणि ग्राफिक्स). ३ फेब्रुवारी २०१४ रोजी वाहिनीला &quot;स्वप्नांना पंख नवे&quot; या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. वाहिनीला परत १० ऑक्टोबर २०१६ रोजी &quot;आता थांबायचं नाय&quot; या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. त्यानंतर परत एकदा २ डिसेंबर २०१९ रोजी &quot;मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह!&quot; या नवीन टॅगलाइनसह, नवीन लोगो आणि ग्राफिक्ससह वाहिनीने स्वतःला रिब्रँड केले. १ मे २०१६ रोजी, स्टार प्रवाह एचडी नावाच्या वाहिनीची हाय-डेफिनिशन फीड लाँच करण्यात आले.

==पुरस्कार व सोहळे==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! सुरू झाल्याचे वर्ष || कार्यक्रमाचे नाव
|-
|२०१४-२०१८
|''येरे येरे''
|-
|२०१६
|''स्टार प्रवाह रत्न''
|-
|२०२१-चालू
|''[[स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार]]''
|-
|२०२१-चालू
|''स्टार प्रवाह गणेशोत्सव''
|-
|२०२२
|''स्टार प्रवाह धुमधडाका''
|-
|२०२३-चालू
|''स्टार प्रवाह ढिंचॅक दिवाळी''
|}

==प्रसारित कार्यक्रम==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! प्रसारित दिनांक
! मालिका
! वेळ
! रूपांतरण
|-
| ७ जुलै २०२५
| [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]]
| दुपारी १ वाजता
|
|-
| १५ सप्टेंबर २०२५
| लपंडाव
| दुपारी १.४५ वाजता
|
|-
| १९ जानेवारी २०२६
| तुझ्या सोबतीने
| दुपारी २.३० वाजता
|
|-
| १४ फेब्रुवारी २०२२
| [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]]
| दुपारी ३ वाजता
| हिंदी मालिका सुहानी सी एक लडकी
|-
| १५ डिसेंबर २०२५
| वचन दिले तू मला
| संध्या. ६.३० वाजता
| बंगाली मालिका गीता एल.एल.बी.
|-
| १६ डिसेंबर २०२४
| लग्नानंतर होईलच प्रेम
| संध्या. ७ वाजता
| तमिळ मालिका इरामना रोजावे २
|-
| ५ जानेवारी २०२६
| [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|
|-
| २३ डिसेंबर २०२४
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| रात्री ८ वाजता
| हिंदी मालिका [[इस प्यार को क्या नाम दूँ]]
|-
| ५ डिसेंबर २०२२
| [[ठरलं तर मग!]]
| रात्री ८.४५ वाजता
| तमिळ मालिका रोजा
|-
| १ जून २०२६
| पाठराखीण
| लवकरच...
| हिंदी मालिका सपना बाबुल का... बिदाई
|-
| ३० मार्च २०२६
| आनंदी
| रात्री ९.३० वाजता
| हिंदी मालिका बंदिनी
|-
| २७ एप्रिल २०२६
| बाई तुझा आशीर्वाद
| रात्री १० वाजता
| तमिळ मालिका अय्यानार थुनाई
|-
| १८ मार्च २०२४
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| रात्री १०.३० वाजता
| हिंदी मालिका कहानी घर घर की
|-
| २७ मे २०२४
| येड लागलं प्रेमाचं
| रात्री ११ वाजता
|
|}

==जुन्या मालिका==
# [[अग्निहोत्र (मालिका)|अग्निहोत्र]]
# [[अग्निहोत्र २]]
# [[अबोली (मालिका)|अबोली]]
# [[आई कुठे काय करते!]]
# [[कुन्या राजाची गं तू राणी]]
# [[छत्रीवाली]]
# [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]]
# [[ठिपक्यांची रांगोळी (मालिका)|ठिपक्यांची रांगोळी]]
# [[तुझं नि माझं घर श्रीमंताचं]]
# [[तुझेच मी गीत गात आहे]]
# [[थोडं तुझं आणि थोडं माझं]]
# [[दुर्वा (मालिका)|दुर्वा]]
# [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]]
# [[नकळत सारे घडले]]
# [[पिंकीचा विजय असो!]]
# [[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]]
# [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]]
# [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]]
# [[फुलाला सुगंध मातीचा]]
# [[मन उधाण वाऱ्याचे]]
# [[मुलगी झाली हो]]
# [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]]
# [[रंग माझा वेगळा]]
# [[राजा शिवछत्रपती (मालिका)|राजा शिवछत्रपती]]
# [[लग्नाची बेडी (मालिका)|लग्नाची बेडी]]
# [[लक्ष्मीच्या पाऊलांनी]]
# [[लक्ष्य (मालिका)|लक्ष्य]]
# [[लेक माझी लाडकी]]
# [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]]
# [[स्वप्नांच्या पलिकडले]]
# [[सहकुटुंब सहपरिवार]]
# [[साधी माणसं (मालिका)|साधी माणसं]]
# [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]]
# [[सांग तू आहेस का?]]
# [[सुख म्हणजे नक्की काय असतं!]]
# आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत!
# कोण होतीस तू, काय झालीस तू!
# काजळमाया
# उदे गं अंबे
# जे३ जंक्शन
# गोष्ट एका लग्नाची
# गोष्ट एका कॉलेजची
# गोष्ट एका आनंदीची
# गोष्ट एका जप्तीची
# कुकुचकू
# असे का घडले?
# जिवलगा
# जीवलगा
# चारचौघी
# कुलस्वामिनी
# कुळ स्वामिनी
# दार उघडा ना गडे
# अंतरपाट
# वचन दिले तू मला
# कशाला उद्याची बात
# ओळख - ध्यास स्वप्नांचा
# झुंज
# बंध रेशमाचे
# दोन किनारे दोघी आपण
# तुजवीण सख्या रे
# धर्मकन्या
# सुवासिनी
# अनोळखी दिशा
# मांडला दोन घडीचा डाव
# लक्ष्मी वर्सेस सरस्वती
# पंचनामा
# माधुरी मिडलक्लास
# मानसीचा चित्रकार तो
# मन धागा धागा जोडते नवा
# आम्ही दोघे राजा राणी
# आराधना
# आंबट गोड
# अरे वेड्या मना
# बे दुणे दहा
# प्रीती परी तुजवरी
# रुंजी
# लगोरी - मैत्री रिटर्न्स
# जयोस्तुते
# येक नंबर
# तू जिवाला गुंतवावे
# तुमचं आमचं सेम असतं
# छोटी मालकीण
# दुहेरी
# नकुशी तरीही हवीहवीशी
# नशीबवान
# गं सहाजणी
# गोठ
# ललित २०५
# साथ दे तू मला
# साता जल्माच्या गाठी
# शतदा प्रेम करावे
# तुझ्या इश्काचा नादखुळा
# वैजू नंबर १
# नवे लक्ष्य
# प्रेमा तुझा रंग कसा
# प्रेमा तुझा रंग कसा २
# स्पेशल ५
# जय देवा श्री गणेशा
# दख्खनचा राजा जोतिबा
# श्री गुरुदेव दत्त
# विठू माऊली
# जय भवानी जय शिवाजी

===अनुवादित मालिका===
# ५ स्टार किचन
# देवांचे देव महादेव
# महाभारत
# श्री गणेश
# [[रामायण (मालिका)|रामायण]]
# [[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]]

==कथाबाह्य कार्यक्रम==
# [[आता होऊ दे धिंगाणा]]
# [[भांडा सौख्य भरे]]
# [[मी होणार सुपरस्टार]]
# शिट्टी वाजली रे
# आता होऊन जाऊ द्या
# आम्ही ट्रॅव्हलकर
# कॉमेडी बिमेडी
# ढाबळ एक तास टाइमपास
# ढिंका चिका - कॉमेडीचा नवा फॉर्म्युला
# एक टप्पा आऊट
# जोडी जमली रे
# जस्ट डान्स
# किचनची सुपरस्टार
# महाराष्ट्राचा डान्सिंग सुपरस्टार
# महाराष्ट्राचा नच बलिये
# मंडळ भारी आहे
# नांदा सौख्य भरे
# पोटोबा प्रसन्न
# स्टार दरबार
# सून सासू सून
# सुप्रिया सचिन शो - जोडी तुझी माझी
# विकता का उत्तर?
# विसावा - एक घर मनासारखं
# झेप

==टीआरपी==
२०२१ च्या १४ व्या आठवड्यात, स्टार प्रवाह दहा सर्वाधिक पाहिल्या गेलेल्या भारतीय पे प्लॅटफॉर्म दूरचित्रवाणी चॅनेलमध्ये 1341.11 AMAs सह दहाव्या स्थानावर सामील झाले.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!rowspan=&quot;2&quot; | आठवडा आणि वर्ष
!colspan=&quot;6&quot; | BARC AMAs
|-
!मेगा सिटी
!क्रमांक
!हिंदी भाषिक मार्केट
!क्रमांक
!भारत
!क्रमांक
|-
|आठवडा ३७, २०२१
|rowspan=&quot;23&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1539.19
|5
|1556.26
|10
|-
|आठवडा ३८, २०२१
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1551.06
|9
|-
|आठवडा ४५, २०२१
|1517.06
|10
|-
|आठवडा ४६, २०२१
|1576.53
|5
|1601.66
|8
|-
|आठवडा ४७, २०२१
|1546.27
|5
|1568.70
|8
|-
|आठवडा ४८, २०२१
|rowspan=&quot;5&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1544.46
|10
|-
|आठवडा ४९, २०२१
|1552.12
|10
|-
|आठवडा १, २०२२
|1617.21
|10
|-
|आठवडा २, २०२२
|1534.71
|10
|-
|आठवडा ३, २०२२
|1513
|10
|-
|आठवडा ९, २०२२
|1471.21
|5
|1495.43
|8
|-
|आठवडा १०, २०२२
|1471.95
|5
|1497.25
|8
|-
|आठवडा ११, २०२२
|rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1482.54
|9
|-
|आठवडा १२, २०२२
|1492.23
|10
|-
|आठवडा १३, २०२२
|1442.28
|10
|-
|आठवडा १४, २०२२
|1487.64
|5
|1517.08
|8
|-
|आठवडा १५, २०२२
|1341.36
|5
|1363.42
|8
|-
|आठवडा १६, २०२२
|1406.77
|5
|1424.58
|9
|-
|आठवडा १७, २०२२
|rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1416.39
|9
|-
|आठवडा १९, २०२२
|1350.4
|10
|-
|आठवडा २१, २०२२
|1381.04
|10
|-
|आठवडा २२, २०२२
|1480.72
|5
|1507.05
|8
|-
|आठवडा २३, २०२२
|1381.56
|5
|1405.59
|9
|-
|आठवडा २४, २०२२
|291.28
|5
|1474.45
|5
|1504.76
|9
|-
|आठवडा २५, २०२२
|287.99
|5
|rowspan=&quot;5&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|-
|आठवडा २८, २०२२
|rowspan=&quot;9&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1532.94
|9
|-
|आठवडा २९, २०२२
|1504.15
|8
|-
|आठवडा ३०, २०२२
|1440.66
|10
|-
|आठवडा ३१, २०२२
|1514.69
|9
|-
|आठवडा ३२, २०२२
|1500.53
|5
|1523.61
|9
|-
|आठवडा ३३, २०२२
|1565.54
|5
|1593.55
|8
|-
|आठवडा ३४, २०२२
|1584.93
|5
|1609.75
|7
|-
|आठवडा ३५, २०२२
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1429.83
|10
|-
|आठवडा ३७, २०२२
|1626.5
|4
|1649.99
|6
|-
|आठवडा ३८, २०२२
|280.84
|5
|1565.88
|4
|1587.26
|6
|-
|आठवडा ३९, २०२२
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1487.64
|5
|1509.02
|7
|-
|आठवडा ४०, २०२२
|1550.58
|5
|1575.49
|7
|-
|आठवडा ४१, २०२२
|281.01
|5
|1572.55
|5
|1599.75
|8
|-
|आठवडा ४२, २०२२
|rowspan=&quot;4&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1595.63
|5
|1616.71
|7
|-
|आठवडा ४३, २०२२
|1562.95
|5
|1585.67
|7
|-
|आठवडा ४४, २०२२
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1667.66
|8
|-
|आठवडा ४५, २०२२
|1669.9
|8
|-
|आठवडा ४६, २०२२
|293.21
|5
|1639.66
|5
|1660.83
|7
|-
|आठवडा ४७, २०२२
|288.15
|5
|1640.03
|5
|1662.68
|7
|-
|आठवडा ४८, २०२२
|286.02
|5
|1651.62
|5
|1675.98
|7
|-
|आठवडा ४९, २०२२
|284.08
|5
|1616.36
|5
|1643.6
|7
|-
|आठवडा ५०, २०२२
|298.07
|5
|1602
|5
|1627.25
|7
|-
|आठवडा ५१, २०२२
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1534.69
|5
|1559
|8
|-
|आठवडा ५२, २०२२
|1585.68
|5
|1610.02
|8
|-
|आठवडा १, २०२३
|276.4
|5
|1596.73
|5
|1619.82
|7
|-
|आठवडा २, २०२३
|292.83
|4
|1624.55
|5
|1644.4
|7
|-
|आठवडा ३, २०२३
|314.32
|4
|1711.93
|5
|1732.54
|7
|-
|आठवडा ४, २०२३
|307.1
|4
|1630.69
|5
|1648.57
|7
|-
|आठवडा ५, २०२३
|303.49
|4
|1627.73
|5
|1646.8
|7
|-
|आठवडा ६, २०२३
|292.82
|4
|1603.74
|5
|1625.13
|7
|-
|आठवडा ७, २०२३
|298.62
|4
|1646.78
|5
|1672.17
|7
|-
|आठवडा ८, २०२३
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1222.15
|5
|1246.77
|8
|-
|आठवडा ९, २०२३
|290.3
|4
|1617.14
|4
|1638.73
|7
|-
|आठवडा १०, २०२३
|284.31
|5
|1583.58
|5
|1602.8
|8
|-
|आठवडा ११, २०२३
|rowspan=&quot;7&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1568.32
|5
|1583.43
|8
|-
|आठवडा १२, २०२३
|1586.79
|4
|1601.86
|7
|-
|आठवडा १३, २०२३
|1511.79
|4
|1526.8
|7
|-
|आठवडा १४, २०२३
|rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1404.25
|9
|-
|आठवडा २०, २०२३
|1379.8
|10
|-
|आठवडा २१, २०२३
|1336.04
|10
|-
|आठवडा २२, २०२३
|1432.9
|5
|1455.53
|9
|-
|आठवडा २३, २०२३
|286.07
|5
|1450.61
|5
|1475.28
|9
|-
|आठवडा २४, २०२३
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1391.97
|5
|1413.13
|9
|-
|आठवडा २५, २०२३
|297.47
|5
|1508.04
|5
|1529.61
|8
|-
|आठवडा २६, २०२३
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|rowspan=&quot;7&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1508.18
|10
|-
|आठवडा २७, २०२३
|311.63
|5
|1586.14
|9
|-
|आठवडा २८, २०२३
|305.63
|5
|1576.27
|9
|-
|आठवडा २९, २०२३
|305.11
|4
|1604.36
|9
|-
|आठवडा ३०, २०२३
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1538.86
|10
|-
|आठवडा ३१, २०२३
|1590.24
|10
|-
|आठवडा ३२, २०२३
|300.09
|4
|1560.37
|10
|-
|आठवडा ३३, २०२३
|312.78
|4
|1645.59
|5
|1666.5
|8
|-
|आठवडा ३४, २०२३
|359.56
|2
|1773.39
|3
|1793.95
|5
|-
|आठवडा ३५, २०२३
|319.48
|3
|1637.29
|5
|1656.78
|8
|-
|आठवडा ३६, २०२३
|342.24
|2
|1726.76
|4
|1749.07
|7
|-
|आठवडा ३७, २०२३
|326.07
|5
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1643.41
|9
|-
|आठवडा ३८, २०२३
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1493.7
|10
|-
|आठवडा ३९, २०२३
|315.15
|5
|1606.96
|5
|1628.03
|8
|-
|आठवडा ४०, २०२३
|371.71
|4
|1845.97
|3
|1868.71
|5
|-
|आठवडा ४१, २०२३
|354.49
|5
|1746.04
|4
|1765.6
|7
|-
|आठवडा ४२, २०२३
|rowspan=&quot;4&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1728.18
|4
|1748.5
|7
|-
|आठवडा ४३, २०२३
|1688.71
|5
|1709.19
|8
|-
|आठवडा ४४, २०२३
|1688.53
|5
|1709
|8
|-
|आठवडा ४५, २०२३
|1688.86
|5
|1709.35
|8
|-
|आठवडा ४६, २०२३
|314.47
|5
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1602.99
|9
|-
|आठवडा ४७, २०२३
|334.4
|5
|1761.59
|4
|1782.84
|6
|-
|आठवडा ४८, २०२३
|340.02
|5
|1774.83
|3
|1797.74
|5
|-
|आठवडा ४९, २०२३
|330.75
|3
|1733.14
|4
|1753.03
|6
|-
|आठवडा ५०, २०२३
|345.59
|4
|1748.28
|4
|1773.41
|6
|-
|आठवडा ५१, २०२३
|350.51
|4
|1787.22
|4
|1812.24
|6
|-
|आठवडा ५२, २०२३
|334.81
|4
|1720.19
|5
|1743.27
|7
|-
|आठवडा १, २०२४
|331.16
|4
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1752.61
|8
|-
|आठवडा २, २०२४
|328.3
|4
|1692.61
|5
|1717.1
|8
|-
|आठवडा ३, २०२४
|335.95
|4
|1701.59
|4
|1727.75
|7
|-
|आठवडा ४, २०२४
|313.03
|4
|1595.58
|5
|1619.65
|7
|-
|आठवडा ५, २०२४
|324.83
|4
|1639.19
|4
|1663.48
|7
|-
|आठवडा ६, २०२४
|340.76
|4
|1699.56
|3
|1729.21
|5
|-
|आठवडा ७, २०२४
|335.94
|4
|1669.05
|3
|1697.39
|5
|-
|आठवडा ८, २०२४
|330.64
|4
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1616.1
|7
|-
|आठवडा ९, २०२४
|328.81
|4
|1588.34
|5
|1609.17
|8
|-
|आठवडा १०, २०२४
|340.62
|4
|1674.46
|3
|1700.32
|5
|-
|आठवडा ११, २०२४
|362.68
|3
|1764.45
|3
|1793.48
|5
|-
|आठवडा १२, २०२४
|'''391.66'''
|1
|'''1917.04'''
|3
|'''1944.9'''
|5
|-
|आठवडा १३, २०२४
|343.27
|4
|1720.83
|5
|1745.54
|7
|-
|आठवडा १४, २०२४
|333.75
|4
|1678.56
|5
|1701.37
|7
|-
|आठवडा १५, २०२४
|324.31
|4
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1661.26
|8
|-
|आठवडा १६, २०२४
|300.91
|4
|1466.09
|9
|-
|आठवडा १७, २०२४
|329.14
|4
|1473.76
|5
|1497.09
|8
|-
|आठवडा १८, २०२४
|313.84
|4
|1475.98
|5
|1503.38
|8
|-
|आठवडा १९, २०२४
|308.96
|4
|rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1480.3
|8
|-
|आठवडा २०, २०२४
|290.19
|4
|1355.01
|10
|-
|आठवडा २१, २०२४
|303.99
|4
|1445.34
|9
|-
|आठवडा २२, २०२४
|310.75
|3
|1571.52
|5
|1599.8
|7
|-
|आठवडा २३, २०२४
|313.07
|3
|1467.74
|5
|1491.59
|7
|-
|आठवडा २४, २०२४
|331.61
|3
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1518.06
|9
|-
|आठवडा २५, २०२४
|318.92
|4
|1513.29
|5
|1534.75
|8
|-
|आठवडा २६, २०२४
|319.09
|5
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1524.55
|10
|-
|आठवडा २७, २०२४
|313.37
|3
|1514.53
|9
|-
|आठवडा २८, २०२४
|318.09
|3
|1491.43
|5
|1518.17
|8
|-
|आठवडा २९, २०२४
|325
|4
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1577.98
|9
|-
|आठवडा ३०, २०२४
|335.81
|4
|1602.54
|9
|-
|आठवडा ३१, २०२४
|343.55
|3
|1689.2
|5
|1711.82
|7
|-
|आठवडा ३२, २०२४
|329.03
|4
|rowspan=&quot;4&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1621.83
|9
|-
|आठवडा ३३, २०२४
|310.4
|4
|1549.35
|9
|-
|आठवडा ३४, २०२४
|296.72
|5
|1498.66
|9
|-
|आठवडा ३५, २०२४
|307.97
|5
|1681.19
|8
|-
|आठवडा ३६, २०२४
|356.7
|3
|1797.18
|4
|1838.66
|6
|-
|आठवडा ३७, २०२४
|310
|5
|1611.89
|5
|1651.56
|8
|-
|आठवडा ३८, २०२४
|318.17
|4
|rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1715.5
|8
|-
|आठवडा ३९, २०२४
|313.2
|5
|1661.08
|8
|-
|आठवडा ४०, २०२४
|307.53
|5
|1604.69
|8
|-
|आठवडा ४१, २०२४
|305.13
|5
|1589.28
|5
|1628.91
|8
|-
|आठवडा ४२, २०२४
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1568.83
|5
|1595.94
|8
|-
|आठवडा ४३, २०२४
|326.61
|4
|1675.11
|4
|1710.53
|6
|-
|आठवडा ४४, २०२४
|302.04
|4
|1605.42
|5
|1640.45
|7
|-
|आठवडा ४५, २०२४
|313.14
|4
|1632.44
|5
|1673.37
|7
|-
|आठवडा ४६, २०२४
|307.54
|4
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1660.51
|6
|-
|आठवडा ४७, २०२४
|329.8
|5
|1646.53
|4
|1679.54
|7
|-
|आठवडा ४८, २०२४
|325.14
|5
|1615.88
|4
|1661.67
|7
|-
|आठवडा ४९, २०२४
|339.07
|4
|1642.63
|5
|1686.13
|8
|-
|आठवडा ५०, २०२४
|320.93
|4
|1587.81
|5
|1634.79
|7
|-
|आठवडा ५१, २०२४
|326
|5
|1628.15
|5
|1672.89
|7
|-
|आठवडा ५२, २०२४
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1572
|5
|1610.61
|7
|-
|आठवडा ५३, २०२४
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1626.97
|8
|-
|आठवडा १, २०२५
|317.92
|5
|1550.38
|5
|1600.06
|7
|-
|आठवडा २, २०२५
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|rowspan=&quot;4&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1594.55
|9
|-
|आठवडा ३, २०२५
|1577.74
|8
|-
|आठवडा ४, २०२५
|307.77
|4
|1537.47
|9
|-
|आठवडा ५, २०२५
|292.2
|5
|1496.48
|9
|-
|आठवडा ६, २०२५
|328.06
|2
|1708.35
|4
|1757.59
|6
|-
|आठवडा ७, २०२५
|318.97
|5
|1629.34
|5
|1665.16
|7
|-
|आठवडा ८, २०२५
|293.83
|5
|rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1579.06
|8
|-
|आठवडा ९, २०२५
|305.16
|5
|1661.1
|9
|-
|आठवडा १०, २०२५
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1578.58
|9
|-
|आठवडा ११, २०२५
|334.98
|4
|1678.36
|5
|1717.9
|7
|-
|आठवडा १२, २०२५
|rowspan=&quot;4&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|rowspan=&quot;12&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1544.6
|9
|-
|आठवडा १३, २०२५
|1557.77
|9
|-
|आठवडा १४, २०२५
|1566.95
|9
|-
|आठवडा १६, २०२५
|1414.68
|10
|-
|आठवडा १९, २०२५
|259.48
|5
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|-
|आठवडा २२, २०२५
|287.04
|5
|-
|आठवडा २३, २०२५
|317.38
|5
|1535.46
|10
|-
|आठवडा २४, २०२५
|296.19
|5
|1506.47
|10
|-
|आठवडा २५, २०२५
|295.05
|5
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|-
|आठवडा २७, २०२५
|310.54
|5
|1512.98
|10
|-
|आठवडा २८, २०२५
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1509.22
|10
|-
|आठवडा २९, २०२५
|1522.89
|10
|-
|आठवडा ३०, २०२५
|320.26
|5
|1590.29
|5
|1646.37
|8
|-
|आठवडा ३१, २०२५
|307.31
|5
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1586.19
|8
|-
|आठवडा ३२, २०२५
|329.73
|3
|1591.22
|5
|1658.19
|8
|-
|आठवडा ३३, २०२५
|292.68
|5
|rowspan=&quot;5&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1602.1
|8
|-
|आठवडा ३४, २०२५
|rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1551.73
|9
|-
|आठवडा ३५, २०२५
|1543.83
|8
|-
|आठवडा ३६, २०२५
|1633.16
|7
|-
|आठवडा ३७, २०२५
|291.62
|5
|1606.41
|9
|-
|आठवडा ३८, २०२५
|rowspan=&quot;16&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1571.52
|5
|1627.19
|8
|-
|आठवडा ३९, २०२५
|1561.74
|5
|1624.6
|7
|-
|आठवडा ४०, २०२५
|1630.86
|4
|1693.01
|6
|-
|आठवडा ४१, २०२५
|1613.67
|4
|1670.28
|6
|-
|आठवडा ४२, २०२५
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1534.91
|8
|-
|आठवडा ४३, २०२५
|1521.48
|5
|1576.6
|8
|-
|आठवडा ४४, २०२५
|rowspan=&quot;10&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1503.83
|9
|-
|आठवडा ४५, २०२५
|1486.77
|8
|-
|आठवडा ४६, २०२५
|1487.1
|9
|-
|आठवडा ४७, २०२५
|1494.08
|9
|-
|आठवडा ४८, २०२५
|1455.08
|9
|-
|आठवडा ४९, २०२५
|1419.06
|9
|-
|आठवडा ५०, २०२५
|1408.11
|8
|-
|आठवडा ५१, २०२५
|1456.51
|9
|-
|आठवडा ३, २०२६
|1352.26
|10
|-
|आठवडा ५, २०२६
|1283.81
|10
|}

[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]]
[[वर्ग:स्टार प्रवाह]]</text>
      <sha1>hkzm3ynsvffc0cgonew4jqji0xoi9qz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>शतावरी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65615</id>
    <revision>
      <id>2683539</id>
      <parentid>2537839</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T03:56:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>साचा</comment>
      <origin>2683539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12517" sha1="mn4prwdkfad9ipoa7x5kw73zk5m7tcp" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''शतावरी''' (संस्कृतमध्ये नारायणी; शास्त्रीय नाव ॲस्पॅरेगस रेसिमोसस) ही एक पर्णहीन, काटेरी, बहुवार्षिक आरोहिणी वेल आहे. खोडावर  वाढणाऱ्या लांब व मोठय़ा फांद्यांना अनेक पेर असतात. या प्रत्येक पेरावर लहान, हिरव्या, एकाआड एक उपफांद्या असतात. या फांद्यांना ‘पर्णकांडे’ म्हणतात. या पर्णकांड्या पानांप्रमाणे भासतात. ही ‘पाने’ बारीक असून सुरूच्या पानासारखी दिसतात. फांद्यांवर साधारणपणे १ सें.मी. लांबीचे बाकदार काटे असून ते खालच्या बाजूस वाकलेले असताता. ही ‘पाने’ २ ते ६ च्या संख्येच्या गुच्छात उगवणारी २ ते ३ सें.मी. पर्यंत लांब असतात. लांब फांद्यांवर पेरावर टोकदार, वाकडे काटे असतात. शतावरी आधारास गुंडाळून घेते व वर चढते आणि अनेक फांद्या तयार होऊन लहान काटेरी झुडूप तयार होते. 

==फुले, फळे, मूळ आणि बिया==
[[File:Asparagus tetragonus 135-8288.jpg|़डावे|इवलेसे|शतावरी]]
शतावरीची फुले पांढऱ्या किंवा गुलाबी रंगाची असून गुच्छात येतात. फळ वाटाण्याच्या आकारमानाचे असून त्यामध्ये एक किंवा दोन मिरीएवढ्या बिया असतात. झाडाची मुळे जाड, लांबट गोल असून दोन्ही टोकाकडे निमुळती असतात. यांनाच कंद असे म्हणतात. कंद पांढरे असतात व ते एका झाडाला १०० पर्यंत असू शकतात. यामुळेच या वनस्पतीला शतावरी असे नांव पडले आहे.
शतावरीची मुळे जमिनीखाली बुंध्याजवळ झुपक्याने वाढतात. एका वेलीस अनेक मुळ्या फुटतात साधारणतः १०० मुळ्या एकावेळी फुटल्यामुळे तिला शतमुळा असे नाव पडले आहे. मुळांच्या वर पातळ करडय़ा रंगाचा पापुद्रा असतो, तसेच मुळाचा मधला भाग पिवळसर रंगाचा आणि टणक असतो. मुळांचा औषधात वापर करताना हा भाग काढून टाकावा लागतो. शतावरी मधुर रसाची असते .  

==आढळ आणि घरगुती वापर== 
शतावरीला शास्त्रीय परिभाषेत Asparagus racemosus असे म्हणतात. ही वनस्पती Liliaceae या कुटुंबातील आहे. शतावरी ही मूळची भारतीय असून उष्ण व समशीतोष्ण कटिबंधात समुद्रसपाटीपासून ४००० फूट उंचीपर्यत सर्व देशभर वाढताना दिसते. भारतात [[सह्याद्री]] डोंगररांगांत, [[सातपुडा]] पर्वत रांगांत व [[कोकण|कोकणात]] शतावरीच्या वेली खडकाळ जमिनीवर, डोंगर उतारावर तसेच जंगलातही आढळतात. शोभेचे झाड म्हणून शतावरी घरोघरी लावलेली दिसते.&lt;ref&gt;http://www.loksatta.com/healthit-news/plants-medicinal-tree-in-your-home-gallery-during-rainy-season-141212/&lt;/ref&gt;
 
आपल्याकडे शतावरीचा आणखी एक प्रकार आहे. त्याला '''[[अस्पॅरॅगस|भाजीची शतावरी]]''' असे म्हणतात. तिचे शास्त्रीय नाव Asparagus officinalis असे आहे. [[अमेरिका (खंड)|अमेरिकेतील]] [[कॅलिफोर्निया]], [[फ्रान्स|फ्रान्समधील]] मिलिल फोर्ट, [[चीन|चीनमधील]] [[तैवान]], [[जपान]] वगैरे देशात ही वनस्पती ॲस्परेगसची भाजी म्हणून खाल्ली जाते. ॲस्परेगसची  लागवड पूर्वीपासून [[काश्मीर]], [[भूतान]] या थंड प्रदेशात होत आली आहे. या भाजीचे कोवळे कोंब चवदार, आरोग्यवर्धक तर आहेतच याशिवाय त्यात भरपूर प्रमाणात व्हिटॅमिन ए व सी,  पोटॅशियम, रिबोफ्लेव्हिन व थायमिन ही औषधी तत्त्वे आहेत. या कोंबांपासून चविष्ट असे सूप तयार केले जाते. आपल्याकडे मेरी वॉशिंग्टन ह्या जातीच्या ॲस्परेगसची शिफारस केली जाते.
 
[[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] काही भागात शतावरीला 'ससूर/सुसर मुळी' असेही म्हणतात. व याची करून भााजी करून खााल्ली जाते. साधारणत: राना-वनांत वा शेतांत मृृृृग नक्षत्रातील पहिल्या काही पावसानंतर ही वनस्पती जमिनीतून वर निघते. आणि कोवळे कोवळे कोंब खूडून आणून याची भाजी बनविली जाते. 

एक रानभाजी म्हणून शेतकरी बांधव आवडीने ही भाजी खातात.

याची भाजी चविष्ट, रूचकर, आरोग्यास पोषक, जीवनसत्त्व व खनिजद्रव्ययुक्त असते.

&lt;br /&gt;

==औषधी उपयोग== 
शतावरीच्या मुळ्या आणि अंकुर या भागांपासून औषधी रसायने मिळवतात. शतावरीची चव गोड आणि कडू असते.ती कफ आणि पित्त कमी करते.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=Ayurveda: A way of life with select herbal monographs|last=फडके|first=डॉ.श्रीकृष्ण|publisher=Ayurveda institute of America|year=|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;शतावरीपासून शतावरी घृत, विष्णू तेल, शतावरी कल्प तसेच प्रमेह मिशतेल तयार केले जातात. शतावरी स्नायूंची शक्ती वाढवण्यासाठी वापरली जाते.शतावरीचे नारायण तेल हे अर्धांगवायू व [[संधिवात|संधिवातासाठी]] उपयुक्त आहे. शतावरीच्या कंदामध्ये सॅपोनिन, ग्लायकोसाइड्‌स, [[फॉस्फरस]], रिबोफ्लेव्हिन, थायमाईन, [[पोटॅशियम]], [[कॅल्शियम]] व इतरही रासायनिक द्रव्ये आहेत. कंदाचा उपयोग पित्तप्रदर, ज्वर, धातुवृद्धी, [[मुतखडा]], अपस्मार व रक्तशुद्धीसाठी केला जातो. कंदाचा उपयोग जनावरांमध्ये विशेषतः गायी, म्हशींमध्ये जास्त [[दूध]] मिळण्यासाठी केला जातो. शतावरी कल्प हा शतावरीच्या कंदापासून बनविला जातो. तसचे शतावरीपासून तयार केलेले नारायण तेल अर्धांगवायू व संधिवातावर गुणकारी आहे.  तसेच ही स्मृतिवर्धक कार्य करते. [[मासिक पाळी|मासिक पाळीत]] अंगावरून खूप स्राव जाणे ही, नव्याने पाळी येणाऱ्या तरुण मुली व पाळी जाण्याच्या मेनोपॉझच्या काळात या तीनही तक्रारींमध्ये स्त्रियांना शतावरी वनस्पतीची मदत होते. स्त्रियांच्या सुलभ प्रसूतीसाठी हिचा वापर केला जातो.&lt;ref&gt;http://maharashtratimes.indiatimes.com/lifestyle/health-wealth/-/articleshow/2504622.cms{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==शतावरीची शेती==
शतावरीची लागवड केल्यानंतर ती सतत १४-१५ वर्षे जमिनीत टिकून राहते व बागायती असल्याने उत्पन्न येणे चालू राहते. लागवडीनंतर एका वर्षाने कोंब तयार होतात. भारतातील सर्व फार्मसी शतावरीच्या मुळ्या विकत घेतात. भारताबाहेरही त्यांना मागणी असते. [[अ‍ॅलोपॅथी|अ‍ॅलोपथी]], [[आयुर्वेद]], [[होमिओपॅथी]] या तिन्ही औषधशास्त्रांत शतावरीच्या मुळ्या वापरतात.

==हे सुद्धा पहा==
* [[अस्पॅरॅगस]]
* [[अश्वगंधा]]

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
* http://envis.frlht.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180519214823/http://envis.frlht.org/ |date=2018-05-19 }}
शेती फायद्याची : औषधी सुगंधी वनस्पती-(फेब्रुवारी-२००५), [[डॉ. पंजाबराव देशमुख|डॉ.पंजाबराव देशमुख]] कृषि विद्यापीठ, [[अकोला]]

[[वर्ग:औषधी वनस्पती]]
[[वर्ग:काटेरी वृक्ष]]</text>
      <sha1>mn4prwdkfad9ipoa7x5kw73zk5m7tcp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2683540</id>
      <parentid>2683539</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T03:57:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>दुवा</comment>
      <origin>2683540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12513" sha1="5h5c8isr4pdbu9fm2efem0kos7frtcm" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''शतावरी''' (संस्कृतमध्ये नारायणी; शास्त्रीय नाव ॲस्पॅरेगस रेसिमोसस) ही एक पर्णहीन, काटेरी, बहुवार्षिक आरोहिणी वेल आहे. खोडावर  वाढणाऱ्या लांब व मोठय़ा फांद्यांना अनेक पेर असतात. या प्रत्येक पेरावर लहान, हिरव्या, एकाआड एक उपफांद्या असतात. या फांद्यांना ‘पर्णकांडे’ म्हणतात. या पर्णकांड्या पानांप्रमाणे भासतात. ही ‘पाने’ बारीक असून सुरूच्या पानासारखी दिसतात. फांद्यांवर साधारणपणे १ सें.मी. लांबीचे बाकदार काटे असून ते खालच्या बाजूस वाकलेले असताता. ही ‘पाने’ २ ते ६ च्या संख्येच्या गुच्छात उगवणारी २ ते ३ सें.मी. पर्यंत लांब असतात. लांब फांद्यांवर पेरावर टोकदार, वाकडे काटे असतात. शतावरी आधारास गुंडाळून घेते व वर चढते आणि अनेक फांद्या तयार होऊन लहान काटेरी झुडूप तयार होते. 

==फुले, फळे, मूळ आणि बिया==
[[File:Asparagus tetragonus 135-8288.jpg|़डावे|इवलेसे|शतावरी]]
शतावरीची फुले पांढऱ्या किंवा गुलाबी रंगाची असून गुच्छात येतात. फळ वाटाण्याच्या आकारमानाचे असून त्यामध्ये एक किंवा दोन मिरीएवढ्या बिया असतात. झाडाची मुळे जाड, लांबट गोल असून दोन्ही टोकाकडे निमुळती असतात. यांनाच कंद असे म्हणतात. कंद पांढरे असतात व ते एका झाडाला १०० पर्यंत असू शकतात. यामुळेच या वनस्पतीला शतावरी असे नांव पडले आहे.
शतावरीची मुळे जमिनीखाली बुंध्याजवळ झुपक्याने वाढतात. एका वेलीस अनेक मुळ्या फुटतात साधारणतः १०० मुळ्या एकावेळी फुटल्यामुळे तिला शतमुळा असे नाव पडले आहे. मुळांच्या वर पातळ करडय़ा रंगाचा पापुद्रा असतो, तसेच मुळाचा मधला भाग पिवळसर रंगाचा आणि टणक असतो. मुळांचा औषधात वापर करताना हा भाग काढून टाकावा लागतो. शतावरी मधुर रसाची असते .  

==आढळ आणि घरगुती वापर== 
शतावरीला शास्त्रीय परिभाषेत Asparagus racemosus असे म्हणतात. ही वनस्पती Liliaceae या कुटुंबातील आहे. शतावरी ही मूळची भारतीय असून उष्ण व समशीतोष्ण कटिबंधात समुद्रसपाटीपासून ४००० फूट उंचीपर्यत सर्व देशभर वाढताना दिसते. भारतात [[सह्याद्री]] डोंगररांगांत, [[सातपुडा]] पर्वत रांगांत व [[कोकण|कोकणात]] शतावरीच्या वेली खडकाळ जमिनीवर, डोंगर उतारावर तसेच जंगलातही आढळतात. शोभेचे झाड म्हणून शतावरी घरोघरी लावलेली दिसते.&lt;ref&gt;http://www.loksatta.com/healthit-news/plants-medicinal-tree-in-your-home-gallery-during-rainy-season-141212/&lt;/ref&gt;
 
आपल्याकडे शतावरीचा आणखी एक प्रकार आहे. त्याला '''[[अस्पॅरॅगस|भाजीची शतावरी]]''' असे म्हणतात. तिचे शास्त्रीय नाव Asparagus officinalis असे आहे. [[अमेरिका (खंड)|अमेरिकेतील]] [[कॅलिफोर्निया]], [[फ्रान्स|फ्रान्समधील]] मिलिल फोर्ट, [[चीन|चीनमधील]] [[तैवान]], [[जपान]] वगैरे देशात ही वनस्पती ॲस्परेगसची भाजी म्हणून खाल्ली जाते. ॲस्परेगसची  लागवड पूर्वीपासून [[काश्मीर]], [[भूतान]] या थंड प्रदेशात होत आली आहे. या भाजीचे कोवळे कोंब चवदार, आरोग्यवर्धक तर आहेतच याशिवाय त्यात भरपूर प्रमाणात व्हिटॅमिन ए व सी,  पोटॅशियम, रिबोफ्लेव्हिन व थायमिन ही औषधी तत्त्वे आहेत. या कोंबांपासून चविष्ट असे सूप तयार केले जाते. आपल्याकडे मेरी वॉशिंग्टन ह्या जातीच्या ॲस्परेगसची शिफारस केली जाते.
 
[[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] काही भागात शतावरीला 'ससूर/सुसर मुळी' असेही म्हणतात. व याची करून भााजी करून खााल्ली जाते. साधारणत: राना-वनांत वा शेतांत मृृृृग नक्षत्रातील पहिल्या काही पावसानंतर ही वनस्पती जमिनीतून वर निघते. आणि कोवळे कोवळे कोंब खूडून आणून याची भाजी बनविली जाते. 

एक रानभाजी म्हणून शेतकरी बांधव आवडीने ही भाजी खातात.

याची भाजी चविष्ट, रूचकर, आरोग्यास पोषक, जीवनसत्त्व व खनिजद्रव्ययुक्त असते.

==औषधी उपयोग== 
शतावरीच्या मुळ्या आणि अंकुर या भागांपासून औषधी रसायने मिळवतात. शतावरीची चव गोड आणि कडू असते.ती कफ आणि पित्त कमी करते.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=Ayurveda: A way of life with select herbal monographs|last=फडके|first=डॉ.श्रीकृष्ण|publisher=Ayurveda institute of America|year=|isbn=|location=|pages=}}&lt;/ref&gt;शतावरीपासून शतावरी घृत, विष्णू तेल, शतावरी कल्प तसेच प्रमेह मिशतेल तयार केले जातात. शतावरी स्नायूंची शक्ती वाढवण्यासाठी वापरली जाते.शतावरीचे नारायण तेल हे अर्धांगवायू व [[संधिवात|संधिवातासाठी]] उपयुक्त आहे. शतावरीच्या कंदामध्ये सॅपोनिन, ग्लायकोसाइड्‌स, [[फॉस्फरस]], रिबोफ्लेव्हिन, थायमाईन, [[पोटॅशियम]], [[कॅल्शियम]] व इतरही रासायनिक द्रव्ये आहेत. कंदाचा उपयोग पित्तप्रदर, ज्वर, धातुवृद्धी, [[मुतखडा]], अपस्मार व रक्तशुद्धीसाठी केला जातो. कंदाचा उपयोग जनावरांमध्ये विशेषतः गायी, म्हशींमध्ये जास्त [[दूध]] मिळण्यासाठी केला जातो. शतावरी कल्प हा शतावरीच्या कंदापासून बनविला जातो. तसचे शतावरीपासून तयार केलेले नारायण तेल अर्धांगवायू व संधिवातावर गुणकारी आहे.  तसेच ही स्मृतिवर्धक कार्य करते. [[मासिक पाळी|मासिक पाळीत]] अंगावरून खूप स्राव जाणे ही, नव्याने पाळी येणाऱ्या तरुण मुली व पाळी जाण्याच्या मेनोपॉझच्या काळात या तीनही तक्रारींमध्ये स्त्रियांना शतावरी वनस्पतीची मदत होते. स्त्रियांच्या सुलभ प्रसूतीसाठी हिचा वापर केला जातो.&lt;ref&gt;http://maharashtratimes.indiatimes.com/lifestyle/health-wealth/-/articleshow/2504622.cms{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==शतावरीची शेती==
शतावरीची लागवड केल्यानंतर ती सतत १४-१५ वर्षे जमिनीत टिकून राहते व बागायती असल्याने उत्पन्न येणे चालू राहते. लागवडीनंतर एका वर्षाने कोंब तयार होतात. भारतातील सर्व फार्मसी शतावरीच्या मुळ्या विकत घेतात. भारताबाहेरही त्यांना मागणी असते. [[अ‍ॅलोपॅथी|अ‍ॅलोपथी]], [[आयुर्वेद]], [[होमिओपॅथी]] या तिन्ही औषधशास्त्रांत शतावरीच्या मुळ्या वापरतात.

==हे सुद्धा पहा==
* [[अस्पॅरॅगस]]
* [[अश्वगंधा]]

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
* [http://envis.frlht.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180519214823/http://envis.frlht.org/ |date=2018-05-19 }}
* शेती फायद्याची : औषधी सुगंधी वनस्पती-(फेब्रुवारी-२००५), [[डॉ. पंजाबराव देशमुख|डॉ.पंजाबराव देशमुख]] कृषि विद्यापीठ, [[अकोला]]

[[वर्ग:औषधी वनस्पती]]
[[वर्ग:काटेरी वृक्ष]]</text>
      <sha1>5h5c8isr4pdbu9fm2efem0kos7frtcm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मराठा घराणी व राज्ये</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69054</id>
    <revision>
      <id>2683510</id>
      <parentid>2682873</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T16:10:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-14972-80</username>
        <id>180858</id>
      </contributor>
      <comment>मराठ्यांच्या इतिहासाची साधने खंड 6</comment>
      <origin>2683510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66465" sha1="9neqfymkroghqsueng05p4pb8jschik" xml:space="preserve">{{Short description | Maratha noble families which served Maratha Empire as commander of Maratha army}}
[[चित्र:Shivaji British Museum.jpg|इवलेसे|उजवे|मराठा साम्राज्याचे संस्थापक [[शिवाजी महाराज]]]]
[[चित्र:Flag of the Maratha Empire.svg |इवलेसे | उजवे | [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याचा ध्वज]]]]
'''मराठा सरदार घराणी व राज्ये''', १७ ते १८वे शतकात [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याच्या]] विस्तारासाठी व संरक्षणासाठी ज्या [[मराठा]] सरदार घराण्यांनी योगदान दिले, त्या राजघराण्यांची ही यादी आहे. [[मराठा]] ही महाराष्ट्र, कर्नाटक, गुजरात आणि शेजारील राज्यांतील क्षत्रिय वंश आहे. मौर्य, सातवाहन, वाकाटक, राष्ट्रकूट, चालुक्य, शिलाहार, कदंब, यादव, होयसाळ, चौहान, गुहिल, सिसोदिया, सिंधिया, सोळंकी, परमार, अभिर अशा उत्तर आणि दक्षिण भारतातील प्राचीन क्षत्रिय घराणे महाराष्ट्रातून उत्तरेत गेले आहेत

=== ठळक मराठा राजघराणी ===


== भोसले घराणे ==

*'''भोसले घराणे''' हे घराणे मराठा साम्राज्यातील मुख्य व महत्त्वाचे घराणे मानले जाते. [[शिवाजी महाराज]] हे याच घराण्यातील होते. या घराण्याचा [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याच्या]] स्थापनेपासून ते विस्तारापर्यंत मोलाचा वाटा आहे. या घराण्याच्या महाराष्ट्रात अनेक शाखा आहेत त्यापैकी कोल्हापूरकर भोसले, सातारकर भोसले, नागपूरकर भोसले, अक्कलकोटकर भोसले, तंजावरकर भोसले या प्रमुख शाखा.


== घोरपडे घराणे ==

*'''घोरपडे घराणे''' हे घराणे भोसले घराण्याची थोरली शाखा असून भोसल्यांचे भाऊबंद आहेत. बहमनी काळात घोरपडीच्या मदतीने कोकणातील किल्ला जिंकल्याने घोरपडे हे आडनाव प्राप्त झाले. हे घराणे आदिलशाहीत प्रमुख सरदारांपैकी एक होते. या घराण्यातील [[बाजी घोरपडे]] याने शहाजी राजांशी दगाफटका केल्याने, याला शिवरायांनी ठार मारले. मराठा साम्राज्याचे सेनापती [[संताजी घोरपडे]] हे याच घराण्यातील होते. या घराण्याला ''ममलकतमदार'', ''हिंदुराव'' व ''अमिर-उल-उमराव'' हे किताब होते. या घराण्याच्या महाराष्ट्रात अनेक शाखा आहेत त्यापैकी कापशीकर घोरपडे, [[मुधोळ संस्थान|मुधोळकर घोरपडे]], सेंदूरकर घोरपडे, दत्तवाडचे घोरपडे आणि गजेन्द्रगडकर घोरपडे या प्रमुख शाखा.


== मोहिते घराणे ==

*'''(तळबीडकर) मोहिते घराणे''' हे घराणे शिवकाळात स्वराज्यात सामील झाले. सेनापती [[हंबीरराव मोहिते]] व शिवरायांच्या पत्नी सोयराबाई ह्या याच घराण्यातील. या घराण्याला ''हंबीरराव'' हा किताब शिवरायांनी दिला. या‌ घराण्याच्या अनेक शाखा महाराष्ट्रात आहेत, त्यापैकी [[तळबीड]] ही मुख्य मानली जाते.

== कदमबांडे घराणे ==

*'''[[कदमबांडे घराणे]]''' हे एक मराठा घराणे आहे. १८व्या शतकाच्या सुरुवातीला गुजरात व खानदेश प्रांतात मराठा साम्राज्याच्या विस्तारात या घराण्याचा मोलाचा वाटा आहे.


== शिंदे घराणे ==

* [[शिंदे घराणे|'''शिंदे/सिंधिया घराणे''']] '''- वंश -''' [[सूर्यवंशी क्षत्रिय|सूर्यवंश]], '''उपवंश -''' [[शेष वंश|शेष]], '''गोत्र -''' [[वशिष्ठ]] ('''शाखा''' '''-''' [[कौण्डिन्य|कौण्डिन्यः]]), '''प्रवर -''' [[वशिष्ठ]]-[[वरुण|मैत्रावरुण]]-[[कौण्डिन्य|कौण्डिन्यः]], '''वेद -''' [[यजुर्वेद]], '''उपवेद -''' [[धनुर्वेद]], '''मंत्र -''' [[गायत्री मंत्र]]''', देवक -''' [[मर्यादवेल|मर्यादवेल (समुद्रवेल)]], '''कुळदेवी -''' [[महालक्ष्मी|श्री महालक्ष्मी (कोल्हापूर)]], [[आई जनाई देवी]], '''कुळदैवत -''' [[ज्योतिबा|श्री ज्योतिबा]], '''चिन्ह -''' [[सर्प]] [[नाग|(नाग)]], '''ध्वज -''' [[केशरी]] व [[लाल]], '''उत्पत्ती -''' [[सिंधु देश|सिंधदेश]], '''मुळगाव -''' [[सिंध|अरोर (सिंध)]]''',''' [[कण्हेरखेड़]] ([[महाराष्ट्र]]), '''राजक्षेत्र -''' [[उज्जैन]];  [[ग्वाल्हेर]]; [[दिल्ली]] आदि, '''पदवी-'''[[पाटील|पाटील-ए-हिन्दुस्तान]] ([[महादजी शिंदे|हिन्दुस्तान चा पाटील]]), [[देशमुख]], [[सरकार]], [[राजा|राजे]], [[महाराज]].

[[शिंदे कुळ|शिन्दे]] घराणे अथवा हिन्दीमध्ये सिंधीया हे मध्य भारतातील [[ग्वाल्हेर]] येथील राज्यकर्ते होत. राज्यकर्ते होण्याअगोदर मराठा साम्राज्याचे मुख्य सरदार घराणे होते. मराठा साम्राज्याच्या विस्तारामध्ये यांनी मोठी कामगीरी बजावली होती. शिन्दे हे मुळचे [[सातारा]] जिल्ह्यातील नीरा नदीच्या काठावरील [[कण्हेरखेड़]] या गावचे पाटील होते. राणोजी शिन्दे हा मूळ कर्ता होता. या शिन्दे घराण्याचे कुलदैवत म्हणजे कोल्हापूर मधील श्री महालक्ष्मी अंक  वाडी रत्‍नागिरीचा दक्खनचा राजा श्री जोतिबा.या जोतिबाच्या चैत्र यात्रेमध्ये शिन्दे सरकार यांच्या शासनकाठीला पहिल्या मानाच्या अठरा शासनकाठ्या मध्ये नऊ क्रमांकचा मान आहे.सध्या शिन्दे ग्वाल्हेर याठिकाणी स्थायिक असल्यामुळे त्याची ही मानाची शासनकाठी त्यांच्या वतीने चालवण्याचा मान [[सांगली]] जिल्ह्यातील [[वाळवा]] तालुक्यातील [[करंजवडे]] गावाच्या ग्रामस्थांना शिन्देंनी फार पूर्वीपासून दिला आहे.तशी नोन्द सुद्धा [[सिन्धिया देवस्थान ट्रस्ट]] यांच्याकडे आहे.  शिन्दे घराण्यातील महत्त्वाच्या व्यक्ती

** [[राणोजी शिंदे]]
** साबाजी शिंदे
** जयाप्पा शिंदे
** [[दत्ताजी शिंदे]]
** [[जनकोजी शिंदे]]
** [[महादजी शिंदे]]
** मानाजी शिंदे
** जयाजीराव शिंदे
** [[माधवराव शिंदे]]
** [[ज्योतिरादित्य शिंदे]]

== तनपुरे घराणे ==

*तनपुरे - देसाई (देशमुख) घराणे हे घराणे प्रतिष्ठित मराठा घराणे असून या घराण्याचा देवगिरीच्या सेउना यादव राजघराण्याशी संबंध आहे.
*वरकटणे, तालुका करमाळा हे तनपुरे - देसाई (देशमुख) सरदारांचे वतन होते. येथे त्यांची सुमारे ३६ एकरात पसरलेली गढी आहे. सध्या तिची पडझड झालेली आहे. आसपासच्या गावांचा महसूल व कारभार येथून चालवला जात असे.
*घराण्याचे मूळ गाव परांडा तालुक्यातील खानापूर होते, येथूनच त्यांचा महाराष्ट्रात विस्तार झाला. या घराण्याच्या अनेक शाखा महाराष्ट्रात आहेत, त्यापैकी वरकटणे ही मुख्य शाखा आहे. एक शाखा सोलापूर, दुसरी शाखा खानापूरमध्ये आहे.
*तनपुरे - देसाई (देशमुख) हे पंचकुळी मराठा घराणे असून मूळ मराठ्यांच्या प्राचीन ९६ कुळांमधील एक प्रतिष्ठित असे घराणे आहे.

== धनुरकर घराणे ==

* '''[[धनुरकर शिंदे घराणे]] - वंश -''' [[सूर्यवंशी क्षत्रिय|सुर्यवंश]], '''उपवंश -''' [[नागवंश|शेष]], '''गोत्र -''' [[वशिष्ठ|विशिष्ठ]] ('''शाखा -''' [[कौण्डिन्य|कौण्डिन्यः]]), '''प्रवर -''' [[वशिष्ठ]]-[[वरुण|मैत्रावरुण]]-[[कौण्डिन्य|कौण्डिन्यः]], '''वेद -''' [[यजुर्वेद]], '''उपवेद -''' [[धनुर्वेद]], '''मंत्र -''' [[गायत्री मंत्र]], '''देवक -''' [[मर्यादवेल|मर्यादवेल (समुद्रवेल)]] व [[धनुष्यबाण]], '''कुळदेवी -''' [[कुलस्वामिनी श्री धनदाई माता|आदि शक्ति धनदाई देवी (महालक्ष्मी)]], '''कुळदेवता -''' [[काळभैरव|श्री काळभैरवः]], '''चिन्ह -''' [[सर्प]] [[नाग|(नाग)]], '''ध्वज -''' [[केशरी]] व [[लाल]], '''उत्पत्ती -''' [[सिंधु देश|सिंधदेश]], '''मुळगाव -''' [[सिंध|अरोर (सिंध)]], [[माउंट अबू|अमीरगढ़ (माउंट अबू)]], '''राजक्षेत्र -''' [[धनुर]], [[नाशिक]], [[तोरणमाळ|तोरणमाळ-अक्रानी]] आदि, '''पदवी''' '''-''' [[पाटील]], [[देशमुख]], [[राजा|रावसाहेब]], [[सरकार]], [[राजा|राजे]] आदि
*

[[धनुरकर शिंदे घराणे|'''धनुरकर शिंदे घराणे''']] हे [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[धुळे जिल्हा|धुळे जिल्ह्यातील]], एक मध्यकालीय [[धनुर]] गावाची क्षत्रिय कुटुंबची शाखा आहे.

धनुरकर शिंदे हे ताप्तीय-[[मराठा]] घराणे खान्देशात &quot;खान्देश&quot; (कान्हदेश) राजकारणत वतनदार होते. नन्तर मराठा हिंदवी साम्राज्यात छत्रपती शाहू महाराजंचे पेशवा बालाजी भट्ट च्यासोबत सैन्यात धनुर्धरांची विशेष तुकडीचे [[सरदार]] होते व त्या काळात [[धनुर]], [[अक्राणी तालुका|अक्रानी]], [[तापी नदी|ताप्ती]] क्षेत्राचि वतनदारी, परगणाचि [[देशमुख|देशमुखी]], गावांची [[पाटील|पाटीलकी]] केली व रावसाहेब, सरकार हे पदवी मिळाली. त्यात गावांचे नाव धनुर, कापडणे, उमरखेड, शीरूड, जोवखेड़ा, बोरकुंड, डोंगरगाव, म्सहावद, मड़काणी, तोरणमाळ, फत्तेपुर, धडगाव, भोंगरा, डोंडवाडा, मोरतलाई, अमळनेर, धरणगांव, रावेर, अशीरगढ़, नेपागाव, बैतूल, मुलताई आदि आहेत. शिंदे-सरकार, शिंदे-देशमुख, शिंदे-पाटील हे आडनाव व ताप्तीय-मराठा हे समाज लिहून या शिंदेवंश चे १२०० घराणे [[खान्देश|खान्देशात]] ([[तापी नदी|ताप्तीक्षेत्र]]) व १५०० घराणे [[दख्खनचे पठार|दख्खनात]] राहत आहेत.

== धारचे पवार घराणे ==

*'''धारचे पवार घराणे''' मूळचे सुपे येथील शिवपूर्व काळातील हे मराठा घराणे स्वराज्यात व मराठा साम्राज्य मध्ये उदयाला आले.प्राचीन सूर्यवंशी परमार राजघराण्यातील पूर्वज महान चक्रवर्ती सम्राट विक्रमादित्य परमार,चक्रवर्ती सम्राट शालिवाहन परमार, राजा भोज, राजा जगदेवराव परमार, भवानी राजे,राजे साबुसिंह उर्फ सरदार साबाजी पवार, कृष्णाजी राजे, काळोजी राजे, केरोजी राजे, बाबाजी राजे, संभाजी राजे,उदाजीराजे पवार, मानाजी राजे पवार यांनी स्वराज्यात मोलाची कामगिरी बजावली,मराठा साम्राज्यात सेनापती, सेना प्रमुख, सरदार, जहागीरदार, देशमुखी, सरपाटील, मुलकी पाटीलकी, गांव पाटिलकी असलेले 96 कुळी मराठा घराणे पवार हे शिवपूर्व कालीन प्रसिद्ध आणि पराक्रमी घराणे आहे.१८व्या शतकात माळवा प्रांतात मराठा साम्राज्याचा विस्तार करण्यास या घराण्याचा मोलाचा वाटा आहे.धारचे संस्थानिक यशवंतरावराजे यांचा राज्याभिषेक झाला होता.या घराण्याला राजे ''विश्वासराव'' व ''सेनाबारासहस्री'' हे किताब होते. या घराण्याच्या महाराष्ट्रात अनेक शाखा आहेत त्यापैकी सुपेकर पवार, वाघोलीकर पवार,मलठण कर,विदर्भातील खेडकर पवार,धारचे पवार आणि देवासचे पवार,नगरदेवळेकर पवार, प्रमुख शाखा.तसेच इतर प्रमुख शाखा वाल्हे, सुपे, चिंचणी, येळपाने, पिंपळगांवकर पवार,जळगाव चाळीसगाव, नाशिक, कोकण, सातारा, अशा अनेक जिल्ह्यात आणि महाराष्ट्राच्या बाहेर ही अनेक शाखा आहेत.सध्या धार आणि देवास मध्यप्रदेश, सुपे जि. नगर, नगरदेवळे जि. जळगाव येथे राजवाडा आणि राजगादी आहे.


== थोरात घराणे ==

*'''[[थोरात घराणे]]''' हे शिवकाळातील मराठा घराणे पेशवाईत उदयाला आले. [[संभाजी महाराज|संभाजी महाराजांच्या]] मृत्यूनंतर चाललेल्या मुघल-मराठा संघर्षात या घराण्याने विलक्षण पराक्रम गाजवला. या घराण्याला ''दिनकरराव'', ''अमिरुलउमराव'' व ''जंगबहादर'' हे किताब होते. १८व्या शतकाच्या सुरुवातीला [[गुजरात]], खानदेश व बागलाण प्रांतात मराठा साम्राज्याच्या विस्तारात या घराण्याचा मोलाचा वाटा आहे. या घराण्याला [[सूरत]], [[संगमनेर]], [[जुन्नर]], , कडेवलीत, [[पुणे]] आणि विजापूर या प्रांतात सरंजाम होता. [[पानिपतची तिसरी लढाई|पानिपतच्या तिसऱ्या लढाईत]] या घराण्यातील अनेक पुरुष कामी आले. या घराण्याच्या महाराष्ट्रात अनेक शाखा आहेत त्यापैकी विरगावकर थोरात, खुट्बावकर , कौठा- अनगरेकर, [[वाळकी|वाळकीकर थोरात]], पिंपळगावकर थोरात, वाळवेकर थोरात, पारनेरकर थोरात, नेवासकर थोरात आणि भूमचे थोरात या प्रमुख शाखा आहे.
*

== जगदाळे घराणे ==

*'''[[जगदाळे]]''' हे घराणे मूळचे [[मसूर|मसूर परगण्यातील]] पिढीजात वतनदार होते. हे घराणे पवार घराण्याची एक शाखा आहे. शिवकाळात हे घराणे आदिलशाहीच्या सेवेत होते. अफजल खानाच्या स्वारीच्या वेळी या घराण्यातील महादजी जगदाळे हा अफजल खानाला येऊन मिळाला होता. प्रतापगडाच्या पायथ्याशी झालेल्या लढाईत हा ठार झाला, पुढे शाहू राजांच्या काळात हे घराणे मराठा साम्राज्यात सामील झाले. 


== ढमढेरे घराणे ==

*'''[[ढमढेरे]]''' हे मराठा साम्राज्यातील प्रसिद्ध घराणे आहे. [[तळेगाव ढमढेरे]] हे या घराण्याचे मूळ ठिकाण आहे. छत्रपती संभाजी महाराज ते पेशवाई कालखंडापर्यंत या घराण्याने उत्तम कामगिरी बजावली आहे. ढमढेरे हे पेशव्यांच्या हुजुरात सैन्यातील प्रमुख सरदारांपैकी एक होते.&lt;br /&gt;


== कदम घराणे ==

*'''देवळालीकर कदम''' देवळाली प्रवरा येथील कदम हे बँकापूरच्या कदंबांचे वंशज. हे छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या वेळेस राजगड किल्याचे ''तट-सरनौबत'' होते. राजाराम छत्रपतींच्या जिंजीच्या प्रवासातही बाजी कदम आणि खंडोजी कदम देवळालीकर हे बरोबर होते.

== रणनवरे/रणवरे घराणे ==

*''' रणनवरे/रणवरे घराणे '''
रणनवरे/रणवरे हे शिवपूर्वकालीन प्रतिष्ठित मराठा घराणे आहे,

जिंती तालुका फलटण हे रणनवरे सरदारांचे मूळ गाव रणनवरे घराण्याचा येथूनच महाराष्ट्रात विस्तार झाला.

रणामध्ये लढण्यासाठी अग्रेसर असणाऱ्या बदामीकर साळुंखे चालुक्यांची ही मुधोळ येथील शाखा आहे.

रणनवरे हे मराठ्यांच्या प्राचीन ९६ कुळांमधील एक प्रतिष्ठित असे घराणे आहे.

सरदार मलोजी रणनवरे हे शहाजी राजे भोसले यांचे सहकारी होते. त्यांनी शहाजी राजे यांच्या सनदा विजापूरवरून जाऊन आणल्या.शहाजी महाराजांनी त्यांना हुक्केरी रायबाग परगण्याचे कारभारी म्हणून नेमले होते.

तंजावर येथील प्रसिद्ध शिलालेखातील शहाजी राजांना मदत करणाऱ्या ९६ कुळांच्या यादीत या घराण्याचे नाव आहे.

बाजी रणनवरे हे शिवरायांच्या शिलेदारांचे सरदार होते. 

जिंतीकर रणनवरे सरदारांनी स्वराज्याची पहिल्या बेलसरच्या लढाईत शिवरायांचा तोफखाना सांभाळला होता.शिवरायांच्या तोफखान्याचे पाहिजे प्रमुख हा मान रणनवरे सरदारांना जातो.

वर्धनगड आणि पांडवगडाचे किल्लेदार हे रणनवरे सरदार होते.

महाराष्ट्रात रणनवरे/रणवरे परिवाराच्या शाखा असलेली गावे...
पुणे जिल्हा:निमसाखर, मळद (दौंड),राख, सणसर, रणनवरेवाडी, हिंजवडी.
मांडकी, निंभोरे, जिंती (सातारा), जवळगाव (अंबाजोगाई),शिंदेवाडी, बोथे, लोणी (सातारा), सिंदुरजन, कडगाव (कोल्हापुर), काटी (विदर्भ), सेलू (वर्धा), पाणीपत (हरियाणा), बदामी (कर्नाटक).

== मरळ घराणे == 

मरळ यांचे गोत्र अत्री,देवक पानकणीस व कुलदेवी जोगेश्वरी (आंबेजोगाई)आहे. यांचे मूळ घराणे जाधव पण काही कारणाने जाधव चे मरळ आडनाव केले. मरळ बारा मावळातील कानंद खोऱ्यात यांची देशमुखी होती.यांचे मुख्य गाव कानंद(वेल्हे,पुणे) या गावावरून या खोऱ्याचे नाव कानंद खोरे आहे . छत्रपती शिवाजी महाराज यांनी झुंझारराऊ हा किताब दिला. नंतर काही कारणाने मरळ घराण्यातील कुटुंबे वेल्हे तालुक्यात धानेप, कोंढावळे, पावे, दापोडे तसेच केळावडे (भोर), कोंढवे बुद्रुक (हवेली) येथे स्थायिक झाले. तरी अजूनही कानंद गावात मरळ घराण्याचे मूळ वंशज आहेत.

== महाडीक घराणे ==

● [[महाडीक]] - तारळे(सातारा जिल्हा), निनाम(सातारा). नागपूर, कोल्हापूर (महाराष्ट्र) कोकण, महाड, नेवरी,येलूर,ग्वाल्हेर, तंजावर, कर्नाटक.


== माने घराणे ==

●[[माने]] - राष्ट्रकुट वंशज [[ कुळ: सोमवंशी, देवक: गरुड पक्षी, गरुडाचे पंख. [[रहिमतपूर]]  माने ,आणि [[म्हसवड]]  राजेमाने सातारा जिल्हा, माने-पाटील विसापूर,मणेराजुरी(जमदाडे) ,सावर्डे तासगाव सांगली, महाराष्ट्र , वेळापूर् माने-देशमुख , कारेपूर,  ता-लातूर, माने-भिमबहादुर कसबा सांगाव, मांगूर, चरेगाव, उदगाव. माने(भुजबळराव)आंबव,व भुजबळराव,घाटीवळे, माने, कुरचुम,सर्व गावे ता.संगमेश्वर (रत्‍नागिरी जिल्हा), सरकार-रुकडी, भादोले, भेंडवडे. यवतमाळ आणि नागपूर येथील माने. ठोमासे गाव चे माने पाटील.
माने सरकार (पतंगराव) गाव- खानापूर , जि-सांगली . माने-खुबी, ता कराड,.माने  गाव- इस्लामपूर, ता. वाळवा, जि-सांगली

== घाटगे/घाडगे घराणे ==

*[[घाटगे|राजे-घाटगे]] || [[घाटगे|राजे-घाडगे]]:  

(वंश: सूर्यवंश गोत्र:कश्यप देवकः-सूर्यफुल)[कलचुरी - काळमुख सूर्यवंशी उर्फ घाटगे वंश], पाचेगाव,राजापूर, डिस्कळ(दिसकळ),मलवडी, निमसोड ता.खटाव, रायगाव, कोळ, कुकुडवाड (कराड भाग), खटाव मान काही भागात केंजळगड  (सातारा जिल्हा), कुमठे,बोरगांव(बहे)(जिल्हा सागली) कागल (कोल्हापूर जिल्हा) बारामती (पुणे जिल्हा) (महाराष्ट्र, कर्नाटक).

== मोरे घराणे ==

* [[मोरे]] - सुर्यवंश, लक्षमणपुत्र चंद्रकेतूचे वंशज, (मौर्यखंड), चंद्रगुप्त मौर्याचे कोकणात स्थलांतरित झालेले वंशज. सुरुवातीस छत्रपती शिवरायांना स्वराज्यासाठी विरोध आणि नंतर यांच्याच वंशजानी हिंदवी स्वराज्याकरिता तसेच पानिपतात स्वतःच रक्त सांडवल. जावळी, रायगड किल्ल्याचा परिसर, खटाव (सातारा जिल्हा) या गावाजवळचा वर्धनगड (महाराष्ट्र).

== मोहिते घराणे ==

*[[मोहिते]] - चव्हानकुळी, [[तळबीड]][[जालना|, गोवेे(सातारा) येेेथील 'मोहिते इनामदार]]' [पोखले-ता.पन्हाळा येथील-मोहिते पाटील]. सरसेनापती हंबीरराव मोहिते हे वीर पुरुष.


== मानकर घराणे ==

*'''मानकर/माणकर :''' सेनापती खंडोजी दादजी माणकर (छत्रपती शाहू पर्व) यांचे सरदार घराणे.(सरखेल तुळाजी कान्होजी आंग्रे यांचे सासरे).
&quot;रायगड जिल्हा&quot;: माणकर वाडा-खरवली, ता.माणगांव (इनामदार)
&quot;पुणे जिल्हा&quot;: सांगरुण-कातवडी, ता.हवेली. (सरपाटील मोसे खोरे) मौजे पारगाव तर्फे खेड (पाटील) ता. आंबेगाव, मानकरवाडी-मुळशी, मावळ, भोर, जुन्नर, इंदापूर या तालुक्यात आणि महाड-रायगड जिल्ह्यात उपशाखा वस्तीस आहेत.
(इतिहास संशोधन-श्री.गणेश संभाजी मानकर, पुणे दि.०९.०९.२०२३)

== मारणे घराणे ==

*[[मारणे]] - [[मुठे खोरे]] , [[मुठे मावळ]] 

 * [['मारणे देशमुख']] *


== शिर्के घराणे ==

* [[शिर्के]] - कोकण, श्रीरंगपूर (महाराष्ट्र). बल्लाळ होयसळ यादव यांचे वंशज

== शिवले घराणे ==

*शिवले -  हे प्रतिष्ठित मराठा घराणे आहे, &quot;देवक वडाचे, वढू बुद्रुक तुळापूर, म ुंगे, किवळे, शिवली - भड                      वली व रेडग/  महाराष्ट्र. शिवले देशमुख, शिवले पाटील, शिवले चौगुले, शिवले (शिवळे ) -इनामदार ई. पदावर काम केलेले आहे. महत्त्वाचे कार्य म्हणजे छत्रपती संभाजी महाराज याचे अंतिम क्रिया याच घराण्यातील वीर पुरुषांनी केली.&quot; https://www.facebook.com/Shivale070419810704981/ संभाजी महाराजांची समाधी स्थळ वढू बुद्रुक गावी आहे. 

== सावंत घराणे ==

* [[सावंत]] - सावंतवाडी, (कोकण विभाग महाराष्ट्र आणि गोवा राज्य)

== गायकवाड घराणे ==

* [[गायकवाड]] हे सूर्यवंशी क्षत्रिय मराठा घराणे आहे. घाटगे यांच्या प्रमाणेच मंगळवेढ्याच्या सूर्यवंशी कलचुरी/काळमुख घराण्याची एक शाखा. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळापासून ते मराठा साम्राज्याच्या अंतापर्यंत या घराण्याने महत्त्वाची कामगिरी बजावली. क्षत्रियांच्या अनेक धर्मांपैकी एक असलेला धर्म म्हणजे गाईचे रक्षण करणे, गाईला कवाड दिले म्हणून गायकवाड असे या घराण्याचे नाव पडले. छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या पत्नी सकवारबाई  यांचे माहेर गायकवाड घराणे होते. पुणे भागातील गायकवाड घराण्याने गुजरातवर स्वारी करून गुजरातमध्ये बडोदा संस्थानची स्थापना केली. सुर्वे, थोरात, काकडे, हांडे, शितोळे, खंडागळे, राऊत, सूर्यवंशी, दिनकरराव ही सर्व मराठा घराणी या गायकवाड कुळातूनच उत्पन्न झालेली आहेत. या सर्व घराण्यांचे देवक सूर्यफूल आहे.

== गरुड घराणे ==

*'''''गरुड''''' - राष्ट्रकुट शाखा. महाराष्ट्र बेलसर, (मावळ)  सांगिसे, टाकवे(खुर्द).


==शेलार घराणे ==

* शेलार/ [[शिलाहार]] अपरांत- यांचे कोल्हापूर व कोकण (महाराष्ट्र).

== जगताप घराणे ==
'''[[जगताप]] -'''  गुट्टीच्या सूर्यवंशी जगताप चोळ राजांचे वंशज. हे जगताप चोळ देवगिरीच्या यादवांचे मंडलिक होत.  

'''राजगादी''' : गुट्टी, आंध्रप्रदेश 

'''निशाण''' :  ध्वज स्तंभावर ऐरावत

'''हरजीराजे जगताप''' हे जगताप कुळातील मुळेपुरुष आहेत. 

'''सरदार गोदाजीराजे जगताप''' हे  त्यांच्या शौर्यासाठी प्रसिद्ध असलेल्या शिवाजी महाराजांच्या सैन्यात होते. ते छत्रपती शिवाजी महाराजांचे जवळचे बालपणीचे मित्र होते. शिवाजी महाराजांनी जिंकलेल्या पहिल्या किल्ल्यासाठी त्यांनी तोरणा किल्ल्यावरील हल्ल्यात भाग घेतला होता.

'''सरदार खंडोजी जगताप''' '''व''' '''सरदार कृष्णाजी जगताप''':पणदरे गावातील शिवाजी महारांजांच्या सैन्याखालील मराठा सरदार .

== जाधव घराणे ==

* हिंदुस्थान च्या इतिहासातील मातब्बर शुर घराणे म्हणजे [[जाधव]] घराणे ,या घराण्यांचा वंश मुळत: यदुकुळ भगवान श्री कृष्णाच्या कुळाशी आणि रजपुत शाखा जाडोन कुळाशी आहे.
* वंश- चंद्रवंश,कुळ-यदुकुळ, देवक- पानकणीस,      गोत्र -अत्री, कुळदेवी जोगेश्वरी,श्री तुळजाभवानी पश्चिम महाराष्ट्रातील काही घराण्यांचे कुलदैवत श्री जोतिर्लिंग वाडी रत्‍नागिरी जि.कोल्हापुर,आणि , काही घराण्यांचे सातारा जिल्ह्यातील पाटण तालुक्यातील जळव येथील श्री जोतिर्लिंग आहे
* हिंदवी स्वराज्याच्या महान संकल्पनेचा जन्म जिच्या उदरातुन झाला त्या स्वराज्य जननी राजमाता माॅसाहेब जिजाऊ यांचे वडील ,राजे लखुजीराव जाधव राव यांच्या घराण्याच्या अनेक शाखा महाराष्ट्रात आहेत. या घराण्याला राव हा किताब आहे. राजे जाधवराव, जाधवराव इनामदार, सरदार जाधव, जाधव-पाटील, अशी अनेक हिंदवी स्वराज्यातील मातब्बर सरदार घराणी तथा सरंजामदार घराणी महाराष्ट्रात आहेत. शंभुसिंह जाधवराव,सरसेनापती धनाजीराव जाधवराव,चंद्रसेन जाधव असे अनेक वीर योद्धे या कुळात जन्माला आहे, पैकी,
* सिंदखेडराजा चे राजे जाधवराव, सासवड चे जाधवराव,भुईंज चे जाधवराव,मालेगांव ,निनाम, बहे, परींचे,साताऱ्याच्या उत्तरेस असलेले लिंब गोवे गांव चे सरदार जाधव, कोरेगांव तालुक्यातील जळगांव चे सरदार जाधव-इनामदार, उंब्रज चे सरदार जाधव इनामदार ,आर्वी चे सरदार जाधव-पाटील इनामदार. वडोली चे सरदार जाधव,  पाटण तालुक्यातील काही गावे,कुंभार्ली,कराड गोळेश्वर चे जाधव, सातारा सांगली कोल्हापुर इत्यादी  अनेक  गावांमध्ये मातब्बर आणि मानकरी सरदार घराणी या शाखेशी जोडली आहेत
* जाधव म्हणजेच देवगिरीचे यादव. या कुळातील अजून काही आडनावाचे ही पुणे जिल्ह्यातील बारा मावळातील मरळ, घारे, कडू, निगडे ही आहेत.

== थोरात घराणे ==

*थोरात - देवक सुर्यफूल, सूर्यवंशी, गोत्र वशिष्ठ, कोल्हापूर, सांगली, सातारा, अकोले, सिन्नर, पारनेर, [[वाळकी]], [[वीरगाव]], पिंपळगाव, खुटबाव, वाळवणे, अष्टा, भूम, ओंड, कार्वे, बहे, वाळवे, येळवी,‌‌ थोरातवाडी कौठा , अनगरें ता श्रीगोंदा. छत्रपती शिवाजी महाराजांपासून पेशवेकाळापर्यंतचे सरदार घराणे.

== तुंवर (तौर) घराणे ==

* राजेतौर ([[ठाकुर]]) कुंतलवंशीय पांडवातील अर्जुनाचे व दिल्लीपती आणि ग्वाल्हेरचा तोमर, तंवर यांचे वंशज आणि साडेबावीस गावे गोदावरी नदीच्याकाठी जहागिरदार. जिल्हा जालना आणि बीड यांच्या सीमेवर आणि कोल्हापूर
 येथे भोज राजाची राजधानी कसबा बीड येथील पाटीलकी आणि सावकार.

== घोरपडे घराणे ==
*[[घोरपडे]], सिसोदे वंश,  [[राजे घोरपडे]] - [[मुधोळ]], (महाराष्ट्र, कर्नाटक).

संताजी घोरपडे हे घराण्यातील प्रभावशाली विरपुरुष.

देवाक पाच पालवी,कुळ दैवत पाली चा खंडोबा

गावे -भाडळे,जांब ,चिचंणी,डिस्कळ कआंबळएश्वर,एकाब,शिरढोण नांदगाव, तासगांव

== घार्गे  घराणे ==

* [[घर्गे-देसाई]]:- शिरोळ आणि निमसोड महाभारतातील यशोवर्धन राजाचे वंशज.

== परिहार-(पऱ्हाड) घराणे ==

*परिहार-(पऱ्हाड)- साडेबारा गावे (वंश सूर्यवंश) गोदरी, अंचरवाडी, भालगाव, पिंप्री, डिग्रस बु, यवता, माळशेंबा, केंदूर.

== कड/कडू घराणे ==

*बारा मावळ पैकी एक मोसे खोऱ्याचे देशमुख वतनदार
*चाकणच्या ८४ गावांची सरदेशमुखी 
*नायगाव(पुरंदर) 
*शिराळा, अमरावती, अहिल्यानगर येथे उपशाखा वास्तव्यास आहेत.
*कडू आडनावामध्ये ब्रिटिशकाळात चूक होऊन काही ठिकाणी &quot;कड&quot; हे आडनाव झालेले पाहायला मिळते 
*कडू घराण्याच्या इतिहास संशोधनाचे व एकीकरणाचे कार्य श्री.कृणाल कडू देशमुख करत आहेत. 
*https://www.instagram.com/kadu_sardar?igsh=amRucGQ3M2VuY2s2  हे कडू घराण्याचे अधिकृत पेज आहे.

== काळे घराणे ==


१) राशीन, ता.कर्जत, जि.नगर 
२)घोडेगाव, ता.आबेगाव,जि.पुणे

3) कुवर बहाद्दूर-देशमुख(काळे), सिन्नर, जि.नाशिक

== शिळीमकर घराणे ==

* शिळीमकर-देशमुख: (मूळचे शिंदे) 
सरदार घराणे,

देशमुख गुंजन 

मावळ (भोर - राजगड परिसर)

== काटे घराणे ==

*काटे घराणे :- पूने, हिंगणगाव, टाकोबाईचीवाडी, ता. फलटण&lt;br /&gt;
== शिरोळे घराणे ==

*इनामदार शिरोळे पाटील घराणे - शिवाजीनगर (भांबुर्डे) पुणे शहर, पावनखिंड च्या युद्धात वीरगती झालेले शिलेदार राणोजी शिरोळे व पानिपत वीर शेखोजी शिरोळे पाटील.

शिरोळे हे पुणे जिल्ह्यातील एक प्रमुख घराणं आहे. या घराण्याचे आडनाव मूळचे शिरवले होते. शिरवळे बुरुज हे रोहिडा किल्ल्याच्या सात बुरुजांपैकी एक आहे, त्यामुळे या कुटुंबाचे आडनाव शिरवळे या बुरुजावरून आले आहे. या कुटुंबाचा इतिहास मराठा साम्राज्यासाठी शौर्य आणि सेवेने चिन्हांकित आहे

पावनखिंड येथे झालेल्या युद्धात बांदल सेनेत शिरोळे सरदार देखील होते त्या युद्धात वीरगती झालेले शिरोळे सरदार यांना छत्रपती शिवाजी महाराज यांनी पुण्यातील भांबुर्डे आजचे छत्रपती शिवाजी नगर येथील काही जमीन इनाम म्हणून दिली&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://doi.org/10.7717/peerj.19621/supp-3|title=Supplemental Information 3: Maternal characteristics of GH and non-GH participants|website=doi.org|access-date=2025-07-15}}&lt;/ref&gt;

पुढे देखील शिरोळे सरदार हे स्वराज्याच्या सेवेत होते

पानिपत च्या तिसरा युद्धात शिरोळे घराण्यातील 7 कर्तबगार व्यक्ती यांना वीरगती झाल्यामुळे पेशव्यांनी त्यांना पिंपळे गुरव येथील जमीन इनाम म्हणून दिली

शिरोळे कुटुंबाचा धर्म आणि जात -- हिंदू, क्षत्रिय ९६ कुळी मराठा, कुलदेव - जेजुरीचा खंडोबा, कुल देवी - तुळजापूरची तुळजाभवानी, गोत्र - शांडिल्य, देवक - सूर्यफुल (सूर्यफुल). येकोजी - १ शिरोळे (शिरवले) हे या घराण्याचे मूल पुरुष.

शिरोळे वंशवृक्ष - येकोजी - (मुल पुरुष) -- शेखोजी -- राणोजी (पावनखिंडीच्या लढाईत लढले) -- रत्नोजी -- येकोजी - २ आणि मोराजी, येकोजीला तीन मुलगे होते -- जेसोजी, जोगोजी, गिरजोजी आणि मोराजीला पाच पुत्र - सुलतानजी, राणोजी, शेखोजी, आनंदराव, गोविंदराव.

शिरोळे कुटुंबातील ओळखीच्या व्यक्ती आहेत -- डीआयजी अधिकारी कै. दिनकरराव आबुराव शिरोळे, महापौर व आमदार कै. भाऊसाहेब लक्ष्मणराव शिरोळे, आमदार कै. मालतीबाई माधवराव शिरोळे, माजी महापौर श्री. बाळासाहेब लक्ष्मणराव शिरोळे, आर्मी मेजर कै. कृष्णराव माधवराव शिरोळे, फर्ग्युसन महाविद्यालयाचे उपप्राचार्य कै. बाबुराव गणपतराव शिरोळे, आयआरएस अधिकारी कै. माधवराव कृष्णराव शिरोळे, डॉक्टर कै. धैर्यशील बाबुराव शिरोळे, डॉक्टर कै. धैर्यशील बाबुराव शिरोळे, अधिकारी डॉ. डॉक्टर श्री. श्रीरंग धैर्यशील शिरोळे, माजी खासदार श्री. अनिल गुलाबराव शिरोळे, मारोतीराव लक्ष्मणराव शिरोळे, माजी नगरसेवक श्री. श्रीकांत भाऊसाहेब शिरोळे, आमदार श्री. सिद्धार्थ अनिल शिरोळे, राजकीय नेते श्री. रणजित श्रीकांत शिरोळे, इ.

== गोळे घराणे ==

*गोळे घराणे, भुजजी गोळे,धाकलोजी गोळे, रुद्रजी गोळे १५३ गावात सरनौबत गोळे

==दाभाडे घराणे ==
{{बदल}}
*[[चऱ्होली|चऱ्होलीकर दाभाडे]] सरदार

बजाजी दाभाडे पाटील ([[तळेगाव दाभाडे]]) यांना दोन मुले होती. १ले येसाजीराव व दुसरे सोमाजीराव होय.
* सोमाजी बिन बजाजी दाभाडे च-होली गावच्या वतनावर आले.
च-होली सरदार दाभाडे घराण्यातील सोमाजीराव दाभाडे हे मूळ पुरुष होय. सोमाजी दाभाडे यांना २ मुले होती. थोरले कृष्णाजी व '''धाकटे बाबुराव''' होय. [[कृष्णाजी दाभाडे]] यांचा अनेक ऐतिहासिक पत्रांमध्ये उल्लेख आढळतो.

छत्रपती_शाहू_महाराज शाहू महाराज १६९० पासून महाराणी येसुबाईसाहैब यांचे सोबत औरंगजेबच्या कैदेत होते. औरंगजेबच्या शेवटच्या काळात शाहू राजांना सोडवण्यासाठी ज्या मराठा सरदारांनी प्रयत्नांची शिकस्त केली, त्यामध्ये सरदार कृष्णाजी दाभाडे चऱ्होलीकर ही होते.
छत्रपती शाहू महाराज यांनी सुटकेनंतर दाभाडे घरण्यावर महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्या सोपविल्या होत्या. स्व पराक्रमाचा जोरावर त्यांनी त्या सार्थ केल्या. शाहू महाराजांनी खंडेराव दाभाडे यांना सेनापतीपदी नियुक्त केले तर, कृष्णाजी दाभाडे यांना सुभेदार व सेनाबारासहश्री म्हणून नेमले. महाराणी येसूबाई यांची दिल्लीहून सुटका करण्यासाठी गेलेल्या मराठा सैन्यात कृष्णाजी दाभाडे हे सुभेलष्कर म्हणून सामील होते. सातारा व कोल्हापूर छत्रपतींमधील वारणेच्या तहात ते उपस्थित होते. 

गुजरात, खान्देश, मिरज, बारामती, कोकण, दिल्लीमधील लढ्यात त्यांचा सहभाग होता. त्यांच्या पराक्रमावर खुश होऊन शाहू छत्रपतीकडून त्यांना अनेक गावची वतनदारी मिळाले होती. त्यांना १२ गावांची जहागिरी होती, त्यापैकी चऱ्होली हे प्रमुख वतनाचे गाव आहे. 

इ स 1725 मध्ये चऱ्होली येथील डोंगरावर वाघेश्वर महादेवाचे मंदिर सुभेदार कृष्णाजी दाभाडे यांनी बांधले.

श्रीमंत सुभेदार श्री कृष्णाजी दाभाडे यांचा कार्याचा सन्मान म्हणून चऱ्होली ग्रामस्थच्या वतीने व श्री सागर दाभाडे आणि दाभाडे घराणे यांच्या विशेष प्रयत्नांमधून चऱ्होली येथील प्रमुख चौकाला &quot;श्रीमंत सुभेदार कृष्णाजी दाभाडे&quot; चौक असे नामकरण पूर्वी करण्यात आले होते. शिवाय मरकड रोडला इंद्रायणी नदीवर असणाऱ्या पुलाला &quot;श्रीमंत सरसेनापती खंडेराव दाभाडे सरकार&quot;पूल असे नामकरण करण्यात आले आहे.

= मराठा राज्ये =

ब्रिटिशांच्या भारतातील आगमनापूर्वी भारतावर  मराठ्यांचे साम्राज्य होते. भारत देशावर ब्रिटिश सत्ता येण्यापुर्वी भारताच्या अटक ते कटक (पुर्व-पश्चिम दिशा), पंजाब-हरियाना ते तंजावर (उत्तर-दक्षिण दिशा) या भूभागावर सातारा(चक्रवर्ती राजधानी) अंकित अनेक मराठी महाराजांची बडोदा, धार, ईंदौर, ग्वाल्हेर, तंजावर अशी राज्ये तसेच मराठी सरदारांची संस्थाने होती.

* [[अक्कलकोट]]
* [[इचलकरंजी]]
* [[इंदूर]]
* [[औंध]]
* [[कुरुंदवाड]]
* [[कोल्हापूर]]
* [[ग्वाल्हेर|ग्वाल्ह]].[[ग्वाल्हेर|र]]
* [[धनुर]] 
* [[जत]]
* [[जव्हार]]
* [[झांशी]]
* [[तंजावर]]
* [[देवास]] (थोरली पाती, धाकटी पाती)
* [[धार]]
* [[नागपूर]]
* [[फलटण]]
* [[बडोदे]]
* [[भोर]]
* [[मुळशी]]
* [[मुधोळ]]
* [[सांदूर]] ([[कर्नाटक]]) 
* [[सांगली]]
* [[सातारा]]
* [[सावंतवाडी]]
* म्हसवड
* मलवडी 
*[[घाटगे|बुध]]
* (कागल )
* (जावळी)
*भाळवणी
* भूम

{{मराठा साम्राज्य}}
[[वर्ग:मराठा साम्राज्य]]
[[वर्ग:याद्या]]

==दांडाईत घराणे==

ई.१८ ते १९ व्या शतकात भारत स्वातंत्र्य होण्याच्या अगोदर दांडाईत घराणे हे निजामकालीन शुरविर -दानविर मराठा घराणे आहे. या घराण्याला निजामकालीन पट्टेदार(जमिनदार)हि उपाधी होती.दांडाईत घराणे हे मुळचे पुरातन ब्राम्हणखेडा कल्याणी तिरावर वसलेले गावचे (पुरातन ब्राम्हणखेडा).
ई.स.१८६७-६८ साली पुरातन ब्राम्हणखेडा हे गाव कल्याणी नदीला महापुर आल्याने या महापुरात नेस्तनाबूत झाले.आज इ.स.२०२४ रोजी सुद्धा या पुरातन ब्राम्हणखेडा या गावाचे आवशेस सापडते पहायला मिळतात येथे पुरातन गाव स्थीर होते याची साक्ष म्हणुन पवन पुत्र मारोतीरायाचे मंदिर येथे पहावयास मिळते तसेच गावगढीचे आवशेस पांढरी माती पहावयास मिळते. गाव महापुरात वाहुन गेले पण मारोतीरायाचे मंदिर येथे स्थिर उभे राहिले म्हणुन गोविंदा देवराव दांडाईत यांनी त्यांच्या मोठ्या मुलांचे नाव(मारोती गोविंदा दांडाईत) ठेवले.
त्या महापुरात नंतर पुन्हा गाव वस्ती स्थीरवण्यासाठी गोविंदा देवराव दांडाईत यांनी नविन ब्राम्हण खेडा या गाव उभारण्यासाठी आपली स्वतःची २३ एक्कर जमिन गावांसाठी दानपत्र करून दिली.हे दानपत्रक पुरविच्या निजामकालीन हैद्राबाद संस्थानातकडे आहे.
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;गोविंदा देवराव दांडाईत यांची वंशवाळ*
ता.जालना जि.औरंगाबाद महाराष्ट्र भारत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://accounts.google.com/v3/signin/identifier?continue=https%3A%2F%2Fmail.google.com%2Fmail%2Fu%2F0%2F&amp;emr=1&amp;followup=https%3A%2F%2Fmail.google.com%2Fmail%2Fu%2F0%2F&amp;ifkv=Ab5oB3oJayiARpbMfjfkFVhfeoBi70YZI8-0avgWMzs9HWGmnya1F3Wy_9AV1tqD0RzWHD1O3YI4&amp;osid=1&amp;passive=1209600&amp;service=mail&amp;flowName=GlifWebSignIn&amp;flowEntry=ServiceLogin&amp;dsh=S-1153905163%3A1723989572204402&amp;ddm=0|title=Gmail|website=accounts.google.com|access-date=2024-08-18}}&lt;/ref&gt;[अपत्ये: ४ मुल]
१#)मारोती गोविंदा दांडाईत(अपत्ये नाही)
२) आबाजी गोविंदा दांडाईत(अपत्ये २ मुलं)
३)मंजाजी गोविंदा दांडाईत(अपत्ये २मुली)
४)लहानूजी गोविंदा दांडाईत (अपत्ये नाही)
२#) आबाजी गोविंदा दांडाईत(अपत्ये २मुल)
१#)बाबुराव आबाजी दांडाईत(अपत्ये ३मुल २मुली)
१/तुकाराम बाबुराव दांडाईत (अपत्ये १मुलगी)
२)भाऊराव बाबुराव दांडाईत(अपत्ये ३ मुलं २मुली)
३) बाबासाहेब बाबुराव दांडाईत (अपत्ये २मुल १मुलगी)
२#)(२/पिराजी आबाजी दांडाईत(अपत्ये ३ मुलं १मुलगी)
१)त्र्यंबकराव पिराजी दांडाईत(अपत्ये ४मुल १मुलगी)
२)लिंबाजी पिराजी दांडाईत(अपत्ये २मुल)
३)जनार्दन पिराजी दांडाईत(अपत्ये २मुल १मुलगी)
३#)३/मंजाजी गोविंदा दांडाईत( २मुली )</text>
      <sha1>9neqfymkroghqsueng05p4pb8jschik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सरदार किबे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72245</id>
    <revision>
      <id>2683551</id>
      <parentid>2458923</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T04:32:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2683551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13441" sha1="1w0toermepv2b00w8p9s4qad5ubtm4i" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट साहित्यिक
 | नाव = 
 | चित्र = 
 | चित्र_रुंदी = 
 | चित्र_शीर्षक = 
 | पूर्ण_नाव = 
 | टोपण_नाव = 
 | जन्म_दिनांक = 
 | जन्म_स्थान = 
 | मृत्यू_दिनांक = 
 | मृत्यू_स्थान = 
 | कार्यक्षेत्र = 
 | राष्ट्रीयत्व = 
 | धर्म =
 | भाषा = 
 | कार्यकाळ = 
 | साहित्य_प्रकार = 
 | विषय = 
 | चळवळ = 
 | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = 
 | प्रभाव = 
 | प्रभावित = 
 | पुरस्कार = 
 | वडील_नाव = 
 | आई_नाव = 
 | पती_नाव = 
 | पत्नी_नाव = 
 | अपत्ये = 
 | स्वाक्षरी_चित्र = 
 | संकेतस्थळ_दुवा = 
 | तळटिपा = 
 }}

वजीर-उद्‌-दौला [[रावबहादुर]] '''सरदार माधवराव विनायकराव किबे''' (४ एप्रिल १८७७:इंदूर - १२ ऑक्टोबर १९६३:इंदूर), एम.ए., एम.आर.ए.एस.,एफ़.आर.एस.ए. हे एक अर्थतज्ज्ञ आणि [[हिंदुस्थान]]च्या प्राचीन इतिहासामध्ये [[संशोधन]] करणारे विद्वान होते.  त्यांना ग्रंथवाचनाची आणि आपले विचार लिहून काढण्याची मनापासून आवड होती. [[माधव विनायक किबे]] एक चांगले [[मराठी]] साहित्यिक होते. मराठी भाषेच्या उत्कर्षासाठी त्यांनी अनेक मार्गदर्शनपर लेख लिहिले. [[इंदूर]] संस्थानात मराठी भाषा जिवंत ठेवण्याचे बहुमोल कार्य त्यांनी केले. इंदूरमधील [[सामाजिक]] आणि [[साहित्यिक]] चळवळीत त्यांचा पुढाकार असे.

मूळचे कोकणातले [[संगमेश्वर]] येथे राहणारे किबे यांचे [[पूर्वज]] [[उत्तर]] [[पेशवाई]]त [[होळकर घराणे|होळकरांच्या]] [[इंदूर संस्थान|इंदूर संस्थानात]] [[स्थलांतरित]] झाले व तेथे होळकरांच्या संस्थानात [[अधिकारी]] म्हणून रुजू झाले. तिथेच या घराण्याला [[सरदार]] हा [[किताब]] मिळाला.

==शिक्षण==
सरदार किबे यांचे प्राथमिक शिक्षण इंदूरला त्यांच्या  घरीच झाले. नंतर ते इंदूरच्याच डॅली कॉलेजमध्ये दाखल झाले. त्या कॉलेजमधून १८९४साली मॅट्रिकची परीक्षा दिल्यावर ते अलाहाबादच्या म्यूर कॉलेजातून इ.स. १८९९मध्ये पदवीधर व १९०१ मध्ये इतिहास आणि अर्थशास्त्र हे विषय घेऊन एम.ए. झाले.  

==विवाह==
त्यांचा विवाह रत्‍नागिरी जिल्ह्यात भरभराटीला आलेल्या कोल्हापूरच्या सरदेसाईंच्या घरंदाज घराण्यातील [[कमलाबाई किबे|कमलाबाईशी]] झाला.  त्या मराठी कवयित्री, गद्यलेखिका आणि उत्तम वक्त्या होत्या.

==लेखन==
सरदार किबे यांनी इंदूरात मराठी साहित्याची फार सेवा केली. इंदूर येथे मराठी भाषिकांनी स्थापन केलेल्या महाराष्ट्र साहित्य परिषदेचे ते एक सदस्य होते. किबे यांचा प्राचीन, मध्ययुगीन आणि अर्वाचीन इतिहासाबरोबरच राजकारण, अर्थकारणाचाही अभ्यास होता. याचबरोबर पुराण वास्तुशास्त्राचा व  संस्कृत-मराठी- हिंदी साहित्याचा व्यासंग होता. पुराणवास्तुशास्त्र या विषयावर त्यांनी संशोधनात्मक असे विवेचनात्मक निबंधलेखन केले.

* लीग ऑफ नेशन्स (इंग्रजी ग्रंथ)
* हिंदुस्थानातील संस्थाने (इंग्रजी ग्रंथ, मूळ नाव ‘मध्य हिंदुस्थानातील गॅरेंटीड संस्थाने’)
* करन्सी पॉलिसी ऑफ इंडियन स्टेट्स (इंग्रजी ग्रंथ)
* रामायण- लंकेचा शोध’ आणि ‘मोहंजोदडो - संस्कृतीच्या नाशाची कारणे (अभ्यासपू्र्ण लेख)
* अनेक प्रतिष्ठित मराठी, हिंदी आणि इंग्रजी नियतकालिकांमध्ये नियमित लेखन. 

==दानशूरता==
सरदार किबे यांनी मुंबईतला हिंदी शिक्षण फंड, पुण्याचे भारत इतिहास संशोधक मंडळ इत्यादींना आणि देशातील आणि देशाबाहेरील अनेक सामाजिक आणि धार्मिक संस्थांना, त्यांच्या चांगल्या कामासाठी भरघोस देणग्या दिल्या आहेत.

==बांधकामे==
* उज्जैनला क्षिप्रा नदीला गंगाघाट नावाचा एक घाट आहे. घाटाशेजारीच सरदार किबे यांचा वाडा आहे. हा घाट बहुधा [[रावबहादुर]] माधवराव विनायकराव किबे यांच्या पूर्वजांनी बांधला असावा.
* पुणे जिल्ह्यातील [[रांजणगाव]] या शिरूर तालुक्यातील महागणपतीच्या देवळातील लाकडी सभामंडप सरदार किबे यांनी बांधून दिला आहे.  हे सरदार किबे कदाचित [[रावबहादुर]] किब्यांचे पूर्वज असावेत.

==मानसन्मान==
* सरदार किबे यांना लंडनच्या रॉयल एशियाटिक सोसायटीचे सभासद करून घेण्यात आले.
* सरदार किबे यांना लंडनच्या रॉयल सोसायटी ऑफ आर्ट्‌सची फेलोशिप प्रदान करण्यात आली.
* किबे यांची मध्यप्रांतात हिंदुस्थान सरकारच्या गव्हर्नर जनरलचे साहाय्यक मंत्री म्हणून नेमणूक झाली. 
* त्यांना इंदूर संस्थानात मानद दंडाधिकारी करण्यात आले.
* देवास संस्थान(धाकटी पाती)चे ते इ.स.१९११मध्ये दिवाण झाले.
* यथावकाश ते इंदूरचे महाराज तिसरे तुकोजीराव होळकर यांचे खास चिटणीस (हुज़ूर सेक्रेटरी), नंतर अबकारी मंत्री आणि निवृत्तीच्या वेळी उपपंतप्रधान झाले.     
* मुंबई इलाख्यातील सरदार, इनामदार आणि वतनदार यांच्या संमेलनाचे अध्यक्षपद किबे यांनी भूषविले होते..
* सरदार किबे बनारसच्या हिंदी साहित्य परिषदेचे  आणि पुण्याच्या [[महाराष्ट्र साहित्य परिषद|महाराष्ट्र साहित्य परिषदेचे]] अध्यक्ष होते.
* ते मध्य भारत हिंदी साहित्य परिषदेचे उपाध्यक्ष होते.
* त्यांनी १९१५ साली इंदूरमध्ये मराठी साहित्य सभा ही संस्था स्थापन केली आणि तिच्यातर्फे आमंत्रण देऊन १९१७मध्ये इंदूरमध्ये [[अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन]] भरवले.
* [[मुंबई|मुंबईत]] [[इ.स. १९२६|१९२६]] साली भरलेल्या १२व्या [[अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन|मराठी साहित्य संमेलनाचे]] ते अध्यक्ष होते.
* पुण्याच्या भारत इतिहास संशोधक मंडळाच्या नियामक मंडळाचे आणि  हिस्टॉरिकल रेकोर्ड्‌ससाठीच्या सरकारी कमिशनचे सदस्य. 
* इ.स. १९३१मध्ये सरदार किबे यांनी इंदूरचे महाराज तुकोजीराव होळकर यांच्या बोलावण्यावरून लंडनला जाऊन त्यांच्याबरोबर दुसऱ्या गोलमेज परिषदेला हजेरी लावली होती. 
* १९३१मध्येच सरदार किबे यांनी सर लेस्ली विल्सन यांच्या अध्यक्षतेखाली लंडनमध्ये भरलेल्या ईस्ट इंडिया असोसिएशनच्या बैठकीत भाषण केले होते.
* १९३३मध्ये इंग्लंडच्या संयुक्त संसदीय समितीपुढे सरदार किबे यांनी मुंबई इलाख्यातल्या जमीनदारांची कैफियत मांडली होती.
* देवास संस्थानात केलेल्या समाजकार्यासाठी ब्रिटिश सरकारने, सरदार किबे यांना [[रावबहादुर]]या उपाधीने सन्मानित केले.

==बाह्य दुवे==
http://www.mssindore.org/index.php/2012-09-02-10-11-14/1917 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131126114126/http://mssindore.org/index.php/2012-09-02-10-11-14/1917 |date=2013-11-26 }} (इंदूरचे १९१७ सालचे मराठी साहित्य संमेलन)

{{मराठी साहित्यिक}}

{{DEFAULTSORT:किबे, माधव विनायक}}
[[वर्ग:मराठी लेखक]]
[[वर्ग:अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनांचे अध्यक्ष]]
[[वर्ग:इ.स. १८७७ मधील जन्म]]
[[वर्ग:रावबहादुर]]
[[वर्ग:इ.स. १९६३ मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>1w0toermepv2b00w8p9s4qad5ubtm4i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2683552</id>
      <parentid>2683551</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T04:32:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2683552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13502" sha1="guw69xf9g8d44hndjzya8ww0ozggs0r" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट साहित्यिक
 | नाव = 
 | चित्र = 
 | चित्र_रुंदी = 
 | चित्र_शीर्षक = 
 | पूर्ण_नाव = 
 | टोपण_नाव = 
 | जन्म_दिनांक = 
 | जन्म_स्थान = 
 | मृत्यू_दिनांक = 
 | मृत्यू_स्थान = 
 | कार्यक्षेत्र = 
 | राष्ट्रीयत्व = 
 | धर्म =
 | भाषा = 
 | कार्यकाळ = 
 | साहित्य_प्रकार = 
 | विषय = 
 | चळवळ = 
 | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = 
 | प्रभाव = 
 | प्रभावित = 
 | पुरस्कार = 
 | वडील_नाव = 
 | आई_नाव = 
 | पती_नाव = 
 | पत्नी_नाव = 
 | अपत्ये = 
 | स्वाक्षरी_चित्र = 
 | संकेतस्थळ_दुवा = 
 | तळटिपा = 
 }}

वजीर-उद्‌-दौला [[रावबहादुर]] '''सरदार माधवराव विनायकराव किबे''' (४ एप्रिल १८७७:इंदूर - १२ ऑक्टोबर १९६३:इंदूर), एम.ए., एम.आर.ए.एस.,एफ़.आर.एस.ए. हे एक अर्थतज्ज्ञ आणि [[हिंदुस्थान]]च्या प्राचीन इतिहासामध्ये [[संशोधन]] करणारे विद्वान होते.  त्यांना ग्रंथवाचनाची आणि आपले विचार लिहून काढण्याची मनापासून आवड होती. [[माधव विनायक किबे]] एक चांगले [[मराठी]] साहित्यिक होते. मराठी भाषेच्या उत्कर्षासाठी त्यांनी अनेक मार्गदर्शनपर लेख लिहिले. [[इंदूर]] संस्थानात मराठी भाषा जिवंत ठेवण्याचे बहुमोल कार्य त्यांनी केले. इंदूरमधील [[सामाजिक]] आणि [[साहित्यिक]] चळवळीत त्यांचा पुढाकार असे.

मूळचे कोकणातले [[संगमेश्वर]] येथे राहणारे किबे यांचे [[पूर्वज]] [[उत्तर]] [[पेशवाई]]त [[होळकर घराणे|होळकरांच्या]] [[इंदूर संस्थान|इंदूर संस्थानात]] [[स्थलांतरित]] झाले व तेथे होळकरांच्या संस्थानात [[अधिकारी]] म्हणून रुजू झाले. तिथेच या घराण्याला [[सरदार]] हा [[किताब]] मिळाला.

==शिक्षण==
सरदार किबे यांचे प्राथमिक शिक्षण इंदूरला त्यांच्या  घरीच झाले. नंतर ते इंदूरच्याच डॅली कॉलेजमध्ये दाखल झाले. त्या कॉलेजमधून १८९४साली मॅट्रिकची परीक्षा दिल्यावर ते अलाहाबादच्या म्यूर कॉलेजातून इ.स. १८९९मध्ये पदवीधर व १९०१ मध्ये इतिहास आणि अर्थशास्त्र हे विषय घेऊन एम.ए. झाले.  

==विवाह==
त्यांचा विवाह रत्‍नागिरी जिल्ह्यात भरभराटीला आलेल्या कोल्हापूरच्या सरदेसाईंच्या घरंदाज घराण्यातील [[कमलाबाई किबे|कमलाबाईशी]] झाला.  त्या मराठी कवयित्री, गद्यलेखिका आणि उत्तम वक्त्या होत्या.

==लेखन==
सरदार किबे यांनी इंदूरात मराठी साहित्याची फार सेवा केली. इंदूर येथे मराठी भाषिकांनी स्थापन केलेल्या महाराष्ट्र साहित्य परिषदेचे ते एक सदस्य होते. किबे यांचा प्राचीन, मध्ययुगीन आणि अर्वाचीन इतिहासाबरोबरच राजकारण, अर्थकारणाचाही अभ्यास होता. याचबरोबर पुराण वास्तुशास्त्राचा व  संस्कृत-मराठी- हिंदी साहित्याचा व्यासंग होता. पुराणवास्तुशास्त्र या विषयावर त्यांनी संशोधनात्मक असे विवेचनात्मक निबंधलेखन केले.

* लीग ऑफ नेशन्स (इंग्रजी ग्रंथ)
* हिंदुस्थानातील संस्थाने (इंग्रजी ग्रंथ, मूळ नाव ‘मध्य हिंदुस्थानातील गॅरेंटीड संस्थाने’)
* करन्सी पॉलिसी ऑफ इंडियन स्टेट्स (इंग्रजी ग्रंथ)
* रामायण- लंकेचा शोध’ आणि ‘मोहंजोदडो - संस्कृतीच्या नाशाची कारणे (अभ्यासपू्र्ण लेख)
* अनेक प्रतिष्ठित मराठी, हिंदी आणि इंग्रजी नियतकालिकांमध्ये नियमित लेखन. 

==दानशूरता==
सरदार किबे यांनी मुंबईतला हिंदी शिक्षण फंड, पुण्याचे भारत इतिहास संशोधक मंडळ इत्यादींना आणि देशातील आणि देशाबाहेरील अनेक सामाजिक आणि धार्मिक संस्थांना, त्यांच्या चांगल्या कामासाठी भरघोस देणग्या दिल्या आहेत.

==बांधकामे==
* उज्जैनला क्षिप्रा नदीला गंगाघाट नावाचा एक घाट आहे. घाटाशेजारीच सरदार किबे यांचा वाडा आहे. हा घाट बहुधा [[रावबहादुर]] माधवराव विनायकराव किबे यांच्या पूर्वजांनी बांधला असावा.
* पुणे जिल्ह्यातील [[रांजणगाव]] या शिरूर तालुक्यातील महागणपतीच्या देवळातील लाकडी सभामंडप सरदार किबे यांनी बांधून दिला आहे.  हे सरदार किबे कदाचित [[रावबहादुर]] किब्यांचे पूर्वज असावेत.

==मानसन्मान==
* सरदार किबे यांना लंडनच्या रॉयल एशियाटिक सोसायटीचे सभासद करून घेण्यात आले.
* सरदार किबे यांना लंडनच्या रॉयल सोसायटी ऑफ आर्ट्‌सची फेलोशिप प्रदान करण्यात आली.
* किबे यांची मध्यप्रांतात हिंदुस्थान सरकारच्या गव्हर्नर जनरलचे साहाय्यक मंत्री म्हणून नेमणूक झाली. 
* त्यांना इंदूर संस्थानात मानद दंडाधिकारी करण्यात आले.
* देवास संस्थान(धाकटी पाती)चे ते इ.स.१९११मध्ये दिवाण झाले.
* यथावकाश ते इंदूरचे महाराज तिसरे तुकोजीराव होळकर यांचे खास चिटणीस (हुज़ूर सेक्रेटरी), नंतर अबकारी मंत्री आणि निवृत्तीच्या वेळी उपपंतप्रधान झाले.     
* मुंबई इलाख्यातील सरदार, इनामदार आणि वतनदार यांच्या संमेलनाचे अध्यक्षपद किबे यांनी भूषविले होते..
* सरदार किबे बनारसच्या हिंदी साहित्य परिषदेचे  आणि पुण्याच्या [[महाराष्ट्र साहित्य परिषद|महाराष्ट्र साहित्य परिषदेचे]] अध्यक्ष होते.
* ते मध्य भारत हिंदी साहित्य परिषदेचे उपाध्यक्ष होते.
* त्यांनी १९१५ साली इंदूरमध्ये मराठी साहित्य सभा ही संस्था स्थापन केली आणि तिच्यातर्फे आमंत्रण देऊन १९१७मध्ये इंदूरमध्ये [[अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन]] भरवले.
* [[मुंबई|मुंबईत]] [[इ.स. १९२६|१९२६]] साली भरलेल्या १२व्या [[अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन|मराठी साहित्य संमेलनाचे]] ते अध्यक्ष होते.
* पुण्याच्या भारत इतिहास संशोधक मंडळाच्या नियामक मंडळाचे आणि  हिस्टॉरिकल रेकोर्ड्‌ससाठीच्या सरकारी कमिशनचे सदस्य. 
* इ.स. १९३१मध्ये सरदार किबे यांनी इंदूरचे महाराज तुकोजीराव होळकर यांच्या बोलावण्यावरून लंडनला जाऊन त्यांच्याबरोबर दुसऱ्या गोलमेज परिषदेला हजेरी लावली होती. 
* १९३१मध्येच सरदार किबे यांनी सर लेस्ली विल्सन यांच्या अध्यक्षतेखाली लंडनमध्ये भरलेल्या ईस्ट इंडिया असोसिएशनच्या बैठकीत भाषण केले होते.
* १९३३मध्ये इंग्लंडच्या संयुक्त संसदीय समितीपुढे सरदार किबे यांनी मुंबई इलाख्यातल्या जमीनदारांची कैफियत मांडली होती.
* देवास संस्थानात केलेल्या समाजकार्यासाठी ब्रिटिश सरकारने, सरदार किबे यांना [[रावबहादुर]]या उपाधीने सन्मानित केले.

==बाह्य दुवे==
http://www.mssindore.org/index.php/2012-09-02-10-11-14/1917 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131126114126/http://mssindore.org/index.php/2012-09-02-10-11-14/1917 |date=2013-11-26 }} (इंदूरचे १९१७ सालचे मराठी साहित्य संमेलन)

{{मराठी साहित्यिक}}

{{DEFAULTSORT:किबे, माधव विनायक}}
[[वर्ग:मराठी लेखक]]
[[वर्ग:अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनांचे अध्यक्ष]]
[[वर्ग:इ.स. १८७७ मधील जन्म]]
[[वर्ग:रावबहादुर]]
[[वर्ग:इ.स. १९६३ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>guw69xf9g8d44hndjzya8ww0ozggs0r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वासुदेव वामन खरे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78841</id>
    <revision>
      <id>2683570</id>
      <parentid>2681492</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T07:39:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2683570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15227" sha1="hs80ldwz6v6u26hxkdch3p6w1bj4ylw" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट साहित्यिक
| नाव = वासुदेव वामन खरे
| चित्र = 
| चित्र_रुंदी = 
| चित्र_title = 
| पूर्ण_नाव = वासुदेव वामन खरे
| टोपण_नाव = वासुदेवशास्त्री खरे
| जन्म_दिनांक = ५ ऑगस्ट १८५८ 
| जन्म_स्थान = [[गुहागर]], [[रत्नागिरी जिल्हा]]
| मृत्यू_दिनांक =११ जून १९२४
| मृत्यू_स्थान = [[मिरज]], [[सांगली जिल्हा]]
| शिक्षण =
| कार्यक्षेत्र = [[साहित्य]]
| राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]]
| धर्म =
| भाषा = [[मराठी]], [[संस्कृत]]
| कार्यकाळ = 
| साहित्य_प्रकार = [[इतिहास]], [[नाटक]]
| विषय = 
| चळवळ = 
| संघटना =
| प्रसिद्ध_साहित्यकृती = ऐतिहासिक लेखसंग्रह
| प्रभाव = 
| प्रभावित = 
| पुरस्कार = 
| वडील_नाव = 
| आई_नाव = 
| पती_नाव = 
| पत्नी_नाव = सत्यभामाबाई खरे (माहेरचे नाव यमू सोमण)
| अपत्ये = यशवंतराव खरे
| स्वाक्षरी_चित्र = 
| संकेतस्थळ_दुवा = 
| तळटिपा = 
}}
{{विकिस्रोत}}
'''वासुदेव वामन खरे''' ऊर्फ '''वासुदेवशास्त्री खरे''' (जन्म : गुहागर, ५ ऑगस्ट १८५८;  - ११ जून १९२४) हे [[मराठी]] भाषा [[इतिहास|इतिहाससंशोधक]], [[कविता|कवी]] व [[नाटक|नाटककार]] होते.

{{कॉमन्स|Category:Books_by_Vasudev_Waman_Khare}}

==जीवन==
वासुदेवशास्त्री खरे यांचा जन्म [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील]] [[गुहागर]] येथे झाला. त्यांच्या घराण्यात शास्त्राध्ययनाची आणि पुराण सांगण्याची परंपरा होती. पण त्यांची घरची परिस्थिती बेताची होती. त्यांना तीन भाऊ व दोन बहिणी होत्या. वासुदेवशास्त्री बुद्धिमान होते. गुहागरच्या मराठी शाळेत ते सहावीपर्यंत शिकले. कवितांची आणि नाट्यकलेची त्यांना देण होती. गावातल्या देवीच्या उत्सवाच्या वेळी नाटक मंडळींना ते नाटके लिहून व बसवून देत.{{sfn|पुराणिक, २०१४, पृ. १०-११}} १८७२ च्या डिसेंबर महिन्यात त्यांचा विवाह झाला. त्यानंतर विद्याभ्यासासाठी आणि जमल्यास उद्योग करण्यासाठी वासुदेवशास्त्री यांनी कोकण सोडले व ते साताऱ्यास आले. 

साताऱ्यात वासुदेवशास्त्री तत्कालीन विख्यात संस्कृत पंडित अनंताचार्य गजेंद्रगडकर यांच्या हाताखाली संस्कृत शास्त्र विद्या शिकण्यासाठी राहिले. अनंताचार्य यांच्याकडे वासुदेवशास्त्र्यांनी काव्ये, तर्कसंग्रह व व्याकरण यांचा अभ्यास केला. त्यांची शास्त्रींची बुद्धिमत्ता आणि अभ्यासाची कळकळ पाहून आचार्य त्यांच्यावर संतुष्ट झाले आणि लवकरच त्यांनी आपल्या घरीच वासुदेवशास्त्री यांची जेवणाची सोय केली.{{sfn|पुराणिक, २०१४, पृ. १२-१३}}
साताऱ्याला वासुदेवशास्त्री अडीच वर्षे होते. त्यांचे सुरुवातीचे दिवस चांगले गेले पण नंतर त्यांना पैशांची मोठी चणचण भासू लागली. एकदा शास्त्री साताऱ्यातील भटमहाराजांच्या हौदावर गेले असता पुण्याचे शिक्षक बजाबा बाळाजी नेने यांच्याशी त्यांची गाठ पडली. नेने मास्तर व वासुदेवशास्त्री यांच्यात 'एखाद्या विषयावर कोण जास्त चांगली व जलद कविता करतो' याची पैज लागली व वासुदेवशास्त्रींनी ती पैज जिंकली. नेने मास्तर वासुदेवशास्त्र्यांच्या ज्ञानावर खूष झाले व त्यांनी पुण्याला शाळेत आपल्या बदली नोकरीवर जाण्यासंबंधी विचारले. शास्त्रीबुवा त्यासाठी लगेच तयार झाले. त्यानंतर वासुदेवशास्त्री पुण्यात दरमहा पंधरा रुपये पगारावर शाळेत रुजू झाले.{{sfn|पुराणिक, २०१४, पृ. १५}} 

पुण्यात आल्यावर वासुदेवशास्त्री यांची [[माधवराव कुंटे]], [[श्रीधर विठ्ठल दाते]], [[लोकमान्य टिळक]], [[गोपाळ गणेश आगरकर]], [[सार्वजनिक काका]], [[विष्णूशास्त्री चिपळूणकर]] अशा थोरामोठ्यांशी ओळख झाली. विष्णूशास्त्र्यांनी काढलेल्या 'काव्येतिहास संग्रह' या मासिकातील संस्कृत विभागाचे संपादन विष्णूशास्त्र्यांच्या गैरहजेरीत वासुदेवशास्त्रींनी केले. [[लोकमान्य टिळक]] आणि वासुदेवशास्त्रींची ओळख डेक्कन कॉलेजपासून होती. म्हणूनच वासुदेवशास्त्रींनी आपली शाळेतील नोकरी सोडून टिळक, आगरकर व विष्णूशास्त्री यांनी स्थापन केलेल्या [[न्यू इंग्लिश स्कूल]]मध्ये शिक्षकाची नोकरी पत्करली. टिळक व आगरकर यांनी काढलेल्या वर्तमानपत्राला 'केसरी'हे नाव वासुदेवशास्त्री यांनी सुचवले होते.{{sfn|पुराणिक, २०१४, पृ. १६-१७}}

न्यू इंग्लिश स्कूलमध्ये वासुदेवशास्त्रींनी केवळ दहा महिने शिकवले. त्यानंतर त्यांनी पुणे सोडले व २८ नोव्हेंबर १८८० रोजी ते मिरजेत नव्याने स्थापन झालेल्या हायस्कूलमध्ये संस्कृत शिक्षक म्हणून रुजू झाले.{{sfn|पुराणिक, २०१४, पृ. १८}}
[[मिरज]]येथील शाळेत ते [[संस्कृत]] आणि [[मराठी]] हे विषय शिकवत. शाळेतील विद्यार्थी त्यांना फार घाबरत. पण तेच वासुदेवशास्त्री विद्यार्थांना जीव ओतून शिकवत. सर्व विद्यार्थांना ते समान वागणूक देत. गरीब-श्रींमंत असा भेदभाव करत नसत. तसेच ते शाळेप्रमाणे घरीही मुलांना बोलवून शिकवत असत.

लोकमान्य टिळकांच्या केसरीच्या पहिल्या पानावर वरच्या भागी वासुदेवशास्त्री खरे यांचा 

गजालिश्रेष्ठा ह्या निबिडतरकान्तारजठरी। मदान्धाक्षा मित्रा क्षणभरिहि वास्तव्य न करी। &lt;br/&gt;
नखाग्रांनी येथे गुरूतर शिला भेदुनि करीं। भ्रमाने आहे रे गिरिकुहरि हा निद्रित हरी॥ &lt;br/&gt;
हा श्लोक असे. हा श्लोक म्हणजे वासुदेवशास्त्री खरे यांनी जगन्नाथ पंडिताच्या भामिनीविलासमधील श्लोकाचा मराठी समश्लोकी काव्यानुवाद होता. 

[[जगन्नाथ पंडित]]ाचा मूळ श्लोक  :

स्थितिंनो रे दध्या: क्षणमपि मदान्धेक्षण सखे।&lt;br/&gt;
गजश्रेणीनाथ त्वमिह जटिलायां वनभुवि।&lt;br/&gt;
असौ कुम्भिभ्रान्त्या खरनखरनिर्दारितमहा-&lt;br/&gt;
गुरूग्रावग्राम: स्वपिति गिरिगर्भे हरिपति:॥

== प्रकाशित साहित्य ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  
|- 
! width=&quot;10%&quot;| वर्ष
! width=&quot;20%&quot;| पुस्तक
! width=&quot;20%&quot;| भाषा
! width=&quot;20%&quot;| प्रकार
! width=&quot;30%&quot;| विषय
|- 
|  || [[संगीत उग्रमंगल]] || मराठी || नाटक || 
|- 
|  || ऐतिहासिक लेखसंग्रह || मराठी || ललितेतर || इतिहास
|- 
|  || संगीत कृष्णकांचन || मराठी || नाटक || 
|- 
|  || संगीत चित्रवंचना || मराठी || नाटक || 
|- 
|  || तारामंडल || मराठी || नाटक || 
|- 
|  || देशकंटक || मराठी || नाटक || 
|- 
|  || शिवसंभव || मराठी || नाटक || 
|- 
| १९१३ || इचलकरंजी संस्थानाचा इतिहास&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%A3%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%9A%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%82%E0%A4%9C%E0%A5%80_%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A8%E0%A4%9A%E0%A4%BE_%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8.pdf|title=अनुक्रमणिका:इचलकरंजी संस्थांनचा इतिहास.pdf - विकिस्रोत|website=mr.wikisource.org|access-date=2020-05-15}}&lt;/ref&gt;|| मराठी || ललितेतर || इतिहास
|-
|१९२७
|[[c:File:नाना_फडनवीसांचें_चरित्र.pdf|नाना फडणवीसांचे चरित्र]] (सुधारित तिसरी आवृत्ती)
|मराठी
|
|चरित्र
|}

* [[commons:Category:Books_by_Vasudev_Waman_Khare|पुस्तके ऑनलाईन वाचण्यासाठी उपलब्ध]]
* [[commons:Category:Books_by_Yashawant_Vasudev_Khare|खरे यांच्या स्मरणार्थ काढण्यात आलेली पुस्तके वाचण्यासाठी]]

*{{cite book|last=खरे|first=वासुदेव वामन शास्त्री|title=यशवंतराय महाकाव्य |url=|year=१८८८|location=पुणे}}

== चरित्र ==
*{{cite book|last=भट|first=दामोदर मोरेश्वर|title=गुरूवर्य वासुदेव वामन शास्त्री खरे चरित्र व ग्रंथपरिचय |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.366475/page/n5/mode/2up|year=१९२९|publisher=दामोदर मोरेश्वर भट|location=मिरज}}

== संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}
==संदर्भसूची==
*{{स्रोत पुस्तक
| पहिलेनाव = शरदचंद्र 
| आडनाव = पुराणिक
| title =  ऋषितर्पण
| भाषा =  मराठी
| प्रकाशक =  छाया प्रकाशन
| वर्ष = २०१४
}}
{{DEFAULTSORT:खरे, वासुदेव वामन}}
[[वर्ग:मराठी इतिहास संशोधक]]
[[वर्ग:मराठी गीतकार]]
[[वर्ग:मराठी नाटककार]]
[[वर्ग:इ.स. १८५८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९२४ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:मराठी लेखक]]</text>
      <sha1>hs80ldwz6v6u26hxkdch3p6w1bj4ylw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2683571</id>
      <parentid>2683570</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T07:44:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2683571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15394" sha1="4voh81k490fekd9axihhmlnejpyjl7f" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट साहित्यिक
| नाव = वासुदेव वामन खरे
| चित्र = 
| चित्र_रुंदी = 
| चित्र_title = 
| पूर्ण_नाव = वासुदेव वामन खरे
| टोपण_नाव = वासुदेवशास्त्री खरे
| जन्म_दिनांक = ५ ऑगस्ट १८५८ 
| जन्म_स्थान = [[गुहागर]], [[रत्नागिरी जिल्हा]]
| मृत्यू_दिनांक =११ जून १९२४
| मृत्यू_स्थान = [[मिरज]], [[सांगली जिल्हा]]
| शिक्षण =
| कार्यक्षेत्र = [[साहित्य]]
| राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]]
| धर्म =
| भाषा = [[मराठी]], [[संस्कृत]]
| कार्यकाळ = 
| साहित्य_प्रकार = [[इतिहास]], [[नाटक]]
| विषय = 
| चळवळ = 
| संघटना =
| प्रसिद्ध_साहित्यकृती = ऐतिहासिक लेखसंग्रह
| प्रभाव = 
| प्रभावित = 
| पुरस्कार = 
| वडील_नाव = 
| आई_नाव = 
| पती_नाव = 
| पत्नी_नाव = सत्यभामाबाई खरे (माहेरचे नाव यमू सोमण)
| अपत्ये = यशवंतराव खरे
| स्वाक्षरी_चित्र = 
| संकेतस्थळ_दुवा = 
| तळटिपा = 
}}
{{विकिस्रोत}}
'''वासुदेव वामन खरे''' ऊर्फ '''वासुदेवशास्त्री खरे''' (जन्म : गुहागर, ५ ऑगस्ट १८५८;  - ११ जून १९२४) हे [[मराठी]] भाषा [[इतिहास|इतिहाससंशोधक]], [[कविता|कवी]] व [[नाटक|नाटककार]] होते.

{{कॉमन्स|Category:Books_by_Vasudev_Waman_Khare}}

==जीवन==
वासुदेवशास्त्री खरे यांचा जन्म [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील]] [[गुहागर]] येथे झाला. त्यांच्या घराण्यात शास्त्राध्ययनाची आणि पुराण सांगण्याची परंपरा होती. पण त्यांची घरची परिस्थिती बेताची होती. त्यांना तीन भाऊ व दोन बहिणी होत्या. वासुदेवशास्त्री बुद्धिमान होते. गुहागरच्या मराठी शाळेत ते सहावीपर्यंत शिकले. कवितांची आणि नाट्यकलेची त्यांना देण होती. गावातल्या देवीच्या उत्सवाच्या वेळी नाटक मंडळींना ते नाटके लिहून व बसवून देत.{{sfn|पुराणिक, २०१४, पृ. १०-११}} १८७२ च्या डिसेंबर महिन्यात त्यांचा विवाह झाला. त्यानंतर विद्याभ्यासासाठी आणि जमल्यास उद्योग करण्यासाठी वासुदेवशास्त्री यांनी कोकण सोडले व ते साताऱ्यास आले. 

साताऱ्यात वासुदेवशास्त्री तत्कालीन विख्यात संस्कृत पंडित अनंताचार्य गजेंद्रगडकर यांच्या हाताखाली संस्कृत शास्त्र विद्या शिकण्यासाठी राहिले. अनंताचार्य यांच्याकडे वासुदेवशास्त्र्यांनी काव्ये, तर्कसंग्रह व व्याकरण यांचा अभ्यास केला. त्यांची शास्त्रींची बुद्धिमत्ता आणि अभ्यासाची कळकळ पाहून आचार्य त्यांच्यावर संतुष्ट झाले आणि लवकरच त्यांनी आपल्या घरीच वासुदेवशास्त्री यांची जेवणाची सोय केली.{{sfn|पुराणिक, २०१४, पृ. १२-१३}}
साताऱ्याला वासुदेवशास्त्री अडीच वर्षे होते. त्यांचे सुरुवातीचे दिवस चांगले गेले पण नंतर त्यांना पैशांची मोठी चणचण भासू लागली. एकदा शास्त्री साताऱ्यातील भटमहाराजांच्या हौदावर गेले असता पुण्याचे शिक्षक बजाबा बाळाजी नेने यांच्याशी त्यांची गाठ पडली. नेने मास्तर व वासुदेवशास्त्री यांच्यात 'एखाद्या विषयावर कोण जास्त चांगली व जलद कविता करतो' याची पैज लागली व वासुदेवशास्त्रींनी ती पैज जिंकली. नेने मास्तर वासुदेवशास्त्र्यांच्या ज्ञानावर खूष झाले व त्यांनी पुण्याला शाळेत आपल्या बदली नोकरीवर जाण्यासंबंधी विचारले. शास्त्रीबुवा त्यासाठी लगेच तयार झाले. त्यानंतर वासुदेवशास्त्री पुण्यात दरमहा पंधरा रुपये पगारावर शाळेत रुजू झाले.{{sfn|पुराणिक, २०१४, पृ. १५}} 

पुण्यात आल्यावर वासुदेवशास्त्री यांची [[माधवराव कुंटे]], [[श्रीधर विठ्ठल दाते]], [[लोकमान्य टिळक]], [[गोपाळ गणेश आगरकर]], [[सार्वजनिक काका]], [[विष्णूशास्त्री चिपळूणकर]] अशा थोरामोठ्यांशी ओळख झाली. विष्णूशास्त्र्यांनी काढलेल्या 'काव्येतिहास संग्रह' या मासिकातील संस्कृत विभागाचे संपादन विष्णूशास्त्र्यांच्या गैरहजेरीत वासुदेवशास्त्रींनी केले. [[लोकमान्य टिळक]] आणि वासुदेवशास्त्रींची ओळख डेक्कन कॉलेजपासून होती. म्हणूनच वासुदेवशास्त्रींनी आपली शाळेतील नोकरी सोडून टिळक, आगरकर व विष्णूशास्त्री यांनी स्थापन केलेल्या [[न्यू इंग्लिश स्कूल]]मध्ये शिक्षकाची नोकरी पत्करली. टिळक व आगरकर यांनी काढलेल्या वर्तमानपत्राला 'केसरी'हे नाव वासुदेवशास्त्री यांनी सुचवले होते.{{sfn|पुराणिक, २०१४, पृ. १६-१७}}

न्यू इंग्लिश स्कूलमध्ये वासुदेवशास्त्रींनी केवळ दहा महिने शिकवले. त्यानंतर त्यांनी पुणे सोडले व २८ नोव्हेंबर १८८० रोजी ते मिरजेत नव्याने स्थापन झालेल्या हायस्कूलमध्ये संस्कृत शिक्षक म्हणून रुजू झाले.{{sfn|पुराणिक, २०१४, पृ. १८}}
[[मिरज]]येथील शाळेत ते [[संस्कृत]] आणि [[मराठी]] हे विषय शिकवत. शाळेतील विद्यार्थी त्यांना फार घाबरत. पण तेच वासुदेवशास्त्री विद्यार्थांना जीव ओतून शिकवत. सर्व विद्यार्थांना ते समान वागणूक देत. गरीब-श्रींमंत असा भेदभाव करत नसत. तसेच ते शाळेप्रमाणे घरीही मुलांना बोलवून शिकवत असत.

लोकमान्य टिळकांच्या केसरीच्या पहिल्या पानावर वरच्या भागी वासुदेवशास्त्री खरे यांचा 

गजालिश्रेष्ठा ह्या निबिडतरकान्तारजठरी। मदान्धाक्षा मित्रा क्षणभरिहि वास्तव्य न करी। &lt;br/&gt;
नखाग्रांनी येथे गुरूतर शिला भेदुनि करीं। भ्रमाने आहे रे गिरिकुहरि हा निद्रित हरी॥ &lt;br/&gt;
हा श्लोक असे. हा श्लोक म्हणजे वासुदेवशास्त्री खरे यांनी जगन्नाथ पंडिताच्या भामिनीविलासमधील श्लोकाचा मराठी समश्लोकी काव्यानुवाद होता. 

[[जगन्नाथ पंडित]]ाचा मूळ श्लोक  :

स्थितिंनो रे दध्या: क्षणमपि मदान्धेक्षण सखे।&lt;br/&gt;
गजश्रेणीनाथ त्वमिह जटिलायां वनभुवि।&lt;br/&gt;
असौ कुम्भिभ्रान्त्या खरनखरनिर्दारितमहा-&lt;br/&gt;
गुरूग्रावग्राम: स्वपिति गिरिगर्भे हरिपति:॥

== प्रकाशित साहित्य ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  
|- 
! width=&quot;10%&quot;| वर्ष
! width=&quot;20%&quot;| पुस्तक
! width=&quot;20%&quot;| भाषा
! width=&quot;20%&quot;| प्रकार
! width=&quot;30%&quot;| विषय
|- 
|  || [[संगीत उग्रमंगल]] || मराठी || नाटक || 
|- 
|  || ऐतिहासिक लेखसंग्रह || मराठी || ललितेतर || इतिहास
|- 
|  || संगीत कृष्णकांचन || मराठी || नाटक || 
|- 
|  || संगीत चित्रवंचना || मराठी || नाटक || 
|- 
|  || तारामंडल || मराठी || नाटक || 
|- 
|  || देशकंटक || मराठी || नाटक || 
|- 
|  || शिवसंभव || मराठी || नाटक || 
|- 
| १९१३ || इचलकरंजी संस्थानाचा इतिहास&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%A3%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%9A%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%82%E0%A4%9C%E0%A5%80_%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A8%E0%A4%9A%E0%A4%BE_%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8.pdf|title=अनुक्रमणिका:इचलकरंजी संस्थांनचा इतिहास.pdf - विकिस्रोत|website=mr.wikisource.org|access-date=2020-05-15}}&lt;/ref&gt;|| मराठी || ललितेतर || इतिहास
|-
|१९२०
|[[c:File:गुणोत्कर्ष_नाटक.pdf|गुणोत्कर्ष नाटक]]
|मराठी
|नाटक
|
|-
|१९२७
|[[c:File:नाना_फडनवीसांचें_चरित्र.pdf|नाना फडणवीसांचे चरित्र]] (सुधारित तिसरी आवृत्ती)
|मराठी
|
|चरित्र
|-
|
|
|
|
|
|}

* [[commons:Category:Books_by_Vasudev_Waman_Khare|पुस्तके ऑनलाईन वाचण्यासाठी उपलब्ध]]
* [[commons:Category:Books_by_Yashawant_Vasudev_Khare|खरे यांच्या स्मरणार्थ काढण्यात आलेली पुस्तके वाचण्यासाठी]]

*{{cite book|last=खरे|first=वासुदेव वामन शास्त्री|title=यशवंतराय महाकाव्य |url=|year=१८८८|location=पुणे}}

== चरित्र ==
*{{cite book|last=भट|first=दामोदर मोरेश्वर|title=गुरूवर्य वासुदेव वामन शास्त्री खरे चरित्र व ग्रंथपरिचय |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.366475/page/n5/mode/2up|year=१९२९|publisher=दामोदर मोरेश्वर भट|location=मिरज}}

== संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}
==संदर्भसूची==
*{{स्रोत पुस्तक
| पहिलेनाव = शरदचंद्र 
| आडनाव = पुराणिक
| title =  ऋषितर्पण
| भाषा =  मराठी
| प्रकाशक =  छाया प्रकाशन
| वर्ष = २०१४
}}
{{DEFAULTSORT:खरे, वासुदेव वामन}}
[[वर्ग:मराठी इतिहास संशोधक]]
[[वर्ग:मराठी गीतकार]]
[[वर्ग:मराठी नाटककार]]
[[वर्ग:इ.स. १८५८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९२४ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:मराठी लेखक]]</text>
      <sha1>4voh81k490fekd9axihhmlnejpyjl7f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2683572</id>
      <parentid>2683571</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T07:49:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2683572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16094" sha1="lvc7qmi800jp44164iu040aejrqpi3x" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट साहित्यिक
| नाव = वासुदेव वामन खरे
| चित्र = 
| चित्र_रुंदी = 
| चित्र_title = 
| पूर्ण_नाव = वासुदेव वामन खरे
| टोपण_नाव = वासुदेवशास्त्री खरे
| जन्म_दिनांक = ५ ऑगस्ट १८५८ 
| जन्म_स्थान = [[गुहागर]], [[रत्नागिरी जिल्हा]]
| मृत्यू_दिनांक =११ जून १९२४
| मृत्यू_स्थान = [[मिरज]], [[सांगली जिल्हा]]
| शिक्षण =
| कार्यक्षेत्र = [[साहित्य]]
| राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]]
| धर्म =
| भाषा = [[मराठी]], [[संस्कृत]]
| कार्यकाळ = 
| साहित्य_प्रकार = [[इतिहास]], [[नाटक]]
| विषय = 
| चळवळ = 
| संघटना =
| प्रसिद्ध_साहित्यकृती = ऐतिहासिक लेखसंग्रह
| प्रभाव = 
| प्रभावित = 
| पुरस्कार = 
| वडील_नाव = 
| आई_नाव = 
| पती_नाव = 
| पत्नी_नाव = सत्यभामाबाई खरे (माहेरचे नाव यमू सोमण)
| अपत्ये = यशवंतराव खरे
| स्वाक्षरी_चित्र = 
| संकेतस्थळ_दुवा = 
| तळटिपा = 
}}
{{विकिस्रोत}}
'''वासुदेव वामन खरे''' ऊर्फ '''वासुदेवशास्त्री खरे''' (जन्म : गुहागर, ५ ऑगस्ट १८५८;  - ११ जून १९२४) हे [[मराठी]] भाषा [[इतिहास|इतिहाससंशोधक]], [[कविता|कवी]] व [[नाटक|नाटककार]] होते.

{{कॉमन्स|Category:Books_by_Vasudev_Waman_Khare}}

==जीवन==
वासुदेवशास्त्री खरे यांचा जन्म [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील]] [[गुहागर]] येथे झाला. त्यांच्या घराण्यात शास्त्राध्ययनाची आणि पुराण सांगण्याची परंपरा होती. पण त्यांची घरची परिस्थिती बेताची होती. त्यांना तीन भाऊ व दोन बहिणी होत्या. वासुदेवशास्त्री बुद्धिमान होते. गुहागरच्या मराठी शाळेत ते सहावीपर्यंत शिकले. कवितांची आणि नाट्यकलेची त्यांना देण होती. गावातल्या देवीच्या उत्सवाच्या वेळी नाटक मंडळींना ते नाटके लिहून व बसवून देत.{{sfn|पुराणिक, २०१४, पृ. १०-११}} १८७२ च्या डिसेंबर महिन्यात त्यांचा विवाह झाला. त्यानंतर विद्याभ्यासासाठी आणि जमल्यास उद्योग करण्यासाठी वासुदेवशास्त्री यांनी कोकण सोडले व ते साताऱ्यास आले. 

साताऱ्यात वासुदेवशास्त्री तत्कालीन विख्यात संस्कृत पंडित अनंताचार्य गजेंद्रगडकर यांच्या हाताखाली संस्कृत शास्त्र विद्या शिकण्यासाठी राहिले. अनंताचार्य यांच्याकडे वासुदेवशास्त्र्यांनी काव्ये, तर्कसंग्रह व व्याकरण यांचा अभ्यास केला. त्यांची शास्त्रींची बुद्धिमत्ता आणि अभ्यासाची कळकळ पाहून आचार्य त्यांच्यावर संतुष्ट झाले आणि लवकरच त्यांनी आपल्या घरीच वासुदेवशास्त्री यांची जेवणाची सोय केली.{{sfn|पुराणिक, २०१४, पृ. १२-१३}}
साताऱ्याला वासुदेवशास्त्री अडीच वर्षे होते. त्यांचे सुरुवातीचे दिवस चांगले गेले पण नंतर त्यांना पैशांची मोठी चणचण भासू लागली. एकदा शास्त्री साताऱ्यातील भटमहाराजांच्या हौदावर गेले असता पुण्याचे शिक्षक बजाबा बाळाजी नेने यांच्याशी त्यांची गाठ पडली. नेने मास्तर व वासुदेवशास्त्री यांच्यात 'एखाद्या विषयावर कोण जास्त चांगली व जलद कविता करतो' याची पैज लागली व वासुदेवशास्त्रींनी ती पैज जिंकली. नेने मास्तर वासुदेवशास्त्र्यांच्या ज्ञानावर खूष झाले व त्यांनी पुण्याला शाळेत आपल्या बदली नोकरीवर जाण्यासंबंधी विचारले. शास्त्रीबुवा त्यासाठी लगेच तयार झाले. त्यानंतर वासुदेवशास्त्री पुण्यात दरमहा पंधरा रुपये पगारावर शाळेत रुजू झाले.{{sfn|पुराणिक, २०१४, पृ. १५}} 

पुण्यात आल्यावर वासुदेवशास्त्री यांची [[माधवराव कुंटे]], [[श्रीधर विठ्ठल दाते]], [[लोकमान्य टिळक]], [[गोपाळ गणेश आगरकर]], [[सार्वजनिक काका]], [[विष्णूशास्त्री चिपळूणकर]] अशा थोरामोठ्यांशी ओळख झाली. विष्णूशास्त्र्यांनी काढलेल्या 'काव्येतिहास संग्रह' या मासिकातील संस्कृत विभागाचे संपादन विष्णूशास्त्र्यांच्या गैरहजेरीत वासुदेवशास्त्रींनी केले. [[लोकमान्य टिळक]] आणि वासुदेवशास्त्रींची ओळख डेक्कन कॉलेजपासून होती. म्हणूनच वासुदेवशास्त्रींनी आपली शाळेतील नोकरी सोडून टिळक, आगरकर व विष्णूशास्त्री यांनी स्थापन केलेल्या [[न्यू इंग्लिश स्कूल]]मध्ये शिक्षकाची नोकरी पत्करली. टिळक व आगरकर यांनी काढलेल्या वर्तमानपत्राला 'केसरी'हे नाव वासुदेवशास्त्री यांनी सुचवले होते.{{sfn|पुराणिक, २०१४, पृ. १६-१७}}

न्यू इंग्लिश स्कूलमध्ये वासुदेवशास्त्रींनी केवळ दहा महिने शिकवले. त्यानंतर त्यांनी पुणे सोडले व २८ नोव्हेंबर १८८० रोजी ते मिरजेत नव्याने स्थापन झालेल्या हायस्कूलमध्ये संस्कृत शिक्षक म्हणून रुजू झाले.{{sfn|पुराणिक, २०१४, पृ. १८}}
[[मिरज]]येथील शाळेत ते [[संस्कृत]] आणि [[मराठी]] हे विषय शिकवत. शाळेतील विद्यार्थी त्यांना फार घाबरत. पण तेच वासुदेवशास्त्री विद्यार्थांना जीव ओतून शिकवत. सर्व विद्यार्थांना ते समान वागणूक देत. गरीब-श्रींमंत असा भेदभाव करत नसत. तसेच ते शाळेप्रमाणे घरीही मुलांना बोलवून शिकवत असत.

लोकमान्य टिळकांच्या केसरीच्या पहिल्या पानावर वरच्या भागी वासुदेवशास्त्री खरे यांचा 

गजालिश्रेष्ठा ह्या निबिडतरकान्तारजठरी। मदान्धाक्षा मित्रा क्षणभरिहि वास्तव्य न करी। &lt;br/&gt;
नखाग्रांनी येथे गुरूतर शिला भेदुनि करीं। भ्रमाने आहे रे गिरिकुहरि हा निद्रित हरी॥ &lt;br/&gt;
हा श्लोक असे. हा श्लोक म्हणजे वासुदेवशास्त्री खरे यांनी जगन्नाथ पंडिताच्या भामिनीविलासमधील श्लोकाचा मराठी समश्लोकी काव्यानुवाद होता. 

[[जगन्नाथ पंडित]]ाचा मूळ श्लोक  :

स्थितिंनो रे दध्या: क्षणमपि मदान्धेक्षण सखे।&lt;br/&gt;
गजश्रेणीनाथ त्वमिह जटिलायां वनभुवि।&lt;br/&gt;
असौ कुम्भिभ्रान्त्या खरनखरनिर्दारितमहा-&lt;br/&gt;
गुरूग्रावग्राम: स्वपिति गिरिगर्भे हरिपति:॥

== प्रकाशित साहित्य ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  
|- 
! width=&quot;10%&quot;| वर्ष
! width=&quot;20%&quot;| पुस्तक
! width=&quot;20%&quot;| प्रकार
! width=&quot;30%&quot;| विषय
|- 
|  || [[संगीत उग्रमंगल]] || नाटक || 
|- 
|  १९१२|| [[c:File:ऐतिहासिक_लेख_संग्रह-भाग_सहावा.pdf|ऐतिहासिक लेखसंग्रह - भाग ०६]]|| ललितेतर || इतिहास
|-
|१९१४
|[[c:File:ऐतिहासिक_लेख_संग्रह-भाग_आठवा.pdf|ऐतिहासिक लेखसंग्रह - भाग ०८]]
|ललितेतर
|इतिहास
|-
|१९२४
|[[c:File:ऐतिहासिक_लेख_संग्रह-भाग_बारावा.pdf|ऐतिहासिक लेखसंग्रह - भाग १२]]
|ललितेतर
|इतिहास
|-
|१९२६
|[[c:File:ऐतिहासिक_लेख_संग्रह-भाग_तेरावा.pdf|ऐतिहासिक लेखसंग्रह - भाग १३]]
|ललितेतर
|इतिहास
|- 
| || संगीत कृष्णकांचन || नाटक ||
|- 
| || संगीत चित्रवंचना || नाटक ||
|- 
| || तारामंडल || नाटक ||
|- 
| || देशकंटक || नाटक ||
|- 
| || शिवसंभव || नाटक ||
|- 
| १९१३ || इचलकरंजी संस्थानाचा इतिहास&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%A3%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%9A%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%82%E0%A4%9C%E0%A5%80_%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A8%E0%A4%9A%E0%A4%BE_%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8.pdf|title=अनुक्रमणिका:इचलकरंजी संस्थांनचा इतिहास.pdf - विकिस्रोत|website=mr.wikisource.org|access-date=2020-05-15}}&lt;/ref&gt;|| ललितेतर || इतिहास
|-
|१९१४
|[[c:File:तारामंडळ_नाटक.pdf|तारामंडळ नाटक]]
|नाटक
|
|-
|१९२०
|[[c:File:गुणोत्कर्ष_नाटक.pdf|गुणोत्कर्ष नाटक]]
|नाटक
|
|-
|१९२७
|[[c:File:नाना_फडनवीसांचें_चरित्र.pdf|नाना फडणवीसांचे चरित्र]] (सुधारित तिसरी आवृत्ती)
|
|चरित्र
|}

* [[commons:Category:Books_by_Vasudev_Waman_Khare|पुस्तके ऑनलाईन वाचण्यासाठी उपलब्ध]]
* [[commons:Category:Books_by_Yashawant_Vasudev_Khare|खरे यांच्या स्मरणार्थ काढण्यात आलेली पुस्तके वाचण्यासाठी]]

*{{cite book|last=खरे|first=वासुदेव वामन शास्त्री|title=यशवंतराय महाकाव्य |url=|year=१८८८|location=पुणे}}

== चरित्र ==
*{{cite book|last=भट|first=दामोदर मोरेश्वर|title=गुरूवर्य वासुदेव वामन शास्त्री खरे चरित्र व ग्रंथपरिचय |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.366475/page/n5/mode/2up|year=१९२९|publisher=दामोदर मोरेश्वर भट|location=मिरज}}

== संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}
==संदर्भसूची==
*{{स्रोत पुस्तक
| पहिलेनाव = शरदचंद्र 
| आडनाव = पुराणिक
| title =  ऋषितर्पण
| भाषा =  मराठी
| प्रकाशक =  छाया प्रकाशन
| वर्ष = २०१४
}}
{{DEFAULTSORT:खरे, वासुदेव वामन}}
[[वर्ग:मराठी इतिहास संशोधक]]
[[वर्ग:मराठी गीतकार]]
[[वर्ग:मराठी नाटककार]]
[[वर्ग:इ.स. १८५८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९२४ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:मराठी लेखक]]</text>
      <sha1>lvc7qmi800jp44164iu040aejrqpi3x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2683573</id>
      <parentid>2683572</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T07:53:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2683573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16239" sha1="5q7b9b6t5tnylo6qwakivig4dmq4sg9" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट साहित्यिक
| नाव = वासुदेव वामन खरे
| चित्र = 
| चित्र_रुंदी = 
| चित्र_title = 
| पूर्ण_नाव = वासुदेव वामन खरे
| टोपण_नाव = वासुदेवशास्त्री खरे
| जन्म_दिनांक = ५ ऑगस्ट १८५८ 
| जन्म_स्थान = [[गुहागर]], [[रत्नागिरी जिल्हा]]
| मृत्यू_दिनांक =११ जून १९२४
| मृत्यू_स्थान = [[मिरज]], [[सांगली जिल्हा]]
| शिक्षण =
| कार्यक्षेत्र = [[साहित्य]]
| राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]]
| धर्म =
| भाषा = [[मराठी]], [[संस्कृत]]
| कार्यकाळ = 
| साहित्य_प्रकार = [[इतिहास]], [[नाटक]]
| विषय = 
| चळवळ = 
| संघटना =
| प्रसिद्ध_साहित्यकृती = ऐतिहासिक लेखसंग्रह
| प्रभाव = 
| प्रभावित = 
| पुरस्कार = 
| वडील_नाव = 
| आई_नाव = 
| पती_नाव = 
| पत्नी_नाव = सत्यभामाबाई खरे (माहेरचे नाव यमू सोमण)
| अपत्ये = यशवंतराव खरे
| स्वाक्षरी_चित्र = 
| संकेतस्थळ_दुवा = 
| तळटिपा = 
}}
{{विकिस्रोत}}
'''वासुदेव वामन खरे''' ऊर्फ '''वासुदेवशास्त्री खरे''' (जन्म : गुहागर, ५ ऑगस्ट १८५८;  - ११ जून १९२४) हे [[मराठी]] भाषा [[इतिहास|इतिहाससंशोधक]], [[कविता|कवी]] व [[नाटक|नाटककार]] होते.

{{कॉमन्स|Category:Books_by_Vasudev_Waman_Khare}}

==जीवन==
वासुदेवशास्त्री खरे यांचा जन्म [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील]] [[गुहागर]] येथे झाला. त्यांच्या घराण्यात शास्त्राध्ययनाची आणि पुराण सांगण्याची परंपरा होती. पण त्यांची घरची परिस्थिती बेताची होती. त्यांना तीन भाऊ व दोन बहिणी होत्या. वासुदेवशास्त्री बुद्धिमान होते. गुहागरच्या मराठी शाळेत ते सहावीपर्यंत शिकले. कवितांची आणि नाट्यकलेची त्यांना देण होती. गावातल्या देवीच्या उत्सवाच्या वेळी नाटक मंडळींना ते नाटके लिहून व बसवून देत.{{sfn|पुराणिक, २०१४, पृ. १०-११}} १८७२ च्या डिसेंबर महिन्यात त्यांचा विवाह झाला. त्यानंतर विद्याभ्यासासाठी आणि जमल्यास उद्योग करण्यासाठी वासुदेवशास्त्री यांनी कोकण सोडले व ते साताऱ्यास आले. 

साताऱ्यात वासुदेवशास्त्री तत्कालीन विख्यात संस्कृत पंडित अनंताचार्य गजेंद्रगडकर यांच्या हाताखाली संस्कृत शास्त्र विद्या शिकण्यासाठी राहिले. अनंताचार्य यांच्याकडे वासुदेवशास्त्र्यांनी काव्ये, तर्कसंग्रह व व्याकरण यांचा अभ्यास केला. त्यांची शास्त्रींची बुद्धिमत्ता आणि अभ्यासाची कळकळ पाहून आचार्य त्यांच्यावर संतुष्ट झाले आणि लवकरच त्यांनी आपल्या घरीच वासुदेवशास्त्री यांची जेवणाची सोय केली.{{sfn|पुराणिक, २०१४, पृ. १२-१३}}
साताऱ्याला वासुदेवशास्त्री अडीच वर्षे होते. त्यांचे सुरुवातीचे दिवस चांगले गेले पण नंतर त्यांना पैशांची मोठी चणचण भासू लागली. एकदा शास्त्री साताऱ्यातील भटमहाराजांच्या हौदावर गेले असता पुण्याचे शिक्षक बजाबा बाळाजी नेने यांच्याशी त्यांची गाठ पडली. नेने मास्तर व वासुदेवशास्त्री यांच्यात 'एखाद्या विषयावर कोण जास्त चांगली व जलद कविता करतो' याची पैज लागली व वासुदेवशास्त्रींनी ती पैज जिंकली. नेने मास्तर वासुदेवशास्त्र्यांच्या ज्ञानावर खूष झाले व त्यांनी पुण्याला शाळेत आपल्या बदली नोकरीवर जाण्यासंबंधी विचारले. शास्त्रीबुवा त्यासाठी लगेच तयार झाले. त्यानंतर वासुदेवशास्त्री पुण्यात दरमहा पंधरा रुपये पगारावर शाळेत रुजू झाले.{{sfn|पुराणिक, २०१४, पृ. १५}} 

पुण्यात आल्यावर वासुदेवशास्त्री यांची [[माधवराव कुंटे]], [[श्रीधर विठ्ठल दाते]], [[लोकमान्य टिळक]], [[गोपाळ गणेश आगरकर]], [[सार्वजनिक काका]], [[विष्णूशास्त्री चिपळूणकर]] अशा थोरामोठ्यांशी ओळख झाली. विष्णूशास्त्र्यांनी काढलेल्या 'काव्येतिहास संग्रह' या मासिकातील संस्कृत विभागाचे संपादन विष्णूशास्त्र्यांच्या गैरहजेरीत वासुदेवशास्त्रींनी केले. [[लोकमान्य टिळक]] आणि वासुदेवशास्त्रींची ओळख डेक्कन कॉलेजपासून होती. म्हणूनच वासुदेवशास्त्रींनी आपली शाळेतील नोकरी सोडून टिळक, आगरकर व विष्णूशास्त्री यांनी स्थापन केलेल्या [[न्यू इंग्लिश स्कूल]]मध्ये शिक्षकाची नोकरी पत्करली. टिळक व आगरकर यांनी काढलेल्या वर्तमानपत्राला 'केसरी'हे नाव वासुदेवशास्त्री यांनी सुचवले होते.{{sfn|पुराणिक, २०१४, पृ. १६-१७}}

न्यू इंग्लिश स्कूलमध्ये वासुदेवशास्त्रींनी केवळ दहा महिने शिकवले. त्यानंतर त्यांनी पुणे सोडले व २८ नोव्हेंबर १८८० रोजी ते मिरजेत नव्याने स्थापन झालेल्या हायस्कूलमध्ये संस्कृत शिक्षक म्हणून रुजू झाले.{{sfn|पुराणिक, २०१४, पृ. १८}}
[[मिरज]]येथील शाळेत ते [[संस्कृत]] आणि [[मराठी]] हे विषय शिकवत. शाळेतील विद्यार्थी त्यांना फार घाबरत. पण तेच वासुदेवशास्त्री विद्यार्थांना जीव ओतून शिकवत. सर्व विद्यार्थांना ते समान वागणूक देत. गरीब-श्रींमंत असा भेदभाव करत नसत. तसेच ते शाळेप्रमाणे घरीही मुलांना बोलवून शिकवत असत.

लोकमान्य टिळकांच्या केसरीच्या पहिल्या पानावर वरच्या भागी वासुदेवशास्त्री खरे यांचा 

गजालिश्रेष्ठा ह्या निबिडतरकान्तारजठरी। मदान्धाक्षा मित्रा क्षणभरिहि वास्तव्य न करी। &lt;br/&gt;
नखाग्रांनी येथे गुरूतर शिला भेदुनि करीं। भ्रमाने आहे रे गिरिकुहरि हा निद्रित हरी॥ &lt;br/&gt;
हा श्लोक असे. हा श्लोक म्हणजे वासुदेवशास्त्री खरे यांनी जगन्नाथ पंडिताच्या भामिनीविलासमधील श्लोकाचा मराठी समश्लोकी काव्यानुवाद होता. 

[[जगन्नाथ पंडित]]ाचा मूळ श्लोक  :

स्थितिंनो रे दध्या: क्षणमपि मदान्धेक्षण सखे।&lt;br/&gt;
गजश्रेणीनाथ त्वमिह जटिलायां वनभुवि।&lt;br/&gt;
असौ कुम्भिभ्रान्त्या खरनखरनिर्दारितमहा-&lt;br/&gt;
गुरूग्रावग्राम: स्वपिति गिरिगर्भे हरिपति:॥

== प्रकाशित साहित्य ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  
|- 
! width=&quot;10%&quot;| वर्ष
! width=&quot;20%&quot;| पुस्तक
! width=&quot;20%&quot;| प्रकार
! width=&quot;30%&quot;| विषय
|- 
|  || [[संगीत उग्रमंगल]] || नाटक || 
|- 
|  १९१२|| [[c:File:ऐतिहासिक_लेख_संग्रह-भाग_सहावा.pdf|ऐतिहासिक लेखसंग्रह - भाग ०६]]|| ललितेतर || इतिहास
|-
|१९१४
|[[c:File:ऐतिहासिक_लेख_संग्रह-भाग_आठवा.pdf|ऐतिहासिक लेखसंग्रह - भाग ०८]]
|ललितेतर
|इतिहास
|-
|१९२४
|[[c:File:ऐतिहासिक_लेख_संग्रह-भाग_बारावा.pdf|ऐतिहासिक लेखसंग्रह - भाग १२]]
|ललितेतर
|इतिहास
|-
|१९२६
|[[c:File:ऐतिहासिक_लेख_संग्रह-भाग_तेरावा.pdf|ऐतिहासिक लेखसंग्रह - भाग १३]]
|ललितेतर
|इतिहास
|- 
| || संगीत कृष्णकांचन || नाटक ||
|- 
| || संगीत चित्रवंचना || नाटक ||
|- 
| || तारामंडल || नाटक ||
|- 
| || देशकंटक || नाटक ||
|- 
| || शिवसंभव || नाटक ||
|- 
| १९१३ || इचलकरंजी संस्थानाचा इतिहास&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A4%A3%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE:%E0%A4%87%E0%A4%9A%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%82%E0%A4%9C%E0%A5%80_%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A8%E0%A4%9A%E0%A4%BE_%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8.pdf|title=अनुक्रमणिका:इचलकरंजी संस्थांनचा इतिहास.pdf - विकिस्रोत|website=mr.wikisource.org|access-date=2020-05-15}}&lt;/ref&gt;|| ललितेतर || इतिहास
|-
|१९१४
|[[c:File:तारामंडळ_नाटक.pdf|तारामंडळ नाटक]]
|नाटक
|
|-
|१९२०
|[[c:File:गुणोत्कर्ष_नाटक.pdf|गुणोत्कर्ष नाटक]]
|नाटक
|महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांसाठी लिहिलेले मराठी नाटक
|-
|१९२७
|[[c:File:नाना_फडनवीसांचें_चरित्र.pdf|नाना फडणवीसांचे चरित्र]] (सुधारित तिसरी आवृत्ती)
|
|चरित्र
|}

* [[commons:Category:Books_by_Vasudev_Waman_Khare|पुस्तके ऑनलाईन वाचण्यासाठी उपलब्ध]]
* [[commons:Category:Books_by_Yashawant_Vasudev_Khare|खरे यांच्या स्मरणार्थ काढण्यात आलेली पुस्तके वाचण्यासाठी]]

*{{cite book|last=खरे|first=वासुदेव वामन शास्त्री|title=यशवंतराय महाकाव्य |url=|year=१८८८|location=पुणे}}

== चरित्र ==
*{{cite book|last=भट|first=दामोदर मोरेश्वर|title=गुरूवर्य वासुदेव वामन शास्त्री खरे चरित्र व ग्रंथपरिचय |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.366475/page/n5/mode/2up|year=१९२९|publisher=दामोदर मोरेश्वर भट|location=मिरज}}

== संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}
==संदर्भसूची==
*{{स्रोत पुस्तक
| पहिलेनाव = शरदचंद्र 
| आडनाव = पुराणिक
| title =  ऋषितर्पण
| भाषा =  मराठी
| प्रकाशक =  छाया प्रकाशन
| वर्ष = २०१४
}}
{{DEFAULTSORT:खरे, वासुदेव वामन}}
[[वर्ग:मराठी इतिहास संशोधक]]
[[वर्ग:मराठी गीतकार]]
[[वर्ग:मराठी नाटककार]]
[[वर्ग:इ.स. १८५८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९२४ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:मराठी लेखक]]</text>
      <sha1>5q7b9b6t5tnylo6qwakivig4dmq4sg9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विकिपीडिया चर्चा:उल्लेखनीयता</title>
    <ns>5</ns>
    <id>81657</id>
    <revision>
      <id>2683558</id>
      <parentid>2683457</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T04:50:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vishalwakchaure1992</username>
        <id>155111</id>
      </contributor>
      <comment>/* शिरीष कुलकर्णी या लेखातील संदर्भ व सुधारणा */ Reply</comment>
      <origin>2683558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29157" sha1="3lvh2cpy10nlxucpx6cpqkdt8g4vps1" xml:space="preserve">मराठी विकिपीडियावर उल्लेखनीय लेख व त्यासाठीचे निकष आणि तदनुषंदाची चर्चा येथे व्हावी.

उपयुक्त माहिती. पान काढू नये

==हे सुद्धा पहा==
* जुनी चर्चा -[[विकिपीडिया चर्चा:उल्लेखनीयता/जुनी चर्चा १]]

== लेखन बदल करण्याविषयी मार्गदर्शन हवे आहे ==

[[वासुदेव वामन बापट गुरुजी]] ह्या पृष्ठावर
जाहिरातबाजी, वैध संदर्भांचा अभाव, नि:पक्षपाती दृष्टिकोनाचा अभाव, व्यक्तिची विश्वकोशीय उल्लेखनियता प्रश्नांकित असा tag लावण्यात आला आहे, त्या मागचे स्पष्टीकरण मिळेल काय ?

नक्की कुठला बदल केल्यास माहिती स्वीकारार्ह होईल ?

मी विकिपीडिया वरती नवीन असल्याने कृपया मार्गदर्शन करावे.

जाहिरातबाजी - हा हेतू अजिबात नाही. आपण मार्गदर्शन केल्यास आवश्यक तो बदल केला जाईल.

विकिपीडिया वरती उपलब्ध असलेल्या इतर अनेक लेखांचा संदर्भ पाहून अभ्यास करूनच ही पोस्ट टाकण्याची हिम्मत केली होती.

वैध संदर्भांचा अभाव- म्हणजे नक्की काय ?

पुस्तकांचा संदर्भ - पुस्तके प्रकाशित असून पुराव्यानिशी उपलब्ध आहेत. वेबसाईट काही काळ बंद असल्याने ते संदर्भ बदलले असतील, तरी वेळ मिळताच त्यांच्यात सुहारण करण्यात येईल.

नि:पक्षपाती दृष्टिकोनाचा अभाव - कृपया सोदाहरण स्पष्टीकरण द्याल अशी अपेक्षा, तरच योग्य बदल करता येईल.

व्यक्तिची विश्वकोशीय उल्लेखनियता प्रश्नांकित - ह्याचा अर्थ कळला नाही. समजावून सांगाल का?

ह्या गोष्टींची माहितीच नसल्याने चूका घडू शकतात, तेव्हा आपण मार्गदर्शन केल्यावर चूका टाळून लिखाण करता येईल. तरी राग न मानता मदत करावी, अशी विनंती आहे.

 [[सदस्य:माधवी वाघ|माधवी वाघ]] ([[सदस्य चर्चा:माधवी वाघ|चर्चा]]) ११:३३, १ सप्टेंबर २०१८ (IST)

{{साद|माधवी वाघ}}
* हे पान मूळातूनच बदलण्याची गरज आहे, आपण बदलण्याची तयारी दाखवीलीत त्याबद्दल आपले आभार. 
* ह्या पानातील, स्तुतीपर शब्द-वाक्ये काढून टाकणे आवश्यक आहे. सर्व अतिशयक्तीपूर्ण मजकूर काढून टाकावा लागेल. 
* व्यावसायीक हेतू साध्य करणाऱ्या बाबीं जसेकी, पुस्तके अमेझोन वर उपलब्ध आहेत वगैरे काढून टाकावे लागेल. 
* संदर्भ हे अनेक ठिकाणाहून द्यावे लागतील, फक्त बापट गुरुजींच्याच भक्तांच्या संकेतस्थळांचे चालणार नाहीत. विश्वसनीय ठिकाणचे पुस्तकांचे संदर्भ पान क्रमांकासकट द्यावेत.([[सदस्य:Sureshkhole/सायटोईड धूळपाटी|येथे]] आपल्याला संदर्भ कसा द्यायचा ह्याची माहिती मिळेल.) 
* बापट गुरुजी हे विश्वकोशात उल्लेख होण्यासारखी व्यक्ती होते हे, सिद्ध व्हावे लागेल त्यासाठी बापट गुरुजींचा स्पष्ट उल्लेख असलेले वैध संदर्भ त्यांचे महत्व स्पष्ट करणारे संदर्भ हवेत (माझ्या शोधात मला असे कसलेही संदर्भ दिसले नाहीत, त्यामुळे मला बापट गुरुजी उल्लेखनीय वाटत नाहीत.) 
म्हणून पर्याय असा आहे की, बापट गुरुजी ज्या पंथाचे किंवा संप्रदायाचे असतील त्या पानावर हा मजकूर हलवावा. पण आवश्यक ते बदल करूनच. 
* सगळ्याचा परिपाक म्हणजे फक्त वास्तव, प्रत्येक विधानाला संदर्भ देत, वस्तूनिष्ठ पद्धतीने मांडल्यास हा लेख टिकवता येईल. लेखाच्या चर्चापानावर मी संदर्भ शोधायचे कसे हे सुचवतो. उरलेली चर्चा लेखाच्या चर्चा पानावर करुयात. धन्यवाद![[सदस्य:sureshkhole|'''&lt;span style=&quot;background color: black; color:#B22222&quot;&gt;सुरेश खोले&lt;/span&gt;''']]&lt;sup&gt; [[सदस्य चर्चा:sureshkhole|&lt;span style=&quot;color: maroon&quot;&gt;&quot;संदर्भ द्या! अगदी भांडतानासुध्दा&quot;!!!&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; १२:३१, १ सप्टेंबर २०१८ (IST)


{{साद|सुरेश खोले}}

असाच देतात का प्रतिसाद? आपल्या प्रतिसादाबद्दल मनापासून धन्यवाद. फारच चांगली आणि मुद्देसूद माहिती दिलीत. आपल्यामुळे विकिपीडिया संदर्भातील बऱ्याच गोष्टी नव्याने कळल्या. आपण दिलेल्या मार्गदर्शनानुसार मी लेखात योग्य ते बदल करायचा प्रयत्न करते. सोबतच मी विकिपीडियावरील संकेत, नियमावली, चर्चापाने आणि नवीन लेखन विषयक माहिती वाचण्यास आरंभ केला आहे. प्रयत्न असाच आहे की, लवकरात लवकर विकिपीडिया समजून घेता येईल आणि कार्यास हातभार लावता येईल.

{{ साद|QueerEcoFeminist }} नमस्कार आपल्या सुचने नुसार संदर्भासह [[ वासुदेव वामन बापट गुरुजी ]] हा लेख पुन्हा संपादित करून लिहिला गेला आहे. तेव्हा उल्लेख्ननीयता साशंक ह्या मथळ्यातून तो वगळण्यास हरकत नसावी.

== लेख टिकविण्यासाठी मार्गदर्शन हवे आहे ==
{{साद|sureshkhole}}
[[श्रीपाद वैद्य]] लेखावर घेतलेल्या आक्षेपांचे निराकरण करण्याकरिता व हा लेख टिकविण्याकरिता याेग्य ते बदल केले आहेत व उल्लेखनीयता असणारी वास्तविक माहिती लिहिणे सुरुच आहे. तरी कृपया वेळ द्यावा. आपले अनुभवी मार्गदर्शन मिळावे ही विनंती. जेणेकरुन माझ्यासारख्या नवोदितांना प्रोत्साहन मिळेल.
[[सदस्य:MA$HRVA|MA$HRVA]] ([[सदस्य चर्चा:MA$HRVA|चर्चा]]) १९:५५, १७ सप्टेंबर २०१८ (IST)

== उल्लेखनियता ==
[[हर्षित अभिराज]] या पानावर विश्वकोशीय उल्लेखनीयता/दखलपात्रता असा साचा लावण्यात आला आहे, काही संदर्भ जोडत आहे.

* https://maharashtratimes.indiatimes.com/no/-/articleshow/7026203.cms
* https://www.esakal.com/pune-wari/saathchal-activities-need-society-says-harsshit-abhiraj-128812
* http://www.lokmat.com/marathi-cinema/musician-harshit-abrajs-social-enterprise/
* https://m.dailyhunt.in/news/india/marathi/janshakti-epaper-jansha/marathi+kalakarancha+sanman+jhala+tarach+bhasha+samriddh+hoil-newsid-84691366
* https://www.bhaskar.com/news/MH-PUN-kailash-kher-embarked-on-a-new-journey-to-know-the-whole-story-4346147-PHO.html
* http://mymarathi.net/local-pune/pune-festivhal-6/
* https://www.deshdoot.com/milind-dastane-is-working-on-direction-of-cinema/
* https://maharashtratimes.indiatimes.com/no/-/articleshow/7026203.cms
* https://discoverpune.com/pune-news/%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B5%E0%A5%80-%E0%A4%B9%E0%A4%BE-%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%82/
* http://www.marathichitrapatparivar.com/forms/Puraskar%202013/Tisara%20Chitrapada.pdf
* https://www.majhapaper.com/2013/07/26/%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80-%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A4%A3-%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA/
* http://mymarathi.net/local-pune/pune-festivhal-6/
* https://maharashtradesha.com/ent/baban-marathi-movie-by-dipak-pathak/
* http://www.dainikprabhat.com/%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%82%E0%A4%A7%E0%A4%B3%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%B2%E0%A4%BE-%E0%A4%AC%E0%A4%AC%E0%A4%A8/
* http://prahaar.in/%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80-%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%9F%E0%A4%BE%E0%A4%A4-%E0%A4%98%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%A3%E0%A4%BE%E0%A4%B0-%E0%A4%95/
* http://punenewsexpress.com/%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80-%E0%A4%AE%E0%A5%89%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A4%B0-%E0%A4%95%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE/
* https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Pt-Talwalkar-to-inaugurate-Shaniwarwada-fest/articleshow/11125637.cms
* https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Marathi-movie-item-song-features-Kanthshehnai/articleshow/15475419.cms
* https://maharashtratimes.indiatimes.com/maharashtra/pune-news/dagadushet-bappa/articleshow/41446103.cms
* https://indianexpress.com/article/cities/pune/neck-deep-in-music/

Shrinivaskulkarni1388 २०:०९, १७ ऑक्टोबर २०१८ (IST)

== उल्लेखनियता ==

[[श्रीनिवास गोविंदराव कुलकर्णी]] हा लेख मी स्वतः संपादित करू शकत नाही, तरी उल्लेखनियता यासाठी काही लिंक - 

* https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Shrinivas-G.-Kulkarni/movies
* https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Shrinivas-G.-Kulkarni
* https://m.dailyhunt.in/news/india/marathi/policenama-epaper-policnam/man+he+vede+albam+rasikanchya+bhetila-newsid-95174720
* https://m.dailyhunt.in/news/india/marathi/just+marathi+marathi-epaper-jmarathi/man+he+vede+albam+pradarshanachya+margavar-newsid-94997333
* https://www.policenama.com/tag/%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B8-%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%A6-%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A3/
* http://marathi.webdunia.com/article/marathi-cinema-news/mand-he-vede-marathi-album-118082000011_1.html
* http://www.cinekatta.in/blogs/category/Entertainment%20Updates/page/16/
* https://in.bookmyshow.com/person/shrinivas-kulkarni/1082557
* https://in.bookmyshow.com/ahmedabad/movies/savai-sarjachya-navane-changbhala/ET00056967
* https://in.bookmyshow.com/khajani/movies/hichyasathi-kay-pan/ET00073710

Shrinivaskulkarni1388 ११:२५, १९ ऑक्टोबर २०१८ (IST)

== आपली सहमती मिऴावी ==

नमस्कार विकीपेडीया माहितगार, मी सध्या [[रमेश औटी]] पानाचे लेखन करत आहे. पण टायवेन गोनसालविस यांनी &quot;उल्लेखनीयता रद्दीकरण&quot; व &quot;लवकर वगऴावे&quot; हा साचा पानावर चढविला आहे. काही संदर्भ मी दिले आहेत. तरी माझी आपणास विनंती आहे की थोड्या कालावधीसाठी हे पान काढले जावू नये. रमेश औटीचा आगामी चित्रपट कटीबंध लवकरच प्रदर्शित होत आहे. संत [[नरहरी सोनार]] ह्या मराठी विकीपेडीया पानावर ही माहीती आपण पाहू शकता. ह्या चित्रपटाचा संदर्भ नक्कीच हे पान टिकवण्यास कामी येईल अशी मला खात्री आहे. आपण सहाय्य कराल ही अपेक्षा.
[[सदस्य:Rachit143|Rachit143]] ([[सदस्य चर्चा:Rachit143|चर्चा]]) ०६:२६, ६ जानेवारी २०१९ (IST)

== Page meets all the Notable Information ==

Dear Admin,
 Please see [[Shubham Ghodke]] it has all the notable links and has all the correct information available on google, so please look at this before any further discussion. [[सदस्य:Shubhamghodke3904|Shubhamghodke3904]] ([[सदस्य चर्चा:Shubhamghodke3904|चर्चा]]) २२:४३, १० डिसेंबर २०२० (IST)

== पुणे इट आउट्स च्या विकिपीडिया पानामध्ये  नवीन स्रोत जोडल्याबाबत  ==

पुणे इट आउट्स च्या विकिपीडिया पानामध्ये  नवीन संदर्भ स्रोत जोडण्यात आलेला आहे. कृपया तो तपासून घ्यावा

==  [[नंदिनी ओझा]] या लेखामध्ये आवश्यक बदल केलेले आहेत  ==

खालील दोन्ही सूचनांनुसार [[नंदिनी ओझा]] या लेखात बदल केलेलं आहेत. बदल तपासून लेखावरील दोन्ही सूचना कमी कराव्यात, हि विनंती. 

या लेखातील मजकूर मराठी विकिपीडियाच्या विश्वकोशीय लेखनशैलीस अनुसरून नाही.
कृपया लेख तपासून पुनर्लेखन करावे. हा साचा अशुद्धलेखन, अविश्वकोशीय मजकूर अथवा मजकुरात अविश्वकोशीय लेखनशैली आढळल्यास वापरला जातो. कृपया या संबंधीची चर्चा चर्चापानावर पहावी.

मराठी विकिपीडियासाठी ह्या लेख पान/विभागाच्या/मजकुराच्या विश्वकोशीय उल्लेखनीयता/दखलपात्रतेबद्दल साशंकता आहे. हा साचा लावलेल्या लेखाबद्दल/विभागाबद्दल/मजकुराच्या विश्वकोशीय उल्लेखनीयतेबाबत साधक बाधक चर्चा होणे अभिप्रेत आहे. जर उचित उल्लेखनीयता स्थापित करण्यात आली नाही, तर हा लेख, दुसऱ्या लेखात विलीन /पुनर्निर्देशित किंवा पान/विभाग/मजकूर न वगळण्याबद्दल विकिपीडिया चर्चा:उल्लेखनीयता येथे इतर विकिपीडिया सदस्यांची सहमती न मिळाल्यास संबंधित पान/विभाग/मजकूर वगळला जाऊ शकतो. सुयोग्य आणि विश्वासार्ह संदर्भ उपलब्ध करुन दिल्यास अथवा माहितीस दुजोरा प्राप्त करुन दिल्यास ज्ञानकोशीय उल्लेखनीयतेबाबत निर्णय करणे सोपे होऊ शकते.
त्रुटी: कृपया हा साचा मुख्य नामविश्वात/लेखात वापरू नका.

== मैत्री प्रकाशन, लातूर ==

असे दिसून येत आहे की, सदस्य, [[सदस्य:संगीता व्यंकटराव मोरे]] विशिष्ट व्यक्तींची जाहिरात करत आहेत. बहुतांश लेख हे त्यांच्याकडे पुस्तक प्रकाशित करणाऱ्याच्या नावाचे असावेत. [[सदस्य:Goresm|'''&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; संतोष&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; गोरे 💬&lt;/span&gt;''']] २३:५८, २२ फेब्रुवारी २०२१ (IST)


== उल्लेखनियता ==
नमस्कार, मी विकीपेडीया माहितगार.

[[तुषार रायते]] हा लेख मी स्वतः संपादित करू शकत नाही, तरी उल्लेखनियता यासाठी काही लिंक


*https://www.aninews.in/news/business/business/nextgendigihub-academy-a-digital-marketing-hub-for-budding-aspirants-in-the-rural20210326164231/
*https://www.dnaindia.com/technology/report-nextgendigihub-lends-a-hand-in-developing-rural-india-digitally-2885687
*https://businessconnectindia.in/lounge-interviews/nextgendigihub
*http://dhunt.in/c5wZV
*https://www.startupindiamagazine.com/tushar-rayate-digihub
*https://english.lokmat.com/business/nextgendigihub-academy-a-digital-marketing-hub-for-budding-aspirants-in-the-rural/
*https://www.deccanherald.com/brandspot/pr-spot/tushar-rayate-the-mind-behind-rural-digital-marketing-platform-nextgendigihub-974144.html
*https://www.thebharatexpressnews.com/nextgendigihub-contributes-to-digital-development-in-rural-india/
*https://www.mid-day.com/lifestyle/infotainment/article/tushar-rayate-transforming-the-rural-atmosphere-with-nextgendigihub-23168794
*https://www.zee5.com/zee5news/nextgendigihub-academy-a-digital-marketing-hub-for-budding-aspirants-in-the-rural

[[सदस्य:मराठी महिती|मराठी महिती]] ([[सदस्य चर्चा:मराठी महिती|चर्चा]]) १०:२५, २६ एप्रिल २०२१ (IST)

== उल्लेखनियता ==
नमस्कार, मी रंगनाथ वाकचौरे .

[[सम्राट थोरात ]] हा लेख उल्लेखनियता यासाठी काही लिंक

खाली देत आहे तरी हे पान  हटवू नये अशी माझी आपणांस विनंती आहे , अजून काही संदर्भ मी समाविष्ट करतो आहे तरी परिचारक, आणि सन्माननीय  सदस्य  आपण याचा विचार करावा 
धन्यवाद 

https://www.pmc.gov.in/en/samrat-abhay-thorat
https://punemirror.com/pune/civic/a-man-of-vision/cid5086615.htm
https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/former-mayor-mla-vasant-thorat-passes-away-at-77/articleshow/65614597.cms
https://punemirror.com/pune/cover-story/matrimonial-site-has-misused-my-wedding-pics-bjp-corporator/cid5091894.htm
https://marathi.abplive.com/news/pune/bharat-matrimony-uses-wedding-photos-of-bjp-corporator-without-permission-latest-update-538259
https://punemirror.com/pune/civic/bjp-leaders-rush-to-open-projects/cid5124704.htm7.	
https://photogallery.indiatimes.com/events/pune/sufi-night/articleshow/52008781.cms#:~:text=Samrat%20and%20Aishwarya%20Thorat%20during,JW%20Marriot%20in%20Pune%20%2D%20Photogallery
https://indianexpress.com/article/cities/pune/in-pmc-pcmc-the-richest-the-youngest-all-set-to-take-guard-4550212/
http://www.mycorporateinfo.com/director/samrat-abhay-thorat-7155694
https://www.thecompanycheck.com/company/sjs-sports-clique-private-limited/U74999PN2016PTC166435
https://www.mid-day.com/brand-media/article/bjp-corporator-in-the-pune-municipal-corporation-pmc-samrat-abhay-thorat-has-organized-an-e-shram-card-registration-drive-for-workers-in-the-unorganized-sector-23223414
https://maharashtratimes.com/maharashtra/pune-news/photograph-of-corporator-used-by-bharat-matrimony/articleshow/64034069.cms

== बांबू इंडिया पृष्ठाच्या उल्लेखनीयता साचा बाबत  ==

[[बांबू इंडिया]] या विकिपीडिया पानाला प्रचारक @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] सर यांनी उल्लेखनीयतेचा साचा जोडला आहे. या लेखाच्या उल्लेखनीयतेबाबत आपल्या सर्वांचे मते आणि मदत आवश्यक आहे.

बांबू इंडिया या स्टार्टअप कंपनीचे इत्यंभूत सर्व माहिती संघराज्य शासनाच्या नीती आयोगाच्या संकेतस्थळावर उपलब्ध आहे आणि तो एक उल्लेखनीयतेचा महत्त्वाचा पुरावा होऊ शकतो. त्याची लिंक मी खाली जोडत आहे.

https://www.niti.gov.in/sites/default/files/2022-02/Bamboo_Presentations/Technical_Session_3_Bamboo_for_fibre_and_%20lifestyle_products_Shri_Yogesh_Shinde.pdf

संयुक्त राष्ट्र संघाकडून बांबू इंडियाने आतापर्यंत केलेल्या कामाचे कौतुक केलेले असून त्या संदर्भात द इंडियन एक्सप्रेस या आघाडीच्या वृत्तपत्राची बातमी संदर्भ म्हणून जोडली आहे.

https://indianexpress.com/article/cities/pune/pune-based-startup-among-15-firms-at-un-environment-day-global-celebrations-5204418/

लेखाची उल्लेखनीयता टिकवण्यासाठी या दोन संदर्भांचा उपयोग होऊ शकतो असे मला वाटते.

बांबू इंडिया च्या संदर्भात अजूनही भरपूर काही बातम्या असो त्या मी जोडू शकतो.

ई टीव्ही भारत, दैनिक भास्कर, इंडिया टाइम्स इत्यादी महत्त्वाच्या संकेतस्थळांच्या बातम्या मी संदर्भ म्हणून लेखात जोडले आहेत ज्या हा लेख टिकविण्यास मदत करू शकतात असे मला वाटते.

तरी आपण याबद्दल योग्य ते मार्गदर्शन करावे, जे काही बदल आपण सुचवाल ते मी करण्यास तयार आहे. @[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] [[सदस्य:Vishalwakchaure1992|Vishalwakchaure1992]] ([[सदस्य चर्चा:Vishalwakchaure1992|चर्चा]]) १३:००, १९ मार्च २०२५ (IST)

:@[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] - [[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;संतोष गोरे&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; 💬&lt;/span&gt;]] ) १३:५४, २१ मार्च २०२५ (IST)

== शिरीष कुलकर्णी या लेखातील संदर्भ व सुधारणा ==

नमस्कार,

[[शिरीष कुलकर्णी]] या लेखामध्ये अधिकचे संदर्भ जोडले आहेत. लेखातील भाषाशैली अधिक तटस्थ करण्याचा प्रयत्न केला आहे. पुरस्कार आणि माध्यमांतील प्रसिद्धी संदर्भांसह अद्ययावत करण्यात आली आहे. कृपया उल्लेखनीयतेच्या दृष्टीने लेखाचा पुनर्विचार करावा हि विनंती. [[सदस्य:Vishalwakchaure1992|Vishalwakchaure1992]] ([[सदस्य चर्चा:Vishalwakchaure1992|चर्चा]]) १४:२५, ९ मे २०२६ (IST)

:@[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] @[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]]
:प्रचालक/प्रशासक अभय नातू सर आणि प्रचालक संतोष मोरे सर कृपया मार्गदर्शन करावे हि विनंती.  [[सदस्य:Vishalwakchaure1992|Vishalwakchaure1992]] ([[सदस्य चर्चा:Vishalwakchaure1992|चर्चा]]) १०:२०, १० मे २०२६ (IST)</text>
      <sha1>3lvh2cpy10nlxucpx6cpqkdt8g4vps1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2683574</id>
      <parentid>2683558</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T08:44:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* शिरीष कुलकर्णी या लेखातील संदर्भ व सुधारणा */ Reply</comment>
      <origin>2683574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30286" sha1="tfrbszgwe7oeir8eexrhmf2a4b1uwtt" xml:space="preserve">मराठी विकिपीडियावर उल्लेखनीय लेख व त्यासाठीचे निकष आणि तदनुषंदाची चर्चा येथे व्हावी.

उपयुक्त माहिती. पान काढू नये

==हे सुद्धा पहा==
* जुनी चर्चा -[[विकिपीडिया चर्चा:उल्लेखनीयता/जुनी चर्चा १]]

== लेखन बदल करण्याविषयी मार्गदर्शन हवे आहे ==

[[वासुदेव वामन बापट गुरुजी]] ह्या पृष्ठावर
जाहिरातबाजी, वैध संदर्भांचा अभाव, नि:पक्षपाती दृष्टिकोनाचा अभाव, व्यक्तिची विश्वकोशीय उल्लेखनियता प्रश्नांकित असा tag लावण्यात आला आहे, त्या मागचे स्पष्टीकरण मिळेल काय ?

नक्की कुठला बदल केल्यास माहिती स्वीकारार्ह होईल ?

मी विकिपीडिया वरती नवीन असल्याने कृपया मार्गदर्शन करावे.

जाहिरातबाजी - हा हेतू अजिबात नाही. आपण मार्गदर्शन केल्यास आवश्यक तो बदल केला जाईल.

विकिपीडिया वरती उपलब्ध असलेल्या इतर अनेक लेखांचा संदर्भ पाहून अभ्यास करूनच ही पोस्ट टाकण्याची हिम्मत केली होती.

वैध संदर्भांचा अभाव- म्हणजे नक्की काय ?

पुस्तकांचा संदर्भ - पुस्तके प्रकाशित असून पुराव्यानिशी उपलब्ध आहेत. वेबसाईट काही काळ बंद असल्याने ते संदर्भ बदलले असतील, तरी वेळ मिळताच त्यांच्यात सुहारण करण्यात येईल.

नि:पक्षपाती दृष्टिकोनाचा अभाव - कृपया सोदाहरण स्पष्टीकरण द्याल अशी अपेक्षा, तरच योग्य बदल करता येईल.

व्यक्तिची विश्वकोशीय उल्लेखनियता प्रश्नांकित - ह्याचा अर्थ कळला नाही. समजावून सांगाल का?

ह्या गोष्टींची माहितीच नसल्याने चूका घडू शकतात, तेव्हा आपण मार्गदर्शन केल्यावर चूका टाळून लिखाण करता येईल. तरी राग न मानता मदत करावी, अशी विनंती आहे.

 [[सदस्य:माधवी वाघ|माधवी वाघ]] ([[सदस्य चर्चा:माधवी वाघ|चर्चा]]) ११:३३, १ सप्टेंबर २०१८ (IST)

{{साद|माधवी वाघ}}
* हे पान मूळातूनच बदलण्याची गरज आहे, आपण बदलण्याची तयारी दाखवीलीत त्याबद्दल आपले आभार. 
* ह्या पानातील, स्तुतीपर शब्द-वाक्ये काढून टाकणे आवश्यक आहे. सर्व अतिशयक्तीपूर्ण मजकूर काढून टाकावा लागेल. 
* व्यावसायीक हेतू साध्य करणाऱ्या बाबीं जसेकी, पुस्तके अमेझोन वर उपलब्ध आहेत वगैरे काढून टाकावे लागेल. 
* संदर्भ हे अनेक ठिकाणाहून द्यावे लागतील, फक्त बापट गुरुजींच्याच भक्तांच्या संकेतस्थळांचे चालणार नाहीत. विश्वसनीय ठिकाणचे पुस्तकांचे संदर्भ पान क्रमांकासकट द्यावेत.([[सदस्य:Sureshkhole/सायटोईड धूळपाटी|येथे]] आपल्याला संदर्भ कसा द्यायचा ह्याची माहिती मिळेल.) 
* बापट गुरुजी हे विश्वकोशात उल्लेख होण्यासारखी व्यक्ती होते हे, सिद्ध व्हावे लागेल त्यासाठी बापट गुरुजींचा स्पष्ट उल्लेख असलेले वैध संदर्भ त्यांचे महत्व स्पष्ट करणारे संदर्भ हवेत (माझ्या शोधात मला असे कसलेही संदर्भ दिसले नाहीत, त्यामुळे मला बापट गुरुजी उल्लेखनीय वाटत नाहीत.) 
म्हणून पर्याय असा आहे की, बापट गुरुजी ज्या पंथाचे किंवा संप्रदायाचे असतील त्या पानावर हा मजकूर हलवावा. पण आवश्यक ते बदल करूनच. 
* सगळ्याचा परिपाक म्हणजे फक्त वास्तव, प्रत्येक विधानाला संदर्भ देत, वस्तूनिष्ठ पद्धतीने मांडल्यास हा लेख टिकवता येईल. लेखाच्या चर्चापानावर मी संदर्भ शोधायचे कसे हे सुचवतो. उरलेली चर्चा लेखाच्या चर्चा पानावर करुयात. धन्यवाद![[सदस्य:sureshkhole|'''&lt;span style=&quot;background color: black; color:#B22222&quot;&gt;सुरेश खोले&lt;/span&gt;''']]&lt;sup&gt; [[सदस्य चर्चा:sureshkhole|&lt;span style=&quot;color: maroon&quot;&gt;&quot;संदर्भ द्या! अगदी भांडतानासुध्दा&quot;!!!&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; १२:३१, १ सप्टेंबर २०१८ (IST)


{{साद|सुरेश खोले}}

असाच देतात का प्रतिसाद? आपल्या प्रतिसादाबद्दल मनापासून धन्यवाद. फारच चांगली आणि मुद्देसूद माहिती दिलीत. आपल्यामुळे विकिपीडिया संदर्भातील बऱ्याच गोष्टी नव्याने कळल्या. आपण दिलेल्या मार्गदर्शनानुसार मी लेखात योग्य ते बदल करायचा प्रयत्न करते. सोबतच मी विकिपीडियावरील संकेत, नियमावली, चर्चापाने आणि नवीन लेखन विषयक माहिती वाचण्यास आरंभ केला आहे. प्रयत्न असाच आहे की, लवकरात लवकर विकिपीडिया समजून घेता येईल आणि कार्यास हातभार लावता येईल.

{{ साद|QueerEcoFeminist }} नमस्कार आपल्या सुचने नुसार संदर्भासह [[ वासुदेव वामन बापट गुरुजी ]] हा लेख पुन्हा संपादित करून लिहिला गेला आहे. तेव्हा उल्लेख्ननीयता साशंक ह्या मथळ्यातून तो वगळण्यास हरकत नसावी.

== लेख टिकविण्यासाठी मार्गदर्शन हवे आहे ==
{{साद|sureshkhole}}
[[श्रीपाद वैद्य]] लेखावर घेतलेल्या आक्षेपांचे निराकरण करण्याकरिता व हा लेख टिकविण्याकरिता याेग्य ते बदल केले आहेत व उल्लेखनीयता असणारी वास्तविक माहिती लिहिणे सुरुच आहे. तरी कृपया वेळ द्यावा. आपले अनुभवी मार्गदर्शन मिळावे ही विनंती. जेणेकरुन माझ्यासारख्या नवोदितांना प्रोत्साहन मिळेल.
[[सदस्य:MA$HRVA|MA$HRVA]] ([[सदस्य चर्चा:MA$HRVA|चर्चा]]) १९:५५, १७ सप्टेंबर २०१८ (IST)

== उल्लेखनियता ==
[[हर्षित अभिराज]] या पानावर विश्वकोशीय उल्लेखनीयता/दखलपात्रता असा साचा लावण्यात आला आहे, काही संदर्भ जोडत आहे.

* https://maharashtratimes.indiatimes.com/no/-/articleshow/7026203.cms
* https://www.esakal.com/pune-wari/saathchal-activities-need-society-says-harsshit-abhiraj-128812
* http://www.lokmat.com/marathi-cinema/musician-harshit-abrajs-social-enterprise/
* https://m.dailyhunt.in/news/india/marathi/janshakti-epaper-jansha/marathi+kalakarancha+sanman+jhala+tarach+bhasha+samriddh+hoil-newsid-84691366
* https://www.bhaskar.com/news/MH-PUN-kailash-kher-embarked-on-a-new-journey-to-know-the-whole-story-4346147-PHO.html
* http://mymarathi.net/local-pune/pune-festivhal-6/
* https://www.deshdoot.com/milind-dastane-is-working-on-direction-of-cinema/
* https://maharashtratimes.indiatimes.com/no/-/articleshow/7026203.cms
* https://discoverpune.com/pune-news/%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B5%E0%A5%80-%E0%A4%B9%E0%A4%BE-%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%82/
* http://www.marathichitrapatparivar.com/forms/Puraskar%202013/Tisara%20Chitrapada.pdf
* https://www.majhapaper.com/2013/07/26/%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80-%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A4%A3-%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA/
* http://mymarathi.net/local-pune/pune-festivhal-6/
* https://maharashtradesha.com/ent/baban-marathi-movie-by-dipak-pathak/
* http://www.dainikprabhat.com/%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%82%E0%A4%A7%E0%A4%B3%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%B2%E0%A4%BE-%E0%A4%AC%E0%A4%AC%E0%A4%A8/
* http://prahaar.in/%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80-%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%9F%E0%A4%BE%E0%A4%A4-%E0%A4%98%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%A3%E0%A4%BE%E0%A4%B0-%E0%A4%95/
* http://punenewsexpress.com/%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80-%E0%A4%AE%E0%A5%89%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A4%B0-%E0%A4%95%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE/
* https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Pt-Talwalkar-to-inaugurate-Shaniwarwada-fest/articleshow/11125637.cms
* https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Marathi-movie-item-song-features-Kanthshehnai/articleshow/15475419.cms
* https://maharashtratimes.indiatimes.com/maharashtra/pune-news/dagadushet-bappa/articleshow/41446103.cms
* https://indianexpress.com/article/cities/pune/neck-deep-in-music/

Shrinivaskulkarni1388 २०:०९, १७ ऑक्टोबर २०१८ (IST)

== उल्लेखनियता ==

[[श्रीनिवास गोविंदराव कुलकर्णी]] हा लेख मी स्वतः संपादित करू शकत नाही, तरी उल्लेखनियता यासाठी काही लिंक - 

* https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Shrinivas-G.-Kulkarni/movies
* https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Shrinivas-G.-Kulkarni
* https://m.dailyhunt.in/news/india/marathi/policenama-epaper-policnam/man+he+vede+albam+rasikanchya+bhetila-newsid-95174720
* https://m.dailyhunt.in/news/india/marathi/just+marathi+marathi-epaper-jmarathi/man+he+vede+albam+pradarshanachya+margavar-newsid-94997333
* https://www.policenama.com/tag/%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B8-%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%A6-%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A3/
* http://marathi.webdunia.com/article/marathi-cinema-news/mand-he-vede-marathi-album-118082000011_1.html
* http://www.cinekatta.in/blogs/category/Entertainment%20Updates/page/16/
* https://in.bookmyshow.com/person/shrinivas-kulkarni/1082557
* https://in.bookmyshow.com/ahmedabad/movies/savai-sarjachya-navane-changbhala/ET00056967
* https://in.bookmyshow.com/khajani/movies/hichyasathi-kay-pan/ET00073710

Shrinivaskulkarni1388 ११:२५, १९ ऑक्टोबर २०१८ (IST)

== आपली सहमती मिऴावी ==

नमस्कार विकीपेडीया माहितगार, मी सध्या [[रमेश औटी]] पानाचे लेखन करत आहे. पण टायवेन गोनसालविस यांनी &quot;उल्लेखनीयता रद्दीकरण&quot; व &quot;लवकर वगऴावे&quot; हा साचा पानावर चढविला आहे. काही संदर्भ मी दिले आहेत. तरी माझी आपणास विनंती आहे की थोड्या कालावधीसाठी हे पान काढले जावू नये. रमेश औटीचा आगामी चित्रपट कटीबंध लवकरच प्रदर्शित होत आहे. संत [[नरहरी सोनार]] ह्या मराठी विकीपेडीया पानावर ही माहीती आपण पाहू शकता. ह्या चित्रपटाचा संदर्भ नक्कीच हे पान टिकवण्यास कामी येईल अशी मला खात्री आहे. आपण सहाय्य कराल ही अपेक्षा.
[[सदस्य:Rachit143|Rachit143]] ([[सदस्य चर्चा:Rachit143|चर्चा]]) ०६:२६, ६ जानेवारी २०१९ (IST)

== Page meets all the Notable Information ==

Dear Admin,
 Please see [[Shubham Ghodke]] it has all the notable links and has all the correct information available on google, so please look at this before any further discussion. [[सदस्य:Shubhamghodke3904|Shubhamghodke3904]] ([[सदस्य चर्चा:Shubhamghodke3904|चर्चा]]) २२:४३, १० डिसेंबर २०२० (IST)

== पुणे इट आउट्स च्या विकिपीडिया पानामध्ये  नवीन स्रोत जोडल्याबाबत  ==

पुणे इट आउट्स च्या विकिपीडिया पानामध्ये  नवीन संदर्भ स्रोत जोडण्यात आलेला आहे. कृपया तो तपासून घ्यावा

==  [[नंदिनी ओझा]] या लेखामध्ये आवश्यक बदल केलेले आहेत  ==

खालील दोन्ही सूचनांनुसार [[नंदिनी ओझा]] या लेखात बदल केलेलं आहेत. बदल तपासून लेखावरील दोन्ही सूचना कमी कराव्यात, हि विनंती. 

या लेखातील मजकूर मराठी विकिपीडियाच्या विश्वकोशीय लेखनशैलीस अनुसरून नाही.
कृपया लेख तपासून पुनर्लेखन करावे. हा साचा अशुद्धलेखन, अविश्वकोशीय मजकूर अथवा मजकुरात अविश्वकोशीय लेखनशैली आढळल्यास वापरला जातो. कृपया या संबंधीची चर्चा चर्चापानावर पहावी.

मराठी विकिपीडियासाठी ह्या लेख पान/विभागाच्या/मजकुराच्या विश्वकोशीय उल्लेखनीयता/दखलपात्रतेबद्दल साशंकता आहे. हा साचा लावलेल्या लेखाबद्दल/विभागाबद्दल/मजकुराच्या विश्वकोशीय उल्लेखनीयतेबाबत साधक बाधक चर्चा होणे अभिप्रेत आहे. जर उचित उल्लेखनीयता स्थापित करण्यात आली नाही, तर हा लेख, दुसऱ्या लेखात विलीन /पुनर्निर्देशित किंवा पान/विभाग/मजकूर न वगळण्याबद्दल विकिपीडिया चर्चा:उल्लेखनीयता येथे इतर विकिपीडिया सदस्यांची सहमती न मिळाल्यास संबंधित पान/विभाग/मजकूर वगळला जाऊ शकतो. सुयोग्य आणि विश्वासार्ह संदर्भ उपलब्ध करुन दिल्यास अथवा माहितीस दुजोरा प्राप्त करुन दिल्यास ज्ञानकोशीय उल्लेखनीयतेबाबत निर्णय करणे सोपे होऊ शकते.
त्रुटी: कृपया हा साचा मुख्य नामविश्वात/लेखात वापरू नका.

== मैत्री प्रकाशन, लातूर ==

असे दिसून येत आहे की, सदस्य, [[सदस्य:संगीता व्यंकटराव मोरे]] विशिष्ट व्यक्तींची जाहिरात करत आहेत. बहुतांश लेख हे त्यांच्याकडे पुस्तक प्रकाशित करणाऱ्याच्या नावाचे असावेत. [[सदस्य:Goresm|'''&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; संतोष&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; गोरे 💬&lt;/span&gt;''']] २३:५८, २२ फेब्रुवारी २०२१ (IST)


== उल्लेखनियता ==
नमस्कार, मी विकीपेडीया माहितगार.

[[तुषार रायते]] हा लेख मी स्वतः संपादित करू शकत नाही, तरी उल्लेखनियता यासाठी काही लिंक


*https://www.aninews.in/news/business/business/nextgendigihub-academy-a-digital-marketing-hub-for-budding-aspirants-in-the-rural20210326164231/
*https://www.dnaindia.com/technology/report-nextgendigihub-lends-a-hand-in-developing-rural-india-digitally-2885687
*https://businessconnectindia.in/lounge-interviews/nextgendigihub
*http://dhunt.in/c5wZV
*https://www.startupindiamagazine.com/tushar-rayate-digihub
*https://english.lokmat.com/business/nextgendigihub-academy-a-digital-marketing-hub-for-budding-aspirants-in-the-rural/
*https://www.deccanherald.com/brandspot/pr-spot/tushar-rayate-the-mind-behind-rural-digital-marketing-platform-nextgendigihub-974144.html
*https://www.thebharatexpressnews.com/nextgendigihub-contributes-to-digital-development-in-rural-india/
*https://www.mid-day.com/lifestyle/infotainment/article/tushar-rayate-transforming-the-rural-atmosphere-with-nextgendigihub-23168794
*https://www.zee5.com/zee5news/nextgendigihub-academy-a-digital-marketing-hub-for-budding-aspirants-in-the-rural

[[सदस्य:मराठी महिती|मराठी महिती]] ([[सदस्य चर्चा:मराठी महिती|चर्चा]]) १०:२५, २६ एप्रिल २०२१ (IST)

== उल्लेखनियता ==
नमस्कार, मी रंगनाथ वाकचौरे .

[[सम्राट थोरात ]] हा लेख उल्लेखनियता यासाठी काही लिंक

खाली देत आहे तरी हे पान  हटवू नये अशी माझी आपणांस विनंती आहे , अजून काही संदर्भ मी समाविष्ट करतो आहे तरी परिचारक, आणि सन्माननीय  सदस्य  आपण याचा विचार करावा 
धन्यवाद 

https://www.pmc.gov.in/en/samrat-abhay-thorat
https://punemirror.com/pune/civic/a-man-of-vision/cid5086615.htm
https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/former-mayor-mla-vasant-thorat-passes-away-at-77/articleshow/65614597.cms
https://punemirror.com/pune/cover-story/matrimonial-site-has-misused-my-wedding-pics-bjp-corporator/cid5091894.htm
https://marathi.abplive.com/news/pune/bharat-matrimony-uses-wedding-photos-of-bjp-corporator-without-permission-latest-update-538259
https://punemirror.com/pune/civic/bjp-leaders-rush-to-open-projects/cid5124704.htm7.	
https://photogallery.indiatimes.com/events/pune/sufi-night/articleshow/52008781.cms#:~:text=Samrat%20and%20Aishwarya%20Thorat%20during,JW%20Marriot%20in%20Pune%20%2D%20Photogallery
https://indianexpress.com/article/cities/pune/in-pmc-pcmc-the-richest-the-youngest-all-set-to-take-guard-4550212/
http://www.mycorporateinfo.com/director/samrat-abhay-thorat-7155694
https://www.thecompanycheck.com/company/sjs-sports-clique-private-limited/U74999PN2016PTC166435
https://www.mid-day.com/brand-media/article/bjp-corporator-in-the-pune-municipal-corporation-pmc-samrat-abhay-thorat-has-organized-an-e-shram-card-registration-drive-for-workers-in-the-unorganized-sector-23223414
https://maharashtratimes.com/maharashtra/pune-news/photograph-of-corporator-used-by-bharat-matrimony/articleshow/64034069.cms

== बांबू इंडिया पृष्ठाच्या उल्लेखनीयता साचा बाबत  ==

[[बांबू इंडिया]] या विकिपीडिया पानाला प्रचारक @[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] सर यांनी उल्लेखनीयतेचा साचा जोडला आहे. या लेखाच्या उल्लेखनीयतेबाबत आपल्या सर्वांचे मते आणि मदत आवश्यक आहे.

बांबू इंडिया या स्टार्टअप कंपनीचे इत्यंभूत सर्व माहिती संघराज्य शासनाच्या नीती आयोगाच्या संकेतस्थळावर उपलब्ध आहे आणि तो एक उल्लेखनीयतेचा महत्त्वाचा पुरावा होऊ शकतो. त्याची लिंक मी खाली जोडत आहे.

https://www.niti.gov.in/sites/default/files/2022-02/Bamboo_Presentations/Technical_Session_3_Bamboo_for_fibre_and_%20lifestyle_products_Shri_Yogesh_Shinde.pdf

संयुक्त राष्ट्र संघाकडून बांबू इंडियाने आतापर्यंत केलेल्या कामाचे कौतुक केलेले असून त्या संदर्भात द इंडियन एक्सप्रेस या आघाडीच्या वृत्तपत्राची बातमी संदर्भ म्हणून जोडली आहे.

https://indianexpress.com/article/cities/pune/pune-based-startup-among-15-firms-at-un-environment-day-global-celebrations-5204418/

लेखाची उल्लेखनीयता टिकवण्यासाठी या दोन संदर्भांचा उपयोग होऊ शकतो असे मला वाटते.

बांबू इंडिया च्या संदर्भात अजूनही भरपूर काही बातम्या असो त्या मी जोडू शकतो.

ई टीव्ही भारत, दैनिक भास्कर, इंडिया टाइम्स इत्यादी महत्त्वाच्या संकेतस्थळांच्या बातम्या मी संदर्भ म्हणून लेखात जोडले आहेत ज्या हा लेख टिकविण्यास मदत करू शकतात असे मला वाटते.

तरी आपण याबद्दल योग्य ते मार्गदर्शन करावे, जे काही बदल आपण सुचवाल ते मी करण्यास तयार आहे. @[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] [[सदस्य:Vishalwakchaure1992|Vishalwakchaure1992]] ([[सदस्य चर्चा:Vishalwakchaure1992|चर्चा]]) १३:००, १९ मार्च २०२५ (IST)

:@[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] - [[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;संतोष गोरे&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; 💬&lt;/span&gt;]] ) १३:५४, २१ मार्च २०२५ (IST)

== शिरीष कुलकर्णी या लेखातील संदर्भ व सुधारणा ==

नमस्कार,

[[शिरीष कुलकर्णी]] या लेखामध्ये अधिकचे संदर्भ जोडले आहेत. लेखातील भाषाशैली अधिक तटस्थ करण्याचा प्रयत्न केला आहे. पुरस्कार आणि माध्यमांतील प्रसिद्धी संदर्भांसह अद्ययावत करण्यात आली आहे. कृपया उल्लेखनीयतेच्या दृष्टीने लेखाचा पुनर्विचार करावा हि विनंती. [[सदस्य:Vishalwakchaure1992|Vishalwakchaure1992]] ([[सदस्य चर्चा:Vishalwakchaure1992|चर्चा]]) १४:२५, ९ मे २०२६ (IST)

:@[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] @[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]]
:प्रचालक/प्रशासक अभय नातू सर आणि प्रचालक संतोष मोरे सर कृपया मार्गदर्शन करावे हि विनंती.  [[सदस्य:Vishalwakchaure1992|Vishalwakchaure1992]] ([[सदस्य चर्चा:Vishalwakchaure1992|चर्चा]]) १०:२०, १० मे २०२६ (IST)
::@[[सदस्य:Vishalwakchaure1992|Vishalwakchaure1992]], नमस्कार, चर्चा पूर्ण होईपर्यंत, लेख जपला जातो, त्यामुळे अजिबात गडबड करू नये. विशेष म्हणजे लेख बऱ्यापैकी आहे, उडवला जाण्याची शक्यता कमीच आहे. असो. सदरील लेखातील कारकिर्द मधील लोकमत ईपेपर वाला दहावा संदर्भ अपूर्ण आहे. त्यातून कोणतीही माहिती मिळत नाही. जमल्यास दुरुस्त करावा. [[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १४:१४, १० मे २०२६ (IST)</text>
      <sha1>tfrbszgwe7oeir8eexrhmf2a4b1uwtt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०१० राष्ट्रकुल खेळांत भारत</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84338</id>
    <revision>
      <id>2683515</id>
      <parentid>2368126</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T17:04:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2683515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111270" sha1="ldmrl9d9z8q35qvagpx4ly9hxp07v0f" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट राष्ट्रकुल खेळात भारत
|games=२०१०
|competitors= ६२०
|sports= १७
|officials=
|flagbearer= सुरुवात:[[अभिनव बिंद्रा]]&lt;br /&gt;सांगता: 
|gold= 38
|silver= 27
|bronze= 36
|rank= २
}}
भारत २०१० मध्ये दिल्ली येथे राष्ट्रकुल स्पर्धांचे आयोजन करीत आहे.

== पदक ==
{{main|२०१० राष्ट्रकुल खेळ पदक तालिका }}
{| style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- style=&quot;text-align:center;&quot; 
|  style=&quot;width:33%; &quot;| 
|  style=&quot;width:33%; &quot;| 
|  style=&quot;width:33%; &quot;| 
|- valign=&quot;top&quot; 
|
{|class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; ; style=&quot;float:right&quot;
!colspan=5|'''स्पर्धे प्रमाणे पदक'''
|- align=center
|'''खेळ'''
!bgcolor=#f7f6a8|[[चित्र:Gold medal icon.svg|alt=gold|link=]]
!bgcolor=#dce5e5|[[चित्र:Silver medal icon.svg|alt=silver|link=]]
!bgcolor=#ffdab9|[[चित्र:Bronze medal icon.svg|alt=bronze|link=]]
!'''एकूण'''
|- align=center
|align=left|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील जलक्रीडा|जलक्रीडा]]||bgcolor=#f7f6a8|०||bgcolor=#dce5e5|०||bgcolor=#ffdab9|१||१
|- align=center
|align=left|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी|नेमबाजी]]||bgcolor=#f7f6a8|१४||bgcolor=#dce5e5|११||bgcolor=#ffdab9|५||३०
|- align=center
|align=left|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील जिम्नॅस्टिक्स|जिम्नॅस्टिक्स]]||bgcolor=#f7f6a8|०||bgcolor=#dce5e5|१||bgcolor=#ffdab9|१||२
|- align=center
|align=left|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी‎‎|तिरंदाजी‎‎]]||bgcolor=#f7f6a8|३||bgcolor=#dce5e5|१||bgcolor=#ffdab9|४||८
|- align=center
|align=left|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील ॲथलेटिक्स|ऍथलेटिक्स]]||bgcolor=#f7f6a8|२||bgcolor=#dce5e5|३||bgcolor=#ffdab9|७||१२
|- align=center
|align=left|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन|बॅडमिंटन]]||bgcolor=#f7f6a8|२||bgcolor=#dce5e5|१||bgcolor=#ffdab9|१||४
|- align=center
|align=left|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध|मुष्टियुद्ध]]||bgcolor=#f7f6a8|३||bgcolor=#dce5e5|०||bgcolor=#ffdab9|४||७
|- align=center
|align=left|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील सायकलिंग|सायकलिंग]]||bgcolor=#f7f6a8|०||bgcolor=#dce5e5|०||bgcolor=#ffdab9|०||०
|- align=center
|align=left|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील हॉकी|हॉकी]]||bgcolor=#f7f6a8|०||bgcolor=#dce5e5|१||bgcolor=#ffdab9|०||१
|- align=center
|align=left|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील लॉन बोलिंग|लॉन बोलिंग]]||bgcolor=#f7f6a8|०||bgcolor=#dce5e5|०||bgcolor=#ffdab9|०||०
|- align=center
|align=left|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेटबॉल|नेटबॉल]]||bgcolor=#f7f6a8|०||bgcolor=#dce5e5|०||bgcolor=#ffdab9|०||०
|- align=center
|align=left|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील रग्बी सेव्हन्स|रग्बी सेव्हन्स]]||bgcolor=#f7f6a8|०||bgcolor=#dce5e5|०||bgcolor=#ffdab9|०||०
|- align=center
|align=left|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील स्क्वॉश|स्क्वॉश]]||bgcolor=#f7f6a8|०||bgcolor=#dce5e5|०||bgcolor=#ffdab9|०||०
|- align=center
|align=left|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेबल टेनिस|टेबल टेनिस]]||bgcolor=#f7f6a8|१||bgcolor=#dce5e5|१||bgcolor=#ffdab9|३||५
|- align=center
|align=left|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस|टेनिस]]||bgcolor=#f7f6a8|१||bgcolor=#dce5e5|१||bgcolor=#ffdab9|२||४
|- align=center
|align=left|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील भारोत्तोलन|वेटलिफ्टिंग]] ||bgcolor=#f7f6a8|२||bgcolor=#dce5e5|२||bgcolor=#ffdab9|४||८
|- align=center
|align=left|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती|कुस्ती]]||bgcolor=#f7f6a8|१०||bgcolor=#dce5e5|५||bgcolor=#ffdab9|४||१९
|- align=center
!bgcolor=#efefef|'''एकूण||bgcolor=#f7f6a8|३८||bgcolor=#dce5e5|२७||bgcolor=#ffdab9|३६||१०१
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left:auto; margin-right:auto;&quot;
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
!colspan=7|'''दिवसा नुसार'''
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|'''दिवस'''
|'''तारीख'''
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; |[[चित्र:Gold medal icon.svg]]
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; |[[चित्र:Silver medal icon.svg]]
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; |[[चित्र:Bronze medal icon.svg]]
|'''एकूण'''
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|दिवस १
|४ ऑक्टोबर
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; |०
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; |२
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; |२
|'''४'''
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|दिवस २
|५ ऑक्टोबर
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; |५
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; |२
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; |०
|'''७'''
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|दिवस ३
|६ ऑक्टोबर
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; |६
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; |४
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; |३
|'''१३'''
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|दिवस ४
|७ ऑक्टोबर
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; |३
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; |३
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; |४
|'''१०'''
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|दिवस ५
|८ ऑक्टोबर
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; |६
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; |५
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; |३
|'''१४'''
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|दिवस ६
|९ ऑक्टोबर
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; |४
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; |१
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; |५
|'''१०'''
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|दिवस ७
|१० ऑक्टोबर
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; |५
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; |५
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; |५
|'''१५'''
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|दिवस ८
|११ ऑक्टोबर
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; |१
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; |१
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; |६
|'''८'''
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|दिवस ९
|१२ ऑक्टोबर
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; |२
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; |२
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; |४
|'''८'''
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|दिवस १०
|१३ ऑक्टोबर
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; |४
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; |१
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; |२
|'''७'''
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|दिवस ११
|१४ ऑक्टोबर
| style=&quot;background:#F7F6A8;&quot; |२
| style=&quot;background:#DCE5E5;&quot; |१
| style=&quot;background:#FFDAB9;&quot; |२
|'''५'''
|-
!colspan=&quot;2&quot;|'''एकूण'''
! style=&quot;background:gold;&quot; |'''३८'''
! style=&quot;background:silver;&quot; |'''२७'''
! style=&quot;background:#c96;&quot;|'''३६'''
!'''१०१'''
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left:auto; margin-right:auto;&quot;
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
!colspan=7|'''एका पेक्षा जास्त पदक विजेते'''
|- align=center
|'''नाव'''
|'''खेळ'''
|[[चित्र:Gold medal icon.svg]]
|[[चित्र:Silver medal icon.svg]]
|[[चित्र:Bronze medal icon.svg]]
|'''एकूण'''
|- align=center
|align=left|[[गगन नारंग]]
|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी|नेमबाजी]]
|४
|०
|०
|'''४'''
|- align=center
|align=left|[[ओंकार सिंग]]
|नेमबाजी
|३
|१
|०
|'''४'''
|- align=center
|align=left|[[विजय कुमार]]
|नेमबाजी
|३
|१
|०
|'''४'''
|- align=center
|align=left|[[गुरप्रीत सिंग]]
|नेमबाजी
|२
|०
|१
|'''३'''
|- align=center
|align=left|[[अनिसा सय्यद]]
|नेमबाजी
|२
|०
|०
|'''२'''
|- align=center
|align=left|[[हरप्रीत सिंग]]
|नेमबाजी
|२
|०
|०
|'''२'''
|- align=center
|align=left|[[दीपिका कुमारी]]
|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी‎‎|तिरंदाजी‎‎]]
|२
|०
|०
|'''२'''
|- align=center
|align=left|[[अभिनव बिंद्रा]]
|नेमबाजी
|१
|१
|०
|'''२'''
|- align=center
|align=left|[[राही सरनौबत]]
|नेमबाजी
|१
|१
|०
|'''२'''
|- align=center
|align=left|[[डॉला बॅनर्जी]]
||तिरंदाजी‎‎
|१
|०
|१
|'''२'''
|- align=center
|align=left|[[राहुल बॅनर्जी]]
||तिरंदाजी‎‎
|१
|०
|१
|'''२'''
|- align=center
|align=left|[[रोंजन सोधी]]
|नेमबाजी
|०
|२
|०
|'''२'''
|- align=center
|align=left|[[आशिष कुमार]]
|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील जिम्नॅस्टिक्स|जिम्नॅस्टिक्स]]
|०
|१
|१
|'''२'''
|- align=center
|align=left|[[मानवजीत सिंग संधू]]
|नेमबाजी
|०
|१
|१
|'''२'''
|- align=center 
|align=left|[[जयंत तालुकदार]]
||तिरंदाजी‎‎
|०
|०
|२
|'''२'''
|- align=center
|align=left|[[सानिया मिर्झा]]
||[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस|टेनिस]]
|०
|१
|१
|'''२'''
|- align=center
|}
|}

== पदक विजेते ==
=== सुवर्ण पदक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!पदक
! width=350px| नाव
!खेळ
!स्पर्धा
!दिनांक
|-
| {{Gold medal}} || [[अभिनव बिंद्रा]] व [[गगन नारंग]] || [[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरूष १० मीटर एर रायफल जोडी|पुरूष १० मीटर एर रायफल जोडी]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;५
|-
| {{Gold medal}} ||[[अनिसा सय्यद]] व [[राही सरनौबत]] || [[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी|महिला २५ मीटर पिस्तूल जोडी]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;५
|-
| {{Gold medal}} ||[[रविंदर सिंग]] || [[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;५
|-
| {{Gold medal}} ||[[अनिल कुमार]] || [[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;५
|-
| {{Gold medal}} ||[[संजय कुमार]] || [[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;५
|-
| {{Gold medal}} || [[युमनाम रेनु बाला चानु]] || [[वेटलिफ्टिंग]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ५८ किलो|महिला ५८ किलो]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;६
|-
| {{Gold medal}} || [[कतुलु रवी कुमार]] || [[वेटलिफ्टिंग]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरूष ६९ किलो|पुरूष ६९ किलो]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;६
|-
| {{Gold medal}} ||[[अनिसा सय्यद]] || [[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्टल एकेरी]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;६
|-
| {{Gold medal}} ||[[ओंकार सिंग]] || [[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरूष ५० मीटर पिस्तूल एकेरी|पुरूष ५० मीटर पिस्टल एकेरी]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;६
|-
| {{Gold medal}} ||[[राजेंदर कुमार]] || [[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ५५ कि.ग्रा]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;६
|-
| {{Gold medal}} || [[गगन नारंग]] || [[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरूष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरूष १० मीटर एर रायफल एकेरी]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;६
|-
| {{Gold medal}} || [[विजय कुमार]] व [[गुरप्रीत सिंग]] || [[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी – पुरूष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्टल जोडी|पुरूष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्टल जोडी]]  || ऑक्टोबर&amp;nbsp;७
|-
| {{Gold medal}} || [[ओंकार सिंग]] व [[गुरूप्रीत सिंग]] || [[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी – पुरूष १० मीटर एर पिस्टल जोडी|पुरूष १० मीटर एर पिस्टल जोडी]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;७
|-
| {{Gold medal}} || [[गीता (कुस्तीपटू|गीता]] || [[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५५ कि.ग्रा.]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;७
|-
| {{Gold medal}} || [[अलका तोमर]] || [[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ५९ कि.ग्रा.]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;८
|-
| {{Gold medal}} || [[अनिता (कुस्ती)|अनिता]] || [[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.|महिला फ्रीस्टाइल ६७ कि.ग्रा.]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;८
|-
| {{Gold medal}} ||[[दिपिका कुमार]] , [[डोला बॅनर्जी]] व [[बोंबयाला देवी लैश्राम]] || [[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – महिला रिकर्व सांघिक|महिला रिकर्व सांघिक]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;८
|-
| {{Gold medal}} ||[[ओंकार सिंग]] || [[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरूष १० मीटर एर पिस्तूल एकेरी|पुरूष १० मीटर एर पिस्टल एकेरी]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;८
|-
| {{Gold medal}} || [[गगन नारंग]] व [[इम्रान हसन खान]] || [[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरूष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|पुरूष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;८
|-
| {{Gold medal}} || [[विजय कुमार]] || [[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरूष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्टल एकेरी|पुरूष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्टल एकेरी]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;८
|-
| {{Gold medal}} || [[विजय कुमार]] व [[हरप्रीत सिंग]] || [[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरूष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्टल जोडी|पुरूष २५ मीटर रॅपिड फायर पिस्टल जोडी]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;९
|-
| {{Gold medal}} || [[गगन नारंग]] || [[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरूष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी|पुरूष ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;९
|-
| {{Gold medal}} || [[नरसिंग पंचम यादव]] || [[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ७४ कि.ग्रा.]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;९
|-
| {{Gold medal}} || [[योगेश्वर दत्त]] || [[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.|पुरुष फ्रीस्टाइल ६० कि.ग्रा.]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;९
|-
| {{Gold medal}} ||[[दीपिका कुमारी]]|| [[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – महिला रिकर्व्ह वैयक्तिक|महिला रिकर्व वैयक्तिक]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१०
|-
| {{Gold medal}} || [[हरप्रीत सिंग]] || [[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरूष २५ मीटर स्टँडर्ड पिस्टल एकेरी|पुरूष २५ मीटर स्टँडर्ड पिस्टल एकेरी]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१०
|-
| {{Gold medal}} ||[[राहुल बॅनर्जी]] || [[तिरंदाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी – पुरूष रिकर्व्ह वैयक्तिक|पुरूष रिकर्व वैयक्तिक]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१०
|-
| {{Gold medal}} || [[सुशिल कुमार]] || [[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष फ्रीस्टाइल ६६ कि.ग्रा.|६६ कि.ग्रा.]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१०
|-
| {{Gold medal}} || [[सोमदेव देववर्मन]] || [[टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस – पुरूष एकेरी|पुरूष एकेरी]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१०
|-
| {{Gold medal}} || [[क्रिष्णा पुनिया]] || [[ॲथलेटिक्स|ऍथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील डिस्कस – महिला|महिला]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;११
|-
| {{Gold medal}} || [[हिना सिंधू]] व [[अन्नू राज सिंग]] || [[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला १० मीटर एअर पिस्टल जोडी|महिला १० मीटर स्टँडर्ड पिस्टल जोडी]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१२
|-
| {{Gold medal}} || [[मनजीत कौर]], [[सिनी जोस]], [[अश्विनी अक्कुंजी]] व [[मनदीप कौर]] || [[ॲथलेटिक्स|ऍथलेटिक्स]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील ॲथलेटिक्स|महिला ४ x ४०० मी रिले]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१२
|-
| {{Gold medal}} || [[सुभाजीत सहा]] व [[अचंता शरथ कमल]] || [[टेबल टेनिस]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेबल टेनिस – पुरूष दुहेरी|पुरूष दुहेरी]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१३
|-
| {{Gold medal}} || [[सुरंजॉय सिंग]] || [[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध|पुरूष फ्लायवेट ५२ किलो]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१३
|-
| {{Gold medal}} || [[मनोज कुमार]] || [[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध|पुरूष लाईटवेट ६४ किलो]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१३
|-
| {{Gold medal}} || [[परमजीत समोटा]] || [[मुष्टियुद्ध]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध|पुरूष लाईट सुपर हेवीवेट +९१ किलो]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१३
|-
| {{Gold medal}} || [[आश्विनी पोनप्पा]] व [[ज्वाला गुट्टा]] || [[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला दुहेरी|महिला दुहेरी]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१४
|-
| {{Gold medal}} || [[सैना नेहवाल]] || [[बॅडमिंटन]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन – महिला एकेरी|महिला एकेरी]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१४
|}

=== रजत पदक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!पदक
! width=350px| नाव
!खेळ
!स्पर्धा
!दिनांक
|-
|-
| {{Silver medal}} || [[सोनिया चानु न्गंग्बाम]] || [[वेटलिफ्टिंग]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ४८ किलो|महिला ४८ किलो]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;४
|-
| {{Silver medal}} ||[[सुखेन डे]] || [[वेटलिफ्टिंग]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरूष ५६ किलो|पुरूष ५६ किलो]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;४ 
|-
| {{Silver medal}} || [[ओंकार सिंग]] व [[दीपक शर्मा]] || [[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरूष ५० मीटर पिस्तूल जोडी|पुरूष ५० मीटर पिस्तूल जोडी]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;५
|-
| {{Silver medal}} || [[तेजस्विनी सावंत]] व [[लज्जाकुमारी गौस्वामी]] || [[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी|महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;५
|-
| {{Silver medal}} ||[[राही सरनौबत]] || [[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला २५ मीटर पिस्तूल एकेरी|महिला २५ मीटर पिस्टल एकेरी]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;६
|-
| {{Silver medal}} || [[अभिनव बिंद्रा]] || [[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - पुरूष १० मीटर एर रायफल एकेरी|पुरूष १० मीटर एर रायफल एकेरी]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;६
|-
| {{Silver medal}} || [[ऍशर नोरीया]] व [[रंजन सोधी]] || [[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी – पुरूष डबल ट्रॅप जोडी|पुरूष डबल ट्रॅप जोडी]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;६
|-
| {{Silver medal}} ||[[मनोज कुमार]] || [[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ८४ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ८४ कि.ग्रा]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;६
|-
| {{Silver medal}} ||[[रितुल चॅटर्जी]] , [[जिग्नास चिट्टीबोमा]] व [[चिन्ना राजु श्रीथर]] || [[तिरंदाजी]] || [[Archery at the २०१० Commonwealth Games – Men's compound team|Men's compound team]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;७
|-
| {{Silver medal}} || [[रंजन सोधी]] || [[नेमबाजी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी – Men's Double trap|Men's Double trap]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;७
|-
| {{Silver medal}} ||[[निर्मला देवी]] || [[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – Women's freestyle ४८ kg|Women's freestyle ४८ kg]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;७
|-
| {{Silver medal}} || [[आशिष कुमार]] || [[जिमनॅस्टीक]] || [[Gymnastics at the २०१० Commonwealth Games – Men's vault|Men's Vault]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;८
|-
| {{Silver medal}} || [[मानवजीत सिंग संधू]] व [[मनशेर सिंग]] || [[नेमबाजी]] || [[Shooting at the २०१० Commonwealth Games – Men's trap pairs|Men's Trap (Pairs)]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;८
|-
| {{Silver medal}} ||[[बबिता कुमारी]] || [[कुस्ती]] || [[Wrestling at the २०१० Commonwealth Games – Women's freestyle ५१ kg|Women's freestyle ५१ kg]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;८
|-
| {{Silver medal}} || [[मौमा दास]], [[पौलोमी घातक]]  व [[शामिनी कुमारेसन]] || [[टेबल टेनिस]]|| [[Table tennis at the २०१० Commonwealth Games – Women's team|Women's team]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;८
|-
| {{Silver medal}} || बॅडमिंटन मिश्र संघ || [[बॅडमिंटन]]|| [[Badminton at the २०१० Commonwealth Games – Mixed team|Mixed team]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;८
|-
| {{Silver medal}} || [[सानिया मिर्झा]] || [[टेनिस]]|| [[Tennis at the २०१० Commonwealth Games – Women's singles|Women's singles]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;९
|-
| {{Silver medal}} || [[विजय कुमार]] || [[नेमबाजी]]|| [[Shooting at the २०१० Commonwealth Games – Men's २५ metre centre fire pistol singles|Men's २५m centre fire pistol Individual]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१०
|-
| {{Silver medal}} ||[[अनुज चौधरी]] || [[कुस्ती]] || [[Wrestling at the २०१० Commonwealth Games – Men's freestyle ८४ kg|Men's freestyle ८४ kg]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१०
|-
| {{Silver medal}} ||[[जोगिंदर कुमार]] || [[कुस्ती]] || [[Wrestling at the २०१० Commonwealth Games – Men's freestyle १२० kg|Men's freestyle १२० kg]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१०
|-
| {{Silver medal}} || [[विकास शिवे गौडा]] || [[ॲथलेटिक्स|ऍथलेटिक्स]] || [[Athletics at the २०१० Commonwealth Games – Men's discus throw|Men's Discuss Throw]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१०
|-
| {{Silver medal}} || [[प्राजुशा मलीकाल]] || [[ॲथलेटिक्स|ऍथलेटिक्स]] || [[Athletics at the २०१० Commonwealth Games – Women's long jump|Women's Long Jump]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१०
|-
| {{Silver medal}} || [[हरवंत कौर]] || [[ॲथलेटिक्स|ऍथलेटिक्स]] || [[Athletics at the २०१० Commonwealth Games – Women's discus throw|Women's Discus Throw]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;११
|-
| {{Silver medal}} || [[तेजस्विनी सावंत]] || [[नेमबाजी]] || [[Shooting at the २०१० Commonwealth Games – Women's ५० metre rifle prone singles|Women's ५०m Rifle Prone (Singles)]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१२
|-
| {{Silver medal}} || [[समरेश जंग]] व [[चंद्रशेखर चौधरी]]|| [[नेमबाजी]] || [[Shooting at the २०१० Commonwealth Games – Men's २५ metre standard pistol pairs|Men's २५m Standard Pistol (Pairs)]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१२
|-
| {{Silver medal}} || [[हिना सिधु]]|| [[नेमबाजी]] || [[Shooting at the २०१० Commonwealth Games – Women's १० metre air pistol singles|Women's १०m Air Pistol (Singles)]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१३
|-
| {{Silver medal}} || [[भारत हॉकी संघ|हॉकी संघ]]|| [[हॉकी]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळात हॉकी|पुरूष हॉकी]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१४
|}

=== कास्य पदक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!पदक
! width=350px| नाव
!खेळ
!स्पर्धा
!दिनांक
|-
| {{Bronze medal}} || [[संध्या रानी देवी]] || [[वेटलिफ्टिंग]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ४८ किलो|महिला ४८ किलो]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;४
|-
| {{Bronze medal}} ||[[वल्लूरी श्रीनिवास राव]] || [[वेटलिफ्टिंग]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरूष ५६ किलो|पुरूष ५६ किलो]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;४ 
|-
| {{Bronze medal}} ||[[सुशिल कुमार]] || [[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६६ कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन ६६ कि.ग्रा]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;६
|-
| {{Bronze medal}} ||[[धर्मेंदर दलाल]] || [[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन १२० कि.ग्रा.|पुरुष ग्रेको-रोमन १२० कि.ग्रा]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;६
|-
| {{Bronze medal}} ||[[प्रसंता करमाकर]] || [[जलतरण]] || [[Swimming at the २०१० Commonwealth Games – Men's ५० m freestyle S९|Men's ५० m freestyle S९]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;६
|-
| {{Bronze medal}} ||[[भीग्याबती चानु]] , [[झानो हंसदा]] व [[गगनदीप कौर]] || [[तिरंदाजी]] || [[Archery at the २०१० Commonwealth Games – Women's compound team|Women's compound team]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;७
|-
| {{Bronze medal}} || [[आशिश कुमार]] || [[Gymnastics]] || [[Gymnastics at the २०१० Commonwealth Games – Men's Floor Exercise|Men's Floor Exercise]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;७
|-
| {{Bronze medal}} || [[सुधिर कुमार]] || [[वेटलिफ्टिंग]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरूष ७७ किलो|पुरूष ७७ किलो]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;७
|-
| {{Bronze medal}} || [[सुमन कुंडू]] || [[कुस्ती]] || [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – Women's Freestyle ६३ kg|Women's Freestyle ६३kg]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;७
|-
| {{Bronze medal}} ||[[राहुल बॅनर्जी]], [[तरुणदीप राय]] व [[जयंत तालुकदार]] || [[तिरंदाजी]] || [[Archery at the २०१० Commonwealth Games – Men's recurve team|Men's recurve team]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;८
|-
| {{Bronze medal}} || [[गुरप्रीत सिंग]] || [[नेमबाजी]] || [[Shooting at the २०१० Commonwealth Games – Men's २५ metre rapid fire pistol singles|Men's २५m rapid fire pistol Individual]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;८
|-
| {{Bronze medal}} || [[कविता राउत]] || [[ॲथलेटिक्स|ऍथलेटिक्स]] || [[Athletics at the २०१० Commonwealth Games – Women's १०,००० metres|Women's १०,०००m]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;८
|-
| {{Bronze medal}} || [[हरमिंदर सिंग]] || [[ॲथलेटिक्स|ऍथलेटिक्स]] || [[Athletics at the २०१० Commonwealth Games – Men's २० kilometres walk|Men's २० kilometres walk]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;९
|-
| {{Bronze medal}} || [[सुमा शिरूर]] व [[कविता यादव]] || [[नेमबाजी]] || [[Shooting at the २०१० Commonwealth Games – Women's १० metre air rifle pairs|Women's १० m Air Rifle (Pairs)]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;९
|-
| {{Bronze medal}} || [[शरथ कमल अचांता]], [[अर्पुथराज अँथोनी]]  व [[अभिषेक रविचंद्रन]] || [[टेबल टेनिस]]|| [[Table tennis at the २०१० Commonwealth Games – Men's team|Men's team]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;९
|-
| {{Bronze medal}} || [[लैश्राम मोनिका देवी]] || [[भारोत्तोलन]] || [[Weightlifting at the २०१० Commonwealth Games – Women's ७५ kg|Women's ७५kg]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;९
|-
| {{Bronze medal}} || [[लिएंडर पेस]] व [[महेश भुपती]] || [[टेनिस]]|| [[Tennis at the २०१० Commonwealth Games|Tennis Men's Double]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;९
|-
| {{Bronze medal}} ||[[डोला बॅनर्जी]]|| [[तिरंदाजी]] || [[Archery at the २०१० Commonwealth Games – Women's recurve individual|Women's recurve individual]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१०
|-
| {{Bronze medal}} ||[[जयंत तालुकदार]]|| [[तिरंदाजी]] || [[Archery at the २०१० Commonwealth Games – Men's recurve individual|Men's recurve individual]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१०
|-
| {{Bronze medal}} ||[[मानवजीत सिंग संधू]]|| [[नेमबाजी]] || [[Shooting at the २०१० Commonwealth Games – Men's trap singles|Men's Trap Individual]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१०
|-
| {{Bronze medal}} ||[[अनिल कुमार]]|| [[कुस्ती]] || [[Wrestling at the २०१० Commonwealth Games – Men's freestyle ५५ kg|Men's freestyle ५५ kg]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१०
|-
| {{Bronze medal}} || [[सानिया मिर्झा]] व [[रूश्मी चक्रवर्ती]] || [[टेनिस]]|| [[Tennis at the २०१० Commonwealth Games|Tennis Women's Doubles]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१०
|-
| {{Bronze medal}} ||[[तेजस्विनी सावंत]] व [[मीना कुमारी]]|| [[नेमबाजी]] || [[Shooting at the २०१० Commonwealth Games – Women's ५० metre rifle prone pairs|Women's ५० metre rifle prone pairs]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;११
|-
| {{Bronze medal}} || [[सीमा अंटील]] || [[ॲथलेटिक्स|ऍथलेटिक्स]] || [[Athletics at the २०१० Commonwealth Games – Women's discus throw|Women's Discus Throw]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;११
|-
| {{Bronze medal}} ||[[अमनदीप सिंग]] || [[मुष्टियुद्ध]] || [[Boxing at the २०१० Commonwealth Games – Light flyweight|Men's Light Flyweight ४९ kg]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;११
|-
| {{Bronze medal}} ||[[जय भगवान]] || [[मुष्टियुद्ध]] || [[Boxing at the २०१० Commonwealth Games – Lightweight|Men's Lightweight ६० kg]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;११
|-
| {{Bronze medal}} ||[[दिलबाग सिंग]] || [[मुष्टियुद्ध]] || [[Boxing at the २०१० Commonwealth Games – Welterweight|Men's Welterweight ६९ Kg]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;११
|-
| {{Bronze medal}} ||[[विजेंदर सिंग]] || [[मुष्टियुद्ध]] || [[Boxing at the २०१० Commonwealth Games – Middleweight|Men's Welterweight ७५ Kg]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;११
|-
| {{Bronze medal}} || [[साठी गिथा]], [[स्राबनी नंदा]], [[प्रिया पी के]] &amp; [[ज्योथी हिरीयुर मंजुनाथ|ज्योथी मंजुनाथ]] || [[ॲथलेटिक्स|ऍथलेटिक्स]] || [[Athletics at the २०१० Commonwealth Games – Women's ४ x १०० metres relay|Women's ४×१००m (Relay)]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१२
|-
| {{Bronze medal}} || [[रहमतुल्ला मोल्ला]], [[सुरेश साठ्या]], [[शमिर नसीम मंझिल|शमिर मंझिल]] व [[अब्दुल नजीब कुरेशी|मो. अब्दुल नजीब कुरेशी]] || [[ॲथलेटिक्स|ऍथलेटिक्स]] || [[Athletics at the २०१० Commonwealth Games – Men's ४ x १०० metres relay|Men's ४×१००m (Relay)]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१२
|-
| {{Bronze medal}} || [[रंजिथ माहेश्वरी]] || [[ॲथलेटिक्स|ऍथलेटिक्स]] || [[Athletics at the २०१० Commonwealth Games – Men's triple jump|Men's Triple Jump]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१२
|-
| {{Bronze medal}} || [[काशिनाथ नाईक]] || [[ॲथलेटिक्स|ऍथलेटिक्स]] || [[Athletics at the २०१० Commonwealth Games – Men's javelin throw|Men's Javelin Throw]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१२
|-
| {{Bronze medal}} || [[समरेश जंग]] || [[नेमबाजी]] || [[Shooting at the २०१० Commonwealth Games – Men's २५ metre standard pistol singles|Men's २५m Standard Pistol Singles]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१३
|-
| {{Bronze medal}} ||[[पारूपल्ली कश्यप]]|| [[बॅडमिंटन]] || [[Badminton at the २०१० Commonwealth Games – Men's singles|Men's Singles]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१३
|-
| {{Bronze medal}} || [[मौमा दास]] व [[पौलोमी घातक]] || [[टेबल टेनिस]]|| [[Table tennis at the २०१० Commonwealth Games – Women's doubles|Women's Doubles]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१४
|-
| {{Bronze medal}} || [[शरथ कमल अचांता]] || [[टेबल टेनिस]]|| [[Table tennis at the २०१० Commonwealth Games – Men's singles|Men's Singles]] || ऑक्टोबर&amp;nbsp;१४
|}

== २०१० राष्ट्रकुल स्पर्धेतील भारतीय संघ ==
== [[चित्र:Archery pictogram.svg|40px]] तिरंदाजी ==
{{Main|२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी}}
भारताचे १२ तिरंदाज २०१० च्या राष्ट्रकुल स्पर्धेत भाग घेत आहेत.&lt;ref&gt;http://www.cbc.ca/sports/amateur/story/2010/07/06/sp-archery-commonwealth.html&lt;/ref&gt;

'''पुरुष'''
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|खेळाडू
!rowspan=&quot;2&quot;|स्पर्धा
!colspan=&quot;2&quot;|मानांकन फेरी
!३२ची फेरी
!१६ची फेरी
!उपउपांत्यफेरी
!उपांत्यफेरी
!अंतीम फेरी
!rowspan=&quot;2&quot;|क्रमांक
|-
!गुण
!मानांकन
!विरुद्ध&lt;br /&gt;स्कोर
!विरुद्ध&lt;br /&gt;स्कोर
!विरुद्ध&lt;br /&gt;स्कोर
!विरुद्ध&lt;br /&gt;स्कोर
!विरुद्ध&lt;br /&gt;स्कोर
|-
|[[जयंत तालुकदार]]
|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - पुरुष रिकर्व एकेरी|रिकर्व एकेरी]]
|align=center|
|align=center|
|align=center|
| 
|
|
|
|
|-
|[[राहुल बॅनर्जी]]
|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - पुरुष रिकर्व एकेरी|रिकर्व एकेरी]]
|align=center|
|align=center|
|align=center|
| 
|
|
|
|
|-
|[[तरूनदीप राय]]
|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - पुरुष रिकर्व एकेरी|रिकर्व एकेरी]]
|align=center|
|align=center|
|align=center|
| 
|
|
|
|
|-
|[[पी. श्रीथेर]]
|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - पुरुष कंपाउंड एकेरी|कंपाउंड एकेरी]]
|align=center|
|align=center|
|align=center|
|
|
|
|
|
|-
|[[सी. एच. जिग्नेश]]
|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - पुरुष कंपाउंड एकेरी|कंपाउंड एकेरी]]
|align=center|
|align=center|
|align=center|
| 
|
|
|
|
|-
|[[रितुल चॅटर्जी]]
|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - पुरुष कंपाउंड एकेरी|कंपाउंड एकेरी]]
|align=center|
|align=center|
|align=center|
| 
|
|
|
|
|-
|[[जयंत तालुकदार]] &lt;br /&gt; [[राहुल बॅनर्जी]] &lt;br /&gt; [[तरूनदीप राय]]
|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - पुरूष सांघिक रिकर्व|सांघिक रिकर्व]]
|align=center|
|align=center|
|align=center|
| 
|
|
|
|
|-
|[[पी. श्रीथर]] &lt;br /&gt; [[सी. एच. जिग्नेश]] &lt;br /&gt; [[रितुल चॅटर्जी]]
|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - पुरूष सांघिक रिकर्व|सांघिक रिकर्व]]
|align=center|
|align=center|
|align=center|
| 
|
|
|
|
|}

'''महिला'''
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|खेळाडू
!rowspan=&quot;2&quot;|स्पर्धा
!colspan=&quot;2&quot;|मानांकन फेरी
!३२ची फेरी
!१६ची फेरी
!उपांत्यपूर्व फेरी
!उपांत्य फेरी
!अंतीम फेरी
!rowspan=&quot;2&quot;|मानांकन
|-
!स्कोर
!सीड
!विरुद्ध&lt;br /&gt;स्कोर
!विरुद्ध&lt;br /&gt;स्कोर
!विरुद्ध&lt;br /&gt;स्कोर
!विरुद्ध&lt;br /&gt;स्कोर
!विरुद्ध&lt;br /&gt;स्कोर
|-
|[[डोला बॅनर्जी]]
|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व एकेरी|रिकर्व एकेरी]]
|align=center|
|align=center|
|align=center|
| 
|
|
|
|
|-
|[[दिपिका कुमारी]]
|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व एकेरी|रिकर्व एकेरी]]
|align=center|
|align=center|
|align=center|
| 
|
|
|
|
|-
|[[एल. बॉम्य्ला देवी]]
|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला रिकर्व एकेरी|रिकर्व एकेरी]]
|align=center|
|align=center|
|align=center|
| 
|
|
|
|
|-
|[[गगनदीप कौर]]
|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला कंपाउंड एकेरी|कंपाउंड एकेरी]]
|align=center|
|align=center|
|align=center|
|
|
|
|
|
|-
|[[झानु हंस्डा]]
|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला कंपाउंड एकेरी|कंपाउंड एकेरी]]
|align=center|
|align=center|
|align=center|
| 
|
|
|
|
|-
|[[भीगीबती चानु]]
|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला कंपाउंड एकेरी|कंपाउंड एकेरी]]
|align=center|
|align=center|
|align=center|
| 
|
|
|
|
|-
|[[डोला बॅनर्जी]] &lt;br /&gt; [[दिपिका कुमारी]] &lt;br /&gt; [[एल बाँब्ल्या देवी]]
|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला सांघिक रिकर्व|सांघिक रिकर्व]]
|align=center|
|align=center|
|align=center|
| 
|
|
|
|
|-
|[[गगनदीप कौर]] &lt;br /&gt; [[झानु हंस्डा]] &lt;br /&gt; [[भीगीयाबती चानु]]
|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील तिरंदाजी - महिला सांघिक रिकर्व|सांघिक रिकर्व]]
|align=center|
|align=center|
|align=center|
| 
|
|
|
|
|}

== [[चित्र:Athletics pictogram.svg|40px]] ऍथलेटिक्स ==
{{Main|२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील ऍथलेटिक्स}}
&lt;big&gt;'''पुरूष'''&lt;/big&gt;&lt;ref name=&quot;Athletics&quot;&gt;[http://indianathletics.org/news/Athletes%20for%20CWG%281%29.pdf PDF file of Athletics team of India]{{मृत दुवा|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
'''१०० मी, ४x१००मी'''&lt;br /&gt;
१ अब्दुल नजीब कुरेशी&lt;br /&gt;
२ बी.जी. नागराज&lt;br /&gt;
३ क्रिष्णा कुमार राणे&lt;br /&gt;
४ हेमंत किरुलकर&lt;br /&gt;
५ रहमतुल्ला मुल्ला&lt;br /&gt;
६ शमीर मोन&lt;br /&gt;
७ रितेश आनंद&lt;br /&gt;
८ मनिकंदराज&lt;br /&gt;
९ एस. सत्या

'''२०० मी'''&lt;br /&gt;
१ धरमबीर&lt;br /&gt;
२ अब्दुल नजीब कुरेशी

'''४०० मी, ४x४००मी'''&lt;br /&gt;
१ कुन्ही मोहम्मद&lt;br /&gt;
२ विनय चौधरी&lt;br /&gt;
३ जे. प्रेमानंद&lt;br /&gt;
४ हरप्रीत सिंग&lt;br /&gt;
५ व्हि.बी. बिनेश&lt;br /&gt;
६ जिथिन पौल&lt;br /&gt;
७ बिबिन मॅथ्यू&lt;br /&gt;
८ एस के मोर्तझा

'''८०० मी'''&lt;br /&gt;
१ पंकज दिम्री&lt;br /&gt;
२ पी. फ्रांसिस सगयराज&lt;br /&gt;
३ मंजित सिंग

'''१५०० मी'''&lt;br /&gt;
१ संदीप करन सिंग&lt;br /&gt;
२ सी. हामझा

'''५००ओ मी'''&lt;br /&gt;
१ सुनिल सिंग&lt;br /&gt;
२ संदीप बाथम

'''१०००० मी'''&lt;br /&gt;
१ सुनिल सिंग

'''११० मी अडथळा'''&lt;br /&gt;
१ सिद्धांत थिंगलय

'''४०० मी अडथळा'''&lt;br /&gt;
१ जोसेफ अब्राहम

'''३००० मी स्टी.चे.'''&lt;br /&gt;
१ एलाम सिंग&lt;br /&gt;
२ रामचंद्रन

'''मॅरेथॉन'''&lt;br /&gt;
१ बिनिंग एल.

'''शॉटपुट'''&lt;br /&gt;
१ ओम प्रकाश

'''डिस्कस'''&lt;br /&gt;
१ विकास गौडा

'''भालाफेक'''&lt;br /&gt;
१ काशिनाथ&lt;br /&gt;
२ संप्रित सिंग

'''हॅमर'''&lt;br /&gt;
१ चंद्रोदय नारायण&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''लांब उडी'''&lt;br /&gt;
१ महासिंग&lt;br /&gt;
२ अंकित शर्मा&lt;br /&gt;
३ हरिक्रिष्णन एम.

'''तिहेरी उडी'''&lt;br /&gt;
१ रंजित महेश्वरी&lt;br /&gt;
२ अमरजीत सिंग

'''उंच उडी'''&lt;br /&gt;
१ निखिल चित्रासु&lt;br /&gt;
२ हरी शंकर रॉय

'''पोल वॉल्ट'''&lt;br /&gt;
१ गजानन उपाध्याय&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
'''डिकॅथेलॉन'''&lt;br /&gt;
१ भार्तिंदर सिंग&lt;br /&gt;
२ पी जे विनोद

== [[चित्र:Badminton pictogram.svg|30px]] बॅडमिंटन ==
{{main|२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील बॅडमिंटन}}

{|class=wikitable style=&quot;font-size:90%&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot; width=150|खेळाडू &lt;ref&gt;http://www.weareengland.org/news.asp?itemid=392&amp;itemTitle=Badminton%3A+Robertson+to+defend+शीर्षक+as+Ouseph+aims+to+make+his+mark+in+Delhi&amp;section=115&amp;sectionTitle=News{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
!rowspan=&quot;2&quot; width=150|स्पर्धा
!width=100|६४ची फेरी
!width=100|३२ची फेरी
!width=100|१६ची फेरी
!width=100|उपांत्यपूर्व
!width=100|उपांत्य
!width=100|अंतीम
!rowspan=&quot;2&quot; width=50|मानांकन
|-
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
|-
|[[चेतन आनंद]]
|पुरूष एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[पारूपल्ली एस कश्यप]]
|पुरूष एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[सैना नेहवाल]]
|महिला एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[आदिती मुततकर]]
|महिला एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[रूपेश कुमार]]&lt;br /&gt;[[सानवे थॉमस]]
|पुरूष दुहेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[आश्विनी पोनप्पा]]&lt;br /&gt;[[ज्वाला गुट्टा]]
|महिला दुहेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[व्हि. दिजु]]&lt;br /&gt;[[ज्वाला गुट्टा]]
|मिश्र दुहेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[चेतन आनंद]]&lt;br /&gt;पी. कश्यप&lt;br /&gt;साईना नेहवाल&lt;br /&gt;आदिती मुततकर&lt;br /&gt;[[ज्वाला गुट्टा]]&lt;br /&gt;आश्विनी पोनप्पा&lt;br /&gt;अपर्णा बालन&lt;br /&gt;रूपेश कुमार&lt;br /&gt;व्हि. दिजु&lt;br /&gt;[[सानवे थॉमस]]
|मिश्र संघ
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|}

== [[चित्र:Boxing pictogram.svg|30px]] मुष्टियुद्ध ==
{{main|२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील मुष्टियुद्ध}}

;पुरूष
{|class=wikitable style=&quot;font-size:90%&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot; width=150|खेळाडू &lt;ref&gt;http://www.abae.co.uk/News_Archive/004_2010/August/Team_selected_for_Commonwealth_Games.asp{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
!rowspan=&quot;2&quot; width=150|स्पर्धा
!width=100|३२ची फेरी
!width=100|१६ची फेरी
!width=100|उपांत्य पुर्व
!width=100|उपांत्य
!width=100|अंतीम
!rowspan=2 width=50|मानांकन
|-
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
|-
|[[अमनदीप सिंग]]
|लाईट फ्लायवेट ४९ किलो
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[सुरंजोय सिंग]]
|फ्लायवेट ५२ किलो
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[अखिल कुमार]]
|बँटमवेट ५६ किलो
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[जय भगवान]]
|लाइटवेट ६० किलो
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[मनोज कुमार]]
|लाइत वेल्टरवेट ६४ किलो
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[दिलबागसिंग (मुष्टियुद्ध)|दिलबागसिंग]]
|वेल्टरवेट ६९ किलो
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[विजेंदर सिंग]]
|मिडलवेट ७५ किलो
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[दिनेश कुमार]]
|लाइत हेवीवेट८१ किलो
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[मनप्रीत संग]]
|हेवीवेट ९१ किलो
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[परमजीत सामोटा]]
|सुपर हेवीवेट +९१ किलो
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|}

== [[चित्र:Diving pictogram.svg|40px]] डायव्हिंग ==
{{Main|२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील डायव्हिंग}}

;पुरूष
* [[पुश्कर मेतेई]]
* [[हरि प्रसाद]]

;महिला
* [[ह्रुतिका श्रीराम]]

== जिम्नॅस्टिक्स ==
{{Main|२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील जिम्नॅस्टिक्स}}
=== [[चित्र:Gymnastics (artistic) pictogram.svg|30px]] कलात्मक ===
;पुरूष &lt;ref&gt;http://www.commonwealthgames.ca/Corporate/index_e.aspx?articleId=2052{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* [[आशिष कुमार]]
* [[पार्थो मंडल]]
* [[मयंक श्रीवास्तव]]
* [[राकेश पात्रा]]
* [[रोहित जैस्वाल]]
* [[आलोक रंजन]] *राखीव
* [[विवेक मिश्रा]] *राखीव

;महिला
* [[दिपा करमकर]]
* [[प्रिती दास]]
* [[देब्जानी सामंत]]
* [[मिनाक्षि]]
* [[रोमा दिलिप जोगळेकर]]
* [[दिव्जा आशेर]] *राखीव
* [[परोमिता दास]] *राखीव

=== [[चित्र:Gymnastics (rhythmic) pictogram.svg|30px]] लय ===
* [[श्रिप्रा जोशी]]
* [[आक्षता शेटे]]
* [[पूजा सुर्व]]
* [[मिताली]] *राखीव

==[[चित्र:Field hockey pictogram.svg|30px|alt=|link=]]हॉकी==
=== पुरूष ===

* [[आद्रियन डि'सुझा]]
* [[संदीप सिंग]]
* [[अर्जुन हलप्पा]]
* [[प्रभज्योत सिंग]]
* [[सरदारा सिंग]]
* [[गुर्विंदर सिंग चंडी]]
* [[दीपक ठाकुर]]
* [[सरवंजित सिंग]]
* [[गुरबाज सिंग]]
* [[तुशार खांडेकर]]
* [[राजपाल सिंग]]
* [[श्रीजेश रविंद्रन]]
* [[शिवेंद्र सिंग]]
* [[भारत चिकारा]]
* [[धनंजय महाडीक]]
* [[विक्रम पिल्ले]]
* [[दानिश मुज्तबा]]
* [[दिवाकर राम]]

==== गट अ ====
{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
!width=175|संघ
!width=20|गुण
!width=20|सा
!width=20|वि
!width=20|सम
!width=20|हा
!width=20|गोके
!width=20|गोझा
!width=20|गोफ
|-
|align=left|{{fh|Australia}}
|'''१२'''||४||४||०||०||२२||२||+२०
|-style=&quot;background:#ccffcc&quot;
|align=left|{{fh|India}}
|'''९'''||४||३||०||१||१६||११||+५
|-
|align=left|{{fh|Pakistan}}
|'''६'''||४||२||०||२||११||९||+२
|-
|align=left|{{fh|Malaysia}}
|'''३'''||४||१||०||३||५||१४||–११
|-
|align=left|{{fh|Scotland}}
|'''०'''||४||०||०||४||०||१८||–१८
|}

{{हॉकी सामना|तारीख=५ ऑक्टोबर २०१० |time=१९:०० |संघ१={{fh-rt|India}} |गोल=३ – २ |संघ२={{fh|Malaysia}} |गोल१=[[धनंजय महाडीक|महाडीक]] {{fhg|PC|२७}} &lt;br /&gt;[[संदीप सिंग|संदीप]] {{fhg|PC|३५+}} &lt;br /&gt;भारत {{fhg|FG|६६}} |रिपोर्ट=[http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/Info/StartList/HOM400A02 अहवाल] |गोल२=[[हफहफीझा हनाफी|हनाफी]] {{fhg|FG|१५}} &lt;br /&gt;[[अझलान मिस्रोन|मिस्रोन]] {{fhg|FG|३४}} |पंच=गॅरेथ ग्रीनफिल्ड (NZL) &lt;br /&gt;मार्टीन मॅडेन (SCO)}}
----

----
{{हॉकी सामना|तारीख=७ ऑक्टोबर २०१० |time=१६:०० |संघ१={{fh-rt|India}} |गोल=२ – ५ |संघ२={{fh|Australia}} |गोल१=[[धरमवीर सिंग|धरमवीर]] {{fhg|FG|१२}} &lt;br /&gt;[[संदीप सिंग|संदीप]] {{fhg|PC|७०+}} |रिपोर्ट=[http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/Info/ResultList/HOM400A05 अहवाल] |गोल२=[[डेस अबॉट|अबॉट]] {{fhg|FG|२}} &lt;br /&gt;[[ट्रेंट मिटन|मिटन]] {{fhg|FG|६}} &lt;br /&gt;[[एडी ऑकंडेन|ऑकंडेन]] {{fhg|PC|४८}} &lt;br /&gt;[[लियाम डी यंग|यंग]] {{fhg|FG|५४}} &lt;br /&gt;[[ग्लेन टर्नर (हॉकी)|टर्नर]] {{fhg|FG|५८}} |पंच=नाथन स्टँगो (GIB) &lt;br /&gt;अँड्रू केनडी (ENG)}}
----

----
{{हॉकी सामना|तारीख=९ ऑक्टोबर २०१० |time=१९:०० |संघ१={{fh-rt|Scotland}} |गोल=० - ४ |संघ२={{fh|India}} |गोल१= |रिपोर्ट=[http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/Info/ResultList/HOM400A08 अहवाल]|गोल२= [[सरवंजीत सिंग]] {{fhg|FG|८}} &lt;br /&gt;[[धरमवीर सिंग]] {{fhg|FG|१३}} {{fhg|FG|६१}}&lt;br /&gt;[[धनंजय महाडीक]] {{fhg|PC|५१}} |पंच=अल्बर्ट मार्कानो (TRI) &lt;br /&gt;टीम पुलमन (AUS)}}
----

----
{{हॉकी सामना|तारीख=१० ऑक्टोबर २०१० |time=१९:०० |संघ१={{fh-rt|Pakistan}} |गोल=४ - ७ |संघ२={{fh|India}} |गोल१= [[मुहम्मद इम्रान]] {{fhg|PS|२७}} &lt;br /&gt; [[मुहम्मद रिझवान]] {{fhg|FG|२९}} &lt;br /&gt; [[मुहम्मद इरफान]] {{fhg|PC|५८}} &lt;br /&gt; [[शकिल अब्बासी]] {{fhg|FG|६८}}|रिपोर्ट=[http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/Info/ResultList/HOM400A10 अहवाल]|गोल२= [[संदीप सिंग|संदीप]] {{fhg|PC|३}} {{fhg|PC|११}} &lt;br /&gt;[[शिवेंदर सिंग]] {{fhg|FG|१९}} {{fhg|FG|५९}} &lt;br /&gt; [[सरवंजीत सिंग]] {{fhg|PC|२०}} &lt;br /&gt; [[दानिश मुज्ताबा]] {{fhg|PC|४१}} &lt;br /&gt; [[धरमवीर सिंग]] {{fhg|FG|४५}}|पंच=टीम पुलमन (AUS) &lt;br /&gt; नाथन स्टँगो (GIB)}}

=== महिला ===
* [[बिनिता टोपो]]
* [[सुभद्रा प्रधान]]
* [[जयदीप कौर]]
* [[असुंता लाक्रा]]
* [[किरणदीप कौर]]
* [[मुक्ता प्रवा बार्ला]]
* [[दिपिका ठाकुर]]
* [[रितु रानी]]
* [[सुरिंदर कौर]]
* [[सबा अंजुम]]
* [[रानी राम्पल]]
* [[जसजीत कौर हंडा]]
* [[थोक्चम चंचन देवी]]
* [[पूनम रानी]]
* [[दिपिका मुर्ती]]
* [[एटींमर्पु रजनी]]
==== गट अ ====
{| class=wikitable style=&quot;text-align:center&quot;
!width=175|संघ
!width=20|गुण
!width=20|सा
!width=20|वि
!width=20|सम
!width=20|हा
!width=20|गोके
!width=20|गोझा
!width=20|गोफ
|- style=&quot;background:#ccffcc&quot;
|align=left|{{fhw|Australia}}
|'''१०'''||४||३||१||०||१९||४||+१५
|- style=&quot;background:#ccffcc&quot;
|align=left|{{fhw|South Africa}}
|'''७'''||४||२||१||१||१६||५||+११
|-
|align=left|{{fhw|India}}
|'''७'''||४||२||१||१||१२||४||+८
|-
|align=left|{{fhw|Scotland}}
|'''४'''||४||१||१||२||१०||९||+१
|-
|align=left|{{fhw|Trinidad and Tobago}}
|'''०'''||४||०||०||४||१||३६||–३५
|}

{{हॉकी सामना|तारीख=४ ऑक्टोबर २०१० |time=१८:०० |संघ१={{fhw-rt|India}} |गोल=१ – १ |संघ२={{fhw|Scotland}} |गोल१= |रिपोर्ट=[http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/Info/ResultList/HOW400A02 Report] |गोल२= |पंच=मिशेल जोबर्ट (RSA) &lt;br /&gt;चिको सोमा (JPN)}}

----
{{हॉकी सामना|तारीख=६ ऑक्टोबर २०१० |time=१३:३० |संघ१={{fhw-rt|Australia}} |गोल=२ – १ |संघ२={{fhw|India}} |गोल१= |रिपोर्ट=[http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/Info/ResultList/HOW HOW400A05 Report] |गोल२= |पंच=केली हडसन (NZL) &lt;br /&gt;फ्रांसेस ब्लॉक(ENG)}}
----
{{हॉकी सामना|तारीख=८ ऑक्टोबर २०१० |time=१०:३० |संघ१={{fhw-rt|India}} |गोल=७ – ० |संघ२={{fhw|Trinidad and Tobago}} |गोल१=|रिपोर्ट=[http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/Info/ResultList/HOW HOW400A08 Report] |गोल२= |पंच=Gillian Batey (CAN) &lt;br /&gt;Nor Piza Hassan (MAS)}}
----
{{हॉकी सामना|तारीख=९ ऑक्टोबर २०१० |time=२१:०० |संघ१={{fhw-rt|South Africa}} |गोल=१ – ३ |संघ२={{fhw|India}} |गोल१=|रिपोर्ट=[http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/Info/ResultList/HOW HOW400A10 Report] |गोल२= |पंच=Elena Eskina (RUS) &lt;br /&gt;Irene Presenqui (ARG)}}

== [[चित्र:Bowling pictogram.svg|30px]] लॉन बोलिंग ==
{{main|२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील लॉन बोलिंग}}

;पुरूष
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
!width=150|स्पर्धक
!width=150|स्पर्धा
!width=50|मानांकन
|-
|[[मोहम्मद राजा]]
|पुरूष एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[माहिप तिर्की]]&lt;br /&gt;[[सुनिल बहादुर]]
|पुरूष जोडी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[दिनेश कुमार]]&lt;br /&gt;[[क्रिष्णा झाल्को]]&lt;br /&gt;[[प्रिन्स कुमार महातो]]
|पुरूष तिहेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|}

;महिला
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
!width=150|स्पर्धक
!width=150|स्पर्धा
!width=50|मानांकन
|-
|[[फर्झाना खान]]
|महिला एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[आरजू रानी]]&lt;br /&gt;[[मनु पाल]]
|महिला जोडी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[तानिया चौधरी]]&lt;br /&gt;[[पिंकी कौशिक]]&lt;br /&gt;[[रूपा रानी तिर्की]]
|महिला तिहेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|}

== [[चित्र:Rugby union pictogram.svg|30px]] रग्बी सेव्हन्स ==
{{main|२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील रग्बी सेव्हन्स}}

;माहिती
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
!width=150|स्पर्धक
!width=150|स्पर्धा
!width=50|मानांकन
|-
|भारत
|पुरूष संघ
|align=&quot;center&quot;|-
|}

;पुरूष
भारतीय संघ:

* [[नासेर हुसेन]]
* [[‍ह्रिशिकेष पेंडसे]]
* [[रोहन सेठना]]
* [[कायरूस उन्वाला]]
* [[प्रितम रॉय]]
* [[गौतम डागर]]
* [[दीपक डागर]]
* [[कमलदीप डागर]]
* [[अमित लोचब]]
* [[जग्गा सिंग]]
* [[सैलेन तुडु]]
* [[थिमैह मंडंडा]]
* [[दिनेश कुमार रवी कुमार]]
* [[बिकाश जेना]]
* [[सुरिंदर सिंग (रग्बी खेळाडू)|सुरिंदर सिंग]]
* [[सुखदीप सिंग]]
* [[रोहित सिवाच]]
* [[दलविंदर सिंग]]
* [[सुजै लामा]]
* [[पुनित क्रुष्णमुर्ती]]
* [[रोशन लोबो]]

==== गट ब ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!width=175 |संघ
!width=20 abbr=&quot;Played&quot; |सा
!width=20 abbr=&quot;Won&quot; |वि
!width=20 abbr=&quot;Drawn&quot; |अ
!width=20 abbr=&quot;Lost&quot; |हा
!width=20 abbr=&quot;Points for&quot; |गोके
!width=20 abbr=&quot;Points against&quot; |गोझा
!width=20 abbr=&quot;Points difference&quot; |गोफ
!width=20 abbr=&quot;Points&quot; |गुण
|-
|align=left|{{Ru7|IND}}
|०||०||०||०||०||०||०||'''०'''
|-
|align=left|{{Ru7|RSA}}
|०||०||०||०||०||०||०||'''०'''
|-
|align=left|{{Ru7|TON}}
|०||०||०||०||०||०||०||'''०'''
|-
|align=left|{{Ru7|WAL}}
|०||०||०||०||०||०||०||'''०'''
|}

----
{{rugbybox
|date =११ ऑक्टोबर २०१० &lt;ref name=&quot;rubaisport.com&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.rubaisport.com/cwg/?competition=477 |title=संग्रहित प्रत |access-date=2010-09-22 |archive-date=2011-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715212301/http://www.rubaisport.com/cwg/?competition=477 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|time = ९:२२ 
|home = {{ru7-rt|WAL}}
|score = 
|away = {{ru7|IND}}
|stadium = [[दिल्ली युनिवर्सिटी]], [[दिल्ली]]
}}
----
{{rugbybox
|date = ११ ऑक्टोबर २०१० &lt;ref name=&quot;rubaisport.com&quot;/&gt;
|time = १२:०६ 
|home = {{ru7-rt|RSA}}
|score = 
|away = {{ru7|IND}}
|stadium = [[दिल्ली युनिवर्सिटी]], [[दिल्ली]]
}}
----
{{rugbybox
|date = ११ ऑक्टोबर २०१० &lt;ref name=&quot;rubaisport.com&quot;/&gt;
|time = १५:३२ 
|home = {{ru7-rt|TON}}
|score = 
|away = {{ru7|IND}}
|stadium = [[दिल्ली युनिवर्सिटी]], [[दिल्ली]]
}}

== [[चित्र:Shooting pictogram.svg|30px]] नेमबाजी ==
{{main|२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी}}

;क्ले टार्गेट - पुरूष
{|class=wikitable style=&quot;font-size:90%&quot;
!width=150|स्पर्धक
!width=150|स्पर्धा
!width=50|मानांकन
|-
|[[मानवजीत सिंग संधू]]
|ट्रॅप सिंगल्स
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[मानशेर सिंग]]
|ट्रॅप सिंगल्स
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|मानवजीत सिंग संधू&lt;br /&gt;मानशेर सिंग
|ट्रॅप जोडी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[एशर नोरीया]]
|दुहेरी ट्रॅप एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[रंजन सिंग सोधी]]
|दुहेरी ट्रॅप एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|एशर नोरीया&lt;br /&gt;रंजन सिंग सोधी
|दुहेरी ट्रॅप जोडी
|align=&quot;center&quot;|[[चित्र:Silver medal icon.svg]]
|-
|[[ए.डी. पिपल्स]]
|स्किट एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[मायराज अहमद खान]]
|स्किट एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|ए.डी. पिपल्स&lt;br /&gt;मायराज अहमद खान
|स्किट जोडी
|align=&quot;center&quot;|-
|}

;क्ले टार्गेट - महिला
{|class=wikitable style=&quot;font-size:90%&quot;
!width=150|स्पर्धक
!width=150|स्पर्धा
!width=50|मानांकन
|-
|[[श्रेयासी सिंग]]
|ट्रॅप एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[सीमा तोमर]]
|ट्रॅप एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|सीमा तोमर&lt;br /&gt;श्रेयासी सिंग
|ट्रॅप जोडी
|align=&quot;center&quot;|-
|}

;पिस्टल - पुरूष
{|class=wikitable style=&quot;font-size:90%&quot;
!width=150|स्पर्धक
!width=150|स्पर्धा
!width=50|मानांकन
|-
|[[ओंकार सिंग]]
|१० मीटर एर पिस्टल एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[गुरप्रीत सिंग]]
|१० मीटर एर पिस्टल एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|ओंकार सिंग&lt;br /&gt;गुरप्रीत सिंग
|१० मीटर एर पिस्टल जोडी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[विजय कुमार]]
|२५ मीटर रॅपिड फायर पिस्टल एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[गुरप्रीत सिंग]]
|२५ मीटर रॅपिड फायर पिस्टल एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|विजय कुमार&lt;br /&gt;गुरप्रीत सिंग
|२५ मीटर रॅपिड फायर पिस्टल जोडी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[विजय कुमार]]
|२५ मीटर सेंटर फायर पिस्टल एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[हरप्रीत सिंग]]
|२५ मीटर सेंटर फायर पिस्टल एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|विजय कुमार&lt;br /&gt;हरप्रीत सिंग
|२५ मीटर सेंटर फायर पिस्टल जोडी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[समरेश जंग]]
|२५ मीटर स्टँडर्ड पिस्टल एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[सी.के. चौधरी]]
|२५ मीटर स्टँडर्ड पिस्टल एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|समरेश जंग&lt;br /&gt;सी.के. चौधरी
|२५ मीटर स्टँडर्ड पिस्टल जोडी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[ओंकार सिंग]]
|५० मीटर पिस्टल एकेरी
|align=&quot;center&quot;|[[चित्र:Gold medal icon.svg]]
|-
|[[दिपक शर्मा]]
|५० मीटर पिस्टल एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|ओंकार सिंग&lt;br /&gt;दिपक शर्मा
|५० मी जोडी
|align=&quot;center&quot;|[[चित्र:Silver medal icon.svg]]
|}

;पिस्टल - महिला
{|class=wikitable style=&quot;font-size:90%&quot;
!width=150|स्पर्धक
!width=150|स्पर्धा
!width=50|मानांकन
|-
|[[हिना सिंधू]]
|१० मीटर एर पिस्टल एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[अन्नुराज सिंग]]
|१० मीटर एर पिस्टल एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|हिना सिंधू&lt;br /&gt;अन्नुराज सिंग
|१० मीटर एर पिस्टल जोडी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[अनिसा सय्यद]]
|२५ मीटर पिस्टल एकेरी
|align=&quot;center&quot;|[[चित्र:Gold medal icon.svg]]
|-
|[[राही सरनौबत‎]]
|२५ मीटर पिस्टल एकेरी
|align=&quot;center&quot;|[[चित्र:Silver medal icon.svg]]
|-
|अनिसा सय्यद&lt;br /&gt;राही सरनौबत‎
|२५ मीटर पिस्टल जोडी
|align=&quot;center&quot;|[[चित्र:Gold medal icon.svg]]
|}

;स्मॉल बोर व एर रायफल - पुरूष
{|class=wikitable style=&quot;font-size:90%&quot;
!width=150|स्पर्धक
!width=150|स्पर्धा
!width=50|मानांकन
|-
|[[अभिनव बिंद्रा]]
|१० मीटर एर रायफल एकेरी
|align=&quot;center&quot;|[[चित्र:Silver medal icon.svg]]
|-
|[[गगन नारंग]]
|१० मीटर एर रायफल एकेरी
|align=&quot;center&quot;|[[चित्र:Gold medal icon.svg]]
|-
|अभिनव बिंद्रा&lt;br /&gt;गगन नारंग
|१० मीटर एर रायफल जोडी
|align=&quot;center&quot;|[[चित्र:Gold medal icon.svg]]
|-
|[[गगन नारंग]]
|५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[इम्रान हसन खान]]
|५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|गगन नारंग&lt;br /&gt;इम्रान हसन खान
|५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[गगन नारंग]]
|५० मीटर रायफल प्रोन एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[हरिओम सिंग]]
|५० मीटर रायफल प्रोन एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|हरिओम सिंग&lt;br /&gt;गगन नारंग
|५० मीटर रायफल प्रोन जोडी
|align=&quot;center&quot;|-
|}

;स्मॉल बोर व एर रायफल - महिला
{|class=wikitable style=&quot;font-size:90%&quot;
!width=150|स्पर्धक
!width=150|स्पर्धा
!width=50|मानांकन
|-
|[[सुमा शिरूर]]
|१० मीटर एर रायफल एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[कविता यादव]]
|१० मीटर एर रायफल एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|सुमा शिरूर&lt;br /&gt;कविता यादव
|१० मीटर एर रायफल जोडी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[तेजस्विनी सावंत]]
|५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[लज्जा गोस्वामी]]
|५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|तेजस्विनी सावंत&lt;br /&gt;लज्जा गोस्वामी
|५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी
|align=&quot;center&quot;|[[चित्र:Silver medal icon.svg]]
|-
|[[तेजस्विनी सावंत]]
|५० मीटर रायफल प्रोन एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[मीना कुमारी]]
|५० मीटर रायफल प्रोन एकेरी
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|तेजस्विनी सावंत&lt;br /&gt;मीना कुमारी
|५० मीटर रायफल प्रोन जोडी
|align=&quot;center&quot;|-
|}

== [[चित्र:Squash pictogram.svg|40px]] स्क्वॉश ==
{{Main|२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील स्क्वॉश}}
India's squash team has not been announced yet. However it will consist of 10 athletes (5 men and 5 Women).

;Men
* [[Sourav Ghoshal]]
* [[Sandeep Jangra]]
* [[Siddharth Suchde]]
* [[Harinder Pal Sandhu]]
* [[Gaurav Nandrajog]]

;Women
* [[Joshna Chinnappa]]
* [[Dipika Pallikal]]
* [[Anaka Alamkamony]]
* [[Surbi Mishra]]
* [[Anwesha Reddy]]

== [[चित्र:Swimming pictogram.svg|40px]] जलतरण ==
{{Main|२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील जलतरण}}
India's swimming team will consist of 20 swimmers. 
;Men
* [[Virdhawal Khade]]
* [[Sandeep Sejwal]]
* [[Rehan Poncha]]
* [[Rohit Havaldar]]
* [[A.P Gagan]]
* [[Aaron'D Souza]]
* [[M.B Balakrishnan]]
* [[J.Agnishwar]]
* [[Puneet Rana]]
* [[Praveen Tokas]]
* [[J.P Arjun]]
* [[Mandar Divase]]

;Women
* [[Pooja Alva]]
* [[Talasha Prabhu]]
* [[Poorva Shetty]]
* [[Surbi Tipre]]
* [[Arti Ghorpade]]

;EAD
;Men
* [[Prasanta Karmakar]]
* [[Sharath Gayakwad]]
* [[Naveen Kumar]]
* [[Sachin Verma]]
* [[Rajesh शिंदे]]
* [[Chetan Raut]]
* [[Rimo Saha]]

;Women
* [[Kiran Tak]]
* [[Anjali Patel]]
* [[Vinita Phatak]]

== [[चित्र:Synchronized swimming pictogram.svg|40px]] Synchronized swimming ==
{{Main|Synchronized swimming  at the 2010 Commonwealth Games}}
India will compete in synchronized swimming at the 2010 commonwealth games

{|class=wikitable style=&quot;font-size:90%&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|Athlete
!rowspan=&quot;2&quot;|Event
!colspan=&quot;2&quot;|Technical Routine
!colspan=&quot;4&quot;|Free Routine (Preliminary)
!colspan=&quot;4&quot;|Free Routine (Final)
|-
!गुण
!क्र.
!गुण
!क्र.
!एकूण गुण
!क्र.
!गुण
!क्र.
!एकूण गुण
!क्र.
|-
|[[अवनी दवे]]
|[[Synchronized swimming at the 2010 Commonwealth Games - Women's solo|एकेरी]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|[[कविता कोळपकर]]&lt;br /&gt;[[बिजल वसंत]]
|[[Synchronized swimming at the 2010 Commonwealth Games - Women's duet|दुहेरी]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
|}

== [[चित्र:Tennis pictogram.svg|40px]] टेनिस ==
{{Main|२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेनिस}}

'''पुरूष'''
* [[लिएंडर पेस]]
* [[महेश भुपती]]
* [[सोमदेव देवबर्मन]]
* [[रोहन बोप्पन्ना]]
* [[युकी भांब्री]] *राखीव

'''महिला'''
* [[सानिया मिर्झा]]
* [[पूजाश्री वेंकटेश]]
* [[रश्मी चक्रवर्ती]]
* [[निरूपमा वैद्यनाथन]]

=== पुरूष एकेरी ===
{|class=wikitable style=&quot;font-size:90%&quot;
!rowspan=&quot;2&quot; width=150|खेळाडू
!width=150|३२ची फेरी
!width=150|१६ची फेरी
!width=150|उपांत्य पुर्व
!width=150|उपांत्य
!width=150|अंतीम सामना
!rowspan=&quot;2&quot; width=50|मानांकन
|-
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
|-
|[[सोमदेव देववर्मन]] (१)
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;Wed 5th Oct&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;-&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;-&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;-&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;-&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[रोहन बोपन्ना]] 
|align=&quot;center&quot; bgcolor=aaffaa|[[चित्र:Flag of Uganda.svg|20px|]] [[रॉबर्ट बुयींझा]] ([[२०१० राष्ट्रकुल खेळात युगांडा|UGA]])&lt;br /&gt;'''वि''' ६-१ ६-४
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;बुध ६ ऑक्टो&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;गुरू ७ ऑक्टो&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;शुक्र ८ ऑक्टो&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;रवि १० ऑक्टो&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|-
|}

=== महिला एकेरी ===
{|class=wikitable style=&quot;font-size:90%&quot;
!rowspan=&quot;2&quot; width=150|खेळाडू
!width=150|३२ची फेरी
!width=150|१६ची फेरी
!width=150|उपांत्य पुर्व
!width=150|उपांत्य
!width=150|अंतीम सामना
!rowspan=&quot;2&quot; width=50|मानांकन
|-
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
|-
|[[सानिया मिर्झा]] (२)
|align=&quot;center&quot;|BYE
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;TBD&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;TBD&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;TBD&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;TBD&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[पूजश्री वेंकटेशा|वेंकटेशा]] 
|align=&quot;center&quot; bgcolor=aaffaa|[[चित्र:Flag of Lesotho.svg|20px|]] [[न्थाबीसेंग न्कोसा|न्कोसा]] ([[२०१० राष्ट्रकुल खेळात लेसेथो|LES]])&lt;br /&gt;'''वि''' ६-० ६-०
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;TBD&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;TBD&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;TBD&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;TBD&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[रूश्मी चक्रवर्ती|चक्रवर्ती]] 
|align=&quot;center&quot; bgcolor=aaffaa|[[चित्र:Flag of Lesotho.svg|20px|]] [[पिंकी मोंट्ला|मोंट्ला]] ([[२०१० राष्ट्रकुल खेळात लेसेथो|LES]])&lt;br /&gt;'''वि''' ६-० ६-१
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;[[चित्र:Flag of England.svg|20px|]] [[केटी ओ'ब्रायन|ओ'ब्रायन]] ([[२०१० राष्ट्रकुल खेळात इंग्लंड|ENG]])&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;TBD&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;TBD&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;TBD&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|-
|}

=== पुरूष दुहेरी ===
{|class=wikitable style=&quot;font-size:90%&quot;
!rowspan=&quot;2&quot; width=150|खेळाडू
!width=150|१६ची फेरी
!width=150|उपांत्य पुर्व
!width=150|उपांत्य
!width=150|अंतीम सामना
!rowspan=&quot;2&quot; width=50|मानांकन
|-
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
|-
|[[महेश भूपती|भूपती]] व [[लिअँडर पेस|पेस]] (१)
|align=&quot;center&quot;|[[चित्र:Flag of Sri Lanka.svg|20px|]] [[थंगराजा दिनेशकांथन|दिनेशकांथन]] व&lt;br /&gt; [[रूचिका जयाविक्रमे]] ([[२०१० राष्ट्रकुल खेळात श्रीलंका|SRI]])
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;TBD&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;TBD&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;TBD&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[रोहन बोपन्ना|बोपन्ना]] व [[सोमदेव देववर्मन|देववर्मन]] (२)
|align=&quot;center&quot;|[[चित्र:Flag of Scotland.svg|20px|]] [[कोलिन फ्लेमिंग|फ्लेमिंग]] व&lt;br /&gt; [[जेमी मरे|मरे]] ([[२०१० राष्ट्रकुल खेळात स्कॉटलंड|SCO]])
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;TBD&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;TBD&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;TBD&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|-
|}

=== महिला दुहेरी ===
{|class=wikitable style=&quot;font-size:90%&quot;
!rowspan=&quot;2&quot; width=150|खेळाडू
!width=150|१६ची फेरी
!width=150|उपांत्य पुर्व
!width=150|उपांत्य
!width=150|अंतीम सामना
!rowspan=&quot;2&quot; width=50|मानांकन
|-
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
|-
|[[सानिया मिर्झा|मिर्झा]] व [[रूश्मी चक्रवर्ती|चक्रवर्ती]] (४)
|align=&quot;center&quot;|[[चित्र:Flag of Scotland.svg|20px|]] [[म्हैरी ब्राउन|ब्राउन]] व&lt;br /&gt; [[जोसीलीन रे|रे]] ([[२०१० राष्ट्रकुल खेळात स्कॉटलंड|SCO]]) किंवा&lt;br /&gt;[[चित्र:Flag of Bermuda.svg|20px|]] [[जॅकलीन लँबर्ट|लँबर्ट]] व&lt;br /&gt; [[तारा लँबर्ट|लँबर्ट]] ([[२०१० राष्ट्रकुल खेळात बर्म्युडा|BER]])
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;TBD&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;TBD&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;TBD&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[निरूपमा संजीव|निरूपमा]] व [[पूजाश्री वेंकटेशा|वेंकटेशा]] 
|align=&quot;center&quot;|BYE
|align=&quot;center&quot;|[[चित्र:Flag of Maldives.svg|20px|]] [[अमिंथ सोलिह|सोलिह]] व&lt;br /&gt; [[अमिंथ माहीर|माहीर]] ([[२०१० राष्ट्रकुल खेळात मालदीव|MDV]])
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;TBD&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;TBD&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|-
|}

=== मिश्र दुहेरी ===
{|class=wikitable style=&quot;font-size:90%&quot;
!rowspan=&quot;2&quot; width=150|खेळाडू
!width=150|१६ची फेरी
!width=150|उपांत्य पुर्व
!width=150|उपांत्य
!width=150|अंतीम सामना
!rowspan=&quot;2&quot; width=50|मानांकन
|-
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
!style=&quot;line-height:1em&quot;|&lt;small&gt;विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल&lt;/small&gt;
|-
|[[सानिया मिर्झा|मिर्झा]] व [[लिअँडर पेस|पेस]] (२)
|align=&quot;center&quot; bgcolor=aaffaa|[[चित्र:Flag of Saint Lucia.svg|20px|]] [[स्टेसी रोहेमान|रोहेमान]] व&lt;br /&gt; [[अल्बर्टोन रिचीलीउ|रिचीलीउ]] ([[२०१० राष्ट्रकुल खेळात सेंट लुसिया|LCA]])&lt;br /&gt;'''वि''' ६-१ ६-०
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;TBD&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;TBD&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|&lt;small&gt;TBD&lt;/small&gt;
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[निरूपमा संजीव|संजीव]] व [[रोहन बोपन्ना|बोपन्ना]] 
|align=&quot;center&quot;|[[चित्र:Flag of Australia.svg|20px|]] [[ऍनस्तेशिया रोडीनोवा|रोडीनोवा]] व&lt;br /&gt; [[पौल हॅनली|हॅनली]] ([[२०१० राष्ट्रकुल खेळात ऑस्ट्रेलिया|Aus]])&lt;br /&gt;हा ३-६ ६-३ ३-६
|align=&quot;center&quot; colspan=&quot;3&quot;|पुढच्या फेरीसाठी अपात्र
|align=&quot;center&quot;|-
|}

== [[चित्र:Table tennis pictogram.svg|40px]] टेबल टेनिस ==
{{Main|२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील टेबल टेनिस}}

'''पुरूष'''
* [[अचंता शरथ कमल]]
* [[सुबाजीत साहा]]
* [[सौम्यदीप रॉय]]
* [[सौरव चक्रवर्ती]]
* [[ए. आमलराज]]
* [[आर. अभिषेक]] *राखीव
* [[सनिल शेट्टी]] *राखीव

'''महिला'''
* [[पोलोमी घातक]]
* [[मौमा दास]]
* [[मधुरीका पाटकर]]
* [[शामिनी कुमारेसन]]
* [[ममता प्रभु]]
* [[पूजा सहस्त्रबुद्धे]] *राखीव
* [[नेहा अग्रवाल]] *राखीव

'''इएडी महिला'''
* [[सोनल पटेल]]
* [[भविना पटेल]]
* [[उषा राठोर]]

== [[चित्र:Weightlifting pictogram.svg|30px]] वेटलिफ्टिंग ==
{{main|२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग}}
&lt;ref&gt;http://www.cwgdelhi2010.org/?q=node/1526&lt;/ref&gt;

;पुरूष
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot; 
!rowspan=&quot;2&quot; width=150|खेळाडू
!rowspan=&quot;2&quot; width=150|स्पर्धा
!colspan=&quot;2&quot; width=200|उचलेली वजने
!rowspan=&quot;2&quot; width=100|एकूण
!rowspan=&quot;2&quot; width=50|मानांकन
|-
!width=100|&lt;small&gt;स्नॅच&lt;/small&gt;
!width=100|&lt;small&gt;क्लिन व जर्क&lt;/small&gt;
|-
|[[सुखेन डे]]
|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरूष ५६ किलो|५६ किलो]]
|align=&quot;center&quot;|११२
|align=&quot;center&quot;|१४०
|align=&quot;center&quot;|२५२
|align=&quot;center&quot;|[[चित्र:Silver medal icon.svg]]
|-
|[[वल्लूरी श्रीनिवास राव|व्हि. एस. राव]]
|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरूष ५६ किलो|५६ किलो]]
|align=&quot;center&quot;|१०७
|align=&quot;center&quot;|१४१
|align=&quot;center&quot;|२४८
|align=&quot;center&quot;|[[चित्र:Bronze medal icon.svg]]
|-
|[[रूस्तम सारंग]]
|६२ किलो
|align=&quot;center&quot;|१२१
|align=&quot;center&quot;|१४०
|align=&quot;center&quot;|२६५
|align=&quot;center&quot;|४
|-
|[[ओंकार ओतारी]]
|६२ किलो
|align=&quot;center&quot;|१२५
|align=&quot;center&quot;|१४०
|align=&quot;center&quot;|२६५
|align=&quot;center&quot;|५
|-
|[[के. रवी कुमार]]
|६९ किलो
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|[[चित्र:Gold medal icon.svg]]
|-
|[[सुधीर कुमार]]
|७७ किलो
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[चंद्रकांत माळी]]
|८५ किलो
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[सरबजीत सिंग (वेटलिफ्टिंग)|सरबजीत सिंग]]
||+१०५ किलो
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|}

;पुरूष - इएडी (पावर लिफ्टींग)
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot; 
!width=150|खेळाडू
!width=150|स्पर्धा
!width=100|उचलेली वजने
!width=100|वजनाचच्या नुसार
!width=50|मानांकन
|-
|TBA
|बेंच प्रेस
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|TBA
|बेंच प्रेस
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|}

;महिला
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot; 
!rowspan=&quot;2&quot; width=150|खेळाडू
!rowspan=&quot;2&quot; width=150|स्पर्धा
!colspan=&quot;2&quot; width=200|उचलेली वजने
!rowspan=&quot;2&quot; width=100|एकूण
!rowspan=&quot;2&quot; width=50|मानांकन
|-
!width=100|&lt;small&gt;स्नॅच&lt;/small&gt;
!width=100|&lt;small&gt;क्लिन व जर्क&lt;/small&gt;
|-
|[[सोनिया चानु]]
|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ४८ किलो‎‎|४८ किलो]]
|align=&quot;center&quot;|७३
|align=&quot;center&quot;|९४
|align=&quot;center&quot;|१६७
|align=&quot;center&quot;|[[चित्र:Silver medal icon.svg]]
|-
|[[संध्या रानी देवी ऍटम]]
|[[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – महिला ४८ किलो‎‎|४८ किलो]]
|align=&quot;center&quot;|७०
|align=&quot;center&quot;|९५
|align=&quot;center&quot;|१६५
|align=&quot;center&quot;|[[चित्र:Bronze medal icon.svg]]
|-
|[[स्वाती सिंग]]
|५३ किलो
|align=&quot;center&quot;|७४
|align=&quot;center&quot;|९२
|align=&quot;center&quot;|१६६
|align=&quot;center&quot;|४
|-
|[[युमनम रेनुबाला चानु]]
|५८ किलो
|align=&quot;center&quot;|९०
|align=&quot;center&quot;|१०७
|align=&quot;center&quot;|१९७
|align=&quot;center&quot;|[[चित्र:Gold medal icon.svg]]
|-
|[[मोनिका देवी]]
|७५ किलो
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[श्रीष्टी सिंग]]
|७५ किलो
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|[[गीता रानी]]
|+७५ किलो
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|-
|}

;महिला - इएडी (पावर लिफ्टींग)
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot; 
!width=150|खेळाडू
!width=150|स्पर्धा
!width=100|एकूण उचलेले वजन
!width=100|वजना नुसार
!width=50|मानांकन
|-
|TBA
|बेंच प्रेस
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|align=&quot;center&quot;|-
|}

== [[चित्र:Wrestling pictogram.svg|40px]] कुस्ती ==
{{main|२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती}}

भारतीय कुस्ती संघ खालील प्रमाणे आहे&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://ibnlive.in.com/news/indian-wrestling-team-for-cwg-games-announced/128554-5.html|title=Indian wrestling team for CWG games announced|date=10 August 2010|प्रकाशक=IBN Live|अ‍ॅक्सेसदिनांक=3 October, 2010|archive-date=2012-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107213447/http://ibnlive.in.com/news/indian-wrestling-team-for-cwg-games-announced/128554-5.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.indianexpress.com/news/4-indian-wrestlers-and-shotputter-test-positive-out-of-cwg/676566/|title=4 Indian wrestlers and shot-putter test positive, out of CWG|date=3 September 2010|प्रकाशक=[[Indian Express]]|अ‍ॅक्सेसदिनांक=3 October, 2010}}&lt;/ref&gt;:

;पुरूष फ्री स्टाईल
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|खेळाडू
!rowspan=&quot;2&quot;|स्पर्धा
!पात्रता
!उपांत्य पुर्व
!उपांत्य
!रिपीचेज फेरी १
!रिपीचेज फेरी २
!अंतीम
!rowspan=&quot;2&quot;|मानांकन
|-
!विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल
!विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल
!विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल
!विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल
!विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल
!विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल
|-
| [[अनिल कुमार]]
| ५५ किलो
|
|
|
|
|
|
|
|-
| [[योगेश्वर दत्त]]
| ६० किलो
|
|
|
|
|
|
|
|-
| [[सुशिल कुमार]]
| ६६ किलो
|
|
|
|
|
|
|
|-
| [[नर्सिंग पंचम यादव]]
| ७४ किलो
|
|
|
|
|
|
|
|-
| [[अनुज कुमार]]
| ८४ किलो
|
|
|
|
|
|
|
|-
| अनिल मान
| ९६ किलो
|
|
|
|
|
|
|
|-
| प्रविण
| १२० किलो
|
|
|
|
|
|
|
|-
|}

;महिला फ्री स्टाईल
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|खेळाडू
!rowspan=&quot;2&quot;|स्पर्धा
!पात्रता
!उपांत्य पुर्व
!उपांत्य
!रिपीचेज फेरी १
!रिपीचेज फेरी २
!अंतीम
!rowspan=&quot;2&quot;|मानांकन
|-
!विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल
!विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल
!विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल
!विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल
!विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल
!विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल
|-
| निर्मला देवी
| ४८ किलो
|
|
|
|
|
|
|
|-
| बबिता कुमारी
| ५१ किलो
|
|
|
|
|
|
|
|-
| गीता
| ५५ किलो
|
|
|
|
|
|
|
|-
| [[अलका तोमर]]
| ५९ किलो
|
|
|
|
|
|
|
|-
| सुमन कुंडू
| ६३ किलो
|
|
|
|
|
|
|
|-
| अनिता
| ६७ किलो
|
|
|
|
|
|
|
|-
| अंशू तोमर 
| ७२ किलो
|
|
|
|
|
|
|
|}

;ग्रेको - रोमन
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|खेळाडू
!rowspan=&quot;2&quot;|स्पर्धा
!पात्रता
!उपांत्य पुर्व
!उपांत्य
!रिपीचेज फेरी १
!रिपीचेज फेरी २
!अंतीम
!rowspan=&quot;2&quot;|मानांकन
|-
!विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल
!विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल
!विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल
!विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल
!विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल
!विरुद्ध&lt;br /&gt;निकाल
|-
| [[राजेंदर कुमार]]
| ५५ किलो
|align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[कुमारा यापार्थ्ना]]|SRI|2010}}&lt;br /&gt;'''वि'''  १४:०
|colspan=1 bgcolor=&quot;wheat&quot;|
|align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[प्रोमीस म्वेंगा]]|CAN|2010}}&lt;br /&gt;'''वि'''  ११:०
|colspan=1 bgcolor=&quot;wheat&quot;|
|colspan=1 bgcolor=&quot;wheat&quot;|
|align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[अजहर हुसैन]]|PAK|2010}}&lt;br /&gt;'''वि'''  ११:०
|align=center|[[चित्र:Gold medal icon.svg]]
|-
| [[रविंदर सिंग]]
| [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ६० कि.ग्रा.‎‎|६० किलो]]
|align=center|{{flagCGFathlete|[[ए.एस.एस.डी. कुमारा|कुमारा]]|SRI|२०१०}}&lt;br /&gt;'''वि'''  १३:०
|colspan=1 bgcolor=&quot;wheat&quot;|
|align=center|{{flagCGFathlete|[[रोमियो जोसेफ|जोसेफ]]|NGR|२०१०}}&lt;br /&gt;'''वि'''  ८:०
|colspan=1 bgcolor=&quot;wheat&quot;|
|colspan=1 bgcolor=&quot;wheat&quot;|
|align=center|{{flagCGFathlete|[[टेरेंस क्रिस्तोफर बोसोन|बोसोन]]|ENG|२०१०}}&lt;br /&gt;'''वि'''  ९:०
|[[चित्र:Gold medal icon.svg]]
|-
| [[सुनिल कुमार]]
| ६६ किलो
|align=center bgcolor=&quot;pink&quot;|{{flagCGFathlete|[[मिरोस्लाव ड्य्कुन]]|ENG|2010}}&lt;br /&gt;'''हा''' ०:५
|colspan=1 bgcolor=&quot;wheat&quot;|
|colspan=1 bgcolor=&quot;wheat&quot;|
|colspan=1 bgcolor=&quot;wheat&quot;|
|colspan=1 bgcolor=&quot;wheat&quot;|
|align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[ब्रेट हावथोर्न]]|WAL|2010}}&lt;br /&gt;'''वि''' ११:०
|align=center|[[चित्र:Bronze medal icon.svg]]
|-
| [[संजय कुमार]]
| [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ७४ कि.ग्रा.‎‎|७४ किलो]]
|align=center|{{flagCGFathlete|[[लौपुले एकेरॉम|एकेरॉम]]|SAM|२०१०}}&lt;br /&gt;'''वि'''  ३:०
|colspan=1 bgcolor=&quot;wheat&quot;|
|align=center|{{flagCGFathlete|[[पेरेफेगा किरीबेन|किरीबेन]]|NGR|२०१०}}&lt;br /&gt;'''वि'''  २:०
|colspan=1 bgcolor=&quot;wheat&quot;|
|colspan=1 bgcolor=&quot;wheat&quot;|
|align=center|{{flagCGFathlete|[[रिचर्ड ब्रायन आदीनाल|आदीनाल]]|RSA|२०१०}}&lt;br /&gt;'''वि'''  २:०
|[[चित्र:Gold medal icon.svg]]
|-
| [[मनोज कुमार]]
| ८४ किलो 
|align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[मुहम्मद इनाम]]|PAK|२०१०}}&lt;br /&gt;'''वि''' W/O
|colspan=1 bgcolor=&quot;wheat&quot;|
|align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[डीन वॅन झील]]|RSA|२०१०}}&lt;br /&gt;'''वि'''४:० 
|colspan=1 bgcolor=&quot;wheat&quot;|
|colspan=1 bgcolor=&quot;wheat&quot;|
|align=center bgcolor=&quot;pink&quot;|{{flagCGFathlete|[[एफीओनायी जो अग्बोनाव्बारे]]|NGR|२०१०}}&lt;br /&gt;'''हा''' २:७
|align=center|[[चित्र:Silver medal icon.svg]]
|-
| [[अनिल कुमार]]
| [[२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील कुस्ती – पुरुष ग्रेको-रोमन ९६ कि.ग्रा.‎‎|९६ किलो]] 
|colspan=1 bgcolor=&quot;wheat&quot;|
|align=center|{{flagCGFathlete|[[मार्क मोंट्गोमेरी|मोंट्गोमेरी]]|NIR|२०१०}}&lt;br /&gt;'''वि'''  १३:०
|align=center|{{flagCGFathlete|[[काकोमा ह्युस बेला-लुफु|बेला-लुफु]]|RSA|२०१०}}&lt;br /&gt;'''वि'''  ३:१
|colspan=1 bgcolor=&quot;wheat&quot;|
|colspan=1 bgcolor=&quot;wheat&quot;|
|align=center|{{flagCGFathlete|[[हासेन फ्किरी]]|AUS|२०१०}}&lt;br /&gt;'''वि'''  ६:०
|[[चित्र:Gold medal icon.svg]]
|-
| [[धर्मेंदर दलाल]]
| १२० किलो 
|align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[आंद्रेस योहानस स्चुट]]|RSA|२०१०}}&lt;br /&gt;'''वि''' २:० 
|colspan=1 bgcolor=&quot;wheat&quot;|
|align=center bgcolor=&quot;pink&quot;|{{flagCGFathlete|[[इवान पोपोव]]|AUS|२०१०}}&lt;br /&gt;'''हा''' १:६
|align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[मार्क कोकर]]|ENG|२०१०}}&lt;br /&gt;'''वि''' २:०
|colspan=1 bgcolor=&quot;wheat&quot;|
|align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[वर्नतान अपारीयन]]|CYP|२०१०}}&lt;br /&gt;'''वि''' १२:०
|align=center|[[चित्र:Bronze medal icon.svg]]
|}

== हे सुद्धा पहा ==
* [[India at the 2006 Commonwealth Games]]
* [[2010 Commonwealth Games]]

== संदर्भ व नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{Commonwealth Games Associations at the 2010 Commonwealth Games}}

[[वर्ग:राष्ट्रकुल खेळात भारत|२०१०]]
[[वर्ग:२०१० राष्ट्रकुल खेळ]]
[[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]]
[[वर्ग:लाल वर्ग असणारे लेख]]
[[वर्ग:संदर्भांचे इंग्रजी-मराठी भाषांतर हवे]]</text>
      <sha1>ldmrl9d9z8q35qvagpx4ly9hxp07v0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सीएनएन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85970</id>
    <revision>
      <id>2683477</id>
      <parentid>2362070</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T12:37:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2683477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1825" sha1="jurwaz7ggot7ra2pgz4mvxjo8674r1z" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
[[चित्र:Cnn.svg|right|thumb|सीएनएनचा लोगो]]
'''केबल न्यूझ नेटवर्क''' (संक्षेपः '''सीएनएन''') ({{lang-en|Cable News Network (CNN)}}) ही [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेमधील]] बातम्या पुरवणारी एक दूरचित्रवाणी केबल वाहिनी आहे. [[इ.स. १९८०|१९८०]] साली स्थापन झालेली सीएनएन ही २४ तास बातम्या पुरवणारी जगातील पहिली दूरचित्रवाहिनी होती. सीएनएनचे मुख्यालय [[अटलांटा]] येथे आहे. अमेरिकेतील एकूण १० कोटी घरांमध्ये सीएनएन वाहिनी दिसते. ''सीएनएन इंटरनॅशनल'' ही सीएनएनची आंतरराष्ट्रीय वाहिनी जगातील २५२ देशांमध्ये प्रसारित होते.

[[टाइम वॉर्नर]] ही अमेरिकेतील मोठी मनोरंजन कंपनी सीएनएनची मालक कंपनी आहे.


==बाह्य दुवे==
{{Commons category|CNN|सीएनएन}}
* [http://www.cnn.com/ सीएनएन]
* [http://edition.cnn.com सीएनएन इंटरनॅशनल]

[[वर्ग:अमेरिकेमधील दूरचित्रवाहिन्या]]
[[वर्ग:सीएनएन|*]]</text>
      <sha1>jurwaz7ggot7ra2pgz4mvxjo8674r1z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>समाज माध्यमे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90316</id>
    <revision>
      <id>2683479</id>
      <parentid>2611152</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T12:38:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2683479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19371" sha1="1p8si0c3m9snft8iwnsep2uicrhgthw" xml:space="preserve">इंटरनेटवर उपलब्ध असणारा, विविध व्यक्तींशी संपर्क साधू देणारा व ते जपू देणारा मंच म्हणजे [[सोशल नेटवर्क सेवा]]. सोशल नेटवर्क अथवा सामाजिक जाळे म्हणजे असे गट जिथे समान विचारांची, सारख्या आवडीनिवडींची माणसे एकत्र येतात. ह्या संज्ञेत जरी प्रत्यक्ष भेट अथवा थेट संवाद अपेक्षित असला तरी ही संज्ञा इंटरनेटवरील सेवेसही लागू पडते. ही सेवा मुख्यतः इंटरनेटवरील विविध संकेतस्थळांच्या मार्फत पुरवली जाते. अश्या संकेतस्थळांना सोशल नेटवर्किंग संकेतस्थळे असे म्हणतात. सोशल नेटवर्किंग व सोशल नेटवर्क ह्या व्याख्या अनेकदा समानार्थी वापरल्या जातात. परंतु नेटवर्किंग ह्या शब्दात अनोळखी व्यक्तींशीदेखील नाते जोडणे अपेक्षित आहे तर सोशल नेटवर्क हया शब्दाचा अर्थ व्यापक असून त्यात खऱ्या आयुष्यातील ओळखीच्या लोकांशीदेखील इंटरनेटवर नाते जोडणे अपेक्षित आहे.

एखाद्या सोशल नेटवर्क सेवेचा पाया म्हणजे एखाद्या व्यक्तीने त्या सोशल नेटवर्किंग संकेतस्थळावर तयार केलेले 'प्रोफाईल' पान, अर्थात माहिती पान. एखाद्या व्यक्तीचा इंटरनेटवरील आविष्कार किंवा रूप किंवा अवतार म्हणजे हे 'प्रोफाईल' पान. सोशल नेटवर्किंग संकेतस्थळे व्यक्तीला अश्या प्रकारची प्रोफाईल बनवण्याची, त्या संकेतस्थळांवरील इतर व्यक्तींशी ओळख व मैत्री करण्याची तसेच विविध माहितीची देवाण-घेवाण करायची संधी देतात.  

२०० वर्षापूर्वी पृथ्वीतलावर जेवढे लोक नव्हते, तेवढे आज एका [[फेसबुक]] नामक सोशल नेटवर्कवर आहेत. लोक भाषा, सीमा विसरून एकमेकांशी जोडण्याच्या भावनेने सोशल नेटवर्कचा भाग होतात. काही लोक हे जुन्या मित्र-मैत्रिणींच्या संपर्कात राहण्यासाठी सोशल नेटवर्कवर येतात. 

== गुणधर्म, घटक आणि वैशिष्ट्ये ==

* प्रोफाईल/ माहिती पान - जवळजवळ सर्व सोशल नेटवर्किंग संकेतस्थळांचा मूलभूत घटक म्हणजे माहिती पान. ह्या पानावर त्या संकेतस्थळाच्या सदस्याची माहिती प्रकाशित केली जाते. उदा- नाव, वय, लिंग, व्यवसाय, निवास स्थान, आवडी/निवडी इत्यादी. अनेकवेळा सदस्य एखादा फोटो देखील प्रकाशित होऊ शकतो. ही सर्व माहिती त्या संकेतस्थळावर साठवली जाते व जर कोणी ती त्या सदस्यास अथवा माहिती शोधायचा प्रयत्न केला तर ते माहिती पान त्या व्यक्तीस दिसते. सोशल नेटवर्किंग संकेतस्थळावर अशी 'प्रोफाईल' बनवण्यास किमान वयाची पात्रता लागते. ही पात्रता प्रत्येक संकेतस्थळानिशी बदलते.
* ओळख/संपर्क व मैत्री - सोशल नेटवर्क सेवेचा मुख्य उद्देश इंटरनेटवर संपर्क जाळे निर्माण करणे हा आहे. त्यामुळे सर्व सोशल नेटवर्किंग संकेतस्थळांचा वापर प्रामुख्याने इतर व्यक्तींशी ओळख व मैत्री करण्यासाठी केला जातो. हा सर्व सोशल नेटवर्किंग संकेतस्थळांचा महत्त्वाचा घटक आहे. ह्या संपर्कजाळ्याला प्रत्येक संकेतस्थळावर विविध नावांनी ओळखले जाते. उदा- [[फेसबुक]], [[ओर्कुट]]वर ह्यास 'फ्रेंड्स' (मित्र) असे म्हणतात तर [[ट्विटर]]वर त्यास 'फॉलोवर्स' (अनुयायी) असे म्हणतात. बहुतेक वेळा अनेक लोक अश्याच व्यक्तींशी ऑनलाईन मैत्री करतात की ज्यांना ते प्रत्यक्षात ओळखतात अथवा कधी तरी भेटले आहेत. तरीही सोशल नेटवर्किंग संकेतस्थळे प्रत्येक सदस्यास वेगवेगळ्या, अनोळखी व्यक्तींशीदेखील मैत्री करण्याची संधी देतात.
* सदस्यांचे संपर्कजाळे झळकवणे हा सोशल नेटवर्किंग संकेतस्थळांचा मुख्य गुणधर्म आहे.
* एखाद्या सोशल नेटवर्क सेवेचा पाया म्हणजे एखाद्या व्यक्तीने त्या सोशल नेटवर्किंग संकेतस्थळावर तयार केलेले 'प्रोफाईल' पान, अर्थात माहिती पान. एखाद्या व्यक्तिचा इंटरनेटवरील आविष्कार किंवा रूप किंवा अवतार म्हणजे हे 'प्रोफाईल' पान. सोशल नेटवर्किंग संकेतस्थळे व्यक्ति अश्या प्रकारचे प्रोफाईल बनवण्याची, त्या संकेतस्थळांवरील इतर व्यक्तींशी ओळख व मैत्री करण्याची तसेच विविध माहितीची देवाण-घेवाण करायची संधी देतात.
* घोषणा व संदेश - ह्या संकेतस्थळांवर संपर्क साधण्याचे मुख्य साधन म्हणजे घोषणा. प्रत्येक सदस्य कोणतीही घोषणा प्रकाशित करू शकतो. ह्यास इंग्रजीत 'स्टेटस मेसेज' असे म्हणतात. सदस्याने प्रकाशित केलेल्या घोषणा त्या सदस्याच्या त्या संकेतस्थळावरील सर्व मित्रमैत्रिणींना दिसतात व हे मित्रमैत्रिणी त्यावर आपली मते मांडू शकतात. त्याच प्रमाणे एकमेकांना संदेश पाठवण्याची सोय देखील येथे उपलब्ध असते.
* संवाद- सोशल नेटवर्किंग संकेतस्थळांचा वापर संवाद म्हणजेच 'चॅट' करण्यासाठी सुद्धा करतात. सोशल नेटवर्क सेवा सुरू होण्यापूर्वीदेखील अश्या प्रकारचे चॅटिंग इंटरनेटवर केले जात असे.
* इतर तंत्रज्ञानाशी मेळ- ह्या सेवेची व संकेतस्थळांची लोकप्रियता पाहता, अनेक मोबाईल फोन कंपन्यांनी ही सेवा मोबाईलवरही उपलब्ध केली आहे. म्हणजेच सोशल नेटवर्किंग संकेतस्थळांवर प्रवेश करणे संगणकापुरते मर्यादित नाही. मोबाईल फोनवरूनदेखील ह्या संकेतस्थळांवर प्रवेश करता येतो.
* ॲप्लिकेशन्स - माहिती पान व संपर्कजाळे यांखेरीज दुसरा महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे ॲप्लिकेशन्स. सोशल नेटवर्किंग संकेतस्थळे सदस्याला विविध ॲप्लिकेशन्सही पुरवतात. त्यांचा वापर करून सदस्याला आपले माहिती पान सजवता येते, आपल्या फोटोमध्ये बदल घडवता येतात. विविध खेळ खेळता येतात. ही ॲप्लिकेशन्स प्रत्येक संकेतस्थळानुसार बदलतात. एखाद्या संकेतस्थळाच्या लोकप्रियतेवर ह्याचा मोठा प्रभाव पडतो.
* व्यावसायिक उपयोग - अनेक व्यावसायिक कंपन्या व संघटना ह्या संकेतस्थळांचा वापर आपल्या कंपनीविषयी माहिती पुरवण्यास करतात. विविध कंपन्या सोशल नेटवर्किंग संकेतस्थळांवर आपले प्रोफाईल प्रकाशित करतात.
* जाहिराती - सोशल नेटवर्किंग संकेतस्थळांची लोकप्रियता व विस्तार पाहता, अनेक व्यावसायिक कंपन्या व उद्योग धंदे ह्या संकेतस्थळांचा वापर जाहिरातींसाठी सुद्धा करतात. उदा- इतर संकेतस्थळांच्या जाहिराती, बाजारातील नवीन वस्तूंच्या जाहिराती,  नोकऱ्यांची जाहिरात इत्यादी. संकेतस्थळांना ह्या जाहिरातदारांकडून प्रचंड पैसा मिळतो व त्यावरून ते नफा कमवतात.

== इतिहास ==
काही तज्ज्ञांचे असे म्हणणे आहे की सिक्सडिग्रीज.कॉम हे पहिले सोशल नेटवर्किंग संकेतस्थळ आहे. हे संकेतस्थळ १९९७ साली सुरू झाले. सर्वप्रथम येथे सदस्यांना 'प्रोफाईल' (माहिती पान) उघडण्याची व मित्रमंडळ तयार करायची मुभा दिली. त्यानंतर १९९८ साली, मित्रमंडळ सूची शोधण्याची मुभा दिली. मात्र ह्या संकेतस्थळाला फारशी प्रसिद्धी मिळाली नाही. मात्र ह्या संकेतस्थळाच्या निर्मिती आधीदेखील ह्या प्रकारचा ऑनलाईन संवाद अथवा देवाण-घेवाण घडत असे. प्रोफाईल व संवाद साधणे हे जरी ह्या सेवेचे मूळ उद्दिष्ट असले तरी सोशल नेटवर्किंग संकेतस्थळांची सुरुवात वेगवेगळ्या हेतूंनी झाली. उदा- सायवर्ल्ड हा कोरियन परिसंवाद मंच होता. स्कायरॉक ही सुरुवातीला फ्रेंच ब्लॉगिंग सेवा होती.

== सामाजिक परिणाम ==
सोशल नेटवर्क सेवेमुळे एकाच वेळी अनेक लोकांशी संपर्क व ओळख ठेवता येते. ह्यात वेळ, स्थान इत्यादी गोष्टी आड येत नाहीत. मात्र ह्या ओळखींचा प्रत्यक्ष आयुष्यात उपयोग होतो की नाही हे सांगणे कठीण आहे. सोशल नेटवर्किंग संकेतस्थळांवरील माहितीचा वापर अनेक कंपन्या, अर्थवित्तीय संस्था, मोबाईल सेवा पुरवणाऱ्या कंपन्या इत्यादी करतात. अनेक वेळा ह्या माहितीचा गैरवापरही केला जाऊ शकतो. सोशल नेटवर्किंग संकेतस्थळांचे वाढते जाळे व लोकप्रियता तसेच लोकांवर होणारा परिणाम हे अनेक अभ्यासकांचे लक्ष वेधत आहेत. ह्या वाढत्या लोकप्रियतेबरोबरच इंटरनेट व सोशल नेटवर्किंग संकेतस्थळांचे व्यसनही वाढत आहे.

== गुप्तता ==
सोशल नेटवर्किंग संकेतस्थळांवरील प्रत्येक सदस्याला आपल्या माहितीची काही प्रमाणात गुप्तता राखता येते. मात्र ह्यावर मर्यादा आहेत. उदा- फेसबुकवरील सदस्याने एखादे अ‍ॅप्लिकेशन वापरायच्या आधी एक सूचना येते. त्या सूचनेनुसार त्या सदस्याची माहिती व फोटो वापरण्याची परवानगी फेसबुकला दिली जाते. मात्र ही माहिती कशासाठी वापरणार ह्याची कल्पना सदस्याला नसते. त्याचप्रमाणे फेसबुकवर एखाद्या सदस्याने जरी आपल्या फोटोंविषयी गुप्तता पाळली असेल तरी त्या सदस्याचे नाव फेसबुकवर शोधले असता काही फोटो दिसतात. हे फोटो मुख्यत्वे त्या सदस्याच्या मित्रमंडळींनी प्रकाशित करून त्यात सदस्याला 'टॅग' केलेले असते. तसेच सर्व सदस्यांची सर्व माहिती त्या संकेतस्थळांवर साठवली जाते व अनेकदा मोठमोठ्या कंपन्यांना विकली जाते. त्यामुळे गुप्तता ही सोशल नेटवर्किंग संकेतस्थळांविषयीची मुख्य चिंता आहे.

== संदर्भ ==
{{अनुवाद|en}}
* Boyd, Donah; Ellison, Nicole (2007) “Social Network Sites: Definition, History and Scholarship”, Journal of Computer- Mediated Communication 
* http://www.whatissocialnetworking.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110211174458/http://whatissocialnetworking.com/ |date=2011-02-11 }}
* http://www.webopedia.com/TERM/S/social_networking_site.html{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Michael A. Stefanone, Kyounghee Kwon, Derek Lackaff (2011) The Value of Online Friends: Network resources via Social Network Sites, First Monday Vol 16.       http://www.uic.edu/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/view/3314/2763
* http://www.siliconrepublic.com/new-media/item/20304-time-spent-on-social/
* http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/Face-it-Social-networking-stresses-out-kids/articleshow/7457787.cms</text>
      <sha1>1p8si0c3m9snft8iwnsep2uicrhgthw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विजय घाटे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93027</id>
    <revision>
      <id>2683538</id>
      <parentid>2642525</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T03:55:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2683538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12442" sha1="5e72b8b1r8ovrumgs4br6fxtnme89py" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट व्यक्ती
| चौकट_रुंदी = 
| नाव = विजय घाटे 
| चित्र = Vijay Ghate performing in Arghya 2011.jpg
| चित्र_आकारमान = 
| चित्रशीर्षक = विजय घाटे
| चित्रशीर्षक_पर्याय = 
| जन्मनाव = विजय
| जन्म_दिनांक = १७ जुलै, १९६८
| जन्म_स्थान =[[महाराष्ट्र]]
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान =
| मृत्यू_कारण = 
| कलेवर_सापडलेले_स्थान = 
| चिरविश्रांतिस्थान = 
| चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = 
| निवासस्थान = 
| राष्ट्रीयत्व = भारतीय
| टोपणनावे = 
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व = भारतीय
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षणसंस्था = 
| पेशा = तबलावादक
| कारकीर्द_काळ = इ.स. १९९० पासून
| मालक = 
| प्रसिद्ध_कामे = 
| मूळ_गाव = पुणे
| पगार = 
| निव्वळ_मालमत्ता = 
| उंची = 
| वजन = 
| ख्याती = 
| पदवी_हुद्दा = 
| कार्यकाळ = 
| पूर्ववर्ती = 
| परवर्ती = 
| राजकीय_पक्ष = 
| विरोधक = 
| संचालकमंडळ = 
| धर्म = 
| जोडीदार =
| अपत्ये = 
| वडील = 
| आई = 
| नातेवाईक = 
| पुरस्कार = 
| स्वाक्षरी = 
| स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = 
| संकेतस्थळ = 
| तळटिपा = 
| संकीर्ण = 
}}

'''विजय घाटे''' (: १८ ऑक्टोबर  १९६८, जबलपूर) हे [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत|हिंदुस्तानी]] शास्त्रीय संगीत पद्धतीमधले [[तबला|तबलावादक]] आहेत. त्यांना २०१४ मध्ये पद्मश्री पुरस्कार मिळाला.

==बालपण आणि उमेदीचा काळ==
घाटे यांचा जन्म [[जबलपूर]], [[मध्य प्रदेश|मध्यप्रदेश]] येथे झाला. त्यांच्या आईचे नाव विजया आणि वडिलांचे नाव जयंत उर्फ बाळ घाटे आहे. अगदी लहानपणीच त्यांची तालाची आवड लक्षात आल्यामुळे आई वडिलांनी त्यांना तबला वादनाचे शिक्षण देण्यास सुरुवात केली.त्यांनी वयाच्या तिसऱ्या वर्षापासून जबलपूरमध्ये  भातखंडे विद्यालयात  [[तबला]] वादनाचे शिक्षण घेण्यास सुरुवात केली. वयाच्या बाराव्या वर्षी त्यांनी  पंडित किरण देशपांडे यांच्या मार्गदर्शनाखाली  तबला वादनातील ‘संगीत विशारद’ ही पदवी मिळवली. वयाच्या पंधराव्या वर्षी त्यांना केंद्र सरकारची राष्ट्रीय प्रतिभा शिष्यवृती मिळाली. काही वर्षे त्यांनी भोपाळला वास्तव्य केले.वयाच्या सोळाव्या वर्षापासून त्यांनी मुंबईला पंडित [[सुरेश तळवलकर]] यांच्याकडे तबला वादनाचे शिक्षण गुरुकुल पद्धतीने घेण्यास सुरुवात केली. सुमारे बारा वर्षे ते तळवलकरांकडे शिकले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://taalchakra.com/vijayghate.php|title=Taalchakra|संकेतस्थळ=taalchakra.com|ॲक्सेसदिनांक=2019-11-08|archive-date=2018-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180823175003/http://taalchakra.com/vijayghate.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; तसेच त्यांना पंडित [[झाकिर हुसेन|झाकीर हुसेन]] यांचेही मार्गदर्शन मिळाले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.esakal.com/saptarang/vijay-ghate-write-article-saptarang-112878|title=तबल्याची साथ पूरक हवी; मारक नको! (विजय घाटे) {{!}} eSakal|संकेतस्थळ=www.esakal.com|भाषा=mr|ॲक्सेसदिनांक=2019-11-08}}&lt;/ref&gt; 

== कारकीर्द ==
विजय घाटे यांनी याच्या सोळाव्या वर्षापासून एकल [[तबला]] वादनाला सुरुवात केली. त्यांनी पुढे पंडित [[हरिप्रसाद चौरसिया|हरिप्रसाद चौरासिया]], उस्ताद विलायत खान, [[कौशिकी चक्रवर्ती]], पंडित [[शिवकुमार शर्मा]], पंडित [[अमजद अली खान]], शाहीद परवेझ, पंडित विश्वमोहन भट अशा अनेक हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीतातील गायक वादकांना तसेच बिरजू महाराज आणि नंदकिशोर कपोते या कथक कलाकारांना तबल्याची साथ केली.

घाटे यांनी जाझ गिटारवादक लॅरी कोरीएल, जॉर्ज ड्यूक्स, अल्जेरेयू, रवी कोल्टारीन  आणि सॅक्सोफोनवादक जॉर्ज ब्रुक्स यांच्या बरोबरसुद्धा तबला वादन केले आहे. त्यांनी कर्नाटक संगीतातील डॉ. एल. सुब्रमणियम, विद्वान विक्कू विनायकम, एम. एस. गोपालकृष्णन, यू. श्रीनिवास यांच्याबरोबर फ्यूजन संगीताचे कार्यक्रम सादर केले आहेत.  

पुण्यात विजय घाटे यांची हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत शिक्षणाच्या प्रसारासाठीची  ‘तालचक्र’ अकादमी आहे. या अकादमीत त्यांच्याबरोबर [[मंजुषा कुलकर्णी-पाटील|मंजुषा कुलकर्णी]] आणि शीतल कोळवलकर अध्यापनाचे काम करतात. त्यांनी अन्य काही लोकांच्या सहयोगाने तालचक्र संगीत महोत्सवाला सुरुवात केली. या महोत्सवात तरुण कलाकारांना सादरीकरणाची संधी दिली जाते. विविध प्रकारचे संगीत यामध्ये कलाकार प्रस्तुत करतात.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/music/Taalchakra-is-back-for-music-lovers/articleshow/45999918.cms|title=Taalchakra is back for music lovers - टाइम्स ऑफ इंडिया|संकेतस्थळ=द टाइम्स ऑफ इंडिया|भाषा=en|ॲक्सेसदिनांक=2019-11-08}}&lt;/ref&gt; विजय घाटे यांनी कोडार्टस् विद्यापीठ, रॉटरडॅम येथे अभ्यागत प्राध्यापक म्हणून काम केले आहे.

== सादरीकरण ==
घाटे यांनी अनेक महोत्सव तसेच कार्यक्रमात आपल्या कलेचे सादरीकरण केले आहे. त्यापैकी काही:

* भारत -[[फ्रान्स]] महोत्सव, [[पॅरिस|पॅरीस]] (१९८४)
* भारतीय महोत्सव, [[रशिया]] (१९८५)
*[[राष्ट्रपती भवन]], [[नवी दिल्ली]]
* संसद, नवी दिल्ली  
* भारत भवन, भोपाळ 
* सवाई गंधर्व संगीत महोत्सव पुणे 
* हरिवल्लभ संगीत महोत्सव, [[जलंधर|जालंधर]]
* तानसेन समारोह, ग्वाल्हेर 
* गुणीदास संमेलन, [[मुंबई]]
* उस्ताद अल्लादिया खान संगीत महोत्सव, मुंबई 
*[[कालिदास]] महोत्सव, [[नागपूर]]
*[[खजुराहो]] महोत्सव
* विष्णू-दिगंबर संगीत उत्सव, नवी दिल्ली 

== अल्बम ==
* द तबला सिरीज (२००५ )
* गोल्डन कीर्तीज (२००३)
* द डिव्हाईन व्हील (२००५)
* समय  (२००५)
* किरवाणी- मेसेज ऑफ बर्डस (२००६)

== गौरव ==
विजय घाटे यांना मिळालेल्या पुरस्कारांपैकी काही :
* [[पंडित जसराज]] पुरस्कार&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://indianexpress.com/article/cities/pune/padma-awards-for-mashelkar-iyengar-dabholkar/|title=Padma awards for Mashelkar, Iyengar, Dabholkar|दिनांक=2014-02-06|संकेतस्थळ=द इंडियन एक्सप्रेस|भाषा=en-IN|ॲक्सेसदिनांक=2019-11-08}}&lt;/ref&gt;
* [[सरस्वतीबाई राणे]] पुरस्कार
* डॉ. [[वसंतराव देशपांडे]] पुरस्कार
* [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] (२०१४)

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* {{संकेतस्थळ|http://www.loksatta.com/daily/20090412/rvrt13.htm|लोकसत्ता मधील लेख|मराठी}}
* {{संकेतस्थळ|http://www.esakal.com/eSakal/20110124/5261634063764735640.htm|सकाळ मधील लेख|मराठी}}

{{हिंदुस्तानी संगीत}}

{{DEFAULTSORT:घाटे, विजय}}
[[वर्ग:तबलावादक]]
[[वर्ग:मराठी व्यक्ती]]
[[वर्ग:इ.स. १९६८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]</text>
      <sha1>5e72b8b1r8ovrumgs4br6fxtnme89py</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कीर्ति शिलेदार</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99163</id>
    <revision>
      <id>2683489</id>
      <parentid>2679315</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T13:16:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* जीवन आणि कारकीर्द */</comment>
      <origin>2683489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15512" sha1="gyzvh556kirvbelorcgdcmlre4e63t1" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट अभिनेता
| पार्श्वभूमी_रंग = 
| नाव = किर्ती शिलेदार
| चित्र = 
| चित्र_रुंदी = 
| चित्र_शीर्षक = किर्ती शिलेदार
| पूर्ण_नाव = किर्ती शिलेदार
| जन्म_दिनांक = [[१६ ऑगस्ट]], [[इ.स. १९५२|१९५२]]
| जन्म_स्थान = मुंबई
| मृत्यू_दिनांक = २२ जानेवारी २०२२
| मृत्यू_स्थान = पुणे
| इतर_नावे = 
| कार्यक्षेत्र = अभिनय 
| राष्ट्रीयत्व =[[भारतीय]]
| भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]]
| कारकीर्द_काळ = 
| प्रमुख_नाटके = [[संगीत स्वरसम्राज्ञी (नाटक)|संगीत स्वरसम्राज्ञी]]
| प्रमुख_चित्रपट = 
| प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = 
| पुरस्कार = 
| वडील_नाव = [[जयराम शिलेदार]]
| आई_नाव = [[जयमाला शिलेदार]]
| पती_नाव = 
| पत्नी_नाव = 
| अपत्ये = 
| संकेतस्थळ = 
| तळटिपा = 
}}
'''किर्ती शिलेदार''' ([[ऑगस्ट १६|१६ ऑगस्ट]], [[इ.स. १९५२|१९५२]] - [[२२ जानेवारी]], [[इ.स. २०२२|२०२२]]) या [[मराठी]] गायकअभिनेत्री होत्या. [[संगीतनाटक|संगीत नाटकांतील]] गायनाकरता त्या विशेष ओळखल्या जातात. मराठी अभिनेते जयराम शिलेदार आणि त्यांच्या अभिनेत्री पत्‍नी जयमाला हे कीर्तीचे वडील आणि आई होत.

== जीवन आणि कारकीर्द==
आपल्या आई, वडिलांच्या मार्गदर्शनाखाली शास्त्रीय संगीताची आराधना केलेल्या कीर्ती शिलेदार यांनी वयाच्या दहाव्या वर्षी रंगभूमीवर पहिले पाऊल टाकले. त्यांचे शास्त्रीय संगीताचे उच्च शिक्षण नीलकंठबुवा अभ्यंकर यांच्याकडे झाले.

[[पुणे विद्यापीठ|पुणे विद्यापीठातून]] साहित्य शाखेच्या पदवी घेतलेल्या कीर्ती शिलेदार यांच्ची भूमिका असलेल्या नाटकांचे आजवर ४०००हून अधिक प्रयोग झाले आहे. देशातल्या मराठी रसिकांसाठीही त्यांनी देशाच्या विविध शहरांत मराठी संगीत नाटकांचे प्रयोग केले. संगीत [[कान्होपात्रा]]सह जुन्या नाटकातल्या गाण्यांचा गोडवा त्यांनी नव्या पिढीपर्यंत पोहोचवला. गोड गळा आणि शास्त्रीय संगीतासाठी केलेल्या प्रचंड परिश्रमामुळे कीर्ती शिलेदार यांनी संगीत मराठी नाटकात केलेल्या सर्वच भूमिका गाजल्या. बालगंधर्वांच्या सुवर्ण युगाची आठवण यावी, अशा एकरूपतेने कीर्ती शिलेदार यांनी गायलेली गीते रसिकांनी डोक्यावर घेतली. संगीत नाटक हेच त्यांच्या आई, वडिलांचा श्वास आणि ध्यास होता. आपल्या आई, वडिलांची संगीत मराठी नाटकांच्या सेवेचा हाच वारसा जपताना कीर्ती शिलेदार यांनी, कीर्ती आणि पैशाचा मोह बाजूला ठेवत, मराठी संगीत रंगभूमीची सेवा पन्नासहून अधिक वर्षे अविरतपणे केली आहे. मराठी संगीत रंगभूमीच्या त्या सर्वार्थाने बिनीच्या शिलेदार आहेत.

रंगभूमीवर भूमिका रंगवताना त्यांनी नेहमी अभ्यासपूर्ण सौंदर्यशोध घेतला. त्यामुळेच त्यांच्या सर्व भूमिका आगळ्या व वैशिष्ट्यपूर्ण ठरल्या आहेत. संगीत रंगभूमीवर त्यांनी स्वतःचे आगळे स्थान निर्माण केले आहे. संगीत नाटके व स्वतंत्र मैफलींच्या निमित्ताने भारतभर तसेच इंग्लंड-अमेरिकेत त्यांचे कार्यक्रम झाले आहेत. सौंदर्यशोधक दृष्टीने शास्त्रीय संगीतातील अकारण होणारे शब्दोच्चारांचे दुर्लक्ष टाळले जावे, या हेतूने त्यांनी ’स्वर ताल शब्द संगती’या नावाचे हे संशोधनात्मक पुस्तक लिहिले आहे.

विदेशात त्यांनी शास्त्रीय आणि उपशास्त्रीय संगीताच्या मैफिली गाजवल्या आहेत. महाराष्ट्राच्या प्रतिनिधी या नात्याने त्यांनी दिल्लीच्या [[संगीत नाटक अकादमी]]मध्ये सदस्य म्हणूनही काम केले आहे.

[[स्वरसम्राज्ञी (नाटक)|संगीत स्वरसम्राज्ञी]] हे कीर्ती शिलेदार यांचे अत्यंत गाजलेले नाटक आहे. या नाटकाव्यतिरिक्त कीर्ती शिलेदार, लता शिलेदार आणि सुरेश शिलेदार हे तिघेही  मिळून जे तीनपात्री सौभद्र सादर करतात, त्या तीनपात्रीचे रंगमंचावर अनेक प्रयोग झाले आहेत.

[[पुणे|पुण्यातील]] [[दीनानाथ मंगेशकर रुग्णालय|दीनानाथ मंगेशकर रुग्णालयात]] मूत्रपिंडाच्या विकाराने २२ जानेवारी २०२२ रोजी वयाच्या ६९व्या वर्षी शिलेदार यांचे निधन झाले. अनेक महिन्यांपासून त्यांच्यावर [[डायलिसिस|डायलिसिसचे]] उपचार सुरू होते.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ज्येष्ठ गायिका कीर्ती शिलेदार यांचं निधन, पुण्यात घेतला अखेरचा श्वास |url=https://www.esakal.com/pune/singer-kirti-shiledar-died-in-pune-obw94 |access-date=२२ जानेवारी २०२२ |publisher=[[सकाळ]] |date=२२ जानेवारी २०२२ |archive-date=२२ जानेवारी २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122130805/https://www.esakal.com/pune/singer-kirti-shiledar-died-in-pune-obw94 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=सहा दशकांचा सूर हरपला; ज्येष्ठ गायिका कीर्ती शिलेदार यांचे निधन |url=https://www.lokmat.com/pune/kirti-shiledar-death-veteran-singer-kirti-shiledar-passes-away-a607/ |access-date=२२ जानेवारी २०२२ |publisher=[[लोकमत]] |date=२२ जानेवारी २०२२ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=ज्येष्ठ गायिका आणि संगीत नाटक कलाकार कीर्ती शिलेदार यांचे निधन |url=https://www.tv9marathi.com/maharashtra/pune/veteran-singer-and-musical-artist-kirti-shiledar-passes-away-at-the-age-of-70-he-took-his-last-breath-620770.html |access-date=२२ जानेवारी २०२२ |publisher=[[टीव्ही९ मराठी]] |date=२२ जानेवारी २०२२ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=ज्येष्ठ गायिका कीर्ती शिलेदार यांचं निधन |url=https://zeenews.india.com/marathi/entertainment/veteran-singer-kirti-shiledar-passes-away/602793 |access-date=२२ जानेवारी २०२२ |publisher=[[झी न्यूज मराठी]] |date=२२ जानेवारी २०२२ }}&lt;/ref&gt;

==नाटके आणि त्यांतील भूमिका==
{{col-begin}}
{{col-3}}
* [[अभोगी]] (गगनगंधा)
* [[एकच प्याला]] (सिंधू)
* [[कान्होपात्रा (नाटक)|कान्होपात्रा]] (कान्होपात्रा)
* [[द्रौपदी (नाटक)|द्रौपदी]] (द्रौपदी)
* भेटता प्रिया (महाश्वेता)
* मंदोदरी (मंदोदरी)
* [[मानापमान]] (भामिनी)
{{col-3}}
* [[मृच्छकटिक]] (वसंतसेना)
* [[ययाति आणि देवयानी]] (शर्मिष्ठा)
* रंगात रंगला श्रीरंग (माधवी)
* [[रामराज्यवियोग]] (मंथरा)
* रूपमती (रूपमती)
* [[विद्याहरण]] (देवयानी)
* [[शाकुंतल (मराठी नाटक)|शाकुंतल]] (शकुंतला)
{{col-3}}
* [[शारदा (नाटक)|शारदा]] (शारदा)
* श्रीरंग प्रेमभंग (राधा)
* [[संशयकल्लोळ]] (रेवती)
* [[सौभद्र]] (कृष्ण, नटी, नारद, रुक्मिणी, सुभद्रा)
* [[स्वयंवर (नाटक)|स्वयंवर]] (रुक्मिणी)
* [[स्वरसम्राज्ञी]] (मैनाराणी)
{{col-end}}

== नाट्यगीते  ==
{{col-begin}}
{{col-break}}
* अहो इथं मांडिला (संगीत स्वरसम्राज्ञी)
* एकला नयनाला विषय ([[संगीत स्वयंवर (नाटक)|संगीत स्वयंवर]])
* एकलीच दीपकळी मी (संगीत स्वरसम्राज्ञी)
* कशि केलीस माझी दैना (संगीत स्वरसम्राज्ञी)
* दयाछाया घे निवारुनिया (संगीत एकच प्याला)
* नरवर कृष्णासमान (संगीत स्वयंवर)
* नाही मी बोलत (संगीत एकच प्याला)
{{col-break}}
* नृपकन्या तव जाया (संगीत स्वयंवर)
* पांडवा सम्राट पदाला (संगीत द्रौपदी)
* पावना-वामना-या मना ([[सौभद्र|संगीत सौभद्र]])
* पाही सदा मी ([[संगीत मानापमान]])
* बलमा आये रंगीले (संगीत स्वरसम्राज्ञी)
* भक्‍ताचिया काजासाठी (संत अमृतराय महाराज यांचा अभंग)
{{col-break}}
* मम सुखाचि ठेव (संगीत स्वयंवर)
* येतील कधी यदुवीर
* रे तुझ्यावाचून काही (संगीत स्वरसम्राज्ञी)
* लाजविले वैऱ्यांना (संगीत द्रौपदी)
* सखे बाई सांगते मी (रंगात रंगला श्रीरंग)
* हरीची ऐकताच मुरली (रंगात रंगला श्रीरंग)
{{col-end}}

==पुस्तक==
* कीर्ती शिलेदार यांनी ’स्वर ताल शब्द संगती’या नावाचे एक पुस्तक लिहिले आहे.

==पुरस्कार==
* २०१४ सालचा महाराष्ट्र सरकारचा [[अण्णासाहेब किर्लोस्कर]] [[संगीत रंगभूमी]] जीवनगौरव [[पुरस्कार]]. या पुरस्काराचे स्वरूप ५ लाख रुपये, शाल, श्रीफळ, स्मृतिचिन्ह आणि मानपत्र असे आहे.
* दिल्लीच्या [[संगीत नाटक अकादमी]]चा विशेष पुरस्कार.
* [[बालगंधर्व पुरस्कार]]

== बाह्य दुवे ==
[http://www.aathavanitli-gani.com/Swar/Kirti_Shiledar  आठवणीतली गाणी वरील कीर्ती शिलेदार यांची गीते]

{{DEFAULTSORT:शिलेदार,कीर्ती}}
[[वर्ग:मराठी गायक]]
[[वर्ग:मराठी नाट्यअभिनेते‏‎]]
[[वर्ग:इ.स. १९५२ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२२ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>gyzvh556kirvbelorcgdcmlre4e63t1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2683490</id>
      <parentid>2683489</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T13:17:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* बाह्य दुवे */</comment>
      <origin>2683490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15599" sha1="0v4hdgfhxv3h2fnw9291xse8s0fr048" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट अभिनेता
| पार्श्वभूमी_रंग = 
| नाव = किर्ती शिलेदार
| चित्र = 
| चित्र_रुंदी = 
| चित्र_शीर्षक = किर्ती शिलेदार
| पूर्ण_नाव = किर्ती शिलेदार
| जन्म_दिनांक = [[१६ ऑगस्ट]], [[इ.स. १९५२|१९५२]]
| जन्म_स्थान = मुंबई
| मृत्यू_दिनांक = २२ जानेवारी २०२२
| मृत्यू_स्थान = पुणे
| इतर_नावे = 
| कार्यक्षेत्र = अभिनय 
| राष्ट्रीयत्व =[[भारतीय]]
| भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]]
| कारकीर्द_काळ = 
| प्रमुख_नाटके = [[संगीत स्वरसम्राज्ञी (नाटक)|संगीत स्वरसम्राज्ञी]]
| प्रमुख_चित्रपट = 
| प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = 
| पुरस्कार = 
| वडील_नाव = [[जयराम शिलेदार]]
| आई_नाव = [[जयमाला शिलेदार]]
| पती_नाव = 
| पत्नी_नाव = 
| अपत्ये = 
| संकेतस्थळ = 
| तळटिपा = 
}}
'''किर्ती शिलेदार''' ([[ऑगस्ट १६|१६ ऑगस्ट]], [[इ.स. १९५२|१९५२]] - [[२२ जानेवारी]], [[इ.स. २०२२|२०२२]]) या [[मराठी]] गायकअभिनेत्री होत्या. [[संगीतनाटक|संगीत नाटकांतील]] गायनाकरता त्या विशेष ओळखल्या जातात. मराठी अभिनेते जयराम शिलेदार आणि त्यांच्या अभिनेत्री पत्‍नी जयमाला हे कीर्तीचे वडील आणि आई होत.

== जीवन आणि कारकीर्द==
आपल्या आई, वडिलांच्या मार्गदर्शनाखाली शास्त्रीय संगीताची आराधना केलेल्या कीर्ती शिलेदार यांनी वयाच्या दहाव्या वर्षी रंगभूमीवर पहिले पाऊल टाकले. त्यांचे शास्त्रीय संगीताचे उच्च शिक्षण नीलकंठबुवा अभ्यंकर यांच्याकडे झाले.

[[पुणे विद्यापीठ|पुणे विद्यापीठातून]] साहित्य शाखेच्या पदवी घेतलेल्या कीर्ती शिलेदार यांच्ची भूमिका असलेल्या नाटकांचे आजवर ४०००हून अधिक प्रयोग झाले आहे. देशातल्या मराठी रसिकांसाठीही त्यांनी देशाच्या विविध शहरांत मराठी संगीत नाटकांचे प्रयोग केले. संगीत [[कान्होपात्रा]]सह जुन्या नाटकातल्या गाण्यांचा गोडवा त्यांनी नव्या पिढीपर्यंत पोहोचवला. गोड गळा आणि शास्त्रीय संगीतासाठी केलेल्या प्रचंड परिश्रमामुळे कीर्ती शिलेदार यांनी संगीत मराठी नाटकात केलेल्या सर्वच भूमिका गाजल्या. बालगंधर्वांच्या सुवर्ण युगाची आठवण यावी, अशा एकरूपतेने कीर्ती शिलेदार यांनी गायलेली गीते रसिकांनी डोक्यावर घेतली. संगीत नाटक हेच त्यांच्या आई, वडिलांचा श्वास आणि ध्यास होता. आपल्या आई, वडिलांची संगीत मराठी नाटकांच्या सेवेचा हाच वारसा जपताना कीर्ती शिलेदार यांनी, कीर्ती आणि पैशाचा मोह बाजूला ठेवत, मराठी संगीत रंगभूमीची सेवा पन्नासहून अधिक वर्षे अविरतपणे केली आहे. मराठी संगीत रंगभूमीच्या त्या सर्वार्थाने बिनीच्या शिलेदार आहेत.

रंगभूमीवर भूमिका रंगवताना त्यांनी नेहमी अभ्यासपूर्ण सौंदर्यशोध घेतला. त्यामुळेच त्यांच्या सर्व भूमिका आगळ्या व वैशिष्ट्यपूर्ण ठरल्या आहेत. संगीत रंगभूमीवर त्यांनी स्वतःचे आगळे स्थान निर्माण केले आहे. संगीत नाटके व स्वतंत्र मैफलींच्या निमित्ताने भारतभर तसेच इंग्लंड-अमेरिकेत त्यांचे कार्यक्रम झाले आहेत. सौंदर्यशोधक दृष्टीने शास्त्रीय संगीतातील अकारण होणारे शब्दोच्चारांचे दुर्लक्ष टाळले जावे, या हेतूने त्यांनी ’स्वर ताल शब्द संगती’या नावाचे हे संशोधनात्मक पुस्तक लिहिले आहे.

विदेशात त्यांनी शास्त्रीय आणि उपशास्त्रीय संगीताच्या मैफिली गाजवल्या आहेत. महाराष्ट्राच्या प्रतिनिधी या नात्याने त्यांनी दिल्लीच्या [[संगीत नाटक अकादमी]]मध्ये सदस्य म्हणूनही काम केले आहे.

[[स्वरसम्राज्ञी (नाटक)|संगीत स्वरसम्राज्ञी]] हे कीर्ती शिलेदार यांचे अत्यंत गाजलेले नाटक आहे. या नाटकाव्यतिरिक्त कीर्ती शिलेदार, लता शिलेदार आणि सुरेश शिलेदार हे तिघेही  मिळून जे तीनपात्री सौभद्र सादर करतात, त्या तीनपात्रीचे रंगमंचावर अनेक प्रयोग झाले आहेत.

[[पुणे|पुण्यातील]] [[दीनानाथ मंगेशकर रुग्णालय|दीनानाथ मंगेशकर रुग्णालयात]] मूत्रपिंडाच्या विकाराने २२ जानेवारी २०२२ रोजी वयाच्या ६९व्या वर्षी शिलेदार यांचे निधन झाले. अनेक महिन्यांपासून त्यांच्यावर [[डायलिसिस|डायलिसिसचे]] उपचार सुरू होते.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ज्येष्ठ गायिका कीर्ती शिलेदार यांचं निधन, पुण्यात घेतला अखेरचा श्वास |url=https://www.esakal.com/pune/singer-kirti-shiledar-died-in-pune-obw94 |access-date=२२ जानेवारी २०२२ |publisher=[[सकाळ]] |date=२२ जानेवारी २०२२ |archive-date=२२ जानेवारी २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122130805/https://www.esakal.com/pune/singer-kirti-shiledar-died-in-pune-obw94 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=सहा दशकांचा सूर हरपला; ज्येष्ठ गायिका कीर्ती शिलेदार यांचे निधन |url=https://www.lokmat.com/pune/kirti-shiledar-death-veteran-singer-kirti-shiledar-passes-away-a607/ |access-date=२२ जानेवारी २०२२ |publisher=[[लोकमत]] |date=२२ जानेवारी २०२२ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=ज्येष्ठ गायिका आणि संगीत नाटक कलाकार कीर्ती शिलेदार यांचे निधन |url=https://www.tv9marathi.com/maharashtra/pune/veteran-singer-and-musical-artist-kirti-shiledar-passes-away-at-the-age-of-70-he-took-his-last-breath-620770.html |access-date=२२ जानेवारी २०२२ |publisher=[[टीव्ही९ मराठी]] |date=२२ जानेवारी २०२२ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=ज्येष्ठ गायिका कीर्ती शिलेदार यांचं निधन |url=https://zeenews.india.com/marathi/entertainment/veteran-singer-kirti-shiledar-passes-away/602793 |access-date=२२ जानेवारी २०२२ |publisher=[[झी न्यूज मराठी]] |date=२२ जानेवारी २०२२ }}&lt;/ref&gt;

==नाटके आणि त्यांतील भूमिका==
{{col-begin}}
{{col-3}}
* [[अभोगी]] (गगनगंधा)
* [[एकच प्याला]] (सिंधू)
* [[कान्होपात्रा (नाटक)|कान्होपात्रा]] (कान्होपात्रा)
* [[द्रौपदी (नाटक)|द्रौपदी]] (द्रौपदी)
* भेटता प्रिया (महाश्वेता)
* मंदोदरी (मंदोदरी)
* [[मानापमान]] (भामिनी)
{{col-3}}
* [[मृच्छकटिक]] (वसंतसेना)
* [[ययाति आणि देवयानी]] (शर्मिष्ठा)
* रंगात रंगला श्रीरंग (माधवी)
* [[रामराज्यवियोग]] (मंथरा)
* रूपमती (रूपमती)
* [[विद्याहरण]] (देवयानी)
* [[शाकुंतल (मराठी नाटक)|शाकुंतल]] (शकुंतला)
{{col-3}}
* [[शारदा (नाटक)|शारदा]] (शारदा)
* श्रीरंग प्रेमभंग (राधा)
* [[संशयकल्लोळ]] (रेवती)
* [[सौभद्र]] (कृष्ण, नटी, नारद, रुक्मिणी, सुभद्रा)
* [[स्वयंवर (नाटक)|स्वयंवर]] (रुक्मिणी)
* [[स्वरसम्राज्ञी]] (मैनाराणी)
{{col-end}}

== नाट्यगीते  ==
{{col-begin}}
{{col-break}}
* अहो इथं मांडिला (संगीत स्वरसम्राज्ञी)
* एकला नयनाला विषय ([[संगीत स्वयंवर (नाटक)|संगीत स्वयंवर]])
* एकलीच दीपकळी मी (संगीत स्वरसम्राज्ञी)
* कशि केलीस माझी दैना (संगीत स्वरसम्राज्ञी)
* दयाछाया घे निवारुनिया (संगीत एकच प्याला)
* नरवर कृष्णासमान (संगीत स्वयंवर)
* नाही मी बोलत (संगीत एकच प्याला)
{{col-break}}
* नृपकन्या तव जाया (संगीत स्वयंवर)
* पांडवा सम्राट पदाला (संगीत द्रौपदी)
* पावना-वामना-या मना ([[सौभद्र|संगीत सौभद्र]])
* पाही सदा मी ([[संगीत मानापमान]])
* बलमा आये रंगीले (संगीत स्वरसम्राज्ञी)
* भक्‍ताचिया काजासाठी (संत अमृतराय महाराज यांचा अभंग)
{{col-break}}
* मम सुखाचि ठेव (संगीत स्वयंवर)
* येतील कधी यदुवीर
* रे तुझ्यावाचून काही (संगीत स्वरसम्राज्ञी)
* लाजविले वैऱ्यांना (संगीत द्रौपदी)
* सखे बाई सांगते मी (रंगात रंगला श्रीरंग)
* हरीची ऐकताच मुरली (रंगात रंगला श्रीरंग)
{{col-end}}

==पुस्तक==
* कीर्ती शिलेदार यांनी ’स्वर ताल शब्द संगती’या नावाचे एक पुस्तक लिहिले आहे.

==पुरस्कार==
* २०१४ सालचा महाराष्ट्र सरकारचा [[अण्णासाहेब किर्लोस्कर]] [[संगीत रंगभूमी]] जीवनगौरव [[पुरस्कार]]. या पुरस्काराचे स्वरूप ५ लाख रुपये, शाल, श्रीफळ, स्मृतिचिन्ह आणि मानपत्र असे आहे.
* दिल्लीच्या [[संगीत नाटक अकादमी]]चा विशेष पुरस्कार.
* [[बालगंधर्व पुरस्कार]]

== बाह्य दुवे ==
[http://www.aathavanitli-gani.com/Swar/Kirti_Shiledar  आठवणीतली गाणी वरील कीर्ती शिलेदार यांची गीते]

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:शिलेदार,कीर्ती}}
[[वर्ग:मराठी गायक]]
[[वर्ग:मराठी नाट्यअभिनेते‏‎]]
[[वर्ग:इ.स. १९५२ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२२ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>0v4hdgfhxv3h2fnw9291xse8s0fr048</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०१२ फॉर्म्युला वन हंगाम</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119846</id>
    <revision>
      <id>2683519</id>
      <parentid>2502242</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T17:07:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2683519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102535" sha1="463kkcekts8s8ch05fpjru7v9s7t1kb" xml:space="preserve">{{एफ१ हंगाम
| मागील_हंगाम = २०११ 
| सद्य_हंगाम = २०१२  
| पुढील_हंगाम = २०१३  
}}

'''२०१२  फॉर्म्युला वन हंगाम''' हा [[आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|एफ.आय.ए.]] [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीचा ६३वा हंगाम आहे. मूळ वेळापत्रकानुसार या हंगामात [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]चे पुनरागमन होणार आहे. तसेच राजकीय अस्थिरतेमुळे २०११ हंगामात रद्द करण्यात आलेली [[बहरैन ग्रांप्री]] सुद्धा या हंगामात समाविष्ट आहे. ह्या हंगामामध्ये २० शर्यती खेळवल्या गेल्या ज्यात १२ संघांच्या एकूण २५ चालकांनी सहभाग घेतला. १८ मार्च २०१२ रोजी [[ऑस्ट्रेलिया]]मध्ये पहिली तर २५ नोव्हेंबर रोजी [[ब्राझील]]मध्ये अखेरची शर्यत खेळवली गेली.

[[रेड बुल रेसिंग]] ने कार निर्मित्यांचे अजिंक्यपद व [[सेबास्टियान फेटेल]] ने चालकांचे अजिंक्यपद पटकावले.

[[File:Sebastian Vettel 2012 Bahrain GP.jpg|thumb|[[सेबास्टियान फेटेल]], २८१ गुणांसोबत २०१२ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा विजेता व पहिला क्रमांक.]]
[[File:Fernando Alonso Bahrain.jpg|thumb|[[फर्नांदो अलोन्सो]], २७८ गुणांसोबत २०१२ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा उपविजेता व दुसरा क्रमांक.]] 
[[File:Kimi Räikkönen Moscow 2013.jpg|thumb|[[किमी रायकोन्नेन]], २०७ गुणांसोबत २०१२ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा गत विजेता व तिसरा क्रमांक.]]

== संघ आणि चालक ==
२०१२ फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन १२ संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०१२ हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०१२ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०१२ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०१२ फॉर्म्युला वन हंगामात भाग घेतलेले संघ|दुवा=http://www.formula1.com/teams_and_drivers/teams/|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन डॉट कॉम|दिनांक=२०१२-०३-२०}}&lt;/ref&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
! संघ
! विजेता कारनिर्माता
! चेसिस
! इंजिन
! टायर
! चालक क्र..
! रेस चालक
! शर्यत क्र.
! परीक्षण चालक
|-
|rowspan=2| {{flagicon|AUT}} रेड बुल रेसिंग
!rowspan=2| [[रेड बुल रेसिंग]]-[[रेनोल्ट स्पोर्ट एफ१]]
|rowspan=2| रेड बुल आर.बी.८
|rowspan=2| रेनोल्ट आर.एस.२७-२०१२
|rowspan=2| {{Pirelli}}
| १
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=होरनर ने सेबास्टियान फेटेल बद्द्लच्या अफवांना मिटवले|दुवा=http://www.autosport.com/news/report.php/id/89914|प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम|दिनांक=१४ [[मार्च]] २०११}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|rowspan=2 |
|-
| २
| {{flagicon|AUS}} [[मार्क वेबर]]&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.redbull.com/cs/Satellite/en_INT/Article/Webber-Signs-With-Red-Bull-For-2012-021243074602362|title=वेबर २०१२ फॉर्म्युला वन हंगामाचा करार रेड बुल रेसिंग सोबत केला.|दिनांक=२७ [[ऑगस्ट]] २०११|प्रकाशक=[[रेड बुल रेसिंग]]}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|-
|rowspan=2| {{flagicon|GBR}} वोडाफोन मॅकलारेन मर्सिडिज-बेंझ
!rowspan=2| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडिज-बेंझ]]
|rowspan=2| मॅकलारेन एम.पी.४-२७
|rowspan=2| मर्सिडीज एफ.ओ.१०८.झेड
|rowspan=2| {{Pirelli}}
| ३
| {{flagicon|GBR}} [[जेन्सन बटन]]&lt;ref name=&quot;Button&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा= http://www.autosport.com/news/report.php/id/95051|title=बटन ने मॅकलारेन सोबत बहु वर्षांच्या करार केला|प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम|दिनांक=५ [[ऑक्टोबर]] २०११}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|rowspan=2 |
|-
| ४
| {{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.manipef1.com/news/articles/5919/|title=लुइस हॅमिल्टन मॅकलारेन मध्ये २०१२ फॉर्म्युला वन हंगाम पर्यंत राहणार.|प्रकाशक=मानिपे एफ.वन डॉट कॉम|दिनांक=१८ [[जानेवारी]] २००८|accessdate=2017-06-16|archive-date=2009-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20090211060031/http://www.manipef1.com/news/articles/5919/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|-
|rowspan=2| {{flagicon|ITA}} स्कुदेरिआ फेरारी
!rowspan=2| [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|rowspan=2| फेरारी एफ.२०१२
|rowspan=2| फेरारी ०५६
|rowspan=2| {{Pirelli}}
| ५
| {{flagicon|ESP}} [[फर्नांदो अलोन्सो]]&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=फर्नांदो अलोन्सो ने फेरारी सोबत करार केला.|दुवा=http://www.ferrari.com/English/TS/News/Pages/090930_F1_News_1.aspx|प्रकाशक=फेरारी डॉट कॉम|दिनांक=३० [[सप्टेंबर]] २००९}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|rowspan=2 |
|-
| ६
| {{flagicon|BRA}} [[फिलिपे मास्सा]]&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=फिलिपे मास्साने फेरारी सोबतचा करार २०१२ हंगामा पर्यंत वाढवला.|दुवा=http://www.autosport.com/news/report.php/id/84244|प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम|दिनांक=९ [[जून]] २०१०}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|-
|rowspan=2| {{flagicon|DEU}} [[मर्सिडिज-बेंझ]] ए.एम.जि [[पेट्रोनास]] एफ१ संघ
!rowspan=2| [[मर्सिडिज-बेंझ]]
|rowspan=2| मर्सिडिज-बेंझ एफ.१ डब्ल्यू.०३
|rowspan=2| मर्सिडीज एफ.ओ.१०८.झेड
|rowspan=2| {{Pirelli}}
| ७
| {{nowrap|{{flagicon|DEU}} [[मिखाएल शुमाखर]]&lt;ref name=&quot;Schumacher&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://en.espnf1.com/mercedes/motorsport/story/7532.html|title=शुमाखर फॉर्म्युला वन मध्ये २०१२ नंतर राहण्याची शक्यता |प्रकाशक=ई.एस.पी.एन.एफ१ डॉट कॉम|दिनांक=२७ [[जानेवारी]] २०१०}}&lt;/ref&gt;}}
| सर्व
|rowspan=2 |
|-
| ८
| {{flagicon|DEU}} [[निको रॉसबर्ग]]&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://en.espnf1.com/mercedes/motorsport/story/63741.html|title=रॉसबर्गने मर्सिडिज-बेंझ सोबतचा करार वाढवला.|दिनांक=१० [[नोव्हेंबर]] २०११|प्रकाशक=ई.एस.पी.एन.एफ१ डॉट कॉम}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|-
|rowspan=3| {{flagicon|GBR}} लोटस एफ१
!rowspan=3| [[लोटस एफ१]]-[[रेनोल्ट स्पोर्ट एफ१]]
|rowspan=3| लोटस.इ.२०
|rowspan=3| रेनोल्ट आर.एस.२७-२०१२
|rowspan=3| {{Pirelli}}
| ९
| {{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]&lt;ref name=&quot;Raikkonen back&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.lotusrenaultgp.com/8034-Kimi-Raikkonen-back-in-F1-with.html?lang=en|title=किमी रायकोन्नेनची २०१२ फॉर्म्युला वन हंगामापासुन लोटस एफ१ संघात वापसी.|दिनांक=२९ [[नोव्हेंबर]] २०११|प्रकाशक=रेनोल्ट एफ१|accessdate=2017-02-17|archive-date=2011-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20111201214646/http://www.lotusrenaultgp.com/8034-Kimi-Raikkonen-back-in-F1-with.html?lang=en|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|rowspan=3 |
|-
|rowspan=2| १०
| {{flagicon|FRA}} [[रोमन ग्रोस्जीन]]&lt;ref name=&quot;Grosjean in&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=रोमन ग्रोस्जीन, किमी रायकोन्नेन सोबत, २०१२ फॉर्म्युला वन हंगामासाठी लोटस एफ१ संघात शामिल.|दुवा=http://www.autosport.com/news/report.php/id/96698|प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम|दिनांक=९ [[डिसेंबर]] २०११}}&lt;/ref&gt;
| १–१२,&lt;br&gt;१४–२०
|-
| {{flagicon|BEL}} {{nowrap|[[जेरोम डि आंब्रोसीयो]]&lt;ref name=&quot;DAM Monza&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=जेरोम डि आंब्रोसीयो, रोमन ग्रोस्जीनला मोंझा येथे साथ देणार.|दुवा=http://www.f1fanatic.co.uk/2012/09/04/jerome-dambrosio-romain-grosjean-lotus-f1-monza/|प्रकाशक=एफ वन फॅनॅटीक डॉट सिओ डॉट युके|दिनांक=४ [[सप्टेंबर]] २०१२}}&lt;/ref&gt;}}
| १३
|-
|rowspan=2| {{flagicon|भारत}} सहाऱा फोर्स इंडिया एफ१ संघ
!rowspan=2| [[फोर्स इंडिया]]-[[मर्सिडिज-बेंझ]]
|rowspan=2| फोर्स इंडिया व्ही.जे.एम.०५
|rowspan=2| मर्सिडीज एफ.ओ.१०८.झेड
|rowspan=2| {{Pirelli}}
| ११
| {{flagicon|GBR}} [[पॉल डि रेस्टा]]&lt;ref name=&quot;FI२०१२&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.formula1.com/news/headlines/2011/12/12903.html| title=पॉल डि रेस्टा फोर्स इंडियाच्या २०१२ फॉर्म्युला वन हंगामाच्या चालक यादीत शामिल.|दिनांक=१६ [[डिसेंबर]] २०११|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|rowspan=2| {{flagicon|FRA}} [[ज्युल्स बियांची]]&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.forceindiaf1.com/article.html?ID=567|title=ज्युल्स बियांची याची, सहाऱा फोर्स इंडिया संघात राखीव चालक म्हणुन नेमणुक.|दिनांक=२७ [[जानेवारी]] २०१२|प्रकाशक=[[फोर्स इंडिया]]|accessdate=2017-06-16|archive-date=2012-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20120205194543/http://www.forceindiaf1.com/article.html?ID=567|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| १२
| {{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]&lt;ref name=&quot;FI२०१२&quot;/&gt;
| सर्व
|-
|rowspan=2| {{flagicon|CHE}} सौबर एफ१ संघ
!rowspan=2| [[सौबर]]-[[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|rowspan=2| सौबर सि.३१
|rowspan=2| फेरारी ०५६
|rowspan=2| {{Pirelli}}
| १४
| {{flagicon|JPN}} [[कमुइ कोबायाशी]]&lt;ref name=&quot;सौबर २०१२&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=कमुइ कोबायाशी आणि सर्गिओ पेरेझ, २०१२ फॉर्म्युला वन हंगामासाठी सौबर एफ१ संघात राहणार.|दुवा=http://www.formula1.com/news/headlines/२०११/७/१२३६४.html|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|दिनांक=२८ [[जुलै]] २०११}}{{मृत दुवा|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|rowspan=2| {{flagicon|MEX}} [[इस्तेबान गुतेरेझ]]&lt;ref name=&quot;सौबर २०१२&quot;/&gt;
|-
| १५
| {{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]&lt;ref name=&quot;सौबर २०१२&quot;/&gt;
| सर्व
|-
|rowspan=2| {{flagicon|ITA}} स्कुदेरिआ टोरो रोस्सो
!rowspan=2| [[स्कुदेरिआ टोरो रोस्सो]]-[[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|rowspan=2| टोरो रोस्सो एस.टी.आर.७
|rowspan=2| फेरारी ०५६
|rowspan=2| {{Pirelli}}
| १६
| {{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]&lt;ref name=&quot;RicVer&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.theaustralian.com.au/news/sport/ricciardo-earns-toro-rosso-ride/story-e6frg7mf-1226222609044|title=डॅनियल रीक्कार्डो, स्कुदेरिआ टोरो रोस्सो संघात सामिल.|प्रकाशक=द ऑस्ट्रेलियन|दिनांक=१५ [[डिसेंबर]] २०११}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|rowspan=2 |
|-
| १७
| {{flagicon|FRA}} [[जीन-एरिक वेर्गने]]&lt;ref name=&quot;RicVer&quot;/&gt;
| सर्व
|-
|rowspan=2| {{flagicon|GBR}} विलियम्स एफ१ संघ
!rowspan=2| [[विलियम्स एफ१]]-[[रेनोल्ट स्पोर्ट एफ१]]
|rowspan=2| विलियम्स एफ.डब्ल्यु.३४
|rowspan=2| रेनोल्ट आर.एस.२७-२०१२
|rowspan=2| {{Pirelli}}
| १८
| {{flagicon|VEN}} [[पास्टोर मालडोनाडो]]&lt;ref name=&quot;MAL &amp; BOT&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.attwilliams.com/news/view/2028|title=विलियम्स एफ१ संघाने पास्टोर मालडोनाडो आणि वालट्टेरी बोट्टास, यांना २०१२ फॉर्म्युला वन हंगामासाठी राखीव चालक म्हणुन नेमले.|प्रकाशक=विलियम्स एफ१|दिनांक=१ [[डिसेंबर]] २०११}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|rowspan=2| {{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]&lt;ref name=&quot;MAL &amp; BOT&quot;/&gt;
|-
| १९
| {{flagicon|BRA}} [[ब्रुनो सेन्ना]]&lt;ref name=&quot;Bruno Williams&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.autosport.com/news/report.php/id/97056|title=विलियम्स एफ१ संघाने, ब्रुनो सेन्नाला २०१२ फॉर्म्युला वन हंगामासाठी मुख्य चालक म्हणुन नेमले.|प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम|दिनांक=१७ [[जानेवारी]] २०१२}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|-
|rowspan=2| {{flagicon|MYS}} कॅटरहॅम एफ१ संघ
!rowspan=2| [[कॅटरहॅम एफ१]]-[[रेनोल्ट स्पोर्ट एफ१]]
|rowspan=2| कॅटरहॅम सी.टि.०१
|rowspan=2| रेनोल्ट आर.एस.२७-२०१२
|rowspan=2| {{Pirelli}}
| २०
| {{flagicon|FIN}} [[हिक्की कोवालाइन]]&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दिनांक=१५ [[सप्टेंबर]] २०११|title=हिक्की कोवालाइन आणि यार्नो त्रुल्ली, सलग तिसऱ्या वर्षी कॅटरहॅम एफ१ संघात.|प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|rowspan=2| {{nowrap|{{flagicon|NLD}} [[गिएडो वॅन डर गार्डे]]&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.autosport.com/news/report.php/id/97315|title=कॅटरहॅम एफ१ संघाने गिएडो वॅन डर गार्डेल सोबत राखीव चालक म्हणुन करार केला.|दिनांक=४ [[फेब्रुवारी]] २०१२|प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम}}&lt;/ref&gt;}}&lt;br&gt;{{flagicon|USA}} [[अलेक्झांडर रॉसी]]&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.caterhamf1.com/news/2012/alexander-rossi-confirmed-as-test-driver|title=अलेक्झांडर रॉसी ची, कॅटरहॅम एफ१ संघात परिक्षण चालक म्ह्णुन नेमणुक.|दिनांक=९ [[मार्च]] २०१२|प्रकाशक=कॅटरहॅम एफ१|accessdate=2017-06-16|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029210419/http://www.caterhamf1.com/news/2012/alexander-rossi-confirmed-as-test-driver|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| २१
| {{flagicon|RUS}} [[विटाली पेट्रोव्ह]]
| सर्व
|-
|rowspan=2| {{flagicon|ESP}} हिस्पानिया रेसिंग एफ१ संघ
!rowspan=2| [[हिस्पानिया रेसिंग एफ१ संघ]]-[[कॉसवर्थ]]
|rowspan=2| एच.आर.टी एफ.११२
|rowspan=2| कॉसवर्थ सि.ए.२०१२
|rowspan=2| {{Pirelli}}
| २२
| {{flagicon|ESP}} [[पेड्रो डीला रोसा]]&lt;ref name=&quot;PDLR&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.autosport.com/news/report.php/id/96383|title=पेड्रो डी ला रोसा ने हिस्पानिया रेसिंग एफ१ संघाबरोबर २०१२ फॉर्म्युला वन हंगामासाठी करार केला.|प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम|दिनांक=२१ [[नोव्हेंबर]] २०११}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|rowspan=2| {{flagicon|ESP}} [[डॅनी कलॉस]]&lt;ref name=&quot;Clos&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://hrtf1team.com/en/noticias/dani-clos-se-incorpora-al-hrt-f1-team-como-piloto-de-pruebas.html|title=डॅनी कलॉस, हिस्पानिया रेसिंग एफ१ संघात परिक्षण चालक म्हणुन सामिल.|दिनांक=१३ [[फेब्रुवारी]] २०१२|प्रकाशक=[[हिस्पानिया रेसिंग एफ१ संघ]]}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{flagicon|CHN}} [[मा किंगहुआ]]&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=मा किंगहुआ, हिस्पानिया रेसिंग एफ१ संघासाठी, परीक्षण चालक म्हणुन मोंझा येथे चालवणार.|दुवा=http://www.f1fanatic.co.uk/2012/09/05/ma-qing-hua-drive-hrt-monza-practice/|प्रकाशक=एफ वन फॅनॅटीक डॉट सिओ डॉट युके|दिनांक=५ [[सप्टेंबर]] २०१२}}&lt;/ref&gt;
|-
| २३
| {{flagicon|भारत}} [[नरेन कार्तिकेयन]]&lt;ref name=&quot;Karthikeyan&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://hispaniaracing.com/news.php?nid=622|title=नरेन कार्तिकेयन, हिस्पानिया रेसिंग एफ१ संघात सामील झाल्याने, त्यांची चालकांची यादि पूर्ण झाली.|दिनांक=३ [[फेब्रुवारी]] २०१२|प्रकाशक=[[हिस्पानिया रेसिंग एफ१ संघ]]}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|-
|rowspan=2| {{flagicon|RUS}} मारुशिया एफ१
!rowspan=2| [[मारुशिया एफ१]]-[[कॉसवर्थ]]
|rowspan=2| मारुशिया एम.आर.०१
|rowspan=2| कॉसवर्थ सि.ए.२०१२
|rowspan=2| {{Pirelli}}
| २४
| {{flagicon|DEU}} [[टिमो ग्लोक]]&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=टिमो ग्लोक ने, वर्जिन रेसिंग सोबत ३ वर्षांचा करार केला. |दुवा=http://www.autosport.com/news/report.php/id/93317|प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम|दिनांक=२४ [[जुलै]] २०११}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|rowspan=2| {{flagicon|GBR}} [[मॅक्स चिल्टन]]&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.marussiaf1team.com/news/663/|title=मारुशिया एफ१ चालक यादी.|दिनांक=२० [[सप्टेंबर]] २०१२|प्रकाशक=[[मारुशिया एफ१]]|accessdate=2017-06-16|archive-date=2012-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121007034118/http://www.marussiaf1team.com/news/663/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| २५
| {{flagicon|FRA}} [[चार्ल्स पिक]]&lt;ref name=&quot;Pic&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.marussiavirginracing.com/news/514/charles-pic-ked|title=मारुशिया एफ१ वर्जिन रेसिंगची चालकांची यादी पूर्ण झाली.|दिनांक=२७ [[नोव्हेंबर]] २०११|प्रकाशक=वर्जिन रेसिंग|accessdate=2017-06-16|archive-date=2011-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20111129193926/http://www.marussiavirginracing.com/news/514/charles-pic-ked|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|}

==हंगामाचे वेळपत्रक==

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; 
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| फेरी  
!rowspan=&quot;2&quot;| अधिक्रुत रेस नाव 
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!rowspan=&quot;2&quot;| शहर 
!rowspan=&quot;2&quot;| तारीख 
!colspan=&quot;2&quot;| वेळ 
|-
! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]]
! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]]
|-
! १
| [[क्वॉन्टास]] [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]
| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न ग्रांप्री सर्किट]]
| [[मेलबर्न]]
| [[मार्च]] १८
|
|
|-
! २
| [[पेट्रोनास]] [[मलेशियन ग्रांप्री]]
| [[मलेशियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|MYS}} [[सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[क्वालालंपूर]]
| [[मार्च]] २५
|
|
|-
! ३
| [[यु.बि.एस.]] [[चिनी ग्रांप्री]]
| [[चिनी ग्रांप्री]]
| {{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[शांघाय]]
| [[एप्रिल]] १५
|
|
|-
! ४
| [[गल्फ एर]] [[बहरैन ग्रांप्री]]
| [[बहरैन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[साखिर]]
| [[एप्रिल]] २२
|
|
|-
! ५
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री|ग्रान प्रिमीयो डी इस्पाना]] [[सान्तान्देर]]
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
| {{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी काटलुन्या]]
| [[बार्सिलोना]]
| [[मे]] १३
|
|
|-
! ६
| [[मोनॅको ग्रांप्री|ग्रांप्री डी मोनॅको]]
| [[मोनॅको ग्रांप्री]]
| {{flagicon|MCO}} [[सर्किट डी मोनॅको]]
| [[मॉन्टे कार्लो]]
| [[मे]] २७
|
|
|-
! ७
|[[कॅनेडियन ग्रांप्री|ग्रांप्री दु कॅनडा]]
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]]
| [[माँत्रियाल]]
| [[जून]] १०
|
|
|-
! ८
| [[युरोपियन ग्रांप्री|ग्रांप्री ऑफ युरोप]]
| [[युरोपियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|ESP}} [[वेलेंशिया स्ट्रीट सर्किट]]
| [[वेलेंशिया]]
| [[जून]] २४
|
|
|-
! ९
| [[ग्रुपो सान्तान्देर|सान्तान्देर]] [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
| [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
| {{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]]
| [[सिल्वेरस्टोन]]
| [[जुलै]] ८
|
|
|-
! १०
| [[जर्मन ग्रांप्री|ग्रोसर प्रिस]] [[ग्रुपो सान्तान्देर|सान्तान्देर]] [[जर्मन ग्रांप्री|वॉन डुस्चलँड]]
| [[जर्मन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[हॉकेंहिम्रिंग]]
| [[हॉकेनहाईम]]
| [[जुलै]] २२
|
|
|-
! ११
| [[एनि]] [[हंगेरियन ग्रांप्री|माग्यर नागीदिज]]
| [[हंगेरियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]]
| [[बुडापेस्ट]]
| [[जुलै]] २९
|
|
|-
! १२
| शेल [[बेल्जियम ग्रांप्री]]
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]]
| {{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]]
| [[बेल्जियम]]
| [[सप्टेंबर]] २
|
|
|-
! १३
| [[इटालियन ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ]] [[ग्रुपो सान्तान्देर|सान्तान्देर]] [[इटालियन ग्रांप्री|डी'इटालिया]]
| [[इटालियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो नझिओनल डी मोंझा]]
| [[मोंझा]]
| [[सप्टेंबर]] ९
|
|
|-
! १४
| [[सिंगापूर टेलेकम्युनिकेशन|सिंगटेल]] [[सिंगापूर ग्रांप्री]]
| [[सिंगापूर ग्रांप्री]]
| {{flagicon|SGP}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]]
| [[सिंगापूर]]
| [[सप्टेंबर]] २३
|
|
|-
! १५
| [[जपानी ग्रांप्री]]
| [[जपानी ग्रांप्री]]
| {{flagicon|JPN}} [[सुझुका सर्किट]]
| [[सुझुका]]
| [[ऑक्टोबर]] ७
|
|
|-
! १६
| [[कोरियन ग्रांप्री]]
| [[कोरियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|KOR}} [[कोरिया आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[योनगाम]]
| [[ऑक्टोबर]] १४
|
|
|-
! १७
| [[एअरटेल]] [[भारतीय ग्रांप्री]]
| [[भारतीय ग्रांप्री]]
| {{flagicon|भारत}} [[बुद्ध आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[नोएडा]]
| [[ऑक्टोबर]] २८
|
|
|-
! १८
| [[एतिहाद एरवेझ]] [[अबु धाबी ग्रांप्री]]
| [[अबु धाबी ग्रांप्री]]
| {{flagicon|ARE}} [[यास मरिना सर्किट]]
| [[अबु धाबी]]
| [[नोव्हेंबर]] ४
|
|
|-
! १९
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
| {{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]]
| [[ऑस्टिन]]
| [[नोव्हेंबर]] १८
|
|
|-
! २०
| [[ब्राझिलियन ग्रांप्री|ग्रांडे प्रीमियो]] [[पेट्रोब्रास]] [[ब्राझिलियन ग्रांप्री|दो ब्राझिल]]
| [[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|BRA}} [[अटोड्रोम जोस कार्लोस पेस]]
| [[साओ पाउलो]]
| [[नोव्हेंबर]] २५
|
|
|-
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0; text-align:center&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref name=&quot;FIA calendar&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०१२ फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळपत्रक.|दुवा=http://www.fia.com/championship/formula-1-world-championship/2012/calendar|प्रकाशक=एफ.आय.ए. डॉट.कॉम,आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|दिनांक=२१ [[फेब्रुवारी]] २०१३|accessdate=2017-06-13|archive-date=2013-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130217013244/http://www.fia.com/championship/formula-1-world-championship/2012/calendar|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}

==हंगामाचे निकाल==
===ग्रांप्री===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! शर्यत क्र.
! ग्रांप्री
! पोल पोझिशन
! जलद फेरी
! विजेता चालक
! विजेता कारनिर्माता
! माहिती
|-
! १
| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| {{flagicon|GBR}} [[जेन्सन बटन]]
| {{flagicon|GBR}} [[जेन्सन बटन]]
| {{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडिज-बेंझ]]
| [[२०१२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! २
| [[मलेशियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| {{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]    
| {{flagicon|ESP}} [[फर्नांदो अलोन्सो]]   
| {{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| [[२०१२ मलेशियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! ३
| [[चिनी ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[निको रॉसबर्ग]]
| {{flagicon|JPN}} [[कमुइ कोबायाशी]]
| {{flagicon|DEU}} [[निको रॉसबर्ग]]
| {{flagicon|DEU}} [[मर्सिडिज-बेंझ]]
| [[२०१२ चिनी ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! ४
| [[बहरैन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]]-[[रेनोल्ट]]
| [[२०१२ बहरैन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! ५
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
| {{flagicon|VEN}} [[पास्टोर मालडोनाडो]]{{refn|group=note|name=Maldonado Barcelona pole| लुईस हॅमिल्टनला काही तांत्रिक उल्लंघनामुळे २०१२ स्पॅनिश ग्रांप्रीच्या पोल स्थाना वरून हटवण्यात आले व त्याला सर्वात मागुण सुरुवात करण्यास सांगितले.&lt;ref name=&quot;HAM ESP EX&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=हॅमिल्टनने स्पॅनिश ग्रांप्रीचे पोल स्थान गमावले.|दुवा=http://www.autosport.com/news/report.php/id/99564|प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम|दिनांक=१२ मे २०१२|}}&lt;/ref&gt; [[पास्टोर मालडोनाडो]]ला शर्यतीसाठी पोल स्थान मिळाले.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=लुइस हॅमिल्टनला दंड मिळाल्यामुळे पास्टोर मालडोनाडोला शर्यतीच्या सुरवातीत, सर्वात पुढचा स्थान मिळाला.|दुवा=http://www.f1fanatic.co.uk/2012/05/12/hamilton-penalty-hands-maldonado-pole-postion/|प्रकाशक=एफ वन फॅनॅटीक डॉट सिओ डॉट युके|दिनांक=१२ [[मे]] २०१२}}&lt;/ref&gt;}}
| {{flagicon|FRA}} [[रोमन ग्रोस्जीन]]
| {{flagicon|VEN}} [[पास्टोर मालडोनाडो]]
| {{flagicon|GBR}} [[विलियम्स एफ१]]-[[रेनोल्ट]]
| [[२०१२ स्पॅनिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! ६
| [[मोनॅको ग्रांप्री]]
| {{flagicon|AUS}} [[मार्क वेबर]]{{refn|group=note|name=Webber Monaco pole|[[मायकेल शुमाकर]] ने [[२०१२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको ग्रांप्री]] साठी पात्रतेमध्ये वेगवान वेळ नोंदविला होता, परंतु मागील शर्यतीतील पाच-स्थान दंड लागू झाल्या मुळे त्याला सहाव्या क्रमांकावर सुरुवात करवी लागली.&lt;ref name=&quot;MSC Penalty MON&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=मिखाएल शुमाखरला मोनॅको ग्रांप्री मध्ये दंड.|दुवा=http://www.autosport.com/news/report.php/id/99598|प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम|प्रकाशक=हेमार्केट ग्रुप|दिनांक=१३ मे २०१२}}&lt;/ref&gt;[[मार्क वेबर]] शर्यतीसाठी पोल-सिटर म्हणून ओळखला गेला.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=मिखाएल शुमाखरने सर्वात जलद वेळ नोंदवला असला तरी त्याला स्पॅनिश ग्रांप्रीच्या वेळेस नियम उल्ल्ंघन केल्यामुळ, या शर्यतीत ५ जागा मागे जाउन शर्यत सुरवातीचा दंड मिळाला. मिखाएल शुमाखरला हा दंड मिळाल्यामुळे मार्क वेबरला शर्यतीच्या सुरवातीत, सर्वात पुढचा स्थान मिळाला.|दुवा=http://www.autosport.com/news/report.php/id/99883|प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम|दिनांक=२६ [[मे]] २०१२}}&lt;/ref&gt;}}
| {{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
| {{flagicon|AUS}} [[मार्क वेबर]]
| {{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]]-[[रेनोल्ट]]
| [[२०१२ मोनॅको ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! ७
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| {{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडिज-बेंझ]]
| [[२०१२ कॅनेडियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! ८
| [[युरोपियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|DEU}} [[निको रॉसबर्ग]]
| {{flagicon|ESP}} [[फर्नांदो अलोन्सो]]   
| {{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| [[२०१२ युरोपियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! ९
| [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
| {{flagicon|ESP}} [[फर्नांदो अलोन्सो]]
| {{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]
| {{flagicon|AUS}} [[मार्क वेबर]]
| {{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]]-[[रेनोल्ट]]
| [[२०१२ ब्रिटिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! १०
| [[जर्मन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|ESP}} [[फर्नांदो अलोन्सो]]
| {{flagicon|DEU}} [[मिखाएल शुमाखर]]
| {{flagicon|ESP}} [[फर्नांदो अलोन्सो]]   
| {{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| [[२०१२ जर्मन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! ११
| [[हंगेरियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| {{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडिज-बेंझ]]
| [[२०१२ हंगेरियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! १२
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]]
| {{flagicon|GBR}} [[जेन्सन बटन]]
| {{flagicon|BRA}} [[ब्रुनो सेन्ना]]
| {{flagicon|GBR}} [[जेन्सन बटन]]
| {{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडिज-बेंझ]]
| [[२०१२ बेल्जियम ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! १३
| [[इटालियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| {{flagicon|DEU}} [[निको रॉसबर्ग]]
| {{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| {{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडिज-बेंझ]]
| [[२०१२ इटालियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! १४
| [[सिंगापूर ग्रांप्री]]
| {{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| {{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]]-[[रेनोल्ट]]
| [[२०१२ सिंगापूर ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! १५
| [[जपानी ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]]-[[रेनोल्ट]]
| [[२०१२ जपानी ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! १६
| [[कोरियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|AUS}} [[मार्क वेबर]]
| {{flagicon|AUS}} [[मार्क वेबर]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]]-[[रेनोल्ट]]
| [[२०१२ कोरियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! १७
| [[भारतीय ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|GBR}} [[जेन्सन बटन]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]]-[[रेनोल्ट]]
| [[२०१२ भारतीय ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! १८
| [[अबु धाबी ग्रांप्री]]
| {{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]
| {{flagicon|GBR}} [[लोटस एफ१]]-[[रेनोल्ट]]
| [[२०१२ अबु धाबी ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! १९
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| {{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडिज-बेंझ]]
| [[२०१२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! २०
| [[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| {{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| {{flagicon|GBR}} [[जेन्सन बटन]]
| {{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडिज-बेंझ]]
| [[२०१२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
|}

===गुण प्रणाली===

खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत पहिल्या दहा वर्गीकृत चालकांना असे गुण दिले जातात:

{|class=&quot;wikitable&quot;
!निकालातील स्थान
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१ला'''
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''२रा'''
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|'''३रा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''४था'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''५वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''६वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''७वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''८वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''९वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१०वा'''
|-
!गुण
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|२५
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|१८
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|१५
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१०
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|८
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|६
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|४
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१
|-
|}

पूर्ण गुण प्रदान करण्यासाठी, शर्यत विजेत्याने नियोजित शर्यतीच्या किमान अंतराच्या ७५% पूर्ण करणे आवश्यक आहे. शर्यत विजेत्याने शर्यतीच्या ७५% पेक्षा कमी अंतर पूर्ण केल्यास, जर किमान दोन पूर्ण फेऱ्या असतील तर त्याला १/२ गुण प्रदान करण्यात येतील.{{refn|group=note|name=race abandoned|जर शर्यतीत दोन फेऱ्या पूर्ण केल्या जाऊ शकत नाहीत अशा घटनेत कोणतेही गुण दिले जात नाहीत आणि शर्यत रद्द केली जाते.&lt;ref name=&quot;sporting regs&quot;/&gt;}} शर्यतीच्या समारोपानंतर जर टाय झाल्यास, &quot;काऊंट-बॅक&quot; प्रणालीचा वापर करून टायब्रेकर करण्यात येतो, ज्या मध्ये चालकाच्या सर्वात उत्तम निकाल लक्षात घेउन, गुण दिले जातात.{{refn|जर दोन किंवा अधिक चालकांना अथवा कारनिर्मात्यांना &quot;सर्वात उत्तम निकाल&quot; प्रणालीप्रमाणे जर समान गुण, समान वेळेस मिळाले तर त्यांचा पुढील उत्तम निकाल वापरला जाईल. पुढे जर या प्रणालीमुळे जर दोन किंवा अधिक चालकांना अथवा कारनिर्मात्यांना जर समान गुण, समान वेळेस मिळाले तर एफआयए योग्य ठरेल अशा निकषांनुसार विजेता नामांकीत करेल.&lt;ref name=&quot;sporting regs&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०१७ फॉर्म्युला वन क्रीडा नियमन|दुवा=http://www.fia.com/file/54256/download/18381?token=lMCfyJzf|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|प्रकाशक=एफ.आय.ए. डॉट.कॉम|दिनांक=९ मार्च २०१७|दिनांक=९ एप्रिल २०१७|}}&lt;/ref&gt;|group=note|name = standings tiebreaker}}

===चालक===
{|
|valign=&quot;top&quot;|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
!valign=&quot;middle&quot;| स्थान
!valign=&quot;middle&quot;| चालक
! [[२०१२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUS}}
! [[२०१२ मलेशियन ग्रांप्री|मले]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MYS}}
! [[२०१२ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CHN}}
! [[२०१२ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BHR}}
! [[२०१२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ESP}}
! [[२०१२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MCO}}
! [[२०१२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CAN}}
! [[२०१२ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ESP}}
! [[२०१२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|GBR}}
! [[२०१२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]&lt;br /&gt;{{flagicon|DEU}}
! [[२०१२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|HUN}}
! [[२०१२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BEL}}
! [[२०१२ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ITA}}
! [[२०१२ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]&lt;br /&gt;{{flagicon|SGP}}
! [[२०१२ जपानी ग्रांप्री|जपान]]&lt;br /&gt;{{flagicon|JPN}}
! [[२०१२ कोरियन ग्रांप्री|कोरिया]]&lt;br /&gt;{{flagicon|KOR}}
! [[२०१२ भारतीय ग्रांप्री|भारत]]&lt;br /&gt;{{flagicon|भारत}}
! [[२०१२ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ARE}}
! [[२०१२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
! [[२०१२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BRA}}
!valign=&quot;middle&quot;| गुण
|-
! १
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''१'''''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| '''''४'''''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''मा.'''
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''४''
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २२†
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''१'''''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ''३''
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''''२'''''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
!align=&quot;right&quot;| २८१
|-
! २
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|ESP}} [[फर्नांदो अलोन्सो]]
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''२'''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
!align=&quot;right&quot;| २७८
|-
! ३
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''५''
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''५''
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
!align=&quot;right&quot;| २०७
|-
! ४
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''३'''
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''३'''
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९†
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''मा.'''                
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''मा.'''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''''मा.'''''
!align=&quot;right&quot;| १९०
|-
! ५
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|GBR}} [[जेन्सन बटन]]
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''१''
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८†
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६†
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''५''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
!align=&quot;right&quot;| १८८
|-
! ६
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|AUS}} [[मार्क वेबर]]
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २०†
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''''२'''''
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
!align=&quot;right&quot;| १७९
|-
! ७
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|BRA}} [[फिलिपे मास्सा]]
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
!align=&quot;right&quot;| १२२
|-
! ८
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|FRA}} [[रोमन ग्रोस्जीन]]
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''४''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९†
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
!align=&quot;right&quot;| ९६
|-
! ९
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|DEU}} [[निको रॉसबर्ग]]
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''६''
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''७''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
!align=&quot;right&quot;| ९३
|-
! १०
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ''११''
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
!align=&quot;right&quot;| ६६
|-
! ११
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २१†
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ''१४''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
!align=&quot;right&quot;| ६३
|-
! १२
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|JPN}} [[कमुइ कोबायाशी]]
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''१०''
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८†
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
!align=&quot;right&quot;| ६०
|-
! १३
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|DEU}} [[मिखाएल शुमाखर]]
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''७''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २२†
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
!align=&quot;right&quot;| ४९
|-
! १४
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|GBR}} [[पॉल डि रेस्टा]]
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९†
!align=&quot;right&quot;| ४६
|-
! १५
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|VEN}} [[पास्टोर मालडोनाडो]]
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३†
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९†
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
!align=&quot;right&quot;| ४५
|-
! १६
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|BRA}} [[ब्रुनो सेन्ना]]
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६†
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २२†
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ''१२''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८†
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
!align=&quot;right&quot;| ३१
|-
! १७
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|FRA}} [[जीन-एरिक वेर्गने]]
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
!align=&quot;right&quot;| १६
|-
! १८
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
!align=&quot;right&quot;| १०
|-
! १९
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|RUS}} [[विटाली पेट्रोव्ह]]
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#ffffff;&quot;| सु.ना.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
!align=&quot;right&quot;| ०
|-
! २०
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|DEU}} [[टिमो ग्लोक]]
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#ffffff;&quot;| सु.ना.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २१
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
!align=&quot;right&quot;| ०
|-
! २१
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|FRA}} [[चार्ल्स पिक]]
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५†
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २०
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
!align=&quot;right&quot;| ०
|-
! २२
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|FIN}} [[हिक्की कोवालाइन]]
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
!align=&quot;right&quot;| ०
|-
! २३
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|BEL}} [[जेरोम डि आंब्रोसीयो]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|
|
|
|
|
|
|
!align=&quot;right&quot;| ०
|-
! २४
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|भारत}} [[नरेन कार्तिकेयन]]
|style=&quot;background:#FFCFCF;&quot;|पा.ना.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २१
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २१
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २३
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २१
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
!align=&quot;right&quot;| ०
|-
! २५
|align=&quot;left&quot;| {{flagicon|ESP}} [[पेड्रो डीला रोसा]]
|style=&quot;background:#FFCFCF;&quot;|पा.ना.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २१
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २१
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २१
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २१
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
!align=&quot;right&quot;| ०
|-
!valign=&quot;middle&quot;| स्थान
!valign=&quot;middle&quot;| चालक
! [[२०१२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUS}}
! [[२०१२ मलेशियन ग्रांप्री|मले]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MYS}}
! [[२०१२ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CHN}}
! [[२०१२ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BHR}}
! [[२०१२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ESP}}
! [[२०१२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MCO}}
! [[२०१२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CAN}}
! [[२०१२ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ESP}}
! [[२०१२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|GBR}}
! [[२०१२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]&lt;br /&gt;{{flagicon|DEU}}
! [[२०१२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|HUN}}
! [[२०१२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BEL}}
! [[२०१२ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ITA}}
! [[२०१२ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]&lt;br /&gt;{{flagicon|SGP}}
! [[२०१२ जपानी ग्रांप्री|जपान]]&lt;br /&gt;{{flagicon|JPN}}
! [[२०१२ कोरियन ग्रांप्री|कोरिया]]&lt;br /&gt;{{flagicon|KOR}}
! [[२०१२ भारतीय ग्रांप्री|भारत]]&lt;br /&gt;{{flagicon|भारत}}
! [[२०१२ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ARE}}
! [[२०१२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
! [[२०१२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BRA}}
!valign=&quot;middle&quot;| गुण
|}
|valign=&quot;top&quot;|
|}

{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ}}
† चालकाने ग्रांप्री पूर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पूर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

===कारनिर्माते===
{|
|valign=&quot;top&quot;|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
!valign=&quot;middle&quot;| क्र.
!valign=&quot;middle&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| गाडी क्र.
! [[२०१२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUS}}
! [[२०१२ मलेशियन ग्रांप्री|मले]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MYS}}
! [[२०१२ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CHN}}
! [[२०१२ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BHR}}
! [[२०१२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ESP}}
! [[२०१२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MCO}}
! [[२०१२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CAN}}
! [[२०१२ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ESP}}
! [[२०१२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|GBR}}
! [[२०१२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]&lt;br /&gt;{{flagicon|DEU}}
! [[२०१२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|HUN}}
! [[२०१२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BEL}}
! [[२०१२ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ITA}}
! [[२०१२ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]&lt;br /&gt;{{flagicon|SGP}}
! [[२०१२ जपानी ग्रांप्री|जपान]]&lt;br /&gt;{{flagicon|JPN}}
! [[२०१२ कोरियन ग्रांप्री|कोरिया]]&lt;br /&gt;{{flagicon|KOR}}
! [[२०१२ भारतीय ग्रांप्री|भारत]]&lt;br /&gt;{{flagicon|भारत}}
! [[२०१२ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ARE}}
! [[२०१२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
! [[२०१२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BRA}}
!valign=&quot;middle&quot;| गुण
|- style=&quot;border-top:2px solid #aaaaaa&quot;
!rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| १
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| {{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]]-[[रेनोल्ट स्पोर्ट एफ१]]
| १
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;|  '''''१'''''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| '''''४'''''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''मा.'''
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''४''
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २२†
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''१'''''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ''३''
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''''२'''''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
!rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot;| ४६०
|-
| २
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २०†
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''''२'''''
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|- style=&quot;border-top:2px solid #aaaaaa&quot;
!rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| २
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| {{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| ५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''२'''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
!rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot;| ४००
|-
| ६
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|- style=&quot;border-top:2px solid #aaaaaa&quot;
!rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| ३
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| {{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडिज-बेंझ]]
| ३
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''१''
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८†
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६†
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''५''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
!rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot;| ३७८
|-
| ४
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''३'''
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''३'''
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९†
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''मा.'''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''मा.'''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| '''''मा.'''''
|- style=&quot;border-top:2px solid #aaaaaa&quot;
!rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| ४
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| {{flagicon|GBR}} [[लोटस एफ१]]-[[रेनोल्ट स्पोर्ट एफ१]]
| ९
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''५''
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''५''
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
!rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot;| ३०३
|-
| १०
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''४''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९†
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|- style=&quot;border-top:2px solid #aaaaaa&quot;
!rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| ५
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| {{flagicon|DEU}} [[मर्सिडिज-बेंझ]]
| ७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''७''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २२†
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
!rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot;| १४२
|-
| ८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''६''
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''७''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|- style=&quot;border-top:2px solid #aaaaaa&quot;
!rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| ६
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| {{flagicon|CHE}} [[सौबर]]-[[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| १४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''१०''
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८†
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
!rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot;| १२६
|-
| १५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ''११''
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|- style=&quot;border-top:2px solid #aaaaaa&quot;
!rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| ७
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| {{flagicon|भारत}} [[फोर्स इंडिया]]-[[मर्सिडिज-बेंझ]]
| ११
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९†
!rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot;| १०९
|-
| १२
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २१†
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ''१४''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|- style=&quot;border-top:2px solid #aaaaaa&quot;
!rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| ८
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| {{flagicon|GBR}} [[विलियम्स एफ१]]-[[रेनोल्ट स्पोर्ट एफ१]]
| १८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३†
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९†
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
!rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot;| ७६
|-
| १९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६†
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २२†
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ''१२''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८†
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|- style=&quot;border-top:2px solid #aaaaaa&quot;
!rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| ९
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| {{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ टोरो रोस्सो]]-[[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| १६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
!rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot;| २६
|-
| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|- style=&quot;border-top:2px solid #aaaaaa&quot;
!rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| १०
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| {{flagicon|MYS}} [[कॅटरहॅम एफ१]]-[[रेनोल्ट स्पोर्ट एफ१]]
| २०
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
!rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot;| ०
|-
| २१
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#ffffff;&quot;| सु.ना.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|- style=&quot;border-top:2px solid #aaaaaa&quot;
!rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| ११
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| {{flagicon|RUS}} [[मारुशिया एफ१]]-[[कॉसवर्थ]]
| २४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#ffffff;&quot;| सु.ना.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २१
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
!rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot;| ०
|-
| २५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५†
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २०
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|- style=&quot;border-top:2px solid #aaaaaa&quot;
!rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| १२
|rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;left&quot;| {{flagicon|ESP}} [[हिस्पानिया रेसिंग एफ१ संघ]]-[[कॉसवर्थ]]
| २२
|style=&quot;background:#FFCFCF;&quot;|पा.ना.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २१
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २१
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २१
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २१
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
!rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot;| ०
|-
| २३
|style=&quot;background:#FFCFCF;&quot;|पा.ना.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २१
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २१
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २३
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २१
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|- valign=&quot;top&quot;
|- style=&quot;border-top:2px solid #aaaaaa&quot;
!valign=&quot;middle&quot;| क्र.
!valign=&quot;middle&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| गाडी क्र.
! [[२०१२ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUS}}
! [[२०१२ मलेशियन ग्रांप्री|मले]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MYS}}
! [[२०१२ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CHN}}
! [[२०१२ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BHR}}
! [[२०१२ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ESP}}
! [[२०१२ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MCO}}
! [[२०१२ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CAN}}
! [[२०१२ युरोपियन ग्रांप्री|युरोपि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ESP}}
! [[२०१२ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|GBR}}
! [[२०१२ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]&lt;br /&gt;{{flagicon|DEU}}
! [[२०१२ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|HUN}}
! [[२०१२ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BEL}}
! [[२०१२ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ITA}}
! [[२०१२ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]&lt;br /&gt;{{flagicon|SGP}}
! [[२०१२ जपानी ग्रांप्री|जपान]]&lt;br /&gt;{{flagicon|JPN}}
! [[२०१२ कोरियन ग्रांप्री|कोरिया]]&lt;br /&gt;{{flagicon|KOR}}
! [[२०१२ भारतीय ग्रांप्री|भारत]]&lt;br /&gt;{{flagicon|भारत}}
! [[२०१२ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ARE}}
! [[२०१२ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
! [[२०१२ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BRA}}
!valign=&quot;middle&quot;| गुण
|}
|valign=&quot;top&quot;|
|}

{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ}}
† चालकाने ग्रांप्री पूर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पूर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

== हे सुद्धा पहा ==
# [[फॉर्म्युला वन]]
# [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन चालक यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]]

==तळटीप==
{{reflist|group=note}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी|2}}

== बाह्य दुवे ==
# [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{२०१२ फॉर्म्युला वन हंगाम}}
{{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}}

[[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]]</text>
      <sha1>463kkcekts8s8ch05fpjru7v9s7t1kb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>थॉमस पेन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131237</id>
    <revision>
      <id>2683556</id>
      <parentid>2623800</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T04:40:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* संदर्भ आणि नोंदी */</comment>
      <origin>2683556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13904" sha1="o5m4wmhnpoh29iun7ggm47bxsbr9oid" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट तत्त्वज्ञ | नाव = थॉमस पेन | चित्र = Thomas Paine_rev1.jpg | चित्र रुंदी = | चित्र शीर्षक = इ.स. १८८० सालातील थॉमस पेनचे तैलचित्र | पूर्ण नाव = | जन्मदिनांक = [[२९ जानेवारी]], [[इ.स. १७३७]]| जन्मस्थान =थेटफर्ड, [[ग्रेट ब्रिटन]] | मृत्युदिनांक =[[८ जून]], [[इ.स. १८०९]] | मृत्युस्थान =[[न्यू यॉर्क]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] | कार्यक्षेत्र = | राष्ट्रीयत्व = | भाषा = | तत्त्वप्रणाली = | तत्त्वप्रणाली प्रादेशिक वर्ग = | तत्त्वप्रणाली कालपरत्वे वर्ग = | प्रमुख विषय = | लक्षणीय कल्पना = | प्रसिद्ध लिखाण = | प्रभाव = | प्रभावित = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्‍नी_नाव = | अपत्ये = | स्वाक्षरी_चित्र =Thomas Paine Signature.svg | संकेतस्थळ_दुवा = | तळटिपा = }}'''थॉमस पेन''' ([[२९ जानेवारी]], [[इ.स. १७३७]]&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत | दिनांक=इ.स. १८९२ | दुवा=http://www.thomaspaine.org/bio/ConwayLife.html | भाषा=इंग्लिश | लेखक=मॉन्कर डी. कॉन्वे | title=द लाईफ ऑफ थॉमस पेन | ॲक्सेसदिनांक=६ ऑक्टोबर, इ.स. २०१२ | archive-date=2007-03-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070318031100/http://www.thomaspaine.org/bio/ConwayLife.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; - [[८ जून]], [[इ.स. १८०९]]) हा एक [[ब्रिटिश]]-[[अमेरिकन]] [[लेखक]] तसेच मानवी हक्कांच्याबाबत भाष्य करणारा [[जग]]ाच्या [[इतिहास]]ातील पहिला [[विचारवंत]] होता. [[अमेरिकन क्रांती|अमेरिकन स्वातंत्र्ययुद्धात]] महत्त्वाचे योगदान देणाऱ्या व्यक्तींमध्ये त्याची गणना होते.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक | title=द फाऊंडिंग फादर्स रिकन्सिडर्ड | प्रकाशक=ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेस | लेखक=रिचर्ड बी. बर्नस्टेन | दुवा=http://books.google.com/?id=evU_xku7NbgC&amp;pg=PA36&amp;dq=bernstein+founding+fathers+paine#v=onepage&amp;q=bernstein%20founding%20fathers%20paine | वर्ष=इ.स. २००९ | पृष्ठ=३६|अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ ऑक्टोबर, इ.स. २०१२ | भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt; मानवी अधिकारांचे शास्त्रशुद्ध विवेचन त्याने 'मानवी हक्क' या [[ग्रंथ]]ात केले आहे. स्वातंत्र्याची इच्छा बाळगणाऱ्या लोकांना या ग्रंथाने प्रेरणा दिली.

==बालपण==
[[इंग्लंड]]मधील [[नॉरफोक]] परगण्यातील थेटफोर्ड येथे [[इ.स. १७३७]] साली थॉमस पेनचा जन्म झाला. त्याचा [[बाप]] कर्मठ क्वेक्कर पंथाचा होता. वयाच्या तेराव्या वर्षी शाळा सोडून बापाच्या [[कापड]] बनविण्याच्या धंद्यात तो मदत करू लागला. याच काळात [[जहाज|जहाजावर]] खलाशी होण्यासाठी तो दोनवेळा घरातून पळून गेला होता पण दोन्ही वेळेस त्याच्या बापाने त्याला परत आणले.

==प्रारंभिक जीवन==
थॉमस पेनने सुरुवातीला काही काळ अबकारी खात्यात नोकरी केली. तेथून त्याला काढून टाकल्यावर त्याने काही दिवस बापाचा पारंपारिक कापडाचा व्यवसाय केल्यानंतर त्याला अबकारी खात्यात परत घेण्यात आले. ज्या अबकारी खात्यात तो नोकरी करीत होता त्याच खात्यात [[भ्रष्टाचार]] कसा बोकाळला आहे यावर थॉमस पेनने आपल्याच खात्याला एक निवेदन दिले. हे निवेदन दिल्यानंतर त्याचे निवेदन तर फेटाळले गेलेच उलट कामात दुर्लक्ष केल्याबद्दल त्याला नोकरीवरून कमी करण्यात आले. याच काळात त्याची बायकोही त्याच्यापासून विभक्त झाली. या एकाकी अवस्थेत असताना त्यावेळी [[इंग्लंड]]मध्ये अमेरिकन वसाहतीतर्फे कारभार पाहणाऱ्या [[बेंजामिन फ्रॅंकलिन]]शी थॉमस पेनची ओळख झाली. फ्रॅंकलिनने एक शिफारसपत्र देऊन पेनला आपल्या जावयाकडे [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेला]] पाठविले आणि [[इ.स. १७७४]] साली वयाच्या सदोतिसाव्या वर्षी पेन अमेरिकेत आला.

==कार्य== 
अमेरीकेत गेल्यानंतर थॉमस पेनने स्थानिक [[वर्तमानपत्र|वर्तमानपत्राचा]] संपादक म्हणून तिथे काम करण्यास प्रारंभ केला. संपादक म्हणून पेनने [[निग्रो|निग्रोंच्या]] [[गुलामगिरी]]विरूद्ध, स्त्रियांच्या समान हक्कांबद्दल आणि एकूण [[लोकशाही]] व व्यक्तिस्वातंत्र्य यांचे पक्ष मांडायला सुरुवात केली. [[इ.स. १७७५]] मध्ये त्याने [[कॉमन सेन्स (पुस्तक)|कॉमन सेन्स]] ही पुस्तिका लिहायला सुरुवात केली. अमेरीकन वसाहती इंग्लंडच्या अधिपत्यापासून स्वतंत्र होणे गरजेचेच नाही तर अपरीहार्य आहे असा पक्ष मांडणारे त्याचे हे सत्तेचाळीस पानांचे पुस्तक [[१० जानेवारी]], [[इ.स. १७७६]] रोजी प्रसिद्ध झाले. या पुस्तकाच्या प्रकाशनानंतर सहा महिन्यांच्या आत अमेरिकेत संपूर्ण स्वातंत्र्याचा ठराव करण्यात आला.

त्यानंतर काही महिन्यातच [[अमेरिकन काँग्रेस|अमेरिकन काँग्रेस]]ने त्याला बोलावून घेतले व स्वातंत्र्याच्या उंबरठ्यावर असलेल्या अमेरिकन राष्ट्राच्या परराष्ट्रखात्याचा पहिला सचिव झाला.  नव्याने स्वतंत्र झालेल्या अमेरिकन संयुक्त संस्थानाने [[फ्रान्स]]मधून आर्थिक मदत मिळविण्यासाठी त्याला पाठविले. वयाच्या पन्नासाव्या वर्षी पेन युरोपमध्ये परतला आणि पुढे जवळजवळ पंधरा वर्षे तिथे राहिला. एडमंड बर्कच्या [[फ्रेंच राज्यक्रांती|फ्रेंच क्रांतिविरोधी]] लिखाणास उत्तर देण्यासाठी 'राईट्स ऑफ मॅन' (मनुष्यप्राण्याचे हक्क़) ही दुसरी पुस्तिका त्याने प्रसिद्ध केली.

राजद्रोहाबद्दल अटक होण्याचा धोका निर्माण झाला त्यावेळी थॉमस पेन इंग्लंड सोडून फ्रान्समध्ये आला. तिथेही [[सोळावा लुई, फ्रान्स|सोळाव्या लुईचा]] शिरच्छेद करण्यास विरोध केल्यामुळे जहाल [[क्रांतिकारक]] त्याच्यावर नाराज झाले. फ्रन्समधील सत्ता जहालांच्या हाती आल्यानंतर पेनला तुरुंगात टाकण्यात आले व त्याचे फ्रेंच नागरिकत्वही रद्द करण्यात आले. पेनच्या शिरच्छेदाची सगळी तयारी झाली होती पण ऐनवेळी फ्रान्समधील अमेरिकन राजदूताने त्याची तुरुंगातून सोडवणूक करून घेतली.

[[इ.स. १८०२]] साली पेन अमेरिकेत परतला. अमेरिकन स्वातंत्र्याचा उद्घोष करणाऱ्या पेनला तो अमेरिकन नागरिक नाही या सबबीखाली मतदानाचा हक्कही नाकारण्यात आला. यानंतर सात वर्षे दारिद्र्य, शारीरिक व्याधी, सामाजिक बहिष्कार यांना तोंड देत तो जगला. बहात्तराव्या वर्षी [[इ.स. १८०९]] साली तो मेल्यावर त्याला बापाच्या क्वेक्कर पंथियांनी त्यांच्या स्मशानभूमीत गाडण्याची परवानगीही नाकारली.

[[इ.स. १९४५]] साली अखेरीस थॉमस पेनला अमेरिकन नागरिकत्वाचे हक्क मरणोपरांत देण्यात आले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत | दिनांक=ऑगस्ट, २००९ | दुवा=http://www.thomas-paine-friends.org/touba-mariam_paine-misfortunes.pdf | प्रकाशक=बुलेटिन ऑफ थॉमस पेन फ्रेंड्स | भाषा=इंग्लिश | लेखक=मारीयम टॉम्ब | title=पेन्स मिसफॉर्च्यून इन न्यू रॉकली : सम मॅटर्स ऑफ क्रोनोलॉजी. | ॲक्सेसदिनांक=१३ ऑक्टोबर, २०१२ | archive-date=2016-03-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160305065913/http://www.thomas-paine-friends.org/touba-mariam_paine-misfortunes.pdf | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==संदर्भ आणि नोंदी==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:पेन, थॉमस}}
[[वर्ग:इंग्लिश लेखक]]
[[वर्ग:अमेरिकन लेखक]]
[[वर्ग:अमेरिकन विचारवंत]]
[[वर्ग:इ.स. १७३७ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १८९२ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>o5m4wmhnpoh29iun7ggm47bxsbr9oid</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ताज हॉटेल्स</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134474</id>
    <revision>
      <id>2683548</id>
      <parentid>2586268</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T04:22:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>साचा</comment>
      <origin>2683548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13466" sha1="du00arteikjv0o21ia35zmng23hti3v" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''इंडियन हॉटेल्स''' तथा '''ताज हॉटेल्स रिसॉर्ट्स अँड पॅलेसेस''' ही एक [[टाटा उद्योगसमूह|टाटा समुहातील]] कंपनी असून याचे [[ताज हॉटेल]], [[ताज एर हॉटेल]], [[जिंजर हॉटेल]] हे उपघटक आहेत.

ताज हॉटेल लक्झरी हॉटेल्सची एक श्रृंखला आणि भारतीय हॉटेल कंपनी लिमिटेडची उपकंपनी आहे, नर्मीन टॉवर्स, नरीमन पॉईंट, मुंबई येथे मुख्याध्यापक आहे. १९०३ मध्ये टाटा ग्रुपचे संस्थापक जमशेटजी टाटा यांनी समाविष्ट केले, कंपनी टाटा ग्रुपचा एक भाग आहे, जो भारतातील सर्वात मोठा व्यवसाय समूह समूहातील एक भाग आहे. २०१० मध्ये कंपनीने २०,००० पेक्षा जास्त लोकांना नोकरी दिली.

२०२० पर्यंत, कंपनी संपूर्ण भारतात ८४ आणि भूतान, मलेशिया, मालदीव, नेपाळ, दक्षिण आफ्रिका, श्रीलंका, UAE, UK, USA आणि झांबियासह इतर देशांमध्ये एकूण १०० हून अधिक हॉटेल्स आणि हॉटेल-रिसॉर्ट्स चालवते. 

==इतिहास==
[[चित्र:TajMahalPalaceMumbai1 gobeirne.jpg|250px|इवलेसे|डावे|ताज हॉटेल, मुंबईचे दृष्य]]
जमशेदजी नुसेरवानजी टाटा (१८३९-१९०४), यांनी टाटा समूहाची स्थापना केली. टाटा समूहाचे संस्थापक जमशेदजी नुसेरवानजी टाटा यांनी १६ डिसेंबर १९०३ रोजी मुंबईतील ताजमहाल पॅलेस हे हॉटेल (पूर्वी बॉम्बे म्हंटले होते) उघडले, जे अरबी समुद्राकडे वळले होते. ते पहिले ताज मालमत्ता आणि पहिले ताज हॉटेल होते.  टाटांनी ताज हॉटेल का उघडले याबद्दल अनेक किस्से सांगितल्या जातात.  एका कथेनुसार, मुंबईतील वॉटसन हॉटेलमध्ये वांशिक भेदभावाच्या घटनेनंतर त्याने हॉटेल उघडण्याचा निर्णय घेतला, जिथे त्याला प्रवेश नाकारण्यात आला कारण हॉटेलमध्ये फक्त युरोपियन लोकांना परवानगी होती.  फक्त युरोपियन पाहुण्यांना स्वीकारणारी हॉटेल्स त्यावेळच्या संपूर्ण ब्रिटिश भारतात खूप सामान्य होती.  दुसऱ्या एका कथेनुसार, जेव्हा त्याच्या एका मित्राने बॉम्बेमध्ये असलेल्या हॉटेल्सबद्दल नाराजी व्यक्त केली तेव्हा त्याने हॉटेल उघडले.  परंतु टाटांचे जवळचे मित्र आणि IHCL समूहाचे सुरुवातीचे संचालक असलेल्या लोव्हॅट फ्रेझरने एक अधिक तर्कसंगत कारण पुढे केले होते की, ही कल्पना त्यांच्या मनात फार पूर्वीपासून होती आणि त्यांनी या विषयावर अभ्यास केला होता.  त्याला हॉटेल घेण्याची इच्छा नव्हती पण लोकांना भारतात आकर्षित करायचे होते आणि मुंबई सुधारायची होती.  असे म्हणले जाते की जमशेदजी टाटा यांनी लंडन, पॅरिस, बर्लिन आणि डसेलडॉर्फ सारख्या ठिकाणी त्यांच्या हॉटेलसाठी साहित्य आणि कला, फर्निचर आणि इतर अंतर्गत सजावटीची व्यवस्था करण्यासाठी प्रवास केला होता.  तेव्हापासून ताज समूह टाटा समूहाच्या अंतर्गत विकसित आणि भरभराटीला आला आहे.

मुंबईतील ताजमहाल पॅलेस हे ताजचे पहिले हॉटेल आहे, जे १९०३ मध्ये उघडले गेले.

१९७४ मध्ये, समूहाने भारतातील पहिले आंतरराष्ट्रीय पंचतारांकित डीलक्स बीच रिसॉर्ट, गोव्यात फोर्ट अगुआडा बीच रिसॉर्ट उघडले. १९७९ च्या दशकात, ताज समूहाने मेट्रोपॉलिटन हॉटेल्समध्येही आपला व्यवसाय सुरू केला, १९७४ मध्ये चेन्नईमध्ये ताज कोरोमंडल हे पंचतारांकित डिलक्स हॉटेल उघडून, ताज अध्यक्षांसाठी इक्विटी व्याज आणि ऑपरेटिंग कॉन्ट्रॅक्ट (आता ताज - अध्यक्षातर्फे विवांता) खरेदी केले. १९७७ मध्ये मुंबईतील एक व्यावसायिक हॉटेल आणि १९७८ मध्ये दिल्लीत ताजमहाल हॉटेल उघडले.

हा समूह १९७० पासून भारतातील रॉयल पॅलेसचे लक्झरी हॉटेलमध्ये रूपांतर करत आहे.  ताज लक्झरी हॉटेलमध्ये रूपांतरित झालेला पहिला पॅलेस १९७१ मध्ये उदयपूरमधील लेक पॅलेस होता. जयपूरमधील रामबाग पॅलेस, जोधपूरमधील उम्मेद भवन पॅलेस, हैदराबादमधील फलकनुमा पॅलेस आणि नादेसरना पाल यांचा समावेश आहे.

१९८९ मध्ये, ताज समुहाने भारताबाहेर पहिले हॉटेल उघडले, येमेनमधील साना येथे ताज शेबा हॉटेल आणि १९८० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात, सेंट जेम्स कोर्ट हॉटेलमध्ये (आता ताज ५१ बकिंगहॅम गेट सूट आणि निवासस्थानांचा समावेश आहे) स्वारस्य संपादन केले.  आणि सेंट जेम्स कोर्ट, ताज हॉटेल) लंडनमध्ये. १९८४ मध्ये, ताज समुहाने, परवाना करारानुसार, बेंगळुरूमधील ताज वेस्ट एंड, चेन्नईमधील ताज कोनेमारा आणि उटी येथील सॅवॉय हॉटेल यापैकी प्रत्येकी ताब्यात घेतली.  बेंगळुरूमध्ये ताज वेस्ट एंड उघडल्यानंतर, ताज ग्रुपने बेंगळुरूमध्ये प्रवेश केला.  कोलकाता येथील ताज बंगाल हे पंचतारांकित डिलक्स हॉटेल १९८९ मध्ये उघडण्यात आले आणि यासह, ताज समूह भारतातील मुंबई, दिल्ली, या सहा प्रमुख महानगरांमध्ये उपस्थिती असलेली भारतातील एकमेव हॉटेल शृंखला बनली.  कोलकाता, बेंगळुरू, हैदराबाद आणि चेन्नई.

प्रमुख महानगरांमध्ये आपल्या लक्झरी हॉटेल साखळीच्या विस्तारासह, ताज समूहाने भारतातील प्रमुख महानगर आणि मोठ्या दुय्यम शहरांमध्ये आपल्या व्यवसाय हॉटेल विभागाचा विस्तार केला. १९९० च्या दशकात, ताज समूहाने भारतातील भौगोलिक आणि बाजारपेठेचा विस्तार करणे सुरू ठेवले.  याने विशेष ऑपरेशन्स (जसे की वन्यजीव विश्रामगृहे) विकसित केली आणि विद्यमान मालमत्तांचे अपग्रेडिंग आणि नवीन मालमत्तांच्या विकासाद्वारे प्रस्थापित बाजारपेठांमध्ये आपले स्थान मजबूत केले.  ताजने केरळ पर्यटन विकास महामंडळासोबत १९९० च्या दशकाच्या सुरुवातीला ताज केरळ हॉटेल्स आणि रिसॉर्ट्स लिमिटेडची स्थापना केली.

ताज समूहातील दहा हॉटेल्स जगातील आघाडीच्या हॉटेल्सचे सदस्य आहेत.

९ मार्च २०२२ रोजी, ताज एक्सोटिका रिसॉर्ट आणि स्पा, द पाम, दुबई, उघडण्यात आले.  हॉटेल ताज हॉटेल समूहात अलीकडची जोड आहे.  समूहाच्या इतर मालमत्तांमध्ये ताज जुमेराह लेक्स टॉवर्स दुबई आणि ताज दुबई यांचा समावेश आहे.

==उल्लेखनीय हॉटेल्स==
ताज समूहातील दोन हॉटेल्स, जयपूरमधील रामबाग पॅलेस आणि मुंबईतील ताजमहाल पॅलेस आणि टॉवर यांना २०१३ मध्ये &quot;जगातील टॉप १०० हॉटेल्स आणि रिसॉर्ट्स&quot; मध्ये कोंडे नॅस्ट ट्रॅव्हलरने स्थान दिले होते.  Condé Nast Traveller ने २०१४ मध्ये त्यांच्या &quot;गोल्ड स्टँडर्ड हॉटेल्स&quot; च्या यादीत मुंबईतील ताजमहाल पॅलेसला १३ व्या क्रमांकावर स्थान दिले. २००५ मध्ये, न्यू यॉर्क शहरातील एक प्रसिद्ध लक्झरी हॉटेल, पियरे विकत घेतले.

[[वर्ग:टाटा उद्योगसमूह]]
[[वर्ग:मुंबईतील पंचतारांकित हॉटेल्स]]
[[वर्ग:इ.स. १९०२ मधील निर्मिती]]</text>
      <sha1>du00arteikjv0o21ia35zmng23hti3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>व्लादिमिर नाबोकोव्ह</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141852</id>
    <revision>
      <id>2683542</id>
      <parentid>2676189</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T04:07:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* साहित्यकृती */</comment>
      <origin>2683542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12929" sha1="6sa6qujuaczhabjyb7ijx0mv6bm0970" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट साहित्यिक
|नाव = व्लादिमिर नाबोकोव्ह
|चित्र =Vladimir Nabokov 1973.jpg
|चित्र_शीर्षक = १९७३ सलचा व्लादिमिर नाबोकोव्ह
| चित्र_रुंदी = 220px
| पूर्ण_नाव = व्लादिमिर व्लादिमिरोविच नाबोकोव्ह
| टोपण_नाव = 
| जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक|1889|4|22}} ग्रेगोरियन कालमापन पद्धतीप्रमाणे &lt;ref name=&quot;EB&quot;/&gt;, &lt;br /&gt;{{जन्म दिनांक|1889|4|10}} ज्युलिअन कालमापन पद्धतीप्रमाणे 
| जन्म_स्थान = [[सेंट पीटर्सबर्ग]], [[रशियन साम्राज्य]] &lt;ref name=&quot;EB&quot;/&gt;
| मृत्यू_दिनांक = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|1977|7|2|1889|4|22}} &lt;ref name=&quot;EB&quot;/&gt;
| मृत्यू_स्थान = [[माँत्रू]], [[स्वित्झर्लंड]] &lt;ref name=&quot;EB&quot;/&gt; 
| कार्यक्षेत्र = कादंबरीकार, प्राध्यापक, फुलपाखरांचा अभ्यासक
| राष्ट्रीयत्व = 
| भाषा = रशियन, इंग्रजी
| कार्यकाळ = 
| साहित्य_प्रकार = कादंबरी, कविता, नाटक
| विषय = 
| चळवळ = आधुनिकतावाद,  उत्तराधुनिकतावाद
| प्रसिद्ध_साहित्यकृती = [[द डिफेन्स]] (१९३०),&lt;br /&gt; [[द रियल लाइफ ऑफ सेबॅस्टिअन नाइट]] (१९४१),&lt;br /&gt; [[लोलिता]] (१९५५),&lt;br /&gt; [[पेल फायर]] (१९६२), &lt;br /&gt; [[स्पीक, मेमरी]]
| प्रभाव = 
| प्रभावित = [[मार्टिन अमिस]], [[मायकेल शेबॉन]], [[झुम्पा लाहिरी]], [[डॉन दे'लिल्लो]] 
| पुरस्कार = 
| वडील_नाव = 
| आई_नाव = 
| पत्नी_नाव = वेरा नाबोकोव्हा
| अपत्ये = द्मित्री नाबोकोव्ह 
| स्वाक्षरी_चित्र = Vladimir Nabokov signature.svg
| संकेतस्थळ_दुवा = http://vladimir-nabokov.org
| तळटिपा = 
}}
'''व्लादिमिर व्लादिमिरोविच नाबोकोव्ह''' ({{lang-ru|Влади́мир Влади́мирович Набо́ков}}, २२ एप्रिल, १८८९ - २ जुलै, १९७७) ({{IPA-ru|vlɐˈdʲimʲɪr nɐˈbokəf|pron|Vladimir Vladimirovich Nabokov.ru.vorb.oga}}) हा एक [[रशिया|रशियन]]-[[अमेरिका|अमेरिकन]] [[कादंबरीकार]] होता. &lt;ref name= &quot;EB&quot;&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/401299/Vladimir-Nabokov|व्लादिमिर नाबोकोव्हचे जीवनचरित्र - एन्सायक्लोपीडिया ब्रिटानिका] (इंग्रजी मजकूर)&lt;/ref&gt; आपल्या पहिल्या ९ कादंबऱ्या रशियन भाषेत लिहिल्यानंतर त्याने [[इंग्रजी भाषा|इंग्रजीमध्ये]] लिखाणास सुरुवात केली. १९५५ साली प्रकाशित झालेली [[लोलिता]] कादंबरी ही नाबोकोव्हची सर्वात प्रसिद्ध साहित्यकृती आहे.’माँडर्न लायब्ररी’त उल्लेख केलेल्या १०० सर्वोत्कृष्ट कादंबऱ्यांमध्ये लोलिता ही चौथ्या क्रमांकावर, [[पेल फायर]] ५३व्या आणि नाबोकोव्हची आत्मकथा [[स्पीक, मेमरी]] ही आठव्या क्रमांकावर आहे. &lt;ref&gt;[http://www.randomhouse.com/modernlibrary/100bestnonfiction.html| माँडर्न लायब्ररीच्या १०० सर्वोत्कृष्ट कादंबऱ्या] (इंग्रजी मजकूर)&lt;/ref&gt; लेखन पद्धतीची वैशिष्ट्ये, वर्णनाचे बारकावे आणि शैलीदारपणा ही नाबोकोव्हच्या कामाची सर्वोत्तम खासियत होती.

कादंबऱ्या लिहिण्याबरोबरच नाबोकोव्हला फुलपाखरांचा अभ्यास करण्याची आणि [[बुद्धिबळ|बुद्धिबळाचे]] डावपेच लिहिण्याची देखील आवड होती.

==जीवन==
नाबोकोव्हचा जन्म [[रशियन साम्राज्य]]ातील जुन्या उमराव कुटुंबात झाला होता &lt;ref name=&quot;EB&quot;/&gt;. त्याचे वडील कॉन्स्टिट्यूशनल डेमॉक्रॅटिक पक्षाचे ([[केडेट]] पक्षाचे) नेते होते. १९१७ च्या [[ऑक्टोबर क्रांती]]नंतर नाबोकोव्ह कुटुंबीयांनी [[क्रिमेआ]]ला पलायन केले. १९१९ मध्ये त्यांनी [[पश्चिम युरोप]]मध्ये आश्रय घेतला. नाबोकोव्हचे उच्च शिक्षण [[केंब्रिज]]च्या ट्रिनिटी कॉलेजात झाले. शिक्षण संपल्यावर १९२२ मध्ये त्याने [[बर्लिन]]ला स्थलांतर केले, आणि व्हेरा स्लोनिम या रशियन [[ज्यू लोक|ज्यू]] स्त्रीशी १९२५ मध्ये बर्लिनमध्ये लग्न केले. &lt;ref&gt;व्हिजिटिंग मिसेस नाबोकोव्ह and अदर एक्सकर्शन्स, मार्टिन अमिस (१९९३), पान ११५-११८, ISBN 0-14-023858-1 (इंग्रजी पुस्तक)&lt;/ref&gt;. १९३४ मध्ये जन्मलेला त्यांचा मुलगा द्मित्री हा त्यांचे एकुलते एक अपत्य होता. 

नाबोकोव्हने [[अमेरिकन म्युझियम ऑफ नॅचरल हिस्ट्री]] येथे  कीटकांचा अभ्यासक म्हणून विनापगारी काम सुरू केल्यावर, नाबोकोव्ह कुटुंबीयांनी १९३७ मध्ये [[न्यू यॉर्क शहर]]ाच्या [[मॅनहॅटन]]मध्ये स्थलांतर केले. &lt;ref&gt;[http://www-v1.amnh.org/news/tag/vladimir-nabokov/| नाबोकोव्हने शोधलेली फुलपाखराची जात - लीसांद्रा कोर्मियम]{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (इंग्रजी मजकूर)&lt;/ref&gt; साहित्याचा प्राध्यापक म्हणून त्याने १९४१ मध्ये वेलस्ली महाविद्यालयात काम करण्यास सुरुवात केली. ’लोलिता’च्या यशानंतर नाबोकोव्ह दांपत्य युरोपला परतले. १९७७ मध्ये माँत्रू, स्वित्झर्लंड येथे त्याचा मृत्यू झाला.

==साहित्यकृती==
नाबोकोव्ह यांनी कादंबऱ्यांप्रमाणेच कविता, लघुकथा आणि नाटकेही  लिहिली. 'माशेन्का' ('मेरी'चे रशियन रूप) ही त्याची पहिली रशियन कादंबरी १९२६ मध्ये प्रकाशित झाली होती. 'द रियल लाइफ ऑफ सेबॅस्टिअन नाइट' (१९४१) ही त्यांची इंग्रजीतील पहिली कादंबरी. 'द गिफ्ट' ही नाबोकोव्ह्ची सर्वोत्तम रशियन कादंबरी मानली जाते.

[[लोलिता]]: १९२३पासून २००५ पर्यंत प्रकाशित झालेल्या १०० सर्वोत्कृष्ट इंग्लिश भाषेतील कादंबऱ्यांच्या [[टाइम (नियतकालिक)|टाइम]] मासिकाने केलेल्या यादीत लोलिता आहे. डोलोरेस या अल्पवयीन मुलीवर प्रेम करणाऱ्या हंबर्ट हंबर्ट या प्राध्यापकाची ही काल्पनिक कथा आहे. त्या काळात प्रसिद्ध झालेल्या ’युलिसिस’, ’लेडी चॅटर्लीज लव्हर’ या कादंबऱ्यांप्रमाणेच ’लोलिता’ या कादंबरीवरही अनैतिकतेचा शिक्का बसला होता. तरीसुद्धा या कादंबरीमुळे तोपर्यंत दारिद्‌ऱ्यात राहणाऱ्या नाबोकोव्ह यांना साहित्यिक आणि आर्थिक यश मिळाले.

[[स्पीक, मेमरी]] ही नाबोकोव्हने रशियामध्ये आणि युरोपमध्ये व्यतीत केलेल्या जीवनाची कहाणी आहे. &lt;ref&gt;[http://globalmarathi.com/20110628/5364149924569466719.htm| उत्कृष्ट ललितेतर पुस्तके - Globalmarathi.com]{{मृत दुवा}}&lt;/ref&gt; या पुस्तकाला अमेरिकेतील आपल्या जीवनाचा वृत्तान्त जोडून त्याने १९६६ मध्ये  पुन्हा आपले आत्मचरित्र लिहिले. &lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/558461/Speak-Memory| स्पीक, मेमरी - एन्सायक्लोपीडिया ब्रिटानिका] (इंग्रजी मजकूर)&lt;/ref&gt;

==निधन==
[[File:Nabokov's grave.JPG|thumb|250px|left|माँत्रू, स्वित्झर्लंड येथील व्लादिमिर नाबोकोव्ह यांचे समाधिस्थळ ]]
२ जुलै १९७७ रोजी वयाच्या ८८व्या वर्षी  स्वित्झर्लंड मधील माँत्रू येथे व्लादिमिर नाबोकोव्ह यांचे निधन झाले. 

मृत्यूच्या दिवसापर्यंत ते 'ओरिजन ऑफ लॉरा'  या पुस्तकाचे लेखन करीत होते.

==संदर्भ आणि नोंदी==
&lt;references/&gt;

==बाह्य दुवे==
{{कॉमन्स|Vladimir Nabokov|{{लेखनाव}}}}
*[http://vladimir-nabokov.org/ संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161229075822/http://vladimir-nabokov.org/ |date=2016-12-29 }}

[[वर्ग:रशियन लेखक]]
[[वर्ग:अमेरिकन लेखक]]</text>
      <sha1>6sa6qujuaczhabjyb7ijx0mv6bm0970</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2683543</id>
      <parentid>2683542</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T04:08:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2683543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12990" sha1="b6bq0zjljb9tl7bigaho0li698skq7r" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट साहित्यिक
|नाव = व्लादिमिर नाबोकोव्ह
|चित्र =Vladimir Nabokov 1973.jpg
|चित्र_शीर्षक = १९७३ सलचा व्लादिमिर नाबोकोव्ह
| चित्र_रुंदी = 220px
| पूर्ण_नाव = व्लादिमिर व्लादिमिरोविच नाबोकोव्ह
| टोपण_नाव = 
| जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक|1889|4|22}} ग्रेगोरियन कालमापन पद्धतीप्रमाणे &lt;ref name=&quot;EB&quot;/&gt;, &lt;br /&gt;{{जन्म दिनांक|1889|4|10}} ज्युलिअन कालमापन पद्धतीप्रमाणे 
| जन्म_स्थान = [[सेंट पीटर्सबर्ग]], [[रशियन साम्राज्य]] &lt;ref name=&quot;EB&quot;/&gt;
| मृत्यू_दिनांक = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|1977|7|2|1889|4|22}} &lt;ref name=&quot;EB&quot;/&gt;
| मृत्यू_स्थान = [[माँत्रू]], [[स्वित्झर्लंड]] &lt;ref name=&quot;EB&quot;/&gt; 
| कार्यक्षेत्र = कादंबरीकार, प्राध्यापक, फुलपाखरांचा अभ्यासक
| राष्ट्रीयत्व = 
| भाषा = रशियन, इंग्रजी
| कार्यकाळ = 
| साहित्य_प्रकार = कादंबरी, कविता, नाटक
| विषय = 
| चळवळ = आधुनिकतावाद,  उत्तराधुनिकतावाद
| प्रसिद्ध_साहित्यकृती = [[द डिफेन्स]] (१९३०),&lt;br /&gt; [[द रियल लाइफ ऑफ सेबॅस्टिअन नाइट]] (१९४१),&lt;br /&gt; [[लोलिता]] (१९५५),&lt;br /&gt; [[पेल फायर]] (१९६२), &lt;br /&gt; [[स्पीक, मेमरी]]
| प्रभाव = 
| प्रभावित = [[मार्टिन अमिस]], [[मायकेल शेबॉन]], [[झुम्पा लाहिरी]], [[डॉन दे'लिल्लो]] 
| पुरस्कार = 
| वडील_नाव = 
| आई_नाव = 
| पत्नी_नाव = वेरा नाबोकोव्हा
| अपत्ये = द्मित्री नाबोकोव्ह 
| स्वाक्षरी_चित्र = Vladimir Nabokov signature.svg
| संकेतस्थळ_दुवा = http://vladimir-nabokov.org
| तळटिपा = 
}}
'''व्लादिमिर व्लादिमिरोविच नाबोकोव्ह''' ({{lang-ru|Влади́мир Влади́мирович Набо́ков}}, २२ एप्रिल, १८८९ - २ जुलै, १९७७) ({{IPA-ru|vlɐˈdʲimʲɪr nɐˈbokəf|pron|Vladimir Vladimirovich Nabokov.ru.vorb.oga}}) हा एक [[रशिया|रशियन]]-[[अमेरिका|अमेरिकन]] [[कादंबरीकार]] होता. &lt;ref name= &quot;EB&quot;&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/401299/Vladimir-Nabokov|व्लादिमिर नाबोकोव्हचे जीवनचरित्र - एन्सायक्लोपीडिया ब्रिटानिका] (इंग्रजी मजकूर)&lt;/ref&gt; आपल्या पहिल्या ९ कादंबऱ्या रशियन भाषेत लिहिल्यानंतर त्याने [[इंग्रजी भाषा|इंग्रजीमध्ये]] लिखाणास सुरुवात केली. १९५५ साली प्रकाशित झालेली [[लोलिता]] कादंबरी ही नाबोकोव्हची सर्वात प्रसिद्ध साहित्यकृती आहे.’माँडर्न लायब्ररी’त उल्लेख केलेल्या १०० सर्वोत्कृष्ट कादंबऱ्यांमध्ये लोलिता ही चौथ्या क्रमांकावर, [[पेल फायर]] ५३व्या आणि नाबोकोव्हची आत्मकथा [[स्पीक, मेमरी]] ही आठव्या क्रमांकावर आहे. &lt;ref&gt;[http://www.randomhouse.com/modernlibrary/100bestnonfiction.html| माँडर्न लायब्ररीच्या १०० सर्वोत्कृष्ट कादंबऱ्या] (इंग्रजी मजकूर)&lt;/ref&gt; लेखन पद्धतीची वैशिष्ट्ये, वर्णनाचे बारकावे आणि शैलीदारपणा ही नाबोकोव्हच्या कामाची सर्वोत्तम खासियत होती.

कादंबऱ्या लिहिण्याबरोबरच नाबोकोव्हला फुलपाखरांचा अभ्यास करण्याची आणि [[बुद्धिबळ|बुद्धिबळाचे]] डावपेच लिहिण्याची देखील आवड होती.

==जीवन==
नाबोकोव्हचा जन्म [[रशियन साम्राज्य]]ातील जुन्या उमराव कुटुंबात झाला होता &lt;ref name=&quot;EB&quot;/&gt;. त्याचे वडील कॉन्स्टिट्यूशनल डेमॉक्रॅटिक पक्षाचे ([[केडेट]] पक्षाचे) नेते होते. १९१७ च्या [[ऑक्टोबर क्रांती]]नंतर नाबोकोव्ह कुटुंबीयांनी [[क्रिमेआ]]ला पलायन केले. १९१९ मध्ये त्यांनी [[पश्चिम युरोप]]मध्ये आश्रय घेतला. नाबोकोव्हचे उच्च शिक्षण [[केंब्रिज]]च्या ट्रिनिटी कॉलेजात झाले. शिक्षण संपल्यावर १९२२ मध्ये त्याने [[बर्लिन]]ला स्थलांतर केले, आणि व्हेरा स्लोनिम या रशियन [[ज्यू लोक|ज्यू]] स्त्रीशी १९२५ मध्ये बर्लिनमध्ये लग्न केले. &lt;ref&gt;व्हिजिटिंग मिसेस नाबोकोव्ह and अदर एक्सकर्शन्स, मार्टिन अमिस (१९९३), पान ११५-११८, ISBN 0-14-023858-1 (इंग्रजी पुस्तक)&lt;/ref&gt;. १९३४ मध्ये जन्मलेला त्यांचा मुलगा द्मित्री हा त्यांचे एकुलते एक अपत्य होता. 

नाबोकोव्हने [[अमेरिकन म्युझियम ऑफ नॅचरल हिस्ट्री]] येथे  कीटकांचा अभ्यासक म्हणून विनापगारी काम सुरू केल्यावर, नाबोकोव्ह कुटुंबीयांनी १९३७ मध्ये [[न्यू यॉर्क शहर]]ाच्या [[मॅनहॅटन]]मध्ये स्थलांतर केले. &lt;ref&gt;[http://www-v1.amnh.org/news/tag/vladimir-nabokov/| नाबोकोव्हने शोधलेली फुलपाखराची जात - लीसांद्रा कोर्मियम]{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (इंग्रजी मजकूर)&lt;/ref&gt; साहित्याचा प्राध्यापक म्हणून त्याने १९४१ मध्ये वेलस्ली महाविद्यालयात काम करण्यास सुरुवात केली. ’लोलिता’च्या यशानंतर नाबोकोव्ह दांपत्य युरोपला परतले. १९७७ मध्ये माँत्रू, स्वित्झर्लंड येथे त्याचा मृत्यू झाला.

==साहित्यकृती==
नाबोकोव्ह यांनी कादंबऱ्यांप्रमाणेच कविता, लघुकथा आणि नाटकेही  लिहिली. 'माशेन्का' ('मेरी'चे रशियन रूप) ही त्याची पहिली रशियन कादंबरी १९२६ मध्ये प्रकाशित झाली होती. 'द रियल लाइफ ऑफ सेबॅस्टिअन नाइट' (१९४१) ही त्यांची इंग्रजीतील पहिली कादंबरी. 'द गिफ्ट' ही नाबोकोव्ह्ची सर्वोत्तम रशियन कादंबरी मानली जाते.

[[लोलिता]]: १९२३पासून २००५ पर्यंत प्रकाशित झालेल्या १०० सर्वोत्कृष्ट इंग्लिश भाषेतील कादंबऱ्यांच्या [[टाइम (नियतकालिक)|टाइम]] मासिकाने केलेल्या यादीत लोलिता आहे. डोलोरेस या अल्पवयीन मुलीवर प्रेम करणाऱ्या हंबर्ट हंबर्ट या प्राध्यापकाची ही काल्पनिक कथा आहे. त्या काळात प्रसिद्ध झालेल्या ’युलिसिस’, ’लेडी चॅटर्लीज लव्हर’ या कादंबऱ्यांप्रमाणेच ’लोलिता’ या कादंबरीवरही अनैतिकतेचा शिक्का बसला होता. तरीसुद्धा या कादंबरीमुळे तोपर्यंत दारिद्‌ऱ्यात राहणाऱ्या नाबोकोव्ह यांना साहित्यिक आणि आर्थिक यश मिळाले.

[[स्पीक, मेमरी]] ही नाबोकोव्हने रशियामध्ये आणि युरोपमध्ये व्यतीत केलेल्या जीवनाची कहाणी आहे. &lt;ref&gt;[http://globalmarathi.com/20110628/5364149924569466719.htm| उत्कृष्ट ललितेतर पुस्तके - Globalmarathi.com]{{मृत दुवा}}&lt;/ref&gt; या पुस्तकाला अमेरिकेतील आपल्या जीवनाचा वृत्तान्त जोडून त्याने १९६६ मध्ये  पुन्हा आपले आत्मचरित्र लिहिले. &lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/558461/Speak-Memory| स्पीक, मेमरी - एन्सायक्लोपीडिया ब्रिटानिका] (इंग्रजी मजकूर)&lt;/ref&gt;

==निधन==
[[File:Nabokov's grave.JPG|thumb|250px|left|माँत्रू, स्वित्झर्लंड येथील व्लादिमिर नाबोकोव्ह यांचे समाधिस्थळ ]]
२ जुलै १९७७ रोजी वयाच्या ८८व्या वर्षी  स्वित्झर्लंड मधील माँत्रू येथे व्लादिमिर नाबोकोव्ह यांचे निधन झाले. 

मृत्यूच्या दिवसापर्यंत ते 'ओरिजन ऑफ लॉरा'  या पुस्तकाचे लेखन करीत होते.

==संदर्भ आणि नोंदी==
&lt;references/&gt;

==बाह्य दुवे==
{{कॉमन्स|Vladimir Nabokov|{{लेखनाव}}}}
*[http://vladimir-nabokov.org/ संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161229075822/http://vladimir-nabokov.org/ |date=2016-12-29 }}

[[वर्ग:रशियन लेखक]]
[[वर्ग:अमेरिकन लेखक]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>b6bq0zjljb9tl7bigaho0li698skq7r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साचा:विद्यमान भारतीय मुख्यमंत्री</title>
    <ns>10</ns>
    <id>148992</id>
    <revision>
      <id>2683568</id>
      <parentid>2683444</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T05:28:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <origin>2683568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5979" sha1="pe6g2fdlzb4hkg342dgah7xaq0s092g" xml:space="preserve">{{Navbox with columns
|name = विद्यमान भारतीय मुख्यमंत्री
|colstyle=font-size:x-medium;
|image=
|title= {{ध्वजचिन्ह|भारत}} भारतामधील राज्यांचे [[भारतामधील राज्यांचे मुख्यमंत्री|विद्यमान मुख्यमंत्री]] 
|bodyclass  = hlist
|state = {{{state|autocollapse}}}
|fullwidth = y
|col1 = {{navbox|subgroup
|group1= [[अरुणाचल प्रदेशचे मुख्यमंत्री‎|अरुणाचल प्रदेश]] |list1= [[पेमा खांडू]]
|group2= [[आंध्र प्रदेशचे मुख्यमंत्री|आंध्र प्रदेश]] |list2= [[एन. चंद्रबाबू नायडू]]
|group3= [[आसामचे मुख्यमंत्री|आसाम]] |list3= [[हिमंता बिस्वा सरमा]]
|group4= [[उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री|उत्तर प्रदेश]] |list4= [[योगी आदित्यनाथ]]
|group5= [[उत्तराखंडचे मुख्यमंत्री|उत्तराखंड]] |list5= [[पुष्कर सिंह धामी]]
|group6= [[ओडिशाचे मुख्यमंत्री|ओडिशा]] |list6= [[मोहन चरण माझी]]
|group7= [[कर्नाटकच्या मुख्यमंत्र्यांची यादी‎|कर्नाटक]] |list7= [[सिद्धरामय्या]]
|group8= [[केरळचे मुख्यमंत्री|केरळ]] |list8= [[पिनाराई विजयन]]
|group9= [[गुजरातचे मुख्यमंत्री|गुजरात]] |list9= [[भूपेंद्रभाई पटेल]]
|group10= [[गोव्याचे मुख्यमंत्री|गोवा]] |list10= [[प्रमोद सावंत]]
|group11= [[छत्तीसगढचे मुख्यमंत्री|छत्तीसगढ]] |list11= [[विष्णुदेव साई]]
}}
|col2 = {{navbox|subgroup
|group1= [[जम्मू आणि काश्मीरचे मुख्यमंत्री|जम्मू आणि काश्मीर]] |list1= [[उमर अब्दुल्ला]]
|group2= [[झारखंडचे मुख्यमंत्री|झारखंड]] |list2= [[हेमंत सोरेन]]
|group3= [[तमिळनाडूचे मुख्यमंत्री|तमिळनाडू]] |list3= [[विजय (अभिनेता)|सी. जोसेफ विजय]]
|group4= [[तेलंगणाचे मुख्यमंत्री|तेलंगणा]] |list4= [[अनुमुला रेवंत रेड्डी]]
|group5= [[त्रिपुराचे मुख्यमंत्री|त्रिपुरा]] |list5= [[माणिक साहा]]
|group6= [[दिल्लीचे मुख्यमंत्री|दिल्ली]] |list6= [[रेखा गुप्ता]]
|group7= [[नागालँडचे मुख्यमंत्री|नागालँड]] |list7= [[नेफिउ रिओ]]
|group8= [[पंजाबचे मुख्यमंत्री|पंजाब]] |list8= [[भगवंत मान]]
|group9= [[पश्चिम बंगालचे मुख्यमंत्री|पश्चिम बंगाल]] |list9= [[सुवेंदू अधिकारी]]
|group10= [[पुडुचेरीचे मुख्यमंत्री|पुडुचेरी]] |list10= [[एन. रंगास्वामी]]
|group11= [[बिहारचे मुख्यमंत्री|बिहार]] |list11= [[सम्राट चौधरी]]
}}
|col3 = {{navbox|subgroup
|group1= [[मणिपूरचे मुख्यमंत्री|मणिपूर]] |list1= [[युमनाम खेमचंद सिंह]]
|group2= [[मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री|मध्य प्रदेश]]  |list2= [[मोहन यादव]]
|group3= [[महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्र्यांची यादी|महाराष्ट्र]] |list3= [[देवेंद्र फडणवीस]]
|group4= [[मिझोरमचे मुख्यमंत्री|मिझोरम]] |list4= [[लालदुहोमा]]
|group5= [[मेघालयचे मुख्यमंत्री|मेघालय]] |list5= [[कॉनराड संगमा]]
|group6= [[राजस्थानचे मुख्यमंत्री|राजस्थान]] |list6= [[भजन लाल शर्मा]]
|group7= [[सिक्कीमचे मुख्यमंत्री|सिक्कीम]] |list7= [[प्रेम सिंह तमांग]]
|group8= [[हरियाणाचे मुख्यमंत्री|हरियाणा]] |list8= [[नायब सिंह सैनी]]
|group9= [[हिमाचल प्रदेशचे मुख्यमंत्री|हिमाचल प्रदेश]]  |list9= [[सुखविंदर सिंह सुक्खू]]
}}
| below =
* [[भारतातील महिला मुख्यमंत्र्यांची यादी|महिला मुख्यमंत्री]]
* [[सर्वाधिक काळ पदस्थ भारतीय मुख्यमंत्र्यांची यादी|सर्वाधिक काळ पदस्थ मुख्यमंत्री]]
}}
&lt;includeonly&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}

[[Category:राजकीय मार्गक्रमण साचे]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pe6g2fdlzb4hkg342dgah7xaq0s092g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>द पार्क (चेन्नई)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149502</id>
    <revision>
      <id>2683545</id>
      <parentid>2640947</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T04:15:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>साचा</comment>
      <origin>2683545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13402" sha1="1c461pq17ia58qsldv3cqq3q5g9ngo7" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''द पार्क''' हे भारताच्या [[चेन्नई]] शहरातीलतील अण्णा सलाई येथे अण्णा उड्डाणपूलाच्या मोक्याच्या ठिकाणी [[जेमिनी स्टुडियो, चेन्नई|जेमिनी स्टुडियोजवळील]] ऐषआरामी पंचतारांकित हॉटेल आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=http://tourism.gov.in/TourismDivision/HotelList.aspx?Name=Hotels%20and%20Restaurants&amp;HCID=48| title=पंचातारांकित डिलक्स.| प्रकाशक=मान्यताप्राप्त हॉटेल्सची यादी : ०६/०१/२०१3. पर्यटन मंत्री, महाराष्ट्र शासन २०१3.| दिनांक=६ जून २०१3 |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.expresshospitality.com/20080915/market05.shtml|लेखक=फरवाहा, दिनकर (१-१५ सप्टेंबर २००8)|title=&quot;अपाजय सुरेंद्राची भविष्याकडे वाटचाल&quot;.|प्रकाशक=|दिनांक=४ डिसेंबर २०११.|भाषा=इंग्लिश|accessdate=2014-01-07|archive-date=2012-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426020649/http://www.expresshospitality.com/20080915/market05.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; धंदयानिमित्त्‍ा भेटीगाठी घेण्यासाठी येथील जागा आदर्श मानली जाते.  स्थानिक कला आणि परंपरा यांचा सुंदर मिलाफ या हॉटेलमध्ये घडवून आणला आहे. आणि तरीसुद्धा मोठया १० शहरांमधील आंतरराष्ट्रीय दर्जा मिळालेले हे हॉटेल आहे. &lt;ref name=chennaihub/&gt; तसेच  १५ मे, २००२ रोजी अपीजय सुरेन्द्र समूहाने रू.१००० दशलक्ष इतकी गुंतवणूक असलेले हॉटेल चालू केले.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.hindu.com/thehindu/2002/05/16/stories/2002051601991800.htm|title=चेन्नईच्या हॉटेलमधील सर्वोत्तम बूटीक.|प्रकाशक=द हिंदू (चेन्नई: द हिंदू)|दिनांक=१६ मे २००२.|अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ डिसेंबर २०११|भाषा=इंग्लिश|archive-date=2014-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620083901/http://www.hindu.com/thehindu/2002/05/16/stories/2002051601991800.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

==इतिहास==
[[चित्र:The Park Hotels Logo.png|डावे|इवलेसे|द पार्क, चेन्नई]]
आज जी पार्क हॉटेलची इमारत उभी आहे त्या जागी १९४० पासून एक ऐतिहासिक चित्रपट स्टुडिओ, जेमिनी स्टुडिओ होता.  तामिळ चित्रपट निर्माता , एस.एस.वसन यांनी त्याचा मित्र असलेल्या के. सुब्रमण्यम या मोशन पिक्चर्सच्या निर्मात्याचा स्टुडिओ विकत घेतला होता जो १९४० मध्ये लागलेल्या आगीमध्ये जळून गेला.  त्यानंतर न्यायालयाच्या आदेशानुसार या जागेचा लिलाव करण्यात येउुन कामगारांना न दिलेल्या मेहनातावरील व्याज हिशेाबात धरून रु ८६,४२७/- इतकी रक्कम गोळा करण्यात आली. या स्टूडिओची पुर्नबांधणी करण्यात येउून तो जेमिनी स्टूडिओ या नावाने ओळखला जाउु लागला.   हा या देशातील सर्वांत सुंदर स्टुडिओ आणि उत्कृष्ट चित्रपट निर्मितीचे केंद्र म्हणून नावारूपाला आला. १९७० पासून मात्र या स्टुडिओचा आर्थिक डोलारा कोसळला. १९९० मध्ये स्टुडिओच्या प्रांगणातील मोकळया जागेमध्ये दोन इमारती बांधण्यात आल्या. २१ व्या शतकाच्या सुरुवातीस केालकत्त्याला स्थायिक असलेल्या पार्क समूहाने ही सर्व मालमत्ता खेरदी केली आणि त्याच जागेवर १५ मे २००२ पासून ऐषआरामी पंचतारांकित हॉटेल उभे केले.  त्याच वर्षी त्याच्याच बाजूचा एक भाग इंडियन बँकेने रु.९३० दशलक्ष इतक्या रकमेचा लिलाव केला असता त्यांना कब्ज्यात घेता आली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://hindujobs.com/thehindu/mp/2002/07/08/stories/2002070800130300.htm|लेखक=मुथिह, एस. (८ जुलै २००२).|title=जेमिनी विस्मृतीच्या गर्तेत.|प्रकाशक=द हिंदू (चेन्नई: द हिंदू)|दिनांक=३ फेब्रुवारी २०१२|भाषा=इंग्लिश|accessdate=2014-01-07|archive-date=2012-07-08|archive-url=https://archive.today/20120708225020/http://hindujobs.com/thehindu/mp/2002/07/08/stories/2002070800130300.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=| लेखक=अशोकमित्रन (२००२) |title=जेमिनी स्टुडिओच्या मालकाच्या सहवासात घालवलेली माझ्या आयुष्यातील काही वर्षे. सिनेमा बुक्स ऑफ ओरीएन्ट लॉंगमॅन. ओरीएन्ट लॉंगमॅन. आयएसबीएन ८१-२५०-२०८७-एक्स. |प्रकाशक= | दिनांक= | प्रवेश तारीख= |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt; 

२०१० मध्ये हॉटेलसमोरील मोकळया जागेमध्ये जिथे कारंजे बांधण्यात आले होते त्या जागेवर मालकी हक्क सांगण्यासाठी  हॉटेलला चेन्नई महानगरपालिकेशी कायदेशीररीत्या लढून ताब्यात घ्यावी लागली. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/article484169.ece| title=चेन्नई महानगरपालिकविरुध्दची हॉटेलची याचिका फेटाळली. |प्रकाशक=द हिंदू (चेन्नई : द हिंदू)| दिनांक=२५ जून २०१०| अ‍ॅक्सेसदिनांक = ४ ऑगस्ट २०१२. |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt; 

==द हॉटेल==
कलासंपन्न असलेल्या या हॉटेलमध्ये एकूण २१४ खोल्या असून १२७ डिलक्स खोल्या, ३१ ऐषआरामी खोल्या, ४१ निवासी खोल्या, ६ स्टूडीओ कक्ष, ५ डिलक्स कक्ष आणि १ प्रेसिडेंशिल कक्ष आहेत.&lt;ref&gt;[http://www.cleartrip.com/hotels/info/the-park-chennai-40260/ द पार्क हॉटेल चेन्नई मधील सुविधा ] &lt;/ref&gt;  या हॉटेलमध्ये लोटस नावाचे एक थाई  रेस्टॉरंट आहे.  आठव्या मजल्यावर सिक्स- झिरो- वन बार, पास्ता- चोको बार आणि ॲक्वा रेस्टॉरंट आहे.  शहरातील कातडयाच्या उदयोगाची आठवण राहावी या हेतूने या हाटेलमध्ये लेदर नावाचा बार आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.thehindubusinessline.in/2002/05/16/stories/2002051601551200.htm| title=चेन्न्ईच्या संपत्तीचे प्रदर्शन पार्क हॉटेलमधून.|प्रकाशक=बिझनेस लाईन (चेन्नई : द हिंदू).| दिनांक= १६ मे २००२| अ‍ॅक्सेसदिनांक = ४ ऑगस्ट २०१२. |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt; खरेदी करण्यासाठी दुकानेसुद्धा आहेत. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.chennaihub.com/hotels-in-india/the-park-hotel-chennai.html| title=द पार्क हॉटेल, चेन्नई- चेन्नईमधील पंचतारांकित हॉटेल.|प्रकाशक=चेन्नई हब.| दिनांक= १६ मे २००२ | अ‍ॅक्सेसदिनांक = ४ ऑगस्ट २०१२. |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt; खरेदी करण्यासाठी दुकानेसुद्धा आहेत. 

या हॉटेलमध्ये वास्तव्य करणाऱ्यांना जगामधील विविध देशामध्ये बनविण्यात येणा-या वेगवेगळया पद्धतीचे खादयपदार्थ खाण्याचा आणि अव्दितीय अशा मनोरंजनाच्या साधनांचा आनंद लुटता येतो.  हॉटेलमध्ये कौशल्याने तयार केलेल्या प्रत्येक वस्तूमधून भूतकाळातील परंपरांचा प्रत्यय प्रत्येकाला आल्याशिवाय राहात नाही.  प्रासादातील भिंतीवर लावलेली चित्रे, मन थक्क करणारी  कलासंपन्न दालने, भव्य स्पा यांचा अनुभव सर्वांना स्वर्गसुखाची प्राप्ती करून देणारा आहे. &lt;ref&gt;[http://www.theparkhotels.com/ द पार्क हॉटेल.] &lt;/ref&gt;

==पुरस्कार==
२००६ मधील फॉर्ब्सच्या यादीमध्ये 10 सर्वांत महागडया रेस्टॉरंटपैकी चेन्नई मधील पार्क हॉटेलमधील ईटालीयन शेफ अन्टानिओ कारलुसिओ यांनी तयार केलेला ‘ॲटरीम’चा समोवश करण्यात आला होता.&lt;ref name=chennaihub&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.forbes.com/2006/12/18/india-restaurants-wealth-forbeslife-food-cz_sc_1218indiaeatery.html| लेखक=साबिरा चौधरी (१८ डिसेंबर २००६) | title=आंतरराष्ट्रीय दर्जाचे जेवण: भारतातील सर्वांत महागडे रेस्टॉरंट.|प्रकाशक=फोर्ब्ज.| दिनांक=| प्रवेश तारीख=|भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ व नोंदी ==
{{संदर्भयादी|2}}

[[वर्ग:चेन्नईतील पंचतारांकित हॉटेल्स]]</text>
      <sha1>1c461pq17ia58qsldv3cqq3q5g9ngo7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2683546</id>
      <parentid>2683545</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T04:16:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2683546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13479" sha1="kldafg62t6vqb3601x2jhfxhieyx9st" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''द पार्क''' हे भारताच्या [[चेन्नई]] शहरातीलतील अण्णा सलाई येथे अण्णा उड्डाणपूलाच्या मोक्याच्या ठिकाणी [[जेमिनी स्टुडियो, चेन्नई|जेमिनी स्टुडियोजवळील]] ऐषआरामी पंचतारांकित हॉटेल आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=http://tourism.gov.in/TourismDivision/HotelList.aspx?Name=Hotels%20and%20Restaurants&amp;HCID=48| title=पंचातारांकित डिलक्स.| प्रकाशक=मान्यताप्राप्त हॉटेल्सची यादी : ०६/०१/२०१3. पर्यटन मंत्री, महाराष्ट्र शासन २०१3.| दिनांक=६ जून २०१3 |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.expresshospitality.com/20080915/market05.shtml|लेखक=फरवाहा, दिनकर (१-१५ सप्टेंबर २००8)|title=&quot;अपाजय सुरेंद्राची भविष्याकडे वाटचाल&quot;.|प्रकाशक=|दिनांक=४ डिसेंबर २०११.|भाषा=इंग्लिश|accessdate=2014-01-07|archive-date=2012-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426020649/http://www.expresshospitality.com/20080915/market05.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; धंदयानिमित्त्‍ा भेटीगाठी घेण्यासाठी येथील जागा आदर्श मानली जाते.  स्थानिक कला आणि परंपरा यांचा सुंदर मिलाफ या हॉटेलमध्ये घडवून आणला आहे. आणि तरीसुद्धा मोठया १० शहरांमधील आंतरराष्ट्रीय दर्जा मिळालेले हे हॉटेल आहे. &lt;ref name=chennaihub/&gt; तसेच  १५ मे, २००२ रोजी अपीजय सुरेन्द्र समूहाने रू.१००० दशलक्ष इतकी गुंतवणूक असलेले हॉटेल चालू केले.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.hindu.com/thehindu/2002/05/16/stories/2002051601991800.htm|title=चेन्नईच्या हॉटेलमधील सर्वोत्तम बूटीक.|प्रकाशक=द हिंदू (चेन्नई: द हिंदू)|दिनांक=१६ मे २००२.|अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ डिसेंबर २०११|भाषा=इंग्लिश|archive-date=2014-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620083901/http://www.hindu.com/thehindu/2002/05/16/stories/2002051601991800.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

==इतिहास==
[[चित्र:The Park Hotels Logo.png|डावे|इवलेसे|द पार्क, चेन्नई]]
आज जी पार्क हॉटेलची इमारत उभी आहे त्या जागी १९४० पासून एक ऐतिहासिक चित्रपट स्टुडिओ, जेमिनी स्टुडिओ होता.  तामिळ चित्रपट निर्माता , एस.एस.वसन यांनी त्याचा मित्र असलेल्या के. सुब्रमण्यम या मोशन पिक्चर्सच्या निर्मात्याचा स्टुडिओ विकत घेतला होता जो १९४० मध्ये लागलेल्या आगीमध्ये जळून गेला.  त्यानंतर न्यायालयाच्या आदेशानुसार या जागेचा लिलाव करण्यात येउुन कामगारांना न दिलेल्या मेहनातावरील व्याज हिशेाबात धरून रु ८६,४२७/- इतकी रक्कम गोळा करण्यात आली. या स्टूडिओची पुर्नबांधणी करण्यात येउून तो जेमिनी स्टूडिओ या नावाने ओळखला जाउु लागला.   हा या देशातील सर्वांत सुंदर स्टुडिओ आणि उत्कृष्ट चित्रपट निर्मितीचे केंद्र म्हणून नावारूपाला आला. १९७० पासून मात्र या स्टुडिओचा आर्थिक डोलारा कोसळला. १९९० मध्ये स्टुडिओच्या प्रांगणातील मोकळया जागेमध्ये दोन इमारती बांधण्यात आल्या. २१ व्या शतकाच्या सुरुवातीस केालकत्त्याला स्थायिक असलेल्या पार्क समूहाने ही सर्व मालमत्ता खेरदी केली आणि त्याच जागेवर १५ मे २००२ पासून ऐषआरामी पंचतारांकित हॉटेल उभे केले.  त्याच वर्षी त्याच्याच बाजूचा एक भाग इंडियन बँकेने रु.९३० दशलक्ष इतक्या रकमेचा लिलाव केला असता त्यांना कब्ज्यात घेता आली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://hindujobs.com/thehindu/mp/2002/07/08/stories/2002070800130300.htm|लेखक=मुथिह, एस. (८ जुलै २००२).|title=जेमिनी विस्मृतीच्या गर्तेत.|प्रकाशक=द हिंदू (चेन्नई: द हिंदू)|दिनांक=३ फेब्रुवारी २०१२|भाषा=इंग्लिश|accessdate=2014-01-07|archive-date=2012-07-08|archive-url=https://archive.today/20120708225020/http://hindujobs.com/thehindu/mp/2002/07/08/stories/2002070800130300.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=| लेखक=अशोकमित्रन (२००२) |title=जेमिनी स्टुडिओच्या मालकाच्या सहवासात घालवलेली माझ्या आयुष्यातील काही वर्षे. सिनेमा बुक्स ऑफ ओरीएन्ट लॉंगमॅन. ओरीएन्ट लॉंगमॅन. आयएसबीएन ८१-२५०-२०८७-एक्स. |प्रकाशक= | दिनांक= | प्रवेश तारीख= |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt; 

२०१० मध्ये हॉटेलसमोरील मोकळया जागेमध्ये जिथे कारंजे बांधण्यात आले होते त्या जागेवर मालकी हक्क सांगण्यासाठी  हॉटेलला चेन्नई महानगरपालिकेशी कायदेशीररीत्या लढून ताब्यात घ्यावी लागली. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/article484169.ece| title=चेन्नई महानगरपालिकविरुध्दची हॉटेलची याचिका फेटाळली. |प्रकाशक=द हिंदू (चेन्नई : द हिंदू)| दिनांक=२५ जून २०१०| अ‍ॅक्सेसदिनांक = ४ ऑगस्ट २०१२. |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt; 

==द हॉटेल==
कलासंपन्न असलेल्या या हॉटेलमध्ये एकूण २१४ खोल्या असून १२७ डिलक्स खोल्या, ३१ ऐषआरामी खोल्या, ४१ निवासी खोल्या, ६ स्टूडीओ कक्ष, ५ डिलक्स कक्ष आणि १ प्रेसिडेंशिल कक्ष आहेत.&lt;ref&gt;[http://www.cleartrip.com/hotels/info/the-park-chennai-40260/ द पार्क हॉटेल चेन्नई मधील सुविधा ] &lt;/ref&gt;  या हॉटेलमध्ये लोटस नावाचे एक थाई  रेस्टॉरंट आहे.  आठव्या मजल्यावर सिक्स- झिरो- वन बार, पास्ता- चोको बार आणि ॲक्वा रेस्टॉरंट आहे.  शहरातील कातडयाच्या उदयोगाची आठवण राहावी या हेतूने या हाटेलमध्ये लेदर नावाचा बार आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.thehindubusinessline.in/2002/05/16/stories/2002051601551200.htm| title=चेन्न्ईच्या संपत्तीचे प्रदर्शन पार्क हॉटेलमधून.|प्रकाशक=बिझनेस लाईन (चेन्नई : द हिंदू).| दिनांक= १६ मे २००२| अ‍ॅक्सेसदिनांक = ४ ऑगस्ट २०१२. |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt; खरेदी करण्यासाठी दुकानेसुद्धा आहेत. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.chennaihub.com/hotels-in-india/the-park-hotel-chennai.html| title=द पार्क हॉटेल, चेन्नई- चेन्नईमधील पंचतारांकित हॉटेल.|प्रकाशक=चेन्नई हब.| दिनांक= १६ मे २००२ | अ‍ॅक्सेसदिनांक = ४ ऑगस्ट २०१२. |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt; खरेदी करण्यासाठी दुकानेसुद्धा आहेत. 

या हॉटेलमध्ये वास्तव्य करणाऱ्यांना जगामधील विविध देशामध्ये बनविण्यात येणा-या वेगवेगळया पद्धतीचे खादयपदार्थ खाण्याचा आणि अव्दितीय अशा मनोरंजनाच्या साधनांचा आनंद लुटता येतो.  हॉटेलमध्ये कौशल्याने तयार केलेल्या प्रत्येक वस्तूमधून भूतकाळातील परंपरांचा प्रत्यय प्रत्येकाला आल्याशिवाय राहात नाही.  प्रासादातील भिंतीवर लावलेली चित्रे, मन थक्क करणारी  कलासंपन्न दालने, भव्य स्पा यांचा अनुभव सर्वांना स्वर्गसुखाची प्राप्ती करून देणारा आहे. &lt;ref&gt;[http://www.theparkhotels.com/ द पार्क हॉटेल.] &lt;/ref&gt;

==पुरस्कार==
२००६ मधील फॉर्ब्सच्या यादीमध्ये 10 सर्वांत महागडया रेस्टॉरंटपैकी चेन्नई मधील पार्क हॉटेलमधील ईटालीयन शेफ अन्टानिओ कारलुसिओ यांनी तयार केलेला ‘ॲटरीम’चा समोवश करण्यात आला होता.&lt;ref name=chennaihub&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.forbes.com/2006/12/18/india-restaurants-wealth-forbeslife-food-cz_sc_1218indiaeatery.html| लेखक=साबिरा चौधरी (१८ डिसेंबर २००६) | title=आंतरराष्ट्रीय दर्जाचे जेवण: भारतातील सर्वांत महागडे रेस्टॉरंट.|प्रकाशक=फोर्ब्ज.| दिनांक=| प्रवेश तारीख=|भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ व नोंदी ==
{{संदर्भयादी|2}}

[[वर्ग:चेन्नईतील पंचतारांकित हॉटेल्स]]
[[वर्ग:इ.स. २००२ मधील निर्मिती]]</text>
      <sha1>kldafg62t6vqb3601x2jhfxhieyx9st</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०१३ फॉर्म्युला वन हंगाम</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149670</id>
    <revision>
      <id>2683521</id>
      <parentid>2681984</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T17:10:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2683521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93687" sha1="8caj331k0dx6wsz753ab96ytsx63vyz" xml:space="preserve">{{एफ१ हंगाम
| मागील_हंगाम = २०१२ 
| सद्य_हंगाम = २०१३  
| पुढील_हंगाम = २०१४  
}}
[[File:Sebastian Vettel 2012 Bahrain GP.jpg|thumb|[[सेबास्टियान फेटेल]]ने ३९७ गुणांसोबत २०१३ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा विजेता व पहिला क्रमांक मिळवुन सलग चौथ्या वर्षी अजिंक्यपद पटकावले.]]
[[File:Fernando Alonso Bahrain.jpg|thumb|[[फर्नांदो अलोन्सो]], २४२ गुणांसोबत २०१३ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा उपविजेता व दुसरा क्रमांक.]]
[[File:WebberCanada2011.jpg|thumb|[[मार्क वेबर]], १९९ गुणांसोबत २०१३ फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपदाचा गत विजेता व तिसरा क्रमांक. [[मार्क वेबर]]चे हे शेवटचे वर्ष होते.]]
'''२०१३ फॉर्म्युला वन हंगाम''' हा [[आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|एफ.आय.ए.]] [[फॉर्म्युला वन]] शर्यतीचा ६४वा हंगाम होता. ह्या हंगामामध्ये १९ शर्यती खेळवल्या गेल्या ज्यात ११ संघांच्या एकूण २३ चालकांनी सहभाग घेतला. १७ मार्च २०१३ रोजी [[ऑस्ट्रेलिया]] मध्ये पहिली तर २४ नोव्हेंबर रोजी [[ब्राझील]] मध्ये अखेरची शर्यत खेळवली गेली.

मागील तीन हंगामांमधील विजेता [[जर्मनी]]चा [[सेबास्टियान फेटेल]] ह्याने [[रेड बुल रेसिंग]] संघासाठी सलग चौथ्यांदा अजिंक्यपद मिळवले.

==संघ व चालक==
२०१३ फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन ११ संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०१३ हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०१३ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०१३ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०१३ फॉर्म्युला वन हंगामात भाग घेतलेले संघ|दुवा=http://www.fia.com/news/2013-fia-formula-one-world-championship-entry-list|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन डॉट कॉम|दिनांक=२०१३-०३-०३}}&lt;/ref&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
! संघ
! विजेता कारनिर्माता
! चेसिस
! इंजिन
! टायर
! चालक क्र.
! रेस चालक
! शर्यत क्र.
! परीक्षण चालक
|-
|rowspan=2| {{flagicon|AUT}} इफिनिटी रेड बुल रेसिंग
!rowspan=2| [[रेड बुल रेसिंग]] -[[रेनो एफ१]]
|rowspan=2| रेड बुल आर.बी.९
|rowspan=2| रेनो आर.एस.२७-२०१३
|rowspan=2| {{Pirelli}}
| १
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=होरनर ने सेबास्टियान फेटेल बद्द्लच्या अफवांना मिटवले.|दुवा=http://www.autosport.com/news/report.php/id/89914|work=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम|दिनांक=१४ [[मार्च]] २०११}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|rowspan=2 |
|-
| २
| {{flagicon|AUS}} [[मार्क वेबर]]&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=वेबर २०१३ फॉर्म्युला वन हंगामात रेड बुल रेसिंग सोबत राहणार.|दुवा=http://www.autosport.com/news/report.php/id/101114|work=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम|दिनांक=१० [[जुलै]] २०१२}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|-
|rowspan=2| {{flagicon|ITA}} स्कुदेरिआ फेरारी
!rowspan=2| [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|rowspan=2| फेरारी एफ.१३८
|rowspan=2| फेरारी ०५६
|rowspan=2| {{Pirelli}}
| ३
| {{flagicon|ESP}} [[फर्नांदो अलोन्सो]]&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=फर्नांदो अलोन्सो ने फेरारी सोबत करार केला.|दुवा=http://www.bbc.co.uk/sport/0/formula1/13452839|प्रकाशक=बि.बि.सी स्पोर्ट|दिनांक=८ [[मार्च]] २०१२}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|rowspan=2 |
|-
| ४
| {{flagicon|BRA}} [[फिलिपे मास्सा]]&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=मास्सा ने २०१३ फॉर्म्युला वन हंगामासाठी फेरारी सोबत करार केला|दुवा=http://en.espnf1.com/ferrari/motorsport/story/92066.html?CMP=chrome||प्रकाशक=ई.एस.पी.एन|दिनांक=१६ [[ऑक्टोबर]] २०१२}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|-
|rowspan=2| {{flagicon|GBR}} वोडाफोन मॅकलारेन मर्सिडिज-बेंझ
!rowspan=2| [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडिज-बेंझ]]
|rowspan=2| मॅकलारेन एम.पी.४-२८
|rowspan=2| मर्सिडीज एफ.ओ.१०८.एफ
|rowspan=2| {{Pirelli}}
| ५
| {{flagicon|GBR}} [[जेन्सन बटन]]&lt;ref name=&quot;Button&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा= http://www.autosport.com/news/report.php/id/95051|title=बटन ने मॅकलारेन सोबत बहु वर्षांच्या करार केला.|प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम|दिनांक=५ [[ऑक्टोबर]] २०११}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|rowspan=2 |
|-
| ६
| {{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]&lt;ref name=&quot;पेरेझ मॅकलारेन&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.f1fanatic.co.uk/2012/09/28/perez-takes-place-mercedesbound-hamilton-mclaren/|title=मॅकलारेन येथे मर्सिडिज-बेंझ कडे गेलेल्या हॅमिल्टनची जागा, पेरेझने घेतली|प्रकाशक=एफ.१.फेनेटीक.सिओ.युके|दिनांक=२८ [[सप्टेंबर]] २०१२}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|-
|rowspan=3 | {{flagicon|GBR}} लोटस एफ१ संघ
!rowspan=3 | [[लोटस एफ१]]-[[रेनो एफ१]]
|rowspan=3 | लोटस ई.२१
|rowspan=3 | रेनो आर.एस.२७-२०१३
|rowspan=3 |{{Pirelli}}
|rowspan=2| ७
| {{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=किमी रायकोन्नेन ने २०१३ फॉर्म्युला वन हंगामासाठी लोटस सोबत करार केला|दुवा=http://www.autosport.com/news/report.php/id/103853|प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम|दिनांक=२९ [[ऑक्टोबर]] २०१२}}&lt;/ref&gt;
| १-१७
|rowspan=3  |
|-
| {{flagicon|FIN|}} [[हिक्की कोवालाइन]]&lt;ref name=&quot;HK for KR&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=किमी रायकोन्नेनच्या जागी हिक्की कोवालाइन आता लोटस एफ१ संघात.|दुवा=http://www.autosport.com/news/report.php/id/111284|दिनांक=१० [[नोव्हेंबर]]  २०१३ | प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम}}&lt;/ref&gt;
| १८-१९
|-
| ८
| {{flagicon|FRA}} [[रोमन ग्रोस्जीन]]&lt;ref name=&quot;Romain back&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=रोमन ग्रोस्जीन २०१३ फॉर्म्युला वन हंगामासाठी लोटस एफ१ संघात राहणार.|दुवा=http://www.autosport.com/news/report.php/id/104858|प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम|दिनांक=१७ [[डिसेंबर]] २०१२}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|-
|rowspan=2| {{flagicon|DEU}} मर्सिडिज-बेंझ-ए.एम.जि.-पेट्रोनास एफ.१ संघ
!rowspan=2| [[मर्सिडिज-बेंझ]]
|rowspan=2| मर्सिडिज-बेंझ एफ.१.डब्ल्यु.०४
|rowspan=2| मर्सिडीज एफ.ओ. १०८.एफ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.mercedesf1.com/en/heritage/silver-arrows/f1-w04-2012/|title=मर्सिडिज-बेंझ एफ.१ डब्ल्यु.०४|प्रकाशक=[[मर्सिडिज-बेंझ|मर्सिडीज जीपी]]|accessdate=2017-02-17|archive-date=2014-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140201171433/http://www.mercedesf1.com/en/heritage/silver-arrows/f1-w04-2012/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|rowspan=2| {{Pirelli}}
| ९
| {{flagicon|DEU}} [[निको रॉसबर्ग]]&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www3.mercedes-gp.com/en/#/s/news/1148/mercedes-gp-petronas-nico-rosberg-agree-contract-extension|title=मर्सिडीज जीपी पेट्रोनास व निको रॉसबर्ग मधिल करारात विस्तार|दिनांक=१० [[नोव्हेंबर]] २०११|प्रकाशक=[[मर्सिडिज-बेंझ|मर्सिडीज जीपी]]|accessdate=2014-01-13|archive-date=2011-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20111107123744/http://www3.mercedes-gp.com/en#/s/news/1148/mercedes-gp-petronas-nico-rosberg-agree-contract-extension|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|rowspan=2 |
|-
| १०
| {{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]&lt;ref name=&quot;Hamiltion&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=लुइस हॅमिल्टनचा मर्सिडिज-बेंझ संघात तीन वषांसाठी प्रवेश.|दुवा=http://www.telegraph.co.uk/sport/motorsport/formulaone/lewishamilton/9572696/Lewis-Hamilton-to-join-Merecedes-Benz-in-100m-move-from-McLaren-signing-a-three-year-deal.html|दिनांक=२८ [[सप्टेंबर]] २०१२|प्रकाशक=द डेली टेलीग्राफ}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|-
|rowspan=2| {{flagicon|CHE}} सौबर एफ.१ संघ
!rowspan=2| [[सौबर]]-[[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|rowspan=2| सौबर सि.३२
|rowspan=2| फेरारी ०५६
|rowspan=2| {{Pirelli}}
| ११
| {{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]&lt;ref name=&quot;HUL सौबर&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=सौबर एफ.१ संघाने २०१३ फॉर्म्युला वन हंगामासाठी निको हल्केनबर्ग सोबत करार केला.|दुवा=http://www.sauberf1team.com/en/news.cfm?id=W95J4V1W-Sauber_F1_Team_signs_on_brNico_Huelkenberg_for_2013|accessdate=३१ [[ऑक्टोबर]] २०१२|प्रकाशक=सौबर एफ.१ संघ|दिनांक=३१ [[ऑक्टोबर]] २०१२|archive-date=2012-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104140121/http://www.sauberf1team.com/en/news.cfm?id=W95J4V1W-Sauber_F1_Team_signs_on_brNico_Huelkenberg_for_2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|rowspan=2 |
|-
| १२
| {{flagicon|MEX}} [[इस्तेबान गुतेरेझ]]&lt;ref name=&quot;Guti and Robin&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=सौबर एफ.१ संघाने इस्तेबान गुतेरेझ सोबत करार केला, रोबीन फ्रिजन्सला परीक्षण चालक म्हणुन नेमन्यात आले.|दुवा=http://www.sauberf1team.com/en/news.cfm?id=491RA6HS-Sauber_f1_Team_signs_Esteban_Gutierrez_as_its_race_driver_Robin_Frijns_becomes_test_and_reserve_driver|प्रकाशक=सौबर एफ.१ संघ|दिनांक=२३ [[नोव्हेंबर]]  २०१२|accessdate=२३ [[नोव्हेंबर]]  २०१२|archive-date=2012-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20121130011658/http://www.sauberf1team.com/en/news.cfm?id=491RA6HS-Sauber_F1_Team_signs_Esteban_Gutierrez_as_its_race_driver_Robin_Frijns_becomes_test_and_reserve_driver|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|-
|rowspan=2| {{flagicon|भारत}} सहारा फोर्स इंडिया एफ.१ संघ
!rowspan=2| [[फोर्स इंडिया]]-[[मर्सिडिज-बेंझ]]
|rowspan=2| फोर्स इंडिया व्हि.जे.एम.०६
|rowspan=2| मर्सिडीज एफ.ओ. १०८.एफ
|rowspan=2| {{Pirelli}}
| १४
| {{flagicon|GBR}} [[पॉल डि रेस्टा]]&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=पॉल डि रेस्टा ने सहारा फोर्स इंडिया एफ.१ संघा बरोबर करार केला.|दुवा=http://www.forceindiaf1.com/paul-di-resta|प्रकाशक=फोर्स इंडिया एफ.१ डॉट कॉम|दिनांक=३१ [[जानेवारी]] २०१३|accessdate=३१ [[जानेवारी]] २०१३|quote=.|archive-date=2013-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117230831/http://www.forceindiaf1.com/paul-di-resta|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|rowspan=2| {{flagicon|GBR}} [[जेम्स कलाडो]]&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=जेम्स कलाडोला फोर्स इंडियाचा राखीव चालक म्हणुन नेमण्यात आले.|दुवा=http://www.bbc.co.uk/sport/0/formula1/23936550|प्रकाशक=बि.बि.सी स्पोर्ट|दिनांक=२ [[सप्टेंबर]] २०१३}}&lt;/ref&gt;
|-
| १५
| {{flagicon|DEU}} [[आद्रियान सूटिल]]&lt;ref name=&quot;Sutil FI&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=आद्रियान सूटिलने सहारा फोर्स इंडिया मध्ये प्रवेश केल्यामुळे, संघाची चालक यादी पूर्ण झाली.|दुवा=http://www.forceindiaf1.com/news/detail/general/adrian-sutil-completes-sahara-force-indias-2013-line-up|प्रकाशक=फोर्स एफ.१ इंडिया डॉट कॉम|दिनांक=२८ [[फेब्रुवारी]] २०१३|accessdate=2014-01-13|archive-date=2013-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20130302224243/http://www.forceindiaf1.com/news/detail/general/adrian-sutil-completes-sahara-force-indias-2013-line-up|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|-
|rowspan=2| {{flagicon|GBR}} विलियम्स एफ१ संघ
!rowspan=2| [[विलियम्स एफ१]]-[[रेनो एफ१]]
|rowspan=2| विलियम्स एफ.डब्ल्यु.३५
|rowspan=2| रेनो आर.एस.२७-२०१३
|rowspan=2| {{Pirelli}}
| १६
| {{flagicon|VEN}} [[पास्टोर मालडोनाडो]]&lt;ref name=&quot;Williams २०१३&quot;/&gt;
| सर्व
|rowspan=2 |
|-
| १७
| {{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]&lt;ref name=&quot;Williams २०१३&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.f1fanatic.co.uk/2012/11/28/bottas-williams-race-seat-2013|title=बोट्टास २०१३ फॉर्म्युला वन हंगामासाठी विलियम्स एफ१ संघात|प्रकाशक=एफ वन फॅनॅटीक डॉट सिओ डॉट युके|दिनांक=२८ [[नोव्हेंबर]]  २०१२}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|-
|rowspan=2| {{flagicon|ITA}} स्कुदेरिआ टोरो रोस्सो
!rowspan=2| [[स्कुदेरिआ टोरो रोस्सो]]-[[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|rowspan=2| टोरो रोस्सो एस.टी.आर.८
|rowspan=2| फेरारी ०५६
|rowspan=2| {{Pirelli}}
| १८
| {{flagicon|FRA}} [[जीन-एरिक वेर्गने]]&lt;ref name=&quot;STR २०१३&quot;/&gt;
| सर्व
|rowspan=2| {{flagicon|RUS}} [[डॅनिल क्वयात]]&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=डॅन्निल क्वायात शुक्रवारच्या ब्राझील ग्रांप्रीसाठी सज्ज|दुवा=http://www.formula1.com/news/headlines/2013/11/15195.html|दिनांक=२ [[नोव्हेंबर]]  २०१३|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन डॉट कॉम|accessdate=2017-02-18|archive-date=2013-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131103191741/http://www.formula1.com/news/headlines/2013/11/15195.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Daniil Kvyat&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=टोरो रोस्सो संघातील डॅन्निल क्वायात शुक्रवारच्या ग्रांप्रीसाठी सज्ज|दुवा=http://www.autosport.com/news/report.php/id/110838|दिनांक=२६ [[ऑक्टोबर]] २०१३|प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९
| {{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]&lt;ref name=&quot;STR २०१३&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.f1fanatic.co.uk/2012/10/31//ricciardo-vergne-stay-toro-rosso-2013/|title=रीक्कार्डो आणि वेर्गने २०१३ फॉर्म्युला वन हंगामासाठी टोरो रोस्सो संघातुन बाहेर|प्रकाशक=एफ वन फॅनॅटीक डॉट सिओ डॉट युके|दिनांक=३१ [[ऑक्टोबर]] २०१२}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|-
|rowspan=2| {{flagicon|MYS}} कॅटरहॅम एफ१ संघ
!rowspan=2| [[कॅटरहॅम एफ१]]-[[रेनो एफ१]]
|rowspan=2| कॅटरहॅम सी.टि.०३
|rowspan=2| रेनो आर.एस.२७-२०१३
|rowspan=2| {{Pirelli}}
| २०
| {{flagicon|FRA}} [[चार्ल्स पिक]]&lt;ref name=&quot;CP C'ham&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=मारुशिया एफ१ चालक, चार्ल्स पिक कॅटरहॅम एफ१ संघात २०१३ फॉर्म्युला वन हंगामसाठी शामील.|दुवा=http://www.bbc.co.uk/sport/0/formula1/20453799|प्रकाशक=बि.बि.सी स्पोर्ट|दिनांक=२३ [[नोव्हेंबर]] २०१२}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|rowspan=2| {{flagicon|CHN}} [[मा किंगहुआ]]&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=मर्सिडिज-बेंझने पहिल्या सराव फेरीत जलद वेळ नोंदवला.|दुवा=http://www.f1fanatic.co.uk/2013/04/12/2013-chinese-grand-prix-practice-result-fp1/|प्रकाशक=एफ वन फॅनॅटीक डॉट सिओ डॉट युके|दिनांक=१२ [[एप्रिल]] २०१३|accessdate=2017-06-15|archive-date=2013-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20130412064303/http://www.f1fanatic.co.uk/2013/04/12/2013-chinese-grand-prix-practice-result-fp1/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{flagicon|FIN}} [[हिक्की कोवालाइन]]&lt;ref name=&quot;BHR FP१&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०१३ बहरैन ग्रांप्रीच्या परिक्षण फेरीत फिलिपे मास्सा पहिल्या क्रमांकावर.|दुवा=http://www.autosport.com/news/report.php/id/106866|प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम|दिनांक=१९ [[एप्रिल]] २०१३}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{flagicon|USA}} [[अलेक्झांडर रॉसी]]&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.formula1.com/news/headlines/2013/6/14643.html|title=दि रेस्ता माँत्रियाल येथील ग्रांपी मध्ये पहिल्या क्रमांकावर.|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन डॉट कॉम|दिनांक=७ [[जून]] २०१३|accessdate=2017-06-15|archive-date=2013-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20130610022625/http://www.formula1.com/news/headlines/2013/6/14643.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| २१
| {{flagicon|NLD}} [[गिएडो वॅन डर गार्डे]]&lt;ref name=&quot;Giedo&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=गिएडो वॅन डर गार्डे, कॅटरहॅम एफ१ संघासाठी धावणार.|दुवा=http://www.gpupdate.net/en/f1-news/289998/van-der-garde-to-race-for-caterham/|प्रकाशक=जि.पी.यु.अपडेट डॉट.नेट|दिनांक=१ [[फेब्रुवारी]] २०१३|accessdate=१ [[फेब्रुवारी]] २०१३}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|-
|rowspan=2| {{flagicon|RUS}} मारुशिया एफ१ संघ
!rowspan=2| [[मारुशिया एफ१]]-[[कॉसवर्थ]]
|rowspan=2| मारुशिया एम.आर.०२
|rowspan=2| कॉसवर्थ सि.ए.२०१३
|rowspan=2| {{Pirelli}}
| २२
| {{flagicon|FRA}} [[ज्युल्स बियांची]]&lt;ref name=&quot;Bianchi Marussia&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=ज्युल्स बियांची मारुशिया एफ१ संघासाठी धावणार.|दुवा=http://www.marussiaf1team.com/news/762/|प्रकाशक=मारुशिया.एफ.१.टिम डॉट.कॉम|दिनांक=१ [[मार्च]] २०१३|accessdate=१ [[मार्च]] २०१३|archive-date=2013-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130304055252/http://www.marussiaf1team.com/news/762/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|rowspan=2| {{flagicon|VEN}} [[रॉल्डोफो गोंझालेझ]]&lt;ref name=&quot;BHR FP१&quot;/&gt;
|-
| २३
| {{flagicon|GBR}} [[मॅक्स चिल्टन]]&lt;ref name=&quot;Chilton&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=मॅक्स चिल्टनचे, फॉर्म्युला वन मधील पदार्पण २०१३ हंगामतुन होणार.|दुवा=http://www.marussiaf1team.com/news/702/|प्रकाशक=मारुशिया.एफ.१.टिम डॉट.कॉम|दिनांक=१८ [[डिसेंबर]] २०१२|accessdate=१८ [[डिसेंबर]] २०१२|archive-date=2012-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20121231232951/http://www.marussiaf1team.com/news/702/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| सर्व
|}

==हंगामाचे वेळपत्रक==

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| फेरी  
!rowspan=&quot;2&quot;| अधिक्रुत रेस नाव 
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!rowspan=&quot;2&quot;| शहर 
!rowspan=&quot;2&quot;| तारीख 
!colspan=&quot;2&quot;| वेळ 
|-
! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]]
! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]]
|-
! १
| [[रोलेक्स]] [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]
| [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न ग्रांप्री सर्किट]]
| [[मेलबर्न]]
| [[मार्च]] १७
|
|
|-
! २
| [[पेट्रोनास]] [[मलेशियन ग्रांप्री]]
| [[मलेशियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|MYS}} [[सेपांग आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[क्वालालंपूर]]
| [[मार्च]] २४
|
|
|-
! ३
| [[यु.बि.एस.]] [[चिनी ग्रांप्री]]
| [[चिनी ग्रांप्री]]
| {{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[शांघाय]]
| [[एप्रिल]] १४
|
|
|-
! ४
| [[गल्फ एर]] [[बहरैन ग्रांप्री]]
| [[बहरैन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[साखिर]]
| [[एप्रिल]] २१
|
|
|-
! ५
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री|ग्रान प्रिमीयो डी इस्पाना]]
| [[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
| {{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी काटलुन्या]]
| [[बार्सिलोना]]
| [[मे]] १२
|
|
|-
! ६
| [[मोनॅको ग्रांप्री|ग्रांप्री डी मोनॅको]]
| [[मोनॅको ग्रांप्री]]
| {{flagicon|MCO}} [[सर्किट डी मोनॅको]]
| [[मॉन्टे कार्लो]]
| [[मे]] २६
|
|
|-
! ७
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री|ग्रांप्री दु कॅनडा]]
| [[कॅनेडियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]]
| [[माँत्रियाल]]
| [[जून]] ९
|
|
|-
! ८
| [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
| [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
| {{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]]
| [[सिल्वेरस्टोन]]
| [[जून]] ३०
|
|
|-
! ९
| [[जर्मन ग्रांप्री|ग्रोसर प्रिस वॉन डुस्चलँड]]
| [[जर्मन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[नुर्बुर्गरिंग]]
| [[नुर्बुर्ग]]
| [[जुलै]] ७
|
|
|-
! १०
| [[हंगेरियन ग्रांप्री|माग्यर नागीदिज]]
| [[हंगेरियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]]
| [[बुडापेस्ट]]
| [[जुलै]] २८
|
|
|-
! ११
| [[शेल]] [[बेल्जियम ग्रांप्री]]
| [[बेल्जियम ग्रांप्री]]
| {{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]]
| [[बेल्जियम]]
| [[ऑगस्ट]] २५
|
|
|-
! १२
| [[इटालियन ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डी'इटालिया]]
| [[इटालियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|ITA}} [[अटोड्रोमो नझिओनल डी मोंझा]]
| [[मोंझा]]
| [[सप्टेंबर]] ८
|
|
|-
! १३
| [[सिंगापूर ग्रांप्री]]
| [[सिंगापूर ग्रांप्री]]
| {{flagicon|SGP}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]]
| [[सिंगापूर]]
| [[सप्टेंबर]] २२
|
|
|-
! १४
| [[कोरियन ग्रांप्री]]
| [[कोरियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|KOR}} [[कोरिया आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[योनगाम]]
| [[ऑक्टोबर]] ६
|
|
|-
! १५
| [[जपानी ग्रांप्री]]
| [[जपानी ग्रांप्री]]
| {{flagicon|JPN}} [[सुझुका सर्किट]]
| [[सुझुका]]
| [[ऑक्टोबर]] १३
|
|
|-
! १६
| [[एअरटेल]] [[भारतीय ग्रांप्री]]
| [[भारतीय ग्रांप्री]]
| {{flagicon|भारत}} [[बुद्ध आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[नोएडा]]
| [[ऑक्टोबर]] २७
|
|
|-
! १७
| [[एतिहाद एअरवेज]] [[अबु धाबी ग्रांप्री]]
| [[अबु धाबी ग्रांप्री]]
| {{flagicon|ARE}} [[यास मरिना सर्किट]]
| [[अबु धाबी]]
| [[नोव्हेंबर]] ३
|
|
|-
! १८
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
| [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
| {{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]]
| [[ऑस्टिन]]
| [[नोव्हेंबर]] १७
|
|
|-
! १९
| [[ब्राझिलियन ग्रांप्री|ग्रांडे प्रीमियो दो ब्राझिल]]
| [[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|BRA}} [[अटोड्रोम जोस कार्लोस पेस]]
| [[साओ पाउलो]]
| [[नोव्हेंबर]] २४
|
|
|-
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0; text-align:center&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref name=&quot;FIA calender&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|title=एफ.आय.ए. २०१३ फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळपत्रक|दुवा=http://www.fia.com/championship/formula-1-world-championship/2013/calendar|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|access-date=2017-02-17|archive-date=2013-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130422152613/http://www.fia.com/championship/formula-1-world-championship/2013/calendar|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|title=२०१३ फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळपत्रक|दुवा=http://www.formula1.com/races/calendar.html |प्रकाशक=एफ.आय.ए.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.autosport.com/news/report.php/id/105906|title=२०१३ फॉर्म्युला वन वेळपत्रकात १९ शर्यती|दिनांक=८ [[मार्च]]२०१३|work=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम|प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम|accessdate=८ [[मार्च]]  २०१३}}&lt;/ref&gt;
|}

==हंगामाचे निकाल==
===ग्रांप्री===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; 
! शर्यत क्र.
! ग्रांप्री
! पोल पोझिशन
! जलद फेरी
! विजेता चालक
! विजेता कारनिर्माता
! माहिती
|-
! १
| {{flagicon|AUS}} [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]
| {{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]
| {{flagicon|GBR}} [[लोटस एफ१]]-[[रेनोल्ट]]
| [[२०१३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! २
| {{flagicon|MYS}} [[मलेशियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]]-[[रेनोल्ट]]
| [[२०१३ मलेशियन ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! ३
| {{flagicon|CHN}} [[चिनी ग्रांप्री]]
| {{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|ESP}} [[फर्नांदो अलोन्सो]]
| {{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| [[२०१३ चिनी ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! ४
| {{flagicon|BHR}} [[बहरैन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[निको रॉसबर्ग]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]]-[[रेनोल्ट]]
| [[२०१३ बहरैन ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! ५
| {{flagicon|ESP}} [[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[निको रॉसबर्ग]]
| {{flagicon|MEX}} [[इस्तेबान गुतेरेझ]]
| {{flagicon|ESP}} [[फर्नांदो अलोन्सो]]
| {{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| [[२०१३ स्पॅनिश ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! ६
| {{flagicon|MCO}} [[मोनॅको ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[निको रॉसबर्ग]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|DEU}} [[निको रॉसबर्ग]]
| {{flagicon|DEU}} [[मर्सिडिज-बेंझ]]
| [[२०१३ मोनॅको ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! ७
| {{flagicon|CAN}} [[कॅनेडियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|AUS}} [[मार्क वेबर]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]]-[[रेनोल्ट]]
| [[२०१३ कॅनेडियन ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! ८
| {{flagicon|GBR}} [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
| {{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| {{flagicon|AUS}} [[मार्क वेबर]]
| {{flagicon|DEU}} [[निको रॉसबर्ग]]
| {{flagicon|DEU}} [[मर्सिडिज-बेंझ]]
| [[२०१३ ब्रिटिश ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! ९
| {{flagicon|DEU}} [[जर्मन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| {{flagicon|ESP}} [[फर्नांदो अलोन्सो]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]]-[[रेनोल्ट]]
| [[२०१३ जर्मन ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! १०
| {{flagicon|HUN}} [[हंगेरियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| {{flagicon|AUS}} [[मार्क वेबर]]
| {{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| {{flagicon|DEU}} [[मर्सिडिज-बेंझ]]
| [[२०१३ हंगेरियन ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! ११
| {{flagicon|BEL}} [[बेल्जियम ग्रांप्री]]
| {{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]]-[[रेनोल्ट]]
| [[२०१३ बेल्जियम ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! १२
| {{flagicon|ITA}} [[इटालियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]]-[[रेनोल्ट]]
| [[२०१३ इटालियन ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! १३
| {{flagicon|SGP}} [[सिंगापूर ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]]-[[रेनोल्ट]]
| [[२०१३ सिंगापूर ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! १४
| {{flagicon|KOR}} [[कोरियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]]-[[रेनोल्ट]]
| [[२०१३ कोरियन ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! १५
| {{flagicon|JPN}} [[जपानी ग्रांप्री]]
| {{flagicon|AUS}} [[मार्क वेबर]]
| {{flagicon|AUS}} [[मार्क वेबर]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]]-[[रेनोल्ट]]
| [[२०१३ जपानी ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! १६
| {{flagicon|भारत}} [[भारतीय ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]]-[[रेनोल्ट]]
| [[२०१३ भारतीय ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! १७
| {{flagicon|ARE}} [[अबु धाबी ग्रांप्री]]
| {{flagicon|AUS}} [[मार्क वेबर]]
| {{flagicon|ESP}} [[फर्नांदो अलोन्सो]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]]-[[रेनोल्ट]]
| [[२०१३ अबु धाबी ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! १८
| {{flagicon|USA}} [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]]-[[रेनोल्ट]]
| [[२०१३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
! १९
| {{flagicon|BRA}} [[ब्राझिलियन ग्रांप्री]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|AUS}} [[मार्क वेबर]]
| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
| {{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]]-[[रेनोल्ट]]
| [[२०१३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|माहिती]] 
|-
|}

===गुण प्रणाली===

खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत पहिल्या दहा वर्गीकृत चालकांना असे गुण दिले जातात:

{|class=&quot;wikitable&quot;
!निकालातील स्थान
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१ला'''
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''२रा'''
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|'''३रा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''४था'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''५वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''६वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''७वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''८वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''९वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१०वा'''
|-
!गुण
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|२५
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|१८
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|१५
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१०
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|८
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|६
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|४
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१
|-
|}

पूर्ण गुण प्रदान करण्यासाठी, शर्यत विजेत्याने नियोजित शर्यतीच्या किमान अंतराच्या ७५% पूर्ण करणे आवश्यक आहे. शर्यत विजेत्याने शर्यतीच्या ७५% पेक्षा कमी अंतर पूर्ण केल्यास, जर किमान दोन पूर्ण फेऱ्या असतील तर त्याला १/२ गुण प्रदान करण्यात येतील.{{refn|group=note|name=race abandoned|जर शर्यतीत दोन फेऱ्या पूर्ण केल्या जाऊ शकत नाहीत अशा घटनेत कोणतेही गुण दिले जात नाहीत आणि शर्यत रद्द केली जाते.&lt;ref name=&quot;sporting regs&quot;/&gt;}} शर्यतीच्या समारोपानंतर जर टाय झाल्यास, &quot;काऊंट-बॅक&quot; प्रणालीचा वापर करून टायब्रेकर करण्यात येतो, ज्या मध्ये चालकाच्या सर्वात उत्तम निकाल लक्षात घेउन, गुण दिले जातात.{{refn|जर दोन किंवा अधिक चालकांना अथवा कारनिर्मात्यांना &quot;सर्वात उत्तम निकाल&quot; प्रणालीप्रमाणे जर समान गुण, समान वेळेस मिळाले तर त्यांचा पुढील उत्तम निकाल वापरला जाईल. पुढे जर या प्रणालीमुळे जर दोन किंवा अधिक चालकांना अथवा कारनिर्मात्यांना जर समान गुण, समान वेळेस मिळाले तर एफआयए योग्य ठरेल अशा निकषांनुसार विजेता नामांकीत करेल.&lt;ref name=&quot;sporting regs&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=२०१७ फॉर्म्युला वन क्रीडा नियमन|दुवा=http://www.fia.com/file/54256/download/18381?token=lMCfyJzf|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|प्रकाशक=एफ.आय.ए. डॉट.कॉम|दिनांक=९ मार्च २०१७|दिनांक=९ एप्रिल २०१७|}}&lt;/ref&gt;|group=note|name = standings tiebreaker}}

===चालक===
{|
|valign=&quot;top&quot;|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
!valign=&quot;middle&quot;| स्थान
!valign=&quot;middle&quot;| चालक
! [[२०१३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUS}}
! [[२०१३ मलेशियन ग्रांप्री|मले]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MYS}}
! [[२०१३ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CHN}}
! [[२०१३ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BHR}}
! [[२०१३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] &lt;br /&gt;{{flagicon|ESP}}
! [[२०१३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MCO}}
! [[२०१३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CAN}}
! [[२०१३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|GBR}}
! [[२०१३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]&lt;br /&gt;{{flagicon|DEU}}
! [[२०१३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|HUN}}
! [[२०१३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BEL}}
! [[२०१३ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]] &lt;br /&gt;{{flagicon|ITA}}
! [[२०१३ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]&lt;br /&gt;{{flagicon|SGP}}
! [[२०१३ कोरियन ग्रांप्री|कोरिया]]&lt;br /&gt;{{flagicon|KOR}}
! [[२०१३ जपानी ग्रांप्री|जपान]]&lt;br /&gt;{{flagicon|JPN}}
! [[२०१३ भारतीय ग्रांप्री|भारत]]&lt;br /&gt;{{flagicon|भारत}}
! [[२०१३ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ARE}}
! [[२०१३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
! [[२०१३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BRA}}
!valign=&quot;middle&quot;| गुण
|-
! १
|align=left| {{flagicon|DEU}} [[सेबास्टियान फेटेल]]
|style=&quot;background:#FFDF९F;&quot;| '''३'''
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ''४''
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| ''१''
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ४
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| ''२''
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| १
|style=&quot;background:#FFDF९F;&quot;| ३
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| ''१''
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''''१'''''
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''''१'''''
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| १
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| १
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''''१'''''
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''१'''
! ३९७
|-
! २
|align=left| {{flagicon|ESP}} [[फर्नांदो अलोन्सो]]
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| २
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| १
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ८
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| १
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ७
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| २
|style=&quot;background:#FFDF९F;&quot;| ३
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ''४''
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ५
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| २
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| २
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| २
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ६
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ४
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ११
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ''५''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#FFDF९F;&quot;| ३
! २४२
|-
! ३
|align=left| {{flagicon|AUS}} [[मार्क वेबर]]
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ६
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| २
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ७
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ५
|style=&quot;background:#FFDF९F;&quot;| ३
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ''४''
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| ''२''
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ७
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ''४''
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ५
|style=&quot;background:#FFDF९F;&quot;| ३
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५†
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| '''''२'''''
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| '''२'''
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| ''२''
! १९९
|-
! ४
|align=left| {{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ५
|style=&quot;background:#FFDF९F;&quot;| ३
|style=&quot;background:#FFDF९F;&quot;| '''३'''
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ५
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ४
|style=&quot;background:#FFDF९F;&quot;| ३
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| '''४'''
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| '''५'''
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#FFDF९F;&quot;| '''३'''
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ''९''
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ५
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ५
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ६
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ९
! १८९
|-
! ५
|align=left| {{flagicon|FIN}} [[किमी रायकोन्नेन]]
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| ''१''
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ७
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| २
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| २
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| २
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| १०
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ९
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ५
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| २
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| २
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ११
|style=&quot;background:#FFDF९F;&quot;| ३
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| २
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ५
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ''७''
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|  
|  
! १८३
|-
! ६
|align=left| {{flagicon|DEU}} [[निको रॉसबर्ग]]
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ४
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| '''९'''
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| '''६'''
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ५
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| १
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ९
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १९†
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ४
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ६
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ४
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ७
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ८
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| २
|style=&quot;background:#FFDF९F;&quot;| ३
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ९
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ५
! १७१
|-
! ७
|align=left| {{flagicon|FRA}} [[रोमन ग्रोस्जीन]]
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| १०
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ६
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ९
|style=&quot;background:#FFDF९F;&quot;| ३
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १९†
|style=&quot;background:#FFDF९F;&quot;| ३
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ६
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ८
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ८
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#FFDF९F;&quot;| ३
|style=&quot;background:#FFDF९F;&quot;| ३
|style=&quot;background:#FFDF९F;&quot;| ३
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ४
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| २
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
! १३२
|-
! ८
|align=left| {{flagicon|BRA}} [[फिलिपे मास्सा]]
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ४
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ५
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#FFDF९F;&quot;| ३
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ८
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ६
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ८
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ७
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ४
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ६
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ९
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| १०
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ४
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ८
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ७
! ११२
|-
! ९
|align=left| {{flagicon|GBR}} [[जेन्सन बटन]]
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ९
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७†
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ५
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| १०
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ८
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ६
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ७
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ६
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| १०
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ७
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ८
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ९
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| १०
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ४
! ७३
|-
! १०
|align=left| {{flagicon|DEU}} [[निको हल्केनबर्ग]]
|style=&quot;background:#FFFFFF;&quot;| सु.ना.
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ८
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| १०
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ११
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| १०
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| १०
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ११
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ५
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ९
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ४
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १९†
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ६
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ८
! ५१
|-
! ११
|align=left| {{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ११
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ''९''
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ११
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ६
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ९
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६†
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ११
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| २०†
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ८
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ९
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ११
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ८
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| १०
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ५
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ९
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ७
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ६
! ४९
|-
! १२
|align=left| {{flagicon|GBR}} [[पॉल डि रेस्टा]]
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ८
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ८
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ४
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ७
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ९
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ७
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ९
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ११
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८†
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| २०†
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ११
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ८
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ११
! ४८
|-
! १३
|align=left| {{flagicon|DEU}} [[आद्रियान सूटिल]]
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ७
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ५
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| १०
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ९
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६†
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| १०
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| २०†
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ९
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| १०
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
! २९
|-
! १४
|align=left| {{flagicon|AUS}} [[डॅनियल रीक्कार्डो]]
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८†
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| १०
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ८
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| १०
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ७
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १९†
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| १०
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ११
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| १०
! २०
|-
! १५
|align=left| {{flagicon|FRA}} [[जीन-एरिक वेर्गने]]
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| १०
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ८
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ६
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८†
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
! १३
|-
! १६
|align=left| {{flagicon|MEX}} [[इस्तेबान गुतेरेझ]]
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ''११''
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| २०†
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ११
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
! ६
|-
! १७
|align=left| {{flagicon|FIN}} [[वालट्टेरी बोट्टास]]
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ११
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ८
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
! ४
|-
! १८
|align=left| {{nowrap|{{flagicon|VEN}} [[पास्टोर मालडोनाडो]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;}}
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ११
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ११
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| १०
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ११
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ११
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
! १
|-
! १९
|align=left| {{flagicon|FRA}} [[ज्युल्स बियांची]]
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १९
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १९
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| २०
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
! ०
|-
! २०
|align=left| {{flagicon|FRA}} [[चार्ल्स पिक]]
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १९
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १९
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| २०
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
! ०
|-
! २१
|align=left| {{flagicon|FIN}} [[हिक्की कोवालाइन]]
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
! ०
|-
! २२
|align=left| {{nowrap|{{flagicon|NLD}} [[गिएडो वॅन डर गार्डे]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;}}
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| २१
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १९
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८
! ०
|-
! २३
|align=left| {{flagicon|GBR}} [[मॅक्स चिल्टन]]
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| २०
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १९
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १९
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १९
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १९
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| २०
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १९
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| २१
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| २१
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १९
! ०
|-
!valign=&quot;middle&quot;| स्थान
!valign=&quot;middle&quot;| चालक
! [[२०१३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUS}}
! [[२०१३ मलेशियन ग्रांप्री|मले]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MYS}}
! [[२०१३ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CHN}}
! [[२०१३ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BHR}}
! [[२०१३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] &lt;br /&gt;{{flagicon|ESP}}
! [[२०१३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MCO}}
! [[२०१३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CAN}}
! [[२०१३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|GBR}}
! [[२०१३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]&lt;br /&gt;{{flagicon|DEU}}
! [[२०१३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|HUN}}
! [[२०१३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BEL}}
! [[२०१३ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]] &lt;br /&gt;{{flagicon|ITA}}
! [[२०१३ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]&lt;br /&gt;{{flagicon|SGP}}
! [[२०१३ कोरियन ग्रांप्री|कोरिया]]&lt;br /&gt;{{flagicon|KOR}}
! [[२०१३ जपानी ग्रांप्री|जपान]]&lt;br /&gt;{{flagicon|JPN}}
! [[२०१३ भारतीय ग्रांप्री|भारत]]&lt;br /&gt;{{flagicon|भारत}}
! [[२०१३ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ARE}}
! [[२०१३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
! [[२०१३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BRA}}
!valign=&quot;middle&quot;| गुण
|}
|valign=&quot;top&quot;|
|}

{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ}}
† चालकाने ग्रांप्री पूर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पूर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

===कारनिर्माते===
{|
|valign=&quot;top&quot;|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
!valign=&quot;middle&quot;| क्र.
!valign=&quot;middle&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| गाडी क्र.
! [[२०१३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUS}}
! [[२०१३ मलेशियन ग्रांप्री|मले]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MYS}}
! [[२०१३ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CHN}}
! [[२०१३ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BHR}}
! [[२०१३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] &lt;br /&gt;{{flagicon|ESP}}
! [[२०१३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MCO}}
! [[२०१३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CAN}}
! [[२०१३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|GBR}}
! [[२०१३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]&lt;br /&gt;{{flagicon|DEU}}
! [[२०१३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|HUN}}
! [[२०१३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BEL}}
! [[२०१३ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]] &lt;br /&gt;{{flagicon|ITA}}
! [[२०१३ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]&lt;br /&gt;{{flagicon|SGP}}
! [[२०१३ कोरियन ग्रांप्री|कोरिया]]&lt;br /&gt;{{flagicon|KOR}}
! [[२०१३ जपानी ग्रांप्री|जपान]]&lt;br /&gt;{{flagicon|JPN}}
! [[२०१३ भारतीय ग्रांप्री|भारत]]&lt;br /&gt;{{flagicon|भारत}}
! [[२०१३ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ARE}}
! [[२०१३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
! [[२०१३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BRA}}
!valign=&quot;middle&quot;| गुण
|-
!rowspan=2| १
|rowspan=2 align=left| {{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] -[[रेनोल्ट]]
| १
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''३'''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''४''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''१''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| ''२''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''१''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''१'''''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''१'''''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#FFFFBF;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''''१'''''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
!rowspan=2 align=right| ५९६
|-
| २
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''४''
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| ''२''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''४''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५†
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''''२'''''
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| '''२'''
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| ''२''
|-
!rowspan=2| २
|rowspan=2 align=left| {{flagicon|DEU}} [[मर्सिडिज-बेंझ]]
| ९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| '''९'''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| '''६'''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९†
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#DFDFDF;&quot;| २
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
!rowspan=2 align=right| ३६०
|-
| १०
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''३'''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| '''४'''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| '''५'''
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| '''१'''
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| '''३'''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''९''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|-
!rowspan=2| ३
|rowspan=2 align=left| {{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| ३
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| १
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''४''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ११
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''५''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
!rowspan=2 align=right| ३५४
|-
| ४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ४
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ८
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|-
!rowspan=2| ४
|rowspan=2 align=left| {{flagicon|GBR}} [[लोटस एफ१]]-[[रेनोल्ट]]
| ७
|style=&quot;background:#ffffbf;&quot;| ''१''
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ''७''
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
!rowspan=2 align=right| ३१५
|-
| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९†
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#ffdf9f;&quot;| ३
|style=&quot;background:#FFDF९F;&quot;| ३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfdfdf;&quot;| २
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|-
!rowspan=2| ५
|rowspan=2 align=left| {{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडिज-बेंझ]]
| ५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७†
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
!rowspan=2 align=right| १२२
|-
| ६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ११
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ''९''
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ११
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६†
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २०†
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ५
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ९
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|-
!rowspan=2| ६
|rowspan=2 align=left| {{flagicon|भारत}} [[फोर्स इंडिया]]-[[मर्सिडिज-बेंझ]]
| १४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ११
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८†
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| २०†
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ८
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
!rowspan=2 align=right| ७७
|-
| १५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६†
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २०†
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| ९
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| १०
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|-
!rowspan=2| ७
|rowspan=2 align=left| {{flagicon|CHE}} [[सौबर]]-[[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| ११
|style=&quot;background:#FFFFFF;&quot;| सु.ना.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ११
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ११
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ९
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १९†
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
!rowspan=2 align=right| ५७
|-
| १२
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ''११''
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| २०†
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|-
!rowspan=2| ८
|rowspan=2 align=left| {{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ टोरो रोस्सो]]-[[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| १८
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ६
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८†
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
!rowspan=2 align=right| ३३
|-
| १९
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८†
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९†
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#DFFFDF;&quot;| १०
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ११
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|-
!rowspan=2| ९
|rowspan=2 align=left| {{flagicon|GBR}} [[विलियम्स एफ१]]-[[रेनोल्ट]]
| १६
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ११
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| १०
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| ११
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ११
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
!rowspan=2 align=right| ५
|-
| १७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| ११
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १२
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १३
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १२
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#dfffdf;&quot;| ८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|-
!rowspan=2| १०
|rowspan=2 align=left| {{flagicon|RUS}} [[मारुशिया एफ१]]-[[कॉसवर्थ]]
| २२
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १३
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १९
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| २०
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
! rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;right&quot; | ०
|-
| २३
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| २०
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १९
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| २०
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १९
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| २१
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| २१
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १९
|-
!rowspan=2| ११
|rowspan=2 align=left| {{flagicon|MYS}} [[कॅटरहॅम एफ१]]-[[रेनोल्ट]]
| २०
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १७
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १९
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १४
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १९
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| २०
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
!rowspan=2 align=right| ०
|-
| २१
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| २१
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १५
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १४
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १८
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १६
|style=&quot;background:#cfcfff;&quot;| १५
|style=&quot;background:#efcfff;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#EFCFFF;&quot;| मा.
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १९
|style=&quot;background:#CFCFFF;&quot;| १८
|-
!valign=&quot;middle&quot;| क्र.
!valign=&quot;middle&quot;| कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| गाडी क्र.
! [[२०१३ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUS}}
! [[२०१३ मलेशियन ग्रांप्री|मले]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MYS}}
! [[२०१३ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CHN}}
! [[२०१३ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BHR}}
! [[२०१३ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]] &lt;br /&gt;{{flagicon|ESP}}
! [[२०१३ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MCO}}
! [[२०१३ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनेडि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CAN}}
! [[२०१३ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|GBR}}
! [[२०१३ जर्मन ग्रांप्री|जर्मन]]&lt;br /&gt;{{flagicon|DEU}}
! [[२०१३ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|HUN}}
! [[२०१३ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BEL}}
! [[२०१३ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]] &lt;br /&gt;{{flagicon|ITA}}
! [[२०१३ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]&lt;br /&gt;{{flagicon|SGP}}
! [[२०१३ कोरियन ग्रांप्री|कोरिया]]&lt;br /&gt;{{flagicon|KOR}}
! [[२०१३ जपानी ग्रांप्री|जपान]]&lt;br /&gt;{{flagicon|JPN}}
! [[२०१३ भारतीय ग्रांप्री|भारत]]&lt;br /&gt;{{flagicon|भारत}}
! [[२०१३ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ARE}}
! [[२०१३ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
! [[२०१३ ब्राझिलियन ग्रांप्री|ब्राझि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BRA}}
!valign=&quot;middle&quot;| गुण
|}
| valign=&quot;top&quot; |
|}

{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ}}
† चालकाने ग्रांप्री पूर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पूर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

==२०१३ फॉर्म्युला वन हंगामातील कार==
&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
File:Giedo van der Garde 2013 Catalonia test (19-22 Feb) Day 3.jpg|कॅटरहॅम सी.टि.०३
File:F1 2013 Belgian Grand Prix - Alonso at Q1.jpg|फेरारी एफ.१३८ 
File:Adrian Sutil 2013 Catalonia test (19-22 Feb) Day 3.jpg|फोर्स इंडिया व्हि.जे.एम.०६ 
File:Kimi Raikkonen 2013 Catalonia test (19-22 Feb) Day 2-1.jpg|लोटस ई.२१ 
File:Max Chilton 2013 Malaysia FP1.jpg|मारुशिया एम.आर.०२ 
File:Sergio Perez 2013 Malaysia FP2.jpg|मॅकलारेन एम.पी.४-२८
File:Nico Rosberg 2013 Catalonia test (19-22 Feb) Day 3.jpg|मर्सिडिज-बेंझ एफ.१.डब्ल्यु.०४ 
File:Sebastian Vettel 2013 Catalonia test (19-22 Feb) Day 2-2.jpg|रेड बुल आर.बी.९ 
File:Esteban Gutierrez 2013 Malaysia FP2.jpg|सौबर सि.३२ 
File:Jean-Eric Vergne 2013 Catalonia test (19-22 Feb) Day 3-1.jpg|टोरो रोस्सो एस.टी.आर.८ 
File:Pastor Maldonado 2013 Malaysia FP2 1.jpg|विलियम्स एफ.डब्ल्यु.३५ 
&lt;/gallery&gt;

== हे सुद्धा पहा ==
# [[फॉर्म्युला वन]]
# [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन चालक यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]]

==तळटीप==
{{reflist|group=note}}

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी|2}}

== बाह्य दुवे ==
# [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{२०१३ फॉर्म्युला वन हंगाम}}
{{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}}

[[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]]</text>
      <sha1>8caj331k0dx6wsz753ab96ytsx63vyz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>टेड टर्नर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163012</id>
    <revision>
      <id>2683470</id>
      <parentid>2187856</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T12:14:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>वर्ग</comment>
      <origin>2683470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1743" sha1="k7pbwsb977jyfxssfgggsrfiaurfwp0" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''रॉबर्ट एडवर्ड''' ''टेड'' '''टर्नर तिसरा''' ([[नोव्हेंबर १९]], [[इ.स. १९३८]]:[[सिनसिनाटी]], [[ओहायो]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] - ) हा अमेरिकन उद्योगपती आणि दानशूर आहे. टर्नरने [[सीएनएन]] तसेच [[डब्ल्यूटीबीएस]] या दूरचित्रवाणी वृत्तवाहिन्यांची स्थापना केली. याशिवाय [[अटलांटा ब्रेव्ह्ज]] हा [[बेसबॉल]] संघ तसेच [[टे़ड्स मॉन्टाना ग्रिल]] ही रेस्टॉरंट साखळी याच्या मालकीची आहे.

[[चित्र:Ted Turner at the LBJ Foundation.jpg|upright|इवलेसे]]
टर्नरने [[संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्रांना]] एक अब्ज [[अमेरिकन डॉलर]] दान केले होते.

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:टर्नर, टेड}}
[[वर्ग:सीएनए]]
[[वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती]]
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>k7pbwsb977jyfxssfgggsrfiaurfwp0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2683472</id>
      <parentid>2683470</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T12:35:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2683472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6539" sha1="lmjlp2ab0uw0bw8xjosv2ohv7k5q6s4" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''रॉबर्ट एडवर्ड''' ''टेड'' '''टर्नर तिसरा''' ([[नोव्हेंबर १९]], [[इ.स. १९३८]]:[[सिनसिनाटी]], [[ओहायो]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] - [[६ मे]], [[इ.स. २०२६|२०२६]]:[[लमाँट, फ्लोरिडा]], अमेरिका) हा अमेरिकन उद्योगपती आणि दानशूर आहे. टर्नरने [[सीएनएन]] तसेच [[डब्ल्यूटीबीएस]] या दूरचित्रवाणी वृत्तवाहिन्यांची स्थापना केली. याशिवाय [[अटलांटा ब्रेव्ह्ज]] हा [[बेसबॉल]] संघ तसेच [[टेड्स मॉन्टाना ग्रिल]] ही रेस्टॉरंट साखळी याच्या मालकीची आहे.

टर्नरने [[संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्रांना]] एक अब्ज [[अमेरिकन डॉलर]] दान केले होते.

== सुरुवातीचे जीवन ==
[[चित्र:Ted Turner at the LBJ Foundation.jpg|डावे|इवलेसे]]
टर्नरचा जन्म १९ नोव्हेंबर १९३८ रोजी [[सिन्सिनाटी]], [[ओहायो]] येथे झाला.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |title=Ted Turner |encyclopedia=Britannica Money |url=https://www.britannica.com/money/Ted-Turner |access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=May 6, 2026 |title=Ted Turner Fast Facts |url=https://edition.cnn.com/us/ted-turner-fast-facts |access-date=May 7, 2026 |website=CNN}}&lt;/ref&gt; ते फ्लोरेन्स (पूर्वीची रूनी) आणि जाहिरातफलक उद्योजक रॉबर्ट एडवर्ड टर्नर दुसरे यांचे पुत्र होत.&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://www.cnn.com/us/ted-turner-fast-facts|title = Ted Turner Fast Facts |website = [[CNN]]|date = May 6, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url = https://apnews.com/article/ted-turner-cnn-death-obit-4ec07d2aecea43aa86f92b294d32e410|title = CNN founder Ted Turner, a brash and outspoken television pioneer, has died at age 87|last = Bauder|first = David|date = May 6, 2026|accessdate = May 6, 2026|work = [[Associated Press]]}}&lt;/ref&gt; ते नऊ वर्षांचे असताना त्यांचे कुटुंब [[सॅव्हाना, जॉर्जिया]] येथे स्थलांतरित झाले. त्यांचे संगोपन [[एपिस्कोपल चर्च (अमेरिका)|एपिस्कोपल]] पंथात झाले.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; त्यांनी [[चॅटानूगा, टेनेसी]] येथील [[द मॅककॅली स्कूल]] या मुलांच्या खाजगी शाळेत शिक्षण घेतले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mccallie.org/about/history-of-mccallie|title=History of McCallie|publisher=McCallie.org|accessdate=May 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

टर्नर यांनी [[ब्राऊन विद्यापीठ]] मध्ये शिक्षण घेतले आणि तेथील [[ब्राऊन वक्तृत्त्व संघ|ब्राऊन वक्तृत्त्व संघाचे]] उपाध्यक्ष तसेच नौकानयन संघाचे नायक होते. टर्नर यांनी सुरुवातीला [[अभिजात साहित्य]] हा मुख्य विषय निवडला होता. त्यांच्या वडिलांनी या निवडीवर तीव्र नाराजी व्यक्त केली होती.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lettersofnote.com/2012/07/this-is-my-son-he-speaks-greek.html|title=This is my son. He speaks Greek|publisher=Lettersofnote|date=July 25, 2012|access-date=July 26, 2012|archive-date=July 27, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120727162316/http://www.lettersofnote.com/2012/07/this-is-my-son-he-speaks-greek.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; पुढे टर्नर यांनी अर्थशास्त्र हा विषय निवडला, परंतु पदवी मिळवण्यापूर्वीच वसतिगृहातील खोलीत एका विद्यार्थिनीला प्रवेश दिल्याबद्दल त्यांना विद्यापीठातून बडतर्फ करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bibb |first=Porter |url=https://archive.org/details/itaintaseasyasit00bibb |title=Ted Turner: It Ain't As Easy as It Looks: The Amazing Story of CNN |date=1993 |publisher=Crown Publishers |isbn=978-1555662035 |edition=1st |location=New York |pages=26–33}}&lt;/ref&gt; नोव्हेंबर १९८९ मध्ये जेव्हा ते [[नॅशनल असोसिएशन ऑफ कॉलेज ब्रॉडकास्टर्स]]च्या दुसऱ्या वार्षिक परिषदेत मुख्य भाषणासाठी कॅम्पसमध्ये परतले, तेव्हा त्यांना ब्राऊन विद्यापीठाने [[मानद पदवी|मानद]] बी.ए. पदवी प्रदान केली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://torontosun.com/news/world/ted-turner-cnn-founder-dies|title=Ted Turner, cable TV pioneer and CNN founder, dies at 87|publisher=Toronto Sun|date=May 6, 2026|accessdate=May 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:टर्नर, टेड}}
[[वर्ग:सीएनएन]]
[[वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती]]
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>lmjlp2ab0uw0bw8xjosv2ohv7k5q6s4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2683476</id>
      <parentid>2683472</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T12:37:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>संदर्भ</comment>
      <origin>2683476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6683" sha1="5dbc9w2kvzshdx5mi549ivya2am2wun" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''रॉबर्ट एडवर्ड''' ''टेड'' '''टर्नर तिसरा''' ([[नोव्हेंबर १९]], [[इ.स. १९३८]]:[[सिनसिनाटी]], [[ओहायो]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] - [[६ मे]], [[इ.स. २०२६|२०२६]]:[[लमाँट, फ्लोरिडा]], अमेरिका) हा अमेरिकन उद्योगपती आणि दानशूर आहे. टर्नरने [[सीएनएन]] तसेच [[डब्ल्यूटीबीएस]] या दूरचित्रवाणी वृत्तवाहिन्यांची स्थापना केली. याशिवाय [[अटलांटा ब्रेव्ह्ज]] हा [[बेसबॉल]] संघ तसेच [[टेड्स मॉन्टाना ग्रिल]] ही रेस्टॉरंट साखळी याच्या मालकीची आहे.

टर्नरने [[संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्रांना]] एक अब्ज [[अमेरिकन डॉलर]] दान केले होते.

== सुरुवातीचे जीवन ==
[[चित्र:Ted Turner at the LBJ Foundation.jpg|डावे|इवलेसे]]
टर्नरचा जन्म १९ नोव्हेंबर १९३८ रोजी [[सिन्सिनाटी]], [[ओहायो]] येथे झाला.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |title=Ted Turner |encyclopedia=Britannica Money |url=https://www.britannica.com/money/Ted-Turner |access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=May 6, 2026 |title=Ted Turner Fast Facts |url=https://edition.cnn.com/us/ted-turner-fast-facts |access-date=May 7, 2026 |website=CNN}}&lt;/ref&gt; ते फ्लोरेन्स (पूर्वीची रूनी) आणि जाहिरातफलक उद्योजक रॉबर्ट एडवर्ड टर्नर दुसरे यांचे पुत्र होत.&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://www.cnn.com/us/ted-turner-fast-facts|title = Ted Turner Fast Facts |website = [[CNN]]|date = May 6, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url = https://apnews.com/article/ted-turner-cnn-death-obit-4ec07d2aecea43aa86f92b294d32e410|title = CNN founder Ted Turner, a brash and outspoken television pioneer, has died at age 87|last = Bauder|first = David|date = May 6, 2026|accessdate = May 6, 2026|work = [[Associated Press]]}}&lt;/ref&gt; ते नऊ वर्षांचे असताना त्यांचे कुटुंब [[सॅव्हाना, जॉर्जिया]] येथे स्थलांतरित झाले. त्यांचे संगोपन [[एपिस्कोपल चर्च (अमेरिका)|एपिस्कोपल]] पंथात झाले.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book |last=O'Connor |first=Michael |title=Ted Turner: A Biography |publisher=ABC-CLIO |year=2009 |chapter=5 |isbn=978-0-313-35043-6}}&lt;/ref&gt; त्यांनी [[चॅटानूगा, टेनेसी]] येथील [[द मॅककॅली स्कूल]] या मुलांच्या खाजगी शाळेत शिक्षण घेतले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mccallie.org/about/history-of-mccallie|title=History of McCallie|publisher=McCallie.org|accessdate=May 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

टर्नर यांनी [[ब्राऊन विद्यापीठ]] मध्ये शिक्षण घेतले आणि तेथील [[ब्राऊन वक्तृत्त्व संघ|ब्राऊन वक्तृत्त्व संघाचे]] उपाध्यक्ष तसेच नौकानयन संघाचे नायक होते. टर्नर यांनी सुरुवातीला [[अभिजात साहित्य]] हा मुख्य विषय निवडला होता. त्यांच्या वडिलांनी या निवडीवर तीव्र नाराजी व्यक्त केली होती.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lettersofnote.com/2012/07/this-is-my-son-he-speaks-greek.html|title=This is my son. He speaks Greek|publisher=Lettersofnote|date=July 25, 2012|access-date=July 26, 2012|archive-date=July 27, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120727162316/http://www.lettersofnote.com/2012/07/this-is-my-son-he-speaks-greek.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; पुढे टर्नर यांनी अर्थशास्त्र हा विषय निवडला, परंतु पदवी मिळवण्यापूर्वीच वसतिगृहातील खोलीत एका विद्यार्थिनीला प्रवेश दिल्याबद्दल त्यांना विद्यापीठातून बडतर्फ करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bibb |first=Porter |url=https://archive.org/details/itaintaseasyasit00bibb |title=Ted Turner: It Ain't As Easy as It Looks: The Amazing Story of CNN |date=1993 |publisher=Crown Publishers |isbn=978-1555662035 |edition=1st |location=New York |pages=26–33}}&lt;/ref&gt; नोव्हेंबर १९८९ मध्ये जेव्हा ते [[नॅशनल असोसिएशन ऑफ कॉलेज ब्रॉडकास्टर्स]]च्या दुसऱ्या वार्षिक परिषदेत मुख्य भाषणासाठी कॅम्पसमध्ये परतले, तेव्हा त्यांना ब्राऊन विद्यापीठाने [[मानद पदवी|मानद]] बी.ए. पदवी प्रदान केली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://torontosun.com/news/world/ted-turner-cnn-founder-dies|title=Ted Turner, cable TV pioneer and CNN founder, dies at 87|publisher=Toronto Sun|date=May 6, 2026|accessdate=May 6, 2026}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:टर्नर, टेड}}
[[वर्ग:सीएनएन]]
[[वर्ग:अमेरिकन उद्योगपती]]
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>5dbc9w2kvzshdx5mi549ivya2am2wun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सान होजे देल काबो</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164464</id>
    <revision>
      <id>2683491</id>
      <parentid>2630777</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T13:20:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2683491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8751" sha1="2hjdhdca2r3kxo77u3sng4ih2eyj4og" xml:space="preserve">'''सान होजे देल काबो''' हे [[मेक्सिको]]च्या [[बाशा कॅलिफोर्निया सुर]] राज्याच्या दक्षिण टोकावर वसलेले शहर आहे. जवळील [[काबो सान लुकास]] सह हे शहर बाशा कॅलिफोर्नियातील प्रमुख पर्यटनस्थळांपैकी एक आहे. २०११मध्ये येथे सुमारी ९,००,००० पर्यटकांनी भेट दिली होती.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|title=Ranking of World Tourism|दुवा=http://www.siimt.com/work/sites/siimt/resources/LocalContent/2014/10/Numeralia_Junio2012.pdf|प्रकाशक=Consejo de Promoción Turística de México|accessdate=3 September 2012|page=2|भाषा=स्पॅनिश|year=2011|archive-date=2022-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224223337/http://www.siimt.com/work/sites/siimt/resources/LocalContent/2014/10/Numeralia_Junio2012.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; २०१० च्या जनगणनेनुसार येथील वस्ती ६९,७८८ होती.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|title=San Jose del Cabo|दुवा=http://www.inegi.org.mx/est/contenidos/proyectos/ccpv/cpv2010/Default.aspx|work=Censo de Población y Vivienda 2010|publisher=INEGI|accessdate=3 September 2012|भाषा=स्पॅनिश|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225031607/https://www.inegi.org.mx/400.html?aspxerrorpath=%2Fest%2Fcontenidos%2Fproyectos%2Fccpv%2Fcpv2010%2FDefault.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

या शहराची स्थापना ''मिझियाँ एस्तेरो दे लास पाल्मास दे सान होजे देल काबो अन्युइती'' नावाने [[इ.स. १७३०]] मध्ये झाली. [[कॅलिफोर्निया]] व मेक्सिकोतून [[फिलिपाइन्स]]ला येजा करणारी जहाजे येथे थांबून जवळील [[रियो सान होजे (मेक्सिको)|रियो सान होजे]] या नदीतून गोडे पाणी भरून घेत असत.&lt;ref&gt;Encyclopædia Britannica, Second edition, 1778, Edinburgh, page 1580. Scan of page can be found at http://www.hyzercreek.com/britannica.htm&lt;/ref&gt;

[[लोस काबोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] या शहरास व बाहा कालिफोर्निया सुर राज्याला विमानसेवा पुरवतो.

== वस्तीविभागणी ==
{{Historical populations
|1990 | 13302
|1995 | 21737
|2000 | 
|2005 | 
|2010 | 69788
|footnote=&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/LeerArchivo.aspx?ct=993&amp;c=16762&amp;s=est&amp;f=1 |title=संग्रहित प्रत |access-date=2014-11-17 |archive-date=2014-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140915231021/http://www.inegi.org.mx/sistemas/TabuladosBasicos/LeerArchivo.aspx?ct=993&amp;c=16762&amp;s=est&amp;f=1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
}}

==हवामान==
बाशा कालिफोर्नियातील इतर भागांप्रमाणे सान होजे देल काबोचे हवामान अतिकोरडे आहे. पूर्व प्रशांत महासागरातील हरिकेन वादळे अनेकदा येथे थडकतात. अशावेळी येथे अतिप्रचंड प्रमाणात पाउस पडतो. १ सप्टेंबर, १९९८ रोजी एका दिवसात येथे ३४० मिमी तर ३ नोव्हेंबर, १९९३ रोजी ३१६ मिमी पाउस पडला. असे असताही सतत अनेक वर्षे येथे पाउस न पडल्याची उदाहरणेही आहेत. येथील समुद्राचे पाणी हिवाळ्यात २२-२३ °सेल्शियस तर उन्हाळ्यात २५-२९ °सेल्शियस इतके गरम असते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.myweather2.com/City-Town/Mexico/San-Jose-Del-Cabo/climate-profile.aspx?month=12 |title=संग्रहित प्रत |access-date=2014-11-17 |archive-date=2018-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180621015919/http://www.myweather2.com/City-Town/Mexico/San-Jose-Del-Cabo/climate-profile.aspx?month=12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

{{Weather box
|location = सान होजे देल काबो
|metric first = yes
|single line = yes
|Jan record high C = 37.0
|Feb record high C = 38.0
|Mar record high C = 39.0
|Apr record high C = 39.0
|May record high C = 40.0
|Jun record high C = 48.0
|Jul record high C = 49.0
|Aug record high C = 42.0
|Sep record high C = 42.0
|Oct record high C = 41.0
|Nov record high C = 40.0
|Dec record high C = 39.0
|year record high C = 49.0
|Jan high C = 25.8
|Feb high C = 26.4
|Mar high C = 27.4
|Apr high C = 29.1
|May high C = 30.9
|Jun high C = 32.6
|Jul high C = 33.8
|Aug high C = 33.9
|Sep high C = 33.4
|Oct high C = 32.3
|Nov high C = 30.1
|Dec high C = 26.9
|year high C = 30.2
|Jan mean C = 18.9
|Feb mean C = 19.2
|Mar mean C = 20.1
|Apr mean C = 21.9
|May mean C = 24.0
|Jun mean C = 26.5
|Jul mean C = 28.5
|Aug mean C = 28.9
|Sep mean C = 28.2
|Oct mean C = 26.2
|Nov mean C = 23.2
|Dec mean C = 20.2
|year mean C = 23.8
|Jan low C = 12.0
|Feb low C = 12.0
|Mar low C = 12.8
|Apr low C = 14.8
|May low C = 17.1
|Jun low C = 20.5
|Jul low C = 23.3
|Aug low C = 23.8
|Sep low C = 23.0
|Oct low C = 20.1
|Nov low C = 16.3
|Dec low C = 13.4
|year low C = 17.4
|Jan record low C = 1.5
|Feb record low C = 5.0
|Mar record low C = 5.0
|Apr record low C = 6.0
|May record low C = 10.0
|Jun record low C = 11.0
|Jul record low C = 11.5
|Aug record low C = 11.0
|Sep record low C = 11.0
|Oct record low C = 11.0
|Nov record low C = 9.5
|Dec record low C = 6.0
|year record low C = 1.5
|rain colour = green
|Jan rain mm = 13.1
|Feb rain mm = 5.3
|Mar rain mm = 1.3
|Apr rain mm = 1.0
|May rain mm = 0.3
|Jun rain mm = 0.9
|Jul rain mm = 20.5
|Aug rain mm = 53.6
|Sep rain mm = 112.5
|Oct rain mm = 42.9
|Nov rain mm = 25.2
|Dec rain mm = 11.4
|year rain mm = 288.0
|Jan rain days = 1.4
|Feb rain days = 0.6
|Mar rain days = 0.2
|Apr rain days = 0.1
|May rain days = 0.0
|Jun rain days = 0.1
|Jul rain days = 1.4
|Aug rain days = 3.0
|Sep rain days = 3.9
|Oct rain days = 2.0
|Nov rain days = 0.8
|Dec rain days = 1.1
|year rain days = 14.6
|source 1 = Servicio Meteorológico National&lt;ref name = SMN&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत
| दुवा = http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Normales5110/NORMAL03056.TXT
| title = Normales climatológicas 1951-2010. Estado: Baja California Sur. Estacion: San Jose del Cabo
| publisher = Servicio Meteorológico Nacional
| language = Spanish
| accessdate = January 17, 2013
| archive-date = 2016-03-03
| archive-url = https://web.archive.org/web/20160303224148/http://smn.cna.gob.mx/climatologia/Normales5110/NORMAL03056.TXT
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;
|date=November 2011
}}

{|class=&quot;wikitable&quot;
|+समुद्रातील पाण्याचे सरासरी तपमान
|-
!'''जानेवारी'''
!'''फेब्रुवारी'''
!'''मार्च'''
!'''एप्रिल'''
!'''मे'''
!'''जून'''
!'''जुलै'''
!'''ऑगस्ट'''
!'''सप्टेंबर'''
!'''ऑक्टोबर'''
!'''नोव्हेंबर'''
!'''डिसेंबर'''
|-
|73&amp;nbsp;°F
23&amp;nbsp;°C
|72&amp;nbsp;°F
22&amp;nbsp;°C
|72&amp;nbsp;°F
22&amp;nbsp;°C
|72&amp;nbsp;°F
22&amp;nbsp;°C
|73&amp;nbsp;°F
23&amp;nbsp;°C
|77&amp;nbsp;°F
25&amp;nbsp;°C
|81&amp;nbsp;°F
27&amp;nbsp;°C
|84&amp;nbsp;°F
29&amp;nbsp;°C
|84&amp;nbsp;°F
29&amp;nbsp;°C
|84&amp;nbsp;°F
29&amp;nbsp;°C
|81&amp;nbsp;°F
27&amp;nbsp;°C
|77&amp;nbsp;°F
25&amp;nbsp;°C
|}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:बाहा कालिफोर्निया सुरमधील शहरे]]
[[वर्ग:मेक्सिकोमधील पर्यटनस्थळे]]
[[वर्ग:सान होजे देल काबो]]</text>
      <sha1>2hjdhdca2r3kxo77u3sng4ih2eyj4og</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोदावरी एक्सप्रेस</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176104</id>
    <revision>
      <id>2683553</id>
      <parentid>2491778</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T04:34:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* मार्ग व स्थानक */</comment>
      <origin>2683553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13596" sha1="833shji6qkl9fpbfei1af74ngg5q42r" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट रेल्वे गाडी
| चौकटरुंदी    = 25em
| नाव        = गोदावरी एक्सप्रेस
| मानचिह्न    =
| मानचिह्नरुंदी  =
| चित्र       = 12727 HYB bound Godavari Express at Marripalem(VSKP) 01.jpg
| चित्ररुंदी = 250 px
| चित्रनाव    = &lt;!--.--&gt;
| प्रकार      = जलदगती एक्सप्रेस
| सद्यस्थिती  = 
| प्रदेश      = [[आंध्र प्रदेश]], [[तेलंगणा]]
| पहिली_धाव = १ फेब्रुवारी १९७४
| शेवटची_धाव = अद्याप सुरू
| चालक_कंपनी= [[दक्षिण मध्य रेल्वे]], [[भारतीय रेल्वे]]चा विभाग
| पूर्वीच्या_चालक_कंपन्या= 
| प्रवासी      = 
| सुरुवात     = [[हैदराबाद रेल्वे स्थानक|हैदराबाद]]
| थांबे        = १८
| शेवट       = [[विशाखापट्टणम रेल्वे स्थानक|विशाखापट्टणम]]
| अंतर       = ७१० किमी
| प्रवासवेळ    = १२ तास ४५ मिनिटे
| वारंवारिता    = रोज
| वर्ग        = शयनयान, ए.सी. १,२,३
| गेज       = ब्रॉडगेज
| विद्युतीकरण  = पूर्ण मार्ग
| गती       = 
| प्रवासमार्ग   = [[चित्र:Godavari Express map.PNG|250 px]]
| नकाशा_दाखवा = 
}}
'''गोदावरी एक्सप्रेस''' [[भारत|भारतातल्या]] [[आंध्र प्रदेश|आंध्र प्रदेशातील]] [[विशाखापट्टणम]] ते [[तेलंगणा]]च्या [[हैदराबाद]] या शहरांदरम्यान धावणारी [[दक्षिण मध्य रेल्वे]]ची एक प्रसिद्ध व लोकप्रिय रेल्वेगाडी आहे. आंध्र प्रदेशातील [[पूर्व गोदावरी जिल्हा|पूर्व]] व [[पश्चिम गोदावरी जिल्हा|पश्चिम गोदावरी जिल्ह्यांतील]] प्रदेशातून धावते म्हणून या रेल्वेचे नाव गोदावरी एक्सप्रेस ठेवलेले आहे.

==इतिहास==
ही सेवा १ फेब्रुवारी, इ.स. १९७४ रोजी वाल्टेर–हैद्राबाद एक्सप्रेस नावाने सुरू झाली. तेव्हा या रेल्वेचे गाडी क्रमांक ७००७ व ७००८ होते. या गाडीस एक वाफेच्या इंजिन व १७ डबे जोडले जायचे. सन १९७५ साली या आगगाडी स्लीपरची सोय केली व जास्तीचे ५ डबे जोडले. या गाडीचा [[समळकोट]] ते [[राजमहेंद्री]] दरम्यानचा कमाल वेग ताशी ५० कि.मी. होता. त्यावेळी ही गाडी डीझेल इंजिनावर धावू लागली. सन १९९०मध्ये ही रेल्वे खूपच प्रसिद्ध झाल्याने या रेल्वेला आणखी दोन बोगी जोडल्या. त्या कारणाने २४ डबे असणारी भारतातील ही एक सर्वात लांब रेल्वे ठरली. पुढे या विशाखापट्टणम ते हैदराबाद लोहमार्गाचे विद्युतीकरण झाले व WAP 4 नावाच्या विजेच्या इंजिनावर ही रेल्वे धावू लागली. सन २०००मध्ये ही गाडी,  प्रथम वर्गाचे ६ वातानुकूलित डबे असणारी दक्षिण मध्य रेल्वेची पहिली रेल्वे ठरली. सन २०११मध्ये ही रेल्वे &quot;[[गरीब रथ एक्सप्रेस|गरीब रथ]] दुरन्तो ट्रेन&quot; ह्या नावाने ओळखली जाऊ लागली आणि काही काळानंतर हिचे नाव गोदावरी (सुपरफास्ट) एक्सप्रेस झाले.

==प्रस्थान व आगमन वेळा==
विशाखापट्टणम ते हैद्राबाद दरम्यान ही आगगाडी रोज धावते. या रेल्वेच्या वेळा खालीलप्रमाणे आहेत.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=http://indiarailinfo.com/train/530|प्रकाशक=इंडियारेलइन्फो.कॉम|दिनांक=२ एप्रिल २०१२|title=गोदावरी सुपरफास्ट एक्सप्रेस वेळापत्रक|भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
{| class=&quot;toccolours&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;white-space:nowrap; border-collapse:collapse&quot;
|-
! style=&quot;background-color:lightblue;&quot; | ठिकाण
! style=&quot;background-color:lightblue;&quot;| गाडी क्रं.
! style=&quot;background-color:lightblue;&quot;| प्रस्थानाची वेळ
! style=&quot;background-color:lightblue;&quot;| आगमनाचे ठिकाण
! style=&quot;background-color:lightblue;&quot;| आगमनाची वेळ (दुसरा दिवस)
|-

|[[विशाखापट्टणम रेल्वे स्थानक|विशाखापट्टणम]]
|१२७२७
|संध्याकाळी ५.३०
|हैद्राबाद
|सकाळी ६.४५
|-
|[[हैदराबाद रेल्वे स्थानक|हैद्राबाद]]
|१२७२८
|संध्याकाळी ५.१५
|विशाखापट्टणम
|सकाळी ६.४५
|}
&lt;/center&gt;

==मार्ग व स्थानक==
विशाखापट्टणम ते हैद्राबाद दरम्यान एकीण १८स्थानके आहेत.

{| class=&quot;toccolours&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;white-space:nowrap; border-collapse:collapse&quot;
|-
|१
|[[विजयवाडा रेल्वे स्थानक|विजयवाडा जंक्शन]]
|-
|२
|[[राजमहेंद्री रेल्वे स्थानक|राजमहेंद्री]]
|-
|३
|[[सिकंदराबाद जंक्शन रेल्वे स्थानक|सिकंदराबाद जंक्शन]]
|-
|४
|खम्माम
|-
|५
|वरंगळ
|-
|६
|[[काझीपेट रेल्वे स्थानक|काझीपेट]]
|-
|७
|दुव्वडा
|-
|८
|अनाकपल्ली
|-
|९
|इलामणचिल्ली
|-
|१०
|नरसीपट्टणम
|-
|११
|तुनी
|-
|१२
|अन्नावरम
|-
|१३
|पिठापुरम
|-
|१४
|समळकोट जंक्शन
|-
|१५
|अनापार्टी
|-
|१६
|निदादाओलू जंक्शन
|-
|१७
|तडेपल्लीगुदेम
|-
|१८
|इलुरू
|-
|}


'''टीप :''' ही आगगाडी १ व २ क्रमांकाच्या  स्थानकांत प्रत्येकी ५ मिनिटे, ३ऱ्या, ४थ्या व ५व्या क्रमांकाच्या स्थानकांवर प्रत्येकी २ मिनिटे व त्यापुढील सर्व स्थानकांवर प्रत्येकी १ मिनिट थांबते.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=http://indiarailinfo.com/blog/post/313708/1|प्रकाशक=इंडियारेलइन्फो.कॉम|दिनांक=४ एप्रिल २०१२|title=गोदावरी एक्सप्रेस स्थानके विशाखापट्टणम ते विजयवाडा दरम्यान|भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.cleartrip.com/trains/12727|प्रकाशक=क्लिरट्रिप.कॉम|title=गोदावरी एक्सप्रेस|भाषा=इंग्लिश|accessdate=2015-04-25|archive-date=2014-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140814033205/http://www.cleartrip.com/trains/12727|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==इतर सेवा==

 
# शयनयान बोगीत चादरी, उशा व गरम कांबळी मोफत पुरविल्या जातात.
#  IRCTC मार्फत तिकिटाची ऑनलाईन बुकिंग व्यवस्था आहे.
#  प्रथम श्रेणी व द्वितीय श्रेणी वातानुकूलित बोगी आरामदायक, आवाजरहित, व स्वच्छ आहेत.
#  गाडीमध्ये ५० रु.त  जेवण, तसेच १०रु.त चहा, [[दूध]], कॉफी मिळते.

==दुर्घटना==

 
# सन 2011च्या दरम्यान, जुलै व ऑगस्ट मध्ये या रेल्वेच्या वातानुकूलित बोगीत दरोडा पडला होता. 
#  6 क्रमांकाच्या बोगीत बॉम्ब आहे अशी अफवा पसरवली होती.
#  वरंगळ जवळ घाणापुर येथे ही रेल्वे घसरली होती.
 
यामुळे रेल्वेने या गाडीच्या सुरक्षा व्यवस्थेत वाढ केलेली आहे.

==बोगींची रचना==

या रेल्वे गाडीला WAP 7&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.youtube.com/watch?v=EavGoT785Z8|प्रकाशक=युट्यूब |दिनांक=२ एप्रिल २०१२|title=एलजीडी  WAP 7 गोदावरी एक्सप्रेसचा नवीन पोशाख|भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt; विद्युत इंजिनसह २४ बोगी, त्यांतील ६ वातानुकूलित.

&lt;center&gt;
{| class=&quot;toccolours&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;white-space:nowrap; border-collapse:collapse&quot;
|-
|१
|लगेज कम स्लीपर व्हॅन
|2
|-
|२
|अनरिझर्व्हड जनरल बोगी
|2
|-
|३
|जनरल रिझर्व बोगी
|2
|-
|४
|त्रि-टायर श्रेणी बोगी
|3
|-
|५
|द्वि-टायर श्रेणी बोगी
|2
|-
|६
|प्रथम श्रेणी बोगी
|1
|-
|७
|क्लासिक स्लीपर वर्ग बोगी
|12
|-
|}
&lt;/center&gt;

==रेल्वेचे प्रवास भाडे==

दि. २-४-२०१२पासून या रेल्वेचे प्रवास भाडे दर खालील प्रमाणे आहेत&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kanpur/Raised-railway-fares-become-operational/articleshow/12495473.cms|प्रकाशक=द टाइम्स  ऑफ  इंडिया |दिनांक=२ एप्रिल २०१२|title=रेल्वेचे प्रवास भाडे वाढ|भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt; :

&lt;center&gt;
{| class=&quot;toccolours&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;white-space:nowrap; border-collapse:collapse&quot;
|-
|१
|colspan=&quot;2&quot;|लगेज कम स्लीपर कार, अनरिझर्व्हड सामान्य बोगींचे प्रवास भाडे वेळोवेळी कमी-जास्त होत असते.

|-
|२
|क्लासिक स्लीपर वर्ग
|रु. 297/-  (USS 4.70)
|-
|३
|तृतीय श्रेणी स्लीपर वातानुकूलित बोगी
|रु. 779/-  (USS 12)
|-
|४
|द्वितीय श्रेणी वातानुकूलित
|रु. 1170/- (USS 18)
|-
|५
|प्रथम वर्ग
|रु. 1990/- (USS 31)
|-
|}
&lt;/center&gt;

==संदर्भ==

[[वर्ग:भारतातील नामांकित रेल्वेगाड्या]]</text>
      <sha1>833shji6qkl9fpbfei1af74ngg5q42r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>तमिळनाडूचे मुख्यमंत्री</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177866</id>
    <revision>
      <id>2683495</id>
      <parentid>2613480</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T14:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>685</id>
      </contributor>
      <comment>TamilNadu_Logo.svg या चित्राऐवजी Seal_of_Tamil_Nadu.svg चित्र वापरले.</comment>
      <origin>2683495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31164" sha1="oqd1f61gtk2el203edmdy4ohbway0ed" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट अधिकृत हुद्दा
| post                     = मुख्यमंत्री
| body                     = तमिळनाडू
| native_name              = தமிழ்நாடு மாநில முதல்வர்&lt;br&gt;&lt;sub&gt;Chief Minister of The State of Tamil Nadu&lt;/sub&gt;
| flag = Flag of India.svg
| flagsize = 110px
| flagborder = yes 
| flagcaption = '''भारतीय ध्वजचिन्ह'''
| insignia                 = Seal of Tamil Nadu.svg
| insigniasize             = 150px
| insigniacaption          = '''तमिळनाडूची राजमुद्रा'''
| image                    =The Prime Minister, Shri Narendra Modi consoles and shares few words with son M.K. Stalin of Kalaignar Karunanidhi, in Chennai on August 08, 2018 1 (cropped).JPG
| imagesize                = 250px
| alt                      = 
| incumbent                = [[एम.के. स्टॅलिन|स्टॅलिन करुणानिधी मुत्थुवेल]]&lt;br&gt;([[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]])
| acting                     =
| incumbentsince           = ७ मे २०२१
| type                     = 
| status                   = 
| department               =  
| style                    = राज्यसरकार प्रमुख
| member_of                = [[तमिळनाडू विधानसभा]]
| reports_to               = [[तमिळनाडूचे राज्यपाल]]
| residence                = 
| seat                     = 
| nominator                = 
| appointer                = पंजाबचे राज्यपाल
| termlength               = ५ वर्ष
| termlength_qualified     = 
| constituting_instrument  = 
| precursor                = 
| formation                = 
| first                    =  
| last                     = 
| website                  = 
}}[[चित्र:J._Jayalalithaa_(cropped).jpg|इवलेसे|दिवंगत [[जयललिता]] ही प्रदीर्घ काळ तमिळनाडूच्या मुख्यमंत्रीपदावर होती.]]

'''तमिळनाडूचा मुख्यमंत्री''' हा [[भारत]]ाच्या [[तमिळनाडू]] राज्याचा सरकारप्रमुख आहे. [[भारताचे संविधान|भारतीय संविधानानुसार]] राज्यप्रमुख जरी [[राज्यपाल]] असला तरी राज्याची सर्व सुत्रे व निर्णयक्षमता मुख्यमंत्र्याच्या व त्याच्या मंत्रीमंडळाच्या हातात असते. [[तमिळनाडू विधानसभा]] [[तमिळनाडू विधानसभा निवडणुका|निवडणुकीमध्ये]] सर्वाधिक जागा मिळवणाऱ्या राजकीय पक्षाला राज्यपाल सरकारस्थापनेसाठी आमंत्रित करतो. त्या पक्षाच्या विधिमंडळ समितीद्वारे मुख्यमंत्र्याची निवड केली जाते. बहुमत सिद्ध करून मुख्यमंत्री आपल्या पदावर पाच वर्षे राहू शकतो.

भारताच्या स्वातंत्र्यापूर्वी [[मद्रास प्रांत]]ाच्या अखत्यारीखालील भूभाग [[भारतीय प्रजासत्ताक दिन|२६ जानेवारी १९५०]] रोजी मद्रास राज्यामध्ये सामील केला गेला. १९५३ साली मद्रासमधून आंध्र राज्य तर १९५६ मध्ये [[केरळ]] व [[म्हैसूरचे राज्य]] वेगळे काढले गेले. १९६९ साली मद्रास राज्याचे नाव बदलून तमिळनाडू ठेवले गेले.

==यादी==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! क्र
! नाव
! चित्र
!colspan=2| पदावरील काळ
! कार्यकाळ
! निवडणूक
!colspan=2| पक्ष
|-
| colspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[मद्रास|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''मद्रास राज्य (१९५० ते १९६९)'''&lt;/span&gt;]]&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;&lt;small&gt;(२६ जानेवारी १९५० रोजी विधीमंडळासह [[मद्रास]] राज्याची स्थापना. प्रथम निवडणूक १९५२ साली.)&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
|-
|- align=center
 | १
 ! [[पी.एस. कुमारस्वामी राजा|कुमारस्वामी पुसापती संजिवी राजा]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१८९८-१९५७)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[तमिळनाडू विधान परिषद|विधानपरिषद सदस्य]])&lt;/small&gt;
 | [[File:PS Kumaraswamy Raja 1999 stamp of India.jpg|102x102px]]
 | २६ जानेवारी १९५०
 | ९ एप्रिल १९५२
 | {{age in years and days|1950|1|26|1952|4|9}}
 | —&lt;br&gt;&lt;small&gt;(अंतरिम मंत्रीमंडळ)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९४६ ब्रिटिश भारत निवडणूकीद्वारे)&lt;/small&gt; 
 | rowspan=&quot;2&quot; |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
 | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | २
 ! [[सी. राजगोपालचारी|ॲड. चक्रवर्ती राजगोपालाचारी व्यंकटाचार्य अय्यंगार]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१८७८-१९७२)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[तमिळनाडू विधान परिषद|विधानपरिषद सदस्य]])&lt;/small&gt;
 | [[File:C. Rajagopalachari 1948.jpg|102x102px]]
 | ९ एप्रिल १९५२
 | ३० सप्टेंबर १९५३
 | {{age in years and days|1952|4|9|1953|9|30}}
 | [[१९५२ मद्रास विधानसभा निवडणूक|१९५२]] 
|-
| colspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''राज्य पुनर्ररचना'''&lt;/span&gt;&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;&lt;small&gt;(१ ऑक्टोबर १९५३ रोजी मद्रास राज्य पुनर्ररचना अधिनियम, १९५३ द्वारे मद्रास राज्यातील ११ जिल्हे वेगळे होऊन [[आंध्र राज्य]]ाची स्थापना करण्यात आली.)&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
|-
|- align=center
 | (२)
 ! [[सी. राजगोपालचारी|ॲड. चक्रवर्ती राजगोपालाचारी व्यंकटाचार्य अय्यंगार]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(दुसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१८७८-१९७२)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[तमिळनाडू विधान परिषद|विधानपरिषद सदस्य]])&lt;/small&gt;
 | [[File:C. Rajagopalachari 1948.jpg|102x102px]]
 | १ ऑक्टोबर १९५३
 | १३ एप्रिल १९५४
 | {{age in years and days|1953|10|1|1954|4|13}}
 | —
 | rowspan=&quot;2&quot; |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
 | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | ३ 
 ! [[के. कामराज|कुमारस्वामी कामराज]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९०३-१९७५)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;मतदारसंघ:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[गुडियाथम विधानसभा मतदारसंघ|गुडियाथम]] (१९५७ पर्यंत)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[सत्तूर विधानसभा मतदारसंघ|सत्तूर]] (१९५७ पासून)&lt;/small&gt;
 | [[File:K Kamaraj 1976 stamp of India.jpg|102x102px]]
 | १३ एप्रिल १९५४
 | ३१ ऑक्टोबर १९५६
 | {{age in years and days|1954|4|13|1956|10|31}}
 | —
|-
| colspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''राज्य पुनर्ररचना'''&lt;/span&gt;&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;&lt;small&gt;(१ नोव्हेंबर १९५६ रोजी राज्य पुनर्ररचना अधिनियम, १९५६ द्वारे मद्रास राज्यातून [[केरळ]] आणि [[म्हैसूर]] राज्याची निर्मिती झाली.)&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
|-
|- align=center
 | (३)
 ! [[के. कामराज|कुमारस्वामी कामराज]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(दुसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९०३-१९७५)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;मतदारसंघ:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[गुडियाथम विधानसभा मतदारसंघ|गुडियाथम]] (१९५७ पर्यंत)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[सत्तूर विधानसभा मतदारसंघ|सत्तूर]] (१९५७ पासून)&lt;/small&gt;
 | [[File:K Kamaraj 1976 stamp of India.jpg|102x102px]]
 | १ नोव्हेंबर १९५६
 | ३१ मार्च १९६०
 | {{age in years and days|1956|11|1|1960|3|31}}
 | —&lt;br&gt;—————————&lt;br&gt;[[१९५७ मद्रास विधानसभा निवडणूक|१९५७]] 
 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
 |  style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|-
| colspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''राज्य पुनर्ररचना'''&lt;/span&gt;&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;&lt;small&gt;(१ एप्रिल १९६० रोजी आंध्र प्रदेश आणि मद्रास राज्य सीमा पुनर्ररचना अधिनियम, १९६० द्वारे आंध्र प्रदेश राज्यातून [[चित्तूर]] जिल्ह्यातील तिरुत्तनी आणि पल्लीपट्टु हे तालुके मद्रास राज्याला जोडण्यात आले आणि मद्रास राज्यातून [[सेलम]] जिल्ह्यातील काही प्रदेश आंध्र प्रदेश राज्यात विलीन करण्यात आला.)&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
|-
|- align=center
 | (३)
 ! [[के. कामराज|कुमारस्वामी कामराज]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(तिसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९०३-१९७५)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;मतदारसंघ:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[गुडियाथम विधानसभा मतदारसंघ|गुडियाथम]] (१९५७ पर्यंत)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[सत्तूर विधानसभा मतदारसंघ|सत्तूर]] (१९५७ पासून)&lt;/small&gt;
 | [[File:K Kamaraj 1976 stamp of India.jpg|102x102px]]
 | १ एप्रिल १९६०
 | २ ऑक्टोबर १९६३
 | {{age in years and days|1960|4|1|1963|10|2}}
 | —&lt;br&gt;—————————&lt;br&gt;[[१९६२ मद्रास विधानसभा निवडणूक|१९६२]] 
 | rowspan=&quot;2&quot; |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
 | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | ४
 ! [[एम. भक्तवत्सलम|ॲड. मुंजीर भक्तवत्सलम कनकसभापती मुद्लियार]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१८९७-१९८७)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[श्रीपेरुम्बुदुर विधानसभा मतदारसंघ|श्रीपेरुम्बुदुर]])&lt;/small&gt;
 | [[File:M. Bhaktavatsalam.jpg|102x102px]]
 | २ ऑक्टोबर १९६३
 | ६ मार्च १९६७
 | {{age in years and days|1963|10|2|1967|3|6}}
 | —
|- align=center
 | ५
 ! [[सी.एन. अण्णादुराई|अण्णादुराई नटराजन मुद्लियार]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९०९-१९६९)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[तमिळनाडू विधान परिषद|विधानपरिषद सदस्य]])&lt;/small&gt;
 | [[File:CN_Annadurai.jpg|102x102px]]
 | ६ मार्च १९६७
 | १३ जानेवारी १९६९
 | {{age in years and days|1967|3|6|1969|1|13}}
 | [[१९६७ मद्रास विधानसभा निवडणूक|१९६७]] 
 | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | style=&quot;background-color: {{द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|-
| colspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''राज्य नामांतर'''&lt;/span&gt;&lt;br&gt;[[तमिळनाडू|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''तमिळनाडू राज्य (१९६९ पासून)'''&lt;/span&gt;]]&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;&lt;small&gt;(१४ जानेवारी १९६९ रोजी मद्रास राज्य नामांतर अधिनियम, १९६९ द्वारे मद्रास राज्याचे नाव बदलून तमिळनाडू असे नामकरण करण्यात आले.)&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
|-
|- align=center
 | १
 ! [[सी.एन. अण्णादुराई|अण्णादुराई नटराजन मुद्लियार]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९०९-१९६९)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[तमिळनाडू विधान परिषद|विधानपरिषद सदस्य]])&lt;/small&gt;
 | [[File:CN_Annadurai.jpg|102x102px]]
 | १४ जानेवारी १९६९
 | ३ फेब्रुवारी १९६९
 | {{age in years and days|1969|1|14|1969|2|3}}
 | —
 | rowspan=&quot;3&quot; |[[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color: {{द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | २
 ! [[व्ही.आर. नेडुंचेळियन|डॉ. रामचंद्रन नेडुंचेळियन]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९२०-२०००)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[त्रिप्लीकेन विधानसभा मतदारसंघ|त्रिप्लीकेन]])&lt;/small&gt;
 | 
 | ३ फेब्रुवारी १९६९
 | १० फेब्रुवारी १९६९
 | {{age in years and days|1969|2|3|1969|2|10}}
 | —
|- align=center
 | ३
 ! [[एम. करुणानिधी|डॉ. करुणानिधी अय्यादुराई मुत्थुवेल]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९२४-२०१८)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[सैदापेट विधानसभा मतदारसंघ|सैदापेट]])&lt;/small&gt;
 | [[File:M. Karunanidhi .jpg|102x102px]]
 | १० फेब्रुवारी १९६९
 | ३१ जानेवारी १९७६
 | {{age in years and days|1969|2|10|1976|1|31}}
 | —&lt;br&gt;—————————&lt;br&gt;[[१९७१ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|१९७१]] 
|- align=center
 | -
 ! ''पर रिकामे''&lt;br&gt;([[राष्ट्रपती राजवट]])
 | [[File:Emblem_of_India.svg|122x122px]]
 |style=&quot;height: 30px;&quot;| ३१ जानेवारी १९७६
 | ३० जून १९७७
 | {{Age in years and days|1976|1|31|1977|6|30}}
 | —
 | —
 |
|- align=center
 | ४
 ! [[ए‍म.जी. रामचंद्रन|डॉ. मरुथुर गोपाळन रामचंद्रन]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९१७-१९८७)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[अरुप्पुकोट्टाई विधानसभा मतदारसंघ|अरुप्पुकोट्टाई]])&lt;/small&gt;
 | [[File:MGR portrait, from 2017 Stamp.jpg|102x102px]]
 | ३० जून १९७७
 | १७ फेब्रुवारी १९८०
 | {{age in years and days|1977|6|30|1980|2|17}}
 | [[१९७७ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|१९७७]] 
 | [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | -
 ! ''पर रिकामे''&lt;br&gt;([[राष्ट्रपती राजवट]])
 | [[File:Emblem_of_India.svg|122x122px]]
 |style=&quot;height: 30px;&quot;| १७ फेब्रुवारी १९८०
 | ९ जून १९८०
 | {{Age in years and days|1980|2|17|1980|6|9}}
 | —
 | —
 |
|- align=center
 | (४)
 ! [[ए‍म.जी. रामचंद्रन|डॉ. मरुथुर गोपाळन रामचंद्रन]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(दुसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९१७-१९८७)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;मतदारसंघ:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[पश्चिम मदुराई विधानसभा मतदारसंघ|पश्चिम मदुराई]] (१९८०-१९८४)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[अंडीपट्टी विधानसभा मतदारसंघ|अंडीपट्टी]] (१९८४ पासून)&lt;/small&gt;
 | [[File:MGR portrait, from 2017 Stamp.jpg|102x102px]]
 | ९ जून १९८०
 | २४ डिसेंबर १९८७
 | {{age in years and days|1980|6|9|1987|12|24}}
 | [[१९८० तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|१९८०]]&lt;br&gt;—————————&lt;br&gt;[[१९८४ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|१९८४]] 
 | rowspan=&quot;3&quot; |[[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | (२)
 ! [[व्ही.आर. नेडुंचेळियन|डॉ. रामचंद्रन नेडुंचेळियन]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(दुसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९२०-२०००)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[अथूर विधानसभा मतदारसंघ|अथूर]])&lt;/small&gt;
 | 
 | २४ डिसेंबर १९८७
 | ७ जानेवारी १९८८
 | {{age in years and days|1987|12|24|1988|1|7}}
 | —
|- align=center
 | ५
 ! [[जानकी रामचंद्रन|वायकोम नारायणी जानकी रामचंद्रन]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९२३-१९९६)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: अनिर्वाचित)&lt;/small&gt;
 | [[File:VNJanaki.jpg|102x102px]]
 | ७ जानेवारी १९८८
 | ३० जानेवारी १९८८
 | {{age in years and days|1988|1|7|1988|1|30}}
 | —
|- align=center
 | -
 ! ''पर रिकामे''&lt;br&gt;([[राष्ट्रपती राजवट]])
 | [[File:Emblem_of_India.svg|122x122px]]
 |style=&quot;height: 30px;&quot;| ३० जानेवारी १९८८
 | २७ जानेवारी १९८९
 | {{Age in years and days|1988|1|30|1989|1|27}}
 | —
 | —
 |
|- align=center
 | (३)
 ! [[एम. करुणानिधी|डॉ. करुणानिधी अय्यादुराई मुत्थुवेल]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(दुसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९२४-२०१८)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[हार्बर विधानसभा मतदारसंघ|हार्बर]])&lt;/small&gt;
 | [[File:M. Karunanidhi .jpg|102x102px]]
 | २७ जानेवारी १९८९
 | ३० जानेवारी १९९१
 | {{age in years and days|1989|1|27|1991|1|30}}
 | [[१९८९ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|१९८९]] 
 | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | style=&quot;background-color: {{द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | -
 ! ''पर रिकामे''&lt;br&gt;([[राष्ट्रपती राजवट]])
 | [[File:Emblem_of_India.svg|122x122px]]
 |style=&quot;height: 30px;&quot;| ३० जानेवारी १९९१
 | २४ जून १९९१
 | {{Age in years and days|1991|1|30|1991|6|24}}
 | —
 | —
 |
|- align=center
 | ६
 ! [[जयललिता|जयललिता जयराम]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९४८-२०१६)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[बर्गुर विधानसभा मतदारसंघ|बर्गुर]])&lt;/small&gt;
 | [[File:J Jayalalithaa.jpg|102x102px]]
 | २४ जून १९९१
 | १३ मे १९९६
 | {{age in years and days|1991|6|24|1996|5|13}}
 | [[१९९१ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|१९९१]] 
 | [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | (३)
 ! [[एम. करुणानिधी|डॉ. करुणानिधी अय्यादुराई मुत्थुवेल]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(तिसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९२४-२०१८)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[चेपॉक विधानसभा मतदारसंघ|चेपॉक]])&lt;/small&gt;
 | [[File:M. Karunanidhi .jpg|102x102px]]
 | १३ मे १९९६
 | १४ मे २००१
 | {{age in years and days|1996|5|13|2001|5|14}}
 | [[१९९६ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|१९९६]] 
 | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | style=&quot;background-color: {{द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | (६)
 ! [[जयललिता|जयललिता जयराम]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(दुसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९४८-२०१६)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: अनिर्वाचित)&lt;/small&gt;
 | [[File:J Jayalalithaa.jpg|102x102px]]
 | १४ मे २००१
 | २१ सप्टेंबर २००१
 | {{age in years and days|2001|5|14|2001|9|21}}
 | [[२००१ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|२००१]] 
 | rowspan=&quot;3&quot; |[[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | ७
 ! [[ओ. पन्नीरसेल्वम|ओट्टकरथेवर पन्नीरसेल्वम]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९५१)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[पेरियाकुलम विधानसभा मतदारसंघ|पेरियाकुलम]])&lt;/small&gt;
 | [[File:O. Panneerselvam.jpg|102x102px]]
 | २१ सप्टेंबर २००१
 | २ मार्च २००२
 | {{age in years and days|2001|9|21|2002|3|2}}
 | —
|- align=center
 | (६)
 ! [[जयललिता|जयललिता जयराम]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(तिसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९४८-२०१६)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[अंडीपट्टी विधानसभा मतदारसंघ|अंडीपट्टी]])&lt;/small&gt;
 | [[File:J Jayalalithaa.jpg|102x102px]]
 | २ मार्च २००२
 | १३ मे २००६
 | {{age in years and days|2002|3|2|2006|5|13}}
 | —
|- align=center
 | (३)
 ! [[एम. करुणानिधी|डॉ. करुणानिधी अय्यादुराई मुत्थुवेल]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(चौथा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९२४-२०१८)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[चेपॉक विधानसभा मतदारसंघ|चेपॉक]])&lt;/small&gt;
 | [[File:M. Karunanidhi .jpg|102x102px]]
 | १३ मे २००६
 | १५ मे २०११
 | {{age in years and days|2006|5|13|2011|5|15}}
 | [[२००६ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|२००६]] 
 | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | style=&quot;background-color: {{द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | (६)
 ! [[जयललिता|जयललिता जयराम]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(चौथा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९४८-२०१६)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[श्रीरंगम विधानसभा मतदारसंघ|श्रीरंगम]])&lt;/small&gt;
 | [[File:J Jayalalithaa.jpg|102x102px]]
 | १५ मे २०११
 | २७ सप्टेंबर २०१४
 | {{age in years and days|2011|5|15|2014|9|27}}
 | [[तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक, २०११|२०११]] 
 | rowspan=&quot;5&quot; |[[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | (७)
 ! [[ओ. पन्नीरसेल्वम|ओट्टकरथेवर पन्नीरसेल्वम]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(दुसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९५१)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[बोडीनायकणुर विधानसभा मतदारसंघ|बोडीनायकणुर]])&lt;/small&gt;
 | [[File:O. Panneerselvam.jpg|102x102px]]
 | २७ सप्टेंबर २०१४
 | २३ मे २०१५
 | {{age in years and days|2014|9|27|2015|5|23}}
 | —
|- align=center
 | (६)
 ! [[जयललिता|जयललिता जयराम]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(पाचवा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९४८-२०१६)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[राधाकृष्ण नगर विधानसभा मतदारसंघ|राधाकृष्ण नगर]])&lt;/small&gt;
 | [[File:J Jayalalithaa.jpg|102x102px]]
 | २३ मे २०१५
 | ५ डिसेंबर २०१६
 | {{age in years and days|2015|5|23|2016|12|5}}
 | —&lt;br&gt;—————————&lt;br&gt;[[तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक, २०१६|२०१६]]
|- align=center
 | (७)
 ! [[ओ. पन्नीरसेल्वम|ओट्टकरथेवर पन्नीरसेल्वम]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(तिसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९५१)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[बोडीनायकणुर विधानसभा मतदारसंघ|बोडीनायकणुर]])&lt;/small&gt;
 | [[File:O. Panneerselvam.jpg|102x102px]]
 | ५ डिसेंबर २०१६
 | १६ फेब्रुवारी २०१७
 | {{age in years and days|2016|12|5|2017|2|16}}
 | —
|- align=center
 | ८
 ! [[एडप्पाडी पलानीस्वामी|एडप्पाडी करुप्पा पलानीस्वामी]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९५१)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[एडप्पाडी विधानसभा मतदारसंघ|एडप्पाडी]])&lt;/small&gt;
 | 
 | १६ फेब्रुवारी २०१७
 | ७ मे २०२१
 | {{age in years and days|2017|2|16|2021|5|7}}
 | —
|- align=center
 | ९
 ! [[एम.के. स्टॅलिन|स्टॅलिन करुणानिधी मुत्थुवेल]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९५३)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[कोलाथुर विधानसभा मतदारसंघ|कोलाथुर]])&lt;/small&gt;
 | 
 | ७ मे २०२१
 | ''पदस्थ''
 | {{age in years and days|2021|5|7}}
 | [[२०२१ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|२०२१]] 
 | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | style=&quot;background-color: {{द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|}

==टीपा==
{{notelist}}
&lt;references group=&quot;टीप&quot;/&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

{{विद्यमान भारतीय मुख्यमंत्री}}

[[वर्ग:तमिळनाडूचे मुख्यमंत्री|*]]
[[वर्ग:भारतामधील राज्यांचे मुख्यमंत्री]]</text>
      <sha1>oqd1f61gtk2el203edmdy4ohbway0ed</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2683565</id>
      <parentid>2683495</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T05:19:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <origin>2683565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32064" sha1="cu1aq6950b0mqet9wcbwghmd5ba8wcu" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट अधिकृत हुद्दा
| post                     = मुख्यमंत्री
| body                     = तमिळनाडू
| native_name              = தமிழ்நாடு மாநில முதல்வர்&lt;br&gt;&lt;sub&gt;Chief Minister of The State of Tamil Nadu&lt;/sub&gt;
| flag = Flag of India.svg
| flagsize = 110px
| flagborder = yes 
| flagcaption = '''भारतीय ध्वजचिन्ह'''
| insignia                 = Seal of Tamil Nadu.svg
| insigniasize             = 150px
| insigniacaption          = '''तमिळनाडूची राजमुद्रा'''
| image                    = Vijay at Protest of the Nadigar Sangam.jpg
| imagesize                = 250px
| alt                      = 
| incumbent                = [[विजय (अभिनेता)|चंद्रशेखरन जोसेफ 'थलापति' विजय]]&lt;br&gt;([[तमिळगा वेट्री कळघम]])
| acting                     =
| incumbentsince           = १० मे २०२६
| type                     = 
| status                   = 
| department               =  
| style                    = राज्यसरकार प्रमुख
| member_of                = [[तमिळनाडू विधानसभा]]
| reports_to               = [[तमिळनाडूचे राज्यपाल]]
| residence                = 
| seat                     = 
| nominator                = 
| appointer                = तमिळनाडूचे राज्यपाल
| termlength               = ५ वर्ष
| termlength_qualified     = 
| constituting_instrument  = 
| precursor                = 
| formation                = 
| first                    =  
| last                     = 
| website                  = 
}}[[चित्र:J._Jayalalithaa_(cropped).jpg|इवलेसे|दिवंगत [[जयललिता]] ही प्रदीर्घ काळ तमिळनाडूच्या मुख्यमंत्रीपदावर होती.]]

'''तमिळनाडूचा मुख्यमंत्री''' हा [[भारत]]ाच्या [[तमिळनाडू]] राज्याचा सरकारप्रमुख आहे. [[भारताचे संविधान|भारतीय संविधानानुसार]] राज्यप्रमुख जरी [[राज्यपाल]] असला तरी राज्याची सर्व सुत्रे व निर्णयक्षमता मुख्यमंत्र्याच्या व त्याच्या मंत्रीमंडळाच्या हातात असते. [[तमिळनाडू विधानसभा]] [[तमिळनाडू विधानसभा निवडणुका|निवडणुकीमध्ये]] सर्वाधिक जागा मिळवणाऱ्या राजकीय पक्षाला राज्यपाल सरकारस्थापनेसाठी आमंत्रित करतो. त्या पक्षाच्या विधिमंडळ समितीद्वारे मुख्यमंत्र्याची निवड केली जाते. बहुमत सिद्ध करून मुख्यमंत्री आपल्या पदावर पाच वर्षे राहू शकतो.

भारताच्या स्वातंत्र्यापूर्वी [[मद्रास प्रांत]]ाच्या अखत्यारीखालील भूभाग [[भारतीय प्रजासत्ताक दिन|२६ जानेवारी १९५०]] रोजी मद्रास राज्यामध्ये सामील केला गेला. १९५३ साली मद्रासमधून आंध्र राज्य तर १९५६ मध्ये [[केरळ]] व [[म्हैसूरचे राज्य]] वेगळे काढले गेले. १९६९ साली मद्रास राज्याचे नाव बदलून तमिळनाडू ठेवले गेले.

==यादी==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! क्र
! नाव
! चित्र
!colspan=2| पदावरील काळ
! कार्यकाळ
! निवडणूक
!colspan=2| पक्ष
|-
| colspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[मद्रास|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''मद्रास राज्य (१९५० ते १९६९)'''&lt;/span&gt;]]&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;&lt;small&gt;(२६ जानेवारी १९५० रोजी विधीमंडळासह [[मद्रास]] राज्याची स्थापना. प्रथम निवडणूक १९५२ साली.)&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
|-
|- align=center
 | १
 ! [[पी.एस. कुमारस्वामी राजा|कुमारस्वामी पुसापती संजिवी राजा]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१८९८-१९५७)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[तमिळनाडू विधान परिषद|विधानपरिषद सदस्य]])&lt;/small&gt;
 | [[File:PS Kumaraswamy Raja 1999 stamp of India.jpg|102x102px]]
 | २६ जानेवारी १९५०
 | ९ एप्रिल १९५२
 | {{age in years and days|1950|1|26|1952|4|9}}
 | —&lt;br&gt;&lt;small&gt;(अंतरिम मंत्रीमंडळ)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९४६ ब्रिटिश भारत निवडणूकीद्वारे)&lt;/small&gt; 
 | rowspan=&quot;2&quot; |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
 | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | २
 ! [[सी. राजगोपालचारी|ॲड. चक्रवर्ती राजगोपालाचारी व्यंकटाचार्य अय्यंगार]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१८७८-१९७२)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[तमिळनाडू विधान परिषद|विधानपरिषद सदस्य]])&lt;/small&gt;
 | [[File:C. Rajagopalachari 1948.jpg|102x102px]]
 | ९ एप्रिल १९५२
 | ३० सप्टेंबर १९५३
 | {{age in years and days|1952|4|9|1953|9|30}}
 | [[१९५२ मद्रास विधानसभा निवडणूक|१९५२]] 
|-
| colspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''राज्य पुनर्ररचना'''&lt;/span&gt;&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;&lt;small&gt;(१ ऑक्टोबर १९५३ रोजी मद्रास राज्य पुनर्ररचना अधिनियम, १९५३ द्वारे मद्रास राज्यातील ११ जिल्हे वेगळे होऊन [[आंध्र राज्य]]ाची स्थापना करण्यात आली.)&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
|-
|- align=center
 | (२)
 ! [[सी. राजगोपालचारी|ॲड. चक्रवर्ती राजगोपालाचारी व्यंकटाचार्य अय्यंगार]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(दुसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१८७८-१९७२)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[तमिळनाडू विधान परिषद|विधानपरिषद सदस्य]])&lt;/small&gt;
 | [[File:C. Rajagopalachari 1948.jpg|102x102px]]
 | १ ऑक्टोबर १९५३
 | १३ एप्रिल १९५४
 | {{age in years and days|1953|10|1|1954|4|13}}
 | —
 | rowspan=&quot;2&quot; |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
 | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | ३ 
 ! [[के. कामराज|कुमारस्वामी कामराज]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९०३-१९७५)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;मतदारसंघ:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[गुडियाथम विधानसभा मतदारसंघ|गुडियाथम]] (१९५७ पर्यंत)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[सत्तूर विधानसभा मतदारसंघ|सत्तूर]] (१९५७ पासून)&lt;/small&gt;
 | [[File:K Kamaraj 1976 stamp of India.jpg|102x102px]]
 | १३ एप्रिल १९५४
 | ३१ ऑक्टोबर १९५६
 | {{age in years and days|1954|4|13|1956|10|31}}
 | —
|-
| colspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''राज्य पुनर्ररचना'''&lt;/span&gt;&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;&lt;small&gt;(१ नोव्हेंबर १९५६ रोजी राज्य पुनर्ररचना अधिनियम, १९५६ द्वारे मद्रास राज्यातून [[केरळ]] आणि [[म्हैसूर]] राज्याची निर्मिती झाली.)&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
|-
|- align=center
 | (३)
 ! [[के. कामराज|कुमारस्वामी कामराज]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(दुसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९०३-१९७५)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;मतदारसंघ:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[गुडियाथम विधानसभा मतदारसंघ|गुडियाथम]] (१९५७ पर्यंत)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[सत्तूर विधानसभा मतदारसंघ|सत्तूर]] (१९५७ पासून)&lt;/small&gt;
 | [[File:K Kamaraj 1976 stamp of India.jpg|102x102px]]
 | १ नोव्हेंबर १९५६
 | ३१ मार्च १९६०
 | {{age in years and days|1956|11|1|1960|3|31}}
 | —&lt;br&gt;—————————&lt;br&gt;[[१९५७ मद्रास विधानसभा निवडणूक|१९५७]] 
 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
 |  style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|-
| colspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''राज्य पुनर्ररचना'''&lt;/span&gt;&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;&lt;small&gt;(१ एप्रिल १९६० रोजी आंध्र प्रदेश आणि मद्रास राज्य सीमा पुनर्ररचना अधिनियम, १९६० द्वारे आंध्र प्रदेश राज्यातून [[चित्तूर]] जिल्ह्यातील तिरुत्तनी आणि पल्लीपट्टु हे तालुके मद्रास राज्याला जोडण्यात आले आणि मद्रास राज्यातून [[सेलम]] जिल्ह्यातील काही प्रदेश आंध्र प्रदेश राज्यात विलीन करण्यात आला.)&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
|-
|- align=center
 | (३)
 ! [[के. कामराज|कुमारस्वामी कामराज]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(तिसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९०३-१९७५)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;मतदारसंघ:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[गुडियाथम विधानसभा मतदारसंघ|गुडियाथम]] (१९५७ पर्यंत)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[सत्तूर विधानसभा मतदारसंघ|सत्तूर]] (१९५७ पासून)&lt;/small&gt;
 | [[File:K Kamaraj 1976 stamp of India.jpg|102x102px]]
 | १ एप्रिल १९६०
 | २ ऑक्टोबर १९६३
 | {{age in years and days|1960|4|1|1963|10|2}}
 | —&lt;br&gt;—————————&lt;br&gt;[[१९६२ मद्रास विधानसभा निवडणूक|१९६२]] 
 | rowspan=&quot;2&quot; |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
 | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | ४
 ! [[एम. भक्तवत्सलम|ॲड. मुंजीर भक्तवत्सलम कनकसभापती मुद्लियार]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१८९७-१९८७)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[श्रीपेरुम्बुदुर विधानसभा मतदारसंघ|श्रीपेरुम्बुदुर]])&lt;/small&gt;
 | [[File:M. Bhaktavatsalam.jpg|102x102px]]
 | २ ऑक्टोबर १९६३
 | ६ मार्च १९६७
 | {{age in years and days|1963|10|2|1967|3|6}}
 | —
|- align=center
 | ५
 ! [[सी.एन. अण्णादुराई|अण्णादुराई नटराजन मुद्लियार]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९०९-१९६९)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[तमिळनाडू विधान परिषद|विधानपरिषद सदस्य]])&lt;/small&gt;
 | [[File:CN_Annadurai.jpg|102x102px]]
 | ६ मार्च १९६७
 | १३ जानेवारी १९६९
 | {{age in years and days|1967|3|6|1969|1|13}}
 | [[१९६७ मद्रास विधानसभा निवडणूक|१९६७]] 
 | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | style=&quot;background-color: {{द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|-
| colspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''राज्य नामांतर'''&lt;/span&gt;&lt;br&gt;[[तमिळनाडू|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''तमिळनाडू राज्य (१९६९ पासून)'''&lt;/span&gt;]]&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;&lt;small&gt;(१४ जानेवारी १९६९ रोजी मद्रास राज्य नामांतर अधिनियम, १९६९ द्वारे मद्रास राज्याचे नाव बदलून तमिळनाडू असे नामकरण करण्यात आले.)&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
|-
|- align=center
 | १
 ! [[सी.एन. अण्णादुराई|अण्णादुराई नटराजन मुद्लियार]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९०९-१९६९)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[तमिळनाडू विधान परिषद|विधानपरिषद सदस्य]])&lt;/small&gt;
 | [[File:CN_Annadurai.jpg|102x102px]]
 | १४ जानेवारी १९६९
 | ३ फेब्रुवारी १९६९
 | {{age in years and days|1969|1|14|1969|2|3}}
 | —
 | rowspan=&quot;3&quot; |[[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color: {{द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | २
 ! [[व्ही.आर. नेडुंचेळियन|डॉ. रामचंद्रन नेडुंचेळियन]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९२०-२०००)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[त्रिप्लीकेन विधानसभा मतदारसंघ|त्रिप्लीकेन]])&lt;/small&gt;
 | 
 | ३ फेब्रुवारी १९६९
 | १० फेब्रुवारी १९६९
 | {{age in years and days|1969|2|3|1969|2|10}}
 | —
|- align=center
 | ३
 ! [[एम. करुणानिधी|डॉ. करुणानिधी अय्यादुराई मुत्थुवेल]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९२४-२०१८)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[सैदापेट विधानसभा मतदारसंघ|सैदापेट]])&lt;/small&gt;
 | [[File:M. Karunanidhi .jpg|102x102px]]
 | १० फेब्रुवारी १९६९
 | ३१ जानेवारी १९७६
 | {{age in years and days|1969|2|10|1976|1|31}}
 | —&lt;br&gt;—————————&lt;br&gt;[[१९७१ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|१९७१]] 
|- align=center
 | -
 ! ''पर रिकामे''&lt;br&gt;([[राष्ट्रपती राजवट]])
 | [[File:Emblem_of_India.svg|122x122px]]
 |style=&quot;height: 30px;&quot;| ३१ जानेवारी १९७६
 | ३० जून १९७७
 | {{Age in years and days|1976|1|31|1977|6|30}}
 | —
 | —
 |
|- align=center
 | ४
 ! [[ए‍म.जी. रामचंद्रन|डॉ. मरुथुर गोपाळन रामचंद्रन]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९१७-१९८७)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[अरुप्पुकोट्टाई विधानसभा मतदारसंघ|अरुप्पुकोट्टाई]])&lt;/small&gt;
 | [[File:MGR portrait, from 2017 Stamp.jpg|102x102px]]
 | ३० जून १९७७
 | १७ फेब्रुवारी १९८०
 | {{age in years and days|1977|6|30|1980|2|17}}
 | [[१९७७ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|१९७७]] 
 | [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | -
 ! ''पर रिकामे''&lt;br&gt;([[राष्ट्रपती राजवट]])
 | [[File:Emblem_of_India.svg|122x122px]]
 |style=&quot;height: 30px;&quot;| १७ फेब्रुवारी १९८०
 | ९ जून १९८०
 | {{Age in years and days|1980|2|17|1980|6|9}}
 | —
 | —
 |
|- align=center
 | (४)
 ! [[ए‍म.जी. रामचंद्रन|डॉ. मरुथुर गोपाळन रामचंद्रन]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(दुसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९१७-१९८७)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;मतदारसंघ:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[पश्चिम मदुराई विधानसभा मतदारसंघ|पश्चिम मदुराई]] (१९८०-१९८४)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[अंडीपट्टी विधानसभा मतदारसंघ|अंडीपट्टी]] (१९८४ पासून)&lt;/small&gt;
 | [[File:MGR portrait, from 2017 Stamp.jpg|102x102px]]
 | ९ जून १९८०
 | २४ डिसेंबर १९८७
 | {{age in years and days|1980|6|9|1987|12|24}}
 | [[१९८० तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|१९८०]]&lt;br&gt;—————————&lt;br&gt;[[१९८४ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|१९८४]] 
 | rowspan=&quot;3&quot; |[[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | (२)
 ! [[व्ही.आर. नेडुंचेळियन|डॉ. रामचंद्रन नेडुंचेळियन]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(दुसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९२०-२०००)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[अथूर विधानसभा मतदारसंघ|अथूर]])&lt;/small&gt;
 | 
 | २४ डिसेंबर १९८७
 | ७ जानेवारी १९८८
 | {{age in years and days|1987|12|24|1988|1|7}}
 | —
|- align=center
 | ५
 ! [[जानकी रामचंद्रन|वायकोम नारायणी जानकी रामचंद्रन]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९२३-१९९६)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: अनिर्वाचित)&lt;/small&gt;
 | [[File:VNJanaki.jpg|102x102px]]
 | ७ जानेवारी १९८८
 | ३० जानेवारी १९८८
 | {{age in years and days|1988|1|7|1988|1|30}}
 | —
|- align=center
 | -
 ! ''पर रिकामे''&lt;br&gt;([[राष्ट्रपती राजवट]])
 | [[File:Emblem_of_India.svg|122x122px]]
 |style=&quot;height: 30px;&quot;| ३० जानेवारी १९८८
 | २७ जानेवारी १९८९
 | {{Age in years and days|1988|1|30|1989|1|27}}
 | —
 | —
 |
|- align=center
 | (३)
 ! [[एम. करुणानिधी|डॉ. करुणानिधी अय्यादुराई मुत्थुवेल]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(दुसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९२४-२०१८)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[हार्बर विधानसभा मतदारसंघ|हार्बर]])&lt;/small&gt;
 | [[File:M. Karunanidhi .jpg|102x102px]]
 | २७ जानेवारी १९८९
 | ३० जानेवारी १९९१
 | {{age in years and days|1989|1|27|1991|1|30}}
 | [[१९८९ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|१९८९]] 
 | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | style=&quot;background-color: {{द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | -
 ! ''पर रिकामे''&lt;br&gt;([[राष्ट्रपती राजवट]])
 | [[File:Emblem_of_India.svg|122x122px]]
 |style=&quot;height: 30px;&quot;| ३० जानेवारी १९९१
 | २४ जून १९९१
 | {{Age in years and days|1991|1|30|1991|6|24}}
 | —
 | —
 |
|- align=center
 | ६
 ! [[जयललिता|जयललिता जयराम]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९४८-२०१६)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[बर्गुर विधानसभा मतदारसंघ|बर्गुर]])&lt;/small&gt;
 | [[File:J Jayalalithaa.jpg|102x102px]]
 | २४ जून १९९१
 | १३ मे १९९६
 | {{age in years and days|1991|6|24|1996|5|13}}
 | [[१९९१ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|१९९१]] 
 | [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | (३)
 ! [[एम. करुणानिधी|डॉ. करुणानिधी अय्यादुराई मुत्थुवेल]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(तिसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९२४-२०१८)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[चेपॉक विधानसभा मतदारसंघ|चेपॉक]])&lt;/small&gt;
 | [[File:M. Karunanidhi .jpg|102x102px]]
 | १३ मे १९९६
 | १४ मे २००१
 | {{age in years and days|1996|5|13|2001|5|14}}
 | [[१९९६ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|१९९६]] 
 | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | style=&quot;background-color: {{द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | (६)
 ! [[जयललिता|जयललिता जयराम]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(दुसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९४८-२०१६)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: अनिर्वाचित)&lt;/small&gt;
 | [[File:J Jayalalithaa.jpg|102x102px]]
 | १४ मे २००१
 | २१ सप्टेंबर २००१
 | {{age in years and days|2001|5|14|2001|9|21}}
 | [[२००१ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|२००१]] 
 | rowspan=&quot;3&quot; |[[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | ७
 ! [[ओ. पन्नीरसेल्वम|ओट्टकरथेवर पन्नीरसेल्वम]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९५१)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[पेरियाकुलम विधानसभा मतदारसंघ|पेरियाकुलम]])&lt;/small&gt;
 | [[File:O. Panneerselvam.jpg|102x102px]]
 | २१ सप्टेंबर २००१
 | २ मार्च २००२
 | {{age in years and days|2001|9|21|2002|3|2}}
 | —
|- align=center
 | (६)
 ! [[जयललिता|जयललिता जयराम]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(तिसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९४८-२०१६)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[अंडीपट्टी विधानसभा मतदारसंघ|अंडीपट्टी]])&lt;/small&gt;
 | [[File:J Jayalalithaa.jpg|102x102px]]
 | २ मार्च २००२
 | १३ मे २००६
 | {{age in years and days|2002|3|2|2006|5|13}}
 | —
|- align=center
 | (३)
 ! [[एम. करुणानिधी|डॉ. करुणानिधी अय्यादुराई मुत्थुवेल]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(चौथा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९२४-२०१८)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[चेपॉक विधानसभा मतदारसंघ|चेपॉक]])&lt;/small&gt;
 | [[File:M. Karunanidhi .jpg|102x102px]]
 | १३ मे २००६
 | १५ मे २०११
 | {{age in years and days|2006|5|13|2011|5|15}}
 | [[२००६ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|२००६]] 
 | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | style=&quot;background-color: {{द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | (६)
 ! [[जयललिता|जयललिता जयराम]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(चौथा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९४८-२०१६)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[श्रीरंगम विधानसभा मतदारसंघ|श्रीरंगम]])&lt;/small&gt;
 | [[File:J Jayalalithaa.jpg|102x102px]]
 | १५ मे २०११
 | २७ सप्टेंबर २०१४
 | {{age in years and days|2011|5|15|2014|9|27}}
 | [[तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक, २०११|२०११]] 
 | rowspan=&quot;5&quot; |[[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | (७)
 ! [[ओ. पन्नीरसेल्वम|ओट्टकरथेवर पन्नीरसेल्वम]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(दुसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९५१)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[बोडीनायकणुर विधानसभा मतदारसंघ|बोडीनायकणुर]])&lt;/small&gt;
 | [[File:O. Panneerselvam.jpg|102x102px]]
 | २७ सप्टेंबर २०१४
 | २३ मे २०१५
 | {{age in years and days|2014|9|27|2015|5|23}}
 | —
|- align=center
 | (६)
 ! [[जयललिता|जयललिता जयराम]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(पाचवा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९४८-२०१६)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[राधाकृष्ण नगर विधानसभा मतदारसंघ|राधाकृष्ण नगर]])&lt;/small&gt;
 | [[File:J Jayalalithaa.jpg|102x102px]]
 | २३ मे २०१५
 | ५ डिसेंबर २०१६
 | {{age in years and days|2015|5|23|2016|12|5}}
 | —&lt;br&gt;—————————&lt;br&gt;[[तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक, २०१६|२०१६]]
|- align=center
 | (७)
 ! [[ओ. पन्नीरसेल्वम|ओट्टकरथेवर पन्नीरसेल्वम]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(तिसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९५१)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[बोडीनायकणुर विधानसभा मतदारसंघ|बोडीनायकणुर]])&lt;/small&gt;
 | [[File:O. Panneerselvam.jpg|102x102px]]
 | ५ डिसेंबर २०१६
 | १६ फेब्रुवारी २०१७
 | {{age in years and days|2016|12|5|2017|2|16}}
 | —
|- align=center
 | ८
 ! [[एडप्पाडी पलानीस्वामी|एडप्पाडी करुप्पा पलानीस्वामी]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९५१)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[एडप्पाडी विधानसभा मतदारसंघ|एडप्पाडी]])&lt;/small&gt;
 | 
 | १६ फेब्रुवारी २०१७
 | ७ मे २०२१
 | {{age in years and days|2017|2|16|2021|5|7}}
 | —
|- align=center
 | ९
 ! [[एम.के. स्टॅलिन|स्टॅलिन करुणानिधी मुत्थुवेल]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९५३)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[कोलाथुर विधानसभा मतदारसंघ|कोलाथुर]])&lt;/small&gt;
 | 
 | ७ मे २०२१
 | १० मे २०२६
 | {{age in years and days|2021|5|7|2026|5|10}}
 | [[२०२१ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|२०२१]] 
 | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | style=&quot;background-color: {{द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | १०
 ! [[विजय (अभिनेता)|चंद्रशेखरन जोसेफ 'थलापति' विजय]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९७४)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[पेरुम्बुर विधानसभा मतदारसंघ|पेरुम्बुर]])&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[पूर्व तिरुचिरापल्ली विधानसभा मतदारसंघ|पूर्व तिरुचिरापल्ली]])&lt;/small&gt;
 | [[File:Vijay at Protest of the Nadigar Sangam.jpg|102x102px]]
 | १० मे २०२६
 | ''पदस्थ''
 | {{age in years and days|2026|5|10}}
 | [[२०२६ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|२०२६]] 
 | [[तमिळगा वेट्री कळघम]]
 | style=&quot;background-color: {{तमिळगा वेट्री कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|}

==टीपा==
{{notelist}}
&lt;references group=&quot;टीप&quot;/&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

{{विद्यमान भारतीय मुख्यमंत्री}}

[[वर्ग:तमिळनाडूचे मुख्यमंत्री|*]]
[[वर्ग:भारतामधील राज्यांचे मुख्यमंत्री]]</text>
      <sha1>cu1aq6950b0mqet9wcbwghmd5ba8wcu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2683567</id>
      <parentid>2683565</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T05:26:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <origin>2683567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32388" sha1="l0d7i4a0d97qm1yx8nfjyo1qxojyid6" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट अधिकृत हुद्दा
| post                     = मुख्यमंत्री
| body                     = तमिळनाडू
| native_name              = தமிழ்நாடு மாநில முதல்வர்&lt;br&gt;&lt;sub&gt;Chief Minister of The State of Tamil Nadu&lt;/sub&gt;
| flag = Flag of India.svg
| flagsize = 110px
| flagborder = yes 
| flagcaption = '''भारतीय ध्वजचिन्ह'''
| insignia                 = Seal of Tamil Nadu.svg
| insigniasize             = 150px
| insigniacaption          = '''तमिळनाडूची राजमुद्रा'''
| image                    = Vijay at Protest of the Nadigar Sangam.jpg
| imagesize                = 250px
| alt                      = 
| incumbent                = [[विजय (अभिनेता)|चंद्रशेखरन जोसेफ 'थलापति' विजय]]&lt;br&gt;([[तमिळगा वेट्री कळघम]])
| acting                     =
| incumbentsince           = १० मे २०२६
| type                     = 
| status                   = 
| department               =  
| style                    = राज्यसरकार प्रमुख
| member_of                = [[तमिळनाडू विधानसभा]]
| reports_to               = [[तमिळनाडूचे राज्यपाल]]
| residence                = 
| seat                     = 
| nominator                = 
| appointer                = तमिळनाडूचे राज्यपाल
| termlength               = ५ वर्ष
| termlength_qualified     = 
| constituting_instrument  = 
| precursor                = 
| formation                = 
| first                    =  
| last                     = 
| website                  = 
}}[[चित्र:J._Jayalalithaa_(cropped).jpg|इवलेसे|दिवंगत [[जयललिता]] ही प्रदीर्घ काळ तमिळनाडूच्या मुख्यमंत्रीपदावर होती.]]

'''तमिळनाडूचा मुख्यमंत्री''' हा [[भारत]]ाच्या [[तमिळनाडू]] राज्याचा सरकारप्रमुख आहे. [[भारताचे संविधान|भारतीय संविधानानुसार]] राज्यप्रमुख जरी [[राज्यपाल]] असला तरी राज्याची सर्व सुत्रे व निर्णयक्षमता मुख्यमंत्र्याच्या व त्याच्या मंत्रीमंडळाच्या हातात असते. [[तमिळनाडू विधानसभा]] [[तमिळनाडू विधानसभा निवडणुका|निवडणुकीमध्ये]] सर्वाधिक जागा मिळवणाऱ्या राजकीय पक्षाला राज्यपाल सरकारस्थापनेसाठी आमंत्रित करतो. त्या पक्षाच्या विधिमंडळ समितीद्वारे मुख्यमंत्र्याची निवड केली जाते. बहुमत सिद्ध करून मुख्यमंत्री आपल्या पदावर पाच वर्षे राहू शकतो.

भारताच्या स्वातंत्र्यापूर्वी [[मद्रास प्रांत]]ाच्या अखत्यारीखालील भूभाग [[भारतीय प्रजासत्ताक दिन|२६ जानेवारी १९५०]] रोजी मद्रास राज्यामध्ये सामील केला गेला. १९५३ साली मद्रासमधून आंध्र राज्य तर १९५६ मध्ये [[केरळ]] व [[म्हैसूरचे राज्य]] वेगळे काढले गेले. १९६९ साली मद्रास राज्याचे नाव बदलून तमिळनाडू ठेवले गेले.

[[तमिळगा वेट्री कळघम]] पक्षाचे [[विजय (अभिनेता)|चंद्रशेखरन जोसेफ 'थलापति' विजय]] हे १० मे २०२६ पासून विद्यमान मुख्यमंत्री आहेत. 

==यादी==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! क्र
! नाव
! चित्र
!colspan=2| पदावरील काळ
! कार्यकाळ
! निवडणूक
!colspan=2| पक्ष
|-
| colspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[मद्रास|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''मद्रास राज्य (१९५० ते १९६९)'''&lt;/span&gt;]]&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;&lt;small&gt;(२६ जानेवारी १९५० रोजी विधीमंडळासह [[मद्रास]] राज्याची स्थापना. प्रथम निवडणूक १९५२ साली.)&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
|-
|- align=center
 | १
 ! [[पी.एस. कुमारस्वामी राजा|कुमारस्वामी पुसापती संजिवी राजा]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१८९८-१९५७)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[तमिळनाडू विधान परिषद|विधानपरिषद सदस्य]])&lt;/small&gt;
 | [[File:PS Kumaraswamy Raja 1999 stamp of India.jpg|102x102px]]
 | २६ जानेवारी १९५०
 | ९ एप्रिल १९५२
 | {{age in years and days|1950|1|26|1952|4|9}}
 | —&lt;br&gt;&lt;small&gt;(अंतरिम मंत्रीमंडळ)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९४६ ब्रिटिश भारत निवडणूकीद्वारे)&lt;/small&gt; 
 | rowspan=&quot;2&quot; |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
 | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | २
 ! [[सी. राजगोपालचारी|ॲड. चक्रवर्ती राजगोपालाचारी व्यंकटाचार्य अय्यंगार]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१८७८-१९७२)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[तमिळनाडू विधान परिषद|विधानपरिषद सदस्य]])&lt;/small&gt;
 | [[File:C. Rajagopalachari 1948.jpg|102x102px]]
 | ९ एप्रिल १९५२
 | ३० सप्टेंबर १९५३
 | {{age in years and days|1952|4|9|1953|9|30}}
 | [[१९५२ मद्रास विधानसभा निवडणूक|१९५२]] 
|-
| colspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''राज्य पुनर्ररचना'''&lt;/span&gt;&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;&lt;small&gt;(१ ऑक्टोबर १९५३ रोजी मद्रास राज्य पुनर्ररचना अधिनियम, १९५३ द्वारे मद्रास राज्यातील ११ जिल्हे वेगळे होऊन [[आंध्र राज्य]]ाची स्थापना करण्यात आली.)&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
|-
|- align=center
 | (२)
 ! [[सी. राजगोपालचारी|ॲड. चक्रवर्ती राजगोपालाचारी व्यंकटाचार्य अय्यंगार]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(दुसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१८७८-१९७२)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[तमिळनाडू विधान परिषद|विधानपरिषद सदस्य]])&lt;/small&gt;
 | [[File:C. Rajagopalachari 1948.jpg|102x102px]]
 | १ ऑक्टोबर १९५३
 | १३ एप्रिल १९५४
 | {{age in years and days|1953|10|1|1954|4|13}}
 | —
 | rowspan=&quot;2&quot; |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
 | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | ३ 
 ! [[के. कामराज|कुमारस्वामी कामराज]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९०३-१९७५)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;मतदारसंघ:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[गुडियाथम विधानसभा मतदारसंघ|गुडियाथम]] (१९५७ पर्यंत)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[सत्तूर विधानसभा मतदारसंघ|सत्तूर]] (१९५७ पासून)&lt;/small&gt;
 | [[File:K Kamaraj 1976 stamp of India.jpg|102x102px]]
 | १३ एप्रिल १९५४
 | ३१ ऑक्टोबर १९५६
 | {{age in years and days|1954|4|13|1956|10|31}}
 | —
|-
| colspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''राज्य पुनर्ररचना'''&lt;/span&gt;&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;&lt;small&gt;(१ नोव्हेंबर १९५६ रोजी राज्य पुनर्ररचना अधिनियम, १९५६ द्वारे मद्रास राज्यातून [[केरळ]] आणि [[म्हैसूर]] राज्याची निर्मिती झाली.)&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
|-
|- align=center
 | (३)
 ! [[के. कामराज|कुमारस्वामी कामराज]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(दुसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९०३-१९७५)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;मतदारसंघ:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[गुडियाथम विधानसभा मतदारसंघ|गुडियाथम]] (१९५७ पर्यंत)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[सत्तूर विधानसभा मतदारसंघ|सत्तूर]] (१९५७ पासून)&lt;/small&gt;
 | [[File:K Kamaraj 1976 stamp of India.jpg|102x102px]]
 | १ नोव्हेंबर १९५६
 | ३१ मार्च १९६०
 | {{age in years and days|1956|11|1|1960|3|31}}
 | —&lt;br&gt;—————————&lt;br&gt;[[१९५७ मद्रास विधानसभा निवडणूक|१९५७]] 
 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
 |  style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|-
| colspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''राज्य पुनर्ररचना'''&lt;/span&gt;&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;&lt;small&gt;(१ एप्रिल १९६० रोजी आंध्र प्रदेश आणि मद्रास राज्य सीमा पुनर्ररचना अधिनियम, १९६० द्वारे आंध्र प्रदेश राज्यातून [[चित्तूर]] जिल्ह्यातील तिरुत्तनी आणि पल्लीपट्टु हे तालुके मद्रास राज्याला जोडण्यात आले आणि मद्रास राज्यातून [[सेलम]] जिल्ह्यातील काही प्रदेश आंध्र प्रदेश राज्यात विलीन करण्यात आला.)&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
|-
|- align=center
 | (३)
 ! [[के. कामराज|कुमारस्वामी कामराज]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(तिसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९०३-१९७५)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;मतदारसंघ:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[गुडियाथम विधानसभा मतदारसंघ|गुडियाथम]] (१९५७ पर्यंत)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[सत्तूर विधानसभा मतदारसंघ|सत्तूर]] (१९५७ पासून)&lt;/small&gt;
 | [[File:K Kamaraj 1976 stamp of India.jpg|102x102px]]
 | १ एप्रिल १९६०
 | २ ऑक्टोबर १९६३
 | {{age in years and days|1960|4|1|1963|10|2}}
 | —&lt;br&gt;—————————&lt;br&gt;[[१९६२ मद्रास विधानसभा निवडणूक|१९६२]] 
 | rowspan=&quot;2&quot; |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
 | rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | ४
 ! [[एम. भक्तवत्सलम|ॲड. मुंजीर भक्तवत्सलम कनकसभापती मुद्लियार]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१८९७-१९८७)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[श्रीपेरुम्बुदुर विधानसभा मतदारसंघ|श्रीपेरुम्बुदुर]])&lt;/small&gt;
 | [[File:M. Bhaktavatsalam.jpg|102x102px]]
 | २ ऑक्टोबर १९६३
 | ६ मार्च १९६७
 | {{age in years and days|1963|10|2|1967|3|6}}
 | —
|- align=center
 | ५
 ! [[सी.एन. अण्णादुराई|अण्णादुराई नटराजन मुद्लियार]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९०९-१९६९)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[तमिळनाडू विधान परिषद|विधानपरिषद सदस्य]])&lt;/small&gt;
 | [[File:CN_Annadurai.jpg|102x102px]]
 | ६ मार्च १९६७
 | १३ जानेवारी १९६९
 | {{age in years and days|1967|3|6|1969|1|13}}
 | [[१९६७ मद्रास विधानसभा निवडणूक|१९६७]] 
 | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | style=&quot;background-color: {{द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|-
| colspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  &lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''राज्य नामांतर'''&lt;/span&gt;&lt;br&gt;[[तमिळनाडू|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''तमिळनाडू राज्य (१९६९ पासून)'''&lt;/span&gt;]]&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;&lt;small&gt;(१४ जानेवारी १९६९ रोजी मद्रास राज्य नामांतर अधिनियम, १९६९ द्वारे मद्रास राज्याचे नाव बदलून तमिळनाडू असे नामकरण करण्यात आले.)&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;
|-
|- align=center
 | १
 ! [[सी.एन. अण्णादुराई|अण्णादुराई नटराजन मुद्लियार]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९०९-१९६९)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[तमिळनाडू विधान परिषद|विधानपरिषद सदस्य]])&lt;/small&gt;
 | [[File:CN_Annadurai.jpg|102x102px]]
 | १४ जानेवारी १९६९
 | ३ फेब्रुवारी १९६९
 | {{age in years and days|1969|1|14|1969|2|3}}
 | —
 | rowspan=&quot;3&quot; |[[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color: {{द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | २
 ! [[व्ही.आर. नेडुंचेळियन|डॉ. रामचंद्रन नेडुंचेळियन]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९२०-२०००)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[त्रिप्लीकेन विधानसभा मतदारसंघ|त्रिप्लीकेन]])&lt;/small&gt;
 | 
 | ३ फेब्रुवारी १९६९
 | १० फेब्रुवारी १९६९
 | {{age in years and days|1969|2|3|1969|2|10}}
 | —
|- align=center
 | ३
 ! [[एम. करुणानिधी|डॉ. करुणानिधी अय्यादुराई मुत्थुवेल]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९२४-२०१८)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[सैदापेट विधानसभा मतदारसंघ|सैदापेट]])&lt;/small&gt;
 | [[File:M. Karunanidhi .jpg|102x102px]]
 | १० फेब्रुवारी १९६९
 | ३१ जानेवारी १९७६
 | {{age in years and days|1969|2|10|1976|1|31}}
 | —&lt;br&gt;—————————&lt;br&gt;[[१९७१ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|१९७१]] 
|- align=center
 | -
 ! ''पर रिकामे''&lt;br&gt;([[राष्ट्रपती राजवट]])
 | [[File:Emblem_of_India.svg|122x122px]]
 |style=&quot;height: 30px;&quot;| ३१ जानेवारी १९७६
 | ३० जून १९७७
 | {{Age in years and days|1976|1|31|1977|6|30}}
 | —
 | —
 |
|- align=center
 | ४
 ! [[ए‍म.जी. रामचंद्रन|डॉ. मरुथुर गोपाळन रामचंद्रन]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९१७-१९८७)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[अरुप्पुकोट्टाई विधानसभा मतदारसंघ|अरुप्पुकोट्टाई]])&lt;/small&gt;
 | [[File:MGR portrait, from 2017 Stamp.jpg|102x102px]]
 | ३० जून १९७७
 | १७ फेब्रुवारी १९८०
 | {{age in years and days|1977|6|30|1980|2|17}}
 | [[१९७७ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|१९७७]] 
 | [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | -
 ! ''पर रिकामे''&lt;br&gt;([[राष्ट्रपती राजवट]])
 | [[File:Emblem_of_India.svg|122x122px]]
 |style=&quot;height: 30px;&quot;| १७ फेब्रुवारी १९८०
 | ९ जून १९८०
 | {{Age in years and days|1980|2|17|1980|6|9}}
 | —
 | —
 |
|- align=center
 | (४)
 ! [[ए‍म.जी. रामचंद्रन|डॉ. मरुथुर गोपाळन रामचंद्रन]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(दुसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९१७-१९८७)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;मतदारसंघ:&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[पश्चिम मदुराई विधानसभा मतदारसंघ|पश्चिम मदुराई]] (१९८०-१९८४)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[अंडीपट्टी विधानसभा मतदारसंघ|अंडीपट्टी]] (१९८४ पासून)&lt;/small&gt;
 | [[File:MGR portrait, from 2017 Stamp.jpg|102x102px]]
 | ९ जून १९८०
 | २४ डिसेंबर १९८७
 | {{age in years and days|1980|6|9|1987|12|24}}
 | [[१९८० तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|१९८०]]&lt;br&gt;—————————&lt;br&gt;[[१९८४ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|१९८४]] 
 | rowspan=&quot;3&quot; |[[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | (२)
 ! [[व्ही.आर. नेडुंचेळियन|डॉ. रामचंद्रन नेडुंचेळियन]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(दुसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९२०-२०००)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[अथूर विधानसभा मतदारसंघ|अथूर]])&lt;/small&gt;
 | 
 | २४ डिसेंबर १९८७
 | ७ जानेवारी १९८८
 | {{age in years and days|1987|12|24|1988|1|7}}
 | —
|- align=center
 | ५
 ! [[जानकी रामचंद्रन|वायकोम नारायणी जानकी रामचंद्रन]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९२३-१९९६)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: अनिर्वाचित)&lt;/small&gt;
 | [[File:VNJanaki.jpg|102x102px]]
 | ७ जानेवारी १९८८
 | ३० जानेवारी १९८८
 | {{age in years and days|1988|1|7|1988|1|30}}
 | —
|- align=center
 | -
 ! ''पर रिकामे''&lt;br&gt;([[राष्ट्रपती राजवट]])
 | [[File:Emblem_of_India.svg|122x122px]]
 |style=&quot;height: 30px;&quot;| ३० जानेवारी १९८८
 | २७ जानेवारी १९८९
 | {{Age in years and days|1988|1|30|1989|1|27}}
 | —
 | —
 |
|- align=center
 | (३)
 ! [[एम. करुणानिधी|डॉ. करुणानिधी अय्यादुराई मुत्थुवेल]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(दुसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९२४-२०१८)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[हार्बर विधानसभा मतदारसंघ|हार्बर]])&lt;/small&gt;
 | [[File:M. Karunanidhi .jpg|102x102px]]
 | २७ जानेवारी १९८९
 | ३० जानेवारी १९९१
 | {{age in years and days|1989|1|27|1991|1|30}}
 | [[१९८९ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|१९८९]] 
 | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | style=&quot;background-color: {{द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | -
 ! ''पर रिकामे''&lt;br&gt;([[राष्ट्रपती राजवट]])
 | [[File:Emblem_of_India.svg|122x122px]]
 |style=&quot;height: 30px;&quot;| ३० जानेवारी १९९१
 | २४ जून १९९१
 | {{Age in years and days|1991|1|30|1991|6|24}}
 | —
 | —
 |
|- align=center
 | ६
 ! [[जयललिता|जयललिता जयराम]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९४८-२०१६)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[बर्गुर विधानसभा मतदारसंघ|बर्गुर]])&lt;/small&gt;
 | [[File:J Jayalalithaa.jpg|102x102px]]
 | २४ जून १९९१
 | १३ मे १९९६
 | {{age in years and days|1991|6|24|1996|5|13}}
 | [[१९९१ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|१९९१]] 
 | [[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | (३)
 ! [[एम. करुणानिधी|डॉ. करुणानिधी अय्यादुराई मुत्थुवेल]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(तिसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९२४-२०१८)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[चेपॉक विधानसभा मतदारसंघ|चेपॉक]])&lt;/small&gt;
 | [[File:M. Karunanidhi .jpg|102x102px]]
 | १३ मे १९९६
 | १४ मे २००१
 | {{age in years and days|1996|5|13|2001|5|14}}
 | [[१९९६ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|१९९६]] 
 | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | style=&quot;background-color: {{द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | (६)
 ! [[जयललिता|जयललिता जयराम]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(दुसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९४८-२०१६)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: अनिर्वाचित)&lt;/small&gt;
 | [[File:J Jayalalithaa.jpg|102x102px]]
 | १४ मे २००१
 | २१ सप्टेंबर २००१
 | {{age in years and days|2001|5|14|2001|9|21}}
 | [[२००१ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|२००१]] 
 | rowspan=&quot;3&quot; |[[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | ७
 ! [[ओ. पन्नीरसेल्वम|ओट्टकरथेवर पन्नीरसेल्वम]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९५१)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[पेरियाकुलम विधानसभा मतदारसंघ|पेरियाकुलम]])&lt;/small&gt;
 | [[File:O. Panneerselvam.jpg|102x102px]]
 | २१ सप्टेंबर २००१
 | २ मार्च २००२
 | {{age in years and days|2001|9|21|2002|3|2}}
 | —
|- align=center
 | (६)
 ! [[जयललिता|जयललिता जयराम]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(तिसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९४८-२०१६)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[अंडीपट्टी विधानसभा मतदारसंघ|अंडीपट्टी]])&lt;/small&gt;
 | [[File:J Jayalalithaa.jpg|102x102px]]
 | २ मार्च २००२
 | १३ मे २००६
 | {{age in years and days|2002|3|2|2006|5|13}}
 | —
|- align=center
 | (३)
 ! [[एम. करुणानिधी|डॉ. करुणानिधी अय्यादुराई मुत्थुवेल]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(चौथा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९२४-२०१८)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[चेपॉक विधानसभा मतदारसंघ|चेपॉक]])&lt;/small&gt;
 | [[File:M. Karunanidhi .jpg|102x102px]]
 | १३ मे २००६
 | १५ मे २०११
 | {{age in years and days|2006|5|13|2011|5|15}}
 | [[२००६ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|२००६]] 
 | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | style=&quot;background-color: {{द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | (६)
 ! [[जयललिता|जयललिता जयराम]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(चौथा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९४८-२०१६)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[श्रीरंगम विधानसभा मतदारसंघ|श्रीरंगम]])&lt;/small&gt;
 | [[File:J Jayalalithaa.jpg|102x102px]]
 | १५ मे २०११
 | २७ सप्टेंबर २०१४
 | {{age in years and days|2011|5|15|2014|9|27}}
 | [[तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक, २०११|२०११]] 
 | rowspan=&quot;5&quot; |[[अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color: {{अखिल भारतीय अण्णा द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | (७)
 ! [[ओ. पन्नीरसेल्वम|ओट्टकरथेवर पन्नीरसेल्वम]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(दुसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९५१)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[बोडीनायकणुर विधानसभा मतदारसंघ|बोडीनायकणुर]])&lt;/small&gt;
 | [[File:O. Panneerselvam.jpg|102x102px]]
 | २७ सप्टेंबर २०१४
 | २३ मे २०१५
 | {{age in years and days|2014|9|27|2015|5|23}}
 | —
|- align=center
 | (६)
 ! [[जयललिता|जयललिता जयराम]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(पाचवा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९४८-२०१६)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[राधाकृष्ण नगर विधानसभा मतदारसंघ|राधाकृष्ण नगर]])&lt;/small&gt;
 | [[File:J Jayalalithaa.jpg|102x102px]]
 | २३ मे २०१५
 | ५ डिसेंबर २०१६
 | {{age in years and days|2015|5|23|2016|12|5}}
 | —&lt;br&gt;—————————&lt;br&gt;[[तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक, २०१६|२०१६]]
|- align=center
 | (७)
 ! [[ओ. पन्नीरसेल्वम|ओट्टकरथेवर पन्नीरसेल्वम]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(तिसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९५१)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[बोडीनायकणुर विधानसभा मतदारसंघ|बोडीनायकणुर]])&lt;/small&gt;
 | [[File:O. Panneerselvam.jpg|102x102px]]
 | ५ डिसेंबर २०१६
 | १६ फेब्रुवारी २०१७
 | {{age in years and days|2016|12|5|2017|2|16}}
 | —
|- align=center
 | ८
 ! [[एडप्पाडी पलानीस्वामी|एडप्पाडी करुप्पा पलानीस्वामी]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९५१)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[एडप्पाडी विधानसभा मतदारसंघ|एडप्पाडी]])&lt;/small&gt;
 | 
 | १६ फेब्रुवारी २०१७
 | ७ मे २०२१
 | {{age in years and days|2017|2|16|2021|5|7}}
 | —
|- align=center
 | ९
 ! [[एम.के. स्टॅलिन|स्टॅलिन करुणानिधी मुत्थुवेल]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९५३)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[कोलाथुर विधानसभा मतदारसंघ|कोलाथुर]])&lt;/small&gt;
 | 
 | ७ मे २०२१
 | १० मे २०२६
 | {{age in years and days|2021|5|7|2026|5|10}}
 | [[२०२१ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|२०२१]] 
 | [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
 | style=&quot;background-color: {{द्रविड मुन्नेत्र कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | १०
 ! [[विजय (अभिनेता)|चंद्रशेखरन जोसेफ 'थलापति' विजय]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९७४)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[पेरुम्बुर विधानसभा मतदारसंघ|पेरुम्बुर]])&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[पूर्व तिरुचिरापल्ली विधानसभा मतदारसंघ|पूर्व तिरुचिरापल्ली]])&lt;/small&gt;
 | [[File:Vijay at Protest of the Nadigar Sangam.jpg|102x102px]]
 | १० मे २०२६
 | ''पदस्थ''
 | {{age in years and days|2026|5|10}}
 | [[२०२६ तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक|२०२६]] 
 | [[तमिळगा वेट्री कळघम]]
 | style=&quot;background-color: {{तमिळगा वेट्री कळघम/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|}

==टीपा==
{{notelist}}
&lt;references group=&quot;टीप&quot;/&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

{{विद्यमान भारतीय मुख्यमंत्री}}

[[वर्ग:तमिळनाडूचे मुख्यमंत्री|*]]
[[वर्ग:भारतामधील राज्यांचे मुख्यमंत्री]]</text>
      <sha1>l0d7i4a0d97qm1yx8nfjyo1qxojyid6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>स्पिरिट एरलाइन्स</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186641</id>
    <revision>
      <id>2683481</id>
      <parentid>2675713</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T12:49:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2683481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13431" sha1="swguzvtnqtj1ga64ba2ujovb23ocnal" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट विमान सेवा
| नाव              = स्पिरिट एरलाइन्स
| चित्र             = Spirit Airlines logo 2014.svg
| चित्र_आकारमान     = 
| IATA           = NK
| ICAO           = NKS
| callsign       = स्पिरिट विंग्स
| स्थापना            = [[इ.स. १९८०|१९८०]] (''चार्टर वन'' नावाने)
| बंद               = [[२ मे]], [[इ.स. २०२६|२०२६]]
| विमानतळ         = [[डीट्रॉइट वेन काउंटी मेट्रोपोलिटन विमानतळ|डीट्रॉइट]], [[फोर्ट लॉडरडेल-हॉलिवूड विमानतळ]]
| मुख्य_शहरे         = [[अटलांटिक सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अटलांटिक सिटी]], [[डॅलस/फोर्ट वर्थ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डॅलस-फोर्ट वर्थ]], [[शिकागो-ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो-ओ'हेर]], [[जॉर्ज बुश आंतरखंडीय विमानतळ|ह्युस्टन-आंतरखंडीय]], [[मॅककरान आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लास व्हेगस]], [[मर्टल बीच आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मर्टल बीच]], [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]]
| फ्रिकवंट_फ्लायर     = 
| एलायंस           = 
| उपकंपन्या          = 
| विमान संख्या     = ७८
| मुख्य कंपनी      = 
| ब्रीदवाक्य         = लेस मनी, मोर गो.
| मुख्यालय         = [[मीरामार, फ्लोरिडा]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]]
| मुख्य व्यक्ती     = [[बेन बाल्डांझा]]
| संकेतस्थळ        = http://www.sprit.com
}}
'''स्पिरिट एरलाइन्स, इंक.''' ही एक अमेरिकन अतिकिफायतशी (''अल्ट्रा लो-कॉस्ट'' तथा ''यूएलसीसी'') विमानसेवाकंपनी होती. या कंपनीचे मुख्यालय [[मायामी महानगर क्षेत्र|मायामी महानगर क्षेत्रातील]] [[डेनिया बीच, फ्लोरिडा]] येथे आहे.&lt;ref name=&quot;HQ&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.spirit.com/about-us |title=Spirit Airlines About Us |publisher=Spirit Airlines}}&lt;/ref&gt; स्पिरिट संपूर्ण [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|युनायटेड स्टेट्स]], [[कॅरिबियन]] आणि [[लॅटिन अमेरिका|लॅटिन अमेरिकेमध्ये]] नियोजित उड्डाणे चालवते. २०२३ पर्यंत स्पिरिट उत्तर अमेरिकेतील सातवी सर्वात मोठी विमानकंपनी  तसेच उत्तर अमेरिकेतील सर्वात मोठी अतिकिफायतशीर कंपनी होती.&lt;ref name=&quot;Size&quot;&gt;{{cite news |title=Largest Airlines in North America 2023 |work=Aviation Week}}&lt;/ref&gt; स्पिरिटने नोव्हेंबर २०२४ मध्ये चॅप्टर ११ दिवाळखोरीसाठी अर्ज केला होता आणि मार्च २०२५ मध्ये आर्थिक पुनर्रचनेनंतर ती यातून बाहेर पडली, परंतु ऑगस्ट २०२५ मध्ये पुन्हा एकदा दिवाळखोरीसाठी अर्ज केला.&lt;ref name=&quot;Bankruptcy&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com |title=Spirit Airlines files for bankruptcy again |work=Reuters |date=August 2025}}&lt;/ref&gt;

स्पिरिट एरलाइन्स, इंक. ही एक [[डेलावेर जनरल कॉर्पोरेशन लॉ|डेलावेर कॉर्पोरेशन]] आहे.&lt;ref name=&quot;10-K2018&quot;&gt;{{cite web |date=February 13, 2019 |title=Spirit Airlines FORM 10-K December 31, 2018 |url=http://ir.spirit.com/Cache/396731595.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191116151031/http://ir.spirit.com/Cache/396731595.pdf |archive-date=November 16, 2019 |access-date=November 16, 2019 |publisher=Spirit Airlines}}&lt;/ref&gt; २०२४ मध्ये दिवाळखोरीचा अर्ज दाखल करेपर्यंत या कंपनीचे समभाग [[न्यू यॉर्क समभाग बाजार|न्यू यॉर्क समभाग बाजारावर]] (SAVE) या संकेताखाली विकले जात असत.

{{Multiple image
| image1            = 11ef -  Spirit Airlines DC-9-41; N131NK@FLL;30.01.1998 (5198215122).jpg
| image2            = McDonnell Douglas MD-83, Spirit Airlines JP333988.jpg
| image3            = Airbus A319-132 ‘N531NK’ Spirit (27884295964).jpg
| image4            = Spirit A320 at BWI.jpg
| image5            = Spirit Airbus A321neo N725NK BWI MD1.jpg
| direction         = vertical
| caption1          = १९९८ मधील स्पिरिटचे माजी [[मॅकडोनेल डग्लस डीसी-९]], जे १९९२ ते २००२ पर्यंत वापरल्या गेलेल्या पहिल्या लिव्हरीमध्ये (रंगसंगती) रंगवलेले आहे.
| caption2          = २००४ मधील स्पिरिटचे माजी [[मॅकडोनेल डग्लस एमडी-८२]], जे २००२ ते २००७ पर्यंत वापरल्या गेलेल्या ग्रेस्केल लिव्हरीच्या निळ्या आवृत्तीत रंगवलेले आहे.
| caption3          = स्पिरिटचे माजी [[एरबस ए३१९-१००]], जे २००२ ते २००७ पर्यंत वापरल्या गेलेल्या ग्रेस्केल लिव्हरीमध्ये रंगवलेले आहे.
| caption4          = स्पिरिटचे माजी [[एरबस ए३२०-२००]], जे २००७ ते २०१४ पर्यंत वापरल्या गेलेल्या निळ्या रंगाच्या लिव्हरीमध्ये रंगवलेले आहे.
| caption5          = स्पिरिटचे सध्याचे [[एरबस ए३२१ निओ|एरबस ए३२१-२७१एनएक्स]], जे २०१४ पासून वापरल्या जाणाऱ्या गडद पिवळ्या रंगाच्या लिव्हरीमध्ये आहे.
| total_width       = 265
}}
== विमानताफा ==
[[File:N616NK_Over_Miami_Air_FLL_10R_JTPI_4x6_9251_(15985038769).jpg|thumb|[[फोर्ट लॉडरडेल-हॉलिवूड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फोर्ट लॉडरडेल-हॉलिवूड विमानतळावर]] उतरणारे स्पिरिट एरलाइन्सचे [[एरबस ए३२०]].]]
[[File:Airbus A319 N507NK landing at McCarran Airport Mar 2012 (6804924980).jpg|thumb|[[मॅककरान आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लास व्हेगस विमानतळावर]] उतरणारे स्पिरिट एरलाइन्सचे [[एरबस ए३१९]]]]
[[File:Spirit Airlines Airbus A321-231(WL) N658NK.jpg|thumb|[[लाग्वार्डिया विमानतळ|न्यू-यॉर्क लाग्वार्डिया विमानतळावरून]] निघालेले स्पिरिट एरलाइन्सचे [[एरबस ए३२१]]. या विमानाला न्यू यॉर्क शहरातील टॅक्सीची रंगसंगती आहे]]
ऑक्टोबर २०१५मधील विमाने:

&lt;center&gt;
{|class=&quot;toccolours&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border-collapse:collapse; text-align:center&quot;
|+ '''स्पिरिट एरलाइन्स ताफा'''&lt;ref name=planespotters&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.planespotters.net/Airline/Spirit-Airlines |title=Spirit Airlines Fleet Details and History |publisher=Planespotters.net |accessdate=9 June 2015 |archive-date=2015-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150831074209/http://www.planespotters.net/Airline/Spirit-Airlines |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-bgcolor=
!rowspan=&quot;2&quot;|प्रकार
!rowspan=&quot;2&quot;| सेवारत
!rowspan=&quot;2&quot;|मागण्या
!colspan=&quot;3&quot;|प्रवासी
!rowspan=&quot;2&quot;|नोंदी
|-bgcolor=
!&lt;abbr title=&quot;Big Front Seat&quot;&gt;B&lt;/abbr&gt;
!&lt;abbr title=&quot;Deluxe Leather&quot;&gt;E&lt;/abbr&gt;
!एकूण
|-
|[[एरबस ए३१९-१००]]
|align=center|२९
|align=center|०
|align=center|१०
|align=center|१३५
|align=center|१४५
| यातील खुर्च्यांची पाठ झुकते. २०१६पासून सेवानिवृत्ती.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा= http://www.seatguru.com/airlines/Spirit_Airlines/Spirit_Airlines_Airbus_A319_B.php|title = SeatGuru Seat Map Spirit Airbus A319 (319)|कृती = seatguru.com|accessdate = 3 April 2015}}&lt;/ref&gt;{{Not in citation|date=August 2015}}
|-
|[[एरबस ए३२०-२००]]
| align=&quot;center&quot; |४३
| align=&quot;center&quot; |२१
|align=center|४
|align=center|१७४
|align=center|१७८
|२०१८पासून दाखल होतील. यातील खुर्च्यांची पाठ झुकत नाही.
|-
|[[एरबस ए३२०निओ]]
|align=center|०
|align=center|४५
|colspan=&quot;3&quot; class=&quot;unsortable&quot;|&lt;abbr title=&quot;To Be Announced&quot;&gt;&lt;center&gt;माहिती नाही&lt;/abbr&gt;
|
|-
|[[एरबस ए३२१-२००]]
|align=center|६
|align=center|३०
|align=center|४
|align=center|२१४
|align=center|२१८
|२०१८पासून दाखल होतील. यातील खुर्च्यांची पाठ झुकत नाही.
|-
|[[एरबस ए३२१निओ]]
|align=center|०
|align=center|१०
|colspan=&quot;3&quot; class=&quot;unsortable&quot;|&lt;abbr title=&quot;To Be Announced&quot;&gt;&lt;center&gt;माहिती नाही&lt;/abbr&gt;
|
|-
!एकूण
!७८
!१०६
!colspan=4|
|}
&lt;/center&gt;

=== पूर्वी ताफ्यात असलेली विमाने ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left:auto; margin-right:auto;&quot;
|+ '''स्पिरिट एरलाइन्सने निवृत्त केलेली विमाने'''
|-
!प्रकार
!एकूण
!निवृत्ती
!बदली प्रकार
|-
|[[मॅकडोनेल डग्लस डीसी-९-२०]]
|align=center|२
|align=center|२००६
|एरबस ए३२०
|-
|[[मॅकडोनेल डग्लस डीसी-९-३०]]
|align=center|१३
|align=center|२००६
|एरबस ए३२०
|-
|[[मॅकडोनेल डग्लस डीसी-९-४०]]
|align=center|२
|align=center|२००६
|एरबस ए३२०
|-
|[[मॅकडोनेल डग्लस एमडी-८१]]
|align=center|७
|align=center|२००६
|एरबस ए३२०
|-
|[[मॅकडोनेल डग्लस एमडी-८२]]
|align=center|१४
|align=center|२००६
|एरबस ए३२०
|-
|[[मॅकडोनेल डग्लस एमडी-८३]]
|align=center|१५
|align=center|२००६
|एरबस ए३२०
|-
|[[मॅकडोनेल डग्लस एमडी-८७]]
|align=center|२
|align=center|२००६
|एरबस ए३२०
|}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:अमेरिकेमधील विमानवाहतूक कंपन्या]]
[[वर्ग:बंद पडलेल्या विमानवाहतूक कंपन्या]]
[[वर्ग:इ.स. १९८० मधील निर्मिती]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील समाप्ती]]</text>
      <sha1>swguzvtnqtj1ga64ba2ujovb23ocnal</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2683482</id>
      <parentid>2683481</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T12:49:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2683482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13542" sha1="j3ge3212gdan571eh716269dl4i66zg" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट विमान सेवा
| नाव              = स्पिरिट एरलाइन्स
| चित्र             = Spirit Airlines logo 2014.svg
| चित्र_आकारमान     = 
| IATA           = NK
| ICAO           = NKS
| callsign       = स्पिरिट विंग्स
| स्थापना            = [[इ.स. १९८०|१९८०]] (''चार्टर वन'' नावाने)
| बंद               = [[२ मे]], [[इ.स. २०२६|२०२६]]
| विमानतळ         = [[डीट्रॉइट वेन काउंटी मेट्रोपोलिटन विमानतळ|डीट्रॉइट]], [[फोर्ट लॉडरडेल-हॉलिवूड विमानतळ]]
| मुख्य_शहरे         = [[अटलांटिक सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अटलांटिक सिटी]], [[डॅलस/फोर्ट वर्थ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डॅलस-फोर्ट वर्थ]], [[शिकागो-ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो-ओ'हेर]], [[जॉर्ज बुश आंतरखंडीय विमानतळ|ह्युस्टन-आंतरखंडीय]], [[मॅककरान आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लास व्हेगस]], [[मर्टल बीच आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मर्टल बीच]], [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]]
| फ्रिकवंट_फ्लायर     = 
| एलायंस           = 
| उपकंपन्या          = 
| विमान संख्या     = ७८
| मुख्य कंपनी      = 
| ब्रीदवाक्य         = लेस मनी, मोर गो.
| मुख्यालय         = [[मीरामार, फ्लोरिडा]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]]
| मुख्य व्यक्ती     = [[बेन बाल्डांझा]]
| संकेतस्थळ        = http://www.sprit.com
}}
'''स्पिरिट एरलाइन्स, इंक.''' ही एक अमेरिकन अतिकिफायतशी (''अल्ट्रा लो-कॉस्ट'' तथा ''यूएलसीसी'') विमानसेवाकंपनी होती. या कंपनीचे मुख्यालय [[मायामी महानगर क्षेत्र|मायामी महानगर क्षेत्रातील]] [[डेनिया बीच, फ्लोरिडा]] येथे होते.&lt;ref name=&quot;HQ&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.spirit.com/about-us |title=Spirit Airlines About Us |publisher=Spirit Airlines}}&lt;/ref&gt; स्पिरिट संपूर्ण [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|युनायटेड स्टेट्स]], [[कॅरिबियन]] आणि [[लॅटिन अमेरिका|लॅटिन अमेरिकेमध्ये]] नियोजित उड्डाणे चालवत असे. २०२३ पर्यंत स्पिरिट उत्तर अमेरिकेतील सातवी सर्वात मोठी विमानकंपनी  तसेच उत्तर अमेरिकेतील सर्वात मोठी अतिकिफायतशीर कंपनी होती.&lt;ref name=&quot;Size&quot;&gt;{{cite news |title=Largest Airlines in North America 2023 |work=Aviation Week}}&lt;/ref&gt; स्पिरिटने नोव्हेंबर २०२४ मध्ये चॅप्टर ११ दिवाळखोरीसाठी अर्ज केला होता आणि मार्च २०२५ मध्ये आर्थिक पुनर्रचनेनंतर ती यातून बाहेर पडली, परंतु ऑगस्ट २०२५ मध्ये पुन्हा एकदा दिवाळखोरीसाठी अर्ज केला.&lt;ref name=&quot;Bankruptcy&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com |title=Spirit Airlines files for bankruptcy again |work=Reuters |date=August 2025}}&lt;/ref&gt; शेवटी २ मे, २०२६ रोजी ही कंपनी बंद पडली.

स्पिरिट एरलाइन्स, इंक. ही एक [[डेलावेर जनरल कॉर्पोरेशन लॉ|डेलावेर कॉर्पोरेशन]] आहे.&lt;ref name=&quot;10-K2018&quot;&gt;{{cite web |date=February 13, 2019 |title=Spirit Airlines FORM 10-K December 31, 2018 |url=http://ir.spirit.com/Cache/396731595.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191116151031/http://ir.spirit.com/Cache/396731595.pdf |archive-date=November 16, 2019 |access-date=November 16, 2019 |publisher=Spirit Airlines}}&lt;/ref&gt; २०२४ मध्ये दिवाळखोरीचा अर्ज दाखल करेपर्यंत या कंपनीचे समभाग [[न्यू यॉर्क समभाग बाजार|न्यू यॉर्क समभाग बाजारावर]] (SAVE) या संकेताखाली विकले जात असत.

{{Multiple image
| image1            = 11ef -  Spirit Airlines DC-9-41; N131NK@FLL;30.01.1998 (5198215122).jpg
| image2            = McDonnell Douglas MD-83, Spirit Airlines JP333988.jpg
| image3            = Airbus A319-132 ‘N531NK’ Spirit (27884295964).jpg
| image4            = Spirit A320 at BWI.jpg
| image5            = Spirit Airbus A321neo N725NK BWI MD1.jpg
| direction         = vertical
| caption1          = १९९८ मधील स्पिरिटचे माजी [[मॅकडोनेल डग्लस डीसी-९]], जे १९९२ ते २००२ पर्यंत वापरल्या गेलेल्या पहिल्या लिव्हरीमध्ये (रंगसंगती) रंगवलेले आहे.
| caption2          = २००४ मधील स्पिरिटचे माजी [[मॅकडोनेल डग्लस एमडी-८२]], जे २००२ ते २००७ पर्यंत वापरल्या गेलेल्या ग्रेस्केल लिव्हरीच्या निळ्या आवृत्तीत रंगवलेले आहे.
| caption3          = स्पिरिटचे माजी [[एरबस ए३१९-१००]], जे २००२ ते २००७ पर्यंत वापरल्या गेलेल्या ग्रेस्केल लिव्हरीमध्ये रंगवलेले आहे.
| caption4          = स्पिरिटचे माजी [[एरबस ए३२०-२००]], जे २००७ ते २०१४ पर्यंत वापरल्या गेलेल्या निळ्या रंगाच्या लिव्हरीमध्ये रंगवलेले आहे.
| caption5          = स्पिरिटचे सध्याचे [[एरबस ए३२१ निओ|एरबस ए३२१-२७१एनएक्स]], जे २०१४ पासून वापरल्या जाणाऱ्या गडद पिवळ्या रंगाच्या लिव्हरीमध्ये आहे.
| total_width       = 265
}}
== विमानताफा ==
[[File:N616NK_Over_Miami_Air_FLL_10R_JTPI_4x6_9251_(15985038769).jpg|thumb|[[फोर्ट लॉडरडेल-हॉलिवूड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फोर्ट लॉडरडेल-हॉलिवूड विमानतळावर]] उतरणारे स्पिरिट एरलाइन्सचे [[एरबस ए३२०]].]]
[[File:Airbus A319 N507NK landing at McCarran Airport Mar 2012 (6804924980).jpg|thumb|[[मॅककरान आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लास व्हेगस विमानतळावर]] उतरणारे स्पिरिट एरलाइन्सचे [[एरबस ए३१९]]]]
[[File:Spirit Airlines Airbus A321-231(WL) N658NK.jpg|thumb|[[लाग्वार्डिया विमानतळ|न्यू-यॉर्क लाग्वार्डिया विमानतळावरून]] निघालेले स्पिरिट एरलाइन्सचे [[एरबस ए३२१]]. या विमानाला न्यू यॉर्क शहरातील टॅक्सीची रंगसंगती आहे]]
ऑक्टोबर २०१५मधील विमाने:

&lt;center&gt;
{|class=&quot;toccolours&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border-collapse:collapse; text-align:center&quot;
|+ '''स्पिरिट एरलाइन्स ताफा'''&lt;ref name=planespotters&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.planespotters.net/Airline/Spirit-Airlines |title=Spirit Airlines Fleet Details and History |publisher=Planespotters.net |accessdate=9 June 2015 |archive-date=2015-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150831074209/http://www.planespotters.net/Airline/Spirit-Airlines |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-bgcolor=
!rowspan=&quot;2&quot;|प्रकार
!rowspan=&quot;2&quot;| सेवारत
!rowspan=&quot;2&quot;|मागण्या
!colspan=&quot;3&quot;|प्रवासी
!rowspan=&quot;2&quot;|नोंदी
|-bgcolor=
!&lt;abbr title=&quot;Big Front Seat&quot;&gt;B&lt;/abbr&gt;
!&lt;abbr title=&quot;Deluxe Leather&quot;&gt;E&lt;/abbr&gt;
!एकूण
|-
|[[एरबस ए३१९-१००]]
|align=center|२९
|align=center|०
|align=center|१०
|align=center|१३५
|align=center|१४५
| यातील खुर्च्यांची पाठ झुकते. २०१६पासून सेवानिवृत्ती.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा= http://www.seatguru.com/airlines/Spirit_Airlines/Spirit_Airlines_Airbus_A319_B.php|title = SeatGuru Seat Map Spirit Airbus A319 (319)|कृती = seatguru.com|accessdate = 3 April 2015}}&lt;/ref&gt;{{Not in citation|date=August 2015}}
|-
|[[एरबस ए३२०-२००]]
| align=&quot;center&quot; |४३
| align=&quot;center&quot; |२१
|align=center|४
|align=center|१७४
|align=center|१७८
|२०१८पासून दाखल होतील. यातील खुर्च्यांची पाठ झुकत नाही.
|-
|[[एरबस ए३२०निओ]]
|align=center|०
|align=center|४५
|colspan=&quot;3&quot; class=&quot;unsortable&quot;|&lt;abbr title=&quot;To Be Announced&quot;&gt;&lt;center&gt;माहिती नाही&lt;/abbr&gt;
|
|-
|[[एरबस ए३२१-२००]]
|align=center|६
|align=center|३०
|align=center|४
|align=center|२१४
|align=center|२१८
|२०१८पासून दाखल होतील. यातील खुर्च्यांची पाठ झुकत नाही.
|-
|[[एरबस ए३२१निओ]]
|align=center|०
|align=center|१०
|colspan=&quot;3&quot; class=&quot;unsortable&quot;|&lt;abbr title=&quot;To Be Announced&quot;&gt;&lt;center&gt;माहिती नाही&lt;/abbr&gt;
|
|-
!एकूण
!७८
!१०६
!colspan=4|
|}
&lt;/center&gt;

=== पूर्वी ताफ्यात असलेली विमाने ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left:auto; margin-right:auto;&quot;
|+ '''स्पिरिट एरलाइन्सने निवृत्त केलेली विमाने'''
|-
!प्रकार
!एकूण
!निवृत्ती
!बदली प्रकार
|-
|[[मॅकडोनेल डग्लस डीसी-९-२०]]
|align=center|२
|align=center|२००६
|एरबस ए३२०
|-
|[[मॅकडोनेल डग्लस डीसी-९-३०]]
|align=center|१३
|align=center|२००६
|एरबस ए३२०
|-
|[[मॅकडोनेल डग्लस डीसी-९-४०]]
|align=center|२
|align=center|२००६
|एरबस ए३२०
|-
|[[मॅकडोनेल डग्लस एमडी-८१]]
|align=center|७
|align=center|२००६
|एरबस ए३२०
|-
|[[मॅकडोनेल डग्लस एमडी-८२]]
|align=center|१४
|align=center|२००६
|एरबस ए३२०
|-
|[[मॅकडोनेल डग्लस एमडी-८३]]
|align=center|१५
|align=center|२००६
|एरबस ए३२०
|-
|[[मॅकडोनेल डग्लस एमडी-८७]]
|align=center|२
|align=center|२००६
|एरबस ए३२०
|}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:अमेरिकेमधील विमानवाहतूक कंपन्या]]
[[वर्ग:बंद पडलेल्या विमानवाहतूक कंपन्या]]
[[वर्ग:इ.स. १९८० मधील निर्मिती]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील समाप्ती]]</text>
      <sha1>j3ge3212gdan571eh716269dl4i66zg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1984 (कादंबरी)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187016</id>
    <redirect title="नाइंटीन एटी-फोर" />
    <revision>
      <id>2683528</id>
      <parentid>2683024</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T01:32:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2683528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86" sha1="ptawh38q3z9xk7t14i18f9qxv6lqq2z" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[नाइंटीन एटी-फोर]]</text>
      <sha1>ptawh38q3z9xk7t14i18f9qxv6lqq2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>शिव निवास पॅलेस</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188035</id>
    <revision>
      <id>2683484</id>
      <parentid>2647186</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T12:53:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2683484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12505" sha1="fvvu6ie2j3noynhrposhz8pz9okp9zc" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''शिव निवास पॅलेस''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[राजस्थान]] राज्यातील पिचोळ तलावाच्या काठावर [[उदयपूर संस्थान|उदयपूरच्या]] महाराणांचे पूर्वीचे निवासस्थान आहे. आता येथे निवासी होटेल आहे.
{{विकिकरण}}

== अतिथीगृह ==
[[उदयपूर]] शहरातील महाल शहराच्या दक्षिण भागात आहे. येथेच हा महालही आहे. याच्या बांधकामाची सुरुवात १८७४ ते १८८४ दरम्यान महाराणा सज्जन शंभू सिंगग यांनी केली आणि 20व्या शतकात त्यांचे वारस महाराणा फतेह सिंग यांनी उत्तम प्रतीचे अतिथीगृह पूर्ण केले.

या काळात येथे अनेक उच्चतम प्रतीची स्नेहसम्मेलने झाली. अनेक देश्यांचे VIPनी या आथिति ग्रहाला भेट दिली त्यात यूनायटेड किंगडमचे जॉर्ज 5 TH, आणि प्रिन्स ऑफ वेल्सचे एडवर्ड यांनी 1905 साली, भेट दिली. 

सन 1955 मध्ये या घराण्याचे वारस भागवत सिंग मेवाडचे गाडीवर विराजमान झाले. या राजघराण्याचे या विविध वास्तु आणि व्यवस्थापन सांभाळणे खर्चाचे दृस्टीने अतिशय कठीण बनले विशेषतः सिटी पॅलेस !  भागवत सिंग या वारसाने लेक पॅलेसचे उत्पन्न मिळविण्याचे उद्देशयाने हॉटेल मध्ये रूपांतर केले.त्याच बरोबर शिव निवास आणि लहान फतेह प्रकाश पॅलेसचे आरामदाई हेरिटेज हॉटेल मध्ये रूपांतर केले. शिव निवास रूपांतराचा 4 वर्षाचा काळ गेल्यानंतर सन 1982 मध्ये हॉटेल सुरू झाले. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://en.wikipedia.org/wiki/Shiv_Niwas_Palace|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४-०१-१६|title= शिव निवास पॅलेस ,उदयपुर हिस्टरी|भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

==हॉटेल== 

या राजवाड्याचे 3 मजल्यांची अर्धवर्तुळाकारात योजना आखली आणि समोरील मधल्या जागेत संगमरवरी कुंड बनविला.अथीतींच्या मनोरंजनासाठी हॉटेलची बाल्कनी आणि गछी उघडली त्यामुळे त्यांना हॉटेलचे वेगवेगळ्या खोल्यातून दक्षिणेकडील पिलोचा तलाव आणि तेथील बगीचा तसेच पश्चिमेकडील जग मंदिर द्वीप रिसॉर्ट आणि लेक पॅलेस यांचा रमणीय देखावा मनात साठवता येवू लागला. ही इमारत ऐत्याहासिक राजपूत वास्तुशिल्प धाटणीची आहे. हॉटेलचे खोल्यातील आतील देखावे स्वप्नवत आहेत. त्याची विशेषतः म्हणजे त्यात हस्तिदंत, मोतीसद्रष्य जडावकाम, काचेवरील सुशोभित नक्षीकाम आणि ओल्या गिलाव्यातील पेंटिग यांचा समावेश आहे. यातील बहुतांशी करामत खाजा उस्ताध आणि कुंदन लाल यांची आहे. खास करून महाराणा यांनी या दोघांना काचेवरील नक्षीकाम आणि ओल्या गिलाव्यातील पेंटिंग शिकण्यासाठी लंडनला पाठविले होते.

पहीला हा बांधलेला राजवाडा म्हणजे तेथे तळमजल्यावर 9 सूट (खोल्या) होत्या. त्याचे हॉटेल मध्ये रूपांतर केले आणि इमारत विकशीत केली त्यात आणखी खोल्यांची भर पडली. सध्या त्यात 36 अथीती निवास आहेत &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.cleartrip.com/hotels/info/shiv-niwas-palace-52765|प्रकाशक= क्लेअरट्रिप.कॉम|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४-०१-१६|title= शिव निवास पॅलेस रूम्स   |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;. त्याचा तापसील म्हणजे 19 डिलक्स रूम्स, 8 टेरेस सुट्स, 6 रोयल सुट्स,3 इम्पिरियल सुट्स असा समावेश आहे. या सर्व रूम्स मध्ये सेफ, दूरध्वनि, दैनिक, रेफ्रीजरेटर,ई.सोई आहेत. 
 
जरी शिव निवास राजवाड्याचे हॉटेल मध्ये रूपांतर झाले असले तरी येथील यजमानांचे कडून या ठिकाणी क्वीन एलिझाबेथ II, नेपाळचे राजे, इराणचे शाह, जॅकलिन केनेडी यांचा पाहुणचार परंपार पद्दतीने झालेला आहे.

सध्याचे महाराणा की जे HRH ग्रुप ऑफ हॉटेलचे मालक आहेत तेच या ग्रुप मार्फत हे हॉटेल चालवितात. अक्टोपसी या जेम्स बॉन्ड यांच्या मुव्हीशी या शिव निवास राजवाड्याचे स्वरूप होते.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.hrhhotels.com/Grand_Heritage/Shiv_Niwas_Palace/|प्रकाशक=एच आर एच हॉटेलस.कॉम|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४-०१-१६|title=शिव निवास पॅलेस ,उदयपुर|भाषा=इंग्लिश|archive-date=2015-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150814102214/http://www.hrhhotels.com/Grand_Heritage/Shiv_Niwas_Palace/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ठिकाण== 

हे हॉटेलची इमारत सिटी पॅलेस कॉम्प्लेक्स मध्ये उंच आहे .याचे पासून पाचोळा तलाव 600 मीटर, फतेह सागर तलाव 4 किमीजग मंदिर 1किमी मान्सून पॅलेस 8 किमी जगदीश मंदिर 600मी. सहिलीयोंकी बारी 4 किमी, सिटी पॅलेस श्यासकीय संग्रहालय 100मी. आणि गुलाब बाग व प्राणिसंग्रहालय 1किमी आहे. 

तसेच खालील प्रवाशी वाहतूक ठिकाणे साधारण निर्देशित अंतरावर आहेत. 

महाराणा प्रताप विमानतळ 28किमी 

राना प्रताप नगर रेल्वे स्थानक 7 किमी

सिटी रेल्वे स्थानक 2 किमी 

राज्य परिवहन बस स्थानक 3 किमी

==सुविधा==

या हॉटेलची विशेषतः म्हणजे येथे चकित करणाऱ्या भरपूर सुविधा आहेत. येथील सेवेत उपहारग्रह, फिटनेस केंद्र,मनोरंजन सुविधा, सभाग्रह आहे. पणत्या हे निवडक विविध सजावटीने शुशोभीत केलेले आणि मूळ पेंटिंग तसेच ठेवलेले उपहारग्रह, सोनेरी जाळिकाम, पुरातन झुंबर, यांच्या सहावासात राष्ट्रीय, मुघलाई,राजधानी आहाराची मेजवानी देतात. अतिथि कॅडल लाइट मध्ये पाण्याच्या कुंडाचे कांठावर मंद शीतल वाऱ्याच्या झूळुकेत, सुमधुर हळुवार गायलेल्या, कानांना रुजविणाऱ्या वाध्य संगीताच्या व गोड गाण्याच्या लईत बसून डिनर स्वाद घेता येतो.

फणेरा बार अस्सल भव्य जाळीचे तावदानाने व आरश्याने सजविलेले सुशोभित आहेच पण तेथील सेवेत अत्युत्तम अल्पोपअहार आणि अस्सल पेयांचाही समावेश आहे.फालकी खाना हा यूरोपियन प्रकार आहे यात मुक्तपणे अगदी आरामशीर स्वछंदी पनाने स्वादीष्ट चमचमीत आहार मिळतो.मनोरंजनासाठी स्पा,स्टीम ,पोहण्याचा तलाव,स्काश,यांची मुद्दाम सुविधा दिलेली आहे. येथील सभाग्रह अतिशय आकर्षक आहे. विश्रांतीसाठी येथे आलेले कंपनी मालक तसेच इतर उच्चत्तम घटना परिसंवादात ठेवून मनातील शैल्य सुखर करणे आणि उपजत ज्ञानाचे आदान प्रदान करणे या ठिकाणी होतात.

मुलांचा पोहोण्याचा तलाव,बुटी सलून, पोहण्याचा तलाव, 24 तास स्वागत कक्ष, मोफत वाहन तळ, हमाल, पाळणा घर, धोबी, रूम सेवा, करन्सी बदलणे, ड्राय क्लिनिंग, 24 तास रक्षक ह्या अधिकतम सुविधा आहेत.

==संदर्भ==

[[वर्ग:उदयपूर]]
[[वर्ग:भारतातील तारांकित हॉटेल्स]]
[[वर्ग:इ.स. १८८४ मधील निर्मिती]]</text>
      <sha1>fvvu6ie2j3noynhrposhz8pz9okp9zc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०१७ डेझर्ट टी२० चॅलेंज</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199071</id>
    <revision>
      <id>2683525</id>
      <parentid>2623127</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T17:20:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2683525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40185" sha1="bfvd3w2c67irvgp956kgc8f2ujp6deq" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name = २०१७ डेझर्ट टी२० चॅलेंज
| start_date = १४
| end_date = २० जानेवारी २०१६
| administrator = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]
| cricket format = [[आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०]]
| host = {{flag|UAE}}
| champions = {{flag|AFG}}
| participants = ८
| matches = 15
| player of the series = {{flagicon|AFG}} [[मोहम्मद नबी]]
| tournament format = गट फेरी, अंतिम फेरी
| most runs = {{flagicon|AFG}} [[मोहम्मद शाहझाद]] (१७६)
| most wickets = {{flagicon|IRE}} [[जेकब मुल्डर]] (८)
| website = 
| previous_year = 
| previous_tournament = 
| next_year = 
| next_tournament =
}}
'''२०१७ डेझर्ट टी२० चॅलेंज''' &lt;ref name=&quot;Challenge&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.espncricinfo.com/desert-t20-challenge/content/story/1077286.html | title =डेझर्ट टी२० चॅलेंज मध्ये मोठी छाप पाडण्यासाठी असोसिएट संघ सज्ज | कृती=इएसपीएन क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२१ जानेवारी २०१७|भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;  ही स्पर्धा [[दुबई]] येथील [[आयसीसी अकादमी मैदान]]ावर येथे १४ ते २० जानेवारी २०१७ दरम्यान पार पडलेली आंतरराष्ट्रीय टी २० क्रिकेट स्पर्धा आहे.&lt;ref name=&quot;tournament&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/1067945.html |title=आठ संघांची असोसिएट आंतरराष्ट्रीय टी२० स्पर्धा जानेवारी मध्ये|कृती=इएसपीएन क्रिकइन्फो|ॲक्सेसदिनांक=२२ नोव्हेंबर २०१६|भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt; एकूण आठ [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश#आंतरराष्ट्रीय टी२० दर्जा असलेले असोसिएट सदस्य|असोसिएट सदस्य]] संघ सदर स्पर्धेमध्ये सहभागी झाले.&lt;ref name=&quot;tournament&quot;/&gt; [[पापुआ न्यू गिनी क्रिकेट संघ|पापुआ न्यू गिनी]]ने स्पर्धेत भाग घेण्यास नकार दिल्याने त्यांच्या ऐवजी आंतरराष्ट्रीय टी२० दर्जा नसलेला [[नामिबिया क्रिकेट संघ|नामिबियाचा]] संघ सहभागी झाला.&lt;ref name=&quot;ce1&quot;&gt;[http://www.cricketeurope4.net/DATABASE/ARTICLES2016/articles/000025/002510.shtml हाँग काँग आणि डेसर्ट टी२० साठी नेदरलँड्सच्या संघाची घोषणा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181006231016/http://www.cricketeurope4.net/DATABASE/ARTICLES2016/articles/000025/002510.shtml |date=2018-10-06 }}, क्रिकेटयुरोप, २ डिसेंबर २०१६. ६ डिसेंबर २०१६ रोजी पाहिले.&lt;/ref&gt; त्यामुळे निमिबीया खेळत असलेले सर्व सामने ट्वेंटी२० सामने म्हणून खेळवले गेले.

स्पर्धेचे वेळापत्रक [[अमिरात क्रिकेट बोर्ड]]ाने (ECB) डिसेंबर २०१६ मध्ये जाहीर केले.&lt;ref name=&quot;ECB&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.emiratescricket.com/whatsnew/Inaugural%20Desert%20T20%20Tournament%20to%20start%20January%2014th%202017%20in%20the%20United%20Arab%20Emirates |title=पहिली डेझर्ट टी२० स्पर्धा १४ जानेवारी २०१७ पासून संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये | कृती=अमिरात क्रिकेट बोर्ड |ॲक्सेसदिनांक=३० डिसेंबर २०१६ | भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt; आठ संघ दोन गटांमध्ये विभागण्यात आले.&lt;ref name=&quot;ECB&quot;/&gt; उपांत्य आणि अंतिम फेरीचे सामने २० जानेवारी रोजी [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]]ावर पार पडले.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.bbc.co.uk/sport/cricket/38452661 |title=डेझर्ट टी२० च्या पहिल्या सामन्यात १४ जानेवारीला आयर्लंड आणि अफगाणिस्तान एकमेकांना भिडणार|कृती=बीबीसी स्पोर्ट |ॲक्सेसदिनांक=३० डिसेंबर २०१६ | भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

अ गटातून अफगाणिस्तान आणि आयर्लंड तर ब गटातून स्कॉटलंड आणि ओमान अंतिम फेरीसाठी पात्र झाले.&lt;ref name=&quot;ICC-AB&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.icc-cricket.com/news/2017/match-reports/97531/unbeaten-afghanistan-scotland-top-groups |title=अजिंक्य अफगाणिस्तान, स्कॉटलंड गटात अव्वल |कृती=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती |ॲक्सेसदिनांक=२१ जानेवारी २०१७ |भाषा=इंग्लिश |archive-date=2017-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170120132512/http://www.icc-cricket.com/news/2017/match-reports/97531/unbeaten-afghanistan-scotland-top-groups |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; अंतिम सामन्यान अफगाणिस्तानने आयर्लंडचा १० गडी राखून दणदणीत पराभव करून स्पर्धेचे अजिंक्यपद मिळवले.&lt;ref name=&quot;Afg-Ire&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत| दुवा =http://www.espncricinfo.com/desert-t20-challenge/content/story/1078715.html | title=नबी, शहाझादमुळे आयर्लंडची वाताहत |कृती=इएसपीएन क्रिकइन्फो | ॲक्सेसदिनांक=२१ जानेवारी २०१७ | भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

==सहभागी देश==
* {{cr|AFG}}
* {{cr|HKG}}
* {{cr|IRE}}
* {{cr|NAM}}
* {{cr|NED}}
* {{cr|OMN}}
* {{cr|SCO}}
* {{cr|UAE}}

==संघ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!{{cr|Afghanistan}}&lt;ref name=&quot;AfgNam&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://cricketnamibia.com/wp-content/uploads/2017/01/desert-t20-2017.pdf|title=डेझर्ट टी२०चे वेळापत्रक अखेर जाहीर|कृती=क्रिकेट नामिबिया|ॲक्सेसदिनांक=१६ जानेवारी २०१७|भाषा=इंग्लिश|archive-date=2017-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170107101113/http://cricketnamibia.com/wp-content/uploads/2017/01/desert-t20-2017.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{Small|{{Nobold|प्रशिक्षक: [[लालचंद राजपूत]]}}}}
!{{cr|Hong Kong}}&lt;ref name=&quot;HKSquad&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://www.hkcricket.org/en/news/hong-kong-announce-squad-for-desert-t20-tournament-in-uae | title=डेझर्ट टी२० स्पर्धेसाठी हाँग काँगचा संघ जाहीर | कृती=क्रिकेट हाँग काँग | ॲक्सेसदिनांक=२७ डिसेंबर २०१६ | भाषा=इंग्लिश | archive-date=2016-12-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161226202711/http://www.hkcricket.org/en/news/hong-kong-announce-squad-for-desert-t20-tournament-in-uae | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{Small|{{Nobold|प्रशिक्षक: [[सायमन कूक]]}}}}
!{{cr|Ireland}}&lt;ref name=&quot;IreSquad&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://www.cricketireland.ie/news/article/ireland-welcome-back-trio-for-desert-t20 | title=आयर्लंड वेलकम बॅक ट्रायो फॉर डेझर्ट टी२० | कृती=क्रिकेट आयर्लंड | ॲक्सेसदिनांक=१४ डिसेंबर २०१६ | भाषा=इंग्लिश | archive-date=2016-12-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161223015644/http://www.cricketireland.ie/news/article/ireland-welcome-back-trio-for-desert-t20 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{Small|{{Nobold|प्रशिक्षक: [[जॉन ब्रेसवेल]]}}}}
!{{cr|Namibia}}&lt;ref name=&quot;AfgNam&quot;/&gt;&lt;br/&gt;{{Small|{{Nobold|प्रशिक्षक: [[डी ठाकूर]]}}}}
!{{cr|Netherlands}}&lt;ref name=&quot;NethSquad&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://www.cricketeurope4.net/DATABASE/ARTICLES2016/articles/000025/002510.shtml | title=हाँग काँग आणि डेझर्ट टी२० साठी नेदरलँड्सचा संघ जाहीर | कृती=क्रिकेट युरोप | ॲक्सेसदिनांक=३० डिसेंबर २०१६ | भाषा=इंग्लिश | archive-date=2018-10-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181006231016/http://www.cricketeurope4.net/DATABASE/ARTICLES2016/articles/000025/002510.shtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{Small|{{Nobold|प्रशिक्षक: [[ख्रिस ॲडम्स]]}}}}
!{{cr|Oman}}&lt;ref name=&quot;OmanSquad&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://timesofoman.com/article/99833/Sports/Cricket/Oman-Cricket-expects-recalled-Sultan-to-deliver-as-captain |title=ओमान क्रिकेट एक्सपेक्ट्स रिकॉल्ड सुलतान टू डेलिव्हर ॲज कॅप्टन |कृती=टाइम्स ऑफ ओमान |ॲक्सेसदिनांक=१६ जानेवारी २०१७ |भाषा=इंग्लिश }}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{Small|{{Nobold|प्रशिक्षक: [[दुलीप मेंडिस]]}}}}
!{{cr|Scotland}}&lt;ref name=&quot;ScoSquad&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.cricketscotland.com/news/article/coetzer-lead-scotland-desert-t20/|title=डेझर्ट टी२० साठी स्कॉटलंडचे नेतृत्व कोएत्झरकडे|कृती=क्रिकेट स्कॉटलंड|ॲक्सेसदिनांक=२७ डिसेंबर २०१६|archive-date=2016-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220161716/http://www.cricketscotland.com/news/article/coetzer-lead-scotland-desert-t20/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{Small|{{Nobold|प्रशिक्षक: [[ग्रँट ब्रॅडबर्न]]}}}}
!{{cr|United Arab Emirates}}&lt;ref name=&quot;UAWSquad&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.emiratescricket.com/whatsnew/Emirates%20Cricket%20Board%20announce%20team%20to%20represent%20the%20UAE%20in%20their%20Inaugural%20Desert%20T20%20Tournament%C3%A2%E2%82%AC%E2%84%A2s%20first%20game |title=पहिल्या डेझर्ट टी२० स्पर्धेच्या पहिल्या सामन्यासाठी अमिरात क्रिकेट बोर्डातर्फे अमीरातीचा संघ जाहीर |कृती=अमिरात क्रिकेट बोर्ड|ॲक्सेसदिनांक=१६ जानेवारी २०१७ | भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{Small|{{Nobold|प्रशिक्षक: [[ओविस शाह]]}}}}
|-
|valign=top|
*[[असघर स्तानिकझाई]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
*[[करीम जनत]]
*[[गुलबदिन नायब]]
*[[दॉलत झाद्रान]]
*[[नजीब ताराकाई]]
*[[नजीबुल्लाह झाद्रान]]
*[[नवरोझ मंगल]]
*[[नवीन-उल-हक]]
*[[फरीद अहमद]]
*[[मोहम्मद नबी]]
*[[मोहम्मद शाहझाद]]
*[[रशीद खान]]
*[[समिउल्लाह शेनवारी]]
*[[हमझा होतक]]
|valign=top|
* [[बाबर हयात]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[अंशुमन रथ]]
* [[एहसान खान]]
* [[एहसान नवाझ]]
* [[ऐझाझ खान]]
* [[कामेरोन मॅकऑस्लन]]
* [[केल ख्रिस्ती]]
* [[ख्रिस्तोफर कार्टर]]
* [[तन्वीर अहमद]]
* [[नदीम अहमद]]
* [[निझाकत खान]]
* [[वकास खान]]
* [[वकास बरकत]]
* [[शहिद वसिफ]]
|valign=top|
* [[विल्यम पोर्टरफिल्ड]] ([[कर्णधार|क]])
* &lt;s&gt;[[अँड्रु बल्बिर्नि]]&lt;/s&gt;
* [[अँड्रु मॅकब्रिन]]
* [[केव्हिन ओ'ब्रायन]]
* [[क्रेग यंग]]
* [[गॅरी विल्सन]]
* [[ग्रेग थॉमसन]]
* [[जेकब मुल्डर]]
* [[जॉर्ज डॉकरेल]]
* [[जोशुआ लिटल]]
* [[पॉल स्टर्लिंग]]
* [[बॅरी मॅककार्थी]]
* [[बॉइड रँकिन]]
* [[लॉर्कन टकर]]
* &lt;s&gt;[[स्टुअर्ट थॉम्पसन]]&lt;/s&gt;
* [[स्टुअर्ट पॉयंटर]]
|valign=top|
*[[सारेल बर्गर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
*[[कॉलिन पीक]]
*[[क्रेग विल्यम्स]]
*[[ख्रिस्तोफर कुम्बे]]
*[[गॅरी स्नेमॅन]]
*[[गेऱ्हार्ड इरास्मुस]]
*[[जीन-पेरी कोत्झे]]
*[[जॅन फ्रेलिंक]]
*[[जॉन-जॉन स्मिथ]]
*[[झेन ग्रीन]]
*[[बर्नार्ड शोल्त्झ]]
*[[मिका मुटुंबे]]
*[[लुईस व्हान डेर वेस्थुईझेन]]
*[[स्टीफन बार्ड]]
|valign=top|
* [[पीटर बोर्रेन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[अहसान मलिक]]
* [[टिम व्हान डेर गुग्टेन]]
* [[टॉबियास विजी]]
* [[पीटर सीलार]]
* [[पॉल व्हान मीकेरेन]]
* [[मायकेल रिप्पॉन]]
* [[मॅक्स ओ'डौड]]
* [[रोएलोफ व्हान डेर मेर्वे]]
* [[वेस्ली बारेसी]] ([[यष्टिरक्षक|य]])
* [[व्हिव्हियन किंग्मा]]
* [[सिकंदर झुल्फिकर]]
* [[स्टिफन मेबर्ग]]
|valign=top|
*[[सुलतान अहमद]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
*[[अकिब इल्यास]]
*[[अजय लालचेटा]]
*[[अरुण पौलोस]]
*[[कलीमुल्लाह]]
*[[खावर अली]]
*[[खुर्रम नवाझ]]
*[[झीशान मकसूद]]
*[[नसीम खुशी]]
*[[बिलाल खान]]
*[[मेहरान खान]]
*[[मोहम्मद नदीम]]
*[[राजेश रनपुरा]]
*[[सुफ्यान महमूद]]
|valign=top|
* [[केल कोएत्झर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[कॅलम मॅकलोड]]
* [[कॉन डी लँग]]
* [[क्रेग वॉलेस]]
* [[ख्रिस सोल]]
* [[जॉर्ज मुन्से]]
* [[जोश डेव्ही]]
* [[ब्रॅड व्हिल]]
* [[मायकल लिस्क]]
* [[मार्क वॅट]]
* [[मॅथ्यू क्रॉस]]
* [[रिची बेरिंग्टन]]
* [[साफ्यान शरिफ]]
|valign=top|
*[[अमजद जावेद]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
*[[अदनान मुफ्ती]]
*[[अहमद रझा]]
*[[इम्रान हैदर]]
*[[गुलाम शब्बेर]]
*[[झहूर फारुकी]]
*[[मुहम्मद उस्मान]]
*[[मुहम्मद शनिल]]
*[[मोहम्मद कासिम]]
*[[मोहम्मद नावीद]]
*[[मोहम्मद शाहझाद]]
*[[रमीझ शाहझाद]]
*[[रोहन मुस्तफा]]
*[[शैमन अन्वर]]
|}

==सामने==
===गट अ===
{{२०१७ टेझर्ट टी२० गट अ}}

{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| तारीख = १४ जानेवारी २०१७
| time = १९:००
| daynight = Yes
| संघ१ = {{cr-rt|IRE}}
| संघ२ = {{cr|AFG}}
| धावसंख्या१ = १२५/६ (२० षटके)
| धावा१ = [[पॉल स्टर्लिंग]] २५ (२४)
| बळी१ = [[हमजा होतक]] २/२१ (४ षटके)
| धावसंख्या२ = १२६/५ (१८.४ षटके)
| धावा२ = [[नजीब ताराकाई]] ३१ (३१)
| बळी२ = [[जेकब मुल्डर]] २/२३ (४ षटके)
| निकाल = अफगाणिस्तान ५ गडी व ८ चेंडू राखून विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1074958.html धावफलक]
| स्थळ = [[शेख झायद क्रिकेट मैदान]], [[अबु धाबी]]
| पंच = [[इफ्तिखार अली]] (अमीराती) आणि [[बुद्धी प्रधान]] (नेपाळ)
| सामनावीर = [[मोहम्मद नबी]] (अ)
| toss = आयर्लंड, फलंदाजी
| पाऊस = 
| टिपा = 
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| तारीख = १५ जानेवारी २०१७
| time = १९:००
| daynight = Yes
| संघ१ = {{cr-rt|NAM}}
| संघ२ = {{cr|UAE}}
| धावसंख्या१ = १५२/७ (२० षटके)
| धावा१ = [[जीन-पेरी कोत्झे]] ५० (४२)
| बळी१ = [[मोहम्मद नावीद]] ३/३५ (४ षटके)
| धावसंख्या२ = १५३/४ (२० षटके)
| धावा२ = [[रोहन मुस्तफा]] ५६ (३४)
| बळी२ = [[जॅन फ्रेलिंक]] १/३४ (४ षटके)
| निकाल = संयुक्त अरब अमिराती ६ गडी व ० चेंडू राखून विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1074960.html धावफलक]
| स्थळ = [[शेख झायद क्रिकेट मैदान]], [[अबु धाबी]]
| पंच = [[अहमद शाह दुर्राणी]] (अ) आणि [[बुद्धी प्रधान]] (नेपाळ)
| सामनावीर = [[मोहम्मद नावीद]] (अमीराती)
| toss = नामिबीया, फलंदाजी
| पाऊस = 
| टिपा = टी२० पदार्पण: [[कॉलिन पीक]] (ना) आणि [[झहूर फारुकी]] (अमीराती)
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| तारीख = १६ जानेवारी २०१७
| time = १९:००
| daynight = Yes
| संघ१ = {{cr-rt|UAE}}
| संघ२ = {{cr|AFG}}
| धावसंख्या१ = १४६/७ (२० षटके)
| धावा१ = [[शैमन अन्वर]] ५२ (५२)
| बळी१ = [[दौलत झाद्रान]] ४/४४ (४ षटके)
| धावसंख्या२ = १४७/५ (१८.५ षटके)
| धावा२ = [[समिउल्लाह शेनवारी]] ४२ (४४)
| बळी२ = [[अहमद रझा]] २/१८ (४ षटके)
| निकाल = अफगाणिस्तान ५ गडी राखून विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1074962.html धावफलक]
| स्थळ = [[शेख झायद क्रिकेट मैदान]], [[अबु धाबी]]
| पंच = [[ॲलेक्स डॉडल्स]] (स्कॉ) आणि [[तबारक दार]] (हाँ)
| सामनावीर = [[दौलत झाद्रान]] 
| toss = अफगाणिस्तान, गोलंदाजी
| पाऊस = 
| टिपा = आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण: [[झहूर खान]] (अमीराती)
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| तारीख = १७ जानेवारी २०१७
| time = १४:००
| daynight = 
| संघ१ = {{cr-rt|NAM}}
| संघ२ = {{cr|IRE}}
| धावसंख्या१ = १४६/९ (२० षटके)
| धावा१ = [[लुईस व्हान डेर वेस्थुईझेन]] ५० (२५)
| बळी१ = [[जोशुआ लिटल]] २/१७ (३ षटके)
| धावसंख्या२ = १४९/५ (१९.४ षटके)
| धावा२ = [[स्टुअर्ट पॉयंटर]] ३८ (२६)
| बळी२ = [[सरेल बर्गर]] १/१८ (२ षटके)
| निकाल = आयर्लंड ५ गडी राखून विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1074963.html धावफलक]
| स्थळ = [[शेख झायद क्रिकेट मैदान]], [[अबु धाबी]]
| पंच = [[इफ्तिखार अली]] (अमीराती) आणि [[बुद्धी प्रधान]] (नेपाळ)
| सामनावीर = [[केव्हिन ओ'ब्रायन]] (आ)
| toss = नामिबिया, फलंदाजी.
| पाऊस = 
| टिपा = 
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| तारीख = १८ जानेवारी २०१७
| time = १४:००
| daynight = 
| संघ१ = {{cr-rt|IRE}}
| संघ२ = {{cr|UAE}}
| धावसंख्या१ = १६०/६ (२० षटके)
| धावा१ = [[केव्हिन ओ'ब्रायन]] ४० (२७)
| बळी१ = [[अमजद जावेद]] २/१६ (४ षटके)
| धावसंख्या२ = १३६/७ (२० षटके)
| धावा२ = [[अमजद जावेद]] ४७[[नाबाद|*]] (४६)
| बळी२ = [[बॉइड रँकिन]] ३/१६ (३ षटके)
| निकाल = आयर्लंड २४ धावांनी विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1074965.html धावफलक]
| स्थळ = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[दुबई]]
| पंच = [[अहमद शाह दुर्राणी]] (अ) आणि [[बुद्धी प्रधान]] (नेपाळ)
| सामनावीर = [[बॉइड रँकिन]] (आ)
| toss = आयर्लंड, फलंदाजी
| पाऊस = 
| टिपा = 
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| तारीख = १९ जानेवारी २०१७
| time = १४:००
| daynight = 
| संघ१ = {{cr-rt|AFG}}
| संघ२ = {{cr|NAM}}
| धावसंख्या१ = १६७/६ (२० षटके)
| धावा१ = [[समिउल्लाह शेनवारी]] ३५ (१९)
| बळी१ = [[बर्नार्ड शोल्टझ]] ३/१७ (४ षटके)
| धावसंख्या२ = १०३ (१९.२ षटके)
| धावा२ = [[जॅन फ्रेलिंक]] २८ (२१)
| बळी२ = [[रशीद खान]] ३/४ (२.२ षटके)
| निकाल = अफगाणिस्तान ६४ धावांनी विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1074967.html धावफलक]
| स्थळ = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[दुबई]]
| पंच = [[ॲलेक्स डॉडल्स]] (स्कॉ) आणि [[तबारक दार]] (हाँ)
| सामनावीर = [[रशीद खान]] (अ)
| toss = अफगाणिस्तान, फलंदाजी
| पाऊस = 
| टिपा = आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण: [[नवीन-उल-हक]] (अ)
}}

===गट ब===
{{२०१७ टेझर्ट टी२० गट ब}}

{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| तारीख = १४ जानेवारी २०१७
| time = १४:००
| daynight = 
| संघ१ = {{cr-rt|SCO}}
| संघ२ = {{cr|HKG}}
| धावसंख्या१ = १८९/३ (२० षटके)
| धावा१ = [[कॅलम मॅकलोड]] ६० (३४)
| बळी१ = [[एहसान खान]] २/२६ (४ षटके)
| धावसंख्या२ = १६५/६ (२० षटके)
| धावा२ = [[एहसान खान]] ४२[[नाबाद|*]] (२२)
| बळी२ = [[मार्क वॅट]] १/२० (४ षटके)
| निकाल = स्कॉटलंड २४ धावांनी विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1074957.html धावफलक]
| स्थळ = [[शेख झायद क्रिकेट मैदान]], [[अबु धाबी]]
| पंच = [[अहमद शाह पाक्तिन]] (अ) आणि [[ॲलन नेल]] (आ)
| सामनावीर = [[कॅलम मॅकलोड]] (स्कॉ)
| toss = स्कॉटलंड, फलंदाजी
| पाऊस = 
| टिपा = [[रिची बॅरिंग्टन]] आणि [[कॅलम मॅकलोड]] यांनी केलेली १२७ धावांची भागीदारी ही स्कॉटलंडतर्फे सर्वोत्कृष्ट भागीदारी आहे.
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| तारीख = १५ जानेवारी २०१७
| time = १४:००
| daynight = 
| संघ१ = {{cr-rt|OMA}}
| संघ२ = {{cr|NED}}
| धावसंख्या१ = १४६/७ (२० षटके)
| धावा१ = [[झीशान मकसूद]] ३४ (३१)
| बळी१ = [[मायकेल रिप्पॉन]] १/१५ (४ षटके)
| धावसंख्या२ = १४८/५ (१९.२ षटके)
| धावा२ = [[विज्ली बार्रेसी]] ४८ (५०)
| बळी२ = [[नसीम खुशी]] २/२४ (४ षटके)
| निकाल = नेदरलँड्स ५ गडी व ४ चेंडू राखून विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1074959.html धावफलक]
| स्थळ = [[शेख झायद क्रिकेट मैदान]], [[अबु धाबी]]
| पंच = [[ॲलेक्स डॉडल्स]] (स्कॉ) आणि [[तबारक दार]] (हाँ)
| सामनावीर = [[मायकेल रिप्पॉन]] (ने)
| toss = ओमान, फलंदाजी
| पाऊस = 
| टिपा = आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण: [[अकिब इल्यास]], [[कालीमुल्लाह]], [[खुर्रम नवाझ]], [[नसीम खुशी]] आणि [[अरुण पौलोस]] (ओमान)
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| तारीख = १६ जानेवारी २०१७
| time = १४:००
| daynight = 
| संघ१ = {{cr-rt|HKG}}
| संघ२ = {{cr|OMN}}
| धावसंख्या१ = ८७ (१८.३ षटके)
| धावा१ = [[ऐझाझ खान]] १९ (१४)
| बळी१ = [[बिलाल खान]] ३/१८ (४ षटके)
| धावसंख्या२ = ८९/३ (११ षटके)
| धावा२ = [[अकिब इल्यास]] ५६[[नाबाद|*]] (३०)
| बळी२ = [[ऐझाझ खान]] १/१८ (३ षटके)
| निकाल = ओमान ७ गडी राखून विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1074961.html धावफलक]
| स्थळ = [[शेख झायद क्रिकेट मैदान]], [[अबु धाबी]]
| पंच = [[इफ्तिखार अली]] (अमीराती) आणि [[ॲलन नेल]] (आ)
| सामनावीर = [[बिलाल खान]] (ओ)
| toss = ओमान, गोलंदाजी
| पाऊस = 
| टिपा = 
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| तारीख = १७ जानेवारी २०१७
| time = १९:००
| daynight = Yes
| संघ१ = {{cr-rt|SCO}}
| संघ२ = {{cr|NED}}
| धावसंख्या१ = १४८/७ (२० षटके)
| धावा१ = [[रिची बेरिंग्टन]] ३८ (३०)
| बळी१ = [[रोएलोफ व्हान डेर मेर्वे]] २/२६ (४ षटके)
| धावसंख्या२ = १४१ (१९.२ षटके)
| धावा२ = [[मायकेल रिप्पॉन]] ४२ (४०)
| बळी२ = [[जोश डेव्ही]] ४/३४ (४ षटके)
| निकाल = स्कॉटलंड ७ धावांनी विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1074964.html धावफलक]
| स्थळ = [[शेख झायद क्रिकेट मैदान]], [[अबु धाबी]]
| पंच = [[ॲलन नेल]] (आ) आणि [[तबारक दार]] (हाँ)
| सामनावीर = [[जोश डेव्ही]] (स्कॉ)
| toss = नेदरलँड्स, गोलंदाजी
| पाऊस = 
| टिपा = 
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| तारीख = १८ जानेवारी २०१७
| time = १९:००
| daynight = Yes
| संघ१ = {{cr-rt|HKG}}
| संघ२ = {{cr|NED}}
| धावसंख्या१ = १८३/४ (२० षटके)
| धावा१ = [[निझाकत खान]] ५९ (३३)
| बळी१ = [[मॅक्स ओ'डौड]] १/१५ (२ षटके)
| धावसंख्या२ = ९२ (१५.३ षटके)
| धावा२ = [[बेन कुपर]] २२ (१९)
| बळी२ = [[अंशुमन रथ]] ३/६ (२ षटके)
| निकाल = हाँग काँग ९१ धावांनी विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1074966.html धावफलक]
| स्थळ = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[दुबई]]
| पंच = [[ॲलेक्स डॉडल्स]] (स्कॉ) आणि [[ॲलन नेल]] (आ)
| सामनावीर = [[अंशुमन रथ]] (हाँ)
| toss = हाँगकाँग फलंदाजी
| पाऊस = 
| टिपा = 
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| तारीख = १९ जानेवारी २०१७
| time = १९:००
| daynight = Yes
| संघ१ = {{cr-rt|OMA}}
| संघ२ = {{cr|SCO}}
| धावसंख्या१ = १३३ (२० षटके)
| धावा१ = [[खुर्रम नवाझ]] २३ (२५)
| बळी१ = [[साफ्यान शरीफ]] ३/३३ (४ षटके)
| धावसंख्या२ = १३४/३ (१९ षटके)
| धावा२ = [[मॅथ्यू क्रॉस]] ४७ (४०)
| बळी२ = [[झीशान मकसूद]] १/२२ (४ षटके)
| निकाल = स्कॉटलंड ७ गडी राखून विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1074968.html धावफलक]
| स्थळ = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[दुबई]]
| पंच =  [[अहमद शाह पाक्तिन]] (अ) आणि [[इफ्तिखार अली]] (अमीराती) 
| सामनावीर = [[मॅथ्यू क्रॉस]] (स्कॉ)
| toss = ओमान, फलंदाजी.
| पाऊस = 
| टिपा = आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण: [[ख्रिस सोल]] (स्कॉ).
}}

===अंतिम फेरी===
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| तारीख = २० जानेवारी २०१७
| round = '''१ला उपांत्य सामना'''
| time = १०:००
| daynight = 
| संघ१ = {{cr-rt|OMN}}
| संघ२ = {{cr|AFG}}
| धावसंख्या१ = १४९/८ (२० षटके)
| धावा१ = [[झीशान मकसूद]] ३३ (३६)
| बळी१ = [[फरीद अहमद]] ३/३५ (४ षटके)
| धावसंख्या२ = १५०/२ (१८.२ षटके)
| धावा२ = [[मोहम्मद शाहजाद]] ८० (६०)
| बळी२ = [[खावर अली]] १/३२ (४ षटके)
| निकाल = अफगाणिस्तान ८ गडी व १० चेंडू राखून विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1074969.html धावफलक]
| स्थळ = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[दुबई]]
| पंच = [[ॲलेक्स डॉडल्स]] (स्कॉ) आणि [[ॲलन नेल]] (आ)
| सामनावीर = [[मोहम्मद शाहजाद]] (अ)
| toss = अफगाणिस्तान, गोलंदाजी
| पाऊस = 
| टिपा = 
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| तारीख = २० जानेवारी २०१७
| round = '''२रा उपांत्य सामना'''
| time = १४:३०
| daynight = 
| संघ१ = {{cr-rt|IRE}}
| संघ२ = {{cr|SCO}}
| धावसंख्या१ = २११/६ (२० षटके)
| धावा१ = [[गॅरी विल्सन]] ६५[[नाबाद|*]] (२९)
| बळी१ = [[कॉन डी लँग]] २/३७ (४ षटके)
| धावसंख्या२ = ११३ (१५.१ षटके)
| धावा२ = [[काईल कोएत्झर]] ४० (३१)
| बळी२ = [[जेकब मुल्डर]] ४/१६ (४ षटके)
| निकाल = आयर्लंड ९८ धावांनी विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1074970.html धावफलक]
| स्थळ = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[दुबई]]
| पंच = [[अहमद शाह पाक्तिन]] (अ) आणि [[बुद्धी प्रधान]] (नेपाळ)
| सामनावीर = [[गॅरी विल्सन]] (आ)
| toss = स्कॉटलंड, गोलंदाजी
| पाऊस = 
| टिपा = 
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| तारीख = २० जानेवारी २०१७
| round = '''अंतिम सामना'''
| time = १९:३०
| daynight = Yes
| संघ१ = {{cr-rt|IRE}}
| संघ२ = {{cr|AFG}}
| धावसंख्या१ = ७१ (१३.२ षटके)
| धावा१ = [[पॉल स्टर्लिंग]] १७ (१८)
| बळी१ = [[मोहम्मद नबी]] ४/१० (२.२ षटके)
| धावसंख्या२ = ७५/० (७.५ षटके)
| धावा२ = [[मोहम्मद शहझाद]] ५२[[नाबाद|*]] (४०)
| बळी२ = 
| निकाल = अफगाणिस्तान १० गडी व ९७ चेंडू राखून विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1074971.html धावफलक]
| स्थळ = [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[दुबई]]
| पंच = [[बुद्धी प्रधान]] (नेपाळ) आणि [[तबारक दार]] (हाँ)
| सामनावीर = [[मोहम्मद नबी]] (अ)
| toss = आयर्लंड, फलंदाजी
| पाऊस = 
| टिपा = 
}}

==संदर्भ आणि नोंदी==
{{संदर्भयादी|2}}
==बाह्यदुवे==
* [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/series/1074956.html मालिका मुख्यपान - इएसपीएन क्रिकइन्फो]
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०१६-१७}}

[[वर्ग:इ.स. २०१७ मधील क्रिकेट]]</text>
      <sha1>bfvd3w2c67irvgp956kgc8f2ujp6deq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>तमिळनाडू विधानसभा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200226</id>
    <revision>
      <id>2683496</id>
      <parentid>2508889</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T14:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>685</id>
      </contributor>
      <comment>TamilNadu_Logo.svg या चित्राऐवजी Seal_of_Tamil_Nadu.svg चित्र वापरले.</comment>
      <origin>2683496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3758" sha1="h2g6d7m3qvomagfblmpid61e7b1rby2" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
[[चित्र:Seal of Tamil Nadu.svg|इवलेसे|तमिळनाडू सरकारची मुद्रा]]
[[चित्र:Fort_St._George,_Chennai_2.jpg|इवलेसे|[[चेन्नई]]मधील [[फोर्ट सेंट जॉर्ज, चेन्नई|फोर्ट सेंट जॉर्ज]]]]
'''तमिळनाडू विधानसभा''' ([[तमिळ भाषा|तमिळ]]: தமிழ்நாடு சட்டமன்றம்) हे [[भारत]]ाच्या [[तमिळनाडू]] राज्याच्या विधिमंडळाचे एकमेव सभागृह एक आहे. २३५ आमदारसंख्या असलेल्या तमिळनाडू विधानसभेचे कामकाज [[चेन्नई]]मधील [[फोर्ट सेंट जॉर्ज, चेन्नई|फोर्ट सेंट जॉर्ज]] ह्या ऐतिहासिक इमारतीमधून चालते. [[अण्णा द्रमुक]] पक्षाचे पी. धनपाल विधानसभेचे सभापती असून [[तमिळनाडूचे मुख्यमंत्री|मुख्यमंत्री]] [[ओ. पन्नीरसेल्वम]] हे विधानसभेचे नेते आहेत.

भारताच्या इतर विधिमंडळांप्रमाणे तमिळनाडू विधानसभेचा कालावधी ५ वर्षांचा असतो व आमदारांची निवड निवडणुकीद्वारे होते. सरकार स्थापनेसाठी राजकीय पक्षाला अथवा राजकीय आघाडीकडे ११८ जागांचे बहुमत असणे अनिवार्य आहे. विद्यमान १४वी विधानसभा [[तमिळनाडू विधानसभा निवडणूक, २०१६|२०१६ सालच्या]] निवडणुकीनंतर अस्तित्वात आली. डिसेंबर २०१६ मध्ये तत्कालीन मुख्यमंत्री [[जयललिता]] ह्यांचा मृत्यू झाल्यामुळे पन्नीरसेल्वम मुख्यमंत्रीपदावर आले.

==सद्य विधानसभेची रचना==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! पक्ष
! जागा
|-
|[[अण्णा द्रमुक]]
| १३६ ज्यापैकी १ जागा रिकामी ([[जयललिता]] ह्यांच्या निधनामुळे)
|-
|[[द्रमुक]]
| ८९
|-
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| ८
|-
|[[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]]
| १
|-
|}

==हे सुद्धा पहा==
*[[:वर्ग:तमिळनाडू विधानसभा निवडणुका|तमिळनाडू विधानसभा निवडणुका]]

==बाह्य दुवे==
*[http://www.assembly.tn.gov.in/ अधिकृत संकेतस्थळ]

{{भारताची विधिमंडळे}}

[[वर्ग:तमिळनाडूमधील राजकारण|वि]]
[[वर्ग:राज्यानुसार विधानसभा]]
[[वर्ग:तमिळनाडू विधानसभा|*]]</text>
      <sha1>h2g6d7m3qvomagfblmpid61e7b1rby2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>धनंजय मुंडे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>211047</id>
    <revision>
      <id>2683544</id>
      <parentid>2554821</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T04:13:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* बलात्काराचे आरोप */</comment>
      <origin>2683544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18454" sha1="949rm07i3gdzdjtuldfhriu0i7gtxaa" xml:space="preserve">{{संदर्भ कमी}}

{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| सन्मानवाचक पूर्वप्रत्यय =
| नाव = धनंजय मुंडे
| सन्मानवाचक प्रत्यय = 
| चित्र =
| चित्र आकारमान = 
| लघुचित्र =
| चित्र शीर्षक = 
| क्रम =
| पद = महाराष्ट्र सरकारचे कॅबिनेट मंत्री 
| कार्यकाळ_आरंभ = २ जुलै २०२३
| कार्यकाळ_समाप्ती = 
| मंत्री = N/A
| राज्यपाल = रमेश बैस
| मुख्यमंत्री = एकनाथ शिंदे
| उप मुख्यमंत्री = देवेंद्र फडणवीस आणि अजित पवार 
| सम्राट =
| राष्ट्रपती = 
| पंतप्रधान = नरेंद्र मोदी
| राज्यपाल = 
| गव्हर्नर-जनरल =
| मागील = [[सुरेश खाडे]]
| पुढील = 
| मतदारसंघ = परळी, महाराष्ट्र विधानसभा
| बहुमत =
| क्रम2 = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| पद2 = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| कार्यकाळ_आरंभ2        = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| कार्यकाळ_समाप्ती2        =  &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| उपराष्ट्रपती2      = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| उपपंतप्रधान2  = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| डेप्युटी2             = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| लेफ्टनंट2         = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| सम्राट2            = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| राष्ट्रपती2          = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| पंतप्रधान2      = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| राज्यपाल2           = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| मागील2         = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| पुढील2          = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| मतदारसंघ2       =  &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| बहुमत2           = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| क्रम3 = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| पद3 = 
&lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| कार्यकाळ_आरंभ3        = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| कार्यकाळ_समाप्ती3        = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| उपराष्ट्रपती3      = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| उपपंतप्रधान3  = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| डेप्युटी3             = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| लेफ्टनंट3         = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| सम्राट3            = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| राष्ट्रपती3          = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| पंतप्रधान3      =  &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| राज्यपाल3           = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| मागील3         = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| पुढील3          = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| मतदारसंघ3       = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| बहुमत3           = &lt;!-- अंक बदलून आठ वेळा वापरू शकतो --&gt;
| जन्मदिनांक           = {{जन्म दिनांक आणि वय|1975|07|15}}
| जन्मस्थान            = परळी
| मृत्युदिनांक           =
| मृत्युस्थान            =
| राष्ट्रीयत्व               = [[भारतीय]]
| पक्ष                  = {{•}} [[भारतीय जनता पक्ष]] (१९९४ ते २००९)&lt;br/&gt;{{•}} [[राष्ट्रवादी काँग्रेस]] (२००९ पासून पुढे)
| शिक्षण                 = बॅचलर ऑफ सोशल लॉ
| इतरपक्ष               =
| आई                  = 
| वडील                  = पंडितराव मुंडे
| पती                  =
| पत्नी                  = राजश्री मुंडे
| नाते                  = {{•}}[[गोपीनाथ मुंडे]] ''(काका)'' &lt;br /&gt; {{•}}[[पंकजा मुंडे-पालवे]] ''(बहीण)''&lt;br /&gt; {{•}}[[प्रीतम मुंडे-खाडे]] ''(बहीण)''&lt;br /&gt; 
| अपत्ये                = ४
| निवास                = 
| शाळा_महाविद्यालय      = सिम्बॉयसीस कॉलेज पुणे
| व्यवसाय              = राजकारणी, वकील, सामाजिक कार्यकर्ता
| धंदा                  =
| धर्म                  = [[हिंदू]]
| सही                  =
| संकेतस्थळ             = {{URL|http://www.dhananjaymunde.org}}
| तळटीपा               =
}}

'''धनंजय पंडितराव मुंडे''' (जन्म १५ जुलै १९७५) हे एक मराठी राजकारणी  {{संदर्भ}} यापूर्वी ते [[महाराष्ट्र विधानपरिषद|महाराष्ट्र विधान परिषदेत]] विरोधी पक्षनेते होते.{{संदर्भ}}

== वैयक्तिक जीवन आणि शिक्षण==
मुंडे यांचा जन्म १५ जुलै १९७५ला नाथ्रा, परळी वैजनाथ, बीड येथे झाला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.sarkarnama.in/vyakti-vishesh-aurangabad-today-birthday/dhananjay-munde-birthday-today-58232|title=आजचा वाढदिवस - धनंजय मुंडे : सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य मंत्री|access-date=2021-01-31}}&lt;/ref&gt; त्यांच्या कुटुंबात त्यांची आई रुख्मिणी मुंडे, पत्नी राजश्री मुंडे आणि मुलगी आदिश्री मुंडे आहेत.{{संदर्भ हवा}} मुंडे यांचे प्राथमिक शिक्षण न्यू इंग्लिश स्कूल परळी वैजनाथ येथे झाले.{{संदर्भ हवा}} तर महाविद्यालयीन शिक्षण सिम्बॉयसीस कॉलेज पुणे येथून झाले आहे.{{संदर्भ हवा}} त्यांनी बॅचलर ऑफ सोशल लॉ मधून आपली पदवी संपादन केली आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Cousins collide|url=https://www.theweek.in/theweek/statescan/2019/10/18/cousins-collide.html|access-date=2021-01-16|website=The Week|language=en}}&lt;/ref&gt;

===बलात्काराचे आरोप===
२०२१ मध्ये त्यांच्यावर रेणू शर्मा नावाच्या महिलेकडून बलात्काराचे आरोप करण्यात आले होते, नंतर ते आरोप मागे घेण्यात आले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/maharashtra-news/after-renu-sharma-withdraws-rape-case-against-dhananjay-munde-bjp-leader-chitra-wagh-demands-to-take-action-against-renu-sharma-for-fake-rape-complaint-sas-89-2385366/|title=“बलात्काराची तक्रार मागे घेणाऱ्या रेणू शर्मांवर खोटे आरोप केल्याप्रकरणी तात्काळ कारवाई करा”|date=2021-01-22|website=Loksatta|language=mr-IN|access-date=2021-01-31}}&lt;/ref&gt; रेणू शर्मा यांची बहिण करुणा शर्मा यांच्यासोबत आपले परस्पर सहमतीने विवाहबाह्य संबंध होते, करुणा शर्मा पासून त्यांना दोन मुले असल्याचे मुंडे यांनी मान्य केले आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/singer-accuses-dhananjay-munde-of-rape-minister-calls-it-blackmail-says-was-in-relationship-with-her-sister/articleshow/80237261.cms|title=Singer Renu Sharma accuses Dhananjay Munde of rape; minister calls it blackmail|last=Jan 15|first=Written bySagarika ChoudharySagarika Choudhary / Updated:|last2=2021|website=Mumbai Mirror|language=en|access-date=2021-01-31|last3=Ist|first3=06:43}}&lt;/ref&gt;

==२०२५ मधील राजीनामा==
२०२५ च्या सुरुवातीस, [[बीड]] जिल्ह्यातील [[मस्साजोग]] गावचे [[सरपंच]] [[संतोष देशमुख]] यांच्या हत्येप्रकरणी धनंजय मुंडे यांचे निकटवर्तीय [[वाल्मिक कराड]] यांना अटक झाल्यानंतर मुंडे यांच्यावर मोठ्या प्रमाणात राजकीय दबाव निर्माण झाला.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Who is Walmik Karad? Dhananjay Munde's aide mastermind of Beed sarpanch murder case |url=https://www.deccanherald.com/india/maharashtra/who-is-walmik-karad-dhananjay-mundes-aide-linked-to-beed-sarpanch-murder-case-3336543 |access-date=२०२५-१०-१६ |website=Deccan Herald |language=en}}&lt;/ref&gt; [[बीड जिल्हा|बीड जिल्ह्यातील]] सरपंच संतोष देशमुख यांची डिसेंबर २०२४ मध्ये [[खंडणी|खंडणीला]] विरोध केल्यामुळे अपहरण करून अत्यंत क्रूरपणे हत्या करण्यात आल्याचा आरोप आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.etvbharat.com/mr/!state/dhananjay-munde-resigns-from-minister-post-after-santosh-deshmukh-murder-viral-photo-close-aide-valmik-karad-named-as-mastermind-in-sarpanch-murder-case-maharashtra-news-mhs25030400965 |title=धनंजय मुंडे यांनी मंत्रिपदाचा राजीनामा दिला |publisher=[[ईटीव्ही भारत]] |date=४ मार्च २०२५ |access-date=८ जून २०२५ |language=mr}}&lt;/ref&gt; या प्रकरणाने राज्यात मोठे वादळ उठल्यानंतर सर्वत्र मुंडे यांच्या मंत्रिपदाच्या राजीनाम्याची मागणी होऊ लागली. [[भ्रष्टाचारविरोधी]] कार्यकर्त्या [[अंजली दमानिया]] यांनी [[अजित पवार]]-नेतृत्वाखालील [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी काँग्रेसचे]] अन्न व नागरी पुरवठामंत्री धनंजय मुंडे यांनी तात्काळ राजीनामा द्यावा, अशी आक्रमक मागणी केली.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=संतोष देशमुख हत्याकांड: धनंजय मुंडे, पंकजा मुंडेंचा राजीनामा घ्या, अंजली दमानिया आक्रमक |url=https://www.etvbharat.com/mr/!state/dhananjay-munde-reaction-on-santosh-deshmukh-murder-case-walmik-karad-extortion-case-dhananjay-munde-on-resignation-maharashtra-news-mhs25010202468 |access-date=८ जून २०२५ |website=ईटीव्ही भारत |language=mr |date=२ जानेवारी २०२५}}&lt;/ref&gt; अखेर ४ मार्च २०२५ रोजी धनंजय मुंडे यांनी [[महाराष्ट्र मंत्रिमंडळ|महाराष्ट्र मंत्रिमंडळातून]] राजीनामा देऊन अन्न व नागरी पुरवठामंत्री पदावरून पायउतार झाले.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ndtv.com/india-news/maharashtra-minister-dhananjay-munde-resigns-after-close-aide-arrested-over-murder-of-sarpanch-6078170 |title=Maharashtra Minister Dhananjay Munde Resigns After Close Aide Arrested Over Murder Of Sarpanch |publisher=NDTV |date=४ मार्च २०२५ |access-date=८ जून २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/who-is-dhananjay-munde-a-look-at-ncp-leader-amid-growing-controversy/articleshow/118700465.cms |title=Who is Dhananjay Munde? A look at NCP leader amid growing controversy |publisher=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]] |date=४ मार्च २०२५ |access-date=८ जून २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.tv9marathi.com/maharashtra/santosh-deshmukh-murder-case-a-to-z-update-minister-dhananjay-mundhe-resignation-and-key-developments-timeline-1360288.html |title=संतोष देशमुख हत्याकांड ते धनंजय मुंडे राजीनामा: संपूर्ण घडामोडी |publisher=[[टीव्ही९ मराठी]] |date=४ मार्च २०२५ |access-date=८ जून २०२५ |language=mr}}&lt;/ref&gt;

== राजकारण ==
१९९५ च्या विधानसभा निवडणुकीपासून ते राजकारणात आले.{{संदर्भ हवा}} सुरुवातीला ते भारतीय जनता पक्षामध्ये भारतीय जनता पक्षाचे विद्यार्थी आघाडी प्रमुख होते.{{संदर्भ हवा}} त्यानंतर भारतीय जनता युवा मोर्चाचे उपाध्यक्ष, प्रदेश सरचिटणीस व प्रदेशाध्यक्ष या पदांवर अनेक वर्ष त्यांनी काम केले.{{संदर्भ हवा}}

==पुरस्कार==
# दैनिक लोकमतच्या वतीने विधिमंडळातील उत्कृष्ट अभ्यासू वक्ता पुरस्कार &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://m.lokmat.com/nashik/sharanans-powerful-legislator-award-dhananjay-munde/|title=धनंजय मुंडे यांना सावानाचा कार्यक्षम आमदार पुरस्कार|access-date=2021-01-31}}&lt;/ref&gt;
# दैनिक लोकमतच्या वतीने पॉवरफुल राजकारणी पुरस्कार &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dhananjay Munde {{!}} Rewarded as Powerful Politician {{!}} Lokmat Maharashtrian Of the Year Award 2018 - YouTube|url=https://www.youtube.com/watch?v=hQM2CPOT65w&amp;ab_channel=Lokmat|access-date=2021-01-31|website=www.youtube.com}}&lt;/ref&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:मुंडे, धनंजय}}
[[वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी]]
[[वर्ग:इ.स. १९७५ मधील जन्म]]
[[वर्ग:महाराष्ट्राच्या १४ व्या विधानसभेचे सदस्य]]
[[वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:परळीचे आमदार]]
[[वर्ग:राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]]</text>
      <sha1>949rm07i3gdzdjtuldfhriu0i7gtxaa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मनोरंजनाचा अधिकमास</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279042</id>
    <revision>
      <id>2683504</id>
      <parentid>2683207</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T15:18:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28164-57</username>
        <id>182926</id>
      </contributor>
      <comment>/* १३ एप्रिल २०२६ ते चालू */</comment>
      <origin>2683504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53317" sha1="4ul0kc1feuy8t83xnqecqdct2c4zmvc" xml:space="preserve">'''मनोरंजनाचा अधिकमास''' अंतर्गत [[झी मराठी]], [[कलर्स मराठी]], [[स्टार प्रवाह]] वाहिन्यांतर्फे दरवर्षी कोणत्याही महिन्याच्या दर रविवारी मालिकांचे प्रक्षेपण करण्यात येते.

= [[झी मराठी]] भाग १ =
== मे २०१३ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[तू तिथे मी]]
|
* सोम-शनि संध्या. ७ वाजता
* दर रविवारी दुपारी १ वाजता
|-
| [[राधा ही बावरी]]
|
* सोम-शनि संध्या. ७.३० वाजता
* दर रविवारी दुपारी १.३० वाजता
|-
| [[उंच माझा झोका]]
|
* सोम-शनि रात्री ८ वाजता
* दर रविवारी दुपारी २ वाजता
|-
| [[मला सासू हवी]]
|
* सोम-शनि रात्री ८.३० वाजता
* दर रविवारी दुपारी २.३० वाजता
|}

== मे २०१४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| [[तू तिथे मी]] / [[जय मल्हार]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[जावई विकत घेणे आहे]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| १८ मे सोडून
|-
| [[होणार सून मी ह्या घरची]]
| रात्री ८ वाजता
| rowspan=&quot;3&quot;|
|-
| [[जुळून येती रेशीमगाठी]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[एका लग्नाची तिसरी गोष्ट]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== मे २०१६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;6&quot;| २९ मे सोडून
|-
| [[जय मल्हार]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[नांदा सौख्य भरे]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[माझे पती सौभाग्यवती]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[काहे दिया परदेस]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== मे २०१७ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[लागिरं झालं जी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[तुझ्यात जीव रंगला]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[माझ्या नवऱ्याची बायको]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[खुलता कळी खुलेना]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[काहे दिया परदेस]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== मे २०१८ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[लागिरं झालं जी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[तुझ्यात जीव रंगला]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[माझ्या नवऱ्याची बायको]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[तुझं माझं ब्रेकअप]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== ऑक्टोबर २०२० ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[लाडाची मी लेक गं!]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[तुझ्यात जीव रंगला]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[माझ्या नवऱ्याची बायको]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[अग्गंबाई सासूबाई]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[माझा होशील ना]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== मे २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[महा मिनिस्टर]]
| संध्या. ६ वाजता
| rowspan=&quot;6&quot;| २९ मे सोडून
|-
| [[मन झालं बाजिंद]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[मन उडु उडु झालं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[तू तेव्हा तशी]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[माझी तुझी रेशीमगाठ]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== सप्टेंबर २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[अप्पी आमची कलेक्टर]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[तू चाल पुढं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[तू तेव्हा तशी]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] / [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[नवा गडी नवं राज्य]]
| रात्री ९ वाजता
|}

= [[झी मराठी]] भाग २ =
== १८ मार्च ते २३ जून २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[अप्पी आमची कलेक्टर]]
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| ७ एप्रिल आणि १६ जून सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[सारं काही तिच्यासाठी]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९ वाजता
| rowspan=&quot;3&quot;| ७ एप्रिल आणि २२-२३ जून सोडून
|-
| [[पुन्हा कर्तव्य आहे]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[नवरी मिळे हिटलरला]]
| रात्री १० वाजता
|-
| [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]]
| रात्री १०.३० वाजता
| ७ एप्रिल सोडून
|}

== २४ जून ते २२ सप्टेंबर २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सारं काही तिच्यासाठी]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५-२२ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[अप्पी आमची कलेक्टर]]
| संध्या. ७ वाजता
| २८ जुलै, २५ ऑगस्ट आणि १५ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, ८ आणि १५ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]]
| रात्री ८ वाजता
| २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| रात्री ८.३० वाजता
| २४-३० जून, १-६ आणि २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[नवरी मिळे हिटलरला]]
| रात्री १० वाजता
| २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, ७-८, १४-१५, २१-२२ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]]
| रात्री १०.३० वाजता
| २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून
|}

== २३ सप्टेंबर ते २२ डिसेंबर २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ७ वाजता
| २०, २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;3&quot;| २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून
|-
| [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९ वाजता
| २६-२७ ऑक्टोबर, ३ नोव्हेंबर आणि २२ डिसेंबर सोडून
|-
| [[पुन्हा कर्तव्य आहे]]
| रात्री ९.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २८-२९ सप्टेंबर, ५-६, १२-१३, १९-२०, २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून
|-
| [[नवरी मिळे हिटलरला]]
| रात्री १० वाजता
|}

== २३ डिसेंबर २०२४ ते १६ मार्च २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ७ वाजता
| १२ जानेवारी, १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १२ जानेवारी, २ आणि १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ ते ९ (एक तास)
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १२ जानेवारी, १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[नवरी मिळे हिटलरला]]
| रात्री १० वाजता
| १२ जानेवारी, २ आणि १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून
|}

== १७ मार्च ते १३ एप्रिल २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ७ वाजता
| ३० मार्च आणि १३ एप्रिल सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| ३० मार्च सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ ते ९ (एक तास)
| ३० मार्च आणि १३ एप्रिल सोडून
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९ वाजता
| ३० मार्च सोडून
|-
| [[चल भावा सिटीत]]
| रात्री ९.३० वाजता
|
|}

== १४ एप्रिल ते ३१ मे २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
| १८ मे सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| दुपारी १.३० आणि रात्री ८
|
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| दुपारी २.३० आणि रात्री ९
| १८ मे सोडून
|-
| [[चल भावा सिटीत]]
| रात्री ९.३० वाजता
|
|-
| [[तुला जपणार आहे]]
| दुपारी ३ आणि रात्री १०.३०
| १८ आणि २५ मे सोडून
|}

== जून २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १ आणि २८ जून सोडून
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| १, ८ आणि २८ जून सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
|}

== जुलै २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| फक्त ६ जुलै
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ७ वाजता
| १३ जुलै सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २० जुलै सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २६-२७ जुलै सोडून
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
|
|}

== ऑगस्ट २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
| ३, १७ आणि ३१ ऑगस्ट सोडून
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
| ३०-३१ ऑगस्ट सोडून
|}

== १ सप्टेंबर ते ४ ऑक्टोबर २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| संध्या. ६ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७ वाजता
| २१ आणि २८ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २८ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
|
|-
| [[तुला जपणार आहे]]
| रात्री १०.३० वाजता
| २८ सप्टेंबर सोडून
|}

== ५ ऑक्टोबर ते १४ डिसेंबर २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| ११-१२ ऑक्टोबर आणि ३० नोव्हेंबर सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| ५, ११-१२ ऑक्टोबर सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[तुला जपणार आहे]]
| रात्री १०.३० वाजता
| ११ ऑक्टोबर, १६, २३, ३० नोव्हेंबर आणि ७, १४ डिसेंबर सोडून
|}

== १५ डिसेंबर २०२५ ते १८ जानेवारी २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| २१ डिसेंबर सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७ वाजता
| २१, २८ डिसेंबर, ३-४-५ आणि १८ जानेवारी सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| २१, २८ डिसेंबर आणि १८ जानेवारी सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
| २१, २८ डिसेंबर आणि ५ जानेवारी सोडून
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
| २८ डिसेंबर आणि १८ जानेवारी सोडून
|-
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| रात्री ९.३० वाजता
|
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
| ११ आणि १८ जानेवारी सोडून
|}

== १९ जानेवारी ते १५ मार्च २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| ८ आणि १४ मार्च सोडून
|-
| [[शुभ श्रावणी]]
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १४ मार्च सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
| rowspan=&quot;3&quot;| १४ फेब्रुवारी आणि १४ मार्च सोडून
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
| १५ फेब्रुवारी आणि १४ मार्च सोडून
|}

== १६ मार्च ते १२ एप्रिल २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| २२ मार्च सोडून
|-
| [[शुभ श्रावणी]]
| संध्या. ७ वाजता
| ५ आणि १२ एप्रिल सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २२ मार्च, ५ आणि १२ एप्रिल सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]]
| रात्री ८.३० वाजता
| २२ मार्च सोडून
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
|
|-
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| रात्री ९.३० वाजता
| २२ मार्च, ५ आणि १२ एप्रिल सोडून
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
| ५ आणि १२ एप्रिल सोडून
|}

== १३ एप्रिल २०२६ ते चालू ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[शुभ श्रावणी]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;|
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.१५ वाजता
|-
| [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
| १० मे सोडून
|-
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| रात्री ९.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| ३ मे सोडून
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १०.१५ वाजता
|}

= [[कलर्स मराठी]] =
== ऑगस्ट २०२१ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[राजा राणीची गं जोडी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| बायको अशी हव्वी
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| रात्री ९.३० वाजता
|}

== ऑक्टोबर २०२१ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| सोन्याची पावलं
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[राजा राणीची गं जोडी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== नोव्हें-डिसें २०२१ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| सोन्याची पावलं
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;6&quot;| ७ नोव्हेंबर आणि २६ डिसेंबर सोडून
|-
| [[राजा राणीची गं जोडी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== जाने-फेब्रु २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| सोन्याची पावलं
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;8&quot;| २ जानेवारी आणि २७ फेब्रुवारी सोडून
|-
| [[राजा राणीची गं जोडी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| तुझ्या रूपाचं चांदणं
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| आई मायेचं कवच
| रात्री १० वाजता
|}

== जून-१७ जुलै २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| [[राजा राणीची गं जोडी]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;6&quot;|
|-
| योगयोगेश्वर जय शंकर
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[भाग्य दिले तू मला]]
| रात्री ९.३० वाजता
| rowspan=&quot;3&quot;| जुलै सोडून
|-
| आई मायेचं कवच
| रात्री १० वाजता
|-
| लेक माझी दुर्गा
| रात्री १०.३० वाजता
|}

== जून २०२३ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| योगयोगेश्वर जय शंकर
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[काव्यांजली - सखी सावली]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[रमा राघव]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[भाग्य दिले तू मला]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| पिरतीचा वणवा उरी पेटला
| रात्री १० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री १०.३० वाजता
|}

== जुलै-१३ ऑगस्ट २०२३ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;8&quot;| ३० जुलै सोडून
|-
| योगयोगेश्वर जय शंकर
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[काव्यांजली - सखी सावली]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| पिरतीचा वणवा उरी पेटला
| रात्री १० वाजता
|-
| [[कस्तुरी (मालिका)|कस्तुरी]]
| रात्री १०.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ११ वाजता
|}

== ऑक्टोबर २०२३ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| सिंधुताई माझी माई
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| १ ऑक्टोबर सोडून
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[काव्यांजली - सखी सावली]]
| रात्री ८.३० वाजता
|}

== ८ एप्रिल ते ९ जून २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| इंद्रायणी
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| ५ मे सोडून
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[काव्यांजली - सखी सावली]] / [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[रमा राघव]]
| रात्री ९ वाजता
| फक्त १४ आणि २१ एप्रिल
|-
| पिरतीचा वणवा उरी पेटला
| रात्री १० वाजता
| १४, २१ एप्रिल आणि ५ मे सोडून
|}

== १० जून ते २८ जुलै २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;5&quot;| २१ जुलै सोडून
|-
| इंद्रायणी
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[अंतरपाट (मालिका)|अंतरपाट]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| पिरतीचा वणवा उरी पेटला
| रात्री १० वाजता
| २१ आणि २८ जुलै सोडून
|}

== २९ जुलै ते ५ ऑक्टोबर २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| सुख कळले
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| इंद्रायणी
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[अंतरपाट (मालिका)|अंतरपाट]] / दुर्गा
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]]
| रात्री ८.३० वाजता
|}

== ७ ऑक्टोबर २०२४ ते ९ फेब्रुवारी २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| इंद्रायणी
| संध्या. ७ वाजता
|-
| दुर्गा / पिंगा गं पोरी पिंगा
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] / अशोक मा.मा.
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| आई तुळजाभवानी
| रात्री ९ वाजता
|-
| लय आवडतेस तू मला
| रात्री ९.३० वाजता
|}

== १३ एप्रिल ते २५ मे २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| इंद्रायणी
| दुपारी १ आणि संध्या. ७
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| पिंगा गं पोरी पिंगा
| दुपारी १.३० आणि संध्या. ७.३०
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८
| १८ मे सोडून
|-
| अशोक मा.मा.
| दुपारी २.३० आणि रात्री ८.३०
|
|-
| आई तुळजाभवानी
| दुपारी ३ आणि रात्री ९
| १८ मे सोडून
|-
| लय आवडतेस तू मला
| दुपारी ३.३० आणि रात्री ९.३०
|
|}

== १ जून २०२५ ते १० जानेवारी २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| इंद्रायणी
| दुपारी १ आणि संध्या. ७
|-
| पिंगा गं पोरी पिंगा
| दुपारी १.३० आणि संध्या. ७.३०
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८
|-
| अशोक मा.मा.
| दुपारी २.३० आणि रात्री ८.३०
|-
| आई तुळजाभवानी
| दुपारी ३ आणि रात्री ९
|}

== ११ जानेवारी ते १ मार्च २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| इंद्रायणी
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| आई तुळजाभवानी
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[बिग बॉस मराठी ६]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| पिंगा गं पोरी पिंगा
| रात्री ११ वाजता
|}

== २ ते २२ मार्च २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| आई तुळजाभवानी
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[बिग बॉस मराठी ६]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| पिंगा गं पोरी पिंगा
| रात्री ११ वाजता
|}

== २३ मार्च २०२६ ते चालू ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| मी जिंकून घेईन सारं
| संध्या. ७ वाजता
|-
| मोहिनी - प्रेमाची फिल्मी कहाणी
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[बिग बॉस मराठी ६]]
| रात्री ८ वाजता
|}

= [[स्टार प्रवाह]] =
== ऑगस्ट-सप्टेंबर २०१९ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| विठूमाऊली
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| ४ ऑगस्ट ते ८ सप्टेंबर
|-
| श्री गुरुदेव दत्त
| संध्या. ७.३० वाजता
|}

== जाने-फेब्रुवारी २०२० ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| विठूमाऊली
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| १९ जानेवारी ते ९ फेब्रुवारी
|-
| [[आई कुठे काय करते!]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| प्रेमाचा गेम सेम टू सेम
| रात्री ८ वाजता
|-
| मोलकरीण बाई
| रात्री ८.३० वाजता
|}

== एप्रिल-मे २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;5&quot;| ३ एप्रिल आणि १ मे सोडून
|-
| [[सहकुटुंब सहपरिवार]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[आई कुठे काय करते!]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[रंग माझा वेगळा]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[फुलाला सुगंध मातीचा]]
| रात्री ८.३० वाजता
|}

== मार्च २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[साधी माणसं]]
| दुपारी १ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| फक्त २३ आणि ३० मार्च
|-
| [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]]
| दुपारी १.३० वाजता
|-
| [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]]
| दुपारी २ वाजता
|-
| आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत!
| दुपारी २.३० वाजता
|-
| [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १६ मार्च सोडून
|-
| लग्नानंतर होईलच प्रेम
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| रात्री ८.१५ वाजता
|}

== एप्रिल-मे २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]]
| दुपारी १ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १३ एप्रिल, १८ मे सोडून
|-
| [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]]
| दुपारी १.३० वाजता
|-
| [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]]
| दुपारी २ वाजता
| १८ मे सोडून
|-
| आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत!
| दुपारी २.३० वाजता
| १३ एप्रिल, १८ मे सोडून
|-
| [[साधी माणसं]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;5&quot;| १८ मे सोडून
|-
| लग्नानंतर होईलच प्रेम
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| कोण होतीस तू, काय झालीस तू!
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| रात्री १० वाजता
| २० एप्रिल सोडून
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| रात्री १०.३० वाजता
| १८ मे सोडून
|-
| [[अबोली (मालिका)|अबोली]]
| रात्री ११ वाजता
|
|}

== १ जून ते २६ ऑक्टोबर २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[साधी माणसं]]
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
| rowspan=&quot;8&quot;| ८ जून, २४ ऑगस्ट आणि १२ ऑक्टोबर सोडून
|-
| लग्नानंतर होईलच प्रेम
| दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
|-
| कोण होतीस तू, काय झालीस तू!
| दुपारी १.३० आणि रात्री ८
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८.३०
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| दुपारी २.३० आणि रात्री १०
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| दुपारी ३ आणि रात्री १०.३०
|-
| [[अबोली (मालिका)|अबोली]]
| दुपारी ३.३० आणि रात्री ११
|}

== २७ ऑक्टोबर ते १६ नोव्हेंबर २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[साधी माणसं]]
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
|-
| लग्नानंतर होईलच प्रेम
| दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| दुपारी १.३० आणि रात्री ८
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८.३०
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| दुपारी २.३० आणि रात्री १०
|-
| काजळमाया
| दुपारी ३ आणि रात्री १०.३०
|-
| कोण होतीस तू, काय झालीस तू!
| दुपारी ३.३० आणि रात्री ११
|}

== १७ नोव्हेंबर २०२५ ते ११ जानेवारी २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[साधी माणसं]]
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
| rowspan=&quot;5&quot;|
|-
| लग्नानंतर होईलच प्रेम
| दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| दुपारी १.३० आणि रात्री ८
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८.३०
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| दुपारी २.३० आणि रात्री १०
| २८ डिसेंबर आणि ४ जानेवारी सोडून
|-
| कोण होतीस तू, काय झालीस तू!
| दुपारी ३ आणि रात्री १०.३०
|
|-
| काजळमाया
| दुपारी ३.३० आणि रात्री ११
| २३, ३० नोव्हेंबर आणि ३१ डिसेंबर सोडून
|}

== १२ जानेवारी ते १५ फेब्रुवारी २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[साधी माणसं]]
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
|-
| लग्नानंतर होईलच प्रेम
| दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७
|-
| [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]]
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| दुपारी १.३० आणि रात्री ८
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८.३०
|-
| तुझ्या सोबतीने
| दुपारी २.३० आणि रात्री १०
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| दुपारी ३ आणि रात्री १०.३०
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| दुपारी ३.३० आणि रात्री ११
|}

== १६ फेब्रुवारी ते २६ एप्रिल २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]]
| दुपारी १ वाजता
| १५, २२, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून
|-
| [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]]
| दुपारी १.३० वाजता
| २२, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून
|-
| लपंडाव
| दुपारी २ वाजता
| १५, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून
|-
| नशीबवान
| दुपारी २.३० वाजता
| १५, २२, २९ मार्च आणि ५, १२, २६ एप्रिल सोडून
|-
| [[साधी माणसं]] / तुझ्या सोबतीने
| संध्या. ६.३० वाजता
| १५ आणि २२ मार्च सोडून
|-
| लग्नानंतर होईलच प्रेम
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २२ मार्च सोडून
|-
| [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| रात्री ८ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १५ आणि २२ मार्च सोडून
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| रात्री ८.४५ वाजता
|-
| वचन दिले तू मला
| रात्री १० वाजता
| २१-२२ फेब्रुवारी, १५ आणि २२ मार्च सोडून
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| रात्री १०.३० वाजता
| १५ आणि २२ मार्च सोडून
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| रात्री ११ वाजता
| १५ मार्च सोडून
|}

== २७ एप्रिल ते ३१ मे २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]]
| दुपारी १ वाजता
| rowspan=&quot;9&quot;|
|-
| [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]]
| दुपारी १.३० वाजता
|-
| लपंडाव
| दुपारी २ वाजता
|-
| तुझ्या सोबतीने
| दुपारी २.३० वाजता
|-
| वचन दिले तू मला
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| लग्नानंतर होईलच प्रेम
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| रात्री ८.४५ वाजता
|-
| आनंदी
| रात्री ९.३० वाजता
| २-३ मे सोडून
|-
| बाई तुझा आशीर्वाद
| रात्री १० वाजता
| ३ मे सोडून
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| रात्री १०.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| रात्री ११ वाजता
|}

[[वर्ग:झी मराठी]]
[[वर्ग:कलर्स मराठी]]
[[वर्ग:स्टार प्रवाह]]</text>
      <sha1>4ul0kc1feuy8t83xnqecqdct2c4zmvc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2683505</id>
      <parentid>2683504</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T15:18:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28164-57</username>
        <id>182926</id>
      </contributor>
      <comment>/* २७ एप्रिल ते ३१ मे २०२६ */</comment>
      <origin>2683505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53317" sha1="mt1q2zpc45oy2oykcgoto11j8niv910" xml:space="preserve">'''मनोरंजनाचा अधिकमास''' अंतर्गत [[झी मराठी]], [[कलर्स मराठी]], [[स्टार प्रवाह]] वाहिन्यांतर्फे दरवर्षी कोणत्याही महिन्याच्या दर रविवारी मालिकांचे प्रक्षेपण करण्यात येते.

= [[झी मराठी]] भाग १ =
== मे २०१३ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[तू तिथे मी]]
|
* सोम-शनि संध्या. ७ वाजता
* दर रविवारी दुपारी १ वाजता
|-
| [[राधा ही बावरी]]
|
* सोम-शनि संध्या. ७.३० वाजता
* दर रविवारी दुपारी १.३० वाजता
|-
| [[उंच माझा झोका]]
|
* सोम-शनि रात्री ८ वाजता
* दर रविवारी दुपारी २ वाजता
|-
| [[मला सासू हवी]]
|
* सोम-शनि रात्री ८.३० वाजता
* दर रविवारी दुपारी २.३० वाजता
|}

== मे २०१४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| [[तू तिथे मी]] / [[जय मल्हार]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[जावई विकत घेणे आहे]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| १८ मे सोडून
|-
| [[होणार सून मी ह्या घरची]]
| रात्री ८ वाजता
| rowspan=&quot;3&quot;|
|-
| [[जुळून येती रेशीमगाठी]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[एका लग्नाची तिसरी गोष्ट]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== मे २०१६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;6&quot;| २९ मे सोडून
|-
| [[जय मल्हार]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[नांदा सौख्य भरे]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[माझे पती सौभाग्यवती]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[काहे दिया परदेस]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== मे २०१७ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[लागिरं झालं जी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[तुझ्यात जीव रंगला]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[माझ्या नवऱ्याची बायको]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[खुलता कळी खुलेना]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[काहे दिया परदेस]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== मे २०१८ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[लागिरं झालं जी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[तुझ्यात जीव रंगला]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[माझ्या नवऱ्याची बायको]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[तुझं माझं ब्रेकअप]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== ऑक्टोबर २०२० ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[लाडाची मी लेक गं!]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[तुझ्यात जीव रंगला]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[माझ्या नवऱ्याची बायको]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[अग्गंबाई सासूबाई]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[माझा होशील ना]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== मे २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[महा मिनिस्टर]]
| संध्या. ६ वाजता
| rowspan=&quot;6&quot;| २९ मे सोडून
|-
| [[मन झालं बाजिंद]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[मन उडु उडु झालं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[तू तेव्हा तशी]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[माझी तुझी रेशीमगाठ]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== सप्टेंबर २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[अप्पी आमची कलेक्टर]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[तू चाल पुढं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[तू तेव्हा तशी]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] / [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[नवा गडी नवं राज्य]]
| रात्री ९ वाजता
|}

= [[झी मराठी]] भाग २ =
== १८ मार्च ते २३ जून २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[अप्पी आमची कलेक्टर]]
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| ७ एप्रिल आणि १६ जून सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[सारं काही तिच्यासाठी]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९ वाजता
| rowspan=&quot;3&quot;| ७ एप्रिल आणि २२-२३ जून सोडून
|-
| [[पुन्हा कर्तव्य आहे]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[नवरी मिळे हिटलरला]]
| रात्री १० वाजता
|-
| [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]]
| रात्री १०.३० वाजता
| ७ एप्रिल सोडून
|}

== २४ जून ते २२ सप्टेंबर २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सारं काही तिच्यासाठी]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५-२२ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[अप्पी आमची कलेक्टर]]
| संध्या. ७ वाजता
| २८ जुलै, २५ ऑगस्ट आणि १५ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, ८ आणि १५ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]]
| रात्री ८ वाजता
| २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| रात्री ८.३० वाजता
| २४-३० जून, १-६ आणि २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[नवरी मिळे हिटलरला]]
| रात्री १० वाजता
| २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, ७-८, १४-१५, २१-२२ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]]
| रात्री १०.३० वाजता
| २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून
|}

== २३ सप्टेंबर ते २२ डिसेंबर २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ७ वाजता
| २०, २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;3&quot;| २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून
|-
| [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९ वाजता
| २६-२७ ऑक्टोबर, ३ नोव्हेंबर आणि २२ डिसेंबर सोडून
|-
| [[पुन्हा कर्तव्य आहे]]
| रात्री ९.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २८-२९ सप्टेंबर, ५-६, १२-१३, १९-२०, २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून
|-
| [[नवरी मिळे हिटलरला]]
| रात्री १० वाजता
|}

== २३ डिसेंबर २०२४ ते १६ मार्च २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ७ वाजता
| १२ जानेवारी, १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १२ जानेवारी, २ आणि १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ ते ९ (एक तास)
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १२ जानेवारी, १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[नवरी मिळे हिटलरला]]
| रात्री १० वाजता
| १२ जानेवारी, २ आणि १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून
|}

== १७ मार्च ते १३ एप्रिल २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ७ वाजता
| ३० मार्च आणि १३ एप्रिल सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| ३० मार्च सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ ते ९ (एक तास)
| ३० मार्च आणि १३ एप्रिल सोडून
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९ वाजता
| ३० मार्च सोडून
|-
| [[चल भावा सिटीत]]
| रात्री ९.३० वाजता
|
|}

== १४ एप्रिल ते ३१ मे २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
| १८ मे सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| दुपारी १.३० आणि रात्री ८
|
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| दुपारी २.३० आणि रात्री ९
| १८ मे सोडून
|-
| [[चल भावा सिटीत]]
| रात्री ९.३० वाजता
|
|-
| [[तुला जपणार आहे]]
| दुपारी ३ आणि रात्री १०.३०
| १८ आणि २५ मे सोडून
|}

== जून २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १ आणि २८ जून सोडून
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| १, ८ आणि २८ जून सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
|}

== जुलै २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| फक्त ६ जुलै
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ७ वाजता
| १३ जुलै सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २० जुलै सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २६-२७ जुलै सोडून
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
|
|}

== ऑगस्ट २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
| ३, १७ आणि ३१ ऑगस्ट सोडून
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
| ३०-३१ ऑगस्ट सोडून
|}

== १ सप्टेंबर ते ४ ऑक्टोबर २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| संध्या. ६ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७ वाजता
| २१ आणि २८ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २८ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
|
|-
| [[तुला जपणार आहे]]
| रात्री १०.३० वाजता
| २८ सप्टेंबर सोडून
|}

== ५ ऑक्टोबर ते १४ डिसेंबर २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| ११-१२ ऑक्टोबर आणि ३० नोव्हेंबर सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| ५, ११-१२ ऑक्टोबर सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[तुला जपणार आहे]]
| रात्री १०.३० वाजता
| ११ ऑक्टोबर, १६, २३, ३० नोव्हेंबर आणि ७, १४ डिसेंबर सोडून
|}

== १५ डिसेंबर २०२५ ते १८ जानेवारी २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| २१ डिसेंबर सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७ वाजता
| २१, २८ डिसेंबर, ३-४-५ आणि १८ जानेवारी सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| २१, २८ डिसेंबर आणि १८ जानेवारी सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
| २१, २८ डिसेंबर आणि ५ जानेवारी सोडून
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
| २८ डिसेंबर आणि १८ जानेवारी सोडून
|-
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| रात्री ९.३० वाजता
|
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
| ११ आणि १८ जानेवारी सोडून
|}

== १९ जानेवारी ते १५ मार्च २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| ८ आणि १४ मार्च सोडून
|-
| [[शुभ श्रावणी]]
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १४ मार्च सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
| rowspan=&quot;3&quot;| १४ फेब्रुवारी आणि १४ मार्च सोडून
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
| १५ फेब्रुवारी आणि १४ मार्च सोडून
|}

== १६ मार्च ते १२ एप्रिल २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| २२ मार्च सोडून
|-
| [[शुभ श्रावणी]]
| संध्या. ७ वाजता
| ५ आणि १२ एप्रिल सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २२ मार्च, ५ आणि १२ एप्रिल सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]]
| रात्री ८.३० वाजता
| २२ मार्च सोडून
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
|
|-
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| रात्री ९.३० वाजता
| २२ मार्च, ५ आणि १२ एप्रिल सोडून
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
| ५ आणि १२ एप्रिल सोडून
|}

== १३ एप्रिल २०२६ ते चालू ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[शुभ श्रावणी]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;|
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.१५ वाजता
|-
| [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
| १० मे सोडून
|-
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| रात्री ९.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| ३ मे सोडून
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १०.१५ वाजता
|}

= [[कलर्स मराठी]] =
== ऑगस्ट २०२१ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[राजा राणीची गं जोडी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| बायको अशी हव्वी
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| रात्री ९.३० वाजता
|}

== ऑक्टोबर २०२१ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| सोन्याची पावलं
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[राजा राणीची गं जोडी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== नोव्हें-डिसें २०२१ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| सोन्याची पावलं
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;6&quot;| ७ नोव्हेंबर आणि २६ डिसेंबर सोडून
|-
| [[राजा राणीची गं जोडी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== जाने-फेब्रु २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| सोन्याची पावलं
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;8&quot;| २ जानेवारी आणि २७ फेब्रुवारी सोडून
|-
| [[राजा राणीची गं जोडी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| तुझ्या रूपाचं चांदणं
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| आई मायेचं कवच
| रात्री १० वाजता
|}

== जून-१७ जुलै २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| [[राजा राणीची गं जोडी]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;6&quot;|
|-
| योगयोगेश्वर जय शंकर
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[भाग्य दिले तू मला]]
| रात्री ९.३० वाजता
| rowspan=&quot;3&quot;| जुलै सोडून
|-
| आई मायेचं कवच
| रात्री १० वाजता
|-
| लेक माझी दुर्गा
| रात्री १०.३० वाजता
|}

== जून २०२३ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| योगयोगेश्वर जय शंकर
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[काव्यांजली - सखी सावली]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[रमा राघव]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[भाग्य दिले तू मला]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| पिरतीचा वणवा उरी पेटला
| रात्री १० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री १०.३० वाजता
|}

== जुलै-१३ ऑगस्ट २०२३ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;8&quot;| ३० जुलै सोडून
|-
| योगयोगेश्वर जय शंकर
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[काव्यांजली - सखी सावली]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| पिरतीचा वणवा उरी पेटला
| रात्री १० वाजता
|-
| [[कस्तुरी (मालिका)|कस्तुरी]]
| रात्री १०.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ११ वाजता
|}

== ऑक्टोबर २०२३ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| सिंधुताई माझी माई
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| १ ऑक्टोबर सोडून
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[काव्यांजली - सखी सावली]]
| रात्री ८.३० वाजता
|}

== ८ एप्रिल ते ९ जून २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| इंद्रायणी
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| ५ मे सोडून
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[काव्यांजली - सखी सावली]] / [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[रमा राघव]]
| रात्री ९ वाजता
| फक्त १४ आणि २१ एप्रिल
|-
| पिरतीचा वणवा उरी पेटला
| रात्री १० वाजता
| १४, २१ एप्रिल आणि ५ मे सोडून
|}

== १० जून ते २८ जुलै २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;5&quot;| २१ जुलै सोडून
|-
| इंद्रायणी
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[अंतरपाट (मालिका)|अंतरपाट]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| पिरतीचा वणवा उरी पेटला
| रात्री १० वाजता
| २१ आणि २८ जुलै सोडून
|}

== २९ जुलै ते ५ ऑक्टोबर २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| सुख कळले
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| इंद्रायणी
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[अंतरपाट (मालिका)|अंतरपाट]] / दुर्गा
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]]
| रात्री ८.३० वाजता
|}

== ७ ऑक्टोबर २०२४ ते ९ फेब्रुवारी २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| इंद्रायणी
| संध्या. ७ वाजता
|-
| दुर्गा / पिंगा गं पोरी पिंगा
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] / अशोक मा.मा.
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| आई तुळजाभवानी
| रात्री ९ वाजता
|-
| लय आवडतेस तू मला
| रात्री ९.३० वाजता
|}

== १३ एप्रिल ते २५ मे २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| इंद्रायणी
| दुपारी १ आणि संध्या. ७
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| पिंगा गं पोरी पिंगा
| दुपारी १.३० आणि संध्या. ७.३०
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८
| १८ मे सोडून
|-
| अशोक मा.मा.
| दुपारी २.३० आणि रात्री ८.३०
|
|-
| आई तुळजाभवानी
| दुपारी ३ आणि रात्री ९
| १८ मे सोडून
|-
| लय आवडतेस तू मला
| दुपारी ३.३० आणि रात्री ९.३०
|
|}

== १ जून २०२५ ते १० जानेवारी २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| इंद्रायणी
| दुपारी १ आणि संध्या. ७
|-
| पिंगा गं पोरी पिंगा
| दुपारी १.३० आणि संध्या. ७.३०
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८
|-
| अशोक मा.मा.
| दुपारी २.३० आणि रात्री ८.३०
|-
| आई तुळजाभवानी
| दुपारी ३ आणि रात्री ९
|}

== ११ जानेवारी ते १ मार्च २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| इंद्रायणी
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| आई तुळजाभवानी
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[बिग बॉस मराठी ६]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| पिंगा गं पोरी पिंगा
| रात्री ११ वाजता
|}

== २ ते २२ मार्च २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| आई तुळजाभवानी
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[बिग बॉस मराठी ६]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| पिंगा गं पोरी पिंगा
| रात्री ११ वाजता
|}

== २३ मार्च २०२६ ते चालू ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| मी जिंकून घेईन सारं
| संध्या. ७ वाजता
|-
| मोहिनी - प्रेमाची फिल्मी कहाणी
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[बिग बॉस मराठी ६]]
| रात्री ८ वाजता
|}

= [[स्टार प्रवाह]] =
== ऑगस्ट-सप्टेंबर २०१९ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| विठूमाऊली
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| ४ ऑगस्ट ते ८ सप्टेंबर
|-
| श्री गुरुदेव दत्त
| संध्या. ७.३० वाजता
|}

== जाने-फेब्रुवारी २०२० ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| विठूमाऊली
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| १९ जानेवारी ते ९ फेब्रुवारी
|-
| [[आई कुठे काय करते!]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| प्रेमाचा गेम सेम टू सेम
| रात्री ८ वाजता
|-
| मोलकरीण बाई
| रात्री ८.३० वाजता
|}

== एप्रिल-मे २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;5&quot;| ३ एप्रिल आणि १ मे सोडून
|-
| [[सहकुटुंब सहपरिवार]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[आई कुठे काय करते!]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[रंग माझा वेगळा]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[फुलाला सुगंध मातीचा]]
| रात्री ८.३० वाजता
|}

== मार्च २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[साधी माणसं]]
| दुपारी १ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| फक्त २३ आणि ३० मार्च
|-
| [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]]
| दुपारी १.३० वाजता
|-
| [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]]
| दुपारी २ वाजता
|-
| आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत!
| दुपारी २.३० वाजता
|-
| [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १६ मार्च सोडून
|-
| लग्नानंतर होईलच प्रेम
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| रात्री ८.१५ वाजता
|}

== एप्रिल-मे २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]]
| दुपारी १ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १३ एप्रिल, १८ मे सोडून
|-
| [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]]
| दुपारी १.३० वाजता
|-
| [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]]
| दुपारी २ वाजता
| १८ मे सोडून
|-
| आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत!
| दुपारी २.३० वाजता
| १३ एप्रिल, १८ मे सोडून
|-
| [[साधी माणसं]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;5&quot;| १८ मे सोडून
|-
| लग्नानंतर होईलच प्रेम
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| कोण होतीस तू, काय झालीस तू!
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| रात्री १० वाजता
| २० एप्रिल सोडून
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| रात्री १०.३० वाजता
| १८ मे सोडून
|-
| [[अबोली (मालिका)|अबोली]]
| रात्री ११ वाजता
|
|}

== १ जून ते २६ ऑक्टोबर २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[साधी माणसं]]
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
| rowspan=&quot;8&quot;| ८ जून, २४ ऑगस्ट आणि १२ ऑक्टोबर सोडून
|-
| लग्नानंतर होईलच प्रेम
| दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
|-
| कोण होतीस तू, काय झालीस तू!
| दुपारी १.३० आणि रात्री ८
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८.३०
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| दुपारी २.३० आणि रात्री १०
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| दुपारी ३ आणि रात्री १०.३०
|-
| [[अबोली (मालिका)|अबोली]]
| दुपारी ३.३० आणि रात्री ११
|}

== २७ ऑक्टोबर ते १६ नोव्हेंबर २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[साधी माणसं]]
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
|-
| लग्नानंतर होईलच प्रेम
| दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| दुपारी १.३० आणि रात्री ८
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८.३०
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| दुपारी २.३० आणि रात्री १०
|-
| काजळमाया
| दुपारी ३ आणि रात्री १०.३०
|-
| कोण होतीस तू, काय झालीस तू!
| दुपारी ३.३० आणि रात्री ११
|}

== १७ नोव्हेंबर २०२५ ते ११ जानेवारी २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[साधी माणसं]]
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
| rowspan=&quot;5&quot;|
|-
| लग्नानंतर होईलच प्रेम
| दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| दुपारी १.३० आणि रात्री ८
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८.३०
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| दुपारी २.३० आणि रात्री १०
| २८ डिसेंबर आणि ४ जानेवारी सोडून
|-
| कोण होतीस तू, काय झालीस तू!
| दुपारी ३ आणि रात्री १०.३०
|
|-
| काजळमाया
| दुपारी ३.३० आणि रात्री ११
| २३, ३० नोव्हेंबर आणि ३१ डिसेंबर सोडून
|}

== १२ जानेवारी ते १५ फेब्रुवारी २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[साधी माणसं]]
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
|-
| लग्नानंतर होईलच प्रेम
| दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७
|-
| [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]]
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| दुपारी १.३० आणि रात्री ८
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८.३०
|-
| तुझ्या सोबतीने
| दुपारी २.३० आणि रात्री १०
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| दुपारी ३ आणि रात्री १०.३०
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| दुपारी ३.३० आणि रात्री ११
|}

== १६ फेब्रुवारी ते २६ एप्रिल २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]]
| दुपारी १ वाजता
| १५, २२, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून
|-
| [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]]
| दुपारी १.३० वाजता
| २२, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून
|-
| लपंडाव
| दुपारी २ वाजता
| १५, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून
|-
| नशीबवान
| दुपारी २.३० वाजता
| १५, २२, २९ मार्च आणि ५, १२, २६ एप्रिल सोडून
|-
| [[साधी माणसं]] / तुझ्या सोबतीने
| संध्या. ६.३० वाजता
| १५ आणि २२ मार्च सोडून
|-
| लग्नानंतर होईलच प्रेम
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २२ मार्च सोडून
|-
| [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| रात्री ८ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १५ आणि २२ मार्च सोडून
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| रात्री ८.४५ वाजता
|-
| वचन दिले तू मला
| रात्री १० वाजता
| २१-२२ फेब्रुवारी, १५ आणि २२ मार्च सोडून
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| रात्री १०.३० वाजता
| १५ आणि २२ मार्च सोडून
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| रात्री ११ वाजता
| १५ मार्च सोडून
|}

== २७ एप्रिल ते ३१ मे २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]]
| दुपारी १ वाजता
| rowspan=&quot;9&quot;|
|-
| लपंडाव
| दुपारी १.४५ वाजता
|-
| तुझ्या सोबतीने
| दुपारी २.३० वाजता
|-
| [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]]
| दुपारी ३ वाजता
|-
| वचन दिले तू मला
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| लग्नानंतर होईलच प्रेम
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| रात्री ८.४५ वाजता
|-
| आनंदी
| रात्री ९.३० वाजता
| २-३ मे सोडून
|-
| बाई तुझा आशीर्वाद
| रात्री १० वाजता
| ३ मे सोडून
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| रात्री १०.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| रात्री ११ वाजता
|}

[[वर्ग:झी मराठी]]
[[वर्ग:कलर्स मराठी]]
[[वर्ग:स्टार प्रवाह]]</text>
      <sha1>mt1q2zpc45oy2oykcgoto11j8niv910</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२५ किमी धावणे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279490</id>
    <revision>
      <id>2683527</id>
      <parentid>2578241</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T18:19:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2683527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12225" sha1="ic2voe3jr84ep8zuui4u5fftynmpu4x" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट अ‍ॅथलेटिक्स स्पर्धा|event=25K run|image=|caption=|WRmen={{flagathlete|[[Dennis Kimetto]]|KEN}} 1:11:18 (2012)|WRwomen={{flagathlete|[[Mary Jepkosgei Keitany]]|KEN}} 1:19:53 (2010)
}}
'''25किमी धावणे''' (२५ [[किलोमीटर]], अंदाजे १५.५२ [[मैल]]) एक लांब पल्ल्याची शर्यत आहे जी अर्ध्या मॅरेथॉन ते [[मॅरॅथॉन|मॅरेथॉनच्या दरम्यान आहे]]. वर्ल्ड अॅथलिटिक्सद्वारे चालत असलेल्या रस्त्यामध्ये हे पूर्वी अधिकृतपणे जागतिक रेकॉर्ड अंतर होते,&lt;ref name=&quot;BB&quot;&gt;[https://www.worldathletics.org/news/news/kimetto-breaks-25km-world-record-in-berlin Kimetto breaks 25km World record in Berlin]. World Athletics (2012-05-06). Retrieved 2021-03-13.&lt;/ref&gt; परंतु त्यानंतर ते जगातील सर्वोत्कृष्ट स्थितीत अवनत झाले गेले आहे.&lt;ref&gt;[https://www.worldathletics.org/records/by-discipline/road-running/25-kilometres/outdoor/men 25K records men]. World Athletics. Retrieved 2021-03-13.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.worldathletics.org/records/by-discipline/road-running/25-kilometres/outdoor/women 25K records women]. World Athletics. Retrieved 2021-03-13.&lt;/ref&gt; स्वतंत्रपणे, असोसिएशन ऑफ रोड रेसिंग स्टॅटिस्टिशियन्स २५ के अंतरावर वर्ल्ड रेकॉर्ड राखून ठेवते. एआरआरएसकडे वर्ल्ड अ‍ॅथलेटिक्सपेक्षा विक्रमांसाठी भिन्न मानके आहेत, ज्यात विशिष्ट बिंदू-ते-बिंदू शर्यती आणि मिश्रित वर्ग शर्यती वगळता आहेत. याचा परिणाम म्हणून त्याचा महिला विश्वविक्रम १:२६:३४s चा आहे जो १९८२ मध्ये नॅन्सी कॉन्झ यांनी केला आहे.&lt;ref&gt;[https://arrs.run/WG_Rec_ENG.htm ARRS World Records] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180916183138/https://arrs.run/WG_Rec_ENG.htm |date=2018-09-16 }}. [[Association of Road Racing Statisticians]]. Retrieved 2021-03-13.&lt;/ref&gt;

२० व्या शतकाच्या मध्यभागी हे अंतर अधिक सामान्य होते कारण मोठ्या प्रमाणात रस्ता धावण्यास सुरुवात झाली होती, परंतु मॅरेथॉन आणि अर्ध्या मॅरेथॉनच्या अंतरांची वाढती लोकप्रियता मुळे त्याची प्रसिद्धीस उतरती कळा लागली.

काही पूर्व २५ के रेस लहान अंतरावर बदलल्या आहेत, ज्यासह धावपटू आणि प्रायोजक अधिक परिचित आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.cityoflakeshalfmarathon.com/history|title=Jeff Winter|date=2013|publisher=Minnesota Distance Running Association|access-date=6 March 2021|archive-date=2021-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413192634/https://www.cityoflakeshalfmarathon.com/history|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; विशेषतः 1992 मध्ये वर्ल्ड अ‍ॅथलेटिक्स हाफ मॅरेथॉन चॅम्पियनशिपच्या स्थापनेमुळे खासगी शर्यती आणि राष्ट्रीय अजिंक्यपद स्पर्धेसाठी १० के रन आणि [[मॅरॅथॉन|मॅरेथॉनमधील]] सर्वात सामान्य अंतर म्हणून अर्ध्या मॅरेथॉन सिद्ध झाल.

तथापि, म्हणून ट्रेल रनिंग आणि अल्ट्रा रनिंगला खेळाडूंचा मोठ्या प्रतिसाद मिळत आहे, २५ के एक अधिक सामान्य पायवाट रेस अंतर बनली आहे (बऱ्याच ट्रेल रेस आणि अल्ट्रा रेस मेट्रिक सिस्टमचा वापर करतात).&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://trailrunnermag.com/snowball/racing|title=301:Run|date=2021|publisher=Trail Running Magazine|access-date=5 March 2021}}&lt;/ref&gt; धावपटूं १०० के धावण्याच्या तयारीसाठी, २५ के आणि त्यानंतर ५० के प्रशिक्षण शर्यत म्हणून वापर करू शकतात.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://smythchamber.org/hungry-mother-ultra/|title=Hungry Mother Ultra 25K/50K|date=2021|access-date=4 March 2021|archive-date=2021-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413192634/https://smythchamber.org/hungry-mother-ultra/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://trailrunnermag.com/trail-race-calendar?race_name=&amp;low_range=25&amp;high_range=25&amp;race_km_miles=km&amp;advance_search=SEARCH|title=Race Calendar|date=2021|publisher=Trail Running Magazine|access-date=6 March 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.belmonteraces.com/index.php/en/|title=About the Bel Monte Endurance Races|date=2021|access-date=6 March 2021}}&lt;/ref&gt;

== स्पर्धा ==
आंतरराष्ट्रीय स्पर्धेत, हेअंतर फारच क्वचितच वापरले गेले आहे. वर्ल्ड मास्टर्स नॉन-स्टेडियम ग्रांप्रीने पुरुष व महिला 25K स्पर्धा 1992 पासून ते 1996 आयोजित केली आणि युरोपियन मास्टर्स ग्रांप्री नॉन स्टेडियम वर्ल्ड मास्टर्स नॉन-स्टॅडिया अ‍ॅथलेटिक्स चॅम्पियनशिपने 1991 मध्ये  पुरुष व महिला 25K स्पर्धा आयोजित केली. अमेरिकेने पुरुषांसाठी 1933 पासून आणि महिलांसाठी 1982 पासून अधिकृत राष्ट्रीय चॅम्पियनशिपचे आयोजन केले होते.&lt;ref&gt;[http://www.gbrathletics.com/nc/usa.htm UNITED STATES CHAMPIONSHIPS (MEN 1876-1942)]. GBR Athletics. Retrieved 2021-03-13.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.gbrathletics.com/nc/usaw.htm UNITED STATES CHAMPIONSHIPS (WOMEN)]. GBR Athletics. Retrieved 2021-03-13.&lt;/ref&gt; जर्मन-भाषिक युरोपियन देशांनी ऑस्ट्रिया,&lt;ref&gt;[http://www.gbrathletics.com/nc/aut.htm Austrian Championships]. GBR Athletics. Retrieved 2021-03-13.&lt;/ref&gt; स्वित्झर्लंड,&lt;ref&gt;[http://www.gbrathletics.com/nc/sui.htm Swiss Championships]. GBR Athletics. Retrieved 2021-03-13.&lt;/ref&gt; आणि जर्मनी (पूर्व, पश्चिम आणि युनिफाइड) यासह राष्ट्रीय स्पर्धांच्या शर्यतींचे आयोजन केले.&lt;ref&gt;[http://www.gbrathletics.com/nc/gdr.htm East German Championships]. GBR Athletics. Retrieved 2021-03-13.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.gbrathletics.com/nc/frg.htm West German Championships]. GBR Athletics. Retrieved 2021-03-13.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.gbrathletics.com/nc/ger.htm German Championships]. GBR Athletics. Retrieved 2021-03-13.&lt;/ref&gt; 1992 पासून त्या अंतरावर जागतिक चँपियनशिप आयोजित करण्याच्या निर्णयानंतर या सर्वांची जागा राष्ट्रीय हॉफ मॅरेथॉन चॅम्पियनशिपने घेतली. स्वतंत्रपणे, चेकोस्लोवाकियाने 20 व्या शतकाच्या मध्यात अनेक 25 के राष्ट्रीय स्पर्धा देखील घेतल्या.&lt;ref&gt;[http://www.gbrathletics.com/nc/tch.htm Czechoslovakian Championships]. GBR Athletics. Retrieved 2021-03-13.&lt;/ref&gt;

भारतात, एआयएमएस-प्रमाणित &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://aims-worldrunning.org/races/10082.html|title=Tata Steel Kolkata 25K|date=2020|work=aims-worldrunning.org|publisher=Association of International Marathons and Road Races|editor-last=Hugh Jones|location=Athens, Greece|access-date=14 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413192634/https://aims-worldrunning.org/races/10082.html|archive-date=2021-04-13|agency=AIMS Home|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; [https://tatasteelkolkata25k.procam.in/ टाटा स्टील कोलकाता २K] शर्यतीला आयएएएफने रौप्य-लेबल असलेली शर्यत म्हणले आहे. कमीतकमी 2014 पासून ही शर्यत घेण्यात येत आहे,&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://tatasteelkolkata25k.procam.in/race-results/2014|title=Race Results 2014|date=2014|website=tatasteelkolkata25k.procam.in|location=Kolkata, India|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210314144332/https://tatasteelkolkata25k.procam.in/race-results/2014|archive-date=14 March 2021|access-date=14 March 2021}}&lt;/ref&gt; परंतु २०१० दशकाच्या  उत्तरार्धात उच्च बक्षिसे मिळाली कारण जास्त पारितोषिक देण्यात आले आणि  स्पर्धक वेगवान वेळेत जिंकू लागले. इव्हेंट मध्ये जवळपास 15,000 धावपटू भाग घेतात ज्यात 25 के आणि 10 के स्पर्धा असतात.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://tatasteelkolkata25k.procam.in/about-event/event-history|title=Tata Steel Kolkata 25K - Event History|date=2021|website=tatasteelkolkata25k.procam.in|location=Kolkata, India|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022112948/https://tatasteelkolkata25k.procam.in/about-event/event-history|archive-date=22 October 2020|access-date=14 March 2021}}&lt;/ref&gt; कोर्स रेकॉर्ड 2019 मध्ये लिओनार्ड बारसोटन (1:13:05) आणि गुटेनी शॉन (1:22:09) यांनी सेट केले होते.&lt;ref&gt;{cite news
 |editor=Hugh Jones
 |title=Results for 2019 - Tata Steel Kolkata 25K
 |url=https://aims-worldrunning.org/results/archive/2019.html#12
 |website=aims-worldrunning.org
 |date=2020
 |agency=AIMS Home
 |publisher=Association of International Marathons and Road Races
 |location=Athens, Greece
 |accessdate=14 March 2021
 |archiveurl=https://archive.ph/IvCuh
 &lt;nowiki&gt;|archivedate=14 March 2021
}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
 
&lt;references /&gt;

[[वर्ग:क्रीडा]]
[[वर्ग:खेळ स्पर्धा]]</text>
      <sha1>ic2voe3jr84ep8zuui4u5fftynmpu4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बदघिस प्रांत</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289215</id>
    <revision>
      <id>2683535</id>
      <parentid>1939819</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T03:45:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>संदर्भ</comment>
      <origin>2683535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1223" sha1="4dgfqq2vze6s9yzeh5qhjnhxin7lyua" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''बदघिस प्रांत''' ([[दारी भाषा|दारी]]/[[पश्तो]]:بادغیس;) [[अफगाणिस्तान]]च्या ३४पैकी एक प्रांत आहे. देशाच्या वायव्य भागात असलेल्या या प्रांताची लोकसंख्या ५,५९,२९७ आहे. या प्रांताचे प्रशासकीय केन्द्र [[कला इ नॉ]] आहे.

==चतुःसीमा==
या प्रांताच्या सीमा [[तुर्कमेनिस्तान]], [[हेरात प्रांत|हेरात]], [[घोर प्रांत|घोर]] आणि [[फरयाब प्रांत|फरयाब]] प्रांतांना लागून आहेत.

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{अफगाणिस्तानचे प्रांत}}

[[वर्ग:बदघिस प्रांत]]
[[वर्ग:अफगाणिस्तानचे प्रांत]]</text>
      <sha1>4dgfqq2vze6s9yzeh5qhjnhxin7lyua</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>हॅकरनून</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302603</id>
    <revision>
      <id>2683511</id>
      <parentid>2541834</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T16:28:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2683511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18429" sha1="4x8sw55k0tnl6wztfnqt5mh67faf2tx" xml:space="preserve">{{बदल}}
'''हॅकरनून''' (HackerNoon)&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bloomberg.com/profile/company/1654159D:US|title=Hacker Noon. (2021). Bloomberg. Retrieved July 19, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ही कोलेरॅडो मधील 'एडवर्ड' येथे स्थित असलेली तंत्रद्यानासंदर्भात मजकूर प्रसिद्ध करणारी आणि प्रकाशनासंबंधी सॉफ्टवेर बनवणारी कंपनी आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://e27.co/how-hackernoon-uses-customer-centric-approach-to-build-meaningful-new-features-on-their-platform-20200830/|title=Maulani, Anisa Menur (2021, January 22), E27. Retrieved October 18, 2021|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.realvail.com/entrepreneurship-on-rise-in-vail-as-top-tech-talent-spills-over-from-denver/a5912/|title=Entrepreneurship on rise in Vail as top tech talent spills over from Denver. (2020, January
22). Real Vail. Retrieved July 19, 2021.|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

हॅकरनूनवर प्रकाशित केले जाणारे लेख प्रामुख्याने तंत्रज्ञान विषयक असून&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://izea.com/resources/top-tech-blogs/|title=20 Top Tech Blogs: The Ultimate Guide for Switched-on News and Views (2021, February 11) IZEA. Retrieved November 14, 2021.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://detailed.com/tech-blogs/|title=The 50 Best Tech Blogs (2021, September 20). Detailed. Retrieved
November 14, 2021.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://blog.feedspot.com/technology_blogs/|title=Feedspot Media Database Team. (2021, November 12). Top 100 Technology Blogs and
Websites To Follow in 2021. Feedspot Blog. Retrieved November 14, 2021.|url-status=live}}&lt;/ref&gt; मुख्यत्वे कृत्रिम बुद्धिमत्ता(artificial intelligence)&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.theinsaneapp.com/2021/04/top-machine-learning-blogs-to-follow-in-2021.html|title=100+ Handpicked AI And Machine Learning Blogs &amp; Communities. 2021b, September 26).
The Insane App. Retrieved November 14, 2021.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, ब्लॉकचेन&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://openledger.info/insights/top-blockchain-blogs/|title=Karatkevich, Darya. (2019, September 19). Top 9 Blockchain Blogs for Executives.
OpenLedger Insights. Retrieved November 14, 2021|url-status=dead|access-date=2022-03-30|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417153705/https://openledger.info/insights/top-blockchain-blogs/}}&lt;/ref&gt;, क्रिप्टोकरन्सी&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.latimes.com/opinion/story/2021-08-06/cryptocurrency-ethereum-bitcoin-london-hard-fork|title=Heffernan, Virginia. (2021, August 6). Heffernan: Crypto trading just got safer, and that’s too
bad. Los Angeles Times. Retrieved October 18, 2021.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://a16z.com/2018/02/10/crypto-readings-resources/|title=Chokshi, S., Dixon, C., Nazarov, D., Walden, J., &amp; Yahya, A. (2018, February 10). Crypto
Canon. Andreessen Horowitz. Retrieved November 14, 2021.|url-status=live}}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://coinbound.io/best-crypto-blogs/|title=Smith, T. Daniel. (2021, October 4). Best Crypto Blogs in 2021 {{!}} The Ultimate List.
Coinbound. Retrieved November 14, 2021.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://influencermarketinghub.com/top-crypto-influencers/|title=Mileva, Geri. (2021, August 27). The Top 15 Crypto Influencers You Should Be Following on
Social Media.Influencer Marketing Hub. Retrieved November 14, 2021.|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, प्रोग्रामिंग[13][14][15][16], स्टार्टअप्स [17][55]आणि सॉफ्टवेर[18][19][20[21][22][23][24][25][26][27] संदर्भात असतात. हॅकरनूनकडे प्रकाशनासाठी आलेले लेख संपादकांच्या टीमकडून तपासले जातात.[28][31]

हॅकरनूनची स्थापना २०१६ मध्ये झाली होती आणि लिन दाओ स्मूक आणि डेव्हिडस्मूक ह्या नवऱ्या-बायकोच्या जोडप्याकडून ही कंपनी चालवली जात आहे.[32][33][34]

==== इतिहास ====
डेव्हिड स्मूकने ३ एप्रिल २०१६ रोजी हॅकरनून डोमेन रजिस्टर केले. कंपनीचं सुरुवातीचं नाव ‘आर्टमॅप इं.’ (ArtMap Inc.) होतं आणि आणि वेगळे होऊन स्वतःचे प्रकाशन उघडण्याआधी [[:en:Medium_(website)|Medium]] बरोबर संलग्नपणे लेख प्रकाशित केले जात होते.[35][36][37][38]

हॅकरनूनवर २२ नोव्हेंबर २०१७ रोजी डेटा साइण्टिस्ट जेफ काओने लिहिलेल्या More than a Million Pro-Repeal Net Neutrality Comments were Likely Faked ह्या लेखाची दखल फेडरल कम्युनिकेशन्स कमिशनने भविष्यवादाबद्दल केलेल्या निवेदनात घेतली[39]40]. विकिपीडियाचे संस्थापक [[जिमी वेल्स]] ह्यांची हॅकरनूनने २०१८ साली मुलाखत घेतली. विकिपीडियाबद्दल बोलताना ते म्हणाले, “माणसं फुकटात काम करतात हा भ्रम आहे, ते फुकटात मजा करतात”[41].

२०१८ च्या शेवटी हॅकरनूनने गुंतवणूकदारांकडून १.०७ मिलियन अमेरिकन डॉलर्स गोळा केले, ज्यात गुगलकडून एक लाख अमेरिकन डॉलर्सचं अनुदान मिळालं[42][43]. हा निधी सुरक्षित केल्यानंतर हॅकरनूनने स्वतःचा प्रकाशनाचा मंच बनवला जेणेकरून वापरकर्त्यांना निशुल्कपणे वेबसाईट बघता येईल.[44][45][46][47]

हॅकरनूनला २०२०मध्ये Coil, Genesis आणि GCVF कडून मायक्रोपेमेन्ट बनवण्यासाठी आणि वेबसाईट वाढवण्यासाठी १.५ मिलियन अमेरिकन डॉलर्स धोरणात्मक निधी मिळाला[48][49][50][51][52][53] . मॉझिला(Mozilla)ने बिल्डर्स इन्क्युबेटर्स भाग म्हणून पिक्सलेटेड इन-लाईन ईमोजी रिऍक्शन्स(pixelated inline emoji reactions) बनवण्याकरता हॅकरनूनला अघोषित अनुदान दिले [54].

हॅकरनूनच्या रेव्हेन्यू मॉडेलमध्ये वेगवेगळ्या मोहिमांच्या क्लायंट प्रायोजकत्वांचा, प्लॅटफॉर्मपुरते निधी सौदे आणि नवीन तंत्रज्ञान उपक्रम यांचा समावेश आहे.[56][57][58][59][60][61][62]

==== सॉफ्टवेर ====
हॅकरनूनने ‘सामग्री व्यवस्थापन प्रणाली’(Content Management System)[44], ‘सलॉगिंग’(Slogging)[13] आणि ‘नुनीज मतदान सॉफ्टवेर’(Noonies Voting Software)[66] बनवले आहे. hackernoon.comचे काम सामग्री व्यवस्थापन प्रणालीद्वारे केले जाते. ते गुगल क्लाउड प्लॅटफॉर्म आणि व्हरसेल[2] ह्यांचा वापर करून बनवले आहे. स्लॉगिंग हे ऍप 'स्लॅक' वर झालेली संभाषणे एका लेखाच्या रूपात आणतं[65]. नुनीज हे तंत्रद्यानासंदर्भात असलेल्या कंपन्या आणि नावीन्य ह्यांचा पुरस्कार करण्यासाठी हॅकरनूनने  सुरू केलेला वार्षिक उपक्रम आहे [29][68]. 

==== संदर्भ ====
{{संदर्भयादी}}
[1] Hacker Noon. (2021). Bloomberg. Retrieved July 19, 2021

[2] Maulani, Anisa Menur (2021, January 22). How HackerNoon uses customer-centric

approach to build meaningful new features on their platform. E27. Retrieved October 18, 2021.

[3] Entrepreneurship on rise in Vail as top tech talent spills over from Denver. (2020, January

22). Real Vail. Retrieved July 19, 2021.

[4] Here are 20 of the Top Tech Blogs You Should be Following in 2021. (2021, February 11).

IZEA. Retrieved November 14, 2021.

[5] The 50 Best Tech Blogs (Ranked Algorithmically). (2021, September 20). Detailed. Retrieved

November 14, 2021.

[6] Feedspot Media Database Team. (2021, November 12). Top 100 Technology Blogs and

Websites To Follow in 2021. Feedspot Blog. Retrieved November 14, 2021.

[7] 100+ Handpicked AI And Machine Learning Blogs &amp; Communities. 2021b, September 26).

The Insane App. Retrieved November 14, 2021.

[8] Karatkevich, Darya. (2019, September 19). Top 9 Blockchain Blogs for Executives.

OpenLedger Insights. Retrieved November 14, 2021.

[9] Heffernan, Virginia. (2021, August 6). Heffernan: Crypto trading just got safer, and that’s too

bad. Los Angeles Times. Retrieved October 18, 2021.

[10] Chokshi, S., Dixon, C., Nazarov, D., Walden, J., &amp; Yahya, A. (2018, February 10). Crypto

Canon. Andreessen Horowitz. Retrieved November 14, 2021.

[11] Smith, T. Daniel. (2021, October 4). Best Crypto Blogs in 2021 | The Ultimate List.

Coinbound. Retrieved November 14, 2021.

[12] Mileva, Geri. (2021, August 27). The Top 15 Crypto Influencers You Should Be Following on

Social Media.Influencer Marketing Hub. Retrieved November 14, 2021.

[13] Cressler, Cosette. (2021, May 5). 25 Developer Blogs to Keep You at the Top of Your

Game. Cometchat. Retrieved November 14, 2021.

[14] 15 Best Software Development Bloggers You Need to Follow. (2021, May 19). Abacasys.

Retrieved November 14, 2021.

[15] 8 Blogs Product Managers Should Bookmark Immediately. (2021, April 8). Product Plan.

Retrieved November 14, 2021.

[16] Finerton’s recommended top 10 programming blogs to follow.(2020, October 28).

Finerton’s. Retrieved November 15, 2021.

[17] Kulibaba, Anastasiia. (2021, July 26) Blockster Becomes The Official Sponsor Of

HackerNoon’s Startup of the Year Event. Retrieved November 15, 2021.

[18] Nirmitha, Dasun. (2021, August 4). Top dev blogs to read in 2021. Lokalise Blog. Retrieved

November 14, 2021.

[19] Best Dev Blogs for Designers in 2020. (2020, February 14). Webdesign Toolbox. Retrieved

November 14, 2021.

[20] Martinez, C. Juan (2020, August 20). Top 10 Programming Blogs in 2020. Live Code

Stream. Retrieved November 14, 2021.

[21] Malik, Fawad. (2020, November 17). 7 Best Programming Blogs Every Programmer Should

Follow. TechMorgan. Retrieved November 14, 2021.

[22] Top 8 programming blogs that every software developer must read. (2020, August 21).

TechGig. Retrieved November 15, 2021.

[23] Pit, Catalin. (2021, April 29). The Best Blogging Platforms for Developers in 2021.

FreeCodeCamp.Org. Retrieved November 15, 2021.

[24] Czarnota, Dagmara. (2021, June 7). 10 programming blogs worth following. ImpiCode.

Retrieved November 15, 2021.

[25] The Best Software Development Blogs. (2020, November 30). Draft.Dev. Retrieved

November 15, 2021.

[26] Neupane, Milap. (2020, June 21). 10 websites to visit as a software developer. Milap

Neupane Blog. Retrieved November 15, 2021.

[27] 10 Biggest Programming Blogs. (2021). FamousProgrammer.Com. Retrieved November

15, 2021.

[28] Caffey, Brian. (2021, October 2). How I write and share technical software development

articles in 2021. Retrieved November 14, 2021, from

[29] Shepard, Josh. (2019, July 24). Narrative launches NRVE rewards redemption feature,

nominated for Hacker Noon’s “Noonies Awards.” Neo News Today. Retrieved November 15,

2021.

[30] Where Technologists Start Their Afternoons. RIVER COUNTRY - NEWS CHANNEL

NEBRASKA. (2020, October 29). Retrieved November 23, 2021

[31] Wei, L. How. (2020, June 2). My article got published on HackerNoon! Indie Hackers.

Retrieved November 23, 2021.

[32] Peterson, E. (2021, May 19). Startups on the rise. ColoradoBiz Magazine. Retrieved

October 18, 2021, from &lt;nowiki&gt;https://www.cobizmag.com/startups-on-the-rise/&lt;/nowiki&gt;

[33] Global, I. (2020, March 3). Interview with Linh Dao Smooke, COO of Hacker Noon, on

Technology Education. IndraStra Global — Geopolitics | Business | Technology. Retrieved

November 15, 2021.

[34] Castiglione, C. (2019, June 19). How Hacker Noon Became the Voice of Hackers. Learn to

Code in 30 Days. Retrieved November 15, 2021.

[35] Whois hackernoon.com. (2016). Whois. Retrieved November 15, 2021.

[36] Artmapinc.com(2016). Art Map Inc. Retrieved November 15, 2021.

[37] ArtMap Inc dba HackerNoon - Crunchbase Company Profile &amp; Funding. (2016).

Crunchbase. Retrieved November 15, 2021.

[38] SEC.GOV - Archived. (2016). SEC.GOV. Retrieved November 15, 2021.

[39] FCC Says 7.5 Million Pro-Net Neutrality Comments Were Faked. (November 27, 2017).

Futurism. Retrieved July 19, 2021.

[40] More Than 1 Million FCC Comments Opposing Net Neutrality Were Probably Fake.

(November 25, 2017). Fortune. Retrieved July 19, 2021.

[41] Cooke, Richard. (February 19, 2020). Wikipedia Is the Last Best Place on the Internet.

Wired. Retrieved July 19, 2021.

[42] König, Christian. (February 4, 2020). 2019’s Largest Tech Media Funding Rounds and What

it Spells for the Future of Media. Fintech Singapore. Retrieved July 19, 2021.

[43] Hacker Noon. (2018). StartEngine. &lt;nowiki&gt;https://www.startengine.com/hackernoon&lt;/nowiki&gt;

[44] Anderson, Brad (July 17, 2019). “Hacker Noon Rips Out Medium’s Software, Replaces it

With Their Own.” ReadWrite. Retrieved July 19, 2021.

[45] Schneider, Nathan, &amp; Mannan, Morshed (June 19, 2021). Let Users Own the Tech

Companies They Help Build.Wired. Retrieved July 19, 2021.

[46] Medium Killed Hacker Noon’s Revenue: WTF? (2018, December 8). Bitcoin Insider.

Retrieved November 15, 2021.

[47] Stevens, R. (2020, January 22). Hacker Noon, a popular tech site, goes on the blockchain.

Decrypt. Retrieved November 23, 2021.

[48] Foxley, William. (June 10, 2020). Hacker Noon Raises $1M From Former Ripple CTO’s

Firm for Content Micro-Tipping. CoinDesk. Retrieved July 19, 2021.

[49] Genesis Investments joins Hacker Noon $1,500,000 financing round led by Coil. (October

9, 2020). Genesisinvest.Vc. Retrieved July 19, 2021.

[50] Ивженко, Даниил (January 7, 2021). Genesis Investments инвестировал $150 000 в

американское медиа о технологиях Hacker Noon. AIN.UA. Retrieved July 19, 2021.

[51] Anderson, B. (2020, June 10). Hacker Noon Adds Quantitative Social Proof and Web

Monetization Standards.ReadWrite. Retrieved November 15, 2021.

[52] Miller, Scott. (2020, June 21). Vail Valley-based Hackernoon in new partnership with

micropayment firm. Vail Daily. Retrieved November 15, 2021.

[53] Coil Developers - Which web monetized sites use Coil? (2020). Coil Developers. Retrieved

November 15, 2021.

[54] Mozilla Builders Incubator. (2020). Builders.Mozilla. Retrieved November 15, 2021

[55] Youngblood, Joe. (2021, January 30). Blogging Platform Hacker Noon Wants To Give You A

Valuable Link. Joe Youngblood. Retrieved October 18, 2021

[56] DEV vs Medium vs Hashnode vs Hackernoon - Ritza Articles. (n.d.). Retrieved November

23, 2021.

[57] Allan. (2018, April 28). Publishing Wildly Successful Content Online with David Smooke of

Hacker Noon. Indie Hackers. Retrieved November 23, 2021.

58 How the CEO of Hackernoon Started one of the Largest Coding Platforms ft. David Smooke.

(2021, July 23). YouTube. Retrieved November 23, 2021.

[59] Meet our customers –. (n.d.). Vercel. Retrieved November 23, 2021.

[60] Roberti, Justin. ( April 3, 2021). Slogging, Blockchain, And Innovations In Crowdsourced

Content: Interview With Founder Of HackerNoon. Benzinga. Retrieved July 19, 2021.

[61] Merritt, John. (December 12, 2020). USC startup Behavioral Signals voted innovative

company of the year in AI. USC Stevens Center for Innovation. University of Southern

California. Retrieved July 27, 2021

[62] TMB Editorial. (May 17, 2021). HackerNoon Launched The Free Internet Plugin, an Open

Source Project to Remove Paywalls from Google Search. The Media Bulletin. Retrieved July 19,

2021

Blogger, P. C. (2019, July 22). The Noonies: Vote For Your Favorite Social Network, Blockchain Startup.
{{वर्ग}}</text>
      <sha1>4x8sw55k0tnl6wztfnqt5mh67faf2tx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रूपा गांगुली</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303208</id>
    <revision>
      <id>2683554</id>
      <parentid>2603512</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T04:38:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2683554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13456" sha1="kfk3yuarntmxf69xcokif1smo34b1cv" xml:space="preserve">{{गल्लत|रुपाली गांगुली}}
{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव                = रूपा गांगुली
| चित्र               = Roopa Ganguly at a Swearing-in Ceremony, at Parliament House, in New Delhi.jpg
| चित्र शीर्षक             = Ganguly at a Swearing-in Ceremony, at Parliament House, in [[New Delhi]], in 2016.
| birthname           = 
| जन्मदिनांक          = {{Birth date and age|df=yes|1966|11|25}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 September 2012 |title=রূপার রৌপ্য জয়ন্তী |url=http://archives.anandabazar.com/archive/1120915/15mukhomukhi.html |url-status=dead |access-date=29 December 2019 |website=anandabazar.com |archive-date=2019-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191229193725/http://archives.anandabazar.com/archive/1120915/15mukhomukhi.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Actress Roopa Ganguly on Modern Bangla Film |url=https://www.youtube.com/watch?v=rzs36E-Eurw |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127104617/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&amp;v=rzs36E-Eurw |archive-date=2022-01-27 |url-status=bot: unknown |via=YouTube |language=en |access-date=21 May 2021 }}&lt;/ref&gt;
| जन्मस्थान         = [[कलकत्ता]], [[पश्चिम बंगाल]], [[भारत]]
| पक्ष               = [[भारतीय जनता पक्ष]]
| पद              = [[राज्यसभा सदस्य]]
| नेमले        = [[प्रणव मुखर्जी]]&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/roopa-ganguly-of-mahabharat-fame-nominated-to-rajya-sabha/articleshow/54677954.cms |title=BJP's Roopa Ganguly nominated for Sidhu's post in Rajya Sabha |date=4 October 2016 |access-date=13 December 2019 |newspaper=The Economic Times}}&lt;/ref&gt; ([[कला|कला क्षेत्रातून]])
| कार्यकाळ_आरंभ          = ४ ऑक्टोबर २०१६
| मागील         = [[नवज्योतसिंग सिद्धू ]]
| पद2             = भाजप महिला मोर्चा अध्यक्षा, &lt;br/&gt;पश्चिम बंगाल
| कार्यकाळ_आरंभ2         = २०१५
| कार्यकाळ_समाप्ती2           = २०१७
| मागील2        = [[ज्योत्स्ना बॅनर्जी]]
| पुढील2          = [[लॉकेट चॅटर्जी]]
| पती              = {{marriage|ध्रुव मुखर्जी|1992|2007|reason=div}}&lt;ref name=&quot;I fhfbf attempted suicide thrice:&quot;&gt;{{cite news |title=I attempted suicide thrice |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-29/tv/28085294_1_marriage-kya-rupa-ganguly |archive-url=https://web.archive.org/web/20130627160510/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-29/tv/28085294_1_marriage-kya-rupa-ganguly |url-status=dead |archive-date=27 June 2013 |access-date=5 November 2012 |newspaper=द टाइम्स ऑफ इंडिया |date=29 September 2009}}&lt;/ref&gt;
| पुरस्कार                   = {{ubl|[[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]] |'बंगाल फिल्म जर्नालिस्ट असोसिएशन पुरस्कार|ओशियन्स सिनेफॅन फेस्टिव्हल स्पेशल ज्युरी मेंशन}}
|  व्यवसाय              =[[राजकारण]], [[अभिनय]] 
| कार्यरत        = १९८६{{dash}}आजतागायत&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=What troubles me most is how unsafe Bengal has become for women under Trinamul |url=https://www.telegraphindia.com/7-days/what-troubles-me-most-is-how-unsafe-bengal-has-become-for-women-under-trinamul/cid/1314220 |date=16 October 2016 |website=The Telegraph (India) |language=en |access-date=1 May 2020}}&lt;/ref&gt;
| राष्ट्रीयत्व         = [[भारतीय]] 
| आई                  = जुथिका गांगुली&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
| वडील                  = समरेंद्र लाल गांगुली&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
| सही           = 
| अपत्ये            = १
}}
'''रूपा गांगुली''' (''[[बंगाली भाषा|बंगाली]]'':রূপা গাঙ্গুলী) या एक भारतीय अभिनेत्री, पार्श्वगायिका आणि राजकारणी आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.cinestaan.com/people/roopa-ganguly-13090 |title=Roopa Ganguly movies, filmography, biography and songs |website=Cinestaan |access-date=18 August 2018 |archive-date=2018-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818182118/https://www.cinestaan.com/people/roopa-ganguly-13090 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; गांगुलीचा जन्म २५ नोव्हेंबर १९६६ रोजी समरेंद्र लाल गांगुली आणि जुथिका गांगुली यांच्या पोटी एका संयुक्त कुटुंबात झाला.&lt;ref name=&quot;Profile&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.india.gov.in/my-government/indian-parliament/smt-roopa-ganguly |title=Roopa Ganguly |website=india.gov.in |access-date=7 November 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Actress Roopa Ganguly on Modern Bangla Film |url=https://www.youtube.com/watch?v=rzs36E-Eurw |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127104617/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&amp;v=rzs36E-Eurw |archive-date=2022-01-27 |url-status=bot: unknown |via=YouTube |language=en |access-date=21 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[बलदेव राज चोप्रा|बीआर चोप्रा]] यांच्या [[महाभारत (दूरचित्रवाहिनी मालिका)|महाभारत]] या  दूरचित्रवाणी मालिकेतील [[द्रौपदी]]च्या भूमिकेसाठी त्या ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/netizens-applaud-mahabharats-roopa-ganguly-and-nitish-bharadwaj-after-watching-draupadis-cheer-haran/photostory/75268033.cms |title=Netizens applaud Mahabharat's Roopa Ganguly and Nitish Bharadwaj after watching Draupadi's 'cheer-haran' |date=21 April 2020 |website=द टाइम्स ऑफ इंडिया |language=en |access-date=29 April 2020}}&lt;/ref&gt; आपल्या अष्टपैलु अभिनय आणि उच्चारण रूपांतरामुळे  बॉलीवूडच्या शबाना आझमीला टॉलीवूडचे उत्तर म्हणून अनेकदा त्या ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.रीडिफ.कॉम/movies/2005/oct/26roopa.htm |title='I can't help acting like Abhishek's mother' |work=Rediff |access-date=10 March 2017 }}{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.timesofindia.com/entertainment/bengali/movies/entertainment/bengali/movies/photo-features/5-tollywood-movies-that-prove-roopa-ganguly-is-a-treasure-to-bengali-cinema/na-hannyate-2012/photostory/65225350.cms |title=Tollywood movies that prove Roopa Ganguly is a treasure to Bengali cinema {{!}} The Times of India |website=द टाइम्स ऑफ इंडिया |access-date=18 August 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;filmsack.jimdo.com&quot;&gt;{{Cite web |url=https://filmsack.jimdo.com/has-roopa-ganguly-been-exploited-to-the-full-brim-of-her-talent/ |title=Has Roopa Ganguly been exploited to the full brim of her talent! |website=filmsack.jimdo.com |language=en-US |access-date=27 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170731194447/https://filmsack.jimdo.com/has-roopa-ganguly-been-exploited-to-the-full-brim-of-her-talent/ |archive-date=31 July 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; त्यांनी [[मृणाल सेन]], [[अपर्णा सेन]], गौतम घोष आणि [[रितुपर्णो घोष]] या दिग्दर्शकांसोबत काम केले आहे. गायनातील रवींद्र संगीत प्रकारात त्यांनी गायिका म्हणून तसेच शास्त्रीय नृत्यांगना म्हणून प्रशिक्षण घेतले आहे.&lt;ref name=&quot;Directorate of Film Festival&quot;&gt;{{Cite web |url=http://iffi.nic.in/dff2011/59NFAAward.aspx |title=Directorate of Film Festival |website=iffi.nic.in |access-date=10 March 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714160038/http://iffi.nic.in/dff2011/59NFAAward.aspx |archive-date=14 July 2014}}&lt;/ref&gt; गांगुली यांना एक [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]] आणि दोन 'बंगाल फिल्म जर्नालिस्ट असोसिएशन पुरस्कार' यासह विविध पुरस्कार मिळाले आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://iffi.nic.in/dff2011/59NFAAward.aspx |title=Directorate of Film Festival |website=iffi.nic.in |access-date=27 May 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714160038/http://iffi.nic.in/dff2011/59NFAAward.aspx |archive-date=14 July 2014}}&lt;/ref&gt; 
&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/roopa-ganguly-nominated-to-rajya-sabha/ |title=Actor Roopa Ganguly nominated to Rajya Sabha |date=4 October 2016 |work=द इंडियन एक्सप्रेस |access-date=27 May 2017 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; त्यांनी पश्चिम बंगालमधील भाजप महिला मोर्चाच्या अध्यक्षा म्हणून काम केले आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.huffingtonpost.in/2015/12/31/rupa-ganguly-wb-bjp-women-wing-chief_n_8898022.html |title='Mahabharat' Actress Rupa Ganguly To Head BJP's West Bengal Women's Wing |website=Huffington Post India |access-date=27 May 2017 |date=31 December 2015}}&lt;/ref&gt; त्यांनी 'पश्चिम बंगाल मोशन पिक्चर आर्टिस्ट फोरम' या सिने कलाकारांचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या संस्थेच्या सरचिटणीस आणि उपाध्यक्ष म्हणून देखील काम केले आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.wbmpaf.com/member.php?member=executive&amp;year=2003 |title=West Bengal Motion Picture Artists' Forum |website=wbmpaf.com |access-date=7 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170722044508/http://www.wbmpaf.com/member.php?member=executive&amp;year=2003 |archive-date=22 July 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.wbmpaf.com/member.php?member=executive&amp;year=2004 |title=West Bengal Motion Picture Artists' Forum |website=wbmpaf.com |access-date=7 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170722044513/http://www.wbmpaf.com/member.php?member=executive&amp;year=2004 |archive-date=22 July 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.wbmpaf.com/member.php?member=executive&amp;year=2005 |title=West Bengal Motion Picture Artists' Forum |website=wbmpaf.com |access-date=7 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170722044518/http://www.wbmpaf.com/member.php?member=executive&amp;year=2005 |archive-date=22 July 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ऑक्टोबर २०१६ मध्ये, भारताच्या राष्ट्रपतींनी गांगुली यांचे [[राज्यसभा सदस्य|राज्य सभेतील खासदार]] म्हणून नामांकन केले आहे.&lt;ref name=&quot;Directorate of Film Festival&quot; /&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:गांगुली, रूपा}}
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:इ.स. १९६६ मधील जन्म]]
[[वर्ग:बंगाली महिला]]
[[वर्ग:बंगाली चित्रपट अभिनेत्री]]
[[वर्ग:हिंदी  चित्रपट अभिनेत्री]]
[[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री]]
[[वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री]]
[[वर्ग:कन्नड चित्रपट अभिनेत्री]]
[[वर्ग:आसामी चित्रपट अभिनेत्री]]
[[वर्ग:उडिया चित्रपट अभिनेत्री]]
[[वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:राज्यसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>kfk3yuarntmxf69xcokif1smo34b1cv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2683555</id>
      <parentid>2683554</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T04:38:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2683555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13539" sha1="ddsnxw21ity9gyjpfylfw7s0qq8fqas" xml:space="preserve">{{गल्लत|रुपाली गांगुली}}
{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव                = रूपा गांगुली
| चित्र               = Roopa Ganguly at a Swearing-in Ceremony, at Parliament House, in New Delhi.jpg
| चित्र शीर्षक             = Ganguly at a Swearing-in Ceremony, at Parliament House, in [[New Delhi]], in 2016.
| birthname           = 
| जन्मदिनांक          = {{Birth date and age|df=yes|1966|11|25}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 September 2012 |title=রূপার রৌপ্য জয়ন্তী |url=http://archives.anandabazar.com/archive/1120915/15mukhomukhi.html |url-status=dead |access-date=29 December 2019 |website=anandabazar.com |archive-date=2019-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191229193725/http://archives.anandabazar.com/archive/1120915/15mukhomukhi.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Actress Roopa Ganguly on Modern Bangla Film |url=https://www.youtube.com/watch?v=rzs36E-Eurw |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127104617/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&amp;v=rzs36E-Eurw |archive-date=2022-01-27 |url-status=bot: unknown |via=YouTube |language=en |access-date=21 May 2021 }}&lt;/ref&gt;
| जन्मस्थान         = [[कलकत्ता]], [[पश्चिम बंगाल]], [[भारत]]
| पक्ष               = [[भारतीय जनता पक्ष]]
| पद              = [[राज्यसभा सदस्य]]
| नेमले        = [[प्रणव मुखर्जी]]&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/roopa-ganguly-of-mahabharat-fame-nominated-to-rajya-sabha/articleshow/54677954.cms |title=BJP's Roopa Ganguly nominated for Sidhu's post in Rajya Sabha |date=4 October 2016 |access-date=13 December 2019 |newspaper=The Economic Times}}&lt;/ref&gt; ([[कला|कला क्षेत्रातून]])
| कार्यकाळ_आरंभ          = ४ ऑक्टोबर २०१६
| मागील         = [[नवज्योतसिंग सिद्धू ]]
| पद2             = भाजप महिला मोर्चा अध्यक्षा, &lt;br/&gt;पश्चिम बंगाल
| कार्यकाळ_आरंभ2         = २०१५
| कार्यकाळ_समाप्ती2           = २०१७
| मागील2        = [[ज्योत्स्ना बॅनर्जी]]
| पुढील2          = [[लॉकेट चॅटर्जी]]
| पती              = {{marriage|ध्रुव मुखर्जी|1992|2007|reason=div}}&lt;ref name=&quot;I fhfbf attempted suicide thrice:&quot;&gt;{{cite news |title=I attempted suicide thrice |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-29/tv/28085294_1_marriage-kya-rupa-ganguly |archive-url=https://web.archive.org/web/20130627160510/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-29/tv/28085294_1_marriage-kya-rupa-ganguly |url-status=dead |archive-date=27 June 2013 |access-date=5 November 2012 |newspaper=द टाइम्स ऑफ इंडिया |date=29 September 2009}}&lt;/ref&gt;
| पुरस्कार                   = {{ubl|[[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]] |'बंगाल फिल्म जर्नालिस्ट असोसिएशन पुरस्कार|ओशियन्स सिनेफॅन फेस्टिव्हल स्पेशल ज्युरी मेंशन}}
|  व्यवसाय              =[[राजकारण]], [[अभिनय]] 
| कार्यरत        = १९८६{{dash}}आजतागायत&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=What troubles me most is how unsafe Bengal has become for women under Trinamul |url=https://www.telegraphindia.com/7-days/what-troubles-me-most-is-how-unsafe-bengal-has-become-for-women-under-trinamul/cid/1314220 |date=16 October 2016 |website=The Telegraph (India) |language=en |access-date=1 May 2020}}&lt;/ref&gt;
| राष्ट्रीयत्व         = [[भारतीय]] 
| आई                  = जुथिका गांगुली&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
| वडील                  = समरेंद्र लाल गांगुली&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
| सही           = 
| अपत्ये            = १
}}
'''रूपा गांगुली''' (''[[बंगाली भाषा|बंगाली]]'':রূপা গাঙ্গুলী) या एक भारतीय अभिनेत्री, पार्श्वगायिका आणि राजकारणी आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.cinestaan.com/people/roopa-ganguly-13090 |title=Roopa Ganguly movies, filmography, biography and songs |website=Cinestaan |access-date=18 August 2018 |archive-date=2018-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180818182118/https://www.cinestaan.com/people/roopa-ganguly-13090 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; गांगुलीचा जन्म २५ नोव्हेंबर १९६६ रोजी समरेंद्र लाल गांगुली आणि जुथिका गांगुली यांच्या पोटी एका संयुक्त कुटुंबात झाला.&lt;ref name=&quot;Profile&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.india.gov.in/my-government/indian-parliament/smt-roopa-ganguly |title=Roopa Ganguly |website=india.gov.in |access-date=7 November 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Actress Roopa Ganguly on Modern Bangla Film |url=https://www.youtube.com/watch?v=rzs36E-Eurw |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127104617/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&amp;v=rzs36E-Eurw |archive-date=2022-01-27 |url-status=bot: unknown |via=YouTube |language=en |access-date=21 May 2021 }}&lt;/ref&gt;

[[बलदेव राज चोप्रा|बीआर चोप्रा]] यांच्या [[महाभारत (दूरचित्रवाहिनी मालिका)|महाभारत]] या  दूरचित्रवाणी मालिकेतील [[द्रौपदी]]च्या भूमिकेसाठी त्या ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/netizens-applaud-mahabharats-roopa-ganguly-and-nitish-bharadwaj-after-watching-draupadis-cheer-haran/photostory/75268033.cms |title=Netizens applaud Mahabharat's Roopa Ganguly and Nitish Bharadwaj after watching Draupadi's 'cheer-haran' |date=21 April 2020 |website=द टाइम्स ऑफ इंडिया |language=en |access-date=29 April 2020}}&lt;/ref&gt; आपल्या अष्टपैलु अभिनय आणि उच्चारण रूपांतरामुळे  बॉलीवूडच्या शबाना आझमीला टॉलीवूडचे उत्तर म्हणून अनेकदा त्या ओळखल्या जातात.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.रीडिफ.कॉम/movies/2005/oct/26roopa.htm |title='I can't help acting like Abhishek's mother' |work=Rediff |access-date=10 March 2017 }}{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.timesofindia.com/entertainment/bengali/movies/entertainment/bengali/movies/photo-features/5-tollywood-movies-that-prove-roopa-ganguly-is-a-treasure-to-bengali-cinema/na-hannyate-2012/photostory/65225350.cms |title=Tollywood movies that prove Roopa Ganguly is a treasure to Bengali cinema {{!}} The Times of India |website=द टाइम्स ऑफ इंडिया |access-date=18 August 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;filmsack.jimdo.com&quot;&gt;{{Cite web |url=https://filmsack.jimdo.com/has-roopa-ganguly-been-exploited-to-the-full-brim-of-her-talent/ |title=Has Roopa Ganguly been exploited to the full brim of her talent! |website=filmsack.jimdo.com |language=en-US |access-date=27 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170731194447/https://filmsack.jimdo.com/has-roopa-ganguly-been-exploited-to-the-full-brim-of-her-talent/ |archive-date=31 July 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; त्यांनी [[मृणाल सेन]], [[अपर्णा सेन]], गौतम घोष आणि [[रितुपर्णो घोष]] या दिग्दर्शकांसोबत काम केले आहे. गायनातील रवींद्र संगीत प्रकारात त्यांनी गायिका म्हणून तसेच शास्त्रीय नृत्यांगना म्हणून प्रशिक्षण घेतले आहे.&lt;ref name=&quot;Directorate of Film Festival&quot;&gt;{{Cite web |url=http://iffi.nic.in/dff2011/59NFAAward.aspx |title=Directorate of Film Festival |website=iffi.nic.in |access-date=10 March 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714160038/http://iffi.nic.in/dff2011/59NFAAward.aspx |archive-date=14 July 2014}}&lt;/ref&gt; गांगुली यांना एक [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]] आणि दोन 'बंगाल फिल्म जर्नालिस्ट असोसिएशन पुरस्कार' यासह विविध पुरस्कार मिळाले आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://iffi.nic.in/dff2011/59NFAAward.aspx |title=Directorate of Film Festival |website=iffi.nic.in |access-date=27 May 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714160038/http://iffi.nic.in/dff2011/59NFAAward.aspx |archive-date=14 July 2014}}&lt;/ref&gt; 
&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/roopa-ganguly-nominated-to-rajya-sabha/ |title=Actor Roopa Ganguly nominated to Rajya Sabha |date=4 October 2016 |work=द इंडियन एक्सप्रेस |access-date=27 May 2017 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; त्यांनी पश्चिम बंगालमधील भाजप महिला मोर्चाच्या अध्यक्षा म्हणून काम केले आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.huffingtonpost.in/2015/12/31/rupa-ganguly-wb-bjp-women-wing-chief_n_8898022.html |title='Mahabharat' Actress Rupa Ganguly To Head BJP's West Bengal Women's Wing |website=Huffington Post India |access-date=27 May 2017 |date=31 December 2015}}&lt;/ref&gt; त्यांनी 'पश्चिम बंगाल मोशन पिक्चर आर्टिस्ट फोरम' या सिने कलाकारांचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या संस्थेच्या सरचिटणीस आणि उपाध्यक्ष म्हणून देखील काम केले आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.wbmpaf.com/member.php?member=executive&amp;year=2003 |title=West Bengal Motion Picture Artists' Forum |website=wbmpaf.com |access-date=7 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170722044508/http://www.wbmpaf.com/member.php?member=executive&amp;year=2003 |archive-date=22 July 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.wbmpaf.com/member.php?member=executive&amp;year=2004 |title=West Bengal Motion Picture Artists' Forum |website=wbmpaf.com |access-date=7 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170722044513/http://www.wbmpaf.com/member.php?member=executive&amp;year=2004 |archive-date=22 July 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.wbmpaf.com/member.php?member=executive&amp;year=2005 |title=West Bengal Motion Picture Artists' Forum |website=wbmpaf.com |access-date=7 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170722044518/http://www.wbmpaf.com/member.php?member=executive&amp;year=2005 |archive-date=22 July 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ऑक्टोबर २०१६ मध्ये, भारताच्या राष्ट्रपतींनी गांगुली यांचे [[राज्यसभा सदस्य|राज्य सभेतील खासदार]] म्हणून नामांकन केले आहे.&lt;ref name=&quot;Directorate of Film Festival&quot; /&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:गांगुली, रूपा}}
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:इ.स. १९६६ मधील जन्म]]
[[वर्ग:बंगाली महिला]]
[[वर्ग:बंगाली चित्रपट अभिनेत्री]]
[[वर्ग:हिंदी  चित्रपट अभिनेत्री]]
[[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री]]
[[वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री]]
[[वर्ग:कन्नड चित्रपट अभिनेत्री]]
[[वर्ग:आसामी चित्रपट अभिनेत्री]]
[[वर्ग:उडिया चित्रपट अभिनेत्री]]
[[वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:राज्यसभा सदस्य]]
[[वर्ग:सोनारपूर दक्षिणचे आमदार]]</text>
      <sha1>ddsnxw21ity9gyjpfylfw7s0qq8fqas</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>22 जून 1897</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303432</id>
    <redirect title="२२ जून १८९७ (चित्रपट)" />
    <revision>
      <id>2683529</id>
      <parentid>2683025</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T01:33:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2683529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98" sha1="li5khcj5y3abt6ltiemg1smdv3y3z8c" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[२२ जून १८९७ (चित्रपट)]]</text>
      <sha1>li5khcj5y3abt6ltiemg1smdv3y3z8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सन मराठी महाएपिसोड</title>
    <ns>0</ns>
    <id>308789</id>
    <revision>
      <id>2683502</id>
      <parentid>2683192</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T15:14:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28164-57</username>
        <id>182926</id>
      </contributor>
      <comment>/* एक तासांचे विशेष भाग ५ */</comment>
      <origin>2683502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22628" sha1="el9amirbhythqsq3im1xqhg679e9yem" xml:space="preserve">== एक तासांचे विशेष भाग १ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! जय हनुमान !! नंदिनी !! आभाळाची माया !! जाऊ नको दूर... बाबा !! माझी माणसं !! कन्यादान !! संत गजानन शेगावीचे !! सुंदरी
|-
| ५ डिसेंबर २०२१
|
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|-
| १२ डिसेंबर २०२१
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
|
|-
| १९ डिसेंबर २०२१
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|-
| २६ डिसेंबर २०२१
|
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|-
| ९ जानेवारी २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|-
| ६ मार्च २०२२
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|-
| १३ मार्च २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|-
| २० मार्च २०२२
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
|
|-
| २७ मार्च २०२२
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
|-
| ३ एप्रिल २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|-
| १० एप्रिल २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|-
| १७ एप्रिल २०२२
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|
|-
| २४ एप्रिल २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|-
| १ मे २०२२
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|-
| ८ मे २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|-
| १५ मे २०२२
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
|
| रात्री ९
|
|-
| २२ मे २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|-
| २९ मे २०२२
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|-
| ५ जून २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|-
| १२ जून २०२२
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
|
| रात्री ९
|
|-
| १९ जून २०२२
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|-
| २६ जून २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|-
| ३ जुलै २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|-
| १० जुलै २०२२
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|-
| १७ जुलै २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|-
| २४ जुलै २०२२
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
|
|
| रात्री ९
|-
| ३१ जुलै २०२२
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|-
| ७ ऑगस्ट २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|-
| १४ ऑगस्ट २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|-
| २१ ऑगस्ट २०२२
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|-
| ४ सप्टेंबर २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|-
| ११ सप्टेंबर २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|-
| १८ सप्टेंबर २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|-
| २५ सप्टेंबर २०२२
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|-
| २ ऑक्टोबर २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|-
| ९ ऑक्टोबर २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|-
| १६ ऑक्टोबर २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|-
| २३ ऑक्टोबर २०२२
|
|
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|-
| ३० ऑक्टोबर २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|-
| ६ नोव्हेंबर २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|-
| १३ नोव्हेंबर २०२२
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|-
| २० नोव्हेंबर २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|-
| २७ नोव्हेंबर २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|-
| ४ डिसेंबर २०२२
|
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|}

== एक तासांचे विशेष भाग २ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! नंदिनी !! शाब्बास सूनबाई !! क्षेत्रपाल श्री देव वेतोबा !! जाऊ नको दूर... बाबा !! माझी माणसं !! कन्यादान !! संत गजानन शेगावीचे !! प्रेमास रंग यावे !! सुंदरी !! नेत्रा
|-
| ११ डिसेंबर २०२२
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| १८ डिसेंबर २०२२
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|
|-
| २५ डिसेंबर २०२२
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|-
| १ जानेवारी २०२३
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|
|
|-
| ८ जानेवारी २०२३
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| १५ जानेवारी २०२३
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|-
| २२ जानेवारी २०२३
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|
|
|-
| २९ जानेवारी २०२३
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| ५ फेब्रुवारी २०२३
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| १२ फेब्रुवारी २०२३
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|
|-
| १९ फेब्रुवारी २०२३
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| २६ फेब्रुवारी २०२३
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|
|
|-
| ५ मार्च २०२३
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|
|
|-
| १२ मार्च २०२३
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|-
| १९ मार्च २०२३
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| २६ मार्च २०२३
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|-
| ९ एप्रिल २०२३
|
|
|
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|-
| १६ एप्रिल २०२३
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|-
| २३ एप्रिल २०२३
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|-
| ३० एप्रिल २०२३
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|
|-
| ७ मे २०२३
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १४ मे २०२३
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|-
| २१ मे २०२३
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|-
| ४ जून २०२३
|
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|-
| ११ जून २०२३
|
|
|
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| १८ जून २०२३
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|
|-
| २५ जून २०२३
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| २ जुलै २०२३
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|
|-
| ९ जुलै २०२३
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|-
| १६ जुलै २०२३
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|-
| २३ जुलै २०२३
|
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|
|-
| ३० जुलै २०२३
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|-
| ६ ऑगस्ट २०२३
|
|
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|}

== एक तासांचे विशेष भाग ३ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! क्षेत्रपाल श्री देव वेतोबा !! मुलगी पसंत आहे! !! नवी जन्मेन मी !! माझी माणसं !! कन्यादान !! सावली होईन सुखाची !! प्रेमास रंग यावे !! सुंदरी !! तुझी माझी जमली जोडी !! लावणी महाराष्ट्राची !! संत गजानन शेगावीचे !! पापनाशिनी गंगा
|-
| १३ ऑगस्ट २०२३
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|
|
|-
| २० ऑगस्ट २०२३
|
|
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|
|
|-
| २७ ऑगस्ट २०२३
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|-
| ३ सप्टेंबर २०२३
|
|
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|
|
|
|-
| १० सप्टेंबर २०२३
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|-
| १७ सप्टेंबर २०२३
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|-
| २४ सप्टेंबर २०२३
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|-
| १ ऑक्टोबर २०२३
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|-
| ८ ऑक्टोबर २०२३
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
| रात्री ९
| रात्री १०
|-
| १५ ऑक्टोबर २०२३
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
| रात्री १०
|-
| २२ ऑक्टोबर २०२३
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
| रात्री ९
| रात्री १०
|-
| २९ ऑक्टोबर २०२३
|
|
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
|
|
|
| रात्री ९
| रात्री १०
|-
| ५ नोव्हेंबर २०२३
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
| रात्री ९
| रात्री १०
|-
| १२ नोव्हेंबर २०२३
|
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|
| रात्री १०
|-
| १९ नोव्हेंबर २०२३
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|
|
|
|
| रात्री १०
|-
| २६ नोव्हेंबर २०२३
|
|
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|
| रात्री १०
|-
| ३ डिसेंबर २०२३
| रात्री ८
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|
| रात्री १०
|-
| १० डिसेंबर २०२३
|
|
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
| रात्री ९
|
|
|
| रात्री १०
|-
| १७ डिसेंबर २०२३
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|
| रात्री १०
|-
| २४ डिसेंबर २०२३
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|
| रात्री १०
|-
| ३१ डिसेंबर २०२३
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| ७ जानेवारी २०२४
|
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|
| रात्री १०
|-
| १४ जानेवारी २०२४
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|
|
|
| रात्री १०
|-
| २१ जानेवारी २०२४
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|-
| २८ जानेवारी २०२४
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|
|
|-
| ४ फेब्रुवारी २०२४
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|
|-
| ११ फेब्रुवारी २०२४
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|-
| १८ फेब्रुवारी २०२४
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| २५ फेब्रुवारी २०२४
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|-
| ३ मार्च २०२४
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|
|-
| १० मार्च २०२४
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|-
| १७ मार्च २०२४
|
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|}

== एक तासांचे विशेष भाग ४ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! सोहळा सख्यांचा !! मुलगी पसंत आहे! !! नवी जन्मेन मी !! कॉन्स्टेबल मंजू !! कन्यादान !! आदिशक्ती !! सावली होईन सुखाची !! प्रेमास रंग यावे !! सुंदरी !! तिकळी !! तुझी माझी जमली जोडी !! लावणी महाराष्ट्राची
|-
| २४ मार्च २०२४
|
| संध्या. ६
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|-
| ३१ मार्च २०२४
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
| रात्री ९
|-
| ७ एप्रिल २०२४
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|-
| १४ एप्रिल २०२४
|
|
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|-
| २१ एप्रिल २०२४
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
| रात्री ९
|-
| २८ एप्रिल २०२४
|
|
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|-
| १२ मे २०२४
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|-
| १९ मे २०२४
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
| रात्री ९
|-
| २६ मे २०२४
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|-
| २ जून २०२४
|
|
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|
|
|
|-
| ९ जून २०२४
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|-
| १६ जून २०२४
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| २३ जून २०२४
|
|
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|
|
|-
| ३० जून २०२४
|
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
|
| रात्री ९
|
|
|
|
|-
| ७ जुलै २०२४
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|-
| १४ जुलै २०२४
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८
| रात्री ९
|
|
|
|
|-
| ४ ऑगस्ट २०२४
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|-
| ११ ऑगस्ट २०२४
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १८ ऑगस्ट २०२४
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
|
|-
| २५ ऑगस्ट २०२४
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|-
| १ सप्टेंबर २०२४
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|
|-
| ८ सप्टेंबर २०२४
|
|
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|-
| २२ सप्टेंबर २०२४
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|
|-
| २९ सप्टेंबर २०२४
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|-
| ६ ऑक्टोबर २०२४
|
|
|
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
|
|-
| १३ ऑक्टोबर २०२४
|
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|-
| २० ऑक्टोबर २०२४
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|-
| २७ ऑक्टोबर २०२४
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|
|-
| ३ नोव्हेंबर २०२४
| दुपारी १ आणि संध्या. ७
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| दुपारी २ आणि रात्री ८
|
|-
| १० नोव्हेंबर २०२४
|
| संध्या. ७
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| १७ नोव्हेंबर २०२४
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|-
| १ डिसेंबर २०२४
| संध्या. ७
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|
|-
| ८ डिसेंबर २०२४
|
| संध्या. ७
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|-
| १५ डिसेंबर २०२४
|
|
| संध्या. ७
|
|
|
|
| रात्री ८
|
|
|
|
|-
| २२ डिसेंबर २०२४
| संध्या. ७
| रात्री ८
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| ५ जानेवारी २०२५
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| रात्री १०.३०
|
|
|}

== एक तासांचे विशेष भाग ५ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! सोहळा सख्यांचा !! कॉन्स्टेबल मंजू !! इन्स्पेक्टर मंजू !! जुळली गाठ गं! !! मी संसार माझा रेखिते !! तुझ्यासाठी तुझ्यासंगं
|-
| २० एप्रिल २०२५
|
| दुपारी १२ आणि रात्री ८
|
| दुपारी १ आणि रात्री ९
|
|
|-
| ७ सप्टेंबर २०२५
|
|
|
|
|
| रात्री ९
|-
| २६ ऑक्टोबर २०२५
| संध्या. ६
|
|
|
|
|
|-
| २, १६ नोव्हेंबर २०२५
| संध्या. ६
|
|
|
|
|
|-
| ७ डिसेंबर २०२५
| संध्या. ६
|
|
|
|
|
|-
| २६ एप्रिल २०२६
|
|
| दुपारी १२ आणि रात्री ८
| दुपारी १ आणि रात्री ९
|
|
|-
| १० मे २०२६
|
|
| दुपारी १ आणि रात्री ८
|
| दुपारी २ आणि रात्री ९
|
|}

== विशेष भाग ==
=== दीड तासांचे विशेष भाग ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! !! माझी माणसं !! मुलगी पसंत आहे!
|-
| १७ मार्च २०२४
|
| संध्या. ६.३०
|-
| ३१ मार्च २०२४
| संध्या. ६.३०
|
|}

=== दोन तासांचे विशेष भाग ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! दिनांक !! मालिका !! वेळ
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| १० सप्टेंबर २०२३
| क्षेत्रपाल श्री देव वेतोबा
| rowspan=&quot;2&quot;| संध्या. ७
|-
| प्रेमास रंग यावे
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ११ फेब्रुवारी २०२४
| नवी जन्मेन मी
| rowspan=&quot;2&quot;| संध्या. ७
|-
| माझी माणसं
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| २५ फेब्रुवारी २०२४
| सावली होईन सुखाची
| rowspan=&quot;2&quot;| संध्या. ७
|-
| प्रेमास रंग यावे
|-
| ८ मार्च २०२६
| तू अनोळखी तरी सोबती
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
|-
| १२ एप्रिल २०२६
| हुकुमाची राणी ही
| दुपारी १ आणि संध्या. ७
|}

[[वर्ग:सन मराठी]]
[[वर्ग:याद्या]]</text>
      <sha1>el9amirbhythqsq3im1xqhg679e9yem</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पद्माक्षी रेणुका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329679</id>
    <revision>
      <id>2683569</id>
      <parentid>2679673</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T07:21:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24003-29</username>
        <id>182297</id>
      </contributor>
      <origin>2683569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45434" sha1="rdvpywaqyb2eg5e75ydvh9tsn5eakk6" xml:space="preserve">{{बदल}}
{{माहितीचौकट मंदिर
|चित्र = padmakshi.jpg
|निर्माता = 
|जीर्णोद्धारक =
|नाव = श्री पद्माक्षी रेणुका
|निर्माण वर्ष= -
|देवता = पद्माक्षी रेणुका 
|प्रधान देवता = 
|वास्तुकला = कौलारू
|स्थापत्य = 
|स्थान =[[कावाडे]], [[अलिबाग]], [[महाराष्ट्र]]
|निर्देशांक =
|तळटिपा = तलावावर वसलेलं कौलारू मंदिर आहे
}}
'''पद्माक्षी रेणुका''' देवीला '''नारायणी''','''भवानी''','''शताक्षी''','''रौद्री''','''गौरी''','''रक्तकालिका''' किंवा ''' पद्मांबिका''' असे तिचे काही मूळ नावं .देवीची नाव जरी वेगळी असली तरी ही सर्व या परांबिका आदिशक्तीला
संबोधित करतात.श्रीदेवी पद्माक्षी या स्थानी रक्तकाली स्वरूपात इथे वसली आहे जे देवी ललिता आणि काली या देवीचा एकत्रित रूप आहे, तिला पूर्ण षोडशी असे ही म्हणले जाते. हे मंदिर अद्याप विकसित झालेले नाही. हे कावाडे गावात अलिबागमधील अत्यंत पूजनीय मंदिर आहे. पद्माक्षी रेणुका 51 किंवा 108 शक्तीपीठांपैकी एक असल्याचे म्हणले जाते, त्यापैकी हे भगवती भवानी शक्तीपीठ आहे जे आद्यभवानी पीठ किंवा अक्षरा पीठ म्हणून ओळखले जाते.परंतु महाराष्ट्रातील साडेतीन शक्तिपीठात याचा समावेश होत नाही.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://vhp.org/temples-of-bharat/shakti-pithas-of-maharashtra|title=Shakti Pithas of Maharashtra|work=[[Vishva Hindu Parishad|VHP]]|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20150429120819/http://vhp.org/temples-of-bharat/shakti-pithas-of-maharashtra|archivedate=2015-04-29}}&lt;/ref&gt; ही वामशत्की(सिंह) या प्राण्यावर आरूढ झालेली आहे.तिचे विलक्षण सौंदर्य आणि कृपा कथांमध्ये उल्लेखित आहे शिवाय, तिला जोगेश्वरी नावाची एक बहीण देखील आहे. देवी पद्माक्षी भगवतीला शताक्षी, पद्माकोषा ,माऊली, काली, भैरवी, वज्रेश्वरी, अंबा आणि एकवीरा म्हणूनही ओळखली जाते.

== पौराणिक कथा ==
पद्माक्षी रेणुका किंवा पद्मांबिका देवी स्वतः मुळमहामाया आहेत. देवी भगवती पद्माक्षी रेणुकेला ,पद्माक्षी रक्तकालिका किंवा भद्रकालिका म्हणूनही ओळखली जाते कारण ती देवी महा[[षोडशी]]चे रुद्र रूप आहे. तिच्या गर्भातून संपूर्ण विश्वाचा जन्म झाला, असेही मानले जाते. तिला दुर्गांबिका किंवा रेणुका म्हणूनही ओळखले जाते.

[[चित्र:Dakshayani.jpg|इवलेसे| [[सती (हिंदू देवी)|सतीचे]] प्रेत धरून [[शिव]] फिरत होते]]
भगवान शंकराचा बदला घेण्यासाठी राजा दक्ष पिताने यज्ञ केला. दक्षाने शिव आणि सती वगळता सर्व देवतांना यज्ञासाठी आमंत्रित केले. तिला आमंत्रित न केल्यामुळे यज्ञाला उपस्थित राहण्याची सतीची इच्छा कमी झाली नाही. तिने शिवाकडे तिची इच्छा व्यक्त केली, ज्याने तिला जाण्यापासून परावृत्त करण्याचा सर्वतोपरी प्रयत्न केला. तिच्या सततच्या आग्रहाला कंटाळून सती आपल्या वडिलांच्या यज्ञाला गेली. तथापि, बलिदानाच्या वेळी सतीला योग्य तो आदर दिला गेला नाही आणि दक्षाने शिवाचा अपमान केला. संतप्त होऊन, सतीने तिच्या वडिलांना श्राप दिला आणि स्वतः ला आत्मदहन केले. आपल्या पत्नीचा अपमान आणि मृत्यू पाहून संतप्त झालेल्या शिवाने आपल्या वीरभद्र अवतारात दक्षाचा यज्ञ नष्ट केला आणि त्याचा शिरच्छेद केला. त्याचा क्रोध अविरत आणि शोकग्रस्त, शिवाने सतीच्या शरीराचे अवशेष उचलले आणि तांडव, विनाशाचे स्वर्गीय नृत्य, संपूर्ण सृष्टीमध्ये केले. घाबरून इतर देवतांनी विष्णूला हा विनाश थांबवण्याची विनंती केली. यावर उपाय म्हणून विष्णूने सतीच्या प्रेतावर सुदर्शन चक्र वापरले. यामुळे सतीच्या शरीराचे विविध भाग पृथ्वीवर पडून शक्तीपीठ बनले, देवी सतीचा उजवा हाथ रत्नापुरी(अलिबाग) या नगरीत चट्टला या क्षेत्री येथे पडले. या ठिकाणी देवी माता तिच्या शरीराच्या एका भागातून देवी भगवती भवानी (पुढे राजेश्वरी म्हणून ओळखली जाते) स्वरूपात प्रकट झाली. या कारणास्तव, मातेचे स्थान भगवती भवानी शक्तीपीठ म्हणून ओळखले जाऊ लागले, ज्याच्या शक्तीपीठ भैरवाला चंद्रशेखर म्हणतात.

शक्तीपीठ स्तोत्रममधील संदर्भ:

चट्टले दक्षबाहुर्मे भैरवञ्चन्द्रशेखरः ।
व्यक्तरूपा भगवती भवानी यत्र देवता ।
विशेषतः कलियुगे वसामि चन्द्रशेखरे ।


काही काळानंतर देवी सतीने देवी पार्वती म्हणून पुनर्जन्म घेतला आणि कठोर तपश्चर्या केल्यानंतर तिने भगवान शिवाशी विवाह केला.
त्यानंतर थोड्याच काळात देवी पार्वतीने आपला नवीन अवतार घेतला आणि रेणुका नावाने भुलोकाला जन्म घेतला जी परशुरामाची आई होती म्हणजेच भगवान विष्णूचा 6वा अवतार आणि रेणुका हे आदिशक्तीचे एक रूप होते. अशी आख्यायिका आहे की रेणुका ही जमदग्नी ऋषींची पत्नी होती आणि तिने त्याचा विश्वासघात केला असा संशय होता. परशुरामाला त्याच्या आईचा शिरच्छेद करण्याचा आदेश देण्यात आला. भगवान परशुरामाने आपल्या वडिलांच्या आदेशाचे पालन केले आणि कुऱ्हाडीने तिचे मस्तक तोडले. भवानी देवी म्हणजेच देवी सतीच्या शरीराचा भाग ज्या ठिकाणी पडला होता त्याच ठिकाणी हे मस्तक पडले होते ते म्हणजे रत्नापूरी(आताचे आलिबाग) नगरीत वसलेले चट्टला क्षेत्र(नंतर याचे नाव मावळ असे झाले पुढे हेच कावाडे झाले).इथे देवी महाकाली रूपात प्रकट झाली.

राजेश्वरी[[भवानी]] आणि महाकाली[[रेणुका]] नावाच्या दोन आदिशक्ती देवी मिळून आदिपराशक्ती श्रीदेवी रौद्री नावाने उत्क्रांत झाली.

कथा अशी आहे की रौद्री देवीच शक्तीपीठ जरी या रत्नपुरि नगरीत असला तरी या नगरी वर संपूर्ण राक्षसांच राज्य होता.यामुळे आसुरांचा या नगरीत अहाकार दूरव्यवहार आणि त्या नगरीच पवित्रता ना राखल्या मुळे रौद्री देवीला ध्यान करण्यात विघ्न येत होते. म्हणून देवी रौद्री रत्नापुरीतून गुप्त होऊन  संपूर्ण जगाचे रक्षण करण्याच्या निश्चयाने रौद्री देवी निली पर्वताखाली दीर्घकाळ तपश्चर्या करण्यासाठी निघून गेल्या आणि पाच अग्नी भस्म करण्याचा नियम केला. अशा रीतीने देवी तपश्चर्या करत असताना काही काळ गेल्यावर 'रुरू' नावाच्या राक्षसाचा जन्म झाला. जो अतिशय हुशार होता. ब्रह्मदेवाच्या कमंडलू किंवा कुंभातून जन्माला आल्याने 'रुरू' हा कुंभासुर म्हणूनही ओळखला जात असे. त्याला ब्रह्माजीचे वरदानही होते आणि कुमारिकेच्या हातून त्याचा वध होऊ शकतो असा वर होता. समुद्राच्या मध्यभागी जंगलांनी वेढलेली 'रत्नपुरी' ही त्याची राजधानी होती. तो राक्षस राजा तिथेच राहिला आणि सर्व देवांना घाबरवून राज्य करत होता. करोडो भुते त्याचे साथीदार होते, जे एकमेकांपेक्षा अधिक शक्तिशाली होते. त्या वेळी तो ऐश्वर्यवान 'रुरू' जणू तो दुसरा इंद्रच आहे, अशी ओळख होती. बराच वेळ गेल्यावर त्यांच्या मनात लोकपालांवर विजय मिळवण्याची इच्छा निर्माण झाली. त्याला देवतांशी युद्ध करण्याची स्वाभाविक आवड होती, म्हणून जेव्हा महाराक्षस रुरू प्रचंड सैन्य गोळा करून युद्धाच्या इराद्याने समुद्रातून बाहेर पडला तेव्हा त्याचे पाणी मोठ्या ताकदीने वाढू आणि बाहेर ओसंदु लागले आणि साप, मगरी आणि मासे बाहेर येऊ लागले. सभोवतालचे सर्व देश त्या पाण्याने डुबले होते. समुद्राचे अथांग पाणी आजूबाजूला पसरले आणि अचानक त्यामधून विचित्र चिलखत आणि शस्त्रे घेऊन अनेक राक्षस बाहेर पडले आणि युद्धासाठी निघाले. उंच हत्ती आणि घोडे-रथांवर स्वार होऊन ते असुर-सैनिकांशी लढायला निघाले. त्यांचे लाखो-करोडो पायदळही युद्धासाठी निघाले.

शोभणे! रुरूच्या सैन्याचे रथ सूर्याच्या रथासारखे होते आणि ते यांत्रिक शस्त्रांनी सुसज्ज होते. अशा असंख्य रथांवर त्यांचे अनुयायी हस्तरण राक्षसापासून सुरक्षितपणे निघाले. या राक्षस-सैनिकांनी देवांच्या सैनिकांची शक्ती कमी केली आणि तो आपल्या चार शस्त्रास्त्रांसह इंद्राच्या नगरी अमरावतीपुरी कडे निघाला. तेथे पोहोचल्यावर राक्षस राजाने देवांशी युद्ध सुरू केले आणि त्यांच्यावर लाठी, मुसळ, भयंकर बाण, काठ्या इत्यादी शस्त्रांनी हल्ला करण्यास सुरुवात केली. या युद्धात इंद्रासह सर्व देव फार काळ टिकू शकले नाहीत आणि ते जखमी होऊन तेथून पळून गेले. त्याचा सगळा उत्साह मावळला आणि त्याचे मन त्या राक्षसाच्या दहशतीने भरून गेले. आता ते पळत सुटले आणि त्याच निल पर्वतावर पोहोचले, जिथे भगवती रौद्री तपश्चर्या करत होती. देवांना पाहून देवी मोठ्या आवाजात म्हणाली - 'भिऊ नकोस.'

देवी म्हणाली- तुम्ही देव इतके घाबरलेले आणि अस्वस्थ का आहात?.
 
देव म्हणाले- 'परमेश्वरी! इकडे पहा! 'रुरु' नावाचा हा महान पराक्रमी राक्षसी राजा येत आहे. आम्हा सर्व देवांना यामुळे त्रास झाला आहे, कृपया आमचे रक्षण करा. हे पाहून देवी उत्साहाने हसली आणि क्रोधित होऊन आपले प्रचंड उग्र रूप धारण केले. देवी हसल्याबरोबर तिच्या मुखातून इतर अनेक देवी प्रकट झाल्या, ज्यांनी संपूर्ण जग भरून गेलं. सर्व देवी आपल्या विकृत रुपात आणि शस्त्रांनी सुसज्ज झाल्या आणि श्रीदेवी रौद्रि तिच्या हातात फास, खड्ग, त्रिशूळ आणि धनुष्य घेऊन प्रकट झाली. त्या सर्व देवी करोडोंच्या संख्येत होत्या आणि भगवती रौद्री तामसिकेला सर्व बाजूंनी घेरून उभ्या होत्या. ती सर्व राक्षसांशी लढू लागली आणि क्षणार्धात सर्व राक्षसांच्या सैनिकांचा नाश केला. देव आता पुन्हा लढू लागले. श्री देवी रौद्रीचे सैन्य आणि देवांचे सैन्य, आता नवीन शक्तीने, राक्षसांशी लढू लागले आणि सर्व राक्षसांच्या सैनिकांना यमलोकात पाठवले. आता त्या महान रणांगणात फक्त 'रुरु' हा राक्षस उरला होता. तो खूप मायावी होता. आता त्याने 'रौरवी' नावाचा भयंकर भ्रम निर्माण केला, त्यामुळे सर्व देव मंत्रमुग्ध होऊन झोपी गेले. देव अशा प्रकारे निद्रेत मग्न असताना श्रीदेवी रौद्री देवींनी क्रोधित होऊन रुरुला फासानी (दोरी) पकडले, ती अत्यंत क्रोधित झाली आणि तिने त्रिदेव, महालक्ष्मी, महाकाली, महासरस्वती, 64 योगिनी, सप्तमातृका, दहा महाविद्या आणि ओम नामजप करून ब्रह्मांडातील सर्व शक्तींना आपल्यात जागृत केले. , तिने परब्रह्म ओंकाराची सर्व शक्ती घेतली आणि सोहळा वर्षीय कुमारिकेच्या रूपात षोडशी म्हणून स्वरूप घेतले(जे की त्रिपुरा सुंदरीचे देवीचे बालिका रूप होते ),याच कारणामुळे तिला पूर्ण षोडशी म्हणून ओळखले. अष्टभुजा रूप धरून श्रीदेवी ने तिचा रंग क्रोधाने लाल काळा झाला. यामुळे एक मोठे युद्ध सुरू झाले आणि शेवटी देवीने तिचे भयंकर रूप धारण केले जे शिवशक्तीचे महान सामर्थ्य आहे, तिने आपल्या त्रिशूलाने रुरूवर हल्ला केला आणि तिच्या चिंतामणी खड्ग किंवा तलवारीने त्याचे मस्तक धडा वेगळे केले, तिच्या भयंकर रूपाने त्या रूरु किंवा कुंभासुराचा वध केला. त्या रुरु दानवाच्या रक्ताने देवीचे पूर्ण शरीर लाल झाले होते.याचमुळे देवीला रक्तचामुंडा किंवा रक्तकाली म्हणुनही ओळखले गेले.राक्षस रुरु किंवा कुंभासूराचा वध करण्या आधी राक्षसाने देवीचा धावा करून तिच्या कडे वरदान मागितले की माझ्या वधा नंतर देवी मातेने पुन्हा रत्नपुरि नगरीत या चट्टली क्षेत्री इथे दीर्घ काळ वास्तव्य करावे व तुझ्या नावाच्या आधी माझा नाव यावं आणि भगवती जी इथे श्री स्वरूपात म्हणजे श्री चक्रात निवास करते जिच्या हातून या महादानवाचा वध झाला तिचे नाव या रत्नपुरी नागरी ला मिळावे , याच मुळे या रत्नपुरी नगरीच नाव श्रीबाग असावे(आता या नगरी ला अलिबाग नाव आहे).याच कारणामुळे श्रीदेवी षोडशीला कुंभासूरभ्यांकरी किंवा रुरुजीता म्हणून ही ओळखली गेली व देवी रत्नपूरित पुन्हा वास्तव्यास आली आणि त्या नगरीचे नाव श्रीबाग झाले.देवी इथे आपल्या नवीन रूपात अर्थात रक्तकाली देवी रूपात इथे स्थानापन्न झाली .देवी या नगरीत चट्टली(म्हणजेच मावळ आता या क्षेत्राचे नाव कावाडे असे आहे) या क्षेत्री तिचे पीठ आहे.हे देवी आदि पराशक्ती महाशोदशीचे एक प्रचंड उग्र रूप आहे.

याच बरोबर सेवक स्त्रिया सैन्यासारख्या आहेत आणि त्या नेहमी तिच्या भोवती उभ्या असतात.
श्रीबाग (अलिबाग) येथील समुद्र क्षेत्राजवळील चट्टाला (कावाडे) भागात देवी महाषोडशी रक्तकालीने कुंभासुर किंवा रुरूचा विनाश केला हे देवी भगवतीच भवानी शक्तीपीठ आहे. या मंदिरात देवी महाषोडशी रक्तकालीच्या रूपात पुजले जाते. 


देवी महाशोदशी रक्तचामुंडा ही देवी आदि पराशक्तीच्या रूपात सोळा हात किंवा अष्टभुजा  स्वरूपात ,कमळ,ऊस, पंच बाण, पाश, अंकुश,रुरूच मुंड , अभ्य मुद्रा आणि मोठी चिंतामणी तलवार घेऊन आहे.  देवीचा रंग रक्त वर्ण असून त्रिनेत्र स्वरूपात आहे. तिने पंचमुखी शिवावर (सदाशिव मुकुंदेश्वराच्या (कामेश्वर) शरीरावर उग्र स्वरूपात) आणि सिंहावर आरुढ झालेली व शरीरावर विविध दागिने घातले आहेत. देवीचे तळवे आणि डोळे कमळासारखे सुंदर होते म्हणून तिला देवांनी पुढे पद्माक्षी किंवा पद्माम्बिका असे नाव ठेवले.ही देवी महाषोडशी पद्माम्बिका विनाशाची , नवीन उत्पतीची ,श्री यंत्राची आणि श्री विद्येची अधिष्ठात्री देवी म्हणूनही ओळखली जाते . असा ही म्हणले जाते की याच देवी ने रक्तबिजाचा वध केला म्हणूनही तिला रक्तकाली अशी ओळख आहे.देवीची कथा वराह पुराणात संबोधित केली असल्याचे सांगितले जाते.

महाशोदशी पद्माक्षी भद्रकालिका ध्यान मंत्र:

'''||चन्द्रार्कानल कोटिनीरदरुचाम् पाशांकुशामशुगान मुण्डं खड्गमभयमीश्वरीवरं हस्ताम्बुजैरष्टभिः । कामेशान शिवोपरि स्थितासदां त्रयक्षां वहन्तीं परा श्री चिन्तामणिमन्त्र बीज वपुर्षी ध्याये महाषोडशी||'''

तिची कथा रेणुकाशीही जोडलेली असल्याने स्थानिक लोक तिला रेणुका म्हणून संबोधतात. म्हणून तिला पद्माक्षी रेणुका देवी म्हणूनही ओळखले जाते. 

[[चित्र:SriYantra color.svg|right|thumb|300px|श्री चक्र]]


काही काळानंतर देवी पद्माक्षीने भगवान सदाशिव मुकुंदेश्वराशी विवाह केला. पद्माक्षीमुकुंदेश्वर या नावाने ओळखले जाणारे जगामध्ये हे लग्न खूप सुंदर होते. नंतर मुकुंदेश्वर त्र्यंबकपुरीला गेले आणि आज त्र्यंबकेश्वर म्हणून ओळखले जाते. पण देवी पद्माक्षीच्या सानिध्यात राहण्यासाठी मुकुंदेश्वर पुन्हा कनकपूरीला आले जे डोंगरावर वसलेले आहे ते कनकेश्वर म्हणून ओळखले गेले हा कनकेश्वर पर्वत महाशोदशी पद्माक्षी रेणुका देवीच्या मंदिराच्या मागे आहे.तरीही, भगवान मुकुंदेश्वर आपली पत्नी पद्माक्षी रेणुका देवी यांना भेटण्यासाठी दरवर्षी सर्प रूपात कावाडे क्षेत्री येतात.


पद्माक्षी देवीच्या शेजारी आणखी एक देवी आहे जी जोगेश्वरी देवी म्हणून ओळखली जाते ती रक्तदंतिका देवी आहे. ती देव कालभैरवाचे शक्तिशाली स्त्रीरूप आहे किंवा कालभैरवाची पत्नी आहे तिला भैरवी असेही म्हणतात. देवी पद्माक्षी ,दानव रुरू किंवा कुंभसुरा यांच्या युद्धादरम्यान देवी रक्तदंतिका जोगेश्वरीच्या रूपात सर्व शक्ती आणि सप्तमातृका देवी मदत करण्यासाठी नेतृत्व करत होती.याच करणं मुळे देवीने तिला आपल्या शेजारी स्थान दिलं असा म्हंटले जाते.

येथे बेलाच्या झाडा जवळ देवी जोगेश्वरीच्या समोर चंद्रशेखर कालभैरवाचे निवासस्थान आहे. ते या ठिकाणचे क्षेत्रपाल असून या शक्तीपीठाचे रक्षक आहेत. तसेच त्यांचे स्वतंत्र मंदिर शिरवली गावात आहे, जे कावडे गावापासून सुमारे ३ किमी अंतरावर आहे.

वराहपुराणाचे त्रिशक्ति माहात्म्य मध्ये देवी रौद्री लाच रक्त चामुंडा म्हटले आहे(रौद्री म्हणजेच पद्माक्षी रेणुका). पद्माक्षी मातेला कालरात्री, चामुंडा, महामारी, रक्तकाली इत्यादी नावाने संबोधले जाते. तिने रथनतारा कल्प, मानव कल्प आणि इतर अनेक कल्पांमध्ये रुरू राक्षसाचा (दुर्गमासुराचा पिता) वध केला. तिची प्रतिमा वेगवेगळ्या कल्पांमध्ये बदलते. स्कंदपुराणात तिचे वर्णन सहा हातांनी केले आहे. परंतु वामकेश्वर तंत्रात, तिच्या ध्यानाचे वर्णन 4 हातांनी केले आहे. तसेच तिचे वर्णन महाशोदशी रक्तकालिका या रूपात केले आहे जे 8 हात अष्टभुजा असलेली देवी ललिता त्रिपुरा सुंदरीचे भयंकर रूप आहे.


देवी पद्माक्षी महाशोदशी रक्तकालिकेचे आणखी काही पैलू येथे आहेत

- *सोळा हात*: तिचे सोळा हात सोळा चंद्र दिवसांचे प्रतिनिधित्व करतात आणि प्रत्येक हातामध्ये वेगळे शस्त्र किंवा चिन्ह असते, जे तिची शक्ती आणि अष्टपैलुत्व दर्शवते.

- *श्री यंत्र*: तिला अनेकदा श्री यंत्रावर बसलेले चित्रित केले जाते, हे एक भौमितिक चिन्ह आहे जे पुरुष आणि स्त्रीलिंगी शक्तींचे मिलन दर्शवते.

- *त्रिपुरा सुंदरी*: महाषोदशीला त्रिपुरा सुंदरी म्हणूनही ओळखले जाते, ज्याचा अर्थ &quot;तीन जगाची सुंदर देवी&quot; आहे.

- *तांत्रिक महत्त्व*: तांत्रिक परंपरेत, ती शिव आणि शक्ती, दैवी पुल्लिंगी आणि स्त्रीलिंगी तत्त्वांचे एकत्रीकरण दर्शवते.

- *पूजा*: तिच्या उपासनेमध्ये विधी, मंत्र आणि अर्पण यांचा समावेश होतो, ज्याचा उद्देश तिच्या आध्यात्मिक वाढीसाठी, संरक्षणासाठी आणि इच्छांच्या पूर्ततेसाठी आशीर्वाद मिळविण्यासाठी असतो.

- *नवरात्री*: नवरात्रीच्या चौथ्या रात्री तिची पूजा केली जाते, हा नऊ दिवसांचा उत्सव आहे जो दैवी स्त्रीत्व साजरा करतो.

- *प्रतीक*: महाषोडशी हे वाईटावर चांगल्याच्या विजयाचे, दैवी स्त्रीत्वाचे सामर्थ्य आणि आत असलेले सौंदर्य आणि सामर्थ्य यांचे प्रतीक आहे.

== नाम कथा ==
[[चित्र:Padmakshi renuka.jpg|इवलेसे|पद्माक्षी रेणुका]]

भगवान परशुराम जेव्हा आपल्यात भूमीत अर्थात परशुरामाची भूमी कोकणात आपल्या आईच्या घटने नंतर परत आला तेव्हा त्या ठाऊक नव्हते की आपल्या आईच शिर याच कोकणात पडले. परशुरामने 21 वेळा क्षत्रियांची हत्या केली आणि एके दिवशी त्याला पश्चात्ताप होतो. तेव्हा श्री परशुरामाची भेट ऋषी समवरत सोबत होते जे त्याला गंधमाधन पर्वतावर जाण्यास सांगतो आणि भगवान दत्तात्रेयांना भेटायला सांगतो जे श्री परशुरामाला त्रिपुरासुंदरी देवीचे रहस्य समजावून सांगतात आणि त्याला श्रीविद्ये ची दिक्षा देतात. त्यामुळे देवी प्रसन्न होऊन त्याच्या समोर प्रकट झाली आणि परशुराम माते कडे पाहून रडू लागला आणि &quot;माता रेणुका&quot; म्हणू लागला कारण परशुरामला त्याची आई रेणुका देवी त्रिपुरासुंदरीमध्ये दिसते. यावरून असे दिसून आले की देवी त्रिपुरा सुंदरी आणि रेणुका भिन्न नाहीत म्हणून पुढे त्रिपुरा सुंदरीला रेणुका म्हणूनही ओळखले जाऊ लागले. म्हणून या शक्तीपीठाला पद्माक्षी रेणुका असेही म्हणतात. या कारणामुळे आजही देवी पद्माक्षी त्रिपुरासुंदरीचे प्रत्येक नाव रेणुका म्हणून ओळखले जाते म्हणून पद्माक्षी &quot;रेणुका&quot; असे म्हणतात. देवीची मूर्ती &quot;तांडला&quot; स्वरुपात आहे.

पद्माक्षी रेणुका देवी ही सर्व कोकणी लोकाची देवी आहे कारण कोकणात जे सौंदर्य, वैभव, सुख, समृद्धी आणि ऐश्वर्य हे सर्व तिच्या कृपे मुळे आहे .याच कारणांमुळे देवीला अवघ्या कोकणची भाग्यलक्ष्मी म्हणून ही ओळखले जाते. देवीने आपल्या शरीरावर सहस्र नयन असलेलं रूप म्हणजे शताक्षी धारण केलेलं आहे .याच स्वरूपामुळे देवी दर्यात जाणाऱ्या सर्व कोळी व तिचे भक्तागणांवर सदैव लक्ष ठेवून व नेहमी पाठीशी उभी आहे .याच मुळे देवीला भगवान परशूरामांनी देवी शताक्षी रेणुका म्हणून ही ओळखली जाशील असे सांगितले .देवीचे दोन्ही नाव पद्माक्षी म्हणजे पद्मकोषे आणि शताक्षी याच दुर्गा सप्तशती मधे उलेख अधळत.

==देवस्थान==

देवी पद्माक्षी रेणुका देवस्थान हे आलिबाग तालुक्यात कावाडे(आधीचे विरूमाला) इथे एका तलावाकाठी आहे.देवीचे मंदिर अजूनही बांधलेलं नाही पण ती निसर्गरम्य ठिकाणी तिचे पारंपरिक पद्धतीने कवलारू मंदिर आहे.भाविक लाखोच्या संख्येनं दरवर्षी इथे शारदीय नवरात्रीत व वैशाख शुद्ध पौर्णिमेला देवी आईच्या पालखी सोहळ्यात दर्शनासाठी येत असतात.मंदिरात जाण्याआधी भाविक भक्तांना मंदिराच्या पायथ्याशी लागणारी डोंगरातून येणाऱ्या शुद्ध निर्मळ गांगेतून पाय धुऊन जावा लागत .असे म्हणतात या गांगे मुळे भाविक भक्त शुद्ध होऊन मंदिरात भगवतीचे दर्शन आगदी शुद्ध मनानी प्राप्त होते.असे समजले जाते की भगवान मुकुंदभैरव म्हणजेच कनकेश्वर जे देवीच्या मागे असणाऱ्या डोंगरात वसलेलं स्थान आहे तिथून ही गंगा उत्पन्न झाली .हजारो भाविकांच श्रद्धास्थान असणारी ही देवी तांडला स्वरूपात आहे.ही देवी त्रिपुरसुंदरीचे शक्तीपूर्णा रूप मानले जाते.

[[चित्र:Raja Ravi Varma, Ambika (Oleographic print).jpg|इवलेसे|caption=देवी पद्माक्षी रेणुका तिच्या त्रिपुरसुंदरी अवतारात तिच्या भक्त सेवेकरान सोबत]]

भगवती इथे एका हातात कमळ तर दुसऱ्या हातात त्रिकाळ चिंतामणी खड्ग घेऊन कुंभासूराच्या मुडक्यवर पाय ठेवून वामश्टककी(सिंह) वर बसली आहे तिला कूंभासुरभयांकरि अशी तिची ओळख आहे.हे स्थान कोकणवासी लोकांची देवी अशी मानली जाते .अशी समज आहे की ज्या लोकांना आपली कुलदेवता माहिती नसेल त्या लोकांनी पद्माक्षी रेणुका देवीला आपले कुलदैवत मानून पुज्या केली तर ती त्यांच्या माहित नसलेल्या कुलदैवता पर्यंत नक्की पोहचते आणि ही देवी भक्ताच्या नवसाला नक्की पावते अशी भाविकांची श्रद्धा आहे.


देवी पद्माक्षी रेणुका ही भारतातील १०८ आणि ५२ शक्तिपीठांपैकी एक मानली जाते . देवी ५२ पीठ उलेख हा शक्तीपीठ स्तोत्रामधे राकिणी शक्तीपीठ असे मिळते . तर १०९ शक्ती पीठ असल्याचा उलेख हा देवी भागवत पुराणात अरुंधती शक्तीपीठ असे मिळते.

==सोहळा==
पद्माक्षी रेणुका मंदिर ५२ किंवा १०८ पीठांपैकी सर्वात समर्पित शक्तीपीठ आहे. मंदिरात साजरे होणारे सण म्हणजे शारदीय नवरात्री आणि वैशाख शुद्ध पौर्णिमा. वैशाख शुद्ध पौर्णिमेला हजारो पेक्षा जास्त भाविक देवी भगवतीच्या दर्शनासाठी येतात. तसेच नवरात्रीत लाखो लोक तिथे भेट देतात.
== संदर्भ ==
{{संदर्भ यादी}}

[[वर्ग:हिंदू दैवते]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे]]</text>
      <sha1>rdvpywaqyb2eg5e75ydvh9tsn5eakk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>भगवानलाल इंद्रजी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>346339</id>
    <revision>
      <id>2683486</id>
      <parentid>2396880</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T13:01:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>तारीख</comment>
      <origin>2683486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12877" sha1="lc5l3dqxdvf1205yux037700g3gjrms" xml:space="preserve">{{बदल}}
'''भगवानलाल इंद्रजी'''  ([[७ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १८३९|१८३९]]:[[जुनागढ संस्थान|जुनागढ]], [[गुजरात]], [[ब्रिटिश भारत]] – [[१६ मार्च]], [[इ.स. १८८८|१८८८]]) हे एक भारतविद्याविशारद होते. त्यांनी प्राचीन भारतीय इतिहास संशोधनामध्ये बहुमोल कामगिरी केली. भगवानलाल यांचा जन्म जुनागढ ([[गुजरात]]) येथे झाला. तत्कालीन रीतीनुसार [[वेद]], [[पुराणे]], [[धर्मशास्त्र]] यांचा अभ्यास पाठशाळेत त्यांनी केला. वडिलांजवळ संस्कृत आणि आयुर्वेद याचां सखोल अभ्यास केला. जुनागढला इंग्रजी शाळा नसल्यामुळे त्यांना इंग्रजी शिकता आले नाही. प्राचीन इतिहास आणि नाणी या विषयांवर विचार मांडताना त्यांना ही उणीव प्रकर्षाने जाणवे.

भगवानलाल इतिहास संशोधनाकडे वळण्यास एक प्रसंग कारणी भूत ठरला. [[जुनागढ]] संस्थानचे राजकीय प्रतिनिधी कर्नल लाँग यांनी लिपिशास्त्रज्ञ जेम्स प्रिन्सेप (१७९९-१८४०) यांना जुनागढ येथील अशोकाच्या आणि रूद्रदामनाच्या लेखांचे ठसे पुरविले होते. प्रिन्सेप यानी आपल्या नियतकालिकात – एप्रिल, १८३८- रूद्रदामनाच्या लेखाचा ठसा छपला होता. १८५४ च्या सुमारास लँग यांनी रूद्रदामनाच्या लेखाचा ठसा जुनागढचे प्रतिष्ठित नागरिक मणिशंकर जटाशंकर यांचेकडे दिला होता. तो ठसा भगवानलाल यांच्या पाहण्यात आला. त्या ठश्यावरील अक्षरे त्यांनी नकलून घेतली, रॉयल एशियाटिक सोसायटी मुंबई, रॉयल एशियाटिक सोसायटी ऑफ बेंगॉल, रॉयल एशियाटिक सोसायटी ऑफ ग्रेट ब्रिटन या संस्थांच्या नियतकालिकांवरून लिपिशास्त्राचा आणि इतिहास संशोधन पद्धतीचा त्यांनी कसून अभ्यात केला. या मिळालेल्या तुटपुंज्या ज्ञानावर अहोरात्र परिश्रम करून त्यांनी रूद्रदामनाचा लेख वाचला. या लेखातील राजाचे नाव ‘रूद्रदामन’ आणि तलावाचे नाव ‘सुदर्शंन’ असल्याचे त्यांनीच प्रथम दाखवून दिले.

भगवानलाल याच्यां काळात भारतीय इतिहास संशोधन क्षेत्रामध्ये [[मुंबई]]&lt;nowiki/&gt;स  बाळशास्त्री जांभेकर (१८१२-४६) व  भाऊ दाजी लाड (१८२१-७४) ही कतृत्ववान मंडळी होती. भाऊ दाजींचा प्राचीन भारतीय इतिहास हा विशेष संशोधनाचा आणि आवडीचा विषय होता. त्यांनी भगवानलाल यांना मुंबईस बोलावून घेतले व नोकरीस ठेवले. भगवानलाल १८६२ मध्ये मुंबईस आले. त्यानंतर त्यांनी नासिक, कार्ले, भाजे, जुन्नरजवळील [[नाणेघाट]] या ठिकाणाच्या शिलालेखांचे नवे ठसे घेऊन त्यांचा अभ्यास व वाचन केले. अजिंठ्याच्या लेखांचेही त्यांनी जेम्स बर्जेस (१८३२-१९१६) यांच्याबरोबर वाचन केले.

[[भाऊ दाजी लाड|भाऊ दाजी]] यांच्या प्रयत्नांमुळे तत्कालीन जुनागढ संस्थानातर्फे तसेच ब्रिटिश सरकारतर्फे भगवानलाल यांना आर्थिक मदत मिळाली. या आर्थिक मदतीमुळे ते अफगाणिस्तान, बलुचिस्तान, नेपाळ, उत्तर प्रदेश, मध्य प्रदेश या ठिकाणची मंदिरे, प्राचीन अवशेष, नाणी, इस्तलिखिते इत्यादींचा अभ्यास करु लागले. या भ्रंमतीमुळे त्यांच्या जवळ प्राचीन नाणी, मूर्ती, शिलालेख यांचा बराच मोठा संग्रह झाला आणि त्यांचा संशोधनास व्यापकता व खोली प्राप्त झाली. जुन्या शिलालेखांचे त्यांचे वाचन अचूक असल्यामुळे त्यांनी काढलेले त्याबाबतचे निष्कर्ष भक्कम पुराव्यावर आधारित असत. प्राचीन भारतीय इतिहासामध्ये भगवानलाल यांचा नाण्यांचा विशेषतः क्षत्रप राजांच्या नाण्यांचा सखोल अभ्यास होता. रॉयल एशियाटिक सोसायटीचे अध्यक्ष न्यूटन यांना भगवानलाल यांनी नाग्यांवरील नहपान, रुद्रदामन्, स्कंदगुप्त ही नावे वाचून दाखविली. प्राचीन शिलालेखांतील अंक म्हणजे ब्राह्मी लिपीतील अक्षरे आहेत, हे त्यांनीच सर्वप्रथम प्रतिपादन केले.

जे.जी व्यूलर, बर्जेस, कॉडरिंग्टन, कँपबेलप्रभृत्ती इतिहास संधोधक भगवानलाल यांना विलक्षण मान देत. भगवानलाल यांनी नाणेघाट शिलालेखातील अंक, सातवाहन राजांची नाणी, शिलाहार, त्रैकूटक व राष्ट्रकूट राजांचे ताम्रपट यांवरील लिखाण जर्नल ऑफ द बाँबे ब्रँच आँफ द रॉयल एशियाटिक सोसायटीत प्रसिद्ध केले. बाँबे गॅझेटिअरमधील पुरातत्वविभागामधील लेणी व शिलालेख यांवरील सर्व मजकूर भगवानलाल यांनी लिहिलेला रुद्रदामनाचा लेख आहे. अंक, [[नेपाळ]]&lt;nowiki/&gt;मधील हस्तलिखिते, गुजरातमधील लेख यांवरील त्यांचे लिखाण इंडियन अँटिकेरी या नियतकालिकात प्रसिद्ध झाले. शिलालेख व नाणी यांवरील भगवानलाल यांचे जवळजवळ चाळीस लेख इंडियन अँटिकेरी व मुंबईच्या रॉयल एशियाटिक सोसायटीच्या [[नियतकालिक|नियतकालिका]]&lt;nowiki/&gt;त प्रसिद्ध झाले आहेत.

''इन्स्क्रिप्शन्स फ्रॉम द केव्ह टेंपल्स आँफ वेस्टर्न इंडिया वुइथ डिस्क्रिप्टिव्ह नोट्स'' (१८८१) हा जेम्स वर्जेस यांच्यासमवेत लिहिलेला त्यांचा बहुमोल ग्रंथ होय. भगवालनाल यांच्या संशोधनकार्यामुळे रॉंयल एशियाटिक सोसायटीच्या मुबंई शाखेने त्यांना मानद सभासद करून घेतले. १८८२ मध्ये मुबंई सरकारने त्यांना मुबंई विद्यापीठाचे अधिछात्र नेमले. हेग येथील रॉयल इन्स्टिट्यूट आँफ फायलॉलॉजी, जिऑग्राफी अँड एथ्रॉलॉजी आँफ नेदरलॅँड्स अँड इंडिया या संस्थेने १८८३ मध्ये त्यांना मानद सभासदत्व बहाल केले.रॉयल एशियाटिक सोसायटी आँफ ग्रेट ब्रिटन या संस्थेनेही त्यांची मानद सभासद म्हणून नियुक्ती केली.

भगवानलाल यांनी [[क्षत्रिय|क्षत्रप]] वंशीय राजांच्या नाण्यांचा स्वतःचा संग्रह, मथुरा येथील सिंहस्तंभ आणि अनेक शिल्पे ब्रिटिश संग्रहालयास भेट दिली. तसेच आपला हस्तलिखितांचा संग्रह मुबंईच्या रॉयल एशियाटिक सोसायटीला दिला.भगवानलाल यांच्या पत्नीचे यांच्या आधीच निधन झाले होते आणि त्यांना पुत्रसंतानही नव्हते. त्यामुळे त्यांनी जिवंतपणीच स्वतःचे श्राद्ध केले होते. भगवानलाल भाऊ दाजी यांना इतके मानीत, की त्यांनी आपली कागदपत्रे रॉयल एशियाटिक सोसायटीच्या वाचनालयात भाऊ दाजी यांच्या कागदपत्राजवळच ठेवावीत असे आपल्या मृत्यूपत्रात नमूद करून ठेवले.

या थोर संशोधकाचे जलोदराच्या विकाराने [[मुंबई]] येथे निधन झाले.

[[वर्ग:भारतविद्या]]
[[वर्ग:इ.स. १८३९ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १८८८ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>lc5l3dqxdvf1205yux037700g3gjrms</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2683487</id>
      <parentid>2683486</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T13:04:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>प्रस्तावना</comment>
      <origin>2683487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12655" sha1="gadqdfh7ndyg3ng0o90fvl8lr1gfp1q" xml:space="preserve">{{बदल}}
'''भगवानलाल इंद्रजी'''  ([[७ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १८३९|१८३९]]:[[जुनागढ संस्थान|जुनागढ]], [[गुजरात]], [[ब्रिटिश भारत]] – [[१६ मार्च]], [[इ.स. १८८८|१८८८]]) हे एक भारतविद्याविशारद होते. त्यांनी प्राचीन भारतीय इतिहास संशोधनामध्ये बहुमोल कामगिरी केली. त्यांनी तत्कालीन रीतीनुसार [[वेद]], [[पुराणे]], [[धर्मशास्त्र]] यांचा अभ्यास पाठशाळेत केला. वडिलांजवळ संस्कृत आणि आयुर्वेद याचां सखोल अभ्यास केला. जुनागढला इंग्लिश शाळा नसल्यामुळे त्यांना इंग्लिश शिकता आले नाही. प्राचीन इतिहास आणि नाणी या विषयांवर विचार मांडताना त्यांना ही उणीव प्रकर्षाने जाणवे.

[[जुनागढ]] संस्थानचे राजकीय प्रतिनिधी कर्नल लाँग यांनी लिपिशास्त्रज्ञ [[जेम्स प्रिन्सेप]] (१७९९-१८४०) यांना जुनागढ येथील [[सम्राट अशोक|अशोकाच्या]] आणि [[रूद्रदमन|रूद्रदमनाच्या]] लेखांचे ठसे पुरविले होते. प्रिन्सेप यानी आपल्या नियतकालिकात – एप्रिल, १८३८- रूद्रदामनाच्या लेखाचा ठसा छपला होता. १८५४ च्या सुमारास लँग यांनी रूद्रदामनाच्या लेखाचा ठसा जुनागढचे प्रतिष्ठित नागरिक मणिशंकर जटाशंकर यांचेकडे दिला होता. तो ठसा भगवानलाल यांच्या पाहण्यात आला. त्या ठश्यावरील अक्षरे त्यांनी नकलून घेतली, रॉयल एशियाटिक सोसायटी मुंबई, रॉयल एशियाटिक सोसायटी ऑफ बेंगॉल, रॉयल एशियाटिक सोसायटी ऑफ ग्रेट ब्रिटन या संस्थांच्या नियतकालिकांवरून लिपिशास्त्राचा आणि इतिहास संशोधन पद्धतीचा त्यांनी कसून अभ्यात केला. या मिळालेल्या तुटपुंज्या ज्ञानावर अहोरात्र परिश्रम करून त्यांनी रूद्रदामनाचा लेख वाचला. या लेखातील राजाचे नाव ‘रूद्रदामन’ आणि तलावाचे नाव ‘सुदर्शंन’ असल्याचे त्यांनीच प्रथम दाखवून दिले.

भगवानलाल याच्यां काळात भारतीय इतिहास संशोधन क्षेत्रामध्ये [[मुंबई]]&lt;nowiki/&gt;स  बाळशास्त्री जांभेकर (१८१२-४६) व  भाऊ दाजी लाड (१८२१-७४) ही कतृत्ववान मंडळी होती. भाऊ दाजींचा प्राचीन भारतीय इतिहास हा विशेष संशोधनाचा आणि आवडीचा विषय होता. त्यांनी भगवानलाल यांना मुंबईस बोलावून घेतले व नोकरीस ठेवले. भगवानलाल १८६२ मध्ये मुंबईस आले. त्यानंतर त्यांनी नासिक, कार्ले, भाजे, जुन्नरजवळील [[नाणेघाट]] या ठिकाणाच्या शिलालेखांचे नवे ठसे घेऊन त्यांचा अभ्यास व वाचन केले. अजिंठ्याच्या लेखांचेही त्यांनी जेम्स बर्जेस (१८३२-१९१६) यांच्याबरोबर वाचन केले.

[[भाऊ दाजी लाड|भाऊ दाजी]] यांच्या प्रयत्नांमुळे तत्कालीन जुनागढ संस्थानातर्फे तसेच ब्रिटिश सरकारतर्फे भगवानलाल यांना आर्थिक मदत मिळाली. या आर्थिक मदतीमुळे ते अफगाणिस्तान, बलुचिस्तान, नेपाळ, उत्तर प्रदेश, मध्य प्रदेश या ठिकाणची मंदिरे, प्राचीन अवशेष, नाणी, इस्तलिखिते इत्यादींचा अभ्यास करु लागले. या भ्रंमतीमुळे त्यांच्या जवळ प्राचीन नाणी, मूर्ती, शिलालेख यांचा बराच मोठा संग्रह झाला आणि त्यांचा संशोधनास व्यापकता व खोली प्राप्त झाली. जुन्या शिलालेखांचे त्यांचे वाचन अचूक असल्यामुळे त्यांनी काढलेले त्याबाबतचे निष्कर्ष भक्कम पुराव्यावर आधारित असत. प्राचीन भारतीय इतिहासामध्ये भगवानलाल यांचा नाण्यांचा विशेषतः क्षत्रप राजांच्या नाण्यांचा सखोल अभ्यास होता. रॉयल एशियाटिक सोसायटीचे अध्यक्ष न्यूटन यांना भगवानलाल यांनी नाग्यांवरील नहपान, रुद्रदामन्, स्कंदगुप्त ही नावे वाचून दाखविली. प्राचीन शिलालेखांतील अंक म्हणजे ब्राह्मी लिपीतील अक्षरे आहेत, हे त्यांनीच सर्वप्रथम प्रतिपादन केले.

जे.जी व्यूलर, बर्जेस, कॉडरिंग्टन, कँपबेलप्रभृत्ती इतिहास संधोधक भगवानलाल यांना विलक्षण मान देत. भगवानलाल यांनी नाणेघाट शिलालेखातील अंक, सातवाहन राजांची नाणी, शिलाहार, त्रैकूटक व राष्ट्रकूट राजांचे ताम्रपट यांवरील लिखाण जर्नल ऑफ द बाँबे ब्रँच आँफ द रॉयल एशियाटिक सोसायटीत प्रसिद्ध केले. बाँबे गॅझेटिअरमधील पुरातत्वविभागामधील लेणी व शिलालेख यांवरील सर्व मजकूर भगवानलाल यांनी लिहिलेला रुद्रदामनाचा लेख आहे. अंक, [[नेपाळ]]&lt;nowiki/&gt;मधील हस्तलिखिते, गुजरातमधील लेख यांवरील त्यांचे लिखाण इंडियन अँटिकेरी या नियतकालिकात प्रसिद्ध झाले. शिलालेख व नाणी यांवरील भगवानलाल यांचे जवळजवळ चाळीस लेख इंडियन अँटिकेरी व मुंबईच्या रॉयल एशियाटिक सोसायटीच्या [[नियतकालिक|नियतकालिका]]&lt;nowiki/&gt;त प्रसिद्ध झाले आहेत.

''इन्स्क्रिप्शन्स फ्रॉम द केव्ह टेंपल्स आँफ वेस्टर्न इंडिया वुइथ डिस्क्रिप्टिव्ह नोट्स'' (१८८१) हा जेम्स वर्जेस यांच्यासमवेत लिहिलेला त्यांचा बहुमोल ग्रंथ होय. भगवालनाल यांच्या संशोधनकार्यामुळे रॉंयल एशियाटिक सोसायटीच्या मुबंई शाखेने त्यांना मानद सभासद करून घेतले. १८८२ मध्ये मुबंई सरकारने त्यांना मुबंई विद्यापीठाचे अधिछात्र नेमले. हेग येथील रॉयल इन्स्टिट्यूट आँफ फायलॉलॉजी, जिऑग्राफी अँड एथ्रॉलॉजी आँफ नेदरलॅँड्स अँड इंडिया या संस्थेने १८८३ मध्ये त्यांना मानद सभासदत्व बहाल केले.रॉयल एशियाटिक सोसायटी आँफ ग्रेट ब्रिटन या संस्थेनेही त्यांची मानद सभासद म्हणून नियुक्ती केली.

भगवानलाल यांनी [[क्षत्रिय|क्षत्रप]] वंशीय राजांच्या नाण्यांचा स्वतःचा संग्रह, मथुरा येथील सिंहस्तंभ आणि अनेक शिल्पे ब्रिटिश संग्रहालयास भेट दिली. तसेच आपला हस्तलिखितांचा संग्रह मुबंईच्या रॉयल एशियाटिक सोसायटीला दिला.भगवानलाल यांच्या पत्नीचे यांच्या आधीच निधन झाले होते आणि त्यांना पुत्रसंतानही नव्हते. त्यामुळे त्यांनी जिवंतपणीच स्वतःचे श्राद्ध केले होते. भगवानलाल भाऊ दाजी यांना इतके मानीत, की त्यांनी आपली कागदपत्रे रॉयल एशियाटिक सोसायटीच्या वाचनालयात भाऊ दाजी यांच्या कागदपत्राजवळच ठेवावीत असे आपल्या मृत्यूपत्रात नमूद करून ठेवले.

या थोर संशोधकाचे जलोदराच्या विकाराने [[मुंबई]] येथे निधन झाले.

[[वर्ग:भारतविद्या]]
[[वर्ग:इ.स. १८३९ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १८८८ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>gadqdfh7ndyg3ng0o90fvl8lr1gfp1q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सॅम बहादुर (चित्रपट)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>347162</id>
    <revision>
      <id>2683532</id>
      <parentid>2592815</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T03:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* कलाकार */</comment>
      <origin>2683532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36611" sha1="dbkcqwa1o0r7f2uksfuoh5yx4k2itn1" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट चित्रपट
| नाव = 
| छायाचित्र = 
| चित्र रुंदी = 
| चित्र शीर्षक = 
| निर्मिती वर्ष = 
| भाषा = हिंदी 
| इतर भाषा =
| देश = भारत
| निर्मिती = रोनी स्क्रूवाला
| दिग्दर्शन = [[मेघना गुलजार]]
| कथा = [[मेघना गुलजार]], भवानी अय्यर आणि शंतनू श्रीवास्तव
| पटकथा = 
| संवाद = 
| संकलन = 
| छाया = 
| कला = 
| गीते = 
| संगीत = 
| ध्वनी = 
| पार्श्वगायन = 
| नृत्यदिग्दर्शन = 
| वेशभूषा = 
| रंगभूषा = 
| साहस दृष्ये = 
| ॲनिमेशन = 
| विशेष दृक्परिणाम = 
| प्रमुख कलाकार = फातिमा सना शेख, सान्या मल्होत्रा, नीरज काबी, एडवर्ड सोनेनब्लिक, मोहम्मद झीशान अय्युब, [[विक्की कौशल]]
| प्रदर्शन तारीख =१ डिसेंबर २०२३
| वितरक= 
| अवधी = 
| पुरस्कार = 
| निर्मिती_खर्च = 
| उत्पन्न = ₹ १२८.१७ कोटी
| संकेतस्थळ दुवा = 
| तळटिपा = 
| imdb_id = 
| amg_id = 
}}
'''सॅम बहादुर''' (''SAMबहादुर'' म्हणून शैलीबद्ध) हा २०२३ मधील [[बॉलीवूड|हिंदी चित्रपट]] आहे. हा एक चरित्रपट असून, भारताचे पहिले [[फील्ड मार्शल]], [[सॅम माणेकशॉ]] यांच्या जीवनावर आधारित आहे.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/vicky-kaushal-completes-filming-for-sam-bahadur-so-much-i-got-to-live-so-much-i-got-to-learn-57401.html|title=Vicky Kaushal completes filming for Sam Bahadur: So much I got to live, so much I got to learn|date=15 March 2023|work=Filmfare|language=en|access-date=7 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230707162838/https://www.filmfare.com/news/bollywood/vicky-kaushal-completes-filming-for-sam-bahadur-so-much-i-got-to-live-so-much-i-got-to-learn-57401.html|archive-date=7 July 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt; या चित्रपटाचे [[मेघना गुलजार]] यांनी दिग्दर्शन केले असून, याच सोबत त्यांनी याचे सहलेखन भवानी अय्यर आणि शंतनू श्रीवास्तव यांच्यासोबत केले आहे. आरएसव्हीपी मुव्हीज च्या बॅनरखाली रॉनी स्क्रूवाला हे या चित्रपटाचे निर्माते आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gadgets360.com/entertainment/field-marshal-sam-manekshaw-movie-90714|title=Sam Bahadur Movie (2023) {{!}} Release Date, Review, Cast, Trailer|website=[[NDTV|Gadgets 360]]|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230707162906/https://www.gadgets360.com/entertainment/field-marshal-sam-manekshaw-movie-90714|archive-date=7 July 2023|access-date=7 July 2023}}&lt;/ref&gt; यात फातिमा सना शेख, सान्या मल्होत्रा, नीरज काबी, एडवर्ड सोनेनब्लिक आणि मोहम्मद झीशान अय्युब यांच्यासोबत [[विक्की कौशल]] माणेकशॉच्या मुख्य भूमिकेत आहेत.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/vicky-kaushals-sam-bahadur-to-hit-screens-next-december/article66209120.ece|title=Vicky Kaushal's 'Sam Bahadur' to hit screens next December|date=1 December 2022|work=द हिंदू |language=en-IN|access-date=7 July 2023|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20230707163118/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/vicky-kaushals-sam-bahadur-to-hit-screens-next-december/article66209120.ece|archive-date=7 July 2023|url-status=live|agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}&lt;/ref&gt;

हा चित्रपट १ डिसेंबर २०२३ रोजी प्रदर्शित झाला आणि अल्पावधीत त्याने जगभरातून  {{INRConvert|128.17|c}} कमावले. ६९ व्या फिल्मफेअर पुरस्कारांमध्ये, या चित्रपटाला [[फिल्मफेर सर्वोत्तम चित्रपट समीक्षक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट चित्रपट (समीक्षक)]], [[फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेता पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट अभिनेता]] आणि [[फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेता समीक्षक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट अभिनेता (समीक्षक)]] (दोन्ही कौशल साठी) यासह आठ नामांकन मिळाले.

== कथानक ==
१९३४ मध्ये, कॅडेट सॅम माणेकशॉ हे [[भारतीय सैनिकी अकादमी]], डेहराडून येथे प्रशिक्षण घेतलेल्या कॅडेट्सच्या पहिल्या तुकड्यांपैकी एक आहेत; त्याच्या बॅचमेट्समध्ये टिक्का खान देखील आहे. अकादमीतून पदवी घेतल्यानंतर, माणेकशॉ १२ व्या फ्रंटियर फोर्स रेजिमेंट, [[फिरोजपूर]] येथे सेकंड लेफ्टनंट म्हणून नियुक्त झाले. या नियुक्तीनंतर  माणेकशॉ आणि 'सिलू बोडे' यांची भेट झाली आणि या जोडप्याने लवकरच लग्न देखील केले. १९४२ मध्ये, [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान]], माणेकशॉ यांना मेजरच्या रँकवर पदोन्नती द्वारे बर्मा मोहिमेत भाग घेण्यासाठी रेजिमेंटसह पाठवले गेले. सितांग ब्रिजच्या युद्धादरम्यान, ते गंभीर जखमी होतात आणि या शौर्यासाठी त्यांना मिलिटरी क्रॉस देण्यात येते.

१९४७ मध्ये, [[ब्रिटिश भारतीय लष्कर|ब्रिटिश भारतीय सैन्याच्या]] फाळणीदरम्यान, मेजर माणेकशॉ यांना त्यांचे सहकारी, [[याह्या खान]] यांनी पाकिस्तानी सैन्यात सामील होण्यासाठी संपर्क साधला. परंतु माणेकशॉ यांनी [[भारतीय लष्कर|भारतीय लष्कराची]] निवड केली. स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर काश्मीरच्या सार्वभौमत्वावरून दोन्ही देशांत मतभेद निर्माण झाले. ऑक्टोबर १९४७ मध्ये, पाकिस्तानने जम्मू आणि काश्मीर प्रदेश ताब्यात घेण्यासाठी आपली [[भारत-पाकिस्तान पहिले युद्ध|लष्करी मोहीम]] सुरू केली. याला प्रत्युत्तर म्हणून भारताचे पंतप्रधान [[जवाहरलाल नेहरू]] आणि गृहमंत्री [[वल्लभभाई पटेल]] यांनी माणेकशॉ आणि व्हीपी मेनन यांना काश्मीरला पाठवले. या मोहिमे दरम्यान काश्मीर भारतात विलीन झाले.

१९५९ मध्ये, माणेकशॉ हे मेजर जनरल पदावर जातात. माणेकशॉ आणि डिफेन्स सर्व्हिसेस स्टाफ कॉलेज, वेलिंग्टनचे कमांडंट, संरक्षण मंत्री [[व्ही.के. कृष्ण मेनन]] आणि चीफ ऑफ जनरल स्टाफ लेफ्टनंट जनरल ब्रिज मोहन कौल यांनी [[भारताचे लष्करप्रमुख|लष्करप्रमुखांबद्दल]] आपले मत मांडले. माणेकशॉ, याबद्दल राजकीय हस्तक्षेप म्हणून अर्थ लावत त्यांना फटकारतात. तथापि, कौल यांनी कोर्ट-मार्शल करून माणेकशॉची आगामी पदोन्नती थांबवण्याचा प्रयत्न केला. परंतु माणेकशॉ यांना त्यांच्या वरिष्ठांनी या प्रकरणातून दोषमुक्त केले.

१९६२ मध्ये, [[भारत-चीन युद्ध]] सुरू झाले, ज्यात चिनी सैन्याद्वारे भारताचा पराभव झाला. यामुळे कौल यांनी राजीनामा दिला. हा राजीनामा  नाकारत नेहरूंनी मेनन यांना बडतर्फ केले. [[इंदिरा गांधी|इंदिरा गांधींच्या]] सल्ल्यानुसार, नेहरूंनी माणेकशॉ यांना लेफ्टनंट-जनरल म्हणून बढती दिली आणि त्यांना [[४थी कोर (भारत)|IV कॉर्प्स]], [[तेजपूर]]चे कमांडिंग ऑफिसर म्हणून नियुक्त केले. माणेकशॉ यांनी भारत-चीन युद्धावर  एक प्रस्ताव मांडला, पण पराभवामुळे दुःखी झालेल्या नेहरूंनी नकार दिला. यावर इंदिरा माणेकशॉच्या बाजूने मध्यस्थी करतात. १९६३ पर्यंत, माणेकशॉ नॉर्थ-ईस्ट फ्रंटियर एजन्सीमध्ये त्यांचे सैन्य पुन्हा एकत्रित करतात. १९६४ मध्ये, नेहरूंचे निधन होते आणि माणेकशॉ यांना [[पूर्व कमांड (भारत)|पूर्व कमांडचे]] जनरल कमांडिंग ऑफिसर म्हणून बढती देण्यात आली. त्यानंतर दोन वर्षांनी इंदिराजींची पंतप्रधानपदी नियुक्ती होते. १९६५ आणि १९६७ च्या दरम्यान, माणेकशॉ यांनी [[मिझो नॅशनल फ्रंट]] विरुद्ध बंडखोरी विरोधी ऑपरेशन पार पाडले, ज्यासाठी त्यांना [[पद्मभूषण पुरस्कार]] मिळाला.

१९६९ मध्ये, तत्कालीन पूर्व पाकिस्तानातील बंगाली लोकांमध्ये पश्चिम पाकिस्तान विरुद्ध असंतोष वाढला. याकाळात जनरल याह्या खान हे पाकिस्तानचे राष्ट्राध्यक्ष बनले. इकडे, माणेकशॉ यांची भारतीय लष्कराच्या पुढील सीओएएस म्हणून नियुक्ती करण्यात आली आणि त्यांना जनरल म्हणूनही बढती देण्यात आली. १९७० मध्ये, पूर्व पाकिस्तान-आधारित अवामी लीगने पाकिस्तानच्या सार्वत्रिक निवडणुकीत मोठा विजय मिळवला, तथापि याह्याने त्यांना सत्ता देण्यास नकार दिला, परिणामी संपूर्ण पाकिस्तानमध्ये सरकारविरोधी निदर्शने झाली. प्रत्युत्तरादाखल, याह्या खान ने तत्कालीन लेफ्टनंट-जनरल टिक्का खान, यांना ऑपरेशन सर्चलाइट सुरू करण्याचे आदेश दिले. टिक्का खानने निर्दयीपणे याची अंमबजावणी केली. परिस्थिती लक्षात घेऊन इंदिराजी युद्धाला तयार होतात, पण माणेकशॉ त्याला विरोध करतात, लष्कराच्या परिस्थितीजन्य समस्यांवर प्रकाश टाकतात आणि काही काळ प्रतीक्षा करण्यास सांगतात. अमेरिकेने इंदिराजींना युद्धाविरुद्ध चेतावणी दिली, पण त्या बाधत नाहीत. शेवटी सैन्याची जमवाजमव झाली आणि [[मुक्ती बाहिनी|मुक्ती वाहिनीला]] प्रशिक्षण देण्यास सुरुवात केली.

३ डिसेंबर १९७१ रोजी, पाकिस्तानने प्रथम सुरुवात करत भारतीय भूभागावर हल्ले केले. पाकिस्तानच्या पश्चिम आणि पूर्वेकडील सेक्टरमध्ये भारताने ताबडतोब प्रत्युत्तर दिले. ज्यामध्ये पाकिस्तानची जमीन, समुद्र आणि हवाई क्षेत्रांमध्ये मोठी जीवितहानी झाली. १६ डिसेंबरपर्यंत, पूर्वेकडील पाकिस्तानी सैन्याने ईस्टर्न कमांडला शरणागती पत्करली आणि या युद्धाचा शेवट झाला. या निष्कर्षामुळे इंदिराजींचा राजकीय विजय झाला तर याह्याने पराभवाच्या अपमानाने राजीनामा दिला. माणेकशॉ यांची सेवानिवृत्ती जवळ आल्याने, इंदिराजींनी त्यांच्या युद्धकाळातील नेतृत्वाची जाण म्हणून त्यांना फील्ड-मार्शल या पदावर बढती दिली. जानेवारी १९७३ मध्ये माणेकशॉ निवृत्त झाले.

== कलाकार ==
=== भारतीय सैन्य ===
* [[विकी कौशल]] -  फील्ड मार्शल [[सॅम माणेकशॉ]] यां
** जियाना कपाडिया - छोटा सॅम 
* बॉबी अरोरा - मेजर ओ.एस. कालकट
* मोनुज बोरकोटोकी - [[आसाम रायफल्स]] मधील मेजर
* कृष्णकांत सिंग बुंदेला - सुभेदार गुरबक्ष सिंग
* धनवीर सिंग - लेफ्टनंट दिलशेर सिंग 
* राजवीर अंकुर सिंग - लेफ्टनंट जनरल देपिंदर सिंग
* उज्ज्वल चोप्रा - लेफ्टनंट जनरल ब्रिजमोहन कौल 
* सुधीर सिंग . [[परमशिव प्रभाकर कुमारमंगलम]].
* पुष्पदीप सिंग - ब्रिगेडियर कुलवंत सिंग
* जसकरण सिंग गांधी - सिपाही मेहर सिंग

=== माणेकशॉ यांचे कुटुंब ===
* [[सान्या मल्होत्रा]] - माणेकशॉच्या पत्नी सिल्लू माणेकशॉ
* राजीव कचरू - माणेकशॉचे वडील होर्मुसजी माणेकशॉ
* प्रजेश कश्यप - हाजी इफ्तिखार

=== भारत सरकार ===
* नीरज काबी - [[जवाहरलाल नेहरू]] 
* [[गोविंद नामदेव]] -  [[वल्लभभाई पटेल]]च्या
* [[फातिमा सना शेख]] - [[इंदिरा गांधी]]
* [[अंजान श्रीवास्तव]] - [[यशवंतराव चव्हाण]]
* अतुल काळे - केबी लाल
* एलांगो कुमारवेल [[व्ही.के. कृष्ण मेनन]] 
* विवेक बहल - डॉ [[सर्वपल्ली राधाकृष्णन]]
* संजय रॉय - [[झाकीर हुसेन]]
* वरुण नारंग - [[शेख अब्दुल्ला]]

=== पाकिस्तानी लष्कर ===
* मोहम्मद झीशान अय्युब - जनरल [[याह्या खान]]
* मनीष बोंबा - जनरल अब्दुल हमीद खान
* उपेन चौहान - लेफ्टनंट जनरल [[टिक्का खान]]
* रोहन वर्मा - लेफ्टनंट जनरल अत्तिकुर रहमान

=== ब्रिटिश राजवट ===
* एडवर्ड सोनेनब्लिक - [[लुई माउंटबॅटन|लॉर्ड लुई माउंटबॅटनच्या]] भूमिकेत
* पॉल ओ'नील - मेजर जनरल डेव्हिड कोवान
* रिचर्ड मॅडिसन - लेफ्टनंट कर्नल डॉनी एडवर्ड
* सॅमी जोनास हेनी - कॅप्टन मॅकलरेन
* एड रॉबिन्सन - लेफ्टनंट डीएडी आयकिन

=== विशेष भूमिका ===
* &quot;दम है तो आजा&quot; गाण्यात [[कल्की केकला]] विशेष भूमिकेत.

== चित्रीकरण ==
या चित्रपटाचे मुख्य छायाचित्रण ८ ऑगस्ट २०२२ रोजी सुरू झाले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/vicky-kaushal-sam-bahadur-meghna-gulzar-begins-filming-bts-8077597/|title=Vicky Kaushal's film on Field Marshal Sam Manekshaw, Sam Bahadur, begins filming, see a riveting BTS look|date=8 August 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907035523/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/vicky-kaushal-sam-bahadur-meghna-gulzar-begins-filming-bts-8077597/|archive-date=7 September 2023|access-date=7 September 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Chowdhury|first=Titas|url=https://www.news18.com/news/movies/vicky-kaushal-meghna-gulzar-shoot-for-sam-bahadur-in-same-spot-as-raazi-actor-calls-it-most-magical-journey-6880939.html|title=Vicky Kaushal, Meghna Gulzar Shoot for Sam Bahadur in Same Spot as Raazi, Actor Calls it 'Most Magical Journey'|date=20 January 2023|work=CNN-News18|language=en|access-date=7 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230707162744/https://www.news18.com/news/movies/vicky-kaushal-meghna-gulzar-shoot-for-sam-bahadur-in-same-spot-as-raazi-actor-calls-it-most-magical-journey-6880939.html|archive-date=7 July 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt; सॅम माणेकशॉ यांच्या आयुष्यातील चार दशकांचा समावेश असलेल्या भारतातील १३ ठिकाणी दोन वर्षांत या चित्रपटाचे चित्रीकरण करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/vicky-kaushal-starrer-sam-bahadur-was-extensively-shot-across-13-indian-locations-for-this-reason-1253168|title=Vicky Kaushal starrer Sam Bahadur was extensively shot across 13 Indian locations for THIS reason|date=23 October 2023|website=PINKVILLA|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231024023640/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/vicky-kaushal-starrer-sam-bahadur-was-extensively-shot-across-13-indian-locations-for-this-reason-1253168|archive-date=24 October 2023|access-date=23 October 2023}}&lt;/ref&gt; [[मुंबई]], [[पुणे]], [[जोधपूर]], पतौडी, [[चंदिगढ]], [[उदगमंडलम|उटी]], [[डेहराडून]], [[कोलकाता]],&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Sen|first=Srijita|url=https://www.news18.com/news/movies/vicky-kaushal-asks-kemon-achen-as-he-lands-in-kolkata-for-sam-bahadurs-shoot-see-pic-6443173.html|title=Vicky Kaushal Asks 'Kemon Achen' as He Lands in Kolkata For Sam Bahadur's Shoot, See Pic|date=22 November 2022|work=CNN-News18|language=en|access-date=3 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230903110459/https://www.news18.com/news/movies/vicky-kaushal-asks-kemon-achen-as-he-lands-in-kolkata-for-sam-bahadurs-shoot-see-pic-6443173.html|archive-date=3 September 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[पतियाळा|पटियाला]],&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Arya|first=Prachi|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/vicky-kaushal-shoots-for-sam-bahadur-in-punjab-reveals-how-he-manifested-meghna-gulzars-directorial-2324258-2023-01-20|title=Vicky Kaushal shoots for Sam Bahadur in Punjab, reveals how he manifested Meghna Gulzar's directorial|date=20 January 2023|work=[[इंडिया टुडे (नियतकालिक)|इंडिया टुडे]]|language=en|access-date=3 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120132221/https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/vicky-kaushal-shoots-for-sam-bahadur-in-punjab-reveals-how-he-manifested-meghna-gulzars-directorial-2324258-2023-01-20|archive-date=20 January 2023|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[श्रीनगर]], [[पहेलगाम]],&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Khan|first=M Aamir|url=https://www.thekashmirmonitor.net/ground-zero-sam-bahadur-after-emraan-hashmi-vicky-kaushal-starts-shooting-in-kashmir/|title='Lights, Camera, Action': Emraan Hashmi, Vicky Kaushal start shooting for 'Ground Zero', 'Sam Bahadur' in Kashmir - The Kashmir Monitor|date=7 September 2022|work=Kashmir Monitor|access-date=3 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230903110500/https://www.thekashmirmonitor.net/ground-zero-sam-bahadur-after-emraan-hashmi-vicky-kaushal-starts-shooting-in-kashmir/|archive-date=3 September 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt; आणि [[दिल्ली]] येथे चित्रीकरण झाले.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Lohana|first=Avinash|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-vicky-kaushal-shoots-sam-bahadur-in-kashmir-neeraj-kabi-plays-jawaharlal-nehru-next-stop-delhi-1189735|title=EXCLUSIVE: Vicky Kaushal shoots Sam Bahadur in Kashmir, Neeraj Kabi plays Jawaharlal Nehru; Next stop Delhi|date=12 September 2022|work=Pinkvilla|language=en|access-date=3 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230903110502/https://www.pinkvilla.com/entertainment/exclusives/exclusive-vicky-kaushal-shoots-sam-bahadur-in-kashmir-neeraj-kabi-plays-jawaharlal-nehru-next-stop-delhi-1189735|archive-date=3 September 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt; १४ मार्च २०२३ रोजी शूटिंग पूर्ण झाली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/vicky-kaushal-is-filled-with-gratitude-after-completing-sam-bahadur-101678801225019.html|title=Vicky Kaushal is filled with gratitude after completing Sam Bahadur: 'So much I got to live'|date=14 March 2023|work=Hindustan Times|language=en|access-date=7 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230707162800/https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/vicky-kaushal-is-filled-with-gratitude-after-completing-sam-bahadur-101678801225019.html|archive-date=7 July 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/article/vicky-kaushal-announces-wrap-of-sam-bahadur-shoot-meghna-gulzar-directorial-to-be-released-on-december-1-23275282|title=Vicky Kaushal announces wrap of 'Sam Bahadur' shoot; Meghna Gulzar directorial to be released on December 1|date=14 March 2023|work=Mid-Day|language=en|access-date=7 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230707162942/https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/article/vicky-kaushal-announces-wrap-of-sam-bahadur-shoot-meghna-gulzar-directorial-to-be-released-on-december-1-23275282|archive-date=7 July 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== प्रदर्शन ==

=== चित्रपटगृह ===
या चित्रपटाचा पहिला टीझर १ डिसेंबर २०२२ रोजी प्रसारित करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Arya|first=Prachi|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/sam-bahadur-teaser-out-vicky-kaushals-realistic-portrayal-of-sam-manekshaw-will-leave-you-intrigued-2303926-2022-12-01|title=Sam Bahadur teaser out. Vicky Kaushal's realistic portrayal of Sam Manekshaw will leave you intrigued|date=1 December 2022|work=India Today|language=en|access-date=12 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230712125346/https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/sam-bahadur-teaser-out-vicky-kaushals-realistic-portrayal-of-sam-manekshaw-will-leave-you-intrigued-2303926-2022-12-01|archive-date=12 July 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt; १३ ऑक्टोबर २०२४ रोजी RSVP प्रॉडक्शनद्वारे अधिकृत टीझर रिलीज करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/vicky-kaushal-on-sam-bahadurs-clash-with-ranbir-kapoors-animal-great-day-for-the-audience-8981450/|title=Vicky Kaushal on Sam Bahadur's clash with Ranbir Kapoor's Animal: 'Great day for the audience'|date=13 October 2023|work=द इंडियन एक्सप्रेस|access-date=13 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231014021120/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/vicky-kaushal-on-sam-bahadurs-clash-with-ranbir-kapoors-animal-great-day-for-the-audience-8981450/|archive-date=14 October 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

हा चित्रपट १ डिसेंबर २०२३ रोजी रणबीर कपूरच्या ''ॲनिमल'' या चित्रपटास टक्कर देत थिएटरमध्ये प्रदर्शित झाला.''&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/entertainment/vicky-kaushal-s-sam-bahadur-gets-a-release-date-details-inside-3568628|title=Sam Bahadur: Vicky Kaushal's Film To Release On This Date|website=NDTV.com|access-date=6 January 2024}}&lt;/ref&gt;

=== होम मीडिया ===
चित्रपटाचा प्रीमियर OTT प्लॅटफॉर्म [[झी फाईव्ह]] वर २६ जानेवारी २०२४ रोजी झाला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.brutimes.com/news/entertainment/vicky-kaushals-blockbuster-sam-bahadur-to-premiere-on-zee-5-on-republic-day|title=Vicky Kaushal's Blockbuster|website=Bru Times News|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/sam-bahadur-ott-release-zee5-x-users-hail-vicky-kaushal-pitch-perfect-performance-101706284919171.html|title=Sam Bahadur OTT release: X users hail Vicky Kaushal's 'pitch-perfect' performance|date=26 January 2024|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

हा चित्रपट १ डिसेंबर २०२३ रोजी ॲनिमलसोबत प्रदर्शित झाला. ॲनिमलच्या तुलनेत याची प्रसिद्धी आणि कमाई संथ झाली होती, परंतु लवकरच चर्चेच्या झोतात येऊन या चित्रपटाने बॉक्स ऑफिसवर गती मिळवली. पहिल्या दिवशी, चित्रपटाने ₹६.२५ कोटी, दुसऱ्या दिवशी ₹ ९ कोटी आणि तिसऱ्या दिवशी ₹ १०.३० कोटीची कमाई केली. या चित्रपटाने एकूण {{INRConvert|110.69|c}} पेक्षा जास्त कमाई केली आहे भारतात आणि {{INRConvert|17.48|c}}  {{INRConvert|128.17|c}} च्या जगभरातील एकूण संकलनासाठी परदेशात.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ndtv.com/entertainment/sam-bahadur-box-office-collection-vicky-kaushal-s-film-collects-10-30-crore-on-day-3-4631557|title=Sam Bahadur Box Office Collection Day 3: &quot;Stands On Its Feet Despite A Hurricane Called Animal&quot;|website=NDTV.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20231204090914/https://www.ndtv.com/entertainment/sam-bahadur-box-office-collection-vicky-kaushal-s-film-collects-10-30-crore-on-day-3-4631557|archive-date=4 December 2023|access-date=4 December 2023}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;pv&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.pinkvilla.com/movie/sam-bahadur/box-office|title=Sam Bahadur Box Office Collection|date=20 October 2023|website=[[Pinkvilla]]|language=en|access-date=25 December 2023|archive-date=2023-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20231225050025/https://www.pinkvilla.com/movie/sam-bahadur/box-office|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== प्रशंसा ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! पुरस्कार
! समारंभाची तारीख
! श्रेणी
! प्राप्तकर्ते
! परिणाम
! संदर्भ
|-
| rowspan=&quot;9&quot; | [[फिल्मफेर पुरस्कार]]
| rowspan=&quot;9&quot; | २८ जानेवारी २०२४
| [[फिल्मफेर सर्वोत्तम चित्रपट समीक्षक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट चित्रपट (समीक्षक)]]
| [[मेघना गुलजार]] 
| {{nom}}
| rowspan=&quot;9&quot; |&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/nominations-for-the-69th-hyundai-filmfare-awards-2024-with-gujarat-tourism-full-list-out-63822.html|title=Nominations for the 69th Hyundai Filmfare Awards 2024 with Gujarat Tourism: Full list out|website=filmfare.com|language=en|access-date=21 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/winners-of-the-69th-hyundai-filmfare-awards-2024-with-gujarat-tourism-full-list-out-64104.html|title=Winners of the 69th Hyundai Filmfare Awards 2024 with Gujarat Tourism: Full list out|date=29 January 2024|work=[[Filmfare]]|access-date=30 January 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेता पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट अभिनेता]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[विक्की कौशल|विकी कौशल]] 
|{{Nom}}
|-
| [[फिल्मफेर सर्वोत्तम अभिनेता समीक्षक पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट अभिनेता (समीक्षक)]] 
|{{Nom}}
|-
| [[फिल्मफेर सर्वोत्तम गीतकार पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट गीतकार]]
| &quot;इतनी सी बात&quot; साठी [[गुलजार]] 
|{{Nom}}
|-
| सर्वोत्तम उत्पादन डिझाइन
| सुब्रत चक्रवर्ती आणि अमित रे 
|{{Won}}
|-
| सर्वोत्तम ध्वनी डिझाइन
| कुणाल शर्मा 
|{{Won}}
|-
| सर्वोत्तम पार्श्वभूमी स्कोअर
| केतन सोढा 
|{{Nom}}
|-
| सर्वोत्तम पोशाख डिझाइन
| सचिन लवळेकर, दिव्या गंभीर आणि निधी गंभीर
| {{Won}}
|-
| सर्वोत्तम कृती
| परवेझ शेख
|{{Nom}}
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* {{आय.एम.डी.बी. शीर्षक|10786774}}
* बॉलिवूड हंगामा वर [https://www.bollywoodhungama.com/movie/sam-bahadur/cast/ सॅम बहादुर (चित्रपट)]
[[वर्ग:इ.स. २०२३ मधील हिंदी चित्रपट]]
[[वर्ग:मेघना गुलजार दिग्दर्शित चित्रपट]]</text>
      <sha1>dbkcqwa1o0r7f2uksfuoh5yx4k2itn1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>348552</id>
    <revision>
      <id>2683507</id>
      <parentid>2683020</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T15:29:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28164-57</username>
        <id>182926</id>
      </contributor>
      <origin>2683507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5298" sha1="5frqts07fg3cdcdhqybaz9qv1vg5m2r" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम
| कार्यक्रम = घरोघरी मातीच्या चुली
| चित्र = 
| लोगो_चित्र_शीर्षक = 
| उपशीर्षक = 
| प्रकार = 
| निर्माता = [[आदेश बांदेकर]]
| निर्मिती संस्था = सोहम प्रोडक्शन
| दिग्दर्शक = 
| क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = 
| सूत्रधार =
| विजेते = 
| पंच = 
| आवाज = 
| अभिवाचक = 
| थीम संगीत संगीतकार = 
| शीर्षकगीत = 
| अंतिम संगीत = 
| संगीतकार = 
| कलाकार = [[#कलाकार|खाली पहा]]
| देश = [[भारत]]
| भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]]
| वर्ष संख्या = 
| एपिसोड संख्या = 
| कार्यकारी निर्माता = 
| सुपरवायझिंग निर्माता = 
| असोसिएट निर्माता = 
| सह निर्माता = 
| कथा संकलन = 
| संकलन = 
| स्थळ =  
| कॅमेरा = 
| चालण्याचा वेळ = 
* दररोज संध्या. ७.३० वाजता
* दररोज रात्री १०.३० वाजता (५ जानेवारी २०२६ पासून)
| वाहिनी = [[स्टार प्रवाह]]
| चित्र प्रकार = 
| ध्वनी प्रकार = 
| पहिला भाग = 
| प्रथम प्रसारण = १८ मार्च २०२४
| शेवटचे प्रसारण = चालू
| आधी = बाई तुझा आशीर्वाद
| नंतर = येड लागलं प्रेमाचं
| सारखे = 
}}

'''घरोघरी मातीच्या चुली''' ही [[स्टार प्रवाह]] वाहिनीवर प्रसारित होणारी एक मालिका आहे.

== कलाकार ==
* सुमीत पुसावळे - ऋषिकेश पुरुषोत्तम रणदिवे
* [[रेश्मा शिंदे]] - जानकी कारखानीस / जानकी ऋषिकेश रणदिवे
* [[सविता प्रभुणे]] - सुमित्रा पुरुषोत्तम रणदिवे
* प्रतीक्षा मुणगेकर - ऐश्वर्या सयाजीराव विखे-पाटील / ऐश्वर्या सारंग रणदिवे
* प्रमोद पवार - पुरुषोत्तम रणदिवे (नाना)
* उदय नेने - सारंग पुरुषोत्तम रणदिवे
* आरोही सांबरे - ओवी ऋषिकेश रणदिवे
* आशुतोष पत्की - सौमित्र पुरुषोत्तम रणदिवे
* ऋतुजा कुलकर्णी - अवंतिका सौमित्र रणदिवे
* भक्ती देसाई / धनश्री काडगावकर - शर्वरी पुरुषोत्तम रणदिवे
* सुनील गोडसे - सयाजीराव विखे-पाटील
* [[अमिता खोपकर]] - पार्वती / लता
* [[नयना आपटे]] - सरस्वती
* अक्षय वाघमारे - विक्रांत
* भाग्यश्री दळवी - निकिता
* अश्विनी महांगडे - माया
* कश्यप परुळेकर - मकरंद

== पुनर्निर्मिती ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
! भाषा
! नाव
! वाहिनी
! प्रकाशित
|-
| [[हिंदी]]
| कहानी घर घर की
| [[स्टार प्लस]]
| १६ ऑक्टोबर २००० - ९ ऑक्टोबर २००८
|-
| [[तमिळ]]
| विटुकू वीडू वासापडी
| स्टार विजय
| २२ एप्रिल २०२४ - १५ फेब्रुवारी २०२५
|-
| [[कन्नड]]
| जानकी संसारा
| स्टार सुवर्णा
| ६ मे २०२४ - २१ सप्टेंबर २०२४
|-
| [[तेलुगू]]
| इंतिती रामायणम
| स्टार माँ
| १० जून २०२४ - चालू
|-
| [[मल्याळम]]
| जानकीयुदेयूम अभियुदेयूम वीडू
| एशियानेट
| १७ जून २०२४ - ३१ ऑक्टोबर २०२५
|}

[[वर्ग:स्टार प्रवाह दूरचित्रवाहिनी मालिका]]
[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]]</text>
      <sha1>5frqts07fg3cdcdhqybaz9qv1vg5m2r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मसुदा:उजनी जलाशय</title>
    <ns>118</ns>
    <id>349306</id>
    <revision>
      <id>2683549</id>
      <parentid>2487438</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T04:27:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>अभय नातू ने लेख [[उजनी जलाशय]] वरुन [[मसुदा:उजनी जलाशय]] ला हलविला</comment>
      <origin>2487438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13862" sha1="9cjqd11tsg9l22ery28ng9h95gzqj18" xml:space="preserve">उजनी जलाशयात डिसेंबर ते मार्च च्या दरम्यान समुद्र राघू / रोहित greater flamingo, चाटू Eurasian spoonbill, राज हंस bar-headed goose, आर्ली collared pratincole, चाम ढोक painted stork, कौंच demoiselle crane, and मच्छीघार osprey यांच्यासाराखे आकर्षक पाणपक्षी बघायला येतात. 

पुण्यातील पाषाण रस्त्यावरील मॉडर्न महाविद्यालयाचे प्राचार्य डॉक्टर संजय खरात एक उत्तम दर्जाचे मत्स्य शास्त्रज्ञ आहेत. २०२१ मध्ये खूपच खालावलेल्या परिस्थितीचा प्रत्यक्ष अभ्यास करून त्यांनी तेथील जलचर व मच्छीमार व इतर समाजांबाबत पुढील माहिती संकलित केली आहे: सहयाद्रीच्या रांगांतील भीमाशंकर या पवित्र भूमीतुन सुरू झालेली भीमा नदी आपल्या प्रवाहामध्ये वेगवेगळया छोटया नदयांना सामावून घेते. कुंडली, घोडनदी, इंद्रायणी, भामा, मुळा, मुठा, पवना, बोरी, सीना, भगवती आणि निरा या सर्व नदयांचे पाणी भिगवण तलावामध्ये जमा होते. 

उजनी जलाशयामुळे कुरकुंभ, भिगवण आणि इंदापूर या ठिकाणी खुप मोठे औद्योगिक क्षेत्र विकसित झालेले आहे. या औद्योगिक क्षेत्रामध्ये अन्नधान्य प्रक्रिया करणारे कारखाने तसेच खादयपदार्थ, कागद, औषध निर्मिती असे अनेक उद्यम कार्यरत आहेत. या औद्योगिक क्षेत्रामध्ये संबंधित कारखान्यांचा उत्सर्ग धुद्धीकरणाची प्रक्रिया करून पुढे सोडणे आवश्यक आहे. नियमांचा भंग करत लघुउद्योगातून निर्माण होणारा उत्सर्ग त्यांच्याच परिक्षेत्रात जिरवण्याची उदाहरणे काही निदर्शनास येतात. त्यामुळे त्या परिसरातील विहिरींना रंगीत पाणी आणि विशिष्ठ वास असणारे पाणी असे झाल्याचे निदर्शनास आले होते. शेवटी या औद्योगिक क्षेत्रातील उत्सर्ग भिगवण जलाशयामध्ये येऊन मिळतो. औद्योगिक क्षेत्राबरोबरच या उपनदयांच्या भीमा नदीच्या उपनदयांच्या तीरावर वसलेली शहरं, उपनगरं छोटी मोठी गावे यांचे सांडपाणी काही ठिकाणी प्रक्रिया करून तर काही ठिकाणी प्रक्रिया न करताच नदयांमध्ये सोडले जाते. त्यामुळे या नद्यांतील पाणी प्रदुषित झालेले आहे. या प्रदुषणाची तीव्रता प्रचंड वाढली असून स्थानिक मासेमार खाजगीत बोलताना हे वाढते विषच आहे असे सांगतात. भीमा नदी उजनी धरणात ज्या ठिकाणी प्रवेश करते त्या ठिकाणच्या पाण्याचे जीवशास्त्रीय आणि भौतिक रासायनिक पृथक्करण केले असता धक्कादायक माहिती समोर आलेली आहे. कधी कधी या भागातील पाण्याचा रंग हिरवट ते तांबूस असे झाल्याचे निदर्शनास आले आहे आणि सूक्ष्मजीव विशेषतः बॅक्टेरिया यांची वाढ प्रचंड प्रमाणात झाल्याचे या पाण्यात दिसते. या पाण्यातील ऑक्सिजनचे प्रमाण हे अत्यंत कमी असून येथील BOD (Biological Oxygen Demand) आणि COD (Chemical Oxygen Demand) हा प्रचंड प्रमाणात वाढलेला आहे. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या मानकानुसार नायट्रेटचे प्रमाण १० मिलीग्राम प्रति लिटर असे अपेक्षित असताना या पाण्यामध्ये ८० मिलीग्राम प्रति लिटर एवढे प्रमाण दिसते. तसेच COD ६ मिलीग्राम प्रति लिटर असे असणे अपेक्षित असताना तेसुद्धा ८० मिलीग्राम प्रति लिटर एवढे वाढले आहे. BOD हे २ मिलीग्राम प्रति लिटर असे असणे अपेक्षित असताना ३३ ते ४० मिलीग्राम प्रति लिटर इतके वाढलेले आहे. त्यामुळे या जलाशयामध्ये जीवविविधता ही कमी दिसते. विशेषतः पूर्वी माशांच्या सुमारे ४५ प्रजाती या जलाशयामध्ये सापडत असल्याचा उल्लेख आहे.

उजनी जलाशयातील पाण्याच्या प्रदुषणामुळे विशेषतः जसजसे उन्हाळा वाढू लागतो तसतसे हे प्रदुषणाचे प्रमाण वाढत जाते आणि या जलाशयातील काही भागामध्ये हजारो मासे मृत्युमुखी पडल्याचे निदर्शनास आलेले आहे. या भागातील मच्छीमार बांधवांशी गप्पा मारताना त्यांनीही या पाण्यात उतरण्याची भितीच अलिकडे वाटायला लागली आहे असे उदगार काढलेले आहेत. ब-याचशा मच्छीमारांना त्वचेचे विकार झाल्याचे ते सांगतात. त्याचबरोबर त्या भागातील लोकांना कावीळ, पोलायटीज सारखे आजारही होत असल्याचे सांगितले आहे. २०२१ सालापूर्वी भिगवण जलाशयावर पक्षी निरीक्षणासाठी गेलो असता पाण्याच्या काठाला हजारो लाखो शंख शिंपले मरून पडल्याचे निदर्शनास आले होते. उजनी जलाशय हे पक्षी निरिक्षकांसाठी जसे प्रेक्षणीय स्थळ आहे तसेच जलचर प्राण्यांच्या अभ्यासासाठी सुद्धा ते अत्यंत महत्वाचे ठिकाण आहे.

२०११ ते २०२१ या काळात उजनी जलाशयातील मत्स्य जीवाविषयी अभ्यास केला असता धक्कादायक बाबी समोर आलेल्या आहेत.

१. स्थानिक माशांच्या प्रजाती अत्यंत कमी झाल्या असून त्यांची संख्या सुद्धा ४५ प्रजातींवरून १५ प्रजातींपर्यंत खाली आली आहे. २. रोहु, कटला, मृगल या मत्स्य उत्पादनासाठी एके काळी भिगवण जलाशय हा सुप्रसिद्ध होता. परंतु अलीकडे हे कार्प जातीतले मासे यांची संख्या सुद्धा रोडावलेली आहे. उजनी जलाशयामध्ये कार्प जातीचे बीज सोडले तरी ते विशेष वाढत नाही असे अलिकडे निदर्शनास आले आहे. ३. सध्या उजनी जलाशय हा पिलापी या माशांसाठी सुप्रसिद्ध झालेला आहे. पिलापी हा मासा मुळ भारतीय नसून तो परकीय आहे. त्यामुळे प्रतिकूल परिस्थितीत सुद्धा तो प्रचंड प्रमाणात वाढतो. पिलापी या माशामध्ये वर्षभर विणीचा हंगाम असुन पिलापी माशाची मादी अंडयांची आणि पिल्लांची काळजी घेते. पिलापी हा मासा मूळ भारतीय माशांची अंडी आणि पिल्ले खातो. त्यामुळे स्थानिक मासे नामशेष होत चालले आहे. ४. उजनी जलाशयातील ज्यांच्या जमीनी पाण्याच्या शेजारी आहेत अशा लोकांनी शेततळी तयार करून जलाशयातील पाण्याचा वापर करून कमी कालावधीत जास्त उत्पन्न देणारे आणि वजनाने वाढणारे मासे पाळले जातात. ५. आफ्रिकन मांगूर, पिलापी हे विशेष उल्लेखाने सांगता येतील. पावसाळयामध्ये शेततळे आणि जलाशय एक होत असल्यामुळे शेततळयातील आफ्रिकन मांगूर, पिलापी हे जलाशयात वाढतात आणि त्यामुळे स्थानिक मासे हे अत्यंत कमी प्रमाणात मिळतात. किंबहुना काही प्रजाती या जलाशयातुन नामशेष झाल्या आहेत. वाम, मरळ, शिंगटे, शिंगी, कानोशी, कोळशी, मळी, आफ्रिकन मांगूर, मळी, खवली, आंबळी चालट, शिवना हे मासे पूर्वी प्रंचड प्रमाणात या जलाशयात सापडत होते आता या माशांची संख्या प्रचंड रोडावलेली आहे. यातील कित्येक प्रजाती या जलाशयातुन नामशेष झालेल्या आहेत. 

&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.rajhansprakashan.com/product-details/sahyachala-ani-mee-sahayacal-aanae-ma-eka-paramakahanae|title=सह्याचला आणि मी - एक प्रेमकहाणी by Madhav Gadgil {{!}} माधव गाडगीळ online from original publisher Rajhans Prakashan|website=www.rajhansprakashan.com|url-status=live|access-date=2024-05-14}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=ay8X0AEACAAJ&amp;newbks=0&amp;hl=en|title=A Walk Up the Hill: Living with People and Nature|last=Gadgil|first=Madhav|date=2023-12-19|publisher=India Allen Lane|isbn=978-0-670-09704-3|pages=100-120|language=en}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==

[[वर्ग:सोलापूर जिल्हा]]</text>
      <sha1>9cjqd11tsg9l22ery28ng9h95gzqj18</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आंतरराष्ट्रीय जैवविविधता दिन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>349609</id>
    <revision>
      <id>2683512</id>
      <parentid>2421680</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T16:30:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2683512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4958" sha1="n1or1yztokghndbjvvqpic4xe5dztdz" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''आंतरराष्ट्रीय जैवविविधता दिन''' (किंवा '''जागतिक जैवविविधता दिन''') हा [[जैवविविधता|जैवविविधतेच्या]] समस्यांच्या प्रचारासाठी [[संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्रांनी]] मंजूर केलेला आंतरराष्ट्रीय दिवस आहे.
* हा [[२२ मे]] रोजी आयोजित केला जातो.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.cbd.int/idb/|title=Convention on Biological Diversity (CBD) page for IBD|access-date=April 21, 2011}}&lt;/ref&gt;

जैवविविधतेसाठी आंतरराष्ट्रीय दिवस संयुक्त राष्ट्रांच्या [[शाश्वत विकास ध्येये|शाश्वत विकास उद्दिष्टांच्या]] कक्षेत येतो. आंतरराष्ट्रीय सहकार्याच्या या मोठ्या उपक्रमात, जैवविविधतेचा विषय अनेक भागधारकांसाठी महत्वाचा आहे जसे की; [[शाश्वत शेती|शाश्वत शेती,]]  वाळवंटीकरण, जमिनीचा ऱ्हास, [[दुष्काळ]]; [[पाण्याचा अधिकार|पाणी]] आणि स्वच्छता; आरोग्य आणि [[शाश्वत विकास]]; ऊर्जा विज्ञान, तंत्रज्ञान आणि नवकल्पना, ज्ञानाची देवाणघेवाण आणि क्षमता वाढवणे; शहरी लवचिकता आणि अनुकूलन; शाश्वत वाहतूक; [[जागतिक तापमानवाढ|हवामान बदल]] आणि आपत्ती जोखीम कमी करणे; महासागर आणि समुद्र; जंगले; [[आदिवासी|स्थानिक लोकांसह]] असुरक्षित गटाचे संगोपन; आणि अन्न सुरक्षा.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://docs.google.com/gview?url=http://sustainabledevelopment.un.org/content/documents/1554TST_compendium_issues_briefs_rev1610.pdf&amp;embedded=true|title=Compendium of TST (Technical Support Team) Issues Briefs|website=docs.google.com|access-date=May 21, 2015}}&lt;/ref&gt;

१९९३ मध्ये [[संयुक्त राष्ट्रे आमसभा|संयुक्त राष्ट्रे आमसभेच्या]] दुसऱ्या समितीने त्याची निर्मिती केल्यापासून ते २००० पर्यंत हा दिवस [[२९ डिसेंबर]] रोजी साजरा केला जात असे.&lt;ref name=&quot;RP&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Victor Giurgiu|author-link=Victor Giurgiu|date=Sep 2011|title=Simpozionul &quot;Biodiversitatea pădurilor din România&quot;, dedicat &quot;Zilei Internaționale a Biodiversității&quot;|url=http://www.revistapadurilor.ro/(1)Colectia-pe-ani/(16714)anul-2011/(16738)nr-3-4-2011/(16749)Cronica/(16753)Simpozionul-Biodiversitatea-padurilor-din-Romania-dedicat-Zilei-Internationale-a-Biodiversitatii|journal=[[Revista pădurilor]]|language=ro|volume=126|issue=3–4|pages=104–106|issn=1583-7890|id=16753|archive-url=https://web.archive.org/web/20140522142342/http://www.revistapadurilor.ro/(1)Colectia-pe-ani/(16714)anul-2011/(16738)nr-3-4-2011/(16749)Cronica/(16753)Simpozionul-Biodiversitatea-padurilor-din-Romania-dedicat-Zilei-Internationale-a-Biodiversitatii|archive-date=May 22, 2014|access-date=May 30, 2012}}&lt;/ref&gt; २२ मे १९९२ रोजी रिओ डी जानेरो अर्थ समिट येथे अधिवेशन स्वीकारल्याच्या स्मरणार्थ आणि डिसेंबरच्या उत्तरार्धात येणाऱ्या इतर अनेक सुट्ट्या टाळण्यासाठी ही तारीख बदलण्यात आली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.millenniumassessment.org/en/index.html|title=The Millennium Ecosystem Assessment|access-date=May 22, 2020}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:संयुक्त राष्ट्रे प्रतिवार्षिक दिनपालन]]</text>
      <sha1>n1or1yztokghndbjvvqpic4xe5dztdz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2683513</id>
      <parentid>2683512</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T16:49:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-24679-89|~2026-24679-89]] ([[User talk:~2026-24679-89|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:Dharmadhyaksha|Dharmadhyaksha]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले.</comment>
      <origin>2421680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4956" sha1="tfwvat7elnvr2b1e15m29xgui1xvfez" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''आंतरराष्ट्रीय जैवविविधता दिन''' (किंवा '''जागतिक जैवविविधता दिन''') हा [[जैवविविधता|जैवविविधतेच्या]] समस्यांच्या प्रचारासाठी [[संयुक्त राष्ट्रे|संयुक्त राष्ट्रांनी]] मंजूर केलेला आंतरराष्ट्रीय दिवस आहे. हा [[२२ मे]] रोजी आयोजित केला जातो.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.cbd.int/idb/|title=Convention on Biological Diversity (CBD) page for IBD|access-date=April 21, 2011}}&lt;/ref&gt;

जैवविविधतेसाठी आंतरराष्ट्रीय दिवस संयुक्त राष्ट्रांच्या [[शाश्वत विकास ध्येये|शाश्वत विकास उद्दिष्टांच्या]] कक्षेत येतो. आंतरराष्ट्रीय सहकार्याच्या या मोठ्या उपक्रमात, जैवविविधतेचा विषय अनेक भागधारकांसाठी महत्वाचा आहे जसे की; [[शाश्वत शेती|शाश्वत शेती,]]  वाळवंटीकरण, जमिनीचा ऱ्हास, [[दुष्काळ]]; [[पाण्याचा अधिकार|पाणी]] आणि स्वच्छता; आरोग्य आणि [[शाश्वत विकास]]; ऊर्जा विज्ञान, तंत्रज्ञान आणि नवकल्पना, ज्ञानाची देवाणघेवाण आणि क्षमता वाढवणे; शहरी लवचिकता आणि अनुकूलन; शाश्वत वाहतूक; [[जागतिक तापमानवाढ|हवामान बदल]] आणि आपत्ती जोखीम कमी करणे; महासागर आणि समुद्र; जंगले; [[आदिवासी|स्थानिक लोकांसह]] असुरक्षित गटाचे संगोपन; आणि अन्न सुरक्षा.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://docs.google.com/gview?url=http://sustainabledevelopment.un.org/content/documents/1554TST_compendium_issues_briefs_rev1610.pdf&amp;embedded=true|title=Compendium of TST (Technical Support Team) Issues Briefs|website=docs.google.com|access-date=May 21, 2015}}&lt;/ref&gt;

१९९३ मध्ये [[संयुक्त राष्ट्रे आमसभा|संयुक्त राष्ट्रे आमसभेच्या]] दुसऱ्या समितीने त्याची निर्मिती केल्यापासून ते २००० पर्यंत हा दिवस [[२९ डिसेंबर]] रोजी साजरा केला जात असे.&lt;ref name=&quot;RP&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Victor Giurgiu|author-link=Victor Giurgiu|date=Sep 2011|title=Simpozionul &quot;Biodiversitatea pădurilor din România&quot;, dedicat &quot;Zilei Internaționale a Biodiversității&quot;|url=http://www.revistapadurilor.ro/(1)Colectia-pe-ani/(16714)anul-2011/(16738)nr-3-4-2011/(16749)Cronica/(16753)Simpozionul-Biodiversitatea-padurilor-din-Romania-dedicat-Zilei-Internationale-a-Biodiversitatii|journal=[[Revista pădurilor]]|language=ro|volume=126|issue=3–4|pages=104–106|issn=1583-7890|id=16753|archive-url=https://web.archive.org/web/20140522142342/http://www.revistapadurilor.ro/(1)Colectia-pe-ani/(16714)anul-2011/(16738)nr-3-4-2011/(16749)Cronica/(16753)Simpozionul-Biodiversitatea-padurilor-din-Romania-dedicat-Zilei-Internationale-a-Biodiversitatii|archive-date=May 22, 2014|access-date=May 30, 2012}}&lt;/ref&gt; २२ मे १९९२ रोजी रिओ डी जानेरो अर्थ समिट येथे अधिवेशन स्वीकारल्याच्या स्मरणार्थ आणि डिसेंबरच्या उत्तरार्धात येणाऱ्या इतर अनेक सुट्ट्या टाळण्यासाठी ही तारीख बदलण्यात आली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.millenniumassessment.org/en/index.html|title=The Millennium Ecosystem Assessment|access-date=May 22, 2020}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:संयुक्त राष्ट्रे प्रतिवार्षिक दिनपालन]]</text>
      <sha1>tfwvat7elnvr2b1e15m29xgui1xvfez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सौदी अरेबियन ग्रांप्री</title>
    <ns>0</ns>
    <id>349943</id>
    <revision>
      <id>2683501</id>
      <parentid>2598454</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T15:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2683501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9970" sha1="0mig0k3lgtof3g9nmtm41y6lr52pzjr" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट फॉर्म्युला वन शर्यत
| देश = सौदी अरेबिया
| शर्यत_नाव = सौदी अरेबियन ग्रांप्री
| सर्किट = [[जेद्दा कॉर्निश सर्किट]]&lt;br /&gt;जेद्दा, सौदी अरेबिया
| सर्किट_चित्र = Jeddah Street Circuit 2021.svg
| Image_size = 
| फेऱ्या = ५०
| सर्किट_ची_लांबी_कि.मी. = ६.१७४
| सर्किट_ची_लांबी_मैल = ३.८३६
| शर्यत_लांबी_कि.मी. = ३०८.४५०
| शर्यत_लांबी_मैल = १९१.६६२
| आजपर्यंत_झालेल्या_शर्यती = 4
| पहिली_शर्यत = २०२१
| शेवटची_शर्यत =
| सर्वाधिक_विजय_चालक ={{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] (२)
| सर्वाधिक_विजय_संघ = {{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] (३)
| मागिल_शर्यत = २०२४
| पोल_चालक = {{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| पोल_संघ = [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]]
| पोल_वेळ = १:२७.४७२
| पहिला_चालक = {{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| पहिला_संघ = [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]]
| पहिला_चालक_वेळ = १:२०:४३.२७३
| दुसरा_चालक = {{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
| दुसरा_संघ = [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]]
| दुसरा_चालक_वेळ = +१३.६४३
| तिसरा_चालक = {{flagicon|MON}} [[शार्ल लक्लेर]]
| तिसरा_संघ = [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| तिसरा_चालक_वेळ = +१८.६३९
| सर्वात_जलद_फेरी_चालक = {{flagicon|MON}} [[शार्ल लक्लेर]]
| सर्वात_जलद_फेरी_संघ  = [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| सर्वात_जलद_फेरी      = १:३१.६३२
}}
'''सौदी अरेबियन ग्रांप्री''' ({{lang-en|Saudi Arabian Grand Prix}}) ही [[फॉर्म्युला वन]] ह्या [[मोटार वाहन|कार]] शर्यतीच्या सर्वोच्च श्रेणीमधील एक शर्यत आहे. ही शर्यत [[सौदी अरेबिया]] देशाच्या [[जेद्दा]] शहरामधील [[जेद्दा कॉर्निश सर्किट]] ह्या ट्रॅकवर दरवर्षी भरवली जाते.

==सर्किट==
===जेद्दा कॉर्निश सर्किट===

== विजेते ==
===वारंवार विजेते चालक===
'''''ठळक दर्शवलेले''' चालक फॉर्म्युला वनच्या चालु हंगामात भाग घेत आहेत.''&lt;br /&gt;
''&lt;span style=&quot;background-color:#ffcccc&quot;&gt;गुलाबी&lt;/span&gt; दर्शवलेली शर्यत, फॉर्म्युला वनची शर्यत नाही आहे.''

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! एकूण विजय
! चालक
! शर्यत
|-
! २
| {{flagicon|NED}} '''[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]'''
| [[२०२२ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|२०२२]], [[२०२४ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|२०२४]]
|-
!colspan=3|संदर्भ:&lt;ref name=&quot;SaudiArabiaस्टॅट्स एफ वन डॉट कॉम&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=सौदी अरेबिया - Wins|दुवा=https://www.statsf1.com/en/grand-prix-saudi-arabia-chv.aspx|प्रकाशक=स्टॅट्स एफ वन डॉट कॉम|दिनांक=२२ मार्च २०२३|}}&lt;/ref&gt;
|}

===वारंवार विजेते कारनिर्माता===
'''''ठळक दर्शवलेले''' कारनिर्माता फॉर्म्युला वनच्या चालु हंगामात भाग घेत आहेत.''&lt;br /&gt;
''&lt;span style=&quot;background-color:#ffcccc&quot;&gt;गुलाबी&lt;/span&gt; दर्शवलेली शर्यत, फॉर्म्युला वनची शर्यत नाही आहे.''

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! एकूण विजय
! विजेता कारनिर्माता
! शर्यत
|-
! ३
| {{flagicon|AUT}} '''[[रेड बुल रेसिंग]]'''
| [[२०२२ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|२०२२]], [[२०२३ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|२०२३]], [[२०२४ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|२०२४]]
|-
!colspan=4|संदर्भ:&lt;ref name=&quot;SaudiArabiaस्टॅट्स एफ वन डॉट कॉम&quot;/&gt;
|}

===वारंवार विजेते इंजिन निर्माता===
'''''ठळक दर्शवलेले''' इंजिन निर्माता फॉर्म्युला वनच्या चालु हंगामात भाग घेत आहेत.''&lt;br /&gt;
''&lt;span style=&quot;background-color:#ffcccc&quot;&gt;गुलाबी&lt;/span&gt; दर्शवलेली शर्यत, फॉर्म्युला वनची शर्यत नाही आहे.''

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! एकूण विजय
! विजेता इंजिन निर्माता
! शर्यत
|-
! २
| {{flagicon|JPN}} '''[[होंडा आर.बी.पी.टी.]]'''
| [[२०२३ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|२०२३]], [[२०२४ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|२०२४]]
|-
!colspan=3|संदर्भ:&lt;ref name=&quot;SaudiArabiaस्टॅट्स एफ वन डॉट कॉम&quot;/&gt;
|}

===हंगामानुसार विजेते===
''&lt;span style=&quot;background-color:#ffcccc&quot;&gt;गुलाबी&lt;/span&gt; दर्शवलेली शर्यत, फॉर्म्युला वनची शर्यत नाही आहे.''

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! हंगाम
! रेस चालक 
! विजेता कारनिर्माता
! सर्किट
! माहिती
|-
! {{एफ.१|२०२१}}
| {{flagicon|GBR}} [[लुइस हॅमिल्टन]]
| [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| rowspan=&quot;4&quot;|जेद्दा कॉर्निश सर्किट
| [[२०२१ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! {{एफ.१|२०२२}}
| {{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]]
| [[२०२२ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! {{एफ.१|२०२३}}
| {{flagicon|MEX}} [[सर्गिओ पेरेझ]]
| [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]]
| [[२०२३ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! {{एफ.१|२०२४}}
| {{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]]
| [[२०२४ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
!colspan=5|संदर्भ:&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=सौदी अरेबियन Grand Prix|दुवा=https://www.chicanef1.com/indiv.pl?name=Saudi%20Arabian%20GP&amp;type=O|प्रकाशक=Chicaneएफ.१|दिनांक=८ डिसेंबर २०२१|5=|accessdate=2024-05-31|archive-date=2021-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20211209195052/https://www.chicanef1.com/indiv.pl?name=Saudi%20Arabian%20GP&amp;type=O|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}

== हे सुद्धा पहा ==
# [[फॉर्म्युला वन]]
# {{फॉर्म्युला वन सद्य हंगाम (शिर्षक)}}
# [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन चालक यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
# [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{फॉर्म्युला वन सद्य हंगाम}}
{{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}}

[[वर्ग:फॉर्म्युला वन ग्रांप्री]]
[[वर्ग:सौदी अरेबियन ग्रांप्री]]</text>
      <sha1>0mig0k3lgtof3g9nmtm41y6lr52pzjr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मुरांबा (मालिका)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>357738</id>
    <revision>
      <id>2683506</id>
      <parentid>2654552</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T15:23:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28164-57</username>
        <id>182926</id>
      </contributor>
      <origin>2683506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4621" sha1="agxb0ydcqkxuo9p3sns5gdq4v9k3xct" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम
| कार्यक्रम = मुरांबा
| चित्र = 
| लोगो_चित्र_शीर्षक = 
| उपशीर्षक = 
| प्रकार = 
| निर्माता = सुझाना घई
| निर्मिती संस्था = पॅनोरमा एंटरटेनमेंट 
| दिग्दर्शक = सुशांत पोळ
| क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = 
| सूत्रधार =
| विजेते = 
| पंच = 
| आवाज = 
| अभिवाचक = 
| थीम संगीतसंगीतकार = 
| शीर्षकगीत = 
| अंतिम संगीत = 
| संगीतकार = [[निलेश मोहरीर]]
| कलाकार = [[#कलाकार|खाली पहा]]
| देश = [[भारत]]
| भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]]
| वर्ष संख्या =
| एपिसोड संख्या = 
| कार्यकारी निर्माता = 
| सुपरवायझिंग निर्माता = 
| असोसिएट निर्माता = 
| सह निर्माता = 
| कथा संकलन = 
| संकलन = 
| स्थळ = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]]
| कॅमेरा = 
| चालण्याचा वेळ = 
* दररोज दुपारी १.३० वाजता
* दररोज दुपारी ३ वाजता (११ मे २०२६ पासून)
| वाहिनी = [[स्टार प्रवाह]]
| चित्र प्रकार = 
| ध्वनी प्रकार = 
| पहिला भाग = 
| प्रथम प्रसारण = १४ फेब्रुवारी २०२२
| शेवटचे प्रसारण = चालू
| आधी = तुझ्या सोबतीने
| नंतर = 
| सारखे = 
}}

'''मुरांबा''' ही [[स्टार प्रवाह]] वाहिनीवर प्रसारित होणारी एक मालिका आहे.

== कलाकार ==
* [[शशांक केतकर]] - अक्षय शशिकांत मुकादम
* शिवानी मुंढेकर - रमा अक्षय मुकादम /रमा कर्णिक
* आरंभी उबाळे - आरोही अक्षय मुकादम
* निशाणी बोरुले - रेवा अभिषेक मुकादम
* [[सुलेखा तळवलकर]] - सीमा शशिकांत मुकादम
* [[अभिजीत चव्हाण]] - शशिकांत मुकादम
* प्रतिमा कुलकर्णी - पार्वती मुकादम
* आशिष जोशी - अभिषेक रमाकांत मुकादम
* शाश्वती पिंपळीकर / काजल काटे - आरती अभिषेक मुकादम
* विपुल साळुंखे - आनंद शशिकांत मुकादम
* स्मिता शेवाळे / मीरा सारंग - जान्हवी आनंद मुकादम
* विश्वास नवरे - रमाकांत मुकादम
* पौर्णिमा अहिरे - मंगल
* आशय कुलकर्णी - अथर्व
* सुविधा देसाई - नयना

== पुनर्निर्मिती ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! भाषा
! नाव
! वाहिनी
! प्रकाशित
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| [[हिंदी]]
| सुहानी सी एक लडकी
| rowspan=&quot;2&quot;| [[स्टार प्लस]]
| ९ जून २०१४ - २१ मे २०१७
|-
| मीठा खट्टा प्यार हमारा
| २४ एप्रिल - १० जुलै २०२४
|-
| [[तमिळ]]
| कन्मणी अनुबूदन
| स्टार विजय
| १६ सप्टेंबर २०२४ - चालू
|}

[[वर्ग:स्टार प्रवाह दूरचित्रवाहिनी मालिका]]
[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]]
[[वर्ग:दीर्घकालीन मराठी मालिका]]</text>
      <sha1>agxb0ydcqkxuo9p3sns5gdq4v9k3xct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>तुला जपणार आहे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>358116</id>
    <revision>
      <id>2683500</id>
      <parentid>2678207</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T15:13:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28164-57</username>
        <id>182926</id>
      </contributor>
      <comment>/* कलाकार */</comment>
      <origin>2683500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4953" sha1="tha1ea69s3qxy2qaoe7l7tel8gl5qc9" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम
| कार्यक्रम = तुला जपणार आहे
| चित्र = Tula Japnar Aahe.jpg
| लोगो_चित्र_शीर्षक = 
| उपशीर्षक = 
| प्रकार = 
| निर्माता = विद्याधर पाठारे
| निर्मिती संस्था = आयरिस प्रोडक्शन
| दिग्दर्शक = 
| क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = 
| सूत्रधार = 
| कलाकार = [[#कलाकार|खाली पहा]]
| पंच = 
| आवाज = 
| अभिवाचक = 
| थीम संगीत संगीतकार = 
| शीर्षकगीत = 
| अंतिम संगीत = 
| संगीतकार = 
| देश = [[भारत]]
| भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]]
| वर्ष संख्या = 
| एपिसोड संख्या = 
| कार्यकारी निर्माता = 
| सुपरवायझिंग निर्माता = 
| असोसिएट निर्माता = 
| सह निर्माता = 
| कथा संकलन = 
| संकलन = 
| स्थळ = 
| कॅमेरा = 
| चालण्याचा वेळ = * सोमवार ते शनिवार रात्री १०.३० वाजता
* सोमवार ते शनिवार रात्री ११ वाजता (१३ एप्रिल २०२६ पासून)
| वाहिनी = [[झी मराठी]]
| चित्र प्रकार = 
| ध्वनी प्रकार = 
| पहिला भाग = 
| प्रथम प्रसारण = १७ फेब्रुवारी २०२५
| शेवटचे प्रसारण = चालू
| आधी = [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| नंतर = 
| सारखे = 
}}

'''तुला जपणार आहे''' ही [[झी मराठी]] वाहिनीवर प्रसारित होणारी एक मालिका आहे. या मालिकेची मूळ कथा [[झी कन्नडा]]वरील ना निन्ना बिडलारे या कन्नड मालिकेवर आधारित आहे.{{संदर्भ हवा}}

== कलाकार ==
* प्रतीक्षा शिवणकर - अंबिका अथर्व रामपुरे / राधा शिवनाथ गुरव
* नीरज गोस्वामी - अथर्व दादासाहेब रामपुरे
* महिमा म्हात्रे - मीरा शिवनाथ गुरव / मीरा अथर्व रामपुरे
* आधिकी कसबे - वेदा अथर्व रामपुरे
* शर्वरी लोहोकरे - मंजिरी दादासाहेब रामपुरे
* मिलिंद फाटक - दादासाहेब रामपुरे
* तनिष्का विशे - अनन्या दादासाहेब रामपुरे
* अभय खडापकर - नागनाथ विश्वनाथ गुरव
* सिद्धिरुपा करमरकर - शैलजा नागनाथ गुरव
* मुग्धा गोडबोले - देवयानी शिवनाथ गुरव
* [[मनोज कोल्हटकर]] - शिवनाथ विश्वनाथ गुरव
* [[पौर्णिमा तळवलकर]] - नर्मदा रामपुरे
* निलेश रानडे - दामोदर
* चेतन गुरव - अजित
* ऋचा गायकवाड - माया
* अमोल बावडेकर - रंगराज
* संदेश उपशाम - मदन
* अमीर तडवळकर - पिऱ्या
* स्वाती बोवळेकर
* [[उज्ज्वला जोग]]

== पुनर्निर्मिती ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
! भाषा
! नाव
! वाहिनी
! प्रकाशित
|-
| [[कन्नड]]
| ना निन्ना बिडलारे
| [[झी कन्नडा]]
| २७ जानेवारी २०२५ - चालू
|}

== बाह्य दुवे ==
{{झी मराठी रात्री १०.३०च्या मालिका}}
{{झी मराठी रात्री ११च्या मालिका}}

[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]]
[[वर्ग:झी मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]]</text>
      <sha1>tha1ea69s3qxy2qaoe7l7tel8gl5qc9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>तमिळनाडू शासन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>360092</id>
    <revision>
      <id>2683497</id>
      <parentid>2591486</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T14:40:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>685</id>
      </contributor>
      <comment>TamilNadu_Logo.svg या चित्राऐवजी Seal_of_Tamil_Nadu.svg चित्र वापरले.</comment>
      <origin>2683497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22400" sha1="8b0jakv6rc39b2boeb1nu8ch8owam02" xml:space="preserve">{{infobox
|title = तमिळनाडू शासन
|headerstyle = vertical-align:middle;background-color:#efefef;
|image1 = [[चित्र:Seal of Tamil Nadu.svg|200px]]
|image2=[[File:Flag of India.svg|100px]]
|caption1= तमिळनाडूचे राज्यचिन्ह
|caption2= [[भारताचा ध्वज]]
|label1 = स्थापना
|data1 = १९६९ 
|label2 = देश
|data2 = '''[[भारतीय गणराज्य]]'''
|label3 = संकेतस्थळ  
|data3 = '''{{URL|https://www.tn.gov.in}}'''
|label7 = स्थान
|data7 = '''[[फोर्ट सेंट जॉर्ज (चेन्नई)|फोर्ट सेंट जॉर्ज]], [[चेन्नई]]'''
|header8 = [[विधिमंडळ]]
|label9 = [[विधिमंडळ]]
|data9 = '''तमिळनाडू विधिमंडळ'''
|label10 = सभागृह
|data10 = '''[[तमिळनाडू विधानसभा]]'''
|label18 = [[तमिळनाडू विधानसभा अध्यक्ष|अध्यक्ष]]
}} 

'''तमिळनाडू शासन''' ([[तमिळ भाषा|तमिळ]] : ''தமிழ்நாடு அரசு'', [[आंतरराष्ट्रीय ध्वन्यात्मक वर्णमाला|IPA]] : [t̪əmɪɻnɑːɖʉ əɾəsʉ]) ही भारताच्या [[तमिळनाडू]] [[भारताची राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेश|राज्याच्या]] कारभारासाठी जबाबदार असलेली प्रशासकीय संस्था आहे. [[चेन्नई]] शहर या राज्याची राजधानी आहे आणि येथे राज्य कार्यकारिणी, विधिमंडळ आणि न्यायपालिका प्रमुख असतात.

[[भारताचे संविधान|भारतीय राज्यघटनेनुसार]], विधितः कार्यकारी अधिकार [[भारतामधील राज्यांचे राज्यपाल|राज्यपालांकडे]] आहे, पण या अधिकाराचा वापर केवळ मुख्यमंत्री, आणि [[केंद्रीय मंत्रिमंडळ|मंत्रिमंडळाद्वारे]] किंवा त्यांच्या सल्ल्यानुसारच केला जातो. [[तमिळनाडू विधानसभा|तमिळनाडू विधानसभेच्या]] निवडणुकांनंतर, [[तमिळनाडूचे राज्यपाल|राज्याचे राज्यपाल]] सहसा बहुमत असलेल्या पक्षाला (किंवा युतीला) सरकार स्थापन करण्यासाठी आमंत्रित करतात. राज्यपाल मुख्यमंत्र्यांची नियुक्ती करतो, ज्यांच्या [[केंद्रीय मंत्रिमंडळ|मंत्री परिषदेकडे]] एकत्रितपणे विधानसभेची जबाबदारी असते.

नवीन विधानसभा निवडण्यासाठी दर पाच वर्षांनी विधानसभेच्या निवडणुका घेतल्या जातात, जोपर्यंत सरकारवर अविश्वासाचा ठराव यशस्वी होत नाही किंवा विधानसभेत स्नॅप निवडणुकीसाठी दोन तृतीयांश मतदान होत नाही, अशा परिस्थितीत निवडणूक लवकर होऊ शकते. तमिळनाडूची विधानसभा १९८६ पर्यंत [[द्विसदनी कायदेमंडळ|द्विसदनीय]] होती, यानंतर या सभेत [[एकसदनी कायदेमंडळ]] झाले. न्यायपालिका शाखेचे नेतृत्व [[भारतामधील उच्च न्यायालयांची यादी|उच्च न्यायालयाचे]] ([[मद्रास उच्च न्यायालय]]) [[भारतातील सद्य मुख्य न्यायाधीशांची यादी|मुख्य न्यायाधीश]] करतात.

== कार्यकारी ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float:right; margin-left:1em&quot;
|+प्रशासकीय अधिकारी
! शीर्षक
! नाव
|-
| [[तमिळनाडूचे राज्यपाल|राज्यपाल]]
| [[रवींद्र नारायण रवी]] &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/r-n-ravis-appointment-as-governor-triggers-mixed-reactions-in-tamil-nadu/articleshow/86120566.cms|title=R. N. Ravi is new Governor of Tamil Nadu|date=11 September 2021|work=The Times of India|access-date=13 September 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[तमिळनाडूचे मुख्यमंत्री|मुख्यमंत्री]]
| [[एम.के. स्टॅलिन]] &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/mk-stalin-sworn-in-as-chief-minister-of-tamil-nadu/article34504106.ece|title=MK Stalin sworn in as Chief Minister of Tamil Nadu|date=7 May 2021|work=द हिंदू|access-date=23 June 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[मद्रास उच्च न्यायालय|सरन्यायाधीश]]
| केआर श्रीराम &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/justice-shriram-kalpathi-rajendran-sworn-in-as-chief-justice-of-madras-high-court/article68689507.ece|title=Justice K.R. Shriram sworn in as Chief Justice of Madras High Court|date=27 September 2024|work=द हिंदू|access-date=27 September 2024}}&lt;/ref&gt;
|}
[[भारतामधील राज्यांचे राज्यपाल|राज्यपाल]] हे राज्याचे विधितः [[भारताचे संविधान|संविधानिक]] प्रमुख आहेत तर [[मुख्यमंत्री]] वास्तविक मुख्य कार्यकारी आहेत. राज्यपालाची नियुक्ती [[भारताचे राष्ट्रपती]] करतात. [[तमिळनाडू विधानसभा|तमिळनाडू विधानसभेच्या]] निवडणुकांनंतर, [[तमिळनाडूचे राज्यपाल|राज्याचे राज्यपाल]] सहसा बहुमत असलेल्या पक्षाला (किंवा युती) सरकार स्थापन करण्यासाठी आमंत्रित करतात. राज्यपाल मुख्यमंत्र्यांची नियुक्ती करतो, ज्यांच्या [[केंद्रीय मंत्रिमंडळ|मंत्री परिषदेकडे]] एकत्रितपणे विधानसभेची जबाबदारी असते. विधानसभेचा विश्वास असल्यास मुख्यमंत्र्यांचा कार्यकाळ हा पाच वर्षांचा असतो आणि त्याला मुदतीची मर्यादा नसते.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=Introduction to the Constitution of India|last=Durga Das Basu|publisher=LexisNexis Butterworths Wadhwa|year=1960|isbn=978-81-8038-559-9|pages=241–245}}&lt;/ref&gt; [[चेन्नई]] ही राज्याची राजधानी आहे आणि येथे राज्य कार्यकारिणी, [[विधिमंडळ]] आणि न्यायपालिका प्रमुख असतात.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.britannica.com/place/Tamil-Nadu|title=Tamil Nadu|publisher=Britannica|access-date=1 December 2023}}&lt;/ref&gt;

== विधिमंडळ ==
[[तमिळनाडू विधानसभा|तमिळनाडू विधानसभेत]] [[लोकशाही]] [[भारतामधील निवडणुका|पद्धतीने]] निवडून आलेल्या २३४ [[आमदार|सदस्यांचा]] समावेश आहे. विधानसभेची सध्याची जागा [[चेन्नई|चेन्नईमधील]] [[फोर्ट सेंट जॉर्ज (चेन्नई)|फोर्ट सेंट जॉर्ज]] येथे आहे. सार्वत्रिक प्रौढ मताधिकाराच्या आधारावर विधानसभेची पहिली निवडणूक जानेवारी १९५२ साली झाली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.assembly.tn.gov.in/archive/Resumes/review_01assly/ch01.pdf|title=1952 Election|access-date=12 February 2013}}&lt;/ref&gt; तामिळनाडू विधान परिषद १९८६ पर्यंत [[द्विसदनी कायदेमंडळ|द्विसदनीय]] होती, आणि [[तमिळनाडू विधान परिषद|तमिळनाडू विधान परिषद]] रद्द झाल्यानंतर येथे [[एकसदनी कायदेमंडळ|एकसदनी विधानमंडळ]] झाले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://assembly.tn.gov.in/history/statelegislature.php|title=The State Legislature–Origin and Evolution|publisher=Government of Tamil Nadu|access-date=1 February 2023}}&lt;/ref&gt; कायदेमंडळाने मंजूर केलेल्या कोणत्याही [[विधेयक|विधेयकाला]] कायदा होण्यापूर्वी राज्यपालांची संमती आवश्यक असते.

== न्यायव्यवस्था ==
[[मद्रास उच्च न्यायालय]] २६ जून १८६२ मध्ये स्थापित झाले आणि या राज्यातील सर्व नागरी आणि गुन्हेगारी न्यायालयांवर नियंत्रण असलेली राज्याची सर्वोच्च न्यायिक प्राधिकरण आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hcmadras.tn.nic.in/mashist.html|title=History of Madras High Court|website=Madras High Court|access-date=1 January 2023}}&lt;/ref&gt; या उच्च न्यायालयाचे नेतृत्व मुख्य न्यायाधीश करतात. [[कलपती राजेंद्रन श्रीराम]] हे तामिळनाडूचे सद्य मुख्य न्यायाधीश आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.hcmadras.tn.nic.in/cjhc.html|title=Madras High Court - Profile of Chief Justice|website=Madras High Court|access-date=26 November 2021}}&lt;/ref&gt; हे न्यायालय चेन्नईमध्ये स्थित आहे आणि २००४ पासून मदुराई येथे खंडपीठ एक आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hcmadras.tn.nic.in/mduhist.html|title=History of Madras High Court, Madurai bench|website=Madras High Court|access-date=1 January 2023}}&lt;/ref&gt;

== प्रशासकीय विभाग ==
[[चित्र:Tamil_Nadu_districts_map.svg|इवलेसे|[[तमिळनाडूमधील जिल्हे]]]]
[[भारताची जनगणना २०११|२०११ च्या जनगणनेनुसार]], तमिळनाडू हे ७.२१ कोटी लोकसंख्येसह भारतातील [[भारतीय राज्ये व केंद्रशासित प्रदेशांची लोकसंख्येनुसार सूची|सातवे सर्वाधिक लोकसंख्या असलेले राज्य]] आहे.&lt;ref&gt;{{Cite report|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/PCA_Highlights/pca_highlights_file/India/Chapter-1.pdf|title=Population and decadal change by residence|page=2|access-date=1 December 2023}}&lt;/ref&gt; हे राज्य १,३०,०५८ चौरस किमी क्षेत्र व्यापते आणि [[भारतीय राज्य आणि केंद्रशासित प्रदेशांची क्षेत्रफळानुसार यादी|क्षेत्रफळानुसार भारताचे दहावे मोठे राज्य]] आहे. हे राज्य ३८ [[तमिळनाडूमधील जिल्हे|जिल्ह्यांमध्ये]] विभागले गेले आहे, त्यातील प्रत्येक जिल्ह्याचे प्रशासित [[जिल्हाधिकारी|जिल्हाधिकाऱ्याद्वारे]] केले जाते, जो तमिळनाडू सरकारने जिल्ह्यासाठी नियुक्त केलेला [[भारतीय प्रशासकीय सेवा|भारतीय प्रशासकीय सेवेचा]] अधिकारी असतो. महसूल प्रशासनासाठी, महसूल विभागीय अधिकारी द्वारे प्रशासित ८७ महसूल विभागांमध्ये जिल्ह्यांचे उपविभाजन केले जाते ज्यात [[तहसीलदार|तहसीलदारांद्वारे]] प्रशासित ३१० [[तालुका|तालुक्यांचा]] समावेश असतो.&lt;ref name=&quot;AS&quot; /&gt; तालुके १,३४९ महसुली गटांमध्ये विभागले गेले आहेत ज्याला ''फिरका'' म्हणतात ज्यात १७,६८० महसुली गावांचा समावेश आहे. &lt;ref name=&quot;AS&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.tn.gov.in/government|title=Government units, Tamil Nadu|publisher=Government of Tamil Nadu|access-date=1 January 2023}}&lt;/ref&gt;

२०२४ मध्ये, स्थानिक प्रशासनामध्ये १५  [[भारतातील महानगरपालिका|महानगरपालिका]], १२१ [[नगरपालिका]] आणि ५२८ नगर पंचायती आणि ३८५ पंचायत संघ आणि १२,६१८ ग्रामपंचायतींचा समावेश आहे, ज्या ग्राम प्रशासकीय अधिकारी (VAO) द्वारे प्रशासित आहेत.&lt;ref name=&quot;LG&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AS&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite report|url=https://mospi.gov.in/sites/default/files/Statistical_year_book_india_chapters/ch42.pdf|title=Statistical year book of India|publisher=Government of India|page=1|access-date=1 January 2023}}&lt;/ref&gt; १६८८ मध्ये स्थापन झालेली [[चेन्नई महानगरपालिका]] ही जगातील दुसरी  सर्वात जुनी आणि तमिळमधील सर्वात जुनी महानगर पालिका आहे. नवीन प्रशासकीय एकक म्हणून नगर पंचायती स्थापन करणारे तामिळनाडू हे पहिले राज्य होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.tn.gov.in/dtp/introduction.htm|title=Town panchayats|publisher=Government of Tamil Nadu|access-date=1 January 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LG&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://knowindia.india.gov.in/profile/local-government.php|title=Local Government|publisher=Government of India|page=1|access-date=1 January 2023}}&lt;/ref&gt;

== विभाग ==
राज्य सरकारचा कारभार विविध सचिवालय विभागांमार्फत चालतो. प्रत्येक विभागात सरकारचा एक सचिव असतो, जो विभागाचा अधिकृत प्रमुख असतो आणि मुख्य सचिव सचिवालय आणि कर्मचाऱ्यांवर नियंत्रण ठेवतो. विभागांमध्ये आणखी उपविभाग आहेत जे विविध उपक्रम आणि मंडळे नियंत्रित करू शकतात. राज्यात असे ४३ विभाग आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.tn.gov.in/department|title=List of Departments|publisher=Government of Tamil Nadu|access-date=1 December 2023}}&lt;/ref&gt;

== बोधचिन्ह ==
राज्य चिन्हाची रचना १९४९ मध्ये करण्यात आली होती आणि त्यात अशोकच्या सिंहाची राजधानी आहे, दोन्ही बाजूला [[भारताचा ध्वज|भारतीय ध्वजाच्या]] आणि पार्श्वभूमीवत [[मंदिर|हिंदू मंदिराच्या]] ''गोपुरमची'' प्रतिमा आहे. चिन्हाच्या च्या काठाच्या भोवती [[तमिळ भाषा|तमिळ भाषेतील]] दोन शिलालेख आहेत. शीर्षस्थानी  तामिळ भाषेत ''தமிழ் நாடு அரசு'' ('तमिळनाडू शासन') लिहिलेले आहे. तळाशी [[भारताचे राष्ट्रचिन्ह|भारतीय राष्ट्रचिन्हातील]] &quot;[[सत्यमेव जयते]]&quot; या वाक्यावरून प्रेरणा घेत तामिळ भाषेत வாய்மையே வெல்லும் ('सत्याचाच विजय होतो') असे लिहिलेले आहे. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/madurai/Which-Tamil-Nadu-temple-is-the-state-emblem/articleshow/55285143.cms|title=Which Tamil Nadu temple is the state emblem?|date=7 November 2016|website=The Times of India|access-date=20 January 2018}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%&quot;
|+तमिळनाडूची चिन्हे&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://wiienvis.nic.in/KidsCentre/state_symbols_india_8411.aspx|title=State Symbols of India|publisher=Ministry of Environment, Forests &amp; Climate Change, Government of India|access-date=30 August 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://tnbb.tn.gov.in/state-symbol.php|title=Symbols of Tamil Nadu|publisher=Government of Tamil Nadu|access-date=12 August 2023|archive-date=2024-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20240331152841/https://tnbb.tn.gov.in/state-symbol.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
! प्रकार
! प्रतीक
! प्रतिमा
|-
! राज्य प्राणी
| निलगिरी ताहर (''निलगिरित्रगस हायलोक्रियस'')
|[[चित्र:Nilgiri_tahr_(Nilgiritragus_hylocrius)_female_head.jpg|मध्यवर्ती|80x80अंश]]
|-
! राज्य पक्षी
| [[पाचू कवडा]] (''चॅल्कोफॅप्स इंडिका'')
|[[चित्र:Emerald_Dove_(Chalcophaps_indica_indica).jpg|मध्यवर्ती|80x80अंश]]
|-
! राज्य फुलपाखरू
| तमिळ येओमन (''सिरोक्रोआ थाईस'')
|[[चित्र:Tamil_Yeoman.jpg|मध्यवर्ती|80x80अंश]]
|-
! राज्य फूल
| ग्लोरी लिली (''ग्लोरिओसा सुपरबा'')
|[[चित्र:Gloriosa_superba_1.jpg|मध्यवर्ती|80x80अंश]]
|-
! राज्य फळ
| [[फणस]] (''आर्टोकार्पस हेटरोफिलस'')
|[[चित्र:Farmfirst.jpg|मध्यवर्ती|80x80अंश]]
|-
! राज्य झाड
| पाल्मायरा पाम (''बोरासस फ्लेबेलिफर'')
|[[चित्र:Borassus_flabellifer_264034194.jpg|मध्यवर्ती|80x80अंश]]
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* {{अधिकृत संकेतस्थळ|http://www.tn.gov.in/}}

{{भारतीय राज्ये}}
[[वर्ग:तमिळनाडू शासन]]
[[वर्ग:तमिळनाडू|शासन]]</text>
      <sha1>8b0jakv6rc39b2boeb1nu8ch8owam02</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कल्लाकुरिची जिल्हा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>362287</id>
    <revision>
      <id>2683498</id>
      <parentid>2590896</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T14:41:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>685</id>
      </contributor>
      <comment>TamilNadu_Logo.svg या चित्राऐवजी Seal_of_Tamil_Nadu.svg चित्र वापरले.</comment>
      <origin>2683498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4872" sha1="pr68senfq1z9dv4q63nvdu566jc5n4l" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = कल्लाकुरिची जिल्हा
| official_name = 
| settlement_type = [[तमिळनाडूमधील जिल्हे | जिल्हा]]
| image_skyline = View of Kalvarayan Hills from Arasampattu.jpg
| image_alt = 
| image_caption = अरसमपट्टू येथील कालवरायण टेकड्या
| image_map = {{maplink |frame=yes
|frame-width=275 |frame-height=275 |frame-align=center
|text= '''कल्लाकुरिची जिल्हा'''
|type=shape |id=Q60493360
|stroke-colour=#C60C30
|stroke-width=2
|title= तमिळनाडूमधील कल्लाकुरिची जिल्हा
|type2=line|id2=Q1445|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=Tamil Nadu
}}
| map_alt = 
| map_caption = तमिळनाडूमधील स्थान
| coordinates = {{coord|11.738|N|78.962|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = देश
| subdivision_name = {{flag|भारत}}
| subdivision_type1 = [[भारताची राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेश | राज्य]]
| subdivision_type2 = मेट्रो
| subdivision_type3 = नगरपालिका
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[तमिळनाडू]]
| subdivision_name2 = 
| subdivision_name3 = [[कल्लाकुरिची]], [[तिरुकोइलूर]], [[उलंडुरपेट]]
| established_title = 
| established_date = ८ जानेवारी २०१९
| named_for = ऊस, कापूस, मका, टॅपिओका
| seat_type = मुख्यालय
| seat = [[कल्लाकुरिची]]
| parts_type = [[तालुका]]
| parts = &lt;!--[[कल्लाकुरिची तालुका|कल्लाकुरिची]], [[संकरापुरम तालुका|संकरापुरम]], [[तिरुकोइलूर तालुका|थिरुकोइलूर]], [[उलंदुरपेट तालुका|उलुंदुरपेट]], [[वानूर तालुका|वानूर]], [[चिन्नस तालुका|चिन्नस]] --&gt;
| government_type = जिल्हा प्रशासन, कल्लाकुरिची
| governing_body = जिल्हा प्रशासन, कल्लाकुरिची
| leader_title1 = कलेक्टर
| leader_name1 = एम एस प्रशांत, [[भारतीय प्रशासकीय सेवा|आयएएस]]
| unit_pref = मेट्रिक
| area_footnotes = सपाट क्षेत्र
| area_total_km2 = ३५३०.५८
| area_rank = १
| elevation_footnotes = 
| population_total = १,३४७,२०४
| population_as_of = 
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = auto
| population_rank = 
| population_demonym = 
| demographics_type1 = भाषा
| demographics1_title1 = अधिकृत
| timezone1 = [[भारतीय प्रमाणवेळ|IST]]
| utc_offset1 = +०५:३०
| postal_code_type = [[पोस्टल इंडेक्स नंबर | पिन]]
| postal_code = ६०६२०२
| area_code = ०४१५१ ०४१४९ ०४१५३
| area_code_type = टेलिफोन कोड
| registration_plate = TN - 15 TN-32
| website = {{URL|kallakurichi.nic.in}}
| footnotes = 
}}

'''कल्लाकुरिची''' हा [[भारत|भारतातील]] [[तमिळनाडू]] राज्यातील ३८ जिल्ह्यांपैकी एक आहे. जिल्ह्याचे मुख्यालय कल्लाकुरिची येथे आहे. कल्लाकुरिची जिल्हा ८ जानेवारी २०१९ रोजी घोषित करण्यात आला आणि तो २६ नोव्हेंबर २०१९ रोजी अस्तित्वात आला.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/tamil-nadu-govt-announces-creation-of-kallakurichi-district/articleshow/67435035.cms|title=Tamil Nadu govt announces creation of Kallakurichi District|work=The Times of india|access-date=8 January 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/kallakurichi-is-33rd-district-of-tn/article25944404.ece|title=Kallakurichi is 33rd district of T.N.|date=2019-01-09|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2019-06-12}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:तमिळनाडूमधील जिल्हे]]
[[वर्ग:कल्लाकुरिची जिल्हा]]</text>
      <sha1>pr68senfq1z9dv4q63nvdu566jc5n4l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मयिलादुथुराई जिल्हा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>362291</id>
    <revision>
      <id>2683499</id>
      <parentid>2545473</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T14:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>685</id>
      </contributor>
      <comment>TamilNadu_Logo.svg या चित्राऐवजी Seal_of_Tamil_Nadu.svg चित्र वापरले.</comment>
      <origin>2683499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8892" sha1="dihduu40g5grvizeud6tnwnp0pq0ba9" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = मयिलादुथुराई जिल्हा
| official_name = 
| settlement_type = [[तमिळनाडूमधील जिल्हे | जिल्हा]]
| translit_lang1 = மயிலாடுதுறை மாவட்டம்
| translit_lang1_type = [[तमिळ]]
| image_skyline = {{Photomontage
|size = 250
|photo1a = VAITHEESWARAN KOIL - panoramio (20).jpg
|photo1b = Sattainathar temple (5).jpg
|photo2a = Veerateeswarar Temple, Vazhuvur (1) 12.jpg
|photo2b = Tharangampadi fort.jpg
|photo3a = Poompuhar beach 3.jpg
}}
| image_alt = 
| image_caption = '''वर डावीकडून घड्याळाच्या दिशेने''': [[मयुरनाथस्वामी मंदिर]];  [[वैतीश्वरन कोइल]]; [[सत्तैनाथर मंदिर, सिरकाझी|सत्तैनाथर मंदिर]] [[सिरकाझी]] मध्ये; [[थरंगंबडी]] मध्ये [[फोर्ट डान्सबोर्ग|डान्सबोर्ग किल्ला]]; [[पुहार, मायलादुथुराई|पूमपुहार]] बंदरातील नौका; आणि [[वीरातेश्वर मंदिर, वाझुवूर]]
| nickname = 
| image_map = Mayiladuthurai in Tamil Nadu (India).svg
| map_alt = 
| map_caption = तमिळनाडूमधील स्थान
| image_map1 = {{maplink |frame=yes
|frame-width=275 |frame-height=275 |frame-align=center
|text= '''मयिलादुथुराई जिल्हा'''
|type=shape |id=Q89918869
|stroke-colour=#C60C30
|stroke-width=2
|title= तमिळनाडूमधील मयिलादुथुराई जिल्हा 
|type2=line|id2=Q1445|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=तमिळनाडू 
}}
| coordinates = {{coord|11.101800|N|79.652600|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = देश
| subdivision_name = {{flag|भारत}}
| subdivision_type1 = [[भारताची राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेश | राज्य ]]
| subdivision_type2 = [[प्रदेश]]
| subdivision_type3 = 
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[तमिळनाडू]]
| subdivision_name2 = [[चोळ राजवंश | चोळनाडू ]]
| subdivision_name3 = 
| established_title = स्थापना
| established_date = 
| founder = 
| named_for = 
| seat_type = [[मुख्यालय]]
| seat = [[मयिलादुथुराई]]
| parts_type = [[तालुका]]
| parts = [[कुथलम]],&lt;br /&gt;[[मायलादुथुराई]],&lt;br /&gt; [[सिरकाली]],&lt;br /&gt; [[तरंगंबडी]],&lt;br /&gt; [[कोल्लीडम]]&lt;br /&gt; [[सेम्बनारकोइल]]
| government_type = 
| governing_body = 
| leader_title1 = [[जिल्हाधिकारी]]
| leader_name1 = एच. एस. श्रीकांत, [[भारतीय प्रशासकीय सेवा|आयएएस]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.tn.gov.in/district_collector.php |title=Government of Tamil Nadu |website=Government of Tamil Nadu |access-date=10 February 2025}}&lt;/ref&gt;
| unit_pref = मेट्रिक
| area_footnotes = 
| area_total_km2 = ११६९
| area_urban_km2 = ६८
| area_rural_km2 = ११०१
| area_rank = ३७
| elevation_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://indiarailinfo.com/station/map/mayiladuturai-junction-mv/2755 |title=India Rail Info |website=India Rail Info |access-date=10 February 2025}}&lt;/ref&gt;
| elevation_m = १३
| population_total = ९१८३५६&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://mayiladuthurai.nic.in/ |title=Government of Tamil Nadu |website=Government of Tamil Nadu |access-date=10 February 2025}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = २०११
| population_footnotes = 
| population_density_km2 = ७८५
| population_est = ९१३,१४९
| pop_est_as_of = २०२५
| pop_est_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Title of the Item |url=https://www.arcgis.com/home/item.html?id=38f63096b67f47cab2e122784a32a996&amp;utm_source=chatgpt.com |access-date=18 February 2025}}&lt;/ref&gt;
| population_rank = ३४
| population_demonym = 
| demographics_type1 = भाषा
| demographics1_title1 = अधिकृत
| timezone1 = [[भारतीय प्रमाणवेळ |IST]]
| utc_offset1 = +०५:३०
| postal_code_type = [[पोस्टल इंडेक्स नंबर | पिन]]
| postal_code = ६०९००१
| area_code = +९१- ४३६४
| area_code_type = टेलिफोन कोड
| registration_plate = TN ८२
| website = {{URL|http://mayiladuthurai.nic.in/}}
| footnotes = 
}}
[[File:Gopura_of_the_Mayuranathaswamy_Temple.jpg|इवलेसे|मयूरनाथस्वामी मंदिराचे गोपुरम]]

'''मयिलादुथुराई जिल्हा'''&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://cms.tn.gov.in/cms_migrated/document/GO/rev_e_796_2020.pdf|title=Tamil Nadu GO|website=Revenue and Disaster Management Dept|access-date=10 February 2025}}&lt;/ref&gt; हा [[तमिळनाडू|तामिळनाडूतील]] सर्वात तरुण जिल्ह्यांपैकी एक आहे, जो २०२० मध्ये [[नागपट्टिनम जिल्हा|नागापट्टिनम जिल्ह्यातून]] वेगळा करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/tn-cm-palaniswami-inaugurates-newly-formed-mayiladuthurai-district-120122800511_1.html|title=TN CM Palaniswami inaugurates newly-formed Mayiladuthurai district|work=Business Standard|language=en-US|access-date=2025-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20240916021641/https://www.business-standard.com/article/current-affairs/tn-cm-palaniswami-inaugurates-newly-formed-mayiladuthurai-district-120122800511_1.html|archive-date=2024-09-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/trichy/mayiladuthurai-becomes-38th-district-of-tamil-nadu/articleshow/79999963.cms|title=Mayiladuthurai becomes 38th district of Tamil Nadu|date=2020-12-29|work=The Times of India|issn=0971-8257|ref=new_dist|access-date=2024-03-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2020/Dec/29/mayiladuthurai-district-comes-into-existence-2242446.html|title=Mayiladuthurai district comes into existence|date=2020-12-29|website=The New Indian Express|language=en|access-date=2025-02-19}}&lt;/ref&gt; तमिळनाडूमध्ये एकूण ३८ जिल्हे आहेत&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.tn.gov.in/district_list.php|title=Government of Tamil Nadu|website=www.tn.gov.in|access-date=2025-02-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.tnpscthervupettagam.com/currentaffairs-detail/38th-district-of-tamilnadu-1?cat=tamilnadu-news|title=TNPSC Current Affairs|website=www.tnpscthervupettagam.com|access-date=2025-02-19}}&lt;/ref&gt; आणि त्यापैकी मयिलादुथुराई हे [[भारत|भारताच्या]] दक्षिण भागात स्थित आहे, जे प्रशासकीय कार्यक्षमता सुधारण्यासाठी आणि प्रादेशिक विकासाला चालना देण्यासाठी तमिळनाडू सरकारच्या प्रयत्नांचा एक भाग आहे. या जिल्ह्याचे नाव त्याच्या मुख्यालयातील, ऐतिहासिक शहर मयिलादुथुराईवरून ठेवण्यात आले आहे, जे त्याच्या सांस्कृतिक, धार्मिक आणि ऐतिहासिक महत्त्वासाठी प्रसिद्ध आहे. हा जिल्हा सुपीक कावेरी त्रिभुज प्रदेशात आहे, जो त्याच्या हिरवळीच्या शेतीसाठी, प्राचीन मंदिरांसाठी आणि उत्साही परंपरांसाठी ओळखला जातो.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:तमिळनाडूमधील जिल्हे]]
[[वर्ग:मयिलादुथुराई जिल्हा]]</text>
      <sha1>dihduu40g5grvizeud6tnwnp0pq0ba9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>देवमाणूस - मधला अध्याय</title>
    <ns>0</ns>
    <id>364739</id>
    <revision>
      <id>2683514</id>
      <parentid>2679810</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T17:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28164-57</username>
        <id>182926</id>
      </contributor>
      <origin>2683514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5984" sha1="qbh46rztv3igx5xzgw5y5jptacr24oz" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम
| कार्यक्रम = देवमाणूस - मधला अध्याय
| चित्र = 
| लोगो_चित्र_शीर्षक = 
| उपशीर्षक = 
| प्रकार = 
| निर्माता = [[श्वेता शिंदे]] , संजय खांबे
| निर्मिती संस्था = [[वज्र प्रोडक्शन]]
| दिग्दर्शक = राजू सावंत
| क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = 
| सूत्रधार = 
| कलाकार = [[#कलाकार|खाली पहा]]
| पंच = 
| आवाज = 
| अभिवाचक = 
| थीम संगीत संगीतकार = 
| शीर्षकगीत = 
| अंतिम संगीत = 
| संगीतकार = 
| देश = [[भारत]]
| भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]]
| वर्ष संख्या = 
| एपिसोड संख्या = 
| कार्यकारी निर्माता = 
| सुपरवायझिंग निर्माता = 
| असोसिएट निर्माता = 
| सह निर्माता = 
| कथा संकलन = 
| संकलन = 
| स्थळ = सातारा 
| कॅमेरा = 
| चालण्याचा वेळ = * दररोज रात्री १० वाजता
* दररोज रात्री १०.३० वाजता (१३ एप्रिलपासून)
| वाहिनी = [[झी मराठी]]
| चित्र प्रकार = 
| ध्वनी प्रकार = 
| पहिला भाग = 
| प्रथम प्रसारण = २ जून २०२५
| शेवटचे प्रसारण = चालू
| आधी = [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| नंतर = [[तुला जपणार आहे]]
| सारखे = [[देवमाणूस]], [[देवमाणूस २]]
}}

'''देवमाणूस - मधला अध्याय''' ही [[झी मराठी]] वाहिनीवर प्रसारित होणारी एक मालिका आहे. ही मालिका देवमाणूसच्या पहिल्या व दुसऱ्या पर्वाच्या मधला भाग आहे.

== पर्व ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! दिनांक !! वेळ
|-
| [[देवमाणूस|१]] || ३१ ऑगस्ट २०२० – १५ ऑगस्ट २०२१ || rowspan=&quot;2&quot;| रात्री १०.३०
|-
| [[देवमाणूस २|२]] || १९ डिसेंबर २०२१ – १० सप्टेंबर २०२२
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ३ || २ जून २०२५ – ११ एप्रिल २०२६ || रात्री १०
|-
| १३ एप्रिल २०२६ – चालू || रात्री १०.३०
|}

== कलाकार ==
* [[किरण गायकवाड]] - अजितकुमार देव (गोपाळ)
* [[माधव अभ्यंकर]] - हिम्मत देशमुख (अप्पा)
* सोनम म्हसवेकर - लतिका सुभाष जगदाळे / लतिका गोपाळ देशमुख (लाली)
* [[रुक्मिणी सुतार]] - नरू देशमुख / सरू पाटील
* रोहित भोसले - सुधाकर हिम्मत देशमुख
* प्रेरणा बादणे - शामल सुधाकर देशमुख
* दुर्गावती स्वामी - फुला हिम्मत देशमुख
* अपर्णा क्षेमकल्याणी - रंजना हिम्मत देशमुख
* अर्णव तौर - ऋतिक सुधाकर देशमुख
* शिवन्या शिंदे - हौसा हिम्मत देशमुख (हॅश)
* ऐश्वर्या मल्लिकार्जुन - मनीषा मकरंद देसाई
* चैतन्य चंद्रात्रे - मकरंद देसाई (मॅक)
* [[मिलिंद शिंदे (अभिनेता)|मिलिंद शिंदे]] - मार्तंड जामकर
* कादंबरी खेडकर - आर्या जामकर
* एकता डांगर - गंगा गुप्ता
* अंकुश मांडेकर - बाबू पाटील
* प्रदीप कोथमिरे - सुभाष जगदाळे
* मणिराज पवार - युगंधर प्रताप
* मृणाल साळुंखे - शालिनी
* अवधूत माळी - साकेत
* अनिल राबाडे - पक्या
* ओमकार भोसले - लक्ष्मण (लकी)
* सूरज भोसले - खुसपुटे (झुंजार)
* अतिश हरेल - मंगेश (मंग्या)
* सुमंत शिंदे - जित्या
* सायली शिर्के - माधुरी
* वैशाली राजेघाटगे
* नीलम वाडेकर
* गौतमी पाटील

== बाह्य दुवे ==
{{झी मराठी रात्री १०च्या मालिका}}
{{झी मराठी रात्री १०.३०च्या मालिका}}

[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]]
[[वर्ग:झी मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]]</text>
      <sha1>qbh46rztv3igx5xzgw5y5jptacr24oz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०२५ फॉर्म्युला वन हंगाम</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366331</id>
    <revision>
      <id>2683526</id>
      <parentid>2645846</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T18:06:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2683526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="213016" sha1="eayyw04shm9c0kn9tsptnnxtb94fgo8" xml:space="preserve">{{एफ१ हंगाम
| मागील_हंगाम = २०२४
| सद्य_हंगाम = २०२५
| पुढील_हंगाम = २०२६
}}

२०२५ फॉर्म्युला वन हंगाम हा एफ.आय.ए. फॉर्म्युला वन शर्यतीचा ७६वा हंगाम आहे. ह्या हंगामामध्ये २४शर्यती खेळवल्या जाणार आहेत, ज्यात १० संघांच्या एकूण २० चालकांनी सहभाग घेणार आहेत. १६ मार्च २०२५ रोजी ऑस्ट्रेलिया ग्मध्ये पहिली तर ७ डिसेंबर २०२५ रोजी अबु धाबीमध्ये अखेरची शर्यत खेळवली जाणार आहे. 

==संघ आणि चालक==
२०२५ फॉर्म्युला वन हंगामात एकुन १० संघांनी भाग घेतला. खालील यादीत २०२५ हंगामात भाग घेतेलेल्या सर्व संघ व संघांच्या चालकांची माहिती आहे. चालकांचे क्रमांक फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२५ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहेत. सर्व संघाची माहिती सुद्धा फॉर्म्युला वन संघटनेच्या २०२५ हंगामाच्या अधिक्रुत सोत्राप्रमाणे आहे. काही ऐतिहासिक रुढिंमुळे क्रमांक १३ कोणत्याही चालकाला दिले गेले नव्हते.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;|संघ
!rowspan=&quot;2&quot;|कारनिर्माता 
!rowspan=&quot;2&quot;|चेसिस 
!rowspan=&quot;2&quot;|इंजिन† 
!colspan=&quot;3&quot; | मुख्य चालक
|-
!क्र.
!नाव
!शर्यत क्र.
|-
| {{flagicon|फ्रांस}}[[मर्सिडीज-बेंझ|बि.डब्ल्यु.टी.]] अल्पाइन एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.1/|title=BWT आणि Alpine एफ.१ टीमने टिकाव व पर्यावरणासाठी सामरिक भागीदारी जाहीर केली|प्रकाशक=BWT|दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२२|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४|archive-date=२४ एप्रिल २०२४|archive-url=https://web.archive.org/web/20240424190638/https://www.bwt-wam.com/it/azienda/a-proposito-di-bwt/bwt-and-alpine-एफ.1/|}}&lt;/ref&gt;
! [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]]
| आल्पाइन ऐ.५२५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५ |दुवा=https://www.racefans.net/2025/02/18/first-pictures-alpine-presents-its-livery-for-the-2025-f1-season/ |title=२०२५ F1 साठी अल्पाइनने लिव्हरीचे अनावरण केले|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५ |प्रकाशक=racefans.net|}}&lt;/ref&gt;
|{{Nowrap|रेनोल्ट ई-टेक आर.ई. २५}}&lt;ref name=&quot;TheRaceUntil२०२६&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=८ जानेवारी २०२४ |title=२०२६ साठी प्रत्येक एफ.१ संघ कोणता इंजिन वापरेल|दुवा=https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526060831/https://www.the-race.com/formula-1/2026-f1-team-engines/ |archive-date=२६ मे २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=The Race |}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|७&lt;br/&gt;४३&lt;br/&gt;१०
|{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[जॅक डूहान]]&lt;br/&gt;{{flagicon|आर्जेन्टिना}}[[फ्रँको कोलापिंटो]]&lt;br/&gt;{{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]]
| align=&quot;center&quot; nowrap|१-६&lt;br/&gt;७-१०&lt;br/&gt;१-१०
|-
|{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}अ‍ॅस्टन मार्टिन [[आरामको]] एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=३ फेब्रुवारी २०२२ |title=एफ.१: अ‍ॅस्टन मार्टिनने आरामकोसोबत प्रायोजकत्व करार केला |दुवा=https://motorsport.uol.com.br/f1/news/एफ.1-aston-martin-sela-acordo-de-patrocinio-com-aramco/7857480/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907004439/https://motorsport.uol.com.br/f1/news/एफ.1-aston-martin-sela-acordo-de-patrocinio-com-aramco/7857480/ |archive-date=७ सप्टेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जानेवारी २०२४ |प्रकाशक=motorsport.uol.com.br |}}&lt;/ref&gt;
! {{Nowrap|[[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]}}
|अ‍ॅस्टन मार्टिन ए.एम्.आर.२५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामकोने PUMA सोबत उच्च-कार्यक्षमता भागीदारी जाहीर केली |दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/news/announcement/aston-martin-aramco-announces-high-performance-partnership-with-puma |प्रकाशक=AstonMartinf1.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ डिसेंबर २०२४ |quote=PUMA चे कार ब्रँडिंग २०२५ एफ.१ हंगामाच्या सुरुवातीला AMR२५ वर पहिल्यांदा दिसणार आहे.}}&lt;/ref&gt;
|{{nowrap|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६}}&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.astonmartinf1.com/en-GB/AMR25 |title=AMR२५ |प्रकाशक=astonmartinf1.com|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=अ‍ॅस्टन मार्टिनने २०२६ पासून होंडा इंजिन पार्टनर जाहीर केला|दुवा=https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Sky Sports |दिनांक=२४ मे २०२३ |archive-date=८ फेब्रुवारी २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208172635/https://www.skysports.com/f1/news/12477/12887654/aston-martin-confirm-honda-as-f1-engine-partner-from-2026-as-japanese-manufacturer-makes-official-return-to-sport |}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|१४&lt;br/&gt;१८
|{{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]]&lt;br/&gt;{{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]]
| align=&quot;center&quot; nowrap|१-१०&lt;br/&gt;१-१०{{refn|group=टीप|[[लान्स स्ट्रोल]]ने [[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश ग्रांप्री]]साठी प्रवेश केला होता, पण नंतर हात आणि मनगटातील वेदना असल्यामुळे त्याने माघार घेतली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-aston-martin-announce-stroll-to-miss-spanish-grand-prix.4FI8kbD2YhaiuMDhXgW8KO|title=अ‍ॅस्टन मार्टिनने जाहीर केले की स्ट्रोल स्पॅनिश ग्रांप्री गमावेल|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन डॉट कॉम|दिनांक=३१ मे २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३१ मे २०२५|}}&lt;/ref&gt;}}
|-
|{{flagicon|इटली}}स्कुदेरिआ फेरारी [[HP Inc.|HP]]&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=फेरारी आणि HP ने टायटल पार्टनरशिप जाहीर केली |दुवा=https://press.hp.com/us/en/press-kits/2024/scuderia-ferrari-hp.html |प्रकाशक=HP |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |archive-date=२४ एप्रिल २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424135809/https://press.hp.com/us/en/press-kits/2024/scuderia-ferrari-hp.html |}}&lt;/ref&gt;
! [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|फेरारी एफ.-२५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=फेरारीने २०२५ साठी SF-२५ नाव जाहीर केले |दुवा=https://www.grandprix247.com/2025/01/30/ferrari-confirms-sf-25-as-name-for-2025-formula-1-car/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० जानेवारी २०२५ |प्रकाशक=GRANDPRIX२४७ |दिनांक=३० जानेवारी २०२५|}}&lt;/ref&gt;
|फेरारी ०६६/१५&lt;ref name=&quot;TheRaceUntil२०२६&quot;/&gt;
| align=&quot;center&quot;|१६&lt;br/&gt;४४
|{{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]]&lt;br/&gt;{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]]
| align=&quot;center&quot; nowrap|१-१०&lt;br/&gt;१-१०
|-
|{{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}मनीग्राम हास एफ.१ संघ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-sign-new-title-sponsor-for-2023-in-multi-year-deal.4YFZ3bryxIowvBi64hvnTO.html|title=हासने २०२३ साठी नवे टायटल स्पॉन्सर जाहीर केले|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन|दिनांक=२० ऑक्टोबर २०२२|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ ऑक्टोबर २०२२|archive-date=२८ नोव्हेंबर २०२२|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128011030/https://www.formula1.com/en/latest/article.haas-sign-new-title-sponsor-for-2023-in-multi-year-deal.4YFZ3bryxIowvBi64hvnTO.html|}}&lt;/ref&gt;
! [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
|हास व्हि.एफ.२५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.formula1.com/en/latest/article/gallery-haas-showcase-new-livery-for-2025-season-at-f1-75-live.1MglCUrG0z3HKWB8h1ZvLp|title=हासने एफ.१ ७५ Live मध्ये २०२५ साठी नवीन लिव्हरी सादर केली|प्रकाशक=फॉर्म्युला वन.com|दिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१९ फेब्रुवारी २०२५|}}&lt;/ref&gt;
|फेरारी ०६६/१५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=हासने फेरारी इंजिन वापरण्याचा निर्णय कायम ठेवला|दुवा=http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200830231958/http://www.grandprix.com//news/haas-to-stick-with-ferrari-amid-engine-crisis.html |archive-date=३० ऑगस्ट २०२० |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० ऑगस्ट २०२० |प्रकाशक=grandprix.com|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|३१&lt;br/&gt;८७
|{{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]]&lt;br/&gt;{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ऑलिवर बेअरमॅन]]
| align=&quot;center&quot; nowrap|१-१०&lt;br/&gt;१-१०
|-
|{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}मॅकलारेन फॉर्म्युला वन संघ
! [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| मॅकलारेन एम.सी.एल.३९&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=२०२५-०२-१३ |title=मॅकलारेनने २०२५ साठी नवीन कार डिझाइन सादर केले|दुवा=https://au.motorsport.com/f1/news/mclaren-becomes-first-f1-team-reveal-2025-car-design/10695547/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२५-०२-१३ |प्रकाशक=Motorsport.com}}&lt;/ref&gt;
| मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=मॅकलारेनने पुन्हा मर्सिडीज एफ.१ इंजिन वापरण्यास सुरुवात केली|दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/mclarens-deal-to-use-mercedes-f1-engines-again-from-2021-announced-4988153/4988153/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१७ सप्टेंबर २०२२ |प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम |दिनांक=२८ सप्टेंबर २०१९ |archive-date=२ जून २०२१ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215052/https://www.autosport.com/f1/news/mclarens-deal-to-use-mercedes-f1-engines-again-from-2021-announced-4988153/4988153/ |}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|४&lt;br/&gt;८१
|{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]]&lt;br/&gt;{{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्कर पियास्त्री]]
| align=&quot;center&quot; nowrap|१-१०&lt;br/&gt;१-१०
|-
|{{nowrap|{{flagicon|जर्मनी}}मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी [[पेट्रोनास]] एफ.१ संघ}}&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=मर्सिडीज-बेंझने पेट्रोनाससह दीर्घकालीन करार वाढवला|दुवा=https://us.motorsport.com/f1/news/mercedes-signs-early-petronas-deal-extension-ahead-of-new-f1-2026-rules/10375423/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=Motorsport |दिनांक=२८ सप्टेंबर २०२२ |}}&lt;/ref&gt;
! [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| मर्सिडीज-बेंझ डब्ल्यू.१६&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.mercedesamgf1.com/news/w16-launch-date-confirmed|title=डब्ल्यू.१६ लाँच तारीख जाहीर|दिनांक=२७ जानेवारी २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ जानेवारी २०२५|प्रकाशक=मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी पेट्रोनास एफ.१ संघ|}}&lt;/ref&gt;
| मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६&lt;ref name=&quot;TheRaceUntil२०२६&quot;/&gt;
| align=&quot;center&quot;|१२&lt;br/&gt;६३
|{{nowrap|{{flagicon|इटली}}[[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]]}}&lt;br/&gt;{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[जॉर्ज रसल]]
| align=&quot;center&quot; nowrap|१-१०&lt;br/&gt;१-१०
|-
|{{nowrap|{{flagicon|इटली}}व्हिसा कॅश ॲप रेसिंग बुल्स एफ.१ संघ}}&lt;ref name=&quot;:१&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=२०२४-११-०२ |title=RB च्या नाव बदलाच्या योजना काय आहेत?|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/whats-really-going-on-with-rbs-name-change-plans-for-2025/10669292/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२४-११-०७ |प्रकाशक=Motorsport.com|archive-date=११ नोव्हेंबर २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111014048/https://www.motorsport.com/f1/news/whats-really-going-on-with-rbs-name-change-plans-for-2025/10669292/ |}}&lt;/ref&gt;
![[रेसिंग बुल्स]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]]
|{{nowrap|रेसिंग बुल्स व्ही.सी.ए.आर.बी. ०२&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=Hahnair ने व्हिसा कॅश ॲप आरबी संघासोबत भागीदारी केली|दुवा=https://www.visacashapprb.com/int-en/hahnair-partnership-2025 |प्रकाशक=Visa Cash App आर.बी. फॉर्म्युला वन संघ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ डिसेंबर २०२४ |}}&lt;/ref&gt;}}
|{{nowrap|होंडा आर.बी.पी.टी.एच.००३}}&lt;ref name=&quot;:३&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=होंडा आर.बी.पी.टी.एच.००३ |दुवा=https://honda.racing/f1/machines/honda-rbpth-003 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२५-०५-१३ |प्रकाशक=होंडा.Racing |language=en-US |archive-date=2025-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414165315/https://honda.racing/f1/machines/honda-rbpth-003 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|६&lt;br/&gt;२२&lt;br/&gt;३०
|{{flagicon|फ्रांस}}[[आयझॅक हॅजार]]&lt;br/&gt;{{flagicon|जपान}}[[युकि सुनोडा]]&lt;br/&gt;{{flagicon|न्यू झीलँड}}[[लियाम लॉसन]]
| align=&quot;center&quot; nowrap|१-१०&lt;br/&gt;१-२&lt;br/&gt;३-१०
|-
|{{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑरॅकल]] रेड बुल रेसिंग&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ जानेवारी २०२४|दिनांक=१० फेब्रुवारी २०२२|प्रकाशक=www.autoracing.com.br|title=रेड बुल/Oracle करार एफ.१ इतिहासातील सर्वात मोठा करार|दुवा=https://www.autoracing.com.br/acordo-red-bull-oracle-e-o-maior-na-historia-da-एफ.1/|archive-date=४ एप्रिल २०२३|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404024812/https://www.autoracing.com.br/acordo-red-bull-oracle-e-o-maior-na-historia-da-एफ.1/|}}&lt;/ref&gt;
![[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]]
|रेड बुल रेसिंग आर.बी.२१&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=Oracle रेड बुल रेसिंग ने Neat सोबत भागीदारी केली|दुवा=https://www.redbullracing.com/int-en/neat-choose-oracle-red-bull-racing-to-make-its-debut-partnership-in-formula-1 |प्रकाशक=Oracle रेड बुल रेसिंग |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ डिसेंबर २०२४ |}}&lt;/ref&gt;
|{{nowrap|होंडा आर.बी.पी.टी.एच.००३}}&lt;ref name=&quot;:३&quot; /&gt;
| align=&quot;center&quot;|१&lt;br/&gt;३०&lt;br/&gt;२२
|{{nowrap|{{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]&lt;br/&gt;{{flagicon|न्यू झीलँड}}[[लियाम लॉसन]]&lt;br/&gt;{{flagicon|जपान}}[[युकि सुनोडा]]}}
| align=&quot;center&quot; nowrap|१-१०&lt;br/&gt;१-२&lt;br/&gt;३-१०
|-
|{{flagicon|स्वित्झर्लंड}}स्टेक एफ.१ संघ किक सॉबर&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=सॉबरने २०२४ आणि २०२५ साठी अधिकृत संघ नाव जाहीर केले |दुवा=https://racingnews365.com/sauber-announces-final-team-name-for-2024-and-2025#:~:text=सॉबर%20has%20formally%20announced%20that,sponsors%20in%20the%20official%20name. |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२४ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=RacingNews३६५ |दिनांक=१ जानेवारी २०२४ |archive-date=२४ एप्रिल २०२४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424183544/https://racingnews365.com/sauber-announces-final-team-name-for-2024-and-2025#:~:text=सॉबर%20has%20formally%20announced%20that,sponsors%20in%20the%20official%20name. |}}&lt;/ref&gt;{{refn|group=टीप|[[सॉबर]]चे प्रायोजकत्व करार स्टेक या कंपनीसोबत आहे, ज्याचे सह-संस्थापक किकचेही समर्थक आहेत.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.motorsport.com/f1/news/sauber-stake-f1-team-name-2024/10558037/|title=सॉबर २०२४-२५ मध्ये Stake एफ.१ संघ नावाने धावणार|दिनांक=१५ डिसेंबर २०२३|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ मार्च २०२४|प्रकाशक=मोटरस्पोर्ट डॉट कॉम|archive-date=१५ डिसेंबर २०२३|archive-url=https://web.archive.org/web/20231215121736/https://www.motorsport.com/f1/news/sauber-stake-f1-team-name-2024/10558037/|}}&lt;/ref&gt; सॉबरने फेरी १ आणि ९ साठी &quot;किक सॉबर एफ.१ संघ&quot; या नावाने प्रवेश केला.&lt;ref name=&quot;entry lists&quot; /&gt;}}
! [[किक  सॉबर]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| किक सॉबर सी.४५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.sauber-group.com/de/news/detail/stake-f1-team-kick-sauber-and-coinpayments-launch-partnership-prior-to-2025-season|title=Stake एफ.१ संघ KICK सॉबर and CoinPayments ने २०२५ पूर्वी भागीदारी जाहीर केली|प्रकाशक=sauber-group.com|दिनांक=१७ फेब्रुवारी २०२५|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ फेब्रुवारी २०२५|6=|archive-date=2025-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20250220021656/https://www.sauber-group.com/de/news/detail/stake-f1-team-kick-sauber-and-coinpayments-launch-partnership-prior-to-2025-season|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| फेरारी ०६६/१५&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=२६ ऑक्टोबर २०२२ |title=Audi ने २०२६ साली फॉर्म्युला वनमध्ये प्रवेशासाठी सॉबरसोबत करार केला|दुवा=https://www.usatoday.com/story/sports/motor/formula1/2022/10/26/audi-to-team-up-with-sauber-for-formula-one-entry-in-2026/50874113/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240826025222/https://www.usatoday.com/story/sports/motor/formula1/2022/10/26/audi-to-team-up-with-sauber-for-formula-one-entry-in-2026/50874113/ |archive-date=२६ ऑगस्ट २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=USA TODAY |agency=[[असोसियेटेड प्रेस]]|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=२३ जुलै २०२४ |title=Audi's एफ.१ टीम समजावून सांगितले: २०२६ साठी तयारी|दुवा=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/audis-sauber-takeover-everything-you-need-to-know-before-2026-f1-entry/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240516131900/https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/audis-sauber-takeover-everything-you-need-to-know-before-2026-f1-entry/ |archive-date=१६ मे २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२२ सप्टेंबर २०२४ |प्रकाशक=Motorsport.com |}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|५&lt;br/&gt;२७
|{{flagicon|BRA}} [[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]]&lt;br/&gt;{{flagicon|जर्मनी}}[[निको हल्केनबर्ग]]
| align=&quot;center&quot; nowrap|१-१०&lt;br/&gt;१-१०
|-
|{{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[अ‍ॅटलासियन]] विलियम्स रेसींग&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=विलियम्स एफ१ला अ‍ॅटलासियनसोबत रेकॉर्ड टायटल स्पॉन्सरशिप मिळाली |दुवा=https://www.autosport.com/f1/news/record-title-sponsorship-for-williams-f1-as-atlassian-deal-announced/10695069/ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५ |प्रकाशक=ओटोस्पोर्ट डॉट कॉम |दिनांक=११ फेब्रुवारी २०२५|}}&lt;/ref&gt;
![[विलियम्स रेसींग]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
|विलियम्स एफ.डब्ल्यु.४७&lt;ref name=&quot;FW४७&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.williamsf1.com/posts/baf22e7b-46bf-4adb-8695-f710bfc3eb53/santander-williams-official-partner?cid=sm_bio_sponsor_120924 |title=विलियम्सने सान्तान्देरसोबत बहुवर्षीय भागीदारी जाहीर केली|प्रकाशक=विलियम्स एफ१ वन डॉट कॉम |दिनांक=९ डिसेंबर २०२४|}}&lt;/ref&gt;
|मर्सिडीज-बेंझ-ए.एम.जी एफ.१ एम.१६&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=८ जानेवारी २०२४ |title=विलियम्स एफ१ संघ किमान २०३० पर्यंत मर्सिडीज इंजिन वापरणार |दुवा=https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/#:~:text=LONDON%2C%20Jan%208%20(Reuters),both%20parties%20announced%20on%20Monday. |archive-url=https://archive.today/20240922005425/https://www.reuters.com/sports/motor-sports/williams-f1-team-use-mercedes-engines-until-least-2030-2024-01-08/ |archive-date=२२ सप्टेंबर २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=८ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Reuters|}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot;|२३&lt;br/&gt;५५
|{{flagicon|THA}} [[अलेक्झांडर आल्बॉन]]&lt;br/&gt;{{flagicon|ESP}} [[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
| align=&quot;center&quot; nowrap|१-१०&lt;br/&gt;१-१०
|-
| colspan=&quot;7&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot; |'''संदर्भ:'''&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=९ मे २०२५|title=२०२५ FIA फॉर्म्युला वन हंगाम - पात्रता फेरी निकाल|दुवा=https://www.fia.com/events/fia-formula-one-world-championship/season-2025/2025-fia-formula-one-world-championship-entry |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१२ मे २०२५|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;&gt;पात्रता फेरी निकाल:
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_australian_grand_prix_-_entry_list_corrected_.pdf |title=२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल (Corrected)|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१४ मार्च २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१४ मार्च २०२५ |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_chinese_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ चिनी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२१ मार्च २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२१ मार्च २०२५ |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_japanese_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ जपानी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=४ एप्रिल २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ एप्रिल २०२५ |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_bahrain_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ बहरैन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=११ एप्रिल २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=११ एप्रिल २०२५ |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_saudi_arabian_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१८ एप्रिल २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ एप्रिल २०२५ |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_miami_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ मायामी ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२ मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२ मे २०२५ |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_emilia_romagna_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१६ मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१६ मे २०२५ |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_monaco_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ मोनॅको ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२३ मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ मे २०२५ |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_spanish_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=३० मे २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३० मे २०२५ |}}
*{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_canadian_grand_prix_-_entry_list.pdf |title=२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री - पात्रता फेरी निकाल|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=१३ जून २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ जून २०२५ |}}
&lt;/ref&gt;
|}


=== सराव चालक ===
हंगामभर, प्रत्येक संघाला पहिल्या दोन मोफत सराव सत्रांपैकी एका सत्रात असा चालक उतरवावा लागतो ज्याने दोनपेक्षा जास्त शर्यतींत भाग घेतलेला नसतो. हे चार वेळा करावे लागते, प्रत्येकी प्रत्येक कारसाठी दोनदा.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%&quot;
|+ {{nowrap|चालकs that took part in first or second free practice}}
!scope=&quot;col&quot;|[[फॉर्म्युला वन#Constructors| कारनिर्माता]]
!scope=&quot;col&quot;|क्र.
!scope=&quot;col&quot;|चालक
!Rounds
|-
!nowrap|[[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|६२
| {{flagicon|जपान}}[[रयो हिराकावा]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|३
|-
!nowrap|[[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|३४
| {{nowrap|{{flagicon|ब्राझिल}}[[फेलिपे ड्रुगोविच]]}}
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|४
|-
!nowrap|[[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|३८
| {{flagicon|स्वीडन}}[[डिनो बेगानोविच]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|४
|-
!nowrap|[[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|५०
| {{flagicon|जपान}}[[रयो हिराकावा]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|४, ९&lt;!--, २०, २४--&gt;
|-&lt;!--
![[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|TBA
| {{flagicon|मेक्सिको}}[[पॅट्रिसिओ ओ'वॉर्ड]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|२०
|---&gt;
!nowrap|[[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|७२
| {{flagicon|डेन्मार्क}}[[फ्रेडरिक वेस्टी]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|४
|-
!nowrap|[[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|३७
| {{flagicon|जपान}}[[आयुमु इवसा]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|४
|-
!nowrap|[[विलियम्स रेसींग]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|४६&lt;br/&gt;४५
| {{flagicon|Great Britain}}[[ल्यूक ब्राउनिंग]]&lt;br/&gt;{{flagicon|फ्रांस}}[[व्हिक्टर मार्टिन्स]]
| style=&quot;text-align:center&quot; nowrap|४&lt;br/&gt;९
|- class=&quot;sortbottom&quot;
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''संदर्भ:'''&lt;ref name=&quot;entry lists&quot;/&gt;

|}

=== संघातील बदल ===
[[रेसिंग बुल्स|आरबी]]ने आपल्या नावातील आद्याक्षरांचा वापर बंद केला आणि '''रेसिंग बुल्स''' या नावाने प्रवेश केला, त्यामुळे संघ व कन्स्ट्रक्टरचे नाव बदलले.

=== चालकांमधील बदल ===

* [[लुईस हॅमिल्टन]]ने बारा हंगामानंतर [[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन संघ|मर्सिडीज]] सोडून [[स्कुडेरिया फेरारी|फेरारी]] संघात प्रवेश केला, ज्यामुळे एकाच संघासाठी सलग सर्वाधिक हंगामांचा विक्रम त्याचा थांबला, तसेच [[मर्सिडीज AMG हाय परफॉर्मन्स पॉवरट्रेन्स|मर्सिडीज पॉवर युनिट]]शिवाय त्याचा पहिलाच हंगाम असेल.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|date=१ सप्टेंबर २०२३ |title=हॅमिल्टन नवीन मर्सिडीज करारासह शूमाकरचा विक्रम मोडणार |url=https://www.gpfans.com/en/f1-news/1002885/lewis-hamilton-new-contract-f1-mercedes-michael-schumacher-record-seasons/ |access-date=६ फेब्रुवारी २०२४ |publisher=GPFans}}&lt;/ref&gt; त्याने [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]]ची जागा घेतली.
* [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] चार हंगामांनंतर फेरारी सोडून बहुवर्षीय करारावर [[विल्यम्स रेसिंग|विल्यम्स]] संघात सामील झाला. सुरुवातीला साईन्झ [[लोगन सार्जंट]]ची जागा घेणार होता, पण सार्जंटला {{एफ.१|२०२४}} हंगामाच्या मध्यावर [[फ्रँको कोलापिंटो]]ने बदलले.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |last1=कोलमन |first1=मॅडेलिन |date=२ फेब्रुवारी २०२४ |title=फेरारीच्या प्रतिष्ठेमुळे हॅमिल्टनला आकर्षित केले आणि साईन्झची जागा गेली |url=https://www.nytimes.com/athletic/5247004/2024/02/02/ferraris-lewis-hamilton-carlos-sainz/ |access-date=६ फेब्रुवारी २०२४ |work=[[द ॲथलेटिक]] |publisher=[[द न्यू यॉर्क टाइम्स]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
* हॅमिल्टनच्या जागी मर्सिडीजने त्यांच्या ज्युनियर ड्रायव्हर [[आंद्रेया किमी आंतोनेली]]ला संधी दिली, जो [[FIA फॉर्म्युला 2 चॅम्पियनशिप|फॉर्म्युला २]] मधून बढती घेऊन आला.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|date=३१ ऑगस्ट २०२४ |title=आंतोनेलीची मर्सिडीजमध्ये हॅमिल्टनची जागा निश्चित |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-kimi-antonelli-confirmed-as-lewis-hamiltons-replacement-with.2TeU01Qm9BjQUlBjl9jBTm |access-date=३१ ऑगस्ट २०२४ |website=फॉर्म्युला 1 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[हास F1 संघ|हास]] २०२५ मध्ये पूर्ण नवीन ड्रायव्हर्ससह उतरला. [[निको हुल्केनबर्ग]] दोन वर्षांनी हास सोडून [[साउबर मोटरस्पोर्ट|साउबर]] संघात सामील झाला. त्याची जागा हासच्या रिझर्व ड्रायव्हर [[ऑलिव्हर बेअरमन]]ने घेतली. 
* [[केविन मॅग्नुसेन]] देखील सात वर्षानंतर हास सोडून गेला. त्याच्या जागी [[एस्टेबान ओकॉन]] सामील झाला, जो आधी [[आल्पीन F1 टीम|आल्पीन]]साठी खेळत होता.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|date=३ जून २०२४ |title=आल्पीन आणि ओकॉन २०२४ हंगामाअंती विभक्त |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-alpine-announce-they-will-part-ways-with-ocon-at-end-of-2024-season.7ra4uaXdrYOHfklwU9TEqH |access-date=३ जून २०२४ |website=फॉर्म्युला 1 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* साउबरमध्ये हुल्केनबर्गसोबत रिक्त जागा फॉर्म्युला २ चॅम्पियन [[गॅब्रिएल बोर्तोलेटो]]ने घेतली. 
* [[सर्जियो पेरेझ]]ने [[रेड बुल रेसिंग]]शी २०२४ नंतरचा करार असूनही संघ सोडला. त्याची जागा [[लियाम लॉसन]]ने घेतली, जो [[रेसिंग बुल्स]]मधून बढती मिळवत आला. 
* रेड बुलच्या रिझर्व ड्रायव्हर [[इसाक हजर]]ने रेसिंग बुल्समध्ये जागा घेतली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|date=२० डिसेंबर २०२४ |title=हजरची रेसिंग बुल्स संघात निवड निश्चित |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-isack-hadjar-signs-for-rb-tsunoda-final-seat-on-2025-f1-grid.6UMQgndoDfFIH5wtyxucAG |access-date=२० डिसेंबर २०२४ |website=फॉर्म्युला 1 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== हंगामातील बदल ===

* [[२०२५ चिनी ग्रांप्री]]नंतर लॉसनला पुन्हा रेसिंग बुल्समध्ये पाठवून [[युकी त्सुनोडा]]ला रेड बुलमध्ये घेतले गेले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-tsunoda-to-replace-lawson-at-red-bull-from-japanese-gp-as-new.49qawI5Q4YYPhhMJpHqUiO |title=जपानी GP पासून त्सुनोडा रेड बुलमध्ये लॉसनच्या जागी येणार |website=फॉर्म्युला वन |date=२७ मार्च २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[२०२५ मायामी ग्रांप्री]]नंतर [[जॅक डूहन]]ला आल्पीनच्या रिझर्व ड्रायव्हर बनवून त्याच्या जागी [[फ्रँको कोलापिंटो]]ला घेतले, जो आधी विल्यम्ससाठी खेळला होता.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/alpine-confirm-colapinto-to-replace-doohan-for-next-five-rounds-as-team-opt.4lH96VnGHyC45S3yjeJOMK |title=आल्पीनने पुढील पाच शर्यतींसाठी डूहनच्या जागी कोलापिंटोची निवड केली |website=फॉर्म्युला वन |date=७ मे २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |language=en}}&lt;/ref&gt;

==हंगामाचे वेळपत्रक==
[[एफ.आय.ए]] संघटनेने २०२५ फॉर्म्युला वन हंगामाचे वेळपत्रक [[सप्टेंबर २०]], [[इ.स. २०२४]] रोजी जाहीर केला. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot;| फेरी  
!rowspan=&quot;2&quot;| अधिक्रुत रेस नाव 
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी|ग्रांप्री]]
!rowspan=&quot;2&quot;| [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी|सर्किट]]
!rowspan=&quot;2&quot;| शहर 
!rowspan=&quot;2&quot;| तारिख 
!colspan=&quot;2&quot;| वेळ 
|-
! [[प्रमाणवेळ|स्थानिय]]
! [[ग्रीनविच प्रमाणवेळ|GMT]]
|-
!१
| लुई व्हिटॉन [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]
|[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUS}} [[आल्बर्ट पार्क सर्किट]]
| [[मेलबर्न]]
|१६ मार्च
|१५:००
|०४:००
|-
!२
| हेनेकेन [[चिनी ग्रांप्री]]
|[[चिनी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|CHN}} [[शांघाय आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[शांघाय]]
|२३ मार्च
|१५:००
|०७:००
|-
!३
| [[लेनोव्हो]] [[जपानी ग्रांप्री]]
|[[जपानी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|JPN}} [[सुझुका आंतरराष्ट्रीय रेसिंग कोर्स]]
| [[सुझुका]]
|६ एप्रिल
|१४:००
|०५:००
|-
!४
| गल्फ एर [[बहरैन ग्रांप्री]]
|[[बहरैन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|BHR}} [[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[साखिर]]
|१३ एप्रिल
|१८:००
|१५:००
|-
!५
| एस.टी.सी. [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]]
|[[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|SAU}} [[जेद्दा कॉर्निश सर्किट]]
| [[जेद्दा]]
|२० एप्रिल
|२०:००
|१७:००
|-
!६
| क्रिप्टो डॉट कॉम [[मायामी ग्रांप्री]]
|[[मायामी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|USA}} [[मायामी आंतरराष्ट्रीय ऑटोड्रोम]]
| [[फ्लोरिडा]]
|४ मे
|१६:००
|२०:००
|-
!७
|  ए.डब्ल्यू.एस. [[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डेल मेड इन इटली इ डेल एमिलिया रोमान्या]]
|{{Nowrap|[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]}}
|{{flagicon|ITA}} [[इमोला सर्किट]]
| [[इमोला]]
|१८ मे
|१५:००
|१३:००
|-
!८
| टॅग हीअर [[मोनॅको ग्रांप्री|ग्रांप्री डी मोनॅको]]
|[[मोनॅको ग्रांप्री]]
|{{flagicon|MON}} [[सर्किट डी मोनॅको]]
| [[मोनॅको]]
|२५ मे
|१५:००
|१३:००
|-
!९
| आरामको [[स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश ग्रांप्रीग्रान प्रीमिओ डी इस्पाना]]
|[[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ESP}} [[सर्किट डी बार्सिलोना-काटलुन्या]]
| [[मॉन्टमेलो]]
|१ जून
|१५:००
|१३:००
|-
!१०
| पिरेली [[कॅनेडियन ग्रांप्री|ग्रांप्री दु कॅनडा]]
|[[कॅनेडियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|CAN}} [[सर्किट गिलेस व्हिलनव्ह]]
| [[माँत्रियाल]]
|१५ जून
|१४:००
|१८:००
|-
!११
| एम.एस.सी क्रुझेस [[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रिंग]]
| [[स्पीलबर्ग]]
|२९ जून
|१५:००
|१३:००
|-
!१२
| कतार एअरवेज [[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
|[[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[सिल्वेरस्टोन सर्किट]]
| [[सिल्वेरस्टोन]]
|६ जुलै
|१५:००
|१४:००
|-
!१३
| मोएट &amp; चांडन [[बेल्जियम ग्रांप्री]]
|[[बेल्जियम ग्रांप्री]]
|{{flagicon|BEL}} [[सर्किट डी स्पा-फ्रांसोरचॅम्पस]]
| [[बेल्जियम]]
|२७ जुलै
|१५:००
|१४:००
|-
!१४
| लेनोव्हो [[हंगेरियन ग्रांप्री]]
|[[हंगेरियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|HUN}} [[हंगरोरिंग]]
| [[मोग्योरोद]]
|३ ऑगस्ट
|१५:००
|१३:००
|-
!१५
| हेनेकेन [[डच ग्रांप्री]]
|[[डच ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NED}} [[सर्किट झॉन्डवुर्ट]]
| [[झॉन्डवुर्ट]]
|३१ ऑगस्ट
|१५:००
|१३:००
|-
!१६
| पिरेली [[इटालियन ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डीइटालिया]]
|[[इटालियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|ITA}} [[मोंझा सर्किट]]
| [[मोंझा]]
|७ सप्टेंबर
|१५:००
|१३:००
|-
!१७
| कतार एरवेझ [[अझरबैजान ग्रांप्री]]
|[[अझरबैजान ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AZE}} [[बाकु सिटी सर्किट]]
| [[बाकु]]
|२१ सप्टेंबर
|१५:००
|१३:००
|-
!१८
| सिंगापूर एरलाइन्स [[सिंगापूर ग्रांप्री]]
|[[सिंगापूर ग्रांप्री]]
|{{flagicon|SIN}} [[मरीना बे स्ट्रीट सर्किट]]
| [[सिंगापूर]]
|५ ऑक्टोबर
|२०:००
|१२:००
|-
!१९
| एम.एस.सी क्रुझेस [[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
|[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
|{{flagicon|USA}} [[सर्किट ऑफ द अमेरीकाज]]
| [[ऑस्टिन]]
|१९ ऑक्टोबर
|२०:००
|१९:००
|-
!२०
| [मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|[ग्रान प्रीमिओ डी ला सियुदाद डी मेक्सिको]]
|[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|MEX}} [[अटोड्रोमो हर्मानोस रॉड्रिगेझ]]
| [[मेक्सिको शहर]]
|२६ ऑक्टोबर
|२०:००
|२०:००
|-
!२१
| एम.एस.सी क्रुझेस [[साओ पावलो ग्रांप्री|ग्रान प्रीमिओ डी साओ पाउलो]]
|[[साओ पावलो ग्रांप्री]]
|{{flagicon|BRA}} [[इंटरलागोस सर्किट]]
| [[साओ पाउलो]]
|९ नोव्हेंबर
|१७:००
|१७:००
|-
!२२
| हेनेकेन सिलव्हर [[लास व्हेगस ग्रांप्री]]
|[[लास व्हेगस ग्रांप्री]]{{refn|group=टीप|Saturday race.}}
|{{flagicon|USA}} [[लास व्हेगस स्ट्रिप सर्किट]]
| [[नेवाडा]]
|२२ नोव्हेंबर
|२०:००
|०४:००
|-
!२३
| कतार एरवेझ [[कतार ग्रांप्री]]
|[[कतार ग्रांप्री]]
|{{flagicon|QAT}} [[लोसेल आंतरराष्ट्रीय सर्किट]]
| [[लोसेल]]
|३० नोव्हेंबर
|१९:००
|१६:००
|-
!२४
| एतिहाद एअरवेज [[अबु धाबी ग्रांप्री]]
|[[अबु धाबी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|UAE}} [[यास मरिना सर्किट]]
| [[अबु धाबी]]
|७ डिसेंबर
|१३:००
|१३:००
|-
! colspan=&quot;8&quot; |संदर्भ:&lt;ref name=&quot;२०२५ calendar&quot;&gt;{{cite web |date=१२ एप्रिल २०२४ |title=FIA आणि फॉर्म्युला १ ने २०२५ साठी कॅलेंडर जाहीर केले |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/fia-and-formula-1-announces-calendar-for-2025.48ii9hOMGxuOJnjLgpA5qS |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240920154537/https://www.formula1.com/en/latest/article/fia-and-formula-1-announces-calendar-for-2025.48ii9hOMGxuOJnjLgpA5qS |archive-date=२० सप्टेंबर २०२४ |access-date=१२ एप्रिल २०२४ |website=Formula 1}}&lt;/ref &gt;
|}

=== कॅलेंडरमधील बदल ===

[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]ने {{एफ.१|२०१९}} नंतर प्रथमच २०२५ हंगामाची पहिली शर्यत आयोजित केली. यापूर्वीच्या तीन हंगामांमध्ये ही तिसऱ्या क्रमांकाची शर्यत होती, [[बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]] आणि [[सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन]] ग्रांप्री नंतर, परंतु [[रमजान]]शी स्पर्धांची तारीख न भिडावी म्हणून या शर्यती २०२५ मध्ये नंतर आयोजित करण्यात आल्या.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |title=ऑस्ट्रेलिया २०२५ च्या फॉर्म्युला वन हंगामाची पहिली शर्यत आयोजित करणार; रमजानमुळे बहरैन आणि सौदी शर्यतींच्या तारखा बदलल्या |दुवा=https://apnews.com/article/formula-1-f1-calendar-2025-australia-26ae05fdab5b2cc371fe0a11cb4d2b93 |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१५ एप्रिल २०२४ |प्रकाशक=AP News |दिनांक=१२ एप्रिल २०२४ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=२ फेब्रुवारी २०२४ |title=उघड झाले: ऑस्ट्रेलियातील एफ.१ चाहत्यांसाठी हॅमिल्टनचा मोठा प्रवेश |दुवा=https://wwos.nine.com.au/motorsport/formula-1-news-lewis-hamilton-to-make-ferrari-debut-in-melbourne-round-1-returns-to-australia-in-2025/297b850d-0fee-49b3-b8ea-aec2de816a32 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240713205804/https://www.nine.com.au/sport/motorsport/formula-1-news-lewis-hamilton-to-make-ferrari-debut-in-melbourne-round-1-returns-to-australia-in-2025-20240202-p5j9c8.html |archive-date=१३ जुलै २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=Nine's Wide World of Sports}}&lt;/ref&gt;[[रशियन ग्रांप्री]] २०२५ पर्यंत कॅलेंडरमध्ये सहभागी राहण्यासाठी करारबद्ध होती,&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=२८ फेब्रुवारी २०१७ |title=रशियन ग्रांप्रीचा F1 करार २०२५ पर्यंत वाढला |दुवा=https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/18786909/russian-grand-prix-extends-f1-deal-2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240824013038/https://www.espn.co.uk/f1/story/_/id/18786909/russian-grand-prix-extends-f1-deal-2025 |archive-date=२४ ऑगस्ट २०२४ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ फेब्रुवारी २०२४ |प्रकाशक=ESPN UK}}&lt;/ref&gt; मात्र, [[रशिया–युक्रेन युद्ध|रशियाचा युक्रेनवरील हल्ला]] झाल्यामुळे हा करार {{एफ.१|२०२२}} मध्ये रद्द करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=३ मार्च २०२२ |title=फॉर्म्युला वनने रशियन ग्रांप्रीचा करार रद्द केला |दुवा=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/60601632 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528003455/https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/60601632 |archive-date=२८ मे २०२२ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ मार्च २०२२ |प्रकाशक=बि.बि.सी स्पोर्ट}}&lt;/ref&gt;

== हंगामाचा सारंश ==

=== हंगामाची सुरुवात ===

फॉर्म्युला वनच्या ७५ व्या वर्धापनदिनानिमित्त, सर्व दहा संघांनी १८ फेब्रुवारी २०२५ रोजी [[लंडन]]मधील '''द ओटु अरिना''' येथे '''एफ.१ ७५ लाईव्ह''' या सामूहिक हंगाम सुरुवात कार्यक्रमात भाग घेतला. प्रत्येक संघाने हंगामासाठी त्यांच्या कारच्या लिव्हरीचे अनावरण केले. चालक आणि संघप्रमुखांची थेट प्रेक्षकांसमोर मुलाखत घेण्यात आली, त्याचबरोबर थेट मनोरंजन व फॉर्म्युला वन चित्रपटाचे पूर्वावलोकन देखील सादर करण्यात आले. हा कार्यक्रम स्काय स्पोर्ट्स वर युनायटेड किंग्डममध्ये आणि [[ईएसपीएन]] वर अमेरिकेत तसेच फॉर्म्युला वनच्या सोशल मीडिया खात्यांवर थेट प्रसारित करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bailey |first=Michael|date=2025-02-18 |title=F1 75 live updates: 2025 Formula 1 season launch event latest as teams reveal new car liveries |url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/f1-75-live-updates-2025-season-launch-new-cars/F8PpBUBwqgz7/|work=[[The Athletic]] |publisher=[[The New York Times]] |access-date=2025-02-18 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Watch all the action from the F1 75 Live launch event |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/watch-catch-all-the-action-from-the-groundbreaking-f1-75-live-launch-event.1AbyIc0y5jDaRudNv2Mc5s|date=18 February 2025 |access-date=2025-02-19 |website=Formula 1}}&lt;/ref&gt; [[युट्युब]] वर या कार्यक्रमाने फॉर्म्युला वनच्या आधीच्या थेट कार्यक्रमांच्या सर्व विक्रमांचा भंग केला, एकाच वेळी १.१ दशलक्ष दरम्यान प्रेक्षकांनी पाहिले.&lt;ref&gt;{{Cite web |first=Olivia|last=Hicks|title=F1 reveals mammoth viewership figures on YouTube for 75 Live event at The O2 in London|url=https://www.msn.com/en-us/sports/other/f1-reveals-mammoth-viewership-figures-on-youtube-for-75-live-event-at-the-o2-in-london/ar-AA1zjJ7n|access-date=5 May 2025 |publisher=[[द इंडिपेन्डंट]] |website=[[MSN]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=F1 confirm plans for first ever season launch event |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-confirms-plans-for-first-ever-season-launch-event-at-londons-the-o2-in.dBp68tYvFIqI3yvg1I8xr |access-date=12 November 2024 |work=Formula 1 |date=12 November 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== पूर्वहंगाम चाचणी ===
[[बहरैन आंतरराष्ट्रीय सर्किट]] येथे २६–२८ फेब्रुवारी दरम्यान एकच प्री-सीझन चाचणी आयोजित करण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web |date=16 September 2024 |title=F1 and FIA confirm Bahrain to host 2025 pre-season testing |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-and-fia-confirm-bahrain-to-host-2025-pre-season-testing.586OT31AUTKcOOtRCGYvMV|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240916091106/https://www.formula1.com/en/latest/article/f1-and-fia-confirm-bahrain-to-host-2025-pre-season-testing.586OT31AUTKcOOtRCGYvMV |archive-date=16 September 2024 |access-date=16 September 2024 |website=Formula 1}}&lt;/ref&gt; या तीन दिवसीय चाचणीत [[विल्यम्स रेसिंग|विल्यम्स]] संघातील [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] याने सर्वात जलद वेळ नोंदवली.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=IN NUMBERS: Who was the fastest and who recorded the most laps at Bahrain's 2025 pre-season test? |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/in-numbers-who-was-the-fastest-and-who-recorded-the-most-laps-at-bahrains-2025.56GAHdgiczXuJOn3PN99py|date=1 March 2025 |access-date=2 March 2025 }}&lt;/ref&gt;

=== हंगामातील सुरुवातीच्या फेऱ्या ===

[[मॅक्लारेन]]च्या [[लँडो नॉरिस]]ने [[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]साठी पोल पोझिशन पटकावली, जी शर्यत बदलत्या व मध्यम हवामानात पार पडली. नॉरिसने बहुतेक शर्यत आघाडी घेतली. मधल्या टप्प्यात नॉरिस व त्याचा संघसहकारी [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने इंटरमिजिएट टायर्सवर नियंत्रण गमावले, पियास्त्री काही काळ ट्रॅकमध्ये अडकला, नंतर स्वतःला सोडवून तेराव्या स्थानावर गेला आणि पुन्हा नवव्या स्थानावर आला. [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]], [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]साठी शर्यतीच्या अखेरीस नॉरिसच्या मागे होता. नॉरिसने त्याला मागे ठेवून मॅक्लारेनला २०१२ नंतर ऑस्ट्रेलियातील पहिला विजय मिळवून दिला. या विजयामुळे नॉरिसने व्हर्सटॅपनची सलग दिवस चॅम्पियनशिप आघाडी तुटवली, जी तो [[२०२२ स्पॅनिश ग्रांप्री]]पासून राखत होता. [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ने सोळाव्या स्थानावरून सुरुवात करत बारावा स्थान प्रगती करत चौथे स्थान मिळवले. एकूण सहा निवृत्ती: [[इसाक हाजार]] (रेसिंग बुल्स), [[जॅक डूहान]] (अल्पाइन), [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] (विल्यम्स), [[फर्नांडो अलोन्सो]] (अ‍ॅस्टन मार्टिन), [[गॅब्रिएल बोर्तोलेटो]] (सॉबर), आणि व्हर्सटॅपनचा संघसहकारी [[लिआम लॉसन]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-beats-verstappen-to-victory-in-dramatic-australian-gp-opener-amid.5rKGxQHJoDl1P8stMSHlIN |title=नॉरिसने नाट्यमय ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्रीत व्हर्सटॅपनला मागे टाकून विजय मिळवला |date=16 March 2025 |access-date=16 June 2025 |website=Formula One}}&lt;/ref&gt;

[[लुईस हॅमिल्टन]]ने [[२०२५ चायनीज ग्रांप्री|चायनीज ग्रांप्री]]साठी स्प्रिंट पोल मिळवली व त्याला स्प्रिंट रेसमध्ये विजय मिळवला, मागे [[ऑस्कर पियास्त्री]] व [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] होते. नॉरिस स्प्रिंट पात्रतेत सहाव्या स्थानावर आणि अंतिम फिनिशमध्ये आठव्या स्थानावर आला.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hamilton-storms-to-sprint-victory-and-first-ferrari-win-in-china-ahead-of.2VzfSIOQeFC6y2Kskxkpz9 |title=हॅमिल्टनने चीनमध्ये स्प्रिंट जिंकून फेरीसाठी पहिला फेरारी विजय मिळवला |date=२२ मार्च २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |website=फॉर्म्युला वन}}&lt;/ref&gt; मुख्य शर्यतीत [[ऑस्कर पियास्त्री]]ने पहिली पोल पोझिशन मिळवली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-edges-out-russell-and-norris-for-breakthrough-maiden-f1-pole-during.xR2Ip80vTMdvSqqsqMIXT|title=पियास्त्रीने रसेल आणि नॉरिसला मागे टाकून पहिली पोल मिळवली |date=२२ मार्च २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ |website=फॉर्म्युला वन}}&lt;/ref&gt; पियास्त्रीने शर्यतीत सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत आघाडी राखली आणि [[लँडो नॉरिस]]सोबत १-२ फिनिश मिळवली – नॉरिस ब्रेक फेल्युअरमुळे संघर्ष करत होता. तिसऱ्या स्थानावर [[मर्सिडीज]]चा [[जॉर्ज रसेल]] आला. ही मॅक्लारेनच्या इतिहासातील ५०वी १-२ फिनिश होती.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-beats-norris-and-russell-to-victory-in-chinese-grand-prix-with.CpcwOmMwzcZGjM33Wkv8V|title=पियास्त्रीने नॉरिस व रसेलला मागे टाकून चीन ग्रांप्री जिंकली |website=Formula 1|date=२३ मार्च २०२५|access-date=२३ मार्च २०२५}}&lt;/ref&gt; शर्यतीनंतर [[शार्ल लेक्लेर]] व [[पियरे गॅस्ली]] यांच्या कार वजनाखाली असल्यामुळे अपात्र ठरले,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-leclerc-and-gasly-disqualified-from-chinese-grand-prix-over-car.54Vi7LDb8IB3htmZ3OlJTb|title=लेक्लेर व गॅस्ली कार वजनामुळे चीन ग्रांप्रीतून अपात्र |website=Formula 1|date=२३ मार्च २०२५|access-date=२३ मार्च २०२५}}&lt;/ref&gt; तर [[लुईस हॅमिल्टन]] जास्त स्लाइड घातल्यामुळे अपात्र ठरला.&lt;ref name='china dsq'&gt;{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/breaking-hamilton-disqualified-from-chinese-gp-after-skid-block-breach-as.6L1hYOxfmeSeNUnMpHQLaz|title=हॅमिल्टन स्किड ब्लॉक ब्रिचमुळे चीन ग्रांप्रीतून अपात्र |website=Formula 1|date=२३ मार्च २०२५|access-date=२३ मार्च २०२५}}&lt;/ref&gt;

[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपानी ग्रांप्री]]साठी या हंगामातील पहिली पोल पोझिशन मिळवली, ही त्याची [[२०२४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]नंतर पहिली पोल होती. व्हर्सटॅपनने शर्यतीत सुरुवातीपासून आघाडी घेतली आणि नॉरिस व पियास्त्री या दोन मॅक्लारेन चालकांना मागे टाकून सहज विजय मिळवला. [[मर्सिडीज-बेंझ इन फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]चा [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]] फॉर्म्युला वनच्या इतिहासात सर्वात कमी वयाचा '''शर्यतीत आघाडी घेणारा''' आणि '''सर्वात कमी वयाचा फास्टेस्ट लॅप करणारा''' चालक ठरला. या शर्यतीत कोणताही चालक निवृत्त झाला नाही.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-surges-to-fourth-consecutive-japanese-gp-victory-ahead-of-norris.1MOpqos1ljTyhFILJKiHZD|title=व्हर्सटॅपनने सलग चौथ्यांदा जपानी ग्रांप्री विजय मिळवला |website=Formula 1|date=६ एप्रिल २०२५|access-date=६ एप्रिल २०२५}}&lt;/ref&gt;

[[ऑस्कर पियास्त्री]]ने हंगामातील आपली दुसरी पोल पोझिशन [[२०२५ बहरीन ग्रांप्री|बहरैन ग्रांप्री]]साठी मिळवली आणि शर्यतीवर नियंत्रण ठेवत विजय मिळवला. दुसऱ्या स्थानावर [[जॉर्ज रसेल]], ज्याच्या कारमध्ये अनेक इलेक्ट्रिकल समस्या आल्या होत्या, आणि तिसऱ्या स्थानावर पियास्त्रीचा संघसहकारी [[लँडो नॉरिस]] आला. [[विल्यम्स रेसिंग|विल्यम्स]] संघातील [[कार्लोस साईन्झ ज्युनियर]] एकमेव निवृत्त चालक ठरला, कारण त्याची कार [[युकी सुनोडा]] (रेड बुल रेसिंग)शी धडकली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-storms-to-controlled-victory-in-bahrain-grand-prix-ahead-of-russell.47YQh0Ex2gkZcx58fRaRqJ|title=पियास्त्रीने बहरीन ग्रांप्रीत रसेल व नॉरिसला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1|date=१३ एप्रिल २०२५|access-date=१३ एप्रिल २०२५}}&lt;/ref&gt; शर्यत संपल्यानंतर [[निको हुल्केनबर्ग]] जास्त स्लाइड घातल्यामुळे अपात्र ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/hulkenberg-disqualified-from-bahrain-grand-prix-over-skid-block-breach.t1Ekg9siTRhjo5mRcak3v|title=हुल्केनबर्ग स्किड ब्लॉक ब्रिचमुळे बहरीन ग्रांप्रीतून अपात्र |website=Formula 1|date=१३ एप्रिल २०२५|access-date=१३ एप्रिल २०२५}}&lt;/ref&gt;

[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी अरेबियन ग्रांप्री]]मध्ये या हंगामातील आपली दुसरी पोल पोझिशन मिळवली, तर नॉरिस Q3 मध्ये क्रॅश झाला आणि दहाव्या स्थानावरून सुरुवात केली; मात्र शर्यतीत त्याने चौथे स्थान मिळवले. त्याचा सहकारी [[ऑस्कर पियास्त्री]] दुसऱ्या स्थानावरून सुरुवात करत विजय मिळवला, दुसऱ्या क्रमांकावर व्हर्सटॅपन आणि तिसऱ्या स्थानावर [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चा [[शार्ल लेक्लेर]] आला, ज्यामुळे फेरारीच्या या हंगामातील पहिले ग्रांप्री पोडियम मिळाले. या निकालामुळे पियास्त्रीने पहिल्यांदाच वर्ल्ड ड्रायव्हर्स चॅम्पियनशिपमध्ये आघाडी घेतली आणि तो २०१० जपानी ग्रांप्रीमध्ये आपला मॅनेजर [[मार्क वेबर (रेसिंग ड्रायव्हर)|मार्क वेबर]]नंतर आघाडी घेणारा पहिला ऑस्ट्रेलियन ठरला. शर्यतीत [[युकी सुनोडा]] आणि [[पियरे गॅस्ली]] यांनी निवृत्ती घेतली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-clinches-victory-in-saudi-arabia-from-verstappen-and-leclerc-as.1XBezBwUfLfjOayPSKNs41|title=पियास्त्रीने सौदी अरेबियन ग्रांप्रीत व्हर्सटॅपन व लेक्लेरला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1|date=२० एप्रिल २०२५|access-date=२० एप्रिल २०२५}}&lt;/ref&gt;

[[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ने [[२०२५ मियामी ग्रांप्री|मियामी ग्रांप्री]]साठी स्प्रिंट पोल मिळवली, पण [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]सोबत घडलेल्या असुरक्षित रिलीजनंतर तो सातव्या स्थानावर गेला; व्हर्सटॅपनला दंड मिळाल्यामुळे तो शेवटच्या स्थानावर फिनिश झाला—२०१६ बेल्जियन ग्रांप्रीनंतर त्याचा पहिला शून्य गुणांचा रेस होता. शेवटी, [[फर्नांडो अलोन्सो]]च्या अपघातामुळे लेट सेफ्टी कार आली, आणि त्या गोंधळात [[लँडो नॉरिस]]ने शर्यत जिंकली, दुसऱ्या स्थानावर [[ऑस्कर पियास्त्री]] आणि तिसऱ्या स्थानावर [[लुईस हॅमिल्टन]] (योग्य रणनीतीमुळे) आला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-wins-chaotic-miami-sprint-from-piastri-and-hamilton-after-late-safety.3BuF89LkPN0p4bsqA2YyDm|title=नॉरिसने मियामी स्प्रिंटमध्ये पियास्त्री व हॅमिल्टनला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1|date=४ मे २०२५ |access-date=५ मे २०२५}}&lt;/ref&gt; [[शार्ल लेक्लेर]]ने रीकॉनिसन्स लॅपमध्ये अपघात केला आणि स्प्रिंटमध्ये भाग घेतला नाही.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/must-see-leclerc-collides-with-the-wall-ahead-of-miami-sprint-in-wet.ud36PECgRljCQJIMUUDZl|title=लेक्लेरने मियामी स्प्रिंटपूर्वी भिंतीला धडक दिली |website=Formula 1|date=४ मे २०२५ |access-date=५ मे २०२५}}&lt;/ref&gt; मुख्य शर्यतीत, व्हर्सटॅपनने पोल मिळवली, पण विजय [[ऑस्कर पियास्त्री]]च्या नावावर गेला; दुसऱ्या स्थानावर [[लँडो नॉरिस]], तिसऱ्या स्थानावर [[जॉर्ज रसेल]] आला. चार निवृत्ती झाल्या: [[जॅक डूहान]], [[ऑलिव्हर बेअरमन]], [[गॅब्रिएल बोर्तोलेटो]], आणि [[लिआम लॉसन]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-wins-from-norris-and-russell-as-mclaren-seal-commanding-1-2-in-miami.6Vfaf5zEMOKmPHzHdkGdof|title=पियास्त्रीने मियामी ग्रांप्रीत नॉरिस आणि रसेलला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1.com|date=५ मे २०२५ |access-date=१६ जून २०२५}}&lt;/ref&gt;

=== हंगामातील मधल्या फेऱ्या ===
[[ऑस्कर पियास्त्री]]ने [[मॅक्लारेन]]साठी पोल पोझिशन मिळवली, जी [[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]ची अंतिम शर्यत मानली जाते. मात्र शर्यतीच्या सुरुवातीला [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[रेड बुल रेसिंग]]च्या ४००व्या ग्रांप्रीत ''[[तांबुरेलो]]'' चिकेनमध्ये आक्रमक चाल खेळून आघाडी घेतली. त्यानंतर व्हर्सटॅपनने शेवटपर्यंत आघाडी राखत शर्यत जिंकली, पियास्त्री दुसऱ्या स्थानावर आणि [[लँडो नॉरिस]] तिसऱ्या स्थानावर. [[युकी सुनोडा]]ने पात्रता फेरीत निराशा केल्यानंतर दहावे स्थान मिळवले; [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चे [[लुईस हॅमिल्टन]] व [[शार्ल लेक्लेर]] अनुक्रमे चौथ्या व सहाव्या स्थानावर आले; [[मर्सिडीज-बेंझ इन फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]चा [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ला तांत्रिक बिघाडामुळे हंगामातील पहिली निवृत्ती पत्करावी लागली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-storms-to-victory-in-thrilling-emilia-romagna-grand-prix-ahead-of.4YJG3CyQJdFzCI6tiBtqoU|title=व्हर्सटॅपनने रोमांचक एमिलिया-रोमॅग्ना ग्रांप्रीत नॉरिस व पियास्त्रीला मागे टाकले |website=Formula 1 |date=१८ मे २०२५ |access-date=१६ जून २०२५ }}&lt;/ref&gt; तसेच, [[अल्पाइन एफ१ टीम|अल्पाइन]]साठी [[जॅक डूहान]]ऐवजी [[फ्रँको कोलापिंटो]]ला पुढील [[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]पर्यंत संधी देण्यात आली.

[[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको ग्रांप्री]]मध्ये अनिवार्य दोन स्टॉप धोरण लागू करण्यात आले, ज्या उद्देशाने अधिक जवळची शर्यत घडावी. [[मॅक्लारेन]]च्या [[लँडो नॉरिस]]ने पोल पोझिशन मिळवली आणि विजय मिळवला, दुसऱ्या स्थानावर [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चा [[शार्ल लेक्लेर]] आणि तिसऱ्या स्थानावर संघसहकारी [[ऑस्कर पियास्त्री]] आला. शर्यतीत दोन निवृत्ती: [[अल्पाइन एफ१ टीम|अल्पाइन]]चा [[पियरे गॅस्ली]] आणि [[अ‍ॅस्टन मार्टिन इन फॉर्म्युला वन|अ‍ॅस्टन मार्टिन]]चा [[फर्नांडो अलोन्सो]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/norris-takes-victory-over-leclerc-and-piastri-in-gripping-monaco-grand-prix.4B7frXOoDY8UvKMu25Daoa|title=नॉरिसने मोनॅको ग्रांप्रीत लेक्लेर व पियास्त्रीला मागे टाकून विजय मिळवला |website=Formula 1.com|date=२५ मे २०२५|access-date=२५ मे २०२५}}&lt;/ref&gt;

[[ऑस्कर पियास्त्री]] पुन्हा [[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश ग्रांप्री]]साठी पोल पोझिशनवर आला आणि शर्यतीत विजय मिळवला, दुसऱ्या स्थानावर त्याचा सहकारी [[लँडो नॉरिस]] आणि तिसऱ्या स्थानावर [[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]]चा [[शार्ल लेक्लेर]] आला. [[मर्सिडीज-बेंझ इन फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]चा [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]] तांत्रिक बिघाडामुळे निवृत्त झाला. ५३ व्या फेरीला सेफ्टी कार आली; ६० व्या फेरीला शर्यत पुन्हा सुरू झाली, आणि लगेच [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]ने [[जॉर्ज रसेल (रेसिंग ड्रायव्हर)|जॉर्ज रसेल]]ला ऑफ-ट्रॅक ओव्हरटेक केल्यानंतर पुन्हा स्थिती द्यावी म्हणून सांगितले, मात्र दोघांचा अपघात झाला. व्हर्सटॅपनला दहा सेकंद दंड मिळाला व तो दहाव्या स्थानावर गेला. [[निको हुल्केनबर्ग]] पाचव्या स्थानावर फिनिश झाला आणि [[सॉबर मोटरस्पोर्ट|सॉबर]]साठी २०२२ एमिलिया रोमॅग्ना ग्रांप्रीनंतर सर्वोच्च स्थान मिळवले. [[फर्नांडो अलोन्सो]] नवव्या स्थानावर येऊन त्याने हंगामातील पहिले गुण मिळवले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/piastri-leads-mclaren-1-2-from-norris-in-spanish-gp-amid-late-race-drama-for.2t1WkW9NVeMzJbOIkpM8u8|title=पियास्त्रीने मॅक्लारेन १-२ फिनिश साधली, व्हर्सटॅपन-रसेल अपघात |website=Formula 1.com|date=१ जून २०२५|access-date=१ जून २०२५}}&lt;/ref&gt;

[[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडियन ग्रांप्री]]मध्ये [[जॉर्ज रसेल (रेसिंग ड्रायव्हर)|जॉर्ज रसेल]]ने [[मर्सिडीज-बेंझ फॉर्म्युला वन|मर्सिडीज]]साठी पोल पोझिशन मिळवली, जो पहिला नॉन-मॅक्लारेन किंवा रेड बुल चालक होता. [[ऑस्कर पियास्त्री]] तिसऱ्या, [[लँडो नॉरिस]] सातव्या स्थानावरून शर्यत सुरू केली. शर्यतीच्या अंतिम टप्प्यात नॉरिसने पियास्त्रीच्या डिफ्यूझरला धडक दिली, ज्यामुळे त्याचे सस्पेंशन तुटले आणि तो व मॅक्लारेन संघाचे [[२०२४ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]नंतरचे पहिले रिटायरमेंट झाले. रसेलने शर्यत जिंकून मर्सिडीजसाठी हंगामातील पहिले यश मिळवले, दुसऱ्या क्रमांकावर [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]] (रेड बुल) आला. रसेलचा संघसहकारी [[आंद्रेया किमी अँटोनेली]]ने आपले पहिले पोडियम (तिसरे स्थान) मिळवले आणि फॉर्म्युला वनच्या इतिहासात तिसऱ्या सर्वात तरुण पोडियम ड्रायव्हरपैकी एक ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/russell-takes-solid-victory-as-piastri-and-norris-collide-late-on-in.2cri9oFCALqhfsbvpqDfBq|title=रसेलने कॅनडियन ग्रांप्री जिंकली, पियास्त्री-नॉरिस धडकेतून बाहेर |website=Formula 1.com|date=१५ जून २०२५|access-date=१६ जून २०२५}}&lt;/ref&gt;

==हंगामाचे निकाल==
===ग्रांप्री===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! शर्यत क्र.
! ग्रांप्री
! पोल पोझिशन
! जलद फेरी
! विजेता चालक
! विजेता कारनिर्माता
! माहिती
|-
|-
! १
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! २
| {{flagicon|चीन}}[[चिनी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]{{refn|group=टीप|[[लुइस हॅमिल्टन]]ने सुरुवातीला सर्वात जलद फेरी नोंदवली होती, परंतु नंतर त्याला अपात्र ठरवण्यात आले कारण प्लँक असेंब्लीची जाडी आवश्यक किमान जाडीपेक्षा कमी होती.&lt;ref name='china dsq' /&gt; [[लँडो नॉरिस]], ज्याने प्रारंभी दुसऱ्या क्रमांकाची सर्वात जलद फेरी नोंदवली होती, त्याला शर्यतीतील सर्वात जलद फेरीसाठी मान्यता देण्यात आली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_chinese_grand_prix_-_final_race_classification.pdf|title=२०२५ चिनी ग्रांप्री - अंतिम शर्यत वर्गवारी|प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |दिनांक=२३ मार्च २०२५ |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३ मार्च २०२५|}}&lt;/ref&gt;}}
|{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! ३
| {{flagicon|जपान}}[[जपानी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|ITA}} [[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! ४
| {{flagicon|बहरैन}}[[बहरैन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]]
|{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]]
|{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! ५
| {{flagicon|सौदी अरेबिया}}[[सौदी अरेबियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! ६
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[मायामी ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२५ मायामी ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! ७
| {{nowrap|{{flagicon|इटली}}[[एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री]]}}
|{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! ८
| {{flagicon|मोनॅको}}[[मोनॅको ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! ९
| {{flagicon|स्पेन}}[[स्पॅनिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]]
|{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]]
|{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! १०
| {{flagicon|कॅनडा}}[[कॅनेडियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
|{{flagicon|GBR}} [[जॉर्ज रसल]]
|{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! ११
| {{flagicon|ऑस्ट्रिया}}[[ऑस्ट्रियन ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! १२
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ब्रिटिश ग्रांप्री]]
|{{flagicon|NED}} [[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
|{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! १३
| {{flagicon|बेल्जियम}}[[बेल्जियम ग्रांप्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[लॅन्डो नॉरिस]]
|{{flagicon|ITA}} [[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]]
|{{flagicon|AUS}} [[ऑस्कर पियास्त्री]]
|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! १४
| {{flagicon|हंगेरी}}[[हंगेरियन ग्रांप्री]]
| 
| 
| 
| 
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! १५
| {{flagicon|नेदरलँड्स}}[[डच ग्रांप्री]]
| 
| 
| 
| 
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२५ डच ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! १६
| {{flagicon|इटली}}[[इटालियन ग्रांप्री]]
| 
| 
| 
| 
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! १७
| {{flagicon|अझरबैजान}}[[अझरबैजान ग्रांप्री]]
| 
| 
| 
| 
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! १८
| {{flagicon|सिंगापूर}}[[सिंगापूर ग्रांप्री]]
| 
| 
| 
| 
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! १९
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री]]
| 
| 
| 
| 
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! २०
| {{flagicon|मेक्सिको}}[[मेक्सिको सिटी ग्रांप्री]]
| 
| 
| 
| 
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! २१
| {{flagicon|ब्राझिल}}[[साओ पावलो ग्रांप्री]]
| 
| 
| 
| 
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! २२
| {{flagicon|युनायटेड स्टेट्स}}[[लास व्हेगस ग्रांप्री]]
| 
| 
| 
| 
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! २३
| {{flagicon|कतार}}[[कतार ग्रांप्री]]
| 
| 
| 
| 
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२५ कतार ग्रांप्री|माहिती]]
|-
! २४
| {{flagicon|संयुक्त अरब अमिराती}}[[अबु धाबी ग्रांप्री]]
| 
| 
| 
| 
| style=&quot;text-align:center&quot;|[[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|माहिती]]
|- class=&quot;sortbottom&quot;
!colspan=&quot;7&quot;|संदर्भ:&lt;ref name=&quot;२०२५ calendar&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;pole+fl&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |title=FIA फॉर्म्युला वन हंगाम Results २०२५|दुवा=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/results/2025 |प्रकाशक=Motorsportstats.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जून २०२५|}}&lt;/ref&gt;
|}

===गुण प्रणाली===
मुख्य शर्यतीत पहिल्या १० वर्गीकृत चालक आणि सर्वात जलद फेरी नोंदवणाऱ्या चालकाला गुण देण्यात आले. स्प्रिन्ट शर्यतीत पहिल्या ८ वर्गीकृत चालकांना खालिल रचना वापरून प्रत्येक शर्यतीत असे गुण देण्यात आले.&lt;ref name=&quot;points regs&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |दिनांक=१९ जुलै २०२२ |title=२०२२ फॉर्म्युला वन sporting regulations |दुवा=https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० ऑक्टोबर २०२२ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ |at=Articles ६.४-६.५|archive-date=७ ऑक्टोबर २०२२ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007084259/https://www.fia.com/sites/default/files/fia_2022_formula_1_sporting_regulations_-_issue_8_-_2022-07-19.pdf |}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot;
!निकालातील स्थान
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१ला'''
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''२रा'''
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|'''३रा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''४था'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''५वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''६वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''७वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''८वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''९वा'''
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|'''१०वा'''
|-
!गुण
|style=&quot;background-color:#ffffbf&quot; align=&quot;center&quot;|२५
|style=&quot;background-color:#dfdfdf&quot; align=&quot;center&quot;|१८
|style=&quot;background-color:#ffdf9f&quot; align=&quot;center&quot;|१५
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१०
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|८
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|६
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|४
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|२
|style=&quot;background-color:#dfffdf&quot; align=&quot;center&quot;|१
|-
!स्प्रिन्ट
| align=&quot;center&quot;| ८
| align=&quot;center&quot;| ७
| align=&quot;center&quot;| ६
| align=&quot;center&quot;| ५
| align=&quot;center&quot;| ४
| align=&quot;center&quot;| ३
| align=&quot;center&quot;| २
| align=&quot;center&quot;| १
| align=&quot;center&quot;| -
| align=&quot;center&quot;| -
|}


===चालक===
{|
|-
|
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%; border-collapse:collapse; 
!स्थान
!चालक
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
![[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUS}}
![[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CHN}}
![[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]&lt;br /&gt;{{flagicon|JPN}}
![[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BHR}}
![[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|KSA}}
![[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
![[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ITA}}
![[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MON}}
![[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ESP}}
![[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CAN}}
![[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUT}}
![[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|GBR}}
![[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BEL}}
![[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|HUN}}
![[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]&lt;br /&gt;{{flagicon|NED}}
![[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ITA}}
![[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AZE}}
![[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]&lt;br /&gt;{{flagicon|SIN}}
![[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
![[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको&lt;br/&gt;सिटी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MEX}}
![[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BRA}}
![[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
![[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]&lt;br /&gt;{{flagicon|QAT}}
![[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br /&gt;{{flagicon|UAE}}
!style=&quot; border:1px solid #a2a9b1; position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box;&quot; |गुण
|-
| १
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[ऑस्कर पियास्त्री]]
| id=&quot;८१&quot; align=&quot;center&quot; | ८१
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|points}}'''

|-
| २
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लॅन्डो नॉरिस]]
| id=&quot;४&quot; align=&quot;center&quot; | ४
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|points}}'''

|-
| ३
| {{flagicon|नेदरलँड्स}}[[मॅक्स व्हर्सटॅपन]]
| id=&quot;३३&quot; align=&quot;center&quot; | ३३
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|points}}'''

|-
| ४
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[जॉर्ज रसल]]
| id=&quot;६३&quot; align=&quot;center&quot; | ६३
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|points}}'''

|-
| ५
| {{flagicon|मोनॅको}}[[शार्ल लक्लेर]]
| id=&quot;१६&quot; align=&quot;center&quot; | १६
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|points}}'''

|-
| ६
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[लुइस हॅमिल्टन]]
| id=&quot;४४&quot; align=&quot;center&quot; | ४४
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|points}}'''

|-
| ७
| {{flagicon|इटली}}[[आंद्रेआ किमी अँटोनेली]]
| id=&quot;१२&quot; align=&quot;center&quot; | १२
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|points}}'''

|-
| ८
| {{flagicon|थायलंड}}[[अलेक्झांडर आल्बॉन]]
| id=&quot;२३&quot; align=&quot;center&quot; | २३
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|points}}'''

|-
| ९
| {{flagicon|फ्रांस}}[[आयझॅक हॅजार]]
| id=&quot;६&quot; align=&quot;center&quot; | ६
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|points}}'''

|-
| १०
| {{flagicon|फ्रांस}}[[एस्टेबन ओकन]]
| id=&quot;३१&quot; align=&quot;center&quot; | ३१
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|points}}'''

|-
| ११
| {{flagicon|जर्मनी}}[[निको हल्केनबर्ग]]
| id=&quot;२७&quot; align=&quot;center&quot; | २७
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|points}}'''

|-
| १२
| {{flagicon|स्पेन}}[[कार्लोस सायेन्स जुनियर]]
| id=&quot;५५&quot; align=&quot;center&quot; | ५५
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|points}}'''

|-
| १३
| {{flagicon|फ्रांस}}[[पियर गॅस्ली]]
| id=&quot;१०&quot; align=&quot;center&quot; | १०
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|points}}'''

|-
| १४
| {{flagicon|कॅनडा}}[[लान्स स्ट्रोल]]
| id=&quot;१८&quot; align=&quot;center&quot; | १८
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|points}}'''

|-
| १५
| {{flagicon|युनायटेड किंग्डम}}[[ऑलिवर बेअरमॅन]]
| id=&quot;३८&quot; align=&quot;center&quot; | ३८
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|points}}'''

|-
| १६
| {{flagicon|न्यू झीलँड}}[[लियाम लॉसन]]
| id=&quot;४०&quot; align=&quot;center&quot; | ४०
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|points}}'''

|-
| १७
| {{flagicon|जपान}}[[युकि सुनोडा]]
| id=&quot;२२&quot; align=&quot;center&quot; | २२
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|points}}'''

|-
| १८
| {{flagicon|स्पेन}}[[फर्नांदो अलोन्सो]]
| id=&quot;१४&quot; align=&quot;center&quot; | १४
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|points}}'''

|-
| १९
| {{flagicon|ब्राझिल}}[[गॅब्रिएल बोर्टोलेटो]]
| id=&quot;५&quot; align=&quot;center&quot; | ५
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|points}}'''

|-
| २०
| {{flagicon|ऑस्ट्रेलिया}}[[जॅक डूहान]]
| id=&quot;७&quot; align=&quot;center&quot; | ७
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|points}}'''

|-
| २१
| {{flagicon|आर्जेन्टिना}}[[फ्रँको कोलापिंटो]]
| id=&quot;४३&quot; align=&quot;center&quot; | ४३
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|ABU}}
|style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|'''{{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|COL|points}}'''
|-
!स्थान
!चालक
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
![[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUS}}
![[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CHN}}
![[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]&lt;br /&gt;{{flagicon|JPN}}
![[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BHR}}
![[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|KSA}}
![[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
![[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ITA}}
![[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MON}}
![[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ESP}}
![[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CAN}}
![[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUT}}
![[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|GBR}}
![[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BEL}}
![[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|HUN}}
![[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]&lt;br /&gt;{{flagicon|NED}}
![[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ITA}}
![[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AZE}}
![[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]&lt;br /&gt;{{flagicon|SIN}}
![[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
![[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको&lt;br/&gt;सिटी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|MEX}}
![[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BRA}}
![[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]&lt;br /&gt;{{flagicon|USA}}
![[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]&lt;br /&gt;{{flagicon|QAT}}
![[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br /&gt;{{flagicon|UAE}}
! style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box;&quot; |गुण
|-
!colspan=&quot;28&quot;|संदर्भ:&lt;ref name=&quot;results&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |author-link३=विटांटोनियो लिउझी |दिनांक=१ जून २०२५ |title=२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री  - निकाल Points |दुवा=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2025_spanish_grand_prix_-_championship_points.pdf |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जून २०२५ |प्रकाशक=आंतरराष्ट्रीय ऑटोमोबाइल महासंघ|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nationalities&quot;&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=https://motorsportstats.com/series/fia-formula-one-world-championship/standings/2025|title=फॉर्म्युला वन Standings|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ मे २०२५|प्रकाशक=Motorsportstats|}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;race results&quot;&gt;*{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/australie/classement.aspx|title=ऑस्ट्रेलिया २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ एप्रिल २०२५|5=}}
*{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/chine/sprint.aspx|title=चीन २०२५ - Sprint result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ एप्रिल २०२५|5=}}
*{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/chine/classement.aspx|title=चीन २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ एप्रिल २०२५|5=}}
*{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/japon/classement.aspx|title=जपान २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ एप्रिल २०२५|5=}}
*{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/bahrein/classement.aspx|title=बहरैन २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१३ एप्रिल २०२५|5=}}
*{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/arabie-saoudite/classement.aspx|title=सौदी अरेबिया २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२० एप्रिल २०२५|5=}}
*{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/miami/sprint.aspx|title=मायामी  २०२५ - Sprint result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ मे २०२५|5=}}
*{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/miami/classement.aspx|title=मायामी  २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=४ मे २०२५|5=}}
*{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/emilie-romagne/classement.aspx|title=एमिलिया रोमान्या २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१८ मे २०२५|5=}}
*{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/monaco/classement.aspx|title=मोनॅको २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२५ मे २०२५|5=}}
*{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.statsf1.com/en/2025/espagne/classement.aspx|title=स्पेन २०२५ - Result|प्रकाशक=Statsएफ.१|अ‍ॅक्सेसदिनांक=१ जून २०२५|5=}}&lt;/ref&gt;&lt;includeonly&gt;&lt;ref name=&quot;pole+fl&quot;/&gt;&lt;/includeonly&gt;
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
† चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.

===कारनिर्माते===
{|
|-
|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 85%;&quot;
! स्थान
! कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
! style=&quot;vertical-align:top&quot; |[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUS}}
! style=&quot;vertical-align:top&quot; |[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CHN}}
! style=&quot;vertical-align:top&quot; |[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]&lt;br /&gt;{{flagicon|JPN}}
! style=&quot;vertical-align:top&quot; |[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br/&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]&lt;br/&gt;{{flagicon|KSA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]&lt;br/&gt;{{flagicon|USA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br/&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]&lt;br/&gt;{{flagicon|MON}}
! style=&quot;vertical-align:top&quot; |[[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ESP}}
! style=&quot;vertical-align:top&quot; |[[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]&lt;br/&gt;{{flagicon|CAN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br/&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br/&gt;{{flagicon|GBR}}
! style=&quot;vertical-align:top&quot; |[[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BEL}}
! style=&quot;vertical-align:top&quot; |[[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br/&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]&lt;br/&gt;{{flagicon|NED}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br/&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]&lt;br/&gt;{{flagicon|AZE}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]&lt;br/&gt;{{flagicon|SIN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]&lt;br/&gt;{{flagicon|USA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको&lt;br/&gt;सिटी]]&lt;br/&gt;{{flagicon|MEX}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]&lt;br/&gt;{{flagicon|BRA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]&lt;br/&gt;{{flagicon|USA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]&lt;br/&gt;{{flagicon|QAT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br/&gt;{{flagicon|UAE}}
!style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);&quot;|गुण
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| १
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[मॅकलारेन]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#८१|८१]]
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|PIA|ABU}}
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:#EAECF0;text-align:center&quot;|
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#४|४]]
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|NOR|ABU}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| २
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|ITA}} [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#१६|१६]]
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LEC|ABU}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);&quot;|
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#४४|४४]]
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAM|ABU}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| ३
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|GER}} [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#६३|६३]]
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|RUS|ABU}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);&quot;|
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#१२|१२]]
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ANT|ABU}}
|-
! rowspan=&quot;3&quot;| ४
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|AUT}} [[रेड बुल रेसिंग]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]]
| align=&quot;center&quot; | [[#३३|३३]]
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|VER|ABU}}
! rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);&quot;|
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२२|२२]]
| 
| 
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#४०|४०]]
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CHN}}
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| ५
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|GBR}} [[विलियम्स रेसींग]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]
| align=&quot;center&quot; | [[#२३|२३]]
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALB|ABU}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);&quot;|
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५५|५५]]
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|SAI|ABU}}
|-
! rowspan=&quot;3&quot;| ६
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|ITA}} [[रेसिंग बुल्स]] - [[होंडा आर.बी.पी.टी.]]
| align=&quot;center&quot; | [[#६|६]]
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HAD|ABU}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);&quot;|
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#४०|४०]]
|
|
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|LAW|ABU}}
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#२२|२२]]
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|TSU|CHN}}
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| ७
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|USA}} [[हास एफ.१ संघ]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#३१|३१]]
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|OCO|ABU}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);&quot;|
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#३८|३८]]
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BEA|ABU}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| ८
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|SUI}} [[किक  सॉबर]] - [[स्कुदेरिआ फेरारी]]
| align=&quot;center&quot; | [[#२७|२७]]
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|HUL|ABU}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);&quot;|
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#५|५]]
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|BOR|ABU}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| ९
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot;|{{nowrap|{{flagicon|GBR}} [[अ‍ॅस्टन मार्टिन आरामको]] - [[मर्सिडीज-बेंझ]]}}
| align=&quot;center&quot; | [[#१४|१४]]
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|ALO|ABU}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);&quot;|
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#१८|१८]]
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|STR|ABU}}
|-
! rowspan=&quot;2&quot;| १०
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left&quot;|{{flagicon|FRA}} [[अल्पाइन एफ.१ संघ]] - [[रेनोल्ट एफ१]]
| align=&quot;center&quot; | [[#१०|१०]]
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|GAS|ABU}}
! rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);&quot;|
|-
| align=&quot;center&quot; | [[#७|७]]
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CHN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|JPN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BHR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SAU}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MIA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|EMI}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MON}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ESP}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|CAN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AUT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|GBR}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BEL}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|HUN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|NED}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ITA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|AZE}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|SIN}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|USA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|MEX}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|BRA}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|LAS}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|QAT}}
| {{एफ.१. २०२५ हंगाम आकडेवारी|DOO|ABU}}
|-
!स्थान
! कारनिर्माता
!valign=&quot;middle&quot;| चालक&lt;br /&gt;क्र.
! style=&quot;vertical-align:top&quot; |[[२०२५ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रे]]&lt;br /&gt;{{flagicon|AUS}}
! style=&quot;vertical-align:top&quot; |[[२०२५ चिनी ग्रांप्री|चिनी]]&lt;br /&gt;{{flagicon|CHN}}
! style=&quot;vertical-align:top&quot; |[[२०२५ जपानी ग्रांप्री|जपान]]&lt;br /&gt;{{flagicon|JPN}}
! style=&quot;vertical-align:top&quot; |[[२०२५ बहरैन ग्रांप्री|बहरैन]]&lt;br/&gt;{{flagicon|BHR}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ सौदी अरेबियन ग्रांप्री|सौदी]]&lt;br/&gt;{{flagicon|KSA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ मायामी ग्रांप्री|मायामी]]&lt;br/&gt;{{flagicon|USA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ एमिलिया रोमान्या ग्रांप्री|रोमान्या]]&lt;br/&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ मोनॅको ग्रांप्री|मोनॅको]]&lt;br/&gt;{{flagicon|MON}}
! style=&quot;vertical-align:top&quot; |[[२०२५ स्पॅनिश ग्रांप्री|स्पॅनिश]]&lt;br /&gt;{{flagicon|ESP}}
! style=&quot;vertical-align:top&quot; |[[२०२५ कॅनेडियन ग्रांप्री|कॅनडा]]&lt;br/&gt;{{flagicon|CAN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ ऑस्ट्रियन ग्रांप्री|ऑस्ट्रि]]&lt;br/&gt;{{flagicon|AUT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ ब्रिटिश ग्रांप्री|ब्रिटिश]]&lt;br/&gt;{{flagicon|GBR}}
! style=&quot;vertical-align:top&quot; |[[२०२५ बेल्जियम ग्रांप्री|बेल्जि]]&lt;br /&gt;{{flagicon|BEL}}
! style=&quot;vertical-align:top&quot; |[[२०२५ हंगेरियन ग्रांप्री|हंगेरि]]&lt;br/&gt;{{flagicon|HUN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ डच ग्रांप्री|डच]]&lt;br/&gt;{{flagicon|NED}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ इटालियन ग्रांप्री|इटालि]]&lt;br/&gt;{{flagicon|ITA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ अझरबैजान ग्रांप्री|अझरबै]]&lt;br/&gt;{{flagicon|AZE}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ सिंगापूर ग्रांप्री|सिंगापू]]&lt;br/&gt;{{flagicon|SIN}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ युनायटेड स्टेट्स ग्रांप्री|यु.एस.ए.]]&lt;br/&gt;{{flagicon|USA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ मेक्सिको सिटी ग्रांप्री|मेक्सिको&lt;br/&gt;सिटी]]&lt;br/&gt;{{flagicon|MEX}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ साओ पावलो ग्रांप्री|साओ]]&lt;br/&gt;{{flagicon|BRA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ लास व्हेगस ग्रांप्री|व्हेगस]]&lt;br/&gt;{{flagicon|USA}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ कतार ग्रांप्री|कतार]]&lt;br/&gt;{{flagicon|QAT}}
!style=&quot;vertical-align:top|[[२०२५ अबु धाबी ग्रांप्री|अबुधा]]&lt;br/&gt;{{flagicon|UAE}}
!style=&quot;position:sticky; right: 0; background-clip: padding-box; color: var(--color-base,#२०२१२२);&quot;|गुण
|-
!colspan=&quot;28&quot;|संदर्भ:&lt;includeonly&gt;&lt;ref name=&quot;results&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;nationalities&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;race results&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pole+fl&quot;/&gt;&lt;/includeonly&gt;
|}
|valign=&quot;top&quot;|
{{फॉर्म्युला वन निकाल संदर्भ (उभा)}}
|}
† चालकाने ग्रांप्री पुर्ण केली नाही, परंतु ९०% पेक्षा जास्त रेस पुर्ण केल्या मुळे त्यांना गुण देण्यात आले.
'''तळटिपा:'''
* {{dagger}}- शर्यत पुर्ण नाही केली, but was classified as he completed more than ९०% of the race distance.
* Rows are not related to the drivers: within each constructor, individual Grand Prix standings are sorted purely based on the final classification in the race (not by total points scored in the event, which includes points awarded for the sprint).

== हे सुद्धा पहा ==
# [[फॉर्म्युला वन]]
# [[फॉर्म्युला वन ग्रांप्री यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन कारनिर्माते अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन चालक अजिंक्यपद यादी]]
# [[फॉर्म्युला वन सर्किटांची यादी]]

== संदर्भ ==
{{reflist}}

==तळटीप==
{{reflist|group=टीप}}

== बाह्य दुवे ==
# [http://www.formula1.com/ फॉर्म्युला वन ग्रांप्रीचे अधिकृत संकेतस्थळ]

{{२०२५ फॉर्म्युला वन हंगाम}}
{{फॉर्म्युला वन अजिंक्यपद}}

[[वर्ग:फॉर्म्युला वन हंगाम]]</text>
      <sha1>eayyw04shm9c0kn9tsptnnxtb94fgo8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सलामएर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>367875</id>
    <revision>
      <id>2683485</id>
      <parentid>2681940</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T12:55:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2683485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19267" sha1="hc715ff81khen5oiq1rq4z05qyb4ucg" xml:space="preserve">'''सलामएर'''  ही [[ओमान|ओमानची]] किफायतशी विमानवाहतूक कंपनी आहे. हिचे मुख्यालय [[मस्कत आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मस्कत आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर]] आहे.

== गंतव्यस्थाने&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.salamair.com/en/destination/our-destinations|title=Our network &amp; routes|website=SalamAir|access-date=2 April 2018|archive-date=2025-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20250707091315/https://www.salamair.com/en/destination/our-destinations|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ==
[[चित्र:SalamAir_Route_Network_As_of_October_2025.png|उजवे|इवलेसे|450px| सलामएर सेवाजाळे]]
{|class=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
!देश
!शहर
!विमानतळ
!नोंदी
!class=&quot;unsortable&quot; |संदर्भ
|-
|[[अल्बेनिया]]||[[तिराना]]||[[तिराना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ नेने तेरेझा]]||align=center| ||align=center|&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.aeroroutes.com/eng/240311-ovns24 |title= SALAMAIR NS24 NETWORK ADDITIONS|website=Aeroroutes|date=3 March 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[अझरबैजान]]||[[बाकू]]||[[हैदर अलियेव आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| मोसमी ||align=center|&lt;ref name=&quot;SalamTBS&amp;GYD&quot;&gt;{{cite news|last1=Liu|first1=Jim|title=Salam Air adds seasonal Baku/Tbilisi service in S18|url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/277920/salam-air-adds-seasonal-baku-tbilisi-service-in-s18/|access-date=2 April 2018|work=Routesonline|date=2 April 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[बांगलादेश]]||[[चितगाव]]||[[शाह अमानत आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/283562/salam-air-adds-chittagong-service-from-may-2019/|title=Salam Air adds Chittagong service from May 2019|website=Routes}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ढाका]]||[[शाहजलाल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref name=&quot;Destinations&quot;&gt;{{cite web |title=SalamAir Destinations |url=https://en.salamair.com/destinations |access-date=2026-04-09 |archive-date=2018-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180908202522/https://en.salamair.com/destinations |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[इजिप्त]]||[[गिझा]]||[[स्फिंक्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref&gt;{{cite web |title=SALAMAIR ADDS GIZA SPHINX SERVICE FROM MID-JUNE 2024 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240529-ovns24 |website=Aeroroutes |access-date=29 May 2023 }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;8&quot;|[[भारत]]||[[बंगळुरू]]||[[केंपेगौडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.aeroroutes.com/eng/240717-ovsep24blr |title=SALAMAIR TENTATIVELY PLANS BANGALORE SEP 2024 LAUNCH |publisher=AeroRoutes |date=15 April 2024 |accessdate=17 July 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[चेन्नई]]||[[चेन्नई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240527-ovjun24 |title=SALAMAIR JUNE 2024 SOUTH ASIA NETWORK EXPANSION |website=Aeroroutes|access-date=28 May 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[दिल्ली]]||[[इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref name=&quot;SalamAir Network Expansion&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240311-ovns24|title=SALAMAIR NS24 NETWORK ADDITIONS|work=Aeroroutes|accessdate=11 March 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[हैदराबाद]]||[[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref name=&quot;GN&quot;&gt;{{cite news|last=Cherian|first=Dona|title=Oman's SalamAir launches routes to five destinations in India|url=https://gulfnews.com/business/aviation/omans-salamair-launches-routes-to-five-destinations-in-india-1.1700584250064|work=[[Gulf News]]|date=21 November 2023|access-date=23 November 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IND12&quot;&gt;{{cite web|title=SalamAir NW23 India network additions|url=https://www.aeroroutes.com/eng/231220-ovnw23in|work=AeroRoutes|date=20 November 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[जयपूर]]||[[जयपूर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.salamair.com/en/destination/jaipur|title=Jaipur Flights - Salam Air|date=December 26, 2022}}{{मृत दुवा|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GN&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;IND12&quot;/&gt;
|-
|[[कोझिकोड]]||[[कालिकत आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref name=&quot;GN&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;IND12&quot;/&gt;
|-
|[[लखनौ]]||[[चौधरी चरण सिंग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref name=&quot;GN&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;IND12&quot;/&gt;
|-
|[[मुंबई]]||[[छत्रपती शिवाजी महाराज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.zawya.com/business/transport-and-logistics/oman-salamair-expands-network-linking-bengaluru-mumbai-tulwzmn8 |title=SalamAir Muscat to Mumbai|date=31 July 2024 |work=Zawya}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[इंडोनेशिया]]||[[मेदान]]||[[कुआलानामु आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250623-ovnw25kno|title=SalamAir plans Muscat – Medan 4Q25 Launch|publisher=AeroRoutes|date=23 June 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[इराक]]||[[बगदाद]]||[[बगदाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref&gt;{{cite news|title=SalamAir launches flights to Baghdad|url=https://www.omanobserver.om/article/1142203/oman/transport/salamair-launches-flights-to-baghdad|work=Oman Observer|date=2 September 2023|access-date=2 October 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[नजाफ]]||[[अल नजाफ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.omanobserver.om/article/48548/Main/salamair-launches-new-services-to-najaf|title=SalamAir launches new services to Najaf|date=September 10, 2018|website=Oman Observer}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[इराण]]||[[शिराज]]||[[शिराज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.atheer.om/en/43723/salam-air-inaugurates-shiraz-route/|title=Salam Air inaugurates Shiraz route|date=28 February 2018|access-date=30 March 2018|archive-date=11 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200111055437/http://www.atheer.om/en/43723/salam-air-inaugurates-shiraz-route/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[तेहरान]]||[[तेहरान इमाम खोमेनी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref name=&quot;routesonline.com&quot;&gt;{{cite web |date= |title=Salam Air outlines further network expansion in S19 | Routes |url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/283696/salam-air-outlines-further-network-expansion-in-s19/ |access-date=2021-11-09 |publisher=Routesonline.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[कझाकस्तान]]||[[अल्माटी]]||[[अल्माटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref name=&quot;OVS23&quot;&gt;{{cite web |date=28 March 2023 |title=SALAMAIR ADDS ALMATY / RIZE IN 3Q23 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/230328-ov3q23 |website=aeroroutes.com}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[केन्या]]||[[नैरोबी]]||[[जोमो केन्याटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref name=&quot;EA2025&quot;&gt;{{Cite web |date=20 November 2024 |title=SalamAir 1Q25 East Africa Network Expansion |url=https://www.aeroroutes.com/eng/241120-ov1q25ea |access-date=20 November 2024 |website=AeroRoutes}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|[[ओमान]]|||[[दुकम]]||[[दुकम विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://timesofoman.com/article/121742-salam-air-to-operate-six-weekly-flights-between-muscat-and-duqm|title=Salam Air to operate six weekly flights between Muscat and Duqm|website=Times of Oman|access-date=27 September 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[मुखैझना तेल क्षेत्र|मुखैझना]]||[[मुखैझना विमानतळ]]||align=center| ||align=center|
|-
|[[मस्कत]]||[[मस्कत आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| तळ ||align=center|&lt;ref name=&quot;Destinations&quot; /&gt;
|-
|[[सलालाह]]||[[सलालाह आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref name=&quot;Destinations&quot; /&gt;
|-
|[[सोहार]]||[[सोहार विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref name=&quot;Destinations&quot; /&gt;
|-
|rowspan=&quot;6&quot;|[[पाकिस्तान]]||[[इस्लामाबाद]]||[[इस्लामाबाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240527-ovjun24 |title=SALAMAIR JUNE 2024 SOUTH ASIA NETWORK EXPANSION |website=Aeroroutes|access-date=28 May 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[कराची]]||[[जीना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref name=&quot;Destinations&quot; /&gt;
|-
|[[लाहोर]]||[[अल्लामा इक्बाल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240527-ovjun24 |title=SALAMAIR JUNE 2024 SOUTH ASIA NETWORK EXPANSION |website=Aeroroutes|access-date=28 May 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[मुलतान]]||[[मुलतान आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref name=&quot;Destinations&quot; /&gt;
|-
|[[पेशावर]]||[[बाचा खान आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref name=&quot;Destinations&quot; /&gt;
|-
|[[सियालकोट]]||[[सियालकोट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref name=&quot;Destinations&quot; /&gt;
|-
|[[कतार]]||[[दोहा]]||[[हमाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref name=&quot;Destinations&quot; /&gt;
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|[[सौदी अरेबिया]]||[[अभा]]||[[अभा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/250623-ovnw25ahb|title=SalamAir Schedules Abha late-Oct 2025 Launch|publisher=AeroRoutes|date=23 June 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[दम्मम]]||[[किंग फहद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref name=&quot;Destinations&quot; /&gt;
|-
|[[जेद्दाह]]||[[किंग अब्दुलअझीझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref name=&quot;Destinations&quot; /&gt;
|-
|[[मदिना]]||[[प्रिन्स मोहम्मद बिन अब्दुलअझीझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref&gt;{{cite web|title=SalamAir Expands its Route Network to Pakistan and Saudi Arabia|url=http://aviationtribune.com/airlines/middle-east/salamair-expands-route-network-pakistan-saudi-arabia/|website=aviationtribune.com|date=12 April 2017|access-date=2026-04-09|archive-date=2020-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200111055437/http://aviationtribune.com/airlines/middle-east/salamair-expands-route-network-pakistan-saudi-arabia/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Salam Air New Routes&quot;&gt;{{cite web|title=Salam Air network expansion in May 2017|url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/272633/salam-air-network-expansion-in-may-2017/|website=Routesonline|access-date=2 May 2017|ref=Salam Air New Routes}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[रियाध]]||[[किंग खालिद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref name=&quot;routesonline.com&quot;/&gt;
|-
|[[सोमालिया]]||[[मोगादिशू]]||[[अदेन आडे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||३ सप्टेंबर २०२६ पासून||align=center|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Salamair |title=Salamair.com |url=https://www.salamair.com/en/plan/our-destinations/mogadishu |access-date=2026-02-23 |website=salamair.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[श्रीलंका]]||[[कोलंबो]]||[[बंदरनायके आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref name=&quot;Destinations&quot; /&gt;
|-
|[[सीरिया]]||[[दमास्कस]]||[[दमास्कस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||२ मे २०२६ पासून||align=center|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Salamair |title=Salamair.com |url=https://www.salamair.com/en/plan/our-destinations/damascus |access-date=2025-12-28 |website=salamair.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[थायलंड]]||[[बँकॉक]]||[[सुवर्णभूमी विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.salamair.com/en/destination/our-destinations|title=SalamAir Destinations|website=SalamAir|access-date=2025-07-07|archive-date=2025-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20250707091315/https://www.salamair.com/en/destination/our-destinations|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[फुकेत]]||[[फुकेत आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://timesofoman.com/article/2359708/TimesTV/Oman/Videos/SalamAir-announces-direct-flight-to-Thailand|title=SalamAir announces direct flight to Thailand|website=Times of Oman}}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|[[तुर्की]]||[[इस्तंबूल]]||[[इस्तंबूल सबिहा गोकचेन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref name=&quot;routesonline.com&quot; /&gt;
|-
|[[त्राबझोन]]||[[त्राबझोन विमानतळ]]|| मोसमी ||align=center|&lt;ref name=&quot;routesonline.com&quot;/&gt;
|-
|[[संयुक्त अरब अमिराती]]||[[दुबई]]||[[दुबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center| ||align=center|&lt;ref name=&quot;Destinations&quot; /&gt;
|}

===कोडशेर करार===
* [[ओमान एर]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240624-ovwycodeshare|title=Oman Air / Salam Air Expands Codeshare Service From June 2024}}&lt;/ref&gt;

== विमानताफा ==
[[चित्र:SalamAir_A320neo_(A4O-OVE)_@_DXB,_June_2019.jpg|इवलेसे| सलामएर [[एरबस ए३२०निओ]]]]
[[चित्र:A4O-OCA_-_SalamAir_-_Airbus_A321-211(P2F)_-_MSN_1994_-_VGHS.jpg|इवलेसे| सलामएर मालवाहतूक करणारी [[एरबस ए३२१]] -२००पी२एफ]]
:&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Paul Ash|url=https://www.ch-aviation.com/news/150706-omans-salamair-seeks-ten-additional-a320s-from-lessors|title=Oman’s SalamAir seeks ten additional A320s from lessors|date=21 February 2025|publisher=ch-aviation GmbH}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;margin:auto;&quot;
!विमान
! सेवेत
! ऑर्डर
! प्रवासी
! नोंदी
|-
| [[एरबस ए३२०निओ]]
| ६
| १०
| १८०
| &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://press.salamair.com/growth-to-continue-as-salamair-seeks-10-additional-aircraft/|title=Growth To Continue as SalamAir Seeks 10 Additional Aircraft|website=Growth To Continue as SalamAir Seeks 10 Additional Aircraft|language=en|access-date=2025-06-29}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[एरबस ए३२१निओ]]
| ७
| २
| २३०
|  &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://seatmaps.com/airlines/ov-salamair/airbus-a321neo/|title=Seat map of SalamAir Airbus A321neo aircraft|website=seatmaps.com|access-date=2025-06-29}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[एम्ब्राएर ई-जेट्स परिवार|एम्ब्रेअर १९५]]
| &amp;mdash;
| ६
| १३५
| &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://press.salamair.com/salamair-selects-embraer-e195-e2-for-the-next-stage-of-growth/|title=SalamAir selects Embraer E195-E2 for the next stage of growth|website=SalamAir selects Embraer E195-E2 for the next stage of growth|language=en|access-date=2025-06-29}}&lt;/ref&gt;
|-
! एकूण
! १३
! १८
! colspan=&quot;2&quot; |
|-
! colspan=&quot;5&quot; | सलामएअरचा मालवाहू ताफा
|-
| [[एरबस ए३२१|एअरबस ए३२१-२००पी२एफ]]
| १
| &amp;mdash;
| मालवाहू
| निष्क्रिय &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.timesaerospace.aero/features/air-transport/salamair-sharpens-its-cutting-edge#:~:text=As%20a%20result,%20the%20deal,a%20year%20from%202026-2028.|title=SalamAir sharpens its cutting edge {{!}} Times Aerospace|website=www.timesaerospace.aero|access-date=2025-06-29}}&lt;/ref&gt;
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी|refs=&lt;ref name=&quot;SalamAir to add six A320neos to fleet&quot;&gt;{{cite news |last1=Blachly |first1=Linda |title=SalamAir to add six A320neos to fleet |url=http://atwonline.com/farnborough-airshow-2018/salamair-add-six-a320neos-fleet |publisher=[[Air Transport World]] |date=16 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721212548/http://atwonline.com/farnborough-airshow-2018/salamair-add-six-a320neos-fleet |archive-date=21 July 2018}}&lt;/ref&gt;}}
[[वर्ग:ओमानमधील विमानवाहतूक कंपन्या]]
[[वर्ग:इ.स. २०१६ मधील निर्मिती]]</text>
      <sha1>hc715ff81khen5oiq1rq4z05qyb4ucg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Rakesh ingavale</title>
    <ns>3</ns>
    <id>368702</id>
    <revision>
      <id>2683579</id>
      <parentid>2597570</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T11:41:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28194-17</username>
        <id>182938</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ नाही वाटत</comment>
      <origin>2683579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="o3dt1i6k1tak8duj4ruuly5vfdfeya2" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Bhausaheb bhalchandra patil}}</text>
      <sha1>o3dt1i6k1tak8duj4ruuly5vfdfeya2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>डाऊट्सन क्रोस</title>
    <ns>0</ns>
    <id>374421</id>
    <revision>
      <id>2683536</id>
      <parentid>2633593</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T03:47:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>साचा</comment>
      <origin>2683536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7499" sha1="jt3l4uu35aqw1i942qjj4unnd331sit" xml:space="preserve">{{उल्लेखनीयता}}
'''डाऊट्सन क्रोस''' (जन्म २३ जानेवारी १९८५) ही नेदरलँड्सची एक प्रसिद्ध फॅशन मॉडेल आहे. तिने २००३ मध्ये नेदरलँड्समध्ये आपल्या मॉडेलिंग कारकिर्दीची सुरुवात केली आणि लवकरच तिच्या एजन्सीने तिला न्यू यॉर्कला पाठवले, जिथे ती व्हिक्टोरियाज सीक्रेट या अंतर्वस्त्र ब्रँडसाठी निवडली गेली. २००८ ते २०१४ या कालावधीत ती व्हिक्टोरियाज सीक्रेट एंजेल होती, आणि करेन मुल्डरनंतर ही पदवी मिळवणारी ती दुसरी डच मॉडेल बनली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Solomon|first=Brian|url=https://www.forbes.com/sites/briansolomon/2012/06/14/the-worlds-highest-paid-models/|title=The World's Highest Paid Models|language=en}}&lt;/ref&gt;

== प्रारंभीचे जीवन ==
डाऊट्सन क्रोसचा जन्म २३ जानेवारी १९८५ रोजी फ्रिसलँड प्रांतातील ईस्टरमार (डच: ओस्टरमेर) या गावात झाला. तिची आई गीआर्ट्स्जे लेइस्त्रा ही आधी परिचारिका आणि नंतर शिक्षिका होती, तर वडील योहान क्रोस हे मानसोपचारतज्ज्ञ होते. १९७० च्या दशकात तिचे दोन्ही पालक वेगवान स्केटिंगचे चॅम्पियन होते. लहानपणी क्रोसला व्यावसायिक स्पीड स्केटर बनायचे स्वप्न होते.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.bloomberg.com/features/2016-doutzen-kroes/|title=Supermodel Doutzen Kroes Is on a Mission to Save the World’s Elephants|language=en}}&lt;/ref&gt;

== कारकिर्द ==

==== मॉडेलिंग ====
आपल्या बालपणी तिने स्वतःला &quot;टॉमबॉय&quot; म्हणून वर्णन केले असून तिला मॉडेलिंगची विशेष आवड नव्हती. मात्र २००३ मध्ये तिने अॅम्स्टरडॅममधील पापाराझी मॉडेल मॅनेजमेंट या एजन्सीकडे काही छायाचित्रे पाठवली आणि तिथून तिच्या कारकिर्दीची सुरुवात झाली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.pr.com/article/1200|title=Victoria's Secret Angel Doutzen Kroes Talks Getting Gorgeous &amp; Giving Back with Dance4Life|website=PR.com|language=en|access-date=2025-12-04}}&lt;/ref&gt;

२००५ मध्ये व्होग डॉट कॉमवरील वाचकांनी तिला &quot;मॉडेल ऑफ द इयर&quot; म्हणून निवडले. मे २००७ च्या व्होगच्या मुखपृष्ठावर तिला “जगातील पुढील टॉप मॉडेल्स”पैकी एक म्हणून दाखवण्यात आले. तिने २००८ मधील पिरेली कॅलेंडरमध्येही भाग घेतला.

२००६ मध्ये तिच्या मॉडेलिंग जीवनातील एका आठवड्यावर आधारित, जे.जे.एम. जान्सेन यांनी दिग्दर्शित केलेला फ्रिशियन माहितीपट प्रदर्शित झाला. यात मिलान फॅशन विक दरम्यानचे तिचे अनुभव आणि मॉडेलिंग उद्योगावरील तिचे विचार दाखवले गेले.

जुलै २००७ मध्ये मागील बारा महिन्यातील अंदाजे १.५ दशलक्ष डॉलर्सच्या कमाईसह, फोर्ब्सने तिला जगातील सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या मॉडेल्समध्ये चौदावे स्थान दिले. एप्रिल २००८ मध्ये ती अंदाजे ६ दशलक्ष डॉलर्ससह पाचव्या क्रमांकावर होती. २००९, २०१० आणि २०१२ मध्ये तिच्या कमाईत सतत वाढ झाली. २०१४ मध्ये ती ८ दशलक्ष डॉलर्सच्या कमाईसह दुसऱ्या क्रमांकावर पोहोचली.

==== अभिनय ====
२४ नोव्हेंबर २०११ रोजी नोव्हा जेंब्ला या पहिल्या डच ३डी चित्रपटातून तिने अभिनय क्षेत्रात पदार्पण केले. तिने न्यू यॉर्क शहरात अनेक वर्षे अभिनयाचे प्रशिक्षण घेतले असून भविष्यात आणखी चित्रपटांमध्ये काम करण्याची इच्छा तिने व्यक्त केली आहे. २०१७ च्या वंडर वूमन या सुपरहिरो चित्रपटात ती अॅमेझॉन योद्धा म्हणून दिसली.

==== समाजकार्य ====
क्रोस ''डान्स4लाईफ'' या स्वयंसेवी संस्थेशी सक्रियपणे जोडलेली आहे, जी गाणे आणि नृत्याच्या माध्यमातून तरुणांना एचआयव्ही आणि एड्सविषयी जागरूक करते. ती “प्रात मार फ्रिस्क” (“फक्त फ्रिशियन बोला”) या उपक्रमाची दूतही आहे, ज्याचा उद्देश तिच्या मूळ फ्रिसलँड प्रदेशातील फ्रिशियन भाषेचा प्रचार करणे आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ew.com/movies/2017/05/30/wonder-woman-athletes-amazon-nation-themyscira/|title=Wonder Woman: How Real-Life Athletes United to Populate the Film's Badass Amazon Nation|website=EW.com|language=en|access-date=2025-12-04}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>jt3l4uu35aqw1i942qjj4unnd331sit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रवी पंडित</title>
    <ns>0</ns>
    <id>379571</id>
    <revision>
      <id>2683575</id>
      <parentid>2683319</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:55:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* केपीआयटी टेक्नॉलॉजीज */</comment>
      <origin>2683575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8630" sha1="e6urdfxm5z46emgl0a472x1ucykj2bz" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''रवी पंडित''' हे एक भारतीय उद्योगपती आणि 'केपीआयटी टेक्नॉलॉजीज' चे सह-संस्थापक आणि अध्यक्ष होते.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/opinion/interviews/we-see-budgets-happening-in-the-area-of-digital-technologies-ravi-pandit-kpit-technologies/articleshow/58393863.cms|title=We see budgets happening in the area of digital technologies: Ravi Pandit, KPIT Technologies|work=The Economic Times|access-date=27 April 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Long-term Wealth Creation Calls For Long-term Investments: Ravi Pandit |url=https://www.forbesindia.com/article/billionaires/longterm-wealth-creation-calls-for-longterm-investments-ravi-pandit/92835/1 |website=Forbes India |language=en}}&lt;/ref&gt;

==केपीआयटी टेक्नॉलॉजीज==
केपीआयटी टेक्नॉलॉजीज (कीर्तने अँड पंडित इन्फॉर्मेशन टेक्नॉलॉजीस)&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.fitaacademy.in/blog/kpit-salary-for-freshers/ |title=KPIT Salary for Freshers |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt; ही एक भारतीय [[बहुराष्ट्रीय कंपनी]] आहे जी मोटार वाहन उद्योग (ऑटोमोटिव्ह) कंपन्यांना अभियांत्रिकी [[संशोधन आणि विकास]] (ER&amp;D) सेवा प्रदान करते. कंपनीचे मुख्यालय [[पुणे]] येथे असून भारताव्यतिरिक्त [[युरोप]], [[अमेरिका]], [[ब्राझील]], [[जपान]] आणि [[चीन]]मध्ये त्यांची विकास केंद्रे आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.kpit.com/contact/|title=Contact Us |publisher=KPIT Technologies|access-date=29 April 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KPIT Technologies&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.kpit.com/news/kpit-quarterly-results-q3-fy-2019-20/|title=KPIT Q3FY20 Profit grows 19.3% sequentially|date=29 Jan 2020|publisher=KPIT Technologies|access-date=29 Jan 2020}}&lt;/ref&gt;

KPIT ने ५८ पेटंट दाखल केले आहेत,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.computerworld.in/feature/kishor-patil-ceo-kpit-technologies|title=Kishor Patil, CEO of KPIT Technologies|website=ComputerWorld India|access-date=9 October 2017}}&lt;/ref&gt; काही शोधनिबंध प्रकाशित केले आहेत आणि नाविन्यपूर्ण संशोधनासाठी अनेक पुरस्कार जिंकले आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.kpit.com/about/|title=Awards and Recognition|publisher=KPIT Technologies|access-date=9 October 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.kpit.com/resources/downloads/investors/annual-reports/annual-report-2016-17.pdf|title=2016-1017 Annual Report {{!}} Technology Innovation at the Confluence of Engineering &amp; Digital|publisher=KPIT Technologies|page=14|access-date=9 October 2017|archive-date=14 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214070608/https://www.kpit.com/resources/downloads/investors/annual-reports/annual-report-2016-17.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== प्रारंभिक आयुष्य आणि कारकीर्द ==
पंडित यांचा जन्म भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील पुण्यातील एका श्रीमंत मराठी कुटुंबात झाला. पंडित यांनी एमआयटी स्लोन स्कूल ऑफ मॅनेजमेंट मधून व्यवस्थापन विषयात पदव्युत्तर पदवी मिळवली. ते [[भारतीय सनदी लेखाकार संस्थान]] चे फेलो सदस्य आणि इन्स्टिट्यूट ऑफ कॉस्ट अकाउंटंट्स ऑफ इंडिया चे सहयोगी सदस्य होते. त्यांनी २००४ ते २००६ या काळात [[मराठा चेंबर ऑफ कॉमर्स, इंडस्ट्रीज अँड ॲग्रीकल्चर]] चे अध्यक्ष म्हणून काम पाहिले.&lt;ref&gt;{{cite web |url-status=live |archive-date=Aug 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230805072200/https://www.bseindia.com/bseplus/annualreport/542651/5426510319.pdf |title=Annual Report |language=en |date=2018{{ndash}}2019 |website=[[Bombay Stock Exchange]] |access-date=18 August 2023 |url=http://www.bseindia.com/bseplus/annualreport/542651/5426510319.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=India ... IT &amp; Telecom Directory: A Comprehensive Guide on Information Technology|url=https://books.google.com/books?id=sfsJAQAAMAAJ|page=657|publisher=Amelia Publications|year=2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://in.reuters.com/finance/stocks/officer-profile/FNXC.NS/879011|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213223003/https://in.reuters.com/finance/stocks/officer-profile/FNXC.NS/879011|url-status=dead|archive-date=13 February 2020|title=People: Finolex Cables Ltd (FNXC.NS)|work=Reuters}}&lt;/ref&gt;
पंडित यांनी पुण्यातील 'शून्य कचरा प्रकल्पा'ला  चालना दिली, ज्यासाठी त्यांनी जनवाणी फाउंडेशनच्या माध्यमातून पुणे महानगरपालिकेशी भागीदारी केली; या फाउंडेशनमध्ये त्यांनी विश्वस्त मंडळाचे सदस्य म्हणून काम पाहिले.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Formal launch of the 'Zero Garbage Project' in Pune's 'Prabhag 11'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Formal-launch-of-the-Zero-Garbage-Project-in-Punes-Prabhag-11/articleshow/47318076.cms|work=The Times of India|access-date=17 May 2015}}&lt;/ref&gt;

पंडित यांचे वयाच्या ७५ व्या वर्षी अल्पश  आजाराने निधन झाले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.thehindubusinessline.com/companies/kpit-technologies-co-founder-and-chairman-ravi-pandit-dies-at-75/article70954018.ece |title=KPIT Technologies co-founder and chairman Ravi Pandit dies at 75 |लेखक= |दिनांक=८ मे २०२६ |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=thehindubusinessline.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक= |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;

==प्रकाशने==
* फ्रॉम लीपह्रॉगिंग टू पोल-वॉल्टिंग: क्रिएटिंग द मॅजिक ऑफ रॅडिकल येट सस्टेनेबल ट्रान्सफॉर्मेशन'.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Leapfrogging to Pole-vaulting book launched in Pune|url=https://www.hindustantimes.com/pune-news/leapfrogging-to-pole-vaulting-book-launched-in-pune/story-AqjLn4bBuGQlitSPIHqBSL.html|work=Hindustan Times|accessdate=7 February 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Leapfrogging to Pole-vaulting:Creating the Magic of Radical Yet Sustainable Transformation|url=https://penguin.co.in/book/business/leapfrogging-to-pole-vaulting/|publisher=Penguin India}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:पंडित, रवी}}
[[वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:भारतीय हिंदू]]
[[वर्ग:मराठी व्यक्ती]]
[[वर्ग:भारतीय उद्योगपती]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>e6urdfxm5z46emgl0a472x1ucykj2bz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2683576</id>
      <parentid>2683575</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T10:57:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2683576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9242" sha1="iq64srmp82xm4iqh04w5o77eq2lse81" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''रवी पंडित''' (मूळ नाव: शशी शेखर बाळकृष्ण पंडित)&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.autocarpro.in/news/he-wrote-his-legacy-at-mit-ravi-pandit-spent-a-lifetime-living-it-132504 |title=Ravi Pandit Wrote His Obituary at MIT, Then Spent a Lifetime Proving It Right |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=autocarpro.in |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt; हे एक भारतीय उद्योगपती आणि 'केपीआयटी टेक्नॉलॉजीज' चे सह-संस्थापक आणि अध्यक्ष होते.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/opinion/interviews/we-see-budgets-happening-in-the-area-of-digital-technologies-ravi-pandit-kpit-technologies/articleshow/58393863.cms|title=We see budgets happening in the area of digital technologies: Ravi Pandit, KPIT Technologies|work=The Economic Times|access-date=27 April 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Long-term Wealth Creation Calls For Long-term Investments: Ravi Pandit |url=https://www.forbesindia.com/article/billionaires/longterm-wealth-creation-calls-for-longterm-investments-ravi-pandit/92835/1 |website=Forbes India |language=en}}&lt;/ref&gt;

==केपीआयटी टेक्नॉलॉजीज==
केपीआयटी टेक्नॉलॉजीज (कीर्तने अँड पंडित इन्फॉर्मेशन टेक्नॉलॉजीस)&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.fitaacademy.in/blog/kpit-salary-for-freshers/ |title=KPIT Salary for Freshers |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= |संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=१० मे २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt; ही एक भारतीय [[बहुराष्ट्रीय कंपनी]] आहे जी मोटार वाहन उद्योग (ऑटोमोटिव्ह) कंपन्यांना अभियांत्रिकी [[संशोधन आणि विकास]] (ER&amp;D) सेवा प्रदान करते. कंपनीचे मुख्यालय [[पुणे]] येथे असून भारताव्यतिरिक्त [[युरोप]], [[अमेरिका]], [[ब्राझील]], [[जपान]] आणि [[चीन]]मध्ये त्यांची विकास केंद्रे आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.kpit.com/contact/|title=Contact Us |publisher=KPIT Technologies|access-date=29 April 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KPIT Technologies&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.kpit.com/news/kpit-quarterly-results-q3-fy-2019-20/|title=KPIT Q3FY20 Profit grows 19.3% sequentially|date=29 Jan 2020|publisher=KPIT Technologies|access-date=29 Jan 2020}}&lt;/ref&gt;

KPIT ने ५८ पेटंट दाखल केले आहेत,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.computerworld.in/feature/kishor-patil-ceo-kpit-technologies|title=Kishor Patil, CEO of KPIT Technologies|website=ComputerWorld India|access-date=9 October 2017}}&lt;/ref&gt; काही शोधनिबंध प्रकाशित केले आहेत आणि नाविन्यपूर्ण संशोधनासाठी अनेक पुरस्कार जिंकले आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.kpit.com/about/|title=Awards and Recognition|publisher=KPIT Technologies|access-date=9 October 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.kpit.com/resources/downloads/investors/annual-reports/annual-report-2016-17.pdf|title=2016-1017 Annual Report {{!}} Technology Innovation at the Confluence of Engineering &amp; Digital|publisher=KPIT Technologies|page=14|access-date=9 October 2017|archive-date=14 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214070608/https://www.kpit.com/resources/downloads/investors/annual-reports/annual-report-2016-17.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== प्रारंभिक आयुष्य आणि कारकीर्द ==
पंडित यांचा जन्म भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील पुण्यातील एका श्रीमंत मराठी कुटुंबात झाला. पंडित यांनी एमआयटी स्लोन स्कूल ऑफ मॅनेजमेंट मधून व्यवस्थापन विषयात पदव्युत्तर पदवी मिळवली. ते [[भारतीय सनदी लेखाकार संस्थान]] चे फेलो सदस्य आणि इन्स्टिट्यूट ऑफ कॉस्ट अकाउंटंट्स ऑफ इंडिया चे सहयोगी सदस्य होते. त्यांनी २००४ ते २००६ या काळात [[मराठा चेंबर ऑफ कॉमर्स, इंडस्ट्रीज अँड ॲग्रीकल्चर]] चे अध्यक्ष म्हणून काम पाहिले.&lt;ref&gt;{{cite web |url-status=live |archive-date=Aug 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230805072200/https://www.bseindia.com/bseplus/annualreport/542651/5426510319.pdf |title=Annual Report |language=en |date=2018{{ndash}}2019 |website=[[Bombay Stock Exchange]] |access-date=18 August 2023 |url=http://www.bseindia.com/bseplus/annualreport/542651/5426510319.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=India ... IT &amp; Telecom Directory: A Comprehensive Guide on Information Technology|url=https://books.google.com/books?id=sfsJAQAAMAAJ|page=657|publisher=Amelia Publications|year=2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://in.reuters.com/finance/stocks/officer-profile/FNXC.NS/879011|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213223003/https://in.reuters.com/finance/stocks/officer-profile/FNXC.NS/879011|url-status=dead|archive-date=13 February 2020|title=People: Finolex Cables Ltd (FNXC.NS)|work=Reuters}}&lt;/ref&gt;
पंडित यांनी पुण्यातील 'शून्य कचरा प्रकल्पा'ला  चालना दिली, ज्यासाठी त्यांनी जनवाणी फाउंडेशनच्या माध्यमातून पुणे महानगरपालिकेशी भागीदारी केली; या फाउंडेशनमध्ये त्यांनी विश्वस्त मंडळाचे सदस्य म्हणून काम पाहिले.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Formal launch of the 'Zero Garbage Project' in Pune's 'Prabhag 11'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Formal-launch-of-the-Zero-Garbage-Project-in-Punes-Prabhag-11/articleshow/47318076.cms|work=The Times of India|access-date=17 May 2015}}&lt;/ref&gt;

पंडित यांचे वयाच्या ७५ व्या वर्षी अल्पश  आजाराने निधन झाले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.thehindubusinessline.com/companies/kpit-technologies-co-founder-and-chairman-ravi-pandit-dies-at-75/article70954018.ece |title=KPIT Technologies co-founder and chairman Ravi Pandit dies at 75 |लेखक= |दिनांक=८ मे २०२६ |प्रकाशक= |संकेतस्थळ=thehindubusinessline.com |अ‍ॅक्सेसदिनांक= |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;

==प्रकाशने==
* फ्रॉम लीपह्रॉगिंग टू पोल-वॉल्टिंग: क्रिएटिंग द मॅजिक ऑफ रॅडिकल येट सस्टेनेबल ट्रान्सफॉर्मेशन'.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Leapfrogging to Pole-vaulting book launched in Pune|url=https://www.hindustantimes.com/pune-news/leapfrogging-to-pole-vaulting-book-launched-in-pune/story-AqjLn4bBuGQlitSPIHqBSL.html|work=Hindustan Times|accessdate=7 February 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Leapfrogging to Pole-vaulting:Creating the Magic of Radical Yet Sustainable Transformation|url=https://penguin.co.in/book/business/leapfrogging-to-pole-vaulting/|publisher=Penguin India}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:पंडित, रवी}}
[[वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:भारतीय हिंदू]]
[[वर्ग:मराठी व्यक्ती]]
[[वर्ग:भारतीय उद्योगपती]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>iq64srmp82xm4iqh04w5o77eq2lse81</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सिन्सिनाटी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>379595</id>
    <redirect title="सिनसिनाटी" />
    <revision>
      <id>2683473</id>
      <timestamp>2026-05-09T12:35:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2683473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="pbfiobftyhp26ozk6oqoqfun28mnuhv" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[सिनसिनाटी]]</text>
      <sha1>pbfiobftyhp26ozk6oqoqfun28mnuhv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सॅव्हाना, जॉर्जिया</title>
    <ns>0</ns>
    <id>379596</id>
    <redirect title="सव्हाना (जॉर्जिया)" />
    <revision>
      <id>2683474</id>
      <timestamp>2026-05-09T12:35:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2683474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93" sha1="gffcl34szxfdfex86y3znwlditdawx7" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[सव्हाना (जॉर्जिया)]]</text>
      <sha1>gffcl34szxfdfex86y3znwlditdawx7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वर्ग:सीएनएन</title>
    <ns>14</ns>
    <id>379597</id>
    <revision>
      <id>2683478</id>
      <timestamp>2026-05-09T12:38:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन</comment>
      <origin>2683478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102" sha1="8f6gko4yeen50cetsiaeb5klvvu3cg3" xml:space="preserve">*

[[वर्ग:अमेरिकेमधील दूरचित्रवाहिन्या]]</text>
      <sha1>8f6gko4yeen50cetsiaeb5klvvu3cg3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>तिसरा रॉबर्ट एडवर्ड टर्नर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>379598</id>
    <redirect title="टेड टर्नर" />
    <revision>
      <id>2683480</id>
      <timestamp>2026-05-09T12:40:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पूर्ण नाव</comment>
      <origin>2683480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="jbc019jrj17wf9lisp7ctcpbocd0oai" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[टेड टर्नर]]</text>
      <sha1>jbc019jrj17wf9lisp7ctcpbocd0oai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वर्ग:इ.स. २०२६ मधील समाप्ती</title>
    <ns>14</ns>
    <id>379599</id>
    <revision>
      <id>2683483</id>
      <timestamp>2026-05-09T12:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन</comment>
      <origin>2683483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="k0yh98k7wx49osy8rl6ybq81bncc1z6" xml:space="preserve">*

[[वर्ग:इ.स. २०२६|समाप्ती]]</text>
      <sha1>k0yh98k7wx49osy8rl6ybq81bncc1z6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>शारदा (नाटक)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>379600</id>
    <redirect title="संगीत शारदा" />
    <revision>
      <id>2683488</id>
      <timestamp>2026-05-09T13:09:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नामभेद</comment>
      <origin>2683488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="1b0w0gd4xaqqjsq5icmrs3ltiv1nab3" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[संगीत शारदा]]</text>
      <sha1>1b0w0gd4xaqqjsq5icmrs3ltiv1nab3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सॅम रॉब्सन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>379601</id>
    <redirect title="सॅम रॉबसन" />
    <revision>
      <id>2683533</id>
      <timestamp>2026-05-10T03:36:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2683533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="g2l9anesdw6sh8bkjthap2h7msgxu93" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[सॅम रॉबसन]]</text>
      <sha1>g2l9anesdw6sh8bkjthap2h7msgxu93</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नेदरलॅंड्स फुटबॉल संघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>379602</id>
    <redirect title="नेदरलँड्स राष्ट्रीय फुटबॉल संघ" />
    <revision>
      <id>2683534</id>
      <timestamp>2026-05-10T03:40:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2683534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="129" sha1="t430zt3bnsgpuv8vzsbfnwqwg718j1a" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[नेदरलँड्स राष्ट्रीय फुटबॉल संघ]]</text>
      <sha1>t430zt3bnsgpuv8vzsbfnwqwg718j1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>व्हर्जिन अमेरिका इंक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>379603</id>
    <redirect title="व्हर्जिन अमेरिका" />
    <revision>
      <id>2683537</id>
      <timestamp>2026-05-10T03:52:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नामभेद</comment>
      <origin>2683537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="2nllvy1wp37t9k837olqq8ksucn0ge8" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[व्हर्जिन अमेरिका]]</text>
      <sha1>2nllvy1wp37t9k837olqq8ksucn0ge8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>भाई : व्यक्ती की वल्ली</title>
    <ns>0</ns>
    <id>379604</id>
    <redirect title="भाई: व्यक्‍ती की वल्ली" />
    <revision>
      <id>2683541</id>
      <timestamp>2026-05-10T04:04:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2683541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="10gf162g1f2d0g4fgq42d6pjnz6zfna" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[भाई: व्यक्‍ती की वल्ली]]</text>
      <sha1>10gf162g1f2d0g4fgq42d6pjnz6zfna</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वर्ग:इ.स. २००२ मधील निर्मिती</title>
    <ns>14</ns>
    <id>379605</id>
    <revision>
      <id>2683547</id>
      <timestamp>2026-05-10T04:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन</comment>
      <origin>2683547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="4eub9jx8iz1psccqalnvf2cvp9j0vut" xml:space="preserve">*

[[वर्ग:इ.स. २००२|निर्मिती]]</text>
      <sha1>4eub9jx8iz1psccqalnvf2cvp9j0vut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>उजनी जलाशय</title>
    <ns>0</ns>
    <id>379606</id>
    <redirect title="मसुदा:उजनी जलाशय" />
    <revision>
      <id>2683550</id>
      <timestamp>2026-05-10T04:27:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>अभय नातू ने लेख [[उजनी जलाशय]] वरुन [[मसुदा:उजनी जलाशय]] ला हलविला</comment>
      <origin>2683550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="h2awrfd59ti6fibpg62jsezp66im69d" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[मसुदा:उजनी जलाशय]]</text>
      <sha1>h2awrfd59ti6fibpg62jsezp66im69d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मॉंटेक सिंग अहलुवालिया</title>
    <ns>0</ns>
    <id>379607</id>
    <redirect title="माँटेक सिंग अहलुवालिया" />
    <revision>
      <id>2683557</id>
      <timestamp>2026-05-10T04:46:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2683557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107" sha1="tg8q1rp61q0waixd9z5s84per5ovm9r" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[माँटेक सिंग अहलुवालिया]]</text>
      <sha1>tg8q1rp61q0waixd9z5s84per5ovm9r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>माँटेक सिंग अहलुवालिया</title>
    <ns>0</ns>
    <id>379608</id>
    <revision>
      <id>2683559</id>
      <timestamp>2026-05-10T04:51:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन</comment>
      <origin>2683559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6027" sha1="9jv817vz308nghopy91nroqhc0r3kif" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''मोंटेक सिंग अहलुवालिया''' ([[२४ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९४३|१९४३]]) हे एक [[भारत|भारतीय]] [[अर्थतज्ज्ञ]] व नागरी सेवक आहेत. ते [[भारत|भारताच्या]] [[योजना आयोग (भारत)|योजना आयोगाचे]] उपाध्यक्ष होते; हे पद [[केंद्रीय मंत्रिमंडळ|कॅबिनेट मंत्र्याच्या]] दर्जाचे होते. [[दुसरे मनमोहन सिंग मंत्रिमंडळ|यूपीए-२ सरकारचा]] कार्यकाळ संपुष्टात येणार असल्यामुळे मे २०१४ मध्ये त्यांनी या पदाचा राजीनामा दिला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Planning Commission Deputy Chairman Montek Singh Ahluwalia Resigns |date=१७ मे २०१४ |url=http://profit.ndtv.com/news/economy/article-planning-commission-deputy-chairman-montek-singh-ahluwalia-resigns-388647 |publisher=[[एनडीटीव्ही]] |access-date=२१ मे २०१४ |archive-date=२१ मे २०१४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140521013658/http://profit.ndtv.com/news/economy/article-planning-commission-deputy-chairman-montek-singh-ahluwalia-resigns-388647 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; यापूर्वी ते [[आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी|आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीच्या]] (IMF) स्वतंत्र मूल्यमापन कार्यालयाचे (Independent Evaluation Office) पहिले संचालक होते.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Planning Commission |url=http://planningcommission.gov.in/aboutus/history/index.php?about=msaprobody.htm |publisher=[[भारत सरकार]] |access-date=१ जुलै २०१३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130725102700/http://planningcommission.gov.in/aboutus/history/index.php?about=msaprobody.htm |archive-date=२५ जुलै २०१३ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==वैयक्तिक जीवन==
अहलुवालिया यांचा विवाह सहकारी [[अर्थतज्ज्ञ]] [[इशर जज अहलुवालिया]] यांच्याशी झाला होता; त्यांना पवन अहलुवालिया व अमन अहलुवालिया असे दोन पुत्र आहेत.&lt;ref name=&quot;family&quot;&gt;{{Cite web |url=http://archive.indianexpress.com/oldStory/48765/ |title=Team Manmohan recalls its trusted hand: Montek |website=archive.indianexpress.com |date=११ जून २००४ |access-date=२७ सप्टेंबर २०२० |archive-date=२७ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927023656/http://archive.indianexpress.com/oldStory/48765/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==पुरस्कार व सन्मान==
[[File:Pratibha Devisingh Patil presenting the Padma Vibhushan Award to Shri Montek Singh Ahluwalia, the Deputy Chairman, Planning Commission, at an Investiture Ceremony II, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 01, 2011.jpg|thumb|१ एप्रिल २०११ रोजी नवी दिल्लीतील राष्ट्रपती भवनात झालेल्या अलंकरण समारंभात राष्ट्रपती [[प्रतिभा देवीसिंह पाटील]] यांनी योजना आयोगाचे तत्कालीन उपाध्यक्ष मोंटेक सिंग अहलुवालिया यांना [[पद्म विभूषण]] प्रदान केले.]]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
! वर्ष !! पुरस्कार !! प्रदान करणारी संस्था
|-
| २०१३
| मानद विज्ञान विद्यावाचस्पती (Honoris Causa Doctorate of Science)
| [[इंडियन स्कूल ऑफ माइन्स]]
|-
| २०११
| मानद विज्ञान विद्यावाचस्पती (Honoris Causa Doctorate of Science)
| [[आयआयटी रुरकी]].&lt;ref name=&quot;Ahluwalia awarded Honorary Doctorate&quot;&gt;{{cite news |last=Doctorate |first=Ahluwalia |title=Ahluwalia awarded Honorary Doctorate |url=http://zeenews.india.com/news/uttarakhand/ahluwalia-awarded-honorary-doctorate_741509.html |access-date=१२ नोव्हेंबर २०११ |newspaper=[[झी न्यूज]] |date=१२ नोव्हेंबर २०११ |archive-date=१७ नोव्हेंबर २०११ |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117033929/http://zeenews.india.com/news/uttarakhand/ahluwalia-awarded-honorary-doctorate_741509.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
| २०११
| [[पद्म विभूषण]]
| [[भारताचे राष्ट्रपती]]
|-
| २००८
| नागरी कायद्याची मानद पदवी (Doctor of Civil Law)
| [[ऑक्सफर्ड विद्यापीठ]]
|}

== संदर्भ आणि नोंदी==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:अहलुवालिया, माँटेक सिंग}}
[[वर्ग:भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ]]
[[वर्ग:इ.स. १९४३ मधील जन्म]]
[[वर्ग:भारताच्या योजना आयोगाचे अध्यक्ष]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>9jv817vz308nghopy91nroqhc0r3kif</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2683561</id>
      <parentid>2683559</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T04:56:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* वैयक्तिक जीवन */</comment>
      <origin>2683561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10019" sha1="sig3ru9o0g1p08lm9s3q9wlt4hw06h8" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''मोंटेक सिंग अहलुवालिया''' ([[२४ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९४३|१९४३]]) हे एक [[भारत|भारतीय]] [[अर्थतज्ज्ञ]] व नागरी सेवक आहेत. ते [[भारत|भारताच्या]] [[योजना आयोग (भारत)|योजना आयोगाचे]] उपाध्यक्ष होते; हे पद [[केंद्रीय मंत्रिमंडळ|कॅबिनेट मंत्र्याच्या]] दर्जाचे होते. [[दुसरे मनमोहन सिंग मंत्रिमंडळ|यूपीए-२ सरकारचा]] कार्यकाळ संपुष्टात येणार असल्यामुळे मे २०१४ मध्ये त्यांनी या पदाचा राजीनामा दिला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Planning Commission Deputy Chairman Montek Singh Ahluwalia Resigns |date=१७ मे २०१४ |url=http://profit.ndtv.com/news/economy/article-planning-commission-deputy-chairman-montek-singh-ahluwalia-resigns-388647 |publisher=[[एनडीटीव्ही]] |access-date=२१ मे २०१४ |archive-date=२१ मे २०१४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140521013658/http://profit.ndtv.com/news/economy/article-planning-commission-deputy-chairman-montek-singh-ahluwalia-resigns-388647 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; यापूर्वी ते [[आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी|आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीच्या]] (IMF) स्वतंत्र मूल्यमापन कार्यालयाचे (Independent Evaluation Office) पहिले संचालक होते.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Planning Commission |url=http://planningcommission.gov.in/aboutus/history/index.php?about=msaprobody.htm |publisher=[[भारत सरकार]] |access-date=१ जुलै २०१३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130725102700/http://planningcommission.gov.in/aboutus/history/index.php?about=msaprobody.htm |archive-date=२५ जुलै २०१३ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==बालपण व शिक्षण==
मोंटेक सिंग अहलुवालिया यांचा जन्म [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिश भारतातील]] [[रावळपिंडी]] येथे झाला. त्यांचे वडील जगमोहन सिंग हे संरक्षण लेखा विभागात लिपिक होते, तर आईचे नाव पुष्प कौर होते. त्यांचे प्राथमिक शिक्षण [[सेंट पॅट्रिक हायस्कूल, सिकंदराबाद]] येथे व नंतर [[दिल्ली पब्लिक स्कूल, मथुरा रोड|दिल्ली पब्लिक स्कूल]] [[दिल्ली]] येथे झाले. त्यानंतर त्यांनी [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली विद्यापीठाच्या]] [[सेंट स्टीफन्स महाविद्यालय, दिल्ली|सेंट स्टीफन्स महाविद्यालयातून]] अर्थशास्त्रात [[बी.ए.]] (सन्मान) पदवी संपादन केली.

अहलुवालिया हे [[ऑक्सफर्ड विद्यापीठ|ऑक्सफर्ड विद्यापीठातील]] [[ऱ्होड्स शिष्यवृत्ती|ऱ्होड्स शिष्यवृत्तीधारक]] होते. तेथे त्यांनी [[मॅग्डलेन महाविद्यालय, ऑक्सफर्ड|मॅग्डलेन महाविद्यालयात]] [[तत्त्वज्ञान, राज्यशास्त्र व अर्थशास्त्र|तत्त्वज्ञान, राज्यशास्त्र व अर्थशास्त्र]] (PPE) या विषयात [[एम.ए.]] पदवी घेतली.&lt;ref&gt;[[R.W. Johnson]], ''Look Back in Laughter: Oxford's Postwar Golden Age'', Threshold Press, २०१५ पहा.&lt;/ref&gt; त्यानंतर त्यांनी [[सेंट अँटनी महाविद्यालय, ऑक्सफर्ड|सेंट अँटनी महाविद्यालयातून]] [[एम.फिल.]] पदवी प्राप्त केली. [[ऑक्सफर्ड]] येथे शिकत असताना ते [[ऑक्सफर्ड युनियन|ऑक्सफर्ड युनियनचे]] अध्यक्ष होते. त्यांना अनेक मानद पदव्या मिळाल्या आहेत, त्यांत ऑक्सफर्ड विद्यापीठाची मानद नागरी कायदा विद्यावाचस्पती (Doctor of Civil Law) पदवी आणि [[भारतीय तंत्रज्ञान संस्था, रुरकी|भारतीय तंत्रज्ञान संस्था, रुरकी]] यांची मानद [[विद्यावाचस्पती]] पदवी यांचा समावेश आहे. ते [[मॅग्डलेन महाविद्यालय, ऑक्सफर्ड|मॅग्डलेन महाविद्यालयाचे]] मानद अध्येता (Honorary Fellow) आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.magd.ox.ac.uk/people-at-magdalen/ |title=People at Magdalen – Magdalen College Oxford |access-date=८ सप्टेंबर २०१५ |archive-date=७ डिसेंबर २०१६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20161207011707/http://www.magd.ox.ac.uk/people-at-magdalen/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==वैयक्तिक जीवन==
अहलुवालिया यांचा विवाह सहकारी [[अर्थतज्ज्ञ]] [[इशर जज अहलुवालिया]] यांच्याशी झाला होता; त्यांना पवन अहलुवालिया व अमन अहलुवालिया असे दोन पुत्र आहेत.&lt;ref name=&quot;family&quot;&gt;{{Cite web |url=http://archive.indianexpress.com/oldStory/48765/ |title=Team Manmohan recalls its trusted hand: Montek |website=archive.indianexpress.com |date=११ जून २००४ |access-date=२७ सप्टेंबर २०२० |archive-date=२७ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927023656/http://archive.indianexpress.com/oldStory/48765/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==पुरस्कार व सन्मान==
[[File:Pratibha Devisingh Patil presenting the Padma Vibhushan Award to Shri Montek Singh Ahluwalia, the Deputy Chairman, Planning Commission, at an Investiture Ceremony II, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 01, 2011.jpg|thumb|१ एप्रिल २०११ रोजी नवी दिल्लीतील राष्ट्रपती भवनात झालेल्या अलंकरण समारंभात राष्ट्रपती [[प्रतिभा देवीसिंह पाटील]] यांनी योजना आयोगाचे तत्कालीन उपाध्यक्ष मोंटेक सिंग अहलुवालिया यांना [[पद्म विभूषण]] प्रदान केले.]]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
! वर्ष !! पुरस्कार !! प्रदान करणारी संस्था
|-
| २०१३
| मानद विज्ञान विद्यावाचस्पती (Honoris Causa Doctorate of Science)
| [[इंडियन स्कूल ऑफ माइन्स]]
|-
| २०११
| मानद विज्ञान विद्यावाचस्पती (Honoris Causa Doctorate of Science)
| [[आयआयटी रुरकी]].&lt;ref name=&quot;Ahluwalia awarded Honorary Doctorate&quot;&gt;{{cite news |last=Doctorate |first=Ahluwalia |title=Ahluwalia awarded Honorary Doctorate |url=http://zeenews.india.com/news/uttarakhand/ahluwalia-awarded-honorary-doctorate_741509.html |access-date=१२ नोव्हेंबर २०११ |newspaper=[[झी न्यूज]] |date=१२ नोव्हेंबर २०११ |archive-date=१७ नोव्हेंबर २०११ |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117033929/http://zeenews.india.com/news/uttarakhand/ahluwalia-awarded-honorary-doctorate_741509.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
| २०११
| [[पद्म विभूषण]]
| [[भारताचे राष्ट्रपती]]
|-
| २००८
| नागरी कायद्याची मानद पदवी (Doctor of Civil Law)
| [[ऑक्सफर्ड विद्यापीठ]]
|}

== संदर्भ आणि नोंदी==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:अहलुवालिया, माँटेक सिंग}}
[[वर्ग:भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ]]
[[वर्ग:इ.स. १९४३ मधील जन्म]]
[[वर्ग:भारताच्या योजना आयोगाचे अध्यक्ष]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>sig3ru9o0g1p08lm9s3q9wlt4hw06h8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2683562</id>
      <parentid>2683561</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T04:57:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* बालपण व शिक्षण */</comment>
      <origin>2683562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10030" sha1="dg8p7lo7nok4nc7eyzz84vu3wcpnr1u" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''मोंटेक सिंग अहलुवालिया''' ([[२४ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९४३|१९४३]]) हे एक [[भारत|भारतीय]] [[अर्थतज्ज्ञ]] व नागरी सेवक आहेत. ते [[भारत|भारताच्या]] [[योजना आयोग (भारत)|योजना आयोगाचे]] उपाध्यक्ष होते; हे पद [[केंद्रीय मंत्रिमंडळ|कॅबिनेट मंत्र्याच्या]] दर्जाचे होते. [[दुसरे मनमोहन सिंग मंत्रिमंडळ|यूपीए-२ सरकारचा]] कार्यकाळ संपुष्टात येणार असल्यामुळे मे २०१४ मध्ये त्यांनी या पदाचा राजीनामा दिला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Planning Commission Deputy Chairman Montek Singh Ahluwalia Resigns |date=१७ मे २०१४ |url=http://profit.ndtv.com/news/economy/article-planning-commission-deputy-chairman-montek-singh-ahluwalia-resigns-388647 |publisher=[[एनडीटीव्ही]] |access-date=२१ मे २०१४ |archive-date=२१ मे २०१४ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140521013658/http://profit.ndtv.com/news/economy/article-planning-commission-deputy-chairman-montek-singh-ahluwalia-resigns-388647 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; यापूर्वी ते [[आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी|आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीच्या]] (IMF) स्वतंत्र मूल्यमापन कार्यालयाचे (Independent Evaluation Office) पहिले संचालक होते.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Planning Commission |url=http://planningcommission.gov.in/aboutus/history/index.php?about=msaprobody.htm |publisher=[[भारत सरकार]] |access-date=१ जुलै २०१३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130725102700/http://planningcommission.gov.in/aboutus/history/index.php?about=msaprobody.htm |archive-date=२५ जुलै २०१३ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==बालपण व शिक्षण==
मोंटेक सिंग अहलुवालिया यांचा जन्म [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिश भारतातील]] [[रावळपिंडी]] येथे झाला. त्यांचे वडील जगमोहन सिंग हे संरक्षण लेखा विभागात लिपिक होते, तर आईचे नाव पुष्प कौर होते. त्यांचे प्राथमिक शिक्षण [[सेंट पॅट्रिक हायस्कूल, सिकंदराबाद]] येथे व नंतर [[दिल्ली पब्लिक स्कूल, मथुरा रोड|दिल्ली पब्लिक स्कूल]] [[दिल्ली]] येथे झाले. त्यानंतर त्यांनी [[दिल्ली विद्यापीठ|दिल्ली विद्यापीठाच्या]] [[सेंट स्टीफन्स महाविद्यालय, दिल्ली|सेंट स्टीफन्स महाविद्यालयातून]] अर्थशास्त्रात [[बी.ए.]] (सन्मान) पदवी संपादन केली.

अहलुवालिया हे [[ऑक्सफर्ड विद्यापीठ|ऑक्सफर्ड विद्यापीठातील]] [[ऱ्होड्स शिष्यवृत्ती|ऱ्होड्स शिष्यवृत्तीधारक]] होते. तेथे त्यांनी [[मॅग्डलेन महाविद्यालय, ऑक्सफर्ड|मॅग्डलेन महाविद्यालयात]] [[तत्त्वज्ञान, राज्यशास्त्र व अर्थशास्त्र|तत्त्वज्ञान, राज्यशास्त्र व अर्थशास्त्र]] (PPE) या विषयात [[एम.ए.]] पदवी घेतली.&lt;ref&gt;[[R.W. Johnson]], ''Look Back in Laughter: Oxford's Postwar Golden Age'', Threshold Press, २०१५ पहा.&lt;/ref&gt; त्यानंतर त्यांनी [[सेंट अँटनी महाविद्यालय, ऑक्सफर्ड|सेंट अँटनी महाविद्यालयातून]] [[एम.फिल.]] पदवी प्राप्त केली. [[ऑक्सफर्ड]] येथे शिकत असताना ते [[ऑक्सफर्ड युनियन|ऑक्सफर्ड युनियनचे]] अध्यक्ष होते. त्यांना अनेक मानद पदव्या मिळाल्या आहेत, त्यांत ऑक्सफर्ड विद्यापीठाची मानद नागरी कायदा विद्यावाचस्पती (डॉक्टर ऑफ सिव्हिल लॉ) पदवी आणि [[भारतीय तंत्रज्ञान संस्था, रुरकी|भारतीय तंत्रज्ञान संस्था, रुरकी]] यांची मानद [[विद्यावाचस्पती]] पदवी यांचा समावेश आहे. ते [[मॅग्डलेन महाविद्यालय, ऑक्सफर्ड|मॅग्डलेन महाविद्यालयाचे]] ऑनररी फेलो आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.magd.ox.ac.uk/people-at-magdalen/ |title=People at Magdalen – Magdalen College Oxford |access-date=८ सप्टेंबर २०१५ |archive-date=७ डिसेंबर २०१६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20161207011707/http://www.magd.ox.ac.uk/people-at-magdalen/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==वैयक्तिक जीवन==
अहलुवालिया यांचा विवाह सहकारी [[अर्थतज्ज्ञ]] [[इशर जज अहलुवालिया]] यांच्याशी झाला होता; त्यांना पवन अहलुवालिया व अमन अहलुवालिया असे दोन पुत्र आहेत.&lt;ref name=&quot;family&quot;&gt;{{Cite web |url=http://archive.indianexpress.com/oldStory/48765/ |title=Team Manmohan recalls its trusted hand: Montek |website=archive.indianexpress.com |date=११ जून २००४ |access-date=२७ सप्टेंबर २०२० |archive-date=२७ सप्टेंबर २०२० |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927023656/http://archive.indianexpress.com/oldStory/48765/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==पुरस्कार व सन्मान==
[[File:Pratibha Devisingh Patil presenting the Padma Vibhushan Award to Shri Montek Singh Ahluwalia, the Deputy Chairman, Planning Commission, at an Investiture Ceremony II, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 01, 2011.jpg|thumb|१ एप्रिल २०११ रोजी नवी दिल्लीतील राष्ट्रपती भवनात झालेल्या अलंकरण समारंभात राष्ट्रपती [[प्रतिभा देवीसिंह पाटील]] यांनी योजना आयोगाचे तत्कालीन उपाध्यक्ष मोंटेक सिंग अहलुवालिया यांना [[पद्म विभूषण]] प्रदान केले.]]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
! वर्ष !! पुरस्कार !! प्रदान करणारी संस्था
|-
| २०१३
| मानद विज्ञान विद्यावाचस्पती (Honoris Causa Doctorate of Science)
| [[इंडियन स्कूल ऑफ माइन्स]]
|-
| २०११
| मानद विज्ञान विद्यावाचस्पती (Honoris Causa Doctorate of Science)
| [[आयआयटी रुरकी]].&lt;ref name=&quot;Ahluwalia awarded Honorary Doctorate&quot;&gt;{{cite news |last=Doctorate |first=Ahluwalia |title=Ahluwalia awarded Honorary Doctorate |url=http://zeenews.india.com/news/uttarakhand/ahluwalia-awarded-honorary-doctorate_741509.html |access-date=१२ नोव्हेंबर २०११ |newspaper=[[झी न्यूज]] |date=१२ नोव्हेंबर २०११ |archive-date=१७ नोव्हेंबर २०११ |archive-url=https://web.archive.org/web/20111117033929/http://zeenews.india.com/news/uttarakhand/ahluwalia-awarded-honorary-doctorate_741509.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
| २०११
| [[पद्म विभूषण]]
| [[भारताचे राष्ट्रपती]]
|-
| २००८
| नागरी कायद्याची मानद पदवी (Doctor of Civil Law)
| [[ऑक्सफर्ड विद्यापीठ]]
|}

== संदर्भ आणि नोंदी==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:अहलुवालिया, माँटेक सिंग}}
[[वर्ग:भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ]]
[[वर्ग:इ.स. १९४३ मधील जन्म]]
[[वर्ग:भारताच्या योजना आयोगाचे अध्यक्ष]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>dg8p7lo7nok4nc7eyzz84vu3wcpnr1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आयआयटी रुरकी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>379609</id>
    <redirect title="भारतीय तंत्रज्ञान संस्था (रूरकी)" />
    <revision>
      <id>2683560</id>
      <timestamp>2026-05-10T04:52:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2683560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131" sha1="7py7olkdad00do78ocujm6wz1j4v7a8" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[भारतीय तंत्रज्ञान संस्था (रूरकी)]]</text>
      <sha1>7py7olkdad00do78ocujm6wz1j4v7a8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>भारतीय तंत्रज्ञान संस्था, रुरकी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>379610</id>
    <redirect title="भारतीय तंत्रज्ञान संस्था (रूरकी)" />
    <revision>
      <id>2683563</id>
      <timestamp>2026-05-10T04:58:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2683563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131" sha1="7py7olkdad00do78ocujm6wz1j4v7a8" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[भारतीय तंत्रज्ञान संस्था (रूरकी)]]</text>
      <sha1>7py7olkdad00do78ocujm6wz1j4v7a8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>माँटेकसिंग अहलुवालिया</title>
    <ns>0</ns>
    <id>379611</id>
    <redirect title="माँटेक सिंग अहलुवालिया" />
    <revision>
      <id>2683564</id>
      <timestamp>2026-05-10T05:06:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2683564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107" sha1="tg8q1rp61q0waixd9z5s84per5ovm9r" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[माँटेक सिंग अहलुवालिया]]</text>
      <sha1>tg8q1rp61q0waixd9z5s84per5ovm9r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साचा:तमिळगा वेट्री कळघम/meta/color</title>
    <ns>10</ns>
    <id>379612</id>
    <revision>
      <id>2683566</id>
      <timestamp>2026-05-10T05:21:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: &lt;nowiki&gt;#800020&lt;/nowiki&gt;&lt;noinclude&gt; == उदाहरण== {| |- style=&quot;color:{{ {{PAGENAME}} }}&quot; | '''हे रंग''' |- style=&quot;background:{{ {{PAGENAME}} }}; color:white&quot; | '''ह्या रंगावर पांढरा''' |- style=&quot;background:{{ {{PAGENAME}} }}; color:black&quot; | '''ह्या रंगावर काळा''' |} [[वर्ग:भारतीय राजकीय पक्ष रंग साचे|{{PAGENAME}}]] &lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>2683566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="463" sha1="ci3t49kn2s61i5eojb7ck1snmnlutbq" xml:space="preserve">&lt;nowiki&gt;#800020&lt;/nowiki&gt;&lt;noinclude&gt;
== उदाहरण==
{|
|- style=&quot;color:{{ {{PAGENAME}} }}&quot;
| '''हे रंग'''
|- style=&quot;background:{{ {{PAGENAME}} }}; color:white&quot;
| '''ह्या रंगावर पांढरा'''
|- style=&quot;background:{{ {{PAGENAME}} }}; color:black&quot;
| '''ह्या रंगावर काळा'''
|}
[[वर्ग:भारतीय राजकीय पक्ष रंग साचे|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ci3t49kn2s61i5eojb7ck1snmnlutbq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>शशी शेखर बाळकृष्ण पंडित</title>
    <ns>0</ns>
    <id>379613</id>
    <redirect title="रवी पंडित" />
    <revision>
      <id>2683577</id>
      <timestamp>2026-05-10T10:58:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>[[रवी पंडित]] कडे पुनर्निर्देशित</comment>
      <origin>2683577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="grh13cd8b4qe35egedtxsjg1ly9c12x" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[रवी पंडित]]</text>
      <sha1>grh13cd8b4qe35egedtxsjg1ly9c12x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>शशी शेखर पंडित</title>
    <ns>0</ns>
    <id>379614</id>
    <redirect title="रवी पंडित" />
    <revision>
      <id>2683578</id>
      <timestamp>2026-05-10T10:59:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>[[रवी पंडित]] कडे पुनर्निर्देशित</comment>
      <origin>2683578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="grh13cd8b4qe35egedtxsjg1ly9c12x" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[रवी पंडित]]</text>
      <sha1>grh13cd8b4qe35egedtxsjg1ly9c12x</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>