विकिपीडिया mrwiki https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter मिडिया विशेष चर्चा सदस्य सदस्य चर्चा विकिपीडिया विकिपीडिया चर्चा चित्र चित्र चर्चा मिडियाविकी मिडियाविकी चर्चा साचा साचा चर्चा सहाय्य सहाय्य चर्चा वर्ग वर्ग चर्चा दालन दालन चर्चा मसुदा मसुदा चर्चा TimedText TimedText talk विभाग विभाग चर्चा Event Event talk 0 2815 2691369 2103290 2026-06-27T08:04:34Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2691369 wikitext text/x-wiki '''यदु''' हा [[हिंदू]] पौराणिक साहित्यात वर्णिलेला वंशकर्ता राजा होता. तो राजा [[ययाति]] व त्याची पत्नी [[देवयानी (पौराणिक व्यक्तिरेखा)|देवयानी]] यांचा थोरला पुत्र होता. [[विष्णू पुराण|विष्णू]], [[भागवत पुराण|भागवत]] व [[गरुड पुराण]]ांनुसार यदूस चार पुत्र झाले, तर पौराणिक साहित्यात अन्यत्र त्यास पाच पुत्र असल्याचे उल्लेख आहेत. क्रोष्टु, सहस्रजित्, नल, अंतिक व लघु अशी त्याच्या पुत्रांची नावे आढळतात. याच्यापासून सुरू झालेल्या वंशाला [[यादव कुळ]] किंवा ''[[यदुवंश]]'' असे उल्लेखले जाते. [[कृष्ण]] हा यदुवंशात जन्मला. == यदूचे पूर्वज == ब्रह्मा - दक्ष - विवस्वत - मनु - चंद्र - पुरूरवा - आयु -. नहुष - [[ययाति]] - (यदु). हे यदूचे क्रमशः पूर्वज होत. (यादीत फक्त ज्येष्ठ पुत्राचे नाव आहे) == श्रीकृष्णाचे पूर्वज == यदु - क्रोष्टु - वृज्जीवंत - स्वाही - स्वती - रसदु - चित्ररथ - शशबिंदु - पृथुश्रवस् - अंतर - सुयज्ञ - उशनस् - शिनेयु - मरुत - कंबलबर्हिस् (?) - रुक्मकवच - परावृष्ट - जयमध - विदर्भ - क्रय - कुंती - धाष्टी - निवृत्ति - दशाई - व्योम - जीमूत - विकृति - भीमरथ - रथवर - नवरथ - दशरथ - एकादशरथ - शकुनी - कुरंभी - देवरत - देवक्षेत्र - देवन् - मधु - पुरूवश - पुरूहोत्र - अंशु - सत्त्वत् - भीम - भजमान - चित्ररथ - विदुरथ - शूर - शर्मन् - प्रतिक्षात्र - स्वयंभोज - हृदिक - देवभिथुश (?) - शूर (२) - वसुदेव - ([[कृष्ण]]) == श्रीकृष्णाचे वंशज == ([[कृष्ण]]) - प्रद्युम्न - अनिरुद्ध - वज्रनाभ - प्रतिबाहु - सुबाहु - शांतसेन - सत्यसेन - श्रुतसेन - गोविंदभद्र - सूर्यभद्र - शांतिवाहन - सद्विजय - विश्वराह - क्षेमराह/खेंगार - हरिराज - सोम. जाधव माधव {{विस्तार}} [[वर्ग:यादव कुळ]] 4rsza2u91wqfw7l1hi2qmsyehjentdp 2691370 2691369 2026-06-27T08:04:59Z ~2026-24679-89 182431 /* श्रीकृष्णाचे पूर्वज */ 2691370 wikitext text/x-wiki '''यदु''' हा [[हिंदू]] पौराणिक साहित्यात वर्णिलेला वंशकर्ता राजा होता. तो राजा [[ययाति]] व त्याची पत्नी [[देवयानी (पौराणिक व्यक्तिरेखा)|देवयानी]] यांचा थोरला पुत्र होता. [[विष्णू पुराण|विष्णू]], [[भागवत पुराण|भागवत]] व [[गरुड पुराण]]ांनुसार यदूस चार पुत्र झाले, तर पौराणिक साहित्यात अन्यत्र त्यास पाच पुत्र असल्याचे उल्लेख आहेत. क्रोष्टु, सहस्रजित्, नल, अंतिक व लघु अशी त्याच्या पुत्रांची नावे आढळतात. याच्यापासून सुरू झालेल्या वंशाला [[यादव कुळ]] किंवा ''[[यदुवंश]]'' असे उल्लेखले जाते. [[कृष्ण]] हा यदुवंशात जन्मला. == यदूचे पूर्वज == ब्रह्मा - दक्ष - विवस्वत - मनु - चंद्र - पुरूरवा - आयु -. नहुष - [[ययाति]] - (यदु). हे यदूचे क्रमशः पूर्वज होत. (यादीत फक्त ज्येष्ठ पुत्राचे नाव आहे) == श्रीकृष्णाचे पूर्वज == *यदु - क्रोष्टु - वृज्जीवंत - स्वाही - स्वती - रसदु - चित्ररथ - शशबिंदु - पृथुश्रवस् - अंतर - सुयज्ञ - उशनस् - शिनेयु - मरुत - कंबलबर्हिस् (?) - रुक्मकवच - परावृष्ट - जयमध - विदर्भ - क्रय - कुंती - धाष्टी - निवृत्ति - दशाई - व्योम - जीमूत - विकृति - भीमरथ - रथवर - नवरथ - दशरथ - एकादशरथ - शकुनी - कुरंभी - देवरत - देवक्षेत्र - देवन् - मधु - पुरूवश - पुरूहोत्र - अंशु - सत्त्वत् - भीम - भजमान - चित्ररथ - विदुरथ - शूर - शर्मन् - प्रतिक्षात्र - स्वयंभोज - हृदिक - देवभिथुश (?) - शूर (२) - वसुदेव - ([[कृष्ण]]) == श्रीकृष्णाचे वंशज == ([[कृष्ण]]) - प्रद्युम्न - अनिरुद्ध - वज्रनाभ - प्रतिबाहु - सुबाहु - शांतसेन - सत्यसेन - श्रुतसेन - गोविंदभद्र - सूर्यभद्र - शांतिवाहन - सद्विजय - विश्वराह - क्षेमराह/खेंगार - हरिराज - सोम. जाधव माधव {{विस्तार}} [[वर्ग:यादव कुळ]] 4b3cxc8bs8gds8x929accei0iwvx0id 2691371 2691370 2026-06-27T08:05:28Z ~2026-24679-89 182431 /* श्रीकृष्णाचे वंशज */ 2691371 wikitext text/x-wiki '''यदु''' हा [[हिंदू]] पौराणिक साहित्यात वर्णिलेला वंशकर्ता राजा होता. तो राजा [[ययाति]] व त्याची पत्नी [[देवयानी (पौराणिक व्यक्तिरेखा)|देवयानी]] यांचा थोरला पुत्र होता. [[विष्णू पुराण|विष्णू]], [[भागवत पुराण|भागवत]] व [[गरुड पुराण]]ांनुसार यदूस चार पुत्र झाले, तर पौराणिक साहित्यात अन्यत्र त्यास पाच पुत्र असल्याचे उल्लेख आहेत. क्रोष्टु, सहस्रजित्, नल, अंतिक व लघु अशी त्याच्या पुत्रांची नावे आढळतात. याच्यापासून सुरू झालेल्या वंशाला [[यादव कुळ]] किंवा ''[[यदुवंश]]'' असे उल्लेखले जाते. [[कृष्ण]] हा यदुवंशात जन्मला. == यदूचे पूर्वज == ब्रह्मा - दक्ष - विवस्वत - मनु - चंद्र - पुरूरवा - आयु -. नहुष - [[ययाति]] - (यदु). हे यदूचे क्रमशः पूर्वज होत. (यादीत फक्त ज्येष्ठ पुत्राचे नाव आहे) == श्रीकृष्णाचे पूर्वज == *यदु - क्रोष्टु - वृज्जीवंत - स्वाही - स्वती - रसदु - चित्ररथ - शशबिंदु - पृथुश्रवस् - अंतर - सुयज्ञ - उशनस् - शिनेयु - मरुत - कंबलबर्हिस् (?) - रुक्मकवच - परावृष्ट - जयमध - विदर्भ - क्रय - कुंती - धाष्टी - निवृत्ति - दशाई - व्योम - जीमूत - विकृति - भीमरथ - रथवर - नवरथ - दशरथ - एकादशरथ - शकुनी - कुरंभी - देवरत - देवक्षेत्र - देवन् - मधु - पुरूवश - पुरूहोत्र - अंशु - सत्त्वत् - भीम - भजमान - चित्ररथ - विदुरथ - शूर - शर्मन् - प्रतिक्षात्र - स्वयंभोज - हृदिक - देवभिथुश (?) - शूर (२) - वसुदेव - ([[कृष्ण]]) == श्रीकृष्णाचे वंशज == ([[कृष्ण]]) - प्रद्युम्न - अनिरुद्ध - वज्रनाभ - प्रतिबाहु - सुबाहु - शांतसेन - सत्यसेन - श्रुतसेन - गोविंदभद्र - सूर्यभद्र - शांतिवाहन - सद्विजय - विश्वराह - क्षेमराह/खेंगार - हरिराज - सोम. {{विस्तार}} [[वर्ग:यादव कुळ]] ohn0x68yow76ggmmp8cuxbci0ji9n2k 0 30921 2691329 2652445 2026-06-26T18:07:03Z ~2026-37058-97 184657 /* शहराबद्दल */ 2691329 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = तहसिल व उपविभाग |स्थानिक_नाव = ब्रम्हपुरी |इतर_नाव = |टोपणनाव = |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |अक्षांश = 20|अक्षांशमिनिटे = 36|अक्षांशसेकंद = 44 |रेखांश= 79|रेखांशमिनिटे= 51|रेखांशसेकंद= 33 |मुळ_नकाशा = <!-- only if default map not wanted --> |शोधक_स्थान = <!-- left/right --> |मुळ_नकाशा_पट्टी = <!-- हो/नाही --> |आतील_नकाशा_चिन्ह = <!-- हो/नाही --> |नकाशा_शीर्षक = |क्षेत्रफळ_एकूण = २१.९२ |क्षेत्रफळ_आकारमान = |क्षेत्रफळ_क्रमांक = |क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ = |क्षेत्रफळ_मेट्रो = |क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ = |उंची = |उंची_संदर्भ = |समुद्री_किनारा = |हवामान = |वर्षाव = |तापमान_वार्षिक = |तापमान_हिवाळा = |तापमान_उन्हाळा = 42-47 |मुख्यालय = <!-- फक्त जिल्हांसाठीच--> |मोठे_शहर = |मोठे_मेट्रो = |जवळचे_शहर = [[नागपूर]] |प्रांत = [[विदर्भ]] |विभाग = [[नागपूर]] |जिल्हा = <!-- चंद्रपुर --> |लोकसंख्या_एकूण = |लोकसंख्या_वर्ष = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = |साक्षरता_पुरुष = ८२% |साक्षरता_स्त्री = ७०% |अधिकृत_भाषा = मराठी |नेता_पद_१ = आमदार |नेता_नाव_१ = विजय वडेट्टीवार |नेता_पद_२ = नगराध्यक्ष |नेता_नाव_२ = सौ. रीता उराडे |संसदीय_मतदारसंघ = [[गडचिरोली-चिमूर लोकसभा मतदारसंघ]] |विधानसभा_मतदारसंघ = [[ब्रम्हपुरी विधानसभा मतदारसंघ]] |उपविभागीय अधिकारी कार्यालय = ब्रह्मपुरी |उपविभागीय पोलिस अधिकारी कार्यालय= ब्रह्मपुरी |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[तहसील]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ = ब्रम्हपुरी |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = [[पंचायत समिती]] |न्यायक्षेत्र_नाव_२ = ब्रम्हपुरी |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = |न्यायक्षेत्र_नाव_३ = |कोरे_शीर्षक_१ = |कोरे_उत्तर_१ = |एसटीडी_कोड = ०७१७७ |पिन_कोड = ४४१२०६ |आरटीओ_कोड = +३४ |संकेतस्थळ = |संकेतस्थळ_नाव = |दालन = |तळटिपा = |गुणक_शीर्षक = <!-- हो/नाही --> |स्वयंवर्गीत = <!-- हो/नाही --> }} '''ब्रम्हपुरी''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्याच्या [[चंद्रपूर जिल्हा|चंद्रपूर जिल्ह्यातील]] एक अतिमहत्त्वाचे शहर आहे. हे शहर जिल्ह्यात अतिशय शांत शहर म्हणून ओळख असलेले हे शहर, जिल्ह्याच्या ईशान्य सीमेवर वसले आहे. * परिसरात शिक्षणाचे माहेरघर अशी ब्रम्हपुरी शहराची ओळख आहे. जवळपासच्या ग्रामीण लोकांसाठी ब्रह्मपुरी शहर हे वैद्यकीय सोयी-सुविधांसाठी अद्ययावत आहे. == इतिहास == [[File:Nagar Parishad Bramhapuri building.jpg|thumb|left|ब्रम्हपुरी तहसीलची ब्रिटिशकालीन इमारत]] १८५४मध्ये जेव्हा स्वतंत्र [[चांदा]] (सध्याचे [[चंद्रपूर]]) जिल्ह्याची निर्मिती झाली, मग त्यानंतर १८७४मध्ये [[ब्रम्हपुरी|ब्रम्हपुरी तालुक्याची]] बनला. सुरुवातीला चांदा जिल्ह्यामध्ये केवळ [[मूल]], [[वरोरा]], [[ब्रम्हपुरी]] आणि [[चंद्रपूर|चांदा तालुक्यांचाच]] समावेश होता. * त्यानंतर १९०५ मध्ये चांदा आणि [[ब्रम्हपुरी]] तालुक्यातील जमीनदारी मालमत्ता हस्तांतरित करून [[गडचिरोली]] हा नव्या तालुका निर्माण झाला. ब्रम्हपुरी शहरामध्ये इंग्रजांच्या काळातील [[टेनिस क्लब]] आहे. तसेच [[ब्रिटिश]] काळातील अनेक वास्तू शहराच्या पारतंत्र्यापूर्वी असणाऱ्या त्यांच्या अस्तित्वाची जाणीव करून देत मोठ्या थाटात उभ्या आहेत. == शहराबद्दल == * ब्रम्हपुरी मुख्य तीन साप्ताहिक आहेत. * ब्रम्हपुरी दर्पण, ब्रम्हपुरी ब्लास्ट, पवणपर्व, * ब्रह्मपुरी शहर हे वैद्यकीय आणि शैक्षणिक सुविधांसाठी अतिशय सोयीस्कर आहे. * आता या शहराची क्रीडा नगरी म्हणून नावलौकिक होत आहे. या शहराच्या चारही बाजूंनी १०० कि.मी.पर्यंत कोणतेही मोठे शहर नाही. गेल्या अनेक दशकांपासून [[चंद्रपूर|चंद्रपूर जिल्ह्याचे]] विभाजन करून नव्या ब्रम्हपुरी जिल्ह्याची निर्मिती करण्यात यावी अशी मागणी जोर धरत आहे. * १९८२ मध्ये [[चंद्रपूर]] जिल्ह्याचे विभाजन करून नव्या [[ब्रम्हपुरी]] जिल्ह्याच्या निर्मितीची घोषणा करण्यात आली होती. परंतु राजकीय दबावामुळे असो, वा प्रशासकीय सोयीसाठी एका रात्रीतूनच निर्णय बदलला गेला आणि [[ब्रम्हपुरी]] ऐवजी [[गडचिरोली]] हा नवा जिल्हा बनला. [[ब्रम्हपुरी]] तालुक्याचे अनेक वेळा विभाजन करण्यात आले. त्यावेळी नव्या [[गडचिरोली]] तालुक्याची स्थापना, नव्या [[सिंदेवाही]] - [[सावली]] - [[नागभीड]] तालुक्यांची स्थापना झाली. * ब्रम्हपुरी येथे चंद्रपूर जिल्ह्याचा [[प्रशासकीय उपविभाग]] आहे. यामध्ये पूर्वी नागभीड, सिंदेवाही आणि सावली आणि ब्रम्हपुरीसह ४ तालुक्यांचा समावेश असायचा; परंतु आता केवळ नागभीड आणि ब्रम्हपुरी हे तालुके आहेत. ==भूगोल व हवामान== '''ब्रम्हपुरी''' शहर समुद्रसपाटीपासून २३० मीटर उंचीवर आहे. शहराचे हवामान सामान्यतः उष्ण व कोरडे आहे. उन्हाळ्यामध्ये तापमानाचा पारा ४७°C पर्यंत जातो तर हिवाळ्यामध्ये ७°C पर्यंत खाली घसरतो. ब्रह्मपुरीची जगातील सर्वात उष्ण शहर म्हणून2022 मध्ये नोंद घेतली गेली. '''ब्रम्हपुरी''' शहरामध्ये पर्जन्याचे प्रमाण खूप आहे, एका दिवसात २०२ मिलिमीटर पर्जन्याचा विक्रम १३ जुलै २०१३ रोजी नोंदविण्यात आला, यापूर्वी २४ तासातील केवळ १३१ मिलिमीटर पावसामुळे संपूर्ण चंद्रपूर शहर पाण्याखाली आले होते, तेव्हा ३०० मिमी पेक्षा जास्त पाऊस पडूनही ब्रम्हपुरी शहरामध्ये पुराची स्थिती निर्माण झाली नाही, इथे कितीही पाऊस पडला तरी ब्रम्हपुरीत पूरस्थिती उद्भवत नाही हे ब्रम्हपुरी शहराचे वैशिष्ट्य आहे. ==लोकसंख्या== सन २००१ च्या शिरगणतीनुसार ब्रम्हपुरीची लोकसंख्या ३१,२०७ इतकी होती. तर हल्ली ८०००० लोकसंख्या आहे. ==पर्यटन== [[File:Sleeping Buddha at Bramhapuri.jpg|thumb|left|धम्मभूमीमधील गौतम बुद्धाची निद्रिस्त मूर्ती]] पर्यटनाच्या बाबतीत हा परिसर मागासलेला असला तरी गेल्या काही वर्षातील घडामोडी लक्षात घेता महाराष्ट्र शासन सुद्धा या भागामध्ये पर्यटनाचा विकास करण्यात उत्सुक आहे असे दिसते. ब्रम्हपुरी शहराच्या वायव्य सीमेवर वसलेल्या [[धम्म प्रचार केंद्र, धम्मभूमी]] नामक संस्थेला महाराष्ट्र शासनाने पर्यटन स्थळाचा दर्जा दिला आहे. त्या क्षेत्राचा विकासही पर्यटन स्थळ म्हणून होताना दिसत आहे. धम्मभूमी परिसर हा उपवन संरक्षक, वनविभाग ब्रम्हपुरी यांच्या सरकारी बंगल्याच्या मागे शिवाजी नगर मार्गावर आहे. * शहरामध्ये तीन तलाव आहेत. ब्रम्हपुरी नगर परिषद क्षेत्रामध्ये दाट वस्ती असल्यामुळे शहरात एकही मोकळे मैदान नाही, की जिथे उद्यान करता येईल. * ब्रह्मपुरी-नागपूर मार्गावर [[अड्याळ टेकडी]] येथे गीताचार्य तुकाराम दादा यांची समाधी आहे. ही भूमी राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज यांच्या पदस्पर्शाने पावन झालेली आहे. शेकडो गुरुदेव अनुयायी या ठिकाणी येऊन भेट देत असतात. ==उत्सव== हिंदू, बौद्ध व इस्लाम हे शहरातील लोकांचे प्रमुख धर्म आहेत. तसे असले तरी या शांतताप्रिय शहरामध्ये सर्व जाती धर्माचे लोक गुण्यागोविंदाने एकमेकांच्या सण - उत्सवांमध्ये सहभागी होत असतात. ==गणपती उत्सव== ब्रम्हपुरीमध्ये गणेश उत्सव खूप वर्षापासून उत्साहाने साजरा केला जातो. माननीय बाबा खानोरकर हे या उत्सवाचे जनक आहेत . हा उत्सव जवळजवळ १० दिवस चालतो .या गणपती उत्सवाला "ब्रम्हपुरीचा राजा" असे म्हणतात. गणेश उत्सव हा ब्रम्हपुरीकरांसाठी खूप मनोरंजनाचा आणि उत्साहाचा असतो, या उत्सवामध्ये लाखोंच्या संख्येने नागरिक असतात. ब्रम्हपुरी, नागभीड ,सिंदेवाही, सावली तसेच गडचिरोली जिल्ह्यातील कुरखेडा ,देसाईगंज, आरमोरी ,भंडारा जिल्ह्यातील लाखांदूर त्याचप्रमाणे सभोवतालील नागरिक हा गणेशोत्सव बघायला येतात. ===बौद्ध सण व उत्सव=== डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जयंती उत्सव समिती व समता सैनिक दल, ब्रम्हपुरी यांच्या विद्यमाने भीमा कोरेगाव शौर्य दिन, [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] जयंती, [[बुद्ध]] जयंती, धम्मचक्र प्रवर्तन दिन वर्धापन सोहळा वगैरे दिवशी विविध कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते. तर धम्म प्रचार केंद्र, धम्मभूमी, ब्रम्हपुरीद्वारे धम्म कार्यशाळा यांचे आयोजन केले जाते. [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] जयंतीनिमित्त शहराच्या प्रत्येक भागातून रात्री भव्य फेऱ्या काढल्या जातात व ब्रह्मपुरीतल्या भीमनगर येथील डॉ. बाबासाहेब यांच्या पुतळ्याला वंदन करून परत जातात. तर गेल्या काही वर्षांपासून या दिवशी २४ तास अभ्यासस्पर्धेचे आयोजन केले जाते. ===ख्रिस्ती सण व उत्सव === शहरातील लोकांना ख्रिस्ती सणांचे कायम आकर्षण राहिले आहे. शहरामध्ये ख्रिस्ती लोकसंख्या अतिशय विरळ असली, तरी नाताळाच्या वेळेस प्रभू येशू ख्रिस्तांचे दर्शन घेण्यासाठी चर्चमध्ये खूप गर्दी असते. ख्रिस्तानंद एज्युकेशन सोसायटीद्वारा संचालित ख्रिस्तानंद कॉन्व्हेंट स्कूल आणि ख्रिस्तानंद रुग्णालयात ख्रिस्त जन्मानिमितत्त भरलेल्या प्रदर्शनात बघ्यांची गर्दी असते. ===हिंदु सण व उत्सव === ब्रम्हपुरीकरांचा प्रमुख उत्सव म्हणजे गणेशोत्सव. सर्व ब्रम्हपुरीकर गणेशोत्सवाची वर्षभर वाट बघत असतात. माजी आमदार बाबासाहेब खानोरकर यांच्या नेतृत्वाखाली स्थापन झालेल्या सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळ, तर माजी नगराध्यक्ष अशोक भैय्या यांच्या नेतृत्वाखाली स्थापन झालेले ने. हि. गणेशोत्सव मंडळ ही दोन प्रमुख गणेशोत्सव मंडळे आहेत. तर धुम्मनखेडा येथील गणेशोत्सव सर्वांना जास्त आवडत असून याच्या विसर्जनाची शहर वासी आवर्जून वाट बघत असतात. त्याचप्रमाणे प्रत्येक चौकामध्ये होळी पेटवून होळी, रंगपंचमी ,बैलपोळा, दिवाळी, नागपंचमी, नवरात्री उत्साहाने साजरे करतात . === मुस्लिम सण=== मुस्लिम बांधवांची संख्या शहरामध्ये बरीच आहे. हे मोठे मोठे व्यवसायिक आहेत. त्यामुळे ईद हे उत्सव मोठ्या थाटामाटात साजरी केली जाते. तसेच इतर मुस्लिम सण सुद्धा येथे साजरे केले जातात. ==शिक्षण== ब्रह्मपुरी शहराला शिक्षणाचे माहेरघर मानले जाते. तर शहरात भांडवलदारांचे शिक्षण संस्था स्थापन करण्या त आलेल्या असून जन सामान्यांना चांगला शिक्षण घेने अश्यक्य झाले आहे. ===शिक्षणसंस्था=== # नेवजाबाई हितकारिणी महाविद्यालय # डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर महाविद्यालय # शासकीय तंत्रनिकेतन # औषधनिर्माण महाविद्यालय ==संदर्भ== http://timesofindia.com/city/nagpur/Record-rainfall-in-Bramhapuri/articleshow/21063111.cms {{विस्तार}} [[वर्ग:चंद्रपूर जिल्ह्यातील गावे]] 9iy5avj3b1vdbt72hxm5jaebp1ids1w 2691330 2691329 2026-06-26T18:10:00Z ~2026-37058-97 184657 /* शहराबद्दल */ 2691330 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार = तहसिल व उपविभाग |स्थानिक_नाव = ब्रम्हपुरी |इतर_नाव = |टोपणनाव = |राज्य_नाव = महाराष्ट्र |अक्षांश = 20|अक्षांशमिनिटे = 36|अक्षांशसेकंद = 44 |रेखांश= 79|रेखांशमिनिटे= 51|रेखांशसेकंद= 33 |मुळ_नकाशा = <!-- only if default map not wanted --> |शोधक_स्थान = <!-- left/right --> |मुळ_नकाशा_पट्टी = <!-- हो/नाही --> |आतील_नकाशा_चिन्ह = <!-- हो/नाही --> |नकाशा_शीर्षक = |क्षेत्रफळ_एकूण = २१.९२ |क्षेत्रफळ_आकारमान = |क्षेत्रफळ_क्रमांक = |क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ = |क्षेत्रफळ_मेट्रो = |क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ = |उंची = |उंची_संदर्भ = |समुद्री_किनारा = |हवामान = |वर्षाव = |तापमान_वार्षिक = |तापमान_हिवाळा = |तापमान_उन्हाळा = 42-47 |मुख्यालय = <!-- फक्त जिल्हांसाठीच--> |मोठे_शहर = |मोठे_मेट्रो = |जवळचे_शहर = [[नागपूर]] |प्रांत = [[विदर्भ]] |विभाग = [[नागपूर]] |जिल्हा = <!-- चंद्रपुर --> |लोकसंख्या_एकूण = |लोकसंख्या_वर्ष = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ = |लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर = |साक्षरता = |साक्षरता_पुरुष = ८२% |साक्षरता_स्त्री = ७०% |अधिकृत_भाषा = मराठी |नेता_पद_१ = आमदार |नेता_नाव_१ = विजय वडेट्टीवार |नेता_पद_२ = नगराध्यक्ष |नेता_नाव_२ = सौ. रीता उराडे |संसदीय_मतदारसंघ = [[गडचिरोली-चिमूर लोकसभा मतदारसंघ]] |विधानसभा_मतदारसंघ = [[ब्रम्हपुरी विधानसभा मतदारसंघ]] |उपविभागीय अधिकारी कार्यालय = ब्रह्मपुरी |उपविभागीय पोलिस अधिकारी कार्यालय= ब्रह्मपुरी |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१ = [[तहसील]] |न्यायक्षेत्र_नाव_१ = ब्रम्हपुरी |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२ = [[पंचायत समिती]] |न्यायक्षेत्र_नाव_२ = ब्रम्हपुरी |न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३ = |न्यायक्षेत्र_नाव_३ = |कोरे_शीर्षक_१ = |कोरे_उत्तर_१ = |एसटीडी_कोड = ०७१७७ |पिन_कोड = ४४१२०६ |आरटीओ_कोड = +३४ |संकेतस्थळ = |संकेतस्थळ_नाव = |दालन = |तळटिपा = |गुणक_शीर्षक = <!-- हो/नाही --> |स्वयंवर्गीत = <!-- हो/नाही --> }} '''ब्रम्हपुरी''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्याच्या [[चंद्रपूर जिल्हा|चंद्रपूर जिल्ह्यातील]] एक अतिमहत्त्वाचे शहर आहे. हे शहर जिल्ह्यात अतिशय शांत शहर म्हणून ओळख असलेले हे शहर, जिल्ह्याच्या ईशान्य सीमेवर वसले आहे. * परिसरात शिक्षणाचे माहेरघर अशी ब्रम्हपुरी शहराची ओळख आहे. जवळपासच्या ग्रामीण लोकांसाठी ब्रह्मपुरी शहर हे वैद्यकीय सोयी-सुविधांसाठी अद्ययावत आहे. == इतिहास == [[File:Nagar Parishad Bramhapuri building.jpg|thumb|left|ब्रम्हपुरी तहसीलची ब्रिटिशकालीन इमारत]] १८५४मध्ये जेव्हा स्वतंत्र [[चांदा]] (सध्याचे [[चंद्रपूर]]) जिल्ह्याची निर्मिती झाली, मग त्यानंतर १८७४मध्ये [[ब्रम्हपुरी|ब्रम्हपुरी तालुक्याची]] बनला. सुरुवातीला चांदा जिल्ह्यामध्ये केवळ [[मूल]], [[वरोरा]], [[ब्रम्हपुरी]] आणि [[चंद्रपूर|चांदा तालुक्यांचाच]] समावेश होता. * त्यानंतर १९०५ मध्ये चांदा आणि [[ब्रम्हपुरी]] तालुक्यातील जमीनदारी मालमत्ता हस्तांतरित करून [[गडचिरोली]] हा नव्या तालुका निर्माण झाला. ब्रम्हपुरी शहरामध्ये इंग्रजांच्या काळातील [[टेनिस क्लब]] आहे. तसेच [[ब्रिटिश]] काळातील अनेक वास्तू शहराच्या पारतंत्र्यापूर्वी असणाऱ्या त्यांच्या अस्तित्वाची जाणीव करून देत मोठ्या थाटात उभ्या आहेत. == शहराबद्दल == * ब्रम्हपुरी मुख्य तीन साप्ताहिक आहेत. * ब्रम्हपुरी दर्पण, ब्रम्हपुरी ब्लास्ट, पवणपर्व, * ब्रह्मपुरी शहर हे वैद्यकीय आणि शैक्षणिक सुविधांसाठी अतिशय सोयीस्कर आहे. * आता या शहराची क्रीडा नगरी म्हणून नावलौकिक होत आहे. या शहराच्या चारही बाजूंनी १०० कि.मी.पर्यंत कोणतेही मोठे शहर नाही. गेल्या अनेक दशकांपासून [[चंद्रपूर|चंद्रपूर जिल्ह्याचे]] विभाजन करून नव्या ब्रम्हपुरी जिल्ह्याची निर्मिती करण्यात यावी अशी मागणी जोर धरत आहे. * १९८२ मध्ये [[चंद्रपूर]] जिल्ह्याचे विभाजन करून नव्या [[ब्रम्हपुरी]] जिल्ह्याच्या निर्मितीची घोषणा करण्यात आली होती. परंतु काँग्रेसच्या राजकीय खेळीमुळे असो, वा प्रशासकीय सोयीसाठी एका रात्रीतूनच निर्णय बदलला गेला आणि [[ब्रम्हपुरी]] ऐवजी [[गडचिरोली]] हा नवा जिल्हा बनला. [[ब्रम्हपुरी]] तालुक्याचे अनेक वेळा विभाजन करण्यात आले. त्यावेळी नव्या [[गडचिरोली]] तालुक्याची स्थापना, नव्या [[सिंदेवाही]] - [[सावली]] - [[नागभीड]] तालुक्यांची स्थापना झाली. * ब्रम्हपुरी येथे चंद्रपूर जिल्ह्याचा [[प्रशासकीय उपविभाग]] आहे. यामध्ये पूर्वी नागभीड, सिंदेवाही आणि सावली आणि ब्रम्हपुरीसह ४ तालुक्यांचा समावेश असायचा; परंतु आता केवळ नागभीड आणि ब्रम्हपुरी हे तालुके आहेत. ==भूगोल व हवामान== '''ब्रम्हपुरी''' शहर समुद्रसपाटीपासून २३० मीटर उंचीवर आहे. शहराचे हवामान सामान्यतः उष्ण व कोरडे आहे. उन्हाळ्यामध्ये तापमानाचा पारा ४७°C पर्यंत जातो तर हिवाळ्यामध्ये ७°C पर्यंत खाली घसरतो. ब्रह्मपुरीची जगातील सर्वात उष्ण शहर म्हणून2022 मध्ये नोंद घेतली गेली. '''ब्रम्हपुरी''' शहरामध्ये पर्जन्याचे प्रमाण खूप आहे, एका दिवसात २०२ मिलिमीटर पर्जन्याचा विक्रम १३ जुलै २०१३ रोजी नोंदविण्यात आला, यापूर्वी २४ तासातील केवळ १३१ मिलिमीटर पावसामुळे संपूर्ण चंद्रपूर शहर पाण्याखाली आले होते, तेव्हा ३०० मिमी पेक्षा जास्त पाऊस पडूनही ब्रम्हपुरी शहरामध्ये पुराची स्थिती निर्माण झाली नाही, इथे कितीही पाऊस पडला तरी ब्रम्हपुरीत पूरस्थिती उद्भवत नाही हे ब्रम्हपुरी शहराचे वैशिष्ट्य आहे. ==लोकसंख्या== सन २००१ च्या शिरगणतीनुसार ब्रम्हपुरीची लोकसंख्या ३१,२०७ इतकी होती. तर हल्ली ८०००० लोकसंख्या आहे. ==पर्यटन== [[File:Sleeping Buddha at Bramhapuri.jpg|thumb|left|धम्मभूमीमधील गौतम बुद्धाची निद्रिस्त मूर्ती]] पर्यटनाच्या बाबतीत हा परिसर मागासलेला असला तरी गेल्या काही वर्षातील घडामोडी लक्षात घेता महाराष्ट्र शासन सुद्धा या भागामध्ये पर्यटनाचा विकास करण्यात उत्सुक आहे असे दिसते. ब्रम्हपुरी शहराच्या वायव्य सीमेवर वसलेल्या [[धम्म प्रचार केंद्र, धम्मभूमी]] नामक संस्थेला महाराष्ट्र शासनाने पर्यटन स्थळाचा दर्जा दिला आहे. त्या क्षेत्राचा विकासही पर्यटन स्थळ म्हणून होताना दिसत आहे. धम्मभूमी परिसर हा उपवन संरक्षक, वनविभाग ब्रम्हपुरी यांच्या सरकारी बंगल्याच्या मागे शिवाजी नगर मार्गावर आहे. * शहरामध्ये तीन तलाव आहेत. ब्रम्हपुरी नगर परिषद क्षेत्रामध्ये दाट वस्ती असल्यामुळे शहरात एकही मोकळे मैदान नाही, की जिथे उद्यान करता येईल. * ब्रह्मपुरी-नागपूर मार्गावर [[अड्याळ टेकडी]] येथे गीताचार्य तुकाराम दादा यांची समाधी आहे. ही भूमी राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज यांच्या पदस्पर्शाने पावन झालेली आहे. शेकडो गुरुदेव अनुयायी या ठिकाणी येऊन भेट देत असतात. ==उत्सव== हिंदू, बौद्ध व इस्लाम हे शहरातील लोकांचे प्रमुख धर्म आहेत. तसे असले तरी या शांतताप्रिय शहरामध्ये सर्व जाती धर्माचे लोक गुण्यागोविंदाने एकमेकांच्या सण - उत्सवांमध्ये सहभागी होत असतात. ==गणपती उत्सव== ब्रम्हपुरीमध्ये गणेश उत्सव खूप वर्षापासून उत्साहाने साजरा केला जातो. माननीय बाबा खानोरकर हे या उत्सवाचे जनक आहेत . हा उत्सव जवळजवळ १० दिवस चालतो .या गणपती उत्सवाला "ब्रम्हपुरीचा राजा" असे म्हणतात. गणेश उत्सव हा ब्रम्हपुरीकरांसाठी खूप मनोरंजनाचा आणि उत्साहाचा असतो, या उत्सवामध्ये लाखोंच्या संख्येने नागरिक असतात. ब्रम्हपुरी, नागभीड ,सिंदेवाही, सावली तसेच गडचिरोली जिल्ह्यातील कुरखेडा ,देसाईगंज, आरमोरी ,भंडारा जिल्ह्यातील लाखांदूर त्याचप्रमाणे सभोवतालील नागरिक हा गणेशोत्सव बघायला येतात. ===बौद्ध सण व उत्सव=== डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जयंती उत्सव समिती व समता सैनिक दल, ब्रम्हपुरी यांच्या विद्यमाने भीमा कोरेगाव शौर्य दिन, [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] जयंती, [[बुद्ध]] जयंती, धम्मचक्र प्रवर्तन दिन वर्धापन सोहळा वगैरे दिवशी विविध कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते. तर धम्म प्रचार केंद्र, धम्मभूमी, ब्रम्हपुरीद्वारे धम्म कार्यशाळा यांचे आयोजन केले जाते. [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] जयंतीनिमित्त शहराच्या प्रत्येक भागातून रात्री भव्य फेऱ्या काढल्या जातात व ब्रह्मपुरीतल्या भीमनगर येथील डॉ. बाबासाहेब यांच्या पुतळ्याला वंदन करून परत जातात. तर गेल्या काही वर्षांपासून या दिवशी २४ तास अभ्यासस्पर्धेचे आयोजन केले जाते. ===ख्रिस्ती सण व उत्सव === शहरातील लोकांना ख्रिस्ती सणांचे कायम आकर्षण राहिले आहे. शहरामध्ये ख्रिस्ती लोकसंख्या अतिशय विरळ असली, तरी नाताळाच्या वेळेस प्रभू येशू ख्रिस्तांचे दर्शन घेण्यासाठी चर्चमध्ये खूप गर्दी असते. ख्रिस्तानंद एज्युकेशन सोसायटीद्वारा संचालित ख्रिस्तानंद कॉन्व्हेंट स्कूल आणि ख्रिस्तानंद रुग्णालयात ख्रिस्त जन्मानिमितत्त भरलेल्या प्रदर्शनात बघ्यांची गर्दी असते. ===हिंदु सण व उत्सव === ब्रम्हपुरीकरांचा प्रमुख उत्सव म्हणजे गणेशोत्सव. सर्व ब्रम्हपुरीकर गणेशोत्सवाची वर्षभर वाट बघत असतात. माजी आमदार बाबासाहेब खानोरकर यांच्या नेतृत्वाखाली स्थापन झालेल्या सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळ, तर माजी नगराध्यक्ष अशोक भैय्या यांच्या नेतृत्वाखाली स्थापन झालेले ने. हि. गणेशोत्सव मंडळ ही दोन प्रमुख गणेशोत्सव मंडळे आहेत. तर धुम्मनखेडा येथील गणेशोत्सव सर्वांना जास्त आवडत असून याच्या विसर्जनाची शहर वासी आवर्जून वाट बघत असतात. त्याचप्रमाणे प्रत्येक चौकामध्ये होळी पेटवून होळी, रंगपंचमी ,बैलपोळा, दिवाळी, नागपंचमी, नवरात्री उत्साहाने साजरे करतात . === मुस्लिम सण=== मुस्लिम बांधवांची संख्या शहरामध्ये बरीच आहे. हे मोठे मोठे व्यवसायिक आहेत. त्यामुळे ईद हे उत्सव मोठ्या थाटामाटात साजरी केली जाते. तसेच इतर मुस्लिम सण सुद्धा येथे साजरे केले जातात. ==शिक्षण== ब्रह्मपुरी शहराला शिक्षणाचे माहेरघर मानले जाते. तर शहरात भांडवलदारांचे शिक्षण संस्था स्थापन करण्या त आलेल्या असून जन सामान्यांना चांगला शिक्षण घेने अश्यक्य झाले आहे. ===शिक्षणसंस्था=== # नेवजाबाई हितकारिणी महाविद्यालय # डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर महाविद्यालय # शासकीय तंत्रनिकेतन # औषधनिर्माण महाविद्यालय ==संदर्भ== http://timesofindia.com/city/nagpur/Record-rainfall-in-Bramhapuri/articleshow/21063111.cms {{विस्तार}} [[वर्ग:चंद्रपूर जिल्ह्यातील गावे]] oircls1ovishijzq5guhwip20dihzhn 0 43494 2691327 2637621 2026-06-26T17:52:50Z Niegodzisie 104562 2691327 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} {{हा लेख|पॉप गायिका मॅडोना|मॅडोना (निःसंदिग्धीकरण)}} [[चित्र:Madonna by David Shankbone cropped.jpg|इवलेसे|180px|right|२००८मध्ये मॅडोना]] '''मॅडोना लुईस चिकोनी''' ({{Lang-en|Madonna Louise Ciccone}}, [[१६ ऑगस्ट]], [[इ.स. १९५८]] - ) ही अमेरिकन गायिका, गीतलेखिका, अभिनेत्री आणि उद्योजक आहे. {{विस्तार}} [[वर्ग:इंग्लिश चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:पॉप गायक व गायिका]] [[वर्ग:इ.स. १९५८ मधील जन्म]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] n9g6gyc87k2fccbafxbhhlje40hq3y5 0 47056 2691350 2690372 2026-06-27T00:59:01Z ~2026-32459-97 183722 /* घराण्यातील नावाजलेले व्यक्ती */ 2691350 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भूतपूर्व देश | राष्ट्र_अधिकृत_नाव_स्थानिकभाषेमध्ये = | राष्ट्र_अधिकृत_नाव_मराठीमध्ये = होळकर घराणे/<br />[[इंदूर संस्थान]] | सुरुवात_वर्ष = १७३१ | शेवट_वर्ष = १९४८ | मागील१ = | मागील_ध्वज१ = Flag of Indore State | पुढील१ = भारत | पुढील_ध्वज१ = Flag of India.svg | राष्ट्र_ध्वज = | राष्ट्र_चिन्ह = Holkar Maharaja of Indore.jpg | राष्ट्र_ध्वज_नाव = | राष्ट्र_चिन्ह_नाव = | जागतिक_स्थान_नकाशा = Indore Rajwada.jpg | नकाशावर्णन = [[इंदूर]] येथील होळकरांचा राजवाडा | ब्रीद_वाक्य = | राजधानी_शहर = [[इंदूर]], [[महेश्वर]] | सर्वात_मोठे_शहर = | शासन_प्रकार = [[संस्थान]] | राष्ट्रप्रमुख_नाव = पहिला राजा: [[मल्हारराव होळकर]] <br />अंतिम राजा: [[यशवंतराव होळकर]] | पंतप्रधान_नाव = | राष्ट्रीय_भाषा = [[मराठी]] | इतर_प्रमुख_भाषा = | राष्ट्रीय_चलन = | क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी = | लोकसंख्या_संख्या = | लोकसंख्या_घनता = }} '''होळकर घराणे''' हे [[भारत|भारतातील]], [[इंदूर संस्थान]]चे संस्थानिक होते. संस्थानिक बनण्याअगोदर [[इ.स.चे १८ वे शतक|१८ व्या शतकाच्या सुरुवातीला]] होळकर घराण्याचा कर्ता [[मल्हारराव होळकर|श्रीमंत सुभेदार महाराज मल्हार राव होळकर]] यांनी आपल्या पराक्रमाच्या जोरावर मराठा सेनेमध्ये महत्त्वाचे स्थान मिळवले व उत्तर भारतात वर्चस्व प्रस्थापित करण्यात मोठा वाटा उचलला. उत्तर भारतातील [[माळवा|माळवा प्रांतातील]] व्यवस्था चोख रहावी, यासाठी पेशव्यांनी होळकरांना खास अधिकार दिले व इंदूर येथे आपले बस्तान बसवण्यास प्रोत्साहित केले. होळकर हे मूळचे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] क्षत्रिय धनगर_कुरुबा समाजाचे होते. == घराण्यातील नावाजलेले व्यक्ती == * [[मल्हारराव होळकर|श्रीमंत सुभेदार महाराज मल्हार राव होळकर]] * पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर * श्रीमंत खंडेराव होळकर * श्रीमंत सुभेदार तुकोजी राजे होळकर * चक्रवर्ती सम्राट राजराजेश्वर महाराजा यशवंतराव होळकर. {{कॉमन्स वर्ग|Holkar|{{लेखनाव}}}} [[वर्ग:होळकर घराणे| ]] [[वर्ग:इंदूर संस्थान]] lj28jmtokshoqy3wy9prqqcd3a0jhr3 2691351 2691350 2026-06-27T00:59:47Z ~2026-32459-97 183722 /* घराण्यातील नावाजलेले व्यक्ती */ 2691351 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भूतपूर्व देश | राष्ट्र_अधिकृत_नाव_स्थानिकभाषेमध्ये = | राष्ट्र_अधिकृत_नाव_मराठीमध्ये = होळकर घराणे/<br />[[इंदूर संस्थान]] | सुरुवात_वर्ष = १७३१ | शेवट_वर्ष = १९४८ | मागील१ = | मागील_ध्वज१ = Flag of Indore State | पुढील१ = भारत | पुढील_ध्वज१ = Flag of India.svg | राष्ट्र_ध्वज = | राष्ट्र_चिन्ह = Holkar Maharaja of Indore.jpg | राष्ट्र_ध्वज_नाव = | राष्ट्र_चिन्ह_नाव = | जागतिक_स्थान_नकाशा = Indore Rajwada.jpg | नकाशावर्णन = [[इंदूर]] येथील होळकरांचा राजवाडा | ब्रीद_वाक्य = | राजधानी_शहर = [[इंदूर]], [[महेश्वर]] | सर्वात_मोठे_शहर = | शासन_प्रकार = [[संस्थान]] | राष्ट्रप्रमुख_नाव = पहिला राजा: [[मल्हारराव होळकर]] <br />अंतिम राजा: [[यशवंतराव होळकर]] | पंतप्रधान_नाव = | राष्ट्रीय_भाषा = [[मराठी]] | इतर_प्रमुख_भाषा = | राष्ट्रीय_चलन = | क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी = | लोकसंख्या_संख्या = | लोकसंख्या_घनता = }} '''होळकर घराणे''' हे [[भारत|भारतातील]], [[इंदूर संस्थान]]चे संस्थानिक होते. संस्थानिक बनण्याअगोदर [[इ.स.चे १८ वे शतक|१८ व्या शतकाच्या सुरुवातीला]] होळकर घराण्याचा कर्ता [[मल्हारराव होळकर|श्रीमंत सुभेदार महाराज मल्हार राव होळकर]] यांनी आपल्या पराक्रमाच्या जोरावर मराठा सेनेमध्ये महत्त्वाचे स्थान मिळवले व उत्तर भारतात वर्चस्व प्रस्थापित करण्यात मोठा वाटा उचलला. उत्तर भारतातील [[माळवा|माळवा प्रांतातील]] व्यवस्था चोख रहावी, यासाठी पेशव्यांनी होळकरांना खास अधिकार दिले व इंदूर येथे आपले बस्तान बसवण्यास प्रोत्साहित केले. होळकर हे मूळचे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] क्षत्रिय धनगर_कुरुबा समाजाचे होते. == घराण्यातील नावाजलेले व्यक्ती == * [[मल्हारराव होळकर|श्रीमंत सुभेदार मल्हारराव होळकर महाराज]] * पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर * श्रीमंत खंडेराव होळकर * श्रीमंत सुभेदार तुकोजी राजे होळकर * चक्रवर्ती सम्राट राजराजेश्वर महाराजा यशवंतराव होळकर. {{कॉमन्स वर्ग|Holkar|{{लेखनाव}}}} [[वर्ग:होळकर घराणे| ]] [[वर्ग:इंदूर संस्थान]] 3r128jjob0hw3rdv8n0ric6sig079pi 0 59039 2691358 2690662 2026-06-27T03:57:46Z ~2026-36896-60 184667 /* नव्या मालिका */ 2691358 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = स्टार प्रवाह |चित्र = Star Pravah 2023.png |चित्रसाईज = |चित्र_माहिती = |चित्र२ = |सुरुवात = २४ नोव्हेंबर २००८ |चित्र स्वरूप = |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = स्टार इंडिया |मालक = [[डिझ्नी स्टार]] |ब्रीदवाक्य = मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = |मुख्यालय = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] |जुने नाव = |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[प्रवाह पिक्चर]] |प्रसारण वेळ = दुपारी १ ते ३.३० आणि संध्या. ६.३० ते रात्री १२ (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ ={{URL|https://www.hotstar.com/channels/star-pravah|स्टार प्रवाह}} [[डिझ्नी+ हॉटस्टार]]वर }} '''स्टार प्रवाह''' ही एक [[मराठी]] दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे, जी मराठी मनोरंजनात्मक मालिका व वास्तविक कार्यक्रम दाखवते. स्टार प्रवाह हे [[वॉल्ट डिझ्नी कंपनी इंडिया]] च्या उपकंपनी असलेल्या [[डिझ्नी स्टार]]च्या (माजी नाव ''स्टार इंडिया''), मालकीचे असून स्टार प्रवाहची सुरुवात २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी झाली. स्टार प्रवाह एचडी १ मे २०१६ रोजी सुरू झाले. दर रविवारी [[स्टार प्रवाह महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. ==इतिहास== स्टार प्रवाह ही स्टार इंडियाची मराठी वाहिनी आहे, स्टार जलशा या बंगाली वाहिनी नंतर २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी लाँच केले गेले आणि त्याच लोगोची कॉपी केली गेली, फक्त रंग लाल ऐवजी निळा होता. नवीन लोगो आणि ग्राफिक्स असलेली वाहिनी (बंगाली चॅनेल स्टार जलशाद्वारे १७ जून २०१२ ते १७ फेब्रुवारी २०१९ या कालावधीत वापरलेला लोगो आणि ग्राफिक्स). ३ फेब्रुवारी २०१४ रोजी वाहिनीला "स्वप्नांना पंख नवे" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. वाहिनीला परत १० ऑक्टोबर २०१६ रोजी "आता थांबायचं नाय" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. त्यानंतर परत एकदा २ डिसेंबर २०१९ रोजी "मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह!" या नवीन टॅगलाइनसह, नवीन लोगो आणि ग्राफिक्ससह वाहिनीने स्वतःला रिब्रँड केले. १ मे २०१६ रोजी, स्टार प्रवाह एचडी नावाच्या वाहिनीची हाय-डेफिनिशन फीड लाँच करण्यात आले. ==पुरस्कार व सोहळे== {| class="wikitable sortable" ! सुरू झाल्याचे वर्ष || कार्यक्रमाचे नाव |- |२०१४-२०१८ |''येरे येरे'' |- |२०१६ |''स्टार प्रवाह रत्न'' |- |२०२१-चालू |''[[स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार]]'' |- |२०२१-चालू |''स्टार प्रवाह गणेशोत्सव'' |- |२०२२ |''स्टार प्रवाह धुमधडाका'' |- |२०२३-चालू |''स्टार प्रवाह ढिंचॅक दिवाळी'' |} ==प्रसारित कार्यक्रम== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | ७ जुलै २०२५ | [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] | दुपारी १ वाजता | |- | १६ डिसेंबर २०२४ | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १.३० वाजता | तमिळ मालिका इरामना रोजावे २ |- | १५ सप्टेंबर २०२५ | लपंडाव | दुपारी २ वाजता | |- | १९ जानेवारी २०२६ | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता | |- | १४ फेब्रुवारी २०२२ | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी ३ वाजता | हिंदी मालिका सुहानी सी एक लडकी |- | १५ डिसेंबर २०२५ | [[वचन दिले तू मला]] | संध्या. ६.३० वाजता | बंगाली मालिका गीता एल.एल.बी. |- | २९ जून २०२६ | विसरु नको तू मला | संध्या. ७ वाजता | |- | १५ जून २०२६ | [[सुना येती घरा]] | संध्या. ७.३० वाजता | तमिळ मालिका पांडेयन स्टोर २ |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता | हिंदी मालिका [[इस प्यार को क्या नाम दूँ]] |- | ५ डिसेंबर २०२२ | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता | तमिळ मालिका रोजा |- | १ जून २०२६ | पाठराखीण | रात्री ९ वाजता | हिंदी मालिका सपना बाबुल का... बिदाई |- | ३० मार्च २०२६ | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता | हिंदी मालिका बंदिनी |- | २७ एप्रिल २०२६ | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | रात्री १० वाजता | तमिळ मालिका अय्यानार थुनाई |- | १८ मार्च २०२४ | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.४५ वाजता | हिंदी मालिका कहानी घर घर की |- | २७ मे २०२४ | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री ११.३० वाजता | तेलुगू मालिका गोरिंटाकू |} ==नव्या मालिका== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! ! मालिका ! रूपांतरण |- | rowspan="4"| लवकरच.. | | आमच्या लाडक्या नाईक बाई | मल्याळम मालिका टीचरम्मा |- | | मराठी मीडियम | बंगाली मालिका बांग्ला मीडियम |- | | मी कात टाकली | |- | | [[आता होऊ दे धिंगाणा]] ५ | तमिळ कार्यक्रम एन्किट्टा मोधाडे |} ==जुन्या मालिका== # [[अग्निहोत्र (मालिका)|अग्निहोत्र]] # [[अग्निहोत्र २]] # [[अबोली (मालिका)|अबोली]] # [[आई कुठे काय करते!]] # [[कुन्या राजाची गं तू राणी]] # [[छत्रीवाली]] # [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]] # [[ठिपक्यांची रांगोळी (मालिका)|ठिपक्यांची रांगोळी]] # [[तुझं नि माझं घर श्रीमंताचं]] # [[तुझेच मी गीत गात आहे]] # [[थोडं तुझं आणि थोडं माझं]] # [[दुर्वा (मालिका)|दुर्वा]] # [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] # [[नकळत सारे घडले]] # [[पिंकीचा विजय असो!]] # [[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]] # [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]] # [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] # [[फुलाला सुगंध मातीचा]] # [[मन उधाण वाऱ्याचे]] # [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] # [[मुलगी झाली हो]] # [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]] # [[रंग माझा वेगळा]] # [[राजा शिवछत्रपती (मालिका)|राजा शिवछत्रपती]] # [[लग्नाची बेडी (मालिका)|लग्नाची बेडी]] # [[लक्ष्मीच्या पाऊलांनी]] # [[लक्ष्य (मालिका)|लक्ष्य]] # [[लेक माझी लाडकी]] # [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] # [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] # [[सहकुटुंब सहपरिवार]] # [[साधी माणसं (मालिका)|साधी माणसं]] # [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]] # [[सांग तू आहेस का?]] # [[सुख म्हणजे नक्की काय असतं!]] # आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! # कोण होतीस तू, काय झालीस तू! # काजळमाया # उदे गं अंबे # जे३ जंक्शन # गोष्ट एका लग्नाची # गोष्ट एका कॉलेजची # गोष्ट एका आनंदीची # गोष्ट एका जप्तीची # कुकुचकू # असे का घडले? # जिवलगा # जीवलगा # चारचौघी # कुलस्वामिनी # कुळ स्वामिनी # दार उघडा ना गडे # अंतरपाट # वचन दिले तू मला # कशाला उद्याची बात # ओळख - ध्यास स्वप्नांचा # झुंज # बंध रेशमाचे # दोन किनारे दोघी आपण # तुजवीण सख्या रे # धर्मकन्या # सुवासिनी # अनोळखी दिशा # मांडला दोन घडीचा डाव # लक्ष्मी वर्सेस सरस्वती # पंचनामा # माधुरी मिडलक्लास # मानसीचा चित्रकार तो # मन धागा धागा जोडते नवा # आम्ही दोघे राजा राणी # आराधना # आंबट गोड # अरे वेड्या मना # बे दुणे दहा # प्रीती परी तुजवरी # रुंजी # लगोरी - मैत्री रिटर्न्स # जयोस्तुते # येक नंबर # तू जिवाला गुंतवावे # तुमचं आमचं सेम असतं # छोटी मालकीण # दुहेरी # नकुशी तरीही हवीहवीशी # नशीबवान # गं सहाजणी # गोठ # ललित २०५ # साथ दे तू मला # साता जल्माच्या गाठी # शतदा प्रेम करावे # तुझ्या इश्काचा नादखुळा # वैजू नंबर १ # नवे लक्ष्य # प्रेमा तुझा रंग कसा # प्रेमा तुझा रंग कसा २ # स्पेशल ५ # जय देवा श्री गणेशा # दख्खनचा राजा जोतिबा # श्री गुरुदेव दत्त # विठू माऊली # जय भवानी जय शिवाजी ===अनुवादित मालिका=== # ५ स्टार किचन # देवांचे देव महादेव # महाभारत # श्री गणेश # [[रामायण (मालिका)|रामायण]] # [[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]] ==कथाबाह्य कार्यक्रम== # [[भांडा सौख्य भरे]] # [[मी होणार सुपरस्टार]] # [[मी होणार सुपरस्टार छोटे उस्ताद]] # शिट्टी वाजली रे # आता होऊन जाऊ द्या # आम्ही ट्रॅव्हलकर # कॉमेडी बिमेडी # ढाबळ एक तास टाइमपास # ढिंका चिका - कॉमेडीचा नवा फॉर्म्युला # एक टप्पा आऊट # जोडी जमली रे # जस्ट डान्स # किचनची सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा डान्सिंग सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा नच बलिये # मंडळ भारी आहे # नांदा सौख्य भरे # पोटोबा प्रसन्न # स्टार दरबार # सून सासू सून # सुप्रिया सचिन शो - जोडी तुझी माझी # विकता का उत्तर? # विसावा - एक घर मनासारखं # झेप ==टीआरपी== २०२१ च्या १४ व्या आठवड्यात, स्टार प्रवाह दहा सर्वाधिक पाहिल्या गेलेल्या भारतीय पे प्लॅटफॉर्म दूरचित्रवाणी चॅनेलमध्ये 1341.11 AMAs सह दहाव्या स्थानावर सामील झाले. {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" !rowspan="2" | आठवडा आणि वर्ष !colspan="6" | BARC AMAs |- !मेगा सिटी !क्रमांक !हिंदी भाषिक मार्केट !क्रमांक !भारत !क्रमांक |- |आठवडा ३७, २०२१ |rowspan="23" colspan="2" {{N/A}} |1539.19 |5 |1556.26 |10 |- |आठवडा ३८, २०२१ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1551.06 |9 |- |आठवडा ४५, २०२१ |1517.06 |10 |- |आठवडा ४६, २०२१ |1576.53 |5 |1601.66 |8 |- |आठवडा ४७, २०२१ |1546.27 |5 |1568.70 |8 |- |आठवडा ४८, २०२१ |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1544.46 |10 |- |आठवडा ४९, २०२१ |1552.12 |10 |- |आठवडा १, २०२२ |1617.21 |10 |- |आठवडा २, २०२२ |1534.71 |10 |- |आठवडा ३, २०२२ |1513 |10 |- |आठवडा ९, २०२२ |1471.21 |5 |1495.43 |8 |- |आठवडा १०, २०२२ |1471.95 |5 |1497.25 |8 |- |आठवडा ११, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1482.54 |9 |- |आठवडा १२, २०२२ |1492.23 |10 |- |आठवडा १३, २०२२ |1442.28 |10 |- |आठवडा १४, २०२२ |1487.64 |5 |1517.08 |8 |- |आठवडा १५, २०२२ |1341.36 |5 |1363.42 |8 |- |आठवडा १६, २०२२ |1406.77 |5 |1424.58 |9 |- |आठवडा १७, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1416.39 |9 |- |आठवडा १९, २०२२ |1350.4 |10 |- |आठवडा २१, २०२२ |1381.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२२ |1480.72 |5 |1507.05 |8 |- |आठवडा २३, २०२२ |1381.56 |5 |1405.59 |9 |- |आठवडा २४, २०२२ |291.28 |5 |1474.45 |5 |1504.76 |9 |- |आठवडा २५, २०२२ |287.99 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २८, २०२२ |rowspan="9" colspan="2" {{N/A}} |1532.94 |9 |- |आठवडा २९, २०२२ |1504.15 |8 |- |आठवडा ३०, २०२२ |1440.66 |10 |- |आठवडा ३१, २०२२ |1514.69 |9 |- |आठवडा ३२, २०२२ |1500.53 |5 |1523.61 |9 |- |आठवडा ३३, २०२२ |1565.54 |5 |1593.55 |8 |- |आठवडा ३४, २०२२ |1584.93 |5 |1609.75 |7 |- |आठवडा ३५, २०२२ |colspan="2" {{N/A}} |1429.83 |10 |- |आठवडा ३७, २०२२ |1626.5 |4 |1649.99 |6 |- |आठवडा ३८, २०२२ |280.84 |5 |1565.88 |4 |1587.26 |6 |- |आठवडा ३९, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1487.64 |5 |1509.02 |7 |- |आठवडा ४०, २०२२ |1550.58 |5 |1575.49 |7 |- |आठवडा ४१, २०२२ |281.01 |5 |1572.55 |5 |1599.75 |8 |- |आठवडा ४२, २०२२ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1595.63 |5 |1616.71 |7 |- |आठवडा ४३, २०२२ |1562.95 |5 |1585.67 |7 |- |आठवडा ४४, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1667.66 |8 |- |आठवडा ४५, २०२२ |1669.9 |8 |- |आठवडा ४६, २०२२ |293.21 |5 |1639.66 |5 |1660.83 |7 |- |आठवडा ४७, २०२२ |288.15 |5 |1640.03 |5 |1662.68 |7 |- |आठवडा ४८, २०२२ |286.02 |5 |1651.62 |5 |1675.98 |7 |- |आठवडा ४९, २०२२ |284.08 |5 |1616.36 |5 |1643.6 |7 |- |आठवडा ५०, २०२२ |298.07 |5 |1602 |5 |1627.25 |7 |- |आठवडा ५१, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1534.69 |5 |1559 |8 |- |आठवडा ५२, २०२२ |1585.68 |5 |1610.02 |8 |- |आठवडा १, २०२३ |276.4 |5 |1596.73 |5 |1619.82 |7 |- |आठवडा २, २०२३ |292.83 |4 |1624.55 |5 |1644.4 |7 |- |आठवडा ३, २०२३ |314.32 |4 |1711.93 |5 |1732.54 |7 |- |आठवडा ४, २०२३ |307.1 |4 |1630.69 |5 |1648.57 |7 |- |आठवडा ५, २०२३ |303.49 |4 |1627.73 |5 |1646.8 |7 |- |आठवडा ६, २०२३ |292.82 |4 |1603.74 |5 |1625.13 |7 |- |आठवडा ७, २०२३ |298.62 |4 |1646.78 |5 |1672.17 |7 |- |आठवडा ८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1222.15 |5 |1246.77 |8 |- |आठवडा ९, २०२३ |290.3 |4 |1617.14 |4 |1638.73 |7 |- |आठवडा १०, २०२३ |284.31 |5 |1583.58 |5 |1602.8 |8 |- |आठवडा ११, २०२३ |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1568.32 |5 |1583.43 |8 |- |आठवडा १२, २०२३ |1586.79 |4 |1601.86 |7 |- |आठवडा १३, २०२३ |1511.79 |4 |1526.8 |7 |- |आठवडा १४, २०२३ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1404.25 |9 |- |आठवडा २०, २०२३ |1379.8 |10 |- |आठवडा २१, २०२३ |1336.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२३ |1432.9 |5 |1455.53 |9 |- |आठवडा २३, २०२३ |286.07 |5 |1450.61 |5 |1475.28 |9 |- |आठवडा २४, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1391.97 |5 |1413.13 |9 |- |आठवडा २५, २०२३ |297.47 |5 |1508.04 |5 |1529.61 |8 |- |आठवडा २६, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1508.18 |10 |- |आठवडा २७, २०२३ |311.63 |5 |1586.14 |9 |- |आठवडा २८, २०२३ |305.63 |5 |1576.27 |9 |- |आठवडा २९, २०२३ |305.11 |4 |1604.36 |9 |- |आठवडा ३०, २०२३ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1538.86 |10 |- |आठवडा ३१, २०२३ |1590.24 |10 |- |आठवडा ३२, २०२३ |300.09 |4 |1560.37 |10 |- |आठवडा ३३, २०२३ |312.78 |4 |1645.59 |5 |1666.5 |8 |- |आठवडा ३४, २०२३ |359.56 |2 |1773.39 |3 |1793.95 |5 |- |आठवडा ३५, २०२३ |319.48 |3 |1637.29 |5 |1656.78 |8 |- |आठवडा ३६, २०२३ |342.24 |2 |1726.76 |4 |1749.07 |7 |- |आठवडा ३७, २०२३ |326.07 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1643.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1493.7 |10 |- |आठवडा ३९, २०२३ |315.15 |5 |1606.96 |5 |1628.03 |8 |- |आठवडा ४०, २०२३ |371.71 |4 |1845.97 |3 |1868.71 |5 |- |आठवडा ४१, २०२३ |354.49 |5 |1746.04 |4 |1765.6 |7 |- |आठवडा ४२, २०२३ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1728.18 |4 |1748.5 |7 |- |आठवडा ४३, २०२३ |1688.71 |5 |1709.19 |8 |- |आठवडा ४४, २०२३ |1688.53 |5 |1709 |8 |- |आठवडा ४५, २०२३ |1688.86 |5 |1709.35 |8 |- |आठवडा ४६, २०२३ |314.47 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1602.99 |9 |- |आठवडा ४७, २०२३ |334.4 |5 |1761.59 |4 |1782.84 |6 |- |आठवडा ४८, २०२३ |340.02 |5 |1774.83 |3 |1797.74 |5 |- |आठवडा ४९, २०२३ |330.75 |3 |1733.14 |4 |1753.03 |6 |- |आठवडा ५०, २०२३ |345.59 |4 |1748.28 |4 |1773.41 |6 |- |आठवडा ५१, २०२३ |350.51 |4 |1787.22 |4 |1812.24 |6 |- |आठवडा ५२, २०२३ |334.81 |4 |1720.19 |5 |1743.27 |7 |- |आठवडा १, २०२४ |331.16 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1752.61 |8 |- |आठवडा २, २०२४ |328.3 |4 |1692.61 |5 |1717.1 |8 |- |आठवडा ३, २०२४ |335.95 |4 |1701.59 |4 |1727.75 |7 |- |आठवडा ४, २०२४ |313.03 |4 |1595.58 |5 |1619.65 |7 |- |आठवडा ५, २०२४ |324.83 |4 |1639.19 |4 |1663.48 |7 |- |आठवडा ६, २०२४ |340.76 |4 |1699.56 |3 |1729.21 |5 |- |आठवडा ७, २०२४ |335.94 |4 |1669.05 |3 |1697.39 |5 |- |आठवडा ८, २०२४ |330.64 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1616.1 |7 |- |आठवडा ९, २०२४ |328.81 |4 |1588.34 |5 |1609.17 |8 |- |आठवडा १०, २०२४ |340.62 |4 |1674.46 |3 |1700.32 |5 |- |आठवडा ११, २०२४ |362.68 |3 |1764.45 |3 |1793.48 |5 |- |आठवडा १२, २०२४ |'''391.66''' |1 |'''1917.04''' |3 |'''1944.9''' |5 |- |आठवडा १३, २०२४ |343.27 |4 |1720.83 |5 |1745.54 |7 |- |आठवडा १४, २०२४ |333.75 |4 |1678.56 |5 |1701.37 |7 |- |आठवडा १५, २०२४ |324.31 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1661.26 |8 |- |आठवडा १६, २०२४ |300.91 |4 |1466.09 |9 |- |आठवडा १७, २०२४ |329.14 |4 |1473.76 |5 |1497.09 |8 |- |आठवडा १८, २०२४ |313.84 |4 |1475.98 |5 |1503.38 |8 |- |आठवडा १९, २०२४ |308.96 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1480.3 |8 |- |आठवडा २०, २०२४ |290.19 |4 |1355.01 |10 |- |आठवडा २१, २०२४ |303.99 |4 |1445.34 |9 |- |आठवडा २२, २०२४ |310.75 |3 |1571.52 |5 |1599.8 |7 |- |आठवडा २३, २०२४ |313.07 |3 |1467.74 |5 |1491.59 |7 |- |आठवडा २४, २०२४ |331.61 |3 |colspan="2" {{N/A}} |1518.06 |9 |- |आठवडा २५, २०२४ |318.92 |4 |1513.29 |5 |1534.75 |8 |- |आठवडा २६, २०२४ |319.09 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1524.55 |10 |- |आठवडा २७, २०२४ |313.37 |3 |1514.53 |9 |- |आठवडा २८, २०२४ |318.09 |3 |1491.43 |5 |1518.17 |8 |- |आठवडा २९, २०२४ |325 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1577.98 |9 |- |आठवडा ३०, २०२४ |335.81 |4 |1602.54 |9 |- |आठवडा ३१, २०२४ |343.55 |3 |1689.2 |5 |1711.82 |7 |- |आठवडा ३२, २०२४ |329.03 |4 |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1621.83 |9 |- |आठवडा ३३, २०२४ |310.4 |4 |1549.35 |9 |- |आठवडा ३४, २०२४ |296.72 |5 |1498.66 |9 |- |आठवडा ३५, २०२४ |307.97 |5 |1681.19 |8 |- |आठवडा ३६, २०२४ |356.7 |3 |1797.18 |4 |1838.66 |6 |- |आठवडा ३७, २०२४ |310 |5 |1611.89 |5 |1651.56 |8 |- |आठवडा ३८, २०२४ |318.17 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1715.5 |8 |- |आठवडा ३९, २०२४ |313.2 |5 |1661.08 |8 |- |आठवडा ४०, २०२४ |307.53 |5 |1604.69 |8 |- |आठवडा ४१, २०२४ |305.13 |5 |1589.28 |5 |1628.91 |8 |- |आठवडा ४२, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1568.83 |5 |1595.94 |8 |- |आठवडा ४३, २०२४ |326.61 |4 |1675.11 |4 |1710.53 |6 |- |आठवडा ४४, २०२४ |302.04 |4 |1605.42 |5 |1640.45 |7 |- |आठवडा ४५, २०२४ |313.14 |4 |1632.44 |5 |1673.37 |7 |- |आठवडा ४६, २०२४ |307.54 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1660.51 |6 |- |आठवडा ४७, २०२४ |329.8 |5 |1646.53 |4 |1679.54 |7 |- |आठवडा ४८, २०२४ |325.14 |5 |1615.88 |4 |1661.67 |7 |- |आठवडा ४९, २०२४ |339.07 |4 |1642.63 |5 |1686.13 |8 |- |आठवडा ५०, २०२४ |320.93 |4 |1587.81 |5 |1634.79 |7 |- |आठवडा ५१, २०२४ |326 |5 |1628.15 |5 |1672.89 |7 |- |आठवडा ५२, २०२४ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1572 |5 |1610.61 |7 |- |आठवडा ५३, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1626.97 |8 |- |आठवडा १, २०२५ |317.92 |5 |1550.38 |5 |1600.06 |7 |- |आठवडा २, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1594.55 |9 |- |आठवडा ३, २०२५ |1577.74 |8 |- |आठवडा ४, २०२५ |307.77 |4 |1537.47 |9 |- |आठवडा ५, २०२५ |292.2 |5 |1496.48 |9 |- |आठवडा ६, २०२५ |328.06 |2 |1708.35 |4 |1757.59 |6 |- |आठवडा ७, २०२५ |318.97 |5 |1629.34 |5 |1665.16 |7 |- |आठवडा ८, २०२५ |293.83 |5 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1579.06 |8 |- |आठवडा ९, २०२५ |305.16 |5 |1661.1 |9 |- |आठवडा १०, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1578.58 |9 |- |आठवडा ११, २०२५ |334.98 |4 |1678.36 |5 |1717.9 |7 |- |आठवडा १२, २०२५ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="12" colspan="2" {{N/A}} |1544.6 |9 |- |आठवडा १३, २०२५ |1557.77 |9 |- |आठवडा १४, २०२५ |1566.95 |9 |- |आठवडा १६, २०२५ |1414.68 |10 |- |आठवडा १९, २०२५ |259.48 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २२, २०२५ |287.04 |5 |- |आठवडा २३, २०२५ |317.38 |5 |1535.46 |10 |- |आठवडा २४, २०२५ |296.19 |5 |1506.47 |10 |- |आठवडा २५, २०२५ |295.05 |5 |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २७, २०२५ |310.54 |5 |1512.98 |10 |- |आठवडा २८, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1509.22 |10 |- |आठवडा २९, २०२५ |1522.89 |10 |- |आठवडा ३०, २०२५ |320.26 |5 |1590.29 |5 |1646.37 |8 |- |आठवडा ३१, २०२५ |307.31 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1586.19 |8 |- |आठवडा ३२, २०२५ |329.73 |3 |1591.22 |5 |1658.19 |8 |- |आठवडा ३३, २०२५ |292.68 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1602.1 |8 |- |आठवडा ३४, २०२५ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1551.73 |9 |- |आठवडा ३५, २०२५ |1543.83 |8 |- |आठवडा ३६, २०२५ |1633.16 |7 |- |आठवडा ३७, २०२५ |291.62 |5 |1606.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२५ |rowspan="16" colspan="2" {{N/A}} |1571.52 |5 |1627.19 |8 |- |आठवडा ३९, २०२५ |1561.74 |5 |1624.6 |7 |- |आठवडा ४०, २०२५ |1630.86 |4 |1693.01 |6 |- |आठवडा ४१, २०२५ |1613.67 |4 |1670.28 |6 |- |आठवडा ४२, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1534.91 |8 |- |आठवडा ४३, २०२५ |1521.48 |5 |1576.6 |8 |- |आठवडा ४४, २०२५ |rowspan="10" colspan="2" {{N/A}} |1503.83 |9 |- |आठवडा ४५, २०२५ |1486.77 |8 |- |आठवडा ४६, २०२५ |1487.1 |9 |- |आठवडा ४७, २०२५ |1494.08 |9 |- |आठवडा ४८, २०२५ |1455.08 |9 |- |आठवडा ४९, २०२५ |1419.06 |9 |- |आठवडा ५०, २०२५ |1408.11 |8 |- |आठवडा ५१, २०२५ |1456.51 |9 |- |आठवडा ३, २०२६ |1352.26 |10 |- |आठवडा ५, २०२६ |1283.81 |10 |} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:स्टार प्रवाह]] lwnl7qxa1in6qp5cp0wj7f9berjahur 2691361 2691358 2026-06-27T07:20:08Z ~2026-36896-60 184667 /* नव्या मालिका */ 2691361 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = स्टार प्रवाह |चित्र = Star Pravah 2023.png |चित्रसाईज = |चित्र_माहिती = |चित्र२ = |सुरुवात = २४ नोव्हेंबर २००८ |चित्र स्वरूप = |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = स्टार इंडिया |मालक = [[डिझ्नी स्टार]] |ब्रीदवाक्य = मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = |मुख्यालय = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] |जुने नाव = |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[प्रवाह पिक्चर]] |प्रसारण वेळ = दुपारी १ ते ३.३० आणि संध्या. ६.३० ते रात्री १२ (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ ={{URL|https://www.hotstar.com/channels/star-pravah|स्टार प्रवाह}} [[डिझ्नी+ हॉटस्टार]]वर }} '''स्टार प्रवाह''' ही एक [[मराठी]] दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे, जी मराठी मनोरंजनात्मक मालिका व वास्तविक कार्यक्रम दाखवते. स्टार प्रवाह हे [[वॉल्ट डिझ्नी कंपनी इंडिया]] च्या उपकंपनी असलेल्या [[डिझ्नी स्टार]]च्या (माजी नाव ''स्टार इंडिया''), मालकीचे असून स्टार प्रवाहची सुरुवात २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी झाली. स्टार प्रवाह एचडी १ मे २०१६ रोजी सुरू झाले. दर रविवारी [[स्टार प्रवाह महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. ==इतिहास== स्टार प्रवाह ही स्टार इंडियाची मराठी वाहिनी आहे, स्टार जलशा या बंगाली वाहिनी नंतर २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी लाँच केले गेले आणि त्याच लोगोची कॉपी केली गेली, फक्त रंग लाल ऐवजी निळा होता. नवीन लोगो आणि ग्राफिक्स असलेली वाहिनी (बंगाली चॅनेल स्टार जलशाद्वारे १७ जून २०१२ ते १७ फेब्रुवारी २०१९ या कालावधीत वापरलेला लोगो आणि ग्राफिक्स). ३ फेब्रुवारी २०१४ रोजी वाहिनीला "स्वप्नांना पंख नवे" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. वाहिनीला परत १० ऑक्टोबर २०१६ रोजी "आता थांबायचं नाय" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. त्यानंतर परत एकदा २ डिसेंबर २०१९ रोजी "मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह!" या नवीन टॅगलाइनसह, नवीन लोगो आणि ग्राफिक्ससह वाहिनीने स्वतःला रिब्रँड केले. १ मे २०१६ रोजी, स्टार प्रवाह एचडी नावाच्या वाहिनीची हाय-डेफिनिशन फीड लाँच करण्यात आले. ==पुरस्कार व सोहळे== {| class="wikitable sortable" ! सुरू झाल्याचे वर्ष || कार्यक्रमाचे नाव |- |२०१४-२०१८ |''येरे येरे'' |- |२०१६ |''स्टार प्रवाह रत्न'' |- |२०२१-चालू |''[[स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार]]'' |- |२०२१-चालू |''स्टार प्रवाह गणेशोत्सव'' |- |२०२२ |''स्टार प्रवाह धुमधडाका'' |- |२०२३-चालू |''स्टार प्रवाह ढिंचॅक दिवाळी'' |} ==प्रसारित कार्यक्रम== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | ७ जुलै २०२५ | [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] | दुपारी १ वाजता | |- | १६ डिसेंबर २०२४ | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १.३० वाजता | तमिळ मालिका इरामना रोजावे २ |- | १५ सप्टेंबर २०२५ | लपंडाव | दुपारी २ वाजता | |- | १९ जानेवारी २०२६ | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता | |- | १४ फेब्रुवारी २०२२ | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी ३ वाजता | हिंदी मालिका सुहानी सी एक लडकी |- | १५ डिसेंबर २०२५ | [[वचन दिले तू मला]] | संध्या. ६.३० वाजता | बंगाली मालिका गीता एल.एल.बी. |- | २९ जून २०२६ | विसरु नको तू मला | संध्या. ७ वाजता | |- | १५ जून २०२६ | [[सुना येती घरा]] | संध्या. ७.३० वाजता | तमिळ मालिका पांडेयन स्टोर २ |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता | हिंदी मालिका [[इस प्यार को क्या नाम दूँ]] |- | ५ डिसेंबर २०२२ | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता | तमिळ मालिका रोजा |- | १ जून २०२६ | पाठराखीण | रात्री ९ वाजता | हिंदी मालिका सपना बाबुल का... बिदाई |- | ३० मार्च २०२६ | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता | हिंदी मालिका बंदिनी |- | २७ एप्रिल २०२६ | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | रात्री १० वाजता | तमिळ मालिका अय्यानार थुनाई |- | १८ मार्च २०२४ | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.४५ वाजता | हिंदी मालिका कहानी घर घर की |- | २७ मे २०२४ | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री ११.३० वाजता | तेलुगू मालिका गोरिंटाकू |} ==नव्या मालिका== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक !वेळ ! मालिका ! रूपांतरण |- | rowspan="4"| |सायं. ६. ३० वाजता | आमच्या लाडक्या नाईक बाई | मल्याळम मालिका टीचरम्मा |- | | मराठी मीडियम | बंगाली मालिका बांग्ला मीडियम |- | | मी कात टाकली | |- | | [[आता होऊ दे धिंगाणा]] ५ | तमिळ कार्यक्रम एन्किट्टा मोधाडे |} ==जुन्या मालिका== # [[अग्निहोत्र (मालिका)|अग्निहोत्र]] # [[अग्निहोत्र २]] # [[अबोली (मालिका)|अबोली]] # [[आई कुठे काय करते!]] # [[कुन्या राजाची गं तू राणी]] # [[छत्रीवाली]] # [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]] # [[ठिपक्यांची रांगोळी (मालिका)|ठिपक्यांची रांगोळी]] # [[तुझं नि माझं घर श्रीमंताचं]] # [[तुझेच मी गीत गात आहे]] # [[थोडं तुझं आणि थोडं माझं]] # [[दुर्वा (मालिका)|दुर्वा]] # [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] # [[नकळत सारे घडले]] # [[पिंकीचा विजय असो!]] # [[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]] # [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]] # [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] # [[फुलाला सुगंध मातीचा]] # [[मन उधाण वाऱ्याचे]] # [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] # [[मुलगी झाली हो]] # [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]] # [[रंग माझा वेगळा]] # [[राजा शिवछत्रपती (मालिका)|राजा शिवछत्रपती]] # [[लग्नाची बेडी (मालिका)|लग्नाची बेडी]] # [[लक्ष्मीच्या पाऊलांनी]] # [[लक्ष्य (मालिका)|लक्ष्य]] # [[लेक माझी लाडकी]] # [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] # [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] # [[सहकुटुंब सहपरिवार]] # [[साधी माणसं (मालिका)|साधी माणसं]] # [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]] # [[सांग तू आहेस का?]] # [[सुख म्हणजे नक्की काय असतं!]] # आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! # कोण होतीस तू, काय झालीस तू! # काजळमाया # उदे गं अंबे # जे३ जंक्शन # गोष्ट एका लग्नाची # गोष्ट एका कॉलेजची # गोष्ट एका आनंदीची # गोष्ट एका जप्तीची # कुकुचकू # असे का घडले? # जिवलगा # जीवलगा # चारचौघी # कुलस्वामिनी # कुळ स्वामिनी # दार उघडा ना गडे # अंतरपाट # वचन दिले तू मला # कशाला उद्याची बात # ओळख - ध्यास स्वप्नांचा # झुंज # बंध रेशमाचे # दोन किनारे दोघी आपण # तुजवीण सख्या रे # धर्मकन्या # सुवासिनी # अनोळखी दिशा # मांडला दोन घडीचा डाव # लक्ष्मी वर्सेस सरस्वती # पंचनामा # माधुरी मिडलक्लास # मानसीचा चित्रकार तो # मन धागा धागा जोडते नवा # आम्ही दोघे राजा राणी # आराधना # आंबट गोड # अरे वेड्या मना # बे दुणे दहा # प्रीती परी तुजवरी # रुंजी # लगोरी - मैत्री रिटर्न्स # जयोस्तुते # येक नंबर # तू जिवाला गुंतवावे # तुमचं आमचं सेम असतं # छोटी मालकीण # दुहेरी # नकुशी तरीही हवीहवीशी # नशीबवान # गं सहाजणी # गोठ # ललित २०५ # साथ दे तू मला # साता जल्माच्या गाठी # शतदा प्रेम करावे # तुझ्या इश्काचा नादखुळा # वैजू नंबर १ # नवे लक्ष्य # प्रेमा तुझा रंग कसा # प्रेमा तुझा रंग कसा २ # स्पेशल ५ # जय देवा श्री गणेशा # दख्खनचा राजा जोतिबा # श्री गुरुदेव दत्त # विठू माऊली # जय भवानी जय शिवाजी ===अनुवादित मालिका=== # ५ स्टार किचन # देवांचे देव महादेव # महाभारत # श्री गणेश # [[रामायण (मालिका)|रामायण]] # [[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]] ==कथाबाह्य कार्यक्रम== # [[भांडा सौख्य भरे]] # [[मी होणार सुपरस्टार]] # [[मी होणार सुपरस्टार छोटे उस्ताद]] # शिट्टी वाजली रे # आता होऊन जाऊ द्या # आम्ही ट्रॅव्हलकर # कॉमेडी बिमेडी # ढाबळ एक तास टाइमपास # ढिंका चिका - कॉमेडीचा नवा फॉर्म्युला # एक टप्पा आऊट # जोडी जमली रे # जस्ट डान्स # किचनची सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा डान्सिंग सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा नच बलिये # मंडळ भारी आहे # नांदा सौख्य भरे # पोटोबा प्रसन्न # स्टार दरबार # सून सासू सून # सुप्रिया सचिन शो - जोडी तुझी माझी # विकता का उत्तर? # विसावा - एक घर मनासारखं # झेप ==टीआरपी== २०२१ च्या १४ व्या आठवड्यात, स्टार प्रवाह दहा सर्वाधिक पाहिल्या गेलेल्या भारतीय पे प्लॅटफॉर्म दूरचित्रवाणी चॅनेलमध्ये 1341.11 AMAs सह दहाव्या स्थानावर सामील झाले. {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" !rowspan="2" | आठवडा आणि वर्ष !colspan="6" | BARC AMAs |- !मेगा सिटी !क्रमांक !हिंदी भाषिक मार्केट !क्रमांक !भारत !क्रमांक |- |आठवडा ३७, २०२१ |rowspan="23" colspan="2" {{N/A}} |1539.19 |5 |1556.26 |10 |- |आठवडा ३८, २०२१ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1551.06 |9 |- |आठवडा ४५, २०२१ |1517.06 |10 |- |आठवडा ४६, २०२१ |1576.53 |5 |1601.66 |8 |- |आठवडा ४७, २०२१ |1546.27 |5 |1568.70 |8 |- |आठवडा ४८, २०२१ |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1544.46 |10 |- |आठवडा ४९, २०२१ |1552.12 |10 |- |आठवडा १, २०२२ |1617.21 |10 |- |आठवडा २, २०२२ |1534.71 |10 |- |आठवडा ३, २०२२ |1513 |10 |- |आठवडा ९, २०२२ |1471.21 |5 |1495.43 |8 |- |आठवडा १०, २०२२ |1471.95 |5 |1497.25 |8 |- |आठवडा ११, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1482.54 |9 |- |आठवडा १२, २०२२ |1492.23 |10 |- |आठवडा १३, २०२२ |1442.28 |10 |- |आठवडा १४, २०२२ |1487.64 |5 |1517.08 |8 |- |आठवडा १५, २०२२ |1341.36 |5 |1363.42 |8 |- |आठवडा १६, २०२२ |1406.77 |5 |1424.58 |9 |- |आठवडा १७, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1416.39 |9 |- |आठवडा १९, २०२२ |1350.4 |10 |- |आठवडा २१, २०२२ |1381.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२२ |1480.72 |5 |1507.05 |8 |- |आठवडा २३, २०२२ |1381.56 |5 |1405.59 |9 |- |आठवडा २४, २०२२ |291.28 |5 |1474.45 |5 |1504.76 |9 |- |आठवडा २५, २०२२ |287.99 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २८, २०२२ |rowspan="9" colspan="2" {{N/A}} |1532.94 |9 |- |आठवडा २९, २०२२ |1504.15 |8 |- |आठवडा ३०, २०२२ |1440.66 |10 |- |आठवडा ३१, २०२२ |1514.69 |9 |- |आठवडा ३२, २०२२ |1500.53 |5 |1523.61 |9 |- |आठवडा ३३, २०२२ |1565.54 |5 |1593.55 |8 |- |आठवडा ३४, २०२२ |1584.93 |5 |1609.75 |7 |- |आठवडा ३५, २०२२ |colspan="2" {{N/A}} |1429.83 |10 |- |आठवडा ३७, २०२२ |1626.5 |4 |1649.99 |6 |- |आठवडा ३८, २०२२ |280.84 |5 |1565.88 |4 |1587.26 |6 |- |आठवडा ३९, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1487.64 |5 |1509.02 |7 |- |आठवडा ४०, २०२२ |1550.58 |5 |1575.49 |7 |- |आठवडा ४१, २०२२ |281.01 |5 |1572.55 |5 |1599.75 |8 |- |आठवडा ४२, २०२२ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1595.63 |5 |1616.71 |7 |- |आठवडा ४३, २०२२ |1562.95 |5 |1585.67 |7 |- |आठवडा ४४, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1667.66 |8 |- |आठवडा ४५, २०२२ |1669.9 |8 |- |आठवडा ४६, २०२२ |293.21 |5 |1639.66 |5 |1660.83 |7 |- |आठवडा ४७, २०२२ |288.15 |5 |1640.03 |5 |1662.68 |7 |- |आठवडा ४८, २०२२ |286.02 |5 |1651.62 |5 |1675.98 |7 |- |आठवडा ४९, २०२२ |284.08 |5 |1616.36 |5 |1643.6 |7 |- |आठवडा ५०, २०२२ |298.07 |5 |1602 |5 |1627.25 |7 |- |आठवडा ५१, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1534.69 |5 |1559 |8 |- |आठवडा ५२, २०२२ |1585.68 |5 |1610.02 |8 |- |आठवडा १, २०२३ |276.4 |5 |1596.73 |5 |1619.82 |7 |- |आठवडा २, २०२३ |292.83 |4 |1624.55 |5 |1644.4 |7 |- |आठवडा ३, २०२३ |314.32 |4 |1711.93 |5 |1732.54 |7 |- |आठवडा ४, २०२३ |307.1 |4 |1630.69 |5 |1648.57 |7 |- |आठवडा ५, २०२३ |303.49 |4 |1627.73 |5 |1646.8 |7 |- |आठवडा ६, २०२३ |292.82 |4 |1603.74 |5 |1625.13 |7 |- |आठवडा ७, २०२३ |298.62 |4 |1646.78 |5 |1672.17 |7 |- |आठवडा ८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1222.15 |5 |1246.77 |8 |- |आठवडा ९, २०२३ |290.3 |4 |1617.14 |4 |1638.73 |7 |- |आठवडा १०, २०२३ |284.31 |5 |1583.58 |5 |1602.8 |8 |- |आठवडा ११, २०२३ |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1568.32 |5 |1583.43 |8 |- |आठवडा १२, २०२३ |1586.79 |4 |1601.86 |7 |- |आठवडा १३, २०२३ |1511.79 |4 |1526.8 |7 |- |आठवडा १४, २०२३ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1404.25 |9 |- |आठवडा २०, २०२३ |1379.8 |10 |- |आठवडा २१, २०२३ |1336.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२३ |1432.9 |5 |1455.53 |9 |- |आठवडा २३, २०२३ |286.07 |5 |1450.61 |5 |1475.28 |9 |- |आठवडा २४, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1391.97 |5 |1413.13 |9 |- |आठवडा २५, २०२३ |297.47 |5 |1508.04 |5 |1529.61 |8 |- |आठवडा २६, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1508.18 |10 |- |आठवडा २७, २०२३ |311.63 |5 |1586.14 |9 |- |आठवडा २८, २०२३ |305.63 |5 |1576.27 |9 |- |आठवडा २९, २०२३ |305.11 |4 |1604.36 |9 |- |आठवडा ३०, २०२३ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1538.86 |10 |- |आठवडा ३१, २०२३ |1590.24 |10 |- |आठवडा ३२, २०२३ |300.09 |4 |1560.37 |10 |- |आठवडा ३३, २०२३ |312.78 |4 |1645.59 |5 |1666.5 |8 |- |आठवडा ३४, २०२३ |359.56 |2 |1773.39 |3 |1793.95 |5 |- |आठवडा ३५, २०२३ |319.48 |3 |1637.29 |5 |1656.78 |8 |- |आठवडा ३६, २०२३ |342.24 |2 |1726.76 |4 |1749.07 |7 |- |आठवडा ३७, २०२३ |326.07 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1643.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1493.7 |10 |- |आठवडा ३९, २०२३ |315.15 |5 |1606.96 |5 |1628.03 |8 |- |आठवडा ४०, २०२३ |371.71 |4 |1845.97 |3 |1868.71 |5 |- |आठवडा ४१, २०२३ |354.49 |5 |1746.04 |4 |1765.6 |7 |- |आठवडा ४२, २०२३ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1728.18 |4 |1748.5 |7 |- |आठवडा ४३, २०२३ |1688.71 |5 |1709.19 |8 |- |आठवडा ४४, २०२३ |1688.53 |5 |1709 |8 |- |आठवडा ४५, २०२३ |1688.86 |5 |1709.35 |8 |- |आठवडा ४६, २०२३ |314.47 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1602.99 |9 |- |आठवडा ४७, २०२३ |334.4 |5 |1761.59 |4 |1782.84 |6 |- |आठवडा ४८, २०२३ |340.02 |5 |1774.83 |3 |1797.74 |5 |- |आठवडा ४९, २०२३ |330.75 |3 |1733.14 |4 |1753.03 |6 |- |आठवडा ५०, २०२३ |345.59 |4 |1748.28 |4 |1773.41 |6 |- |आठवडा ५१, २०२३ |350.51 |4 |1787.22 |4 |1812.24 |6 |- |आठवडा ५२, २०२३ |334.81 |4 |1720.19 |5 |1743.27 |7 |- |आठवडा १, २०२४ |331.16 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1752.61 |8 |- |आठवडा २, २०२४ |328.3 |4 |1692.61 |5 |1717.1 |8 |- |आठवडा ३, २०२४ |335.95 |4 |1701.59 |4 |1727.75 |7 |- |आठवडा ४, २०२४ |313.03 |4 |1595.58 |5 |1619.65 |7 |- |आठवडा ५, २०२४ |324.83 |4 |1639.19 |4 |1663.48 |7 |- |आठवडा ६, २०२४ |340.76 |4 |1699.56 |3 |1729.21 |5 |- |आठवडा ७, २०२४ |335.94 |4 |1669.05 |3 |1697.39 |5 |- |आठवडा ८, २०२४ |330.64 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1616.1 |7 |- |आठवडा ९, २०२४ |328.81 |4 |1588.34 |5 |1609.17 |8 |- |आठवडा १०, २०२४ |340.62 |4 |1674.46 |3 |1700.32 |5 |- |आठवडा ११, २०२४ |362.68 |3 |1764.45 |3 |1793.48 |5 |- |आठवडा १२, २०२४ |'''391.66''' |1 |'''1917.04''' |3 |'''1944.9''' |5 |- |आठवडा १३, २०२४ |343.27 |4 |1720.83 |5 |1745.54 |7 |- |आठवडा १४, २०२४ |333.75 |4 |1678.56 |5 |1701.37 |7 |- |आठवडा १५, २०२४ |324.31 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1661.26 |8 |- |आठवडा १६, २०२४ |300.91 |4 |1466.09 |9 |- |आठवडा १७, २०२४ |329.14 |4 |1473.76 |5 |1497.09 |8 |- |आठवडा १८, २०२४ |313.84 |4 |1475.98 |5 |1503.38 |8 |- |आठवडा १९, २०२४ |308.96 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1480.3 |8 |- |आठवडा २०, २०२४ |290.19 |4 |1355.01 |10 |- |आठवडा २१, २०२४ |303.99 |4 |1445.34 |9 |- |आठवडा २२, २०२४ |310.75 |3 |1571.52 |5 |1599.8 |7 |- |आठवडा २३, २०२४ |313.07 |3 |1467.74 |5 |1491.59 |7 |- |आठवडा २४, २०२४ |331.61 |3 |colspan="2" {{N/A}} |1518.06 |9 |- |आठवडा २५, २०२४ |318.92 |4 |1513.29 |5 |1534.75 |8 |- |आठवडा २६, २०२४ |319.09 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1524.55 |10 |- |आठवडा २७, २०२४ |313.37 |3 |1514.53 |9 |- |आठवडा २८, २०२४ |318.09 |3 |1491.43 |5 |1518.17 |8 |- |आठवडा २९, २०२४ |325 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1577.98 |9 |- |आठवडा ३०, २०२४ |335.81 |4 |1602.54 |9 |- |आठवडा ३१, २०२४ |343.55 |3 |1689.2 |5 |1711.82 |7 |- |आठवडा ३२, २०२४ |329.03 |4 |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1621.83 |9 |- |आठवडा ३३, २०२४ |310.4 |4 |1549.35 |9 |- |आठवडा ३४, २०२४ |296.72 |5 |1498.66 |9 |- |आठवडा ३५, २०२४ |307.97 |5 |1681.19 |8 |- |आठवडा ३६, २०२४ |356.7 |3 |1797.18 |4 |1838.66 |6 |- |आठवडा ३७, २०२४ |310 |5 |1611.89 |5 |1651.56 |8 |- |आठवडा ३८, २०२४ |318.17 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1715.5 |8 |- |आठवडा ३९, २०२४ |313.2 |5 |1661.08 |8 |- |आठवडा ४०, २०२४ |307.53 |5 |1604.69 |8 |- |आठवडा ४१, २०२४ |305.13 |5 |1589.28 |5 |1628.91 |8 |- |आठवडा ४२, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1568.83 |5 |1595.94 |8 |- |आठवडा ४३, २०२४ |326.61 |4 |1675.11 |4 |1710.53 |6 |- |आठवडा ४४, २०२४ |302.04 |4 |1605.42 |5 |1640.45 |7 |- |आठवडा ४५, २०२४ |313.14 |4 |1632.44 |5 |1673.37 |7 |- |आठवडा ४६, २०२४ |307.54 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1660.51 |6 |- |आठवडा ४७, २०२४ |329.8 |5 |1646.53 |4 |1679.54 |7 |- |आठवडा ४८, २०२४ |325.14 |5 |1615.88 |4 |1661.67 |7 |- |आठवडा ४९, २०२४ |339.07 |4 |1642.63 |5 |1686.13 |8 |- |आठवडा ५०, २०२४ |320.93 |4 |1587.81 |5 |1634.79 |7 |- |आठवडा ५१, २०२४ |326 |5 |1628.15 |5 |1672.89 |7 |- |आठवडा ५२, २०२४ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1572 |5 |1610.61 |7 |- |आठवडा ५३, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1626.97 |8 |- |आठवडा १, २०२५ |317.92 |5 |1550.38 |5 |1600.06 |7 |- |आठवडा २, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1594.55 |9 |- |आठवडा ३, २०२५ |1577.74 |8 |- |आठवडा ४, २०२५ |307.77 |4 |1537.47 |9 |- |आठवडा ५, २०२५ |292.2 |5 |1496.48 |9 |- |आठवडा ६, २०२५ |328.06 |2 |1708.35 |4 |1757.59 |6 |- |आठवडा ७, २०२५ |318.97 |5 |1629.34 |5 |1665.16 |7 |- |आठवडा ८, २०२५ |293.83 |5 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1579.06 |8 |- |आठवडा ९, २०२५ |305.16 |5 |1661.1 |9 |- |आठवडा १०, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1578.58 |9 |- |आठवडा ११, २०२५ |334.98 |4 |1678.36 |5 |1717.9 |7 |- |आठवडा १२, २०२५ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="12" colspan="2" {{N/A}} |1544.6 |9 |- |आठवडा १३, २०२५ |1557.77 |9 |- |आठवडा १४, २०२५ |1566.95 |9 |- |आठवडा १६, २०२५ |1414.68 |10 |- |आठवडा १९, २०२५ |259.48 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २२, २०२५ |287.04 |5 |- |आठवडा २३, २०२५ |317.38 |5 |1535.46 |10 |- |आठवडा २४, २०२५ |296.19 |5 |1506.47 |10 |- |आठवडा २५, २०२५ |295.05 |5 |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २७, २०२५ |310.54 |5 |1512.98 |10 |- |आठवडा २८, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1509.22 |10 |- |आठवडा २९, २०२५ |1522.89 |10 |- |आठवडा ३०, २०२५ |320.26 |5 |1590.29 |5 |1646.37 |8 |- |आठवडा ३१, २०२५ |307.31 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1586.19 |8 |- |आठवडा ३२, २०२५ |329.73 |3 |1591.22 |5 |1658.19 |8 |- |आठवडा ३३, २०२५ |292.68 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1602.1 |8 |- |आठवडा ३४, २०२५ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1551.73 |9 |- |आठवडा ३५, २०२५ |1543.83 |8 |- |आठवडा ३६, २०२५ |1633.16 |7 |- |आठवडा ३७, २०२५ |291.62 |5 |1606.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२५ |rowspan="16" colspan="2" {{N/A}} |1571.52 |5 |1627.19 |8 |- |आठवडा ३९, २०२५ |1561.74 |5 |1624.6 |7 |- |आठवडा ४०, २०२५ |1630.86 |4 |1693.01 |6 |- |आठवडा ४१, २०२५ |1613.67 |4 |1670.28 |6 |- |आठवडा ४२, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1534.91 |8 |- |आठवडा ४३, २०२५ |1521.48 |5 |1576.6 |8 |- |आठवडा ४४, २०२५ |rowspan="10" colspan="2" {{N/A}} |1503.83 |9 |- |आठवडा ४५, २०२५ |1486.77 |8 |- |आठवडा ४६, २०२५ |1487.1 |9 |- |आठवडा ४७, २०२५ |1494.08 |9 |- |आठवडा ४८, २०२५ |1455.08 |9 |- |आठवडा ४९, २०२५ |1419.06 |9 |- |आठवडा ५०, २०२५ |1408.11 |8 |- |आठवडा ५१, २०२५ |1456.51 |9 |- |आठवडा ३, २०२६ |1352.26 |10 |- |आठवडा ५, २०२६ |1283.81 |10 |} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:स्टार प्रवाह]] q8219bbamgkzgmr3taf0dsfc5q5j8k7 2691362 2691361 2026-06-27T07:20:56Z ~2026-36896-60 184667 /* प्रसारित कार्यक्रम */ 2691362 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = स्टार प्रवाह |चित्र = Star Pravah 2023.png |चित्रसाईज = |चित्र_माहिती = |चित्र२ = |सुरुवात = २४ नोव्हेंबर २००८ |चित्र स्वरूप = |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = स्टार इंडिया |मालक = [[डिझ्नी स्टार]] |ब्रीदवाक्य = मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = |मुख्यालय = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] |जुने नाव = |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[प्रवाह पिक्चर]] |प्रसारण वेळ = दुपारी १ ते ३.३० आणि संध्या. ६.३० ते रात्री १२ (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ ={{URL|https://www.hotstar.com/channels/star-pravah|स्टार प्रवाह}} [[डिझ्नी+ हॉटस्टार]]वर }} '''स्टार प्रवाह''' ही एक [[मराठी]] दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे, जी मराठी मनोरंजनात्मक मालिका व वास्तविक कार्यक्रम दाखवते. स्टार प्रवाह हे [[वॉल्ट डिझ्नी कंपनी इंडिया]] च्या उपकंपनी असलेल्या [[डिझ्नी स्टार]]च्या (माजी नाव ''स्टार इंडिया''), मालकीचे असून स्टार प्रवाहची सुरुवात २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी झाली. स्टार प्रवाह एचडी १ मे २०१६ रोजी सुरू झाले. दर रविवारी [[स्टार प्रवाह महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. ==इतिहास== स्टार प्रवाह ही स्टार इंडियाची मराठी वाहिनी आहे, स्टार जलशा या बंगाली वाहिनी नंतर २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी लाँच केले गेले आणि त्याच लोगोची कॉपी केली गेली, फक्त रंग लाल ऐवजी निळा होता. नवीन लोगो आणि ग्राफिक्स असलेली वाहिनी (बंगाली चॅनेल स्टार जलशाद्वारे १७ जून २०१२ ते १७ फेब्रुवारी २०१९ या कालावधीत वापरलेला लोगो आणि ग्राफिक्स). ३ फेब्रुवारी २०१४ रोजी वाहिनीला "स्वप्नांना पंख नवे" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. वाहिनीला परत १० ऑक्टोबर २०१६ रोजी "आता थांबायचं नाय" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. त्यानंतर परत एकदा २ डिसेंबर २०१९ रोजी "मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह!" या नवीन टॅगलाइनसह, नवीन लोगो आणि ग्राफिक्ससह वाहिनीने स्वतःला रिब्रँड केले. १ मे २०१६ रोजी, स्टार प्रवाह एचडी नावाच्या वाहिनीची हाय-डेफिनिशन फीड लाँच करण्यात आले. ==पुरस्कार व सोहळे== {| class="wikitable sortable" ! सुरू झाल्याचे वर्ष || कार्यक्रमाचे नाव |- |२०१४-२०१८ |''येरे येरे'' |- |२०१६ |''स्टार प्रवाह रत्न'' |- |२०२१-चालू |''[[स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार]]'' |- |२०२१-चालू |''स्टार प्रवाह गणेशोत्सव'' |- |२०२२ |''स्टार प्रवाह धुमधडाका'' |- |२०२३-चालू |''स्टार प्रवाह ढिंचॅक दिवाळी'' |} ==प्रसारित कार्यक्रम== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | ७ जुलै २०२५ | [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] | दुपारी १ वाजता | |- | १६ डिसेंबर २०२४ | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १.३० वाजता | तमिळ मालिका इरामना रोजावे २ |- | १५ सप्टेंबर २०२५ | लपंडाव | दुपारी २ वाजता | |- | १९ जानेवारी २०२६ | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता | |- | १४ फेब्रुवारी २०२२ | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी ३ वाजता | हिंदी मालिका सुहानी सी एक लडकी |- | १५ डिसेंबर २०२५ | [[वचन दिले तू मला]] | संध्या. ६.३० वाजता | बंगाली मालिका गीता एल.एल.बी. |- | | | | |- | २९ जून २०२६ | विसरु नको तू मला | संध्या. ७ वाजता | |- | १५ जून २०२६ | [[सुना येती घरा]] | संध्या. ७.३० वाजता | तमिळ मालिका पांडेयन स्टोर २ |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता | हिंदी मालिका [[इस प्यार को क्या नाम दूँ]] |- | ५ डिसेंबर २०२२ | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता | तमिळ मालिका रोजा |- | १ जून २०२६ | पाठराखीण | रात्री ९ वाजता | हिंदी मालिका सपना बाबुल का... बिदाई |- | ३० मार्च २०२६ | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता | हिंदी मालिका बंदिनी |- | २७ एप्रिल २०२६ | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | रात्री १० वाजता | तमिळ मालिका अय्यानार थुनाई |- | १८ मार्च २०२४ | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.४५ वाजता | हिंदी मालिका कहानी घर घर की |- | २७ मे २०२४ | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री ११.३० वाजता | तेलुगू मालिका गोरिंटाकू |} ==नव्या मालिका== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक !वेळ ! मालिका ! रूपांतरण |- | rowspan="4"| |सायं. ६. ३० वाजता | आमच्या लाडक्या नाईक बाई | मल्याळम मालिका टीचरम्मा |- | | मराठी मीडियम | बंगाली मालिका बांग्ला मीडियम |- | | मी कात टाकली | |- | | [[आता होऊ दे धिंगाणा]] ५ | तमिळ कार्यक्रम एन्किट्टा मोधाडे |} ==जुन्या मालिका== # [[अग्निहोत्र (मालिका)|अग्निहोत्र]] # [[अग्निहोत्र २]] # [[अबोली (मालिका)|अबोली]] # [[आई कुठे काय करते!]] # [[कुन्या राजाची गं तू राणी]] # [[छत्रीवाली]] # [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]] # [[ठिपक्यांची रांगोळी (मालिका)|ठिपक्यांची रांगोळी]] # [[तुझं नि माझं घर श्रीमंताचं]] # [[तुझेच मी गीत गात आहे]] # [[थोडं तुझं आणि थोडं माझं]] # [[दुर्वा (मालिका)|दुर्वा]] # [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] # [[नकळत सारे घडले]] # [[पिंकीचा विजय असो!]] # [[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]] # [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]] # [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] # [[फुलाला सुगंध मातीचा]] # [[मन उधाण वाऱ्याचे]] # [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] # [[मुलगी झाली हो]] # [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]] # [[रंग माझा वेगळा]] # [[राजा शिवछत्रपती (मालिका)|राजा शिवछत्रपती]] # [[लग्नाची बेडी (मालिका)|लग्नाची बेडी]] # [[लक्ष्मीच्या पाऊलांनी]] # [[लक्ष्य (मालिका)|लक्ष्य]] # [[लेक माझी लाडकी]] # [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] # [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] # [[सहकुटुंब सहपरिवार]] # [[साधी माणसं (मालिका)|साधी माणसं]] # [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]] # [[सांग तू आहेस का?]] # [[सुख म्हणजे नक्की काय असतं!]] # आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! # कोण होतीस तू, काय झालीस तू! # काजळमाया # उदे गं अंबे # जे३ जंक्शन # गोष्ट एका लग्नाची # गोष्ट एका कॉलेजची # गोष्ट एका आनंदीची # गोष्ट एका जप्तीची # कुकुचकू # असे का घडले? # जिवलगा # जीवलगा # चारचौघी # कुलस्वामिनी # कुळ स्वामिनी # दार उघडा ना गडे # अंतरपाट # वचन दिले तू मला # कशाला उद्याची बात # ओळख - ध्यास स्वप्नांचा # झुंज # बंध रेशमाचे # दोन किनारे दोघी आपण # तुजवीण सख्या रे # धर्मकन्या # सुवासिनी # अनोळखी दिशा # मांडला दोन घडीचा डाव # लक्ष्मी वर्सेस सरस्वती # पंचनामा # माधुरी मिडलक्लास # मानसीचा चित्रकार तो # मन धागा धागा जोडते नवा # आम्ही दोघे राजा राणी # आराधना # आंबट गोड # अरे वेड्या मना # बे दुणे दहा # प्रीती परी तुजवरी # रुंजी # लगोरी - मैत्री रिटर्न्स # जयोस्तुते # येक नंबर # तू जिवाला गुंतवावे # तुमचं आमचं सेम असतं # छोटी मालकीण # दुहेरी # नकुशी तरीही हवीहवीशी # नशीबवान # गं सहाजणी # गोठ # ललित २०५ # साथ दे तू मला # साता जल्माच्या गाठी # शतदा प्रेम करावे # तुझ्या इश्काचा नादखुळा # वैजू नंबर १ # नवे लक्ष्य # प्रेमा तुझा रंग कसा # प्रेमा तुझा रंग कसा २ # स्पेशल ५ # जय देवा श्री गणेशा # दख्खनचा राजा जोतिबा # श्री गुरुदेव दत्त # विठू माऊली # जय भवानी जय शिवाजी ===अनुवादित मालिका=== # ५ स्टार किचन # देवांचे देव महादेव # महाभारत # श्री गणेश # [[रामायण (मालिका)|रामायण]] # [[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]] ==कथाबाह्य कार्यक्रम== # [[भांडा सौख्य भरे]] # [[मी होणार सुपरस्टार]] # [[मी होणार सुपरस्टार छोटे उस्ताद]] # शिट्टी वाजली रे # आता होऊन जाऊ द्या # आम्ही ट्रॅव्हलकर # कॉमेडी बिमेडी # ढाबळ एक तास टाइमपास # ढिंका चिका - कॉमेडीचा नवा फॉर्म्युला # एक टप्पा आऊट # जोडी जमली रे # जस्ट डान्स # किचनची सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा डान्सिंग सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा नच बलिये # मंडळ भारी आहे # नांदा सौख्य भरे # पोटोबा प्रसन्न # स्टार दरबार # सून सासू सून # सुप्रिया सचिन शो - जोडी तुझी माझी # विकता का उत्तर? # विसावा - एक घर मनासारखं # झेप ==टीआरपी== २०२१ च्या १४ व्या आठवड्यात, स्टार प्रवाह दहा सर्वाधिक पाहिल्या गेलेल्या भारतीय पे प्लॅटफॉर्म दूरचित्रवाणी चॅनेलमध्ये 1341.11 AMAs सह दहाव्या स्थानावर सामील झाले. {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" !rowspan="2" | आठवडा आणि वर्ष !colspan="6" | BARC AMAs |- !मेगा सिटी !क्रमांक !हिंदी भाषिक मार्केट !क्रमांक !भारत !क्रमांक |- |आठवडा ३७, २०२१ |rowspan="23" colspan="2" {{N/A}} |1539.19 |5 |1556.26 |10 |- |आठवडा ३८, २०२१ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1551.06 |9 |- |आठवडा ४५, २०२१ |1517.06 |10 |- |आठवडा ४६, २०२१ |1576.53 |5 |1601.66 |8 |- |आठवडा ४७, २०२१ |1546.27 |5 |1568.70 |8 |- |आठवडा ४८, २०२१ |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1544.46 |10 |- |आठवडा ४९, २०२१ |1552.12 |10 |- |आठवडा १, २०२२ |1617.21 |10 |- |आठवडा २, २०२२ |1534.71 |10 |- |आठवडा ३, २०२२ |1513 |10 |- |आठवडा ९, २०२२ |1471.21 |5 |1495.43 |8 |- |आठवडा १०, २०२२ |1471.95 |5 |1497.25 |8 |- |आठवडा ११, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1482.54 |9 |- |आठवडा १२, २०२२ |1492.23 |10 |- |आठवडा १३, २०२२ |1442.28 |10 |- |आठवडा १४, २०२२ |1487.64 |5 |1517.08 |8 |- |आठवडा १५, २०२२ |1341.36 |5 |1363.42 |8 |- |आठवडा १६, २०२२ |1406.77 |5 |1424.58 |9 |- |आठवडा १७, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1416.39 |9 |- |आठवडा १९, २०२२ |1350.4 |10 |- |आठवडा २१, २०२२ |1381.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२२ |1480.72 |5 |1507.05 |8 |- |आठवडा २३, २०२२ |1381.56 |5 |1405.59 |9 |- |आठवडा २४, २०२२ |291.28 |5 |1474.45 |5 |1504.76 |9 |- |आठवडा २५, २०२२ |287.99 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २८, २०२२ |rowspan="9" colspan="2" {{N/A}} |1532.94 |9 |- |आठवडा २९, २०२२ |1504.15 |8 |- |आठवडा ३०, २०२२ |1440.66 |10 |- |आठवडा ३१, २०२२ |1514.69 |9 |- |आठवडा ३२, २०२२ |1500.53 |5 |1523.61 |9 |- |आठवडा ३३, २०२२ |1565.54 |5 |1593.55 |8 |- |आठवडा ३४, २०२२ |1584.93 |5 |1609.75 |7 |- |आठवडा ३५, २०२२ |colspan="2" {{N/A}} |1429.83 |10 |- |आठवडा ३७, २०२२ |1626.5 |4 |1649.99 |6 |- |आठवडा ३८, २०२२ |280.84 |5 |1565.88 |4 |1587.26 |6 |- |आठवडा ३९, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1487.64 |5 |1509.02 |7 |- |आठवडा ४०, २०२२ |1550.58 |5 |1575.49 |7 |- |आठवडा ४१, २०२२ |281.01 |5 |1572.55 |5 |1599.75 |8 |- |आठवडा ४२, २०२२ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1595.63 |5 |1616.71 |7 |- |आठवडा ४३, २०२२ |1562.95 |5 |1585.67 |7 |- |आठवडा ४४, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1667.66 |8 |- |आठवडा ४५, २०२२ |1669.9 |8 |- |आठवडा ४६, २०२२ |293.21 |5 |1639.66 |5 |1660.83 |7 |- |आठवडा ४७, २०२२ |288.15 |5 |1640.03 |5 |1662.68 |7 |- |आठवडा ४८, २०२२ |286.02 |5 |1651.62 |5 |1675.98 |7 |- |आठवडा ४९, २०२२ |284.08 |5 |1616.36 |5 |1643.6 |7 |- |आठवडा ५०, २०२२ |298.07 |5 |1602 |5 |1627.25 |7 |- |आठवडा ५१, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1534.69 |5 |1559 |8 |- |आठवडा ५२, २०२२ |1585.68 |5 |1610.02 |8 |- |आठवडा १, २०२३ |276.4 |5 |1596.73 |5 |1619.82 |7 |- |आठवडा २, २०२३ |292.83 |4 |1624.55 |5 |1644.4 |7 |- |आठवडा ३, २०२३ |314.32 |4 |1711.93 |5 |1732.54 |7 |- |आठवडा ४, २०२३ |307.1 |4 |1630.69 |5 |1648.57 |7 |- |आठवडा ५, २०२३ |303.49 |4 |1627.73 |5 |1646.8 |7 |- |आठवडा ६, २०२३ |292.82 |4 |1603.74 |5 |1625.13 |7 |- |आठवडा ७, २०२३ |298.62 |4 |1646.78 |5 |1672.17 |7 |- |आठवडा ८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1222.15 |5 |1246.77 |8 |- |आठवडा ९, २०२३ |290.3 |4 |1617.14 |4 |1638.73 |7 |- |आठवडा १०, २०२३ |284.31 |5 |1583.58 |5 |1602.8 |8 |- |आठवडा ११, २०२३ |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1568.32 |5 |1583.43 |8 |- |आठवडा १२, २०२३ |1586.79 |4 |1601.86 |7 |- |आठवडा १३, २०२३ |1511.79 |4 |1526.8 |7 |- |आठवडा १४, २०२३ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1404.25 |9 |- |आठवडा २०, २०२३ |1379.8 |10 |- |आठवडा २१, २०२३ |1336.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२३ |1432.9 |5 |1455.53 |9 |- |आठवडा २३, २०२३ |286.07 |5 |1450.61 |5 |1475.28 |9 |- |आठवडा २४, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1391.97 |5 |1413.13 |9 |- |आठवडा २५, २०२३ |297.47 |5 |1508.04 |5 |1529.61 |8 |- |आठवडा २६, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1508.18 |10 |- |आठवडा २७, २०२३ |311.63 |5 |1586.14 |9 |- |आठवडा २८, २०२३ |305.63 |5 |1576.27 |9 |- |आठवडा २९, २०२३ |305.11 |4 |1604.36 |9 |- |आठवडा ३०, २०२३ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1538.86 |10 |- |आठवडा ३१, २०२३ |1590.24 |10 |- |आठवडा ३२, २०२३ |300.09 |4 |1560.37 |10 |- |आठवडा ३३, २०२३ |312.78 |4 |1645.59 |5 |1666.5 |8 |- |आठवडा ३४, २०२३ |359.56 |2 |1773.39 |3 |1793.95 |5 |- |आठवडा ३५, २०२३ |319.48 |3 |1637.29 |5 |1656.78 |8 |- |आठवडा ३६, २०२३ |342.24 |2 |1726.76 |4 |1749.07 |7 |- |आठवडा ३७, २०२३ |326.07 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1643.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1493.7 |10 |- |आठवडा ३९, २०२३ |315.15 |5 |1606.96 |5 |1628.03 |8 |- |आठवडा ४०, २०२३ |371.71 |4 |1845.97 |3 |1868.71 |5 |- |आठवडा ४१, २०२३ |354.49 |5 |1746.04 |4 |1765.6 |7 |- |आठवडा ४२, २०२३ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1728.18 |4 |1748.5 |7 |- |आठवडा ४३, २०२३ |1688.71 |5 |1709.19 |8 |- |आठवडा ४४, २०२३ |1688.53 |5 |1709 |8 |- |आठवडा ४५, २०२३ |1688.86 |5 |1709.35 |8 |- |आठवडा ४६, २०२३ |314.47 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1602.99 |9 |- |आठवडा ४७, २०२३ |334.4 |5 |1761.59 |4 |1782.84 |6 |- |आठवडा ४८, २०२३ |340.02 |5 |1774.83 |3 |1797.74 |5 |- |आठवडा ४९, २०२३ |330.75 |3 |1733.14 |4 |1753.03 |6 |- |आठवडा ५०, २०२३ |345.59 |4 |1748.28 |4 |1773.41 |6 |- |आठवडा ५१, २०२३ |350.51 |4 |1787.22 |4 |1812.24 |6 |- |आठवडा ५२, २०२३ |334.81 |4 |1720.19 |5 |1743.27 |7 |- |आठवडा १, २०२४ |331.16 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1752.61 |8 |- |आठवडा २, २०२४ |328.3 |4 |1692.61 |5 |1717.1 |8 |- |आठवडा ३, २०२४ |335.95 |4 |1701.59 |4 |1727.75 |7 |- |आठवडा ४, २०२४ |313.03 |4 |1595.58 |5 |1619.65 |7 |- |आठवडा ५, २०२४ |324.83 |4 |1639.19 |4 |1663.48 |7 |- |आठवडा ६, २०२४ |340.76 |4 |1699.56 |3 |1729.21 |5 |- |आठवडा ७, २०२४ |335.94 |4 |1669.05 |3 |1697.39 |5 |- |आठवडा ८, २०२४ |330.64 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1616.1 |7 |- |आठवडा ९, २०२४ |328.81 |4 |1588.34 |5 |1609.17 |8 |- |आठवडा १०, २०२४ |340.62 |4 |1674.46 |3 |1700.32 |5 |- |आठवडा ११, २०२४ |362.68 |3 |1764.45 |3 |1793.48 |5 |- |आठवडा १२, २०२४ |'''391.66''' |1 |'''1917.04''' |3 |'''1944.9''' |5 |- |आठवडा १३, २०२४ |343.27 |4 |1720.83 |5 |1745.54 |7 |- |आठवडा १४, २०२४ |333.75 |4 |1678.56 |5 |1701.37 |7 |- |आठवडा १५, २०२४ |324.31 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1661.26 |8 |- |आठवडा १६, २०२४ |300.91 |4 |1466.09 |9 |- |आठवडा १७, २०२४ |329.14 |4 |1473.76 |5 |1497.09 |8 |- |आठवडा १८, २०२४ |313.84 |4 |1475.98 |5 |1503.38 |8 |- |आठवडा १९, २०२४ |308.96 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1480.3 |8 |- |आठवडा २०, २०२४ |290.19 |4 |1355.01 |10 |- |आठवडा २१, २०२४ |303.99 |4 |1445.34 |9 |- |आठवडा २२, २०२४ |310.75 |3 |1571.52 |5 |1599.8 |7 |- |आठवडा २३, २०२४ |313.07 |3 |1467.74 |5 |1491.59 |7 |- |आठवडा २४, २०२४ |331.61 |3 |colspan="2" {{N/A}} |1518.06 |9 |- |आठवडा २५, २०२४ |318.92 |4 |1513.29 |5 |1534.75 |8 |- |आठवडा २६, २०२४ |319.09 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1524.55 |10 |- |आठवडा २७, २०२४ |313.37 |3 |1514.53 |9 |- |आठवडा २८, २०२४ |318.09 |3 |1491.43 |5 |1518.17 |8 |- |आठवडा २९, २०२४ |325 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1577.98 |9 |- |आठवडा ३०, २०२४ |335.81 |4 |1602.54 |9 |- |आठवडा ३१, २०२४ |343.55 |3 |1689.2 |5 |1711.82 |7 |- |आठवडा ३२, २०२४ |329.03 |4 |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1621.83 |9 |- |आठवडा ३३, २०२४ |310.4 |4 |1549.35 |9 |- |आठवडा ३४, २०२४ |296.72 |5 |1498.66 |9 |- |आठवडा ३५, २०२४ |307.97 |5 |1681.19 |8 |- |आठवडा ३६, २०२४ |356.7 |3 |1797.18 |4 |1838.66 |6 |- |आठवडा ३७, २०२४ |310 |5 |1611.89 |5 |1651.56 |8 |- |आठवडा ३८, २०२४ |318.17 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1715.5 |8 |- |आठवडा ३९, २०२४ |313.2 |5 |1661.08 |8 |- |आठवडा ४०, २०२४ |307.53 |5 |1604.69 |8 |- |आठवडा ४१, २०२४ |305.13 |5 |1589.28 |5 |1628.91 |8 |- |आठवडा ४२, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1568.83 |5 |1595.94 |8 |- |आठवडा ४३, २०२४ |326.61 |4 |1675.11 |4 |1710.53 |6 |- |आठवडा ४४, २०२४ |302.04 |4 |1605.42 |5 |1640.45 |7 |- |आठवडा ४५, २०२४ |313.14 |4 |1632.44 |5 |1673.37 |7 |- |आठवडा ४६, २०२४ |307.54 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1660.51 |6 |- |आठवडा ४७, २०२४ |329.8 |5 |1646.53 |4 |1679.54 |7 |- |आठवडा ४८, २०२४ |325.14 |5 |1615.88 |4 |1661.67 |7 |- |आठवडा ४९, २०२४ |339.07 |4 |1642.63 |5 |1686.13 |8 |- |आठवडा ५०, २०२४ |320.93 |4 |1587.81 |5 |1634.79 |7 |- |आठवडा ५१, २०२४ |326 |5 |1628.15 |5 |1672.89 |7 |- |आठवडा ५२, २०२४ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1572 |5 |1610.61 |7 |- |आठवडा ५३, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1626.97 |8 |- |आठवडा १, २०२५ |317.92 |5 |1550.38 |5 |1600.06 |7 |- |आठवडा २, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1594.55 |9 |- |आठवडा ३, २०२५ |1577.74 |8 |- |आठवडा ४, २०२५ |307.77 |4 |1537.47 |9 |- |आठवडा ५, २०२५ |292.2 |5 |1496.48 |9 |- |आठवडा ६, २०२५ |328.06 |2 |1708.35 |4 |1757.59 |6 |- |आठवडा ७, २०२५ |318.97 |5 |1629.34 |5 |1665.16 |7 |- |आठवडा ८, २०२५ |293.83 |5 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1579.06 |8 |- |आठवडा ९, २०२५ |305.16 |5 |1661.1 |9 |- |आठवडा १०, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1578.58 |9 |- |आठवडा ११, २०२५ |334.98 |4 |1678.36 |5 |1717.9 |7 |- |आठवडा १२, २०२५ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="12" colspan="2" {{N/A}} |1544.6 |9 |- |आठवडा १३, २०२५ |1557.77 |9 |- |आठवडा १४, २०२५ |1566.95 |9 |- |आठवडा १६, २०२५ |1414.68 |10 |- |आठवडा १९, २०२५ |259.48 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २२, २०२५ |287.04 |5 |- |आठवडा २३, २०२५ |317.38 |5 |1535.46 |10 |- |आठवडा २४, २०२५ |296.19 |5 |1506.47 |10 |- |आठवडा २५, २०२५ |295.05 |5 |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २७, २०२५ |310.54 |5 |1512.98 |10 |- |आठवडा २८, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1509.22 |10 |- |आठवडा २९, २०२५ |1522.89 |10 |- |आठवडा ३०, २०२५ |320.26 |5 |1590.29 |5 |1646.37 |8 |- |आठवडा ३१, २०२५ |307.31 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1586.19 |8 |- |आठवडा ३२, २०२५ |329.73 |3 |1591.22 |5 |1658.19 |8 |- |आठवडा ३३, २०२५ |292.68 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1602.1 |8 |- |आठवडा ३४, २०२५ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1551.73 |9 |- |आठवडा ३५, २०२५ |1543.83 |8 |- |आठवडा ३६, २०२५ |1633.16 |7 |- |आठवडा ३७, २०२५ |291.62 |5 |1606.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२५ |rowspan="16" colspan="2" {{N/A}} |1571.52 |5 |1627.19 |8 |- |आठवडा ३९, २०२५ |1561.74 |5 |1624.6 |7 |- |आठवडा ४०, २०२५ |1630.86 |4 |1693.01 |6 |- |आठवडा ४१, २०२५ |1613.67 |4 |1670.28 |6 |- |आठवडा ४२, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1534.91 |8 |- |आठवडा ४३, २०२५ |1521.48 |5 |1576.6 |8 |- |आठवडा ४४, २०२५ |rowspan="10" colspan="2" {{N/A}} |1503.83 |9 |- |आठवडा ४५, २०२५ |1486.77 |8 |- |आठवडा ४६, २०२५ |1487.1 |9 |- |आठवडा ४७, २०२५ |1494.08 |9 |- |आठवडा ४८, २०२५ |1455.08 |9 |- |आठवडा ४९, २०२५ |1419.06 |9 |- |आठवडा ५०, २०२५ |1408.11 |8 |- |आठवडा ५१, २०२५ |1456.51 |9 |- |आठवडा ३, २०२६ |1352.26 |10 |- |आठवडा ५, २०२६ |1283.81 |10 |} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:स्टार प्रवाह]] nm0codxu17p8oqgbaz8bxwc55rdwg1t 2691363 2691362 2026-06-27T07:22:45Z ~2026-36896-60 184667 /* प्रसारित कार्यक्रम */ 2691363 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी |नाव = स्टार प्रवाह |चित्र = Star Pravah 2023.png |चित्रसाईज = |चित्र_माहिती = |चित्र२ = |सुरुवात = २४ नोव्हेंबर २००८ |चित्र स्वरूप = |शेवटचे_प्रसारण = |चित्र_प्रकार = |प्रेक्षक_संख्या = |प्रेक्षक_संख्या_सध्या = |प्रेक्षक_संख्या_माहिती = |नेटवर्क = स्टार इंडिया |मालक = [[डिझ्नी स्टार]] |ब्रीदवाक्य = मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह |देश = [[भारत]] |प्रसारण क्षेत्र = |मुख्यालय = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] |जुने नाव = |बदललेले नाव = |भगिनी वाहिनी = [[प्रवाह पिक्चर]] |प्रसारण वेळ = दुपारी १ ते ३.३० आणि संध्या. ६.३० ते रात्री १२ (प्राइम टाइम) |संकेतस्थळ ={{URL|https://www.hotstar.com/channels/star-pravah|स्टार प्रवाह}} [[डिझ्नी+ हॉटस्टार]]वर }} '''स्टार प्रवाह''' ही एक [[मराठी]] दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे, जी मराठी मनोरंजनात्मक मालिका व वास्तविक कार्यक्रम दाखवते. स्टार प्रवाह हे [[वॉल्ट डिझ्नी कंपनी इंडिया]] च्या उपकंपनी असलेल्या [[डिझ्नी स्टार]]च्या (माजी नाव ''स्टार इंडिया''), मालकीचे असून स्टार प्रवाहची सुरुवात २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी झाली. स्टार प्रवाह एचडी १ मे २०१६ रोजी सुरू झाले. दर रविवारी [[स्टार प्रवाह महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात. ==इतिहास== स्टार प्रवाह ही स्टार इंडियाची मराठी वाहिनी आहे, स्टार जलशा या बंगाली वाहिनी नंतर २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी लाँच केले गेले आणि त्याच लोगोची कॉपी केली गेली, फक्त रंग लाल ऐवजी निळा होता. नवीन लोगो आणि ग्राफिक्स असलेली वाहिनी (बंगाली चॅनेल स्टार जलशाद्वारे १७ जून २०१२ ते १७ फेब्रुवारी २०१९ या कालावधीत वापरलेला लोगो आणि ग्राफिक्स). ३ फेब्रुवारी २०१४ रोजी वाहिनीला "स्वप्नांना पंख नवे" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. वाहिनीला परत १० ऑक्टोबर २०१६ रोजी "आता थांबायचं नाय" या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. त्यानंतर परत एकदा २ डिसेंबर २०१९ रोजी "मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह!" या नवीन टॅगलाइनसह, नवीन लोगो आणि ग्राफिक्ससह वाहिनीने स्वतःला रिब्रँड केले. १ मे २०१६ रोजी, स्टार प्रवाह एचडी नावाच्या वाहिनीची हाय-डेफिनिशन फीड लाँच करण्यात आले. ==पुरस्कार व सोहळे== {| class="wikitable sortable" ! सुरू झाल्याचे वर्ष || कार्यक्रमाचे नाव |- |२०१४-२०१८ |''येरे येरे'' |- |२०१६ |''स्टार प्रवाह रत्न'' |- |२०२१-चालू |''[[स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार]]'' |- |२०२१-चालू |''स्टार प्रवाह गणेशोत्सव'' |- |२०२२ |''स्टार प्रवाह धुमधडाका'' |- |२०२३-चालू |''स्टार प्रवाह ढिंचॅक दिवाळी'' |} ==प्रसारित कार्यक्रम== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक ! मालिका ! वेळ ! रूपांतरण |- | ७ जुलै २०२५ | [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] | दुपारी १ वाजता | |- | १६ डिसेंबर २०२४ | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १.३० वाजता | तमिळ मालिका इरामना रोजावे २ |- | १५ सप्टेंबर २०२५ | लपंडाव | दुपारी २ वाजता | |- | १९ जानेवारी २०२६ | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता | |- | १४ फेब्रुवारी २०२२ | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी ३ वाजता | हिंदी मालिका सुहानी सी एक लडकी |- | १५ डिसेंबर २०२५ | [[वचन दिले तू मला]] | संध्या. ६.३० वाजता | बंगाली मालिका गीता एल.एल.बी. |- |२० जुलै २०२६ |लाडक्या आमच्या नाईक बाई |संध्या. ६. ३० वाजता | |- | २९ जून २०२६ | विसरु नको तू मला | संध्या. ७ वाजता | |- | १५ जून २०२६ | [[सुना येती घरा]] | संध्या. ७.३० वाजता | तमिळ मालिका पांडेयन स्टोर २ |- | २३ डिसेंबर २०२४ | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता | हिंदी मालिका [[इस प्यार को क्या नाम दूँ]] |- | ५ डिसेंबर २०२२ | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता | तमिळ मालिका रोजा |- | १ जून २०२६ | पाठराखीण | रात्री ९ वाजता | हिंदी मालिका सपना बाबुल का... बिदाई |- | ३० मार्च २०२६ | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता | हिंदी मालिका बंदिनी |- | २७ एप्रिल २०२६ | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | रात्री १० वाजता | तमिळ मालिका अय्यानार थुनाई |- | १८ मार्च २०२४ | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.४५ वाजता | हिंदी मालिका कहानी घर घर की |- | २७ मे २०२४ | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री ११.३० वाजता | तेलुगू मालिका गोरिंटाकू |} ==नव्या मालिका== {| class="wikitable sortable" ! प्रसारित दिनांक !वेळ ! मालिका ! रूपांतरण |- | rowspan="4"| |सायं. ६. ३० वाजता | आमच्या लाडक्या नाईक बाई | मल्याळम मालिका टीचरम्मा |- | | मराठी मीडियम | बंगाली मालिका बांग्ला मीडियम |- | | मी कात टाकली | |- | | [[आता होऊ दे धिंगाणा]] ५ | तमिळ कार्यक्रम एन्किट्टा मोधाडे |} ==जुन्या मालिका== # [[अग्निहोत्र (मालिका)|अग्निहोत्र]] # [[अग्निहोत्र २]] # [[अबोली (मालिका)|अबोली]] # [[आई कुठे काय करते!]] # [[कुन्या राजाची गं तू राणी]] # [[छत्रीवाली]] # [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]] # [[ठिपक्यांची रांगोळी (मालिका)|ठिपक्यांची रांगोळी]] # [[तुझं नि माझं घर श्रीमंताचं]] # [[तुझेच मी गीत गात आहे]] # [[थोडं तुझं आणि थोडं माझं]] # [[दुर्वा (मालिका)|दुर्वा]] # [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]] # [[नकळत सारे घडले]] # [[पिंकीचा विजय असो!]] # [[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]] # [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]] # [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] # [[फुलाला सुगंध मातीचा]] # [[मन उधाण वाऱ्याचे]] # [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] # [[मुलगी झाली हो]] # [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]] # [[रंग माझा वेगळा]] # [[राजा शिवछत्रपती (मालिका)|राजा शिवछत्रपती]] # [[लग्नाची बेडी (मालिका)|लग्नाची बेडी]] # [[लक्ष्मीच्या पाऊलांनी]] # [[लक्ष्य (मालिका)|लक्ष्य]] # [[लेक माझी लाडकी]] # [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] # [[स्वप्नांच्या पलिकडले]] # [[सहकुटुंब सहपरिवार]] # [[साधी माणसं (मालिका)|साधी माणसं]] # [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]] # [[सांग तू आहेस का?]] # [[सुख म्हणजे नक्की काय असतं!]] # आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! # कोण होतीस तू, काय झालीस तू! # काजळमाया # उदे गं अंबे # जे३ जंक्शन # गोष्ट एका लग्नाची # गोष्ट एका कॉलेजची # गोष्ट एका आनंदीची # गोष्ट एका जप्तीची # कुकुचकू # असे का घडले? # जिवलगा # जीवलगा # चारचौघी # कुलस्वामिनी # कुळ स्वामिनी # दार उघडा ना गडे # अंतरपाट # वचन दिले तू मला # कशाला उद्याची बात # ओळख - ध्यास स्वप्नांचा # झुंज # बंध रेशमाचे # दोन किनारे दोघी आपण # तुजवीण सख्या रे # धर्मकन्या # सुवासिनी # अनोळखी दिशा # मांडला दोन घडीचा डाव # लक्ष्मी वर्सेस सरस्वती # पंचनामा # माधुरी मिडलक्लास # मानसीचा चित्रकार तो # मन धागा धागा जोडते नवा # आम्ही दोघे राजा राणी # आराधना # आंबट गोड # अरे वेड्या मना # बे दुणे दहा # प्रीती परी तुजवरी # रुंजी # लगोरी - मैत्री रिटर्न्स # जयोस्तुते # येक नंबर # तू जिवाला गुंतवावे # तुमचं आमचं सेम असतं # छोटी मालकीण # दुहेरी # नकुशी तरीही हवीहवीशी # नशीबवान # गं सहाजणी # गोठ # ललित २०५ # साथ दे तू मला # साता जल्माच्या गाठी # शतदा प्रेम करावे # तुझ्या इश्काचा नादखुळा # वैजू नंबर १ # नवे लक्ष्य # प्रेमा तुझा रंग कसा # प्रेमा तुझा रंग कसा २ # स्पेशल ५ # जय देवा श्री गणेशा # दख्खनचा राजा जोतिबा # श्री गुरुदेव दत्त # विठू माऊली # जय भवानी जय शिवाजी ===अनुवादित मालिका=== # ५ स्टार किचन # देवांचे देव महादेव # महाभारत # श्री गणेश # [[रामायण (मालिका)|रामायण]] # [[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]] ==कथाबाह्य कार्यक्रम== # [[भांडा सौख्य भरे]] # [[मी होणार सुपरस्टार]] # [[मी होणार सुपरस्टार छोटे उस्ताद]] # शिट्टी वाजली रे # आता होऊन जाऊ द्या # आम्ही ट्रॅव्हलकर # कॉमेडी बिमेडी # ढाबळ एक तास टाइमपास # ढिंका चिका - कॉमेडीचा नवा फॉर्म्युला # एक टप्पा आऊट # जोडी जमली रे # जस्ट डान्स # किचनची सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा डान्सिंग सुपरस्टार # महाराष्ट्राचा नच बलिये # मंडळ भारी आहे # नांदा सौख्य भरे # पोटोबा प्रसन्न # स्टार दरबार # सून सासू सून # सुप्रिया सचिन शो - जोडी तुझी माझी # विकता का उत्तर? # विसावा - एक घर मनासारखं # झेप ==टीआरपी== २०२१ च्या १४ व्या आठवड्यात, स्टार प्रवाह दहा सर्वाधिक पाहिल्या गेलेल्या भारतीय पे प्लॅटफॉर्म दूरचित्रवाणी चॅनेलमध्ये 1341.11 AMAs सह दहाव्या स्थानावर सामील झाले. {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" !rowspan="2" | आठवडा आणि वर्ष !colspan="6" | BARC AMAs |- !मेगा सिटी !क्रमांक !हिंदी भाषिक मार्केट !क्रमांक !भारत !क्रमांक |- |आठवडा ३७, २०२१ |rowspan="23" colspan="2" {{N/A}} |1539.19 |5 |1556.26 |10 |- |आठवडा ३८, २०२१ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1551.06 |9 |- |आठवडा ४५, २०२१ |1517.06 |10 |- |आठवडा ४६, २०२१ |1576.53 |5 |1601.66 |8 |- |आठवडा ४७, २०२१ |1546.27 |5 |1568.70 |8 |- |आठवडा ४८, २०२१ |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1544.46 |10 |- |आठवडा ४९, २०२१ |1552.12 |10 |- |आठवडा १, २०२२ |1617.21 |10 |- |आठवडा २, २०२२ |1534.71 |10 |- |आठवडा ३, २०२२ |1513 |10 |- |आठवडा ९, २०२२ |1471.21 |5 |1495.43 |8 |- |आठवडा १०, २०२२ |1471.95 |5 |1497.25 |8 |- |आठवडा ११, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1482.54 |9 |- |आठवडा १२, २०२२ |1492.23 |10 |- |आठवडा १३, २०२२ |1442.28 |10 |- |आठवडा १४, २०२२ |1487.64 |5 |1517.08 |8 |- |आठवडा १५, २०२२ |1341.36 |5 |1363.42 |8 |- |आठवडा १६, २०२२ |1406.77 |5 |1424.58 |9 |- |आठवडा १७, २०२२ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1416.39 |9 |- |आठवडा १९, २०२२ |1350.4 |10 |- |आठवडा २१, २०२२ |1381.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२२ |1480.72 |5 |1507.05 |8 |- |आठवडा २३, २०२२ |1381.56 |5 |1405.59 |9 |- |आठवडा २४, २०२२ |291.28 |5 |1474.45 |5 |1504.76 |9 |- |आठवडा २५, २०२२ |287.99 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २८, २०२२ |rowspan="9" colspan="2" {{N/A}} |1532.94 |9 |- |आठवडा २९, २०२२ |1504.15 |8 |- |आठवडा ३०, २०२२ |1440.66 |10 |- |आठवडा ३१, २०२२ |1514.69 |9 |- |आठवडा ३२, २०२२ |1500.53 |5 |1523.61 |9 |- |आठवडा ३३, २०२२ |1565.54 |5 |1593.55 |8 |- |आठवडा ३४, २०२२ |1584.93 |5 |1609.75 |7 |- |आठवडा ३५, २०२२ |colspan="2" {{N/A}} |1429.83 |10 |- |आठवडा ३७, २०२२ |1626.5 |4 |1649.99 |6 |- |आठवडा ३८, २०२२ |280.84 |5 |1565.88 |4 |1587.26 |6 |- |आठवडा ३९, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1487.64 |5 |1509.02 |7 |- |आठवडा ४०, २०२२ |1550.58 |5 |1575.49 |7 |- |आठवडा ४१, २०२२ |281.01 |5 |1572.55 |5 |1599.75 |8 |- |आठवडा ४२, २०२२ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1595.63 |5 |1616.71 |7 |- |आठवडा ४३, २०२२ |1562.95 |5 |1585.67 |7 |- |आठवडा ४४, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1667.66 |8 |- |आठवडा ४५, २०२२ |1669.9 |8 |- |आठवडा ४६, २०२२ |293.21 |5 |1639.66 |5 |1660.83 |7 |- |आठवडा ४७, २०२२ |288.15 |5 |1640.03 |5 |1662.68 |7 |- |आठवडा ४८, २०२२ |286.02 |5 |1651.62 |5 |1675.98 |7 |- |आठवडा ४९, २०२२ |284.08 |5 |1616.36 |5 |1643.6 |7 |- |आठवडा ५०, २०२२ |298.07 |5 |1602 |5 |1627.25 |7 |- |आठवडा ५१, २०२२ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1534.69 |5 |1559 |8 |- |आठवडा ५२, २०२२ |1585.68 |5 |1610.02 |8 |- |आठवडा १, २०२३ |276.4 |5 |1596.73 |5 |1619.82 |7 |- |आठवडा २, २०२३ |292.83 |4 |1624.55 |5 |1644.4 |7 |- |आठवडा ३, २०२३ |314.32 |4 |1711.93 |5 |1732.54 |7 |- |आठवडा ४, २०२३ |307.1 |4 |1630.69 |5 |1648.57 |7 |- |आठवडा ५, २०२३ |303.49 |4 |1627.73 |5 |1646.8 |7 |- |आठवडा ६, २०२३ |292.82 |4 |1603.74 |5 |1625.13 |7 |- |आठवडा ७, २०२३ |298.62 |4 |1646.78 |5 |1672.17 |7 |- |आठवडा ८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1222.15 |5 |1246.77 |8 |- |आठवडा ९, २०२३ |290.3 |4 |1617.14 |4 |1638.73 |7 |- |आठवडा १०, २०२३ |284.31 |5 |1583.58 |5 |1602.8 |8 |- |आठवडा ११, २०२३ |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1568.32 |5 |1583.43 |8 |- |आठवडा १२, २०२३ |1586.79 |4 |1601.86 |7 |- |आठवडा १३, २०२३ |1511.79 |4 |1526.8 |7 |- |आठवडा १४, २०२३ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1404.25 |9 |- |आठवडा २०, २०२३ |1379.8 |10 |- |आठवडा २१, २०२३ |1336.04 |10 |- |आठवडा २२, २०२३ |1432.9 |5 |1455.53 |9 |- |आठवडा २३, २०२३ |286.07 |5 |1450.61 |5 |1475.28 |9 |- |आठवडा २४, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1391.97 |5 |1413.13 |9 |- |आठवडा २५, २०२३ |297.47 |5 |1508.04 |5 |1529.61 |8 |- |आठवडा २६, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |rowspan="7" colspan="2" {{N/A}} |1508.18 |10 |- |आठवडा २७, २०२३ |311.63 |5 |1586.14 |9 |- |आठवडा २८, २०२३ |305.63 |5 |1576.27 |9 |- |आठवडा २९, २०२३ |305.11 |4 |1604.36 |9 |- |आठवडा ३०, २०२३ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1538.86 |10 |- |आठवडा ३१, २०२३ |1590.24 |10 |- |आठवडा ३२, २०२३ |300.09 |4 |1560.37 |10 |- |आठवडा ३३, २०२३ |312.78 |4 |1645.59 |5 |1666.5 |8 |- |आठवडा ३४, २०२३ |359.56 |2 |1773.39 |3 |1793.95 |5 |- |आठवडा ३५, २०२३ |319.48 |3 |1637.29 |5 |1656.78 |8 |- |आठवडा ३६, २०२३ |342.24 |2 |1726.76 |4 |1749.07 |7 |- |आठवडा ३७, २०२३ |326.07 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1643.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२३ |colspan="2" {{N/A}} |1493.7 |10 |- |आठवडा ३९, २०२३ |315.15 |5 |1606.96 |5 |1628.03 |8 |- |आठवडा ४०, २०२३ |371.71 |4 |1845.97 |3 |1868.71 |5 |- |आठवडा ४१, २०२३ |354.49 |5 |1746.04 |4 |1765.6 |7 |- |आठवडा ४२, २०२३ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1728.18 |4 |1748.5 |7 |- |आठवडा ४३, २०२३ |1688.71 |5 |1709.19 |8 |- |आठवडा ४४, २०२३ |1688.53 |5 |1709 |8 |- |आठवडा ४५, २०२३ |1688.86 |5 |1709.35 |8 |- |आठवडा ४६, २०२३ |314.47 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1602.99 |9 |- |आठवडा ४७, २०२३ |334.4 |5 |1761.59 |4 |1782.84 |6 |- |आठवडा ४८, २०२३ |340.02 |5 |1774.83 |3 |1797.74 |5 |- |आठवडा ४९, २०२३ |330.75 |3 |1733.14 |4 |1753.03 |6 |- |आठवडा ५०, २०२३ |345.59 |4 |1748.28 |4 |1773.41 |6 |- |आठवडा ५१, २०२३ |350.51 |4 |1787.22 |4 |1812.24 |6 |- |आठवडा ५२, २०२३ |334.81 |4 |1720.19 |5 |1743.27 |7 |- |आठवडा १, २०२४ |331.16 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1752.61 |8 |- |आठवडा २, २०२४ |328.3 |4 |1692.61 |5 |1717.1 |8 |- |आठवडा ३, २०२४ |335.95 |4 |1701.59 |4 |1727.75 |7 |- |आठवडा ४, २०२४ |313.03 |4 |1595.58 |5 |1619.65 |7 |- |आठवडा ५, २०२४ |324.83 |4 |1639.19 |4 |1663.48 |7 |- |आठवडा ६, २०२४ |340.76 |4 |1699.56 |3 |1729.21 |5 |- |आठवडा ७, २०२४ |335.94 |4 |1669.05 |3 |1697.39 |5 |- |आठवडा ८, २०२४ |330.64 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1616.1 |7 |- |आठवडा ९, २०२४ |328.81 |4 |1588.34 |5 |1609.17 |8 |- |आठवडा १०, २०२४ |340.62 |4 |1674.46 |3 |1700.32 |5 |- |आठवडा ११, २०२४ |362.68 |3 |1764.45 |3 |1793.48 |5 |- |आठवडा १२, २०२४ |'''391.66''' |1 |'''1917.04''' |3 |'''1944.9''' |5 |- |आठवडा १३, २०२४ |343.27 |4 |1720.83 |5 |1745.54 |7 |- |आठवडा १४, २०२४ |333.75 |4 |1678.56 |5 |1701.37 |7 |- |आठवडा १५, २०२४ |324.31 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1661.26 |8 |- |आठवडा १६, २०२४ |300.91 |4 |1466.09 |9 |- |आठवडा १७, २०२४ |329.14 |4 |1473.76 |5 |1497.09 |8 |- |आठवडा १८, २०२४ |313.84 |4 |1475.98 |5 |1503.38 |8 |- |आठवडा १९, २०२४ |308.96 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1480.3 |8 |- |आठवडा २०, २०२४ |290.19 |4 |1355.01 |10 |- |आठवडा २१, २०२४ |303.99 |4 |1445.34 |9 |- |आठवडा २२, २०२४ |310.75 |3 |1571.52 |5 |1599.8 |7 |- |आठवडा २३, २०२४ |313.07 |3 |1467.74 |5 |1491.59 |7 |- |आठवडा २४, २०२४ |331.61 |3 |colspan="2" {{N/A}} |1518.06 |9 |- |आठवडा २५, २०२४ |318.92 |4 |1513.29 |5 |1534.75 |8 |- |आठवडा २६, २०२४ |319.09 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1524.55 |10 |- |आठवडा २७, २०२४ |313.37 |3 |1514.53 |9 |- |आठवडा २८, २०२४ |318.09 |3 |1491.43 |5 |1518.17 |8 |- |आठवडा २९, २०२४ |325 |4 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1577.98 |9 |- |आठवडा ३०, २०२४ |335.81 |4 |1602.54 |9 |- |आठवडा ३१, २०२४ |343.55 |3 |1689.2 |5 |1711.82 |7 |- |आठवडा ३२, २०२४ |329.03 |4 |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1621.83 |9 |- |आठवडा ३३, २०२४ |310.4 |4 |1549.35 |9 |- |आठवडा ३४, २०२४ |296.72 |5 |1498.66 |9 |- |आठवडा ३५, २०२४ |307.97 |5 |1681.19 |8 |- |आठवडा ३६, २०२४ |356.7 |3 |1797.18 |4 |1838.66 |6 |- |आठवडा ३७, २०२४ |310 |5 |1611.89 |5 |1651.56 |8 |- |आठवडा ३८, २०२४ |318.17 |4 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1715.5 |8 |- |आठवडा ३९, २०२४ |313.2 |5 |1661.08 |8 |- |आठवडा ४०, २०२४ |307.53 |5 |1604.69 |8 |- |आठवडा ४१, २०२४ |305.13 |5 |1589.28 |5 |1628.91 |8 |- |आठवडा ४२, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1568.83 |5 |1595.94 |8 |- |आठवडा ४३, २०२४ |326.61 |4 |1675.11 |4 |1710.53 |6 |- |आठवडा ४४, २०२४ |302.04 |4 |1605.42 |5 |1640.45 |7 |- |आठवडा ४५, २०२४ |313.14 |4 |1632.44 |5 |1673.37 |7 |- |आठवडा ४६, २०२४ |307.54 |4 |colspan="2" {{N/A}} |1660.51 |6 |- |आठवडा ४७, २०२४ |329.8 |5 |1646.53 |4 |1679.54 |7 |- |आठवडा ४८, २०२४ |325.14 |5 |1615.88 |4 |1661.67 |7 |- |आठवडा ४९, २०२४ |339.07 |4 |1642.63 |5 |1686.13 |8 |- |आठवडा ५०, २०२४ |320.93 |4 |1587.81 |5 |1634.79 |7 |- |आठवडा ५१, २०२४ |326 |5 |1628.15 |5 |1672.89 |7 |- |आठवडा ५२, २०२४ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1572 |5 |1610.61 |7 |- |आठवडा ५३, २०२४ |colspan="2" {{N/A}} |1626.97 |8 |- |आठवडा १, २०२५ |317.92 |5 |1550.38 |5 |1600.06 |7 |- |आठवडा २, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |1594.55 |9 |- |आठवडा ३, २०२५ |1577.74 |8 |- |आठवडा ४, २०२५ |307.77 |4 |1537.47 |9 |- |आठवडा ५, २०२५ |292.2 |5 |1496.48 |9 |- |आठवडा ६, २०२५ |328.06 |2 |1708.35 |4 |1757.59 |6 |- |आठवडा ७, २०२५ |318.97 |5 |1629.34 |5 |1665.16 |7 |- |आठवडा ८, २०२५ |293.83 |5 |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1579.06 |8 |- |आठवडा ९, २०२५ |305.16 |5 |1661.1 |9 |- |आठवडा १०, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1578.58 |9 |- |आठवडा ११, २०२५ |334.98 |4 |1678.36 |5 |1717.9 |7 |- |आठवडा १२, २०२५ |rowspan="4" colspan="2" {{N/A}} |rowspan="12" colspan="2" {{N/A}} |1544.6 |9 |- |आठवडा १३, २०२५ |1557.77 |9 |- |आठवडा १४, २०२५ |1566.95 |9 |- |आठवडा १६, २०२५ |1414.68 |10 |- |आठवडा १९, २०२५ |259.48 |5 |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २२, २०२५ |287.04 |5 |- |आठवडा २३, २०२५ |317.38 |5 |1535.46 |10 |- |आठवडा २४, २०२५ |296.19 |5 |1506.47 |10 |- |आठवडा २५, २०२५ |295.05 |5 |colspan="2" {{N/A}} |- |आठवडा २७, २०२५ |310.54 |5 |1512.98 |10 |- |आठवडा २८, २०२५ |rowspan="2" colspan="2" {{N/A}} |1509.22 |10 |- |आठवडा २९, २०२५ |1522.89 |10 |- |आठवडा ३०, २०२५ |320.26 |5 |1590.29 |5 |1646.37 |8 |- |आठवडा ३१, २०२५ |307.31 |5 |colspan="2" {{N/A}} |1586.19 |8 |- |आठवडा ३२, २०२५ |329.73 |3 |1591.22 |5 |1658.19 |8 |- |आठवडा ३३, २०२५ |292.68 |5 |rowspan="5" colspan="2" {{N/A}} |1602.1 |8 |- |आठवडा ३४, २०२५ |rowspan="3" colspan="2" {{N/A}} |1551.73 |9 |- |आठवडा ३५, २०२५ |1543.83 |8 |- |आठवडा ३६, २०२५ |1633.16 |7 |- |आठवडा ३७, २०२५ |291.62 |5 |1606.41 |9 |- |आठवडा ३८, २०२५ |rowspan="16" colspan="2" {{N/A}} |1571.52 |5 |1627.19 |8 |- |आठवडा ३९, २०२५ |1561.74 |5 |1624.6 |7 |- |आठवडा ४०, २०२५ |1630.86 |4 |1693.01 |6 |- |आठवडा ४१, २०२५ |1613.67 |4 |1670.28 |6 |- |आठवडा ४२, २०२५ |colspan="2" {{N/A}} |1534.91 |8 |- |आठवडा ४३, २०२५ |1521.48 |5 |1576.6 |8 |- |आठवडा ४४, २०२५ |rowspan="10" colspan="2" {{N/A}} |1503.83 |9 |- |आठवडा ४५, २०२५ |1486.77 |8 |- |आठवडा ४६, २०२५ |1487.1 |9 |- |आठवडा ४७, २०२५ |1494.08 |9 |- |आठवडा ४८, २०२५ |1455.08 |9 |- |आठवडा ४९, २०२५ |1419.06 |9 |- |आठवडा ५०, २०२५ |1408.11 |8 |- |आठवडा ५१, २०२५ |1456.51 |9 |- |आठवडा ३, २०२६ |1352.26 |10 |- |आठवडा ५, २०२६ |1283.81 |10 |} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]] [[वर्ग:स्टार प्रवाह]] 3ezbj6tc2x2acc89txtnuxmtkht8m34 0 118334 2691348 2689222 2026-06-27T00:56:43Z ~2026-32459-97 183722 /* */ 2691348 wikitext text/x-wiki [[चित्र:शिलालेख होट्टल.jpg|350px|right|thumb|होट्टल येथील शिलालेख]] [[नांदेड जिल्हा|नांदेड जिल्ह्यातील]] [[देगलूर तालुका|देगलूर तालुक्यामधील]] होट्टल (ऐतिहासिक नाव: पोट्टलनगरी) येथे ११ व्या शतकातील [[चालुक्य]]कालीन दोन कानडी व एक नागरी भाषेतील [[शिलालेख]] उपलब्ध झालेले आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा = http://independent.academia.edu/santoshdahiwal/Papers/709510/Chalukyan_temple_art_influences_at_Hottal_in_Maharashtra | title = चालुक्यन टेंपल आर्ट इन्फ्लुएंसेस ॲट होट्टल इन महाराष्ट्रा | भाषा = मराठी | लेखक = संतोष दहिवळ }} </ref> ==पहिला शिलालेख (कानडी)== “ (स्व)स्ती श्रीमत रेब्बे(यना)य(कं) अवरा........(मम)डळीकन इरेया.......नम अवरा प्रधानरम (श्री)(म)क चालुक्य विक्रमा (व)र्शदा २६ नेया विशा (साम)वत्सरदा कार्तिका सु ८ ब्रिहावारदा उत्तरायणा संक्रातीनिमित्तदल आग्रहा राव इरियेगा साळेया त्राईपुरुषदेवरीगम आलिया.......बाळिया .....सर्वनामस्या......कालगरच्ची धारा.....कामयादी....स्वदत्तम परदरा....वा यो हा संधराम शा... हसरानी “</br> हा शिलालेख कानडी भाषेत दगडाच्या दोन बाजूंवर लिहिलेला असून दुसरी बाजू अतिशय भग्न झालेली आहे. * यामध्ये उल्लेख केलेले वर्ष म्हणजे चालुक्य विक्रम वर्ष २६ विशु कार्तिकी ८ गुरुवार, उत्तरायण संक्रांती. ** इ.स. प्रमाणे त्यादिवशी तारीख होती ३१ ऑक्टोबर ११०१. संक्रमणानिमित्त रेब्बेयनायक आणि त्याचे काही अधिकारी यांनी त्रैपुरुषदेवालयाला दान दिल्याचा उल्लेख या शिलालेखात येतो. == दुसरा शिलालेख ([[कानडी]]) == “ स्वस्ती श्रीमक चालुक्य विक्रमा वर्शदा ४५ नेया सर्वारी संवत्सरदा अस्वाईजाद अमावस्ये सूर्य ग्र हनादाम्दु कालेयनायकन अनातीयीम बिरारासम श्री स्वयंभू रेब्बेश्वरदेवा रग्गा अल्वा पोट्टाला मा(दा)नुरा अम्का(दे)रेया धारापुरव्वकम मदि बितारु मंगला महा(श्री) ”</br> कानडी भाषेतील या शिलालेखातील वर्ष चालुक्य विक्रमवर्ष ४५ सर्वरी अश्वयुज [[अमावास्या|अमावस्या]] [[सूर्यग्रहण]] असे आहे. * इ.स. प्रमाणे त्यादिवशी वार होता, रविवार. (दिनांक २४ ऑक्टोबर ११२०). * कालेयनायकाच्या आज्ञेवरून बिरारसाने पोट्टाला आणि मदनुरु म्हणजेच हल्लीचे होट्टल आणि [[मदनुर]] ही गावे स्वयंभू रेब्बेश्वराला दान दिल्याचा उल्लेख येतो. == ३रा शिलालेख ([[देवनागरी]]) == “ ……तेन संस्थापित: स्थाणु: कल्याणे गुणिनां गृहे पुरे चालुक्यचंद्रस्य सोमेश्वरमहिपते: ।।३३।। निष्कं द्रम्मंच भूमिशो ग्रामे ग्रामे पुरे पुरे ददौ तस्मैस देवाय चंद्रराशिगुरो: पुरः ।।३४।। ......”</br> हा तिसरा शिलालेख नागरी भाषेत पद्यात्मक कोरलेला असून त्यात एकूण ४३ कडवे येतात. पैकी ३३, ३४, ४१ व ४२ क्रमांकाचे कडवे प्रत्येकी दोन ओळींचे व उरलेली ३९ कडवी प्रत्येकी चार ओळींचे म्हणजे एकूण १६४ ओळीत शिलास्तंभाच्या दोन बाजूंवर हा लेख लिहिलेला आहे. या शिलालेखात लेखनकालाचा उल्लेख येत नसला तरी हा लेख चालुक्य नृपती सोमेश्वर दुसरा याच्या काळातील म्हणजेच इ.स. १०६८ ते १०७६ काळातील असावा असे निःसंदिग्ध म्हणता येते. सुरुवातीला शिवाच्या स्तुतीनंतर [[गोदावरी नदी|गोदावरी]]ची उपनदी असलेल्या मांजरा नदीच्या तीरावरील अगस्ती आश्रमाचे वर्णन सदर शिलालेखात येते. * त्यानंतर चालुक्यांचे मांडलिक घराणे वन्ही कुळाची माहिती दिलेली आहे. या कुळातील ढोरराजाने चालुक्य राजा तैल दुसरा व परमार मुंजा यांच्यात झालेल्या लढाईत महत्त्वाची कामगिरी केलेली होती. त्याचा मुलगा उत्तम. उत्तमचा मुलगा कालिचोर आणि कालिचोरचा मुलगा अर्ग याची स्तुती पुढील काही कडव्यात येते. अर्ग यास रैभेय असेही म्हटलेले आहे. त्याचा मित्र सिद्धुगी याने चालुक्यांची राजधानी कल्याणी येथे सिद्धेश्वराचे मंदिर बांधले व या मंदिरासाठी अर्ग याने त्याच्या अधिकारातील हजार गावातून प्रत्येकी एक द्रम्म (सुवर्ण नाणे) व एक निष्क (चांदिचे नाणे) गोळा केले असा उल्लेख या शिलालेखात आहे. याच शिलालेखातील एका कडव्यात शिलालेख करवून घेणाऱ्याने “ [[कवी]] हा राजाचा खरा मित्र असतो, कारण तोच राजाला त्याच्या काव्यातून अजरामर बनवितो.” असे म्हटलेले आहे. शेवटच्या ओळीत लक्ष्मणाने हा लेख लिहिल्याचा संदर्भ येतो. {{बदल}} ==संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:शिलालेख]] ihjdapghaz8t5jkt6etth0yqegxpmc5 2691349 2691348 2026-06-27T00:57:11Z ~2026-32459-97 183722 /* */ 2691349 wikitext text/x-wiki [[चित्र:शिलालेख होट्टल.jpg|350px|right|thumb|होट्टल येथील शिलालेख]] महाराष्ट्रातील [[नांदेड जिल्हा|नांदेड जिल्ह्याच्या]] [[देगलूर तालुका|देगलूर तालुक्यामधील]] होट्टल (ऐतिहासिक नाव: पोट्टलनगरी) येथे ११ व्या शतकातील [[चालुक्य]]कालीन दोन कानडी व एक नागरी भाषेतील [[शिलालेख]] उपलब्ध झालेले आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा = http://independent.academia.edu/santoshdahiwal/Papers/709510/Chalukyan_temple_art_influences_at_Hottal_in_Maharashtra | title = चालुक्यन टेंपल आर्ट इन्फ्लुएंसेस ॲट होट्टल इन महाराष्ट्रा | भाषा = मराठी | लेखक = संतोष दहिवळ }} </ref> ==पहिला शिलालेख (कानडी)== “ (स्व)स्ती श्रीमत रेब्बे(यना)य(कं) अवरा........(मम)डळीकन इरेया.......नम अवरा प्रधानरम (श्री)(म)क चालुक्य विक्रमा (व)र्शदा २६ नेया विशा (साम)वत्सरदा कार्तिका सु ८ ब्रिहावारदा उत्तरायणा संक्रातीनिमित्तदल आग्रहा राव इरियेगा साळेया त्राईपुरुषदेवरीगम आलिया.......बाळिया .....सर्वनामस्या......कालगरच्ची धारा.....कामयादी....स्वदत्तम परदरा....वा यो हा संधराम शा... हसरानी “</br> हा शिलालेख कानडी भाषेत दगडाच्या दोन बाजूंवर लिहिलेला असून दुसरी बाजू अतिशय भग्न झालेली आहे. * यामध्ये उल्लेख केलेले वर्ष म्हणजे चालुक्य विक्रम वर्ष २६ विशु कार्तिकी ८ गुरुवार, उत्तरायण संक्रांती. ** इ.स. प्रमाणे त्यादिवशी तारीख होती ३१ ऑक्टोबर ११०१. संक्रमणानिमित्त रेब्बेयनायक आणि त्याचे काही अधिकारी यांनी त्रैपुरुषदेवालयाला दान दिल्याचा उल्लेख या शिलालेखात येतो. == दुसरा शिलालेख ([[कानडी]]) == “ स्वस्ती श्रीमक चालुक्य विक्रमा वर्शदा ४५ नेया सर्वारी संवत्सरदा अस्वाईजाद अमावस्ये सूर्य ग्र हनादाम्दु कालेयनायकन अनातीयीम बिरारासम श्री स्वयंभू रेब्बेश्वरदेवा रग्गा अल्वा पोट्टाला मा(दा)नुरा अम्का(दे)रेया धारापुरव्वकम मदि बितारु मंगला महा(श्री) ”</br> कानडी भाषेतील या शिलालेखातील वर्ष चालुक्य विक्रमवर्ष ४५ सर्वरी अश्वयुज [[अमावास्या|अमावस्या]] [[सूर्यग्रहण]] असे आहे. * इ.स. प्रमाणे त्यादिवशी वार होता, रविवार. (दिनांक २४ ऑक्टोबर ११२०). * कालेयनायकाच्या आज्ञेवरून बिरारसाने पोट्टाला आणि मदनुरु म्हणजेच हल्लीचे होट्टल आणि [[मदनुर]] ही गावे स्वयंभू रेब्बेश्वराला दान दिल्याचा उल्लेख येतो. == ३रा शिलालेख ([[देवनागरी]]) == “ ……तेन संस्थापित: स्थाणु: कल्याणे गुणिनां गृहे पुरे चालुक्यचंद्रस्य सोमेश्वरमहिपते: ।।३३।। निष्कं द्रम्मंच भूमिशो ग्रामे ग्रामे पुरे पुरे ददौ तस्मैस देवाय चंद्रराशिगुरो: पुरः ।।३४।। ......”</br> हा तिसरा शिलालेख नागरी भाषेत पद्यात्मक कोरलेला असून त्यात एकूण ४३ कडवे येतात. पैकी ३३, ३४, ४१ व ४२ क्रमांकाचे कडवे प्रत्येकी दोन ओळींचे व उरलेली ३९ कडवी प्रत्येकी चार ओळींचे म्हणजे एकूण १६४ ओळीत शिलास्तंभाच्या दोन बाजूंवर हा लेख लिहिलेला आहे. या शिलालेखात लेखनकालाचा उल्लेख येत नसला तरी हा लेख चालुक्य नृपती सोमेश्वर दुसरा याच्या काळातील म्हणजेच इ.स. १०६८ ते १०७६ काळातील असावा असे निःसंदिग्ध म्हणता येते. सुरुवातीला शिवाच्या स्तुतीनंतर [[गोदावरी नदी|गोदावरी]]ची उपनदी असलेल्या मांजरा नदीच्या तीरावरील अगस्ती आश्रमाचे वर्णन सदर शिलालेखात येते. * त्यानंतर चालुक्यांचे मांडलिक घराणे वन्ही कुळाची माहिती दिलेली आहे. या कुळातील ढोरराजाने चालुक्य राजा तैल दुसरा व परमार मुंजा यांच्यात झालेल्या लढाईत महत्त्वाची कामगिरी केलेली होती. त्याचा मुलगा उत्तम. उत्तमचा मुलगा कालिचोर आणि कालिचोरचा मुलगा अर्ग याची स्तुती पुढील काही कडव्यात येते. अर्ग यास रैभेय असेही म्हटलेले आहे. त्याचा मित्र सिद्धुगी याने चालुक्यांची राजधानी कल्याणी येथे सिद्धेश्वराचे मंदिर बांधले व या मंदिरासाठी अर्ग याने त्याच्या अधिकारातील हजार गावातून प्रत्येकी एक द्रम्म (सुवर्ण नाणे) व एक निष्क (चांदिचे नाणे) गोळा केले असा उल्लेख या शिलालेखात आहे. याच शिलालेखातील एका कडव्यात शिलालेख करवून घेणाऱ्याने “ [[कवी]] हा राजाचा खरा मित्र असतो, कारण तोच राजाला त्याच्या काव्यातून अजरामर बनवितो.” असे म्हटलेले आहे. शेवटच्या ओळीत लक्ष्मणाने हा लेख लिहिल्याचा संदर्भ येतो. {{बदल}} ==संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:शिलालेख]] hu13tevfezfunh1dunva1rawbzte1g1 0 119259 2691354 2618442 2026-06-27T01:07:16Z ~2026-32459-97 183722 /* इतिहास */ 2691354 wikitext text/x-wiki {{जमाती}} {{विकिकरण}} '''ठाकर''' ही महाराष्ट्रातील आदिवासी जमात संपूर्ण महाराष्ट्रात आढळते. अखिल महाराष्ट्रातील सर्व जिल्ह्यात ठाकर-ठाकूर जमातीचे लोक राहतात म्हणून १९७६ साली, १९५६ पासून अनुसूचित जमातींच्या संदर्भात फक्त पाच जिल्ह्यांतील केवळ २७ तालुक्यांसाठी लागू असलेले क्षेत्रबंधन रद्द करण्यात आले व अखिल महाराष्ट्रातील ठाकूर-ठाकर हे अनुसूचित जमातींमध्येच असल्याचा १०८ क्रमांकाचा कायदा, १९७६ साली अस्तित्वात आला आहे. * औरंगाबाद जिल्ह्यातील ठाकर आदिवासी: औरंगाबाद जिल्ह्यात आदिवासी ठाकर व आदिवासी भिल्ल व टोकरे कोळी आहेत. ते अजिंठ्याच्या डोंगरात राहतात. कन्नड तालुका, नांदगाव तालुका, सोयगाव तालुका, सिल्लोड तालुका, चाळीसगाव तालुका आणि खुल्ताबाद तालुका या परिसरात मोडणाऱ्या भूभागांत जवळजवळ ३० हजार आदिवासी ठाकर राहतात. त्यांचे देवदेवता, रुढीपरंपरा, चालीरीती, पोषक, खानपान वगैरे अकोला, संगमनेर, कळसूबाई परिसरातील आदिवासी ठाकरांप्रमाणेच आहेत. त्यांच्याशी यांचे नातेसंबंध आहेत. आदिवासी ठाकरांच्या या परिसरात खोलापूर, गुजरदारी, कलंकी, शिप्घात(?), रंजाची वाडी, माणिकपुंज(ठाकरवाडी), काळदरी, तिसगाव, निरगुडी, पिप्री, लोंजे, चिवली आदी ३० वाड्या आहेत. या वाडीवाडीत आगीवले, वारघडे, सिद, सावंत, पथवे, अवाले, गिऱ्हे, मेंगाळ, गावंडे, मधे, कातवरे, खोडके, कडाळे, उघडे, पोकळे, भूतांबरे अशी ३० प्रकाराची आडनावे (कुलनामे) आढळतात. कुलनामानुसार त्यांचे देव्हारे विविध ठिकाणी आहेत. हे ठाकर खरोखरच आदिवासीच आहेत हे त्यांची बोली, पोषाख, देवदेवता, चालीरीती रुढी परंपरा, ई. तपासून पाहिले. या परिसरातील आदिवासी बाबतीत ही स्वातंत्र्यकाळातील पहिली घटना म्हणावी, त्यादिवशी त्यांनी सर्वांना आदिवासी अनुसूचित जातीचे प्रमाणपत्र दिले जातील, ही घोषणा केली. महाराष्ट्रातील पालघर जिल्ह्यात ठाकर समाज आहे. == व्युत्पत्ती/उत्पत्ती == अजंठा डोंगर परिसरातील ठाकर ही जमात ठाकर, ठाकूर, ठाकऱ्या या नावांनी ओळखली जाते. सांस्कृतिकोशात सांगितल्याप्रमाणे हे ठाकर घोंगड्या तयार करणे, नंदीबैल फिरविणे, बाहुल्यांचे खेळ करणे ही कामे मुळीच करतांना आढळत नाहीत. महाल देशातून आले ते म ठाकर, म म्हणजे मोठे, व क म्हणजे कनिष्ठ, किंवा चाफेकरांचे मते बोलीत क व मचा वापर पुन्हापुन्हा वापर केल्याने क व म ही नावे या क व म ठाकराना पडली असावीत. त्यांच्या पोशाखाबाबत काही दंतकथा सांगितल्या जातात. कन्नड तालुक्यातील अंबाला ठाकरवाडीच्या देवाजी काळूजी आगिवले यांनी सांगितले की ठाकर हे मूळचे मुंगी पैठणचे. निजामाच्या जाचामुळे ते बालाघाट, कोकण, जुंदारखोरा, महालदेश, या ठिकाणी डोंगर दऱ्याखोऱ्यात लपले. तीन पिढ्यापासून पैठण सोडले. तेथून ते कोकणातील टाकेदला गेले. तेथून ते नाशिक व औरंगाबाद जिल्ह्यात गेले. निजामाच्या सैनिकांशी दोन हात करतांना बायका आपले लुगडे आडवे खोचून गुंडाळत व त्या युद्धास सज्ज होत असत. पळापळीत जो वेश घेतला तो अद्यापही तसाच आहे. हा लढा शिवाजीच्या काळात दिला असेही सांगितले जाते. पथवे नावाचे ठाकर पळून पिठ्या डोंगरात गेले. तेथून ते वैतर डोंगरात गेले. ते गाव धरणात बुडाले. तेथून ते घोतीपासून ५ मैल दूर असलेल्या धनुली या गावी आले. तेथून बहिरवाडी आले. तेव्हा त्यांनी पथवेचा देव्हारा हा धनुलीहून बहिरवाडीला हलवला. छत्रपती शिवाजीच्या महाराजांच्या काळात ठाकर हे मावळे होते, * पथवे यांना जहागिरी मिळाली, * मेंगाळ ठाकर हे चपरासी होते तर, * गावंडे ठाकर हे कोतवाल होते. गुन्हेगाराला तापलेल्या तव्यावर उभे करणे हे काम कोतवाल करी. अशा विविध दंतकथा ऐकू येतात. ==इतिहास == राया ठाकर: आदिवासी क्रांतिकारी राया ठाकर हे राघोजी भांगरे यांचे अंगरक्षक होते. * लक्ष्या ठाकर रामजी भांगरे यांचे अंगरक्षक होते. ==संदर्भ == <references/> आदिवासी ठाकर (समाजशास्त्रीय अभ्यास) लेखक-डॉ.रमेश सूर्यवंशी ,अभ्यासिका प्रकाशन १, जून २०१०. ISBN -13-978-81-920256-3-6. == लेखात प्रयुक्त संज्ञा == ===शब्दाचा विशेष संदर्भ/अर्थ छटा=== {| class="wikitable" |- |प्रयुक्त शब्द || विशेष संदर्भ/अर्थ छटा |- | 3 || 4 |} ==इंग्रजी मराठी <!--विकि--> संज्ञा== {| class="wikitable" |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |} dzt8x2n2ys4svvpb1y2o9ra82tn1jey 2691355 2691354 2026-06-27T01:08:43Z ~2026-32459-97 183722 /* */ 2691355 wikitext text/x-wiki {{जमाती}} {{विकिकरण}} '''ठाकर''' ही महाराष्ट्रातील आदिवासी जमात संपूर्ण महाराष्ट्रात आढळते. अखिल महाराष्ट्रातील सर्व जिल्ह्यात ठाकर-ठाकूर जमातीचे लोक राहतात म्हणून १९७६ साली, १९५६ पासून या अनुसूचित जमातींच्या संदर्भात फक्त ५ जिल्ह्यांतील केवळ २७ तालुक्यांसाठी लागू असलेले क्षेत्रबंधन रद्द करण्यात आले व अखिल महाराष्ट्रातील ठाकूर-ठाकर हे अनुसूचित जमातींमध्येच असल्याचा १०८ क्रमांकाचा कायदा, १९७६ साली अस्तित्वात आला आहे. * औरंगाबाद जिल्ह्यातील ठाकर आदिवासी: औरंगाबाद जिल्ह्यात आदिवासी ठाकर व आदिवासी भिल्ल व टोकरे कोळी आहेत. ते अजिंठ्याच्या डोंगरात राहतात. कन्नड तालुका, नांदगाव तालुका, सोयगाव तालुका, सिल्लोड तालुका, चाळीसगाव तालुका आणि खुल्ताबाद तालुका या परिसरात मोडणाऱ्या भूभागांत जवळजवळ ३० हजार आदिवासी ठाकर राहतात. त्यांचे देवदेवता, रुढीपरंपरा, चालीरीती, पोषक, खानपान वगैरे अकोला, संगमनेर, कळसूबाई परिसरातील आदिवासी ठाकरांप्रमाणेच आहेत. त्यांच्याशी यांचे नातेसंबंध आहेत. आदिवासी ठाकरांच्या या परिसरात खोलापूर, गुजरदारी, कलंकी, शिप्घात(?), रंजाची वाडी, माणिकपुंज(ठाकरवाडी), काळदरी, तिसगाव, निरगुडी, पिप्री, लोंजे, चिवली आदी ३० वाड्या आहेत. या वाडीवाडीत आगीवले, वारघडे, सिद, सावंत, पथवे, अवाले, गिऱ्हे, मेंगाळ, गावंडे, मधे, कातवरे, खोडके, कडाळे, उघडे, पोकळे, भूतांबरे अशी ३० प्रकाराची आडनावे (कुलनामे) आढळतात. कुलनामानुसार त्यांचे देव्हारे विविध ठिकाणी आहेत. हे ठाकर खरोखरच आदिवासीच आहेत हे त्यांची बोली, पोषाख, देवदेवता, चालीरीती रुढी परंपरा, ई. तपासून पाहिले. या परिसरातील आदिवासी बाबतीत ही स्वातंत्र्यकाळातील पहिली घटना म्हणावी, त्यादिवशी त्यांनी सर्वांना आदिवासी अनुसूचित जातीचे प्रमाणपत्र दिले जातील, ही घोषणा केली. महाराष्ट्रातील पालघर जिल्ह्यात ठाकर समाज आहे. == व्युत्पत्ती/उत्पत्ती == अजंठा डोंगर परिसरातील ठाकर ही जमात ठाकर, ठाकूर, ठाकऱ्या या नावांनी ओळखली जाते. सांस्कृतिकोशात सांगितल्याप्रमाणे हे ठाकर घोंगड्या तयार करणे, नंदीबैल फिरविणे, बाहुल्यांचे खेळ करणे ही कामे मुळीच करतांना आढळत नाहीत. महाल देशातून आले ते म ठाकर, म म्हणजे मोठे, व क म्हणजे कनिष्ठ, किंवा चाफेकरांचे मते बोलीत क व मचा वापर पुन्हापुन्हा वापर केल्याने क व म ही नावे या क व म ठाकराना पडली असावीत. त्यांच्या पोशाखाबाबत काही दंतकथा सांगितल्या जातात. कन्नड तालुक्यातील अंबाला ठाकरवाडीच्या देवाजी काळूजी आगिवले यांनी सांगितले की ठाकर हे मूळचे मुंगी पैठणचे. निजामाच्या जाचामुळे ते बालाघाट, कोकण, जुंदारखोरा, महालदेश, या ठिकाणी डोंगर दऱ्याखोऱ्यात लपले. तीन पिढ्यापासून पैठण सोडले. तेथून ते कोकणातील टाकेदला गेले. तेथून ते नाशिक व औरंगाबाद जिल्ह्यात गेले. निजामाच्या सैनिकांशी दोन हात करतांना बायका आपले लुगडे आडवे खोचून गुंडाळत व त्या युद्धास सज्ज होत असत. पळापळीत जो वेश घेतला तो अद्यापही तसाच आहे. हा लढा शिवाजीच्या काळात दिला असेही सांगितले जाते. पथवे नावाचे ठाकर पळून पिठ्या डोंगरात गेले. तेथून ते वैतर डोंगरात गेले. ते गाव धरणात बुडाले. तेथून ते घोतीपासून ५ मैल दूर असलेल्या धनुली या गावी आले. तेथून बहिरवाडी आले. तेव्हा त्यांनी पथवेचा देव्हारा हा धनुलीहून बहिरवाडीला हलवला. छत्रपती शिवाजीच्या महाराजांच्या काळात ठाकर हे मावळे होते, * पथवे यांना जहागिरी मिळाली, * मेंगाळ ठाकर हे चपरासी होते तर, * गावंडे ठाकर हे कोतवाल होते. गुन्हेगाराला तापलेल्या तव्यावर उभे करणे हे काम कोतवाल करी. अशा विविध दंतकथा ऐकू येतात. ==इतिहास == राया ठाकर: आदिवासी क्रांतिकारी राया ठाकर हे राघोजी भांगरे यांचे अंगरक्षक होते. * लक्ष्या ठाकर रामजी भांगरे यांचे अंगरक्षक होते. ==संदर्भ == <references/> आदिवासी ठाकर (समाजशास्त्रीय अभ्यास) लेखक-डॉ.रमेश सूर्यवंशी ,अभ्यासिका प्रकाशन १, जून २०१०. ISBN -13-978-81-920256-3-6. == लेखात प्रयुक्त संज्ञा == ===शब्दाचा विशेष संदर्भ/अर्थ छटा=== {| class="wikitable" |- |प्रयुक्त शब्द || विशेष संदर्भ/अर्थ छटा |- | 3 || 4 |} ==इंग्रजी मराठी <!--विकि--> संज्ञा== {| class="wikitable" |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |} 8xsfq208v6dlov7xr9j5c6p3b2s6gv2 0 164762 2691339 2585447 2026-06-26T18:32:33Z ~2026-37070-62 184662 /* */ 2691339 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेत्री | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = तेजश्री प्रधान | चित्र = Tejashri Pradhan.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = | जन्म_दिनांक = {{जन्म_दिनांक_आणि_वय|1988|6|2}} | जन्म_स्थान = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = अभिनय | राष्ट्रीयत्व = {{ध्वजचिन्ह|भारत}} [[भारत|भारतीय]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | कारकीर्द_काळ = | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = [[ती सध्या काय करते]] | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = [[होणार सून मी ह्या घरची]], [[अग्गंबाई सासूबाई]] | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = {{लग्न|[[शशांक केतकर]]|2014|2015|end=divorce}} | पत्नी_नाव = | स्वाक्षरी = Tejashree Pradhan Signature.svg | अपत्ये = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''तेजश्री प्रधान''' (२ जून १९८८) ही एक [[अभिनेत्री]] आहे. तेजश्री प्रामुख्याने [[मराठी भाषा|मराठी]] [[मराठी चित्रपट|चित्रपटांमध्ये]] आणि [[मराठी दूरचित्रवाणी वाहिन्यांची यादी|मराठी दूरचित्रवाणी]] मालिकांमध्ये काम करते. ती मूळची [[डोंबिवली]]ची असून तिने '[[ह्या गोजिरवाण्या घरात]]' या मालिकेद्वारे अभिनय क्षेत्रात पदार्पण केले. तिची नंतरची मुख्य भूमिका 'लेक लाडकी ह्या घरची' मालिकेमध्ये होती. तसेच [[झी मराठी]] वरील '[[होणार सून मी ह्या घरची]]' या ऑल टाईम ब्लॉकबस्टर झालेल्या मालिकेमध्ये केलेल्या जान्हवीच्या भूमिकेमुळे तेजश्रीला अमाप लोकप्रियता मिळाली. या मालिकेतील नायक श्रीची भूमिका करत असलेला [[शशांक केतकर]] याच्याशी तिने लग्न केले, पण वर्षभरातच त्यांचा घटस्फोट झाला. यानंतर तिची [[झी मराठी]] वरील '[[अग्गंबाई सासूबाई]]' ही मालिकाही लोकप्रिय ठरली. == मालिका == * [[ह्या गोजिरवाण्या घरात]] ([[ई टीव्ही मराठी]]) * [[तुझं नि माझं घर श्रीमंताचं]] ([[स्टार प्रवाह]]) * [[लेक लाडकी ह्या घरची]] ([[ई टीव्ही मराठी]]) * [[होणार सून मी ह्या घरची]] ([[झी मराठी]]) * [[अग्गंबाई सासूबाई]] ([[झी मराठी]]) * [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] ([[स्टार प्रवाह]]) * [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] ([[झी मराठी]]) ==नाटके== * कार्टी काळजात घुसली * मैं और तुम ==चित्रपट== * ओलीसुकी * [[झेंडा (चित्रपट)|झेंडा]] * तिची कथा * [[ती सध्या काय करते]] * [[डॉ. प्रकाश बाबा आमटे (चित्रपट)|डॉ. प्रकाश बाबा आमटे]] * [[लग्न पहावे करून]] * शर्यत * हॅशटॅग तदेव लग्नम == पुरस्कार == {| class="wikitable" !वर्ष !पुरस्कार !श्रेणी !भूमिका !मालिका |- | rowspan="2" |२०१३ | rowspan="5" |[[झी मराठी उत्सव नात्यांचा पुरस्कार]] |[[झी मराठी सर्वोत्कृष्ट नायिका पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट नायिका]] | rowspan="5" |जान्हवी गोखले | rowspan="5" |[[होणार सून मी ह्या घरची]] |- |[[झी मराठी सर्वोत्कृष्ट जोडी पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट जोडी]] |- | rowspan="5" |२०१४ |[[झी मराठी सर्वोत्कृष्ट नायिका पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट नायिका]] |- |[[झी मराठी सर्वोत्कृष्ट जोडी पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट जोडी]] |- |[[झी मराठी सर्वोत्कृष्ट सून पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट सून]] |- |[[महाराष्ट्र टाइम्स|मटा सन्मान]] | rowspan="2" |सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्री | rowspan="2" |आनंदी | rowspan="2" |[[लग्न पहावे करून]] |- |[[संस्कृती कलादर्पण पुरस्कार]] |- |२०१९ |[[झी मराठी उत्सव नात्यांचा पुरस्कार २०१९]] |[[झी मराठी सर्वोत्कृष्ट परफॉर्मन्स|सर्वोत्कृष्ट परफॉर्मन्स ऑफ द इयर]] | rowspan="2" |शुभ्रा कुलकर्णी | rowspan="2" |[[अग्गंबाई सासूबाई]] |- |२०२०-२१ |[[झी मराठी उत्सव नात्यांचा पुरस्कार २०२०-२१]] |[[झी मराठी सर्वोत्कृष्ट सून पुरस्कार|सर्वोत्कृष्ट सून]] |} * == बाह्य दुवे == *{{IMDb name|4991332}} {{DEFAULTSORT:प्रधान, तेजश्री}} [[वर्ग:मराठी अभिनेत्री]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री]] j368l6duvmpfo3fovw4hha79g6jrzhj 0 188489 2691367 2691302 2026-06-27T07:50:09Z Ketaki Modak 21590 2691367 wikitext text/x-wiki डॉ. '''छाया महाजन''' (जन्म - १२ एप्रिल १९४९, काळेगाव, जि. अहमदनगर) <ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://marathivishwakosh.org/48852/|title=मराठी विश्वकोश|url-status=dead|access-date=2025-01-07|archive-date=2025-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20250121130529/https://marathivishwakosh.org/48852/}}</ref> या एक मराठी लेखिका आहेत. त्या [[औरंगाबाद]] येथील [[इंदिराबाई भास्करराव पाठक महिला महाविद्यालय|इंदिराबाई भास्करराव पाठक महिला महाविद्यालया]]<nowiki/>च्या निवृत्त प्राचार्या आहेत. १७ व १८ जानेवारी २०१५ रोजी जालना येथे झालेल्या [[मराठवाडा लेखिका साहित्य संमेलन|मराठवाडा लेखिका साहित्य संमेलना]]<nowiki/>च्या त्या अध्यक्षा होत्या. == प्रबंधलेखन == '[[पॉल स्कॉट]]<nowiki/>च्या कादंबरीतील स्त्री व्यक्तिरेखा’ हा त्यांच्या पीएच.डी. पदवी साठीचा प्रबंधाचा विषय होता.<ref name=":0" /> ==पुस्तके== * आजपर्यंत प्रकाशित झालेल्या पुस्तकांमध्ये ५ कादंबऱ्या, ८ कथासंग्रह, ६ ललित लेखसंग्रह, ५ बालसाहित्य, २ चरित्र, १२ भाषांतरित पुस्तके, २ इंग्रजी पुस्तके, आणि ३ हिंदी अनुवादित कादंबऱ्या यांचा समावेश आहे. {| class="wikitable" |+ !क्र. !पुस्तकाचे नाव !प्रकार !प्रकाशन वर्ष !प्रकाशन संस्था !अन्य माहिती |- |०१ |इन्सपायरिंग जर्नी: श्रीमती प्रतिभा देवसिंह पाटील | |२०१० |एस चाँद अ‍ॅण्ड कंपनी न्यू दिल्ली. |सहलेखिका - रसिका चौबे |- |०२ |एकादश कथा |कथासंग्रह |२००० |मेहता पब्लिकेशन, पुणे |४ थी आवृत्ती २०१६ |- |०३ |ओढ |कथासंग्रह |१९९७ |साहित्य सेवा, औरंगाबाद | |- |०४ |कॉलेज |कादंबरी |२००६, २००८, २०१५ |मेहता पब्लिशिंग हाऊस, पुणे |वि.स. खांडेकर पुरस्कार - २००७ |- |०५ |गगन जीवन तेजोमय |ललित लेखसंग्रह |२०१८ |विश्वकर्मा प्रकाशन, पुणे | |- |०६ |तन अंधारे |कादंबरी |२००९ |पद्मगंधा, पुणे | |- |०७ |दशदिशा |ललित लेखसंग्रह |२०१५ |रजत प्रकाशन, औरंगाबाद | |- |०८ |धुळीच्या चमकत्या पडद्याआड |ललित लेखसंग्रह | | | |- |०९ |नकळत |कथासंग्रह |१९९२ |साहित्य सेवा, औरंगाबाद |उत्कृष्ट लेखन पुरस्कार - १९९२. |- |१० |पाण्यावरचे दिवे |ललित लेखसंग्रह |२०११ |जनशक्ती वाचक चळवळ, औरंगाबाद  |कृष्णाजी वामन कीर पुरस्कार २०१२ |- |११ |मानसी |कादंबरी |२००८ |मेहता पब्लिशिंग हाऊस, पुणे |अंकुर वाङ्मय पुरस्कार — २००९ |- |१२ |मुलखावेगळा |कथासंग्रह |१९८५ |मेहता पब्लिकेशन, पुणे |४ थी आवृत्ती २०१६ |- |१३ |मोरबांगडी |ललित लेखसंग्रह |१९९३ |साहित्यसेवा, औरंगाबाद | |- |१४ |यशोदा |कथासंग्रह |१९९१ |मेहता पब्लिकेशन, पुणे |६ वी आवृत्ती २०१६ |- |१५ |राष्ट्रपती प्रतिभाताई पाटील |चरित्र |२००८ |रोहन प्रकाशन, पुणे | |- |१६ |राहिलो उपकाराइतुका |कथासंग्रह |२०१३ |पद्मगंधा, पुणे |राजेंद्र बनहट्टी पुरस्कार - २०१४. अभिरुची गौरव पुरस्कार - बडोदा, गुजरात |- |१७ |होरपळ |कादंबरी |२०१५ |साकेत प्रकाशन, औरंगाबाद. |वसंतराव दांदळे स्मृती पुरस्कार - २०१६ |- |१८ |डोईचा पदर आला खांद्यावरी |कादंबरी |२०२३ |राजहंस प्रकाशन, पुणे, | |- |१९ |अज्ञात |कथासंग्रह |२०२० |मेहता पब्लिकेशन, पुणे | |- |२० |माणसांच्या गोष्टी |कथासंग्रह |२०२४ |रोहन प्रकाशन | |- |२१ |कोलावरी डी |ललित लेखसंग्रह |२०१९ |संस्कृती प्रकाशन, पुणे | |- |२२ |चंद्राचे तुकडे |ललित लेखसंग्रह |२०२२ |उत्कर्ष प्रकाशन, पुणे | |- |२३ |इवलेसे रोप |बाल वाङ्मय |१९८३ |महाराष्ट्र राज्य साधना केंद्र, औरंगाबाद. | |- |२४ |भोवरा |बाल वाङ्मय |१९८९ |महाराष्ट्र राज्य साधना केंद्र, औरंगाबाद. | |- |२५ |फुलाच्या गोष्टी |बाल वाङ्मय |१९९५ |परिमल, औरंगाबाद | |- |२६ |रक्ताच रंग एक |बाल वाङ्मय |१९९४ |साहित्य सेवा औरंगाबाद. | |- |२७ |विजय आमचाच होईल |बाल कादंबरी |२०१८ |प्रकाशन विभाग, भारत सरकार, दिल्ली. | |- |२८ |कुमारांसाठी ए. पी. जे. अब्दूल कलाम |चरित्र |२०२२ |साकेत प्रकाशन, औरंगाबाद | |- |२९ |आजीची वाणी - स्वच्छ जंगलाची कहाणी |अनुवादित |२०१७ |केंद्रीय प्रसारण मंत्रालय, दिल्ली |४ पुस्तकांचा संच |- |३० |मुलांचे प्रेमचंद - भाग ०१ |अनुवादित |१९९६ |साहित्य सेवा, औरंगाबाद. |३ पुस्तकांचा संच |- |३१ |मुलांचे प्रेमचंद - भाग ०२ |अनुवादित |१९९६ |साहित्य सेवा, औरंगाबाद. | |- |३२ |मुलांचे प्रेमचंद - भाग ०३ |अनुवादित |१९९६ |साहित्य सेवा, औरंगाबाद. | |- |३३ |निळ्या डोळ्यांचा माणूस |अनुवादित |१९९७ |साहित्य सेवा, औरंगाबाद. |मूळ लेखक - गि.द. मोपासा |- |३४ |हरझॉग |अनुवादित |२००० |साहित्य सेवा, औरंगाबाद. |मूळ कादंबरी - नोबेल पारितोषिक विजेती कादंबरी, लेखक - सॉलबेलो |- |३५ |डिफेमेशन ॲण्ड डिस्पोलिएशन ऑफ इंडिया |अनुवादित |२०१३ |भारतीय शिक्षण प्रशिक्षण प्रसारक मंडळ, दिल्ली |मूळ लेखक - धर्मपाल |- |३६ |रविंद्रनाथ टागोर यांच्या नाटिका |अनुवादित |२०१५-१६ |साहित्य अकादमी, मुंबई | |- |३७ |स्मारक शिळा |अनुवादित |२०१९ |साहित्य अकादमी, मुंबई |मूळ लेखक - पुनत्तील कुन्हअब्दुल्ला |- |३८ |विमेन इन पॉल स्कॉटस नॉव्हेल्स |इंग्रजी |१९९७ |अल्ट्रा पब्लिकेशन, बंगलोर | |- |३९ |काळा पहाड | |२०२४ |साहित्य अकादमी, मुंबई | |- |४० |मानसी  |हिंदी भाषांतर |२०१५ |विकास प्रकाशन, कानपूर   | |- |४१ |तन अंधारे  |हिंदी भाषांतर |२०१६ |विकास प्रकाशन, कानपूर | |- |४२ |कॉलेज |हिंदी भाषांतर |२०२३, |विकास प्रकाशन, कानपूर | |- |४३ |छाया महाजन: निवडक कथा <ref>महाराष्ट्र टाइम्स रविवार पुरवणी दिनांक १४ जून २०२६, पुस्तक परीक्षण - ले.मीना गुर्जर</ref> |कथासंग्रह |२०२५ |लोकवाङ्मय गृह प्रकाशन, मुंबई | |} ==पुरस्कार आणि सन्मान== * 'नकळत' या लघुतम कथासंग्रहासाठी महाराष्ट्र शासन 'उत्कृष्ट वाङ्मय पुरस्कार' - १९९२ * [[स्वामी रामानंद तीर्थ]] गौरव सन्मान पुरस्कार (साहित्य) - सप्टेंबर २००३. * सामाजिक, शैक्षणिक साहित्यासाठी '[[स्वामी रामानंद तीर्थ]] मराठवाडा भूषण पुरस्कार' - सप्टेंबर २००४ * मराठी वाङ्मयासाठीचा 'स्वातंत्र्यसेनानी विनायकराव चारठाणकर पुरस्कार' - नोव्हेंबर २००४. * 'कॉलेज' या कादंबरीसाठी महाराष्ट्र राज्य साहित्य सांस्कृतिक संचनालय, मुंबई ' [[वि.स. खांडेकर|वि. स. खांडेकर]] पुरस्कार' - २००७ * 'मानसी' या कादंबरीसाठी 'अंकुर वाङ्मय पुरस्कार' - २००९ * [[महाराष्ट्र साहित्य परिषद]] पुणे तर्फे दिला जाणारा 'कृष्णाजी वामन कीर श्रेष्ठता पुरस्कार' 'पाण्यावरचे दिवे' या ललितगद्यास - २०१२ * [[पुणे मराठी ग्रंथालय|पुणे मराठी ग्रंथालया]]<nowiki/>तर्फे दिला जाणारा '[[राजेंद्र बनहट्टी]] पुरस्कार' - 'राहिलो उपकारा इतुका' या कथासंग्रहास- १८ जानेवारी २०१४ * बडोदा (गुजरात) येथील 'अभिरुची गौरव पुरस्कार', 'राहिलो उपकारा इतुका' या कथासंग्रहास - २०१४ * सन्मान कृतज्ञता स्नेहालय, अहमदनगर - २०१६ * 'होरपळ' या कादंबरीसाठी 'वसंतराव दांदळे स्मृती पुरस्कार' - २२ जानेवारी २०१७ * [[ज्योत्स्ना देवधर]] लेखिका - 'विशेष ग्रंथकार पुरस्कार', पुणे - २६ मे २०१९ * वाङ्मय चर्चा मंडळ, बेळगाव (कर्नाटक) यांचा 'ललितगद्य पुरस्कर', 'गगन जीवन तेजोमय' या पुस्तकास - ८ जून २०१९ * सूर्योदय सर्वसमावेशक मंडळ, जळगाव यांचा 'सौ. लिलाबाई दलिचंद जैन सूर्योदय बाल साहित्य पुरस्कार' - ८ मार्च २०२० * मराठी साहित्य मंडळ, ठाणे तर्फे 'राज्यस्तरीय सावित्रीबाई फुले साहित्य भूषण पुरस्कार' 'चंद्राचे तुकडे' या ललितगद्यला - २०२२ * [[कालिदास|महाकवी कालिदास]] प्रतिष्ठान, पुणे यांचा 'महाकवी कालिदास प्रज्ञावंत लेखक पुरस्कार' - जुलै २०२२ * 'लायन्स द्रोणाचार्य अॅवार्ड', लायन्स क्लब ऑफ औरंगाबाद (मेट्रो) शैक्षणिक कार्यासाठी - १६ सप्टेंबर २०२२ * स्व. सौ. कांताबाई भवरलाल जैन 'सेवारत्न' पुरस्कार द्वारा सर्वोदय सर्व समावेशक मंडळ, जळगाव - २७ नोव्हेंबर २०२२ * महाकवी कालिदास प्रतिष्ठान, पुणे यांचा 'महाकवी कालिदास लक्षवेधी पुरस्कार' - १९ जून २०२३ == अधिक माहितीसाठी पहा == [https://www.chhayamahajan.com/ www.chhayamahajan.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211123141627/https://www.chhayamahajan.com/ |date=2021-11-23 }} [https://marathivishwakosh.org/48852/ मराठी विश्वकोशातील माहिती] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250121130529/https://marathivishwakosh.org/48852/ |date=2025-01-21 }} == संदर्भ == {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211123141627/https://www.chhayamahajan.com/ |date=2021-11-23 }} अज्ञात (कथासंग्रह), २०२०, मेहता पब्लिकेशन, पुणे {{DEFAULTSORT:महाजन, छाया}} [[वर्ग:मराठी लेखिका]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] [[वर्ग:भाषांतरकार]] [[वर्ग:हयात भारतीय व्यक्ती]] 0r266lsj8qs7sjreiqv3318619gvlbt 0 195575 2691368 2690695 2026-06-27T08:03:02Z ~2026-24679-89 182431 /* इतिहास */ 2691368 wikitext text/x-wiki [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रा]]<nowiki/>तील '''हिंदू-गवळी''' हा समाज प्रामुख्याने उत्तर कोकणात राहणारा समाज आहे. मुंबई, ठाणे, रायगड, रत्‍नागिरी भागात गवळी समाजाची लोकसंख्या मोठी आहे. महाराष्ट्रात त्यांच्या गो-पालन (गाय) व्यवसायावरून त्यांना [[गवळी]] असे म्हणले गेले, तरी त्यांचा महाराष्ट्रातील प्रमुख व्यवसाय शेती हाच आहे. गवळी समाजाच्या अनेक उपजाती आहेत. '''गवळी''' ही [[यादव]] समाजातील एक महत्त्वाची व प्रमुख उपजात आहे. ज्यांचा संबंध यादव कुळाशी जोडला जातो. ते भगवान [[श्रीकृष्ण|श्रीकृष्णा]]चे वंशज मानले जातात. [[चित्र:SRI fields left almost dry.jpg|इवलेसे|भातशेती]] == स्थान == मुंबई, पालघर, ठाणे, रायगड, रत्‍नागिरी, सिंधुदुर्ग, कोल्हापूर या जिल्ह्यांत गवळी समाजाची मोठी लोकसंख्या आहे. याशिवाय पुणे, सोलापूर, धाराशिव (उस्मानाबाद), जालना, अहमदनगर, लातूर, धुळे, नाशिक, मालेगांव, हिंगोली, नांदेड, परभणी, अमरावती, बुलडाणा, जळगाव, अकोला इत्यादी जिल्ह्यांत देखील गवळी समाज आहे. == इतिहास == मूळ सोमवंशी (चंद्रवंशी) क्षत्रिय हिंदू-गवळी जमातीच्या उपजाती वेगवेगळ्या असल्या, तरी '''श्रीकृष्ण''' हा त्यांचा महापुरुष आहे. श्रीकृष्ण "यदु कुळातील" ('''[[यदु वंश|यदुवंशी]]''') होते. त्यांची वसाहत मथुरेच्या प्रदेशात होती. पुढे चंद्रवंशातील यादव यमुनेच्या काठी येऊन राहू लागले. त्यांनी शेती आणि गोपालन सुरू केले. तत्कालीन राजकारणामध्येही त्यांना महत्त्वाचे स्थान मिळाले. महाभारत कालखंडामध्ये त्यांनी मानाचे स्थान मिळवले होते. चंद्रवंशी समाज (ज्याला सोमवंशी किंवा चंद्र राजवंश असेही म्हणतात) हा चंद्रदेवापासून उद्गम झाला, पुढे हा वंश दोन प्रमुख शाखांमध्ये विभागला गेला. * राजा यदूच्या वंशातून निर्माण झालेला "'''यदुवंश'''" ('''यदुवंशी''') आणि * राजा पुरूच्या वंशातून उदयास आलेला पुरूवंश.<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2025-11-18|title=Lunar dynasty|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lunar_dynasty&oldid=1322864234|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> श्रीकृष्णाच्या काळात अंधक, कुकर, दाशीह, भोज, भौम, यादव आणि वृष्णी असे सात सोमवंशीय (चंद्रवंशी) राजे राज्य कारभार करत होते. या सर्व राज्यांमध्ये यादवकुळ प्रबळ आणि बलवान होते. त्या काळामध्ये काही विध्वंसक वृत्तीच्या व्यक्ती होत्या. त्यांनी समाजावर जुलूम सुरू केला होता. त्यांमध्ये कंस, कौरव, जरासंध आणि शिशुपाल इत्यादी होते. जरासंधाच्या त्रासाला कंटाळून अंधक, यादव आणि वृष्णी हे वंश मथुरेलगतचा परिसर सोडून सौराष्ट्रात गेले. प्रबळ असलेले राजे मथुरेतच राहिले, तर अन्य राजे आणि लोक स्थलांतरित झाले. श्रीकृष्णांच्या निधनानंतर यादव कुळातील राजे आपापसात भांडू लागले आणि त्यांतून यादवी माजली त्यात यादवकुळाचा भयंकर संहार झाला. त्यातून काही यादव सौराष्ट्रातून निघून समुद्रमार्गे व भूमार्गे महाराष्ट्राच्या दिशेने आले आणि येथील लोकसंस्कृतीशी समरस झाले. * त्यापैकी प्रमुख जमातीची ओळख आणि सद्यस्थिती अशी आहे. :- ही प्राचीन कृषिप्रधान जमात सर्व भारतात परसली तसेच हजारो वर्षांपूर्वी महाराष्ट्राच्या वसई आणि दाभोळ या बंदरांवर आणि तिथून उर्वरित कोकणात पसरली अनेक वर्षे या परिसरात वास्तव्य केल्यानंतर ही जमात येथील संस्कृतीशी समरस झाली. महाराष्ट्रात ठाणे, रायगड आणि रत्‍नागिरी या जिल्ह्यांमध्ये बहुसंख्येने असलेली ही जात प्रामुख्याने खाडीकिनारी व नदीकिनारी भागातील भातशेतीच्या तसेच डोंगरी भातशेतीच्या प्रदेशात वास्तव्य करून आहे. प्राचिन काळापासून गवळी हे महाराष्ट्रात ले मूळ रहिवासी आहेत. महाराष्ट्रात ज्ञात इतिहास इ.स. पूर्व २५० अर्थात मौर्य/अशोकाच्या काळापर्यंत जातो. प्राचीन काळात कोकणच्या किनारपट्टीवर अनेक बंदरे भरभराटीला आली होती. आफ्रिका, भूमध्यसमुद्रापासून ते रोमन साम्राज्यापर्यंतचे व्यापारी येथून समुद्रमार्गाने भारतात येत होते. कोकण विभागावर शिलाहार, मौर्य, शक, राष्ट्रकुट, सातवाहन, वाकाटक, बहमनी सुलतान, आदिलशाही, मुघल, सिद्दी, '''मराठेशाही''' आणि त्यानंतर स्वातंत्र्यापर्यंत ब्रिटिशांची राजवट होती. डच, पोर्तुगिज आणि ब्रिटिशांच्या कोकण किनारपट्टीवर वसाहती होत्या. स्वातंत्र्यापर्यंत कोकणावर ब्रिटिशांचे राज्य असले, तरीही सावंतवाडी, मुरुड-जंजिरा, जव्हार अशी संस्थानेही येथे होती. कोकणचा प्रदेश हा जास्तकरून शिलाहारांच्या ताब्यात होता. त्यांची राजधानी [[स्थानक]] म्हणजेच [[ठाणे]] येथे होती. '''<big>[[देवगिरीचे यादव]] :</big>''' देवगिरी यादव राजघराणे (इ.स. ८५० - इ.स. १३१७) यांना '''सेवुण/सेऊण राजवंश''' असेही म्हणले जात होते. हे महाराष्ट्रातील प्राचीन पूर्वमध्ययुगीन काळातील राजघराणे होते.देवगिरी यादवांचे साम्राज्य नर्मदा नदीपासून तुंगभद्रा नदीपर्यंत पसरले होते. यादव घराण्यातील राजांच्या सापडलेल्या शिलालेखात त्यांची बिरूदे, हे राजघराणे महाभारत कालीन श्रीकृष्णांचे वंशज असण्यासंबंधाने असल्याची आढळतात. यादवांचे राज्य महाराष्ट्र, उत्तरकर्नाटक आणि मध्यप्रदेशच्या काही भागात पसरलेले होते. सुरुवातीच्या काळात ते चालुक्यांचे मित्र असावेत, असे दिसते. चालुक्यांच्या दुर्लक्षित प्रशासनामुळे पुढे ते सुबाहूच्या कारकिर्दीत स्वतंत्र सम्राट झाले. सुबाहू यांनी साम्राज्य व्यवस्थापनासाठी वारंगळ व हाळेबीड येथे उपराजधान्या स्थापून आपल्या दोन्ही मुलांना तिकडे पाठवले. त्यांचाच वंशज असणाऱ्या भिल्लम याने [[देवगिरी]] येथे राजधानी स्थापन केली. सिंघनदेव यादवांनी अनेक मंदिरे बांधली. हेमाडपंथी पद्धतीची बांधकाम हे यादव काळातील मानले जाते. यादवकाळात या शैलीला वेगळे निशाण होते. पुढे मूळचा यादवकुलीन सम्राट रामदेवराव यादव यांच्या दरबारी असणारा हेमाड पंडिताने स्वतःचे नाव त्या शैलीला दिले. सिंघणदेव (द्वितीय) आणि राजा महादेव यादव यांच्या काळात या राज्याची भरभराट झाली. सिंघणदेव यादव सम्राटांची तुलना महान सम्राटांशी होऊ शकते, सिंघणदेवच्या काळात महाराष्ट्रातील प्रजा सुखी होती. १ले मराठी साम्राज्य हे यादवराजांनी जन्माला आणले यात सिंघणदेव राजाचा अमूल्य वाटा आहे, त्याच्याच नावाने आजचे सातारा जिल्ह्यातील शिंगणापूर हे गाव हे अजरामर झाले.शिखर शिंगणापूर चे महादेव मंदिर सिंघणदेवांनी बांधले, सिंघणवरून शिंगणापूर झाले. यादव राजवंशाचा शेवटचा सम्राट शंकरदेेव होय, तर त्यांचे वडिल रामचंद्राच्या यांच्या काळातच मराठी भाषेला राजाश्रय मिळाला. त्यांचा पराभव अल्लाउद्दिन खिलजी व मलिक काफूरने त्यांना फितूरीने केला. रामचंद्रदेव रायांचे जावई व सेनापती [[हरपालदेव]] यांची क्रूर हत्या करून त्यांना देवगिरीच्या प्रवेशद्वाराला टांगून ठेवले होते. इ.स.च्या १३व्या शतकाच्या प्रारंभी '''देवगिरीच्या यादवां'''नी कोकणचा ताबा मिळवला होता. देवगिरीचा पाडाव झाला, त्यावेळीही ठाणे यादवांच्या आधिपत्याखाली होते. देवगिरीच्या पराभवानंतर रामदेवराय यांचा दुसरा मुलगा बिंबराज (भीमदेव) यादव कोकणात आला. यादव-गवळी यांना '''<nowiki/>'[[:en:Seuna_(Yadava)_dynasty|देवगिरीचे यादव]]'''[[:en:Seuna_(Yadava)_dynasty|<nowiki/>']] असेही ओळखले जाते [[चित्र:Map of the Yadavas.png|इवलेसे|सेऊना (यादव) साम्राज्य (1187 ते 1317)]] [[चित्र:Aurangabad - Daulatabad Fort (95).JPG|इवलेसे|देवगिरी किल्ला ]] महाराष्ट्रात राहणारे हे यादव शुद्ध क्षत्रिय त्यांच्या पिढीजात धंद्यावरून त्यांना ”गवळी” हे नामाभिधान पडून त्यांची वेगळीच जात निर्माण झाली. महाराष्ट्रात यादव- गवळी ही जी अलग अशी जात दिसून येते त्याचे मुख्य कारण हेच कि, त्यांनी क्षात्रवृत्ती किंचित बाजूला ठेवली व साधारण शेतकऱ्यांप्रमाणे राहू लागले, शेती व गोपालन हा मुख्य धंदा आणि यादवी युद्धामुळे कायमची भरलेली धडकी यामुळे त्यांनी दुर्गम अशा अपरांत म्हणजेच कोकण प्रांतात वसाहती करण्यास सुरुवात केली. परंतु मूळपिंड हा क्षात्रवृत्तीचा असल्यामुळे ते ज्या ठिकाणी वसाहत करून राहिले त्या त्या ठिकाणी आपले वर्चस्व स्थापिले. यादवकुळी गवळी समाज गुलामी वृत्तीने केव्हाच राहिला नाही किंवा दास्यवृत्ती स्वीकारून इतरांची सेवा केली नाही. इतकेच नव्हे तर कोकणपट्ट्यात बरेच ठिकाणी या लोकांनी स्वतःची गावे वसवून त्या त्या गावचे ते वतनदार, पाटील, खोत बनले. त्यांची प्रामुख्याने उदाहरणे म्हणजे दापोली तालुक्यातील वाकवलीचे धुमाळ खोत, खेड त्यालुक्यातील आंबवलीचे यादव खोत, दापोली तालुक्यातील पिचडोलीचे चोगले खोत, मंडणगड पेठ्यातील पाटगावचे दिवेकर खोत, महाड तालुक्यातील डोंगरोळीचे महाडिक खोत, सुधागड तालुक्यातील खवलीचे चिले खोत वैगरेची उदाहरणे देता येतील. हजारो पिढ्या गेल्यानंतर मुळात भरलेली धडकी पुढे पुढे प्रत्येक पिढीत कमी कमी होत जाऊन शेवटी नाहीशी झाली आणि मुळची संस्कृती उच्च असल्यामुळे व जातिवंत क्षत्रियाचे रक्त नसानसात खेळत असल्यामुळे काही लोकांनी पुढे पुढे लष्करात, मराठेशाही सरकारात, इंग्रज लष्करात नोकऱ्या करून आपले नाव कमाविले. कित्येकांनी पोलिसात नोकऱ्या केल्या. कित्येक गुजरातमध्ये वडोदर्यातील गायकवाडीत नोकरीस गेले. काही कोल्हापुरात गेले. कित्येक पुणे आणि सातारा प्रांतात स्थायिक झाले. सामान्य गवळी कुटुंबातील रावसाहेब रावबहादूर डॉक्टर '''विश्राम रामजी घोले''' पुण्यात सर्जन झाले. त्यांची ऐन तारुण्याची वर्षे १८५७ च्या युद्धात सैनिकांची शुश्रुषा करण्यात गेली. युद्धोत्तर काळात त्यांचे जीवन एक निष्णात शल्यविशारद, सेवाभावी गृहस्थ, उदारमतवादी समाजसुधारक म्हणून गेले. मूळचे दापोली तालुक्यातील विश्राम रामजींचे घोले घराणे हे एका काळी अंजनवेल (गोपाळगड) गडाचे किल्लेदार होते. खेड तालुक्यातील भरणे गावचे महाडिक सुभेदार होते. दापोली तालुक्यातील काते प्रसिद्ध डॉक्टर झाले, त्यांचेच वंशज आज कोल्हापुरात डॉक्टर आहेत. महाडचे बाळू गवळी चिले हे ब्रिटीश सैन्यात हवालदार होते, त्यांनी अफगाणिस्थानच्या लढाईत फार मोठा पराक्रम केला म्हणून त्यांना दोन चांद व रेशमी शाल इनाम मिळाली. माणगावचे कै. विठ्ठलराव कृष्णाजी खेडेकर हे एक उत्तम समाजसुधारक, शिक्षक व लेखक होऊन गेले. गवळी जमातीतील ते पहिले शिक्षक होत. ''विठोबा मास्तर'' ते म्हणून ते प्रसिद्ध होते. विठ्ठलराव हे भाननगर संस्थानचे दिवाण सुद्धा बनले राहिले होते. त्यांनी [[महाराष्ट्रीय दाभोळी यादव]] समाजाचा इतिहास लिहिला होता. श्रीकृष्ण आणि गोपाल या त्यांच्या हस्तलिखित ग्रंथाचा उपयोग करून त्यांचे चिरंजीव डॉ. रघुनाथराव यांनी दि डिव्हाइन हेरिटेज ऑफ यादवाज् हा ग्रंथ लिहिला. 'श्रीकृष्ण आणि गोपाल' या ग्रंथाच्या आधारे त्यांनी इंग्रजी प्रत टंकलिखित स्वरूपात तयार केली. त्याचे हिंदीमध्ये यादव-हरिवंश या नावाने ग्रंथ अनुवादित करण्यात आला. कै. रघुनाथराव खेडेकर हे शल्यविशारद होते. शिवाय ते वेदांत निपुण असल्यामुळे त्यांना शंकराचार्यांनी वेदांतभूषण अशी पदवी दिली होती. कर्जत तालुक्यातील कै. नानासाहेब घाटवळ हे त्यांच्या उपजत गुण, धाडसी वृत्ती व तीक्ष्ण बुद्धी यामुळे सध्या शिपायापासून डेप्युटी सुपरीटेंडन्ट ऑफ पोलीस (DSP) या मोठ्या हुद्यापर्यंत वाढत गेले. पोलीस खात्यात त्यांच्यासारखा अधिकारी फारच विरळा. ** त्यांचे धाकटे बंधू गजानन घाटवळ यांनी ”यादव शिक्षण प्रसारक मंडळी” या नावाची संस्था काढली. असो, अशा किती तरी प्रसिद्ध व्यक्तीची माहिती सांगण्यासारखी आहे. संस्कृती आणि आनुवंशिक संस्कार याच्या उपजत सहाय्यामुळे यादवांच्या वंशजांनी आज निरनिराळ्या क्षेत्रात, विद्येत, व्यापारात, धर्मकार्यात प्रवेश केला आणि त्यात यश मिळवले. ==समाजाची दैवते== [[चित्र:Pali- Shri Ballaleshwar.jpg|250px|right|thumb|बल्लाळेश्वर (पाली)]] गवळी बांधवांच्या गावात मधोमध देऊळ असते. गावदेवी, हनुमान, राधाकृष्ण, विठ्ठलरुक्मिणी, राम, गणपती, शंकर, दत्त यांची ही देवळे असतात. गावदेवी, खंडोबा, भैरी, भवानी, जोगेश्वरी, सालबाई, मोठ्याबाया, जागेवाला, म्हसोबा, वेताळ, चेडा ही समाजाची मुख्य दैवते. अलीकडे एकवीरा हेही दैवत मानले जात आहे. बहुतेकांच्या घरी गणपती येतो. गौरीगणपती, होळी, लग्नसमारंभ यांत गवळी बांधव नाचतात. * ग्रामदैवत: कोकण प्रांतातील गवळी समाज ठिकठिकाणच्या ग्रामदैवतांना मानत आलेला आहे. त्यापैकी मुंबईची [[मुंबादेवी]], पालीचा बल्लाळेश्वर, महाडचे विरेश्वर कोटेश्वरी, नागोठणेची जोगेश्वरी, * रोह्याचे व म्हसळ्याचे धावीर महाराज, * तळ्याची व दाभोळची चंडिका, कडापेचे बापुजी काळकाई, भरणेची काळकाई, * श्रीवर्धनची सोमजाई, बोरलीची चिंचबाई, आंबवलीची विन्हेरेची झोलाई, धामणी गावची झोलाई, गोरेगावचे भैरीनाथ, साखरोळीचे खेमदेव या ठिकाणच्या दैवतांना गवळी समाज विशेष मानत आलेला आहे. लग्नसोहोळ्या प्रसंगी या देवतांच्या आवर्जून भेटी घेतल्या जातात. [[चित्र:Mumbadevi (f).jpg|इवलेसे|180x180अंश|मुंबादेवीचे देऊळ]] * समाजात कुलदैवताला घरचा देव म्हटले जाते. भावकीतील, घराण्यातील एका कुटुंबात घराण्याच्या कुलस्वामीचा देव्हारा पुजला जातो. लग्नाच्या वेळी हा देव आणून त्याची लग्नघरात स्थापना केली जाते. लग्नानंतर कोंबड्या, बकऱ्याचा मान देऊन देव उठवला जातो. वर्षातून एकदा प्रत्येक कुटुंबाने कुलस्वामी कुलस्वामिनीच्या भेटीला जायची रीत आहे. कुलदेवाचा देव्हारा असणाऱ्या घरातील गौरी मानाची असते. गणेशोत्सवात कुलस्वामीचा देव्हारा असलेल्या घरातील गौरीगणपतीच्या दर्शनासाठी जातात. कुलदेवतांचे वर्षातून गौरीपूजन, घटस्थापना, नवरात्र-अष्टमी, महानवमी, चैतावली असे समारंभ केले जातात. समाजातील पाटील व इतर काही घराण्यांचा अपवाद सोडला तर, बाकीच्या सर्व घराण्यांतील कुलदेवतांचा गोंधळ हा दर तीन वर्षांनी होतो. हल्ली घाटावरील लोकांप्रमाणे गवळ्यांमध्ये सुद्धा वर्षातून एकदा जेजुरीला किंवा तीर्थक्षेत्राला जायचा प्रघात पडला आहे. == समाजाच्या चालीरिती == समाजात जन्मविधी, नामकरण, साखरपुडा, लग्नसमारंभाच्या आधीचे तांदुळ, देवक, उटणे, हळद वैगरे मंगलविधी हे समाजातील जेष्ठ व्यक्ती व स्रीयां मार्फत केले जातात. परंतु लग्नाच्या व उत्तरकार्याच्या वेळी ब्राह्मणच असावा लागतो. कुणबी, आगरी समाजाप्रमाणे गवळ्यांमध्ये सुद्धा पूर्वीपासूनच विधवा विवाहाला मान्यता आहे. कुणबी, आडमराठे किंवा मराठेकुणबी, आगरी ह्या जाती गवळी सदृश असल्या तरी भिन्न आहेत. पूर्वीचा मुंबई इलाख्यांत (Bombay Presidency) सध्याचा कोकण आणि मध्य महाराष्ट्रात गवळी जातींत कोकणातले व घाटावरचे या पोटभेदांखेरीज पोटजाती नाहीत. विवाहादि संस्कार ब्राम्हणच करतात. जातीचे बहुतेक सर्व प्रश्न जातीतच गोतगंगे (गोतसभा) मार्फत सोडवले जात;, मात्र क्वचित् महत्त्वाच्या धार्मिक प्रश्नांवर ब्राह्मणांचे मत घेण्यात येतेयेत असे. गेल्या तीनचारशे वर्षात जातीचे स्थलांतर मुळीच झालेले नाही. इंग्रजी राज्यापूर्वी जातीचा आचार चालीरीतीस अनुसरून होता, असे ज्ञातीच्या मंडळीचे म्हणणे आहे. त्यानंतर काही बाबतीत सुधारणेच्या दृष्टीने फरक पडत चालला आहे. लग्नाच्या आदल्या दिवशीचा हळदीचा कार्यक्रम. या दिवशी वर व वधूला घरात हळद दळून (वाटून) लावतात. याच दिवशी ग्रामदेवता, कुलस्वामी आणि घरच्या देवांना (कुटुंबात पुजत असलेल्या देवांना) मान देण्यात येतो. गवळी समाजात प्रत्येक कुटुंबांचा एक देव्हारा असतो. आणि त्याची पूजा करणारा (भगत) हे मान देतो. समाजात लग्न समारंभासाठी सूप, टोपली, रोवळी, उखळ, मुसळ, जाता, पाटा, वरवंटा, माल्टा (दगडी दिवा), नामनदिवा (लमाणदिवा), पितळीपराती, मडके, कोयती, कुराड, कनाकोंडा, बिनभरडलेला भात या ग्राम्यसंस्कृती व शेतकरी संस्कृतीशी घट्ट नाते असणाऱ्या वस्तूंचे महत्व खूप आहे. या वस्तूंचा उपलब्धते शिवाय विधी पूर्ण होणे अशक्य आहे. देवता पूजण्या शिवाय तांदूळ धुवणे, तांदूळ दळणे, पोल्या तळणे, हळद वाटणे, घाणा भरणे, घाणा कुटणे इत्यादी अनेक विधी करवली आणि नवरानवरीचा हातून करून घेतल्या जातात. यात वरमाया करवल्यांचा मोठामान असतो. हळदी समारंभाचा दिवशी रुईच्या फुलांचा मुंडावळ्या वधू वरांस बांधल्या जातात. पूर्वीचा काळी लग्नासाठी तांदूळ, लाह्या, खोबरे, चणे इत्यादी जिनसा भिजत घालून घरचा घरी मुंडावळ्या ओवल्या जात असत. हल्ली मण्यांचा मुंडावळ्या बांधल्या जातात. लग्नसमारंभात हळदुल्या कट्यारीला अनन्यसाधारण महत्व असून लग्नसोहोळा पूर्णपणे पारपडून वरात घरी भरून होईपर्यंत वधूवर नेहमी कट्यार आपल्या जवळ बाळगून असतात. त्याचप्रमाणे वर लग्नघरातून निघाल्यावर्ती नवरदेवावर्ती धरण्यात येणारा '''सतिर''' (छत्री) लग्न लागल्यावरतीच मिटण्यात येतो. समाजाची क्षात्रधर्मी पार्श्वभूमी यातून दिसून येते. कोकण प्रांतातील गवळी, कुणबी, आगरी लोकांमध्ये सण चालीरीती लग्नसमारंभ यात साम्यता आढळते. तरीही या समाजांमध्ये परस्परात लग्न समारंभ होत नाहीत. या समाजात स्त्रियांसुद्धा पुरुषांसोबत शेतीला आणि व्यवसायाला हातभार लावतात. आज महाराष्ट्रात भेडसावत असलेल्या हुंडापद्धतीच्या विपरीत या समाजात हुंडापद्धत पूर्वीपासून अस्तित्वात नाही. समाजात लग्नसमारंभात स्त्रियांना अग्रामन असतो. गवळी समाजात मातृसत्ताक पद्धतीची झलक आपल्याला दिसून येईल. तसेच सध्या चालत आलेल्या पद्धतीनुसार मामाच्या (आईचा भाऊ) मुलीशी लग्न करण्याची पद्धत आहे. पूर्वी गवळी समाजात केवळ आपल्याच विभागातील गावांमध्ये सोयरीक करण्याची  पद्धत होती. काळाने हे सर्व विभाग एक मेकात मिसळून गेले. == पारंपरिक पोशाख == कमरेला रुमाल नेसलेला, खांद्यावर घोंगडी, विशेष प्रसंगी धोतीर (धोतर) नेसल्यास ढोपरापर्यंतच, डोक्याला गवारीटोपी, पागोटे, पगडी किंवा मुंडासे, कानात वाळ्या-भिकबाळी, गळ्यात गोफ, पायात जाड करकरीत वहाणा, कमरेवर आकडी आणि कोयती सदोनीत अडकवलेली असा पुरुषांचा भारी रुबाब. [[File:Agrees, or Salt Cultivators of Salsette (9842277595).jpg|thumb|Agrees, or Salt Cultivators of Salsette]] स्त्रियांमध्ये नाकात मोठीनथ, कानात कुड्या कानपट्ट्या बुगडया, हातात पाटल्या/ गोठ, गळ्यात गळसरी-गाठवण-पुतळीहार, पायात जोडव्या तोडे, कपाळावर गोल मोठे ठसठशीत कुंकू किंवा कुंकवाची जाडसर आडवी चिरी, डोईवर वेणी किंवा सुवासिक रानफुले खोचलेली यासारख्या सौंदर्यालंकारासोबतच ढोपरापर्यंतच लुगडे नेसण्याची पद्धत प्रचलित, त्याला '''मांडकास नेसणे''' असेही म्हणतात. [[चित्र:Sone_of_the_soil_community_historical_photograph.jpg|इवलेसे|Kunbi-Gavli-Aagri community Historical Photograph]] तांदळाची भाकरी, भात, मळ्यातल्या भाज्या, सुकीमासळी हे नियमित अन्न. भाताची खीर, चामट्या, पानगे, उकडीचा शेंगा-दिवे, नेवऱ्या, मुगवऱ्या, फेण्या पापड्या, तांदळाची बोरं, गोडाचेवडे (पोल्या) हे गवळी चे सणासुदीचे पारंपरिक खाद्य. एकेकाळी भाता सोबत नाचणी, वरी, हारीक ही धान्ये आणि कडधान्ये, भाजीपाला पिकवणारा भूमीपूत्र समाज. ==गवळी समाजाबद्दल== सद्यस्थितीला गवळी समाजात नोकरी, उद्योग, विविध व्यवसायांमधून आर्थिक सुबत्ता दिसून येते. हा समाज आता सामाजिक, आर्थिक, भौगोलिक स्तरांनुसार विभागला गेला आहे. घरातील वडिलधाऱ्या व्यक्ती जुनी बोलीभाषा बोलतात. कोकणातील गवळी समाजाची बोली ही आगरी बोलीशी मिळतीजुळती आहे. काळानुरूप समाजाचा पेहरावही बदलला आहे. पूर्वी कंबरेला रुमाल, अंगात बंडी, डोक्‍यावर पटका (फेटा) किंवा टोपी असायची. तर लग्न समारंभाला हाफपॅन्ट, कोट, धोतिर (धोतर), टोपी आणि महिला नऊवारी साडी नेसायच्या. तर "आठवार मुली" (लग्न न झालेल्या) "परकर पोलका" घालीत. लग्न समारंभातील हळदीच्या गाण्यांनी आणि अन्य पारंपरिक गाण्यांनी समारंभ अविस्मरणीय व्हायचा. आता त्याचे स्वरूप बदलल्याचे जाणवते. ही गाणी आता ऐकायला मिळत नाहीत. * समाजातील बहुतेक मंडळी उच्चशिक्षित, वारकरी आणि आध्यात्मिक बैठकीला जाणारी असल्याने पारंपरिक बोली भाषा विस्मरणात गेली आहे. पूर्वी कुटुंबात आईला "आये" किंवा "बय", आजीला सुद्धा "बय" किंवा "म्हातारी आये" आणि बहिणीला "बाय'' असे संबोधण्यात येत होते. तसेच वडिलधाऱ्या मंडळींना "बाबास", "काकास", "दादास" म्हणण्याची पद्धत होती. तर लहान मुलांना "बाला, बावा''' म्हणून हाक मारले जायचे. 'च्या भना', 'वाटोला झाला' ही शिवी-वजा विशेषणे सर्रास वापरली जात. मात्र आता त्याच्यावर काहीसे निर्बंध आल्याचे जाणवते. किंवा ही वाक्‍ये विस्मरणात गेली. गवळी माणसाचा कणखर आणि काहीसा राकटपणा त्यांच्या बोलीभाषेतून जाणवतो. तर गवळी मंडळींची देहबोलीही त्यांच्या बोलीभाषेशी साधर्म्य साधणारी आहे. या समाजाचे वैशिष्ट्य आणि बोलीभाषा काळानुरूप बदलत आहेत. गोपालनाच्या व्यवसायावरून '''‘गवळी’''' हे नाव पडलेले असले तरी, मुख्य व्यवसाय हा भातशेतीच आहे. ही जात ठाणे, रायगड, रत्‍नागिरी जिल्ह्यात मोठ्या प्रमाणावर आहे. भातशेतीच्या व गोपालनाच्या धंद्यावरून ही एक स्वतंत्र जात झालेली आहे. यांमध्ये #आगरातले गवळी (कोकणातले), #घाटावरचे गवळी असे पोटभेद असून त्या पोटभेदांतील लोकांच्या चालीरीती, बोलीभाषा वेगवेगळ्या आहेत. गवळ्यांच्या पुष्कळ चालीरीती आगरी व कुणब्यांप्रमाणे आहेत. आडनांव एक असलेल्या लोकांमध्ये विवाहसंबंध होत नाहीत. पुनर्विवाह व काडीमोड (घटस्फोट) या दोन्ही चाली गवळ्यांमध्ये पूर्वीपासूनच रूढ आहेत. पूर्वीचा काळी स्त्रिया पांढरे शुभ्र उपरणे किंवा धोतर अंगाभोवती शालीप्रमाणे पांघरून घेत असत. जवळपास दोन तृतीयांश गवळी शाकाहारी तर ईतर मांसाहारी असून मुख्य अन्न तांदळाची भाकरी, भात, सुकी मासळी हे आहे. ==गवळी लोकांची गावे व नावे== '''गावे:''' [[श्रीवर्धन]], [[दापोली]], [[खेड]], [[मुरूड]], [[अलिबाग]], खवली, आपटा, [[वडवली]], सावरोली, बेलोशी, [[खोपोली]], माणगाव, डोंगरोली, [[तळा]], [[म्हसळा]], महाड, नागोठणे, [[इंदापूर]], तारने, [[बामणघर]], साखरी, [[पाली]], वाघिवली, [[रोहा]], [[घोसाळे]], कोलाड, [[मंडणगड]], चरई ईत्यादी. ¶'''आडनावे:''' '''कोकण:''' आवासकर, आईनकर, कोटकर, कोदेरे , काटेकर, काते, कासार, किलजे, कांबळे, कोंडेरे, काटले, कापदुले, कलांबकर, केलस्कर, टोपरे, केसरकर, खताते, खरपुडे, खेडेकर, खवलेकर, गवळी, गायकर, गोरीवले, गोपाळे, घाटवळ, घोसाळकर, ठसाळ, साळ, घोले, चाचे, चिले, चोगले, चौकेकर, टावरे, ठाणके, डायरे, डाकरे, दिघे, डिगे, ढगे, तरेकर, तटकरे, तळकर, तिसकर, तांबडे, दर्गे, दुर्गवळी, दळवी, दिवेकर, दुखले, दुर्गावळे, दिघीकर, दाभोळकर, धुमाळ, नटे, नारिंगकर, पाटील, साबळे, पंदेरे, पवार, पगार, पगडे, पाटगे, पाटे, बांडागळे, बाठे, बिरवटकर, बिरवाडकर, बोबडे, बोरे, भुरण, भालेकर, भेसरे, भोजने, मांदाडकर, महागावकर, महाडीक, माटे, मिरगळ, मोडशिंग, सारंगे, साईकर, यादव, राईन, रायगवळी, रिकामे, लटके, लाड, लेपकर, वरणकर, वरेकर, वाजे, शिवकर, शिंदे, भाटकर, किन्होळकर, करंजकर, शिळीमकर, हिवरकर. '''पश्चिम महाराष्ट्र:''' देखनाळे, बहिरट, बिडकर, कलागते, किन्होळकर, गार्वे, वैराळकर, इंगोले, डाकवे, देवर्षी, हुच्चे, परळकर, अलंकर, अवधूत, कविस्कर, नागापुरे, पायकर, परळकर, औरंगे, घुले, साठे, हिरणवाळे, खडके, येवले, हेकडे, भाकरे, शेळके, शनवारे, चावंडे, काळे, गायन, सुडस्कर, बावस्कर, निखाडे, तोटे, भक्ते, आलोकर, घाटोळ, पाटणकर, घुमारे, आसोले, कटाले, चौधरी, लंगोटे, यमगवळी, खोपेकर, पुलाते, भालेराव, ढोकणे, अवसरे, फुके, काष्टे, भाकरे, डाखोरे, साखरे, पारध, देव्हारे, मंदाडे, झित्रे, लोहंबरे, कवरके, देसाई, देशमुख, दादगाये, नाथ ई. '''मराठवाडा आणि विदर्भ:''' गोलावार, बोंदरवाड, येईलवाड, घुमे, बुरकुले, जक्कलवार, जंगवाड, किरतवाड, गाडे, माडगे, जिल्हेवाड, पाटील, एडले, मुंगरे, कांकांडे, नुनुंचे, खरबकर, गोटमवाड, डोनकेवाड, दामनबैनवाड, लिंगनवाड, जानापुरे, मोटपरे, जाणापुरे, कोंके, तोडचिरे, बोंबदरे, कासार, देशमुख, देवणे, आऊलवार, जंगवाड, मुगरे, कटकेमोड, करेवाड, जिंकोड, बुरफुले ई. === जुन्या पिढीतील नावे === '''पुरुषांचीः-''' कान्हा, काळू, केरु, गोमा, गोईन, गोंदया, गौरु, गणू, गंग्या, जानू, जोमा, धर्मा, दोरक्या, दामु, धाकटू, धोंडू, पदू, पंड्या, पोशा, बारक्या, बाळा, बेंडू, बंडया, बेमट्या, सुडक्या, सोनू, चांगो, भिकू, महादू, लखु, राघो, रामा, येशा, वाळकू इ. '''बायकांची:-''' कुंदा, गुणी, गंगा, चंद्रा, जनी, ठकू, तानी, दोरकी, देऊ, धाकटी, धोंडी, नामी, पंडी, पिठी, पारबती, बाया, बारकी, भागी, भिमा, भिकी, महाली, मंदा, राजी, रोंगी, विठा, शांती, सखू, सोनी, हिरा, येस्वदा, येशी इ. लग्नानंतर मुलींचा नावापुढे '''बाई''' लावले जात असे. == प्रसिद्ध व्यक्तीमत्वे == * [[आदिती तटकरे]], महिलाविकास मंत्री * [[सचिन खेडेकर]], सिने कलाकार * [[तेजस्विनी घोसाळकर]], नगरसेविका * [[ओंकार भोजने]], नाट्य कलावंत * [[रमेश लटके]] ** [[ऋतुजा रमेश लटके]] * [[दीपक वसंत केसरकर]], माजी मंत्री oanst31txmg87vsf3dyc5zmglp0eeqf 4 196790 2691344 2691019 2026-06-26T21:30:14Z Nimmzo 184502 /* उदाहरणादाखलचे विभाग */ Template [[साचा:Roman]] in User page vs. Module [[विभाग:Roman]] in Debug console 2691344 wikitext text/x-wiki '''लुआ''' ही प्रोग्रामिंगची भाषा आहे. ही सध्या स्क्रिबुंटो(इं:Scribunto) या मीडियाविकि विस्तारकामार्फत विकिपीडियावर उपलब्ध आहे. लुआचे संकेत आता विकिच्या साच्यात टाकता येतात. त्यासाठी <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:}}</syntaxhighlight> ही स्क्रिबुंटोची कार्यान्वयन प्रणाली वापरावी लागते. जुलै २०१५ ला असणाऱ्या स्थितीनुसार, हे विस्तारक Lua 5.1 ला साहाय्यीकृत आहे. == लुआ मधील "नमस्कार, जगा!" == लुआचा स्रोत-सूचक हा <code>विभाग:</code> (मोड्यूल - इं:module) या पानांवर असतो. (उदा., <code>विभाग:</code>Bananas).<br /> हे वेगवेगळे विभाग मग साचा पानांवर कॉल केल्या जातात: <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:}}</syntaxhighlight> असा संकेत देऊन. काहीही इन्स्टॉल किंवा सेव्ह करण्याची गरज नाही. # तुमचे युजर पान संपादित करा. # खालील कॉल तुमच्या युजर पानावर नवीन ओळीच्या सुरुवातीला पेस्ट करा: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> {{#invoke:Bananas|hello}} </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="3"> <li><code>झलक पहा</code> वर क्लिक करा. [[विभाग:Bananas]] मधील फंक्शन <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> चा कॉल “नमस्कार, जगा!” ने बदलला जातो:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line> Hello, world! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li> <code>रद्द करा</code> वर क्लिक करा. विचारले गेल्यावर <code>Leave</code> वर क्लिक करा.</li> <li>तुमचे युजर पान '''ब'''दललेले नाही.</li> </ol> == डिबग संचालक: लुआ शिकायला सुरुवात करा == लुआ Scribunto <code>डिबग संचालक</code> हे विकिपीडियामध्ये लुआ शिकण्यासाठीचे सुरक्षित, संवादात्मक साधन आहे. # [[विभाग:Yesno]] या पानावर <code>View source</code> वर क्लिक करा. # पानाच्या तळाशी जा आणि <code>डिबग संचालक</code> हा विभाग शोधा. # <span style="color:#86888c;">करड्या</span> इनपुट बॉक्समध्ये (<code>स्वच्छ करा</code> बटणाच्या वर) <syntaxhighlight lang="lua" inline>-- टिप्पणी</syntaxhighlight> आणि कॉल (<syntaxhighlight lang="lua" inline>print()</syntaxhighlight>) पेस्ट करा. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> --[[लुआमधील तुमचा पहिला “नमस्कार, जगा!” प्रोग्राम]]-- print("स्वागत आहे, " .. _VERSION .. "!") -- `..` वापरून लुआ आवृत्ती _VERSION एकत्र करा </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li>दोन लुआ कमांड''स'' चालवण्यासाठी एकदा {{key press|Enter}} दाबा.</li> <li>लुआ <syntaxhighlight lang="lua" inline>print</syntaxhighlight> कमांड ओळीखाली निकाल दिसेल:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="text" line start=3> स्वागत आहे, Lua 5.1! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="6"> <li>आधीच्या लुआ कमांड्समधून फिरण्यासाठी {{key press|Up}} <code>वरचा बाण</code> दाबा.</li> <li>पर्यायीपणे, ''फक्त'' <code>डिबग संचालक</code> साफ करण्यासाठी <code>रद्द करा</code> वर क्लिक करा; वरचा लुआ एडिटर '''ब'''दललेला राहील.</li> </ol> ; HTML जनरेटर डिबग संचालकात डिबग संचालकातील <code>विभाग:</code>Bananas मध्ये <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> ही फंक्शन कॉल करा: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modHello = require('विभाग:Bananas') -- डिबग संचालकात मॉड्यूल लोड करा local frame = mw.getCurrentFrame() print(modHello.hello(frame)) -- "नमस्कार, जगा!" दाखवा </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="text" line start=4> Hello World! </syntaxhighlight></blockquote> ; ओळख फंक्शन <code>callParserFunction</code> [[mw:Help:Extension:ParserFunctions##if|#if]] <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local yesno = require('विभाग:Yesno') -- #if yesno मग त्याचे इनपुट पॅरामीटर परत करते print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno("Yes"), "Yes", 'ना')) print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno('no'), "हो", 'no')) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="text" line start=4> Yes no </syntaxhighlight></blockquote> # '''ब'''दललेले न राहिलेले संरक्षित <code>विभाग:</code>Yesno बंद करा. == विभाग उद्युक्त करणे == '''[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#Ustring library|mw.ustring]]''' या फंक्शन्स वापरणे, [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#String library|string]] यांच्यापेक्षा अधिक योग्य आहे. [[विभाग:Yesno]] च्या <code>डिबग संचालक</code> मध्ये: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local content_lang = mw.getContentLanguage().code -- 'mr' standing for Marathi local lang = mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#language", content_lang) -- मराठी local lenUnicode, lenByte, lenSharp = mw.ustring.len(lang), string.len(lang), #lang print(("content_lang: '%s'. Lang: \"%s\" Mw.ustring.len = %d String.len = %d Sharp = %d"):format(content_lang, lang, lenUnicode, lenByte, lenSharp)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="text" line start=5> content_lang: 'mr'. Lang: "मराठी" Mw.ustring.len = 5 String.len = 15 Sharp = 15 </syntaxhighlight></blockquote> == उदाहरणादाखलचे विभाग == तुमचे युजर पान संपादित करा. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> # {{Roman|2026}} </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote> # {{Roman|2026}} </blockquote> [[विभाग:Yesno]] च्या <code>डिबग संचालक</code> मध्ये: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> print("१. "..require("विभाग:Roman").Numeral({2026})) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="text" line start=2> १. MMXXVI </syntaxhighlight></blockquote> ==लेखनाची विनंती== ==इतिहास== ==लुआ बद्दल== ==एकक चाचणी== ==विकिपीडियाबद्दलचा विशिष्ट तोंडवळा== ==लुआने बदललेल्या साच्यांवर लावावयाची चिठ्ठी== ==हेही बघा== ==नोंदी== {{विकिपीडिया तांत्रिक सहाय्य}} 9vjm0kcjddu94bwhq0quejcrrvdmtjf 2691345 2691344 2026-06-26T22:00:09Z Nimmzo 184502 /* उदाहरणादाखलचे विभाग */ Added #invoke:Roman and frame.args 2691345 wikitext text/x-wiki '''लुआ''' ही प्रोग्रामिंगची भाषा आहे. ही सध्या स्क्रिबुंटो(इं:Scribunto) या मीडियाविकि विस्तारकामार्फत विकिपीडियावर उपलब्ध आहे. लुआचे संकेत आता विकिच्या साच्यात टाकता येतात. त्यासाठी <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:}}</syntaxhighlight> ही स्क्रिबुंटोची कार्यान्वयन प्रणाली वापरावी लागते. जुलै २०१५ ला असणाऱ्या स्थितीनुसार, हे विस्तारक Lua 5.1 ला साहाय्यीकृत आहे. == लुआ मधील "नमस्कार, जगा!" == लुआचा स्रोत-सूचक हा <code>विभाग:</code> (मोड्यूल - इं:module) या पानांवर असतो. (उदा., <code>विभाग:</code>Bananas).<br /> हे वेगवेगळे विभाग मग साचा पानांवर कॉल केल्या जातात: <syntaxhighlight lang="lua" inline>{{#invoke:}}</syntaxhighlight> असा संकेत देऊन. काहीही इन्स्टॉल किंवा सेव्ह करण्याची गरज नाही. # तुमचे युजर पान संपादित करा. # खालील कॉल तुमच्या युजर पानावर नवीन ओळीच्या सुरुवातीला पेस्ट करा: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> {{#invoke:Bananas|hello}} </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="3"> <li><code>झलक पहा</code> वर क्लिक करा. [[विभाग:Bananas]] मधील फंक्शन <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> चा कॉल “नमस्कार, जगा!” ने बदलला जातो:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line> Hello, world! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li> <code>रद्द करा</code> वर क्लिक करा. विचारले गेल्यावर <code>Leave</code> वर क्लिक करा.</li> <li>तुमचे युजर पान '''ब'''दललेले नाही.</li> </ol> == डिबग संचालक: लुआ शिकायला सुरुवात करा == लुआ Scribunto <code>डिबग संचालक</code> हे विकिपीडियामध्ये लुआ शिकण्यासाठीचे सुरक्षित, संवादात्मक साधन आहे. # [[विभाग:Yesno]] या पानावर <code>View source</code> वर क्लिक करा. # पानाच्या तळाशी जा आणि <code>डिबग संचालक</code> हा विभाग शोधा. # <span style="color:#86888c;">करड्या</span> इनपुट बॉक्समध्ये (<code>स्वच्छ करा</code> बटणाच्या वर) <syntaxhighlight lang="lua" inline>-- टिप्पणी</syntaxhighlight> आणि कॉल (<syntaxhighlight lang="lua" inline>print()</syntaxhighlight>) पेस्ट करा. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> --[[लुआमधील तुमचा पहिला “नमस्कार, जगा!” प्रोग्राम]]-- print("स्वागत आहे, " .. _VERSION .. "!") -- `..` वापरून लुआ आवृत्ती _VERSION एकत्र करा </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="4"> <li>दोन लुआ कमांड''स'' चालवण्यासाठी एकदा {{key press|Enter}} दाबा.</li> <li>लुआ <syntaxhighlight lang="lua" inline>print</syntaxhighlight> कमांड ओळीखाली निकाल दिसेल:</li> </ol> <blockquote><syntaxhighlight lang="text" line start=3> स्वागत आहे, Lua 5.1! </syntaxhighlight></blockquote> <ol start="6"> <li>आधीच्या लुआ कमांड्समधून फिरण्यासाठी {{key press|Up}} <code>वरचा बाण</code> दाबा.</li> <li>पर्यायीपणे, ''फक्त'' <code>डिबग संचालक</code> साफ करण्यासाठी <code>रद्द करा</code> वर क्लिक करा; वरचा लुआ एडिटर '''ब'''दललेला राहील.</li> </ol> ; HTML जनरेटर डिबग संचालकात डिबग संचालकातील <code>विभाग:</code>Bananas मध्ये <syntaxhighlight lang="lua" inline>hello</syntaxhighlight> ही फंक्शन कॉल करा: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local modHello = require('विभाग:Bananas') -- डिबग संचालकात मॉड्यूल लोड करा local frame = mw.getCurrentFrame() print(modHello.hello(frame)) -- "नमस्कार, जगा!" दाखवा </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="text" line start=4> Hello World! </syntaxhighlight></blockquote> ; ओळख फंक्शन <code>callParserFunction</code> [[mw:Help:Extension:ParserFunctions##if|#if]] <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local yesno = require('विभाग:Yesno') -- #if yesno मग त्याचे इनपुट पॅरामीटर परत करते print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno("Yes"), "Yes", 'ना')) print(mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#if", yesno('no'), "हो", 'no')) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="text" line start=4> Yes no </syntaxhighlight></blockquote> # '''ब'''दललेले न राहिलेले संरक्षित <code>विभाग:</code>Yesno बंद करा. == विभाग उद्युक्त करणे == '''[[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#Ustring library|mw.ustring]]''' या फंक्शन्स वापरणे, [[mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#String library|string]] यांच्यापेक्षा अधिक योग्य आहे. [[विभाग:Yesno]] च्या <code>डिबग संचालक</code> मध्ये: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=2 copy> local content_lang = mw.getContentLanguage().code -- 'mr' standing for Marathi local lang = mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#language", content_lang) -- मराठी local lenUnicode, lenByte, lenSharp = mw.ustring.len(lang), string.len(lang), #lang print(("content_lang: '%s'. Lang: \"%s\" Mw.ustring.len = %d String.len = %d Sharp = %d"):format(content_lang, lang, lenUnicode, lenByte, lenSharp)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="text" line start=5> content_lang: 'mr'. Lang: "मराठी" Mw.ustring.len = 5 String.len = 15 Sharp = 15 </syntaxhighlight></blockquote> == उदाहरणादाखलचे विभाग == तुमचे युजर पान संपादित करा. <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> # {{Roman|2026}} # {{#invoke:Roman|Numeral|2000}} </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote> # {{Roman|2026}} # {{#invoke:Roman|Numeral|2000}} </blockquote> [[विभाग:Yesno]] च्या <code>डिबग संचालक</code> मध्ये: <blockquote><syntaxhighlight lang="lua" line highlight=1 copy> local modRoman = require("विभाग:Roman") print("१. "..modRoman.Numeral({2026})) local frame = mw.getCurrentFrame(); frame.args = {"2000"} print("२. " .. modRoman.Numeral(frame)) </syntaxhighlight></blockquote> <blockquote><syntaxhighlight lang="text" line start=5> १. MMXXVI २. MM </syntaxhighlight></blockquote> ==लेखनाची विनंती== ==इतिहास== ==लुआ बद्दल== ==एकक चाचणी== ==विकिपीडियाबद्दलचा विशिष्ट तोंडवळा== ==लुआने बदललेल्या साच्यांवर लावावयाची चिठ्ठी== ==हेही बघा== ==नोंदी== {{विकिपीडिया तांत्रिक सहाय्य}} fsep85igeokpl13p7ow5bdoi2y30xfo 0 224341 2691353 2620820 2026-06-27T01:05:38Z ~2026-32459-97 183722 /* संवर्गातील जमाती */ 2691353 wikitext text/x-wiki महाराष्ट्रात '''भटक्या जमाती (Nomadic Tribe)''' (NT- भ.ज.) प्रवर्गातील जमातींची संख्या (२८+१०) ३८ असून या संवर्गास २.५% [[आरक्षण]] आहे. == सामाजिक सर्वेक्षण == भटके-विमुक्तांच्या आर्थिक व सामाजिक समावेशनासाठी: * स्वातंत्र्यापूर्वी- # जेल्स (Jails) समिती (१९१९), # स्टार्ट समिती (१९१४), # सिमींग्टन (Symington) समिती (१९२७), # सायमन कमिटी (१९२८), # मुन्शी समिती (१९३७). * [[स्वातंत्र्य|स्वातंत्र्यानंतर]] (राज्य शासन) पुरस्कृत: # डॉ.कृष्ण भिमराव आंत्रोळीकर समिती (१९५०), # LB थाडे समिती (१९५९), # BD उर्फ भाऊराव दगडूराव देशमुख (१९६४), # मुटाटकर समिती (१९९२), # भिकुदास रामजी इदाते समिती (१९९७) व [[भारत सरकार]]ने स्थापिलेल्या: # BN लोकूर समिती (१९६५), # पी.के. मिश्रा समिती (१९७१), # [[बिंदेश्वरी प्रसाद मंडल]] आयोग (१९८०), # बाळकृष्ण रेणके आयोग (२००६) व # भि.रा. ईदाते आयोग (२०१५). * 09/04/1965: रोजी श्री. बीडी देशमुख समितीच्या निष्कर्षानुसार VJNT आरक्षण 4% देण्यात आले. * 23/05/1974 रोजी GAD resolution No. BCC - 1072-J नुसार पदोन्नतीत आरक्षण VJ/NT समाजास लागू. (as they were similarly situated with SC & ST and did not have adequate representation in the State Services). * ४ ऑगस्ट, १९९२ रोजी ४% वाढवून ६ टक्के करण्यात आले, कारण धनगर समाजाला २९ क्रमांकावर समाविष्ट करण्यात आले होते. * २३ मार्च, १९९४: वंजारी समाजाला भटक्या जमातीचे फायदे लागू करण्यात आले. == संवर्गातील '''जमाती''' == २३ मार्च, १९९४ नुसार २.५% आरक्षण. {| class="wikitable sortable" |- bgcolor="#CCCCCC" ! '''क्रमांक'''!! '''जमाती'''!! '''तत्सम''' |- | '''1'''|| [[बैरागी]]'''([[गोसावी]])'''|| '''बावा''', नाथ-गोसावी |- | '''2'''|| '''बेलदार'''||ओड, मुस्लिम बेलदार, कापेवार, मुन्नर कापेवार, मुन्नरकापु, तेलंगा, तेलगी, पेंटरेड्डी, बुकेकरी, मुस्लिम राज, मुसलमान राज, मुस्लिम मेमार, मेमार, '''मुस्लिम-गवंडी''' (शा.नि.दि.30 जानेवारी, 2014प्रमाणे समा‍विष्ट), '''कुमावत''' (शा.नि. दि.०४ जून २०१९ नुसार समाविष्ट) |- | '''3'''|| '''[[भराडी]]'''|| अ) बाळ संतोषी ब) किंगरीवाले क) नाथबावा ड) नाथ जोगी, गारपगारी इ) नाथपंथी डवरी गोसावी ई) नाथ, जोगी, नाथपंथी उ) डवरी |- | '''4'''||'''भुते'''|| '''भोपे''' |- | '''5'''|| '''**(वगळले)'''|| '''-----------चलवदी, ([[कांजरभट|कांजार भाट]])''' सध्या विमुक्तांमध्ये समावेश. |- | '''6'''|| '''चित्रकथी'''[https://marathivishwakosh.org/2973/]|| '''------------''' |- | '''7'''|| '''[[गारुडी]]'''||'''सापगारुडी (मुस्लिम धर्मियांसह)''' |- | '''8'''|| घिसाडी ('''[[लोहार]]''') ||घिसाडी, घिसाडी लोहार किंवा गाडी-लोहार किंवा चितोडी लोहार, रजपूत लोहार, पांचाळ लोहार, खाती, खातवाढई, जिनगर, चितोडीया-लोहार, '''चितारी/जिनगर''' (शा.नि. दि. 30 जानेवारी, 2014 प्रमाणे समा‍विष्ट) |- | '''९'''|| '''[[गोल्ला (जाती)|गोल्ला]]'''||गोल्लेवार, गोलेर, [[गोलकर]] |- | '''१०'''|| '''[[गोंधळी]]'''||'''--------'''कदम गोंधळी, रेणुराई गोंधळी, [[खिवारी]] गोंधळी. |- | '''११'''|| '''गोपाळ'''||अ) (गोपाळ) भोरपी ब) '''खेळकरी (गोपाळ)''' (शा.नि.दि. 4 सप्टेंबर, 2014 प्रमाणे सुधारित जात) |- | '''१२'''||'''हेळवे'''||'''12) हिलव''' |- | '''१३'''||'''[[कुडमुडे जोशी|जोशी]]'''||अ) बुडबुडकी, ब) डमरुवाले, क) कुडमुडे-(जोशी), ड) मेंढगी, इ) सरोदे, सरोदी, फ) सहदेव-जोशी, म) सरवदे, ह) सरोदा |- | '''१४'''|| '''काशी कापडी'''[http://kashikapadi.50webs.com/]||'''-----------''' |- | '''१५'''|| '''[[कोल्हाटी]]'''||'''डोंबारी''' |- | '''१६'''|| '''मैराळ'''||'''अ) दांगट, ब) वीर''' |- | '''१७'''|| '''मसनजोगी'''||1) सुदगडसिद्ध, 2) मपनजोशी, 3) शारदाकार/ शार्दाकार/शारदाकाळ/बालासंतु |- | '''१८'''|| '''नंदीवाले'''[https://marathivishwakosh.org/17865/]||'''तिरमल''' |- | '''१९'''|| '''[[पांगुळ]]'''||'''------------''' |- | '''२०'''|| '''रावळ'''||'''राऊळ किंवा रावळयोगी''' |- | '''२१'''|| '''सिक्कलगर'''|| कटारी, सेक्क्लगर (मुस्लिमधर्मिय), शिख-शिकलीगार, शिख-शिकलीकर, कातारी शिकलगार, मुस्लिम शिकलगार, शिकलीगार, शिकलीगर, शिकलगार, शिकीलगर, श्किलकर, शिकलीकर, शिकलकरी, सिकलकर, सिकलीकर, सिकीलगर, सिकीलकर, सिकलीघर, सिक्कलकर, सिकलीगर, सिकलगर, सिक्कलीगर, सायकलगर, सैकलकर, सैकलगर, '''कातारी-शिकलकर (शिकलीकरी) हिंदू धर्मीयांसह''' (शा.नि. दि. 30 जानेवारी, 2014 प्रमाणे समा‍विष्ट) |- | '''२२'''|| '''**'''वगळले||'''---------- ([[आदिवासी ठाकर समाज|ठाकर]]–रत्‍नागिरी जिल्हा)''' |- | '''२३'''|| '''[[वैदू]]'''||'''-----------''' |- | '''२४'''||'''[[वासुदेव (लोककलाकार)|वासुदेव]]'''||'''---------''' |- | '''२५'''|| '''[[भोई]]'''||1) झिंगा भोई 2) परदेशी भोई 3) राजभोई 4) भोई 5) कहार 6) गोडिया कहार 7) धुरिया कहार 8) किरात 9) मछुआ 10) मांझी 11) जातिया 12) [[केवट-तागवाले]] 13) ढीवर 14) धीवर 15) धीमर 16) पालेवार 17) मछेंद्र 18) नावाडी, भोई नावाडी, तारु-नावाडी 19) मल्हार 20) मल्हाव 21) बोई 22) गाढव भोई 23) खाडी भोई 24) खारे भोई 25) ढेवरा 26) भनारा, भनारी, भनारे '''27) निषाद 28) मल्ला 29) मल्लाह 30) नाविक 31) ओडा 32) ओडेवार 33) ओडेलू 34) बेस्तार 35) बेस्ता 36) बेस्ती 37) बेस्तालू 38) भनार 39) भूरे''' (शा.नि.दि 30 जानेवारी, 2014 प्रमाणे समा‍विष्ट) |- | '''२६'''||'''[[बहुरुपी]]'''||अ) बोहरशी, ब) बहुरुपिया, क) भोरपी, ड) रायरंध्र, इ) अय्यार व अय्यारी |- | '''२७'''||**वगळले '''[[ठेलारी]]''' (धुळे, नाशिक, जळगाव, व औरंगाबाद जिल्हयात)|| '''आता''' [[महाराष्ट्रातील भटक्या जमातींची (क) यादी|भटक्या जमाती(क)]] मध्ये समाविष्ट |- | '''२८'''|| '''ओतारी'''||अ) ओतनकर, ब) ओतकर, क) वतारी, ड) ओझारी इ) वतकर, वतकरी, वतनकर, वतोकर, ओतकरी, ओतोकारइ वतोकार |- | '''२९'''||*वगळले || '''धनगर''', आता स्वतंत्र प्रवर्ग ([[महाराष्ट्रातील भटक्या जमातींची (क) यादी|भटक्या जमाती-क]]) |- | '''३०'''||*वगळले || वंजारा ([[महाराष्ट्रातील भटक्या जमातींची (ड) यादी|स्वतंत्र प्रवर्ग]]) |- | '''३१'''||'''[[पोतराज|कडकलक्ष्मीवाले]]'''|| '''मरीआईवाले,मरगम्मावाले''' (१४ फेब्रुवारी,२००१ पासून) |- | '''३२'''|| '''गिहारा / गहरा'''||'''-------''' |- | '''३३'''|| '''गुसाई / गोसाई'''||'''-----------------''' |- | '''३४'''|| '''[[गारुडी]]'''|| सापवाले व जादूगर,मुस्लिम मदारी |- | '''३५'''|| '''भारतीय इराणी'''||'''---------------''' |- | '''३६'''|| [[गवळी समाज]] ||गवलान, ग्वालवंश,(१५/६/२००८) '''गोपाल-गवळी, गवळी-गोपाल''' (शा.नि.दि. 1 जुन, 2004 प्रमाणे सुधारित जात), मुस्लिम-(गवळी) |- | '''३७'''||'''[[दरवेशी]]'''|| अस्वलवाले, वाघवाले-शाह (मुस्लिमधर्मीय) |- | '''३८'''||'''बागडी''' ||'''(शा.नि. दि . 30 जानेवारी, 2014 प्रमाणे समा‍विष्ट)?''' |- |} ==हे सुद्धा पहा== * [[महाराष्ट्रातील मागास वर्गीय जातींची यादी]] * [[महाराष्ट्रातील आरक्षण]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील मागासवर्गीय जाती| ]] [[वर्ग:भटक्या जमाती| ]] ll9ccxkbhj0c036zzxs0tu81mdy7r1i 0 254743 2691326 2688066 2026-06-26T17:25:25Z Aditya tamhankar 80177 2691326 wikitext text/x-wiki खालील यादी भारतीय क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. भारताने १ डिसेंबर २००६ रोजी दक्षिण आफ्रिकेविरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. भारताने [[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००७]], [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] आणि [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]] साली ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक जिंकले तर [[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]] साली उपविजेता ठरले. तसेच [[२०२२ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – पुरुषांची स्पर्धा|२०२२ आशियाई खेळांमध्ये]] भारताने सुवर्णपदक पटकावले. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | भारताने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==भारताने देशानुसार खेळलेल्या प्रथम आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याची तारीख== {| class="wikitable" style="text-align: center; width: 400px;" |- ! संघ !! प्रथम आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना |- |align=left|{{cr|RSA}} || १ डिसेंबर २००६ |- |align=left|{{cr|SCO}} || १३ सप्टेंबर २००७ |- |align=left|{{cr|PAK}} || १४ सप्टेंबर २००७ |- |align=left|{{cr|NZ}} || १६ सप्टेंबर २००७ |- |align=left|{{cr|ENG}} || १९ सप्टेंबर २००७ |- |align=left|{{cr|AUS}} || २२ सप्टेंबर २००७ |- |align=left|{{cr|SL}} || १० फेब्रुवारी २००९ |- |align=left|{{cr|BAN}} || ६ जून २००९ |- |align=left|{{cr|IRE}} || १० जून २००९ |- |align=left|{{cr|WIN}} || १२ जून २००९ |- |align=left|{{cr|AFG|२०१३}} || १ मे २०१० |- |align=left|{{cr|ZIM}} || १२ जून २०१० |- |align=left|{{cr|UAE}} || ३ मार्च २०१६ |- |align=left|{{cr|NAM}} || ८ नोव्हेंबर २०२१ |- |align=left|{{cr|HK}} || ३१ सप्टेंबर २०२२ |- |align=left|{{cr|NED}} || २७ ऑक्टोबर २०२२ |- |align=left|{{cr|NEP}} || ३ ऑक्टोबर २०२३ |- |align=left|{{cr|USA}} || १२ जून २०२४ |- |align=left|{{cr|OMA}} || १९ सप्टेंबर २०२५ |} ==विरुद्ध संघांविरुद्धची कामगिरी== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center" !scope="col" |विरुद्ध देश !scope="col" |[[ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|सामने]] !scope="col" |विजय !scope="col" |पराभव !scope="col" |टाय !scope="col" |टाय+विजय !scope="col" |टाय+पराभव !scope="col" |अनिर्णित !scope="col" |विजय % !scope="col" |प्रथम !scope="col" |अलीकडील |- | colspan="11" style="text-align: center;" | '''[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|वि. संपूर्ण सदस्य देश]]''' |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|AFG|२०१३}} | ९ || ७ || ० || ० || १ || ० || १ || ७७.७८ || २०१० || २०२४ |- ! scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|AUS}} | ३७ || २२ || १२ || ० || ० || ० || ३ || ५९.४५ || २००७ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|BAN}} | १८ || १७ || १ || ० || ० || ० || ० || ९४.४४ || २००९ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|ENG}} | ३० || १८ || १२ || ० || ० || ० || ० || ६०.०० || २००७ || २०२६ |- style="background:#cfc;" !scope="row" style="text-align: left; background:#cfc;"|{{cr|IRE}} | ९ || ८ || १ || ० || ० || ० || ० || ८८.८८ || २००९ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|NZL}} | ३१ || १७ || ११ || १ || २ || ० || ० || ५४.८३ || २००७ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|PAK}} | १७ || १३ || ३ || ० || १ || ० || ० || ७६.४७ || २००७ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|RSA}} | ३६ || २१ || १४ || ० || ० || ० || १ || ५८.३३ || २००६ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|SL}} | ३३ || २१ || ९ || ० || २ || ० || १ || ६५.६२ || २००९ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|WIN}} | ३१ || २० || १० || ० || ० || ० || १ || ६४.५१ || २००९ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|ZIM}} | १४ || ११ || ३ || ० || ० || ० || ० || ७८.५७ || २०१० || २०२६ |- | colspan="11" style="text-align: center;" | '''[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|वि. असोसिएट सदस्य देश]]''' |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|HKG}} | १ || १ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२२ || २०२२ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|NAM}} | २ || २ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२१ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|NEP}} | १ || १ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२३ || २०२३ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|NED}} | २ || २ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२२ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|OMA}} | १ || १ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२५ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|SCO}} | २ || १ || ० || ० || ० || ० || १ || ५०.०० || २००७ || २०२१ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|UAE}} | २ || २ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०१६ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] | २ || २ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२४ || २०२६ |- |- class="sortbottom" !scope="row" style="text-align:center" |'''एकूण''' |'''२७८'''||'''१८७'''||'''७६'''||'''१'''||'''६'''||'''०'''||'''८'''||'''६७.२६'''||'''२००६'''||'''२०२६''' |- |colspan=11|<small>''सदर आकडेवारी २६ जून २०२६ रोजी [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] येथे झालेल्या {{cr-rt|IND}} वि. {{cr|IRE}} सामन्यापर्यंत अद्ययावत आहे.''</small><ref>{{cite web|title= Records / India / Twenty20 Internationals / Result summary|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=3;id=6;type=team|publisher=ESPNcricinfo|access-date=21 November 2021}}</ref><ref>{{cite web|title= Records / Twenty20 Internationals / Team records / Results summary |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283307.html|publisher=ESPNcricinfo|access-date=21 November 2021}}</ref> {{navbar|India T20I cricket records by opponent|mini=1|nodiv=1}} |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/255954.html १०] || १ डिसेंबर २००६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} || |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287859.html २६] || १३ सप्टेंबर २००७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || अनिर्णित || rowspan=7 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287862.html २९] || १४ सप्टेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || बरोबरीत |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287865.html ३२] || १६ सप्टेंबर २००७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287873.html ४०] || १९ सप्टेंबर २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287876.html ४३] || २० सप्टेंबर २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287878.html ४५] || २२ सप्टेंबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287879.html ४६] || २४ सप्टेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297800.html ४७] || २० ऑक्टोबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291356.html ५२] || १ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386535.html ८२] || १० फेब्रुवारी २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386494.html ८४] || २५ फेब्रुवारी २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZ}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/366622.html ८५] || २७ फेब्रुवारी २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/355994.html ९३] || ६ जून २००९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356001.html १०१] || १० जून २००९ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356006.html १०५] || १२ जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356010.html १०९] || १४ जून २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356014.html ११३] || १६ जून २००९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|RSA}} |- | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430884.html १२६] || ९ डिसेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|SL}} || rowspan=2 | |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430885.html १२७] || १२ डिसेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412679.html १५३] || १ मे २०१० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१० आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412682.html १५५] || २ मे २०१० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412691.html १६५] || ७ मे २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412695.html १६९] || ९ मे २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412699.html १७३] || ११ मे २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया]] || {{cr|SL}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/452153.html १८२] || १२ जून २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} || rowspan=11 | |- | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/452154.html १८३] || १३ जून २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463149.html १९६] || ९ जानेवारी २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/489200.html २००] || ४ जून २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474476.html २०४] || ३१ ऑगस्ट २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/521217.html २१४] || २९ ऑगस्ट २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|ENG}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518954.html २१७] || १ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518955.html २१८] || ३ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/556252.html २४२] || ३० मार्च २०१२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/564786.html २५५] || ७ ऑगस्ट २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|IND}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565820.html २६१] || ११ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533274.html २६५] || १९ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533281.html २७२] || २३ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533287.html २७८] || २८ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533291.html २८२] || ३० सप्टेंबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533295.html २८६] || २ ऑक्टोबर २०१२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565810.html २९२] || २० डिसेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | |- | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565811.html २९४] || २२ डिसेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ENG}} |- | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/589306.html २९६] || २५ डिसेंबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|PAK}} |- | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/589307.html २९८] || २८ डिसेंबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647247.html ३३१] || १० ऑक्टोबर २०१३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682921.html ३७८] || २१ मार्च २०१४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682929.html ३८२] || २३ मार्च २०१४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682943.html ३८९] || २८ मार्च २०१४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682951.html ३९३] || ३० मार्च २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682963.html ३९९] || ४ एप्रिल २०१४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682965.html ४००] || ६ एप्रिल २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|SL}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667731.html ४०५] || ७ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} || rowspan=11 | |- | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/885969.html ४४०] || १७ जुलै २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/885971.html ४४२] || १९ जुलै २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903587.html ४५६] || २ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|RSA}} |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903589.html ४५७] || ५ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|RSA}} |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895817.html ४८५] || २६ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} |- | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895819.html ४८६] || २९ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895821.html ४८९] || ३१ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/963697.html ४९६] || ९ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|SL}} |- | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/963699.html ४९७] || १२ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}} |- | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/963701.html ४९९] || १४ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966745.html ५०९] || २४ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०१६ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966751.html ५१२] || २७ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966757.html ५१५] || १ मार्च २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966761.html ५१७] || ३ मार्च २०१६ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966765.html ५२१] || ६ मार्च २०१६ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951329.html ५३५] || १५ मार्च २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951341.html ५४१] || १९ मार्च २०१६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951353.html ५४७] || २३ मार्च २०१६ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951363.html ५५३] || २७ मार्च २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951371.html ५५६] || ३१ मार्च २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|WIN}} |- | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1007655.html ५५८] || १८ जून २०१६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=21 | |- | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1007657.html ५५९] || २० जून २०१६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1007659.html ५६०] || २२ जून २०१६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1041615.html ५६२] || २७ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|WIN}} |- | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1041617.html ५६३] || २८ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || अनिर्णित |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034825.html ५९२] || २६ जानेवारी २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|ENG}} |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034827.html ५९३] || २९ जानेवारी २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034829.html ५९४] || १ फेब्रुवारी २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1098211.html ६१७] || ९ जुलै २०१७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|WIN}} |- | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1109610.html ६१८] || ६ सप्टेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119501.html ६२३] || ७ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}} |- | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119502.html ६२४] || १० ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[बर्सापारा क्रिकेट मैदान]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|AUS}} |- | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120093.html ६३०] || १ नोव्हेंबर २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120094.html ६३१] || ४ नोव्हेंबर २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|NZ}} |- | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120095.html ६३२] || ७ नोव्हेंबर २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|IND}} |- | ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122729.html ६३३] || २० डिसेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122730.html ६३४] || २२ डिसेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122731.html ६३५] || २४ डिसेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122285.html ६५२] || १८ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} |- | ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122286.html ६५४] || २१ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}} |- | ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122287.html ६५५] || २४ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६५६] || ६ मार्च २०१८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२०१८ निदाहास चषक]] |- style="background:#cfc;" | ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६५७] || ८ मार्च २०१८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६५९] || १२ मार्च २०१८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६६०] || १४ मार्च २०१८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६६२] || १८ मार्च २०१८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1140992.html ६७८] || २७ जून २०१८ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} || |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1140993.html ६८०] || २९ जून २०१८ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} || rowspan=45 | |- | १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119543.html ६८४] || ३ जुलै २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|IND}} |- | १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119544.html ६८८] || ६ जुलै २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}} |- | १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119545.html ६९०] || ८ जुलै २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|IND}} |- | १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157759.html ७०७] || ४ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157760.html ७०९] || ६ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[भारतरत्न श्री अटल बिहारी वाजपेयी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|IND}} |- | १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157761.html ७१०] || ११ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- | १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144990.html ७१२] || २१ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- | १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144991.html ७१३] || २३ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || अनिर्णित |- | ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144992.html ७१४] || २५ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- | १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153696.html ७३५] || ६ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZ}} |- | ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153697.html ७३७] || ८ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}} |- | ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153698.html ७३८] || १० फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}} |- | ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168247.html ७४८] || २४ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|AUS}} |- | ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168248.html ७४९] || २७ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|AUS}} |- | ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188621.html ८४२] || ३ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}} |- | ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188622.html ८४३] || ४ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}} |- | ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188623.html ८४६] || ६ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|IND}} |- | ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187005.html ८८८] || १८ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- | १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187006.html ८९३] || २२ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|SA}} |- | १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187013.html १०००] || ३ नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|BAN}} |- | १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187014.html १००७] || ७ नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- | १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187015.html १०१४] || १० नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187018.html १०२०] || ६ डिसेंबर २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187019.html १०२२] || ८ डिसेंबर २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|WIN}} |- | १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187020.html १०२४] || ११ डिसेंबर २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1202242.html १०२५] || ५ जानेवारी २०२० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[बर्सापारा क्रिकेट मैदान]], [[गुवाहाटी]] || अनिर्णित |- | १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1202243.html १०२६] || ७ जानेवारी २०२० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1202244.html १०२७] || १० जानेवारी २०२० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}} |- | १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187677.html १०३१] || २४ जानेवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}} |- | १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187678.html १०३४] || २६ जानेवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}} |- | १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187679.html १०३५] || २९ जानेवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || बरोबरीत |- | १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187680.html १०३६] || ३१ जानेवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || बरोबरीत |- | १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187681.html १०३७] || २ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बे ओव्हल]], [[माऊंट माउंगानुई]] || {{cr|IND}} |- | १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223952.html १११४] || ४ डिसेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|IND}} |- | १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223953.html १११५] || ६ डिसेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- | १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223954.html १११६] || ८ डिसेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243388.html ११३१] || १२ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}} |- | १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243389.html ११३२] || १४ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243390.html ११३३] || १६ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}} |- | १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243391.html ११३५] || १८ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243392.html ११३८] || २० मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | १४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262758.html १२०४] || २५ जुलै २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | १४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262759.html १२०६] || २८ जुलै २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | १४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262760.html १२०७] || २९ जुलै २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १४६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273727.html १३६१] || २४ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}} || rowspan=5 | [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १४७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273739.html १३८१] || ३१ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | १४८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273744.html १३९०] || ३ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १४९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273748.html १३९६] || ५ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १५० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273753.html १४१०] || ८ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|NAM}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- | १५१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278671.html १४३४] || १७ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंग मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=24 | |- | १५२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278672.html १४४०] || १९ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}} |- | १५३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278673.html १४४६] || २१ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १५४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278679.html १४६७] || १६ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १५५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278680.html १४७३] || १८ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १५६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278681.html १४७९] || २० फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १५७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278684.html १४९२] || २४ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[भारतरत्न श्री अटल बिहारी वाजपेयी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|अटल बिहारी इकाना स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|IND}} |- | १५८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278685.html १४९३] || २६ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धरमशाळा]] || {{cr|IND}} |- | १५९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278686.html १४९४] || २७ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धरमशाळा]] || {{cr|IND}} |- | १६० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278687.html १५५४] || ९ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|SA}} |- | १६१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278688.html १५६९] || १२ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|SA}} |- | १६२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278689.html १५७१] || १४ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. रेड्डी स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} |- | १६३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278690.html १५७२] || १७ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- | १६४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278691.html १५७५] || १९ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || अनिर्णित |- | १६५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303307.html १५८०] || २६ जून २०२२ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} |- | १६६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303307.html १५८६] || २८ जून २०२२ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} |- | १६७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276904.html १६१६] || ७ जुलै २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|IND}} |- | १६८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276905.html १६२८] || ९ जुलै २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- | १६९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276906.html १६३१] || १० जुलै २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | १७० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317903.html १७०२] || २९ जुलै २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[त्रिनिदाद]] || {{cr|IND}} |- | १७१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317904.html १७१८] || १ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{cr|WIN}} |- | १७२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317905.html १७२०] || २ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{cr|IND}} |- | १७३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317906.html १७२५] || ६ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}} |- | १७४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317907.html १७२६] || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327270.html १७५०] || २८ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०२२ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | १७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327272.html १७५४] || ३१ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|HK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327276.html १़७५८] || ४ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327277.html १७५९] || ६ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327279.html १७६१] || ८ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- | १८० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327503.html १७८८] || २० सप्टेंबर २०२२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|AUS}} || rowspan=6 | |- | १८१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327504.html १७९४] || २३ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | १८२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327505.html १७९६] || २५ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | १८३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327506.html १८००] || २८ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपूरम]] || {{cr|IND}} |- | १८४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327507.html १८०३] || २ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[बर्सापारा क्रिकेट मैदान]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} |- | १८५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327508.html १८०५] || ४ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|SA}} |- style="background:#cfc;" | १८६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298150.html १८४२] || २३ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[२०२२ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १८७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298157.html १८४८] || २७ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १८८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298164.html १८५३] || ३० ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|AUS}} [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] || {{cr|SA}} |- style="background:#cfc;" | १८९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298169.html १८६०] || २ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १९० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298176.html १८७३] || ६ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १९१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298178.html १८७८] || १० नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|ENG}} |- | १९२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1322276.html १८९८] || २० नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बे ओव्हल]], [[माऊंट माउंगानुई]] || {{cr|IND}} || rowspan=9 | |- | १९३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1322277.html १९११] || २२ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || बरोबरीत |- | १९४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348640.html १९८४] || ३ जानेवारी २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | १९५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348641.html १९८५] || ५ जानेवारी २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[चिंचवड]] || {{cr|SL}} |- | १९६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348642.html १९८६] || ७ जानेवारी २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- | १९७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348649.html १९९०] || २७ जानेवारी २०२३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[जे.एस्.सी.ए आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रांची]] || {{cr|NZL}} |- | १९८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348650.html १९९१] || २९ जानेवारी २०२३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[इकाना आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, लखनौ|अटल बिहारी वाजपेयी स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|IND}} |- | १९९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348651.html १९९२] || १ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | २०० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381217.html २१८८] || ३ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[त्रिनिदाद]] || {{cr|WIN}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | २०१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381218.html २१९१] || ६ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|WIN}} || rowspan=6 | |- | २०२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381219.html २१९२] || ८ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|IND}} |- | २०३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381220.html २१९३] || १२ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}} |- | २०४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381221.html २१९४] || १३ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|WIN}} |- | २०५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384634.html २२००] || १८ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान|द व्हिलेज]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} |- | २०६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384637.html २२०८] || २० ऑगस्ट २०२३ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान|द व्हिलेज]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २०७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1399113.html २२७८] || ३ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|NEP}}|| {{flagicon|CHN}} [[क्वांगचौ|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ क्रिकेट मैदान]], [[क्वांगचौ]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[२०२२ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – पुरुषांची स्पर्धा|२०२२ आशियाई खेळ]] |- style="background:#cfc;" | २०८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1399117.html २२९६] || ६ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|CHN}} [[क्वांगचौ|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ क्रिकेट मैदान]], [[क्वांगचौ]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २०९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1399120.html २३०१] || ७ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|CHN}} [[क्वांगचौ|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ क्रिकेट मैदान]], [[क्वांगचौ]] || अनिर्णित |- | २१० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389391.html २३६१] || २३ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} || rowspan=10 | |- | २११ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389392.html २३६८] || २६ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपूरम]] || {{cr|IND}} |- | २१२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389392.html २३७३] || २८ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|AUS}} |- | २१३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389393.html २३८०] || १ डिसेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रायपूर]] || {{cr|IND}} |- | २१४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389394.html २३८१] || ३ डिसेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- | २१५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387598.html २३९६] || १२ डिसेंबर २०२३ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|SA}} |- | २१६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387599.html २४०१] || १४ डिसेंबर २०२३ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} |- | २१७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389396.html २४२८] || ११ जानेवारी २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन आयएस बिंद्रा स्टेडियम|इंदरजितसिंग बिंद्रा स्टेडियम]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- | २१८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389397.html २४३१] || १४ जानेवारी २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | २१९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389398.html २४३५] || १७ जानेवारी २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || बरोबरीत |- style="background:#cfc;" | २२० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415708.html २६३९] || ५ जून २०२४ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|USA}} [[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[नासाउ काउंटी (न्यू यॉर्क)|नासाउ काऊंटी, न्यू यॉर्क]] || {{cr|IND}} || rowspan=8 | [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २२१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415719.html २६५८] || ९ जून २०२४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|USA}} [[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[नासाउ काउंटी (न्यू यॉर्क)|नासाउ काऊंटी, न्यू यॉर्क]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415725.html २६७१] || १२ जून २०२४ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|USA}} [[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[नासाउ काउंटी (न्यू यॉर्क)|नासाउ काऊंटी, न्यू यॉर्क]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415743.html २७१०] || २० जून २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415747.html २७१६] || २२ जून २०२४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[ॲंटिगा]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415751.html २७२१] || २४ जून २०२४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415754.html २७२४] || २७ जून २०२४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415755.html २७२९] || २९ जून २०२४ || {{cr|SA}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|IND}} |- | २२८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420223.html २७३७] || ६ जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=20 | |- | २२९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420224.html २७३९] || ७ जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | २३० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420225.html २७४९] || १० जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | २३१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420226.html २७५८] || १३ जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | २३२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420227.html २७६२] || १४ जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | २३३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1442987.html २७६७] || २७ जुलै २०२४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || {{cr|IND}} |- | २३४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1442988.html २७६८] || २८ जुलै २०२४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || {{cr|IND}} |- | २३५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1442989.html २७६९] || ३० जुलै २०२४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || टाय |- | २३६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439893.html २८९७] || ६ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान|श्रीमंत माधवराव सिंधिया क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}} |- | २३७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439894.html २८९९] || ९ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली मैदान|अरुण जेटली क्रिकेट स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | २३८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439895.html २९०४] || १२ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (हैदराबाद)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | २३९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1449301.html २९३८] || ८ नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- | २४० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1449302.html २९४२] || १० नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA}} |- | २४१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1449303.html २९४७] || १३ नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IND}} |- | २४२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1449304.html २९५२] || १५ नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} |- | २४३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439899.html ३०८२] || २२ जानेवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | २४४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439900.html ३०८३] || २५ जानेवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- | २४५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439901.html ३०८४] || २८ जानेवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम|निरंजन शाह स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|ENG}} |- | २४६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439902.html ३०८५] || ३१ जानेवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}} |- | २४७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439903.html ३०८६] || २ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[चर्चगेट]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496921.html ३४४४] || १० सप्टेंबर २०२५ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=7 | [[२०२५ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | २४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496925.html ३४५५] || १४ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496931.html ३४६५] || १९ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496933.html ३४६८] || २१ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496935.html ३४७०] || २४ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496937.html ३४७६] || २६ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || टाय |- style="background:#cfc;" | २५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496938.html ३४८२] || २८ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- | २५५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478907.html ३५३६] || २९ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || अनिर्णित || rowspan=14 | |- | २५६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478908.html ३५४१] || ३१ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | २५७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478909.html ३५५१] || २ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|IND}} |- | २५८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478910.html ३५६१] || ६ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरारा स्टेडियम]], [[गोल्ड कोस्ट (क्वीन्सलंड)|गोल्ड कोस्ट]] || {{cr|IND}} |- | २५९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478911.html ३५६५] || ८ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || अनिर्णित |- | २६० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479576.html ३६२३] || ९ डिसेंबर २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | २६१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479577.html ३६३१] || ११ डिसेंबर २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[महाराजा यादवेंद्र सिंग आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मुल्लनपूर गरीबदास]] || {{cr|RSA}} |- | २६२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479578.html ३६४४] || १४ डिसेंबर २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान|हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[धरमशाळा]] || {{cr|IND}} |- | २६३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479580.html ३६४५] || १९ डिसेंबर २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | २६४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490234.html ३६६३] || २१ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | २६५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490235.html ३६६७] || २३ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रायपूर]] || {{cr|IND}} |- | २६६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490236.html ३६६९] || २५ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} |- | २६७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490237.html ३६७२] || २८ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम|आंध्र क्रिकेट असोसिएशन-विशाखापट्टणम जिल्हा क्रिकेट असोसिएशन आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|NZ}} |- | २६८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490238.html ३६८०] || ३१ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[द स्पोर्ट्स हब]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २६९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512721.html २६८६] || ७ फेब्रुवारी २०२६ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=9 | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २७० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512736.html ३७०३] || १२ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|NAM}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512745.html ३७१५] || १५ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512754.html ३७२३] || १८ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512761.html ३७३०] || २२ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | २७४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512766.html ३७४१] || २६ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम (चेन्नई)|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512770.html ३७५०] || १ मार्च २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512772.html ३७५२] || ५ मार्च २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[चर्चगेट]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512773.html ३७५५] || ८ मार्च २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | २७८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528548.html ३९९३] || २६ जून २०२६ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=12 | |- | २७९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528549.html] || २८ जून २०२६ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || TBD |- | २८० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496574.html] || १ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || TBD |- | २८१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496575.html] || ४ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]] || TBD |- | २८१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496576.html] || ७ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || TBD |- | २८२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496577.html] || ९ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || TBD |- | २८३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496578.html] || ११ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || TBD |- | २८४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530060.html] || २३ जुलै २०२६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || TBD |- | २८५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530061.html] || २५ जुलै २०२६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || TBD |- | २८६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530062.html] || २६ जुलै २०२६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || TBD |- | २८७ ||[ ] || १३ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || TBD |- | २८८ ||[ ] || १५ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || TBD |- style="background:#cfc;" | २८९ ||[ ] || १८ सप्टेंबर २०२६ || TBD || {{flagicon|JPN}} [[ऐची प्रांत|कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[ऐची प्रांत|निश्शीन]] || TBD || [[२०२६ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – पुरुषांची स्पर्धा|२०२६ आशियाई खेळ]] |- | २९० ||[ ] || २६ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || TBD || rowspan=11 | |- | २९१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529230.html] || ६ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एकाना आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|भारतरत्न श्री अटलबिहारी वाजपेयी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनौ]] || TBD |- | २९२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529231.html] || ९ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम संकुल|झारखंड राज्य क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम संकुल]], [[रांची]] || TBD |- | २९३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529232.html] || ११ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर स्टेडियम|राजमाता अहिल्याबाई होळकर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[इंदूर]] || TBD |- | २९४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529233.html] || १४ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (हैदराबाद)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हैदराबाद]] || TBD |- | २९५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529234.html] || १७ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम (बंगळूर)|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || TBD |- | २९६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539432.html] || २२ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || TBD |- | २९७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539433.html] || २४ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || TBD |- | २९८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539434.html] || २७ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] || TBD |- | २९९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539435.html] || ३० ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || TBD |- | ३०० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539436.html] || १ नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || TBD |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | ३०१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529238.html] || २२ डिसेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[निरंजन शाह स्टेडियम]], [[राजकोट]] || TBD |- | ३०२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529239.html] || २४ डिसेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || TBD |- | ३०३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529240.html] || २७ डिसेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[चिंचवड]] || TBD |} ==हे ही पहा== * [[भारतीय क्रिकेट संघाने खेळलेल्या कसोटी सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला कसोटी सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय १९ वर्षाखालील क्रिकेट संघाने खेळलेल्या युवा कसोटी सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय १९ वर्षाखालील क्रिकेट संघाने खेळलेल्या युवा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]] {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:भारतीय क्रिकेट]] mp2qt5hv15pj4kbfbdq9rwofpgfhzvu 0 271335 2691346 2461016 2026-06-26T22:27:29Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2691346 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पशुगोवंश | नाव = अमृतमहाल गोवंश | चित्र = Amruthamahal 02.JPG | चित्र_आकार =220px | चित्र_नाव = अमृतमहाल गाय | चित्र2 = Amruthamahal 01.JPG | चित्र_आकार2 =220px | चित्र_नाव2 = अमृतमहाल बैल | स्थिती = | इतर_नाव =डोड्डा दाना, जवारी दाना, नंबर दाना | देश = भारत | आढळस्थान = चिकमंगळूर, चित्रदुर्ग, हस्सन, शिमोगा, तुमकुर, देवनगेरे ([[कर्नाटक]]) | मानक = [http://14.139.252.116/agris/breed.aspx agris IS] | उपयोग = शेतीकाम, अवजड वाहतूक | टोपण_नाव = | वजन = | बैल_वजन ={{convert|500|kg|lb|abbr=on|-1|comma=off}} | गाय_वजन ={{convert|318|kg|lb|abbr=on|-1|comma=off}} | उंची = | बैल_उंची = १३२ सेंमी | गाय_उंची = १२६ सेंमी | त्वचा_रंग = | कातडे = मुख्यतः राखाडी ते गडद काळा रंग; कधीकधी पांढरा रंग असून कपाळ आणि गळ पोळ्यावर राखाडी-पांढरी निशाणी | शिंग = लांब, मुळापासून जवळ उगवून पाठीमागे थोडे बाहेरून आत वळलेले शेवटी टोकदार | पिलावळ = १ | आयुर्मान = १८ ते २० वर्षे | डोके = मोठे लांब डोके, मुखाशी निमुळते | पाय = लांब काटक | शेपटी = मध्यम, आखूड, काळा शेपूट गोंडा | उप_प्रजाती = indicus | तळटिपा = सामान्य निगा, खुल्या कळपात चरावयास सोडले तरी चालते }} '''अमृतमहाल''' किंवा '''अमृतमहल''' हा एक शुद्ध भारतीय गोवंश असून विशेष करून कर्नाटक राज्यामध्ये मोठ्या प्रमाणात आढळतो. या जातीचा बैल शेतीकामासाठी उपयुक्त आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|last1=Bajpai|first1=Diti|title=क्या आपको भारत की इन 43 नस्ल की गायों के बारे में पता है?|दुवा=https://www.gaonconnection.com/animal-husbandry/do-you-know-about-43-desti-cow-breeds-of-india-46385|संकेतस्थळ=www.gaonconnection.com|भाषा=en|दिनांक=3 ऑक्टोबर 2019|access-date=2020-12-26|archive-date=2020-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201104131538/https://www.gaonconnection.com/animal-husbandry/do-you-know-about-43-desti-cow-breeds-of-india-46385|url-status=dead}}</ref> ही प्रजाती [[हल्लीकर गाय|हल्लीकर]]पासून निर्माण झालेली आहे. प्राचीन काळी यांचा वापर युद्धक्षेत्री साहित्याची ने-आण करण्यासाठी होत असे. यांची काम करण्याची चांगली क्षमता आणि वेगवान गती यासाठी हे बैल वापरले जातात.<ref>{{cite web |url=http://www.havemilk.com/article.asp?id=1483 |title=Cattle Throughout History |publisher=Dairy Farmers of Washington |date= |access-date=2020-12-27 |archive-date=2005-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050527083425/http://www.havemilk.com/article.asp?id=1483 |url-status=dead }}</ref> प्राचीनकाळापासून गोला आणि हल्लीकर जमातींनी या प्राण्यांची पैदास आणि संवर्धन केले. त्याच सोबत विजयनगरचे तत्कालीन महाराज चिक्कदेवराय वोडियार, सुलतान हैदर अली आणि टिपू सुलतान यांनी दिलेला राजाश्रयसुद्धा या संवर्धनास कामी आला. .<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/Royalty-to-history-End-of-road-for-Amrit-Mahal/articleshow/18963440.cms Royalty to history: End of road for Amrit Mahal? - The Times of India]</ref> जास्त वेळ काम, कमी चारा -पाणी अशा प्रतिकूल परिस्थितीत काम करण्याच्या गुणधर्मामुळे जरी ही प्रजाती चांगली वाढली तरी पण यामुळे यांची दूध देण्याची क्षमता कमी होत गेली. आणि सद्यस्थितीत तर कमी दूध देणारी प्रजाती म्हणून दुर्लक्षित होत आहे. याचा परिणाम म्हणून ही प्रजाती भविष्यात नष्ट होऊ शकते. == भारतीय गायीच्या इतर जाती== भारतीय गायीच्या इतर विविध जातींची माहिती मिळवण्यासाठी येथे टिचकी द्या ― '''[[भारतीय गायीच्या विविध जाती]]''' ==हे सुद्धा पहा== * [[भारतीय गाय]] * [[कंपोस्ट खत]] * [[जनावरांचे वजन मोजणे]] * [[जनावरांचा चारा]] ==बाह्य दुवे== * [http://dahd.nic.in/ Department of Animal Husbandry, Dairying & Fisheries, Government of India, New Delhi] * [https://www.iari.res.in/ ICAR-Indian Agricultural Research Institute] * [http://afs.okstate.edu/breeds/cattle/#content Cattle — Breeds of Livestock, Department of Animal Science] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211219174452/http://afs.okstate.edu/breeds/cattle/#content |date=2021-12-19 }} * [https://books.google.co.in/books?id=4_8UMwEACAAJ&dq Zebu Cattle of India and Pakistan. An FAO Study Prepared by N.R. Joshi ... and R.W. Phillips. &#91;With Illustrations.&#93;] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:गायीच्या प्रजाती]] [[वर्ग:भारतीय गायीच्या प्रजाती‎]] aa2vjk661qozcg7llfhnl5l506hn1o1 0 279042 2691340 2689846 2026-06-26T18:32:53Z ~2026-36843-46 184659 /* १५ जून २०२६ ते चालू */ 2691340 wikitext text/x-wiki '''मनोरंजनाचा अधिकमास''' अंतर्गत [[झी मराठी]], [[कलर्स मराठी]], [[स्टार प्रवाह]] वाहिन्यांतर्फे दरवर्षी कोणत्याही महिन्याच्या दर रविवारी मालिकांचे प्रक्षेपण करण्यात येते. = [[झी मराठी]] भाग १ = == मे २०१३ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[तू तिथे मी]] | * सोम-शनि संध्या. ७ वाजता * दर रविवारी दुपारी १ वाजता |- | [[राधा ही बावरी]] | * सोम-शनि संध्या. ७.३० वाजता * दर रविवारी दुपारी १.३० वाजता |- | [[उंच माझा झोका]] | * सोम-शनि रात्री ८ वाजता * दर रविवारी दुपारी २ वाजता |- | [[मला सासू हवी]] | * सोम-शनि रात्री ८.३० वाजता * दर रविवारी दुपारी २.३० वाजता |} == मे २०१४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="2"| |- | [[तू तिथे मी]] / [[जय मल्हार]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[जावई विकत घेणे आहे]] | संध्या. ७.३० वाजता | १८ मे सोडून |- | [[होणार सून मी ह्या घरची]] | रात्री ८ वाजता | rowspan="3"| |- | [[जुळून येती रेशीमगाठी]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[एका लग्नाची तिसरी गोष्ट]] | रात्री ९ वाजता |} == मे २०१६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="6"| २९ मे सोडून |- | [[जय मल्हार]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[नांदा सौख्य भरे]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] | रात्री ८ वाजता |- | [[माझे पती सौभाग्यवती]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[काहे दिया परदेस]] | रात्री ९ वाजता |} == मे २०१७ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[लागिरं झालं जी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[तुझ्यात जीव रंगला]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] | रात्री ८ वाजता |- | [[खुलता कळी खुलेना]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[काहे दिया परदेस]] | रात्री ९ वाजता |} == मे २०१८ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[लागिरं झालं जी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[तुझ्यात जीव रंगला]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] | रात्री ८ वाजता |- | [[तुझं माझं ब्रेकअप]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] | रात्री ९ वाजता |} == ऑक्टोबर २०२० == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[लाडाची मी लेक गं!]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[तुझ्यात जीव रंगला]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] | रात्री ८ वाजता |- | [[अग्गंबाई सासूबाई]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[माझा होशील ना]] | रात्री ९ वाजता |} == मे २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[महा मिनिस्टर]] | संध्या. ६ वाजता | rowspan="6"| २९ मे सोडून |- | [[मन झालं बाजिंद]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[मन उडु उडु झालं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू तेव्हा तशी]] | रात्री ८ वाजता |- | [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]] | रात्री ९ वाजता |} == सप्टेंबर २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[अप्पी आमची कलेक्टर]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[तू चाल पुढं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू तेव्हा तशी]] | रात्री ८ वाजता |- | [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] / [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[नवा गडी नवं राज्य]] | रात्री ९ वाजता |} = [[झी मराठी]] भाग २ = == १८ मार्च ते २३ जून २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[अप्पी आमची कलेक्टर]] | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| ७ एप्रिल आणि १६ जून सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[सारं काही तिच्यासाठी]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता | rowspan="3"| ७ एप्रिल आणि २२-२३ जून सोडून |- | [[पुन्हा कर्तव्य आहे]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[नवरी मिळे हिटलरला]] | रात्री १० वाजता |- | [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] | रात्री १०.३० वाजता | ७ एप्रिल सोडून |} == २४ जून ते २२ सप्टेंबर २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सारं काही तिच्यासाठी]] | संध्या. ६.३० वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५-२२ सप्टेंबर सोडून |- | [[अप्पी आमची कलेक्टर]] | संध्या. ७ वाजता | २८ जुलै, २५ ऑगस्ट आणि १५ सप्टेंबर सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, ८ आणि १५ सप्टेंबर सोडून |- | [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] | रात्री ८ वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | रात्री ८.३० वाजता | २४-३० जून, १-६ आणि २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून |- | [[नवरी मिळे हिटलरला]] | रात्री १० वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, ७-८, १४-१५, २१-२२ सप्टेंबर सोडून |- | [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] | रात्री १०.३० वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून |} == २३ सप्टेंबर ते २२ डिसेंबर २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता | २०, २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="3"| २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून |- | [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता | २६-२७ ऑक्टोबर, ३ नोव्हेंबर आणि २२ डिसेंबर सोडून |- | [[पुन्हा कर्तव्य आहे]] | रात्री ९.३० वाजता | rowspan="2"| २८-२९ सप्टेंबर, ५-६, १२-१३, १९-२०, २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून |- | [[नवरी मिळे हिटलरला]] | रात्री १० वाजता |} == २३ डिसेंबर २०२४ ते १६ मार्च २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता | १२ जानेवारी, १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| १२ जानेवारी, २ आणि १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ ते ९ (एक तास) |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता | rowspan="2"| १२ जानेवारी, १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[नवरी मिळे हिटलरला]] | रात्री १० वाजता | १२ जानेवारी, २ आणि १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून |} == १७ मार्च ते १३ एप्रिल २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता | ३० मार्च आणि १३ एप्रिल सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | ३० मार्च सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ ते ९ (एक तास) | ३० मार्च आणि १३ एप्रिल सोडून |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता | ३० मार्च सोडून |- | [[चल भावा सिटीत]] | रात्री ९.३० वाजता | |} == १४ एप्रिल ते ३१ मे २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० | rowspan="2"| |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० | १८ मे सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ | |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | दुपारी २.३० आणि रात्री ९ | १८ मे सोडून |- | [[चल भावा सिटीत]] | रात्री ९.३० वाजता | |- | [[तुला जपणार आहे]] | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० | १८ आणि २५ मे सोडून |} == जून २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="2"| १ आणि २८ जून सोडून |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="4"| १, ८ आणि २८ जून सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता |} == जुलै २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | संध्या. ६.३० वाजता | फक्त ६ जुलै |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता | १३ जुलै सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| २० जुलै सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | rowspan="2"| २६-२७ जुलै सोडून |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | |} == ऑगस्ट २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता | ३, १७ आणि ३१ ऑगस्ट सोडून |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | ३०-३१ ऑगस्ट सोडून |} == १ सप्टेंबर ते ४ ऑक्टोबर २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | संध्या. ६ वाजता | rowspan="2"| |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७ वाजता | २१ आणि २८ सप्टेंबर सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| २८ सप्टेंबर सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | |- | [[तुला जपणार आहे]] | रात्री १०.३० वाजता | २८ सप्टेंबर सोडून |} == ५ ऑक्टोबर ते १४ डिसेंबर २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता | ११-१२ ऑक्टोबर आणि ३० नोव्हेंबर सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| ५, ११-१२ ऑक्टोबर सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता |- | [[तुला जपणार आहे]] | रात्री १०.३० वाजता | ११ ऑक्टोबर, १६, २३, ३० नोव्हेंबर आणि ७, १४ डिसेंबर सोडून |} == १५ डिसेंबर २०२५ ते १८ जानेवारी २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता | २१ डिसेंबर सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७ वाजता | २१, २८ डिसेंबर, ३-४-५ आणि १८ जानेवारी सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | २१, २८ डिसेंबर आणि १८ जानेवारी सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता | २१, २८ डिसेंबर आणि ५ जानेवारी सोडून |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | २८ डिसेंबर आणि १८ जानेवारी सोडून |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता | |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | ११ आणि १८ जानेवारी सोडून |} == १९ जानेवारी ते १५ मार्च २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता | ८ आणि १४ मार्च सोडून |- | [[शुभ श्रावणी]] | संध्या. ७ वाजता | rowspan="2"| १४ मार्च सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता | rowspan="3"| १४ फेब्रुवारी आणि १४ मार्च सोडून |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | १५ फेब्रुवारी आणि १४ मार्च सोडून |} == १६ मार्च ते १२ एप्रिल २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता | २२ मार्च सोडून |- | [[शुभ श्रावणी]] | संध्या. ७ वाजता | ५ आणि १२ एप्रिल सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| २२ मार्च, ५ आणि १२ एप्रिल सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता | २२ मार्च सोडून |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता | २२ मार्च, ५ आणि १२ एप्रिल सोडून |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | ५ आणि १२ एप्रिल सोडून |} == १३ एप्रिल ते १७ मे २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[शुभ श्रावणी]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="4"| |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.१५ वाजता |- | [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] | रात्री ८ वाजता |- | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | १० मे सोडून |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता | rowspan="2"| ३ मे सोडून |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १०.१५ वाजता |} == १८ मे ते १४ जून २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="2"| ३१ मे सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | दुपारी १.३० वाजता |- | [[शुभ श्रावणी]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="2"| २४, ३१ मे सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.१५ वाजता |- | [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] | रात्री ८ वाजता | ३१ मे सोडून |- | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता | rowspan="4"| २४ मे सोडून |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १०.१५ वाजता |} == १५ जून २०२६ ते चालू == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="2"| |- | [[लक्ष्मी निवास]] | दुपारी १.३० वाजता |- | [[शुभ श्रावणी]] | संध्या. ६.३० वाजता | २१ जून सोडून |- | [[कृष्णाईच्या लेकी]] | संध्या. ७ वाजता | २१ आणि २८ जून सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | २१ जून सोडून |- | [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] | रात्री ८ वाजता | rowspan="2"| २१ आणि २८ जून सोडून |- | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | rowspan="3"| २१ जून सोडून |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता |} = [[कलर्स मराठी]] = == ऑगस्ट २०२१ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | बायको अशी हव्वी | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ९.३० वाजता |} == ऑक्टोबर २०२१ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | सोन्याची पावलं | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |} == नोव्हें-डिसें २०२१ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | सोन्याची पावलं | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="6"| ७ नोव्हेंबर आणि २६ डिसेंबर सोडून |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |} == जाने-फेब्रु २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | सोन्याची पावलं | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="8"| २ जानेवारी आणि २७ फेब्रुवारी सोडून |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |- | तुझ्या रूपाचं चांदणं | रात्री ९.३० वाजता |- | आई मायेचं कवच | रात्री १० वाजता |} == जून-१७ जुलै २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="6"| |- | योगयोगेश्वर जय शंकर | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |- | [[भाग्य दिले तू मला]] | रात्री ९.३० वाजता | rowspan="3"| जुलै सोडून |- | आई मायेचं कवच | रात्री १० वाजता |- | लेक माझी दुर्गा | रात्री १०.३० वाजता |} == जून २०२३ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[जीव माझा गुंतला]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | योगयोगेश्वर जय शंकर | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[काव्यांजली - सखी सावली]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[रमा राघव]] | रात्री ९ वाजता |- | [[भाग्य दिले तू मला]] | रात्री ९.३० वाजता |- | पिरतीचा वणवा उरी पेटला | रात्री १० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री १०.३० वाजता |} == जुलै-१३ ऑगस्ट २०२३ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | [[जीव माझा गुंतला]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="8"| ३० जुलै सोडून |- | योगयोगेश्वर जय शंकर | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[काव्यांजली - सखी सावली]] | रात्री ८.३० वाजता |- | पिरतीचा वणवा उरी पेटला | रात्री १० वाजता |- | [[कस्तुरी (मालिका)|कस्तुरी]] | रात्री १०.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ११ वाजता |} == ऑक्टोबर २०२३ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | सिंधुताई माझी माई | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| १ ऑक्टोबर सोडून |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[काव्यांजली - सखी सावली]] | रात्री ८.३० वाजता |} == ८ एप्रिल ते ९ जून २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | इंद्रायणी | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| ५ मे सोडून |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[काव्यांजली - सखी सावली]] / [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[रमा राघव]] | रात्री ९ वाजता | फक्त १४ आणि २१ एप्रिल |- | पिरतीचा वणवा उरी पेटला | रात्री १० वाजता | १४, २१ एप्रिल आणि ५ मे सोडून |} == १० जून ते २८ जुलै २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="5"| २१ जुलै सोडून |- | इंद्रायणी | संध्या. ७ वाजता |- | [[अंतरपाट (मालिका)|अंतरपाट]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] | रात्री ८.३० वाजता |- | पिरतीचा वणवा उरी पेटला | रात्री १० वाजता | २१ आणि २८ जुलै सोडून |} == २९ जुलै ते ५ ऑक्टोबर २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | सुख कळले | संध्या. ६.३० वाजता |- | इंद्रायणी | संध्या. ७ वाजता |- | [[अंतरपाट (मालिका)|अंतरपाट]] / दुर्गा | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] | रात्री ८.३० वाजता |} == ७ ऑक्टोबर २०२४ ते ९ फेब्रुवारी २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | इंद्रायणी | संध्या. ७ वाजता |- | दुर्गा / पिंगा गं पोरी पिंगा | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] / अशोक मा.मा. | रात्री ८.३० वाजता |- | आई तुळजाभवानी | रात्री ९ वाजता |- | लय आवडतेस तू मला | रात्री ९.३० वाजता |} == १३ एप्रिल ते २५ मे २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | इंद्रायणी | दुपारी १ आणि संध्या. ७ | rowspan="2"| |- | पिंगा गं पोरी पिंगा | दुपारी १.३० आणि संध्या. ७.३० |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | दुपारी २ आणि रात्री ८ | १८ मे सोडून |- | अशोक मा.मा. | दुपारी २.३० आणि रात्री ८.३० | |- | आई तुळजाभवानी | दुपारी ३ आणि रात्री ९ | १८ मे सोडून |- | लय आवडतेस तू मला | दुपारी ३.३० आणि रात्री ९.३० | |} == १ जून २०२५ ते १० जानेवारी २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | इंद्रायणी | दुपारी १ आणि संध्या. ७ |- | पिंगा गं पोरी पिंगा | दुपारी १.३० आणि संध्या. ७.३० |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | दुपारी २ आणि रात्री ८ |- | अशोक मा.मा. | दुपारी २.३० आणि रात्री ८.३० |- | आई तुळजाभवानी | दुपारी ३ आणि रात्री ९ |} == ११ जानेवारी ते १ मार्च २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | इंद्रायणी | संध्या. ६.३० वाजता |- | आई तुळजाभवानी | संध्या. ७ वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[बिग बॉस मराठी ६]] | रात्री ८ वाजता |- | पिंगा गं पोरी पिंगा | रात्री ११ वाजता |} == २ ते २२ मार्च २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | आई तुळजाभवानी | संध्या. ७ वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[बिग बॉस मराठी ६]] | रात्री ८ वाजता |- | पिंगा गं पोरी पिंगा | रात्री ११ वाजता |} == २३ मार्च २०२६ ते चालू == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | मी जिंकून घेईन सारं | संध्या. ७ वाजता |- | मोहिनी - प्रेमाची फिल्मी कहाणी | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[बिग बॉस मराठी ६]] | रात्री ८ वाजता |} = [[स्टार प्रवाह]] = == ऑगस्ट-सप्टेंबर २०१९ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | विठूमाऊली | संध्या. ७ वाजता | rowspan="2"| ४ ऑगस्ट ते ८ सप्टेंबर |- | श्री गुरुदेव दत्त | संध्या. ७.३० वाजता |} == जाने-फेब्रुवारी २०२० == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | विठूमाऊली | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| १९ जानेवारी ते ९ फेब्रुवारी |- | [[आई कुठे काय करते!]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | प्रेमाचा गेम सेम टू सेम | रात्री ८ वाजता |- | मोलकरीण बाई | रात्री ८.३० वाजता |} == एप्रिल-मे २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="5"| ३ एप्रिल आणि १ मे सोडून |- | [[सहकुटुंब सहपरिवार]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[आई कुठे काय करते!]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[रंग माझा वेगळा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[फुलाला सुगंध मातीचा]] | रात्री ८.३० वाजता |} == मार्च २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="4"| फक्त २३ आणि ३० मार्च |- | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी १.३० वाजता |- | [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] | दुपारी २ वाजता |- | आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! | दुपारी २.३० वाजता |- | [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="2"| १६ मार्च सोडून |- | लग्नानंतर होईलच प्रेम | संध्या. ७ वाजता |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.१५ वाजता |} == एप्रिल-मे २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="2"| १३ एप्रिल, १८ मे सोडून |- | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी १.३० वाजता |- | [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] | दुपारी २ वाजता | १८ मे सोडून |- | आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! | दुपारी २.३० वाजता | १३ एप्रिल, १८ मे सोडून |- | [[साधी माणसं]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="5"| १८ मे सोडून |- | लग्नानंतर होईलच प्रेम | संध्या. ७ वाजता |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | कोण होतीस तू, काय झालीस तू! | रात्री ८ वाजता |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता |- | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री १० वाजता | २० एप्रिल सोडून |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री १०.३० वाजता | १८ मे सोडून |- | [[अबोली (मालिका)|अबोली]] | रात्री ११ वाजता | |} == १ जून ते २६ ऑक्टोबर २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० | rowspan="8"| ८ जून, २४ ऑगस्ट आणि १२ ऑक्टोबर सोडून |- | लग्नानंतर होईलच प्रेम | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० |- | कोण होतीस तू, काय झालीस तू! | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ |- | [[ठरलं तर मग!]] | दुपारी २ आणि रात्री ८.३० |- | येड लागलं प्रेमाचं | दुपारी २.३० आणि रात्री १० |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० |- | [[अबोली (मालिका)|अबोली]] | दुपारी ३.३० आणि रात्री ११ |} == २७ ऑक्टोबर ते १६ नोव्हेंबर २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० |- | लग्नानंतर होईलच प्रेम | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ |- | [[ठरलं तर मग!]] | दुपारी २ आणि रात्री ८.३० |- | येड लागलं प्रेमाचं | दुपारी २.३० आणि रात्री १० |- | काजळमाया | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० |- | कोण होतीस तू, काय झालीस तू! | दुपारी ३.३० आणि रात्री ११ |} == १७ नोव्हेंबर २०२५ ते ११ जानेवारी २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० | rowspan="5"| |- | लग्नानंतर होईलच प्रेम | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ |- | [[ठरलं तर मग!]] | दुपारी २ आणि रात्री ८.३० |- | येड लागलं प्रेमाचं | दुपारी २.३० आणि रात्री १० | २८ डिसेंबर आणि ४ जानेवारी सोडून |- | कोण होतीस तू, काय झालीस तू! | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० | |- | काजळमाया | दुपारी ३.३० आणि रात्री ११ | २३, ३० नोव्हेंबर आणि ३१ डिसेंबर सोडून |} == १२ जानेवारी ते १५ फेब्रुवारी २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० |- | लग्नानंतर होईलच प्रेम | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ |- | [[ठरलं तर मग!]] | दुपारी २ आणि रात्री ८.३० |- | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० आणि रात्री १० |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० |- | येड लागलं प्रेमाचं | दुपारी ३.३० आणि रात्री ११ |} == १६ फेब्रुवारी ते २६ एप्रिल २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] | दुपारी १ वाजता | १५, २२, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून |- | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी १.३० वाजता | २२, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून |- | लपंडाव | दुपारी २ वाजता | १५, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून |- | नशीबवान | दुपारी २.३० वाजता | १५, २२, २९ मार्च आणि ५, १२, २६ एप्रिल सोडून |- | [[साधी माणसं]] / तुझ्या सोबतीने | संध्या. ६.३० वाजता | १५ आणि २२ मार्च सोडून |- | लग्नानंतर होईलच प्रेम | संध्या. ७ वाजता | rowspan="2"| २२ मार्च सोडून |- | [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता | rowspan="2"| १५ आणि २२ मार्च सोडून |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.४५ वाजता |- | वचन दिले तू मला | रात्री १० वाजता | २१-२२ फेब्रुवारी, १५ आणि २२ मार्च सोडून |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.३० वाजता | १५ आणि २२ मार्च सोडून |- | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री ११ वाजता | १५ मार्च सोडून |} == २७ एप्रिल ते ३१ मे २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="9"| |- | लपंडाव | दुपारी १.४५ वाजता |- | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता |- | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी ३ वाजता |- | वचन दिले तू मला | संध्या. ६.३० वाजता |- | लग्नानंतर होईलच प्रेम | संध्या. ७ वाजता |- | [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.४५ वाजता |- | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता | २-३ मे सोडून |- | बाई तुझा आशीर्वाद | रात्री १० वाजता | ३ मे सोडून |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.४५ वाजता | rowspan="2"| |- | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री ११.३० वाजता |} == १ जून ते २८ जून २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="8"| २१ जून सोडून |- | लपंडाव | दुपारी १.४५ वाजता |- | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता |- | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी ३ वाजता |- | वचन दिले तू मला | संध्या. ६.३० वाजता |- | लग्नानंतर होईलच प्रेम | संध्या. ७ वाजता |- | [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] / सुना येती घरा | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता | |- | पाठराखीण | रात्री ९ वाजता | rowspan="2"| २१ जून सोडून |- | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता |- | बाई तुझा आशीर्वाद | रात्री १० वाजता | rowspan="2"| |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.४५ वाजता |- | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री ११.३० वाजता | २१ जून सोडून |} [[वर्ग:झी मराठी]] [[वर्ग:कलर्स मराठी]] [[वर्ग:स्टार प्रवाह]] t2tyamfgr4dvmm737qd2ahnwlfkp1km 0 288675 2691357 2661035 2026-06-27T03:35:02Z ~2026-36962-44 184666 /* जवळपासची गावे */ दोडी बुद्रुक, दापूर, नांदूरशिंगोटे 2691357 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र |प्रकार=गाव |इतर_नाव= | स्थानिक_नाव ='''दोडी खुर्द''' | आकाशदेखावा = | आकाशदेखावा_शीर्षक = | शोधक_स्थान= right | अक्षांश = | रेखांश = | उंची = | राज्य_नाव = महाराष्ट्र |जवळचे_शहर= सिन्नर | जिल्हा = [[नाशिक जिल्हा]] |अधिकृत_भाषा=मराठी | नेता_पद =[[सरपंच]] | नेता_नाव = |लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष = २०११ | लोकसंख्या_एकूण = | लोकसंख्या_घनता = |लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = | क्षेत्रफळ_एकूण = |पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = | पिन कोड = | आरटीओ_कोड = एमएच/ |संकेतस्थळ= |कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]] |कोरे_उत्तर_१ = | तळटिपा =}} '''दोडी खुर्द''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[नाशिक जिल्हा|नाशिक जिल्ह्यातील]] [[सिन्नर तालुका|सिन्नर तालुक्यातील]] एक गाव आहे. ==भौगोलिक स्थान== ==हवामान== येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४१ [[सेल्सियस]]पर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ९८० मिमी पर्यंत असते. ==लोकजीवन== ==प्रेक्षणीय स्थळे== ==नागरी सुविधा== ==जवळपासची गावे== ==दोडी बुद्रुक, दापूर, नांदूरशिंगोटे == ==संदर्भ== #https://villageinfo.in/ #https://www.census2011.co.in/ #http://tourism.gov.in/ #https://www.incredibleindia.org/ #https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism #https://www.mapsofindia.com/ #https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics #https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }} [[वर्ग:सिन्नर तालुक्यातील गावे]] [[वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे]] imusc28uwhdn1yfki9cgelknhaa68pw 0 293246 2691331 2689060 2026-06-26T18:11:14Z ~2026-36843-46 184659 2691331 wikitext text/x-wiki = एक तासांचे विशेष भाग १ = == जुलै २००९ ते जून २०१२ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]] !! [[कुलवधू (मालिका)|कुलवधू]] !! [[एकाच ह्या जन्मी जणू]] !! [[लज्जा (मालिका)|लज्जा]] !! [[आभास हा]] !! [[एका लग्नाची दुसरी गोष्ट]] !! [[शुभं करोति (मालिका)|शुभं करोति]] |- | २५ जुलै २००९ | | | रात्री ८ | | | | | |- | ६ मार्च २०१० | | संध्या. ७ | | | | | | |- | १७ एप्रिल २०१० | | संध्या. ७ | | | | | | |- | १४ ऑगस्ट २०१० | | | | | | | | रात्री ९ |- | २३ ऑक्टोबर २०१० | | | | | रात्री ८.३० | | | |- | १५ जून २०११ | संध्या. ६ | | | | | | | |- | १८ ऑक्टोबर २०११ | | | | रात्री ८ | | | | |- | ४ डिसेंबर २०११ | | | | | | संध्या. ६ | | |- | १८ डिसेंबर २०११ | | | | संध्या. ६ | | | | |- | १९ फेब्रुवारी २०१२ | संध्या. ६ | | | | | | | |- | १ ते ३ मार्च २०१२ | | | | | | | रात्री ८ | |- | २४ मार्च २०१२ | | | | | | | रात्री ८.३० | |} == जुलै २०१२ ते जून २०१४ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[तू तिथे मी]] !! [[जय मल्हार]] !! [[राधा ही बावरी]] !! [[उंच माझा झोका]] !! [[होणार सून मी ह्या घरची]] !! [[मला सासू हवी]] !! [[जुळून येती रेशीमगाठी]] !! [[अजूनही चांदरात आहे]] !! [[एका लग्नाची तिसरी गोष्ट]] |- | ९ सप्टेंबर २०१२ | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | |- | २१ ऑक्टोबर २०१२ | | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | रात्री ९ | |- | १६ डिसेंबर २०१२ | | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | रात्री ९ | |- | २७ जानेवारी २०१३ | | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | | |- | ९-१६-२३ फेब्रुवारी २०१३ | | | | | | | रात्री ८.३० | | | |- | २४ फेब्रुवारी २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | | |- | २४ मार्च २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | | |- | २१ एप्रिल २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | | |- | १६ जून २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | | |- | ११ ऑगस्ट २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | | |- | ७ सप्टेंबर २०१३ | | | | | | रात्री ८ | | | | |- | १५ सप्टेंबर २०१३ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | |- | ९ ते १२ ऑक्टोबर २०१३ | | | | | | | रात्री ८.३० | | | |- | २० ऑक्टोबर २०१३ | संध्या. ६ | | | | | | | | | |- | १७ नोव्हेंबर २०१३ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | | | | रात्री ९ |- | २२ डिसेंबर २०१३ | | | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ |- | २ मार्च २०१४ | | | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ |- | १८ मे २०१४ | | | संध्या. ७ | | | | | | | |} == जुलै २०१४ ते जून २०१६ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[जय मल्हार]] !! [[जावई विकत घेणे आहे]] !! [[नांदा सौख्य भरे]] !! [[होणार सून मी ह्या घरची]] !! [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] !! [[जुळून येती रेशीमगाठी]] !! [[माझे पती सौभाग्यवती]] !! [[का रे दुरावा]] !! [[दिल दोस्ती दुनियादारी]] |- | २७ जुलै २०१४ | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | |- | ३ ऑक्टोबर २०१४ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | १२ ऑक्टोबर २०१४ | | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | |- | २० ऑक्टोबर २०१४ | | | | | रात्री ८ | | | | | |- | २२ मार्च २०१५ | संध्या. ६ | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | | | | रात्री ९ |- | २५ एप्रिल २०१५ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | २५ मे २०१५ | | | | | रात्री ८ | | | | | |- | १९ जुलै २०१५ | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | | | | | रात्री ९ | |- | २७ जुलै २०१५ | | | | | रात्री ८ | | | | | |- | ३० ऑगस्ट २०१५ | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | | | | |- | २७ सप्टेंबर २०१५ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | |- | २२ ऑक्टोबर २०१५ | संध्या. ६ | | | | | | | | | |- | २५ ऑक्टोबर २०१५ | | | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | |- | २९ नोव्हेंबर २०१५ | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | |- | १४ फेब्रुवारी २०१६ | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | | |- | २७ मार्च २०१६ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | | | रात्री ९ | |- | २७ जून २०१६ | | | | | | रात्री ८ | | | | |} == जुलै २०१६ ते जून २०१७ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[जय मल्हार]] !! [[नांदा सौख्य भरे]] !! [[तुझ्यात जीव रंगला]] !! [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[खुलता कळी खुलेना]] !! [[काहे दिया परदेस]] !! [[दिल दोस्ती दोबारा]] |- | १७ जुलै २०१६ | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | |- | २१ ऑगस्ट २०१६ | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | | |- | ६ सप्टेंबर २०१६ | | संध्या. ७ | | | | | | | |- | २५ सप्टेंबर २०१६ | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | | | |- | ८ ऑक्टोबर २०१६ | | | | | | | | रात्री ९ | |- | २५ डिसेंबर २०१६ | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | रात्री ९ | | |- | १९ फेब्रुवारी २०१७ | | | | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ |} == जुलै २०१७ ते जून २०१९ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[जाडूबाई जोरात]] !! [[आम्ही सारे खवय्ये]] !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[लागिरं झालं जी]] !! [[तुझ्यात जीव रंगला]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[तुझं माझं ब्रेकअप]] !! [[तुला पाहते रे]] !! [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] !! [[जागो मोहन प्यारे]] !! [[ग्रहण (मालिका)|ग्रहण]] |- | १७ सप्टेंबर २०१७ | संध्या. ६ | | संंध्या. ७ | | | | | | | रात्री ८ | |- | २६ नोव्हेंबर २०१७ | | | संंध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | | |- | १५ एप्रिल २०१८ | | | | | | संंध्या. ७ | | | रात्री ८ | | रात्री ९ |- | २२ जुलै २०१८ | | | | संंध्या. ७ | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | | |- | २३ जुलै २०१८ | | दुपारी १ | | | | | | | | | |- | २ सप्टेंबर २०१८ | | | संंध्या. ७ | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | | | |- | १३-१८ सप्टेंबर २०१८ | | दुपारी १ | | | | | | | | | |- | १०-१८ ऑक्टोबर २०१८ | | दुपारी १ | | | | | | | | | |- | २१ ऑक्टोबर २०१८ | | | | | | | | रात्री ९ | | | |- | १० नोव्हेंबर २०१८ | | | | | | | | | | रात्री ९.३० | |- | ९ डिसेंबर २०१८ | | | | | | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | |- | ६ जानेवारी २०१९ | | | | संंध्या. ७ | रात्री ८ | रात्री ९ | | | | | |- | १९ मे २०१९ | | | | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | रात्री ९ | | |} == जुलै २०१९ ते जून २०२१ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[घेतला वसा टाकू नको]] !! [[मिसेस मुख्यमंत्री]] !! [[तुझ्यात जीव रंगला]] !! [[कारभारी लयभारी]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]] !! [[अग्गंबाई सासूबाई]] !! [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] !! [[माझा होशील ना]] !! [[देवमाणूस]] |- | १५ ऑगस्ट २०१९ | संध्या. ६ | | | | | | | | | | |- | १३ सप्टेंबर २०१९ | संध्या. ६ | | | | | | | | | | |- | २७ ऑक्टोबर २०१९ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | |- | १५ डिसेंबर २०१९ | | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | | | |- | १ नोव्हेंबर २०२० | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | |- | १३ डिसेंबर २०२० | | | | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | |- | १७ जानेवारी २०२१ | | | | | | | | रात्री ८ | | | रात्री ९ |- | ७ फेब्रुवारी २०२१ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | | | |- | २१ फेब्रुवारी २०२१ | | | | | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | | |- | १८ एप्रिल २०२१ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | |} = एक तासांचे विशेष भाग २ = == जुलै २०२१ ते एप्रिल २०२२ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[मन झालं बाजिंद]] !! [[मन उडु उडु झालं]] !! [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]] !! [[तू तेव्हा तशी]] !! [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] !! [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]] !! [[सा रे ग म प:लिटील चॅम्प्स]] !! [[किचन कल्लाकार]] !! [[देवमाणूस २]] !! [[रात्रीस खेळ चाले ३]] |- | ३१ ऑक्टोबर २०२१ | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | रात्री ९ | रात्री १० | | | |- | २१ नोव्हेंबर २०२१ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | | |- | १९ डिसेंबर २०२१ | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | | | | रात्री ९ | |- | २६ डिसेंबर २०२१ | | | | | | | | | रात्री ९ | रात्री १० |- | २ जानेवारी २०२२ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | ९ जानेवारी २०२२ | | संध्या. ७ | | | | रात्री ८ | | रात्री ९ | रात्री १० | |- | ६ फेब्रुवारी २०२२ | | | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | | | |- | १३ फेब्रुवारी २०२२ | | रात्री ८ | | | | रात्री ९ | | | | |- | २० फेब्रुवारी २०२२ | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | |- | ६ मार्च २०२२ | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | |- | २० मार्च २०२२ | | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | | | | |- | १० एप्रिल २०२२ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | | |- | १७ एप्रिल २०२२ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | रात्री ९ | | | रात्री १० | |} == मे ते ऑक्टोबर २०२२ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[सत्यवान सावित्री (मालिका)|सत्यवान सावित्री]] !! [[मन उडु उडु झालं]] !! [[तू तेव्हा तशी]] !! [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] !! [[नवा गडी नवं राज्य]] !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[बँड बाजा वरात]] !! [[बस बाई बस]] !! [[देवमाणूस २]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] |- | ८ मे २०२२ | | | | | | रात्री ९.३० | | | | |- | ५ जून २०२२ | | संध्या. ७ | | | | | | | रात्री ८ | |- | १२ जून २०२२ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | १९ जून २०२२ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | | | |- | २४ जुलै २०२२ | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | रात्री ९ | | | |- | ३१ जुलै २०२२ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | | | |- | १४ ऑगस्ट २०२२ | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | |- | २५ सप्टेंबर २०२२ | | | | | रात्री ९ | | | | | |- | ९ ऑक्टोबर २०२२ | | | | | | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ |} == नोव्हेंबर २०२२ ते फेब्रुवारी २०२३ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[तू चाल पुढं]] !! [[हृदयी प्रीत जागते]] !! [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] !! [[नवा गडी नवं राज्य]] !! [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] !! [[अगं अगं सूनबाई काय म्हणता सासूबाई?]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] |- | १३ नोव्हेंबर २०२२ | | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | | | |- | २० नोव्हेंबर २०२२ | | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | | | |- | २७ नोव्हेंबर २०२२ | | | | संध्या. ७ | | | | | | रात्री ८ |- | ११ डिसेंबर २०२२ | | | | | | संध्या. ७ | | | | रात्री ८ |- | १ जानेवारी २०२३ | | | | | | | रात्री ९ | | | |- | ८ जानेवारी २०२३ | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ |- | १५ जानेवारी २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | दुपारी १ आणि संध्या. ७ | दुपारी २ आणि रात्री ८ | | | | | | | |- | २२ जानेवारी २०२३ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | २९ जानेवारी २०२३ | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | |- | ५ फेब्रुवारी २०२३ | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | |- | १२ फेब्रुवारी २०२३ | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ |- | १९ फेब्रुवारी २०२३ | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | |} == मार्च ते मे २०२३ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[यशोदा - गोष्ट श्यामच्या आईची]] !! [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]] !! [[३६ गुणी जोडी]] !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[तू चाल पुढं]] !! [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] !! [[नवा गडी नवं राज्य]] !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] !! [[तू तेव्हा तशी]] |- | ५ मार्च २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | | | | |- | १२ मार्च २०२३ | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | | |- | १९ मार्च २०२३ | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | |- | २६ मार्च २०२३ | | | | | | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ |- | २ एप्रिल २०२३ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | |- | १६ एप्रिल २०२३ | | | | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ | रात्री ९ | |- | २३ एप्रिल २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | | दुपारी १ आणि संध्या. ७ | | दुपारी २ आणि रात्री ८ | | | | | | |- | ७ मे २०२३ | संध्या. ६ | | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | रात्री ९ | | | |- | १४ मे २०२३ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | दुपारी १ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी २ आणि रात्री ८ | | | | | |} == जून ते डिसेंबर २०२३ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[३६ गुणी जोडी]] !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[तू चाल पुढं]] !! [[सारं काही तिच्यासाठी]] !! [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] !! [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] !! [[नवा गडी नवं राज्य]] !! [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] !! [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] |- | ४ जून २०२३ | | दुपारी १ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ८ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | |- | ११ जून २०२३ | | | संध्या. ७ | | रात्री ८ | | | | रात्री १० | |- | १८ जून २०२३ | | | | | | | | | रात्री १० | |- | २५ जून २०२३ | | | | | | संध्या. ७ | | | रात्री १० | रात्री ८ |- | २ जुलै २०२३ | | | | | | | | | रात्री १० | |- | ९ जुलै २०२३ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | दुपारी २ आणि रात्री १० | |- | १६ जुलै २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | दुपारी २ आणि रात्री १० | |- | २३ जुलै २०२३ | | | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | | संध्या. ६ | रात्री १० | |- | ३० जुलै २०२३ | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी २ आणि रात्री १० | दुपारी १ आणि रात्री ८ |- | २० ऑगस्ट २०२३ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | दुपारी २ आणि रात्री १० |- | ३ सप्टेंबर २०२३ | दुपारी २ आणि रात्री १० | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | |- | १० सप्टेंबर २०२३ | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | |- | १२ नोव्हेंबर २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | |- | १९ नोव्हेंबर २०२३ | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | |- | २६ नोव्हेंबर २०२३ | | | | | | | | | | रात्री ८ |- | १७ डिसेंबर २०२३ | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | | | | | |- | २४ डिसेंबर २०२३ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ |} == जानेवारी ते डिसेंबर २०२४ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[सारं काही तिच्यासाठी]] !! [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] !! [[शिवा (मालिका)|शिवा]] !! [[पुन्हा कर्तव्य आहे]] !! [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] |- | ७ जानेवारी २०२४ | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | |- | २१ जानेवारी २०२४ | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ |- | २८ जानेवारी २०२४ | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | |- | ४ फेब्रुवारी २०२४ | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | |- | २५ फेब्रुवारी २०२४ | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ |- | ३ मार्च २०२४ | | संध्या. ७ | रात्री ८ | | | |- | १० मार्च २०२४ | संध्या. ७ | | | | | रात्री ८ |- | २८ जुलै २०२४ | | | | संध्या. ७ | रात्री ८ | |- | १८ ऑगस्ट २०२४ | संध्या. ७ | | | रात्री ८ | रात्री १० | |- | ८ सप्टेंबर २०२४ | संध्या. ७ | | | | | |- | २२ डिसेंबर २०२४ | | | | | रात्री ९ | |} == जानेवारी ते सप्टेंबर २०२५ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] !! [[लाखात एक आमचा दादा]] !! [[सावळ्याची जणू सावली]] !! [[पारू (मालिका)|पारू]] !! [[शिवा (मालिका)|शिवा]] !! [[कमळी (मालिका)|कमळी]] !! [[नवरी मिळे हिटलरला]] !! [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] !! [[तुला जपणार आहे]] |- | २ फेब्रुवारी २०२५ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | | |- | ३० मार्च २०२५ | दुपारी १२ आणि रात्री १० | | | | | | | | |- | ६ एप्रिल २०२५ | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री १०.३० | | |- | १३ एप्रिल २०२५ | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७.३० | दुपारी १ आणि रात्री ८.३० | | | | दुपारी २ आणि रात्री १०.३० |- | २७ एप्रिल २०२५ | दुपारी १२ | | | | | | दुपारी १ | | दुपारी २ आणि रात्री १०.३० |- | १८ मे २०२५ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० | | | | | | |- | २५ मे २०२५ | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री १०.३० | | |- | ८ जून २०२५ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | | | | | | |- | १३ जुलै २०२५ | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | |- | २० जुलै २०२५ | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ |- | २७ जुलै २०२५ | | | | | | | | दुपारी २ आणि रात्री १० | |- | ३ ऑगस्ट २०२५ | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री १० |- | १० ऑगस्ट २०२५ | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | |- | २४ ऑगस्ट २०२५ | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | |- | २१ सप्टेंबर २०२५ | | | संध्या. ६.३० | | | | | | |} == ऑक्टोबर २०२५ ते चालू == {| class="wikitable sortable" ! !! [[आम्ही सारे खवय्ये]] !! [[सावळ्याची जणू सावली]] !! [[शुभ श्रावणी]] !! [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] !! [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] !! [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] !! [[कमळी (मालिका)|कमळी]] !! [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] !! [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] !! [[तुला जपणार आहे]] |- | १२ ऑक्टोबर २०२५ | | | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ | दुपारी १२ आणि रात्री १०.३० |- | १९ ऑक्टोबर २०२५ | दुपारी १२ | | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ | |- | २६ ऑक्टोबर २०२५ | | | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ | |- | २, ९, १६, २३, ३० नोव्हेंबर २०२५ | | | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ | |- | ७, १४ डिसेंबर २०२५ | | | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ | |- | २१ डिसेंबर २०२५ | | | | | | | दुपारी १२ आणि रात्री १०.३० | दुपारी २ आणि संध्या. ६ | दुपारी १ | |- | २८ डिसेंबर २०२५ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ६ | | | | | | दुपारी २ | दुपारी १ आणि रात्री १० | |- | ३-४ जानेवारी २०२६ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |- | ११ जानेवारी २०२६ | | | | | | | | रात्री ९.३० | | |- | १८ जानेवारी २०२६ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | |- | ७ फेब्रुवारी २०२६ | | | | | | | | | | रात्री १०.३० |- | १४ फेब्रुवारी २०२६ | | | रात्री ९ | | | | | | रात्री १० | |- | १५ मार्च २०२६ | दुपारी १२ | दुपारी १ | दुपारी २ | संध्या. ७ | | | रात्री ९ | रात्री १० | रात्री ११ | दुपारी ३ |- | २२ मार्च २०२६ | | | दुपारी १२ | | | | दुपारी १ | | दुपारी २ | |- | ५ एप्रिल २०२६ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | दुपारी ३ आणि रात्री १० |- | १२ एप्रिल २०२६ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | |- | १० मे २०२६ | | | | | | | | दुपारी १२ आणि रात्री ९ | दुपारी १ आणि रात्री १० | दुपारी २ आणि रात्री ११ |- | २४ मे २०२६ | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ | | | | | दुपारी ३ आणि रात्री १० |- | ३१ मे २०२६ | | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | दुपारी १ आणि रात्री ८ | दुपारी २ आणि रात्री ९ | दुपारी ३ आणि रात्री १० | |- | १४ जून २०२६ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |} = दोन तासांचे विशेष भाग = == जुलै २०१३ ते डिसेंबर २०१८ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[जय मल्हार]] !! [[नांदा सौख्य भरे]] !! [[तुझ्यात जीव रंगला]] !! [[उंच माझा झोका]] !! [[होणार सून मी ह्या घरची]] !! [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[काहे दिया परदेस]] !! [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] |- | १४ जुलै २०१३ | | | | | संध्या. ७ | | | | | |- | २० ऑक्टोबर २०१३ | | | | | | संध्या. ७ | | | | |- | ३० मार्च २०१४ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | १७ ऑगस्ट २०१४ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | ३ मे २०१५ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | १३ डिसेंबर २०१५ | | | संध्या. ७ | | | | | | | |- | २४ जानेवारी २०१६ | | | | | | संध्या. ७ | | | | |- | १७ एप्रिल २०१६ | | | | | | | संध्या. ७ | | | |- | ९ ऑक्टोबर २०१६ | | | | | | | | | संध्या. ७ | |- | ८ जानेवारी २०१७ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | १५ जानेवारी २०१७ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | ५ मार्च २०१७ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |- | ३० एप्रिल २०१७ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | १३ ऑगस्ट २०१७ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | २४ सप्टेंबर २०१७ | | | | | | | | | | संध्या. ७ |- | १७ डिसेंबर २०१७ | | | | | | | | | | संध्या. ७ |- | २९ जुलै २०१८ | | | | | | | | संध्या. ७ | | |- | १९ ऑगस्ट २०१८ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |- | २१ ऑक्टोबर २०१८ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | २५ नोव्हेंबर २०१८ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |} == जानेवारी २०१९ ते सप्टेंबर २०२१ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] !! [[मिसेस मुख्यमंत्री]] !! [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] !! [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]] !! [[तुला पाहते रे]] !! [[माझा होशील ना]] !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[झिंग झिंग झिंगाट]] !! [[भागो मोहन प्यारे]] !! [[देवमाणूस]] |- | १३ जानेवारी २०१९ | | | | | संध्या. ७ | | | | | |- | १० फेब्रुवारी २०१९ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | २१ एप्रिल २०१९ | | | | | | | | संध्या. ७ | | |- | २२ सप्टेंबर २०१९ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | २४ नोव्हेंबर २०१९ | | | | | | | | | संध्या. ७ | |- | १६ फेब्रुवारी २०२० | | | | | | | संध्या. ७ | | | |- | १४ फेब्रुवारी २०२१ | | | | | | संध्या. ७ | | | | |- | ७ मार्च २०२१ | | | संध्या. ७ | | | | | | | |- | २१ मार्च २०२१ | | | | | | | | | | संध्या. ७ |- | १८ जुलै २०२१ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | १५ ऑगस्ट २०२१ | | | | | | | | | | संध्या. ७ |- | २२ ऑगस्ट २०२१ | | | | संध्या. ७ | | | | | | |} == ऑक्टोबर २०२१ ते जून २०२५ == {| class="wikitable sortable" ! !! [[मन झालं बाजिंद]] !! [[तू तेव्हा तशी]] !! [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] !! [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] !! [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]] !! [[खुपते तिथे गुप्ते]] !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]] !! [[देवमाणूस २]] !! [[तुला जपणार आहे]] |- | १७ ऑक्टोबर २०२१ | संध्या. ७ | | | | | | | | | |- | २६ डिसेंबर २०२१ | | | | | दुपारी १२ आणि संध्या. ७ | | | | | |- | १२ जून २०२२ | | | | रात्री ८ | | | | | | |- | १७ जुलै २०२२ | | | | | | | | | संध्या. ७ | |- | ६ नोव्हेंबर २०२२ | | संध्या. ७ | | | | | | | | |- | २२ जानेवारी २०२३ | | | | | | | | रात्री ८ | | |- | ४ जून २०२३ | | | | | | रात्री ९ | | | | |- | १ ऑक्टोबर २०२३ | | | संध्या. ७ | | | | | | | |- | ३१ डिसेंबर २०२३ | | | | | | | संध्या. ७ | | | |- | ८ जून २०२५ | | | | | | | | | | दुपारी २ आणि रात्री ९ |} == जुलै २०२५ ते चालू == {| class="wikitable sortable" ! !! [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] !! [[कमळी (मालिका)|कमळी]] !! [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] |- | २८ सप्टेंबर २०२५ | | | संध्या. ७ |- | ५ जानेवारी २०२६ | संध्या. ७ | | |- | १४ फेब्रुवारी २०२६ | संध्या. ७ | | |- | ३ मे २०२६ | | दुपारी १ आणि रात्री ९ | |- | २८ जून २०२६ | संध्या. ७ | | |} = विशेष भाग = == दीड तासांचे विशेष भाग == {| class="wikitable sortable" ! !! [[अप्पी आमची कलेक्टर]] !! [[जाऊ बाई गावात]] !! [[रात्रीस खेळ चाले ३]] |- | ३१ डिसेंबर २०१९ | | | रात्री १०.३० |- | २५ डिसेंबर २०२२ | संध्या. ७ | | |- | १४ जानेवारी २०२४ | | रात्री ८ | |} == अडीच तासांचे विशेष भाग == {| class="wikitable sortable" ! !! [[अग्गंबाई सासूबाई]] !! [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] |- | १९ जानेवारी २०२० | संध्या. ७ | |- | २४ मे २०२० | | संध्या. ७ |- | १ ऑगस्ट २०२१ | | संध्या. ७ |} == तीन तासांचे विशेष भाग == {| class="wikitable sortable" ! !! [[चला हवा येऊ द्या]] !! [[भागो मोहन प्यारे]] |- | २२ डिसेंबर २०१९ | | संध्या. ७ |- | ८ ऑगस्ट २०२१ | संध्या. ७ | |- | २७ फेब्रुवारी २०२२ | रात्री ९ | |} == महासंगम == {| class="wikitable sortable" ! दिनांक !! मालिका / कार्यक्रम !! वेळ |- | rowspan="2"| ५-११ नोव्हेंबर २०२३ | [[चला हवा येऊ द्या]] | rowspan="2"| रात्री ९ ते १०.३० |- | [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] |- | rowspan="2"| २०-२६ नोव्हेंबर २०२३ | [[सारं काही तिच्यासाठी]] | rowspan="2"| संध्या. ७.३० ते रात्री ८.३० |- | [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] |- | rowspan="2"| २८ ऑक्टोबर-२ नोव्हेंबर २०२४ | [[सावळ्याची जणू सावली]] | rowspan="2"| संध्या. ७ ते रात्री ८ |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] |- | rowspan="2"| २५-३० नोव्हेंबर २०२४ | [[लाखात एक आमचा दादा]] | rowspan="2"| रात्री ८.३० ते ९.३० |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] |- | rowspan="2"| २६ जानेवारी-१ फेब्रुवारी २०२५ | [[पारू (मालिका)|पारू]] | rowspan="2"| संध्या. ७.३० ते रात्री ९ |- | [[लक्ष्मी निवास]] |- | rowspan="2"| ७-१२ एप्रिल २०२५ | [[लाखात एक आमचा दादा]] | rowspan="2"| संध्या. ६.३० ते ७.३० |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] |- | rowspan="2"| १२-१७ मे २०२५ | [[पारू (मालिका)|पारू]] | rowspan="2"| संध्या. ७ ते रात्री ८ |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] |- | rowspan="2"| २७ जुलै-२ ऑगस्ट २०२५ | [[पारू (मालिका)|पारू]] | rowspan="2"| संध्या. ७.३० ते रात्री ९ |- | [[लक्ष्मी निवास]] |- | rowspan="2"| १३-१९ ऑक्टोबर २०२५ | [[सावळ्याची जणू सावली]] | rowspan="2"| संध्या. ६.३० ते ७.३० |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] |- | rowspan="2"| १०-१४ नोव्हेंबर २०२५ | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | rowspan="2"| रात्री ९ ते १० |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] |- | rowspan="2"| ११-१७ जानेवारी २०२६ | [[लक्ष्मी निवास]] | rowspan="2"| रात्री ८ ते ९.३० |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] |- | rowspan="2"| १८-२२ मे २०२६ | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | rowspan="2"| रात्री ८.३० ते ९.३० |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] |} [[वर्ग:झी मराठी]] [[वर्ग:याद्या]] h7x1zb0cbnxa5yaqsot9ifm3k96ina2 0 324272 2691352 2618484 2026-06-27T01:01:53Z ~2026-32459-97 183722 /* */ 2691352 wikitext text/x-wiki [[File:Mantralay of Mumbai, Administrative Headquarters 03.jpg|thumb|मंत्रालय]] {{Infobox government agency | agency_name = विमुक्त-भटक्या जमाती महामंडळ <br> [[महाराष्ट्र शासन]] | स्थानिक नाव = | स्थानिक नाव अ = | स्थानिक नाव र = | प्रकार = खाते | seal = File:Seal of Maharashtra.svg | seal_width = 100px | seal_caption = महाराष्ट्र शासनाचे राष्ट्रचिन्ह | logo = | logo_width = | logo_caption = | निर्माण = {{Start date and age|df=yes|1950|05|01}} | jurisdiction = {{ध्वजचिन्ह|भारत}} [[महाराष्ट्र शासन]] | headquarters = भटक्या जमाती विभाग, मंत्रालय <br> मंत्रालय (कॅबिनेट सचिवालय),<br> मुंबई | budget = महाराष्ट्र शासन नियोजन |region_code = IN |minister1_name = [[अतुल सावे]] |minister1_pfo = [[महाराष्ट्र शासन|कॅबिनेट मंत्री]], भटक्या जमाती विभाग |website = {{url|https://mha.gov.in/|भटक्या जमाती मंत्रालय}} |chief1_name=|chief1_position= |chief2_name=|chief2_position= |chief3_name=|chief3_position= |chief4_name=|chief4_position= |chief5_name=|chief5_position= |chief6_name=|chief6_position= |chief7_name=|chief7_position= |chief8_name=|chief8_position= |chief9_name=|chief9_position= |parent_department= समाजकल्याण/बहुजन कल्याण |minister2_name= कोण नाही |minister2_pfo= राज्यमंत्री, भटक्या जमाती विभाग | parent_department = | type = Ministry | native_name_r = | child1_agency = | child2_agency = | child3_agency = | child4_agency = | child5_agency = | child6_agency = | child7_agency = | child8_agency = | chief6_name = | chief6_position = | chief7_name = | chief7_position = | chief8_name = | chief8_position = | chief9_name = | chief9_position = | child9_agency = | child10_agency = }} '''विमुक्त-भटक्या जमाती उपविभाग''' हे [[महाराष्ट्र शासन|महाराष्ट्र शासनचे]] एक बहुजन मंत्रालयांतर्गत मंडळ आहे. महाराष्ट्र राज्याच्या विकासासाठी वार्षिक योजना तयार करण्याची जबाबदारी आहे. मंत्रालयाचे नेतृत्व कॅबिनेट स्तरावरील मंत्री करतात. [[अतुल सावे]] हे सध्या भटक्या जमाती विभागाचे [[महाराष्ट्र शासन|कॅबिनेट मंत्री]] आहेत.<ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/politics/maharashtra-cabinet-portfolios-announced-dy-cm-ajit-pawar-gets-finance-aaditya-thackeray-allotted-tourism-and-environment-ministry-7861731.html |title= Maharashtra Cabinet portfolios announced}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://marathi.abplive.com/news/mumbai/maharashtra-cabinet-ministry-list-governor-approved-allocation-of-portfolios-proposed-by-cm-uddhav-thackeray-729069 |title= महाराष्ट्र मंत्रिमंडळ खातेवाटप जाहीर}}</ref> == कार्यालय == {{माहितीचौकट अधिकृत हुद्दा | post = भटक्या जमाती विभाग मंत्री <br>[[महाराष्ट्र शासन]] | body = महाराष्ट्र | native_name = _{Minister Nomadic Tribesl of Maharashtra} | flag = | flagsize = | flagborder = | flagcaption = | insignia = Seal of Maharashtra.svg | insigniasize = 120px | insigniacaption = | image = | imagesize = 250px | alt = | incumbent = [[अतुल सावे]] | acting = | incumbentsince = १४ ऑगस्ट २०२२ | type = | status = भटक्या जमाती विभाग मंत्री | department = [[महाराष्ट्र सरकार]] | style = | member_of = *'''राज्य मंत्रिमंडळ''' *'''महाराष्ट्राचे विधिमंडळ''' (विधानसभा किंवा विधान परिषद) | reports_to = | residence = निवास, मुंबई | seat = मंत्रालय, मुंबई | nominator = [[महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्र्यांची यादी|महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री]] | appointer = [[महाराष्ट्राचे राज्यपाल]] | appointer_qualified = | termlength = ५ वर्ष | termlength_qualified = | constituting_instrument = | precursor = *[[विजय वडेट्टीवार]] <br>(२०१९ - २०२२) | formation = १ मे १९६० | first = *[[डी.एस. पळसपगार]]<br> (१९६०-१९६२) | last = | abolished = | succession = | abbreviation = | unofficial_names = | deputy = 29 जून 2022 पासून रिक्त | salary = | website = }} == कॅबिनेट मंत्र्यांची यादी == # [[डी.एस. पळसपगार]] * [[चंद्रशेखर बावनकुळे]] * [[एकनाथ शिंदे]] * [[विजय वडेट्टीवार]] * अतुल सावे ==राज्यमंत्र्यांची यादी== * [[दत्तात्रय भरणे]] ==प्रधान सचिवांची यादी== * [[मिलिंद म्हैसकर]] [[वर्ग:महाराष्ट्र शासनाचे विभाग]] == हे पहा == * [[गुन्हेगार जमाती कायदा व वडार समाज]] * [[महाराष्ट्रातील विमुक्त जातींची यादी|विमुक्त जाती]] * [[भटक्या जमाती]] * [[भटके कलावंत आणि भिक्षेकरी]] dn0nolavubre982gn2nql31i1ub0ivq 0 342740 2691347 2651124 2026-06-26T23:58:00Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2691347 wikitext text/x-wiki {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट वर्षे|२०१२|२०१३}} '''२०१२-१३ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम''' सप्टेंबर २०१२ ते मार्च २०१३ दरम्यान होता.<ref>{{cite web|url=http://static.icc-cricket.com/ugc/documents/DOC_713317E72A1D8E0784239E6CE54FC93D_1354773568474_664.pdf|title=Future Tours Programme|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]]|access-date=2012-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304090802/http://static.icc-cricket.com/ugc/documents/DOC_713317E72A1D8E0784239E6CE54FC93D_1354773568474_664.pdf|archive-date=2016-03-04|url-status=dead}}</ref> त्याची सुरुवात आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२० सह झाली, जी वेस्ट इंडीजने अंतिम फेरीत यजमान राष्ट्र श्रीलंकेचा पराभव करून जिंकली. परिणामी, आयसीसी टी२०आ चॅम्पियनशिप क्रमवारीत श्रीलंका आणि वेस्ट इंडीज अनुक्रमे एक आणि दोन क्रमांकावर पोहोचले.<ref>{{cite news |url=http://www.emirates247.com/sports/cricket/t20-top-ranking-at-stake-for-sri-lanka-2012-10-29-1.480726 |title=T20 top ranking at stake for Sri Lanka |date=2012-10-29 |publisher=Emirates 24/7 |access-date=2012-12-23 |archive-date=2018-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181026104219/https://www.emirates247.com/sports/cricket/t20-top-ranking-at-stake-for-sri-lanka-2012-10-29-1.480726 |url-status=dead }}</ref> सीझनमध्ये २००७ पासून भारत आणि पाकिस्तान यांच्यातील पहिली द्विपक्षीय मालिका समाविष्ट होती. २००८ च्या मुंबई हल्ल्यानंतर दोन्ही देशांमधील द्विपक्षीय संबंध तोडले गेले.<ref>{{cite news |url=http://www.espncricinfo.com/india-v-pakistan-2012/content/story/598203.html |title=Pakistan Twenty20 squad leaves for India |first=Umar |last=Farooq |date=2012-12-22 |publisher=ESPN |work=Cricinfo |access-date=2012-12-23 }}</ref> कसोटी क्रिकेटमध्ये, दक्षिण आफ्रिकेने ऑगस्ट २०१२ मध्ये इंग्लंडकडून मिळवलेल्या आयसीसी कसोटी चॅम्पियनशिप क्रमांक-एक रँकिंगचे पहिले यशस्वी बचाव केले. त्यांनी ऑस्ट्रेलियामध्ये तीन कसोटी सामन्यांची मालिका १-० जिंकून सुरुवात केली<ref>{{cite news |url=http://www.espncricinfo.com/australia-v-south-africa-2012/content/story/594939.html |title='Humbled' Smith targets South Africa legacy |first=Firdose |last=Moonda |date=2012-12-03 |publisher=ESPN |work=Cricinfo |access-date=2012-12-23 }}</ref> आणि न्यू झीलंड आणि पाकिस्तानविरुद्ध त्यांचे सर्व घरचे सामने जिंकले.<ref>{{cite news |url=http://www.espncricinfo.com/south-africa-v-new-zealand-2012/content/story/600843.html |title=South Africa wrap up huge innings victory |first=Andrew |last=McGlashan |date=2013-01-14 |publisher=ESPN |work=Cricinfo |access-date=2013-03-10 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.espncricinfo.com/south-africa-v-pakistan-2013/content/story/606236.html |title=South Africa complete series sweep |first=Siddarth |last=Ravindran |date=2013-02-24 |publisher=ESPN |work=Cricinfo |access-date=2013-03-10 }}</ref> इंग्लंडने १९८४-८५ नंतर प्रथमच भारतात कसोटी मालिका जिंकली. २००४-०५ सीझननंतर मायदेशात भारताचा हा पहिलाच कसोटी मालिका पराभव होता.<ref>{{cite news |url=http://indiatoday.intoday.in/story/india-england-cricket-test-match-india-england-test-series-nagpur-vca-stadium-ms-dhoni-alastair-cook/1/238206.html |title=England end 28-year drought, draw Nagpur Test to win series in India |date=2012-12-17 |publisher=India Today |access-date=2013-03-10 }}</ref> त्यानंतर भारताने पुनर्रचना करणाऱ्या ऑस्ट्रेलियन संघाविरुद्ध घरच्या कसोटी मालिकेत ४-० ने विजय मिळवला. २०११-१२ मधील त्यांच्या मागील बैठकीपासून हा संपूर्ण टर्नअराउंड होता, जेव्हा भारत ऑस्ट्रेलियामध्ये ०-४ ने हरला होता. तीन किंवा अधिक कसोटींच्या मालिकेत, १९६९-७० नंतर ऑस्ट्रेलियाविरुद्धचा हा पहिला व्हाईटवॉश होता.<ref>{{cite news |url=http://www.espncricinfo.com/india-v-australia-2013/content/story/626022.html |title=India chase historic whitewash |first=Siddarth |last=Ravindran |date=2013-03-21 |publisher=ESPN |work=Cricinfo |access-date=2013-03-24 }}</ref> आयसीसी वनडे चॅम्पियनशिपमध्ये, दक्षिण आफ्रिका नवव्या क्रमांकाच्या न्यू झीलंडकडून घरच्या मालिकेत पराभवानंतर दुसऱ्या क्रमांकावरून चौथ्या क्रमांकावर घसरला.<ref>{{cite news |url=http://www.espncricinfo.com/south-africa-v-new-zealand-2012/content/story/601878.html |title=South Africa struggling for one-day focus |first=Firdose |last=Moonda |date=2013-01-23 |publisher=ESPN |work=Cricinfo |access-date=2013-01-27 }}</ref> त्यावेळी दक्षिण आफ्रिका त्यांच्या वनडे संघाच्या मेक-अपचा प्रयोग करत होता.<ref>{{cite news |url=http://www.espncricinfo.com/south-africa-v-pakistan-2013/content/story/624241.html |title=Champions Trophy the focus for both teams |first=Firdose |last=Moonda |date=2013-03-09 |publisher=ESPN |work=Cricinfo |access-date=2013-03-10 }}</ref> भारत आणि इंग्लंड यांनी प्रत्येकी एक एकदिवसीय मालिका गमावली ज्यामुळे त्यांना हंगामाच्या उत्तरार्धात अनुक्रमे क्रमांक एक आणि दोन स्थान मिळाले.<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-08/top-stories/37560335_1_icc-odi-rankings-ratings-points-odi-shield |archive-url=https://web.archive.org/web/20130709223816/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-08/top-stories/37560335_1_icc-odi-rankings-ratings-points-odi-shield |url-status=dead |archive-date=2013-07-09 |title=India could lose top spot in ICC ODI rankings to South Africa |date=2013-03-08 |work=[[टाइम्स ऑफ इंडिया]] |access-date=2013-03-10 }}</ref> पुढील मोसमात होणाऱ्या चॅम्पियन्स ट्रॉफीपूर्वी कोणत्याही संघाला सातत्यपूर्ण कामगिरी करता आली नाही. ==मोसम आढावा== {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; white-space:nowrap" ! colspan=6 | आंतरराष्ट्रीय दौरे |- ! rowspan=2 | प्रारंभ तारीख ! rowspan=2 | यजमान संघ ! rowspan=2 | पाहुणा संघ ! colspan=3 class="unsortable" | निकाल [सामने] |- ! width=50 class="unsortable" | [[कसोटी क्रिकेट|कसोटी]] ! width=50 class="unsortable" | [[एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय|वनडे]] ! width=50 class="unsortable" | [[ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२०आ]] |- | style="text-align:left" | [[#न्यू झीलंडचा श्रीलंका दौरा|{{date|३० ऑक्टोबर २०१२}}]] | style="text-align:left" | {{cr|SRI}} | style="text-align:left" | {{cr|NZL}} | १-१ [२] || ३-० [५] || ०-० [१] |- | style="text-align:left" | [[#दक्षिण आफ्रिकेचा ऑस्ट्रेलिया दौरा|{{date|९ नोव्हेंबर २०१२}}]] | style="text-align:left" | {{cr|AUS}} | style="text-align:left" | {{cr|RSA}} | ०-१ [३] || — || — |- | style="text-align:left" | [[#वेस्ट इंडीजचा बांगलादेश दौरा|{{date|१३ नोव्हेंबर २०१२}}]] | style="text-align:left" | {{cr|BAN}} | style="text-align:left" | {{cr|WIN}} | ०-२ [२] || ३-२ [५] || ०-१ [१] |- | style="text-align:left" | [[#इंग्लंडचा भारत दौरा|{{date|१५ नोव्हेंबर २०१२}}]] | style="text-align:left" | {{cr|IND}} | style="text-align:left" | {{cr|ENG}} | १-२ [४] || ३-२ [५] || १-१ [२] |- | style="text-align:left" | [[#श्रीलंकेचा ऑस्ट्रेलिया दौरा|{{date|१४ डिसेंबर २०१२}}]] | style="text-align:left" | {{cr|AUS}} | style="text-align:left" | {{cr|SRI}} | ३-० [३] || २-२ [५] || ०-२ [२] |- | style="text-align:left" | [[#न्यू झीलंडचा दक्षिण आफ्रिका दौरा|{{date|२१ डिसेंबर २०१२}}]] | style="text-align:left" | {{cr|RSA}} | style="text-align:left" | {{cr|NZL}} | २-० [२] || १-२ [३] || २-१ [३] |- | style="text-align:left" | [[#पाकिस्तानचा भारत दौरा|{{date|२५ डिसेंबर २०१२}}]] | style="text-align:left" | {{cr|IND}} | style="text-align:left" | {{cr|PAK}} | — || १-२ [३] || १-१ [२] |- | style="text-align:left" | [[#वेस्ट इंडीजचा ऑस्ट्रेलिया दौरा|{{date|१ फेब्रुवारी २०१३}}]] | style="text-align:left" | {{cr|AUS}} | style="text-align:left" | {{cr|WIN}} | — || ५-० [५] || ०-१ [१] |- | style="text-align:left" | [[#पाकिस्तानचा दक्षिण आफ्रिका दौरा|{{date|१ फेब्रुवारी २०१३}}]] | style="text-align:left" | {{cr|RSA}} | style="text-align:left" | {{cr|PAK}} | ३-० [३] || ३-२ [५] || ०-१ [२] |- | style="text-align:left" | [[#इंग्लंडचा न्यू झीलंड दौरा|{{date|९ फेब्रुवारी २०१३}}]] | style="text-align:left" | {{cr|NZL}} | style="text-align:left" | {{cr|ENG}} | ०-० [३] || १-२ [३] || १-२ [३] |- | style="text-align:left" | [[#ऑस्ट्रेलियाचा भारत दौरा|{{date|२२ फेब्रुवारी २०१३}}]] | style="text-align:left" | {{cr|IND}} | style="text-align:left" | {{cr|AUS}} | ४-० [४] || — || — |- | style="text-align:left" | [[#झिम्बाब्वेचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|२२ फेब्रुवारी २०१३}}]] | style="text-align:left" | {{cr|WIN}} | style="text-align:left" | {{cr|ZIM}} | २-० [२] || ३-० [३] || २-० [२] |- | style="text-align:left" | [[#बांगलादेशचा श्रीलंका दौरा|{{date|८ मार्च २०१३}}]] | style="text-align:left" | {{cr|SRI}} | style="text-align:left" | {{cr|BAN}} | १-० [२] || १-१ [३] || १-० [१] |- class="sortbottom" ! colspan=6 | आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा |- class="sortbottom" ! तारखा ! colspan=3 | स्पर्धा ! colspan=2 | विजेते |- class="sortbottom" | style="text-align:left" | [[#आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२०|{{date|१८ सप्टेंबर २०१२}}]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{flagicon|SRI}} [[२०१२ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२०]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{cr|WIN}} |- ! colspan=6 | महिला दौरे |- ! rowspan=2 | प्रारंभ तारीख ! rowspan=2 | यजमान संघ ! rowspan=2 | पाहुणा संघ ! colspan=3 class="unsortable" | निकाल [सामने] |- ! width=50 class="unsortable" | [[महिला कसोटी क्रिकेट|म.कसोटी]] ! width=50 class="unsortable" | [[महिला एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय|म.वनडे]] ! width=50 class="unsortable" | [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|मटी२०आ]] |- | style="text-align:left" | [[#न्यू झीलंड महिलांचा ऑस्ट्रेलिया दौरा|{{date|१२ डिसेंबर २०१२}}]] | style="text-align:left" | {{crw|AUS}} | style="text-align:left" | {{crw|NZ}} | — || ३-१ [४] || १-२ [३] |- | style="text-align:left" | [[#दक्षिण आफ्रिका महिलांचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|७ जानेवारी २०१३}}]] | style="text-align:left" | {{crw|RSA}} | style="text-align:left" | {{crw|WIN}} | — || २-२ [५] || ०-२ [२] |- | style="text-align:left" | [[#वेस्ट इंडीज महिलांचा श्रीलंका दौरा|{{date|२२ फेब्रुवारी २०१३}}]] | style="text-align:left" | {{crw|SL}} | style="text-align:left" | {{crw|WIN}} | — || १-२ [३] || १-४ [५] |- | style="text-align:left" | [[#बांगलादेश महिलांचा भारत दौरा|{{date|२ एप्रिल २०१३}}]] | style="text-align:left" | {{crw|IND}} | style="text-align:left" | {{crw|BAN}} | — || ३-० [३] || ३-० [३] |- ! colspan=6 | महिलांच्या आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा |- ! प्रारंभ तारीख ! colspan=3 | स्पर्धा ! colspan=2 | विजेते |- | style="text-align:left" | [[#आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|{{date|२६ सप्टेंबर २०१२}}]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{flagicon|SL}} [[२०१२ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०|आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{crw|AUS}} |- | style="text-align:left" | [[#महिला आशिया कप|{{date|२४ ऑक्टोबर २०१२}}]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{flagicon|CHN}} [[२०१२ महिला ट्वेंटी-२० आशिया चषक|महिला आशिया कप]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{crw|IND}} |- | style="text-align:left" | [[#महिला क्रिकेट विश्वचषक|{{date|३१ जानेवारी २०१३}}]] | style="text-align:left" colspan=3 | {{flagicon|IND}} [[२०१३ महिला क्रिकेट विश्वचषक|आयसीसी महिला क्रिकेट विश्वचषक]] | style="text-align:left" colspan=2 | {{crw|AUS}} |- class="sortbottom" ! colspan=6 | किरकोळ दौरे |- class="sortbottom" ! rowspan=2 | प्रारंभ तारीख ! rowspan=2 | संघ १ ! rowspan=2 | संघ २ ! colspan="3" class="unsortable" | निकाल [सामने] |- class="sortbottom" ! [[प्रथम वर्गीय क्रिकेट|प्रथम श्रेणी]] ! [[लिस्ट अ क्रिकेट|लिस्ट अ]] ! [[ट्वेन्टी-२०|टी-२०]] |- class="sortbottom" | style="text-align:left" | [[#केनियाचा नामिबिया दौरा|{{date|२९ सप्टेंबर २०१२}}]] | style="text-align:left" | {{cr|NAM}} | style="text-align:left" | {{cr|KEN}} | १-० [१] || २-० [२] || — |- class="sortbottom" | style="text-align:left" | [[#संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये अफगाणिस्तान विरुद्ध स्कॉटलंड|{{date|३ मार्च २०१३}}]] | style="text-align:left" | {{cr|AFG|२०१३}} | style="text-align:left" | {{cr|SCO}} | १-० [१] || २-० [२] || २-० [२] |- class="sortbottom" | style="text-align:left" | [[#संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये केन्या विरुद्ध कॅनडा|{{date|११ मार्च २०१३}}]] | style="text-align:left" | {{cr|KEN}} | style="text-align:left" | {{cr|CAN}} | १-० [१] || २-० [२] || १-१ [२] |- class="sortbottom" | style="text-align:left" | [[#आयर्लंडचा संयुक्त अरब अमिराती दौरा|{{date|१२ मार्च २०१३}}]] | style="text-align:left" | {{cr|UAE|name=UAE}} | style="text-align:left" | {{cr|IRE}} | ०-० [१] || ०-२ [२] || ०-१ [१] |} ==सप्टेंबर== ===आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२०=== {{main|२०१२ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०}} ====गट फेरी==== {{stack begin|float=left}} {{२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२० गट अ गुणफलक}} {{stack end}} {{stack begin|float=left}} {{२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२० गट ब गुणफलक}} {{stack end}}{{clear}} {{stack begin|float=left}} {{२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२० गट क गुणफलक}} {{stack end}} {{stack begin|float=left}} {{२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२० गट ड गुणफलक}} {{stack end}}{{clear}} {| class="wikitable" ! colspan="8"|गट फेरी |- ! क्र. ! तारीख ! संघ १ ! कर्णधार १ ! संघ २ ! कर्णधार २ ! स्थळ ! निकाल |- || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533272.html टी२०आ २६३] || १८ सप्टेंबर || {{cr|SRI}} || [[महेला जयवर्धने]] || {{cr|ZIM}} || [[ब्रेंडन टेलर]] || [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम|महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबनटोटा]] || {{cr|SRI}} ८२ धावांनी |- || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533273.html टी२०आ २६४] || १९ सप्टेंबर || {{cr|IRE}} || [[विल्यम पोर्टरफिल्ड]] || {{cr|AUS}} || [[जॉर्ज बेली (क्रिकेटर, जन्म १९८२)|जॉर्ज बेली]] || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} ७ गडी राखून |- || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533274.html टी२०आ २६५] || १९ सप्टेंबर || {{cr|IND}} || [[महेंद्रसिंग धोनी]] || {{cr|AFG|२०१३}} || [[नवरोज मंगल]] || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} २३ धावांनी |- || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533275.html टी२०आ २६६] || २० सप्टेंबर || {{cr|ZIM}} || [[ब्रेंडन टेलर]] || {{cr|RSA}} || [[एबी डिव्हिलियर्स]] || [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम|महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबनटोटा]] || {{cr|RSA}} १० गडी राखून |- || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533276.html टी२०आ २६७] || २१ सप्टेंबर || {{cr|NZL}} || [[रॉस टेलर]] || {{cr|BAN}} || [[मुशफिकर रहीम]] || [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || {{cr|NZL}} ५९ धावांनी |- || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533277.html टी२०आ २६८] || २१ सप्टेंबर || {{cr|ENG}} || [[स्टुअर्ट ब्रॉड]] || {{cr|AFG|२०१३}} || [[नवरोज मंगल]] || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|ENG}} ११६ धावांनी |- || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533278.html टी२०आ २६९] || २२ सप्टेंबर || {{cr|RSA}} || [[एबी डिव्हिलियर्स]] || {{cr|SRI}} || [[महेला जयवर्धने]] || [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम|महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबनटोटा]] || {{cr|RSA}} ३२ धावांनी |- || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533279.html टी२०आ २७०] || २२ सप्टेंबर || {{cr|WIN}} || [[डॅरेन सॅमी]] || {{cr|AUS}} || [[जॉर्ज बेली (क्रिकेटर, जन्म १९८२)|जॉर्ज बेली]] || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} १७ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस पद्धत|डी/एल]]) |- || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533280.html टी२०आ २७१] || २३ सप्टेंबर || {{cr|PAK}} || [[मोहम्मद हाफिज]] || {{cr|NZL}} || [[रॉस टेलर]] || [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || {{cr|PAK}} १३ धावांनी |- || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533281.html टी२०आ २७२] || २३ सप्टेंबर || {{cr|IND}} || [[महेंद्रसिंग धोनी]] || {{cr|ENG}} || [[स्टुअर्ट ब्रॉड]] || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} ८० धावांनी |- || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533282.html टी२०आ २७३] || २४ सप्टेंबर || {{cr|IRE}} || [[विल्यम पोर्टरफिल्ड]] || {{cr|WIN}} || [[डॅरेन सॅमी]] || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || निकाल नाही |- || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533283.html टी२०आ २७४] || २५ सप्टेंबर || {{cr|BAN}} || [[मुशफिकर रहीम]] || {{cr|PAK}} || [[मोहम्मद हाफिज]] || [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || {{cr|PAK}} ८ गडी राखून |} ====सुपर एट==== {{stack begin|float=left}} {{२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२० सुपर एट गट १}} {{stack end}} {{stack begin|float=left}} {{२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२० सुपर एट गट २}} {{stack end}}{{clear}} {| class="wikitable" ! colspan="8"|सुपर एट |- ! क्र. ! तारीख ! संघ १ ! कर्णधार १ ! संघ २ ! कर्णधार २ ! स्थळ ! निकाल |- || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533284.html टी२०आ २७५] || २७ सप्टेंबर || {{cr|NZL}} || [[रॉस टेलर]] || {{cr|SRI}} || [[महेला जयवर्धने]] || [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || सामना बरोबरीत सुटला; {{CR|SRI}}ने [[सुपर ओव्हर]] जिंकली |- || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533285.html टी२०आ २७६] || २७ सप्टेंबर || {{cr|WIN}} || [[डॅरेन सॅमी]] || {{cr|ENG}} || [[स्टुअर्ट ब्रॉड]] || [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || {{cr|WIN}} १५ धावांनी |- || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533286.html टी२०आ २७७] || २८ सप्टेंबर || {{cr|RSA}} || [[एबी डिव्हिलियर्स]] || {{cr|PAK}} || [[मोहम्मद हाफिज]] || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK}} २ गडी राखून |- || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533287.html टी२०आ २७८] || २८ सप्टेंबर || {{cr|IND}} || [[महेंद्रसिंग धोनी]] || {{cr|AUS}} || [[जॉर्ज बेली (क्रिकेटर, जन्म १९८२)|जॉर्ज बेली]] || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} ९ गडी राखून |- || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533288.html टी२०आ २७९] || २९ सप्टेंबर || {{cr|NZL}} || [[रॉस टेलर]] || {{cr|ENG}} || [[स्टुअर्ट ब्रॉड]] || [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || {{cr|ENG}} ६ गडी राखून |- || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533289.html टी२०आ २८०] || २९ सप्टेंबर || {{cr|WIN}} || [[डॅरेन सॅमी]] || {{cr|SRI}} || [[महेला जयवर्धने]] || [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || {{CR|SRI}} ९ गडी राखून |- || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533290.html टी२०आ २८१] || ३० सप्टेंबर || {{cr|RSA}} || [[एबी डिव्हिलियर्स]] || {{cr|AUS}} || [[जॉर्ज बेली (क्रिकेटर, जन्म १९८२)|जॉर्ज बेली]] || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} ८ गडी राखून |- || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533291.html टी२०आ २८२] || ३० सप्टेंबर || {{cr|PAK}} || [[मोहम्मद हाफिज]] || {{cr|IND}} || [[महेंद्रसिंग धोनी]] || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} ८ गडी राखून |- || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533292.html टी२०आ २८३] || १ ऑक्टोबर || {{cr|WIN}} || [[डॅरेन सॅमी]] || {{cr|NZL}} || [[रॉस टेलर]] || [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || सामना बरोबरीत सुटला; {{cr|WIN}}ने [[सुपर ओव्हर]] जिंकली |- || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533293.html टी२०आ २८४] || १ ऑक्टोबर || {{cr|SRI}} || [[कुमार संगकारा]] || {{cr|ENG}} || [[स्टुअर्ट ब्रॉड]] || [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || {{cr|SRI}} १९ धावांनी |- || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533294.html टी२०आ २८५] || २ ऑक्टोबर || {{cr|PAK}} || [[मोहम्मद हाफिज]] || {{cr|AUS}} || [[जॉर्ज बेली (क्रिकेटर, जन्म १९८२)|जॉर्ज बेली]] || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK}} ३२ धावांनी |- || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533295.html टी२०आ २८६] || २ ऑक्टोबर || {{cr|IND}} || [[महेंद्रसिंग धोनी]] || {{cr|RSA}} || [[एबी डिव्हिलियर्स]] || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} १ धावेने |} ====बाद फेरी==== {| class="wikitable" ! क्र. ! तारीख ! संघ १ ! कर्णधार १ ! संघ २ ! कर्णधार २ ! स्थळ ! निकाल |- ! colspan="8"|उपांत्य फेरी |- || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533296.html टी२०आ २८७] || ४ ऑक्टोबर || {{cr|SRI}} || [[महेला जयवर्धने]] || {{cr|PAK}} || [[मोहम्मद हाफिज]] || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|SRI}} १६ धावांनी |- || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533297.html टी२०आ २८८] || ५ ऑक्टोबर || {{cr|WIN}} || [[डॅरेन सॅमी]] || {{cr|AUS}} || [[जॉर्ज बेली (क्रिकेटर, जन्म १९८२)|जॉर्ज बेली]] || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|WIN}} ७४ धावांनी |- ! colspan="8"|अंतिम सामना |- || [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533298.html टी२०आ २८९] || ७ ऑक्टोबर || {{cr|WIN}} || [[डॅरेन सॅमी]] || {{cr|SRI}} || [[महेला जयवर्धने]] || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|WIN}} ३६ धावांनी |} ===आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०=== {{main|२०१२ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२०}} ====ग्रुप फेरी==== {{col-begin|width=}} {{col-2}} {{२०१२ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२० गट अ गुणफलक}} {{col-2}} {{२०१२ आयसीसी महिला विश्व ट्वेंटी-२० गट ब गुणफलक}} {{col-end}} {| class="wikitable" |- ! colspan="9"|ग्रुप फेरी |- ! क्र. ! तारीख ! गट ! संघ १ ! कर्णधार १ ! संघ २ ! कर्णधार २ ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533299.html मटी२०आ १६६] || २६ सप्टेंबर || ब || {{crw|SL}} || [[शशिकला सिरिवर्धने]] || {{crw|RSA}} || [[मिग्नॉन डु प्रीज]] || [[गॅले आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[गॅले]] || {{crw|RSA}} ६ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533300.html मटी२०आ १६७] || २६ सप्टेंबर || ब || {{crw|NZ}} || [[सुझी बेट्स]] || {{crw|WIN}} || [[मेरीयसा अगुइलेरा]] || [[गॅले आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[गॅले]] || {{crw|WIN}} ७ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533301.html मटी२०आ १६८] || २७ सप्टेंबर || अ || {{crw|ENG}} || [[शार्लोट एडवर्ड्स]] || {{crw|PAK}} || [[सना मीर]] || [[गॅले आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[गॅले]] || {{crw|ENG}} ४३ धावांनी |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533302.html मटी२०आ १६९] || २७ सप्टेंबर || अ || {{crw|IND}} || [[मिताली राज]] || {{crw|AUS}} || [[जोडी फील्ड्स]] || [[गॅले आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[गॅले]] || {{crw|AUS}} ८ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533303.html मटी२०आ १७०] || २८ सप्टेंबर || ब || {{crw|NZ}} || [[सुझी बेट्स]] || {{crw|RSA}} || [[मिग्नॉन डु प्रीज]] || [[गॅले आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[गॅले]] || {{crw|NZ}} २२ धावांनी |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533304.html मटी२०आ १७१] || २८ सप्टेंबर || ब || {{crw|SL}} || [[शशिकला सिरिवर्धने]] || {{crw|WIN}} || [[मेरीयसा अगुइलेरा]] || [[गॅले आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[गॅले]] || {{crw|SL}} ५ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डी/एल]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533305.html मटी२०आ १७२] || २९ सप्टेंबर || अ || {{crw|AUS}} || [[जोडी फील्ड्स]] || {{crw|PAK}} || [[सना मीर]] || [[गॅले आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[गॅले]] || {{crw|AUS}} २५ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डी/एल]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533306.html मटी२०आ १७३] || २९ सप्टेंबर || अ || {{crw|IND}} || [[मिताली राज]] || {{crw|ENG}} || [[शार्लोट एडवर्ड्स]] || [[गॅले आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[गॅले]] || {{crw|ENG}} ९ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533307.html मटी२०आ १७४] || ३० सप्टेंबर || ब || {{crw|RSA}} || [[मिग्नॉन डु प्रीज]] || {{crw|WIN}} || [[मेरीयसा अगुइलेरा]] || [[गॅले आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[गॅले]] || {{crw|WIN}} १० गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533308.html मटी२०आ १७५] || ३० सप्टेंबर || ब || {{crw|SL}} || [[शशिकला सिरिवर्धने]] || {{crw|NZ}} || [[सुझी बेट्स]] || [[गॅले आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[गॅले]] || {{crw|NZ}} ८ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533309.html मटी२०आ १७६] || १ ऑक्टोबर || अ || {{crw|IND}} || [[मिताली राज]] || {{crw|PAK}} || [[सना मीर]] || [[गॅले आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[गॅले]] || {{crw|PAK}} १ धावेने |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533310.html मटी२०आ १७७] || १ ऑक्टोबर || अ || {{crw|AUS}} || [[जोडी फील्ड्स]] || {{crw|ENG}} || [[शार्लोट एडवर्ड्स]] || [[गॅले आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[गॅले]] || {{crw|ENG}} ७ गडी राखून |} ====प्ले-ऑफ==== {| class="wikitable" |- ! colspan="8"|पात्रता प्ले-ऑफ |- ! क्र. ! तारीख ! संघ १ ! कर्णधार १ ! संघ २ ! कर्णधार २ ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/584773.html मटी२०आ १७९] || ३ ऑक्टोबर || {{crw|PAK}} || [[सना मीर]] || {{crw|RSA}} || [[मिग्नॉन डु प्रीज]] || [[गॅले आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[गॅले]] || {{crw|RSA}} ५ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/584772.html मटी२०आ १७८] || ३ ऑक्टोबर || {{crw|IND}} || [[मिताली राज]] || {{crw|SL}} || [[शशिकला सिरिवर्धने]] || [[गॅले आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[गॅले]] || {{crw|IND}} ९ गडी राखून |} {| class="wikitable" |- ! colspan="8"|बाद फेरी |- ! क्र. ! तारीख ! संघ १ ! कर्णधार १ ! संघ २ ! कर्णधार २ ! स्थळ ! निकाल |- ! colspan="8"|उपांत्य फेरी |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533311.html मटी२०आ १८०] || ४ ऑक्टोबर || {{crw|NZ}} || [[सुझी बेट्स]] || {{crw|ENG}} || [[शार्लोट एडवर्ड्स]] || [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{crw|ENG}} ९ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533312.html मटी२०आ १८१] || ५ ऑक्टोबर || {{crw|AUS}} || [[जोडी फील्ड्स]] || {{crw|WIN}} || [[मेरीयसा अगुइलेरा]] || [[गॅले आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[गॅले]] || {{crw|AUS}} २८ धावांनी |- ! colspan="8"|अंतिम सामना |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533313.html मटी२०आ १८२] || ७ ऑक्टोबर || {{crw|ENG}} || [[शार्लोट एडवर्ड्स]] || {{crw|AUS}} || [[जोडी फील्ड्स]] || [[गॅले आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[गॅले]] || {{crw|AUS}} ४ धावांनी |} =====अंतिम स्थान===== {| class="wikitable" ! स्थान ! संघ !स्थिती |- style="background:gold;" | १ || style="text-align:left;"| {{crw|AUS}} ||'''विजेता''' |- style="background:silver;" | २ || style="text-align:left;"| {{crw|ENG}} ||'''उपविजेता''' |- | ३ || style="text-align:left;"| {{crw|WIN}} ||rowspan="2"|'''उपांत्य फेरीत बाहेर''' |- | ४ || style="text-align:left;"| {{crw|NZ}} |- | ५ || style="text-align:left;"|{{crw|RSA}} ||rowspan="6"|'''गट टप्प्यात बाहेर''' |- | ६ || style="text-align:left;"|{{crw|IND}} |- | ७ || style="text-align:left;"|{{crw|PAK}} |- | ८ || style="text-align:left;"|{{crw|SL}} |} ===केनियाचा नामिबिया दौरा=== {| class="wikitable" |- ! colspan="6"|[[२०११-१३ आयसीसी इंटरकॉन्टिनेंटल कप]] |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/icc-intercontinental-cup-2011-13/engine/match/516852.html प्रथम श्रेणी] || २९ सप्टेंबर-२ ऑक्टोबर || [[सरेल बर्गर]] || [[कॉलिन्स ओबुया]] || [[युनायटेड ग्राउंड, विंडहोक|युनायटेड क्रिकेट क्लब ग्राउंड]], [[विंडहोक]] || {{cr|NAM}} एक डाव आणि १ धावेने |- ! colspan="6"|[[२०११-१३ आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग चॅम्पियनशिप]] |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/wcl-championship-2011-13/engine/match/555887.html लिस्ट अ] || ४ ऑक्टोबर || [[सरेल बर्गर]] || [[कॉलिन्स ओबुया]] || [[युनायटेड ग्राउंड, विंडहोक|युनायटेड क्रिकेट क्लब ग्राउंड]], [[विंडहोक]] || {{cr|NAM}} ६ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/wcl-championship-2011-13/engine/match/555888.html लिस्ट अ] || ६ ऑक्टोबर || [[सरेल बर्गर]] || [[कॉलिन्स ओबुया]] || [[युनायटेड ग्राउंड, विंडहोक|युनायटेड क्रिकेट क्लब ग्राउंड]], [[विंडहोक]] ||{{cr|NAM}} ७ गडी राखून |} ==ऑक्टोबर== ===न्यू झीलंडचा श्रीलंका दौरा=== {{main|न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०१२-१३}} {| class="wikitable" |- ! colspan="6"|एकमेव टी२०आ |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/582186.html टी२०आ २९०] || ३० ऑक्टोबर || [[अँजेलो मॅथ्यूज]] || [[रॉस टेलर]] || [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || निकाल नाही |- ! colspan="6"|एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/582187.html वनडे ३३०४अ] || १ नोव्हेंबर || [[महेला जयवर्धने]] || [[रॉस टेलर]] || [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || निकाल नाही |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/582188.html वनडे ३३०५] || ४ नोव्हेंबर || [[महेला जयवर्धने]] || [[रॉस टेलर]] || [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] ||{{cr|SRI}} १४ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस पद्धत|डी/एल]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/582189.html वनडे ३३०६] || ६ नोव्हेंबर || [[महेला जयवर्धने]] || [[रॉस टेलर]] || [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] ||{{cr|SRI}} ७ गडी राखून ([[डकवर्थ-लुईस पद्धत|डी/एल]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/582190.html वनडे ३३०७] || १० नोव्हेंबर || [[महेला जयवर्धने]] || [[रॉस टेलर]] || [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम|महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबनटोटा]] ||{{cr|SRI}} ७ गडी राखून ([[डकवर्थ-लुईस पद्धत|डी/एल]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/582191.html वनडे ३३०८] || १२ नोव्हेंबर || [[महेला जयवर्धने]] || [[रॉस टेलर]] || [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम|महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबनटोटा]] || निकाल नाही |- ! colspan="6"|कसोटी मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/582192.html कसोटी २०५९] || १७-२१ नोव्हेंबर || [[महेला जयवर्धने]] || [[रॉस टेलर]] || [[गॅले आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[गॅले]] || {{cr|SRI}} १० गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/582193.html कसोटी २०६३] || २५-२९ नोव्हेंबर || [[महेला जयवर्धने]] || [[रॉस टेलर]] || [[पैकियासोती सरवणमुट्टू स्टेडियम|पी. सरवणमुत्तू स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|NZL}} १६७ धावांनी |} ==नोव्हेंबर== ===दक्षिण आफ्रिकेचा ऑस्ट्रेलिया दौरा=== {{main|दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०१२-१३}} {| class="wikitable" |- ! colspan="6"|कसोटी मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573007.html कसोटी २०५६] || ९-१३ नोव्हेंबर ||[[मायकेल क्लार्क (क्रिकेटर)|मायकेल क्लार्क]] || [[ग्रॅमी स्मिथ]] || [[द गब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || सामना अनिर्णित |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573008.html कसोटी २०६१] || २२-२६ नोव्हेंबर ||[[मायकेल क्लार्क (क्रिकेटर)|मायकेल क्लार्क]] || [[ग्रॅमी स्मिथ]] || [[अ‍ॅडलेड ओव्हल]], [[अ‍ॅडलेड]] || सामना अनिर्णित |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573009.html कसोटी २०६४] || ३० नोव्हेंबर-४ डिसेंबर ||[[मायकेल क्लार्क (क्रिकेटर)|मायकेल क्लार्क]] || [[ग्रॅमी स्मिथ]] || [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|RSA}} ३०९ धावांनी |} ===वेस्ट इंडीजचा बांगलादेश दौरा=== {{main|वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१२-१३}} {| class="wikitable" |- ! colspan="6"|कसोटी मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/587469.html कसोटी २०५७] || १३-१७ नोव्हेंबर || [[मुशफिकर रहीम]] || [[डॅरेन सॅमी]] || [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट स्टेडियम|शेरे बांगला नॅशनल स्टेडियम]], [[मीरपूर ठाणे|मीरपूर]] || {{cr|WIN}} ७७ धावांनी |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/587470.html कसोटी २०६०] || २१-२५ नोव्हेंबर || [[मुशफिकर रहीम]] || [[डॅरेन सॅमी]] || [[खुलना विभागीय स्टेडियम|शेख अबू नासेर स्टेडियम]], [[खुलना]] || {{cr|WIN}} १० गडी राखून |- ! colspan="6"|एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/587471.html वनडे ३३०९] || ३० नोव्हेंबर || [[मुशफिकर रहीम]] || [[डॅरेन सॅमी]] || [[खुलना विभागीय स्टेडियम|शेख अबू नासेर स्टेडियम]], [[खुलना]] || {{cr|BAN}} ७ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/587472.html वनडे ३३१०] || २ डिसेंबर || [[मुशफिकर रहीम]] || [[डॅरेन सॅमी]] || [[खुलना विभागीय स्टेडियम|शेख अबू नासेर स्टेडियम]], [[खुलना]] || {{cr|BAN}} १६० धावांनी |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/587473.html वनडे ३३११] || ५ डिसेंबर || [[मुशफिकर रहीम]] || [[डॅरेन सॅमी]] || [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट स्टेडियम|शेरे बांगला नॅशनल स्टेडियम]], [[मीरपूर ठाणे|मीरपूर]] || {{cr|WIN}} ४ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/587474.html वनडे ३३१२] || ७ डिसेंबर || [[मुशफिकर रहीम]] || [[डॅरेन सॅमी]] || [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट स्टेडियम|शेरे बांगला नॅशनल स्टेडियम]], [[मीरपूर ठाणे|मीरपूर]] || {{cr|WIN}} ७५ धावांनी |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/587475.html वनडे ३३१३] || ८ डिसेंबर || [[मुशफिकर रहीम]] || [[डॅरेन सॅमी]] || [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट स्टेडियम|शेरे बांगला नॅशनल स्टेडियम]], [[मीरपूर मॉडेल ठाणे|मीरपूर]] || {{cr|BAN}} २ गडी राखून |- ! colspan="6"|एकमेव टी२०आ |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/587476.html टी२०आ २९१] || १० डिसेंबर || [[मुशफिकर रहीम]] || [[डॅरेन सॅमी]] || [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट स्टेडियम|शेरे बांगला नॅशनल स्टेडियम]], [[मीरपूर ठाणे|मीरपूर]] || {{cr|WIN}} १८ धावांनी |} ===इंग्लंडचा भारत दौरा=== {{main|इंग्लंड क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०१२-१३}} {| class="wikitable" |- ! colspan="6"|कसोटी मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565806.html कसोटी २०५८] || १५-१९ नोव्हेंबर || [[महेंद्रसिंग धोनी]] || [[अलास्टेर कूक]] || [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} ९ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565807.html कसोटी २०६२] || २३-२७ नोव्हेंबर || [[महेंद्रसिंग धोनी]] || [[अलास्टेर कूक]] || [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ENG}} १० गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565808.html कसोटी २०६५] || ५-९ डिसेंबर || [[महेंद्रसिंग धोनी]] || [[अलास्टेर कूक]] || [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|ENG}} ७ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565809.html कसोटी २०६६] || १३-१७ डिसेंबर || [[महेंद्रसिंग धोनी]] || [[अलास्टेर कूक]] || [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || सामना अनिर्णित |- ! colspan="6"|टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565810.html टी२०आ २९२] || २० डिसेंबर || [[महेंद्रसिंग धोनी]] || [[इऑन मॉर्गन]] || [[सुब्रत रॉय सहारा स्टेडियम]], [[पुणे]] || {{cr|IND}} ५ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565811.html टी२०आ २९४] || २२ डिसेंबर || [[महेंद्रसिंग धोनी]] || [[इऑन मॉर्गन]] || [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ENG}} ६ गडी राखून |- ! colspan="6"|एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565812.html वनडे ३३१८] || ११ जानेवारी || [[महेंद्रसिंग धोनी]] || [[अलास्टेर कूक]] || [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|ENG}} ९ धावांनी |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565813.html वनडे ३३२०] || १५ जानेवारी || [[महेंद्रसिंग धोनी]] || [[अलास्टेर कूक]] || [[जवाहरलाल नेहरू स्टेडियम, कोची|नेहरू स्टेडियम]], [[कोची]] || {{cr|IND}} १२७ धावांनी |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565814.html वनडे ३३२२] || १९ जानेवारी || [[महेंद्रसिंग धोनी]] || [[अलास्टेर कूक]] || [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|जेएससीए आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम कॉम्प्लेक्स]], [[रांची]] || {{cr|IND}} ७ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565815.html वनडे ३३२७] || २३ जानेवारी || [[महेंद्रसिंग धोनी]] || [[अलास्टेर कूक]] || [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[अजितगड|मोहाली]] || {{cr|IND}} ५ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565816.html वनडे ३३२९] || २७ जानेवारी || [[महेंद्रसिंग धोनी]] || [[अलास्टेर कूक]] || [[एचपीसीए स्टेडियम|हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[धर्मशाळा (हिमाचल प्रदेश)|धर्मशाला]] || {{cr|ENG}} ७ गडी राखून |} ==डिसेंबर== ===न्यू झीलंड महिलांचा ऑस्ट्रेलिया दौरा=== {{main|न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०१२-१३}} {| class="wikitable" |- ! colspan="6"|महिला एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/584546.html म.वनडे ८३६] || १२ डिसेंबर || [[जोडी फील्ड्स]] || [[सुझी बेट्स]] || [[सिडनी क्रिकेट ग्राउंड]], [[सिडनी]] || {{crw|NZ}} ८ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/584547.html म.वनडे ८३७] || १४ डिसेंबर || [[जोडी फील्ड्स]] || [[सुझी बेट्स]] || [[उत्तर सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} ४ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/584548.html म.वनडे ८३८] || १७ डिसेंबर || [[जोडी फील्ड्स]] || [[सुझी बेट्स]] || [[उत्तर सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} ९ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/584549.html म.वनडे ८३९] || १९ डिसेंबर || [[जोडी फील्ड्स]] || [[सुझी बेट्स]] || [[उत्तर सिडनी ओव्हल]], [[सिडनी]] || {{crw|AUS}} ७ धावांनी |- ! colspan="6"|महिला टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/599663.html मटी२०आ १८९] || २० जानेवारी || [[जोडी फील्ड्स]] || [[सुझी बेट्स]] || [[जंक्शन ओव्हल]], [[मेलबर्न]] || {{crw|NZ}} ६ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/599664.html मटी२०आ १९०] || २२ जानेवारी || [[जोडी फील्ड्स]] || [[सुझी बेट्स]] || [[जंक्शन ओव्हल]], [[मेलबर्न]] || {{crw|AUS}} ४ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/599665.html मटी२०आ १९१] || २४ जानेवारी || [[जोडी फील्ड्स]] || [[सुझी बेट्स]] || [[जंक्शन ओव्हल]], [[मेलबर्न]] || {{crw|NZ}} ७ गडी राखून |} ===श्रीलंकेचा ऑस्ट्रेलिया दौरा=== {{main|श्रीलंका क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०१२-१३}} {| class="wikitable" |- ! colspan="6"|कसोटी मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573011.html कसोटी २०६७] || १४-१८ डिसेंबर ||[[मायकेल क्लार्क (क्रिकेटर)|मायकेल क्लार्क]] ||[[महेला जयवर्धने]] || [[बेलेरिव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|AUS}} १३७ धावांनी |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573012.html कसोटी २०६८] || २६-३० डिसेंबर ||[[मायकेल क्लार्क (क्रिकेटर)|मायकेल क्लार्क]] ||[[महेला जयवर्धने]] || [[मेलबर्न क्रिकेट ग्राउंड]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} एक डाव आणि २०१ धावांनी |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573013.html कसोटी २०७०] || ३-७ जानेवारी ||[[मायकेल क्लार्क (क्रिकेटर)|मायकेल क्लार्क]] ||[[महेला जयवर्धने]] || [[सिडनी क्रिकेट ग्राउंड]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} ५ गडी राखून |- ! colspan="6"|एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573014.html वनडे ३३१७] || ११ जानेवारी || [[जॉर्ज बेली (क्रिकेटर, जन्म १९८२)|जॉर्ज बेली]] || [[महेला जयवर्धने]] || [[मेलबर्न क्रिकेट ग्राउंड]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} १०७ धावांनी |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573015.html वनडे ३३१९] || १३ जानेवारी || [[जॉर्ज बेली (क्रिकेटर, जन्म १९८२)|जॉर्ज बेली]] || [[महेला जयवर्धने]] || [[अ‍ॅडलेड ओव्हल]], [[अ‍ॅडलेड]] || {{cr|SRI}} ८ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573016.html वनडे ३३२१] || १८ जानेवारी || [[मायकेल क्लार्क (क्रिकेटर)|मायकेल क्लार्क]] || [[महेला जयवर्धने]] || [[द गब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|SRI}} ४ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573017.html वनडे ३३२४] || २० जानेवारी || [[मायकेल क्लार्क (क्रिकेटर)|मायकेल क्लार्क]] || [[महेला जयवर्धने]] || [[सिडनी क्रिकेट ग्राउंड]], [[सिडनी]] || निकाल नाही |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573018.html वनडे ३३२६] || २३ जानेवारी || [[मायकेल क्लार्क (क्रिकेटर)|मायकेल क्लार्क]] || [[महेला जयवर्धने]] || [[बेलेरिव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|AUS}} ३२ धावांनी |- ! colspan="6"|टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573019.html टी२०आ २९९] || २६ जानेवारी ||[[जॉर्ज बेली (क्रिकेटर, जन्म १९८२)|जॉर्ज बेली]] || [[अँजेलो मॅथ्यूज]] || [[स्टेडियम ऑस्ट्रेलिया]], [[सिडनी]] || {{cr|SRI}} ५ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573020.html टी२०आ ३००] || २८ जानेवारी ||[[जॉर्ज बेली (क्रिकेटर, जन्म १९८२)|जॉर्ज बेली]] || [[अँजेलो मॅथ्यूज]] || [[मेलबर्न क्रिकेट ग्राउंड]], [[मेलबर्न]] || {{cr|SRI}} २ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस पद्धत|डी/एल]]) |} ===न्यू झीलंडचा दक्षिण आफ्रिका दौरा=== {{main|न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०१२-१३}} {| class="wikitable" |- ! colspan="6"|टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567353.html टी२०आ २९३] || २१ डिसेंबर || [[फाफ डु प्लेसिस]] || [[ब्रेंडन मॅक्युलम]] || [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान|किंग्समीड]], [[डर्बन]] || {{cr|RSA}} ८ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567354.html टी२०आ २९५] || २३ डिसेंबर || [[फाफ डु प्लेसिस]] || [[ब्रेंडन मॅक्युलम]] || [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन|पूर्व लंडन]] || {{cr|NZL}} ८ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567355.html टी२०आ २९७] || २६ डिसेंबर || [[फाफ डु प्लेसिस]] || [[ब्रेंडन मॅक्युलम]] || [[सेंट जॉर्ज ओव्हल|सेंट जॉर्ज पार्क]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA}} ३३ धावांनी |- ! colspan="6"|कसोटी मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567356.html कसोटी २०६९] || २-६ जानेवारी || [[ग्रॅमी स्मिथ]] || [[ब्रेंडन मॅक्युलम]] || [[न्यूलँड्स क्रिकेट ग्राउंड|न्यूलँड्स]], [[केप टाऊन]] || {{cr|RSA}} एक डाव आणि २७ धावांनी |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567357.html कसोटी २०७१] || ११-१५ जानेवारी || [[ग्रॅमी स्मिथ]] || [[ब्रेंडन मॅक्युलम]] || [[सेंट जॉर्ज ओव्हल|सेंट जॉर्ज पार्क]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA}} एक डाव आणि १९३ धावांनी |- ! colspan="6"|एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567358.html वनडे ३३२३] || १९ जानेवारी || [[एबी डिव्हिलियर्स]] || [[ब्रेंडन मॅक्युलम]] || [[बोलंड बँक पार्क|बोलंड पार्क]], [[पर्ल]] || {{cr|NZL}} १ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567359.html वनडे ३३२५] || २२ जानेवारी || [[फाफ डु प्लेसिस]] || [[ब्रेंडन मॅक्युलम]] || [[डि बीयर्स डायमंड ओव्हल]], [[किंबर्ले (नॉदर्न केप)|किम्बर्ली]] || {{cr|NZL}} २७ धावांनी |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567360.html वनडे ३३२८] || २५ जानेवारी || [[फाफ डु प्लेसिस]] || [[ब्रेंडन मॅक्युलम]] || [[सेनवेस पार्क]], [[पोचेफस्ट्रूम]] || {{cr|RSA}} १ गडी राखून |} ===पाकिस्तानचा भारत दौरा=== {{main|पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०१२-१३}} {| class="wikitable" |- ! colspan="6"|टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/589306.html टी२०आ २९६] || २५ डिसेंबर || [[महेंद्रसिंग धोनी]] || [[मोहम्मद हाफिज]] || [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बेंगळुरू]] || {{cr|PAK}} ५ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/589307.html टी२०आ २९८] || २८ डिसेंबर || [[महेंद्रसिंग धोनी]] || [[मोहम्मद हाफिज]] || [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} ११ धावांनी |- ! colspan="6"|एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/589308.html वनडे ३३१४] || ३० डिसेंबर || [[महेंद्रसिंग धोनी]] || [[मिसबाह-उल-हक]] || [[एम. ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|PAK}} ६ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/589309.html वनडे ३३१५] || ३ जानेवारी || [[महेंद्रसिंग धोनी]] || [[मिसबाह-उल-हक]] || [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|PAK}} ८५ धावांनी |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/589310.html वनडे ३३१६] || ६ जानेवारी || [[महेंद्रसिंग धोनी]] || [[मिसबाह-उल-हक]] || [[फिरोजशाह कोटला मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} १० धावांनी |} ==फेब्रुवारी== ===वेस्ट इंडीजचा ऑस्ट्रेलिया दौरा=== {{main|वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०१२-१३}} {| class="wikitable" |- ! colspan="6"|एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573022.html वनडे ३३३०] || १ फेब्रुवारी || [[मायकेल क्लार्क (क्रिकेटर)|मायकेल क्लार्क]] || [[डॅरेन सॅमी]] || [[वाका मैदान]], [[पर्थ|पर्थ]] || {{cr|AUS}} ९ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573023.html वनडे ३३३१] || ३ फेब्रुवारी || [[मायकेल क्लार्क (क्रिकेटर)|मायकेल क्लार्क]] || [[डॅरेन सॅमी]] || [[वाका मैदान]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}} ५४ धावांनी |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573024.html वनडे ३३३२] || ६ फेब्रुवारी || [[मायकेल क्लार्क (क्रिकेटर)|मायकेल क्लार्क]] || [[डॅरेन सॅमी]] || [[मनुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|AUS}} ३९ धावांनी |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573025.html वनडे ३३३३] || ८ फेब्रुवारी || [[मायकेल क्लार्क (क्रिकेटर)|मायकेल क्लार्क]] || [[डॅरेन सॅमी]] || [[सिडनी क्रिकेट ग्राउंड]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} ५ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573026.html वनडे ३३३४] || १० फेब्रुवारी || [[शेन वॉटसन]] || [[डॅरेन सॅमी]] || [[मेलबर्न क्रिकेट ग्राउंड]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} १७ धावांनी |- ! colspan="6"|एकमेव टी२०आ |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/573027.html टी२०आ ३०३] || १३ फेब्रुवारी || [[जॉर्ज बेली (क्रिकेटर, जन्म १९८२)|जॉर्ज बेली]] || [[डॅरेन सॅमी]] || [[द गब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|WIN}} २७ धावांनी |} === पाकिस्तानचा दक्षिण आफ्रिका दौरा === {{main|पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०१२-१३}} {| class="wikitable" |- ! colspan="6"|कसोटी मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567363.html कसोटी २०७२] || १-५ फेब्रुवारी || [[ग्रॅमी स्मिथ]] || [[मिसबाह-उल-हक]] || [[वॉंडरर्स स्टेडियम|न्यू वांडरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} २११ धावांनी |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567364.html कसोटी २०७३] || १४-१८ फेब्रुवारी || [[ग्रॅमी स्मिथ]] || [[मिसबाह-उल-हक]] || [[न्यूलँड्स क्रिकेट ग्राउंड|न्यूलँड्स]], [[केप टाऊन]] || {{cr|RSA}} ४ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567365.html कसोटी २०७५] || २२-२६ फेब्रुवारी || [[ग्रॅमी स्मिथ]] || [[मिसबाह-उल-हक]] || [[सुपरस्पोर्ट पार्क]], [[सेंच्युरियन, गौतेंग|सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}} एक डाव आणि १८ धावांनी |- ! colspan="6"|टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567366.html टी२०आ ३०४अ] || १ मार्च || [[फाफ डु प्लेसिस]] || [[मोहम्मद हाफिज]] || [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान|किंग्समीड, डर्बन]] || निकाल नाही |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567367.html टी२०आ ३०६] || ३ मार्च || [[फाफ डु प्लेसिस]] || [[मोहम्मद हाफिज]] || [[सुपरस्पोर्ट पार्क]], [[सेंच्युरियन, गौतेंग|सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}} ९५ धावांनी |- ! colspan="6"|एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567368.html वनडे ३३४३] || १० मार्च || [[एबी डिव्हिलियर्स]] || [[मिसबाह-उल-हक]] || [[शेवरलेट पार्क]], [[ब्लोमफॉन्टेन]] || {{cr|RSA}} १२५ धावांनी |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567369.html वनडे ३३४६] || १५ मार्च || [[एबी डिव्हिलियर्स]] || [[मिसबाह-उल-हक]] || [[सुपरस्पोर्ट पार्क]], [[सेंच्युरियन, गौतेंग|सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}} ६ गडी राखून ([[डकवर्थ-लुईस पद्धत|डी/एल]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567370.html वनडे ३३४७] || १७ मार्च || [[एबी डिव्हिलियर्स]] || [[मिसबाह-उल-हक]] || [[वॉंडरर्स स्टेडियम|न्यू वांडरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} ३४ धावांनी |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567371.html वनडे ३३४८] || २१ मार्च || [[एबी डिव्हिलियर्स]] || [[मिसबाह-उल-हक]] || [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान|किंग्समीड, डर्बन]] || {{cr|PAK}} ३ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567372.html वनडे ३३५०] || २४ मार्च || [[एबी डिव्हिलियर्स]] || [[मिसबाह-उल-हक]] || [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी, गौतेंग|बेनोनी]] || {{cr|RSA}} ६ गडी राखून |} ===इंग्लंडचा न्यू झीलंड दौरा=== {{main|इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१२-१३}} {| class="wikitable" |- ! colspan="6"|टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/569237.html टी२०आ ३०१] || ९ फेब्रुवारी || [[ब्रेंडन मॅक्युलम]] || [[स्टुअर्ट ब्रॉड]] || [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|ENG}} ४० धावांनी |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/569238.html टी२०आ ३०२] || १२ फेब्रुवारी || [[ब्रेंडन मॅक्युलम]] || [[स्टुअर्ट ब्रॉड]] || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZL}} ५५ धावांनी |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/569239.html टी२०आ ३०४] || १५ फेब्रुवारी || [[ब्रेंडन मॅक्युलम]] || [[स्टुअर्ट ब्रॉड]] || [[वेस्टपॅक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|ENG}} १० गडी राखून |- ! colspan="6"|एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/569240.html वनडे ३३३५] || १७ फेब्रुवारी || [[ब्रेंडन मॅक्युलम]] || [[अलास्टेर कुक]] || [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZL}} ३ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/569241.html वनडे ३३३६] || २० फेब्रुवारी || [[ब्रेंडन मॅक्युलम]] || [[अलास्टेर कुक]] || [[मॅकलिन पार्क]], [[नेपियर, न्यू झीलंड|नेपियर]] || {{cr|ENG}} ८ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/569242.html वनडे ३३३८] || २३ फेब्रुवारी || [[ब्रेंडन मॅक्युलम]] || [[अलास्टेर कुक]] || [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|ENG}} ५ गडी राखून |- ! colspan="6"|कसोटी मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/569243.html कसोटी २०७७] || ६-१० मार्च || [[ब्रेंडन मॅक्युलम]] || [[अलास्टेर कुक]] || [[युनिव्हर्सिटी ओव्हल, ड्युनेडिन|युनिव्हर्सिटी ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] || सामना अनिर्णित |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/569244.html कसोटी २०८०] || १४-१८ मार्च || [[ब्रेंडन मॅक्युलम]] || [[अलास्टेर कुक]] || [[बेसिन रिझर्व्ह]], [[वेलिंग्टन]] || सामना अनिर्णित |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/569245.html कसोटी २०८४] || २२-२६ मार्च || [[ब्रेंडन मॅक्युलम]] || [[अलास्टेर कुक]] || [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || सामना अनिर्णित |} ===ऑस्ट्रेलियाचा भारत दौरा=== {{main|ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०१२-१३}} {| class="wikitable" ! colspan="6"|कसोटी मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/598812.html कसोटी २०७४] || २२-२६ फेब्रुवारी || [[महेंद्रसिंग धोनी]] || [[मायकेल क्लार्क (क्रिकेटर)|मायकेल क्लार्क]] || [[एम. ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} ८ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/598813.html कसोटी २०७६] || २-६ मार्च || [[महेंद्रसिंग धोनी]] || [[मायकेल क्लार्क (क्रिकेटर)|मायकेल क्लार्क]] || [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[हैदराबाद, भारत|हैदराबाद]] || {{cr|IND}} एक डाव आणि १३५ धावांनी |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/598814.html कसोटी २०८१] || १४-१८ मार्च || [[महेंद्रसिंग धोनी]] || [[मायकेल क्लार्क (क्रिकेटर)|मायकेल क्लार्क]] || [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[अजितगड|मोहाली]] || {{cr|IND}} ६ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/598815.html कसोटी २०८५] || २२-२६ मार्च || [[महेंद्रसिंग धोनी]] || [[शेन वॉटसन]] || [[फिरोजशाह कोटला मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} ६ गडी राखून |} ===झिम्बाब्वेचा वेस्ट इंडीज दौरा=== {{main|झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०१२-१३}} {| class="wikitable" |- ! colspan="6"|एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/593983.html वनडे ३३३७] || २२ फेब्रुवारी || [[ड्वेन ब्राव्हो]] || [[ब्रेंडन टेलर]] || [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|नॅशनल क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस|सेंट जॉर्ज]], [[ग्रेनाडा]] || {{cr|WIN}} १५६ धावांनी |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/593984.html वनडे ३३३९] || २४ फेब्रुवारी || [[ड्वेन ब्राव्हो]] || [[ब्रेंडन टेलर]] || [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|नॅशनल क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस|सेंट जॉर्ज]], [[ग्रेनाडा]] || {{cr|WIN}} ७ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/593985.html वनडे ३३४०] || २६ फेब्रुवारी || [[ड्वेन ब्राव्हो]] || [[ब्रेंडन टेलर]] || [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|नॅशनल क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस|सेंट जॉर्ज]], [[ग्रेनाडा]] || {{cr|WIN}} ५ गडी राखून |- ! colspan="6"|टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/593986.html टी२०आ ३०५] || २ मार्च || [[डॅरेन सॅमी]] || [[ब्रेंडन टेलर]] || [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साउंड]], [[अँटिग्वा]] || {{cr|WIN}} ८ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/593987.html टी२०आ ३०८] || ३ मार्च || [[डॅरेन सॅमी]] || [[ब्रेंडन टेलर]] || [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साउंड]], [[अँटिग्वा]] || {{cr|WIN}} ४१ धावांनी |- ! colspan="6"|कसोटी मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/593988.html कसोटी २०७९] || १२-१६ मार्च || [[डॅरेन सॅमी]] || [[ब्रेंडन टेलर]] || [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]], [[बार्बाडोस]] || {{cr|WIN}} ९ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/593989.html कसोटी २०८३] || २०-२४ मार्च || [[डॅरेन सॅमी]] || [[ब्रेंडन टेलर]] || [[विंडसर पार्क (डोमिनिका)|विंडसर पार्क]], [[रोसेओ]], [[डोमिनिका]] || {{cr|WIN}} एक डाव आणि ६५ धावांनी |- |} ==मार्च== ===संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये अफगाणिस्तान विरुद्ध स्कॉटलंड=== {| class="wikitable" |- ! colspan="6"|टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! अफगाणिस्तानचा कर्णधार ! स्कॉटलंडचा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/592272.html टी२०आ ३०७] || ३ मार्च || [[मोहम्मद नबी]] || [[गॉर्डन ड्रमॉन्ड]] || [[शारजाह क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम|शारजाह क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजाह (शहर)|शारजाह]] || {{cr|AFG|२०१३}} २७ धावांनी |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/592273.html टी२०आ ३०९] || ४ मार्च || [[मोहम्मद नबी]] || [[गॉर्डन ड्रमॉन्ड]] || [[शारजाह क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम|शारजाह क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजाह (शहर)|शारजाह]] || {{cr|AFG|२०१३}} ७ गडी राखून |- ! colspan="6"|[[२०११-१३ आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग चॅम्पियनशिप]] |- ! क्र. ! तारीख ! अफगाणिस्तानचा कर्णधार ! स्कॉटलंडचा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/592270.html वनडे ३३४१] || ६ मार्च || [[मोहम्मद नबी]] || [[गॉर्डन ड्रमॉन्ड]] || [[शारजाह क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम|शारजाह क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजाह (शहर)|शारजाह]] || {{cr|AFG|२०१३}} ७ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/592271.html वनडे ३३४२] || ८ मार्च || [[मोहम्मद नबी]] || [[गॉर्डन ड्रमॉन्ड]] || [[शारजाह क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम|शारजाह क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजाह (शहर)|शारजाह]] || {{cr|AFG|२०१३}} ५ गडी राखून |- ! colspan="6"|[[२०११-१३ आयसीसी इंटरकॉन्टिनेंटल कप]] |- ! क्र. ! तारीख ! अफगाणिस्तानचा कर्णधार ! स्कॉटलंडचा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/516858.html प्रथम श्रेणी] || १२-१५ मार्च || [[मोहम्मद नबी]] || [[गॉर्डन ड्रमॉन्ड]] || [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम|शेख झायेद स्टेडियम]], [[अबू धाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} एक डाव आणि ५ धावांनी |} ===बांगलादेशचा श्रीलंका दौरा=== {{Main|बांगलादेश क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०१२-१३}} {| class="wikitable" |- ! colspan="6"|कसोटी मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/602472.html कसोटी २०७८] || ८-१२ मार्च || [[अँजेलो मॅथ्यूज]] || [[मुशफिकर रहीम]] || [[गॅले आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[गॅले]] || सामना अनिर्णित |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/602473.html कसोटी २०८२] || १६-२० मार्च || [[अँजेलो मॅथ्यूज]] || [[मुशफिकर रहीम]] || [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]] || {{cr|SRI}} ७ गडी राखून |- ! colspan="6"|एकदिवसीय मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/602474.html वनडे ३३४९] || २३ मार्च || [[अँजेलो मॅथ्यूज]] || [[मुशफिकर रहीम]] || [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम|महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबनटोटा]] || {{cr|SRI}} ८ गडी राखून ([[डकवर्थ-लुईस पद्धत|डी/एल]]) |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/602475.html वनडे ३३५१] || २५ मार्च || [[अँजेलो मॅथ्यूज]] || [[मुशफिकर रहीम]] || [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम|महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबनटोटा]] || निकाल नाही |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/602476.html वनडे ३३५२] || २८ मार्च || [[अँजेलो मॅथ्यूज]] || [[मुशफिकर रहीम]] || [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || {{cr|BAN}} ३ गडी राखून ([[डकवर्थ-लुईस पद्धत|डी/एल]]) |- ! colspan="6"|एकमेव टी२०आ |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/602477.html टी२०आ ३१२] || ३१ मार्च || [[दिनेश चांदीमल]] || [[मुशफिकर रहीम]] || [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || {{cr|SRI}} १७ धावांनी |} ===संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये केन्या विरुद्ध कॅनडा=== {| class="wikitable" |- ! colspan="6"|[[२०११-१३ आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग चॅम्पियनशिप]] |- ! क्र. ! तारीख ! केन्याचा कर्णधार ! कॅनडाचा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/592266.html वनडे ३३४४] || ११ मार्च || [[कॉलिन्स ओबुया]] || [[रिझवान चीमा]] || [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|KEN}} ६ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/592267.html वनडे ३३४५] || १३ मार्च || [[कॉलिन्स ओबुया]] || [[रिझवान चीमा]] || [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|KEN}} ६ गडी राखून |- ! colspan="6"|टी२०आ मालिका |- ! क्र. ! तारीख ! केन्याचा कर्णधार ! कॅनडाचा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/592268.html टी२०आ ३१०] || १५ मार्च || [[कॉलिन्स ओबुया]] || [[रिझवान चीमा]] || [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|CAN}} ५ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/592269.html टी२०आ ३११] || १६ मार्च || [[कॉलिन्स ओबुया]] || [[रिझवान चीमा]] || [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|KEN}} २१ धावांनी |- ! colspan="6"|[[२०११-१३ आयसीसी इंटरकॉन्टिनेंटल कप]] |- ! क्र. ! तारीख ! केन्याचा कर्णधार ! कॅनडाचा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/516855.html प्रथम श्रेणी] || १८-२१ मार्च || [[कॉलिन्स ओबुया]] || [[जिमी हंसरा]] || [[आयसीसी ग्लोबल क्रिकेट अकादमी]], [[दुबई]] || {{cr|KEN}} ४ गडी राखून |} ===आयर्लंडचा संयुक्त अरब अमिराती दौरा=== {| class="wikitable" |- ! colspan="6"|[[२०११-१३ आयसीसी इंटरकॉन्टिनेंटल कप]] |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/516857.html प्रथम श्रेणी] || १२-१५ मार्च || [[खुर्रम खान]] || [[विल्यम पोर्टरफिल्ड]] || [[शारजाह क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम|शारजाह क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजाह (शहर)|शारजाह]] || सामना अनिर्णित |- ! colspan="6"|[[२०११-१३ आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग चॅम्पियनशिप]] |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/592263.html लिस्ट अ] || १८ मार्च || [[खुर्रम खान]] || [[विल्यम पोर्टरफिल्ड]] || [[शारजाह क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम|शारजाह क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजाह (शहर)|शारजाह]] || {{cr|IRE}} ५ गडी राखून |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/592264.html लिस्ट अ] || २० मार्च || [[खुर्रम खान]] || [[विल्यम पोर्टरफिल्ड]] || [[शारजाह क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम|शारजाह क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजाह (शहर)|शारजाह]] || {{cr|IRE}} ६ गडी राखून |- ! colspan="6"|एकमेव टी-२० |- ! क्र. ! तारीख ! यजमान कर्णधार ! पाहुणा कर्णधार ! स्थळ ! निकाल |- | [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/592265.html ट्वेन्टी-२०] || २१ मार्च || [[अहमद रझा (क्रिकेटर, जन्म १९८८)|अहमद रझा]] || [[विल्यम पोर्टरफिल्ड]] || [[शारजाह क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम|शारजाह क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजाह (शहर)|शारजाह]] || {{cr|IRE}} ६ गडी राखून |} ==संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} {{reflist|group="n"}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम}} {{Authority control}} [[वर्ग:इ.स. २०१२ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:इ.स. २०१३ मधील क्रिकेट]] 032jx6s64zthzdbwa4ze3e2qey8hbsl 0 379158 2691364 2682855 2026-06-27T07:47:29Z Ketaki Modak 21590 2691364 wikitext text/x-wiki मराठीतील प्रकाशनसंस्थांनी साहित्यजगतामध्ये भरीव कामगिरी केली असल्याचे आढळते. {| class="wikitable" |+ !प्रकाशनसंस्थेचे नाव !स्थापना वर्ष !प्रकाशक !प्रकाशन स्थळ !गाजलेली प्रकाशने !संबंधित लेखक !पुरस्कारादी अन्य माहिती |- |[[राजहंस प्रकाशन]] |१९५२ | [[श्री.ग. माजगावकर]], [[दिलीप माजगावकर]] |पुणे | | | |- |[[पॉप्युलर प्रकाशन]] <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kartavyasadhana.in/view-article/ramdas-bhatkal-interview|title=मुक्त संवाद: अभिरुचिसंपन्न प्रकाशकाशी|website=|language=en|url-status=live|access-date=2026-04-20}}</ref> |१९२४ |संस्थापक गणेश आर. भटकळ, [[रामदास भटकळ]] |मुंबई | | [[गोविंद विनायक करंदीकर|विंदा करंदीकर]], [[गंगाधर गाडगीळ]], [[जी.ए. कुलकर्णी|जी ए कुलकर्णी]], [[निर्मला देशपांडे (गांधीवादी नेत्या)|निर्मला देशपांडे]], [[कमल देसाई]] | |- |[[मौज प्रकाशन गृह]] | |[[श्री.पु. भागवत]] |मुंबई | | | |- |[[व्हीनस प्रकाशन]] | | | | | | |- |[[कॉन्टिनेन्टल प्रकाशन]] |१ जून १९३८ |[[अनंतराव कुलकर्णी]] |पुणे | | | |- |[[कर्नाटक पब्लिशिंग हाऊस]] | | | | | | |- |[[ह. वि. मोटे प्रकाशन]] | | | | | | |- |[[मॅजेस्टिक प्रकाशन]] |१९४२ | [[केशवराव कोठावळे]] |मुंबई | | | |- |[[ग्रंथाली प्रकाशन|ग्रंथाली]] |१९७४ | [[दिनकर गांगल]], [[अशोक जैन]] |मुंबई | | | |- |[[लोकवाङ्‌मय गृह]] | | |मुंबई | | | |- |[[पद्मगंधा प्रकाशन]] | |[[अरुण जाखडे]] |पुणे | |[[गणेश देवी]], [[रा.चिं. ढेरे]], [[द.भि. कुलकर्णी]] | |- |[[साहित्य प्रसार केंद्र]] | | |नागपूर | | | |- |[[अमेय प्रकाशन]] | | |नागपूर | | | |- |[[साकेत प्रकाशन]] |१९७५ |[[बाबा भांड]] |औरंगाबाद | | | |- |[[नाट्यदर्पण (ग्रंथप्रकाशक)|नाट्यदर्पण]] (ग्रंथप्रकाशक) | | | | | | |- |त्रिदल प्रकाशन | | |मुंबई | |[[केशव विष्णू बेलसरे|के.वि.बेलसरे]] | |- |देशमुख आणि कंपनी (पब्लिशर्स) प्रा.लि. पुणे | | |पुणे | |[[इरावती कर्वे]] | |- |सुविचार प्रकाशन मंडळी लिमिटेड | | |नागपूर | | | |- |इंद्रायणी साहित्य | |श्याम दयार्णव कोपर्डेकर |पुणे | | | |- |गायत्री साहित्य |१९७८ |[[रवींद्र गुर्जर]] |पुणे | | |समर्पणम् नावाचे संस्कृत मासिक प्रकाशित केले जाते. प्रामुख्याने संस्कृत पुस्तके किंवा संस्कृतमधून मराठीत अनुवादित केलेली पुस्तके प्रकाशित केली जातात.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=प्रसाद मिरासदार|title=गायत्री साहित्यचे रवींद्र गुर्जर|journal=माहेर|publication-date=मे २०२६}}</ref> |} == संदर्भ == [[वर्ग:याद्या]] [[वर्ग:प्रकाशन]] [[वर्ग:प्रकाशक कंपन्या]] lky221brdr5815ha40y1nqj4v5xcyp1 2691365 2691364 2026-06-27T07:49:13Z Ketaki Modak 21590 2691365 wikitext text/x-wiki मराठीतील प्रकाशनसंस्थांनी साहित्यजगतामध्ये भरीव कामगिरी केली असल्याचे आढळते. {| class="wikitable" |+ !प्रकाशनसंस्थेचे नाव !स्थापना वर्ष !प्रकाशक !प्रकाशन स्थळ !गाजलेली प्रकाशने !संबंधित लेखक !पुरस्कारादी अन्य माहिती |- |[[पॉप्युलर प्रकाशन]] <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kartavyasadhana.in/view-article/ramdas-bhatkal-interview|title=मुक्त संवाद: अभिरुचिसंपन्न प्रकाशकाशी|website=|language=en|url-status=live|access-date=2026-04-20}}</ref> |१९२४ |संस्थापक गणेश आर. भटकळ, [[रामदास भटकळ]] |मुंबई | |[[गोविंद विनायक करंदीकर|विंदा करंदीकर]], [[गंगाधर गाडगीळ]], [[जी.ए. कुलकर्णी|जी ए कुलकर्णी]], [[निर्मला देशपांडे (गांधीवादी नेत्या)|निर्मला देशपांडे]], [[कमल देसाई]] | |- |[[कॉन्टिनेन्टल प्रकाशन]] |१ जून १९३८ |[[अनंतराव कुलकर्णी]] |पुणे | | | |- |[[मॅजेस्टिक प्रकाशन]] |१९४२ |[[केशवराव कोठावळे]] |मुंबई | | | |- |[[राजहंस प्रकाशन]] |१९५२ | [[श्री.ग. माजगावकर]], [[दिलीप माजगावकर]] |पुणे | | | |- |[[ग्रंथाली प्रकाशन|ग्रंथाली]] |१९७४ |[[दिनकर गांगल]], [[अशोक जैन]] |मुंबई | | | |- |[[साकेत प्रकाशन]] |१९७५ |[[बाबा भांड]] |औरंगाबाद | | | |- |गायत्री साहित्य |१९७८ |[[रवींद्र गुर्जर]] |पुणे | | |समर्पणम् नावाचे संस्कृत मासिक प्रकाशित केले जाते. प्रामुख्याने संस्कृत पुस्तके किंवा संस्कृतमधून मराठीत अनुवादित केलेली पुस्तके प्रकाशित केली जातात.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=प्रसाद मिरासदार|title=गायत्री साहित्यचे रवींद्र गुर्जर|journal=माहेर|publication-date=मे २०२६}}</ref> |- |[[मौज प्रकाशन गृह]] | |[[श्री.पु. भागवत]] |मुंबई | | | |- |[[व्हीनस प्रकाशन]] | | | | | | |- | | | | | | | |- |[[कर्नाटक पब्लिशिंग हाऊस]] | | | | | | |- |[[ह. वि. मोटे प्रकाशन]] | | | | | | |- | | | | | | | |- | | | | | | | |- |[[लोकवाङ्‌मय गृह]] | | |मुंबई | | | |- |[[पद्मगंधा प्रकाशन]] | |[[अरुण जाखडे]] |पुणे | |[[गणेश देवी]], [[रा.चिं. ढेरे]], [[द.भि. कुलकर्णी]] | |- |[[साहित्य प्रसार केंद्र]] | | |नागपूर | | | |- |[[अमेय प्रकाशन]] | | |नागपूर | | | |- | | | | | | | |- |[[नाट्यदर्पण (ग्रंथप्रकाशक)|नाट्यदर्पण]] (ग्रंथप्रकाशक) | | | | | | |- |त्रिदल प्रकाशन | | |मुंबई | |[[केशव विष्णू बेलसरे|के.वि.बेलसरे]] | |- |देशमुख आणि कंपनी (पब्लिशर्स) प्रा.लि. पुणे | | |पुणे | |[[इरावती कर्वे]] | |- |सुविचार प्रकाशन मंडळी लिमिटेड | | |नागपूर | | | |- |इंद्रायणी साहित्य | |श्याम दयार्णव कोपर्डेकर |पुणे | | | |- | | | | | | | |} == संदर्भ == [[वर्ग:याद्या]] [[वर्ग:प्रकाशन]] [[वर्ग:प्रकाशक कंपन्या]] trm8xee6h3h4y6lzyrb799bfk0uq98f 2691366 2691365 2026-06-27T07:49:40Z Ketaki Modak 21590 2691366 wikitext text/x-wiki मराठीतील प्रकाशनसंस्थांनी साहित्यजगतामध्ये भरीव कामगिरी केली असल्याचे आढळते. {| class="wikitable" |+ !प्रकाशनसंस्थेचे नाव !स्थापना वर्ष !प्रकाशक !प्रकाशन स्थळ !गाजलेली प्रकाशने !संबंधित लेखक !पुरस्कारादी अन्य माहिती |- |[[पॉप्युलर प्रकाशन]] <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.kartavyasadhana.in/view-article/ramdas-bhatkal-interview|title=मुक्त संवाद: अभिरुचिसंपन्न प्रकाशकाशी|website=|language=en|url-status=live|access-date=2026-04-20}}</ref> |१९२४ |संस्थापक गणेश आर. भटकळ, [[रामदास भटकळ]] |मुंबई | |[[गोविंद विनायक करंदीकर|विंदा करंदीकर]], [[गंगाधर गाडगीळ]], [[जी.ए. कुलकर्णी|जी ए कुलकर्णी]], [[निर्मला देशपांडे (गांधीवादी नेत्या)|निर्मला देशपांडे]], [[कमल देसाई]] | |- |[[कॉन्टिनेन्टल प्रकाशन]] |१ जून १९३८ |[[अनंतराव कुलकर्णी]] |पुणे | | | |- |[[मॅजेस्टिक प्रकाशन]] |१९४२ |[[केशवराव कोठावळे]] |मुंबई | | | |- |[[राजहंस प्रकाशन]] |१९५२ | [[श्री.ग. माजगावकर]], [[दिलीप माजगावकर]] |पुणे | | | |- |[[ग्रंथाली प्रकाशन|ग्रंथाली]] |१९७४ |[[दिनकर गांगल]], [[अशोक जैन]] |मुंबई | | | |- |[[साकेत प्रकाशन]] |१९७५ |[[बाबा भांड]] |औरंगाबाद | | | |- |गायत्री साहित्य |१९७८ |[[रवींद्र गुर्जर]] |पुणे | | |समर्पणम् नावाचे संस्कृत मासिक प्रकाशित केले जाते. प्रामुख्याने संस्कृत पुस्तके किंवा संस्कृतमधून मराठीत अनुवादित केलेली पुस्तके प्रकाशित केली जातात.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=प्रसाद मिरासदार|title=गायत्री साहित्यचे रवींद्र गुर्जर|journal=माहेर|publication-date=मे २०२६}}</ref> |- |[[मौज प्रकाशन गृह]] | |[[श्री.पु. भागवत]] |मुंबई | | | |- |[[व्हीनस प्रकाशन]] | | | | | | |- |[[कर्नाटक पब्लिशिंग हाऊस]] | | | | | | |- |[[ह. वि. मोटे प्रकाशन]] | | | | | | |- |[[लोकवाङ्‌मय गृह]] | | |मुंबई | | | |- |[[पद्मगंधा प्रकाशन]] | |[[अरुण जाखडे]] |पुणे | |[[गणेश देवी]], [[रा.चिं. ढेरे]], [[द.भि. कुलकर्णी]] | |- |[[साहित्य प्रसार केंद्र]] | | |नागपूर | | | |- |[[अमेय प्रकाशन]] | | |नागपूर | | | |- |[[नाट्यदर्पण (ग्रंथप्रकाशक)|नाट्यदर्पण]] (ग्रंथप्रकाशक) | | | | | | |- |त्रिदल प्रकाशन | | |मुंबई | |[[केशव विष्णू बेलसरे|के.वि.बेलसरे]] | |- |देशमुख आणि कंपनी (पब्लिशर्स) प्रा.लि. पुणे | | |पुणे | |[[इरावती कर्वे]] | |- |सुविचार प्रकाशन मंडळी लिमिटेड | | |नागपूर | | | |- |इंद्रायणी साहित्य | |श्याम दयार्णव कोपर्डेकर |पुणे | | | |} == संदर्भ == [[वर्ग:याद्या]] [[वर्ग:प्रकाशन]] [[वर्ग:प्रकाशक कंपन्या]] r9oyvsgmijmwn1ntwa2i038vg1ym96n 0 379615 2691360 2690017 2026-06-27T06:53:28Z AtharvM7 184429 2691360 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम | कार्यक्रम = कृष्णाईच्या लेकी | चित्र = | लोगो_चित्र_शीर्षक = | उपशीर्षक = | प्रकार = | निर्माता = सुबोध खानोलकर | निर्मिती संस्था = ओशन फिल्म्स कंपनी | दिग्दर्शक = | क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = | सूत्रधार = | कलाकार = [[#कलाकार|खाली पहा]] | पंच = | आवाज = | अभिवाचक = | थीम संगीत संगीतकार = | शीर्षकगीत = | अंतिम संगीत = | संगीतकार = | देश = [[भारत]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | वर्ष संख्या = | एपिसोड संख्या = | कार्यकारी निर्माता = | सुपरवायझिंग निर्माता = | असोसिएट निर्माता = | सह निर्माता = | कथा संकलन = | संकलन = | स्थळ = | कॅमेरा = | चालण्याचा वेळ = दररोज संध्या. ७ वाजता | वाहिनी = [[झी मराठी]] | चित्र प्रकार = | ध्वनी प्रकार = | पहिला भाग = | प्रथम प्रसारण = १५ जून २०२६ | शेवटचे प्रसारण = चालू | आधी = [[शुभ श्रावणी]] | नंतर = [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | सारखे = [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]] }} '''कृष्णाईच्या लेकी''' ही [[झी मराठी]] वाहिनीवर प्रसारित होणारी एक मालिका आहे. या मालिकेची मूळ कथा [[झी तेलुगू]]वरील राधाम्मा कुथुरू या तेलुगू मालिकेवर आधारित आहे. == कलाकार == * [[निवेदिता सराफ]] - कृष्णाई जनार्दन जाधव * एकता लब्दे - शारदा जनार्दन जाधव * ट्विंकल यादव - गौरी जनार्दन जाधव * नारायणी वारणे - सौदामिनी जनार्दन जाधव * रोहित परशुराम - शंकर * [[स्मिता सरावदे]] - सत्यभामा * साक्षी गांधी - इंदुराणी जनार्दन जाधव * संजय कुलकर्णी - जनार्दन जाधव * साईदत्त बाली - जीत जनार्दन जाधव * अनुष्का पिंपुटकर - जिगिषा * तन्वी बर्वे - रुपाली * एकनाथ गिते - शेखर * रियाझ मुलानी - बिंदुराजा * गीता पांचाळ * नंदिनी वैद्य - रेश्मा == पुनर्निर्मिती == {|class="wikitable" style="text-align:center;" ! भाषा ! नाव ! वाहिनी ! प्रकाशित |- | [[तेलुगू]] | राधाम्मा कुथुरू | [[झी तेलुगू]] | २६ ऑगस्ट २०१९ - ३ ऑगस्ट २०२४ |- | [[कन्नड]] | पुट्टाक्काना मक्कालू | [[झी कन्नडा]] | १३ डिसेंबर २०२१ - ५ मार्च २०२६ |- | [[बंगाली]] | उरॉन टुबरी | [[झी बांग्ला]] | २८ मार्च २०२२ - १६ डिसेंबर २०२२ |- | [[मल्याळम]] | कुडुंबश्री शारदा | [[झी केरळम]] | ११ एप्रिल २०२२ - चालू |- | [[उडिया]] | सुना झिया | [[झी सार्थक]] | ३० मे २०२२ - चालू |- | [[पंजाबी]] | धियान मेरियाँ | [[झी पंजाबी]] | ६ जून २०२२ - ३० मार्च २०२४ |- | [[तमिळ]] | मीनाक्षी पोन्नुगा | [[झी तमिळ]] | १ ऑगस्ट २०२२ - ३ ऑगस्ट २०२४ |- | [[मराठी]] | [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]] | [[झी मराठी]] | १३ फेब्रुवारी २०२३ - ५ ऑगस्ट २०२३ |- | [[हिंदी]] | गंगा माई की बेटियाँ | [[झी टीव्ही]] | २२ सप्टेंबर २०२५ - चालू |- | [[बंगाली]] | अन्नपूर्णार लोक्खीरा | [[झी बांग्ला]] | १ जून २०२६ - चालू |} == बाह्य दुवे == {{झी मराठी संध्या. ७च्या मालिका}} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] [[वर्ग:झी मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] t8qy1sf9wlmc6ildxczfdozb18pgeq7 0 380376 2691343 2691177 2026-06-26T18:46:05Z TheonlyPuneriintown 157039 दुवा जोडल्या 2691343 wikitext text/x-wiki {{मट्रा}} '''ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद''' ही एक आर्थिक मतवाद आहे जी [[पद्धतशीर व्यक्तिवाद|पद्धतशीर व्यक्तिवादाचे]] कठोर पालन करण्याचे समर्थन करते, ही संकल्पना सांगते की सामाजिक घटना प्रामुख्याने व्यक्तींच्या प्रेरणा आणि कृती तसेच त्यांच्या स्वार्थातून घडतात. ऑस्ट्रियन संप्रदायाच्या सिद्धांतकारांचे मत आहे की आर्थिक सिद्धांत प्रामुख्याने सांख्यिकीय विश्लेषणातून न घेता, केवळ मानवी कृतीच्या मूलभूत स्वयंसिद्धांतांमधून, ज्याला [[कृतीशास्त्र]] म्हणून ओळखले जाते, त्यातून घेतला पाहिजे. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://cdn.mises.org/principles_of_economics.pdf|title=Principles of Economics|last=Menger|first=Carl|publisher=Ludwig von Mises Institute|year=2007|location=Auburn, Alabama|language=en-us|translator-last=Dingwall|translator-first=James|translator-last2=Hoselitz|translator-first2=Bert F.}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://plato.stanford.edu/archives/spr2015/entries/methodological-individualism/|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|last=Heath|first=Joseph|date=1 May 2018|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|access-date=1 May 2018|via=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}</ref> <ref name="Mises_Action">Ludwig von Mises. [[Human Action]], p. 11, "Purposeful Action and Animal Reaction". Referenced 2011-11-23. </ref> <ref>{{Citation|accessdate=2026-05-24}}</ref> ऑस्ट्रियन मतवादाचा उगम १८७१ मध्ये झाला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.econlib.org/library/Enc/AustrianSchoolofEconomics.html#:~:text=By%20Peter%20J.,Boettke&text=The%20Austrian%20school%20of,marginalist%20revolution%20in%20economic%20analysis.|title=Austrian School of Economics|website=Econlib|language=en-US|access-date=2024-12-19}}</ref> [[व्हियेना|व्हिएन्नामध्ये]] [[कार्ल मेंगर]], [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]] , [[फ्रीडरिश फॉन वीजर]] आणि इतर लोकांच्या कार्यासह त्याचे उगम झाले. <ref>Joseph A. Schumpeter, History of economic analysis, Oxford University Press 1996, {{ISBN|978-0195105599}}.</ref> ते शास्त्रीय मतवादाच्या विरोधात होते, हा वाद ''<nowiki/>'मेथोडनस्ट्राइट''' किंवा 'पद्धतीचा वाद' म्हणून ओळखला जातो. या परंपरेत काम करणारे सध्याचे अर्थशास्त्रज्ञ अनेक देशांमध्ये आहेत, पण त्यांच्या कार्याला अजूनही ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्र म्हणून संबोधले जाते. ऑस्ट्रियन मतवादाच्या सुरुवातीच्या वर्षांतील सैद्धांतिक योगदानांमध्ये मूल्याचा व्यक्तिनिष्ठ सिद्धांत, किंमत सिद्धांतातील सीमांतवाद आणि आर्थिक गणना समस्येची मांडणी यात आहे. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/hayekcoordinatio0000unse|title=Hayek, Co-ordination and Evolution: His Legacy in Philosophy, Politics, Economics and the History of Ideas|last=Birner|first=Jack|last2=van Zijp|first2=Rudy|publisher=[[Routledge]]|year=1994|isbn=978-0-415-09397-2|location=London, New York|page=[https://archive.org/details/hayekcoordinatio0000unse/page/94 94]}}</ref> == इतिहास == [[चित्र:Jean-baptiste_Say.jpg|डावे|इवलेसे|जां-बातिस्त से . फ्रांसी उदारमतवादी राजकीय अर्थशास्त्राची मतवाद ही ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्राच्या मतवादाची बौद्धिक पूर्वज आहे.]] === पूर्वसूचक === सलामांका मतवाद (१६ व्या शतकातील स्पेन) आणि फ्रांसी उदारमतवादी शाळा (१९ व्या शतकातील फ्रांस) यांना अनेकदा ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवादाचे सुरुवातीचे पूर्वसूचक मानले जाते, कारण त्यांनी मूल्याच्या व्यक्तिनिष्ठ सिद्धांतामध्ये योगदान दिले आणि [[मुक्त बाजार|मुक्त-बाजारपेठ]] तत्त्वांचे समर्थन केले. सलामांका विद्यापीठातील फ्रान्सिस्को दे वितोरिया आणि लुइस दे मोलिना यांसारख्या विद्वानांनी असे म्हणाले की वस्तूंचे मूल्य आंतरिक घटकांऐवजी वैयक्तिक पसंतींद्वारे निर्धारित केले जाते. त्यांनी किंमती निश्चित करण्यात [[मागणी व पुरवठा|पुरवठा आणि मागणीची]] भूमिका आणि सुदृढ पैशाचे महत्त्व यावरही भर दिला, ज्यामुळे आधुनिक आर्थिक संकल्पनांचा पाया घातला गेला, ज्यांना ऑस्ट्रियन मतवादाने नंतर परिष्कृत आणि विस्तारित केले. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://cdn.mises.org/The%20School%20of%20Salamanca_3.pdf|title=The School of Salamanca|last=Grice-Hutchinson|first=Marjorie|publisher=Oxford at the Clarendon Press|year=1952}}</ref> <ref>{{Citation|title=School of Salamanca|accessdate=2026-04-17}}</ref> === पहिली लाट === [[चित्र:Carl_Menger.jpg|डावे|इवलेसे|कार्ल मेंगर]] या मतवादाचा उगम [[ऑस्ट्रिया-हंगेरी|ऑस्ट्रिया-हंगेरीमधील]] [[व्हियेना|व्हिएन्ना]] येथे झाला. [[कार्ल मेंगर]]चे १८७१ मधील ''अर्थशास्त्राचे तत्त्वे (Grundsätze der Volkswirtschaftslehre)'' हे पुस्तक सामान्यतः ऑस्ट्रियन मतवादाचा पाया मानले जाते. हे पुस्तक सीमांत उपयोगितेचा सिद्धांत मांडणाऱ्या पहिल्या आधुनिक पुस्तकांपैकी होते. ऑस्ट्रियन मतवाद ही १८७० च्या दशकातील सीमांतवादी क्रांतीच्या तीन संस्थापक प्रवाहांपैकी एक होती, आणि अर्थशास्त्रामध्ये व्यक्तिनिष्ठ दृष्टिकोनाचा परिचय करून देणे हे तिचे प्रमुख योगदान होते. <ref name="keizer">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=CJ5sFtfZy8AC&q=subjectivist|title=Austrian Economics in Debate|last=Keizer|first=Willem|publisher=Routledge|year=1997|isbn=978-0-415-14054-6|location=New York|pages=1}}</ref> [[जॉन स्टुअर्ट मिल]] यांनी यापूर्वीही त्यांच्या १८४८ च्या ''राजकीय अर्थशास्त्राचे सिद्धांत(प्रिन्सिपल्स ऑफ पॉलिटिकल इकॉनॉमी)'' या पुस्तकात असाच विचार मांडला होता, <ref>Ahiakpor, J. C. W. (2003): ''Classical Macroeconomics. Some Modern Variations and Distortions'', Routledge, पृ. २१.</ref> त्यांनी असे निरीक्षण नोंदवले की, खरेदीदारासाठी एखाद्या गोष्टीची उपयुक्तता हीच प्रभावीपणे ती सर्वोच्च किंमत ठरवते जी कोणीही त्या गोष्टीसाठी तर्कसंगतपणे देईल. बाजारातील किंमत उपयुक्ततेच्या या पातळीच्या खाली येऊ शकते, पण ती त्यापेक्षा जास्त वाढू शकत नाही; अजून काही खरेदीदार त्यांच्या गरजा पूर्ण करण्यास त्या गोष्टीच्या योग्य मूल्यापेक्षा जास्त पैसे देत असतील. <ref>Mill, J. S. (1848). ''Principles of Political Economy.'' </ref> जरी सीमांतवाद सर्वसाधारणपणे प्रभावशाली होता, तरी मेंगरच्या कार्याभोवती एक अधिक विशिष्ट मतवाद एकत्र येऊ लागली, जी "मानसशास्त्रीय मतवाद", "व्हिएन्ना मतवाद" किंवा "ऑस्ट्रियन मतवाद" म्हणून ओळखली जाऊ लागली. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Kirzner|first=Israel M.|year=1987|title=Austrian School of Economics|journal=[[The New Palgrave: A Dictionary of Economics]]|volume=1|pages=145–151}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=History of economic analysis|last=Schumpeter|first=Joseph A.|last2=Schumpeter|first2=Elizabeth Boody|date=1994|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-510559-9|location=New York}}</ref> मेंगरच्या आर्थिक सिद्धांतातील योगदानानंतर लगेचच [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]] आणि फ्रेडरिक फॉन वीजर यांचे योगदान आले. हे तीन अर्थशास्त्रज्ञ ऑस्ट्रियन मतवादाची "पहिली लाट" म्हणून ओळखले जाऊ लागले. बोम-बावेर्क यांनी १८८० आणि १८९० च्या दशकात [[कार्ल मार्क्स|कार्ल मार्क्सवर]] विस्तृत टीका लिहिल्या आणि १९ व्या शतकाच्या उत्तरार्धातील मेथोडनस्ट्राइट(Methodenstreit) ऑस्ट्रियन लोकांच्या सहभागाचा ते एक भाग होते, ज्या दरम्यान त्यांनी ऐतिहासिक पंथाच्या [[गेओर्ग विल्हेल्म फ्रीडरीश हेगल|हेगेली]] सिद्धांतांवर आक्रमण केला. <ref name=":8">{{स्रोत पुस्तक|title=Economic theory in retrospect|last=Blaug|first=Mark|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-57153-1|edition=5th|location=Cambridge ; New York}}</ref> === २० व्या शतकाच्या सुरुवातीला === फ्रँक अल्बर्ट फेटर (१८६३-१९४९) हे ऑस्ट्रियन मतवादाच्या क्षेत्रातील एक नेते होते. त्यांनी १८९४ मध्ये हॅले विद्यापीठातून विद्यावाचस्पती मिळवली आणि १९०१ मध्ये [[कॉर्नेल विद्यापीठ|कॉर्नेल]] विद्यापीठात राजकीय अर्थशास्त्र आणि वित्त या विषयांचे प्राध्यापक झाले <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=A history of economic theory & method|last=Ekelund|first=Robert B.|last2=Hébert|first2=Robert F.|date=2014|publisher=Waveland Press|isbn=978-1-4786-0638-3|edition=6th|location=Long Grove, Ill}}</ref> १९२० च्या दशकात व्हिएन्ना विद्यापीठात अनेक महत्त्वाच्या ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञांनी शिक्षण घेतले आणि नंतर लुडविग फॉन मिसेस यांनी आयोजित केलेल्या खाजगी परिसंवादांमध्ये भाग घेतला. यामध्ये गॉटफ्रीड हॅबरलर, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/page/1452/Biography-of-Gottfried-Haberler-19011995|title=Biography of Gottfried Haberler (1901–1995)|last=Salerno|first=Joseph T.|date=1 August 2007|website=Mises Institute|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914003239/https://mises.org/page/1452/Biography-of-Gottfried-Haberler-19011995|archive-date=2014-09-14}}</ref> फ्रेडरिक हायेक, फ्रिट्झ माखलुप, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/page/1457/Biography-of-Fritz-Machlup-19021983|title=Biography of Fritz Machlup|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130705121450/http://mises.org/page/1457/Biography-of-Fritz-Machlup-19021983|archive-date=5 July 2013|access-date=16 June 2013}}</ref> कार्ल मेंगर (कार्ल मेंगरचे पुत्र), <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.iit.edu/csl/am/about/menger/about.shtml|title=About Karl Menger – Department of Applied Mathematics – IIT College of Science – Illinois Institute of Technology|website=www.iit.edu|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029202644/http://www.iit.edu/csl/am/about/menger/about.shtml|archive-date=29 October 2013|access-date=1 May 2018}}</ref> ऑस्कर मॉर्गेनस्टर्न, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://library.duke.edu/rubenstein/findingaids/morgenst/|title=Guide to the Oskar Morgenstern Papers, 1866–1992 and undated|website=Rubenstein Library|publisher=Duke University|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017075648/http://library.duke.edu/rubenstein/findingaids/morgenst/|archive-date=2012-10-17}}</ref> पॉल रोझेनस्टाईन-रोडान, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://archives.lse.ac.uk/Record.aspx?src=CalmView.Catalog&id=COLL+MISC+0324|title=Rodan; Paul Rosenstein (1902–1985); political economist|publisher=Archive at London School of Economics|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811180137/http://archives.lse.ac.uk/Record.aspx?src=CalmView.Catalog&id=COLL+MISC+0324|archive-date=2011-08-11}}</ref> अब्राहम वाल्ड, <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Morgenstern|first=Oskar|date=October 1951|title=Abraham Wald, 1902–1950|journal=Econometrica|publisher=The Econometric Society|volume=19|pages=361–367|doi=10.2307/1907462|jstor=1907462}}</ref> आणि मायकेल ॲं. हेलपेरिन, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/library/studies-economic-nationalism|title=Studies in Economic Nationalism|date=18 August 2014}}</ref> आणि समाजशास्त्रज्ञ आल्फ्रेड शुट्झ हे सगळे ते. <ref><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles>{{multiref|{{cite journal |author-link=Peter Kurrild-Klitgaard |last=Kurrild-Klitgaard |first=Peter |title=The Viennese Connection: Alfred Schutz and the Austrian School |journal=Quarterly Journal of Austrian Economics |volume=6 |issue=2 |date=Summer 2003 |pages=35–67 |doi=10.1007/s12113-003-1018-y |s2cid=154202208 |url=http://mises.org/journals/qjae/pdf/qjae6_2_2.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://mises.org/journals/qjae/pdf/qjae6_2_2.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live |access-date=2022-08-19}}|{{cite journal |author-link=Peter Kurrild-Klitgaard |last=Kurrild-Klitgaard |first=Peter |doi=10.1023/A:1011199831428 |title=On Rationality, Ideal Types and Economics: Alfred Schütz and the Austrian School |journal=The Review of Austrian Economics |volume=14 |pages=119–143 |date=2001|issue=2/3 |s2cid=33060092 }}}} </ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=The Penguin history of economics|last=Backhouse|first=Roger|date=2002|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-026042-7|location=London New York Victoria, Australia}}</ref> === २० व्या शतकाच्या उत्तरार्धात === [[चित्र:Campus_of_Mises_Institute.jpg|डावे|इवलेसे|मिसेस संस्थेचा परिसर, ऑबर्न, अलाबामा, अमेरिका]] १९३० च्या दशकाच्या मध्यापर्यंत, बहुतेक अर्थशास्त्रज्ञांनी सुरुवातीच्या ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञांचे महत्त्वपूर्ण योगदान मानलेल्या गोष्टी स्वीकारल्या होत्या. <ref name="Boettke and Leeson">{{स्रोत पुस्तक|title=A Companion to the History of Economic Thought|last=Boettke|first=Peter J.|last2=Leeson|first2=Peter T.|publisher=Blackwell Publishing|year=2003|isbn=978-0-631-22573-7|editor-last=Samuels|editor-first=Warren|editor-link=Warren Samuels|pages=446–452|chapter=28A: The Austrian School of Economics 1950–2000|author-link2=Peter T. Leeson|editor-last2=Biddle|editor-first2=Jeff E.|editor-last3=Davis|editor-first3=John B.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=3H8gBQv5MysC&pg=PA445}}</ref> फ्रिट्झ माखलुपने हायेकचे वाक्य उद्धृत केले की "एखाद्या मतवादाचे सर्वात मोठे यश हे आहे की ती नसतेही, कारण तिची मूलभूत शिकवण सर्वमान्य विचारांचा भाग बनलेली असते". <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/daily/1700/Ludwig-von-Mises-A-Scholar-Who-Would-Not-Compromise|title=Ludwig von Mises: A Scholar Who Would Not Compromise|date=15 December 2004|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914002324/https://mises.org/daily/1700/Ludwig-von-Mises-A-Scholar-Who-Would-Not-Compromise|archive-date=2014-09-14|access-date=2014-09-13}} Homage to Mises by Fritz Machlup 1981.</ref> <ref name=":7">{{स्रोत पुस्तक|title=Marginal revolutionaries: how Austrian economists fought the war of ideas|last=Wasserman|first=Janek|date=2019|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-22822-9|location=New Haven}}</ref> २० व्या शतकाच्या मध्याच्या सुमारास, गणितीय प्रतिरूपण आणि सांख्यिकीय पद्धतींना पआवडणाऱ्या मुख्य प्रवाहातील अर्थशास्त्रज्ञांनी ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्राला मोठ्या प्रमाणात बाजूला सारले. <ref name="Backhouse">{{जर्नल स्रोत|last=Backhouse|first=Roger E|date=January 2000|title=Austrian economics and the mainstream: View from the boundary|url=https://mises.org/library/austrian-economics-and-mainstream-view-boundary|journal=The Quarterly Journal of Austrian Economics|volume=3|issue=2|pages=31–43|doi=10.1007/s12113-000-1002-8|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20170210110045/https://mises.org/library/austrian-economics-and-mainstream-view-boundary|archive-date=2017-02-10|access-date=2017-01-24|quote="Hayek did not fall out of favor because he was not Keynesian (neither are Friedman or Lucas) but because he was perceived to be doing neither rigorous theory nor empirical work"}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Modern macroeconomics: its origins, development and current state|last=Snowdon|first=Brian|last2=Vane|first2=Howard R.|date=2006|publisher=Elgar|isbn=978-1-84542-208-0|edition=Paperback ed., reprinted|location=Cheltenham}}</ref> मिसेस यांचे विद्यार्थी इस्राएल किर्झनर म्हणाले की, १९५४ मध्ये, जेव्हा किर्झनर विद्यावर्च करत होते, तेव्हा अशी कोणतीही स्वतंत्र ऑस्ट्रियन मतवाद नव्हतीच. कोणत्या पदव्युत्तर शिक्षण संस्थेत जावे याचा निर्णय घेत असताना, मिसेस यांनी त्यांना जॉन्स हॉपकिन्स येथील जायसाठी स्वीकारण्याचा सल्ला दिला होता, कारण ते एक प्रतिष्ठित विद्यापीठ होते आणि फ्रिट्झ माखलुप तिथे शिकवत होते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/journals/aen/aen17_1_1.asp|title=Interview of Israel Kirzner|last=Kirzner|first=Israel|publisher=Ludwig von Mises Institute|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130909160322/http://mises.org/journals/aen/aen17_1_1.asp|archive-date=9 September 2013|access-date=17 June 2013}}</ref> १९४० च्या दशकानंतर, ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्राला दोन आर्थिक मतवादांमध्ये विभागले जाऊ शकते आणि २० व्या शतकाच्या उत्तरार्धात या मतवादात काही प्रमाणात फूट पडली. मिसेस यांच्यासारख्या ऑस्ट्रियन लोकांचा एक गट नव-शास्त्रीय पद्धतीला अपरिवर्तनीयपणे सदोष मानतो; फ्रेडरिक हायेक यांच्यासारखा दुसरा गट नव-अभिजात पद्धतीचा मोठा भाग स्वीकारतो आणि अर्थव्यवस्थेतील सरकारी हस्तक्षेपाला अधिक स्वीकारार्ह मानतो. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/journals/qjae/pdf/qjae7_1_3.pdf|title=The Hayek and Mises Controversy: Bridging Differences – Odd J. Stalebrink|last=Kanopiadmin|date=30 July 2014|website=mises.org|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121114044020/http://mises.org/journals/qjae/pdf/qjae7_1_3.pdf|archive-date=14 November 2012|access-date=1 May 2018}}</ref> <ref name=":7">{{स्रोत पुस्तक|title=Marginal revolutionaries: how Austrian economists fought the war of ideas|last=Wasserman|first=Janek|date=2019|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-22822-9|location=New Haven}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWasserman2019">Wasserman, Janek (2019). ''Marginal revolutionaries: how Austrian economists fought the war of ideas''. New Haven: Yale University Press. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-300-22822-9|<bdi>978-0-300-22822-9</bdi>]].</cite></ref> हेन्री हाझलिट यांनी १९३० ते १९८० च्या दशकापर्यंत अनेक प्रकाशनांसाठी अर्थशास्त्रावरील स्तंभ आणि संपादकीय लिहिले आणि ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्राच्या विषयावर अनेक पुस्तके लिहिली. हाझलिट यांच्या विचारांवर मिसेस यांचा चांगला प्रभाव होता. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.thefreemanonline.org/featured/remembering-henry-hazlitt/|title=Remembering Henry Hazlitt|publisher=[[The Freeman (magazine)|The Freeman]]|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130113132434/http://www.thefreemanonline.org/featured/remembering-henry-hazlitt/|archive-date=2013-01-13|access-date=2013-03-11}}</ref> त्यांच्या ''एका धड्यात अर्थशास्त्र(इकॉनॉमिक्स इन वन लेसन)'' (१९४६) या पुस्तकाच्या दहा लाखांहून अधिक प्रती विकल्या गेल्या आणि ते [[जॉन मेनार्ड केन्स]] यांच्या ''सामान्य सिद्धांट(जनरल थिअरी)'' या ग्रंथावरील ओळी-ओळीने केलेल्या टीकेसाठी, ''नव्या अर्थशास्त्राचे चूक(द फेल्युअर ऑफ द "न्यू इकॉनॉमिक्स)'' (१९५९) साठी देखील ओळखले जातात. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/about/3233|title=Biography of Henry Hazlitt|publisher=Ludwig von Mises Institute|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120128182613/https://www.mises.org/about/3233|archive-date=2012-01-28|access-date=2013-03-11}}</ref> === आजच्या ऑस्ट्रियन लोकांमध्ये विभागणी === अर्थशास्त्रज्ञ लेलँड येगर यांनी २० व्या शतकाच्या उत्तरार्धातील मतभेदांवर चर्चा केली आणि [[मरे रॉथबार्ड]], हान्स-हेर्मन हॉप, जोसेफ सालेर्नो आणि इतरांनी लिहिलेल्या एका चर्चेचा संदर्भ दिला, ज्यात त्यांनी हायेकवर टीका केली होती. येगर म्हणाले: "[आर्थिक गणनेतील ज्ञानाच्या भूमिकेवर] मिसेस आणि हायेक यांच्यात फूट पाडण्याचा प्रयत्न करणे, विशेषतः हायेकचा अपमान करून, या दोन महान पुरुषांशी अन्याय करणे आणि आर्थिक विचारांच्या इतिहासाशी विश्वासघात करणे आहे". त्यांनी पुढे या मतभेदांना आर्थिक विश्लेषणासाठी आणि पूर्व युरोपीय साम्यवादाच्या पतनाच्या ऐतिहासिक समजासाठी विध्वंसक मानले. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Is the Market a Test of Truth and Beauty?: Essays in Political Economy|last=Yeager|first=Leland|publisher=Ludwig von Mises Institute|year=2011|pages=93 ff|author-link=Leland B. Yeager}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://www.emerald.com/books/book/15022/Research-in-the-History-of-Economic-Thought-and|title=Research in the History of Economic Thought and Methodology|date=2016-07-29|publisher=Emerald Group Publishing Limited|isbn=978-1-78560-960-2|language=en|chapter=The History of a Tradition: Austrian Economics from 1871 to 2016|doi=10.1108/S0743-4154201634A}}</ref> लुडविग फॉन मिसेस संस्थेने १९९९ मध्ये प्रकाशित केलेल्या एका पुस्तकात, <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://mises.org/books/15great.pdf|title=15 Great Austrian Economists – Murray Rothbard|last=Hoppe|first=Hans-Hermann|publisher=Ludwig von Mises Institute|year=1999|location=Alabama|pages=223 ff|archive-url=https://web.archive.org/web/20141007115806/http://mises.org/books/15great.pdf|archive-date=2014-10-07}}</ref> हॉप यांनी प्रतिपादन केले की रोथबार्ड हे "ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रातील मुख्य प्रवाहाचे" नेते होते आणि त्यांनी रॉथबार्ड यांची तुलना नोबेल पारितोषिक विजेते फ्रेडरिक हायेक यांच्याशी केली, ज्यांना त्यांनी एक [[अनुभववाद|ब्रिटिश अनुभववादी]] आणि मिसेस व रॉथबार्ड यांच्या विचारांचे विरोधक म्हणून ओळखले. हॉप यांनी मान्य केले की हायेक हे शिक्षणक्षेत्रातील सर्वात प्रमुख ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञ होते, पण त्यांनी असेही म्हटले की हायेक हे ऑस्ट्रियन परंपरेचे विरोधक होते, जी कार्ल मेंगर आणि [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क|बोम-बावेर्क]] यांच्यापासून मिसेसमार्गे रॉथबार्डपर्यंत पोहोचली होती. ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञ वॉल्टर ब्लॉक म्हणतात की ऑस्ट्रियन मतवादाला आर्थिक सिद्धांत आणि राजकीय सिद्धांत या दोन श्रेणींद्वारे आर्थिक विचारांच्या इतर मतवादांपासून वेगळे केले जाऊ शकते. ब्लॉक यांच्या मते, हायेक यांना ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञ मानले जाऊ शकते, पण राजकीय सिद्धांतावरील त्यांचे विचार स्वातंत्र्यवादी राजकीय सिद्धांताशी जुळत नाहीत, ज्याला ब्लॉक ऑस्ट्रियन मतवादाचा अविभाज्य भाग मानतात. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.youtube.com/watch?v=LiX7dzyHkK4|title=Dr. Walter Block: Austrian vs Chicago Schools|publisher=Mises Canada: Rothbard School 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518134054/https://www.youtube.com/watch?v=LiX7dzyHkK4|archive-date=18 May 2015|access-date=3 December 2014}}</ref> हॉप आणि ब्लॉक यांनी हायेकवर केलेली टीका ऑस्ट्रियन मतवादाचे संस्थापक कार्ल मेंगर यांनाही लागू होते. हॉप यावर जोर देतात की, त्यांच्या मते इंग्रजी अनुभवजन्य परंपरेतील हायेक, ऑस्ट्रियन मतवादाच्या तथाकथित बुद्धिवादी परंपरेचे विरोधक आहेत; मेंगर यांनी हायेक यांच्याप्रमाणेच आपल्या कार्यांमध्ये बुद्धिवादावर जोरदार टीका केली. <ref name=":0">{{स्रोत पुस्तक|url=https://mises.org/system/tdf/Investigations%20into%20the%20Method%20of%20the%20Social%20Sciences_5.pdf?file=1&type=document|title=Investigations into the Methods of the Social Sciences|last=Menger|first=Carl|pages=173–175|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211155554/https://mises.org/system/tdf/Investigations%20into%20the%20Method%20of%20the%20Social%20Sciences_5.pdf?file=1&type=document|archive-date=2017-02-11}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://econfaculty.gmu.edu/bcaplan/whyaust.htm|title=Why I Am Not an Austrian Economist|website=econfaculty.gmu.edu|access-date=2026-04-19}}</ref> मेंगर यांनी या कल्पनेवर जोर दिला की अशा अनेक संस्था आहेत ज्या मुद्दाम तयार केल्या गेल्या नाहीत, त्यांच्याकडे एक प्रकारची "श्रेष्ठ बुद्धिमत्ता" आहे आणि त्या समाजासाठी महत्त्वाची कार्ये पार पाडतात. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://mises.org/system/tdf/Investigations%20into%20the%20Method%20of%20the%20Social%20Sciences_5.pdf?file=1&type=document|title=Investigations into the Methods of the Social Sciences|last=Menger|first=Carl|pages=146–147|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211155554/https://mises.org/system/tdf/Investigations%20into%20the%20Method%20of%20the%20Social%20Sciences_5.pdf?file=1&type=document|archive-date=2017-02-11}}</ref> <ref name=":0" /> <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://mises.org/system/tdf/Investigations%20into%20the%20Method%20of%20the%20Social%20Sciences_5.pdf?file=1&type=document|title=Investigations into the Methods of the Social Sciences|last=Menger|first=Carl|pages=91|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211155554/https://mises.org/system/tdf/Investigations%20into%20the%20Method%20of%20the%20Social%20Sciences_5.pdf?file=1&type=document|archive-date=2017-02-11}}</ref> या भूमिकांना आधार देण्यास त्यांनी एडमंड बर्क आणि इंग्रजी परंपरेबद्दलही सांगितले. <ref name=":0" /> === प्रभाव === "पहिल्या लाटेतील" ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञांनी विकसित केलेले अनेक सिद्धांत बऱ्याच काळापूर्वी मुख्य प्रवाहातील अर्थशास्त्रात सामावून घेतले गेले आहेत. <ref>It has also influenced related disciplines such as Law and Economics, see. K. Grechenig, M. Litschka, "Law by Human Intent or Evolution? Some Remarks on the Austrian School of Economics' Role in the Development of Law and Economics", ''European Journal of Law and Economics'' 2010, vol. 29, no. 1, पृ. ५७–७९.</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Economic thought: a brief history|last=Kurz|first=Heinz D.|date=2017|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-17259-2|edition=|location=New York|translator-last=Riemer|translator-first=Jeremiah M.}}</ref> यामध्ये [[कार्ल मेंगर]]चे सीमांत उपयोगितेवरील सिद्धांत, [[फ्रीडरिश फॉन वीजर]]चे संधी खर्चावरील सिद्धांत आणि [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]]चे काल-प्राधान्यावरील सिद्धांत, तसेच मेंगर आणि बोम-बावेर्क यांनी मार्क्सवादी अर्थशास्त्रावर केलेल्या टीका आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/library/austrian-schools-critique-marxism|title=The Austrian School's Critique of Marxism|last=kanopiadmin|date=2011-03-14|website=Mises Institute|language=en|access-date=2019-02-02}}</ref> [[फेडरल रिझर्व सिस्टम|अमेरिकेचे फेडरल रिझर्व्हचे]] माजी अध्यक्ष ॲलन ग्रीनस्पॅन म्हणाले की, ऑस्ट्रियन मतवादाच्या संस्थापकांनी "त्यांच्यापैकी बहुतेकांच्या कार्यकाळापासून खूप दूरच्या भविष्याचा वेध घेतला आणि या देशातील बहुतेक मुख्य प्रवाहातील अर्थशास्त्रज्ञांच्या मतवादावर त्यांचा खोल आणि, माझ्या मते, कदाचित अपरिवर्तनीय परिणाम झाला आहे". <ref>Greenspan, Alan. "Hearings before the U.S. House of Representatives' Committee on Financial Services". U.S. House of Representatives' Committee on Financial Services. Washington, D.C.. 25 July 2000. </ref> १९८७ मध्ये, नोबेल पारितोषिक विजेते जेम्स मॅ. बुकानन यांनी एक मुलाखतकाराला सांगितले: "मला ऑस्ट्रियन म्हटले जाण्यावर माझा कोणताही आक्षेप नाही. हायेक आणि मिसेस मला ऑस्ट्रियन मानू शकतील, पण निश्चितपाणेच इतरांपैकी काही जण मानणार नाहीत". <ref>{{जर्नल स्रोत|date=Fall 1987|title=An Interview with Laureate James Buchanan|url=https://mises.org/journals/aen/aen9_1_1.asp|journal=Austrian Economics Newsletter|volume=9|issue=1|archive-url=https://web.archive.org/web/20140914022018/https://mises.org/journals/aen/aen9_1_1.asp|archive-date=2014-09-14|access-date=2022-08-19}}</ref> == सिद्धांत == ऑस्ट्रियन मतवादानुसार, वैयक्तिक ज्ञान, वेळ, अपेक्षा आणि इतर व्यक्तिनिष्ठ घटकांसह व्यक्तींच्या व्यक्तिनिष्ठ निवडींमुळे सर्व आर्थिक घटना घडतात. ऑस्ट्रियन मतवादी वैयक्तिक निवडीच्या सामाजिक परिणामांचे परीक्षण करून अर्थव्यवस्था समजून घेण्याचा प्रयत्न करतात, या दृष्टिकोनाला [[पद्धतशीर व्यक्तिवाद]] म्हणतात. हा दृष्टिकोन आर्थिक विचारांच्या इतर मतवादांपेक्षा भिन्न आहे, ज्यांनी व्यक्तींऐवजी एकत्रित चल, समतोल विश्लेषण आणि सामाजिक गटांवर लक्ष दिले आहे. <ref name="White Methodology">{{स्रोत पुस्तक|url=https://mises.org/mofase.asp|title=The Methodology of the Austrian School Economists|last=White|first=Lawrence H.|publisher=Ludwig von Mises Institute|year=2003|edition=revised|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223214514/https://mises.org/mofase.asp|archive-date=2014-02-23}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=How economics forgot history: the problem of historical specificity in social science|last=Hodgson|first=Geoffrey M.|date=2006|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-25717-6|edition=Digit. Print|series=Economics as social theory|location=London}}</ref> [[चित्र:Ludwig_von_Mises.jpg|डावे|इवलेसे|लुडविग फॉन मिसेस]] २० व्या आणि २१ व्या शतकात, सुरुवातीच्या ऑस्ट्रियन मतवादाशी पद्धतशीर संबंध असलेल्या अर्थशास्त्रज्ञांनी अनेक विविध दृष्टिकोन आणि सैद्धांतिक दिशा विकसित केल्या. लुडविग फॉन मिसेस यांनी त्यांच्या व्यक्तिनिष्ठ दृष्टिकोनाची आवृत्ती, ज्याला त्यांनी "[[कृतीशास्त्र]]" म्हटले, ती १९४९ मध्ये ''मानवी कृती(ह्युमन ॲक्शन)'' या नावाने प्रकाशित झालेल्या पुस्तकात मांडली. <ref name="Ludwigvon">Ludwig von Mises, Nationalökonomie (Geneva, Switzerland: Union, 1940); Human Action (Auburn, Alabama: Ludwig von Mises Institute, [1949] 1998). </ref> : ३ <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=A brief history of economic thought|last=Roncaglia|first=Alessandro|date=2017|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-316-62736-5|location=Cambridge}}</ref> त्यात, मिसेस यांनी असे प्रतिपादन केले की, कृतीशास्त्राचा उपयोग पूर्वसिद्ध सैद्धांतिक आर्थिक सत्ये काढण्यास केला जाऊ शकतो आणि निगमनात्मक आर्थिक विचार प्रयोगांमधून असे निष्कर्ष निघू शकतात जे मूळ गृहितकांमधून अखंडनीयपणे निष्पन्न होतात. त्यांनी लिहिले की अनुभवजन्य निरीक्षण किंवा सांख्यिकीय विश्लेषणातून निष्कर्ष काढता येत नाहीत आणि आर्थिक प्रतिरूपकांमध्ये संभाव्यतांच्या वापराला विरोध केला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/books/ufofes/|title=The Ultimate Foundation of Economic Science by Ludwig von Mises|date=20 July 1962|publisher=Mises.org|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121029234432/http://www.mises.org/books/ufofes/|archive-date=2012-10-29|access-date=2012-08-13}}</ref> मिसेस यांच्या काळापासून, काही ऑस्ट्रियन विचारवंतांनी त्यांचा कृतीशास्त्रिक दृष्टिकोन स्वीकारला आहे तर इतरांनी पर्यायी पद्धती अवलंबल्या आहेत. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Caldwell|first=Bruce J.|year=1984|title=Praxeology and its Critics: an Appraisal|url=http://public.econ.duke.edu/~bjc18/docs/Praxeology%20and%20Its%20Critics.pdf|journal=History of Political Economy|volume=16|issue=3|pages=363–379|doi=10.1215/00182702-16-3-363}}</ref> उदा., फ्रिट्झ माखलुप, फ्रेडरिक हायेक आणि इतरांनी मिसेस यांचा अर्थशास्त्राकडे पाहण्याचा प्रबळ पूर्वसिद्ध दृष्टिकोन स्वीकारला नाही. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=Langlois|first=Richard N.|date=1985|title=From the Knowledge of Economics to the Economics of Knowledge: Fritz Machlup on Methodology and on the "Knowledge Society"|url=http://web.uconn.edu/ciom/Machlup%20Knowledge%20(1985).pdf|journal=Research in the History of Economic Thought and Methodology|volume=3|pages=225–235|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005013809/http://web.uconn.edu/ciom/Machlup%20Knowledge%20(1985).pdf|archive-date=2013-10-05|access-date=2012-12-06}}</ref> लुडविग लाखमन, एक कट्टर व्यक्तिनिष्ठतावादी, यांनी देखील [[मॅक्स वेबर|मॅक्स वेबरने]] मांडलेल्या ' ''वर्स्टेहेंडे मेथोड'' ' ("अर्थबोधक पद्धत") च्या बाजूने मिसेसच्या कृतीशास्त्राच्या मांडणीला मोठ्या प्रमाणात नाकारले. <ref name="White Methodology">{{स्रोत पुस्तक|url=https://mises.org/mofase.asp|title=The Methodology of the Austrian School Economists|last=White|first=Lawrence H.|publisher=Ludwig von Mises Institute|year=2003|edition=revised|archive-url=https://web.archive.org/web/20140223214514/https://mises.org/mofase.asp|archive-date=2014-02-23}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWhite2003">White, Lawrence H. (2003). [https://mises.org/mofase.asp ''The Methodology of the Austrian School Economists''] (revised&nbsp;ed.). Ludwig von Mises Institute. [https://web.archive.org/web/20140223214514/https://mises.org/mofase.asp Archived] from the original on 2014-02-23.</cite></ref> <ref name="Ludwig">{{स्रोत पुस्तक|url=http://library.freecapitalists.org/books/Ludwig%20M%20Lachmann/Macro-economic%20thinking%20and%20the%20Market%20Economy.pdf|title=Macroeconomic Thinking and the Market Economy|last=Lachmann|first=Ludwig|publisher=Institute of Economic Affairs|year=1973|access-date=2014-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20141216191641/http://library.freecapitalists.org/books/Ludwig%20M%20Lachmann/Macro-economic%20thinking%20and%20the%20Market%20Economy.pdf|archive-date=2014-12-16}}</ref> === मूलभूत तत्त्वे === १९८१ वर्षी, फ्रिट्झ माखलुप यांनी ऑस्ट्रियन आर्थिक विचारांची ठराविक मते म्हणून जे मानले त्याचा सारांश मांडला: <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=The economics of Ludwig von Mises: toward a critical reappraisal ; [Symposium on the Economics of Ludwig von Mises, Atlanta, 1974]|last=Fritz|first=Machlup|date=1976|publisher=Sheed and Ward|isbn=978-0-8362-0651-7|editor-last=Moss|editor-first=Laurence S.|series=Studies in economic history|location=Kansas City|chapter=Homage to Mises}}</ref> * '''[[पद्धतशीर व्यक्तिवाद]]''' : आर्थिक घटनांचे स्पष्टीकरण व्यक्तींच्या कृती (किंवा निष्क्रियता) पर्यंत मागोवा घेऊनच दिले पाहिजे; गट किंवा समूह केवळ त्यांच्या वैयक्तिक सदस्यांमार्फतच कार्य करतात. गट विचार करत नाहीत; माणसे विचार करतात. <ref name=":5">{{स्रोत पुस्तक|title=Austrian economics in America: the migration of a tradition|last=Vaughn|first=Karen Iversen|date=1998|publisher=Cambridge Univ. Press|isbn=978-0-521-63765-7|edition=Repr. d. Ausg. von 1994|series=Historical perspectives on modern economics|location=Cambridge}}</ref> * '''पद्धतिक व्यक्तिनिष्ठता''' : व्यक्ती बाह्य घडामोडी आणि त्यांच्या कृतींच्या परिणामांविषयीच्या स्वतःच्या ज्ञानावर, विश्वासांवर आणि अपेक्षांवर आधारित निर्णय घेतात. <ref name=":6">{{स्रोत पुस्तक|title=Hayek's challenge: intellectual biography of F.A. Hayek|last=Caldwell|first=Bruce|date=2008|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-09193-8|edition=Nachdr.|location=Chicago}}</ref> * '''आवड आणि पसंती''' : वस्तू आणि सेवांचे व्यक्तिनिष्ठ मूल्यमापन त्यांची मागणी निश्चित करते, ज्याच्यामुळे त्यांच्या किमतींवर ग्राहकांचा प्रभाव पडतो. * '''संधी खर्च''' : ज्या पर्यायी संधी सोडून द्याव्या लागतात, त्यांचा खर्च; जेव्हा उत्पादक सेवा एका उद्देशासाठी वापरल्या जातात, तेव्हा त्यांचे सर्व पर्यायी उपयोग सोडून द्यावे लागतात. * '''सीमांतवाद''' : सर्व आर्थिक रचनांमध्ये, एकूण बेरजेत जोडलेल्या किंवा वजा केलेल्या शेवटच्या घटकाच्या महत्त्वावरून मूल्ये, खर्च, महसूल, उत्पादकता इत्यादी निश्चित केले जातात. * '''उत्पादन आणि उपभोगाची काल संरचना''' : बचतीचे निर्णय हे नजीकच्या, दूरच्या किंवा अनिश्चित भविष्यातील उपभोगासंबंधीच्या "काल-प्राधान्य"मधून दिसून येतात आणि अधिक वेळ घेणाऱ्या उत्पादन प्रक्रिया हाती घेतल्यास जास्त उत्पादन मिळण्याची अपेक्षा असल्यामुळे गुंतवणूक केली जाते. माखलुप यांनी ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्राच्या विशेषतः मिसेस संप्रदायाशी संबंधित असलेली आणखी दोन तत्त्वे देखील ओळखली: * '''ग्राहक सार्वभौमत्व''' : वस्तू आणि सेवांच्या प्रभावी मागणीवर आणि मुक्त बाजारपेठांमध्ये परिणामी निर्माण होणाऱ्या किमतींद्वारे, उत्पादक आणि गुंतवणूकदारांच्या उत्पादन योजनांवर ग्राहकांचा असलेला प्रभाव, ही केवळ एक वस्तुस्थिती नसून एक महत्त्वाचे उद्दिष्ट देखील आहे, जे केवळ बाजारपेठांमध्ये सरकारी हस्तक्षेप पूर्णपणे टाळून आणि उत्पादने व सेवांचे प्रमाण, गुणवत्ता आणि किमती यांसंबंधी स्वतःच्या निर्णयानुसार निर्णय घेण्याच्या विक्रेते आणि खरेदीदारांच्या स्वातंत्र्यावरील निर्बंध टाळूनच साध्य करता येते. <ref name=":5">{{स्रोत पुस्तक|title=Austrian economics in America: the migration of a tradition|last=Vaughn|first=Karen Iversen|date=1998|publisher=Cambridge Univ. Press|isbn=978-0-521-63765-7|edition=Repr. d. Ausg. von 1994|series=Historical perspectives on modern economics|location=Cambridge}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFVaughn1998">Vaughn, Karen Iversen (1998). ''Austrian economics in America: the migration of a tradition''. Historical perspectives on modern economics (Repr. d. Ausg. von 1994&nbsp;ed.). Cambridge: Cambridge Univ. Press. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-521-63765-7|<bdi>978-0-521-63765-7</bdi>]].</cite></ref> * '''[[व्‍यक्तिवाद|राजकीय व्यक्तिवाद]]''' : जेव्हा व्यक्तींना पूर्ण आर्थिक स्वातंत्र्य दिले जाईल, तेव्हाच राजकीय आणि नैतिक स्वातंत्र्य सुरक्षित करणे शक्य होईल. आर्थिक स्वातंत्र्यावरील निर्बंधांमुळे, लवकर किंवा उशिरा, राज्याच्या सक्तीच्या कारवायांचा राजकीय क्षेत्रात विस्तार होतो, ज्यामुळे १९व्या शतकात भांडवलशाही समाजांनी मिळवलेल्या मूलभूत वैयक्तिक स्वातंत्र्याला सुरुंग लागतो आणि अखेरीस ते नष्ट होते. <ref name=":6">{{स्रोत पुस्तक|title=Hayek's challenge: intellectual biography of F.A. Hayek|last=Caldwell|first=Bruce|date=2008|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-09193-8|edition=Nachdr.|location=Chicago}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFCaldwell2008">Caldwell, Bruce (2008). ''Hayek's challenge: intellectual biography of F.A. Hayek'' (Nachdr.&nbsp;ed.). Chicago: University of Chicago Press. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-226-09193-8|<bdi>978-0-226-09193-8</bdi>]].</cite></ref> == आर्थिक विचारांमधील योगदान == === संधी खर्च === [[चित्र:1wieser.jpg|इवलेसे|फ्रेडरिक फॉन वीजर]] संधी खर्चाचा सिद्धांत सर्वात पहिले १९व्या शतकाच्या उत्तरार्धात ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञ [[फ्रीडरिश फॉन वीजर]] यांनी स्पष्टपणे मांडला. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Subjectivism, intelligibility and economic understanding: essays in honor of Ludwig M. Lachmann on his eightieth birthday|last=Kirzner|first=Israel M.|last2=Lachman|first2=Ludwig M.|publisher=Macmillan|year=1986|isbn=978-0-333-41788-1|edition=Illustrated}}</ref> संधी खर्च म्हणजे कोणत्याही कृतीचा असा खर्च, जो सोडून दिलेल्या (म्हणजे न निवडलेल्या) दुसऱ्या सर्वोत्तम पर्यायाच्या मूल्याच्या संदर्भात मोजला जातो. अनेक परस्पर-अनन्य पर्यायांमधून निवड करणाऱ्या एखाद्या व्यक्तीसाठी किंवा गटासाठी असलेल्या दुसऱ्या सर्वोत्तम निवडीशी संबंधित हा एक त्यागाचा प्रकार आहे. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Economic theory in retrospect|last=Blaug|first=Mark|date=2006|publisher=Cambridge Univ. Press|isbn=978-0-521-57701-4|edition=5. ed., reprint|location=Cambridge}}</ref> भविष्याबद्दलच्या अपेक्षांना देखील दुर्मिळतेचा एक प्रकार मानले जाऊ शकते; जेव्हा वेळेच्या पसंतीनुसार त्याचे परिमाण ठरवले जाते, तेव्हा वर्तमान विरुद्ध भविष्यातील गुंतवणुकीच्या पसंतीच्या संदर्भात संधी खर्चाचे देखील मूल्यमापन केले पाहिजे. संधी खर्च ही मुख्य प्रवाहातील [[अर्थशास्त्र|अर्थशास्त्रातील]] एक प्रमुख संकल्पना आहे आणि तिचे वर्णन " [[टंचाई (अर्थशास्त्र)|दुर्मिळता]] आणि निवड यांच्यातील मूलभूत संबंध" व्यक्त करणारी म्हणून केले गेले आहे. <ref>{{ज्ञानकोश स्रोत|url=James M. Buchanan}}</ref> संसाधनांचा कार्यक्षमतेने वापर केला जाईल हे सुनिश्चित करण्यात संधी खर्चाची संकल्पना अतिशय महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.economist.com/research/Economics/alphabetic.cfm?letter=O#opportunitycost|title=Opportunity Cost|work=Economics A–Z|publisher=The Economist|access-date=2010-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20101009122334/http://www.economist.com/research/Economics/alphabetic.cfm?letter=O|archive-date=9 October 2010|url-status=live}}</ref> === भांडवल आणि व्याज === [[चित्र:1Bawerk.png|इवलेसे|[[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]]]] भांडवल आणि व्याजाचा ऑस्ट्रियन सिद्धांत सर्वात पहिले [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]] यांनी विकसित केला. त्यांनी असे प्रतिपादन केले की व्याजदर आणि नफा हे अंतिम वस्तूंच्या बाजारातील [[मागणी व पुरवठा|पुरवठा आणि मागणी]] तसेच काल-प्राधान्याद्वारे निर्धारित केले जातात. <ref name=":8">{{स्रोत पुस्तक|title=Economic theory in retrospect|last=Blaug|first=Mark|date=1997|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-57153-1|edition=5th|location=Cambridge ; New York}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBlaug1997">Blaug, Mark (1997). ''Economic theory in retrospect'' (5th&nbsp;ed.). Cambridge ; New York: Cambridge University Press. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-521-57153-1|<bdi>978-0-521-57153-1</bdi>]].</cite></ref> बोम-बावेर्क यांचा सिद्धांत भांडवल-केंद्रिततेला उत्पादन प्रक्रियेच्या अप्रत्यक्षपणेच्या प्रमाणाशी जोडतो. त्यांनी असा युक्तिवादही केला की सीमांत उपयोगितेच्या नियमातून खर्चाचा अभिजात नियम अनिवार्यपणे सूचित होतो. तथापि, नंतरच्या ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञांनी जसे की लुडविग फॉन मिसेस, <ref>मिसेस (१९४९)</ref> इस्राएल किर्झनर, लुडविग लाखमन, <ref>Lachmann (1976) </ref> आणि खेसुस हुएर्ता दे सोतो <ref>Huerta De Soto (2006) </ref> यांनी व्याजदरांसाठी उत्पादकतेचे स्पष्टीकरण नाकारले आणि उत्पादनाचा सरासरी कालावधी हा अभिजात आर्थिक विचारांचा अवशेष मानला. <ref name=":9">{{स्रोत पुस्तक|title=An outline of the history of economic thought|last=Screpanti|first=Ernesto|last2=Zamagni|first2=Stefano|last3=Field|first3=David|last4=Kirby|first4=Lynn|date=2005|publisher=Oxford university press|isbn=978-0-19-927914-2|edition=2e ed. revised and expanded|location=Oxford (GB)}}</ref> === महागाई === मिसेसच्या व्याख्येनुसार, महागाई म्हणजे पैशाच्या पुरवठ्यात होणारी वाढ: <ref name=":10">{{स्रोत पुस्तक|title=The clash of economic ideas: the great policy debates and experiments of the last hundred years|last=White|first=Lawrence H.|date=2012|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-01242-4|location=New York}}</ref> सैद्धांतिक तपासणीत महागाईसाठी एकच अर्थ आहे जो विवेकपणे दिले जाऊ शकतो; चलनाच्या प्रमाणात वाढ(व्यापक अर्थात, ज्यात विश्वासू माध्यमही जोडले जातील), ज्याला एका संबंधित चलनाच्या(परत त्याच व्यापक अर्थाने) सरभर केलेली गर्जेची वाढ नाही आहे, तर वस्तुविनिमय मूल्य कमी होते.<ref name="TheTheory">The Theory of Money and Credit, Mises (1912, [1981], p. 272)</ref> हायक यांनी दावा केला की महागाईला चालना देण्यास पैशाच्या पुरवठ्यात वाढ आणि परिणामी वस्तू आणि सेवांच्या किमतींमध्ये होणारी वाढ यामधील अंतराचा फायदा घेतला जातो: <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Time and money: the macroeconomics of capital structure|last=Garrison|first=Roger Wayne|date=2006|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-77122-1|edition=transferred to digital printing|series=Foundations of the market economy|location=London}}</ref> आणि कारण कोणतेही महागाई, आधी कितीही मर्यादित असो, बेरोजगारी कमी करण्यास रोजगाराला चालना देऊ शकते जेव्हा ते महागाई जास्ती होत जाते, त्याला बेरोजगारी कमी करण्यास वापरले गेले आहे, ते कायमसाठी करत राहणार तोपर्यंत ते वाढत राहील. "मर्यादित" स्थिर महागाई काही मदत करु शकत नाही - त्याने फक्त साधी महागाई होईल. स्थिर महागाईचा अर्थपूर्ण परिणाम दिसून येत नाही, जे प्रोत्साहन होत असायचे ते संपून जाते आणि शेवटपणे फक्त विलंबित रूपांतरांचे एक अनुशेष राहतो, हा निर्णायक युक्तिवाद आहे मानक अर्थशास्त्राच्या पाठ्यपुस्तकातीलही फायदेशीर म्हणून दाखवले "मर्यादित" महागाईविरुद्ध.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zZu3AAAAIAAJ&q=%22only+while+it+accelerates%22|title=1980s Unemployment and the Unions: Essays on the Impotent Price Structure of Britain and Monopoly in the Labour Market|last=Hayek|first=Friedrich August|date=1984|publisher=[[Institute of Economic Affairs]]|isbn=9780255361736}}</ref> प्रमुख ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञांनी देखील पारिभाषिक गोंधळाची नोंद घेतली आहे: ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञ चलनवाढीला पैशाच्या पुरवठ्यात वाढ म्हणतात, तर बहुतेक अर्थशास्त्रज्ञ आणि साधे लोक त्याला वाढत्या किमती म्हणतात. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.cnbc.com/2012/11/29/krugman-isnt-quite-right-about-austrian-economics.html|title=Krugman Isn't (Quite) Right About Austrian Economics|last=Carney|first=John|date=2012-11-29|website=CNBC|language=en|access-date=2026-04-20}}</ref> === आर्थिक गणना समस्या === [[चित्र:Friedrich_Hayek_portrait.jpg|इवलेसे|फ्रायडरिक हायेक]] [[चित्र:Israel_Kirzner.jpg|उजवे|इवलेसे|इस्राएल किर्झनर]] आर्थिक गणना समस्या ही नियोजित अर्थव्यवस्थांवरील एक टीका आहे, जी सर्वप्रथम लुडविग फॉन मिसेस यांनी त्यांच्या १९२० च्या समाजवादी कॉमनवेल्थमध्ये आर्थिक गणना(इकोनॉमिक कॅल्क्युलेशन इन द सोशलिस्ट कॉमनवेल्थ) या निबंधात मांडली. त्यानंतर मिसेस यांनी त्यांच्या या कल्पनेवर त्यांचे विद्यार्थी फ्रायडरिक हायेक यांच्याशी चर्चा केली, ज्यांनी ''भूदासत्वाचा रस्ता(द रोड टू सर्फडम)'' यासह विविध कामांमध्ये तिचा विस्तार केला. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Rivalry and central planning: the socialist calculation debate reconsidered|last=Lavoie|first=Don|last2=Boettke|first2=Peter J.|last3=Storr|first3=Virgil Henry|date=2015|publisher=Mercatus Center, George Mason University|isbn=978-1-942951-12-4|series=Advanced studies in political economy|location=Arlington, Virginia}}</ref> <ref name=":9">{{स्रोत पुस्तक|title=An outline of the history of economic thought|last=Screpanti|first=Ernesto|last2=Zamagni|first2=Stefano|last3=Field|first3=David|last4=Kirby|first4=Lynn|date=2005|publisher=Oxford university press|isbn=978-0-19-927914-2|edition=2e ed. revised and expanded|location=Oxford (GB)}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFScrepantiZamagniFieldKirby2005">Screpanti, Ernesto; Zamagni, Stefano; Field, David; Kirby, Lynn (2005). ''An outline of the history of economic thought'' (2e ed. revised and expanded&nbsp;ed.). Oxford (GB): Oxford university press. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-19-927914-2|<bdi>978-0-19-927914-2</bdi>]].</cite></ref> गणना समस्या असे म्हणते की किमतीच्या संकेतांशिवाय, [[उत्पादनसाधन|उत्पादनाचे घटक]] शक्य तितक्या कार्यक्षम मार्गाने वाटले जाऊ शकत नाहीत, ज्यामुळे नियोजित अर्थव्यवस्था अकार्यक्षम ठरतात. [[मॅक्स वेबर]] त्यांच्या अर्थव्यवस्था आणि समाज(विर्टशाफ्ट उंड गेसेलशाफ्ट) (मरणोत्तर १९२१ मध्ये प्रकाशित) या महान पुस्तकात अशाच निष्कर्षावर पोहोचले, ज्यात त्यांनी एका जटिल आर्थिक प्रणालीच्या केंद्रीकृत नियोजनाच्या अशक्यतेवर चर्चा केली आहे. <ref name=":3">F. A. Hayek (1935), "The Nature and History of the Problem" and "The Present State of the Debate," om in F. A. Hayek, ed. ''Collectivist Economic Planning'', pp. 1–40, 201–243. </ref> ऑस्ट्रियन सिद्धांत बाजारपेठेच्या संघटन शक्तीवर भर देतो. हायेक यांनी असे प्रतिपादन केले की बाजारभाव अशा माहितीचे प्रतिबिंब असतात, जी संपूर्णपणे कोणत्याही एका व्यक्तीला महिती नसते आणि जी अर्थव्यवस्थेतील संसाधनांचे वाटप निश्चित करते. समाजवादी प्रणालींमध्ये वैयक्तिक प्रोत्साहन आणि किंमत निश्चिती प्रक्रियेचा अभाव असल्यामुळे, ज्याद्वारे व्यक्ती त्यांच्या वैयक्तिक माहितीवर आधारित कृती करतात, हायेक यांनी असा युक्तिवाद केला की समाजवादी आर्थिक नियोजकांकडे चांगले निर्णय घेण्यास आवश्यक असलेल्या सर्व ज्ञान नसतो. जे या टीकेशी सहमत आहेत ते याकडे समाजवादाचे खंडन म्हणून पाहतात, जे दर्शवते की समाजवाद हा आर्थिक संघटनेचा एक व्यवहार्य किंवा शाश्वत प्रकार नाही. हा वाद १९२० आणि १९३० च्या दशकात प्रकर्षाने समोर आला आणि आर्थिक विचारांच्या इतिहासकारांमध्ये वादाचा तो विशिष्ट काळ 'समाजवादी गणना वाद' म्हणून ओळखला जाऊ लागला. <ref name="School">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://cepa.newschool.edu/het/essays/paretian/social.htm|title=The socialist calculation debate|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090218142504/http://cepa.newschool.edu/het/essays/paretian/social.htm|archive-date=February 18, 2009|access-date=May 20, 2020}}</ref> मिसेस असे म्हणाले की समाजवादी अर्थव्यवस्थांमधील किंमत प्रणाली अनिवार्यपणे सदोष होत्या कारण जर सरकार उत्पादनाच्या साधनांचे मालक असेल, तर [[भांडवल|भांडवली वस्तूंसाठी]] किंमती मिळवता येत नाहीत कारण समाजवादी प्रणालीमध्ये त्या केवळ वस्तूंचे अंतर्गत हस्तांतरण असतात आणि अंतिम वस्तूंप्रमाणे "विनिमयाच्या वस्तू" नसतात. म्हणून, त्यांना किंमत दिली जात नव्हती आणि त्याच्यामुळे ही प्रणाली अनिवार्यपणे अकार्यक्षम असेल कारण केंद्रीय नियोजकांना उपलब्ध संसाधनांचे कार्यक्षमतेने वाटप कसे करावे हे कळणार नाही. <ref name="School">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://cepa.newschool.edu/het/essays/paretian/social.htm|title=The socialist calculation debate|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090218142504/http://cepa.newschool.edu/het/essays/paretian/social.htm|archive-date=February 18, 2009|access-date=May 20, 2020}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20090218142504/http://cepa.newschool.edu/het/essays/paretian/social.htm "The socialist calculation debate"]. Archived from [http://cepa.newschool.edu/het/essays/paretian/social.htm the original] on February 18, 2009<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">May 20,</span> 2020</span>.</cite></ref> याच्यामुळे त्यांनी लिहिले की "समाजवादी राष्ट्रकुलात तर्कसंगत आर्थिक क्रियाकलाप अशक्य आहे". <ref name="Mises">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/humanaction/chap2sec4.asp|title=The Principle of Methodological Individualism|last=von Mises|first=Ludwig|website=Human Action|publisher=Ludwig von Mises Institute|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090422004804/https://mises.org/humanaction/chap2sec4.asp|archive-date=22 April 2009|access-date=2009-04-24}}</ref> === व्यवसाय चक्रे === व्यवसाय चक्राचा ऑस्ट्रियन सिद्धांत (ABCT) आर्थिक चढोतारांचे कारण म्हणून बँकांच्या पतपुरवठ्यावर लक्ष ठेवतो. <ref name="ReferenceA">[[Murray Rothbard]], ''[[America's Great Depression]].'' </ref> जरी नंतर हायेक आणि इतरांनी याचा विस्तार केला असला तरी, हा सिद्धांत पहिले मिसेस यांनी मांडला होता, ज्यांनी असेही प्रतिपादन केले की आंशिक राखीच बँका मुद्दाम कमी व्याजदराने पतपुरवठा करतात, ज्याच्यामुळे व्यवसाय तुलनेने अप्रत्यक्ष उत्पादन प्रक्रियांमध्ये गुंतवणूक करतात. या मुद्दाम "तेजी"मुळे संसाधनांचे गैर-वाटप होते, ज्याला त्यांनी "गैरगुंतवणूक" म्हटले, आणि याचा अंत शेवटपणे "मंदी"मध्ये होतो. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Time and money: the macroeconomics of capital structure|last=Garrison|first=Roger Wayne|date=2001|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-07982-2|edition=1. publ|series=Foundations of the market economy|location=London}}</ref> मिसेस यांनी असा अंदाज लावला की बँकिंग प्रणालीमध्ये सरकारद्वारे पैसा आणि पतपुरवठ्यामध्ये होणाऱ्या फेरफारामुळे बचत आणि गुंतवणूक असंतुलित होते, अणि त्यामुळे चुकीच्या दिशेने गुंतवणूक प्रकल्प राबवले जातात जे शेवटी टिकू शकत नाहीत, आणि अशा वेळी अर्थव्यवस्थेला सुधारणात्मक मंदीच्या काळातून स्वतःला पुन्हा एकदा संतुलित करावे लागते. <ref name=":10">{{स्रोत पुस्तक|title=The clash of economic ideas: the great policy debates and experiments of the last hundred years|last=White|first=Lawrence H.|date=2012|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-01242-4|location=New York}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWhite2012">White, Lawrence H. (2012). ''The clash of economic ideas: the great policy debates and experiments of the last hundred years''. New York: Cambridge University Press. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-107-01242-4|<bdi>978-1-107-01242-4</bdi>]].</cite></ref> ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञ फ्रिट्झ माखलुप यांनी ऑस्ट्रियन दृष्टिकोनाचा सारांश मांडताना म्हटले की, "चलनाचे घटक चक्राला कारणीभूत चालवतात, पण खऱ्या घटनांमुळे चक्र आहे." <ref name=":2">{{जर्नल स्रोत|last=Hughes|first=Arthur Middleton|date=March 1997|title=The recession of 1990: An Austrian explanation|journal=The Review of Austrian Economics|language=en|volume=10|issue=1|pages=107–123|doi=10.1007/BF02538145|issn=0889-3047}}</ref> ==== मध्यवर्ती बँका ==== लुडविग फॉन मिसेस यांच्या मते, मध्यवर्ती बँका व्यावसायिक बँकांना कृत्रिमरित्या कमी व्याजदराने कर्ज द्यायची शक्यता तयार करतात, ज्याच्यामुळे बँक पतपुरवठ्याचा अस्थिर विस्तार होतो आणि त्यानंतरच्या कोणत्याही आकुंचनाला अडथळा येतो. त्यांनी विश्वस्त माध्यमांमधील वाढ रोखण्यासाठी चलनविषयक सुधारणा म्हणून [[सुवर्ण विनिमय परिमाण|सुवर्ण मानकाचा]] युक्तिवाद केला. <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Bank deregulation and monetary order|last=Selgin|first=George|date=1996|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-14056-0|series=International studies in money and banking|location=London New York}}</ref> फ्रायडरिक हायेक यांनी वेगळा दृष्टिकोन स्वीकारला, त्यांनी सोन्यावर लक्ष न देऊन मजबूत मध्यवर्ती बँकिंगद्वारे बँकिंग क्षेत्राच्या नियमनावर लक्ष केंद्रित केले. <ref>{{जर्नल स्रोत|last=White|first=Lawrence H.|year=1999|title=Why Didn't Hayek Favor Laissez Faire in Banking?|url=http://cameroneconomics.com/white-hayek-hope.pdf|journal=History of Political Economy|volume=31|issue=4|pages=753–769|doi=10.1215/00182702-31-4-753|archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20130412141059/http://cameroneconomics.com/white-hayek-hope.pdf|archive-date=12 April 2013|access-date=11 April 2013}}</ref> <ref>{{स्रोत पुस्तक|title=Laissez-faire banking|last=Dowd|first=Kevin|date=1993|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-77563-7|series=Foundations of the market economy series|location=London New York}}</ref> == संदर्भ == '''तळटीप'''{{Notelist}}'''संदर्भ'''<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{संदर्भयादी}} [[वर्ग:अर्थशास्त्रीय संकल्पना]] 0jtvby3n39qlsr2xao0w5120c6byw2y 0 380924 2691322 2691318 2026-06-26T12:49:37Z Dharmadhyaksha 28394 2691322 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} भारतातील गोवा, दमण आणि दीवमधील ३० मतदारसंघांचे सदस्य निवडण्यासाठी डिसेंबर '''१९८४ मध्ये [[गोवा विधानसभा|गोवा, दमणआणि दीव विधानसभेच्या]]''' निवडणुका झाल्या. [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने]] सर्वाधिक जागा तसेच लोकप्रिय मते जिंकली आणि [[प्रतापसिंह राणे]] यांची [[गोव्याचे मुख्यमंत्री|मुख्यमंत्री]] म्हणून पुन्हा नियुक्ती झाली.<ref name="CMs">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.goainformation.org/html/modules.php?name=Sections&sop=viewarticle&artid=41|title=Chief Ministers of Goa|publisher=Department of Information and Publicity, [[Government of Goa]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030824214302/http://www.goainformation.org/html/modules.php?name=Sections&sop=viewarticle&artid=41|archive-date=24 August 2003|access-date=20 March 2014}}</ref> भारताच्या सीमांकन आयोगाने ''१९७६ चा संसदीय आणि विधानसभा मतदारसंघांचा सीमांकन आदेश'' पारित केल्यानंतर, विधानसभेत ३० मतदारसंघ होते.<ref name="delimitation1976">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3939-dpaco-1976/|title=DPACO (1976) - Archive Delimitation Orders|publisher=[[Election Commission of India]]|access-date=December 9, 2020}}</ref> कार्यकाळाच्या मध्यावर, ३० मे १९८७ रोजी, केंद्रशासित प्रदेशाचे विभाजन झाले आणि गोवा भारताचे पंचविसावे राज्य बनले, तर [[दमण आणि दीव]] केंद्रशासित प्रदेश म्हणून कायम राहिले.<ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=peOqBgAAQBAJ&q=Goa+was+made+India's+twenty-fifth+state&pg=PA454|title=Historical Companion to Postcolonial Literatures - Continental Europe and its Empires|last=Poddar|first=Prem|date=2 July 2008|publisher=[[Edinburgh University Press]]|isbn=9780748630271|page=454|language=en}}</ref> == निकाल == {| class="wikitable sortable" |+ ! colspan="2" |मतदारसंघ !! मतदान !! colspan="5" |विजेता !! colspan="5" |उप-विजेता !! rowspan="2" data-sort-type="number" |अंतर |- !क्र. !!नाव !!% !!उमेदवार !! colspan="2" |पक्ष !! data-sort-type="number" |मते !!% !!उमेदवार !! colspan="2" |पक्ष !! data-sort-type="number" |मते !!% |- |१ |[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|पेडणे]] |68.51% |शंभू बांदेकर | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" width="4px" | |4,648 |40.2% |पेडणेकर मनोहर | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" width="4px" | |4,632 |40.06% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | 16 |- |२ |[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]] |77.29% |[[रमाकांत खलप]] | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | |6,652 |51.21% |परब गोपाळ आत्माराम | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |4,667 |35.93% | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | 1,985 |- |३ |[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|शिवोली]] |72.43% |अशोक साळगावकर | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | |5,967 |40.48% |चंद्रकांत चोडणकर | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |5,201 |35.28% | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | 766 |- |४ |[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|कळंगुट]] |71.39% |श्रीकांत मलिक | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | |5,995 |38.87% |[[विल्फ्रेड डिसूझा]] | [[अपक्ष]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | |5,765 |37.38% | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | 230 |- |५ |[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|म्हापसा]] |70.84% |चंद्रशेखर दीवकर | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | |4,649 |33.16% |धुरी उल्हास भिकू | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |4,257 |30.37% | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | 392 |- |६ |[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|थिविम]] |70.09% |[[दयानंद नार्वेकर]] | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |7,858 |50.24% |अल्वारेस गॅब्रिएल फेलिक्स | [[अपक्ष]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | |4,402 |28.15% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | 3,456 |- |७ |[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|डिचोली]] |73.% |हरिश झांट्ये | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |8,607 |57.25% |विनायक नाईक | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | |4,782 |31.81% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | 3,825 |- |८ |पाले |71.06% |चंद्रकांत वेरेणकर | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |5,897 |40.58% |परब दशरथ | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | |4,184 |28.79% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | 1,713 |- |९ |सत्तारी |76.05% |[[प्रतापसिंह राणे]] | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |7,769 |52.76% |साडेकर वासुदेव | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | |4,639 |31.5% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" |3,130 |- |१० |[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]] |64.2% |जोन घोंसाल्वीस | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |4,844 |45.85% |बबन नाईक | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | |1,867 |17.67% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" |2,977 |- |११ |[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|सांता क्रुझ]] |66.12% |ब्रँको फ्रेंसिस्को अफोंसो | [[अपक्ष]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | |5,537 |44.98% |मोंटेरो अँटोनिसिओ कॅस्टिल्हो | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |2,939 |23.87% | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" |2,598 |- |१२ |[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|कुंभारजुवा]] |66.86% |काशिनाथ जल्मी | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | |3,721 |29.84% |महांबरे प्रेमानंद | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |3,267 |26.2% | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | 454 |- |१३ |[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|सेंट आंद्रे]] |66.33% |श्रीपाद कुंकळ्येकर | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |4,478 |39.55% |परेरा टिओटोनियो पाउलो | [[अपक्ष]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | |3,199 |28.25% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" |1,279 |- |१४ |[[मडकई विधानसभा मतदारसंघ|मडकई]] |75.54% |बाबूसो गांवकर | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | |6,448 |47.57% |शमा नाईक | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |4,449 |32.82% | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | 1,999 |- |१५ |[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|फोंडा]] |74.98% |[[रवी नाईक]] | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | |7,384 |46.15% |अनिल नाईक | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |4,762 |29.76% | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | 2,622 |- |१६ |[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|शिरोडा]] |71.5% |सुभाष शिरोडकर | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |6,722 |48.5% |शिरोडकर जयकृष्ण पुटू | [[अपक्ष]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | |3,102 |22.38% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" |3,620 |- |१७ |[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|सांगे]] |71.15% |पांडू नाईक | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |5,553 |39.09% |देसाई मादवराव शिवाजीराव | [[अपक्ष]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | |3,510 |24.71% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" |2,043 |- |१८ |रिवोना |71.79% |प्रकाश वेळीप | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | |4,644 |40.31% |फल देसाई सहणकर | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |3,685 |31.99% | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | 959 |- |१९ |[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|काणकोण]] |75.48% |वसू पैक गावकर | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |7,031 |47.79% |[[शशिकला काकोडकर]] | [[अपक्ष]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | |3,973 |27.% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" |3,058 |- |२० |[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|केपें]] |69.8% |वैकुंठ देसाई | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |5,375 |35.47% |फर्नांडिस डॉमनिक जोकिम | [[अपक्ष]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | |4,790 |31.61% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" |585 |- |२१ |[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|कुंकळ्ळी]] |62.47% |मनु फर्नांडिस | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |5,535 |43.94% |नाईक देसाई मोतीलाल रोगणता | [[अपक्ष]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | |2,893 |22.96% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | 2,642 |- |२२ |[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बाणावली]] |68.28% |क्रूझ फ्रान्सिस्को मॉन्टे पिएडेड | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |7,280 |56.03% |[[चर्चिल आलेमाव]] | [[अपक्ष]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | |5,555 |42.75% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | 1,725 |- |२३ |[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|नावेली]] |64.45% |[[लुइझिनो फलेरो]] | [[अपक्ष]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | |9,126 |68.08% |तेमुदो बेनेदितो फ्रान्सिस | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |3,472 |25.9% | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" |5,654 |- |२४ |[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|मडगांव]] |65.8% |भेम्ब्रे उदय लक्ष्मीकांत | [[अपक्ष]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | |6,132 |53.1% |अनंत नाईक | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |4,775 |41.35% | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" |1,357 |- |२५ |[[कुडतरी विधानसभा मतदारसंघ|कुडतरी]] |66.4% |[[फ्रांसिस्को सार्डिन्हा]] | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |9,452 |69.86% |डायस इनासिओ केटानो मार्सेलिनोय् | [[अपक्ष]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | |3,787 |27.99% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | 5,665 |- |२६ |[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|कुठ्ठाळी]] |62.91% |बार्बोसा लुईस प्रोटो | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |4,818 |41.89% |फर्नांडिस अँटोनियो फ्रान्सिस्को पाउलो | [[अपक्ष]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | |3,195 |27.78% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | 1,623 |- |२७ |[[दाबोळी विधानसभा मतदारसंघ|दाबोळी]] |64.61% |डिसोझा सायमन पीटर | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |5,865 |38.57% |दौरादो हर्कुलानो तेओदोरो | [[अपक्ष]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | |3,171 |20.85% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | 2,694 |- |२८ |[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|मुरगांव]] |62.71% |शेख हसन हारून | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |6,425 |51.41% |आमोणकर पद्मनाभ हरी | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | |2,873 |22.99% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | 3,552 |- |२९ |[[दमण विधानसभा मतदारसंघ|दमण]] |70.9% |प्रभाकर जीवनभाई सोमाभाई | [[अपक्ष]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | |5,316 |29.64% |पटेल डाह्याभाई वल्लभभाई | [[अपक्ष]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | |3,451 |19.24% | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" |1,865 |- |३० |[[दीव विधानसभा मतदारसंघ|दीव]] |72.03% |शामजीभाई भिका सोलंकी | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |6,109 |50.29% |फुग्रो नारायण श्रीनिवास | [[अपक्ष]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | |5,727 |47.15% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | 382 |- |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]] f4xlr5hrl7zbwk0kbbu4tqy1s304pfe 3 380926 2691320 2026-06-26T12:13:01Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2691320 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Graminbharatam}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १७:४३, २६ जून २०२६ (IST) rbmf0jl18blr66e9y80mzg1k43vudek 1 380927 2691321 2026-06-26T12:16:36Z ~2026-36879-88 184642 /* new day */ नवीन विभाग 2691321 wikitext text/x-wiki == new day == new day [[विशेष:योगदान/&#126;2026-36879-88|&#126;2026-36879-88]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2026-36879-88|talk]]) १७:४६, २६ जून २०२६ (IST) ttykivan6o1qrpg5tmjfm110l4032u1 2691325 2691321 2026-06-26T15:57:05Z अभय नातू 206 सराव मजकूर काढला 2691325 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3 380928 2691323 2026-06-26T15:47:31Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2691323 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Survayofindia}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २१:१७, २६ जून २०२६ (IST) qcp1jnzk0n94f3jej0q6m7ysczkjtc3 0 380929 2691324 2026-06-26T15:53:28Z अभय नातू 206 नामभेद 2691324 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९८४]] sn20yk269h2v80q1rvv925zdgk2itrp 0 380931 2691334 2026-06-26T18:22:19Z TheonlyPuneriintown 157039 "[[:en:Special:Redirect/revision/1338069333|Friedrich von Wieser]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2691334 wikitext text/x-wiki '''फ्रेडरिक फॉन वीजर''' ([[जर्मन भाषा|जर्मन]]: Friedrich von Wieser ; १० जुलै १८५१ – २२ जुलै १९२६) हे [[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रअचे]] आद्य-काळातील ("पहिल्या पिढीतील") [[अर्थतज्ज्ञ|अर्थशास्त्रज्ञ]] होते. [[व्हियेना|व्हिएन्ना]] येथे जन्मलेले, ते युद्ध मंत्रालयातील एक उच्च अधिकारी आणि प्रिव्ही कौन्सिलर लिओपोल्ड फॉन वीजर यांचे पुत्र होते. ते पहिले समाजशास्त्र आणि कायद्याचे शिकले. १८७२ मध्ये, ज्या वर्षी त्यांनी पदवी घेतली, त्या वर्षी त्यांचा ऑस्ट्रियन शाखेचे संस्थापक [[कार्ल मेंगर]] यांच्या ' ''ग्रुंडसेट्झ' (Grundsätze)'' या पुस्तकाशी परिचय झाला आणि त्यांची आवड अर्थशास्त्रीय सिद्धांताकडे वळली. <ref> Joseph A. Schumpeter, ''Ten Great Economists From Marx to Keynes'', 1951, Appendix 2, p. 298, reprinted from ''The Economic Journal'', vol. xxxvii, no. 146, June 1927.</ref> वीजर यांनी १९०३ मध्ये व्हिएन्ना येथे मेंगरच्यानंतर पदभार स्वीकारेपर्यंत व्हिएन्ना आणि [[प्राग]] विद्यापीठांमध्ये पदे भूषवली. व्हिएन्नामध्ये, त्यांचे मेहुणे [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]] यांच्यासोबत त्यांनी १८९० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात आणि २०व्या शतकाच्या सुरुवातीला लुडविग फॉन मिसेस, फ्रीडरिश हायेक आणि योसेफ शुम्पीटर यांच्यासह ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञांच्या पुढील पिढीला आकार दिला. ते ३० ऑगस्ट १९१७ ते ११ नोव्हेंबर १९१८ पर्यंत ऑस्ट्रियाचे वाणिज्य मंत्री होते. वीजर हे त्यांच्या दोन मुख्य कामांसाठी प्रसिद्ध आहेत: ''नैसर्गिक मूल्य (Der natürliche Werth)'' <ref>''Der Natürliche Werth'', 1889; {{स्रोत पुस्तक|title=Natural Value|publisher=|year=1893|editor-last=William Smart|location=|translator-last=Christian A. Malcolm|via=}}</ref>, ज्यात संधी-खर्च सिद्धांत आणि आरोपण सिद्धांताचे तपशीलवार वर्णन आहे; आणि त्यांचे पुस्तक ''सामाजिक अर्थशास्त्र (Theorie der gesellschaftlichen Wirtschaf)'', जे वास्तविक जगात ते लागू करण्याचा एक महत्त्वाकांक्षी प्रयत्न होता. सीमांत उपयोगिता सिद्धांताचे त्यांचे स्पष्टीकरण, किमान पारिभाषिक दृष्ट्या, निर्णायक होते. त्यांची ग्रेंन्झुट्झेन(Grenznutzen‌) (फॉन थुनेनच्या ''ग्रेन्झकोस्टेन (Grenzkosten)'' वर आधारित) ज्यातून 'सीमान्त उपयोगिता' ही प्रमाणित संज्ञा विकसित झाली, विल्यम स्टॅनले जेव्हन्सच्या 'अंतिम उपयोगिता पातळी' किंवा मेंगरच्या 'मूल्य' यातून नव्हे. 'नैसर्गिक' या विशेषणाचा त्यांचा वापर हे दाखवतो की, मालमत्तेच्या कोणत्याही संस्था स्थापित झाल्या असल्या तरी, ते मूल्याला एक 'नैसर्गिक श्रेणी' मानत होते, जी कोणत्याही समाजाला लागू होईल. <ref> Mark Blaug, ''Great Economists Before Keynes'', 1986, p. 280.</ref> आर्थिक कार्यक्षमतेसाठी अचूक गणनेचे अति महत्त्व असणे, या संकल्पनेतून आर्थिक गणनेवरील वादविवाद सुरू झाला. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, त्यांच्या मते किमती या बाजारपेठेच्या परिस्थितीबद्दलची माहिती दाखवतात आणि म्हणूनच कोणत्याही प्रकारच्या आर्थिक कार्यासाठी त्या आवश्यक आहेत. त्यामुळे, समाजवादी अर्थव्यवस्थेला कार्य करण्यास किंमत प्रणालीची आवश्यकता असेल. त्यांनी आर्थिक बदलासाठी उद्योजकाच्या महत्त्वावरही भर दिला, जो बदल "नवीन आर्थिक सीमांकडे नेते म्हणून पुढे येणाऱ्या व्यक्तींच्या धाडसी हस्तक्षेपाने" घडून येतो, असे त्यांना वाटत होते. नेतृत्वाची ही कल्पना नंतर योसेफ शुम्पीटर यांनी त्यांच्या आर्थिक नवोपक्रमाच्या विवेचनात उचलून धरली. ऑस्ट्रियन मतवादाच्या इतर बहुतेक अर्थशास्त्रज्ञांच्या विपरीत, वीजर यांनी शास्त्रीय उदारमतवाद नाकारला आणि लिहिले की, "स्वातंत्र्याची जागा सुव्यवस्थेच्या प्रणालीने घेतली पाहिजे". ही दृष्टी आणि इतिहासातील व्यक्तीच्या भूमिकेवरील त्यांचा सर्वसाधारण उपाय, त्यांच्या आयुष्याच्या शेवटच्या वर्षात प्रकाशित झालेल्या ''कायदेची ताकद (Das Gesetz der Macht‌)'' या शेवटच्या पुस्तकात सर्वोत्तम प्रकारे व्यक्त झाला आहे; हे पुस्तक राजकीय व्यवस्थेचे एक समाजशास्त्रीय परीक्षण आहे. == चरित्र == १० जुलै १८५१ रोजी व्हिएन्ना येथे जन्मलेल्या वीजरने आपले बालपण आणि पौगंडावस्था त्याच शहरात घालवली. त्यांना तरुणपणापासूनच [[कायदा]], [[इतिहास]] आणि [[समाजशास्त्र|समाजशास्त्रामध्ये]] रस होता. <ref name="autogenerated1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.canalsocial.net/GER/ficha_GER.asp?id=3406&cat=biografiasuelta|title=Enciclopledia GEA, F.V.W., Piero Barucci|publisher=Canalsocial.net|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929153609/http://www.canalsocial.net/GER/ficha_GER.asp?id=3406&cat=biografiasuelta|archive-date=2011-09-29|access-date=2011-10-17}}</ref> त्यांनी १८६८ पासून [[युनिव्हर्सिटी ऑफ व्हियेना|व्हिएन्ना विद्यापीठात]] कायद्याचा अभ्यास सुरू केला <ref name="autogenerated2">[http://www.wissenschaftskalender.at/text/index.aspx?D=1007 Der Österreichische Wissenschaftskalender] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090919050750/http://www.wissenschaftskalender.at/text/index.aspx?D=1007}}</ref> जेव्हा त्यांनी हर्बर्ट स्पेन्सरचे ''{{Lang|de|Einleitung in das Studium der Soziologie}}'' ''(समाजशास्त्राचा परिचय)'' वाचले, त्यांच्यातील [[राजकीय अर्थव्यवस्था|राजकीय अर्थशास्त्राची]] जी आयुष्यभराची आवड होती, ती पहिल्यांदा जागृत झाली. <ref name="autogenerated2" /> सरकारी कर्मचारी म्हणून दहा वर्षांच्या <ref name="autogenerated1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.canalsocial.net/GER/ficha_GER.asp?id=3406&cat=biografiasuelta|title=Enciclopledia GEA, F.V.W., Piero Barucci|publisher=Canalsocial.net|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929153609/http://www.canalsocial.net/GER/ficha_GER.asp?id=3406&cat=biografiasuelta|archive-date=2011-09-29|access-date=2011-10-17}}</ref> सार्वजनिक सेवेनंतर, १८७५ मध्ये वीजर यांना [[हायडेलबर्ग विद्यापीठ|हायडेलबुर्ग विद्यापीठात]] राजकीय अर्थशास्त्राचा अभ्यास करण्यास शिष्यवृत्ती मिळाली. त्यांचे मित्र [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क|एउगेन फॉन बोम बावेर्क]] हे त्यांचे बालपणीचा मित्र होते, जे नंतर त्यांचे मेहुणासुद्धा झाले. दोघेही [[कार्ल मेंगर|कार्ल मेंगरचे]] शिष्य होते, जे वीजरपेक्षा ११ वर्षांनी मोठे होते. जरी वीजर किंवा बोम-बावेर्क या दोघांनीही मेंगरकडे थेट शिक्षण घेतले नसले तरी, <ref name="autogenerated13">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.hacer.org/pdf/cacha.pdf|title=Juan Carlos Cachanosky La Escuela Austriaca de Economía|access-date=2011-10-17}}</ref> मेंगरच्या ''{{Lang|de|Grundsätze der Volkswirtschaftslehre}}'' ( अर्थशास्त्राची तत्त्वे ) वाचनाने ते खूप प्रभावित झाले होते,<ref name="autogenerated13" /> आणि हेच ते कार्य होते ज्याने सुरुवातीला त्या दोन मुलांना राजकीय अर्थशास्त्राचा अभ्यास करण्यास प्रेरित केले होते. <ref name="autogenerated1" /> या तिघांना [[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्र शाखेची]] पहिली पिढी मानले जाते. <ref name="autogenerated13" /> [[चित्र:Menger_y_bohem.JPG|डावे|इवलेसे|200x200अंश|वीजरच्या आयुष्यातील दोन सर्वात प्रभावशाली व्यक्ती म्हणजे त्यांचा मित्र आणि मेहुणा [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]] आणि त्यांचे शिक्षक [[कार्ल मेंगर|कार्ल मेंगर.]]]] १८८४ मध्ये यशस्वी पोस्टडॉक्टरल विद्यावाचस्पतीच्यानंतर अधिवासनानंतर, ''{{Lang|de|Über den Ursprung und die Hauptgesetze des wirthschaftlichen Werthes}}'' (''घटकांच्या मूल्याच्या उगमावर आणि मुख्य नियमांवर'' ), <ref name="autogenerated2">[http://www.wissenschaftskalender.at/text/index.aspx?D=1007 Der Österreichische Wissenschaftskalender] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090919050750/http://www.wissenschaftskalender.at/text/index.aspx?D=1007}}</ref> त्यांच्या मूल्य सिद्धांताची प्रस्तावना, त्याच वर्षी वीजरची प्राग येथील कार्ल्स विद्यापीठात सहयोगी प्राध्यापक म्हणून नियुक्ती झाली, <ref name="autogenerated2" /> जिथे ते १९०३ पर्यंत राहिले जेव्हा त्यांनी व्हिएन्ना विद्यापीठात मेंगरची जागा घेतली. <ref name="autogenerated15">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eumed.net/cursecon/economistas/wieser.htm|title=Enciclopedía y Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales, Económicas y Jurídicas, Biografía de Wieser|publisher=Eumed.net|access-date=2011-10-17}}</ref> १८८९ मध्ये, वीजर यांना चार्ल्स विद्यापीठात ''ordentlicher Professor'' <ref name="autogenerated2">[http://www.wissenschaftskalender.at/text/index.aspx?D=1007 Der Österreichische Wissenschaftskalender] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090919050750/http://www.wissenschaftskalender.at/text/index.aspx?D=1007}}</ref> (सामान्य प्राध्यापक) म्हणून नियुक्त केले. त्याच वर्षी, त्यांनी त्यांचे पुस्तक {{Lang|de|Der natürliche Werth}}(''नैसर्गिक मूल्य'' ) सुद्धा प्रकाशित केले, ज्याद्वारे त्यांनी [[उत्पादनसाधन|उत्पादनसाधनांच्या]] मूल्यावर वादविवाद सुरू केला आणि ज्यातून त्यांचे दोन प्रमुख योगदान उदयास आले: त्यांचा मूल्य सिद्धांत आणि त्या संबंधित आरोपण सिद्धांत. ऑस्ट्रियन संप्रदायाच्या नवकल्पनांचा परिचय करून देऊन, त्यांनी १८९१ मध्ये {{Lang|de|Die österreichische Schule und die Theorie Wert}} (''ऑस्ट्रियन मतवाद आणि मूल्याचा सिद्धांत'' ) आणि १८९२ मध्ये ''{{Lang|de|Die Wert Theorie}}'' (''मूल्य सिद्धांत'') प्रकाशित केले. नंतर, त्यांनी इतर उल्लेखनीय कामांमध्ये सहकार्य केले, जसे की १८९३ मध्ये ''{{Lang|de|Die Wiederaufnahme Barzahlungen der in Österreich-Ungarn}}'' (''ऑस्ट्रिया-हंगेरीमध्ये धातु-प्रदानाची पुनर्स्थापना)'' आणि १९०९ मध्ये {{Lang|de|Die Theorie der städtische Grundrente}} ( ''शहरी जमीन भाड्याचा सिद्धांत'' ). १९०३ मध्ये, वीजर यांना त्यांच्या मातृशाळा, [[युनिव्हर्सिटी ऑफ व्हियेना|व्हिएन्ना विद्यापीठात]] पूर्ण प्राध्यापक म्हणून पद बहाल केले, जिथे त्यांनी लुडविग फॉन मिसेस, योसेफ शुम्पीटर आणि त्यांचे सर्वात विश्वासू शिष्य फ्रीडरिश हायेकच्यासह अर्थशास्त्रज्ञांच्या नवीन पिढीला शिकवले. <ref name="autogenerated15">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eumed.net/cursecon/economistas/wieser.htm|title=Enciclopedía y Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales, Económicas y Jurídicas, Biografía de Wieser|publisher=Eumed.net|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.eumed.net/cursecon/economistas/wieser.htm "Enciclopedía y Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales, Económicas y Jurídicas, Biografía de Wieser"]. Eumed.net<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> त्यांनी कार्ल मेंगरच्या संशोधनातून प्रेरित होऊन एक मौद्रिक सिद्धांत विकसित केला आणि पुढील वर्षांमध्ये त्यांनी पैशाच्या संख्यात्मक सिद्धांताच्या समस्यांवर लक्ष दिले. त्यांच्या शेवटच्या २५ वर्षांमध्ये, त्यांनी स्वतःला समाजशास्त्रासाठी समर्पित केले, कारण त्यांच्या मते मानवी समाजाला पूर्ण कळून घेण्यासाठी समाजशास्त्र आणि अर्थशास्त्र सोबत जोडले पाहिजे. या विषयांना एकत्र करून, ते आर्थिक धोरणाची एक नवीन दृष्टी तयार करू शकले. १९११ मध्ये, त्यांनी ''{{Lang|de|Das Wesen und der Hauptinhalt der theoretischen Nationalokonomie}}'' ( ''सैद्धांतिक राष्ट्रीय अर्थव्यवस्थेचे स्वरूप आणि मुख्य आशय'' ) प्रकाशित केले, ज्यानंतर त्यांचे आणखी एक मोठे योगदान आले, ते म्हणजे संधी खर्च(कधीकधी 'पर्यायी खर्च') सिद्धांत, जो त्यांच्या ''{{Lang|de|Theorie der gesellschaftlichen Wirtschaft}}'' ( ''सामाजिक अर्थशास्त्राचा सिद्धांत'' ) या अभ्यासातून घेतला गेला होता. १९१४ मध्ये प्रकाशित झाला. येथेच त्यांनी पहिले " संधी खर्च " ही संज्ञा वापरली. <ref name="autogenerated15">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eumed.net/cursecon/economistas/wieser.htm|title=Enciclopedía y Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales, Económicas y Jurídicas, Biografía de Wieser|publisher=Eumed.net|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.eumed.net/cursecon/economistas/wieser.htm "Enciclopedía y Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales, Económicas y Jurídicas, Biografía de Wieser"]. Eumed.net<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> सीमांत उपयोगिता ( {{Lang|de|Grenznutzen}} ) या संज्ञेची निर्मितीदेखील त्यांच्याच नावावर आहे,<ref name="autogenerated11">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|title=Die Österreichische nationalökonomische Schule, Lektorat Mag. Ines Wakolbinger|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725170736/http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|archive-date=2011-07-25|access-date=2011-10-17}}</ref> मुख्यपणे लोझान मतवादाचे लेओं वालरास आणि वील्फ्रेदो पारेतो यांच्या प्रभावामुळे. <ref name="autogenerated8">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf|title=Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York.|date=11 July 2002|access-date=2011-10-17}}</ref> काही विद्वानांनी त्यांच्या नंतरच्या कामांना ऑस्ट्रियन मतवादाचे मानले नाही. त्यांचे शिष्य लुडविग फॉन मिसेस यांनीही त्यांच्या ''<nowiki/>'संस्मरण''' (१९७८) या आत्मचरित्रात म्हटले आहे की, वीजर यांनी ऑस्ट्रियन मतवादाच्या व्यक्तिनिष्ठतेचे सार चुकीचे समजले होते आणि ते प्रत्यक्षात लोझान स्कूलचे सदस्य होते. <ref name="autogenerated8" /> तरीही, या दोन्हींमध्ये ते स्पष्ट [[पद्धतशीर व्यक्तिवाद]] आणि जर्मन मतवादाच्या इतिहासवादाचा अस्वीकार देखील सादर करतात, त्यामुळे वरवर पाहता त्यांना ऑस्ट्रियन मतवादामधून वगळणे कठीण आहे. १९१४ मध्ये, एउगेन फॉन बोम-बावेर्कचे निधन झाले, त्यामुळे आयुष्यभराच्या मैत्रीचा अंत झाला आणि वीजर यांना मोठा धक्का बसला. <ref name="autogenerated8">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf|title=Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York.|date=11 July 2002|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf "Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. 11 July 2002<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> [[चित्र:Wien,_Universität,_Tafel_Friedrich_von_Wieser.JPG|इवलेसे|311x311अंश|[[युनिव्हर्सिटी ऑफ व्हियेना|व्हिएन्ना विद्यापीठातील]] वीजर यांचा स्मारक]] १९१७ मध्ये, वीजर यांची ऑस्ट्रियन हेर्रेनहाउसचे सदस्य म्हणून नियुक्ती झाली <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://6008977bd12a5270c411ca61d18fdca1.za.wikivx.biz/de/Friedrich+von+Wieser|title=Enciklopedya wikivx.biz|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110810204957/http://6008977bd12a5270c411ca61d18fdca1.za.wikivx.biz/de/Friedrich+von+Wieser|archive-date=August 10, 2011|access-date=2011-10-17}}</ref> आणि त्यांना बॅरन ही पदवीसुद्धा प्रदान केली. त्यांची ऑस्ट्रियन मंत्रिमंडळात वाणिज्य मंत्री म्हणूनही नियुक्ती झाली, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/library/historical-setting-austrian-school-economics|title=The Historical Setting of the Austrian School of Economics|date=July 25, 2007|website=Mises Institute}}</ref> हे पद त्यांनी १९१८ मध्ये [[पहिले महायुद्ध|पहिल्या महायुद्धाच्या]] समाप्तीपर्यंत भूषवले. तथापि, ऊर्जा मंत्री आणि आर्थिक हस्तक्षेपवादाचे समर्थक असलेल्या [[Richard Riedl|रिचर्ड रीडल]] यांनी त्यांच्या कार्यात अडथळा आणला, ज्यामुळे वीजरच्या अधिकारक्षेत्रात केवळ दुय्यम महत्त्वाच्या बाबी उरल्या. <ref name="autogenerated10">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/etexts/histsetting.pdf|title=The Historical Setting of the Austrian School of Economics|date=25 July 2007|access-date=2011-10-17}}</ref> २२ जुलै १९२६ रोजी [[जाल्त्सबुर्ग]] येथे वीजरचे निधन झाले, जिथे त्यांना दफन केले आहे. त्यांच्या दोन आतापर्यंत अप्रकाशित रचना मरणोत्तर प्रकाशित झाल्या, त्या म्हणजे १९२७ मध्ये ''{{Lang|de|Geld}}'' (''पैसा'' ), जे त्यांच्या आर्थिक सिद्धांताचा सारांश देते; आणि १९२१ मध्ये ''{{Lang|de|Gesammelte Abhandlungen}}'' ( ''समग्र साहित्य'' ). या नंतरच्या पुस्तकात क्नुट विकसेल सारख्या प्रसिद्ध अर्थशास्त्रज्ञांच्या मदतीसह निर्माण झालेली श्रद्धांजली होती, <ref name="autogenerated3">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.dallasfed.org/research/ei/ei0401.html|title=Web Reserva Federal del Banco de Dallas|publisher=Dallasfed.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927125623/http://www.dallasfed.org/research/ei/ei0401.html|archive-date=2011-09-27|access-date=2011-10-17}}</ref> पण [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान]] त्यावर परिनिरीक्षण लादले. == उपलब्धी == [[चित्र:1wieser.jpg|उजवे|इवलेसे|164x164अंश|वीजर यांनी ' सीमांत उपयोगिता ' आणि 'संधी खर्च' या संज्ञा प्रचलित केल्या.]] वीजरचे सर्वात प्रसिद्ध योगदान म्हणजे आरोप सिद्धांत आणि ''पर्यायी किंमत (किंवा संधीची किंमत) सिद्धांत''. सार्वजनिक वस्तू आणि खाजगी वस्तू यांच्यातील आर्थिक भेद, जो नंतर फ्रीडरिश फॉन हायेक आणि त्यांच्या आठ शिष्यांनी वापरला, तसेच सीमांत उपयोगिता ही संकल्पना विकसित करण्याचे श्रेय त्यांना दिले जाते. <ref name="autogenerated11">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|title=Die Österreichische nationalökonomische Schule, Lektorat Mag. Ines Wakolbinger|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725170736/http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|archive-date=2011-07-25|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20110725170736/http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc "Die Österreichische nationalökonomische Schule, Lektorat Mag. Ines Wakolbinger"]. Archived from [http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc the original] on 2011-07-25<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> वीजर यांनी आर्थिक बदलासाठी उद्योजकाच्या महत्त्वावरही जोर दिला, जे त्यांच्या मते "नवीन आर्थिक सीमांवर नेते म्हणून उदयास येणाऱ्या व्यक्तींच्या धाडसी हस्तक्षेपामुळे" घडते. व्यवस्थापनाची ही कल्पना नंतर योसेफ शुम्पीटर यांनी त्यांच्या आर्थिक नवोपक्रमाच्या विवेचनात अधिक स्पष्ट केली. <ref name="autogenerated4">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/journals/qjae/pdf/qjae6_2_1.pdf|title=Samuel Bostaph, Wieser Economic Calculation Under Socialism.|access-date=2011-10-17}}</ref> मूल्य सिद्धांत युगान्तकारी होता कारण त्याने एका व्यक्तिनिष्ठ सिद्धांतामध्ये वस्तुनिष्ठ गणना सादर करून आर्थिक मूल्याच्या प्रश्नावर वादविवाद सुरू केला. उत्पादन घटकांच्या किंमती निश्चित करण्याच्या समस्येवरील हा पहिला गणितीय उपाय होता. त्याच्या आरोपण सिद्धांताने मेंगरचे शिक्षक [[कार्ल मेंगर|कार्ल मेंगरच्या]] सिद्धांतातील संभाव्य चुका सुधारल्या आणि उत्पादन घटकांच्या पद्धतशीर प्रतिस्थापनाची गणना करण्यास ग्राहक संशोधनात सूक्ष्म अर्थशास्त्रात आजही त्याचा उपयोग केला जातो. <ref name="autogenerated7">[http://www.econlink.com.ar/economia/austriaca/austriaca.shtml Econlink – La Escuela Austríaca].</ref> [[अर्थशास्त्र|अर्थशास्त्रातील]] वीजरचे आणखी एक मूलभूत योगदान म्हणजे ''पर्यायी खर्च सिद्धांत'' (ज्याला आज संधी खर्च सिद्धांत म्हणतात), ज्याकडे अल्फ्रेड मार्शल आणि ब्रिटिश अर्थशास्त्रज्ञांनी दुर्लक्ष केले होते. <ref name="autogenerated15">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eumed.net/cursecon/economistas/wieser.htm|title=Enciclopedía y Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales, Económicas y Jurídicas, Biografía de Wieser|publisher=Eumed.net|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.eumed.net/cursecon/economistas/wieser.htm "Enciclopedía y Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales, Económicas y Jurídicas, Biografía de Wieser"]. Eumed.net<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> विल्फ्रेदो पारेतोच्या कार्यावर आधारित, वीजर यांनी सीमांत उपयोगिता <ref name="autogenerated11">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|title=Die Österreichische nationalökonomische Schule, Lektorat Mag. Ines Wakolbinger|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725170736/http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|archive-date=2011-07-25|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20110725170736/http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc "Die Österreichische nationalökonomische Schule, Lektorat Mag. Ines Wakolbinger"]. Archived from [http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc the original] on 2011-07-25<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> आणि संधी खर्चाच्या संकल्पना तयार केल्या, ज्यामुळे [[अर्थतज्ज्ञ|अर्थशास्त्रज्ञ]] [[टंचाई (अर्थशास्त्र)|दुर्मिळतेचा]] अभ्यास आणि विश्लेषण आणि दुर्मिळ संसाधनांचे वाटप याकडे वळले. <ref name="autogenerated15" /> वीजर यांनी अशाप्रकारे सीमांत उपयोगितेच्या सिद्धांताशी सुसंगत अशी खर्चाची व्याख्या, म्हणजेच संधी खर्च, मांडून कार्ल मेंगरच्या सिद्धांताला परिपूर्ण केले. तसेच, त्यांनी [[कार्ल मेंगर|कार्ल मेंगरच्या]] मौद्रिक सिद्धांत वापरून आपला स्वतःचा मौद्रिक सिद्धांत तयार केला, ज्यामध्ये त्यांनी मौद्रिक मूल्यावर परिणाम करणाऱ्या अशा संभाव्य घटकांचा अभ्यास सादर केला, जे नैसर्गिक आणि मौद्रिक अर्थशास्त्रामधील संबंध बदलू शकतात. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> वीजरचे सर्वात महत्त्वाचे योगदान म्हणजे समाजशास्त्राशी असलेल्या त्यांच्या परिचयामुळे त्यांनी ऑस्ट्रियन उपयोगिता सिद्धांताला संस्थांच्या उत्क्रांतीवादी सिद्धांताशी जोडले आणि [[खाजगी मालमत्ता]] व उपयोगितेचे महत्तमकरण यांमधील विरोधाभासावर उपाय सुचवले. वीजर म्हणाले की आदर्शवादी शास्त्रीय आणि नव-शास्त्रीय नमुने [[एकाधिकार|मक्तेदारीची]] शक्यता आणि प्रमाणाच्या अर्थव्यवस्था यांसारख्या मूलभूत संकल्पनांकडे दुर्लक्ष करतात. वीजर यांनी दावा केला की आदर्शवादी परिष्कृत आणि स्वयंपूर्ण नमुने आर्थिक धोरणासाठी उपयुक्त साधने असू शकत नाहीत, ज्यामुळे परिणामी एक अयोग्य उपाय मिळतो. त्यांच्या ''{{Lang|de|Theorie der Wirtschaft gesellschaftliche}}'' ( ''सामाजिक अर्थव्यवस्थेचा सिद्धांत'' ) या पुस्तकात त्यांनी सामाजिक अर्थव्यवस्थेची ( ''{{Lang|de|gesellschaftliche Wirtschaft}}'' ) विशिष्ट प्रकरणांमधील हस्तक्षेपाच्या कामगिरीचा मापदंड म्हणून वापरून धोरणाची परिणामकारकता तपासण्याची संकल्पना मांडली. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> == आर्थिक सिद्धांत == [[चित्र:Wieser_-_Naturliche_Werth,_1889_-_5754519.tif|इवलेसे|नैसर्गिक मूल्य, १८८९ ([[जर्मन भाषा|जर्मन]] भाषेत)]] त्यांच्या ''{{Lang|de|Der natürliche Werth}}'' ''(नैसर्गिक मूल्य)'' या पुस्तकात वीजरच्या तीन प्रस्तुत सिद्धांतांपैकी दोन, त्यांचे मूल्य सिद्धांत आणि आरोपण सिद्धांत आहेत, जरी या दोन्हींचा उगम पूर्वीच्या लेखातून झाला होता. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.hacer.org/pdf/cacha.pdf|title=Juan Carlos Cachanosky. La Escuela Austriaca de Economía|access-date=2011-10-17}}</ref> === मूल्य सिद्धांत === वीजरचा मूल्य सिद्धांत आर्थिक मूल्य मोजायला एक पद्धत प्रस्थापित करायला प्रयत्न करतो. सिद्धांतानुसार उत्पादन घटकांना त्यांच्याद्वारे शेवटच्या उत्पादनाला मिळणाऱ्या उपयुक्ततेमुळे, म्हणजेच सीमांत उपयुक्ततेमुळे, मूल्य प्राप्त होते. याउलट, त्यांचे शिक्षक [[कार्ल मेंगर|कार्ल मेंगरचा]] सिद्धांतानुसार शेवटच्या उत्पादनामध्ये योगदान दिल्यावर निविष्ठेचे जे मूल्य असते, तेच मूल्य घटक असतो. वीजरचा मूल्य सिद्धांत त्यांच्या आरोपण सिद्धांतासोबत त्यांच्या ''{{Lang|de|Der natürliche Werth}}'' ''(नैसर्गिक मूल्य)'' या ग्रंथात मांडला. १८८९ मध्ये व्हिएन्ना येथे प्रकाशित झाले असले तरी या विषयाची त्यांची परीक्षा त्यांच्या १८८४ च्या पोस्टडॉक्टरल अभ्यास ''{{Lang|de|Über den Ursprung und die Hauptgesetze wirthschaftlichen des Werther}}'' ''( घटकांच्या मूल्याचे मूळ आणि मुख्य नियम यांवर )'' मध्ये सुरू झाली. वीजर म्हणतात की नैसर्गिक मूल्य ही एक तटस्थ घटना आहे, जी आर्थिक व्यवस्थेपासून वेगळी असते. नैसर्गिक मूल्याबद्दलची त्यांची कल्पना यावर प्रकाश टाकते की मालमत्तेचे मूल्य हे वेगवेगळ्या सामाजिक वर्गांमधील उत्पन्नाच्या वितरणावर सतत कसे अवलंबून राहते, जेणेकरून जेव्हा समान वितरणाचा अभाव असतो, तेव्हा कमी सामाजिक उपयुक्तता असलेल्या वस्तू किंवा सेवांचे मूल्य खूप जास्त असू शकते आणि याउलटही होऊ शकते. [[अर्थव्यवस्था]] ही एका सामाजिक प्रक्रियेशी संबंधित आहे आणि म्हणूनच ती सामाजिक अर्थशास्त्राच्या ( ''{{Lang|de|gesellschaftliche Wirtschaft}}'' ) संकल्पनेवर आधारित असली पाहिजे. जे काही संस्थात्मक क्रिया सूचित करते. त्यांच्या पुस्तकाच्या पहिल्या भागात ''{{Lang|de|Theorie der gesellschaftlichen Wirtschaft}}'' ( ''सामाजिक अर्थशास्त्राचा सिद्धांत'' ) मध्ये, वीजर सामान्य आर्थिक संतुलनाबद्दलचा आपला दृष्टिकोन स्पष्ट करतात. या अर्थव्यवस्थेच्या आदर्श गृहितकांची जाणीव ठेवून, ते सर्वोच्च संभाव्य उपयोगिता सुनिश्चित करण्यास संसाधनांचे वाटप कोणत्या परिस्थितीत केले जाईल, याची अचूकपणे व्याख्या करण्याचा प्रयत्न करतात. त्यामुळे, बाजार अर्थव्यवस्थेतील प्रशासकीय हस्तक्षेपाच्या परिणामकारकतेचे मूल्यांकन करण्यास सामाजिक अर्थशास्त्र हे एक मापदंड म्हणून काम केले पाहिजे.   बहुतेक विचारवंतांनी, विशेषतः [[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन मतवादाच्या]] विचारवंतांनी, नकळतपणे तोच अमूर्तपणा स्वीकारला आहे. खास करून, ज्या मतांमध्ये [[किंमत]] ही मूल्याची सामाजिक कसोटी मानली जाते [...]. अनेक विचारवंतांनी नकळतपणे स्वतःचा साम्यवादी मूल्य सिद्धांत लिहून काढला आहे. — फ्रीडरिश फॉन वीजर, ''नैसर्गिक मूल्य'', १९१४ हा दावा या वस्तुस्थितीवर आधारित आहे की, वीजरच्या मते, संपत्ती आणि चुकांमधील असमानता नसल्यामुळे एका आदर्श साम्यवादी राज्यात नैसर्गिक मूल्य असेल. अशा परिस्थितीत, मूल्य केवळ उपलब्ध प्रमाण आणि नफ्यातूनच निर्माण होईल. पण, ते नमूद करतात की वास्तविक जगात, किंमत निश्चितीमध्ये नैसर्गिक मूल्य हा केवळ एक घटक आहे. क्रयशक्तीचे वितरण, चुका, फसवणूक आणि सक्ती हे किंमतींवर प्रभाव टाकणारे इतर घटक आहेत. नैसर्गिक मूल्याची त्यांची ही कल्पना अधोरेखित करते की वेगवेगळ्या सामाजिक वर्गांमधील उत्पन्नाच्या वितरणावर अवलंबून मालमत्तेचे आर्थिक मूल्य कसे बदलते, जेणेकरून जेव्हा उत्पन्नाचे वितरण असमान असते, तेव्हा कमी सामाजिक उपयोगिता असलेल्या वस्तू किंवा सेवांचे मूल्य जास्त असू शकते आणि याउलटसुद्धा. म्हणून, वीजर अशा प्रकरणांचा विचार करून आपली गृहीतके स्पष्टपणे मांडतात ज्यात विनिमय मूल्य (किंमत) वास्तविक मूल्यापेक्षा (सीमांत उपयोगिता) वेगळी असते: * मूल्याचा सिद्धांतविरोध - जर मक्तेदारी निर्माण झाली तर वैयक्तिक उद्योजक सामाजिक उपयुक्ततेच्या खर्चावर स्वतःची उपयुक्तता वाढवू शकेल, ज्यामुळे सिद्धांतविरोधाची स्थिती निर्माण होते. वीजर असे म्हणतात की स्पर्धा हे दुरुस्त करू शकते कारण ती उद्योजकांची आर्थिक शक्ती कमी करते आणि किमती कमी करण्यास भाग पाडते. <ref name="djkernen1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.economictheories.org/2008/08/friedrich-von-wieser-biography-theory.html|title=''Scarlett: History of Economic Theory and Thought'', Friedrich von Wieser: Biography Theory, 2009. Retrieved 2 May 2011|publisher=Economictheories.org|access-date=2011-10-17}}</ref> * ग्राहकांच्या क्रयशक्तीतील तफावतीमुळे, जास्त पैसे देण्याची क्षमता असलेल्या व्यक्तींच्या गरजा पूर्ण करण्यास वस्तूंचे गरजेपेक्षा जास्त उत्पादन होते, आणि गरीब लोकांच्या गरजा पूर्ण करण्यास वस्तूंचे उत्पादन अपुरे पडते.  उपयुक्त गोष्टींऐवजी, ज्या गोष्टींचे मोबदले जास्त मिळतात, त्यांचे उत्पादन अधिक होते. [[संपत्ती]] मधील दरी जितकी मोठी, तितकीच [[उत्पादन (अर्थशास्त्र)|उत्पादनामधील]] विसंगती अधिक ठळकपणे जाणवते. अर्थव्यवस्थेकडून लहरी आणि लोभी लोकांसाठी चैनीच्या वस्तू पुरवल्या जातात, तर दुःखी आणि गरिबांच्या गरजांकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष केले जाते. यामुळे, संपत्तीचे वाटपच हे ठरवते की कशाचे उत्पादन होईल आणि ते ग्राहकाला अधिक 'अनार्थिक' प्रकाराकडे नेते: असा ग्राहक अनावश्यक आणि नैतिकदृष्ट्या चुकीच्या उपभोगावर तो पैसा खर्च करतो, जो गरिबीच्या जखमा भरून काढण्यास वापरला जाऊ शकला असता. — फ्रीडरिश फॉन वीजर, ''नैसर्गिक मूल्य'', १९१४ [[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन संप्रदायाच्या]] काही अर्थशास्त्रज्ञांचे असे म्हणतात की, उत्पादन घटकांचे मूल्य हे शेवटच्या उत्पादनातील प्रत्येक घटकाचे वैयक्तिक योगदान नसून, शेवटच्या वस्तूच्या सर्वात मौल्यवान उपयोगाचे मूल्य आहे (पारेतो इष्टतम बिंदूपर्यंत पोहोचण्यापूर्वीची सीमांत उपयोगिता). याच्याविरुद्ध मत म्हणजे [[ॲडम स्मिथ|ॲडम स्मिथसारख्या]] शास्त्रीय अर्थशास्त्रज्ञांनी मांडलेले श्रम-मूल्य सिद्धांत. याचे खालीलप्रमाणे व्यावहारिक उपयोग आहेत: * " सीमांत उपयोगिता " ही संज्ञा तयार केली आणि या संकल्पनेला आकार दिला. <ref name="autogenerated11">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|title=Die Österreichische nationalökonomische Schule, Lektorat Mag. Ines Wakolbinger|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725170736/http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|archive-date=2011-07-25|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20110725170736/http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc "Die Österreichische nationalökonomische Schule, Lektorat Mag. Ines Wakolbinger"]. Archived from [http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc the original] on 2011-07-25<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> * युगान्तकारक होते कारण त्याने आर्थिक मूल्याच्या मुद्द्यावरील चर्चेला एक नवीन दृष्टीकोन दिला. * हस्तक्षेपासंबंधी स्थापित गृहितके, ज्यामध्ये विनिमय मूल्य (किंमत) वास्तविक मूल्यापेक्षा (सीमान्त उपयोगिता) वेगळी असते अशा प्रकरणांचा स्पष्टपणे विचार केला जातो. * खाजगी मालमत्ता आणि उपयोगिता वाढवणे यातील विरोधाभासावर तोडगा काढण्याचा प्रयत्न केला. <ref name="autogenerated7" /> * आजही प्रासंगिक आहे, खास करून ग्राहक सूक्ष्म-अर्थशास्त्राच्या अभ्यासात. === आरोपण सिद्धांत === वीजर यांनी आपला ''आरोपणाचा सिद्धांत'' या गृहितकावर आधारित केला की उत्पादनाचे घटक प्रत्येक उद्योगात निश्चित प्रमाणात एकत्र केले जातात, पण वेगवेगळ्या उद्योगांमध्ये वेगवेगळ्या दराने. उत्पादनाच्या घटकांच्या किंमती निश्चित करण्याच्या समस्येवरील हा पहिल्या गणितीय उपायांपैकी एक होता. आधी, [[कार्ल मेंगर]] आणि ऑस्ट्रियन मतवादाच्या इतर काही अर्थशास्त्रज्ञांनी असे प्रतिपादन केले की, उत्पादन घटकांचे मूल्य हे शेवटच्या उत्पादनातील प्रत्येकाच्या वैयक्तिक योगदानाएवढे असते, पण त्याचे मूल्य हे शेवटच्या उत्पादनात योगदान देणाऱ्या शेवटच्या घटकाचे मूल्य असते ( पारेतो इष्टतम बिंदूवर पोहोचण्यापूर्वीची सीमांत उपयोगिता). अशाप्रकारे, वीजर यांनी आपले शिक्षक कार्ल मेंगर यांनी मांडलेल्या आरोपणाच्या सिद्धांतातील एक चूक ओळखली, कारण ज्या अर्थव्यवस्थांमध्ये नफ्यात मोठी वाढ होते (त्यांच्या उपयोगिता फलनातील कमाल आणि किमान बिंदू, जिथे त्याचा द्वितीय अवकलज शून्य असतो), तिथे अतिमूल्यांकन होऊ शकते. यावर एक पर्याय म्हणून वीजर यांनी औद्योगिक समीकरणांच्या प्रणालीचे एकाच वेळी निराकरण करण्याचा प्रस्ताव दिला. * उद्योग १: X + Y = ३०० * उद्योग २: ६X + Z = ९०० * उद्योग ३: ४Y + ३Z = १७०० ⇒ X = १०० , Y = २०० , Z = ३००. कारण एखादा घटक अनेक प्रथम-श्रेणीच्या वस्तूंच्या उत्पादनात वापरला जातो, त्याचे मूल्य त्या श्रेणीतील सर्व वस्तूंपैकी सर्वात कमी किमतीच्या वस्तूवरून ठरवले जाते. हे मूल्य सीमान्त स्तरावर, म्हणजेच त्या घटकाने उत्पादित केलेल्या ''सर्वात कमी मूल्यवान'' वस्तूच्या शेवटच्या एककाच्या सीमांत उपयोगितेवरून ठरवले जाते. वीजरच्या संधी खर्चाच्या संदर्भात, अशा प्रकारे मिळवलेले मूल्य सर्व उद्योगांमधील संधी खर्च दाखवते आणि उत्पादन घटकांची व वस्तूंची मूल्ये संपूर्ण प्रणालीमध्ये निश्चित केली जातात. अशा प्रकारे, पुरवठा आणि मागणी हे मूल्याचे निर्धारक बनत नाहीत; मूल्याचा निर्धारक हा सीमांत उपयोगिता असतो. === पर्यायी खर्च सिद्धांत === [[चित्र:Wieser.gif|इवलेसे|वीजर हे प्रामुख्याने आरोपण सिद्धांत, पर्यायी (किंवा संधी) खर्च सिद्धांत आणि त्यांच्या मौद्रिक सिद्धांतासाठी ओळखले जातात.]] पर्यायी खर्च सिद्धांत (किंवा संधी खर्च सिद्धांत) हा एक अतिशय महत्त्वाचा सिद्धांत आहे. वीजर यांनी " संधी खर्च " ही संज्ञा तयार केली आणि या विषयाचा सखोल अभ्यास केला. संधी खर्च हा २० व्या शतकाच्या सुरुवातीच्या काळातील एका प्रसिद्ध वादाशी संबंधित आहे, जिथे इंग्रज अर्थशास्त्रज्ञ अल्फ्रेड मार्शलचे अनुयायी ऑस्ट्रियन संप्रदायाच्या अर्थशास्त्रज्ञांच्या विरोधात होते, ज्याचे प्रमुख फ्रीडरिश फॉन विझर होते, त्यांच्या पर्यायी किंवा संधी खर्चाच्या सिद्धांतासह. <ref name="autogenerated12">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.answers.com/topic/friedrich-von-wieser|title=Friedrich von Wieser: Información de|publisher=Answers.com|access-date=2011-10-17}}</ref> हा वाद खालील मुद्द्यांवर केंद्रित होता: <ref name="autogenerated12" /> * इंग्रजांसाठी, खर्च ही एक तांत्रिक संकल्पना होती, म्हणजेच एखादे उत्पादन करण्यास लागणारा [[उपभोग (अर्थशास्त्र)|खर्च]] . * ऑस्ट्रियन मतवादानुसार, खर्च हा मागणीचा परिणाम होता, कारण खरेदीदारांच्या तो खर्च देण्याच्या इच्छेनुसार उत्पादनाची पातळी निश्चित होत असे. मागणी खरेदीदारांच्या कृतीवर अवलंबून असल्याने, [[तंत्रज्ञान|तंत्रज्ञानाऐवजी]] उपयोगिता एखाद्या वस्तूचा खर्च निश्चित करत असे. या संदर्भात, संधी खर्चाच्या ऑस्ट्रियन संकल्पनेने खर्चाच्या ब्रिटिश प्रचालीय संकल्पनेला मोडीत काढण्याचा दावा केला. संधी खर्च म्हणजे ती गोष्ट, जी खरेदीदार निवडलेल्या पर्यायाचा खर्च देण्यास तयार झाल्यावर स्वेच्छेने सोडून देईल. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> या संकल्पनेचे सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे, संधी निश्चित किंवा वाजवी प्रमाणात मर्यादित असेल तरच संधी खर्चाचा विचार करणे बरोबार ठरेल. अर्थात, एकाच वेळी किंवा एकापाठोपाठ अनेक गुंतवणूक किंवा कृती करण्यामध्ये संघर्ष निर्माण झाल्यास, सर्व पर्यायांमधून निवड करणे व्यवहार्य ठरणार नाही. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> यामुळे, जर एखाद्या व्यक्तीकडे अनेक पर्याय असतील, तर त्यापैकी एक निवडण्याचा संधी खर्च मोजता येतो, पण असा सार्वत्रिक संधी खर्च मोजता येईल का, ज्यात सर्व पर्याय असतील? प्रचलित मत असे होते की मर्यादित संसाधनांच्या प्रकरणांव्यतिरिक्त संधी खर्च वापरता येत नाही. यामुळे काही अर्थशास्त्रज्ञांनी अर्थशास्त्राचा उद्देश "अपवादात्मक" संसाधन परिस्थितींपुरता मर्यादित ठेवला (ही कल्पना आजही सगळ्या अर्थशास्त्राच्या पाठ्यपुस्तकांमध्ये दिसून येते). [[व्यापारमाल|वस्तूंच्या]] उपलब्धतेच्या बाबतीत आर्थिक प्रणालीबाहेर निश्चित मर्यादा नसलेल्या अर्थशास्त्राचे काय परिणाम होऊ शकतात, हे अजूनही महिती नाही. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> याचे खालीलप्रमाणे व्यावहारिक उपयोग आहेत: * वीजर यांनी "संधी खर्च" ही संज्ञा तयार केली. <ref>[http://cepa.newschool.edu/het/profiles/wieser.htm CEPA Friedrich von Wieser] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030402154354/http://cepa.newschool.edu/het/profiles/wieser.htm}}.</ref> * वीजर यांनी त्या सिद्धांताला आकार दिला, ज्याने लेखांकन खर्च ("उत्पादनाचा खर्च") आणि आर्थिक खर्च ("उत्पादनाचा खर्च" + पर्याय मिळवू न शकल्याचा संधी खर्च) यांच्यातील फरकाची सुरुवात केली. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> === मौद्रिक सिद्धांत === वीजर यांनी एक मौद्रिक सिद्धांतसुद्धा विकसित केला. ते [[कार्ल मेंगर|कार्ल मेंगरच्या]]<nowiki/>संशोधनातून, खास करून त्यांच्या चलनाच्या अभ्यासातून प्रेरित झाले, ज्यात पैशाची ऐतिहासिक उत्क्रांती आणि मूल्याचा सिद्धांत या दोन्हींवर चर्चा केली होती. वीजर यांनी आपल्या मौद्रिक सिद्धांतासाठी सीमांत उपयोगितेच्या सिद्धांताचा आधार म्हणून वापरला. सुरुवातीला तो नाकारला; खरेतर, काही लेखकांनी हे सिद्ध करण्याचा प्रयत्न केला की, असे सिद्धांत तयार करण्यास आधार म्हणून वापरल्यास सीमांतवाद अनिवार्यपणे अयशस्वी ठरतो. तरीही, त्यांचे शिष्य लुडविग फॉन मिसेस यांनी वीजरच्या सिद्धांताचा अभ्यास करून अधिक विस्तृत केला, ज्याच्या आधारावर त्यांनी ''{{Lang|de|Geld}}'' ''(पैसा)'' ही जर्मन संकल्पना उभारली. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> याचे खालीलप्रमाणे व्यावहारिक उपयोग आहेत: * नंतर ते पैशाच्या संख्यात्मक सिद्धांताच्या समस्येवर लागू केले गेले. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> * त्यामुळे [[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन मतवादामध्ये]] एक नवीन मौद्रिक सिद्धांत मांडला गेला आणि मौद्रिक मूल्यावर होणाऱ्या एका विशिष्ट प्रकारच्या संभाव्य प्रभावावर एक उपयुक्त अभ्यास केला गेला. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> * त्यांच्या शिष्य लुडविग फॉन मिसेस यांनी केलेल्या मौद्रिक सिद्धांताच्या पुढील आणि आजही समर्पक असलेल्या अभ्यासासाठी पाया पुरवला. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> == सामाजिक अर्थशास्त्र == आपल्या उत्तर-वयात, वीजर यांनी समाजशास्त्राच्या अभ्यासात झोकून दिले आणि त्याचा परिणाम त्यांच्या १९१४ च्या प्रकाशनात झाला, ''{{Lang|de|Theorie der gesellschaftlichen Wirtschaft}}'' ( ''सामाजिक अर्थव्यवस्थेचा सिद्धांत'' ), ज्यातून त्यांचा पर्यायी खर्च किंवा संधीचा सिद्धांत निर्माण झाला. १९२६ चा ''Das Gesetz der Macht'' ( ''सत्तेचा नियम'' ) हे त्यांचे नवीनतम प्रकाशन होते, जो एक महान समाजशास्त्रीय अभ्यास असून त्यातून खालील निष्कर्ष काढतो. वीजर यांनी इतिहासाच्या अभ्यासाद्वारे संबंध आणि सामाजिक शक्ती स्पष्ट करण्याचा प्रयत्न केला आणि असा निष्कर्ष काढला की सामाजिक उत्क्रांतीमध्ये आर्थिक शक्तींनी प्रमुख भूमिका बजावली. आर्थिक सुस्थितीसारख्या सामूहिक उद्दिष्टांमध्ये रस असूनही, वीजर यांनी व्यक्तिवादी दृष्टिकोन स्वीकारला, समूहवादाला स्पष्टपणे नाकारले, अधिक [[उदारमतवाद|उदारमतवादी]] भूमिका घेतली आणि सर्वसाधारणपणे सामाजिक अर्थशास्त्र व समाजवादी अर्थशास्त्र यांच्यातील मूलभूत फरक स्पष्ट केला. सामाजिक अर्थव्यवस्था संपूर्ण मानवजातीला एक आदर्श आर्थिक घटक म्हणून मानते आणि तिची निसर्गाशी तुलना करते, ज्यामुळे परस्परविरोधी हितसंबंध किंवा आर्थिक न्यायाचा विचार [[रॉबिन्सन क्रुसो (पुस्तक)|रॉबिन्सन क्रुसोच्या]] अर्थव्यवस्थेसाठी जितका अप्रासंगिक असेल तितकाच तो अप्रासंगिक ठरतो : <ref name="autogenerated4">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/journals/qjae/pdf/qjae6_2_1.pdf|title=Samuel Bostaph, Wieser Economic Calculation Under Socialism.|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mises.org/journals/qjae/pdf/qjae6_2_1.pdf "Samuel Bostaph, Wieser Economic Calculation Under Socialism"] <span class="cs1-format">(PDF)</span><span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref>   तथापि, ही व्यापक अर्थव्यवस्था एकाच बुद्धीद्वारे मार्गदर्शित केली जाते. ती आपल्या उद्दिष्टांची पूर्तता निर्दोषपणे करते, कारण एक पद्धतशीर आणि सूक्ष्म दृष्टी असलेली बुद्धी तिचे नेतृत्व करत असते. हा संचालक ध्येयांचा आगाऊ अंदाज घेतो, त्यांची चूक किंवा भावनेशिवाय तुलना करतो आणि एक अशी शिस्त राखतो जी हे सुनिश्चित करते की सर्व दिशांचे पालन अत्यंत अचूकतेने आणि कौशल्याने केले जाईल आणि ऊर्जेचा कोणताही अपव्यय होणार नाही. आपण पुढे असे गृहीत धरूया की सर्व आवश्यक वैयक्तिक शक्ती या सामाजिक व्यवस्थापनाच्या हवाली इतक्या उत्साहाने केल्या जातात, जणू काही त्या त्यांच्या स्वतःच्या वैयक्तिक हितासाठीच गुंतवल्या गेल्या आहेत. <ref name="djk2">Friedrich von Wieser, {{lang|de|Theorie der gesellschaftlichen Wirtschaft}}, [https://mises.org/books/Social_Economics_Wieser.pdf Social Economics by Freidrich von Weiser, translated by A. Ford Hindrichs]</ref> — फ्रीडरिश फॉन वीजर, ''सामाजिक अर्थशास्त्र'', १९१४ वीजरच्या मते, व्यक्ती ही सर्व निर्णयांची मूळ आहे. <ref name="autogenerated8">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf|title=Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York.|date=11 July 2002|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf "Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. 11 July 2002<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> काही विशिष्ट निर्बंधांच्या परिस्थितीत निर्णय घेतले जातात. संस्थाच व्यक्तीच्या निर्णयांवरील निर्बंध निश्चित करतात. [[राजकीय अर्थव्यवस्था|राजकीय अर्थशास्त्रातील]] या निष्कर्षांचे प्रतिबिंब खालील कृतींमध्ये स्पष्ट दिसते: * जेव्हा [[भांडवल|भांडवलाच्या]] लाभांचे नुकसान होत असते, तेव्हा अपूर्ण स्पर्धात्मक कंपन्यांचे नियमन करणे. * घटत्या सीमांत उपयोगितेवर आधारित क्रमवर्धी करप्रणाली. राज्याने प्रगतीशील करप्रणालीच्या माध्यमातून उत्पन्न आणि मालमत्तेतील सर्व विषमता दूर करण्याचा प्रयत्न करू नये, तर घटत्या सीमांत उपयोगितेच्या सिद्धांतानुसार क्रमवर्धी करप्रणाली विकसित केली पाहिजे, म्हणजेच प्रत्येक नवीन करामुळे उपयोगितेत एक विशिष्ट घटती वाढ होते. त्यामुळे, उदाहरणार्थ श्रीमंतांवर लादलेला अयोग्य क्रमवर्धी कर, हा वीजरच्या सामाजिक अर्थशास्त्रातील गोपनीयतेच्या मूळ तत्त्वाचे उल्लंघन करेल. * सार्वजनिक वस्तूंचे उत्पादक म्हणून राज्याचे कर्तव्य. वीजरने सार्वजनिक वस्तू आणि खाजगी वस्तू यांच्यात भेद निर्माण केला, जो भविष्यात त्यांचा शिष्य फ्रीडरिश हायेक यांनी उचलून धरला. <ref name="autogenerated8">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf|title=Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York.|date=11 July 2002|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf "Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. 11 July 2002<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> * कामगारांच्या फायद्यासाठी कंपन्या आणि कामगार संघटना यांच्यातील सामाजिक सत्तेच्या संतुलनात हस्तक्षेप करणे, अन्यथा ते केवळ त्यांची सीमांत उत्पादकता मिळवण्याचीच आशा करू शकतील. ज्या परिस्थितीनुसार सर्वाधिक मूल्य सुनिश्चित करण्यास संसाधनांचे वाटप केले जाईल, त्या त्यांच्या आदर्श अर्थव्यवस्थेच्या नमुनेचे वर्णन करतात, ज्याला ते ''सामाजिक अर्थशास्त्र'' म्हणतात. बाजार अर्थव्यवस्थेतील प्रशासकीय हस्तक्षेपाच्या परिणामकारकतेचे मूल्यांकन करण्यास त्यांनी त्यांच्या नमुनेला मापदंड मानून आदर्शवादी गृहीतके मांडली. अशाप्रकारे वीजरचे सामाजिक अर्थशास्त्र हे, वास्तविक पाहता, एक [[साम्यवाद|समाजवादी]] अर्थव्यवस्था आहे <ref name="autogenerated8">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf|title=Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York.|date=11 July 2002|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf "Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. 11 July 2002<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> ज्यामध्ये, अधिक उत्पादकता साध्य करण्यास, दुर्मिळ संसाधने एका सर्वव्यापी, परोपकारी नियोजकाद्वारे वाटली जातात, ज्याला समाजातील प्रत्येक सदस्याला जाणवणाऱ्या समाधानाची आणि गरजांची तीव्रता जाणून घेण्यास पुरेशी थेट आणि अचूक अंतर्दृष्टी असते, ज्या सर्वांची आवडनिवड आणि उपयुक्ततेचे प्रमाण अगदी सारखेच असते आणि ज्यांना समान उत्पन्न मिळते. शिवाय, त्यांच्या निर्देशांचे पालन पूर्णपणे आज्ञाधारक कामगार वर्गाकडून कोणताही प्रश्न किंवा शंका न विचारता केले जाते. == वीजर आणि नवीन उदारमतवाद == वीजर यांना 'नवउदारमतवादी' ठरवताना, लुडविग फॉन मिसेस यांच्या व्याख्येवर विशेष भर दिला जातो. त्यांच्या १९२७ च्या ''उदारमतवाद (Liberalismus)'' या पुस्तकात, मिसेस यांनी जर्मन भाषेत ' {{Lang|de|neuer Liberalismus}} ) असे संबोधलेल्या संकल्पनेचे भाषांतर करण्यास ' नवउदारमतवाद ' हा शब्द वापरला आहे. (नवा उदारमतवाद). या पुस्तकात, मिसेस यांनी उदारमतवादी असल्याचा आव आणणाऱ्या समाजवाद्यांना संबोधण्यास ही संज्ञा वापरली (त्यांनी नंतर 'खोटा-उदारमतवादी' वापरले), आणि मिसेसयांच्या मते, फेबिअन समाजवादी (जसे [[जवाहरलाल नेहरू|नेहरू]]) असल्यामुळे वीजर यांना या व्याख्येखाली ठेवले. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2020)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> जेव्हा [[कार्ल मेंगर]], [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]] आणि वीजर यांनी विज्ञानात आपल्या कारकिर्दीला सुरुवात केली, तेव्हा त्यांचे लक्ष आर्थिक धोरणांच्या मुद्द्यांवर नव्हते, आणि शास्त्रीय उदारमतवादाने पुरस्कृत केलेल्या हस्तक्षेपाच्या नकारावर तर मुळीच नव्हते. <ref name="autogenerated9">[UCM Economics {{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.pc1406.cps.ucm.es/Libros/manual1.pdf|title=Archived copy|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100618050909/http://pc1406.cps.ucm.es/Libros/manual1.pdf|archive-date=2010-06-18|access-date=2011-05-10}} Austrian]</ref> एका भक्कम पायावर आर्थिक सिद्धांत विकसित करणे हे त्यांचे समान ध्येय होते. हे करण्यास, मेंगर यांनी सुरू केलेल्या मार्गाचे अनुसरण करत, वीजर त्यांचे मित्र आणि मेहुणे बोम-बावेर्क यांच्यासोबत, ऑस्ट्रियन सरकारच्या त्या काळातील स्वीकारलेल्या हस्तक्षेपवादाच्या धोरणांना नापसंती दाखवली, आणि असा युक्तिवाद केला की केवळ [[मुक्त बाजार|मुक्त बाजारपेठच]] अजून कार्यक्षम आर्थिक आणि सामाजिक विकासाला परवानगी देऊ शकते. <ref name="autogenerated9" /> वीजरच्या मते त्यांच्या पुस्तकांमध्ये आणि लेखांमध्ये त्यांची आर्थिक दृष्टी स्पष्ट करून तसेच प्राग विद्यापीठ आणि व्हिएन्ना विद्यापीठात विद्यापीठाचे प्राध्यापक म्हणून शिकवून उदारमतवादी धोरणांकडे परत येण्यास हातभार लावू शकतात. याव्यतिरिक्त, ऑस्ट्रियन मंत्रालयांमधील त्यांच्या पदांमुळे त्यांना कमी-अधिक प्रमाणात उदारमतवादी आर्थिक धोरणे स्वीकारता आली. तरीही, त्यांची उदारमतवादी दृष्टीच त्यांना त्यांच्या काळातील ब्रिटिश अर्थशास्त्रज्ञांपासून वेगळे करत होती, कारण त्यांनी मक्तेदारीची शक्यता किंवा प्रमाणाच्या अर्थव्यवस्थेचे विचारात न घेणारे शास्त्रीय आणि नव-शास्त्रीय आदर्शवादी नमुने नाकारले होते: <ref name="autogenerated6">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.econlink.com.ar/economia/austriaca/austriaca.shtml|title=Econlink. Escuela austríaca: Wieser|publisher=Econlink.com.ar|access-date=2011-10-17}}</ref>   अव्यव्स्थेच्या [येथे शास्त्रीय उदारमतवादी] जागी सुव्यवस्थ असायला हवी. — फ्रीडरिश फॉन वीजर, ''सामाजिक अर्थशास्त्राचा सिद्धांत'', १९१४ वीजर यांनी सारवाद किंवा कार्यकारणभावाची कोणतीही प्रयोजनवाद मानले नाही. <ref name="autogenerated14">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ucm.es/BUCM/tesis/fsl/ucm-t26445.pdf|title=UCM, Elena García Martínez. Acceso a doctorado: La Tradición en F.A.Hayek|access-date=2011-10-17}}</ref> जर्मन इतिहासवादी संप्रदायाच्या ऐतिहासिक पद्धतीच्या विरुद्ध, त्यांनी एक तार्किक पद्धत विकसित केली, ज्यात निगमनात्मक तसेच आगमनात्मक असे दोन्ही उतार होत. [[गणित]] आणि [[तर्कशास्त्र|तर्कशास्त्राप्रमाणे]], अर्थशास्त्राचे स्वरूप [[विज्ञान|विज्ञानाच्या]] अनुभवजन्य स्वरूपाऐवजी ''पूर्व-अनुभवजन्य'' आहे. यामुळे, अनुभवजन्य घटना सतत बदलणाऱ्या मानल्या जातात, याचा अर्थ असा की सामाजिक घडामोडींना कोणतेही मापदंड किंवा स्थिरांक नसतात, केवळ बदलणारे घटक असतात, ज्यामुळे ऐतिहासिक नियम काढणे किंवा भाकिते करणे अशक्य नसले तरी खूप अवघड होऊन जाते. हा मुद्दा ऑस्ट्रियन मतवाद आणि जर्मन मतवाद यांच्यातील पद्धतशास्त्रीय चर्चेचा केंद्रबिंदू आहे. वीजर यांनी पद्धतशास्त्राबद्दल जे काही थोडे लिहिले आहे, त्यात त्यांनी प्रतिपादन केले की अर्थशास्त्र हे एक प्रकारचे उपयोजित [[मानसशास्त्र]] आहे, ज्याची प्रक्रिया आत्मनिरीक्षण आहे. त्यांनी अर्थशास्त्र आणि समाजशास्त्र यांच्यात साम्य असल्याचा दावा केला की दोन्ही माणसाचे अधिक यशस्वी सामाजिक वास्तव साध्य करण्याचा प्रयत्न करतात, आणि प्रत्येक वस्तू व प्रत्येक व्यक्तीबद्दल माहिती देणाऱ्या उपयुक्ततेच्या कल्पनेला प्रोत्साहन देतात. <ref name="autogenerated6">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.econlink.com.ar/economia/austriaca/austriaca.shtml|title=Econlink. Escuela austríaca: Wieser|publisher=Econlink.com.ar|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.econlink.com.ar/economia/austriaca/austriaca.shtml "Econlink. Escuela austríaca: Wieser"]. Econlink.com.ar<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> सारवादाचा त्याग करण्याव्यतिरिक्त, बोम-बावेर्क आणि वीजर या दोघांनीही वस्तुनिष्ठ अतिमानवाच्या विश्वास ठेवणाऱ्या कल्पना (सारवाद) आणि वस्तुनिष्ठ मोजमाप करण्यास असमर्थ असलेल्या व्यक्तिनिष्ठ घटकांचे सिद्धांत (कार्यकारणभावाचे प्रयोजनवाद) बाजूला ठेवून, व्यक्तिनिष्ठ घटकांचा वस्तुनिष्ठपणे विचार करण्याचे समर्थन केले. <ref name="autogenerated14" /> == नोंदी == {{संदर्भयादी|30em}} [[वर्ग:२०व्या शतकातील ऑस्ट्रियन पुरुष लेखक]] [[वर्ग:इ.स. १९२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स. १८५१ मधील जन्म]] g99qvascv1novvsgeixa8mi52vhf772 2691336 2691334 2026-06-26T18:28:49Z TheonlyPuneriintown 157039 अवतरणचिह्न जोडले 2691336 wikitext text/x-wiki '''फ्रेडरिक फॉन वीजर''' ([[जर्मन भाषा|जर्मन]]: Friedrich von Wieser ; १० जुलै १८५१ – २२ जुलै १९२६) हे [[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रअचे]] आद्य-काळातील ("पहिल्या पिढीतील") [[अर्थतज्ज्ञ|अर्थशास्त्रज्ञ]] होते. [[व्हियेना|व्हिएन्ना]] येथे जन्मलेले, ते युद्ध मंत्रालयातील एक उच्च अधिकारी आणि प्रिव्ही कौन्सिलर लिओपोल्ड फॉन वीजर यांचे पुत्र होते. ते पहिले समाजशास्त्र आणि कायद्याचे शिकले. १८७२ मध्ये, ज्या वर्षी त्यांनी पदवी घेतली, त्या वर्षी त्यांचा ऑस्ट्रियन शाखेचे संस्थापक [[कार्ल मेंगर]] यांच्या ' ''ग्रुंडसेट्झ' (Grundsätze)'' या पुस्तकाशी परिचय झाला आणि त्यांची आवड अर्थशास्त्रीय सिद्धांताकडे वळली. <ref> Joseph A. Schumpeter, ''Ten Great Economists From Marx to Keynes'', 1951, Appendix 2, p. 298, reprinted from ''The Economic Journal'', vol. xxxvii, no. 146, June 1927.</ref> वीजर यांनी १९०३ मध्ये व्हिएन्ना येथे मेंगरच्यानंतर पदभार स्वीकारेपर्यंत व्हिएन्ना आणि [[प्राग]] विद्यापीठांमध्ये पदे भूषवली. व्हिएन्नामध्ये, त्यांचे मेहुणे [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]] यांच्यासोबत त्यांनी १८९० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात आणि २०व्या शतकाच्या सुरुवातीला लुडविग फॉन मिसेस, फ्रीडरिश हायेक आणि योसेफ शुम्पीटर यांच्यासह ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञांच्या पुढील पिढीला आकार दिला. ते ३० ऑगस्ट १९१७ ते ११ नोव्हेंबर १९१८ पर्यंत ऑस्ट्रियाचे वाणिज्य मंत्री होते. वीजर हे त्यांच्या दोन मुख्य कामांसाठी प्रसिद्ध आहेत: ''नैसर्गिक मूल्य (Der natürliche Werth)'' <ref>''Der Natürliche Werth'', 1889; {{स्रोत पुस्तक|title=Natural Value|publisher=|year=1893|editor-last=William Smart|location=|translator-last=Christian A. Malcolm|via=}}</ref>, ज्यात संधी-खर्च सिद्धांत आणि आरोपण सिद्धांताचे तपशीलवार वर्णन आहे; आणि त्यांचे पुस्तक ''सामाजिक अर्थशास्त्र (Theorie der gesellschaftlichen Wirtschaf)'', जे वास्तविक जगात ते लागू करण्याचा एक महत्त्वाकांक्षी प्रयत्न होता. सीमांत उपयोगिता सिद्धांताचे त्यांचे स्पष्टीकरण, किमान पारिभाषिक दृष्ट्या, निर्णायक होते. त्यांची ग्रेंन्झुट्झेन(Grenznutzen‌) (फॉन थुनेनच्या ''ग्रेन्झकोस्टेन (Grenzkosten)'' वर आधारित) ज्यातून 'सीमान्त उपयोगिता' ही प्रमाणित संज्ञा विकसित झाली, विल्यम स्टॅनले जेव्हन्सच्या 'अंतिम उपयोगिता पातळी' किंवा मेंगरच्या 'मूल्य' यातून नव्हे. 'नैसर्गिक' या विशेषणाचा त्यांचा वापर हे दाखवतो की, मालमत्तेच्या कोणत्याही संस्था स्थापित झाल्या असल्या तरी, ते मूल्याला एक 'नैसर्गिक श्रेणी' मानत होते, जी कोणत्याही समाजाला लागू होईल. <ref> Mark Blaug, ''Great Economists Before Keynes'', 1986, p. 280.</ref> आर्थिक कार्यक्षमतेसाठी अचूक गणनेचे अति महत्त्व असणे, या संकल्पनेतून आर्थिक गणनेवरील वादविवाद सुरू झाला. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, त्यांच्या मते किमती या बाजारपेठेच्या परिस्थितीबद्दलची माहिती दाखवतात आणि म्हणूनच कोणत्याही प्रकारच्या आर्थिक कार्यासाठी त्या आवश्यक आहेत. त्यामुळे, समाजवादी अर्थव्यवस्थेला कार्य करण्यास किंमत प्रणालीची आवश्यकता असेल. त्यांनी आर्थिक बदलासाठी उद्योजकाच्या महत्त्वावरही भर दिला, जो बदल "नवीन आर्थिक सीमांकडे नेते म्हणून पुढे येणाऱ्या व्यक्तींच्या धाडसी हस्तक्षेपाने" घडून येतो, असे त्यांना वाटत होते. नेतृत्वाची ही कल्पना नंतर योसेफ शुम्पीटर यांनी त्यांच्या आर्थिक नवोपक्रमाच्या विवेचनात उचलून धरली. ऑस्ट्रियन मतवादाच्या इतर बहुतेक अर्थशास्त्रज्ञांच्या विपरीत, वीजर यांनी शास्त्रीय उदारमतवाद नाकारला आणि लिहिले की, "स्वातंत्र्याची जागा सुव्यवस्थेच्या प्रणालीने घेतली पाहिजे". ही दृष्टी आणि इतिहासातील व्यक्तीच्या भूमिकेवरील त्यांचा सर्वसाधारण उपाय, त्यांच्या आयुष्याच्या शेवटच्या वर्षात प्रकाशित झालेल्या ''कायदेची ताकद (Das Gesetz der Macht‌)'' या शेवटच्या पुस्तकात सर्वोत्तम प्रकारे व्यक्त झाला आहे; हे पुस्तक राजकीय व्यवस्थेचे एक समाजशास्त्रीय परीक्षण आहे. == चरित्र == १० जुलै १८५१ रोजी व्हिएन्ना येथे जन्मलेल्या वीजरने आपले बालपण आणि पौगंडावस्था त्याच शहरात घालवली. त्यांना तरुणपणापासूनच [[कायदा]], [[इतिहास]] आणि [[समाजशास्त्र|समाजशास्त्रामध्ये]] रस होता. <ref name="autogenerated1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.canalsocial.net/GER/ficha_GER.asp?id=3406&cat=biografiasuelta|title=Enciclopledia GEA, F.V.W., Piero Barucci|publisher=Canalsocial.net|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929153609/http://www.canalsocial.net/GER/ficha_GER.asp?id=3406&cat=biografiasuelta|archive-date=2011-09-29|access-date=2011-10-17}}</ref> त्यांनी १८६८ पासून [[युनिव्हर्सिटी ऑफ व्हियेना|व्हिएन्ना विद्यापीठात]] कायद्याचा अभ्यास सुरू केला <ref name="autogenerated2">[http://www.wissenschaftskalender.at/text/index.aspx?D=1007 Der Österreichische Wissenschaftskalender] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090919050750/http://www.wissenschaftskalender.at/text/index.aspx?D=1007}}</ref> जेव्हा त्यांनी हर्बर्ट स्पेन्सरचे ''{{Lang|de|Einleitung in das Studium der Soziologie}}'' ''(समाजशास्त्राचा परिचय)'' वाचले, त्यांच्यातील [[राजकीय अर्थव्यवस्था|राजकीय अर्थशास्त्राची]] जी आयुष्यभराची आवड होती, ती पहिल्यांदा जागृत झाली. <ref name="autogenerated2" /> सरकारी कर्मचारी म्हणून दहा वर्षांच्या <ref name="autogenerated1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.canalsocial.net/GER/ficha_GER.asp?id=3406&cat=biografiasuelta|title=Enciclopledia GEA, F.V.W., Piero Barucci|publisher=Canalsocial.net|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929153609/http://www.canalsocial.net/GER/ficha_GER.asp?id=3406&cat=biografiasuelta|archive-date=2011-09-29|access-date=2011-10-17}}</ref> सार्वजनिक सेवेनंतर, १८७५ मध्ये वीजर यांना [[हायडेलबर्ग विद्यापीठ|हायडेलबुर्ग विद्यापीठात]] राजकीय अर्थशास्त्राचा अभ्यास करण्यास शिष्यवृत्ती मिळाली. त्यांचे मित्र [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क|एउगेन फॉन बोम बावेर्क]] हे त्यांचे बालपणीचा मित्र होते, जे नंतर त्यांचे मेहुणासुद्धा झाले. दोघेही [[कार्ल मेंगर|कार्ल मेंगरचे]] शिष्य होते, जे वीजरपेक्षा ११ वर्षांनी मोठे होते. जरी वीजर किंवा बोम-बावेर्क या दोघांनीही मेंगरकडे थेट शिक्षण घेतले नसले तरी, <ref name="autogenerated13">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.hacer.org/pdf/cacha.pdf|title=Juan Carlos Cachanosky La Escuela Austriaca de Economía|access-date=2011-10-17}}</ref> मेंगरच्या ''{{Lang|de|Grundsätze der Volkswirtschaftslehre}}'' ( अर्थशास्त्राची तत्त्वे ) वाचनाने ते खूप प्रभावित झाले होते,<ref name="autogenerated13" /> आणि हेच ते कार्य होते ज्याने सुरुवातीला त्या दोन मुलांना राजकीय अर्थशास्त्राचा अभ्यास करण्यास प्रेरित केले होते. <ref name="autogenerated1" /> या तिघांना [[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्र शाखेची]] पहिली पिढी मानले जाते. <ref name="autogenerated13" /> [[चित्र:Menger_y_bohem.JPG|डावे|इवलेसे|200x200अंश|वीजरच्या आयुष्यातील दोन सर्वात प्रभावशाली व्यक्ती म्हणजे त्यांचा मित्र आणि मेहुणा [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]] आणि त्यांचे शिक्षक [[कार्ल मेंगर|कार्ल मेंगर.]]]] १८८४ मध्ये यशस्वी पोस्टडॉक्टरल विद्यावाचस्पतीच्यानंतर अधिवासनानंतर, ''{{Lang|de|Über den Ursprung und die Hauptgesetze des wirthschaftlichen Werthes}}'' (''घटकांच्या मूल्याच्या उगमावर आणि मुख्य नियमांवर'' ), <ref name="autogenerated2">[http://www.wissenschaftskalender.at/text/index.aspx?D=1007 Der Österreichische Wissenschaftskalender] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090919050750/http://www.wissenschaftskalender.at/text/index.aspx?D=1007}}</ref> त्यांच्या मूल्य सिद्धांताची प्रस्तावना, त्याच वर्षी वीजरची प्राग येथील कार्ल्स विद्यापीठात सहयोगी प्राध्यापक म्हणून नियुक्ती झाली, <ref name="autogenerated2" /> जिथे ते १९०३ पर्यंत राहिले जेव्हा त्यांनी व्हिएन्ना विद्यापीठात मेंगरची जागा घेतली. <ref name="autogenerated15">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eumed.net/cursecon/economistas/wieser.htm|title=Enciclopedía y Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales, Económicas y Jurídicas, Biografía de Wieser|publisher=Eumed.net|access-date=2011-10-17}}</ref> १८८९ मध्ये, वीजर यांना चार्ल्स विद्यापीठात ''ordentlicher Professor'' <ref name="autogenerated2">[http://www.wissenschaftskalender.at/text/index.aspx?D=1007 Der Österreichische Wissenschaftskalender] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090919050750/http://www.wissenschaftskalender.at/text/index.aspx?D=1007}}</ref> (सामान्य प्राध्यापक) म्हणून नियुक्त केले. त्याच वर्षी, त्यांनी त्यांचे पुस्तक {{Lang|de|Der natürliche Werth}}(''नैसर्गिक मूल्य'' ) सुद्धा प्रकाशित केले, ज्याद्वारे त्यांनी [[उत्पादनसाधन|उत्पादनसाधनांच्या]] मूल्यावर वादविवाद सुरू केला आणि ज्यातून त्यांचे दोन प्रमुख योगदान उदयास आले: त्यांचा मूल्य सिद्धांत आणि त्या संबंधित आरोपण सिद्धांत. ऑस्ट्रियन संप्रदायाच्या नवकल्पनांचा परिचय करून देऊन, त्यांनी १८९१ मध्ये {{Lang|de|Die österreichische Schule und die Theorie Wert}} (''ऑस्ट्रियन मतवाद आणि मूल्याचा सिद्धांत'' ) आणि १८९२ मध्ये ''{{Lang|de|Die Wert Theorie}}'' (''मूल्य सिद्धांत'') प्रकाशित केले. नंतर, त्यांनी इतर उल्लेखनीय कामांमध्ये सहकार्य केले, जसे की १८९३ मध्ये ''{{Lang|de|Die Wiederaufnahme Barzahlungen der in Österreich-Ungarn}}'' (''ऑस्ट्रिया-हंगेरीमध्ये धातु-प्रदानाची पुनर्स्थापना)'' आणि १९०९ मध्ये {{Lang|de|Die Theorie der städtische Grundrente}} ( ''शहरी जमीन भाड्याचा सिद्धांत'' ). १९०३ मध्ये, वीजर यांना त्यांच्या मातृशाळा, [[युनिव्हर्सिटी ऑफ व्हियेना|व्हिएन्ना विद्यापीठात]] पूर्ण प्राध्यापक म्हणून पद बहाल केले, जिथे त्यांनी लुडविग फॉन मिसेस, योसेफ शुम्पीटर आणि त्यांचे सर्वात विश्वासू शिष्य फ्रीडरिश हायेकच्यासह अर्थशास्त्रज्ञांच्या नवीन पिढीला शिकवले. <ref name="autogenerated15">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eumed.net/cursecon/economistas/wieser.htm|title=Enciclopedía y Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales, Económicas y Jurídicas, Biografía de Wieser|publisher=Eumed.net|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.eumed.net/cursecon/economistas/wieser.htm "Enciclopedía y Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales, Económicas y Jurídicas, Biografía de Wieser"]. Eumed.net<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> त्यांनी कार्ल मेंगरच्या संशोधनातून प्रेरित होऊन एक मौद्रिक सिद्धांत विकसित केला आणि पुढील वर्षांमध्ये त्यांनी पैशाच्या संख्यात्मक सिद्धांताच्या समस्यांवर लक्ष दिले. त्यांच्या शेवटच्या २५ वर्षांमध्ये, त्यांनी स्वतःला समाजशास्त्रासाठी समर्पित केले, कारण त्यांच्या मते मानवी समाजाला पूर्ण कळून घेण्यासाठी समाजशास्त्र आणि अर्थशास्त्र सोबत जोडले पाहिजे. या विषयांना एकत्र करून, ते आर्थिक धोरणाची एक नवीन दृष्टी तयार करू शकले. १९११ मध्ये, त्यांनी ''{{Lang|de|Das Wesen und der Hauptinhalt der theoretischen Nationalokonomie}}'' ( ''सैद्धांतिक राष्ट्रीय अर्थव्यवस्थेचे स्वरूप आणि मुख्य आशय'' ) प्रकाशित केले, ज्यानंतर त्यांचे आणखी एक मोठे योगदान आले, ते म्हणजे संधी खर्च(कधीकधी 'पर्यायी खर्च') सिद्धांत, जो त्यांच्या ''{{Lang|de|Theorie der gesellschaftlichen Wirtschaft}}'' ( ''सामाजिक अर्थशास्त्राचा सिद्धांत'' ) या अभ्यासातून घेतला गेला होता. १९१४ मध्ये प्रकाशित झाला. येथेच त्यांनी पहिले " संधी खर्च " ही संज्ञा वापरली. <ref name="autogenerated15">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eumed.net/cursecon/economistas/wieser.htm|title=Enciclopedía y Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales, Económicas y Jurídicas, Biografía de Wieser|publisher=Eumed.net|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.eumed.net/cursecon/economistas/wieser.htm "Enciclopedía y Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales, Económicas y Jurídicas, Biografía de Wieser"]. Eumed.net<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> सीमांत उपयोगिता ( {{Lang|de|Grenznutzen}} ) या संज्ञेची निर्मितीदेखील त्यांच्याच नावावर आहे,<ref name="autogenerated11">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|title=Die Österreichische nationalökonomische Schule, Lektorat Mag. Ines Wakolbinger|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725170736/http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|archive-date=2011-07-25|access-date=2011-10-17}}</ref> मुख्यपणे लोझान मतवादाचे लेओं वालरास आणि वील्फ्रेदो पारेतो यांच्या प्रभावामुळे. <ref name="autogenerated8">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf|title=Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York.|date=11 July 2002|access-date=2011-10-17}}</ref> काही विद्वानांनी त्यांच्या नंतरच्या कामांना ऑस्ट्रियन मतवादाचे मानले नाही. त्यांचे शिष्य लुडविग फॉन मिसेस यांनीही त्यांच्या ''<nowiki/>'संस्मरण''' (१९७८) या आत्मचरित्रात म्हटले आहे की, वीजर यांनी ऑस्ट्रियन मतवादाच्या व्यक्तिनिष्ठतेचे सार चुकीचे समजले होते आणि ते प्रत्यक्षात लोझान स्कूलचे सदस्य होते. <ref name="autogenerated8" /> तरीही, या दोन्हींमध्ये ते स्पष्ट [[पद्धतशीर व्यक्तिवाद]] आणि जर्मन मतवादाच्या इतिहासवादाचा अस्वीकार देखील सादर करतात, त्यामुळे वरवर पाहता त्यांना ऑस्ट्रियन मतवादामधून वगळणे कठीण आहे. १९१४ मध्ये, एउगेन फॉन बोम-बावेर्कचे निधन झाले, त्यामुळे आयुष्यभराच्या मैत्रीचा अंत झाला आणि वीजर यांना मोठा धक्का बसला. <ref name="autogenerated8">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf|title=Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York.|date=11 July 2002|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf "Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. 11 July 2002<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> [[चित्र:Wien,_Universität,_Tafel_Friedrich_von_Wieser.JPG|इवलेसे|311x311अंश|[[युनिव्हर्सिटी ऑफ व्हियेना|व्हिएन्ना विद्यापीठातील]] वीजर यांचा स्मारक]] १९१७ मध्ये, वीजर यांची ऑस्ट्रियन हेर्रेनहाउसचे सदस्य म्हणून नियुक्ती झाली <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://6008977bd12a5270c411ca61d18fdca1.za.wikivx.biz/de/Friedrich+von+Wieser|title=Enciklopedya wikivx.biz|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110810204957/http://6008977bd12a5270c411ca61d18fdca1.za.wikivx.biz/de/Friedrich+von+Wieser|archive-date=August 10, 2011|access-date=2011-10-17}}</ref> आणि त्यांना बॅरन ही पदवीसुद्धा प्रदान केली. त्यांची ऑस्ट्रियन मंत्रिमंडळात वाणिज्य मंत्री म्हणूनही नियुक्ती झाली, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/library/historical-setting-austrian-school-economics|title=The Historical Setting of the Austrian School of Economics|date=July 25, 2007|website=Mises Institute}}</ref> हे पद त्यांनी १९१८ मध्ये [[पहिले महायुद्ध|पहिल्या महायुद्धाच्या]] समाप्तीपर्यंत भूषवले. तथापि, ऊर्जा मंत्री आणि आर्थिक हस्तक्षेपवादाचे समर्थक असलेल्या [[Richard Riedl|रिचर्ड रीडल]] यांनी त्यांच्या कार्यात अडथळा आणला, ज्यामुळे वीजरच्या अधिकारक्षेत्रात केवळ दुय्यम महत्त्वाच्या बाबी उरल्या. <ref name="autogenerated10">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/etexts/histsetting.pdf|title=The Historical Setting of the Austrian School of Economics|date=25 July 2007|access-date=2011-10-17}}</ref> २२ जुलै १९२६ रोजी [[जाल्त्सबुर्ग]] येथे वीजरचे निधन झाले, जिथे त्यांना दफन केले आहे. त्यांच्या दोन आतापर्यंत अप्रकाशित रचना मरणोत्तर प्रकाशित झाल्या, त्या म्हणजे १९२७ मध्ये ''{{Lang|de|Geld}}'' (''पैसा'' ), जे त्यांच्या आर्थिक सिद्धांताचा सारांश देते; आणि १९२१ मध्ये ''{{Lang|de|Gesammelte Abhandlungen}}'' ( ''समग्र साहित्य'' ). या नंतरच्या पुस्तकात क्नुट विकसेल सारख्या प्रसिद्ध अर्थशास्त्रज्ञांच्या मदतीसह निर्माण झालेली श्रद्धांजली होती, <ref name="autogenerated3">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.dallasfed.org/research/ei/ei0401.html|title=Web Reserva Federal del Banco de Dallas|publisher=Dallasfed.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927125623/http://www.dallasfed.org/research/ei/ei0401.html|archive-date=2011-09-27|access-date=2011-10-17}}</ref> पण [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान]] त्यावर परिनिरीक्षण लादले. == उपलब्धी == [[चित्र:1wieser.jpg|उजवे|इवलेसे|164x164अंश|वीजर यांनी ' सीमांत उपयोगिता ' आणि 'संधी खर्च' या संज्ञा प्रचलित केल्या.]] वीजरचे सर्वात प्रसिद्ध योगदान म्हणजे आरोप सिद्धांत आणि ''पर्यायी किंमत (किंवा संधीची किंमत) सिद्धांत''. सार्वजनिक वस्तू आणि खाजगी वस्तू यांच्यातील आर्थिक भेद, जो नंतर फ्रीडरिश फॉन हायेक आणि त्यांच्या आठ शिष्यांनी वापरला, तसेच सीमांत उपयोगिता ही संकल्पना विकसित करण्याचे श्रेय त्यांना दिले जाते. <ref name="autogenerated11">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|title=Die Österreichische nationalökonomische Schule, Lektorat Mag. Ines Wakolbinger|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725170736/http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|archive-date=2011-07-25|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20110725170736/http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc "Die Österreichische nationalökonomische Schule, Lektorat Mag. Ines Wakolbinger"]. Archived from [http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc the original] on 2011-07-25<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> वीजर यांनी आर्थिक बदलासाठी उद्योजकाच्या महत्त्वावरही जोर दिला, जे त्यांच्या मते "नवीन आर्थिक सीमांवर नेते म्हणून उदयास येणाऱ्या व्यक्तींच्या धाडसी हस्तक्षेपामुळे" घडते. व्यवस्थापनाची ही कल्पना नंतर योसेफ शुम्पीटर यांनी त्यांच्या आर्थिक नवोपक्रमाच्या विवेचनात अधिक स्पष्ट केली. <ref name="autogenerated4">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/journals/qjae/pdf/qjae6_2_1.pdf|title=Samuel Bostaph, Wieser Economic Calculation Under Socialism.|access-date=2011-10-17}}</ref> मूल्य सिद्धांत युगान्तकारी होता कारण त्याने एका व्यक्तिनिष्ठ सिद्धांतामध्ये वस्तुनिष्ठ गणना सादर करून आर्थिक मूल्याच्या प्रश्नावर वादविवाद सुरू केला. उत्पादन घटकांच्या किंमती निश्चित करण्याच्या समस्येवरील हा पहिला गणितीय उपाय होता. त्याच्या आरोपण सिद्धांताने मेंगरचे शिक्षक [[कार्ल मेंगर|कार्ल मेंगरच्या]] सिद्धांतातील संभाव्य चुका सुधारल्या आणि उत्पादन घटकांच्या पद्धतशीर प्रतिस्थापनाची गणना करण्यास ग्राहक संशोधनात सूक्ष्म अर्थशास्त्रात आजही त्याचा उपयोग केला जातो. <ref name="autogenerated7">[http://www.econlink.com.ar/economia/austriaca/austriaca.shtml Econlink – La Escuela Austríaca].</ref> [[अर्थशास्त्र|अर्थशास्त्रातील]] वीजरचे आणखी एक मूलभूत योगदान म्हणजे ''पर्यायी खर्च सिद्धांत'' (ज्याला आज संधी खर्च सिद्धांत म्हणतात), ज्याकडे अल्फ्रेड मार्शल आणि ब्रिटिश अर्थशास्त्रज्ञांनी दुर्लक्ष केले होते. <ref name="autogenerated15">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eumed.net/cursecon/economistas/wieser.htm|title=Enciclopedía y Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales, Económicas y Jurídicas, Biografía de Wieser|publisher=Eumed.net|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.eumed.net/cursecon/economistas/wieser.htm "Enciclopedía y Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales, Económicas y Jurídicas, Biografía de Wieser"]. Eumed.net<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> विल्फ्रेदो पारेतोच्या कार्यावर आधारित, वीजर यांनी सीमांत उपयोगिता <ref name="autogenerated11">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|title=Die Österreichische nationalökonomische Schule, Lektorat Mag. Ines Wakolbinger|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725170736/http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|archive-date=2011-07-25|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20110725170736/http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc "Die Österreichische nationalökonomische Schule, Lektorat Mag. Ines Wakolbinger"]. Archived from [http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc the original] on 2011-07-25<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> आणि संधी खर्चाच्या संकल्पना तयार केल्या, ज्यामुळे [[अर्थतज्ज्ञ|अर्थशास्त्रज्ञ]] [[टंचाई (अर्थशास्त्र)|दुर्मिळतेचा]] अभ्यास आणि विश्लेषण आणि दुर्मिळ संसाधनांचे वाटप याकडे वळले. <ref name="autogenerated15" /> वीजर यांनी अशाप्रकारे सीमांत उपयोगितेच्या सिद्धांताशी सुसंगत अशी खर्चाची व्याख्या, म्हणजेच संधी खर्च, मांडून कार्ल मेंगरच्या सिद्धांताला परिपूर्ण केले. तसेच, त्यांनी [[कार्ल मेंगर|कार्ल मेंगरच्या]] मौद्रिक सिद्धांत वापरून आपला स्वतःचा मौद्रिक सिद्धांत तयार केला, ज्यामध्ये त्यांनी मौद्रिक मूल्यावर परिणाम करणाऱ्या अशा संभाव्य घटकांचा अभ्यास सादर केला, जे नैसर्गिक आणि मौद्रिक अर्थशास्त्रामधील संबंध बदलू शकतात. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> वीजरचे सर्वात महत्त्वाचे योगदान म्हणजे समाजशास्त्राशी असलेल्या त्यांच्या परिचयामुळे त्यांनी ऑस्ट्रियन उपयोगिता सिद्धांताला संस्थांच्या उत्क्रांतीवादी सिद्धांताशी जोडले आणि [[खाजगी मालमत्ता]] व उपयोगितेचे महत्तमकरण यांमधील विरोधाभासावर उपाय सुचवले. वीजर म्हणाले की आदर्शवादी शास्त्रीय आणि नव-शास्त्रीय नमुने [[एकाधिकार|मक्तेदारीची]] शक्यता आणि प्रमाणाच्या अर्थव्यवस्था यांसारख्या मूलभूत संकल्पनांकडे दुर्लक्ष करतात. वीजर यांनी दावा केला की आदर्शवादी परिष्कृत आणि स्वयंपूर्ण नमुने आर्थिक धोरणासाठी उपयुक्त साधने असू शकत नाहीत, ज्यामुळे परिणामी एक अयोग्य उपाय मिळतो. त्यांच्या ''{{Lang|de|Theorie der Wirtschaft gesellschaftliche}}'' ( ''सामाजिक अर्थव्यवस्थेचा सिद्धांत'' ) या पुस्तकात त्यांनी सामाजिक अर्थव्यवस्थेची ( ''{{Lang|de|gesellschaftliche Wirtschaft}}'' ) विशिष्ट प्रकरणांमधील हस्तक्षेपाच्या कामगिरीचा मापदंड म्हणून वापरून धोरणाची परिणामकारकता तपासण्याची संकल्पना मांडली. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> == आर्थिक सिद्धांत == [[चित्र:Wieser_-_Naturliche_Werth,_1889_-_5754519.tif|इवलेसे|नैसर्गिक मूल्य, १८८९ ([[जर्मन भाषा|जर्मन]] भाषेत)]] त्यांच्या ''{{Lang|de|Der natürliche Werth}}'' ''(नैसर्गिक मूल्य)'' या पुस्तकात वीजरच्या तीन प्रस्तुत सिद्धांतांपैकी दोन, त्यांचे मूल्य सिद्धांत आणि आरोपण सिद्धांत आहेत, जरी या दोन्हींचा उगम पूर्वीच्या लेखातून झाला होता. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.hacer.org/pdf/cacha.pdf|title=Juan Carlos Cachanosky. La Escuela Austriaca de Economía|access-date=2011-10-17}}</ref> === मूल्य सिद्धांत === वीजरचा मूल्य सिद्धांत आर्थिक मूल्य मोजायला एक पद्धत प्रस्थापित करायला प्रयत्न करतो. सिद्धांतानुसार उत्पादन घटकांना त्यांच्याद्वारे शेवटच्या उत्पादनाला मिळणाऱ्या उपयुक्ततेमुळे, म्हणजेच सीमांत उपयुक्ततेमुळे, मूल्य प्राप्त होते. याउलट, त्यांचे शिक्षक [[कार्ल मेंगर|कार्ल मेंगरचा]] सिद्धांतानुसार शेवटच्या उत्पादनामध्ये योगदान दिल्यावर निविष्ठेचे जे मूल्य असते, तेच मूल्य घटक असतो. वीजरचा मूल्य सिद्धांत त्यांच्या आरोपण सिद्धांतासोबत त्यांच्या ''{{Lang|de|Der natürliche Werth}}'' ''(नैसर्गिक मूल्य)'' या ग्रंथात मांडला. १८८९ मध्ये व्हिएन्ना येथे प्रकाशित झाले असले तरी या विषयाची त्यांची परीक्षा त्यांच्या १८८४ च्या पोस्टडॉक्टरल अभ्यास ''{{Lang|de|Über den Ursprung und die Hauptgesetze wirthschaftlichen des Werther}}'' ''( घटकांच्या मूल्याचे मूळ आणि मुख्य नियम यांवर )'' मध्ये सुरू झाली. वीजर म्हणतात की नैसर्गिक मूल्य ही एक तटस्थ घटना आहे, जी आर्थिक व्यवस्थेपासून वेगळी असते. नैसर्गिक मूल्याबद्दलची त्यांची कल्पना यावर प्रकाश टाकते की मालमत्तेचे मूल्य हे वेगवेगळ्या सामाजिक वर्गांमधील उत्पन्नाच्या वितरणावर सतत कसे अवलंबून राहते, जेणेकरून जेव्हा समान वितरणाचा अभाव असतो, तेव्हा कमी सामाजिक उपयुक्तता असलेल्या वस्तू किंवा सेवांचे मूल्य खूप जास्त असू शकते आणि याउलटही होऊ शकते. [[अर्थव्यवस्था]] ही एका सामाजिक प्रक्रियेशी संबंधित आहे आणि म्हणूनच ती सामाजिक अर्थशास्त्राच्या ( ''{{Lang|de|gesellschaftliche Wirtschaft}}'' ) संकल्पनेवर आधारित असली पाहिजे. जे काही संस्थात्मक क्रिया सूचित करते. त्यांच्या पुस्तकाच्या पहिल्या भागात ''{{Lang|de|Theorie der gesellschaftlichen Wirtschaft}}'' ( ''सामाजिक अर्थशास्त्राचा सिद्धांत'' ) मध्ये, वीजर सामान्य आर्थिक संतुलनाबद्दलचा आपला दृष्टिकोन स्पष्ट करतात. या अर्थव्यवस्थेच्या आदर्श गृहितकांची जाणीव ठेवून, ते सर्वोच्च संभाव्य उपयोगिता सुनिश्चित करण्यास संसाधनांचे वाटप कोणत्या परिस्थितीत केले जाईल, याची अचूकपणे व्याख्या करण्याचा प्रयत्न करतात. त्यामुळे, बाजार अर्थव्यवस्थेतील प्रशासकीय हस्तक्षेपाच्या परिणामकारकतेचे मूल्यांकन करण्यास सामाजिक अर्थशास्त्र हे एक मापदंड म्हणून काम केले पाहिजे.   "बहुतेक विचारवंतांनी, विशेषतः [[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन मतवादाच्या]] विचारवंतांनी, नकळतपणे तोच अमूर्तपणा स्वीकारला आहे. खास करून, ज्या मतांमध्ये [[किंमत]] ही मूल्याची सामाजिक कसोटी मानली जाते [...]. अनेक विचारवंतांनी नकळतपणे स्वतःचा साम्यवादी मूल्य सिद्धांत लिहून काढला आहे." — फ्रीडरिश फॉन वीजर, ''नैसर्गिक मूल्य'', १९१४ हा दावा या वस्तुस्थितीवर आधारित आहे की, वीजरच्या मते, संपत्ती आणि चुकांमधील असमानता नसल्यामुळे एका आदर्श साम्यवादी राज्यात नैसर्गिक मूल्य असेल. अशा परिस्थितीत, मूल्य केवळ उपलब्ध प्रमाण आणि नफ्यातूनच निर्माण होईल. पण, ते नमूद करतात की वास्तविक जगात, किंमत निश्चितीमध्ये नैसर्गिक मूल्य हा केवळ एक घटक आहे. क्रयशक्तीचे वितरण, चुका, फसवणूक आणि सक्ती हे किंमतींवर प्रभाव टाकणारे इतर घटक आहेत. नैसर्गिक मूल्याची त्यांची ही कल्पना अधोरेखित करते की वेगवेगळ्या सामाजिक वर्गांमधील उत्पन्नाच्या वितरणावर अवलंबून मालमत्तेचे आर्थिक मूल्य कसे बदलते, जेणेकरून जेव्हा उत्पन्नाचे वितरण असमान असते, तेव्हा कमी सामाजिक उपयोगिता असलेल्या वस्तू किंवा सेवांचे मूल्य जास्त असू शकते आणि याउलटसुद्धा. म्हणून, वीजर अशा प्रकरणांचा विचार करून आपली गृहीतके स्पष्टपणे मांडतात ज्यात विनिमय मूल्य (किंमत) वास्तविक मूल्यापेक्षा (सीमांत उपयोगिता) वेगळी असते: * मूल्याचा सिद्धांतविरोध - जर मक्तेदारी निर्माण झाली तर वैयक्तिक उद्योजक सामाजिक उपयुक्ततेच्या खर्चावर स्वतःची उपयुक्तता वाढवू शकेल, ज्यामुळे सिद्धांतविरोधाची स्थिती निर्माण होते. वीजर असे म्हणतात की स्पर्धा हे दुरुस्त करू शकते कारण ती उद्योजकांची आर्थिक शक्ती कमी करते आणि किमती कमी करण्यास भाग पाडते. <ref name="djkernen1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.economictheories.org/2008/08/friedrich-von-wieser-biography-theory.html|title=''Scarlett: History of Economic Theory and Thought'', Friedrich von Wieser: Biography Theory, 2009. Retrieved 2 May 2011|publisher=Economictheories.org|access-date=2011-10-17}}</ref> * ग्राहकांच्या क्रयशक्तीतील तफावतीमुळे, जास्त पैसे देण्याची क्षमता असलेल्या व्यक्तींच्या गरजा पूर्ण करण्यास वस्तूंचे गरजेपेक्षा जास्त उत्पादन होते, आणि गरीब लोकांच्या गरजा पूर्ण करण्यास वस्तूंचे उत्पादन अपुरे पडते.  "उपयुक्त गोष्टींऐवजी, ज्या गोष्टींचे मोबदले जास्त मिळतात, त्यांचे उत्पादन अधिक होते. [[संपत्ती]] मधील दरी जितकी मोठी, तितकीच [[उत्पादन (अर्थशास्त्र)|उत्पादनामधील]] विसंगती अधिक ठळकपणे जाणवते. अर्थव्यवस्थेकडून लहरी आणि लोभी लोकांसाठी चैनीच्या वस्तू पुरवल्या जातात, तर दुःखी आणि गरिबांच्या गरजांकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष केले जाते. यामुळे, संपत्तीचे वाटपच हे ठरवते की कशाचे उत्पादन होईल आणि ते ग्राहकाला अधिक 'अनार्थिक' प्रकाराकडे नेते: असा ग्राहक अनावश्यक आणि नैतिकदृष्ट्या चुकीच्या उपभोगावर तो पैसा खर्च करतो, जो गरिबीच्या जखमा भरून काढण्यास वापरला जाऊ शकला असता." — फ्रीडरिश फॉन वीजर, ''नैसर्गिक मूल्य'', १९१४ [[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन संप्रदायाच्या]] काही अर्थशास्त्रज्ञांचे असे म्हणतात की, उत्पादन घटकांचे मूल्य हे शेवटच्या उत्पादनातील प्रत्येक घटकाचे वैयक्तिक योगदान नसून, शेवटच्या वस्तूच्या सर्वात मौल्यवान उपयोगाचे मूल्य आहे (पारेतो इष्टतम बिंदूपर्यंत पोहोचण्यापूर्वीची सीमांत उपयोगिता). याच्याविरुद्ध मत म्हणजे [[ॲडम स्मिथ|ॲडम स्मिथसारख्या]] शास्त्रीय अर्थशास्त्रज्ञांनी मांडलेले श्रम-मूल्य सिद्धांत. याचे खालीलप्रमाणे व्यावहारिक उपयोग आहेत: * " सीमांत उपयोगिता " ही संज्ञा तयार केली आणि या संकल्पनेला आकार दिला. <ref name="autogenerated11">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|title=Die Österreichische nationalökonomische Schule, Lektorat Mag. Ines Wakolbinger|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725170736/http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|archive-date=2011-07-25|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20110725170736/http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc "Die Österreichische nationalökonomische Schule, Lektorat Mag. Ines Wakolbinger"]. Archived from [http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc the original] on 2011-07-25<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> * युगान्तकारक होते कारण त्याने आर्थिक मूल्याच्या मुद्द्यावरील चर्चेला एक नवीन दृष्टीकोन दिला. * हस्तक्षेपासंबंधी स्थापित गृहितके, ज्यामध्ये विनिमय मूल्य (किंमत) वास्तविक मूल्यापेक्षा (सीमान्त उपयोगिता) वेगळी असते अशा प्रकरणांचा स्पष्टपणे विचार केला जातो. * खाजगी मालमत्ता आणि उपयोगिता वाढवणे यातील विरोधाभासावर तोडगा काढण्याचा प्रयत्न केला. <ref name="autogenerated7" /> * आजही प्रासंगिक आहे, खास करून ग्राहक सूक्ष्म-अर्थशास्त्राच्या अभ्यासात. === आरोपण सिद्धांत === वीजर यांनी आपला ''आरोपणाचा सिद्धांत'' या गृहितकावर आधारित केला की उत्पादनाचे घटक प्रत्येक उद्योगात निश्चित प्रमाणात एकत्र केले जातात, पण वेगवेगळ्या उद्योगांमध्ये वेगवेगळ्या दराने. उत्पादनाच्या घटकांच्या किंमती निश्चित करण्याच्या समस्येवरील हा पहिल्या गणितीय उपायांपैकी एक होता. आधी, [[कार्ल मेंगर]] आणि ऑस्ट्रियन मतवादाच्या इतर काही अर्थशास्त्रज्ञांनी असे प्रतिपादन केले की, उत्पादन घटकांचे मूल्य हे शेवटच्या उत्पादनातील प्रत्येकाच्या वैयक्तिक योगदानाएवढे असते, पण त्याचे मूल्य हे शेवटच्या उत्पादनात योगदान देणाऱ्या शेवटच्या घटकाचे मूल्य असते ( पारेतो इष्टतम बिंदूवर पोहोचण्यापूर्वीची सीमांत उपयोगिता). अशाप्रकारे, वीजर यांनी आपले शिक्षक कार्ल मेंगर यांनी मांडलेल्या आरोपणाच्या सिद्धांतातील एक चूक ओळखली, कारण ज्या अर्थव्यवस्थांमध्ये नफ्यात मोठी वाढ होते (त्यांच्या उपयोगिता फलनातील कमाल आणि किमान बिंदू, जिथे त्याचा द्वितीय अवकलज शून्य असतो), तिथे अतिमूल्यांकन होऊ शकते. यावर एक पर्याय म्हणून वीजर यांनी औद्योगिक समीकरणांच्या प्रणालीचे एकाच वेळी निराकरण करण्याचा प्रस्ताव दिला. * उद्योग १: X + Y = ३०० * उद्योग २: ६X + Z = ९०० * उद्योग ३: ४Y + ३Z = १७०० ⇒ X = १०० , Y = २०० , Z = ३००. कारण एखादा घटक अनेक प्रथम-श्रेणीच्या वस्तूंच्या उत्पादनात वापरला जातो, त्याचे मूल्य त्या श्रेणीतील सर्व वस्तूंपैकी सर्वात कमी किमतीच्या वस्तूवरून ठरवले जाते. हे मूल्य सीमान्त स्तरावर, म्हणजेच त्या घटकाने उत्पादित केलेल्या ''सर्वात कमी मूल्यवान'' वस्तूच्या शेवटच्या एककाच्या सीमांत उपयोगितेवरून ठरवले जाते. वीजरच्या संधी खर्चाच्या संदर्भात, अशा प्रकारे मिळवलेले मूल्य सर्व उद्योगांमधील संधी खर्च दाखवते आणि उत्पादन घटकांची व वस्तूंची मूल्ये संपूर्ण प्रणालीमध्ये निश्चित केली जातात. अशा प्रकारे, पुरवठा आणि मागणी हे मूल्याचे निर्धारक बनत नाहीत; मूल्याचा निर्धारक हा सीमांत उपयोगिता असतो. === पर्यायी खर्च सिद्धांत === [[चित्र:Wieser.gif|इवलेसे|वीजर हे प्रामुख्याने आरोपण सिद्धांत, पर्यायी (किंवा संधी) खर्च सिद्धांत आणि त्यांच्या मौद्रिक सिद्धांतासाठी ओळखले जातात.]] पर्यायी खर्च सिद्धांत (किंवा संधी खर्च सिद्धांत) हा एक अतिशय महत्त्वाचा सिद्धांत आहे. वीजर यांनी " संधी खर्च " ही संज्ञा तयार केली आणि या विषयाचा सखोल अभ्यास केला. संधी खर्च हा २० व्या शतकाच्या सुरुवातीच्या काळातील एका प्रसिद्ध वादाशी संबंधित आहे, जिथे इंग्रज अर्थशास्त्रज्ञ अल्फ्रेड मार्शलचे अनुयायी ऑस्ट्रियन संप्रदायाच्या अर्थशास्त्रज्ञांच्या विरोधात होते, ज्याचे प्रमुख फ्रीडरिश फॉन विझर होते, त्यांच्या पर्यायी किंवा संधी खर्चाच्या सिद्धांतासह. <ref name="autogenerated12">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.answers.com/topic/friedrich-von-wieser|title=Friedrich von Wieser: Información de|publisher=Answers.com|access-date=2011-10-17}}</ref> हा वाद खालील मुद्द्यांवर केंद्रित होता: <ref name="autogenerated12" /> * इंग्रजांसाठी, खर्च ही एक तांत्रिक संकल्पना होती, म्हणजेच एखादे उत्पादन करण्यास लागणारा [[उपभोग (अर्थशास्त्र)|खर्च]] . * ऑस्ट्रियन मतवादानुसार, खर्च हा मागणीचा परिणाम होता, कारण खरेदीदारांच्या तो खर्च देण्याच्या इच्छेनुसार उत्पादनाची पातळी निश्चित होत असे. मागणी खरेदीदारांच्या कृतीवर अवलंबून असल्याने, [[तंत्रज्ञान|तंत्रज्ञानाऐवजी]] उपयोगिता एखाद्या वस्तूचा खर्च निश्चित करत असे. या संदर्भात, संधी खर्चाच्या ऑस्ट्रियन संकल्पनेने खर्चाच्या ब्रिटिश प्रचालीय संकल्पनेला मोडीत काढण्याचा दावा केला. संधी खर्च म्हणजे ती गोष्ट, जी खरेदीदार निवडलेल्या पर्यायाचा खर्च देण्यास तयार झाल्यावर स्वेच्छेने सोडून देईल. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> या संकल्पनेचे सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे, संधी निश्चित किंवा वाजवी प्रमाणात मर्यादित असेल तरच संधी खर्चाचा विचार करणे बरोबार ठरेल. अर्थात, एकाच वेळी किंवा एकापाठोपाठ अनेक गुंतवणूक किंवा कृती करण्यामध्ये संघर्ष निर्माण झाल्यास, सर्व पर्यायांमधून निवड करणे व्यवहार्य ठरणार नाही. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki>संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> यामुळे, जर एखाद्या व्यक्तीकडे अनेक पर्याय असतील, तर त्यापैकी एक निवडण्याचा संधी खर्च मोजता येतो, पण असा सार्वत्रिक संधी खर्च मोजता येईल का, ज्यात सर्व पर्याय असतील? प्रचलित मत असे होते की मर्यादित संसाधनांच्या प्रकरणांव्यतिरिक्त संधी खर्च वापरता येत नाही. यामुळे काही अर्थशास्त्रज्ञांनी अर्थशास्त्राचा उद्देश "अपवादात्मक" संसाधन परिस्थितींपुरता मर्यादित ठेवला (ही कल्पना आजही सगळ्या अर्थशास्त्राच्या पाठ्यपुस्तकांमध्ये दिसून येते). [[व्यापारमाल|वस्तूंच्या]] उपलब्धतेच्या बाबतीत आर्थिक प्रणालीबाहेर निश्चित मर्यादा नसलेल्या अर्थशास्त्राचे काय परिणाम होऊ शकतात, हे अजूनही महिती नाही. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki>संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> याचे खालीलप्रमाणे व्यावहारिक उपयोग आहेत: * वीजर यांनी "संधी खर्च" ही संज्ञा तयार केली. <ref>[http://cepa.newschool.edu/het/profiles/wieser.htm CEPA Friedrich von Wieser] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030402154354/http://cepa.newschool.edu/het/profiles/wieser.htm}}.</ref> * वीजर यांनी त्या सिद्धांताला आकार दिला, ज्याने लेखांकन खर्च ("उत्पादनाचा खर्च") आणि आर्थिक खर्च ("उत्पादनाचा खर्च" + पर्याय मिळवू न शकल्याचा संधी खर्च) यांच्यातील फरकाची सुरुवात केली. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki>संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> === मौद्रिक सिद्धांत === वीजर यांनी एक मौद्रिक सिद्धांतसुद्धा विकसित केला. ते [[कार्ल मेंगर|कार्ल मेंगरच्या]]<nowiki/>संशोधनातून, खास करून त्यांच्या चलनाच्या अभ्यासातून प्रेरित झाले, ज्यात पैशाची ऐतिहासिक उत्क्रांती आणि मूल्याचा सिद्धांत या दोन्हींवर चर्चा केली होती. वीजर यांनी आपल्या मौद्रिक सिद्धांतासाठी सीमांत उपयोगितेच्या सिद्धांताचा आधार म्हणून वापरला. सुरुवातीला तो नाकारला; खरेतर, काही लेखकांनी हे सिद्ध करण्याचा प्रयत्न केला की, असे सिद्धांत तयार करण्यास आधार म्हणून वापरल्यास सीमांतवाद अनिवार्यपणे अयशस्वी ठरतो. तरीही, त्यांचे शिष्य लुडविग फॉन मिसेस यांनी वीजरच्या सिद्धांताचा अभ्यास करून अधिक विस्तृत केला, ज्याच्या आधारावर त्यांनी ''{{Lang|de|Geld}}'' ''(पैसा)'' ही जर्मन संकल्पना उभारली. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> याचे खालीलप्रमाणे व्यावहारिक उपयोग आहेत: * नंतर ते पैशाच्या संख्यात्मक सिद्धांताच्या समस्येवर लागू केले गेले. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> * त्यामुळे [[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन मतवादामध्ये]] एक नवीन मौद्रिक सिद्धांत मांडला गेला आणि मौद्रिक मूल्यावर होणाऱ्या एका विशिष्ट प्रकारच्या संभाव्य प्रभावावर एक उपयुक्त अभ्यास केला गेला. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> * त्यांच्या शिष्य लुडविग फॉन मिसेस यांनी केलेल्या मौद्रिक सिद्धांताच्या पुढील आणि आजही समर्पक असलेल्या अभ्यासासाठी पाया पुरवला. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> == सामाजिक अर्थशास्त्र == आपल्या उत्तर-वयात, वीजर यांनी समाजशास्त्राच्या अभ्यासात झोकून दिले आणि त्याचा परिणाम त्यांच्या १९१४ च्या प्रकाशनात झाला, ''{{Lang|de|Theorie der gesellschaftlichen Wirtschaft}}'' ( ''सामाजिक अर्थव्यवस्थेचा सिद्धांत'' ), ज्यातून त्यांचा पर्यायी खर्च किंवा संधीचा सिद्धांत निर्माण झाला. १९२६ चा ''Das Gesetz der Macht'' ( ''सत्तेचा नियम'' ) हे त्यांचे नवीनतम प्रकाशन होते, जो एक महान समाजशास्त्रीय अभ्यास असून त्यातून खालील निष्कर्ष काढतो. वीजर यांनी इतिहासाच्या अभ्यासाद्वारे संबंध आणि सामाजिक शक्ती स्पष्ट करण्याचा प्रयत्न केला आणि असा निष्कर्ष काढला की सामाजिक उत्क्रांतीमध्ये आर्थिक शक्तींनी प्रमुख भूमिका बजावली. आर्थिक सुस्थितीसारख्या सामूहिक उद्दिष्टांमध्ये रस असूनही, वीजर यांनी व्यक्तिवादी दृष्टिकोन स्वीकारला, समूहवादाला स्पष्टपणे नाकारले, अधिक [[उदारमतवाद|उदारमतवादी]] भूमिका घेतली आणि सर्वसाधारणपणे सामाजिक अर्थशास्त्र व समाजवादी अर्थशास्त्र यांच्यातील मूलभूत फरक स्पष्ट केला. सामाजिक अर्थव्यवस्था संपूर्ण मानवजातीला एक आदर्श आर्थिक घटक म्हणून मानते आणि तिची निसर्गाशी तुलना करते, ज्यामुळे परस्परविरोधी हितसंबंध किंवा आर्थिक न्यायाचा विचार [[रॉबिन्सन क्रुसो (पुस्तक)|रॉबिन्सन क्रुसोच्या]] अर्थव्यवस्थेसाठी जितका अप्रासंगिक असेल तितकाच तो अप्रासंगिक ठरतो : <ref name="autogenerated4">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/journals/qjae/pdf/qjae6_2_1.pdf|title=Samuel Bostaph, Wieser Economic Calculation Under Socialism.|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mises.org/journals/qjae/pdf/qjae6_2_1.pdf "Samuel Bostaph, Wieser Economic Calculation Under Socialism"] <span class="cs1-format">(PDF)</span><span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref>   तथापि, ही व्यापक अर्थव्यवस्था एकाच बुद्धीद्वारे मार्गदर्शित केली जाते. ती आपल्या उद्दिष्टांची पूर्तता निर्दोषपणे करते, कारण एक पद्धतशीर आणि सूक्ष्म दृष्टी असलेली बुद्धी तिचे नेतृत्व करत असते. हा संचालक ध्येयांचा आगाऊ अंदाज घेतो, त्यांची चूक किंवा भावनेशिवाय तुलना करतो आणि एक अशी शिस्त राखतो जी हे सुनिश्चित करते की सर्व दिशांचे पालन अत्यंत अचूकतेने आणि कौशल्याने केले जाईल आणि ऊर्जेचा कोणताही अपव्यय होणार नाही. आपण पुढे असे गृहीत धरूया की सर्व आवश्यक वैयक्तिक शक्ती या सामाजिक व्यवस्थापनाच्या हवाली इतक्या उत्साहाने केल्या जातात, जणू काही त्या त्यांच्या स्वतःच्या वैयक्तिक हितासाठीच गुंतवल्या गेल्या आहेत. <ref name="djk2">Friedrich von Wieser, {{lang|de|Theorie der gesellschaftlichen Wirtschaft}}, [https://mises.org/books/Social_Economics_Wieser.pdf Social Economics by Freidrich von Weiser, translated by A. Ford Hindrichs]</ref> — फ्रीडरिश फॉन वीजर, ''सामाजिक अर्थशास्त्र'', १९१४ वीजरच्या मते, व्यक्ती ही सर्व निर्णयांची मूळ आहे. <ref name="autogenerated8">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf|title=Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York.|date=11 July 2002|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf "Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. 11 July 2002<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> काही विशिष्ट निर्बंधांच्या परिस्थितीत निर्णय घेतले जातात. संस्थाच व्यक्तीच्या निर्णयांवरील निर्बंध निश्चित करतात. [[राजकीय अर्थव्यवस्था|राजकीय अर्थशास्त्रातील]] या निष्कर्षांचे प्रतिबिंब खालील कृतींमध्ये स्पष्ट दिसते: * जेव्हा [[भांडवल|भांडवलाच्या]] लाभांचे नुकसान होत असते, तेव्हा अपूर्ण स्पर्धात्मक कंपन्यांचे नियमन करणे. * घटत्या सीमांत उपयोगितेवर आधारित क्रमवर्धी करप्रणाली. राज्याने प्रगतीशील करप्रणालीच्या माध्यमातून उत्पन्न आणि मालमत्तेतील सर्व विषमता दूर करण्याचा प्रयत्न करू नये, तर घटत्या सीमांत उपयोगितेच्या सिद्धांतानुसार क्रमवर्धी करप्रणाली विकसित केली पाहिजे, म्हणजेच प्रत्येक नवीन करामुळे उपयोगितेत एक विशिष्ट घटती वाढ होते. त्यामुळे, उदाहरणार्थ श्रीमंतांवर लादलेला अयोग्य क्रमवर्धी कर, हा वीजरच्या सामाजिक अर्थशास्त्रातील गोपनीयतेच्या मूळ तत्त्वाचे उल्लंघन करेल. * सार्वजनिक वस्तूंचे उत्पादक म्हणून राज्याचे कर्तव्य. वीजरने सार्वजनिक वस्तू आणि खाजगी वस्तू यांच्यात भेद निर्माण केला, जो भविष्यात त्यांचा शिष्य फ्रीडरिश हायेक यांनी उचलून धरला. <ref name="autogenerated8">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf|title=Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York.|date=11 July 2002|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf "Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. 11 July 2002<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> * कामगारांच्या फायद्यासाठी कंपन्या आणि कामगार संघटना यांच्यातील सामाजिक सत्तेच्या संतुलनात हस्तक्षेप करणे, अन्यथा ते केवळ त्यांची सीमांत उत्पादकता मिळवण्याचीच आशा करू शकतील. ज्या परिस्थितीनुसार सर्वाधिक मूल्य सुनिश्चित करण्यास संसाधनांचे वाटप केले जाईल, त्या त्यांच्या आदर्श अर्थव्यवस्थेच्या नमुनेचे वर्णन करतात, ज्याला ते ''सामाजिक अर्थशास्त्र'' म्हणतात. बाजार अर्थव्यवस्थेतील प्रशासकीय हस्तक्षेपाच्या परिणामकारकतेचे मूल्यांकन करण्यास त्यांनी त्यांच्या नमुनेला मापदंड मानून आदर्शवादी गृहीतके मांडली. अशाप्रकारे वीजरचे सामाजिक अर्थशास्त्र हे, वास्तविक पाहता, एक [[साम्यवाद|समाजवादी]] अर्थव्यवस्था आहे <ref name="autogenerated8">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf|title=Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York.|date=11 July 2002|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf "Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. 11 July 2002<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> ज्यामध्ये, अधिक उत्पादकता साध्य करण्यास, दुर्मिळ संसाधने एका सर्वव्यापी, परोपकारी नियोजकाद्वारे वाटली जातात, ज्याला समाजातील प्रत्येक सदस्याला जाणवणाऱ्या समाधानाची आणि गरजांची तीव्रता जाणून घेण्यास पुरेशी थेट आणि अचूक अंतर्दृष्टी असते, ज्या सर्वांची आवडनिवड आणि उपयुक्ततेचे प्रमाण अगदी सारखेच असते आणि ज्यांना समान उत्पन्न मिळते. शिवाय, त्यांच्या निर्देशांचे पालन पूर्णपणे आज्ञाधारक कामगार वर्गाकडून कोणताही प्रश्न किंवा शंका न विचारता केले जाते. == वीजर आणि नवीन उदारमतवाद == वीजर यांना 'नवउदारमतवादी' ठरवताना, लुडविग फॉन मिसेस यांच्या व्याख्येवर विशेष भर दिला जातो. त्यांच्या १९२७ च्या ''उदारमतवाद (Liberalismus)'' या पुस्तकात, मिसेस यांनी जर्मन भाषेत ' {{Lang|de|neuer Liberalismus}} ) असे संबोधलेल्या संकल्पनेचे भाषांतर करण्यास ' नवउदारमतवाद ' हा शब्द वापरला आहे. (नवा उदारमतवाद). या पुस्तकात, मिसेस यांनी उदारमतवादी असल्याचा आव आणणाऱ्या समाजवाद्यांना संबोधण्यास ही संज्ञा वापरली (त्यांनी नंतर 'खोटा-उदारमतवादी' वापरले), आणि मिसेसयांच्या मते, फेबिअन समाजवादी (जसे [[जवाहरलाल नेहरू|नेहरू]]) असल्यामुळे वीजर यांना या व्याख्येखाली ठेवले. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2020)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> जेव्हा [[कार्ल मेंगर]], [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]] आणि वीजर यांनी विज्ञानात आपल्या कारकिर्दीला सुरुवात केली, तेव्हा त्यांचे लक्ष आर्थिक धोरणांच्या मुद्द्यांवर नव्हते, आणि शास्त्रीय उदारमतवादाने पुरस्कृत केलेल्या हस्तक्षेपाच्या नकारावर तर मुळीच नव्हते. <ref name="autogenerated9">[UCM Economics {{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.pc1406.cps.ucm.es/Libros/manual1.pdf|title=Archived copy|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100618050909/http://pc1406.cps.ucm.es/Libros/manual1.pdf|archive-date=2010-06-18|access-date=2011-05-10}} Austrian]</ref> एका भक्कम पायावर आर्थिक सिद्धांत विकसित करणे हे त्यांचे समान ध्येय होते. हे करण्यास, मेंगर यांनी सुरू केलेल्या मार्गाचे अनुसरण करत, वीजर त्यांचे मित्र आणि मेहुणे बोम-बावेर्क यांच्यासोबत, ऑस्ट्रियन सरकारच्या त्या काळातील स्वीकारलेल्या हस्तक्षेपवादाच्या धोरणांना नापसंती दाखवली, आणि असा युक्तिवाद केला की केवळ [[मुक्त बाजार|मुक्त बाजारपेठच]] अजून कार्यक्षम आर्थिक आणि सामाजिक विकासाला परवानगी देऊ शकते. <ref name="autogenerated9" /> वीजरच्या मते त्यांच्या पुस्तकांमध्ये आणि लेखांमध्ये त्यांची आर्थिक दृष्टी स्पष्ट करून तसेच प्राग विद्यापीठ आणि व्हिएन्ना विद्यापीठात विद्यापीठाचे प्राध्यापक म्हणून शिकवून उदारमतवादी धोरणांकडे परत येण्यास हातभार लावू शकतात. याव्यतिरिक्त, ऑस्ट्रियन मंत्रालयांमधील त्यांच्या पदांमुळे त्यांना कमी-अधिक प्रमाणात उदारमतवादी आर्थिक धोरणे स्वीकारता आली. तरीही, त्यांची उदारमतवादी दृष्टीच त्यांना त्यांच्या काळातील ब्रिटिश अर्थशास्त्रज्ञांपासून वेगळे करत होती, कारण त्यांनी मक्तेदारीची शक्यता किंवा प्रमाणाच्या अर्थव्यवस्थेचे विचारात न घेणारे शास्त्रीय आणि नव-शास्त्रीय आदर्शवादी नमुने नाकारले होते: <ref name="autogenerated6">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.econlink.com.ar/economia/austriaca/austriaca.shtml|title=Econlink. Escuela austríaca: Wieser|publisher=Econlink.com.ar|access-date=2011-10-17}}</ref>   अव्यव्स्थेच्या [येथे शास्त्रीय उदारमतवादी] जागी सुव्यवस्थ असायला हवी. — फ्रीडरिश फॉन वीजर, ''सामाजिक अर्थशास्त्राचा सिद्धांत'', १९१४ वीजर यांनी सारवाद किंवा कार्यकारणभावाची कोणतीही प्रयोजनवाद मानले नाही. <ref name="autogenerated14">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ucm.es/BUCM/tesis/fsl/ucm-t26445.pdf|title=UCM, Elena García Martínez. Acceso a doctorado: La Tradición en F.A.Hayek|access-date=2011-10-17}}</ref> जर्मन इतिहासवादी संप्रदायाच्या ऐतिहासिक पद्धतीच्या विरुद्ध, त्यांनी एक तार्किक पद्धत विकसित केली, ज्यात निगमनात्मक तसेच आगमनात्मक असे दोन्ही उतार होत. [[गणित]] आणि [[तर्कशास्त्र|तर्कशास्त्राप्रमाणे]], अर्थशास्त्राचे स्वरूप [[विज्ञान|विज्ञानाच्या]] अनुभवजन्य स्वरूपाऐवजी ''पूर्व-अनुभवजन्य'' आहे. यामुळे, अनुभवजन्य घटना सतत बदलणाऱ्या मानल्या जातात, याचा अर्थ असा की सामाजिक घडामोडींना कोणतेही मापदंड किंवा स्थिरांक नसतात, केवळ बदलणारे घटक असतात, ज्यामुळे ऐतिहासिक नियम काढणे किंवा भाकिते करणे अशक्य नसले तरी खूप अवघड होऊन जाते. हा मुद्दा ऑस्ट्रियन मतवाद आणि जर्मन मतवाद यांच्यातील पद्धतशास्त्रीय चर्चेचा केंद्रबिंदू आहे. वीजर यांनी पद्धतशास्त्राबद्दल जे काही थोडे लिहिले आहे, त्यात त्यांनी प्रतिपादन केले की अर्थशास्त्र हे एक प्रकारचे उपयोजित [[मानसशास्त्र]] आहे, ज्याची प्रक्रिया आत्मनिरीक्षण आहे. त्यांनी अर्थशास्त्र आणि समाजशास्त्र यांच्यात साम्य असल्याचा दावा केला की दोन्ही माणसाचे अधिक यशस्वी सामाजिक वास्तव साध्य करण्याचा प्रयत्न करतात, आणि प्रत्येक वस्तू व प्रत्येक व्यक्तीबद्दल माहिती देणाऱ्या उपयुक्ततेच्या कल्पनेला प्रोत्साहन देतात. <ref name="autogenerated6">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.econlink.com.ar/economia/austriaca/austriaca.shtml|title=Econlink. Escuela austríaca: Wieser|publisher=Econlink.com.ar|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.econlink.com.ar/economia/austriaca/austriaca.shtml "Econlink. Escuela austríaca: Wieser"]. Econlink.com.ar<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> सारवादाचा त्याग करण्याव्यतिरिक्त, बोम-बावेर्क आणि वीजर या दोघांनीही वस्तुनिष्ठ अतिमानवाच्या विश्वास ठेवणाऱ्या कल्पना (सारवाद) आणि वस्तुनिष्ठ मोजमाप करण्यास असमर्थ असलेल्या व्यक्तिनिष्ठ घटकांचे सिद्धांत (कार्यकारणभावाचे प्रयोजनवाद) बाजूला ठेवून, व्यक्तिनिष्ठ घटकांचा वस्तुनिष्ठपणे विचार करण्याचे समर्थन केले. <ref name="autogenerated14" /> == नोंदी == {{संदर्भयादी|30em}} [[वर्ग:२०व्या शतकातील ऑस्ट्रियन पुरुष लेखक]] [[वर्ग:इ.स. १९२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स. १८५१ मधील जन्म]] nlixcsjrawb8uodyiri0kygak74r7tg 2691337 2691336 2026-06-26T18:30:24Z अभय नातू 206 प्रस्तावना 2691337 wikitext text/x-wiki '''फ्रेडरिक फॉन वीजर''' ([[जर्मन भाषा|जर्मन]]: Friedrich von Wieser ; [[१० जुलै]], [[इ.स. १८५१|१८५१]] – [[२२ जुलै]], [[इ.स. १९२६|१९२६]]) हे [[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रअचे]] आद्य-काळातील ("पहिल्या पिढीतील") [[अर्थतज्ज्ञ|अर्थशास्त्रज्ञ]] होते. [[व्हियेना|व्हिएन्ना]] येथे जन्मलेले, ते युद्ध मंत्रालयातील एक उच्च अधिकारी आणि प्रिव्ही कौन्सिलर लिओपोल्ड फॉन वीजर यांचे पुत्र होते. त्यांनी सुरुवातीला समाजशास्त्र आणि कायद्याचे शिक्षण घेतले. १८७२ मध्ये पदवी घेतल्यानंतर त्यांनी ऑस्ट्रियन शाखेचे संस्थापक [[कार्ल मेंगर]] यांच्या ''ग्रुंडसेट्झ'' (Grundsätze)' हे पुस्तक वाचले झाला आणि त्यांची आवड अर्थशास्त्रीय सिद्धांताकडे वळली. <ref> Joseph A. Schumpeter, ''Ten Great Economists From Marx to Keynes'', 1951, Appendix 2, p. 298, reprinted from ''The Economic Journal'', vol. xxxvii, no. 146, June 1927.</ref> वीजर यांनी १९०३ मध्ये [[व्हियेना]] येथे मेंगरच्यानंतर पदभार स्वीकारेपर्यंत व्हियेना आणि [[प्राग]] विद्यापीठांमध्ये काम केले. व्हियेनामध्ये त्यांचे मेहुणे [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]] यांच्यासोबत १८९० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात आणि २०व्या शतकाच्या सुरुवातीला लुडविग फॉन मिसेस, फ्रीडरिश हायेक आणि योसेफ शुम्पीटर यांच्यासह ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञांच्या पुढील पिढीवर प्रभाव पडला. ते ३० ऑगस्ट १९१७ ते ११ नोव्हेंबर १९१८ पर्यंत ऑस्ट्रियाचे वाणिज्य मंत्री होते. {{च्'द्जे}} वीजर हे त्यांच्या दोन मुख्य कामांसाठी प्रसिद्ध आहेत: ''नैसर्गिक मूल्य (Der natürliche Werth)'' <ref>''Der Natürliche Werth'', 1889; {{स्रोत पुस्तक|title=Natural Value|publisher=|year=1893|editor-last=William Smart|location=|translator-last=Christian A. Malcolm|via=}}</ref>, ज्यात संधी-खर्च सिद्धांत आणि आरोपण सिद्धांताचे तपशीलवार वर्णन आहे; आणि त्यांचे पुस्तक ''सामाजिक अर्थशास्त्र (Theorie der gesellschaftlichen Wirtschaf)'', जे वास्तविक जगात ते लागू करण्याचा एक महत्त्वाकांक्षी प्रयत्न होता. सीमांत उपयोगिता सिद्धांताचे त्यांचे स्पष्टीकरण, किमान पारिभाषिक दृष्ट्या, निर्णायक होते. त्यांची ग्रेंन्झुट्झेन(Grenznutzen‌) (फॉन थुनेनच्या ''ग्रेन्झकोस्टेन (Grenzkosten)'' वर आधारित) ज्यातून 'सीमान्त उपयोगिता' ही प्रमाणित संज्ञा विकसित झाली, विल्यम स्टॅनले जेव्हन्सच्या 'अंतिम उपयोगिता पातळी' किंवा मेंगरच्या 'मूल्य' यातून नव्हे. 'नैसर्गिक' या विशेषणाचा त्यांचा वापर हे दाखवतो की, मालमत्तेच्या कोणत्याही संस्था स्थापित झाल्या असल्या तरी, ते मूल्याला एक 'नैसर्गिक श्रेणी' मानत होते, जी कोणत्याही समाजाला लागू होईल. <ref> Mark Blaug, ''Great Economists Before Keynes'', 1986, p. 280.</ref> आर्थिक कार्यक्षमतेसाठी अचूक गणनेचे अति महत्त्व असणे, या संकल्पनेतून आर्थिक गणनेवरील वादविवाद सुरू झाला. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, त्यांच्या मते किमती या बाजारपेठेच्या परिस्थितीबद्दलची माहिती दाखवतात आणि म्हणूनच कोणत्याही प्रकारच्या आर्थिक कार्यासाठी त्या आवश्यक आहेत. त्यामुळे, समाजवादी अर्थव्यवस्थेला कार्य करण्यास किंमत प्रणालीची आवश्यकता असेल. त्यांनी आर्थिक बदलासाठी उद्योजकाच्या महत्त्वावरही भर दिला, जो बदल "नवीन आर्थिक सीमांकडे नेते म्हणून पुढे येणाऱ्या व्यक्तींच्या धाडसी हस्तक्षेपाने" घडून येतो, असे त्यांना वाटत होते. नेतृत्वाची ही कल्पना नंतर योसेफ शुम्पीटर यांनी त्यांच्या आर्थिक नवोपक्रमाच्या विवेचनात उचलून धरली. ऑस्ट्रियन मतवादाच्या इतर बहुतेक अर्थशास्त्रज्ञांच्या विपरीत, वीजर यांनी शास्त्रीय उदारमतवाद नाकारला आणि लिहिले की, "स्वातंत्र्याची जागा सुव्यवस्थेच्या प्रणालीने घेतली पाहिजे". ही दृष्टी आणि इतिहासातील व्यक्तीच्या भूमिकेवरील त्यांचा सर्वसाधारण उपाय, त्यांच्या आयुष्याच्या शेवटच्या वर्षात प्रकाशित झालेल्या ''कायदेची ताकद (Das Gesetz der Macht‌)'' या शेवटच्या पुस्तकात सर्वोत्तम प्रकारे व्यक्त झाला आहे; हे पुस्तक राजकीय व्यवस्थेचे एक समाजशास्त्रीय परीक्षण आहे. == चरित्र == १० जुलै १८५१ रोजी व्हिएन्ना येथे जन्मलेल्या वीजरने आपले बालपण आणि पौगंडावस्था त्याच शहरात घालवली. त्यांना तरुणपणापासूनच [[कायदा]], [[इतिहास]] आणि [[समाजशास्त्र|समाजशास्त्रामध्ये]] रस होता. <ref name="autogenerated1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.canalsocial.net/GER/ficha_GER.asp?id=3406&cat=biografiasuelta|title=Enciclopledia GEA, F.V.W., Piero Barucci|publisher=Canalsocial.net|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929153609/http://www.canalsocial.net/GER/ficha_GER.asp?id=3406&cat=biografiasuelta|archive-date=2011-09-29|access-date=2011-10-17}}</ref> त्यांनी १८६८ पासून [[युनिव्हर्सिटी ऑफ व्हियेना|व्हिएन्ना विद्यापीठात]] कायद्याचा अभ्यास सुरू केला <ref name="autogenerated2">[http://www.wissenschaftskalender.at/text/index.aspx?D=1007 Der Österreichische Wissenschaftskalender] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090919050750/http://www.wissenschaftskalender.at/text/index.aspx?D=1007}}</ref> जेव्हा त्यांनी हर्बर्ट स्पेन्सरचे ''{{Lang|de|Einleitung in das Studium der Soziologie}}'' ''(समाजशास्त्राचा परिचय)'' वाचले, त्यांच्यातील [[राजकीय अर्थव्यवस्था|राजकीय अर्थशास्त्राची]] जी आयुष्यभराची आवड होती, ती पहिल्यांदा जागृत झाली. <ref name="autogenerated2" /> सरकारी कर्मचारी म्हणून दहा वर्षांच्या <ref name="autogenerated1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.canalsocial.net/GER/ficha_GER.asp?id=3406&cat=biografiasuelta|title=Enciclopledia GEA, F.V.W., Piero Barucci|publisher=Canalsocial.net|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929153609/http://www.canalsocial.net/GER/ficha_GER.asp?id=3406&cat=biografiasuelta|archive-date=2011-09-29|access-date=2011-10-17}}</ref> सार्वजनिक सेवेनंतर, १८७५ मध्ये वीजर यांना [[हायडेलबर्ग विद्यापीठ|हायडेलबुर्ग विद्यापीठात]] राजकीय अर्थशास्त्राचा अभ्यास करण्यास शिष्यवृत्ती मिळाली. त्यांचे मित्र [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क|एउगेन फॉन बोम बावेर्क]] हे त्यांचे बालपणीचा मित्र होते, जे नंतर त्यांचे मेहुणासुद्धा झाले. दोघेही [[कार्ल मेंगर|कार्ल मेंगरचे]] शिष्य होते, जे वीजरपेक्षा ११ वर्षांनी मोठे होते. जरी वीजर किंवा बोम-बावेर्क या दोघांनीही मेंगरकडे थेट शिक्षण घेतले नसले तरी, <ref name="autogenerated13">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.hacer.org/pdf/cacha.pdf|title=Juan Carlos Cachanosky La Escuela Austriaca de Economía|access-date=2011-10-17}}</ref> मेंगरच्या ''{{Lang|de|Grundsätze der Volkswirtschaftslehre}}'' ( अर्थशास्त्राची तत्त्वे ) वाचनाने ते खूप प्रभावित झाले होते,<ref name="autogenerated13" /> आणि हेच ते कार्य होते ज्याने सुरुवातीला त्या दोन मुलांना राजकीय अर्थशास्त्राचा अभ्यास करण्यास प्रेरित केले होते. <ref name="autogenerated1" /> या तिघांना [[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्र शाखेची]] पहिली पिढी मानले जाते. <ref name="autogenerated13" /> [[चित्र:Menger_y_bohem.JPG|डावे|इवलेसे|200x200अंश|वीजरच्या आयुष्यातील दोन सर्वात प्रभावशाली व्यक्ती म्हणजे त्यांचा मित्र आणि मेहुणा [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]] आणि त्यांचे शिक्षक [[कार्ल मेंगर|कार्ल मेंगर.]]]] १८८४ मध्ये यशस्वी पोस्टडॉक्टरल विद्यावाचस्पतीच्यानंतर अधिवासनानंतर, ''{{Lang|de|Über den Ursprung und die Hauptgesetze des wirthschaftlichen Werthes}}'' (''घटकांच्या मूल्याच्या उगमावर आणि मुख्य नियमांवर'' ), <ref name="autogenerated2">[http://www.wissenschaftskalender.at/text/index.aspx?D=1007 Der Österreichische Wissenschaftskalender] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090919050750/http://www.wissenschaftskalender.at/text/index.aspx?D=1007}}</ref> त्यांच्या मूल्य सिद्धांताची प्रस्तावना, त्याच वर्षी वीजरची प्राग येथील कार्ल्स विद्यापीठात सहयोगी प्राध्यापक म्हणून नियुक्ती झाली, <ref name="autogenerated2" /> जिथे ते १९०३ पर्यंत राहिले जेव्हा त्यांनी व्हिएन्ना विद्यापीठात मेंगरची जागा घेतली. <ref name="autogenerated15">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eumed.net/cursecon/economistas/wieser.htm|title=Enciclopedía y Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales, Económicas y Jurídicas, Biografía de Wieser|publisher=Eumed.net|access-date=2011-10-17}}</ref> १८८९ मध्ये, वीजर यांना चार्ल्स विद्यापीठात ''ordentlicher Professor'' <ref name="autogenerated2">[http://www.wissenschaftskalender.at/text/index.aspx?D=1007 Der Österreichische Wissenschaftskalender] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090919050750/http://www.wissenschaftskalender.at/text/index.aspx?D=1007}}</ref> (सामान्य प्राध्यापक) म्हणून नियुक्त केले. त्याच वर्षी, त्यांनी त्यांचे पुस्तक {{Lang|de|Der natürliche Werth}}(''नैसर्गिक मूल्य'' ) सुद्धा प्रकाशित केले, ज्याद्वारे त्यांनी [[उत्पादनसाधन|उत्पादनसाधनांच्या]] मूल्यावर वादविवाद सुरू केला आणि ज्यातून त्यांचे दोन प्रमुख योगदान उदयास आले: त्यांचा मूल्य सिद्धांत आणि त्या संबंधित आरोपण सिद्धांत. ऑस्ट्रियन संप्रदायाच्या नवकल्पनांचा परिचय करून देऊन, त्यांनी १८९१ मध्ये {{Lang|de|Die österreichische Schule und die Theorie Wert}} (''ऑस्ट्रियन मतवाद आणि मूल्याचा सिद्धांत'' ) आणि १८९२ मध्ये ''{{Lang|de|Die Wert Theorie}}'' (''मूल्य सिद्धांत'') प्रकाशित केले. नंतर, त्यांनी इतर उल्लेखनीय कामांमध्ये सहकार्य केले, जसे की १८९३ मध्ये ''{{Lang|de|Die Wiederaufnahme Barzahlungen der in Österreich-Ungarn}}'' (''ऑस्ट्रिया-हंगेरीमध्ये धातु-प्रदानाची पुनर्स्थापना)'' आणि १९०९ मध्ये {{Lang|de|Die Theorie der städtische Grundrente}} ( ''शहरी जमीन भाड्याचा सिद्धांत'' ). १९०३ मध्ये, वीजर यांना त्यांच्या मातृशाळा, [[युनिव्हर्सिटी ऑफ व्हियेना|व्हिएन्ना विद्यापीठात]] पूर्ण प्राध्यापक म्हणून पद बहाल केले, जिथे त्यांनी लुडविग फॉन मिसेस, योसेफ शुम्पीटर आणि त्यांचे सर्वात विश्वासू शिष्य फ्रीडरिश हायेकच्यासह अर्थशास्त्रज्ञांच्या नवीन पिढीला शिकवले. <ref name="autogenerated15">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eumed.net/cursecon/economistas/wieser.htm|title=Enciclopedía y Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales, Económicas y Jurídicas, Biografía de Wieser|publisher=Eumed.net|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.eumed.net/cursecon/economistas/wieser.htm "Enciclopedía y Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales, Económicas y Jurídicas, Biografía de Wieser"]. Eumed.net<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> त्यांनी कार्ल मेंगरच्या संशोधनातून प्रेरित होऊन एक मौद्रिक सिद्धांत विकसित केला आणि पुढील वर्षांमध्ये त्यांनी पैशाच्या संख्यात्मक सिद्धांताच्या समस्यांवर लक्ष दिले. त्यांच्या शेवटच्या २५ वर्षांमध्ये, त्यांनी स्वतःला समाजशास्त्रासाठी समर्पित केले, कारण त्यांच्या मते मानवी समाजाला पूर्ण कळून घेण्यासाठी समाजशास्त्र आणि अर्थशास्त्र सोबत जोडले पाहिजे. या विषयांना एकत्र करून, ते आर्थिक धोरणाची एक नवीन दृष्टी तयार करू शकले. १९११ मध्ये, त्यांनी ''{{Lang|de|Das Wesen und der Hauptinhalt der theoretischen Nationalokonomie}}'' ( ''सैद्धांतिक राष्ट्रीय अर्थव्यवस्थेचे स्वरूप आणि मुख्य आशय'' ) प्रकाशित केले, ज्यानंतर त्यांचे आणखी एक मोठे योगदान आले, ते म्हणजे संधी खर्च(कधीकधी 'पर्यायी खर्च') सिद्धांत, जो त्यांच्या ''{{Lang|de|Theorie der gesellschaftlichen Wirtschaft}}'' ( ''सामाजिक अर्थशास्त्राचा सिद्धांत'' ) या अभ्यासातून घेतला गेला होता. १९१४ मध्ये प्रकाशित झाला. येथेच त्यांनी पहिले " संधी खर्च " ही संज्ञा वापरली. <ref name="autogenerated15">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eumed.net/cursecon/economistas/wieser.htm|title=Enciclopedía y Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales, Económicas y Jurídicas, Biografía de Wieser|publisher=Eumed.net|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.eumed.net/cursecon/economistas/wieser.htm "Enciclopedía y Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales, Económicas y Jurídicas, Biografía de Wieser"]. Eumed.net<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> सीमांत उपयोगिता ( {{Lang|de|Grenznutzen}} ) या संज्ञेची निर्मितीदेखील त्यांच्याच नावावर आहे,<ref name="autogenerated11">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|title=Die Österreichische nationalökonomische Schule, Lektorat Mag. Ines Wakolbinger|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725170736/http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|archive-date=2011-07-25|access-date=2011-10-17}}</ref> मुख्यपणे लोझान मतवादाचे लेओं वालरास आणि वील्फ्रेदो पारेतो यांच्या प्रभावामुळे. <ref name="autogenerated8">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf|title=Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York.|date=11 July 2002|access-date=2011-10-17}}</ref> काही विद्वानांनी त्यांच्या नंतरच्या कामांना ऑस्ट्रियन मतवादाचे मानले नाही. त्यांचे शिष्य लुडविग फॉन मिसेस यांनीही त्यांच्या ''<nowiki/>'संस्मरण''' (१९७८) या आत्मचरित्रात म्हटले आहे की, वीजर यांनी ऑस्ट्रियन मतवादाच्या व्यक्तिनिष्ठतेचे सार चुकीचे समजले होते आणि ते प्रत्यक्षात लोझान स्कूलचे सदस्य होते. <ref name="autogenerated8" /> तरीही, या दोन्हींमध्ये ते स्पष्ट [[पद्धतशीर व्यक्तिवाद]] आणि जर्मन मतवादाच्या इतिहासवादाचा अस्वीकार देखील सादर करतात, त्यामुळे वरवर पाहता त्यांना ऑस्ट्रियन मतवादामधून वगळणे कठीण आहे. १९१४ मध्ये, एउगेन फॉन बोम-बावेर्कचे निधन झाले, त्यामुळे आयुष्यभराच्या मैत्रीचा अंत झाला आणि वीजर यांना मोठा धक्का बसला. <ref name="autogenerated8">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf|title=Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York.|date=11 July 2002|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf "Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. 11 July 2002<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> [[चित्र:Wien,_Universität,_Tafel_Friedrich_von_Wieser.JPG|इवलेसे|311x311अंश|[[युनिव्हर्सिटी ऑफ व्हियेना|व्हिएन्ना विद्यापीठातील]] वीजर यांचा स्मारक]] १९१७ मध्ये, वीजर यांची ऑस्ट्रियन हेर्रेनहाउसचे सदस्य म्हणून नियुक्ती झाली <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://6008977bd12a5270c411ca61d18fdca1.za.wikivx.biz/de/Friedrich+von+Wieser|title=Enciklopedya wikivx.biz|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110810204957/http://6008977bd12a5270c411ca61d18fdca1.za.wikivx.biz/de/Friedrich+von+Wieser|archive-date=August 10, 2011|access-date=2011-10-17}}</ref> आणि त्यांना बॅरन ही पदवीसुद्धा प्रदान केली. त्यांची ऑस्ट्रियन मंत्रिमंडळात वाणिज्य मंत्री म्हणूनही नियुक्ती झाली, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/library/historical-setting-austrian-school-economics|title=The Historical Setting of the Austrian School of Economics|date=July 25, 2007|website=Mises Institute}}</ref> हे पद त्यांनी १९१८ मध्ये [[पहिले महायुद्ध|पहिल्या महायुद्धाच्या]] समाप्तीपर्यंत भूषवले. तथापि, ऊर्जा मंत्री आणि आर्थिक हस्तक्षेपवादाचे समर्थक असलेल्या [[Richard Riedl|रिचर्ड रीडल]] यांनी त्यांच्या कार्यात अडथळा आणला, ज्यामुळे वीजरच्या अधिकारक्षेत्रात केवळ दुय्यम महत्त्वाच्या बाबी उरल्या. <ref name="autogenerated10">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/etexts/histsetting.pdf|title=The Historical Setting of the Austrian School of Economics|date=25 July 2007|access-date=2011-10-17}}</ref> २२ जुलै १९२६ रोजी [[जाल्त्सबुर्ग]] येथे वीजरचे निधन झाले, जिथे त्यांना दफन केले आहे. त्यांच्या दोन आतापर्यंत अप्रकाशित रचना मरणोत्तर प्रकाशित झाल्या, त्या म्हणजे १९२७ मध्ये ''{{Lang|de|Geld}}'' (''पैसा'' ), जे त्यांच्या आर्थिक सिद्धांताचा सारांश देते; आणि १९२१ मध्ये ''{{Lang|de|Gesammelte Abhandlungen}}'' ( ''समग्र साहित्य'' ). या नंतरच्या पुस्तकात क्नुट विकसेल सारख्या प्रसिद्ध अर्थशास्त्रज्ञांच्या मदतीसह निर्माण झालेली श्रद्धांजली होती, <ref name="autogenerated3">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.dallasfed.org/research/ei/ei0401.html|title=Web Reserva Federal del Banco de Dallas|publisher=Dallasfed.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927125623/http://www.dallasfed.org/research/ei/ei0401.html|archive-date=2011-09-27|access-date=2011-10-17}}</ref> पण [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान]] त्यावर परिनिरीक्षण लादले. == उपलब्धी == [[चित्र:1wieser.jpg|उजवे|इवलेसे|164x164अंश|वीजर यांनी ' सीमांत उपयोगिता ' आणि 'संधी खर्च' या संज्ञा प्रचलित केल्या.]] वीजरचे सर्वात प्रसिद्ध योगदान म्हणजे आरोप सिद्धांत आणि ''पर्यायी किंमत (किंवा संधीची किंमत) सिद्धांत''. सार्वजनिक वस्तू आणि खाजगी वस्तू यांच्यातील आर्थिक भेद, जो नंतर फ्रीडरिश फॉन हायेक आणि त्यांच्या आठ शिष्यांनी वापरला, तसेच सीमांत उपयोगिता ही संकल्पना विकसित करण्याचे श्रेय त्यांना दिले जाते. <ref name="autogenerated11">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|title=Die Österreichische nationalökonomische Schule, Lektorat Mag. Ines Wakolbinger|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725170736/http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|archive-date=2011-07-25|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20110725170736/http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc "Die Österreichische nationalökonomische Schule, Lektorat Mag. Ines Wakolbinger"]. Archived from [http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc the original] on 2011-07-25<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> वीजर यांनी आर्थिक बदलासाठी उद्योजकाच्या महत्त्वावरही जोर दिला, जे त्यांच्या मते "नवीन आर्थिक सीमांवर नेते म्हणून उदयास येणाऱ्या व्यक्तींच्या धाडसी हस्तक्षेपामुळे" घडते. व्यवस्थापनाची ही कल्पना नंतर योसेफ शुम्पीटर यांनी त्यांच्या आर्थिक नवोपक्रमाच्या विवेचनात अधिक स्पष्ट केली. <ref name="autogenerated4">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/journals/qjae/pdf/qjae6_2_1.pdf|title=Samuel Bostaph, Wieser Economic Calculation Under Socialism.|access-date=2011-10-17}}</ref> मूल्य सिद्धांत युगान्तकारी होता कारण त्याने एका व्यक्तिनिष्ठ सिद्धांतामध्ये वस्तुनिष्ठ गणना सादर करून आर्थिक मूल्याच्या प्रश्नावर वादविवाद सुरू केला. उत्पादन घटकांच्या किंमती निश्चित करण्याच्या समस्येवरील हा पहिला गणितीय उपाय होता. त्याच्या आरोपण सिद्धांताने मेंगरचे शिक्षक [[कार्ल मेंगर|कार्ल मेंगरच्या]] सिद्धांतातील संभाव्य चुका सुधारल्या आणि उत्पादन घटकांच्या पद्धतशीर प्रतिस्थापनाची गणना करण्यास ग्राहक संशोधनात सूक्ष्म अर्थशास्त्रात आजही त्याचा उपयोग केला जातो. <ref name="autogenerated7">[http://www.econlink.com.ar/economia/austriaca/austriaca.shtml Econlink – La Escuela Austríaca].</ref> [[अर्थशास्त्र|अर्थशास्त्रातील]] वीजरचे आणखी एक मूलभूत योगदान म्हणजे ''पर्यायी खर्च सिद्धांत'' (ज्याला आज संधी खर्च सिद्धांत म्हणतात), ज्याकडे अल्फ्रेड मार्शल आणि ब्रिटिश अर्थशास्त्रज्ञांनी दुर्लक्ष केले होते. <ref name="autogenerated15">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eumed.net/cursecon/economistas/wieser.htm|title=Enciclopedía y Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales, Económicas y Jurídicas, Biografía de Wieser|publisher=Eumed.net|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.eumed.net/cursecon/economistas/wieser.htm "Enciclopedía y Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales, Económicas y Jurídicas, Biografía de Wieser"]. Eumed.net<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> विल्फ्रेदो पारेतोच्या कार्यावर आधारित, वीजर यांनी सीमांत उपयोगिता <ref name="autogenerated11">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|title=Die Österreichische nationalökonomische Schule, Lektorat Mag. Ines Wakolbinger|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725170736/http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|archive-date=2011-07-25|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20110725170736/http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc "Die Österreichische nationalökonomische Schule, Lektorat Mag. Ines Wakolbinger"]. Archived from [http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc the original] on 2011-07-25<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> आणि संधी खर्चाच्या संकल्पना तयार केल्या, ज्यामुळे [[अर्थतज्ज्ञ|अर्थशास्त्रज्ञ]] [[टंचाई (अर्थशास्त्र)|दुर्मिळतेचा]] अभ्यास आणि विश्लेषण आणि दुर्मिळ संसाधनांचे वाटप याकडे वळले. <ref name="autogenerated15" /> वीजर यांनी अशाप्रकारे सीमांत उपयोगितेच्या सिद्धांताशी सुसंगत अशी खर्चाची व्याख्या, म्हणजेच संधी खर्च, मांडून कार्ल मेंगरच्या सिद्धांताला परिपूर्ण केले. तसेच, त्यांनी [[कार्ल मेंगर|कार्ल मेंगरच्या]] मौद्रिक सिद्धांत वापरून आपला स्वतःचा मौद्रिक सिद्धांत तयार केला, ज्यामध्ये त्यांनी मौद्रिक मूल्यावर परिणाम करणाऱ्या अशा संभाव्य घटकांचा अभ्यास सादर केला, जे नैसर्गिक आणि मौद्रिक अर्थशास्त्रामधील संबंध बदलू शकतात. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> वीजरचे सर्वात महत्त्वाचे योगदान म्हणजे समाजशास्त्राशी असलेल्या त्यांच्या परिचयामुळे त्यांनी ऑस्ट्रियन उपयोगिता सिद्धांताला संस्थांच्या उत्क्रांतीवादी सिद्धांताशी जोडले आणि [[खाजगी मालमत्ता]] व उपयोगितेचे महत्तमकरण यांमधील विरोधाभासावर उपाय सुचवले. वीजर म्हणाले की आदर्शवादी शास्त्रीय आणि नव-शास्त्रीय नमुने [[एकाधिकार|मक्तेदारीची]] शक्यता आणि प्रमाणाच्या अर्थव्यवस्था यांसारख्या मूलभूत संकल्पनांकडे दुर्लक्ष करतात. वीजर यांनी दावा केला की आदर्शवादी परिष्कृत आणि स्वयंपूर्ण नमुने आर्थिक धोरणासाठी उपयुक्त साधने असू शकत नाहीत, ज्यामुळे परिणामी एक अयोग्य उपाय मिळतो. त्यांच्या ''{{Lang|de|Theorie der Wirtschaft gesellschaftliche}}'' ( ''सामाजिक अर्थव्यवस्थेचा सिद्धांत'' ) या पुस्तकात त्यांनी सामाजिक अर्थव्यवस्थेची ( ''{{Lang|de|gesellschaftliche Wirtschaft}}'' ) विशिष्ट प्रकरणांमधील हस्तक्षेपाच्या कामगिरीचा मापदंड म्हणून वापरून धोरणाची परिणामकारकता तपासण्याची संकल्पना मांडली. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> == आर्थिक सिद्धांत == [[चित्र:Wieser_-_Naturliche_Werth,_1889_-_5754519.tif|इवलेसे|नैसर्गिक मूल्य, १८८९ ([[जर्मन भाषा|जर्मन]] भाषेत)]] त्यांच्या ''{{Lang|de|Der natürliche Werth}}'' ''(नैसर्गिक मूल्य)'' या पुस्तकात वीजरच्या तीन प्रस्तुत सिद्धांतांपैकी दोन, त्यांचे मूल्य सिद्धांत आणि आरोपण सिद्धांत आहेत, जरी या दोन्हींचा उगम पूर्वीच्या लेखातून झाला होता. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.hacer.org/pdf/cacha.pdf|title=Juan Carlos Cachanosky. La Escuela Austriaca de Economía|access-date=2011-10-17}}</ref> === मूल्य सिद्धांत === वीजरचा मूल्य सिद्धांत आर्थिक मूल्य मोजायला एक पद्धत प्रस्थापित करायला प्रयत्न करतो. सिद्धांतानुसार उत्पादन घटकांना त्यांच्याद्वारे शेवटच्या उत्पादनाला मिळणाऱ्या उपयुक्ततेमुळे, म्हणजेच सीमांत उपयुक्ततेमुळे, मूल्य प्राप्त होते. याउलट, त्यांचे शिक्षक [[कार्ल मेंगर|कार्ल मेंगरचा]] सिद्धांतानुसार शेवटच्या उत्पादनामध्ये योगदान दिल्यावर निविष्ठेचे जे मूल्य असते, तेच मूल्य घटक असतो. वीजरचा मूल्य सिद्धांत त्यांच्या आरोपण सिद्धांतासोबत त्यांच्या ''{{Lang|de|Der natürliche Werth}}'' ''(नैसर्गिक मूल्य)'' या ग्रंथात मांडला. १८८९ मध्ये व्हिएन्ना येथे प्रकाशित झाले असले तरी या विषयाची त्यांची परीक्षा त्यांच्या १८८४ च्या पोस्टडॉक्टरल अभ्यास ''{{Lang|de|Über den Ursprung und die Hauptgesetze wirthschaftlichen des Werther}}'' ''( घटकांच्या मूल्याचे मूळ आणि मुख्य नियम यांवर )'' मध्ये सुरू झाली. वीजर म्हणतात की नैसर्गिक मूल्य ही एक तटस्थ घटना आहे, जी आर्थिक व्यवस्थेपासून वेगळी असते. नैसर्गिक मूल्याबद्दलची त्यांची कल्पना यावर प्रकाश टाकते की मालमत्तेचे मूल्य हे वेगवेगळ्या सामाजिक वर्गांमधील उत्पन्नाच्या वितरणावर सतत कसे अवलंबून राहते, जेणेकरून जेव्हा समान वितरणाचा अभाव असतो, तेव्हा कमी सामाजिक उपयुक्तता असलेल्या वस्तू किंवा सेवांचे मूल्य खूप जास्त असू शकते आणि याउलटही होऊ शकते. [[अर्थव्यवस्था]] ही एका सामाजिक प्रक्रियेशी संबंधित आहे आणि म्हणूनच ती सामाजिक अर्थशास्त्राच्या ( ''{{Lang|de|gesellschaftliche Wirtschaft}}'' ) संकल्पनेवर आधारित असली पाहिजे. जे काही संस्थात्मक क्रिया सूचित करते. त्यांच्या पुस्तकाच्या पहिल्या भागात ''{{Lang|de|Theorie der gesellschaftlichen Wirtschaft}}'' ( ''सामाजिक अर्थशास्त्राचा सिद्धांत'' ) मध्ये, वीजर सामान्य आर्थिक संतुलनाबद्दलचा आपला दृष्टिकोन स्पष्ट करतात. या अर्थव्यवस्थेच्या आदर्श गृहितकांची जाणीव ठेवून, ते सर्वोच्च संभाव्य उपयोगिता सुनिश्चित करण्यास संसाधनांचे वाटप कोणत्या परिस्थितीत केले जाईल, याची अचूकपणे व्याख्या करण्याचा प्रयत्न करतात. त्यामुळे, बाजार अर्थव्यवस्थेतील प्रशासकीय हस्तक्षेपाच्या परिणामकारकतेचे मूल्यांकन करण्यास सामाजिक अर्थशास्त्र हे एक मापदंड म्हणून काम केले पाहिजे.   "बहुतेक विचारवंतांनी, विशेषतः [[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन मतवादाच्या]] विचारवंतांनी, नकळतपणे तोच अमूर्तपणा स्वीकारला आहे. खास करून, ज्या मतांमध्ये [[किंमत]] ही मूल्याची सामाजिक कसोटी मानली जाते [...]. अनेक विचारवंतांनी नकळतपणे स्वतःचा साम्यवादी मूल्य सिद्धांत लिहून काढला आहे." — फ्रीडरिश फॉन वीजर, ''नैसर्गिक मूल्य'', १९१४ हा दावा या वस्तुस्थितीवर आधारित आहे की, वीजरच्या मते, संपत्ती आणि चुकांमधील असमानता नसल्यामुळे एका आदर्श साम्यवादी राज्यात नैसर्गिक मूल्य असेल. अशा परिस्थितीत, मूल्य केवळ उपलब्ध प्रमाण आणि नफ्यातूनच निर्माण होईल. पण, ते नमूद करतात की वास्तविक जगात, किंमत निश्चितीमध्ये नैसर्गिक मूल्य हा केवळ एक घटक आहे. क्रयशक्तीचे वितरण, चुका, फसवणूक आणि सक्ती हे किंमतींवर प्रभाव टाकणारे इतर घटक आहेत. नैसर्गिक मूल्याची त्यांची ही कल्पना अधोरेखित करते की वेगवेगळ्या सामाजिक वर्गांमधील उत्पन्नाच्या वितरणावर अवलंबून मालमत्तेचे आर्थिक मूल्य कसे बदलते, जेणेकरून जेव्हा उत्पन्नाचे वितरण असमान असते, तेव्हा कमी सामाजिक उपयोगिता असलेल्या वस्तू किंवा सेवांचे मूल्य जास्त असू शकते आणि याउलटसुद्धा. म्हणून, वीजर अशा प्रकरणांचा विचार करून आपली गृहीतके स्पष्टपणे मांडतात ज्यात विनिमय मूल्य (किंमत) वास्तविक मूल्यापेक्षा (सीमांत उपयोगिता) वेगळी असते: * मूल्याचा सिद्धांतविरोध - जर मक्तेदारी निर्माण झाली तर वैयक्तिक उद्योजक सामाजिक उपयुक्ततेच्या खर्चावर स्वतःची उपयुक्तता वाढवू शकेल, ज्यामुळे सिद्धांतविरोधाची स्थिती निर्माण होते. वीजर असे म्हणतात की स्पर्धा हे दुरुस्त करू शकते कारण ती उद्योजकांची आर्थिक शक्ती कमी करते आणि किमती कमी करण्यास भाग पाडते. <ref name="djkernen1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.economictheories.org/2008/08/friedrich-von-wieser-biography-theory.html|title=''Scarlett: History of Economic Theory and Thought'', Friedrich von Wieser: Biography Theory, 2009. Retrieved 2 May 2011|publisher=Economictheories.org|access-date=2011-10-17}}</ref> * ग्राहकांच्या क्रयशक्तीतील तफावतीमुळे, जास्त पैसे देण्याची क्षमता असलेल्या व्यक्तींच्या गरजा पूर्ण करण्यास वस्तूंचे गरजेपेक्षा जास्त उत्पादन होते, आणि गरीब लोकांच्या गरजा पूर्ण करण्यास वस्तूंचे उत्पादन अपुरे पडते.  "उपयुक्त गोष्टींऐवजी, ज्या गोष्टींचे मोबदले जास्त मिळतात, त्यांचे उत्पादन अधिक होते. [[संपत्ती]] मधील दरी जितकी मोठी, तितकीच [[उत्पादन (अर्थशास्त्र)|उत्पादनामधील]] विसंगती अधिक ठळकपणे जाणवते. अर्थव्यवस्थेकडून लहरी आणि लोभी लोकांसाठी चैनीच्या वस्तू पुरवल्या जातात, तर दुःखी आणि गरिबांच्या गरजांकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष केले जाते. यामुळे, संपत्तीचे वाटपच हे ठरवते की कशाचे उत्पादन होईल आणि ते ग्राहकाला अधिक 'अनार्थिक' प्रकाराकडे नेते: असा ग्राहक अनावश्यक आणि नैतिकदृष्ट्या चुकीच्या उपभोगावर तो पैसा खर्च करतो, जो गरिबीच्या जखमा भरून काढण्यास वापरला जाऊ शकला असता." — फ्रीडरिश फॉन वीजर, ''नैसर्गिक मूल्य'', १९१४ [[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन संप्रदायाच्या]] काही अर्थशास्त्रज्ञांचे असे म्हणतात की, उत्पादन घटकांचे मूल्य हे शेवटच्या उत्पादनातील प्रत्येक घटकाचे वैयक्तिक योगदान नसून, शेवटच्या वस्तूच्या सर्वात मौल्यवान उपयोगाचे मूल्य आहे (पारेतो इष्टतम बिंदूपर्यंत पोहोचण्यापूर्वीची सीमांत उपयोगिता). याच्याविरुद्ध मत म्हणजे [[ॲडम स्मिथ|ॲडम स्मिथसारख्या]] शास्त्रीय अर्थशास्त्रज्ञांनी मांडलेले श्रम-मूल्य सिद्धांत. याचे खालीलप्रमाणे व्यावहारिक उपयोग आहेत: * " सीमांत उपयोगिता " ही संज्ञा तयार केली आणि या संकल्पनेला आकार दिला. <ref name="autogenerated11">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|title=Die Österreichische nationalökonomische Schule, Lektorat Mag. Ines Wakolbinger|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725170736/http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|archive-date=2011-07-25|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20110725170736/http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc "Die Österreichische nationalökonomische Schule, Lektorat Mag. Ines Wakolbinger"]. Archived from [http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc the original] on 2011-07-25<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> * युगान्तकारक होते कारण त्याने आर्थिक मूल्याच्या मुद्द्यावरील चर्चेला एक नवीन दृष्टीकोन दिला. * हस्तक्षेपासंबंधी स्थापित गृहितके, ज्यामध्ये विनिमय मूल्य (किंमत) वास्तविक मूल्यापेक्षा (सीमान्त उपयोगिता) वेगळी असते अशा प्रकरणांचा स्पष्टपणे विचार केला जातो. * खाजगी मालमत्ता आणि उपयोगिता वाढवणे यातील विरोधाभासावर तोडगा काढण्याचा प्रयत्न केला. <ref name="autogenerated7" /> * आजही प्रासंगिक आहे, खास करून ग्राहक सूक्ष्म-अर्थशास्त्राच्या अभ्यासात. === आरोपण सिद्धांत === वीजर यांनी आपला ''आरोपणाचा सिद्धांत'' या गृहितकावर आधारित केला की उत्पादनाचे घटक प्रत्येक उद्योगात निश्चित प्रमाणात एकत्र केले जातात, पण वेगवेगळ्या उद्योगांमध्ये वेगवेगळ्या दराने. उत्पादनाच्या घटकांच्या किंमती निश्चित करण्याच्या समस्येवरील हा पहिल्या गणितीय उपायांपैकी एक होता. आधी, [[कार्ल मेंगर]] आणि ऑस्ट्रियन मतवादाच्या इतर काही अर्थशास्त्रज्ञांनी असे प्रतिपादन केले की, उत्पादन घटकांचे मूल्य हे शेवटच्या उत्पादनातील प्रत्येकाच्या वैयक्तिक योगदानाएवढे असते, पण त्याचे मूल्य हे शेवटच्या उत्पादनात योगदान देणाऱ्या शेवटच्या घटकाचे मूल्य असते ( पारेतो इष्टतम बिंदूवर पोहोचण्यापूर्वीची सीमांत उपयोगिता). अशाप्रकारे, वीजर यांनी आपले शिक्षक कार्ल मेंगर यांनी मांडलेल्या आरोपणाच्या सिद्धांतातील एक चूक ओळखली, कारण ज्या अर्थव्यवस्थांमध्ये नफ्यात मोठी वाढ होते (त्यांच्या उपयोगिता फलनातील कमाल आणि किमान बिंदू, जिथे त्याचा द्वितीय अवकलज शून्य असतो), तिथे अतिमूल्यांकन होऊ शकते. यावर एक पर्याय म्हणून वीजर यांनी औद्योगिक समीकरणांच्या प्रणालीचे एकाच वेळी निराकरण करण्याचा प्रस्ताव दिला. * उद्योग १: X + Y = ३०० * उद्योग २: ६X + Z = ९०० * उद्योग ३: ४Y + ३Z = १७०० ⇒ X = १०० , Y = २०० , Z = ३००. कारण एखादा घटक अनेक प्रथम-श्रेणीच्या वस्तूंच्या उत्पादनात वापरला जातो, त्याचे मूल्य त्या श्रेणीतील सर्व वस्तूंपैकी सर्वात कमी किमतीच्या वस्तूवरून ठरवले जाते. हे मूल्य सीमान्त स्तरावर, म्हणजेच त्या घटकाने उत्पादित केलेल्या ''सर्वात कमी मूल्यवान'' वस्तूच्या शेवटच्या एककाच्या सीमांत उपयोगितेवरून ठरवले जाते. वीजरच्या संधी खर्चाच्या संदर्भात, अशा प्रकारे मिळवलेले मूल्य सर्व उद्योगांमधील संधी खर्च दाखवते आणि उत्पादन घटकांची व वस्तूंची मूल्ये संपूर्ण प्रणालीमध्ये निश्चित केली जातात. अशा प्रकारे, पुरवठा आणि मागणी हे मूल्याचे निर्धारक बनत नाहीत; मूल्याचा निर्धारक हा सीमांत उपयोगिता असतो. === पर्यायी खर्च सिद्धांत === [[चित्र:Wieser.gif|इवलेसे|वीजर हे प्रामुख्याने आरोपण सिद्धांत, पर्यायी (किंवा संधी) खर्च सिद्धांत आणि त्यांच्या मौद्रिक सिद्धांतासाठी ओळखले जातात.]] पर्यायी खर्च सिद्धांत (किंवा संधी खर्च सिद्धांत) हा एक अतिशय महत्त्वाचा सिद्धांत आहे. वीजर यांनी " संधी खर्च " ही संज्ञा तयार केली आणि या विषयाचा सखोल अभ्यास केला. संधी खर्च हा २० व्या शतकाच्या सुरुवातीच्या काळातील एका प्रसिद्ध वादाशी संबंधित आहे, जिथे इंग्रज अर्थशास्त्रज्ञ अल्फ्रेड मार्शलचे अनुयायी ऑस्ट्रियन संप्रदायाच्या अर्थशास्त्रज्ञांच्या विरोधात होते, ज्याचे प्रमुख फ्रीडरिश फॉन विझर होते, त्यांच्या पर्यायी किंवा संधी खर्चाच्या सिद्धांतासह. <ref name="autogenerated12">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.answers.com/topic/friedrich-von-wieser|title=Friedrich von Wieser: Información de|publisher=Answers.com|access-date=2011-10-17}}</ref> हा वाद खालील मुद्द्यांवर केंद्रित होता: <ref name="autogenerated12" /> * इंग्रजांसाठी, खर्च ही एक तांत्रिक संकल्पना होती, म्हणजेच एखादे उत्पादन करण्यास लागणारा [[उपभोग (अर्थशास्त्र)|खर्च]] . * ऑस्ट्रियन मतवादानुसार, खर्च हा मागणीचा परिणाम होता, कारण खरेदीदारांच्या तो खर्च देण्याच्या इच्छेनुसार उत्पादनाची पातळी निश्चित होत असे. मागणी खरेदीदारांच्या कृतीवर अवलंबून असल्याने, [[तंत्रज्ञान|तंत्रज्ञानाऐवजी]] उपयोगिता एखाद्या वस्तूचा खर्च निश्चित करत असे. या संदर्भात, संधी खर्चाच्या ऑस्ट्रियन संकल्पनेने खर्चाच्या ब्रिटिश प्रचालीय संकल्पनेला मोडीत काढण्याचा दावा केला. संधी खर्च म्हणजे ती गोष्ट, जी खरेदीदार निवडलेल्या पर्यायाचा खर्च देण्यास तयार झाल्यावर स्वेच्छेने सोडून देईल. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> या संकल्पनेचे सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे, संधी निश्चित किंवा वाजवी प्रमाणात मर्यादित असेल तरच संधी खर्चाचा विचार करणे बरोबार ठरेल. अर्थात, एकाच वेळी किंवा एकापाठोपाठ अनेक गुंतवणूक किंवा कृती करण्यामध्ये संघर्ष निर्माण झाल्यास, सर्व पर्यायांमधून निवड करणे व्यवहार्य ठरणार नाही. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki>संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> यामुळे, जर एखाद्या व्यक्तीकडे अनेक पर्याय असतील, तर त्यापैकी एक निवडण्याचा संधी खर्च मोजता येतो, पण असा सार्वत्रिक संधी खर्च मोजता येईल का, ज्यात सर्व पर्याय असतील? प्रचलित मत असे होते की मर्यादित संसाधनांच्या प्रकरणांव्यतिरिक्त संधी खर्च वापरता येत नाही. यामुळे काही अर्थशास्त्रज्ञांनी अर्थशास्त्राचा उद्देश "अपवादात्मक" संसाधन परिस्थितींपुरता मर्यादित ठेवला (ही कल्पना आजही सगळ्या अर्थशास्त्राच्या पाठ्यपुस्तकांमध्ये दिसून येते). [[व्यापारमाल|वस्तूंच्या]] उपलब्धतेच्या बाबतीत आर्थिक प्रणालीबाहेर निश्चित मर्यादा नसलेल्या अर्थशास्त्राचे काय परिणाम होऊ शकतात, हे अजूनही महिती नाही. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki>संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> याचे खालीलप्रमाणे व्यावहारिक उपयोग आहेत: * वीजर यांनी "संधी खर्च" ही संज्ञा तयार केली. <ref>[http://cepa.newschool.edu/het/profiles/wieser.htm CEPA Friedrich von Wieser] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030402154354/http://cepa.newschool.edu/het/profiles/wieser.htm}}.</ref> * वीजर यांनी त्या सिद्धांताला आकार दिला, ज्याने लेखांकन खर्च ("उत्पादनाचा खर्च") आणि आर्थिक खर्च ("उत्पादनाचा खर्च" + पर्याय मिळवू न शकल्याचा संधी खर्च) यांच्यातील फरकाची सुरुवात केली. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki>संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> === मौद्रिक सिद्धांत === वीजर यांनी एक मौद्रिक सिद्धांतसुद्धा विकसित केला. ते [[कार्ल मेंगर|कार्ल मेंगरच्या]]<nowiki/>संशोधनातून, खास करून त्यांच्या चलनाच्या अभ्यासातून प्रेरित झाले, ज्यात पैशाची ऐतिहासिक उत्क्रांती आणि मूल्याचा सिद्धांत या दोन्हींवर चर्चा केली होती. वीजर यांनी आपल्या मौद्रिक सिद्धांतासाठी सीमांत उपयोगितेच्या सिद्धांताचा आधार म्हणून वापरला. सुरुवातीला तो नाकारला; खरेतर, काही लेखकांनी हे सिद्ध करण्याचा प्रयत्न केला की, असे सिद्धांत तयार करण्यास आधार म्हणून वापरल्यास सीमांतवाद अनिवार्यपणे अयशस्वी ठरतो. तरीही, त्यांचे शिष्य लुडविग फॉन मिसेस यांनी वीजरच्या सिद्धांताचा अभ्यास करून अधिक विस्तृत केला, ज्याच्या आधारावर त्यांनी ''{{Lang|de|Geld}}'' ''(पैसा)'' ही जर्मन संकल्पना उभारली. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> याचे खालीलप्रमाणे व्यावहारिक उपयोग आहेत: * नंतर ते पैशाच्या संख्यात्मक सिद्धांताच्या समस्येवर लागू केले गेले. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> * त्यामुळे [[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन मतवादामध्ये]] एक नवीन मौद्रिक सिद्धांत मांडला गेला आणि मौद्रिक मूल्यावर होणाऱ्या एका विशिष्ट प्रकारच्या संभाव्य प्रभावावर एक उपयुक्त अभ्यास केला गेला. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> * त्यांच्या शिष्य लुडविग फॉन मिसेस यांनी केलेल्या मौद्रिक सिद्धांताच्या पुढील आणि आजही समर्पक असलेल्या अभ्यासासाठी पाया पुरवला. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> == सामाजिक अर्थशास्त्र == आपल्या उत्तर-वयात, वीजर यांनी समाजशास्त्राच्या अभ्यासात झोकून दिले आणि त्याचा परिणाम त्यांच्या १९१४ च्या प्रकाशनात झाला, ''{{Lang|de|Theorie der gesellschaftlichen Wirtschaft}}'' ( ''सामाजिक अर्थव्यवस्थेचा सिद्धांत'' ), ज्यातून त्यांचा पर्यायी खर्च किंवा संधीचा सिद्धांत निर्माण झाला. १९२६ चा ''Das Gesetz der Macht'' ( ''सत्तेचा नियम'' ) हे त्यांचे नवीनतम प्रकाशन होते, जो एक महान समाजशास्त्रीय अभ्यास असून त्यातून खालील निष्कर्ष काढतो. वीजर यांनी इतिहासाच्या अभ्यासाद्वारे संबंध आणि सामाजिक शक्ती स्पष्ट करण्याचा प्रयत्न केला आणि असा निष्कर्ष काढला की सामाजिक उत्क्रांतीमध्ये आर्थिक शक्तींनी प्रमुख भूमिका बजावली. आर्थिक सुस्थितीसारख्या सामूहिक उद्दिष्टांमध्ये रस असूनही, वीजर यांनी व्यक्तिवादी दृष्टिकोन स्वीकारला, समूहवादाला स्पष्टपणे नाकारले, अधिक [[उदारमतवाद|उदारमतवादी]] भूमिका घेतली आणि सर्वसाधारणपणे सामाजिक अर्थशास्त्र व समाजवादी अर्थशास्त्र यांच्यातील मूलभूत फरक स्पष्ट केला. सामाजिक अर्थव्यवस्था संपूर्ण मानवजातीला एक आदर्श आर्थिक घटक म्हणून मानते आणि तिची निसर्गाशी तुलना करते, ज्यामुळे परस्परविरोधी हितसंबंध किंवा आर्थिक न्यायाचा विचार [[रॉबिन्सन क्रुसो (पुस्तक)|रॉबिन्सन क्रुसोच्या]] अर्थव्यवस्थेसाठी जितका अप्रासंगिक असेल तितकाच तो अप्रासंगिक ठरतो : <ref name="autogenerated4">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/journals/qjae/pdf/qjae6_2_1.pdf|title=Samuel Bostaph, Wieser Economic Calculation Under Socialism.|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mises.org/journals/qjae/pdf/qjae6_2_1.pdf "Samuel Bostaph, Wieser Economic Calculation Under Socialism"] <span class="cs1-format">(PDF)</span><span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref>   तथापि, ही व्यापक अर्थव्यवस्था एकाच बुद्धीद्वारे मार्गदर्शित केली जाते. ती आपल्या उद्दिष्टांची पूर्तता निर्दोषपणे करते, कारण एक पद्धतशीर आणि सूक्ष्म दृष्टी असलेली बुद्धी तिचे नेतृत्व करत असते. हा संचालक ध्येयांचा आगाऊ अंदाज घेतो, त्यांची चूक किंवा भावनेशिवाय तुलना करतो आणि एक अशी शिस्त राखतो जी हे सुनिश्चित करते की सर्व दिशांचे पालन अत्यंत अचूकतेने आणि कौशल्याने केले जाईल आणि ऊर्जेचा कोणताही अपव्यय होणार नाही. आपण पुढे असे गृहीत धरूया की सर्व आवश्यक वैयक्तिक शक्ती या सामाजिक व्यवस्थापनाच्या हवाली इतक्या उत्साहाने केल्या जातात, जणू काही त्या त्यांच्या स्वतःच्या वैयक्तिक हितासाठीच गुंतवल्या गेल्या आहेत. <ref name="djk2">Friedrich von Wieser, {{lang|de|Theorie der gesellschaftlichen Wirtschaft}}, [https://mises.org/books/Social_Economics_Wieser.pdf Social Economics by Freidrich von Weiser, translated by A. Ford Hindrichs]</ref> — फ्रीडरिश फॉन वीजर, ''सामाजिक अर्थशास्त्र'', १९१४ वीजरच्या मते, व्यक्ती ही सर्व निर्णयांची मूळ आहे. <ref name="autogenerated8">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf|title=Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York.|date=11 July 2002|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf "Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. 11 July 2002<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> काही विशिष्ट निर्बंधांच्या परिस्थितीत निर्णय घेतले जातात. संस्थाच व्यक्तीच्या निर्णयांवरील निर्बंध निश्चित करतात. [[राजकीय अर्थव्यवस्था|राजकीय अर्थशास्त्रातील]] या निष्कर्षांचे प्रतिबिंब खालील कृतींमध्ये स्पष्ट दिसते: * जेव्हा [[भांडवल|भांडवलाच्या]] लाभांचे नुकसान होत असते, तेव्हा अपूर्ण स्पर्धात्मक कंपन्यांचे नियमन करणे. * घटत्या सीमांत उपयोगितेवर आधारित क्रमवर्धी करप्रणाली. राज्याने प्रगतीशील करप्रणालीच्या माध्यमातून उत्पन्न आणि मालमत्तेतील सर्व विषमता दूर करण्याचा प्रयत्न करू नये, तर घटत्या सीमांत उपयोगितेच्या सिद्धांतानुसार क्रमवर्धी करप्रणाली विकसित केली पाहिजे, म्हणजेच प्रत्येक नवीन करामुळे उपयोगितेत एक विशिष्ट घटती वाढ होते. त्यामुळे, उदाहरणार्थ श्रीमंतांवर लादलेला अयोग्य क्रमवर्धी कर, हा वीजरच्या सामाजिक अर्थशास्त्रातील गोपनीयतेच्या मूळ तत्त्वाचे उल्लंघन करेल. * सार्वजनिक वस्तूंचे उत्पादक म्हणून राज्याचे कर्तव्य. वीजरने सार्वजनिक वस्तू आणि खाजगी वस्तू यांच्यात भेद निर्माण केला, जो भविष्यात त्यांचा शिष्य फ्रीडरिश हायेक यांनी उचलून धरला. <ref name="autogenerated8">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf|title=Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York.|date=11 July 2002|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf "Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. 11 July 2002<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> * कामगारांच्या फायद्यासाठी कंपन्या आणि कामगार संघटना यांच्यातील सामाजिक सत्तेच्या संतुलनात हस्तक्षेप करणे, अन्यथा ते केवळ त्यांची सीमांत उत्पादकता मिळवण्याचीच आशा करू शकतील. ज्या परिस्थितीनुसार सर्वाधिक मूल्य सुनिश्चित करण्यास संसाधनांचे वाटप केले जाईल, त्या त्यांच्या आदर्श अर्थव्यवस्थेच्या नमुनेचे वर्णन करतात, ज्याला ते ''सामाजिक अर्थशास्त्र'' म्हणतात. बाजार अर्थव्यवस्थेतील प्रशासकीय हस्तक्षेपाच्या परिणामकारकतेचे मूल्यांकन करण्यास त्यांनी त्यांच्या नमुनेला मापदंड मानून आदर्शवादी गृहीतके मांडली. अशाप्रकारे वीजरचे सामाजिक अर्थशास्त्र हे, वास्तविक पाहता, एक [[साम्यवाद|समाजवादी]] अर्थव्यवस्था आहे <ref name="autogenerated8">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf|title=Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York.|date=11 July 2002|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf "Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. 11 July 2002<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> ज्यामध्ये, अधिक उत्पादकता साध्य करण्यास, दुर्मिळ संसाधने एका सर्वव्यापी, परोपकारी नियोजकाद्वारे वाटली जातात, ज्याला समाजातील प्रत्येक सदस्याला जाणवणाऱ्या समाधानाची आणि गरजांची तीव्रता जाणून घेण्यास पुरेशी थेट आणि अचूक अंतर्दृष्टी असते, ज्या सर्वांची आवडनिवड आणि उपयुक्ततेचे प्रमाण अगदी सारखेच असते आणि ज्यांना समान उत्पन्न मिळते. शिवाय, त्यांच्या निर्देशांचे पालन पूर्णपणे आज्ञाधारक कामगार वर्गाकडून कोणताही प्रश्न किंवा शंका न विचारता केले जाते. == वीजर आणि नवीन उदारमतवाद == वीजर यांना 'नवउदारमतवादी' ठरवताना, लुडविग फॉन मिसेस यांच्या व्याख्येवर विशेष भर दिला जातो. त्यांच्या १९२७ च्या ''उदारमतवाद (Liberalismus)'' या पुस्तकात, मिसेस यांनी जर्मन भाषेत ' {{Lang|de|neuer Liberalismus}} ) असे संबोधलेल्या संकल्पनेचे भाषांतर करण्यास ' नवउदारमतवाद ' हा शब्द वापरला आहे. (नवा उदारमतवाद). या पुस्तकात, मिसेस यांनी उदारमतवादी असल्याचा आव आणणाऱ्या समाजवाद्यांना संबोधण्यास ही संज्ञा वापरली (त्यांनी नंतर 'खोटा-उदारमतवादी' वापरले), आणि मिसेसयांच्या मते, फेबिअन समाजवादी (जसे [[जवाहरलाल नेहरू|नेहरू]]) असल्यामुळे वीजर यांना या व्याख्येखाली ठेवले. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2020)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> जेव्हा [[कार्ल मेंगर]], [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]] आणि वीजर यांनी विज्ञानात आपल्या कारकिर्दीला सुरुवात केली, तेव्हा त्यांचे लक्ष आर्थिक धोरणांच्या मुद्द्यांवर नव्हते, आणि शास्त्रीय उदारमतवादाने पुरस्कृत केलेल्या हस्तक्षेपाच्या नकारावर तर मुळीच नव्हते. <ref name="autogenerated9">[UCM Economics {{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.pc1406.cps.ucm.es/Libros/manual1.pdf|title=Archived copy|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100618050909/http://pc1406.cps.ucm.es/Libros/manual1.pdf|archive-date=2010-06-18|access-date=2011-05-10}} Austrian]</ref> एका भक्कम पायावर आर्थिक सिद्धांत विकसित करणे हे त्यांचे समान ध्येय होते. हे करण्यास, मेंगर यांनी सुरू केलेल्या मार्गाचे अनुसरण करत, वीजर त्यांचे मित्र आणि मेहुणे बोम-बावेर्क यांच्यासोबत, ऑस्ट्रियन सरकारच्या त्या काळातील स्वीकारलेल्या हस्तक्षेपवादाच्या धोरणांना नापसंती दाखवली, आणि असा युक्तिवाद केला की केवळ [[मुक्त बाजार|मुक्त बाजारपेठच]] अजून कार्यक्षम आर्थिक आणि सामाजिक विकासाला परवानगी देऊ शकते. <ref name="autogenerated9" /> वीजरच्या मते त्यांच्या पुस्तकांमध्ये आणि लेखांमध्ये त्यांची आर्थिक दृष्टी स्पष्ट करून तसेच प्राग विद्यापीठ आणि व्हिएन्ना विद्यापीठात विद्यापीठाचे प्राध्यापक म्हणून शिकवून उदारमतवादी धोरणांकडे परत येण्यास हातभार लावू शकतात. याव्यतिरिक्त, ऑस्ट्रियन मंत्रालयांमधील त्यांच्या पदांमुळे त्यांना कमी-अधिक प्रमाणात उदारमतवादी आर्थिक धोरणे स्वीकारता आली. तरीही, त्यांची उदारमतवादी दृष्टीच त्यांना त्यांच्या काळातील ब्रिटिश अर्थशास्त्रज्ञांपासून वेगळे करत होती, कारण त्यांनी मक्तेदारीची शक्यता किंवा प्रमाणाच्या अर्थव्यवस्थेचे विचारात न घेणारे शास्त्रीय आणि नव-शास्त्रीय आदर्शवादी नमुने नाकारले होते: <ref name="autogenerated6">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.econlink.com.ar/economia/austriaca/austriaca.shtml|title=Econlink. Escuela austríaca: Wieser|publisher=Econlink.com.ar|access-date=2011-10-17}}</ref>   अव्यव्स्थेच्या [येथे शास्त्रीय उदारमतवादी] जागी सुव्यवस्थ असायला हवी. — फ्रीडरिश फॉन वीजर, ''सामाजिक अर्थशास्त्राचा सिद्धांत'', १९१४ वीजर यांनी सारवाद किंवा कार्यकारणभावाची कोणतीही प्रयोजनवाद मानले नाही. <ref name="autogenerated14">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ucm.es/BUCM/tesis/fsl/ucm-t26445.pdf|title=UCM, Elena García Martínez. Acceso a doctorado: La Tradición en F.A.Hayek|access-date=2011-10-17}}</ref> जर्मन इतिहासवादी संप्रदायाच्या ऐतिहासिक पद्धतीच्या विरुद्ध, त्यांनी एक तार्किक पद्धत विकसित केली, ज्यात निगमनात्मक तसेच आगमनात्मक असे दोन्ही उतार होत. [[गणित]] आणि [[तर्कशास्त्र|तर्कशास्त्राप्रमाणे]], अर्थशास्त्राचे स्वरूप [[विज्ञान|विज्ञानाच्या]] अनुभवजन्य स्वरूपाऐवजी ''पूर्व-अनुभवजन्य'' आहे. यामुळे, अनुभवजन्य घटना सतत बदलणाऱ्या मानल्या जातात, याचा अर्थ असा की सामाजिक घडामोडींना कोणतेही मापदंड किंवा स्थिरांक नसतात, केवळ बदलणारे घटक असतात, ज्यामुळे ऐतिहासिक नियम काढणे किंवा भाकिते करणे अशक्य नसले तरी खूप अवघड होऊन जाते. हा मुद्दा ऑस्ट्रियन मतवाद आणि जर्मन मतवाद यांच्यातील पद्धतशास्त्रीय चर्चेचा केंद्रबिंदू आहे. वीजर यांनी पद्धतशास्त्राबद्दल जे काही थोडे लिहिले आहे, त्यात त्यांनी प्रतिपादन केले की अर्थशास्त्र हे एक प्रकारचे उपयोजित [[मानसशास्त्र]] आहे, ज्याची प्रक्रिया आत्मनिरीक्षण आहे. त्यांनी अर्थशास्त्र आणि समाजशास्त्र यांच्यात साम्य असल्याचा दावा केला की दोन्ही माणसाचे अधिक यशस्वी सामाजिक वास्तव साध्य करण्याचा प्रयत्न करतात, आणि प्रत्येक वस्तू व प्रत्येक व्यक्तीबद्दल माहिती देणाऱ्या उपयुक्ततेच्या कल्पनेला प्रोत्साहन देतात. <ref name="autogenerated6">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.econlink.com.ar/economia/austriaca/austriaca.shtml|title=Econlink. Escuela austríaca: Wieser|publisher=Econlink.com.ar|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.econlink.com.ar/economia/austriaca/austriaca.shtml "Econlink. Escuela austríaca: Wieser"]. Econlink.com.ar<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> सारवादाचा त्याग करण्याव्यतिरिक्त, बोम-बावेर्क आणि वीजर या दोघांनीही वस्तुनिष्ठ अतिमानवाच्या विश्वास ठेवणाऱ्या कल्पना (सारवाद) आणि वस्तुनिष्ठ मोजमाप करण्यास असमर्थ असलेल्या व्यक्तिनिष्ठ घटकांचे सिद्धांत (कार्यकारणभावाचे प्रयोजनवाद) बाजूला ठेवून, व्यक्तिनिष्ठ घटकांचा वस्तुनिष्ठपणे विचार करण्याचे समर्थन केले. <ref name="autogenerated14" /> == नोंदी == {{संदर्भयादी|30em}} [[वर्ग:२०व्या शतकातील ऑस्ट्रियन पुरुष लेखक]] [[वर्ग:इ.स. १९२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स. १८५१ मधील जन्म]] 6rsurkyscnqt9z536rsr8jitgmqvr2m 2691338 2691337 2026-06-26T18:30:47Z अभय नातू 206 साचा 2691338 wikitext text/x-wiki '''फ्रेडरिक फॉन वीजर''' ([[जर्मन भाषा|जर्मन]]: Friedrich von Wieser ; [[१० जुलै]], [[इ.स. १८५१|१८५१]] – [[२२ जुलै]], [[इ.स. १९२६|१९२६]]) हे [[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रअचे]] आद्य-काळातील ("पहिल्या पिढीतील") [[अर्थतज्ज्ञ|अर्थशास्त्रज्ञ]] होते. [[व्हियेना|व्हिएन्ना]] येथे जन्मलेले, ते युद्ध मंत्रालयातील एक उच्च अधिकारी आणि प्रिव्ही कौन्सिलर लिओपोल्ड फॉन वीजर यांचे पुत्र होते. त्यांनी सुरुवातीला समाजशास्त्र आणि कायद्याचे शिक्षण घेतले. १८७२ मध्ये पदवी घेतल्यानंतर त्यांनी ऑस्ट्रियन शाखेचे संस्थापक [[कार्ल मेंगर]] यांच्या ''ग्रुंडसेट्झ'' (Grundsätze)' हे पुस्तक वाचले झाला आणि त्यांची आवड अर्थशास्त्रीय सिद्धांताकडे वळली. <ref> Joseph A. Schumpeter, ''Ten Great Economists From Marx to Keynes'', 1951, Appendix 2, p. 298, reprinted from ''The Economic Journal'', vol. xxxvii, no. 146, June 1927.</ref> वीजर यांनी १९०३ मध्ये [[व्हियेना]] येथे मेंगरच्यानंतर पदभार स्वीकारेपर्यंत व्हियेना आणि [[प्राग]] विद्यापीठांमध्ये काम केले. व्हियेनामध्ये त्यांचे मेहुणे [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]] यांच्यासोबत १८९० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात आणि २०व्या शतकाच्या सुरुवातीला लुडविग फॉन मिसेस, फ्रीडरिश हायेक आणि योसेफ शुम्पीटर यांच्यासह ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्रज्ञांच्या पुढील पिढीवर प्रभाव पडला. ते ३० ऑगस्ट १९१७ ते ११ नोव्हेंबर १९१८ पर्यंत ऑस्ट्रियाचे वाणिज्य मंत्री होते. {{मट्रा}} वीजर हे त्यांच्या दोन मुख्य कामांसाठी प्रसिद्ध आहेत: ''नैसर्गिक मूल्य (Der natürliche Werth)'' <ref>''Der Natürliche Werth'', 1889; {{स्रोत पुस्तक|title=Natural Value|publisher=|year=1893|editor-last=William Smart|location=|translator-last=Christian A. Malcolm|via=}}</ref>, ज्यात संधी-खर्च सिद्धांत आणि आरोपण सिद्धांताचे तपशीलवार वर्णन आहे; आणि त्यांचे पुस्तक ''सामाजिक अर्थशास्त्र (Theorie der gesellschaftlichen Wirtschaf)'', जे वास्तविक जगात ते लागू करण्याचा एक महत्त्वाकांक्षी प्रयत्न होता. सीमांत उपयोगिता सिद्धांताचे त्यांचे स्पष्टीकरण, किमान पारिभाषिक दृष्ट्या, निर्णायक होते. त्यांची ग्रेंन्झुट्झेन(Grenznutzen‌) (फॉन थुनेनच्या ''ग्रेन्झकोस्टेन (Grenzkosten)'' वर आधारित) ज्यातून 'सीमान्त उपयोगिता' ही प्रमाणित संज्ञा विकसित झाली, विल्यम स्टॅनले जेव्हन्सच्या 'अंतिम उपयोगिता पातळी' किंवा मेंगरच्या 'मूल्य' यातून नव्हे. 'नैसर्गिक' या विशेषणाचा त्यांचा वापर हे दाखवतो की, मालमत्तेच्या कोणत्याही संस्था स्थापित झाल्या असल्या तरी, ते मूल्याला एक 'नैसर्गिक श्रेणी' मानत होते, जी कोणत्याही समाजाला लागू होईल. <ref> Mark Blaug, ''Great Economists Before Keynes'', 1986, p. 280.</ref> आर्थिक कार्यक्षमतेसाठी अचूक गणनेचे अति महत्त्व असणे, या संकल्पनेतून आर्थिक गणनेवरील वादविवाद सुरू झाला. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, त्यांच्या मते किमती या बाजारपेठेच्या परिस्थितीबद्दलची माहिती दाखवतात आणि म्हणूनच कोणत्याही प्रकारच्या आर्थिक कार्यासाठी त्या आवश्यक आहेत. त्यामुळे, समाजवादी अर्थव्यवस्थेला कार्य करण्यास किंमत प्रणालीची आवश्यकता असेल. त्यांनी आर्थिक बदलासाठी उद्योजकाच्या महत्त्वावरही भर दिला, जो बदल "नवीन आर्थिक सीमांकडे नेते म्हणून पुढे येणाऱ्या व्यक्तींच्या धाडसी हस्तक्षेपाने" घडून येतो, असे त्यांना वाटत होते. नेतृत्वाची ही कल्पना नंतर योसेफ शुम्पीटर यांनी त्यांच्या आर्थिक नवोपक्रमाच्या विवेचनात उचलून धरली. ऑस्ट्रियन मतवादाच्या इतर बहुतेक अर्थशास्त्रज्ञांच्या विपरीत, वीजर यांनी शास्त्रीय उदारमतवाद नाकारला आणि लिहिले की, "स्वातंत्र्याची जागा सुव्यवस्थेच्या प्रणालीने घेतली पाहिजे". ही दृष्टी आणि इतिहासातील व्यक्तीच्या भूमिकेवरील त्यांचा सर्वसाधारण उपाय, त्यांच्या आयुष्याच्या शेवटच्या वर्षात प्रकाशित झालेल्या ''कायदेची ताकद (Das Gesetz der Macht‌)'' या शेवटच्या पुस्तकात सर्वोत्तम प्रकारे व्यक्त झाला आहे; हे पुस्तक राजकीय व्यवस्थेचे एक समाजशास्त्रीय परीक्षण आहे. == चरित्र == १० जुलै १८५१ रोजी व्हिएन्ना येथे जन्मलेल्या वीजरने आपले बालपण आणि पौगंडावस्था त्याच शहरात घालवली. त्यांना तरुणपणापासूनच [[कायदा]], [[इतिहास]] आणि [[समाजशास्त्र|समाजशास्त्रामध्ये]] रस होता. <ref name="autogenerated1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.canalsocial.net/GER/ficha_GER.asp?id=3406&cat=biografiasuelta|title=Enciclopledia GEA, F.V.W., Piero Barucci|publisher=Canalsocial.net|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929153609/http://www.canalsocial.net/GER/ficha_GER.asp?id=3406&cat=biografiasuelta|archive-date=2011-09-29|access-date=2011-10-17}}</ref> त्यांनी १८६८ पासून [[युनिव्हर्सिटी ऑफ व्हियेना|व्हिएन्ना विद्यापीठात]] कायद्याचा अभ्यास सुरू केला <ref name="autogenerated2">[http://www.wissenschaftskalender.at/text/index.aspx?D=1007 Der Österreichische Wissenschaftskalender] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090919050750/http://www.wissenschaftskalender.at/text/index.aspx?D=1007}}</ref> जेव्हा त्यांनी हर्बर्ट स्पेन्सरचे ''{{Lang|de|Einleitung in das Studium der Soziologie}}'' ''(समाजशास्त्राचा परिचय)'' वाचले, त्यांच्यातील [[राजकीय अर्थव्यवस्था|राजकीय अर्थशास्त्राची]] जी आयुष्यभराची आवड होती, ती पहिल्यांदा जागृत झाली. <ref name="autogenerated2" /> सरकारी कर्मचारी म्हणून दहा वर्षांच्या <ref name="autogenerated1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.canalsocial.net/GER/ficha_GER.asp?id=3406&cat=biografiasuelta|title=Enciclopledia GEA, F.V.W., Piero Barucci|publisher=Canalsocial.net|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929153609/http://www.canalsocial.net/GER/ficha_GER.asp?id=3406&cat=biografiasuelta|archive-date=2011-09-29|access-date=2011-10-17}}</ref> सार्वजनिक सेवेनंतर, १८७५ मध्ये वीजर यांना [[हायडेलबर्ग विद्यापीठ|हायडेलबुर्ग विद्यापीठात]] राजकीय अर्थशास्त्राचा अभ्यास करण्यास शिष्यवृत्ती मिळाली. त्यांचे मित्र [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क|एउगेन फॉन बोम बावेर्क]] हे त्यांचे बालपणीचा मित्र होते, जे नंतर त्यांचे मेहुणासुद्धा झाले. दोघेही [[कार्ल मेंगर|कार्ल मेंगरचे]] शिष्य होते, जे वीजरपेक्षा ११ वर्षांनी मोठे होते. जरी वीजर किंवा बोम-बावेर्क या दोघांनीही मेंगरकडे थेट शिक्षण घेतले नसले तरी, <ref name="autogenerated13">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.hacer.org/pdf/cacha.pdf|title=Juan Carlos Cachanosky La Escuela Austriaca de Economía|access-date=2011-10-17}}</ref> मेंगरच्या ''{{Lang|de|Grundsätze der Volkswirtschaftslehre}}'' ( अर्थशास्त्राची तत्त्वे ) वाचनाने ते खूप प्रभावित झाले होते,<ref name="autogenerated13" /> आणि हेच ते कार्य होते ज्याने सुरुवातीला त्या दोन मुलांना राजकीय अर्थशास्त्राचा अभ्यास करण्यास प्रेरित केले होते. <ref name="autogenerated1" /> या तिघांना [[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन अर्थशास्त्र शाखेची]] पहिली पिढी मानले जाते. <ref name="autogenerated13" /> [[चित्र:Menger_y_bohem.JPG|डावे|इवलेसे|200x200अंश|वीजरच्या आयुष्यातील दोन सर्वात प्रभावशाली व्यक्ती म्हणजे त्यांचा मित्र आणि मेहुणा [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]] आणि त्यांचे शिक्षक [[कार्ल मेंगर|कार्ल मेंगर.]]]] १८८४ मध्ये यशस्वी पोस्टडॉक्टरल विद्यावाचस्पतीच्यानंतर अधिवासनानंतर, ''{{Lang|de|Über den Ursprung und die Hauptgesetze des wirthschaftlichen Werthes}}'' (''घटकांच्या मूल्याच्या उगमावर आणि मुख्य नियमांवर'' ), <ref name="autogenerated2">[http://www.wissenschaftskalender.at/text/index.aspx?D=1007 Der Österreichische Wissenschaftskalender] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090919050750/http://www.wissenschaftskalender.at/text/index.aspx?D=1007}}</ref> त्यांच्या मूल्य सिद्धांताची प्रस्तावना, त्याच वर्षी वीजरची प्राग येथील कार्ल्स विद्यापीठात सहयोगी प्राध्यापक म्हणून नियुक्ती झाली, <ref name="autogenerated2" /> जिथे ते १९०३ पर्यंत राहिले जेव्हा त्यांनी व्हिएन्ना विद्यापीठात मेंगरची जागा घेतली. <ref name="autogenerated15">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eumed.net/cursecon/economistas/wieser.htm|title=Enciclopedía y Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales, Económicas y Jurídicas, Biografía de Wieser|publisher=Eumed.net|access-date=2011-10-17}}</ref> १८८९ मध्ये, वीजर यांना चार्ल्स विद्यापीठात ''ordentlicher Professor'' <ref name="autogenerated2">[http://www.wissenschaftskalender.at/text/index.aspx?D=1007 Der Österreichische Wissenschaftskalender] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090919050750/http://www.wissenschaftskalender.at/text/index.aspx?D=1007}}</ref> (सामान्य प्राध्यापक) म्हणून नियुक्त केले. त्याच वर्षी, त्यांनी त्यांचे पुस्तक {{Lang|de|Der natürliche Werth}}(''नैसर्गिक मूल्य'' ) सुद्धा प्रकाशित केले, ज्याद्वारे त्यांनी [[उत्पादनसाधन|उत्पादनसाधनांच्या]] मूल्यावर वादविवाद सुरू केला आणि ज्यातून त्यांचे दोन प्रमुख योगदान उदयास आले: त्यांचा मूल्य सिद्धांत आणि त्या संबंधित आरोपण सिद्धांत. ऑस्ट्रियन संप्रदायाच्या नवकल्पनांचा परिचय करून देऊन, त्यांनी १८९१ मध्ये {{Lang|de|Die österreichische Schule und die Theorie Wert}} (''ऑस्ट्रियन मतवाद आणि मूल्याचा सिद्धांत'' ) आणि १८९२ मध्ये ''{{Lang|de|Die Wert Theorie}}'' (''मूल्य सिद्धांत'') प्रकाशित केले. नंतर, त्यांनी इतर उल्लेखनीय कामांमध्ये सहकार्य केले, जसे की १८९३ मध्ये ''{{Lang|de|Die Wiederaufnahme Barzahlungen der in Österreich-Ungarn}}'' (''ऑस्ट्रिया-हंगेरीमध्ये धातु-प्रदानाची पुनर्स्थापना)'' आणि १९०९ मध्ये {{Lang|de|Die Theorie der städtische Grundrente}} ( ''शहरी जमीन भाड्याचा सिद्धांत'' ). १९०३ मध्ये, वीजर यांना त्यांच्या मातृशाळा, [[युनिव्हर्सिटी ऑफ व्हियेना|व्हिएन्ना विद्यापीठात]] पूर्ण प्राध्यापक म्हणून पद बहाल केले, जिथे त्यांनी लुडविग फॉन मिसेस, योसेफ शुम्पीटर आणि त्यांचे सर्वात विश्वासू शिष्य फ्रीडरिश हायेकच्यासह अर्थशास्त्रज्ञांच्या नवीन पिढीला शिकवले. <ref name="autogenerated15">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eumed.net/cursecon/economistas/wieser.htm|title=Enciclopedía y Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales, Económicas y Jurídicas, Biografía de Wieser|publisher=Eumed.net|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.eumed.net/cursecon/economistas/wieser.htm "Enciclopedía y Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales, Económicas y Jurídicas, Biografía de Wieser"]. Eumed.net<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> त्यांनी कार्ल मेंगरच्या संशोधनातून प्रेरित होऊन एक मौद्रिक सिद्धांत विकसित केला आणि पुढील वर्षांमध्ये त्यांनी पैशाच्या संख्यात्मक सिद्धांताच्या समस्यांवर लक्ष दिले. त्यांच्या शेवटच्या २५ वर्षांमध्ये, त्यांनी स्वतःला समाजशास्त्रासाठी समर्पित केले, कारण त्यांच्या मते मानवी समाजाला पूर्ण कळून घेण्यासाठी समाजशास्त्र आणि अर्थशास्त्र सोबत जोडले पाहिजे. या विषयांना एकत्र करून, ते आर्थिक धोरणाची एक नवीन दृष्टी तयार करू शकले. १९११ मध्ये, त्यांनी ''{{Lang|de|Das Wesen und der Hauptinhalt der theoretischen Nationalokonomie}}'' ( ''सैद्धांतिक राष्ट्रीय अर्थव्यवस्थेचे स्वरूप आणि मुख्य आशय'' ) प्रकाशित केले, ज्यानंतर त्यांचे आणखी एक मोठे योगदान आले, ते म्हणजे संधी खर्च(कधीकधी 'पर्यायी खर्च') सिद्धांत, जो त्यांच्या ''{{Lang|de|Theorie der gesellschaftlichen Wirtschaft}}'' ( ''सामाजिक अर्थशास्त्राचा सिद्धांत'' ) या अभ्यासातून घेतला गेला होता. १९१४ मध्ये प्रकाशित झाला. येथेच त्यांनी पहिले " संधी खर्च " ही संज्ञा वापरली. <ref name="autogenerated15">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eumed.net/cursecon/economistas/wieser.htm|title=Enciclopedía y Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales, Económicas y Jurídicas, Biografía de Wieser|publisher=Eumed.net|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.eumed.net/cursecon/economistas/wieser.htm "Enciclopedía y Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales, Económicas y Jurídicas, Biografía de Wieser"]. Eumed.net<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> सीमांत उपयोगिता ( {{Lang|de|Grenznutzen}} ) या संज्ञेची निर्मितीदेखील त्यांच्याच नावावर आहे,<ref name="autogenerated11">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|title=Die Österreichische nationalökonomische Schule, Lektorat Mag. Ines Wakolbinger|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725170736/http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|archive-date=2011-07-25|access-date=2011-10-17}}</ref> मुख्यपणे लोझान मतवादाचे लेओं वालरास आणि वील्फ्रेदो पारेतो यांच्या प्रभावामुळे. <ref name="autogenerated8">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf|title=Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York.|date=11 July 2002|access-date=2011-10-17}}</ref> काही विद्वानांनी त्यांच्या नंतरच्या कामांना ऑस्ट्रियन मतवादाचे मानले नाही. त्यांचे शिष्य लुडविग फॉन मिसेस यांनीही त्यांच्या ''<nowiki/>'संस्मरण''' (१९७८) या आत्मचरित्रात म्हटले आहे की, वीजर यांनी ऑस्ट्रियन मतवादाच्या व्यक्तिनिष्ठतेचे सार चुकीचे समजले होते आणि ते प्रत्यक्षात लोझान स्कूलचे सदस्य होते. <ref name="autogenerated8" /> तरीही, या दोन्हींमध्ये ते स्पष्ट [[पद्धतशीर व्यक्तिवाद]] आणि जर्मन मतवादाच्या इतिहासवादाचा अस्वीकार देखील सादर करतात, त्यामुळे वरवर पाहता त्यांना ऑस्ट्रियन मतवादामधून वगळणे कठीण आहे. १९१४ मध्ये, एउगेन फॉन बोम-बावेर्कचे निधन झाले, त्यामुळे आयुष्यभराच्या मैत्रीचा अंत झाला आणि वीजर यांना मोठा धक्का बसला. <ref name="autogenerated8">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf|title=Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York.|date=11 July 2002|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf "Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. 11 July 2002<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> [[चित्र:Wien,_Universität,_Tafel_Friedrich_von_Wieser.JPG|इवलेसे|311x311अंश|[[युनिव्हर्सिटी ऑफ व्हियेना|व्हिएन्ना विद्यापीठातील]] वीजर यांचा स्मारक]] १९१७ मध्ये, वीजर यांची ऑस्ट्रियन हेर्रेनहाउसचे सदस्य म्हणून नियुक्ती झाली <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://6008977bd12a5270c411ca61d18fdca1.za.wikivx.biz/de/Friedrich+von+Wieser|title=Enciklopedya wikivx.biz|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110810204957/http://6008977bd12a5270c411ca61d18fdca1.za.wikivx.biz/de/Friedrich+von+Wieser|archive-date=August 10, 2011|access-date=2011-10-17}}</ref> आणि त्यांना बॅरन ही पदवीसुद्धा प्रदान केली. त्यांची ऑस्ट्रियन मंत्रिमंडळात वाणिज्य मंत्री म्हणूनही नियुक्ती झाली, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mises.org/library/historical-setting-austrian-school-economics|title=The Historical Setting of the Austrian School of Economics|date=July 25, 2007|website=Mises Institute}}</ref> हे पद त्यांनी १९१८ मध्ये [[पहिले महायुद्ध|पहिल्या महायुद्धाच्या]] समाप्तीपर्यंत भूषवले. तथापि, ऊर्जा मंत्री आणि आर्थिक हस्तक्षेपवादाचे समर्थक असलेल्या [[Richard Riedl|रिचर्ड रीडल]] यांनी त्यांच्या कार्यात अडथळा आणला, ज्यामुळे वीजरच्या अधिकारक्षेत्रात केवळ दुय्यम महत्त्वाच्या बाबी उरल्या. <ref name="autogenerated10">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/etexts/histsetting.pdf|title=The Historical Setting of the Austrian School of Economics|date=25 July 2007|access-date=2011-10-17}}</ref> २२ जुलै १९२६ रोजी [[जाल्त्सबुर्ग]] येथे वीजरचे निधन झाले, जिथे त्यांना दफन केले आहे. त्यांच्या दोन आतापर्यंत अप्रकाशित रचना मरणोत्तर प्रकाशित झाल्या, त्या म्हणजे १९२७ मध्ये ''{{Lang|de|Geld}}'' (''पैसा'' ), जे त्यांच्या आर्थिक सिद्धांताचा सारांश देते; आणि १९२१ मध्ये ''{{Lang|de|Gesammelte Abhandlungen}}'' ( ''समग्र साहित्य'' ). या नंतरच्या पुस्तकात क्नुट विकसेल सारख्या प्रसिद्ध अर्थशास्त्रज्ञांच्या मदतीसह निर्माण झालेली श्रद्धांजली होती, <ref name="autogenerated3">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.dallasfed.org/research/ei/ei0401.html|title=Web Reserva Federal del Banco de Dallas|publisher=Dallasfed.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927125623/http://www.dallasfed.org/research/ei/ei0401.html|archive-date=2011-09-27|access-date=2011-10-17}}</ref> पण [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान]] त्यावर परिनिरीक्षण लादले. == उपलब्धी == [[चित्र:1wieser.jpg|उजवे|इवलेसे|164x164अंश|वीजर यांनी ' सीमांत उपयोगिता ' आणि 'संधी खर्च' या संज्ञा प्रचलित केल्या.]] वीजरचे सर्वात प्रसिद्ध योगदान म्हणजे आरोप सिद्धांत आणि ''पर्यायी किंमत (किंवा संधीची किंमत) सिद्धांत''. सार्वजनिक वस्तू आणि खाजगी वस्तू यांच्यातील आर्थिक भेद, जो नंतर फ्रीडरिश फॉन हायेक आणि त्यांच्या आठ शिष्यांनी वापरला, तसेच सीमांत उपयोगिता ही संकल्पना विकसित करण्याचे श्रेय त्यांना दिले जाते. <ref name="autogenerated11">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|title=Die Österreichische nationalökonomische Schule, Lektorat Mag. Ines Wakolbinger|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725170736/http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|archive-date=2011-07-25|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20110725170736/http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc "Die Österreichische nationalökonomische Schule, Lektorat Mag. Ines Wakolbinger"]. Archived from [http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc the original] on 2011-07-25<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> वीजर यांनी आर्थिक बदलासाठी उद्योजकाच्या महत्त्वावरही जोर दिला, जे त्यांच्या मते "नवीन आर्थिक सीमांवर नेते म्हणून उदयास येणाऱ्या व्यक्तींच्या धाडसी हस्तक्षेपामुळे" घडते. व्यवस्थापनाची ही कल्पना नंतर योसेफ शुम्पीटर यांनी त्यांच्या आर्थिक नवोपक्रमाच्या विवेचनात अधिक स्पष्ट केली. <ref name="autogenerated4">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/journals/qjae/pdf/qjae6_2_1.pdf|title=Samuel Bostaph, Wieser Economic Calculation Under Socialism.|access-date=2011-10-17}}</ref> मूल्य सिद्धांत युगान्तकारी होता कारण त्याने एका व्यक्तिनिष्ठ सिद्धांतामध्ये वस्तुनिष्ठ गणना सादर करून आर्थिक मूल्याच्या प्रश्नावर वादविवाद सुरू केला. उत्पादन घटकांच्या किंमती निश्चित करण्याच्या समस्येवरील हा पहिला गणितीय उपाय होता. त्याच्या आरोपण सिद्धांताने मेंगरचे शिक्षक [[कार्ल मेंगर|कार्ल मेंगरच्या]] सिद्धांतातील संभाव्य चुका सुधारल्या आणि उत्पादन घटकांच्या पद्धतशीर प्रतिस्थापनाची गणना करण्यास ग्राहक संशोधनात सूक्ष्म अर्थशास्त्रात आजही त्याचा उपयोग केला जातो. <ref name="autogenerated7">[http://www.econlink.com.ar/economia/austriaca/austriaca.shtml Econlink – La Escuela Austríaca].</ref> [[अर्थशास्त्र|अर्थशास्त्रातील]] वीजरचे आणखी एक मूलभूत योगदान म्हणजे ''पर्यायी खर्च सिद्धांत'' (ज्याला आज संधी खर्च सिद्धांत म्हणतात), ज्याकडे अल्फ्रेड मार्शल आणि ब्रिटिश अर्थशास्त्रज्ञांनी दुर्लक्ष केले होते. <ref name="autogenerated15">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eumed.net/cursecon/economistas/wieser.htm|title=Enciclopedía y Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales, Económicas y Jurídicas, Biografía de Wieser|publisher=Eumed.net|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.eumed.net/cursecon/economistas/wieser.htm "Enciclopedía y Biblioteca Virtual de Ciencias Sociales, Económicas y Jurídicas, Biografía de Wieser"]. Eumed.net<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> विल्फ्रेदो पारेतोच्या कार्यावर आधारित, वीजर यांनी सीमांत उपयोगिता <ref name="autogenerated11">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|title=Die Österreichische nationalökonomische Schule, Lektorat Mag. Ines Wakolbinger|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725170736/http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|archive-date=2011-07-25|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20110725170736/http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc "Die Österreichische nationalökonomische Schule, Lektorat Mag. Ines Wakolbinger"]. Archived from [http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc the original] on 2011-07-25<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> आणि संधी खर्चाच्या संकल्पना तयार केल्या, ज्यामुळे [[अर्थतज्ज्ञ|अर्थशास्त्रज्ञ]] [[टंचाई (अर्थशास्त्र)|दुर्मिळतेचा]] अभ्यास आणि विश्लेषण आणि दुर्मिळ संसाधनांचे वाटप याकडे वळले. <ref name="autogenerated15" /> वीजर यांनी अशाप्रकारे सीमांत उपयोगितेच्या सिद्धांताशी सुसंगत अशी खर्चाची व्याख्या, म्हणजेच संधी खर्च, मांडून कार्ल मेंगरच्या सिद्धांताला परिपूर्ण केले. तसेच, त्यांनी [[कार्ल मेंगर|कार्ल मेंगरच्या]] मौद्रिक सिद्धांत वापरून आपला स्वतःचा मौद्रिक सिद्धांत तयार केला, ज्यामध्ये त्यांनी मौद्रिक मूल्यावर परिणाम करणाऱ्या अशा संभाव्य घटकांचा अभ्यास सादर केला, जे नैसर्गिक आणि मौद्रिक अर्थशास्त्रामधील संबंध बदलू शकतात. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> वीजरचे सर्वात महत्त्वाचे योगदान म्हणजे समाजशास्त्राशी असलेल्या त्यांच्या परिचयामुळे त्यांनी ऑस्ट्रियन उपयोगिता सिद्धांताला संस्थांच्या उत्क्रांतीवादी सिद्धांताशी जोडले आणि [[खाजगी मालमत्ता]] व उपयोगितेचे महत्तमकरण यांमधील विरोधाभासावर उपाय सुचवले. वीजर म्हणाले की आदर्शवादी शास्त्रीय आणि नव-शास्त्रीय नमुने [[एकाधिकार|मक्तेदारीची]] शक्यता आणि प्रमाणाच्या अर्थव्यवस्था यांसारख्या मूलभूत संकल्पनांकडे दुर्लक्ष करतात. वीजर यांनी दावा केला की आदर्शवादी परिष्कृत आणि स्वयंपूर्ण नमुने आर्थिक धोरणासाठी उपयुक्त साधने असू शकत नाहीत, ज्यामुळे परिणामी एक अयोग्य उपाय मिळतो. त्यांच्या ''{{Lang|de|Theorie der Wirtschaft gesellschaftliche}}'' ( ''सामाजिक अर्थव्यवस्थेचा सिद्धांत'' ) या पुस्तकात त्यांनी सामाजिक अर्थव्यवस्थेची ( ''{{Lang|de|gesellschaftliche Wirtschaft}}'' ) विशिष्ट प्रकरणांमधील हस्तक्षेपाच्या कामगिरीचा मापदंड म्हणून वापरून धोरणाची परिणामकारकता तपासण्याची संकल्पना मांडली. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> == आर्थिक सिद्धांत == [[चित्र:Wieser_-_Naturliche_Werth,_1889_-_5754519.tif|इवलेसे|नैसर्गिक मूल्य, १८८९ ([[जर्मन भाषा|जर्मन]] भाषेत)]] त्यांच्या ''{{Lang|de|Der natürliche Werth}}'' ''(नैसर्गिक मूल्य)'' या पुस्तकात वीजरच्या तीन प्रस्तुत सिद्धांतांपैकी दोन, त्यांचे मूल्य सिद्धांत आणि आरोपण सिद्धांत आहेत, जरी या दोन्हींचा उगम पूर्वीच्या लेखातून झाला होता. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.hacer.org/pdf/cacha.pdf|title=Juan Carlos Cachanosky. La Escuela Austriaca de Economía|access-date=2011-10-17}}</ref> === मूल्य सिद्धांत === वीजरचा मूल्य सिद्धांत आर्थिक मूल्य मोजायला एक पद्धत प्रस्थापित करायला प्रयत्न करतो. सिद्धांतानुसार उत्पादन घटकांना त्यांच्याद्वारे शेवटच्या उत्पादनाला मिळणाऱ्या उपयुक्ततेमुळे, म्हणजेच सीमांत उपयुक्ततेमुळे, मूल्य प्राप्त होते. याउलट, त्यांचे शिक्षक [[कार्ल मेंगर|कार्ल मेंगरचा]] सिद्धांतानुसार शेवटच्या उत्पादनामध्ये योगदान दिल्यावर निविष्ठेचे जे मूल्य असते, तेच मूल्य घटक असतो. वीजरचा मूल्य सिद्धांत त्यांच्या आरोपण सिद्धांतासोबत त्यांच्या ''{{Lang|de|Der natürliche Werth}}'' ''(नैसर्गिक मूल्य)'' या ग्रंथात मांडला. १८८९ मध्ये व्हिएन्ना येथे प्रकाशित झाले असले तरी या विषयाची त्यांची परीक्षा त्यांच्या १८८४ च्या पोस्टडॉक्टरल अभ्यास ''{{Lang|de|Über den Ursprung und die Hauptgesetze wirthschaftlichen des Werther}}'' ''( घटकांच्या मूल्याचे मूळ आणि मुख्य नियम यांवर )'' मध्ये सुरू झाली. वीजर म्हणतात की नैसर्गिक मूल्य ही एक तटस्थ घटना आहे, जी आर्थिक व्यवस्थेपासून वेगळी असते. नैसर्गिक मूल्याबद्दलची त्यांची कल्पना यावर प्रकाश टाकते की मालमत्तेचे मूल्य हे वेगवेगळ्या सामाजिक वर्गांमधील उत्पन्नाच्या वितरणावर सतत कसे अवलंबून राहते, जेणेकरून जेव्हा समान वितरणाचा अभाव असतो, तेव्हा कमी सामाजिक उपयुक्तता असलेल्या वस्तू किंवा सेवांचे मूल्य खूप जास्त असू शकते आणि याउलटही होऊ शकते. [[अर्थव्यवस्था]] ही एका सामाजिक प्रक्रियेशी संबंधित आहे आणि म्हणूनच ती सामाजिक अर्थशास्त्राच्या ( ''{{Lang|de|gesellschaftliche Wirtschaft}}'' ) संकल्पनेवर आधारित असली पाहिजे. जे काही संस्थात्मक क्रिया सूचित करते. त्यांच्या पुस्तकाच्या पहिल्या भागात ''{{Lang|de|Theorie der gesellschaftlichen Wirtschaft}}'' ( ''सामाजिक अर्थशास्त्राचा सिद्धांत'' ) मध्ये, वीजर सामान्य आर्थिक संतुलनाबद्दलचा आपला दृष्टिकोन स्पष्ट करतात. या अर्थव्यवस्थेच्या आदर्श गृहितकांची जाणीव ठेवून, ते सर्वोच्च संभाव्य उपयोगिता सुनिश्चित करण्यास संसाधनांचे वाटप कोणत्या परिस्थितीत केले जाईल, याची अचूकपणे व्याख्या करण्याचा प्रयत्न करतात. त्यामुळे, बाजार अर्थव्यवस्थेतील प्रशासकीय हस्तक्षेपाच्या परिणामकारकतेचे मूल्यांकन करण्यास सामाजिक अर्थशास्त्र हे एक मापदंड म्हणून काम केले पाहिजे.   "बहुतेक विचारवंतांनी, विशेषतः [[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन मतवादाच्या]] विचारवंतांनी, नकळतपणे तोच अमूर्तपणा स्वीकारला आहे. खास करून, ज्या मतांमध्ये [[किंमत]] ही मूल्याची सामाजिक कसोटी मानली जाते [...]. अनेक विचारवंतांनी नकळतपणे स्वतःचा साम्यवादी मूल्य सिद्धांत लिहून काढला आहे." — फ्रीडरिश फॉन वीजर, ''नैसर्गिक मूल्य'', १९१४ हा दावा या वस्तुस्थितीवर आधारित आहे की, वीजरच्या मते, संपत्ती आणि चुकांमधील असमानता नसल्यामुळे एका आदर्श साम्यवादी राज्यात नैसर्गिक मूल्य असेल. अशा परिस्थितीत, मूल्य केवळ उपलब्ध प्रमाण आणि नफ्यातूनच निर्माण होईल. पण, ते नमूद करतात की वास्तविक जगात, किंमत निश्चितीमध्ये नैसर्गिक मूल्य हा केवळ एक घटक आहे. क्रयशक्तीचे वितरण, चुका, फसवणूक आणि सक्ती हे किंमतींवर प्रभाव टाकणारे इतर घटक आहेत. नैसर्गिक मूल्याची त्यांची ही कल्पना अधोरेखित करते की वेगवेगळ्या सामाजिक वर्गांमधील उत्पन्नाच्या वितरणावर अवलंबून मालमत्तेचे आर्थिक मूल्य कसे बदलते, जेणेकरून जेव्हा उत्पन्नाचे वितरण असमान असते, तेव्हा कमी सामाजिक उपयोगिता असलेल्या वस्तू किंवा सेवांचे मूल्य जास्त असू शकते आणि याउलटसुद्धा. म्हणून, वीजर अशा प्रकरणांचा विचार करून आपली गृहीतके स्पष्टपणे मांडतात ज्यात विनिमय मूल्य (किंमत) वास्तविक मूल्यापेक्षा (सीमांत उपयोगिता) वेगळी असते: * मूल्याचा सिद्धांतविरोध - जर मक्तेदारी निर्माण झाली तर वैयक्तिक उद्योजक सामाजिक उपयुक्ततेच्या खर्चावर स्वतःची उपयुक्तता वाढवू शकेल, ज्यामुळे सिद्धांतविरोधाची स्थिती निर्माण होते. वीजर असे म्हणतात की स्पर्धा हे दुरुस्त करू शकते कारण ती उद्योजकांची आर्थिक शक्ती कमी करते आणि किमती कमी करण्यास भाग पाडते. <ref name="djkernen1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.economictheories.org/2008/08/friedrich-von-wieser-biography-theory.html|title=''Scarlett: History of Economic Theory and Thought'', Friedrich von Wieser: Biography Theory, 2009. Retrieved 2 May 2011|publisher=Economictheories.org|access-date=2011-10-17}}</ref> * ग्राहकांच्या क्रयशक्तीतील तफावतीमुळे, जास्त पैसे देण्याची क्षमता असलेल्या व्यक्तींच्या गरजा पूर्ण करण्यास वस्तूंचे गरजेपेक्षा जास्त उत्पादन होते, आणि गरीब लोकांच्या गरजा पूर्ण करण्यास वस्तूंचे उत्पादन अपुरे पडते.  "उपयुक्त गोष्टींऐवजी, ज्या गोष्टींचे मोबदले जास्त मिळतात, त्यांचे उत्पादन अधिक होते. [[संपत्ती]] मधील दरी जितकी मोठी, तितकीच [[उत्पादन (अर्थशास्त्र)|उत्पादनामधील]] विसंगती अधिक ठळकपणे जाणवते. अर्थव्यवस्थेकडून लहरी आणि लोभी लोकांसाठी चैनीच्या वस्तू पुरवल्या जातात, तर दुःखी आणि गरिबांच्या गरजांकडे पूर्णपणे दुर्लक्ष केले जाते. यामुळे, संपत्तीचे वाटपच हे ठरवते की कशाचे उत्पादन होईल आणि ते ग्राहकाला अधिक 'अनार्थिक' प्रकाराकडे नेते: असा ग्राहक अनावश्यक आणि नैतिकदृष्ट्या चुकीच्या उपभोगावर तो पैसा खर्च करतो, जो गरिबीच्या जखमा भरून काढण्यास वापरला जाऊ शकला असता." — फ्रीडरिश फॉन वीजर, ''नैसर्गिक मूल्य'', १९१४ [[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन संप्रदायाच्या]] काही अर्थशास्त्रज्ञांचे असे म्हणतात की, उत्पादन घटकांचे मूल्य हे शेवटच्या उत्पादनातील प्रत्येक घटकाचे वैयक्तिक योगदान नसून, शेवटच्या वस्तूच्या सर्वात मौल्यवान उपयोगाचे मूल्य आहे (पारेतो इष्टतम बिंदूपर्यंत पोहोचण्यापूर्वीची सीमांत उपयोगिता). याच्याविरुद्ध मत म्हणजे [[ॲडम स्मिथ|ॲडम स्मिथसारख्या]] शास्त्रीय अर्थशास्त्रज्ञांनी मांडलेले श्रम-मूल्य सिद्धांत. याचे खालीलप्रमाणे व्यावहारिक उपयोग आहेत: * " सीमांत उपयोगिता " ही संज्ञा तयार केली आणि या संकल्पनेला आकार दिला. <ref name="autogenerated11">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|title=Die Österreichische nationalökonomische Schule, Lektorat Mag. Ines Wakolbinger|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725170736/http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc|archive-date=2011-07-25|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20110725170736/http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc "Die Österreichische nationalökonomische Schule, Lektorat Mag. Ines Wakolbinger"]. Archived from [http://www.eduhi.at/dl/V_-HAK_-_Dogmengeschichte_2005_.doc the original] on 2011-07-25<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> * युगान्तकारक होते कारण त्याने आर्थिक मूल्याच्या मुद्द्यावरील चर्चेला एक नवीन दृष्टीकोन दिला. * हस्तक्षेपासंबंधी स्थापित गृहितके, ज्यामध्ये विनिमय मूल्य (किंमत) वास्तविक मूल्यापेक्षा (सीमान्त उपयोगिता) वेगळी असते अशा प्रकरणांचा स्पष्टपणे विचार केला जातो. * खाजगी मालमत्ता आणि उपयोगिता वाढवणे यातील विरोधाभासावर तोडगा काढण्याचा प्रयत्न केला. <ref name="autogenerated7" /> * आजही प्रासंगिक आहे, खास करून ग्राहक सूक्ष्म-अर्थशास्त्राच्या अभ्यासात. === आरोपण सिद्धांत === वीजर यांनी आपला ''आरोपणाचा सिद्धांत'' या गृहितकावर आधारित केला की उत्पादनाचे घटक प्रत्येक उद्योगात निश्चित प्रमाणात एकत्र केले जातात, पण वेगवेगळ्या उद्योगांमध्ये वेगवेगळ्या दराने. उत्पादनाच्या घटकांच्या किंमती निश्चित करण्याच्या समस्येवरील हा पहिल्या गणितीय उपायांपैकी एक होता. आधी, [[कार्ल मेंगर]] आणि ऑस्ट्रियन मतवादाच्या इतर काही अर्थशास्त्रज्ञांनी असे प्रतिपादन केले की, उत्पादन घटकांचे मूल्य हे शेवटच्या उत्पादनातील प्रत्येकाच्या वैयक्तिक योगदानाएवढे असते, पण त्याचे मूल्य हे शेवटच्या उत्पादनात योगदान देणाऱ्या शेवटच्या घटकाचे मूल्य असते ( पारेतो इष्टतम बिंदूवर पोहोचण्यापूर्वीची सीमांत उपयोगिता). अशाप्रकारे, वीजर यांनी आपले शिक्षक कार्ल मेंगर यांनी मांडलेल्या आरोपणाच्या सिद्धांतातील एक चूक ओळखली, कारण ज्या अर्थव्यवस्थांमध्ये नफ्यात मोठी वाढ होते (त्यांच्या उपयोगिता फलनातील कमाल आणि किमान बिंदू, जिथे त्याचा द्वितीय अवकलज शून्य असतो), तिथे अतिमूल्यांकन होऊ शकते. यावर एक पर्याय म्हणून वीजर यांनी औद्योगिक समीकरणांच्या प्रणालीचे एकाच वेळी निराकरण करण्याचा प्रस्ताव दिला. * उद्योग १: X + Y = ३०० * उद्योग २: ६X + Z = ९०० * उद्योग ३: ४Y + ३Z = १७०० ⇒ X = १०० , Y = २०० , Z = ३००. कारण एखादा घटक अनेक प्रथम-श्रेणीच्या वस्तूंच्या उत्पादनात वापरला जातो, त्याचे मूल्य त्या श्रेणीतील सर्व वस्तूंपैकी सर्वात कमी किमतीच्या वस्तूवरून ठरवले जाते. हे मूल्य सीमान्त स्तरावर, म्हणजेच त्या घटकाने उत्पादित केलेल्या ''सर्वात कमी मूल्यवान'' वस्तूच्या शेवटच्या एककाच्या सीमांत उपयोगितेवरून ठरवले जाते. वीजरच्या संधी खर्चाच्या संदर्भात, अशा प्रकारे मिळवलेले मूल्य सर्व उद्योगांमधील संधी खर्च दाखवते आणि उत्पादन घटकांची व वस्तूंची मूल्ये संपूर्ण प्रणालीमध्ये निश्चित केली जातात. अशा प्रकारे, पुरवठा आणि मागणी हे मूल्याचे निर्धारक बनत नाहीत; मूल्याचा निर्धारक हा सीमांत उपयोगिता असतो. === पर्यायी खर्च सिद्धांत === [[चित्र:Wieser.gif|इवलेसे|वीजर हे प्रामुख्याने आरोपण सिद्धांत, पर्यायी (किंवा संधी) खर्च सिद्धांत आणि त्यांच्या मौद्रिक सिद्धांतासाठी ओळखले जातात.]] पर्यायी खर्च सिद्धांत (किंवा संधी खर्च सिद्धांत) हा एक अतिशय महत्त्वाचा सिद्धांत आहे. वीजर यांनी " संधी खर्च " ही संज्ञा तयार केली आणि या विषयाचा सखोल अभ्यास केला. संधी खर्च हा २० व्या शतकाच्या सुरुवातीच्या काळातील एका प्रसिद्ध वादाशी संबंधित आहे, जिथे इंग्रज अर्थशास्त्रज्ञ अल्फ्रेड मार्शलचे अनुयायी ऑस्ट्रियन संप्रदायाच्या अर्थशास्त्रज्ञांच्या विरोधात होते, ज्याचे प्रमुख फ्रीडरिश फॉन विझर होते, त्यांच्या पर्यायी किंवा संधी खर्चाच्या सिद्धांतासह. <ref name="autogenerated12">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.answers.com/topic/friedrich-von-wieser|title=Friedrich von Wieser: Información de|publisher=Answers.com|access-date=2011-10-17}}</ref> हा वाद खालील मुद्द्यांवर केंद्रित होता: <ref name="autogenerated12" /> * इंग्रजांसाठी, खर्च ही एक तांत्रिक संकल्पना होती, म्हणजेच एखादे उत्पादन करण्यास लागणारा [[उपभोग (अर्थशास्त्र)|खर्च]] . * ऑस्ट्रियन मतवादानुसार, खर्च हा मागणीचा परिणाम होता, कारण खरेदीदारांच्या तो खर्च देण्याच्या इच्छेनुसार उत्पादनाची पातळी निश्चित होत असे. मागणी खरेदीदारांच्या कृतीवर अवलंबून असल्याने, [[तंत्रज्ञान|तंत्रज्ञानाऐवजी]] उपयोगिता एखाद्या वस्तूचा खर्च निश्चित करत असे. या संदर्भात, संधी खर्चाच्या ऑस्ट्रियन संकल्पनेने खर्चाच्या ब्रिटिश प्रचालीय संकल्पनेला मोडीत काढण्याचा दावा केला. संधी खर्च म्हणजे ती गोष्ट, जी खरेदीदार निवडलेल्या पर्यायाचा खर्च देण्यास तयार झाल्यावर स्वेच्छेने सोडून देईल. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> या संकल्पनेचे सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे, संधी निश्चित किंवा वाजवी प्रमाणात मर्यादित असेल तरच संधी खर्चाचा विचार करणे बरोबार ठरेल. अर्थात, एकाच वेळी किंवा एकापाठोपाठ अनेक गुंतवणूक किंवा कृती करण्यामध्ये संघर्ष निर्माण झाल्यास, सर्व पर्यायांमधून निवड करणे व्यवहार्य ठरणार नाही. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki>संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> यामुळे, जर एखाद्या व्यक्तीकडे अनेक पर्याय असतील, तर त्यापैकी एक निवडण्याचा संधी खर्च मोजता येतो, पण असा सार्वत्रिक संधी खर्च मोजता येईल का, ज्यात सर्व पर्याय असतील? प्रचलित मत असे होते की मर्यादित संसाधनांच्या प्रकरणांव्यतिरिक्त संधी खर्च वापरता येत नाही. यामुळे काही अर्थशास्त्रज्ञांनी अर्थशास्त्राचा उद्देश "अपवादात्मक" संसाधन परिस्थितींपुरता मर्यादित ठेवला (ही कल्पना आजही सगळ्या अर्थशास्त्राच्या पाठ्यपुस्तकांमध्ये दिसून येते). [[व्यापारमाल|वस्तूंच्या]] उपलब्धतेच्या बाबतीत आर्थिक प्रणालीबाहेर निश्चित मर्यादा नसलेल्या अर्थशास्त्राचे काय परिणाम होऊ शकतात, हे अजूनही महिती नाही. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki>संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> याचे खालीलप्रमाणे व्यावहारिक उपयोग आहेत: * वीजर यांनी "संधी खर्च" ही संज्ञा तयार केली. <ref>[http://cepa.newschool.edu/het/profiles/wieser.htm CEPA Friedrich von Wieser] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030402154354/http://cepa.newschool.edu/het/profiles/wieser.htm}}.</ref> * वीजर यांनी त्या सिद्धांताला आकार दिला, ज्याने लेखांकन खर्च ("उत्पादनाचा खर्च") आणि आर्थिक खर्च ("उत्पादनाचा खर्च" + पर्याय मिळवू न शकल्याचा संधी खर्च) यांच्यातील फरकाची सुरुवात केली. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki>संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> === मौद्रिक सिद्धांत === वीजर यांनी एक मौद्रिक सिद्धांतसुद्धा विकसित केला. ते [[कार्ल मेंगर|कार्ल मेंगरच्या]]<nowiki/>संशोधनातून, खास करून त्यांच्या चलनाच्या अभ्यासातून प्रेरित झाले, ज्यात पैशाची ऐतिहासिक उत्क्रांती आणि मूल्याचा सिद्धांत या दोन्हींवर चर्चा केली होती. वीजर यांनी आपल्या मौद्रिक सिद्धांतासाठी सीमांत उपयोगितेच्या सिद्धांताचा आधार म्हणून वापरला. सुरुवातीला तो नाकारला; खरेतर, काही लेखकांनी हे सिद्ध करण्याचा प्रयत्न केला की, असे सिद्धांत तयार करण्यास आधार म्हणून वापरल्यास सीमांतवाद अनिवार्यपणे अयशस्वी ठरतो. तरीही, त्यांचे शिष्य लुडविग फॉन मिसेस यांनी वीजरच्या सिद्धांताचा अभ्यास करून अधिक विस्तृत केला, ज्याच्या आधारावर त्यांनी ''{{Lang|de|Geld}}'' ''(पैसा)'' ही जर्मन संकल्पना उभारली. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> याचे खालीलप्रमाणे व्यावहारिक उपयोग आहेत: * नंतर ते पैशाच्या संख्यात्मक सिद्धांताच्या समस्येवर लागू केले गेले. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> * त्यामुळे [[ऑस्ट्रियन आर्थिक मतवाद|ऑस्ट्रियन मतवादामध्ये]] एक नवीन मौद्रिक सिद्धांत मांडला गेला आणि मौद्रिक मूल्यावर होणाऱ्या एका विशिष्ट प्रकारच्या संभाव्य प्रभावावर एक उपयुक्त अभ्यास केला गेला. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> * त्यांच्या शिष्य लुडविग फॉन मिसेस यांनी केलेल्या मौद्रिक सिद्धांताच्या पुढील आणि आजही समर्पक असलेल्या अभ्यासासाठी पाया पुरवला. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2011)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> == सामाजिक अर्थशास्त्र == आपल्या उत्तर-वयात, वीजर यांनी समाजशास्त्राच्या अभ्यासात झोकून दिले आणि त्याचा परिणाम त्यांच्या १९१४ च्या प्रकाशनात झाला, ''{{Lang|de|Theorie der gesellschaftlichen Wirtschaft}}'' ( ''सामाजिक अर्थव्यवस्थेचा सिद्धांत'' ), ज्यातून त्यांचा पर्यायी खर्च किंवा संधीचा सिद्धांत निर्माण झाला. १९२६ चा ''Das Gesetz der Macht'' ( ''सत्तेचा नियम'' ) हे त्यांचे नवीनतम प्रकाशन होते, जो एक महान समाजशास्त्रीय अभ्यास असून त्यातून खालील निष्कर्ष काढतो. वीजर यांनी इतिहासाच्या अभ्यासाद्वारे संबंध आणि सामाजिक शक्ती स्पष्ट करण्याचा प्रयत्न केला आणि असा निष्कर्ष काढला की सामाजिक उत्क्रांतीमध्ये आर्थिक शक्तींनी प्रमुख भूमिका बजावली. आर्थिक सुस्थितीसारख्या सामूहिक उद्दिष्टांमध्ये रस असूनही, वीजर यांनी व्यक्तिवादी दृष्टिकोन स्वीकारला, समूहवादाला स्पष्टपणे नाकारले, अधिक [[उदारमतवाद|उदारमतवादी]] भूमिका घेतली आणि सर्वसाधारणपणे सामाजिक अर्थशास्त्र व समाजवादी अर्थशास्त्र यांच्यातील मूलभूत फरक स्पष्ट केला. सामाजिक अर्थव्यवस्था संपूर्ण मानवजातीला एक आदर्श आर्थिक घटक म्हणून मानते आणि तिची निसर्गाशी तुलना करते, ज्यामुळे परस्परविरोधी हितसंबंध किंवा आर्थिक न्यायाचा विचार [[रॉबिन्सन क्रुसो (पुस्तक)|रॉबिन्सन क्रुसोच्या]] अर्थव्यवस्थेसाठी जितका अप्रासंगिक असेल तितकाच तो अप्रासंगिक ठरतो : <ref name="autogenerated4">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/journals/qjae/pdf/qjae6_2_1.pdf|title=Samuel Bostaph, Wieser Economic Calculation Under Socialism.|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mises.org/journals/qjae/pdf/qjae6_2_1.pdf "Samuel Bostaph, Wieser Economic Calculation Under Socialism"] <span class="cs1-format">(PDF)</span><span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref>   तथापि, ही व्यापक अर्थव्यवस्था एकाच बुद्धीद्वारे मार्गदर्शित केली जाते. ती आपल्या उद्दिष्टांची पूर्तता निर्दोषपणे करते, कारण एक पद्धतशीर आणि सूक्ष्म दृष्टी असलेली बुद्धी तिचे नेतृत्व करत असते. हा संचालक ध्येयांचा आगाऊ अंदाज घेतो, त्यांची चूक किंवा भावनेशिवाय तुलना करतो आणि एक अशी शिस्त राखतो जी हे सुनिश्चित करते की सर्व दिशांचे पालन अत्यंत अचूकतेने आणि कौशल्याने केले जाईल आणि ऊर्जेचा कोणताही अपव्यय होणार नाही. आपण पुढे असे गृहीत धरूया की सर्व आवश्यक वैयक्तिक शक्ती या सामाजिक व्यवस्थापनाच्या हवाली इतक्या उत्साहाने केल्या जातात, जणू काही त्या त्यांच्या स्वतःच्या वैयक्तिक हितासाठीच गुंतवल्या गेल्या आहेत. <ref name="djk2">Friedrich von Wieser, {{lang|de|Theorie der gesellschaftlichen Wirtschaft}}, [https://mises.org/books/Social_Economics_Wieser.pdf Social Economics by Freidrich von Weiser, translated by A. Ford Hindrichs]</ref> — फ्रीडरिश फॉन वीजर, ''सामाजिक अर्थशास्त्र'', १९१४ वीजरच्या मते, व्यक्ती ही सर्व निर्णयांची मूळ आहे. <ref name="autogenerated8">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf|title=Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York.|date=11 July 2002|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf "Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. 11 July 2002<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> काही विशिष्ट निर्बंधांच्या परिस्थितीत निर्णय घेतले जातात. संस्थाच व्यक्तीच्या निर्णयांवरील निर्बंध निश्चित करतात. [[राजकीय अर्थव्यवस्था|राजकीय अर्थशास्त्रातील]] या निष्कर्षांचे प्रतिबिंब खालील कृतींमध्ये स्पष्ट दिसते: * जेव्हा [[भांडवल|भांडवलाच्या]] लाभांचे नुकसान होत असते, तेव्हा अपूर्ण स्पर्धात्मक कंपन्यांचे नियमन करणे. * घटत्या सीमांत उपयोगितेवर आधारित क्रमवर्धी करप्रणाली. राज्याने प्रगतीशील करप्रणालीच्या माध्यमातून उत्पन्न आणि मालमत्तेतील सर्व विषमता दूर करण्याचा प्रयत्न करू नये, तर घटत्या सीमांत उपयोगितेच्या सिद्धांतानुसार क्रमवर्धी करप्रणाली विकसित केली पाहिजे, म्हणजेच प्रत्येक नवीन करामुळे उपयोगितेत एक विशिष्ट घटती वाढ होते. त्यामुळे, उदाहरणार्थ श्रीमंतांवर लादलेला अयोग्य क्रमवर्धी कर, हा वीजरच्या सामाजिक अर्थशास्त्रातील गोपनीयतेच्या मूळ तत्त्वाचे उल्लंघन करेल. * सार्वजनिक वस्तूंचे उत्पादक म्हणून राज्याचे कर्तव्य. वीजरने सार्वजनिक वस्तू आणि खाजगी वस्तू यांच्यात भेद निर्माण केला, जो भविष्यात त्यांचा शिष्य फ्रीडरिश हायेक यांनी उचलून धरला. <ref name="autogenerated8">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf|title=Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York.|date=11 July 2002|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf "Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. 11 July 2002<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> * कामगारांच्या फायद्यासाठी कंपन्या आणि कामगार संघटना यांच्यातील सामाजिक सत्तेच्या संतुलनात हस्तक्षेप करणे, अन्यथा ते केवळ त्यांची सीमांत उत्पादकता मिळवण्याचीच आशा करू शकतील. ज्या परिस्थितीनुसार सर्वाधिक मूल्य सुनिश्चित करण्यास संसाधनांचे वाटप केले जाईल, त्या त्यांच्या आदर्श अर्थव्यवस्थेच्या नमुनेचे वर्णन करतात, ज्याला ते ''सामाजिक अर्थशास्त्र'' म्हणतात. बाजार अर्थव्यवस्थेतील प्रशासकीय हस्तक्षेपाच्या परिणामकारकतेचे मूल्यांकन करण्यास त्यांनी त्यांच्या नमुनेला मापदंड मानून आदर्शवादी गृहीतके मांडली. अशाप्रकारे वीजरचे सामाजिक अर्थशास्त्र हे, वास्तविक पाहता, एक [[साम्यवाद|समाजवादी]] अर्थव्यवस्था आहे <ref name="autogenerated8">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf|title=Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York.|date=11 July 2002|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mises.org/etexts/caldwellresponse.pdf "Joseph T. Salerno, Friedrich von Wieser and Friedich A. Hayek: The General Equilibrium Tradition in Austrian Economics, Pace University, New York"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. 11 July 2002<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> ज्यामध्ये, अधिक उत्पादकता साध्य करण्यास, दुर्मिळ संसाधने एका सर्वव्यापी, परोपकारी नियोजकाद्वारे वाटली जातात, ज्याला समाजातील प्रत्येक सदस्याला जाणवणाऱ्या समाधानाची आणि गरजांची तीव्रता जाणून घेण्यास पुरेशी थेट आणि अचूक अंतर्दृष्टी असते, ज्या सर्वांची आवडनिवड आणि उपयुक्ततेचे प्रमाण अगदी सारखेच असते आणि ज्यांना समान उत्पन्न मिळते. शिवाय, त्यांच्या निर्देशांचे पालन पूर्णपणे आज्ञाधारक कामगार वर्गाकडून कोणताही प्रश्न किंवा शंका न विचारता केले जाते. == वीजर आणि नवीन उदारमतवाद == वीजर यांना 'नवउदारमतवादी' ठरवताना, लुडविग फॉन मिसेस यांच्या व्याख्येवर विशेष भर दिला जातो. त्यांच्या १९२७ च्या ''उदारमतवाद (Liberalismus)'' या पुस्तकात, मिसेस यांनी जर्मन भाषेत ' {{Lang|de|neuer Liberalismus}} ) असे संबोधलेल्या संकल्पनेचे भाषांतर करण्यास ' नवउदारमतवाद ' हा शब्द वापरला आहे. (नवा उदारमतवाद). या पुस्तकात, मिसेस यांनी उदारमतवादी असल्याचा आव आणणाऱ्या समाजवाद्यांना संबोधण्यास ही संज्ञा वापरली (त्यांनी नंतर 'खोटा-उदारमतवादी' वापरले), आणि मिसेसयांच्या मते, फेबिअन समाजवादी (जसे [[जवाहरलाल नेहरू|नेहरू]]) असल्यामुळे वीजर यांना या व्याख्येखाली ठेवले. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2020)">संदर्भ आवश्यक</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> जेव्हा [[कार्ल मेंगर]], [[एउगेन फॉन बोम-बावेर्क]] आणि वीजर यांनी विज्ञानात आपल्या कारकिर्दीला सुरुवात केली, तेव्हा त्यांचे लक्ष आर्थिक धोरणांच्या मुद्द्यांवर नव्हते, आणि शास्त्रीय उदारमतवादाने पुरस्कृत केलेल्या हस्तक्षेपाच्या नकारावर तर मुळीच नव्हते. <ref name="autogenerated9">[UCM Economics {{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.pc1406.cps.ucm.es/Libros/manual1.pdf|title=Archived copy|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100618050909/http://pc1406.cps.ucm.es/Libros/manual1.pdf|archive-date=2010-06-18|access-date=2011-05-10}} Austrian]</ref> एका भक्कम पायावर आर्थिक सिद्धांत विकसित करणे हे त्यांचे समान ध्येय होते. हे करण्यास, मेंगर यांनी सुरू केलेल्या मार्गाचे अनुसरण करत, वीजर त्यांचे मित्र आणि मेहुणे बोम-बावेर्क यांच्यासोबत, ऑस्ट्रियन सरकारच्या त्या काळातील स्वीकारलेल्या हस्तक्षेपवादाच्या धोरणांना नापसंती दाखवली, आणि असा युक्तिवाद केला की केवळ [[मुक्त बाजार|मुक्त बाजारपेठच]] अजून कार्यक्षम आर्थिक आणि सामाजिक विकासाला परवानगी देऊ शकते. <ref name="autogenerated9" /> वीजरच्या मते त्यांच्या पुस्तकांमध्ये आणि लेखांमध्ये त्यांची आर्थिक दृष्टी स्पष्ट करून तसेच प्राग विद्यापीठ आणि व्हिएन्ना विद्यापीठात विद्यापीठाचे प्राध्यापक म्हणून शिकवून उदारमतवादी धोरणांकडे परत येण्यास हातभार लावू शकतात. याव्यतिरिक्त, ऑस्ट्रियन मंत्रालयांमधील त्यांच्या पदांमुळे त्यांना कमी-अधिक प्रमाणात उदारमतवादी आर्थिक धोरणे स्वीकारता आली. तरीही, त्यांची उदारमतवादी दृष्टीच त्यांना त्यांच्या काळातील ब्रिटिश अर्थशास्त्रज्ञांपासून वेगळे करत होती, कारण त्यांनी मक्तेदारीची शक्यता किंवा प्रमाणाच्या अर्थव्यवस्थेचे विचारात न घेणारे शास्त्रीय आणि नव-शास्त्रीय आदर्शवादी नमुने नाकारले होते: <ref name="autogenerated6">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.econlink.com.ar/economia/austriaca/austriaca.shtml|title=Econlink. Escuela austríaca: Wieser|publisher=Econlink.com.ar|access-date=2011-10-17}}</ref>   अव्यव्स्थेच्या [येथे शास्त्रीय उदारमतवादी] जागी सुव्यवस्थ असायला हवी. — फ्रीडरिश फॉन वीजर, ''सामाजिक अर्थशास्त्राचा सिद्धांत'', १९१४ वीजर यांनी सारवाद किंवा कार्यकारणभावाची कोणतीही प्रयोजनवाद मानले नाही. <ref name="autogenerated14">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ucm.es/BUCM/tesis/fsl/ucm-t26445.pdf|title=UCM, Elena García Martínez. Acceso a doctorado: La Tradición en F.A.Hayek|access-date=2011-10-17}}</ref> जर्मन इतिहासवादी संप्रदायाच्या ऐतिहासिक पद्धतीच्या विरुद्ध, त्यांनी एक तार्किक पद्धत विकसित केली, ज्यात निगमनात्मक तसेच आगमनात्मक असे दोन्ही उतार होत. [[गणित]] आणि [[तर्कशास्त्र|तर्कशास्त्राप्रमाणे]], अर्थशास्त्राचे स्वरूप [[विज्ञान|विज्ञानाच्या]] अनुभवजन्य स्वरूपाऐवजी ''पूर्व-अनुभवजन्य'' आहे. यामुळे, अनुभवजन्य घटना सतत बदलणाऱ्या मानल्या जातात, याचा अर्थ असा की सामाजिक घडामोडींना कोणतेही मापदंड किंवा स्थिरांक नसतात, केवळ बदलणारे घटक असतात, ज्यामुळे ऐतिहासिक नियम काढणे किंवा भाकिते करणे अशक्य नसले तरी खूप अवघड होऊन जाते. हा मुद्दा ऑस्ट्रियन मतवाद आणि जर्मन मतवाद यांच्यातील पद्धतशास्त्रीय चर्चेचा केंद्रबिंदू आहे. वीजर यांनी पद्धतशास्त्राबद्दल जे काही थोडे लिहिले आहे, त्यात त्यांनी प्रतिपादन केले की अर्थशास्त्र हे एक प्रकारचे उपयोजित [[मानसशास्त्र]] आहे, ज्याची प्रक्रिया आत्मनिरीक्षण आहे. त्यांनी अर्थशास्त्र आणि समाजशास्त्र यांच्यात साम्य असल्याचा दावा केला की दोन्ही माणसाचे अधिक यशस्वी सामाजिक वास्तव साध्य करण्याचा प्रयत्न करतात, आणि प्रत्येक वस्तू व प्रत्येक व्यक्तीबद्दल माहिती देणाऱ्या उपयुक्ततेच्या कल्पनेला प्रोत्साहन देतात. <ref name="autogenerated6">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.econlink.com.ar/economia/austriaca/austriaca.shtml|title=Econlink. Escuela austríaca: Wieser|publisher=Econlink.com.ar|access-date=2011-10-17}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.econlink.com.ar/economia/austriaca/austriaca.shtml "Econlink. Escuela austríaca: Wieser"]. Econlink.com.ar<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-10-17</span></span>.</cite></ref> सारवादाचा त्याग करण्याव्यतिरिक्त, बोम-बावेर्क आणि वीजर या दोघांनीही वस्तुनिष्ठ अतिमानवाच्या विश्वास ठेवणाऱ्या कल्पना (सारवाद) आणि वस्तुनिष्ठ मोजमाप करण्यास असमर्थ असलेल्या व्यक्तिनिष्ठ घटकांचे सिद्धांत (कार्यकारणभावाचे प्रयोजनवाद) बाजूला ठेवून, व्यक्तिनिष्ठ घटकांचा वस्तुनिष्ठपणे विचार करण्याचे समर्थन केले. <ref name="autogenerated14" /> == नोंदी == {{संदर्भयादी|30em}} [[वर्ग:२०व्या शतकातील ऑस्ट्रियन पुरुष लेखक]] [[वर्ग:इ.स. १९२६ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स. १८५१ मधील जन्म]] ifyfthuc22eb8kvv0j77pklbk6mb9wz 0 380932 2691335 2026-06-26T18:26:39Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2691335 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[फ्रीडरिश फॉन वीजर]] ebr5pejom3cr2xdkokcy4bx6nt9kyn1 0 380933 2691341 2026-06-26T18:34:43Z TheonlyPuneriintown 157039 [[जवाहरलाल नेहरू]] कडे पुनर्निर्देशित 2691341 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[जवाहरलाल नेहरू]] 8dj23r3mvfcgws71r7j62k8ruwpcjmx 0 380934 2691342 2026-06-26T18:35:59Z TheonlyPuneriintown 157039 [[फ्रीडरिश फॉन वीजर]] कडे पुनर्निर्देशित 2691342 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[फ्रीडरिश फॉन वीजर]] ebr5pejom3cr2xdkokcy4bx6nt9kyn1 0 380935 2691356 2026-06-27T02:36:19Z TheonlyPuneriintown 157039 [[फ्रीडरिश फॉन वीजर]] कडे पुनर्निर्देशित 2691356 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[फ्रीडरिश फॉन वीजर]] ebr5pejom3cr2xdkokcy4bx6nt9kyn1 0 380936 2691359 2026-06-27T05:08:03Z TheonlyPuneriintown 157039 "[[:en:Special:Redirect/revision/1333725744|Private sector]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2691359 wikitext text/x-wiki '''खाजगी क्षेत्र''' हे [[अर्थव्यवस्था|अर्थव्यवस्थेचे]] असे भाग आहे जे [[सरकार|सरकारच्या]] मालकीचे नसून, सामान्यतः नफा किंवा [[विना-नफा संस्था|विना-नफा]] तत्त्वावर स्थापन केलेल्या खाजगी समूहांच्या मालकीचे असते. == रोजगार == काही देशांमध्ये बहुतांश [[कामगार|मनुष्यबळ]] खाजगी क्षेत्रात काम करते. खाजगी क्षेत्रातील कामकाज पैसे कमावण्याच्या हेतूने प्रेरित असते, अर्थात ते [[भांडवलशाही|भांडवलशाहीच्या]] अनुसार चालते. आंतरराष्ट्रीय वित्त महामंडळाने ( जागतिक बँक समूहाचा एक भाग) केलेल्या २०१३ मध्ये संशोधनाप्रमाणे, [[विकसनशील देश|विकसनशील देशांमधील]] ९०% नोकऱ्या खाजगी क्षेत्रात आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/16979|title=IFC Jobs Study : Assessing Private Sector Contributions to Job Creation and Poverty Reduction|date=January 2013}}</ref> == विविधीकरण == [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेसारख्या]] मुक्त बाजारी देशांमध्ये, खाजगी क्षेत्र अधिक व्यापक असते आणि सरकार कंपन्यांवर कमी प्रतिबंध घालते. [[चीन|चीनसारख्या]] अधिक सरकारी अधिकार असलेल्या देशांमध्ये, सार्वजनिक क्षेत्र अर्थव्यवस्थेचा मोठा भाग बनवते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://whatis.techtarget.com/definition/private-sector|title=What is private sector? - Definition from WhatIs.com|last=Rouse|first=Margaret|date=August 2013|website=[[Tech Target]]|access-date=July 16, 2017}}</ref> भारताचे खाजगी क्षेत्र जीडीपीचे ५८.१% भाग घेते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ceicdata.com/en/indicator/private-consumption--of-nominal-gdp|title=Private Consumption to GDP {{!}} Economic Indicators {{!}} CEIC|website=www.ceicdata.com|language=en|archive-url=http://web.archive.org/web/20260517222420/https://www.ceicdata.com/en/indicator/private-consumption--of-nominal-gdp|archive-date=2026-05-17|access-date=2026-06-27}}</ref> == नियमन == राज्ये खाजगी क्षेत्राचे कायदेशीर नियमन करतात. देशात कार्यरत असलेल्या [[व्यवसाय|व्यवसायांना]] त्या देशातील कायदे पाळणे आवश्यक आहे. काही वेळेस, खास करून [[बहुराष्ट्रीय कंपनी|बहुराष्ट्रीय कंपन्यांच्या]] बाबतीत, ज्या नियामक वातावरणाबद्दलच्या त्यांच्या समजुतीनुसार त्यांचे पुरवठादार आणि ठिकाणे निवडू शकतात, स्थानिक राज्य नियमांमुळे एकाच कंपनीमध्ये असमान पद्धती निर्माण झाल्या आहेत. उदा., एका देशातील कामगारांना मजबूत कामगार संघटनांचा फायदा होऊ शकतो, तर दुसऱ्या देशातील कामगारांना कामगार संघटनांचे समर्थन करणारे कायदे खूप कमकुवत असतात, जरी ते एकाच मालकासाठी काम करत असले तरी. काही वेळेस, उद्योग आणि वैयक्तिक व्यवसाय त्यांच्या कामगार, ग्राहक किंवा पर्यावरणाशी व्यवहार करण्यास कायद्याने आवश्यक असलेल्या किमान मानकांपेक्षा उच्च मानके लागू करून स्व-नियमन निवडतात. <ref> {{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=TxKNYxTRA-cC|title=A Public Role for the Private Sector: Industry Self-Regulation in a Global Economy|last=Haufler|first=Virginia|date=2013-01-25|publisher=Carnegie Endowment|isbn=9780870033377}} </ref> खाजगी क्षेत्रामुळे नकारात्मक परिणामसुद्धा होऊ शकतात. १९८० च्या दशकाच्या सुरुवातीला, ' करेक्शन्स कॉर्पोरेशन ऑफ अमेरिका'ने नफ्यासाठी [[तुरुंग]] चालवण्याची कल्पना पहिल्यांदा मांडली. आज, अमेरिकेतील ८% कैदी महामंडळ-संचालित तुरुंगांमध्ये आहेत. हे खाजगी क्षेत्र असल्याने, त्यांचे मुख्य प्राधान्य पुनर्वसन नसून नफा आहे. यामुळे संपूर्ण अमेरिकेतील अनेक [[मानवी हक्क|मानवी हक्कांचे उल्लंघने]] झाली आहेत. <ref>Bauer, Shane. "Private prisons are shrouded in secrecy. I took a job as a guard to get inside-then things got crazy."Mother Jones. N.p., 06 June 2017. Web. 10 June 2017. </ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} gkppv112dic2v78ifgr8ntgil4373k9 0 380937 2691372 2026-06-27T08:39:55Z Suraj Uttam Malik 182899 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1353124208|Rajendra Kerkar]]" 2691372 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती|जन्म_दिनांक={{Birth year and age|1965}}|शिक्षण=|पुरस्कार=}}'''राजेंद्र पांडुरंग केरकर''' (जन्म १९६५) हे एक भारतीय [[पर्यावरणवाद|पर्यावरणवादी]], लेखक, पत्रकार आणि संशोधक असून [[गोवा]] व शेजारच्या प्रदेशातील निसर्ग व पर्यावरणाच्या संवर्धनासाठी ते काम करतात. पूर्वी ते शाळेमध्ये शिक्षक होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ted.com/tedx/events/20469|title=TEDxPanaji|website=www.ted.com|language=en|access-date=2026-04-11}}</ref> परंतु आपला पूर्ण वेळ निसर्गासाठी देण्यासाठी त्यांनी आपली नोकरी सोडली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.heraldgoa.in/review/this-crusader-has-petal-power/138576/|title=THIS CRUSADER HAS PETAL POWER – 19 February 2017 {{!}} O Heraldo|date=2017-02-19|language=en-US|access-date=2026-04-17}}</ref> म्हादई बचाव अभियान या संस्थेचे<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/rajendra-kerkar-on-national-wildlife-board/articleshow/44787249.cms|title=Rajendra Kerkar on national wildlife board|date=2014-10-12|work=The Times of India|issn=0971-8257|access-date=2026-04-13}}</ref> ते सचिव आहेत. याच संस्थेच्या माध्यमातून त्यांनी १९९९ साली म्हादई वन्यजीव अभयारण्य '''आणि''' नेत्रावली वन्यजीव अभयारण्य <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://kirloskarvasundhara.com/honours/rajendra-kerkar/|title=Rajendra Kerkar {{!}} Kirloskar Vasundhara|language=en-US|access-date=2026-04-03}}</ref> ही दोन अभयारण्ये घोषित करण्यासाठी चळवळ सुरू केली. गोव्यातील वाघांच्या अस्तित्वाबद्दल त्यांनी अनेक वर्तमान पात्रातून लिहिले आणि गोव्यात व्याघ्र राखीव क्षेत्र घोषित करण्याचा प्रस्ताव मांडला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://india.mongabay.com/2023/07/environmentalists-revive-contentious-call-to-declare-a-tiger-reserve-in-goa/|title=Environmentalists revive contentious call to declare a tiger reserve in Goa|last=Sharma|first=Praveena|date=2023-07-05|website=[[Mongabay|Mongabay India]]|language=en-US|access-date=2026-04-03}}</ref> आपल्या गावात "विवेकानंद विद्या मंदिर" ही शाळा त्यांनी सुरू केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://vvm1996.weebly.com/about-us.html|title=About us|website=Vivekanand Vidya Mandir|access-date=2026-04-26}}</ref> kais5d20j5ukivy5nzxunjsrcz2zn62 2691373 2691372 2026-06-27T08:46:31Z Suraj Uttam Malik 182899 2691373 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती|जन्म_दिनांक=1965}}'''राजेंद्र पांडुरंग केरकर''' (जन्म १९६५) हे एक भारतीय [[पर्यावरणवाद|पर्यावरणवादी]], लेखक, पत्रकार आणि संशोधक असून [[गोवा]] व शेजारच्या प्रदेशातील निसर्ग व पर्यावरणाच्या संवर्धनासाठी ते काम करतात. पूर्वी ते शाळेमध्ये शिक्षक होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ted.com/tedx/events/20469|title=TEDxPanaji|website=www.ted.com|language=en|access-date=2026-04-11}}</ref> परंतु आपला पूर्ण वेळ निसर्गासाठी देण्यासाठी त्यांनी आपली नोकरी सोडली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.heraldgoa.in/review/this-crusader-has-petal-power/138576/|title=THIS CRUSADER HAS PETAL POWER – 19 February 2017 {{!}} O Heraldo|date=2017-02-19|language=en-US|access-date=2026-04-17}}</ref> म्हादई बचाव अभियान या संस्थेचे<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/rajendra-kerkar-on-national-wildlife-board/articleshow/44787249.cms|title=Rajendra Kerkar on national wildlife board|date=2014-10-12|work=The Times of India|issn=0971-8257|access-date=2026-04-13}}</ref> ते सचिव आहेत. याच संस्थेच्या माध्यमातून त्यांनी १९९९ साली म्हादई वन्यजीव अभयारण्य '''आणि''' नेत्रावली वन्यजीव अभयारण्य <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://kirloskarvasundhara.com/honours/rajendra-kerkar/|title=Rajendra Kerkar {{!}} Kirloskar Vasundhara|language=en-US|access-date=2026-04-03}}</ref> ही दोन अभयारण्ये घोषित करण्यासाठी चळवळ सुरू केली. गोव्यातील वाघांच्या अस्तित्वाबद्दल त्यांनी अनेक वर्तमान पात्रातून लिहिले आणि गोव्यात व्याघ्र राखीव क्षेत्र घोषित करण्याचा प्रस्ताव मांडला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://india.mongabay.com/2023/07/environmentalists-revive-contentious-call-to-declare-a-tiger-reserve-in-goa/|title=Environmentalists revive contentious call to declare a tiger reserve in Goa|last=Sharma|first=Praveena|date=2023-07-05|website=[[Mongabay|Mongabay India]]|language=en-US|access-date=2026-04-03}}</ref> आपल्या गावात "विवेकानंद विद्या मंदिर" ही शाळा त्यांनी सुरू केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://vvm1996.weebly.com/about-us.html|title=About us|website=Vivekanand Vidya Mandir|access-date=2026-04-26}}</ref> 0pd3b8qpt4lmje0zwvq772eebghshe5 2691374 2691373 2026-06-27T08:51:39Z Suraj Uttam Malik 182899 Added Photo 2691374 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती|जन्म_दिनांक=1965|Img=Rajendra Kerkar.jpg}}'''राजेंद्र पांडुरंग केरकर''' (जन्म १९६५) हे एक भारतीय [[पर्यावरणवाद|पर्यावरणवादी]], लेखक, पत्रकार आणि संशोधक असून [[गोवा]] व शेजारच्या प्रदेशातील निसर्ग व पर्यावरणाच्या संवर्धनासाठी ते काम करतात. पूर्वी ते शाळेमध्ये शिक्षक होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.ted.com/tedx/events/20469|title=TEDxPanaji|website=www.ted.com|language=en|access-date=2026-04-11}}</ref> परंतु आपला पूर्ण वेळ निसर्गासाठी देण्यासाठी त्यांनी आपली नोकरी सोडली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.heraldgoa.in/review/this-crusader-has-petal-power/138576/|title=THIS CRUSADER HAS PETAL POWER – 19 February 2017 {{!}} O Heraldo|date=2017-02-19|language=en-US|access-date=2026-04-17}}</ref> म्हादई बचाव अभियान या संस्थेचे<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/rajendra-kerkar-on-national-wildlife-board/articleshow/44787249.cms|title=Rajendra Kerkar on national wildlife board|date=2014-10-12|work=The Times of India|issn=0971-8257|access-date=2026-04-13}}</ref> ते सचिव आहेत. याच संस्थेच्या माध्यमातून त्यांनी १९९९ साली म्हादई वन्यजीव अभयारण्य '''आणि''' नेत्रावली वन्यजीव अभयारण्य <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://kirloskarvasundhara.com/honours/rajendra-kerkar/|title=Rajendra Kerkar {{!}} Kirloskar Vasundhara|language=en-US|access-date=2026-04-03}}</ref> ही दोन अभयारण्ये घोषित करण्यासाठी चळवळ सुरू केली. गोव्यातील वाघांच्या अस्तित्वाबद्दल त्यांनी अनेक वर्तमान पात्रातून लिहिले आणि गोव्यात व्याघ्र राखीव क्षेत्र घोषित करण्याचा प्रस्ताव मांडला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://india.mongabay.com/2023/07/environmentalists-revive-contentious-call-to-declare-a-tiger-reserve-in-goa/|title=Environmentalists revive contentious call to declare a tiger reserve in Goa|last=Sharma|first=Praveena|date=2023-07-05|website=[[Mongabay|Mongabay India]]|language=en-US|access-date=2026-04-03}}</ref> आपल्या गावात "विवेकानंद विद्या मंदिर" ही शाळा त्यांनी सुरू केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://vvm1996.weebly.com/about-us.html|title=About us|website=Vivekanand Vidya Mandir|access-date=2026-04-26}}</ref> 68co9j2cck3w1g6yhr3pvq8j1pb1pg0 0 380938 2691375 2026-06-27T09:09:21Z Suraj Uttam Malik 182899 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1358661824|Pournima Kerkar]]" 2691375 wikitext text/x-wiki '''पौर्णिमा राजेंद्र केरकर''' या भारतीय लेखिका, लोकसाहित्यिक, <ref name="auto1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gomantaktimes.com/news/goa/protect-forests-tigers-for-water-security-folklorist|title=Protect forests, tigers for water security: folklorist|date=2022-08-27|website=Goa Travel News on Gomantak Times|language=en|access-date=2026-04-08}}</ref> संशोधक <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/earth-cult-tale-of-the-seven-sisters/articleshow/65135387.cms|title=Earth cult & tale of the seven sisters|date=2018-07-25|work=The Times of India|issn=0971-8257|access-date=2026-04-28}}</ref> आणि शिक्षिका आहेत. [[गोवा]] आणि शेजारील प्रदेशातील पर्यावरणीय व सांस्कृतिक वारसा जपून ठेवण्यासाठी त्या काम करतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sanctuarynaturefoundation.org/award/rajendra-and-pournima-kerkar#:~:text=The%20Kerkars%20have%20delivered%20over,and%20Netravali%20Wildlife%20Sanctuaries%20notified.|title=Rajendra and Pournima Kerkar|website=sanctuarynaturefoundation.org|language=en|access-date=2026-04-08}}</ref> [[राष्ट्रीय शिक्षण धोरण २०२०|राष्ट्रीय शिक्षण धोरण २०२० च्या]] अंमलबजावणीसाठी स्थापन केलेल्या राज्यस्तरीय समितीच्या त्या सदस्या आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://scert.goa.gov.in/wp-content/uploads/2024/07/Final-Report-SCF-SE-Goa-1_opt.pdf|title=COMMITTEE CONSTITUTED TO DEVELOP THE GOA STATE CURRICULUM FRAMEWORK FOR SECONDARY EDUCATION}}</ref> पर्यावरण शिक्षण, निसर्ग संवर्धन आणि समाजकार्यातील योगदानासाठी त्यांना सँक्चुअरी नेचर फाउंडेशनचा ' ''ग्रीन टीचर अवॉर्ड''' प्रदान करण्यात आला.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sanctuarynaturefoundation.org/award/rajendra-and-pournima-kerkar|title=Rajendra and Pournima Kerkar|website=sanctuarynaturefoundation.org|language=en|access-date=2026-04-28}}</ref> याशिवाय त्या विवेकानंद साहित्य संस्कृती अभिवृद्धी मंच या संस्थेच्या अध्यक्षा आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/over-6000-people-attend-european-union-film-fest/articleshow/13041664.cms|title=Over 6,000 people attend European Union film fest|date=2012-05-08|work=The Times of India|issn=0971-8257|access-date=2026-04-14}}</ref> 2tze53ibx8rd5gsejydbw4xq6udir3b 2691376 2691375 2026-06-27T09:23:28Z Suraj Uttam Malik 182899 Added Photo 2691376 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती|नाव=पौर्णिमा राजेंद्र केरकर|चित्र=[[File:Pournima Rajendra Kerkar.jpg|thumb|Pournima Kerkar is a writer and a folklorist of Goa who teaches in Higher secondary school at Mulgao, Bicholim Goa. She writes about the folk stories of Goa.]]}} '''पौर्णिमा राजेंद्र केरकर''' या भारतीय लेखिका, लोकसाहित्यिक, <ref name="auto1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gomantaktimes.com/news/goa/protect-forests-tigers-for-water-security-folklorist|title=Protect forests, tigers for water security: folklorist|date=2022-08-27|website=Goa Travel News on Gomantak Times|language=en|access-date=2026-04-08}}</ref> संशोधक <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/earth-cult-tale-of-the-seven-sisters/articleshow/65135387.cms|title=Earth cult & tale of the seven sisters|date=2018-07-25|work=The Times of India|issn=0971-8257|access-date=2026-04-28}}</ref> आणि शिक्षिका आहेत. [[गोवा]] आणि शेजारील प्रदेशातील पर्यावरणीय व सांस्कृतिक वारसा जपून ठेवण्यासाठी त्या काम करतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sanctuarynaturefoundation.org/award/rajendra-and-pournima-kerkar#:~:text=The%20Kerkars%20have%20delivered%20over,and%20Netravali%20Wildlife%20Sanctuaries%20notified.|title=Rajendra and Pournima Kerkar|website=sanctuarynaturefoundation.org|language=en|access-date=2026-04-08}}</ref> [[राष्ट्रीय शिक्षण धोरण २०२०|राष्ट्रीय शिक्षण धोरण २०२० च्या]] अंमलबजावणीसाठी स्थापन केलेल्या राज्यस्तरीय समितीच्या त्या सदस्या आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://scert.goa.gov.in/wp-content/uploads/2024/07/Final-Report-SCF-SE-Goa-1_opt.pdf|title=COMMITTEE CONSTITUTED TO DEVELOP THE GOA STATE CURRICULUM FRAMEWORK FOR SECONDARY EDUCATION}}</ref> पर्यावरण शिक्षण, निसर्ग संवर्धन आणि समाजकार्यातील योगदानासाठी त्यांना सँक्चुअरी नेचर फाउंडेशनचा ' ''ग्रीन टीचर अवॉर्ड''' प्रदान करण्यात आला.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sanctuarynaturefoundation.org/award/rajendra-and-pournima-kerkar|title=Rajendra and Pournima Kerkar|website=sanctuarynaturefoundation.org|language=en|access-date=2026-04-28}}</ref> याशिवाय त्या विवेकानंद साहित्य संस्कृती अभिवृद्धी मंच या संस्थेच्या अध्यक्षा आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/over-6000-people-attend-european-union-film-fest/articleshow/13041664.cms|title=Over 6,000 people attend European Union film fest|date=2012-05-08|work=The Times of India|issn=0971-8257|access-date=2026-04-14}}</ref> <references /> 3pri4ypm9056pdnxvy21ym0hmzot2y5 2691377 2691376 2026-06-27T09:27:30Z Suraj Uttam Malik 182899 2691377 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती|नाव=पौर्णिमा राजेंद्र केरकर|चित्र=[[File:Pournima Rajendra Kerkar.jpg|thumb|Pournima Kerkar is a writer and a folklorist of Goa who teaches in Higher secondary school at Mulgao, Bicholim Goa. She writes about the folk stories of Goa.]]}} <big>'''पौर्णिमा [[राजेंद्र केरकर]]''' या भारतीय लेखिका, लोकसाहित्यिक, <ref name="auto1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gomantaktimes.com/news/goa/protect-forests-tigers-for-water-security-folklorist|title=Protect forests, tigers for water security: folklorist|date=2022-08-27|website=Goa Travel News on Gomantak Times|language=en|access-date=2026-04-08}}</ref> संशोधक <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/earth-cult-tale-of-the-seven-sisters/articleshow/65135387.cms|title=Earth cult & tale of the seven sisters|date=2018-07-25|work=The Times of India|issn=0971-8257|access-date=2026-04-28}}</ref> आणि शिक्षिका आहेत. [[गोवा]] आणि शेजारील प्रदेशातील पर्यावरणीय व सांस्कृतिक वारसा जपून ठेवण्यासाठी त्या काम करतात.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sanctuarynaturefoundation.org/award/rajendra-and-pournima-kerkar#:~:text=The%20Kerkars%20have%20delivered%20over,and%20Netravali%20Wildlife%20Sanctuaries%20notified.|title=Rajendra and Pournima Kerkar|website=sanctuarynaturefoundation.org|language=en|access-date=2026-04-08}}</ref> [[राष्ट्रीय शिक्षण धोरण २०२०|राष्ट्रीय शिक्षण धोरण २०२० च्या]] अंमलबजावणीसाठी स्थापन केलेल्या राज्यस्तरीय समितीच्या त्या सदस्या आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://scert.goa.gov.in/wp-content/uploads/2024/07/Final-Report-SCF-SE-Goa-1_opt.pdf|title=COMMITTEE CONSTITUTED TO DEVELOP THE GOA STATE CURRICULUM FRAMEWORK FOR SECONDARY EDUCATION}}</ref> पर्यावरण शिक्षण, निसर्ग संवर्धन आणि समाजकार्यातील योगदानासाठी त्यांना सँक्चुअरी नेचर फाउंडेशनचा '<nowiki/>'''''ग्रीन टीचर अवॉर्ड'''''' प्रदान करण्यात आला.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sanctuarynaturefoundation.org/award/rajendra-and-pournima-kerkar|title=Rajendra and Pournima Kerkar|website=sanctuarynaturefoundation.org|language=en|access-date=2026-04-28}}</ref> याशिवाय त्या विवेकानंद साहित्य संस्कृती अभिवृद्धी मंच या संस्थेच्या अध्यक्षा आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/over-6000-people-attend-european-union-film-fest/articleshow/13041664.cms|title=Over 6,000 people attend European Union film fest|date=2012-05-08|work=The Times of India|issn=0971-8257|access-date=2026-04-14}}</ref></big> <references /> pn7991m1loq5bsb3sobpsb5e1nxhnre 2691378 2691377 2026-06-27T09:36:01Z Suraj Uttam Malik 182899 2691378 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती|नाव=पौर्णिमा राजेंद्र केरकर|चित्र=[[File:Pournima Rajendra Kerkar.jpg|thumb|Pournima Kerkar is a writer and a folklorist of Goa who teaches in Higher secondary school at Mulgao, Bicholim Goa. She writes about the folk stories of Goa.]]}} <big>'''पौर्णिमा [[राजेंद्र केरकर]]''' या भारतीय लेखिका, लोकसाहित्यिक, <ref name="auto1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gomantaktimes.com/news/goa/protect-forests-tigers-for-water-security-folklorist|title=Protect forests, tigers for water security: folklorist|date=2022-08-27|website=Goa Travel News on Gomantak Times|language=en|access-date=2026-04-08}}</ref> संशोधक <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/earth-cult-tale-of-the-seven-sisters/articleshow/65135387.cms|title=Earth cult & tale of the seven sisters|date=2018-07-25|work=The Times of India|issn=0971-8257|access-date=2026-04-28}}</ref> आणि शिक्षिका आहेत. [[गोवा]] आणि त्याच्या शेजारील प्रदेशातील पर्यावरण व सांस्कृतिक वारसा जपून ठेवण्यासाठी त्या कार्यरत आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sanctuarynaturefoundation.org/award/rajendra-and-pournima-kerkar#:~:text=The%20Kerkars%20have%20delivered%20over,and%20Netravali%20Wildlife%20Sanctuaries%20notified.|title=Rajendra and Pournima Kerkar|website=sanctuarynaturefoundation.org|language=en|access-date=2026-04-08}}</ref> [[राष्ट्रीय शिक्षण धोरण २०२०|राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण २०२० च्या]] अंमलबजावणीसाठी स्थापन केलेल्या राज्यस्तरीय समितीच्या त्या सदस्या आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://scert.goa.gov.in/wp-content/uploads/2024/07/Final-Report-SCF-SE-Goa-1_opt.pdf|title=COMMITTEE CONSTITUTED TO DEVELOP THE GOA STATE CURRICULUM FRAMEWORK FOR SECONDARY EDUCATION}}</ref> पर्यावरण शिक्षण, निसर्ग संवर्धन आणि समाजकार्यासाठी त्यांना सँक्चुअरी नेचर फाउंडेशनचा '<nowiki/>'''''ग्रीन टीचर अवॉर्ड'''''' प्रदान करण्यात आला.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sanctuarynaturefoundation.org/award/rajendra-and-pournima-kerkar|title=Rajendra and Pournima Kerkar|website=sanctuarynaturefoundation.org|language=en|access-date=2026-04-28}}</ref> याशिवाय त्या ''<nowiki/>'विवेकानंद साहित्य संस्कृती अभिवृद्धी मंच''' या संस्थेच्या अध्यक्षा आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/over-6000-people-attend-european-union-film-fest/articleshow/13041664.cms|title=Over 6,000 people attend European Union film fest|date=2012-05-08|work=The Times of India|issn=0971-8257|access-date=2026-04-14}}</ref></big> <references /> 9o3ab56h3l6duqyek7mtalnexyignr5 2691379 2691378 2026-06-27T09:37:35Z Suraj Uttam Malik 182899 Corrected italics 2691379 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट व्यक्ती|नाव=पौर्णिमा राजेंद्र केरकर|चित्र=[[File:Pournima Rajendra Kerkar.jpg|thumb|Pournima Kerkar is a writer and a folklorist of Goa who teaches in Higher secondary school at Mulgao, Bicholim Goa. She writes about the folk stories of Goa.]]}} <big>पौर्णिमा [[राजेंद्र केरकर]]''' या भारतीय लेखिका, लोकसाहित्यिक, <ref name="auto1">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gomantaktimes.com/news/goa/protect-forests-tigers-for-water-security-folklorist|title=Protect forests, tigers for water security: folklorist|date=2022-08-27|website=Goa Travel News on Gomantak Times|language=en|access-date=2026-04-08}}</ref> संशोधक <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/earth-cult-tale-of-the-seven-sisters/articleshow/65135387.cms|title=Earth cult & tale of the seven sisters|date=2018-07-25|work=The Times of India|issn=0971-8257|access-date=2026-04-28}}</ref> आणि शिक्षिका आहेत. [[गोवा]] आणि त्याच्या शेजारील प्रदेशातील पर्यावरण व सांस्कृतिक वारसा जपून ठेवण्यासाठी त्या कार्यरत आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sanctuarynaturefoundation.org/award/rajendra-and-pournima-kerkar#:~:text=The%20Kerkars%20have%20delivered%20over,and%20Netravali%20Wildlife%20Sanctuaries%20notified.|title=Rajendra and Pournima Kerkar|website=sanctuarynaturefoundation.org|language=en|access-date=2026-04-08}}</ref> [[राष्ट्रीय शिक्षण धोरण २०२०|राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण २०२० च्या]] अंमलबजावणीसाठी स्थापन केलेल्या राज्यस्तरीय समितीच्या त्या सदस्या आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://scert.goa.gov.in/wp-content/uploads/2024/07/Final-Report-SCF-SE-Goa-1_opt.pdf|title=COMMITTEE CONSTITUTED TO DEVELOP THE GOA STATE CURRICULUM FRAMEWORK FOR SECONDARY EDUCATION}}</ref> पर्यावरण शिक्षण, निसर्ग संवर्धन आणि समाजकार्यासाठी त्यांना सँक्चुअरी नेचर फाउंडेशनचा ''''ग्रीन टीचर अवॉर्ड'''' प्रदान करण्यात आला.<ref name=":0">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.sanctuarynaturefoundation.org/award/rajendra-and-pournima-kerkar|title=Rajendra and Pournima Kerkar|website=sanctuarynaturefoundation.org|language=en|access-date=2026-04-28}}</ref> याशिवाय त्या 'विवेकानंद साहित्य संस्कृती अभिवृद्धी मंच''' या संस्थेच्या अध्यक्षा आहेत.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/over-6000-people-attend-european-union-film-fest/articleshow/13041664.cms|title=Over 6,000 people attend European Union film fest|date=2012-05-08|work=The Times of India|issn=0971-8257|access-date=2026-04-14}}</ref></big> <references /> c6t61uco9lw32v8v3qe9n0mh8o894jk