राजीव गांधी

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mr">
  <siteinfo>
    <sitename>विकिपीडिया</sitename>
    <dbname>mrwiki</dbname>
    <base>https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.9</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">मिडिया</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">विशेष</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">चर्चा</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">सदस्य</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">सदस्य चर्चा</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">विकिपीडिया</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">विकिपीडिया चर्चा</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">चित्र</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">चित्र चर्चा</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">मिडियाविकी</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">मिडियाविकी चर्चा</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">साचा</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">साचा चर्चा</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">सहाय्य</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">सहाय्य चर्चा</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">वर्ग</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">वर्ग चर्चा</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">दालन</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">दालन चर्चा</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">मसुदा</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">मसुदा चर्चा</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">विभाग</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">विभाग चर्चा</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>राजीव गांधी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3279</id>
    <revision>
      <id>2692365</id>
      <parentid>2536389</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T09:08:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>/* संदर्भ आणि नोंदी */  खाली साचा आहे</comment>
      <origin>2692365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22152" sha1="so7seg08t5fjl2qa949wezt37kkp1gr" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पंतप्रधान
| नाव = राजीव गांधी
| चित्र = Rajeev Gandhi.jpg
| चित्र आकारमान = 200px
| पद = [[भारताचे पंतप्रधान|भारतीय गणराज्याचे ६वे पंतप्रधान]]
| कार्यकाळ_आरंभ = ३१ ऑक्टोबर १९८४
| कार्यकाळ_समाप्ती = २ डिसेंबर १९८९
| राष्ट्रपती = [[झैल सिंग|ग्यानी झैल सिंग]] &lt;small&gt;(२४ जुलै १९८७ पर्यंत)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[रामस्वामी वेंकटरमण]] &lt;small&gt;(२५ जुलै १९८७ पासून)&lt;/small&gt;
| उपराष्ट्रपती = [[रामस्वामी वेंकटरमण]] &lt;small&gt;(२४ जुलै १९८७ पर्यंत)&lt;/small&gt;[[शंकर दयाळ शर्मा]] &lt;small&gt;(३ सप्टेंबर १९८७ पासून)&lt;/small&gt;
| मागील = [[इंदिरा गांधी|इंदिरा फिरोज गांधी]] 
| पुढील = [[विश्वनाथ प्रताप सिंग|राजा विश्वनाथ प्रतापसिंग]]
| जन्मदिनांक           = २० ऑगस्ट १९४४
| जन्मस्थान            = [[बॉम्बे]], [[बॉम्बे प्रांत]], [[ब्रिटिश भारत]]&lt;br&gt;(आता [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]])
| मृत्युदिनांक           = २१ मे १९९१ (वय : {{age in years|1944|8|20|1991|5|21}})
| मृत्युस्थान            = [[श्रीपेरुमबुदूर]], [[तमिळनाडू]], [[भारत]]
| राष्ट्रीयत्व               = भारतीय
| पक्ष                  = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| पती                  =
| पत्नी                  = [[सोनिया गांधी]]
| नाते                  = [[फिरोज गांधी]] (वडिल)&lt;br&gt;[[इंदिरा गांधी]] (आई)&lt;br&gt;[[संजय गांधी]] (भाऊ)&lt;br&gt;[[मनेका गांधी]] (वहिनी)&lt;br&gt;[[वरुण गांधी]] (पुतण्या)
| अपत्ये                = [[राहुल गांधी]] (मुलगा)&lt;br&gt;[[प्रियांका गांधी]] (मुलगी)  
| निवास                =
| शाळा_महाविद्यालय      =
| व्यवसाय              = [[वैमानिक]], [[राजकारणी]]
| धंदा                  = 
| धर्म                  = पारसी
| सही                  =
| संकेतस्थळ             =
| तळटीपा               =
}}
'''राजीव गांधी''' (२० ऑगस्ट [[इ.स. १९४४]] - २१ मे [[इ.स. १९९१]]&lt;ref name=&quot;bbc._'तो'&quot;&gt;{{Cite websantosh | title = 'तो' स्फोट ज्यानं राजीव गांधींना संपवून टाकलं | अनुवादित title =  | लेखक =  | काम = BBC News मराठी | दिनांक =  | ॲक्सेसदिनांक = 21-05-2018 | दुवा = https://www.bbc.com/marathi/india-44189956 | भाषा = mr  | अवतरण = 21 मे 1991 च्या रात्री 10 वाजून 21 मिनिटांनी तामिळनाडूच्या श्रीपेरंबुदूरमध्ये असंच काहीसं घडलं. जे घडलं ते भीषण होतं. 30 वर्षांची एक बुटकी, सावळी आणि जाडी मुलगी हातात चंदनाचा हार घेऊन भारताचे तत्कालीन पंतप्रधान राजीव गांधी यांच्या दिशेनं चालू लागली. ती मुलगी राजीव यांच्या पाया पडण्यासाठी वाकली आणि.... आसमंत हादरला, कानठळ्या बसणारा एक स्फोट झाला. }}&lt;/ref&gt;
) हे भारताचे सातवे [[भारतीय पंतप्रधान|पंतप्रधान]] होते. [[इंदिरा गांधी]] आणि [[फिरोज गांधी]] यांचे ते ज्येष्ठ पुत्र होते. राजीव गांधी हे नेहरू घराण्यातले तिसरे पंतप्रधान होते. इंदिरा गांधीच्या निधनानंतर ३१ ऑक्टो. [[इ.स. १९८४]] ते २ डिसे· [[इ.स. १९८९]] पर्यंत ते भारताचे पंतप्रधान होते. जेव्हा राजीव गांधीनी पंतप्रधान पदाची सूत्रे हातात घेतली तेव्हा ते भारताचे सर्वांत तरुण पंतप्रधान बनले. (वय ४० वर्षे)

राजीव गांधी राजकारणात येण्यापूर्वी [[इंडियन एरलाइन्स]]मध्ये [[वैमानिक]] होते. आई [[इंदिरा गांधी]] या भारताच्या पंतप्रधान असल्या तरी त्यांनी मात्र राजकारणातून दूर राहणे पसंत केले होते. दरम्यान [[इंग्लंड]]मधील [[केंब्रिज]] येथे असतांना त्यांची ओळख इटालियन वंशाच्या [[सोनिया गांधी|सोनियाशी]] झाली व पुढे त्यांचा विवाह झाला. अखेर [[इ.स. १९८०]] मध्ये भाऊ [[संजय गांधी]] याच्या निधनानंतर राजीवने राजकारणात प्रवेश केला. पुढे आई इंदिरा गांधी यांच्या हत्येनंतर ते [[इ.स. १९८४]] मध्ये पंतप्रधान बनले.

राजीव गांधीच्या नेतृत्वात [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेसने]] त्यानंतर झालेल्या १९८४ च्या लोकसभा निवडणुकांत ५४२ पैकी ४११ जागा जिंकत दणदणीत विजय मिळवला. राजीव गांधीच्या आधुनिक विचारांचा पगडा त्यांच्या सुधारणावादी कामांतून पहायला मिळाला. संगणकयुगाची त्यांनी भारताला ओळख करून दिली. तसेच टेलिकॉमच्या क्रांतीची सुरुवात ही त्यांच्या धोरणांतून झाली.

[[इ.स. १९८८]] मध्ये त्यांनी [[श्रीलंका|श्रीलंकेत]] शांतिसेना पाठविण्याचा निर्णय घेतला. त्याची परिणती [[लिबरेशन टायगर्स ऑफ तमि़ळ ईलम|लिट्टेसोबतच्या]] संघर्षात झाली. याच सुमारास [[बोफोर्स घोटाळा|बोफोर्स घोटाळ्यात]] त्यांच्यावर झालेल्या आरोपांनी त्यांची स्वच्छ राजकारण्याची प्रतिमा मलिन झाली. अखेर [[इ.स. १९८९]]च्या लोकसभा निवडणुकांत त्यांना पराभवाला सामोरे जावे लागले.

राजीव गांधी त्यानंतरही काँग्रेसच्या अध्यक्षपदावर कायम होते. [[इ.स. १९९१]]च्या लोकसभा निवडणुकात एका प्रचार सभेच्या वेळी त्यांची लिट्टेकडून हत्या करण्यात आली. त्यांच्या पश्चात त्यांची पत्नी सोनिया गांधी, मुलगा [[राहुल गांधी]] व मुलगी [[प्रियंका गांधी]] या राजकारणात आहेत.

राजीव गांधी यांना मरणोत्तर [[भारतरत्न]] पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.

== सुरुवातीचे आयुष्य ==
राजीव गांधीचा जन्म भारताच्या प्रसिद्ध राजकीय घराण्यात झाला. आजोबा [[जवाहरलाल नेहरू]] भारतीय स्वातंत्र्य लढ्यातील प्रमुख नेते आणि भारताचे पहिले पंतप्रधान होते. जवाहरलाल नेहरू यांची मुलगी [[इंदिरा गांधी]] यांनी काँग्रेसचे एक सदस्य [[फिरोज गांधी]] यांच्या सोबत विवाह केला. इंदिरा गांधींनी [[इ.स. १९४४]] मध्ये राजीव यांना जन्म दिला. याकाळात त्यांचे आईवडील स्वातंत्र्य लढयातील सहभागामुळे सतत तुरुंगात असत. अखेर [[इ.स. १९४७]] मध्ये स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर ते अलाहाबाद (प्रयागराज) येथे स्थायिक झाले. पण [[इ.स. १९४९]]च्या सुमारास इंदिरा व फिरोज यांच्यात दुरावा निर्माण झाला. इंदिरा मुलांसकट पित्याकडे दिल्लीला परतल्या व पुढेही पित्यासोबतच रहिल्या. [[इ.स. १९६०]] मध्ये फिरोज गांधींचा हृदयविकाराच्या झटक्याने मृत्यू झाला.

== शिक्षण व वैवाहिक जीवन ==
राजीव गांधीचे सुरुवातीचे शिक्षण बोर्डिंग स्कूलमध्ये झाले. [[इ.स. १९६१]]ला पुढील शिक्षणासाठी ते लंडनला गेले. केंब्रिजमध्ये असताना [[इ.स. १९६५]]च्या जानेवारीत त्यांची ओळख इटलीच्या [[ॲन्टोनीया माईनो]] (Antonia Maino - सोनिया गांधी) यांच्याशी झाली. पुढे [[इ.स. १९६८]] मध्ये त्यांनी भारतात येऊन त्या दोघांनी विवाह केला. [[इ.स. १९६७]] मध्ये आई इंदिरा या भारताच्या पंतप्रधान बनल्या तरी राजीव राजकारणापासू दूर रहात [[इंडियन एरलाइन्स]]मध्ये वैमानिक म्हणुन रुजू झाले. त्यांना [[इ.स. १९७०]] मध्ये राहुल तर [[इ.स. १९७२]] मध्ये प्रियांका ही दोन अपत्ये झाली.

== राजकारणात प्रवेश ==
[[इ.स. १९८०]] मध्ये लहान भाऊ संजय गांधी राजकारणात सक्रिय होता. त्याचा विमान अपघातात मृत्यु झाला. यानंतर आई आणि काँग्रेस पक्ष यांच्याकडून राजीव यांच्यावर राजकारणात उतरण्यासाठी दबाब येऊ लागला. राजीव व सोनिया दोघांचा राजकारणात येण्यास विरोध होताच, तशी जाहीर व्यक्तव्ये राजीव गांधीनी केली होती तरी पुढे विचार बदलून [[इ.स. १९८१]] मध्ये त्यांनी अमेठी येथून लोकसभा निवडणूक लढवली. त्यांनी लोकदलचे उमेदवार [[शरद यादव]] यांचा २ लाख मताधिक्याने पराभव केला. लवकरच ते आईचे प्रमुख सल्लागार तसेच युवक काँग्रेसचे प्रमुख बनले.

== पंतप्रधानपद ==
३१ ऑक्टोंबर [[इ.स. १९८४]] रोजी इंदिराजींची हत्या झाली. राजीव गांधीवर पंतप्रधान पदाची जबाबदारी सोपवण्यात आली. पंतप्रधानपदी निवड होताच राजीव गांधीनी लोकसभा बरखास्त करत निवडणुका घेतल्या. मोठया बहुमताने काँग्रेस निवडून आली. त्यांच्या स्वच्छ प्रतिमेचा त्यांना फायदा झालाच. त्यांनी [[रशिया]] सोबतचे मैत्रीपूर्ण संबंध अधिक दृढ केले तसेच [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] आणि [[चीन]] यांसोबतही चांगले संबंध बनवण्याचे प्रयत्न केले.

==आरोप==
इंदिराजींची हत्या झाल्यावर दिल्लीत शीख विरोधी दंगली उसळल्या. सुमारे २७०० शीख यात मारले गेले. याबाबत काँग्रेस नेत्यांवर दंगली भडकवण्याचे आरोपही झाले. राजीव गांधी यांनी पुढीलप्रमाणे उद्गार काढल्याचे म्हणले जाते,&quot;जेव्हा मोठे झाड पडते तेव्हा आजुबाजुची जमीन हादरणे सहाजिकच आहे.&quot; {{संदर्भ हवा}} या व्यक्तव्यावरून राजीव गांधीवर प्रचंड टीका झाली.

== आर्थिक धोरणे ==
राजीव गांधीनी तंत्रज्ञानसंबंधी क्षेत्रात आयातीवर सूट दिली. खासकरून [[संगणक]], दूरसंचार क्षेत्र यात त्यांनी खास प्रयत्न केले. लायसन्स राज संपवण्याचा प्रयत्न करत त्यांनी आयातीचे नियम शिथिल केले.

== हत्या ==
[[चित्र:Rajiv Gandhi Memorial bombsite.jpg|इवलेसे|उजवे|राजीव गांधी स्मारक]]
[[इ.स. १९९१]] मध्ये लोकसभा निवडणुकांचा प्रचारसभेदरम्यान लिट्टे ने मानवी बॉम्बचा वापर करून राजीव गांधींची हत्या केली. &quot;धनु&quot; नावाची मुलगी राजीव गांधींच्या सभास्थानी स्वागतासाठी जमलेल्या गर्दीत होती. राजीव गांधी जवळ येताच ती गर्दीतून पुढे येण्याचा प्रयत्न करू लागली. तेव्हा राजीव गांधींच्या महिला सुरक्षारक्षकने तिला अडविले. पण राजीव गांधींनी त्या महिला रक्षकाला थांबवून धनूला जवळ येऊ दिले. धनु राजीव गांधींच्या पाया पडण्यास वाकली आणि तिने आपल्या कमरेला असणारी स्फोटके उडवून दिली. यात तिचा, राजीव गांधींचा आणि जवळ उभ्या असणाऱ्या व्यक्तींचा मृत्यू झाला. लिट्टेने सुरुवातीस जबाबदारी घेण्यास नकार दिला पण घटनास्थळाचे चित्रीकरण उपलब्ध झाल्यावर, इतर दहशतवाद्यांची ओळख पटवून माग घेण्यात आला. यामुळे लिट्टेने भारताची उरली सुरली सहानुभुती तर गमावलीच शिवाय लिट्टेला दहशतवादी संघटना म्हणून घोषित करणारा भारत पहिला देश ठरला. याचे अनुकरण करत ३२ देशांनी लिट्टेला दहशतवादी घोषित केले.

== चरित्र ==
* [[धर्मपाल कांबळे]] यांनी राजीव गांधी यांचे मराठी चरित्र लिहिले आहे.

== अन्य पुस्तके ==
* राजीव गांधी हत्या एक अंतर्गत कट (मूळ इंग्रजी Assassination of Rajiv Gandhi: An Inside Job, लेखक फराझ अहमद; मराठी अनुवाद [[अवधूत डोंगरे]])

== टपालाचे तिकीट ==
राजीव गांधी यांची छबी असलेले पाच रुपये किमतीचे टपालाचे तिकीट होते. सप्टेंबर २०१५ पासून त्याची छपाई बंद करण्यात आली.
== हे सुद्धा पहा ==
* [[राजीव गांधी यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}


{{भारतीय पंतप्रधान}}
{{भारतरत्न}}

{{DEFAULTSORT:गांधी, राजीव}}
[[वर्ग:राजीव गांधी|*]]
[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]
[[वर्ग:भारताचे पंतप्रधान]]
[[वर्ग:भारतीय परराष्ट्रमंत्री]]
[[वर्ग:लोकसभेतील विरोधीपक्षनेते]]
[[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:काँग्रेस अध्यक्ष]]
[[वर्ग:नेहरू-गांधी परिवार]]
[[वर्ग:७ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:८ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:९ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:अमेठीचे खासदार]]
[[वर्ग:हत्या झालेले भारतीय राजकारणी|गांधी, राजीव]]
[[वर्ग:इ.स. १९४४ मधील जन्म|गांधी, राजीव]]
[[वर्ग:इ.स. १९९१ मधील मृत्यू|गांधी, राजीव]]
[[वर्ग:भारतरत्‍न पुरस्कारविजेते|गांधी, राजीव]]
[[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>so7seg08t5fjl2qa949wezt37kkp1gr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आमिर खान</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5122</id>
    <revision>
      <id>2692374</id>
      <parentid>2683655</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T09:16:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Simoni.IBC24</username>
        <id>184850</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2692374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29525" sha1="o8tmkc6zouky4fmb7hrs8bqnwlkued1" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट अभिनेता|पार्श्वभूमी_रंग=|नाव=आमिर खान|चित्र=Aamir Khan at Satyamev Jayate press conference 10.jpg|चित्र_रुंदी=|चित्र_शीर्षक=आमिर खान|पूर्ण_नाव=आमिर हुसेन खान|जन्म_दिनांक={{जन्म दिनांक आणि वय|1965|3|14}}|जन्म_स्थान=[[मुंबई]]|मृत्यू_दिनांक=|मृत्यू_स्थान=|इतर_नावे=|कार्यक्षेत्र=[[अभिनेता]], निर्माता, [[दिग्दर्शक]]|राष्ट्रीयत्व=[[भारतीय]]|भाषा=[[हिंदी भाषा]], [[इंग्लिश भाषा]] , [[मराठी भाषा]]|कारकीर्द_काळ=[[इ.स. १९८८]] -|प्रमुख_नाटके=|प्रमुख_चित्रपट=|प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम=|पुरस्कार=|वडील_नाव=ताहिर हुसैन|आई_नाव=|पती_नाव=|पत्नी_नाव={{लग्न|रीना दत्त|1987|2002|end=घटस्फोट}}&lt;br /&gt;{{लग्न|[[किरण राव]]|2005|2021|end=विभक्त}}|अपत्ये=जुनैद, इरा|संकेतस्थळ=[http://www.aamirkhan.com/ www.आमिरखान.com]|तळटिपा=}}

'''मोहम्मद आमिर हुसेन खान''' (१४ मार्च १९६५) हा एक भारतीय अभिनेता आहे, जो [[बॉलीवूड|हिंदी चित्रपटां]]&lt;nowiki/&gt;मध्ये काम करतो. माध्यमांत &quot;''मिस्टर परफेक्शनिस्ट''&quot; म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या आमिरने, &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://m.tribuneindia.com/news/entertainment/mr-perfectionist-aamir-khan-doesnt-believe-in-perfection-shares-how-got-the-title-420406|title=mr perfectionist aamir khan doesnt believe in perfection shares how got the title|website=[[The Tribune]]|access-date=13 May 2023}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.zeebiz.com/trending/entertainment/news-aamir-khan-birthday-why-mr-perfectionist-has-delivered-more-hits-than-other-khans-in-the-past-decade-secret-superstar-laal-singh-chaddha-dangal-225856|title=Aamir Khan Birthday: Why 'Mr. Perfectionist' has delivered more hits than other Khans in the past decade?|date=14 March 2023|website=Zee Business|access-date=13 May 2023}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/aamir-khan-turns-58-a-look-at-actors-most-unconventional-roles/the-perfectionist-of-bollywood/slideshow/98626875.cms|title=Aamir Khan Turns 58: A Look At Actor's Most Unconventional Roles - The Perfectionist Of Bollywood|website=The Economic Times|access-date=13 May 2023}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/aamir-khan-mr-perfectionist-remained-relevant-for-35-years-8582549/|title=The real Aamir Khan: How Bollywood's Mr Perfectionist remained relevant for 35 years in ever-changing India|date=29 April 2023|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=13 May 2023}}&lt;/ref&gt; त्याच्या ३० वर्षांच्या कारकिर्दीतून स्वतःला भारतीय चित्रपटसृष्टीतील सर्वात उल्लेखनीय अभिनेत्यांपैकी एक म्हणून स्थापित केले आहे. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://specials.रीडिफ.कॉम/movies/2006/aug/17sd11.htm|title=Readers' Picks: Top Bollywood Actors|date=17 August 2006|publisher=Rediff|access-date=26 January 2010}}{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://specials.रीडिफ.कॉम/movies/2006/aug/08sld11.htm|title=Powerlist: Top Bollywood Actors|date=8 August 2006|publisher=Rediff|access-date=26 January 2010}}{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; नऊ [[फिल्मफेअर पुरस्कार]], चार [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]] आणि एक AACTA पुरस्कारांसह तो असंख्य पुरस्कारांचे प्राप्तकर्ता आहे. त्याच्या एका चित्रपटाला [[अकादमी पुरस्कार]] नामांकन देखील मिळाले आहे. [[भारत सरकार]]&lt;nowiki/&gt;ने २००३ मध्ये त्याला [[पद्मश्री]] आणि २०१० मध्ये [[पद्मभूषण]] देऊन सन्मानित केले आहे. &lt;ref name=&quot;Padma Awards2&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015|access-date=21 July 2015}}&lt;/ref&gt; २०१७ मध्ये त्याला [[चीन]] सरकारकडून मानद पदवी मिळाली होती. &lt;ref name=&quot;afternoondc2&quot;&gt;[http://www.afternoondc.in/bollywood/aamir-khan-the-chinese-heartthrob/article_194948?fromNewsdog=1 Aamir Khan: The Chinese heartthrob] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107222453/http://www.afternoondc.in/bollywood/aamir-khan-the-chinese-heartthrob/article_194948?fromNewsdog=1}}, ''[[आफ्टरनून (दैनिक)|The Afternoon Despatch &amp; Courier]]'', 16 May 2017&lt;/ref&gt;

आमिर खान त्याचा काका [[नासिर हुसैन]] यांच्या ''[[यादों की बारात]]'' (१९७३) या चित्रपटात बालकलाकार म्हणून पहिल्यांदा पडद्यावर दिसला. प्रौढ म्हणून त्याची पहिली चित्रपट भूमिका ''[[होली (१९८४ चित्रपट)|होली]]'' (१९८४) मध्ये होती. ''[[कयामत से कयामत तक]]'' (१९८८) मधील प्रमुख भूमिकेतून त्याने पूर्णवेळ अभिनय कारकिर्दीला सुरुवात केली. ''[[राख (१९८९ चित्रपट)|राख]]'' (१९८९) मधील अभिनयामुळे त्याला विशेष उल्लेख श्रेणीमध्ये [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]] मिळाला. ''[[दिल (चित्रपट)|दिल]]'' (१९९०), ''[[राजा हिंदुस्तानी]]'' (१९९६) ज्यासाठी  सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा पहिला फिल्मफेर पुरस्कार त्याने जिंकला, आणि [[सरफरोश]] (१९९९) यासह अनेक व्यावसायिकदृष्ट्या यशस्वी चित्रपटांमध्ये काम करून आमिरने १९९० च्या दशकात एक प्रमुख अभिनेता म्हणून स्वतःची ओळख निर्माण केली. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.रीडिफ.कॉम/movies/2000/nov/30aamir.htm|title=I become the audience|last=Press Trust India|date=30 November 2000|publisher=[[Rediff]]|access-date=26 January 2010}}{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

१९९९ मध्ये, त्याने आमिर खान प्रॉडक्शनची स्थापना केली, ज्याचा पहिला चित्रपट, ''[[लगान]]'' (२००१) हा सर्वोत्कृष्ट परदेशी भाषेतील चित्रपट म्हणून [[अकादमी पुरस्कार|अकादमी पुरस्कारा]]&lt;nowiki/&gt;साठी नामांकित झाला आणि त्याला सर्वोत्कृष्ट लोकप्रिय चित्रपटासाठी राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार आणि आणखी दोन फिल्मफेर पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेता आणि सर्वोत्कृष्ट चित्रपट) प्राप्त झाले. ''[[दिल चाहता है]]'' (२००१) मधील त्याच्या अभिनयालाही दाद मिळाली. चार वर्षांच्या विश्रांतीनंतर, खान मुख्य भूमिकांमध्ये परतला, विशेषतः ''[[फना (चित्रपट)|फना]]'' (२००६) आणि ''[[रंग दे बसंती (चित्रपट)|रंग दे बसंती]]'' (२००६) हे चित्रपट गाजले.  ''[[तारे जमीं पर|तारे जमीन पर]]'' (२००७) चित्रपटातून त्याने दिग्दर्शनात पदार्पण केले. या चित्रपटासाठी त्याला सर्वोत्कृष्ट चित्रपट आणि सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शकासाठी फिल्मफेर पुरस्कार मिळाले. खानचे सर्वात मोठे व्यावसायिक यश ''[[गजनी (२००८ हिंदी चित्रपट)|गजनी]]'' (२००८), [[३ इडियट्स|''३ इडियट्स'']] (२००९), ''[[धूम ३]] (''२०१३), ''[[पी.के. (चित्रपट)|पीके]]'' (२०१४) आणि ''[[दंगल (२०१६ चित्रपट)|दंगल]]'' (२०१६) सह आले. यापैकी प्रत्येक चित्रपटाने सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट होण्याचा विक्रम केला. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Malvania|first=Urvi|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/baahubali-2-beats-pk-s-lifetime-collection-becomes-india-s-top-earner-117050600034_1.html|title=Baahubali 2 beats PK's lifetime collection, becomes India's top-earner|last2=Narasimhan|first2=T. E.|date=6 May 2017|work=[[बिझनेस स्टँडर्ड]]|language=en|access-date=1 January 2023}}&lt;/ref&gt;  ''दंगलसाठी'' आमिरला फिल्मफेरमध्ये तिसरा सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा पुरस्कार मिळाला. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/62nd-filmfare-awards-2017-winners-list/articleshow/56541241.cms|title=62nd Filmfare Awards 2017: Winners' list|date=15 January 2017|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=15 January 2017}}&lt;/ref&gt;

[[भारत]] आणि [[चीन]]&lt;nowiki/&gt;मध्ये विशेषतः त्याचे मोठ्या प्रमाणात अनुयायी आहेत. ''[[न्यूजवीक]]&lt;nowiki/&gt;ने''  त्याचे &quot;जगातील सर्वात मोठा चित्रपट स्टार&quot; असे वर्णन केले आहे. &lt;ref name=&quot;newsweek&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://www.newsweek.com/bollywood-icon-aamir-khan-secret-superstar-worldwide-success-dangal-and-688775|title=Aamir Khan is the biggest movie star on the planet—and a woke feminist, too|date=19 October 2017|work=[[Newsweek]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forbes.com/sites/robcain/2017/10/03/if-secret-superstar-hits-big-aamir-khan-will-own-the-title-worlds-biggest-movie-star/|title=Success By 'Secret Superstar' Could Give Aamir Khan The Title Of The World's Biggest Movie Star|date=3 October 2017|website=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forbes.com/sites/robcain/2017/10/05/heres-why-aamir-khan-is-arguably-the-worlds-biggest-movie-star-part-2/|title=Why Aamir Khan Is Arguably The World's Biggest Movie Star, Part 2|date=5 October 2017|website=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt; जगातील ''५०० सर्वात प्रभावशाली मुस्लिमांमध्ये'' त्याची नियमितपणे नोंद करण्यात आली आहे. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.themuslim500.com/profiles/aamir-khan/|title=The Muslim 500: Aamir-Khan|language=en-US|access-date=14 April 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/22-Indians-among-worlds-influential-Muslims/articleshow/49315830.cms|title=Times of India on 22 most influential Muslims in India|date=12 October 2015|work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|language=en-US|access-date=14 April 2020}}&lt;/ref&gt;  ''[[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]]'' हा दूरचित्रवाणी टॉक शो देखील आमिरने तयार केला आणि सादर केला. समाजसुधारक म्हणून त्याने केलेल्या कार्यामुळे &lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{Cite magazine|last=Rahman|first=A. R.|author-link=A. R. Rahman|title=The 2013 TIME 100: Aamir Khan|url=http://time100.time.com/2013/04/18/time-100/slide/aamir-khan/|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=18 April 2013|archive-date=2021-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419041412/https://time100.time.com/2013/04/18/time-100/slide/aamir-khan/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; २०१३ मध्ये जगातील सर्वात प्रभावशाली व्यक्तींच्या [[टाईम १००|''टाईम १००'']] यादीत आमिरला स्थान मिळाले.


==पूर्व आयुष्य आणि पार्श्वभूमी==
खानचा जन्म १४ मार्च १९६५ रोजी मुंबई येथे ताहिर हुसैन व झीनथ हुसैन , चित्रपट निर्माता ह्याच्या घरात झाला .त्याचे काही नातेवाईक हिंदी चित्रपट सृष्टीचे सदस्य होते.तो भारतीय तत्त्वज्ञानी  अबुल कलाम आझादशी आजीच्या  माध्यमातून संबंधित आहे. खान चार भावंडांत सर्वात मोठा  आहे; त्याला एक भाऊ,अभिनेता फैजल खान आणि दोन बहिणी फरहात आणि निखात खान आहे.त्याला भौतिकशास्त्र विषय खूप आवडतो.पूतण्या, इम्रान खान, एक समकालीन हिंदी चित्रपट अभिनेता आहे.
लहान असताना, खान दोन वेळा लहान भूमिकांसाठी पडद्यावर दिसू लागला. आठ वर्षाचा असताना नसीर हुसैन दिग्दर्शित अत्यंत लोकप्रिय गाणं  यादो कि बारात मध्ये दिसला. पुढील वर्षी, त्याने आपल्या वडिलांच्या निर्मित मधहोश चित्रपटात महेंद्रसिंग संधूची तरुण भूमिका निभवलि. खान,च्या पूर्व प्राथमिक शिक्षणासाठी जे.बी. पेटिट शाळेत होता . नंतर त्याने इयत्ता आठवी पर्यंतचे शिक्षण संत ॲनच्या महाविद्यालयात घेतले आणि इयत्ता नववी व दहावीचे शिक्षण बॉम्बे स्कॉटिश स्कूल, माहीम येथून पूर्ण केले. सत्यमेव जयते हा कार्यक्रमातून खूप पेरणा मिळाली.
==प्रेरणास्थान==
आमिर खान [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांना आपले प्रेरणास्थान मानतो. आमिर म्हणतो की, ‘‘डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे निर्भय होते. त्यांनी प्रेमासह सहचाराची, मानवतेची शिकवण दिली. त्यांनी लोकांवर प्रेम केले आणि मानवतेचा विचार केला. बाबासाहेबांनी आयुष्यात कधीच हार मानली नाही. ते निर्भय होते. म्हणून आजही मला अडचणी आल्या किंवा समस्यांना सामोरे जावे लागले. परिस्थिती अत्यंत कठीण झाली की मी बाबासाहेबांची आठवण काढतो. त्यामुळे मला प्रेरणा मिळते. म्हणून बाबासाहेब हेच माझे प्रेरणास्थान आहेत.”&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://m.lokmat.com/maharashtra/dr-inspiration-babasaheb-ambedkar-aamir-khan/|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हेच प्रेरणास्थान - आमीर खान|date=2016-04-10|work=Lokmat|access-date=2018-03-10|language=mr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/marathi/lokmat-epaper-lokmat/do+babasaheb+aambedakar+hech+preranasthan+aamir+khan-newsid-51880855|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हेच प्रेरणास्थान - आमीर खान - Lokmat {{!}} DailyHunt|work=DailyHunt|access-date=2018-03-10|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://zeenews.india.com/marathi/news/mumbai/aamir-khan-on-dr-babasaheb-ambedkar/309642|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हेच प्रेरणास्थान - आमीर खान|date=2016-04-10|work=24taas.com|access-date=2018-03-10|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|last=AWAAZ INDIA TV|title=Aamir Khan Speech on Dr. Bababsahab Ambedkar|date=2016-04-10|url=https://m.youtube.com/watch?v=l-BxVr2B-Ho|accessdate=2018-03-10}}&lt;/ref&gt;
== वैयक्तिक जीवन ==

जुलै २०२६ मध्ये आमिर खान यांनी माध्यमांशी संवाद साधताना आपली सहचारिणी गौरी स्प्रॅट हिच्याशी ५ जुलै २०२६ रोजी मुंबईतील आपल्या निवासस्थानी अत्यंत साध्या आणि खासगी समारंभात विवाह करण्याची योजना असल्याचे सांगितले. त्यांनी या समारंभाला दोन्ही कुटुंबांतील सदस्य आणि काही जवळचे मित्र उपस्थित राहणार असल्याचेही नमूद केले. गौरी स्प्रॅट या मूळच्या बेंगळुरूच्या असून त्या फॅशन, ब्युटी आणि वेलनेस क्षेत्राशी संबंधित आहेत. तसेच त्या आमिर खान प्रॉडक्शन्सशीही संलग्न असल्याचे आमिर खान यांनी सांगितले.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.ibc24.in/entertainment/aamir-khan-wedding-update-3660456.html
|title=Aamir Khan Wedding Update
|website=IBC24
|language=hi
|access-date=३ जुलै २०२६
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.bhaskar.com/g/entertainment/bollywood/news/aamir-khan-confirms-third-marriage-with-gauri-spratt-on-july-5-private-wedding-at-home-with-family-138348703.html
|title=Aamir Khan confirms third marriage with Gauri Spratt
|website=दैनिक भास्कर
|language=hi
|access-date=३ जुलै २०२६
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://www.ndtv.com/entertainment/aamir-khan-shares-details-of-gharelu-wedding-to-gauri-spratt-5-tarikh-bahut-hi-khaas-hai-11720996
|title=Aamir Khan Shares Details Of 'Gharelu' Wedding To Gauri Spratt
|website=NDTV
|language=en
|access-date=३ जुलै २०२६
}}&lt;/ref&gt;
== चित्रपट ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!वर्ष
! चित्रपट
! भूमिका
!class=&quot;unsortable&quot;|टीपा
|-
|१९८५
| [[होली (१९८५ चित्रपट)|होली]]
|  ''मदन शर्मा''
|
|-
|१९८८
| ''[[कयामत से कयामत तक]]''
|     ''[[कयामत से कयामत तक|राज]]''
| [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]]&lt;br /&gt;[[फिल्मफेअर सर्वोत्तम पुरुष पदार्पण पुरस्कार]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |१९८९
| [[राख (१९८९ चित्रपट)|राख]]
| ''राख''
| [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]]
|-
| [[लव्ह लव्ह लव्ह (१९८९ चित्रपट)|लव्ह लव्ह लव्ह]]
| ''अमित''
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |१९९०
| [[अव्वल नंबर (चित्रपट)|अव्वल नंबर]]
| ''सनी''
|
|-
| ''तुम मेरे हो''
| ''शिव''
|
|-
| ''[[दिल (हिंदी चित्रपट)|दिल]]''
| ''[[दिल (हिंदी चित्रपट)|राजा]]''
| 
|-
| [[दीवाना मुझ सा नहीं (चित्रपट)|दीवाना मुझ सा नहीं]]
| ''अजय शर्मा''
|
|-
| [[जवानी झिंदाबाद]]
| ''शशी शर्मा''
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |१९९१
| [[अफसाना प्यार का]]
| ''राज'' 
|
|-
| ''[[दिल है के मानता नहीं]]''
| ''[[दिल है के मानता नहीं|रघु  जेटली]]''
| 
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |१९९२
| ''[[जो जीता वही सिकंदर]]''
|संजयलाल  शर्मा 
| 
|-
| [[इसी का नाम जिंदगी]]
| छोटू 
|
|-
| [[दौलत की जंग]]
|राजेश  चौधरी 
|
|-
|''[[परंपरा (हिंदी चित्रपट)|परंपरा]]''
|रणबीर  पृथ्वी  सिंग 
|
|-
|१९९३
| ''[[हम हैं राही प्यार के]]''
| राहुल  मल्होत्रा 
| 
|-
|१९९४
| ''[[अंदाज अपना अपना]]''
| ''[[अंदाज अपना अपना|अमर मनोहर]]'' 
| 
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |१९९५
| [[बाझी (१९९५ चित्रपट)|बाझी]]
| '' अमर दामाजी'' 
|
|-
| [[आतंक ही आतंक (चित्रपट)|आतंक ही आतंक]]
| ''रोहन'' 
|
|-
| ''[[रंगीला]]''
|मुन्ना 
| 
|-
| ''[[अकेले हम अकेले तुम]]''
| ''[[अकेले हम अकेले तुम|रोहीत  कुमार]]'' 
|
|-
|१९९६
| ''[[राजा हिंदुस्तानी]]''
| ''[[राजा हिंदुस्तानी]]''
| [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम अभिनेता पुरस्कार]]
|-
|१९९७
| [[इश्क (१९९७ हिंदी चित्रपट)|इश्क]]
| ''राजा'' 
|
|-
|१९९८
| ''गुलाम''
| ''सिद्धार्थ  मराठे'' 
| 
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |१९९९
| ''[[सरफरोश]]''
| ''[[सरफरोश|अजय सिंग राठोड]]'' 
| 
|-
| ''मन''
| ''देव करन सिंह''
|
|-
| ''[[१९४७: अर्थ]]''
| ''[[१९४७: अर्थ|दिल  नवाझ]]'' 
|
|-
|२०००
| ''मेला''
| ''किशन  प्यारे'' 
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |२००१
| ''[[लगान (हिंदी चित्रपट)|लगान]]''
|भुवन 
| [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम अभिनेता पुरस्कार]]
|-
| ''[[दिल चाहता है]]''
| ''[[दिल चाहता है|आकाश मल्होत्रा]]''
| 
|-
|२००५
| ''मंगल पांडे''
| ''मंगल पांडे''
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |२००६
| ''[[रंग दे बसंती]]''
| ''[[रंग दे बसंती|दलजित  &quot;डज &quot; सिंग /]]''
''[[रंग दे बसंती|चंद्रशेखर  आझाद]]''
| [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम अभिनेता समीक्षक पुरस्कार]]
|-
| ''[[फना (चित्रपट)|फना]]''
| ''[[फना (चित्रपट)|रेहान]]'' 
|
|-
|२००७
| ''[[तारे जमीन पर]]''
| ''[[तारे जमीन पर|रॅम शंकर निकुंभ]]'' 
| [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम दिग्दर्शक पुरस्कार]]
|-
|२००८
| ''[[गजनी (२००८ हिंदी चित्रपट)|गजनी]]''
|संजय  सिंघानिया   
| 
|-
|२००९
| ''[[३ इडियट्स]]''
| ''[[३ इडियट्स|रणछोडदास &quot;रांचो &quot; शामलदास चांचंद /]]''
''[[३ इडियट्स|फुंसुख वंगडु]]''
| 
|-
|२०११
| ''धोबी घाट''
| ''धोबी घाट''
|
|-
|२०१२
| ''तलाश''
| ''सुर्जन सिंग शेखावत''
|
|-
|२०१३
| ''धूम 3''
| ''साहिर  खान /समर  खान'' 
|
|-
|२०१४
| ''[[पी.के. (चित्रपट)|पी.के.]]''
| ''[[पी.के. (चित्रपट)|पी.के.]]
|
|-
|२०१६
| [[दंगल (२०१६ चित्रपट)|दंगल]] 
|महावीर सिंग फोगट
|
|}

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}
==बाह्य दुवे==
*[http://www.aamirkhan.com/ अधिकृत संकेतस्थळ]
*{{आय.एम.डी.बी. नाव|0451148}}
{{कॉमन्स वर्ग|Aamir Khan|आमिर खान}}

{{DEFAULTSORT:खान, आमिर}}
[[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते]]
[[वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:आंबेडकरवादी]]</text>
      <sha1>o8tmkc6zouky4fmb7hrs8bqnwlkued1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>हिंगोली जिल्हा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6730</id>
    <revision>
      <id>2692254</id>
      <parentid>2681387</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T14:12:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37822-22</username>
        <id>184853</id>
      </contributor>
      <comment>/* हिंगोली जिल्ह्यातली गावे */</comment>
      <origin>2692254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18260" sha1="d32eaj2j7ekh70wwj2mv7f43s0dxhd4" xml:space="preserve">{{जिल्हा सूचना|जिल्हा_नाव=हिंगोली}}
{{माहितीचौकट भारतीय जिल्हा
|जिल्ह्याचे_नाव         = हिंगोली जिल्हा
|स्थानिक_नाव            =
|चित्र_नकाशा            = Hingoli_in_Maharashtra_(India).svg
|अक्षांश-रेखांश         =  
|राज्याचे_नाव           = महाराष्ट्र
|विभागाचे_नाव           = [[औरंगाबाद विभाग]]
|मुख्यालयाचे_नाव                = [[हिंगोली]]
|तालुक्यांची_नावे               = •[[औंढा नागनाथ]] •[[सेनगांव]] •[[कळमनुरी]]     •[[वसमत|वसमतनगर]] •[[हिंगोली]]
|क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी            = ४,५२७
|लोकसंख्या_एकूण         = ११,७८,९७३
|जनगणना_वर्ष            = २०११
|लोकसंख्या_घनता         = २६०
|शहरी_लोकसंख्या         = १,७८,७३३
|साक्षरता_दर            = ७६.०४%
|लिंग_गुणोत्तर          = ९४२
|प्रमुख_शहरे            = हिंगोली, [[वसमत]], कळमनुरी 
|जिल्हाधिकार्यांचे_नाव          =श्री.राहुल गुप्ता (भा. प्र. से)
|लोकसभा_मतदारसंघाची_नावे        = [[हिंगोली (लोकसभा मतदारसंघ)]]
|विधानसभा_मतदारसंघाची_नावे      = हिंगोली,वसमत, कळमनुरी 
|खासदारांची_नावे                = नागेश शिंदे - पाटील
|पर्जन्यमान_मिमी                = ९० 
|संकेतस्थळ                      = http://hingoli.nic.in/mr
}}
'''हिंगोली जिल्हा''' हा मराठवाडा विभागाच्या उत्तरेस आहे. हिंगोलीच्या उत्तरेस [[वाशिम जिल्हा]] व [[यवतमाळ जिल्हा]], पश्चिमेस [[परभणी जिल्हा]] व आग्नेयेस [[नांदेड जिल्हा]] आहे, आताचा हिंगोली जिल्हा हा १ मे १९९९ पूर्वीपर्यंत [[परभणी]] जिल्ह्याचा एक भाग होता.  त्या दिवशी  औंढा नागनाथ,  [[वसमत]], हिंगोली, [[कळमनुरी]] व सेनगांव हे तालुके असलेला हा स्वतंत्र जिल्हा घोषित झाला.

हिंगोली जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ ४५२६ चौरस कि.मी.&lt;sup&gt;२&lt;/sup&gt; आहे. एकूण लोकसंख्या ९,८७,१६० तर साक्षरता ६६.८६% इतकी आहे. जिल्ह्यातील गोंधळ, शाहिरी, भारूड, पोतराज व कलगीतुरा या लोककला  प्रसिद्ध आहेत. ज्वारी व कापूस ही जिल्ह्याची मुख्य पिके आहेत.

वसमत तालुक्यातील वाई गोरखनाथ येथील गोरक्षनाथ महाराजांचे देवस्थान आहे. येथे [[पौष पौर्णिमा|पौष पौर्णिमेला]] यात्रा सुरू होते. खुप ठिकणांवरून येथे भाविक येतात. कुरुंदा गावाजवळील टोकाई माता मंदिर,आंबा येथील अंबादेवी मंदिर, करंजाळा गावातील सीमा भागात बाराशिव येथील हनुमान मंदिर व जुनी बाराव आहे यात पंचमुखी महादेव अर्ध मुर्ती आहे मिती माघ शुक्ल पौर्णिमेला यात्रा भरते येते बारा गावांच्या शिव एकत्रित येतात व औंढा नागनाथ व वसमत सीमेवरील मंदिर आहे, बोराळा येथील हनुमान मंदिर व चोंडी बहिरोबा येथील बहीरोबा देवस्थान, वसमत तालुक्यातील रेऊळगाव इथे Baby दभव्य दिव्य बौद्ध विहार आहे एक प्रकारचे पर्यटन दर्जाचे , तसेच करंजाळा बाराशिव येथील देखील बौद्ध विहार अतिशय सुंदर विहार या विहारातील भगवान बुद्ध यांची मूर्ती ही अष्टधातू चीआहे . कंजाळा गावाच्या पश्चिम दिशेला विठ्ठल मंदिर, उत्तर दिशेला देवीचे मंदिर, गावामध्ये कर्णेश्वर मंदिर आहे.
[[File:शिवतीर्थ.jpg|thumb|शिवतीर्थ वसमत]]

'''वारंगा (मसाई)''' हे गाव हिंगोली पासून १९ किलोमीटर अंतरावर आहे. आणि तालुका कळयेथे मनुरी पासून १० किलोमीटर अंतरावर आहे. हे गाव मसाई माता मंदिरासाठी प्रसिद्ध आहे. या गावांमध्ये पौष महिन्याच्या पौर्णिमेच्या दुसऱ्या दिवशी एक मोठी यात्रा भरते. हे गाव तिन्ही बाजूंनी डोंगरांनी घेरलेले आहे.

वारंगा मसाई गावातील मंदिरे:&lt;br&gt;
मसाई देवी मंदिर, हनुमान मंदिर, संत सावता माळी मंदिर, डागेश्वर महादेव मंदिर, गणेश मंदिर, महादेव मंदिर, दत्त मंदिर, खंडोबा मंदिर.

==हिंगोली जिल्ह्यातील पर्यटनस्थळे==
* भवानी मंदिर वारंगा
* संत तुकामाई जन्मस्थान सुकळीविर
* संत तुकामाई समाधीस्थळ येहळेगाव 
* औंढा (नागनाथ)
* संत नामदेव महाराज नर्सी
* स्वयंभू जटाशंकर डोंगरकडा
* बाराशिव मारुती
* सिद्धेश्वर धरण
* मसाई देवी मंदिर, वारंगा(मसाई)
* येलदरी धरण
*Hatkeshwar devsthan, Hatta

==हिंगोली जिल्ह्यातील तीर्थक्षेत्रे==
हिंगोली जिल्ह्यात पुढील प्रमाणे प्रमुख तीर्थक्षेत्रे आणि मंदिरे आहेत.

&lt;!---- कृपया गावागावात विविध धर्माचे मंदिरे आणि प्रार्थना स्थळे असतात, त्यांची नावे सरसकट येथे टाकू नये ----&gt;

* [[औंढा नागनाथ]]- बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी हे आठवे (आद्य) ज्योतिर्लिंग आहे.
* मल्लिनाथ दिगंबर जैन मंदिर (शिरड शहापूर), 
* तुळजादेवी संस्थान (घोटा - ता. हिंगोली), 
* [[संत नामदेव|संत नामदेवांचे]] जन्मस्थान [[नरसी (नामदेव)|नरसी नामदेव]].
* ग्रामदैवत श्री स्वयंभू जटाशंकर मंदिर डोंगरकडा
* शेवाळा येथील पूर्णानंद महाराजांचे मंदिर.
* समगा येथील संगमेश्वर महादेव मंदिर
* श्री.कानिफनाथ गड खैरी घुमट
* चिंतामणी गणपती (हिंगोली)
* सिद्धनाथ (महादेव) मंदिर &lt;ref&gt; गांगलवाडी येथे सिध्देश्वर धरणाजवळ सिद्धनाथाचे (महादेवाची पींड) मंदिर आहे. येथुन औढा नागनाथ ज्योतिर्लिंग पर्यंत बोगदा होता असे ज्ञात आहे. दरवर्षी येथे सलग सात दिवस भव्य यात्रेसह होम आयोजन होते.&lt;/ref&gt;
*[[वारंगा मसाई]]- मसाई देवीचे मंदिर
*संत तुकामाई जन्मस्थळ सुकळीविर(तु)
*हेमाडपंथी भैरवनाथ महाराज मंदिर ब्रम्हपुरी 
*संत तुकामाई समाधीस्थळ येहळेगाव(तु)
* श्री संत देवकामाता संस्थान हिवरा तर्फे जवळा (ता.कळमनुरी)
* हिंगोली तालुक्यातील खंडाळा येथे श्री प्रतापगिरी महाराज देवस्थान असून तिथे दरवर्षी डिसेंबर महिन्यात दत्त जयंतीला फार मोठा अखंड हरिनाम सप्ताहाचे आयोजन केले जाते ह्या अखंड हरिनाम सप्ताहास पासष्ट वर्षाची परंपरा लाभलेली आहे.

==जिल्ह्यातील महत्त्वाचे उत्सव ==
* सार्वजनिक दसरा महोत्सव - सुमारे दोनशे वर्षांपासून
* सार्वजनिक [[गणेशोत्सव]]
*शिवजयंती
*महात्मा फुले जयंती औंढा नागनाथ
*[[पोळा|बैलपोळा]]
* श्री नवदुर्गा महोत्सव
* भीम जयंती 
*[[नागपंचमी]]
* कलगावची यात्रा 
* हत्ता नाईक ता. सेनगांव येथील कावड आगमन 
* श्री. कानिफनाथ महाराज यात्रा कानिफनाथ महाराज गड खैरी घुमट 
* हिंगोलीचा प्रसिद्ध नवसाच्या मोदकाचा चिंतामणी गणपतीचा मोदक उत्सव
* मसाई देवी यात्रा. वारंगा मसाई
* राम नवमी

==जिल्ह्यातील तालुके==
* [[औंढा नागनाथ]]
* [[कळमनुरी]]
* [[वसमत]]
* [[सेनगांव]]
* [[हिंगोली]]

==हिंगोली जिल्ह्यातली गावे==

* येळी 
* हिवरखेडा 
* खेर्डा
* तिखाडी
* खानापूर बंगला
* गाडीबोरी
* उमरखोजा
* सुकळीवीर(तु)
* दांडेगाव
* साखरा
* आडगाव
* बटवाडी
* खांबाळा
* वटकळी
* गिलोरी
*गोरेगाव
*ताकतोडा
* गोंदनखेडा
* केंद्रा बुद्रुक
* वरखेडा
* दाताडा बुद्रुक
* वाघजाळी
* गारखेडा
* माझोड
* सवड
* पहेणी
* वैजापूर
* वरूड काझी
* वरूड चक्रपान
* देऊळगाव रामा
* आंधरवाडी
* माळहिवरा
* सिरसम
* काळकोंडी
* गारमाळ
* भांडेगाव
* साटंबा
* जामठी खुर्द
* जामठी बुद्रुक
* सावा
* नवलगव्हाण
* भानखेडा
* हनवतखेडा
* कडती
* पांगरी
* ब्रम्हपुरी
* पुसेगाव
* डिग्रस
* इंचा
* कडोळी
* नांदूरा
* ऊमरा
* ईडोळी
* बोराळा
* पळशी
* खानापूर चित्ता
* सवना
* ब्राम्हणवाडा (pra. washim)
* पारडा
* पिंपळखुटा
* बळसोंड
* केसापुर
* लोहगाव
* खरबी
* आखाडा बाळापूर
* बासंबा
* हत्ता नाईक
* आजेगाव
* आंबा
* आसेगाव
* उंडेगाव : &lt;ref&gt;औंढा-जिंतूर रोडवर हिवरखेडा गावाच्या दक्षिणेस ३ कि.मी. अंतरावर उंडेगाव हे गाव आहे.या ठिकाणी दत्तात्रेयाचे प्रसिद्ध मंदिर आहे.&lt;/ref&gt;
* एरंडेश्वर
* पान कन्हेरगाव
* कळमनुरी
* कुरुंदा
* गिरगाव
* गुंज
* गुंडा
* धामणी
* वसई
* चोंढी
* जवळा (पांचाळ)
* जवळा बाजार
* जवळा (बुद्रुक)
* सेंदुरसना
* टेंभुर्णी
* डोंगरकडा
* हिवरा (तर्फे जवळा)
* तपोवन
* [[नरसी (नामदेव)]] : &lt;ref&gt;[[संत नामदेव]] यांचे जन्म गाव. केशीराजाचे मंदिर आजही तेथे आहे.&lt;/ref&gt;
* पळसगाव
* पांगरा सती
* पांगरा शिंदे
* बसमत
* बाराशीव&lt;ref&gt;येथे हनुमानाचे मंदिर आहे. बारा गावांच्या सीमा तेथे आल्याने त्यास बाराशीव हे नाव पडले आहे. दरवर्षी येथे मोठी यात्रा भरते.&lt;/ref&gt;
* बाभुळगाव
* येळेगाव तुकाराम.
* समगा &lt;ref&gt;येथे श्री संगमेश्वर महादेव मंदिर प्रसिद्ध आहे&lt;/ref&gt;
*रामेश्वर : &lt;ref&gt;औंढा-जिंतूर रोडवर औंढा नागनाथ पासून २० कि.मी. अंतरावर हे गाव आहे. रामेश्वर, ता. औंढा नागनाथ, जि. हिंगोली&lt;/ref&gt;
[[चित्र:रामेश्वर.jpg|इवलेसे|रामेश्वर, ता. औंढा नागनाथ, जि. हिंगोली]]
* [[हट्टा]]
* रामेश्वर तांडा
* जयपुर
* माळसेलू
* बेलवाडी
* खरबी
* वाकोडी
* तळणी
* शिंदेफळ
* पारोळा
* सेनगाव
* वाढोणा
* थोरजवळा
* कणका
* शिरड (शहापूर)
* शेवाळ
* कहाकर खुर्द
* कहाकर बुद्रुक
* कोंडवाडा
* कवठा बुद्रुक
* कोळसा
* सापटगांव 
* सिनगी(नागा)
* सिनगी(खांबा)
* सुकळी
* हिंगोली
* वारंगा मसाई
* [[कोर्टा]]
* वाई गोरखनाथ
* धामणगाव
* पांगरा बोखारे
* खैरखेडा
* शेगांव खोडके (हे गाव सेनगाव तालुक्यात असून मराठवाड्याच्या सीमेवर आहे. येथुन विदर्भाची सीमा चालू होते)

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
* [http://hingoli.nic.in हिंगोली डाॅट एनआयसी डाॅट इन]

{{हिंगोली जिल्ह्यातील तालुके}}
{{महाराष्ट्रातील जिल्हे}}

[[वर्ग:हिंगोली जिल्हा]]
[[वर्ग:छत्रपती संभाजीनगर विभागातील जिल्हे]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील जिल्हे]]</text>
      <sha1>d32eaj2j7ekh70wwj2mv7f43s0dxhd4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कलबुर्गी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7117</id>
    <revision>
      <id>2692249</id>
      <parentid>2633790</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T12:19:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* इतिहास */</comment>
      <origin>2692249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4551" sha1="2hm4tmgo0enr84ixske5zv572mjl1pu" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
| प्रकार = शहर
| स्थानिक_नाव = कलबुर्गी (गुलबर्गा)
| राज्य_नाव = कर्नाटक
| जिल्हा = कलबुर्गी जिल्हा
| अक्षांश = 17 | अक्षांशमिनिटे = 20 | अक्षांशसेकंद = 00
| रेखांश = 76 | रेखांशमिनिटे = 50 | रेखांशसेकंद = 00
| क्षेत्रफळ_एकूण = 
| क्षेत्रफळ_आकारमान = 
| उंची = 454
| लोकसंख्या_एकूण = 
| लोकसंख्या_वर्ष = 
| लोकसंख्या_घनता = 
| नेता_पद_१ = 
| नेता_नाव_१ = 
| नेता_पद_२ = 
| नेता_नाव_२ = 
| पिन_कोड = 585101
| एसटीडी_कोड = ९१ ८४७२
| आरटीओ_कोड = केए-३२
| तळटिपा = 
}}

'''कलबुर्गी''' [[भारत|भारतातील]] [[कर्नाटक]] राज्यातील एक शहर आहे. हे शहर [[कलबुर्गी जिल्हा|कलबुर्गी जिल्ह्याचे]] प्रशासकीय केंद्र आहे. कलबुर्गीपासून [[हैदराबाद]] सुमारे २०० कि.मी. तर [[बंगळूर]] दक्षिणेस ६२३ कि.मी. अंतरावर आहे.

== इतिहास ==
गुलबर्गा हे एक ऐतिहासिक शहर असून, निजामाच्या [[हैदराबाद]] प्रांताचा एक भाग होते. [[इ.स.चे १४ वे शतक|इ.स.च्या १४व्या शतकातील]] [[हसन गंगू]] बहमनशाह]] या मुस्लिम सुलतानाने स्थापलेल्या [[बहामनी सल्तनत|बहामनी सुलतानशाहीची]] राजधानी म्हणून हे शहर उदयास आले.

== धर्म ==
कलबुर्गी आणि त्याचा परिसर हे धार्मिकदृष्ट्या महत्त्वाचे ठिकाण आहे. येथील श्रीक्षेत्र [[गाणगापूर]] हे [[नरसिंह सरस्वती]]ंमुळे प्रसिद्धीस आले. कलबुर्गी शहरात कोरांटी हनुमानाचे मंदिर, लिंगायत समाजाचे शरण बसवेश्वर मंदिर आणि ख्वाजा बंदे नवाझ दर्गा प्रसिद्ध आहे. नव्याने बांधलेला बुद्ध विहार देखील कलबुर्गीचे धार्मिक महत्त्व वाढवतो.

==भाषा==
[[कन्नड भाषा|कन्नड भाषेसह]] कलबुर्गीमध्ये प्रामुख्याने [[उर्दू भाषा|उर्दू]], [[मराठी भाषा|मराठी]] बोलल्या जातात.

==दळणवळण==
[[कलबुर्गी रेल्वे स्थानक]] हे [[मुंबई]]-[[हैदराबाद]]-[[चेन्नई]]-[[बंगळूर]] मार्गावरील [[मध्य रेल्वे]]चे एक महत्त्वाचे स्थानक आहे. [[मध्य रेल्वे]]च्या बहुतांश गाड्या ह्या स्थानकावर थांबतात. कलबुर्गी शहर राष्ट्रीय आणि राज्य महामार्गांनी जोडलेले आहे.

==हे सुद्धा पहा==
*[[हैदराबाद संस्थान]]

{{विस्तार}}

==बाह्य दुवे==
{{कॉमन्स वर्ग|Gulbarga|कलबुर्गी}}

[[वर्ग:कर्नाटकातील शहरे]]
[[वर्ग:कलबुर्गी जिल्हा]]
[[वर्ग:कलबुर्गी]]</text>
      <sha1>2hm4tmgo0enr84ixske5zv572mjl1pu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692250</id>
      <parentid>2692249</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T12:19:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* इतिहास */</comment>
      <origin>2692250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4554" sha1="jbgkk75b8hn435w90793fdy2a5qbw95" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
| प्रकार = शहर
| स्थानिक_नाव = कलबुर्गी (गुलबर्गा)
| राज्य_नाव = कर्नाटक
| जिल्हा = कलबुर्गी जिल्हा
| अक्षांश = 17 | अक्षांशमिनिटे = 20 | अक्षांशसेकंद = 00
| रेखांश = 76 | रेखांशमिनिटे = 50 | रेखांशसेकंद = 00
| क्षेत्रफळ_एकूण = 
| क्षेत्रफळ_आकारमान = 
| उंची = 454
| लोकसंख्या_एकूण = 
| लोकसंख्या_वर्ष = 
| लोकसंख्या_घनता = 
| नेता_पद_१ = 
| नेता_नाव_१ = 
| नेता_पद_२ = 
| नेता_नाव_२ = 
| पिन_कोड = 585101
| एसटीडी_कोड = ९१ ८४७२
| आरटीओ_कोड = केए-३२
| तळटिपा = 
}}

'''कलबुर्गी''' [[भारत|भारतातील]] [[कर्नाटक]] राज्यातील एक शहर आहे. हे शहर [[कलबुर्गी जिल्हा|कलबुर्गी जिल्ह्याचे]] प्रशासकीय केंद्र आहे. कलबुर्गीपासून [[हैदराबाद]] सुमारे २०० कि.मी. तर [[बंगळूर]] दक्षिणेस ६२३ कि.मी. अंतरावर आहे.

== इतिहास ==

गुलबर्गा हे एक ऐतिहासिक शहर असून, निजामाच्या [[हैदराबाद]] प्रांताचा एक भाग होते. [[इ.स.चे १४ वे शतक|इ.स.च्या १४व्या शतकातील]] [[बहमनशाह]] [[हसन गंगू]] या मुस्लिम सुलतानाने स्थापलेल्या [[बहामनी सल्तनत|बहामनी सुलतानशाहीची]] राजधानी म्हणून हे शहर उदयास आले.

== धर्म ==
कलबुर्गी आणि त्याचा परिसर हे धार्मिकदृष्ट्या महत्त्वाचे ठिकाण आहे. येथील श्रीक्षेत्र [[गाणगापूर]] हे [[नरसिंह सरस्वती]]ंमुळे प्रसिद्धीस आले. कलबुर्गी शहरात कोरांटी हनुमानाचे मंदिर, लिंगायत समाजाचे शरण बसवेश्वर मंदिर आणि ख्वाजा बंदे नवाझ दर्गा प्रसिद्ध आहे. नव्याने बांधलेला बुद्ध विहार देखील कलबुर्गीचे धार्मिक महत्त्व वाढवतो.

==भाषा==
[[कन्नड भाषा|कन्नड भाषेसह]] कलबुर्गीमध्ये प्रामुख्याने [[उर्दू भाषा|उर्दू]], [[मराठी भाषा|मराठी]] बोलल्या जातात.

==दळणवळण==
[[कलबुर्गी रेल्वे स्थानक]] हे [[मुंबई]]-[[हैदराबाद]]-[[चेन्नई]]-[[बंगळूर]] मार्गावरील [[मध्य रेल्वे]]चे एक महत्त्वाचे स्थानक आहे. [[मध्य रेल्वे]]च्या बहुतांश गाड्या ह्या स्थानकावर थांबतात. कलबुर्गी शहर राष्ट्रीय आणि राज्य महामार्गांनी जोडलेले आहे.

==हे सुद्धा पहा==
*[[हैदराबाद संस्थान]]

{{विस्तार}}

==बाह्य दुवे==
{{कॉमन्स वर्ग|Gulbarga|कलबुर्गी}}

[[वर्ग:कर्नाटकातील शहरे]]
[[वर्ग:कलबुर्गी जिल्हा]]
[[वर्ग:कलबुर्गी]]</text>
      <sha1>jbgkk75b8hn435w90793fdy2a5qbw95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जिजाबाई शहाजी भोसले</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8549</id>
    <revision>
      <id>2692400</id>
      <parentid>2676901</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T10:52:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2692400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36807" sha1="slhgp8sqpudela1h14278vdddn1g2r4" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट राज्याधिकारी 
| नाव =  जिजाबाई शहाजीराजे भोसले
| पदवी = राजमाता
| चित्र = Shivaji jijamata.JPG
| चित्र_शीर्षक = शिवरायांसमवेत जिजाबाईंचा पुतळा
| राजध्वज_चित्र = 
| राजध्वज_चित्र_शीर्षक = 
| राजचिन्ह_चित्र = 
| राजचिन्ह_चित्र_शीर्षक = 
| राज्य_काळ = 
| राज्यारोहण = 
| राज्याभिषेक = 
| राज्यव्याप्ती =
| राजधानी = 
| पूर्ण_नाव = जिजाबाई शहाजीराजे भोसले
| इतर_पदव्या = [[राजमाता]], [[कुलमुखत्यार]]
| जन्म_दिनांक = [[१२ जानेवारी]] [[इ.स. १५९८|१५९८]]
| जन्म_स्थान = [[सिंदखेडराजा]], [[बुलढाणा जिल्हा]], [[महाराष्ट्र]]
| मृत्यू_दिनांक = [[१७ जून]] [[इ.स. १६७४|१६७४]] (वय ७६)
| मृत्यू_स्थान = [[पाचाड]], [[रायगड जिल्हा]], [[महाराष्ट्र]]
| पूर्वाधिकारी = पद निर्माण
| राजपद_वारस = 
| राजपद_वारस_प्रकार = 
| उत्तराधिकारी = [[सोयराबाई]]
| वडील = [[लखुजीराव जाधव]]
| आई = म्हाळसाबाई उर्फ गिरिजाबाई 
| पत्नी = 
| पती = {{लग्न|[[शहाजीराजे भोसले]]|1605}}
| संतती = [[छत्रपती शिवाजीराजे भोसले]]&lt;br&gt;[[संभाजी शहाजी भोसले]] 
| राजवंश = [[भोसले]]
| राजगीत = 
| राजब्रीदवाक्य = 
| राजचलन = [[होन]]
| तळटिपा =
|}}

'''राजमाता जिजाबाई शहाजी भोसले''' ([[१२ जानेवारी]] [[इ.स. १५९८]] - [[१७ जून]] , [[इ.स. १६७४]])&lt;ref&gt;GHUGARE, GANESH JANARDAN (2017). ''IMPORTANCE OF MANAGEMENT TECHNIQUES OF CHHATRAPATI SHIVAJI ON THE BATTLE GROUND A STUDY''. Chapter 3. Shri Jagdishprasad Jhabarmal Tibarewala University. p. 47. hdl:10603/193985.&lt;/ref&gt; ह्या [[मराठा साम्राज्य|मराठा साम्राज्याचे]] संस्थापक [[छत्रपती]] [[शिवाजी महाराज|शिवाजी महाराजांच्या]] आई होत्या. त्यांना राजमाता, राष्ट्रमाता, जिजाबाई किंवा जिजाऊ म्हणून संबोधले जाते. [[सिंदखेड]]चे [[लखुजी जाधव]] हे जिजाबाईंचे वडील व आईचे नाव म्हाळसाबाई होते.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=lsHLDAAAQBAJ&amp;q=She+was+a+daughter+of+Lakhujirao+Jadhav+of+Sindkhed+Raja.&amp;pg=PT550|title=50 Great Military Leaders of All Time|last=Tibbetts|first=Jann|date=2016-07-30|publisher=Vij Books India Pvt Ltd|isbn=978-93-85505-66-9|language=en}}&lt;/ref&gt; जाधव हे [[देवगिरी]]च्या यादव घराण्याचे वंशज होते. डिसेंबर [[इ.स. १६०५]] मध्ये जिजाबाईंचा [[शहाजीराजे भोसले|शहाजीराजांशी]] [[दौलताबाद]] येथे विवाह झाला.{{संदर्भ हवा}} 

जिजाबाई त्यांच्या सद्गुण, शौर्य आणि दूरदृष्टीसाठी ओळखल्या जात होत्या. त्या एक कुशल घोडेस्वार देखील होत्या. त्या अत्यंत कुशलतेने तलवार चालवू शकत होत्या.

[[भारत सरकार|भारत सरकारने]] ७ जुलै १९९९ रोजी जिजाबाईंच्या सन्मानार्थ डाक तिकीट प्रकाशित केले.&lt;ref&gt;Jain, Manik (2017). ''Phila India Stamp Guide Book (1800-2017)'' (19th ed.). Kolkata: Philatelia. pp. 129–171&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|date=2021-08-08|title=List of postage stamps of India (1991–2000)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_postage_stamps_of_India_(1991–2000)&amp;oldid=1037793199|journal=Wikipedia|language=en}}&lt;/ref&gt; जिजाबाई या अनेक चित्रपट आणि पुस्तकांच्या प्रेरणा आहेत.

== इतिहास ==
जिजाबाईंचा जन्म १२ जानेवारी १५९८ रोजी महाराष्ट्रातील सध्याच्या [[बुलढाणा]] जिल्ह्यातील [[सिंदखेडराजा|सिंदखेडराजा]]  येथे म्हाळसाबाई आणि [[लखुजी जाधव]] यांच्या पोटी झाला. लखोजीराजे जाधव हे [[मराठा]] कुलीन होते. जिजाबाईंचा विवाह लहान वयातच वेरूळ गावातील मालोजी भोसले यांचा मुलगा [[शहाजीराजे भोसले|शहाजी भोसले]] यांच्याशी झाला. त्यांनी शिवरायांना स्वराज्याची शिकवण दिली आणि एक महान योद्धा म्हणून उभे केले.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=0QjwENC2V_IC&amp;newbks=0&amp;printsec=frontcover&amp;pg=PA79&amp;dq=jijabai+shivaji&amp;hl=en|title=Shivaji, the Great Maratha|last=Sardesai|first=H. S.|date=2002|publisher=Cosmo Publications|isbn=978-81-7755-285-0|language=en}}&lt;/ref&gt;

१७ जून १६७४ रोजी जिजाबाईंचा मृत्यू झाला. सी.व्ही. वैद्य यांनी त्यांच्या ''मध्ययुगीन भारत'' या पुस्तकात असे म्हणले आहे की, यादव &quot;निश्चितपणे शुद्ध मराठा क्षत्रिय&quot; आहेत. [जिजाबाई (शिवाजी महाराजांच्या, ज्यांनी मराठा साम्राज्याची स्थापना केली, त्यांच्या आई) या मराठा/ देवगिरि जाधव/यादव साम्राज्याचे महाराज लखोजीराजे जाधवांच्या पुत्री होत्या,&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.harekrsna.com/sun/features/09-15/features3510.htm|title=The Sampradaya Sun - Independent Vaisnava News - Feature Stories - September 2015|website=www.harekrsna.com|access-date=2022-01-12|archive-date=2021-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517124507/https://www.harekrsna.com/sun/features/09-15/features3510.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=SQIzAAAAIAAJ&amp;q=ahirs+yadavs+jadhavs|title=Population Geography: A Journal of the Association of Population Geographers of India|date=1988|publisher=The Association|language=en}}&lt;/ref&gt;

== भोसले  व जाधवांचे वैर ==
लखुजीराव जाधव हे निजामशाही दरबारातील बलाढ्य, मातब्बर मंडळी पैकी एक होते. एक दिवशी सर्व सरदार, जहागिरदार, मनसबदार आणि वतनदार शाही कदम पोशी करून आपापल्या घरी जावयास निघाले असता. महाद्वार सामोरी भयंकर गर्दी झाली. या गर्दीत खंडागळ नावाच्या सरदाराचा हत्ती अनियंत्रित झाला. आणि लोकांना पायाखाली तुडवू लागला.

अशावेळी लखुजीराव जाधव यांचा मुलगा दत्ताजीने आपल्या सैन्यासह हत्तीला रोखण्यासाठी त्यावर बाणांचा,भाल्यांचा आणि तलवारीचा वार करू लागले. हा सर्व प्रकरण रोखण्यासाठी विठोजी राजे भोसले यांचे दोन्ही मुले संभाजी आणि खेलोजी ( शहाजीराजे यांचे चुलतभाऊ ) दत्ताजी वर तुटून पडले. आणि भोसले - जाधव यांच्यात युद्ध पेटले. आणि संभाजी ने दत्ताजीला ठार केले. ही बातमी पुढे पोहचलेल्या लखुजीराव जाधव यांना कळताच ते सूड घेण्यासाठी भोसल्यांवर चालून आले. 

आणि संभाजी वर प्रहार केला. आपल्या चुलतभावावर वार केला म्हणून शहाजीराजे भोसले देखील या लढाईत उतरले परंतु लखुजीराव जाधवांचा आक्रोश सामोरी त्यांचा टिकाव लागला नाही. लखुजीराव यांच्या तलवारीच्या प्रहाराने शहाजी महाराज गंभीर जखमी झाले. आणि त्यांनी अखेरीस संभाजीला ठार केला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.hindujagruti.org/hinduism-for-kids-marathi/227.html|title=राजमाता जिजाबाई|दिनांक=2010-07-04|संकेतस्थळ=बालसंस्कार|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2019-01-12}}&lt;/ref&gt;

या प्रसंगानंतर जिजाबाईंनी आपल्या पतीशी एकनिष्ठ राहत आपल्या माहेराशी संबंध तोडले.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=१०१ कर्तुत्ववान स्त्रिया|last=कर्वे|first=स्वाती|publisher=उत्कर्ष प्रकाशन|year=२०१४|isbn=978-81-7425-310-1|location=पुणे|pages=२९}}&lt;/ref&gt; नात्यांना, भावनांना बाजूला सारून आपल्या कर्तव्यात कसल्याही प्रकारचा कसूर न होऊ देता धैर्याने आणि खंबीरपणे आल्या प्रसंगाला सामोरे जाण्याचा जिजाबाईंचा हा गुण [[छत्रपती शिवाजी महाराज|शिवाजी राजांत]] पुरेपूर उतरला होता.

== अपत्ये==
जिजाबाईंना एकूण सहा (६) अपत्ये होती. त्यापैकी ४ दगावली (मतभेद आहेत) व दोन मुलगे होते. त्यांचा थोरला मुलगा संभाजी हा शहाजी राजांजवळ वाढला तर [[शिवाजी]] राजांची संपूर्ण जबाबदारी जिजाबाईंवर होती.

जिजाबाईंना पहिले अपत्य झाले त्याचे नाव तो सहा महिन्याचा झाल्यानंतर आपल्या मृत दीराच्या नावाप्रमाणे संभाजी ठेवले. त्‍यानंतर त्यांना ४ मुले झाली; चारही दगावली. ७ वर्षाचा काळ निघून गेला. १९ फेब्रुवारी १६३०, फाल्गुन वद्य तृतीया, शके १५५१ या दिवशी  सूर्यास्ताच्या वेळी [[शिवनेरी]] येथे जिजाबाई यांना मुलगा झाला. मुलाचे नाव [[शिवाजी]] ठेवले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://vishvamarathi.blogspot.com/2013/09/blog-post_24.html|title=जिजाऊ चरित्रातून काय शिकावे|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2019-01-12}}&lt;/ref&gt;

==मुलाचे संगोपन व राजकारभार==
शिवाजी महाराज १४ वर्षांचे असताना शहाजीराजांनी त्यांच्या हाती [[पुणे|पुण्याची]] जहागीर सुपूर्त केली. अर्थातच जहागीरीची वहिवाट लावण्याची जबाबदारी जिजाबाईंवर येऊन पडली. कुशल अधिकाऱ्यांसमवेत जिजाबाई आणि शिवाजी पुण्यात येऊन दाखल झाले. [[निजामशाही]], [[आदिलशाही]] आणि मुघलांच्या  सततच्या स्वाऱ्यांमुळे पुण्याची अवस्था अतिशय भीषण होती. अशा प्रतिकूल परिस्थितीत त्यांनी जिजाऊ यांच्या सोबत नेटाने [[पुणे]] शहराचा पुनर्विकास केला. सोन्याचा नांगर घडवून त्यांनी शेतजमीन नांगरली, स्थानिक लोकांना अभय दिले. शिवाजीच्या राजांच्या शिक्षणाची जबाबदारी पेलली. जिजाबाईंनी शिवरायांना तत्कालीन वारकरी पंथाच्या, परिसरातील वेगवेगळ्या ऐतिहासिक आणि सामाजिक परंपरांचा अभ्यास करविला. वारकरी संतांच्या प्रबोधनाची छाप शिवरायांवर पडली. त्यांचा समतेचा, बंधुभावआणि न्यायाचा उपदेश शिवाजी महाराजांच्या पुढील काळात झालेल्या वाटचालीत आपल्याला दिसून येतो. ज&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=राजमाता जिजाऊ|last=Pawar|first=Prakash|publisher=Sakal prakashan|year=2023|isbn=9788119311491|location=Pune|pages=68-86}}&lt;/ref&gt;िजाऊ देखिल अत्यंत समता आणि न्यायाच्या पुरस्करत्या होत्या. संत तुकाराम महाराज हे तत्कालीन वारकरी संत. तुकोबांच्या विवेकी आणि विद्रोही शिकवणुकीचा आणि जिजाबाईंनी दिलेल्या संस्कारांचा शिवाजी राज्यांवर मोठा प्रभाव राहिला. जिजाबाईंनी नुसत्या गोष्टीच सांगितल्या नाहीत तर सदरेवर शेजारी बसवून राजकारणाचे पहिले धडेही दिले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://zeemarathijagruti.com/stories-from-past/rajmata-jijau-information-in-marathi|title=Rajmata Jijau, आदर्श राजमाता जिजाऊ|दिनांक=2017-01-11|संकेतस्थळ=Zee Marathi Jagruti|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2019-01-12}}&lt;/ref&gt;

शिवरायांच्या मनात कर्तृत्वाची ठिणगी टाकतानाच जिजाबाईंनी त्यांना राजनीतीही शिकविली. समान न्याय देण्याची वृत्ती आणि अन्याय करणाऱ्याला कठोरात कठोर शिक्षा देण्याचे  धाडस दिले . शस्त्रास्त्रांच्या प्रशिक्षणावर स्वतः बारकाईने लक्ष ठेवले . शहाजीराजांची कैद व सुटका, [[अफजलखान|अफजलखानाचे]] संकट, आग्रा येथून सुटका अशा अनेक प्रसंगांत शिवरायांना जिजाबाईंचे मार्गदर्शन लाभले. शिवराय मोठ्या मोहिमांवर असताना, खुद्द जिजाबाई राज्यकारभारावर बारीक लक्ष ठेवत असत. आपल्या जहागिरीत त्या जातीने लक्ष घालत. सदरेवर बसून स्वतः तंटे सोडवत.

== मृत्यू ==
१७ जून १६७४ रोजी किल्ले रायगडाजवळील पाचाड गावात त्यांचे निधन झाले. तेव्हा शिवाजी महाराजांच्या राज्याभिषेकाला अवघे बारा दिवस झाले होते.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.news18.com/news/india/jijabai-shahaji-bhosale-birth-anniversary-interesting-facts-about-chhatrapati-shivaji-maharajs-mother-3274880.html|title=Jijabai Shahaji Bhosale Birth Anniversary: Interesting Facts about Chhatrapati Shivaji Maharaj’s Mother|date=2021-01-12|website=News18|language=en|access-date=2022-01-12}}&lt;/ref&gt;

==जीवन व कार्य==
जिजाबाई त्यांच्या सद्गुण, शौर्य आणि दूरदृष्टीसाठी ओळखल्या जात होत्या. हे सर्व गुण त्यांनी त्यांचा शिवरायांना दिले. त्या एक कुशल घोडेस्वार देखील होत्या. त्या अत्यंत कुशलतेने तलवार चालवू शकत होत्या.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

त्यांचा मोठा मुलगा संभाजीचा मृत्यू अफझलखानाने केला होता. त्याचा सूड  घेण्यासाठी त्यांनी शिवरायांना प्रोत्साहन दिले, जे त्यांनी पूर्ण केले.

पुणे येथील आपल्या पतीची जहागीर त्यांनी समर्थपणे चालवून त्याचा विकास केला. त्यांनी कसबापेठ गणपती मंदिराची स्थापना केली. तसेच केवरेश्वर मंदिर आणि तांबडी जोगेश्वरी मंदिराचा जीर्णोद्धार केला.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

[[शहाजी राजे]] [[बंगळूर|बंगळूरात]] वास्तव्यास असतांना शिवाजीराजांच्या आई व वडिलांची चोख जबाबदारी जिजाबाईंनी मोठया कौशल्याने पार पाडली. [[सईबाई|सईबाईंच्या]] पश्चात संभाजी राजांचीही संपूर्ण जबाबदारी त्यांनी उचलली.

शिवरायांच्या पहिल्या पत्‍नी, सईबाईंचे भाऊ [[बजाजी निंबाळकर]] यांचे जुलमाने धर्मपरिवर्तन झाले होते. त्यांची [[हिंदू]] धर्मात परत येण्याची इच्छा होती, राजांचाही त्याला पाठिंबा होता. या धर्मराजकारणात जिजाबाई राजांच्या पाठीशी ठाम उभ्या राहिल्या. राजांची कन्या सखुबाईंना, [[बजाजी निंबाळकर|बजाजी निंबाळकरांच्या]] मुलाला देऊन त्यांनी राज-सोयरीक साधली आणि बजाजींना पूर्णपणे धर्मात परत घेतले. या संपूर्ण प्रकरणात त्यांचा द्रष्टेपणा व सहिष्णूता दिसून येते.

राजांच्या सर्व स्वाऱ्यांचा, लढायांचा तपशील त्या ठेवत. त्यांच्या खलबतांत, सल्ला मसलतीत भाग घेत. राजांच्या गैरहजेरीत स्वतः राज्याची धुरा वहात. शिवाजी राजे आग्र्याच्या कैदेत असताना स्वराज्याच्या सीमा वाढवत रांगणा किल्ला जिंकून घेतला. जिजाबाईंनी पूर्णतः जबाबदारी उतारवयातही कौशल्याने निभावून नेली.

==पुस्तके==
राजमाता जिजाबाईंचे गुणवर्णन करणारी अनेक पुस्तके आहेत, त्यांपैकी काही ही- 
* जिजाऊंची निष्ठा (काव्यसंग्रह, कवयित्री - मेधा टिळेकर 
* जेधे शकावली
* शिवभारत
* जिजाऊ (डॉ प्रतिमा इंगोले )
* जिजाई : मंदा खापरे ट
* गाऊ जिजाऊस आम्ही : इंद्रजीत भालेराव
* अग्निरेखा

==चित्रपट==
जिजाबाईंची भूमिका असणारे अनेक मराठी चित्रपट व मराठी नाटके आहेत. शिवाजी महाराजांवरील चित्रपट-नाटकांत जिजाबाईंचे पात्र बहुधा असते.  परंतु जिजाबाईंवर स्वतंत्र असे फारच थोडे चित्रपट निघाले, त्यांपैकी काही हे :-  
* राजमाता जिजाऊ (दिग्दर्शक - [[यशवंत भालकर]])
* स्वराज्यजननी जिजामाता (दूरचित्रवाणी मालिका, निर्माते : अमोल कोल्हे)

==जगाला दिशा देणारी जगत्जननी राष्ट्रमाता जिजाऊ माँसाहेब==

राष्ट्रमाता जिजाऊ माँसाहेबांच्याच प्रेरणेने [[कानंद मावळ|कानंद]], [[गुंजन मावळ|गुंजन]], [[वेळगंड|वेळवंड]] मोसे खोऱ्यातील वीर [[बाजी पासलकर]], [[झुंजारराव मारळ]], [[तानाजी मालुसरे]] आदी 600 तरुण संवगड्यांना सोबत रायरेश्वर पठारावरील रायरेश्वराच्या मंदिरात स्वराज्य स्थापनेची शपथ घेतली. मोठ्या युक्तीने जिजाऊंच्या मार्गदर्शनामध्ये अत्यंत मुत्सद्देगिरीने बिना लढाई किल्लेदार पळून गेला असे आदिलशाहीला कळवून पहिला [[तोरणा किल्ला|किल्ला तोरणा]] ताब्यात घेतला‌.पुढे [[निजामशाही|निजामशाहीचा]] किल्लेदार [[फिरंगोजी नरसाळा]] ह्याच्याशी स्वराज्य उभारणीबाबत चर्चा करून [[नरनाळा किल्ला|नरसाळा किल्ला]] मिळविला. [[चाकण|चाकणचा]] किल्लेदार सुद्धा स्वराज्याच्याच विचाराने प्रेरित होऊन स्वराज्यात दाखल झाला. रक्ताचा थेंबही न सांडता तीन किल्ले लोकांच्या उस्फुर्त पाठींब्यातुन मिळाले. लोकांना स्वराज्य पाहिजे आहे हे स्पष्ट झाले, पुढे [[सिंहगड|कोंढाण्याच्या]] मुसलमान किल्लेदाराला भरपूर पैसे देऊन गड ताब्यात घेतला. [[शहाजीराजे भोसले|शहाजीराजांची]] परंपरागत जहाँगिरी होती [[पुणे]], [[सुपे]], [[बारामती]], [[इंदापूर (पुणे)|इंदापूर]] आणि [[शिरोळ]] या जहाँगिरीच्या सुरक्षिततेसाठी [[पुरंदर किल्ला]] स्वराज्यात असणे किती गरजेचे आहे, हे माँसाहेब जिजाऊंनी पटवून दिले. ऐन दिवाळीच्या दिवशीच पुरंदरचा किल्ला स्वराज्यात आला. व जिजाऊ माँसाहेबांच्या उपस्थितीत शिवरायांनी खरीखुरी दिवाळी साजरी केली. त्यामुळे शहाजीराजे शिवरायांना मदत करीत असल्याचा संशय आला [[जिंजी|जिंजीच्या]] मोहिमेवर गेलेल्या शहाजीराजांना वेल्लोर येथे अचानक झडप घालून आदिलशाहाने कैद करविले. आदिलशहाने दोन्ही पुत्रांचा बंदोबस्त करण्यासाठी मुर्रादखान व फतेहखान यांना पाठविले. फतेह खानाने अगदी सहज [[सुभानमंगळ किल्ला]] जिंकला म्हणून मोठ्या आनंदाने विजयोत्सव साजरा करून झोपले अश्या वेळी [[मल्हार कावजी|मल्हार कावजीच्या]] नेतृत्वात मावळ्यांनी अर्ध्या तासात  फौज कापून काढली.उरलेले खानाचे सैन्य पळु लागले जे जीवंत सापडले ते शरण आले व स्वराज्यात मावळे म्हणून दाखल झाले. खानाचा खजिना, नव्या दमाचे 500 घोडे मिळाले व हीच रसद पुढे खानाच्या पराभवासाठी वापरली. महाराजांनी खानाच्या [[बोलसद]], [[शिरवळ]] छावणीवर हल्ले करून खानाला डिवचले. खानाने पुरंदरवर चाल केली, खानाचे सैन्य पुरंदरवर अर्ध्यापर्यंत चढल्यावर अचानक दरवाजा उघडून खानाच्या सैन्यावर हल्ला चढविला आणि खानाचे सैन्य कापून काढले. खानाचा [[सासवड|सासवडपर्यंत]] पाठलाग केला,  तिकडे संभाजी राजांनी सुद्धा हिंदू राजांना एकत्रित करून फर्राबखानाची धुळधाण उडविली, अश्याप्रकारे आदिलशहाला जिजाऊ माँसाहेबांच्या दोन्ही पुत्रांनी तडाखेबंद उत्तर दिले. जिजाऊंच्या सल्ल्यानुसार शिवाजी महाराजांनी [[मोगल|मोगलांचा]] दक्षिणेतील सुभेदार मुराद बक्ष यांच्याशी संधान साधले व आदिलशाहीला मोगलांकडून फर्मान आले “ शहाजीराजे भोसले आमचा माणूस आहे, शिवाजी भोसले आमच्या सेवेत आहे, त्याचे वडील शहाजीराजे यांना तातडीने मुक्त करावे” त्यामुळे शहाजीराजेंची सन्मानपूर्वक सुटका करण्यात आली, आदिलशहाला मोठी चूक झाल्याचे कळून चुकले आणि त्याने शहाजीराजेंना दरबारात बढती देऊन फर्जंद पदावर घेतले, या संपूर्ण प्रकरणामागे माँसाहेब जिजाऊंची मुत्सद्दीगिरी कारणीभूत ठरली. 25 जुलै 1629ला निजामाने विश्वासघाताने भर दरबारात वडील [[लखुजीराव जाधव|राजे लखुजीराव]], भाऊ अचलोजी व राघोजी आणि भाचा यशवंतराव या चौघा कुटुंबियांना एकाच वेळी खून केला. तेव्हापासून जिजाऊ माँसाहेबांनी स्वराज्य निर्मितीचा ध्यास घेऊन अखंड सावधानता बाळगली. निजामाच्या दरबाराची पुन्हा पुनरावृत्ती होऊ नये म्हणून एकाच वेळी चार ठिकाणी स्वराज्याचे चारधाम चार शक्तिस्थळे निर्माण केली.

1) शहाजीराजेंना [[कर्नाटक]] प्रांतात छोटे छोटे हिंदू राजे एकत्र करून कर्नाटकात त्या राजांना सहकार्य करण्याची भूमिका,

2) मोठ्या मुलगा संभाजी राजांना [[बंगळूर|बंंगलूर]] या शहरात 15,000 फौजेनिशी कारभार सोपविला.

3) सावत्र मुलगा [[व्यंकोजी भोसले|व्यंकोजीराजे]] ( तुकाईचा मुलगा ) ला‌ तंजावर येथे शहाजीराजे व संभाजीच्या आश्रयाखाली सुरक्षित वातावरणात ठेवले. इकडे मावळ्यांसह जिजाऊ  व शिवाजी महाराजांनी अभेद्य राजगडाला राजधानी बनवून महाराजांना सुरक्षित केले. यामुळे जिजाऊ माँसाहेब जिवंत असेपर्यंत कधीही [[शहाजीराजे भोसले|शहाजीराजे]], [[संभाजीराजे भोसले (थोरले)|संभाजीराजे]], [[व्यंकोजी भोसले|व्यंकोजीराजे]], शिवाजी महाराजांवर प्राणघातक हल्ला परतवून लावण्यामध्ये मावळ्यांच्या सहकार्यांने यश मिळत गेले.

== हे सुद्धा वाचा ==
* [[शहाजीराजे भोसले]]
* [[शिवाजी महाराज]]
* [[संभाजी महाराज]]

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

{{मराठा साम्राज्य}}


{{DEFAULTSORT: भोसले, जिजाबाई शहाजी}}
[[वर्ग: स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भारतीय राजघराण्यातील स्त्रिया]]
[[वर्ग:भोसले घराणे]]
[[वर्ग:मराठी महिला]]
[[वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास]]
[[वर्ग:इ.स. १५९८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १६७४ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:ऐतिहासिक व्यक्ती]]
[[वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया]]</text>
      <sha1>slhgp8sqpudela1h14278vdddn1g2r4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20584</id>
    <revision>
      <id>2692293</id>
      <parentid>2691737</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T00:33:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2692293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123152" sha1="svyu22npb9vdueatb9dmll07kpxg40k" xml:space="preserve">{{मुखपृष्ठ सदर टीप
|तारीख = १८ मार्च
|वर्ष = २०२६
}}
{{Infobox cricket tournament main
| name                     = आय.सी.सी. पुरुष टी२० विश्वचषक
| image                    = ICC Men's T20 World Cup Trophy.webp
| imagesize                = 
| caption                  = '''टी२० विश्वचषक'''
| administrator            = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]
| cricket format           = [[२०-२० सामने|आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामने]]
| tournament format        = [[साखळी सामने]] व [[बाद फेरी]]
| first                    = [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]
| last                     = [[२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२६]]
| participants             = २०&lt;ref&gt;{{cite web |title=आयसीसीकडून जागतिक कार्यक्रमांच्या विस्ताराची घोषणा|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2164062 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|आयसीसी]]|access-date=१९ एप्रिल २०२२|language=en}}&lt;/ref&gt;
| champions                = {{cr|IND}} (३रे विजेतेपद)
| most successful          = {{cr|IND}} (३ विजेतीपदे)
| most runs                = {{flagicon|IND}} [[विराट कोहली]] (१,२९२)&lt;ref name=&quot;stats3000.cricinfo.com&quot;&gt;[http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy विक्रम – आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२० – सर्वाधिक धावा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101123945/http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy |date=११ जुलै २०२४} क्रिकइन्फो&lt;/ref&gt;
| most wickets             = {{flagicon|BAN}} [[शाकिब अल हसन]] (५०)&lt;ref name=&quot;stats5000000.cricinfo.com&quot;&gt; [http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=89;type=trophy विक्रम – आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२० – कारकिर्दीतील सर्वाधिक बळी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101123959/http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=89;type=trophy |date=११ जुलै २०२४}} क्रिकइन्फो&lt;/ref&gt;
}}
{{Season sidebar
| image             = [[File:ICC_Men's_T20_World_Cup_Trophy_at_COA_-_BugWarp_(20)_(cropped).jpg|250px]]
| caption           = प्रतिष्ठित आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक ट्रॉफी
| title = स्पर्धा
| list = 
* [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]
* [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]
* [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]]
* [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]
* [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]
* [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]
* [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]
* [[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]]
* [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]]
* [[२०२६ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२६]]
* [[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]]
* [[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]]
}}
'''[[आयसीसी]] पुरुष टी२० विश्वचषक''' (पूर्वी '''आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२०''' म्हणून ओळखली जात असे)&lt;ref&gt;{{cite web |title=विश्व टी२०चे टी२० विश्वचषक असे नामकरण |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/917529 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती |आयसीसी]]  | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२ |date=२३ नोव्हेंबर २०१८|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123200931/https://www.icc-cricket.com/media-releases/917529 |archive-date=२३ नोव्हेंबर २०१८ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ही [[आंतरराष्ट्रीय टी२० | ट्वेंटी२० क्रिकेट]]ची आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा आहे. क्रिकेटची प्रशासकीय संस्था, [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] (आयसीसी) द्वारे आयोजित करण्यात आलेल्या या स्पर्धेत सध्या १६ संघांचा समावेश आहे, ज्यामध्ये दिलेल्या अंतिम मुदतीनुसार क्रमवारीतील अव्वल १० संघ आणि [[आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता|टी२० विश्वचषक पात्रता]] स्पर्धेद्वारे निवडलेल्या सहा संघांचा समावेश आहे.

सदर स्पर्धा साधारणतः दर दोन वर्षांनी आयोजित केली जाते. तथापि, स्पर्धेची २०२० आवृत्ती [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक | २०२० मध्ये ऑस्ट्रेलियामध्ये होणार होती, परंतु कोविड-१९ मुळे, स्पर्धा २०२१ पर्यंत पुढे ढकलण्यात आली]] आणि  यजमानपद भारताकडे सोपविण्यात आले. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] नंतर तब्बल पाच वर्षांनी २०२१ मध्ये स्पर्धा आयोजित करण्यात आली. तथापि, [[कोव्हिड-१९ महामारीचा क्रिकेटवर झालेला परिणाम|भारतातील कोविड-१९ महामारी]]मुळे, सामने [[संयुक्त अरब अमिराती]] (युएई) आणि [[ओमान]] येथे हलविण्यात आले.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=17 August 2021|title=टी२० विश्वचषक: २४ ऑक्टोबर रोजी दुबईमध्ये भारत विरुद्ध पाकिस्तान सामनारंगणार |url=https://www.thelivemirror.com/t20-world-cup-india-vs-pakistan-october-24/ | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२|website=द लाईव्ह मिरर| | language=en-US}}&lt;/ref&gt; मे २०१६ मध्ये, आयसीसीने २०१८ मध्ये एक स्पर्धा आयोजित करण्याची कल्पना पुढे आणली, ज्यामध्ये दक्षिण आफ्रिका संभाव्य यजमान असणार होता.&lt;ref name=&quot;2018SA&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/1019437.html |title=२०१८ मध्ये टी-२० वर्ल्डकप पुनरागमन होण्याची आयसीसीला आशा  | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२|work=इएसपीएन क्रिकइन्फो}}&lt;/ref&gt; परंतु [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी]]च्या समारोपाच्या वेळी, आयसीसीने २०१८ आवृत्तीची कल्पना वगळली.&lt;ref&gt;{{cite web|title=चॅम्पियन्स ट्रॉफी २०२१ मध्ये होणार, २०१८ मध्ये टी२० विश्वचषक स्पर्धा नाही|work=हिंदुस्थान टाइम्स|author1=मुकेश भट्ट|url=http://www.hindustantimes.com/cricket/no-icc-world-t20-in-2018-india-to-host-next-champions-trophy-in-2021/story-myhab0aP2U4ZM4n0pyVuZM.html|date=१८ जून २०१७| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;

२०२६ पर्यंत, दहा स्पर्धा खेळल्या गेल्या आहेत, त्यात एकूण २४ संघांनी भाग घेतला आहे आणि आतापर्यंत सहा राष्ट्रीय संघांनी टी२० विश्वचषक जिंकला आहे. [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारताने]] सर्वाधिक तीन विजय मिळवले आहेत ([[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००७]], [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]). [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडिज]] ([[२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१२]], [[२०१६ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१६]]) आणि [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]] ([[२०१० आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१०]], [[२०२२ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]) यांनी दोनदा जिंकले आहेत आणि [[पाकिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तान]] ([[२००९ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००९]]), [[श्रीलंका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|श्रीलंका]] ([[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]]) आणि [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलिया]] ([[२०२१ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) यांनी प्रत्येकी एक विजेतेपद पटकावले आहे. एकूण १५ देशांनी या स्पर्धेचे आयोजन केले आहे (वेस्ट इंडिजच्या ६ बेट राष्ट्रांसह). पटकावले होते.

==इतिहास==
===पार्श्वभूमी===
२००२ मध्ये जेव्हा [[बेन्सन आणि हेजेस चषक]] संपला तेव्हा [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड|ईसीबी]]ला तिची जागा भरण्यासाठी आणखी एक एकदिवसीय स्पर्धा आवश्यक होती. कमी होत चाललेली गर्दी आणि कमी होणारे प्रायोजकत्व याला प्रतिसाद म्हणून क्रिकेट अधिकारी युवा पिढीमध्ये खेळाची लोकप्रियता वाढवण्याचा विचार करत होते. खेळाच्या दीर्घ आवृत्त्यांमुळे बंद झालेल्या हजारो चाहत्यांना वेगवान, रोमांचक क्रिकेट पोहोचवण्याचा हेतू होता. ईसीबीचे मार्केटिंग मॅनेजर स्टुअर्ट रॉबर्टसन यांनी २००१ मध्ये काउंटी अध्यक्षांना प्रति डाव २० षटकांचा प्रस्ताव दिला आणि त्यांनी नवीन स्वरूप स्वीकारण्याच्या बाजूने ११-७ मते दिली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/6985087.stm |title=ट्वेंटी२०ची मुळे | work=बीबीसी स्पोर्ट| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;

;देशांतर्गत स्पर्धा
[[Image:2007t20.jpg|thumb|280px|बांगलादेश वि दक्षिण आफ्रिका २००७ सत्रामध्ये]]
१३ जून २००३ रोजी प्रथम अधिकृत ट्वेंटी२० सामने इंग्लिश काउंटींदरम्यान [[ट्वेंटी२० ब्लास्ट]] स्पर्धेमध्ये खेळले गेले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/somerset-lose-to-warwickshire-but-twenty20-cup-is-a-great-success-at-taunton-129596 |title= सॉमरसेट वॉरविकशायरकडून हरले पण ट्वेन्टी२० चषक टॉंटन येथे मोठे यश आहे | work=इएसपीएन क्रिकइन्फो | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt; इंग्लंडमधील ट्वेंटी-२०चा पहिला हंगाम बऱ्यापैकी यशस्वी ठरला, ज्यामध्ये [[सरे काउंटी क्रिकेट क्लब|सरे लायन्स]]ने [[वॉरविकशायर काउंटी क्रिकेट क्लब|वॉर्विकशायर बेअर्स]]चा ९ गडी राखून पराभव करून विजेतेपदावर नाव कोरले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/twenty20-cup-2003-124121/surrey-vs-warwickshire-final-304785/full-scorecard |title= सरे वि वॉरविकशायर अंतिम सामना धावफलक | work=इएसपीएन क्रिकइन्फो | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt; मिडलसेक्स आणि सरे यांच्यात १५ जुलै २००४ रोजी लॉर्ड्स मैदानावरील पहिल्या ट्वेंटी२० सामन्यात २७,५०९ लोकांची गर्दी झाली होती, ही १९५३ नंतरच्या वन-डे फायनल व्यतिरिक्त कोणत्याही काऊंटी क्रिकेट सामन्यासाठी सर्वात मोठी उपस्थिती होती.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2009/may/25/usman-afzaal-surrey-middlesex-twenty20 |title=उस्मान अफझलने सरेला विजयी सुरुवात करून दिली परंतु अनुपस्थित चाहत्यांची चिंता वाढली|first=पॉल |last=विवर |newspaper=द गार्डियन |date=२५ मे २००९| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;

लवकरच इतर क्रिकेट मंडळांनी ट्वेंटी२० सामने स्वीकारल्यानंतर, अनपेक्षित गर्दीची उपस्थिती, पाकिस्तानची [[फैसल बँक टी२० चषक]] आणि कॅरेबियनमधील [[स्टॅनफोर्ड २०/२०]] स्पर्धा यांसारख्या नवीन देशांतर्गत स्पर्धा आणि फॉरमॅटमधील आर्थिक प्रोत्साहन यामुळे फॉरमॅटची लोकप्रियता वाढली.{{citation needed|date=November 2021}}

वेस्ट इंडीजच्या प्रादेशिक संघांनी [[स्टॅनफोर्ड २०/२०]] स्पर्धेत भाग घेतला. या कार्यक्रमाला दोषी फसवणूक करणारा [[ॲलन स्टॅनफोर्ड]]ने आर्थिक पाठबळ दिले होते, ज्याने त्याच्या मोठ्या पॉन्झी योजनेचे फळ म्हणून किमान US$२८,०००,००० निधी दिला होता.{{citation needed|date=November 2021}} ही स्पर्धा वार्षिक स्वरूपाची असेल असा मानस होता.{{citation needed|date=November 2021}} उद्घाटनाच्या सामन्यात [[गयाना क्रिकेट|गयाना]]ने [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]]चा ५ गडी राखून पराभव करून US$१,०००,०० रक्कम बक्षीस  म्हणून मिळविली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cricinfo.com/stanford/content/story/256391.html|title=स्टॅनफोर्ड २०/२० स्पर्धेचे विजेतेपद गयानाकडे|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो|date=१४ ऑगस्ट २००६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jamaicaobserver.com/sports/html/20060208T230000-0500_98302_OBS_DATES_FOR_STANFORD_TWENTY___ANNOUNCED.asp|title=स्टॅनफोर्ड ट्वेन्टी२० स्पर्धेच्या तारखा जाहीर|work=द जमैका ऑबझर्व्हर|date=९ फेब्रुवारी २००६|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205185816/http://www.jamaicaobserver.com/sports/html/20060208T230000-0500_98302_OBS_DATES_FOR_STANFORD_TWENTY___ANNOUNCED.asp|archive-date=५ डिसेंबर २००८}}&lt;/ref&gt; एक स्पिन-ऑफ स्पर्धा, [[स्टॅनफोर्ड सुपर सिरीज]], ऑक्टोबर २००८ मध्ये [[मिडलसेक्स काउंटी क्रिकेट क्लब|मिडलसेक्स]] आणि [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]], इंग्लिश आणि कॅरिबियन ट्वेंटी-२० स्पर्धांचे संबंधित विजेते आणि वेस्ट इंडीजच्या देशांतर्गत खेळाडूंमधून स्टॅनफोर्ड सुपरस्टार्स संघ तयार करण्यात आलेला संघ; यांच्या दरम्यान खेळविण्यात आली त्रिनिदाद आणि टोबॅगोने स्पर्धा जिंकून US$२८०,०० बक्षीस रक्कम मिळवली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/stanfordtwenty20/content/story/372261.html|title=स्टॅनफोर्डसाठी मिडलसेक्सचे नेतृत्व उदलकडे |publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |date=३ ऑक्टोबर २००८  | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/stanfordtwenty20/content/story/375624.html |title=रामदिनच्या नेतृत्वाखाली त्रिनिदाद आणि टोबॅगोने मोठ्या पैशाच्या वैभवाकडे|first=अँड्रू|last=मॅकग्लॅशन |publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |date=२७ ऑक्टोबर २००८| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;  १ नोव्हेंबर रोजी, स्टॅनफोर्ड सुपरस्टार्सने इंग्लंडशी सामना खेळला ज्यामध्ये अनेक वर्षांनंतर पाच सामन्यांपैकी पाहिला सामना असण्याची अपेक्षा होती आणि विजेत्याला प्रत्येक सामन्यात US$२०,०००,००० चे बक्षीस मिळाले.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/stanfordtwenty20/content/story/376602.html |title=गेल लीड्स सुपरस्टार्स टू मिलियन्स |publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |first=अँड्रू|last=मॅकग्लॅशन |date=१ नोव्हेंबर २००८| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/7895505.stm |title=यूएस टायकूनवर $८ अब्जपेक्षा जास्त फसवणुकीचा आरोप|work=बीबीसी न्यूझ |date=१७ फेब्रुवारी २००९ | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;

;आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०
{{Main|आंतरराष्ट्रीय टी२०}}

१७ फेब्रुवारी २००५ रोजी [[ऑकलंड]]मधील [[ईडन पार्क]] येथे खेळल्या गेलेल्या पुरुषांच्या संपूर्ण आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यात [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघ |ऑस्ट्रेलिया]]ने [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]]चा पराभव केला. हा खेळ हलक्या-फुलक्या पद्धतीने खेळला गेला – दोन्ही बाजू १९८० च्या दशकात परिधान केलेल्या किटमध्ये दिसल्या, न्यू झीलंड संघाने परिधान केलेल्या किट ह्या [[बेज ब्रिगेड]]ची थेट प्रत होती. बेज ब्रिगेडच्या विनंतीनुसार, काही खेळाडूंनी १९८० च्या दशकात लोकप्रिय असलेल्या मिशा/दाढी आणि केसांच्या शैली देखील ठेवल्या होत्या. ऑस्ट्रेलियाने सर्वसमावेशकपणे खेळ जिंकला, आणि जसजसा परिणाम न्यू झीलंडच्या डावाच्या अखेरीस स्पष्ट झाला, खेळाडू आणि पंचांनी गोष्टी कमी गांभीर्याने घेतल्या - ग्लेन मॅकग्राने १९८१च्या दोन्ही बाजूंमधील एकदिवसीय सामन्यातील [[ट्रेव्हर चॅपल]]च्या अंडरआर्म घटनेची गंमतीने पुनरावृत्ती केली आणि पंच [[बिली बाउडेन]] यांनी  त्याला प्रत्युत्तरात गंमतीने लाल कार्ड दाखवले (क्रिकेटमध्ये लाल कार्डे सामान्यतः वापरली जात नाहीत).

===उद्घाटन स्पर्धा===
[[File:T20 final 2009.jpg|thumb|[[लॉर्ड्स]]वर २००९च्या अंतिम सामन्यामध्ये [[शाहिद आफ्रिदी]]ला गोलंदाजी करताना [[लसिथ मलिंगा]].]]
दर दोन वर्षांनी आयसीसी विश्वचषक ट्वेंटी-२० स्पर्धा आयोजित करण्‍याचे प्रथम ठरवण्‍यात आले होते, जर त्या वर्षी [[क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धा नियोजित असेल तर ट्वेंटी-२० विश्वचषक स्पर्धा एक वर्ष आधी आयोजित केली जाईल. पहिली स्पर्धा [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७ मध्ये दक्षिण आफ्रिकेत]] झाली जिथे [[भारत क्रिकेट संघ|भारताने]] [[पाकिस्तान क्रिकेट संघ|पाकिस्तानचा]] अंतिम फेरीत पराभव केला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8604/report/287879/india-vs-pakistan-final-icc-world-twenty20-2007-08|title=इंडिया होल्ड देअर नर्व्ह टू विन थ्रिलर|first=दिलीप|last=प्रेमचंद्रन|date=२४ सप्टेंबर २००७| language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो|}}&lt;/ref&gt; [[केन्या क्रिकेट संघ| केन्या]] आणि [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] यांना [[२००७ विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १]] द्वारे पात्रता मिळवावी लागली जी [[नैरोबी]] येथे ५० षटकांची स्पर्धा होती.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/worldcricketleague/content/story/278951.html|title=केन्या क्रश कॅनडा टू बूक फायनल प्लेस|location=नैरोबी|date=५ फेब्रुवारी २००७| language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो}}&lt;/ref&gt;  डिसेंबर २००७ मध्ये संघांची चांगली तयारी करण्यासाठी २० षटकांच्या फॉरमॅटसह पात्रता स्पर्धा आयोजित करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. ज्यामध्ये सहा संघ सहभागी झाले, त्यातील दोन [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९ विश्व ट्वेंटी२०]] साठी पात्र ठरले आणि प्रत्येकाला $२५०,००० बक्षीस रक्कम मिळाली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/325356.html |title=आयसीसी वर्ल्ड ट्वेन्टी-२० पात्रता स्पर्धा आयर्लंडमध्ये होणार|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |date=१३ डिसेंबर २००७| language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt; [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|दुसरी स्पर्धा]] [[पाकिस्तान क्रिकेट संघ |पाकिस्तानने]] २१ जून २००९ रोजी [[इंग्लंड]]मध्ये [[श्रीलंका क्रिकेट संघ |श्रीलंकेचा]] ८ गडी राखून पराभव केला होता. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१० आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०]] स्पर्धा मे २०१०मध्ये [[वेस्ट इंडीज]]मध्ये आयोजित करण्यात आली होती, जिथे [[इंग्लंड क्रिकेट संघ |इंग्लंडने]] [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघ |ऑस्ट्रेलियाचा]] ७ गडी राखून पराभव केला होता. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०]] स्पर्धेच्या अंतिम सामन्यात [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ |वेस्ट इंडीजने]] [[श्रीलंका क्रिकेट संघ|श्रीलंकेचा]] पराभव करून विजेतेपद मिळवले. आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२० च्या अंतिम फेरीत प्रथमच यजमान राष्ट्र सहभागी झाले होते. [[आयर्लंड क्रिकेट संघ| आयर्लंड]] आणि [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तानसह]] [[आयसीसी विश्व ट्वेंटी२० पात्रता, २०१२]] स्पर्धेमध्ये १२ स्पर्धक सहभागी होते. ही स्पर्धा आशियाई देशातील पहिला टी२० विश्वचषक स्पर्धा होती.
===१६ संघाच्या स्पर्धेमध्ये विस्तार===
[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]च्या आवृत्तीचा विस्तार १६ संघ स्वरूपात केला जाणार होता परंतु तो पुन्हा १२ वर करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{cite web|title=आयसीसीची कसोटी चॅम्पियनशिपसाठी सहमती|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/current/story/481373.html|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;  [[बांगलादेश]]मध्ये आयोजित [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]च्या स्पर्धेत दहा [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश#पूर्ण सदस्य|पूर्ण सदस्य]] आणि [[२०१३ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२० पात्रता|२०१३]]च्या आयसीसी विश्व ट्वेंटी२० पात्रता फेरीत पात्र ठरलेल्या सर्व सहा [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश#सहयोगी सदस्य|सहयोगी सदस्यांसह]] १६ संघांना प्रथमच सहभागी करून घेण्यात आले होते. तथापि ८ ऑक्टोबर २०१२ रोजी [[आयसीसी पुरुष आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]]तील अव्वल आठ पूर्ण सदस्य संघांना [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४#सुपर १० फेरी | सुपर १०]] टप्प्यात स्थान देण्यात आले. उर्वरित आठ संघ [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४#गट फेरी | गट फेरीमध्ये]] सहभागी झाले होते, ज्यामधून दोन संघ सुपर १० टप्प्यात गेले.&lt;ref name=ICC&gt;{{cite web|url=http://www.icc-cricket.com/news/2013/media-releases/75604/west-indies-to-start-world-t20-title-defence-against-india|title=वेस्ट इंडीज टू स्टार्ट वर्ल्ड टी२० टायटल डिफेन्स अगेन्स्ट इंडिया|date=२७ ऑक्टोबर २०१३|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|आयसीसी]] | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029185415/http://www.icc-cricket.com/news/2013/media-releases/75604/west-indies-to-start-world-t20-title-defence-against-india|archive-date=२९ ऑक्टोबर २०१३}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thedailystar.net/beta2/news/bcb-promises-stellar-t20-wc/|title=बीसीबी प्रॉमिसेस स्टेलार टी२० वर्ल्ड कप |date=७ एप्रिल २०१३|newspaper=द डेली स्टार, बांगलादेश | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt; या स्पर्धेत तीन नवीन संघांनी (नेपाळ, हाँगकाँग आणि यूएई) पदार्पण केले.

;कोविड-१९
जुलै २०२० मध्ये, ICC ने जाहीर केले की २०२० आणि २०२१ या दोन्ही आवृत्त्या महामारीमुळे प्रत्येकी एक वर्षाने पुढे ढकलण्यात आल्या आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1733391 |title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२० पुढे ढकलली|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt; त्यामुळे, २०२० स्पर्धा (मूळत: ऑस्ट्रेलियाद्वारे आयोजित केली जाणार होती) [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|नोव्हेंबर २०२१]] मध्ये हलविण्यात आली आणि २०२१ स्पर्धा (मूळतः भारतात आयोजित केली जाणारी) [[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|ऑक्टोबर २०२२]] मध्ये हलवली गेली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1733341 |title=पुरुष टी२० विश्वचषक पुढे ढकलण्याबाबत वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;  २०२१ मध्ये भारत आणि २०२२ मध्ये ऑस्ट्रेलियाने यजमानपद भूषवले होते, उलट क्रमाने असले तरी ऑस्ट्रेलिया आणि भारताने स्पर्धेचे यजमानपद राखले.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=10 August 2020|title=पुरुष टी२० विश्वचषक २०२१ भारतात, २०२२ ऑस्ट्रेलियात; महिला क्रिकेट विश्वचषक पुढे ढकलला | url=https://www.icc-cricket.com/news/1749997}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=sixsports.in /&gt;  २०२१ची स्पर्धा १७ ऑक्टोबर ते १४ नोव्हेंबर २०२१ या कालावधीत ओमान आणि संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये खेळल्या गेलेल्या सामन्यांसह पार पडली.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२१ चे सामने जाहीर|url=https://www.icc-cricket.com/news/2210270 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}&lt;/ref&gt;
===२० संघाच्या स्पर्धेमध्ये विस्तार===
जून २०२१ मध्ये, आयसीसीने घोषित केले की २०२४, २०२६, २०२८ आणि २०३० मधील टी२० विश्वचषक स्पर्धा २० संघांचा समावेश करण्यासाठी विस्तारित केल्या जातील.&lt;ref name=sixsports.in&gt;{{Cite web|title=आयसीसीतर्फे वर्ल्डकप स्पर्धा जाहीर; २०२७ आणि २०३१ मध्ये १४ संघ|url=https://sixsports.in/icc-announces-world-cup-schedule-14-teams-in-2027-and-2031/|language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=सिक्स स्पोर्ट्स|archive-date=2022-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220401040539/https://sixsports.in/icc-announces-world-cup-schedule-14-teams-in-2027-and-2031/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; संघांची ४ गटात (प्रति गट ५ संघ) विभागणी केली जाईल, प्रत्येक गटातील दोन अव्वल संघ सुपर आठमध्ये जातील.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=आयसीसीतर्फे पुरुषांच्या जागतिक स्पर्धांचा विस्तार: एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेत १४ संघ, टी२० विश्वचषक स्पर्धेत २० संघ | url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-expands-men-s-world-events-odi-world-cup-to-14-teams-t20-world-cup-to-20-teams-1264847 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=इएसपीएन क्रिकइन्फो| language=en}}&lt;/ref&gt; त्यांची प्रत्येकी चारच्या दोन गटात विभागणी केली जाईल, प्रत्येक गटातील दोन अव्वल संघ उपांत्य फेरीत प्रवेश करतील.

२०२४ टी२० विश्वचषक वेस्ट इंडीज आणि युनायटेड स्टेट्समध्ये आयोजित केला जाईल. यूएसने पहिल्यांदाच विश्वचषक स्पर्धेचे आयोजन केले आहे, ज्यामध्ये देशभरातील अनेक स्टेडियम एकतर नव्याने बांधले जातील किंवा क्रिकेटसाठी पुन्हा तयार केले जातील. २०२४ ची स्पर्धा भारत आणि श्रीलंका यांच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित केली जाईल, २०२८ मध्ये ऑस्ट्रेलिया आणि न्यू झीलंडमध्ये तसेच २०३० ची स्पर्धा इंग्लंड, वेल्स, स्कॉटलंड आणि आयर्लंडमध्ये होईल.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=यूएसए मध्ये टी२० विश्वचषक: २०२४-२०३१ आयसीसी पुरुष स्पर्धांचे यजमान जाहीर|url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=www.icc-cricket.com| | language=en}}&lt;/ref&gt;

==स्वरूप==
===यजमान===
आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटनेची कार्यकारी समिती ही स्पर्धा आयोजित करण्यात स्वारस्य दर्शविलेल्या राष्ट्रांकडून बोली तपासल्यानंतर स्पर्धेच्या यजमानांसाठी मतदान करते. २००७ मध्ये [[दक्षिण आफ्रिका|दक्षिण आफ्रिके]]नंतर, [[इंग्लंड]], [[वेस्ट इंडीज]] आणि [[श्रीलंका]] यांनी अनुक्रमे २००९, २०१० आणि २०१२ मध्ये स्पर्धेचे आयोजन केले होते. २०१४ मध्ये बांगलादेशने स्पर्धेचे आयोजन केले होते.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cricinfo.com/ci-icc/content/current/story/465631.html| title =२०१४ च्या ट्वेन्टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद बांगलादेशकडे|work=क्रिकइन्फो|access-date=२२ एप्रिल २०२२|}}&lt;/ref&gt; २०१६ मध्ये भारताने स्पर्धेचे यजमानपद भूषवले. पाच वर्षांच्या कालावधीनंतर, भारताने २०२१ आवृत्तीचे यजमानपदही जिंकले, परंतु कोविड-१९ महामारीमुळे हे सामने ओमान आणि युएई मध्ये खेळवले गेले. २०२२ च्या आवृत्तीचे आयोजन ऑस्ट्रेलियाकडून केले जाईल, ज्यांनी मागील वर्षी ही स्पर्धा जिंकली होती.

डिसेंबर २०१५ मध्ये, आयसीसीचे जागतिक विकास प्रमुख, टिम अँडरसन यांनी भविष्यातील स्पर्धा युनायटेड स्टेट्सद्वारे आयोजित करण्याची सूचना केली. त्यांचा असा विश्वास होता की या कार्यक्रमाचे आयोजन केल्याने देशातील खेळाच्या वाढीला चालना मिळू शकते, जिथे हा खेळ तुलनेने अस्पष्ट आहे आणि [[बेसबॉल]] सारख्या इतर खेळांच्या स्पर्धेला सामोरे जावे लागते.&lt;ref name=&quot;ndtv-t20usa2&quot;&gt;{{cite web|title=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समितीकडून युनायटेड स्टेट्सच्या भूमीवर टी-२० विश्व क्रिकेटचे लक्ष्य: अहवाल | url=http://sports.ndtv.com/cricket/news/252894-international-cricket-council-targets-world-twenty20-on-united-states-soil-report|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107125712/http://sports.ndtv.com/cricket/news/252894-international-cricket-council-targets-world-twenty20-on-united-states-soil-report|archive-date=७ जानेवारी २०१६ | language=en|access-date=१४ जानेवारी २०१६|website=एनडीटीव्ही स्पोर्ट्स}}&lt;/ref&gt; 

२०२० मध्ये, [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|यूएसए]] आणि वेस्ट इंडीजने २०२३ नंतर टी२० विश्वचषक सह-यजमानपदासाठी स्वारस्य व्यक्त केले,&lt;ref&gt;{{Cite news|title=यूएसए लूक्स टू १९९४ फॉर टी२० वर्ल्ड कप बीड | language=en-GB|work=बीबीसी स्पोर्ट्स |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/52885902 | access-date=२२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt; [[मलेशिया]] आणखी एक संभाव्य दावेदार होता.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=लव्हलेट|first=ट्रिस्टन|title=मलेशिया २०२३-३१ सायकलमध्ये टी२० क्रिकेट विश्वचषकाचे आयोजन करत आहे | url=https://www.forbes.com/sites/tristanlavalette/2020/06/26/malaysia-eyes-hosting-a-t20-cricket-world-cup-in-the-2023-31-cycle/ | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=फोर्ब्स}}&lt;/ref&gt; नोव्हेंबर २०२१मध्ये, आयसीसीने २०२४ ते २०३० या कालावधीत पुढील चार पुरुष टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी यजमानांची पुष्टी केली.&lt;ref&gt;{{cite web|title=यूएसए टी२० विश्वचषक आयोजित करणार: २०२४-२०३१ आयसीसी पुरुष स्पर्धेच्या यजमानांची पुष्टी|url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}&lt;/ref&gt;  [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|यूएसए]] आणि [[वेस्ट इंडीज]]कडे २०२४ आवृत्तीचे सह-यजमानपद, २०२६ आवृत्तीचे सह-यजमानपद [[भारत]] आणि [[श्रीलंका]], २०२८ आवृत्तीचे सह-यजमानपद [[ऑस्ट्रेलिया]] आणि [[न्यू झीलंड]] आणि २०३० आवृत्तीचे सह-यजमान [[इंग्लंड]], [[वेल्स]], [[स्कॉटलंड]] आणि [[आयर्लंड]] करणार आहेत.

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ आयसीसी क्षेत्रानुसार यजमानांचा सारांश (२००७–२०३०)
! scope=&quot;col&quot; | क्षेत्र
! scope=&quot;col&quot; | वर्ष
! scope=&quot;col&quot; | नियामक मंडळ
! scope=&quot;col&quot; | यजमान
|-
! scope=&quot;row&quot; | आफ्रिका
| [[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००७]] || [[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]] || दक्षिण आफ्रिका
|-
! scope=&quot;rowgroup&quot; rowspan=&quot;2&quot; | अमेरिका
| [[२०१० आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१०]] || [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] || वेस्ट इंडीज
|-
| [[२०२४ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]] || [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]]

[[यूएसए क्रिकेट]]
|| वेस्ट इंडीज

अमेरिका
|-
! scope=&quot;rowgroup&quot; rowspan=&quot;5&quot; | आशिया
| [[२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१२]] || [[श्रीलंका क्रिकेट]] || श्रीलंका
|-
| [[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]] || [[बांगलादेश क्रिकेट बोर्ड]] || बांगलादेश
|-
| [[२०१६ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१६]] || rowspan=&quot;2&quot; | [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]] || भारत
|-
| [[२०२१ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२१]] || संयुक्त अरब अमिराती

ओमान
|-
| [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]] || [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]]

[[श्रीलंका क्रिकेट]]
|| भारत

श्रीलंका
|-
! scope=&quot;rowgroup&quot; rowspan=&quot;2&quot; | पूर्व आशिया-पॅसिफिक
| [[२०२२ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]] || [[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] || ऑस्ट्रेलिया
|-
| [[२०२८ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]] || [[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]]

[[न्यूझीलंड क्रिकेट]]
|| ऑस्ट्रेलिया

न्यूझीलंड
|-
! scope=&quot;rowgroup&quot; rowspan=&quot;2&quot; | युरोप
| [[२००९ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००९]] || [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] || इंग्लंड
|-
| [[२०३० पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]] || [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]

[[क्रिकेट आयर्लंड]]

[[क्रिकेट स्कॉटलंड]]
|| इंग्लंड

वेल्स

आयर्लंड

स्कॉटलंड
|}

===पात्रता===
{{See also|आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता}}
[[आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता|टी२० विश्वचषक पात्रता]] म्हणून ओळखल्या जाणार्‍या पात्रता स्पर्धेद्वारे इतर आयसीसी सदस्यांनी भरलेल्या उर्वरित जागांसह, सर्व आयसीसी संपूर्ण सदस्य स्पर्धेसाठी आपोआप पात्र ठरतात. आयसीसी सहयोगी आणि संलग्न सदस्यांसाठी ५० षटकांची लीग - पहिल्या [[विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा|विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धेच्या]] निकालातून [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७च्या पहिल्या वर्ल्ड ट्वेंटी२०]] साठी पात्रता ठरवली गेली. [[२००७ विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १]] स्पर्धेचे दोन अंतिम स्पर्धक, [[केन्या क्रिकेट संघ | केन्या]] आणि [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]], वर्षाच्या उत्तरार्धात विश्व ट्वेंटी२० साठी पात्र ठरले. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९ विश्व ट्वेंटी२०]] साठी एक वेगळी पात्रता स्पर्धा लागू करण्यात आली होती आणि तेव्हापासून ती कायम ठेवण्यात आली आहे. तथापि, विश्व ट्वेंटी२० पात्रता फेरीतून पात्र ठरलेल्या संघांची संख्या दोन ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]] आणि [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]] मध्ये) ते सहा ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] आणि [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] मध्ये) पर्यंत बदलली आहे.

===अंतिम स्पर्धा===
प्रत्येक गट टप्प्यात (प्राथमिक फेरी आणि सुपर १२ फेरी दोन्ही), संघांना खालील निकषांच्या आधारे एकमेकांविरुद्ध क्रमवारी दिली जाते:&lt;ref&gt;[http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/icc_world_twenty20_playing_conditions_final.pdf अंतिम विश्व ट्वेंटी20 खेळण्याच्या अटी] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080911035806/http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/icc_world_twenty20_playing_conditions_final.pdf |date=११ सप्टेंबर २००८}}, आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२०&lt;/ref&gt;
# सर्वाधिक गुणसंख्या 
# समान असल्यास, सर्वाधिक विजय 
# तरीही समान असल्यास, उत्कृष्ट [[निव्वळ धावगती]]
# तरीही समान असल्यास, कमीत कमी [[स्ट्राईक रेट#गोलंदाजी  स्ट्राईक रेट|गोलंदाजी  स्ट्राईक रेट]]
# तरीही समान असल्यास, एकमेकांविरुद्धच्या सामन्याचा निकाल.

बरोबरी झाल्यास (म्हणजेच, दोन्ही संघांनी आपापल्या डावाच्या शेवटी समान धावा केल्यास), [[सुपर ओव्हर]] विजेता ठरवते. सुपर ओव्हरमध्ये पुन्हा टाय झाल्यास, त्यानंतर जोपर्यंत विजेता संघ ठरत नाही तोपर्यंत सुपर ओव्हर खेळवली जाते. तत्पूर्वी, ज्या संघाने त्यांच्या डावात सर्वाधिक चौकार मारले होते तोच विजेता ठरवला जातो.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27844486/no-more-boundary-countback-icc-changes-super-regulations |title=Archived copy |work=इएसपीएन क्रिकइन्फो  | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt; २००७च्या स्पर्धेदरम्यान, [[बोल-आउट]]चा वापर बरोबरी झालेल्या सामन्यातील पराभवाचा निर्णय घेण्यासाठी केला गेला.&lt;ref&gt;[http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/playing-conditions.html प्लेइंग कंडिशन्स] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720113337/http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/playing-conditions.html |date=२० जुलै २०१८}}, आयसीसी वर्ल्ड ट्वेन्टी२०&lt;/ref&gt;

==स्पर्धेचे निकाल==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; width: 100%; text-align: center;&quot;
|-
!rowspan=2 width=5%|वर्ष
!rowspan=2 width=15%|यजमान देश
!rowspan=2 width=15%|अंतिम सामन्याचे मैदान
!colspan=3|अंतिम सामना
!rowspan=2 width=6%|संघ
|-
!width=18%|विजेता
!width=18%|निकाल
!width=18%|उपविजेता
|- 
|२००७&lt;br&gt;''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|तपशील]]''
|{{flagicon|RSA}}&lt;br&gt;दक्षिण आफ्रिका
|[[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]&lt;br&gt;दक्षिण आफ्रिका
|{{cr|India}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१५७/५ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|'''भारत ५ धावांनी विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.cricinfo.com/twenty20wc/engine/match/287879.html धावफलक]
|{{cr|Pakistan}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१५२ सर्वबाद  (१९.३ षटके)&lt;/small&gt;
|१२
|-
|२००९&lt;br&gt;''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|तपशील]]''
|{{flagicon|ENG}}&lt;br&gt;इंग्लंड
|[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]&lt;br&gt;इंग्लंड
|{{cr|Pakistan}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१३९/२ (१८.४ षटके)&lt;/small&gt;
|'''पाकिस्तान ८ गडी राखुन विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.cricinfo.com/wt202009/engine/current/match/356017.html धावफलक]
|{{cr|Sri Lanka}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१३८/६ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|१२
|- 
|२०१०&lt;br&gt;''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|तपशील]]''
|{{flagicon|Barbados}}{{flagicon|Guyana}}{{flagicon|Saint Lucia}}{{flagicon|Trinidad and Tobago}}&lt;br&gt;बार्बाडोस, गयाना, सेंट लुसिया, त्रिनिदाद आणि टोबॅगो
|[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]]&lt;br&gt;बार्बाडोस
|{{cr|England}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१४८/३ (१७ षटके)&lt;/small&gt;
|'''इंग्लंड ७ गडी राखुन विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.cricinfo.com/world-twenty20-2010/engine/current/match/412703.html धावफलक]
|{{cr|Australia}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१४७/६ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|१२
|-
|२०१२&lt;br&gt;''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|तपशील]]''
|{{flagicon|SRI}}&lt;br&gt;श्रीलंका
|[[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]]&lt;br&gt;श्रीलंका
|{{cr|WIN}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१३७/६ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|'''वेस्ट इंडीज ३६ धावांनी विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2012/engine/current/match/533298.html धावफलक]
|{{cr|SRI}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१०१ सर्वबाद (१८.४ षटके)&lt;/small&gt;
|१२
|-  
|२०१४&lt;br&gt;''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|तपशील]]''
|{{flagicon|BAN}}&lt;br&gt;बांगलादेश
|[[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]]&lt;br&gt;बांगलादेश
|{{cr|SRI}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१३४/४ (१७.५ षटके)&lt;/small&gt;
|'''श्रीलंका ६ गडी राखून विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2014/engine/match/682965.html धावफलक]
|{{cr|IND}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१३०/४ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|१६
|-
|२०१६&lt;br&gt;''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|तपशील]]''
|{{flagicon|IND}}&lt;br&gt;भारत
|[[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]]&lt;br&gt;भारत
|{{cr|WIN}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१६१/६ (१९.४ षटके)&lt;/small&gt;
|'''वेस्ट इंडीज ४ गडी राखून विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951373.html धावफलक]
|{{cr|ENG}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१५५/९ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|१६
|-  
|२०२१&lt;br&gt;''[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|तपशील]]''
|{{flagicon|UAE}}{{flagicon|OMA}}&lt;br /&gt;[[संयुक्त अरब अमिराती]], [[ओमान]]
|[[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]]&lt;br /&gt;संयुक्त अरब अमिराती
|{{cr|AUS}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१७३/२ (१८.५ षटके)&lt;/small&gt;
|'''ऑस्ट्रेलिया ८ गडी राखून विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273756.html धावफलक]
|{{cr|NZ}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१७२/४ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|१६
|-
|२०२२&lt;br&gt;''[[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]''
|{{flagicon|AUS}}&lt;br&gt;ऑस्ट्रेलिया
|[[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]]&lt;br&gt;ऑस्ट्रेलिया
|{{cr|ENG}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१३८/५ (१९ षटके)&lt;/small&gt;
|'''इंग्लंड ५ गडी राखून विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298179.html धावफलक]
|{{cr|PAK}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१३७/८ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|१६
|-  
|२०२४&lt;br&gt;''[[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]''
|{{flagicon|Barbados}}{{flagicon|Saint Lucia}}{{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}{{flagicon|Trinidad and Tobago}}{{flagicon|USA}}&lt;br /&gt;बार्बाडोस, सेंट लुसिया, सेंट व्हिन्सेंट आणि द ग्रेनेडाईन्स, त्रिनिदाद आणि टोबॅगो, अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने
|[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]]&lt;br&gt;बार्बाडोस
|{{cr|India}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१७६/७ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|'''भारत ७ धावांनी विजयी'''&lt;br&gt;[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415755.html धावफलक]
|{{cr|SA}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१६९/८ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|२०
|-
|२०२६&lt;br&gt;''[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]''
|{{flagicon|IND}}{{flagicon|SL}}&lt;br&gt;भारत, श्रीलंका
|[[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]]&lt;br&gt;भारत
|{{cr|India}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;२५५/५ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|'''भारत ९६ धावांनी विजयी'''&lt;br&gt;[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512773.html धावफलक]
|{{cr|NZ}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१५९ (१९ षटके)&lt;/small&gt;
|२०
|-  
|२०२८&lt;br&gt;''[[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]''
|{{flagicon|AUS}}{{flagicon|NZL}}&lt;br&gt;ऑस्ट्रेलिया, न्यू झीलंड
|[[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]]&lt;br&gt;ऑस्ट्रेलिया
|TBD
|TBD
|TBD
|२०
|-
|२०३०&lt;br&gt;''[[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]''
|{{flagicon|ENG}}{{flagicon|Wales}}{{flagicon|IRE|cricket}}{{flagicon|SCO}}&lt;br&gt;इंग्लंड, वेल्स, आयर्लंड, स्कॉटलंड
|[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]&lt;br&gt;इंग्लंड
|TBD
|TBD
|TBD
|२०
|}

==संघाची कामगिरी==
[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेपर्यंत. ''संघांची क्रमवारी सर्वोत्कृष्ट निकालानुसार, नंतर विजयाची टक्केवारी, नंतर एकूण विजय, नंतर एकूण सामने, नंतर वर्णक्रमानुसार'':
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:150px;&quot;|संघ
!colspan=3|सहभाग 
!rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:300px;&quot;|सर्वोत्कृष्ट निकाल 
!colspan=&quot;6&quot;|आकडेवारी&lt;ref name=&quot;resultsummary&quot;&gt;{{cite web| url=http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/team/results_summary.html?id=89;type=trophy | title=नोंदी / आयसीसी विश्व टी२० / परिणाम सारांश| publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो | access-date= २२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;

|-
!width=75|एकूण 
!width=75|पहिला
!width=75|शेवटचा
!width=30|सामने
!width=30|विजय 
!width=30|पराभव 
!width=30|बरोबरी 
!width=30|अनिर्णित 
!width=30|विजय%
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|India}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;gold&quot; | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२००७ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००७]], [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])
|| ६१ || ४३ || २४ || १(१) || १ ||७३.३३
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|England}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;gold&quot; | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]], [[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]) || ६० || ३४ || २४ || ० || २ || ५८.६२
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|West Indies}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;gold&quot; | {{sort|1.1|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]], [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]) || ५३ || २९ || २२ || १(१) || १ || ५७.६९
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Australia}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;gold&quot; | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) ||५१||३२||१९|| ० || ० || ६२.७४
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Pakistan}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;gold&quot; | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]])
|| ५८|| ३४|| २१|| २(०) || १ || ५९.६४
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Sri Lanka}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;gold&quot; | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]])
|| ६१|| ३५|| २५|| १(१) || ० || ५९.०१
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|South Africa}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;silver&quot; | {{sort|2.1|'''उपविजेतेपद'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) ||५७||३८||१७|| ० || १ || ६९.६४
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|New Zealand}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;silver&quot; | {{sort|2.1|'''उपविजेतेपद'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) ||५५||३०|| २२|| २(०) || १ || ५५.५५
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|Afghanistan|२०१३}}
| ८ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]]|| [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| style=&quot;background:#cc9966;&quot; |{{sort|3.2|'''उपांत्यफेरी'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) ||३४|| १४ ||१९ || १(०) || ० ||४१.१७
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|Bangladesh}}
| ९ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]|| [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]|| {{sort|4.1|सुपर ८}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) ||४५|| १२ ||३२|| ० || १ || २७.२७
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Ireland}}
| ९ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|4.2|सुपर ८}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]) || ३१ || ८ || २० || ० || ३ || २८.५७
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|USA}} ||२ ||[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] ||[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]||{{sort|4.2|सुपर ८}} ([[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])||१०||३||६||१(१)||०||४०.००
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|Netherlands}}
| ७ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]|| [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|4.2|सुपर १०}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]) || ३१|| ११ || १९ || ० || १ || ३६.६६
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Zimbabwe}}
| ६ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|सुपर ८}} ([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || २६|| ११ || १४ || ० || १ || ४४.००
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Scotland}}
| ५ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.2|सुपर १२}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) || २६ || ८ || १६ || ० || २ || ३३.३३
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|Namibia|2021}}
| ४ || [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|4.4|सुपर १२}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) ||१९ || ४ ||१४|| १(१) || ० || २६.३१
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Oman}}
| ४ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || १४ ||२ || १० || १(०) || १ || १५.३८
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Nepal}}
| ३ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || १० || ३ || ७ || ० || ० || ३०.००
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Hong Kong}}
| २ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] || {{sort|5.3|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]], [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]) || ६ || १ || ५ || ० || ० || १६.६६
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|United Arab Emirates}}
| २ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]], [[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || १० || २ || ८ || ० || ० || २०.००
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|Papua New Guinea}}
| २ || [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]|| [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) || ७ || ० || ७ || ० || ० || ०.००
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|CAN}}
|२||[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]||[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]||{{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])|| ७ || १ || ६ || ० || ० || १४.२८
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|UGA}}
|१||[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || {{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२०२४]])|| ४ || १ || ३ || ० || ० || २५.००
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Kenya}}
| १ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || {{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]) || २ || ० || २ || ० || ० || ०.००
|-
|{{Cr|Italy}}
|१
|[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]
|[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]
|{{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])
|४
|१
|३
|०
|०
|२५.००
|-
! colspan=&quot;11&quot; |{{smalldiv|1={{Updated|८ मार्च २०२६}}&lt;br/&gt; स्रोत:[http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/team/results_summary.html?id=89;type=trophy ईएसपीएन क्रिकइन्फो]}}
|}
''नोंदी:''
* कंसातील संख्या बरोबरी झालेल्या सामन्यांमध्ये [[सुपर ओव्हर]] आणि [[बोल-आउट]]च्या विजयांची संख्या दर्शवते, तथापि निकालाची पर्वा न करता हा अर्धा विजय मानला जातो. विजयाच्या टक्केवारीत कोणतेही परिणाम वगळले जातात आणि बरोबरी (टायब्रेकरची पर्वा न करता) अर्धा विजय म्हणून गणली जाते.

==स्पर्धेनुसार संघ निकाल==
;सूची
* {{bg|gold| '''वि''' }} — विजेते
* {{bg|silver| '''उवि''' }} — उपविजेते
* {{bg|#cc9966| '''उफे'''}} — उपांत्यफेरी
* {{bg|#BBF3BB|फे२}} — २री फेरी (सुपर ८, सुपर १० आणि सुपर १२)
* फे१ — १ली फेरी (गट फेरी)
* पा — पात्र
* × — पात्र परंतु माघार घेतली
* ×× — पात्रतेसाठी अपात्र (निलंबित)

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:90%&quot;
|-
!संघ
!{{flagicon|RSA}}&lt;br/&gt;[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१२)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|ENG}}&lt;br/&gt;[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१२)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|WIN}}&lt;br/&gt;[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१२)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|SRI}}&lt;br/&gt;[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१२)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|BAN}}&lt;br/&gt;[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१६)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|IND}}&lt;br/&gt;[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१६)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|UAE}}&lt;br/&gt;{{flagicon|OMA}}&lt;br/&gt;[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१६)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|AUS}}&lt;br/&gt;[[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१६)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|WIN}}&lt;br/&gt;{{flagicon|USA}}&lt;br/&gt;[[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(२०)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|IND}}&lt;br/&gt;{{flagicon|SRI}}&lt;br/&gt;[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(२०)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|AUS}}&lt;br/&gt;{{flagicon|NZ}}&lt;br/&gt;[[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(२०)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|ENG}}&lt;br/&gt;{{flagicon|Ireland|cricket}}&lt;br/&gt;{{flagicon|SCO}}&lt;br/&gt;{{flagicon|Wales}}&lt;br/&gt;[[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(२०)&lt;/small&gt;
!सहभाग
|-
| id=AFG&quot;&quot; align=left| {{cr|AFG|२०१३}}
|—||—|| फे१ || फे१ || फे१ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#cc9966&quot; | '''उफे'''|| फे१ || || 
! ८ 
|-
| id=AUS&quot;&quot; align=left| {{cr|AUS}}
|bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || फे१ ||bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || bgcolor=gold|'''वि'''|| style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || style=&quot;border: 3px solid red&quot;| पा || 
! १०
|-
| align=left| {{cr|Italy}}
| — || —|| — || — || —|| — || — || — || — || फे१ || || 
! १
|-
| align=left| {{cr|BAN}}
| फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || × || || 
! ९
|-
| align=left| {{cr|CAN}}
| — || —|| — || — || —|| — || — || — || फे१ || फे१ || || 
! २ 
|-
| align=left| {{cr|ENG}}
| style=&quot;background:#BBF3BB&quot; | फे२ || style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ ||bgcolor=gold|'''वि'''|| style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || bgcolor=gold|'''वि''' || style=&quot;background:#cc9966&quot; | '''उफे'''|| bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || || style=&quot;border: 3px solid red&quot;| पा 
! १०
|-
| align=left| {{cr|HK}}
|—||—||—||—|| फे१ || फे१ ||—|| — || — || — || ||
! २
|-
| align=left| {{cr|IND}}
|bgcolor=gold|'''वि'''|| style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ ||bgcolor=silver|'''उवि'''||style=&quot;border: 3px solid red; background:#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ || bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;background:gold&quot; | '''वि'''|| style=&quot;border: 3px solid red; background:gold&quot; | '''वि''' || || 
! १० 
|-
| align=left| {{cr|IRE}}
|—|| style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || फे१ || फे१ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || फे१ || || style=&quot;border: 3px solid red&quot;| पा
! ९
|-
| align=left| {{cr|KEN}}
| फे१ ||—||—||—||—||—||—||—|| — || — || || 
! १
|-
| align=left| {{cr|NAM}}
|—||—||—||—||—||—|| style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || || 
! ४ 
|-
| align=left| {{cr|NEP}}
|—||—||—||—|| फे१ ||—||—||—|| फे१ || फे१ || || 
! ३ 
|-
| align=left| {{cr|NED}}
|—|| फे१ ||—||—|| style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || फे१ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || फे१ || || 
! ७ 
|-
| align=left| {{cr|NZ}}
|bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ ||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || bgcolor=silver|'''उवि'''|| bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || फे१ || bgcolor=silver|'''उवि'''|| style=&quot;border: 3px solid red&quot; | पा || 
! १०
|-
| align=left| {{cr|OMA}}
|—||—||—||—||—|| फे१ || फे१ ||—|| फे१ || फे१ || || 
! ४ 
|-
| align=left| {{cr|PAK}}
|bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor=gold|'''वि'''|| bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' ||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || bgcolor=silver|'''उवि''' || फे१ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२  || || 
! १० 
|-
| align=left| {{cr|PNG}}
|—||—||—||—||—||—|| फे१ || — || फे१ || — || || 
! २
|-
| align=left| {{cr|SCO}}
| फे१ || फे१ ||—||—||—|| फे१ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || || style=&quot;border: 3px solid red&quot;|पा
! ७ 
|-
| align=left| {{cr|SA}}
| style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot; |फे२ ||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ ||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:silver&quot; | '''उवि'''|| bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || || 
! १० 
|-
| align=left| {{cr|SL}}
| bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| फे२ ||bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' ||bgcolor=silver style|'''उवि'''||bgcolor=gold|'''वि'''|| style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१  || style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ || ||
! १०
|-
| align=left| {{cr|UAE}}
|—||—||—||—|| फे१ ||—||—|| फे१ || — || फे१ || || 
! ३ 
|-
| align=left| {{cr|UGA}}
|—||—||—||—|| — ||—||—|| — || फे१  || — || || 
! १ 
|-
| align=left| {{cr|USA}}
|—||—||—||—||—||—|| — || — || style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || || 
! २ 
|-
| align=left| {{cr|WIN}}
| फे१ ||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ ||bgcolor=gold|'''वि'''|| bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' ||bgcolor=gold|'''वि'''|| style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || || 
! १० 
|-
| align=left| {{cr|ZIM}}
| फे१ || × || फे१ || फे१ || फे१ || फे१ || ×× || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || — || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || || 
! ७ 
|}

==संघांचे पदार्पण==
पदार्पण करणारा संघ, प्रतिवर्ष वर्णक्रमानुसार.

{| class=&quot;wikitable&quot; width=55% sortable&quot; style=&quot;text-align:&quot;
|-
! वर्ष 
! पदार्पण करणारा संघ 
! एकूण
|-
| [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]
| {{cr|AUS}}, {{cr|BAN}}, {{cr|ENG}}, {{cr|IND}}, {{cr|KEN}}, {{cr|NZ}}, {{cr|PAK}}, {{cr|SCO}}, {{cr|SA}}, {{cr|SL}}, {{cr|WIN}} आणि {{cr|ZIM}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |१२
|-
| [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]
| {{cr|IRE}} आणि {{cr|NED}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |२
|-
| [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]]
| {{cr|AFG|२०१३}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |१
|-
| [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]
| कोणताही नाही
| style=&quot;text-align:center;&quot; |०
|-
| [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]
| {{cr|HK}}, {{cr|NEP}} आणि {{cr|UAE}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |३
|-
| [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]
| {{cr|OMA}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |१
|-
| [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]
| {{cr|NAM}} आणि {{cr|PNG}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |२
|-
| [[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]]
| कोणताही
| style=&quot;text-align:center;&quot; |०
|-
| [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]]
| {{cr|CAN}}, {{cr|USA}} आणि {{cr|UGA}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |३
|-
| [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]
| {{cr|ITA}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | १ 
|-
| [[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]]
| TBD
| style=&quot;text-align:center;&quot; |TBD
|-
| [[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]]
| TBD
| style=&quot;text-align:center;&quot; |TBD
|-
! एकूण
!
! २५
|}

==स्पर्धा विक्रम==
{{Main|आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक विक्रमांची यादी}}{{updated|९ मार्च २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; | टी२० विश्वचषक विक्रम
|-
! colspan=&quot;4&quot; | फलंदाजी
|-
|सर्वाधिक धावा
| rowspan=&quot;2&quot; |{{cricon|IND}} [[विराट कोहली]]
|१,२९२ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक धावा|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165134/https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy|archive-date=२९ ऑक्टोबर २०२१|access-date=२९ ऑक्टोबर २०२१}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[फलंदाजी सरासरी (क्रिकेट)|सर्वाधिक सरासरी]] &lt;small&gt;(किमान २० डाव)&lt;/small&gt; 
|५८.७२ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/highest_career_batting_average.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक सरासरी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सामन्यात सर्वाधिक धावा
| {{cricon|New Zealand}} [[ब्रॅन्डन मॅककुलम]] v {{cr|BAN}}
|१२३ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_innings.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सामन्यात सर्वाधिक धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वोत्कृष्ट स्ट्राईक रेट &lt;small&gt;(किमान ५०० चेंडू)&lt;/small&gt;
|{{Cricon|ENG|name=इंग्लंड}} [[जोस बटलर]]
|१४४.१६ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref name=&quot;espncricinfo_highest_career_batting_strike-rate_892&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-highest-career-strike-rate/icc-men-s-t20-world-cup-89|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट स्ट्राईक रेट|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=११ जुलै २०२४}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वाधिक ५०+ धावा
|{{cricon|India|name=भारत}} [[विराट कोहली]]
|१५ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref name=&quot;espncricinfo_most-fifties-career_89&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-most-fifties-career/icc-men-s-t20-world-cup-89|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक ५०+|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=११ जुलै २०२४}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |सर्वाधिक शतके
|{{cricon|Pakistan}} [[साहिबजादा फरहान]]
|२ &lt;small&gt;([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/list_hundreds.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक शतके|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{cricon|West Indies}} [[ख्रिस गेल]] 
|२ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]])&lt;/small&gt;
|-
|सर्वाधिक षटकार
|६३ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref name=&quot;espncricinfo_most-sixes-career_89&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-most-sixes-career/icc-men-s-t20-world-cup-89|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक षटकार|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=११ जुलै २०२४}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वोत्कृष्ट [[भागीदारी (क्रिकेट)|भागीदारी]]
| {{cricon|Pakistan}} [[साहिबजादा फरहान]] आणि [[फखर झमान]]&lt;br&gt; वि {{cr|SRI}}
|१७६ &lt;small&gt;([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/fow/highest_partnerships_for_any_wicket.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट भागीदारी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|स्पर्धेत सर्वाधिक धावा
|{{cricon|Pakistan}} [[साहिबजादा फरहान]]
|३८३ &lt;small&gt;([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_series.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - स्पर्धेत सर्वाधिक धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;4&quot; | गोलंदाजी
|-
|सर्वाधिक बळी
|{{cricon|BAN}} [[शाकिब अल हसन]]
|५० &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक बळी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वोत्कृष्ट [[गोलंदाजी सरासरी]] &lt;small&gt;(किमान ४०० चेंडू)&lt;/small&gt;
|{{cricon|दक्षिण आफ्रिका}} [[ॲनरिक नॉर्त्ये]]
|१२.६० &lt;small&gt;([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_career_bowling_average.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट गोलंदाजी सरासरी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वोत्कृष्ट [[स्ट्राइक रेट]] &lt;small&gt;(किमान ४०० चेंडू)&lt;/small&gt;
|{{cricon|SRI}} [[वनिंदु हसरंगा]]
|११.७२ &lt;small&gt;([[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]–[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०२४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_career_strike_rate.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम – सर्वोत्कृष्ट स्ट्राइक रेट|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वोत्कृष्ट [[इकॉनॉमी रेट]] &lt;small&gt;(किमान ४०० चेंडू)&lt;/small&gt;
|{{cricon|भारत}} [[जसप्रीत बुमराह]]
|५.६६ &lt;small&gt;([[२०१६ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१६]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_career_economy_rate.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट इकॉनॉमी रेट|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वोत्तम गोलंदाजी
|{{cricon|SRI}} [[अजंता मेंडिस]] वि {{cr|ZIM}}
|६/८ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_figures_innings.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्तम गोलंदाजी | publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|स्पर्धेत सर्वाधिक बळी
|{{cricon|अफगाणिस्तान|variant=२०१३}} [[फझलहक फारूखी]] आणि {{cricon|भारत}} [[अर्शदीप सिंग]]
|१७ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०२४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_series.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - स्पर्धेत सर्वाधिक बळी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;4&quot; | क्षेत्ररक्षण
|-
|सर्वाधिक गडी बाद &lt;small&gt;([[यष्टीरक्षक]])&lt;/small&gt;
|{{cricon|SA}} [[क्विंटन डी कॉक]]
|३९ &lt;small&gt;([[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/keeping/most_dismissals_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक गडी बाद|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वाधिक झेल &lt;small&gt;([[क्षेत्ररक्षण]])&lt;/small&gt;
|{{cricon|Australia}} [[डेव्हिड वॉर्नर]]
|२५ &lt;small&gt;([[२००९ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००९]]–[[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/fielding/most_catches_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक झेल | publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;4&quot; | संघ
|-
|सर्वाधिक सांघिक धावसंख्या
|{{cr|SRI}} (वि {{cr|KEN}})
|२६०/६ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/highest_innings_totals.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक धावसंख्या |publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |सर्वात कमी धावसंख्या
|{{cr|NED}} (वि {{cr|SRI}})
|३९ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]])&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/lowest_innings_totals.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वात कमी धावसंख्या | publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{cr|UGA}} (वि {{cr|WIN }})
|३९ &lt;small&gt;([[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])&lt;/small&gt;
|-
|सर्वाधिक विजय % &lt;small&gt;(किमान १० सामने)&lt;/small&gt;
|{{cr|IND }}
|७३.३३% &lt;small&gt;(सामने ६१, विजय ४३)&lt;/small&gt; &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक विजय टक्केवारी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वात मोठा विजय &lt;small&gt;(धावांनुसार)&lt;/small&gt;
|{{cr|SRI}} (वि {{cr|KEN}})
|१७२ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/largest_margins.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वात मोठा विजय|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|एका सामन्यात सर्वाधिक एकूण धावा
|{{cr|IND}} v {{cr|ENG}}
|४९९/१४ &lt;small&gt;([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/highest_match_aggregates.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - एका सामन्यात सर्वाधिक एकूण धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|एका सामन्यात सर्वात कमी एकूण धावा
|{{cr|NED}} v {{cr|SRI}}
|७९-११ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/lowest_match_aggregates.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - एका सामन्यात सर्वात कमी एकूण धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वाधिक सलग विजय
|{{cr|IND }} आणि {{Cr|SA}}
|८ - दोन्ही [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] मध्ये
|
|}

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
*[http://cricket.yahoo.com/ आयसीसी संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }}
*[http://www.cricinfo.com/wt202010/content/series/412671.html ICC World Twenty20 2010] from [[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
*[http://www.cricket-wc.com ICC World Twenty20] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} 
*[http://t20worldcupcricket.com T20 World Cup Website]

{{२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा}}
{{fb start}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटन स्पर्धा}}
{{fb end}}

[[वर्ग:२०-२० क्रिकेट]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटन]]</text>
      <sha1>svyu22npb9vdueatb9dmll07kpxg40k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>घोसी लोकसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51280</id>
    <revision>
      <id>2692388</id>
      <parentid>2407472</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T09:36:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <origin>2692388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4396" sha1="dvtvii3wo8ipi54g1nx918bjsuky8ob" xml:space="preserve">'''घोसी लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[उत्तर प्रदेश]]मधील [[घोसी]] ह्या भागात स्थित असून येथील चार [[उत्तर प्रदेश विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[मऊ जिल्हा|मऊ जिल्ह्यात]] तर उर्वरित तीन [[बल्लिया जिल्हा]]मध्ये आहेत.

== विधानसभा मतदासंघ ==
लोकसभा मतदारसंघ घोसीमध्ये २००९ पासून खालील ५ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! नाव
! जिल्हा
|-
|१
| रसारा
| [[बल्लिया जिल्हा|बल्लिया]]
|-
|२
| मधुबन
| rowspan=4 | [[मऊ जिल्हा|मऊ]]
|-
|३
| घोसी
|-
|४
| मुहम्मदाबाद
|-
|५
| [[मऊ]]
|}

== खासदार ==
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!वर्ष
!लोकसभा&lt;br&gt;सत्र
![[खासदार]]
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
|-
| [[१९८९ लोकसभा निवडणुका|१९८९]]
| [[नववी लोकसभा|नववी]]
| rowspan=4 | [[कल्पनाथ राय]]
| rowspan=2 bgcolor=#00CCFF|
| rowspan=2 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]]
| [[दहावी लोकसभा|दहावी]]
|-
| [[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]]
| [[अकरावी लोकसभा|अकरावी]]
| bgcolor=#DDDDDD|
| [[अपक्ष]]
|-
| [[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]]
| [[बारावी लोकसभा|बारावी]]
| [[कीर्तिवर्धन सिंग]]
| bgcolor=#CC3300|
| [[समता पक्ष]]
|-
| [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]]
| [[तेरावी लोकसभा|तेरावी]]
| [[बालकृष्ण चौहान]]
| bgcolor=#0000FF|
| [[बहुजन समाज पक्ष]]
|-
| [[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]]
| [[चौदावी लोकसभा|चौदावी]]
| [[चंद्रदेव प्रसाद राजभार]]
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|-
| [[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]]
| [[पंधरावी लोकसभा|पंधरावी ]]
| [[दारा सिंह चौहान]]
| bgcolor=#0000FF|
| [[बहुजन समाज पक्ष]]
|-
| [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]]
| [[सोळावी लोकसभा|सोळावी]]
| [[हरिनारायण राजभार]]
| bgcolor=#FF9900|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]]
| [[सतरावी लोकसभा|सतरावी]]
| [[अतुल राय]]
| bgcolor=#0000FF|
| [[बहुजन समाज पक्ष]]
|-
| [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]]
| [[अठरावी लोकसभा|अठरावी]]
| [[राजीव कुमार राय]]
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|}


==हे सुद्धा पहा==
*[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]]

{{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:मऊ जिल्हा]]
[[वर्ग:बल्लिया जिल्हा]]</text>
      <sha1>dvtvii3wo8ipi54g1nx918bjsuky8ob</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692389</id>
      <parentid>2692388</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T09:36:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* खासदार */</comment>
      <origin>2692389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4342" sha1="pv75xldat921l4yumanogus87c4k38z" xml:space="preserve">'''घोसी लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[उत्तर प्रदेश]]मधील [[घोसी]] ह्या भागात स्थित असून येथील चार [[उत्तर प्रदेश विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[मऊ जिल्हा|मऊ जिल्ह्यात]] तर उर्वरित तीन [[बल्लिया जिल्हा]]मध्ये आहेत.

== विधानसभा मतदासंघ ==
लोकसभा मतदारसंघ घोसीमध्ये २००९ पासून खालील ५ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! नाव
! जिल्हा
|-
|१
| रसारा
| [[बल्लिया जिल्हा|बल्लिया]]
|-
|२
| मधुबन
| rowspan=4 | [[मऊ जिल्हा|मऊ]]
|-
|३
| घोसी
|-
|४
| मुहम्मदाबाद
|-
|५
| [[मऊ]]
|}

== खासदार ==
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!वर्ष
!लोकसभा&lt;br&gt;सत्र
![[खासदार]]
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
|-
| [[१९८९ लोकसभा निवडणुका|१९८९]]
| [[नववी लोकसभा|नववी]]
| rowspan=4 | [[कल्पनाथ राय]]
| rowspan=2 bgcolor=#00CCFF|
| rowspan=2 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]]
| [[दहावी लोकसभा|दहावी]]
|-
| [[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]]
| [[अकरावी लोकसभा|अकरावी]]
| bgcolor=#DDDDDD|
| [[अपक्ष]]
|-
| [[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]]
| [[बारावी लोकसभा|बारावी]]
| bgcolor=#CC3300|
| [[समता पक्ष]]
|-
| [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]]
| [[तेरावी लोकसभा|तेरावी]]
| [[बालकृष्ण चौहान]]
| bgcolor=#0000FF|
| [[बहुजन समाज पक्ष]]
|-
| [[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]]
| [[चौदावी लोकसभा|चौदावी]]
| [[चंद्रदेव प्रसाद राजभार]]
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|-
| [[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]]
| [[पंधरावी लोकसभा|पंधरावी ]]
| [[दारा सिंह चौहान]]
| bgcolor=#0000FF|
| [[बहुजन समाज पक्ष]]
|-
| [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]]
| [[सोळावी लोकसभा|सोळावी]]
| [[हरिनारायण राजभार]]
| bgcolor=#FF9900|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]]
| [[सतरावी लोकसभा|सतरावी]]
| [[अतुल राय]]
| bgcolor=#0000FF|
| [[बहुजन समाज पक्ष]]
|-
| [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]]
| [[अठरावी लोकसभा|अठरावी]]
| [[राजीव कुमार राय]]
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|}

==हे सुद्धा पहा==
*[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]]

{{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:मऊ जिल्हा]]
[[वर्ग:बल्लिया जिल्हा]]</text>
      <sha1>pv75xldat921l4yumanogus87c4k38z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692390</id>
      <parentid>2692389</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T09:37:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2692390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4324" sha1="3bvffwe7lztcb8hdtz3vzl3lfzs21tl" xml:space="preserve">'''घोसी लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[उत्तर प्रदेश]]मधील [[घोसी]] ह्या भागात स्थित असून येथील चार [[उत्तर प्रदेश विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[मऊ जिल्हा|मऊ जिल्ह्यात]] तर उर्वरित तीन [[बलिया जिल्हा]]मध्ये आहेत.

== विधानसभा मतदासंघ ==
लोकसभा मतदारसंघ घोसीमध्ये २००९ पासून खालील ५ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! नाव
! जिल्हा
|-
|१
| रसारा
| [[बलिया जिल्हा|बल्लिया]]
|-
|२
| मधुबन
| rowspan=4 | [[मऊ जिल्हा|मऊ]]
|-
|३
| घोसी
|-
|४
| मुहम्मदाबाद
|-
|५
| [[मऊ]]
|}

== खासदार ==
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!वर्ष
!लोकसभा&lt;br&gt;सत्र
![[खासदार]]
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
|-
| [[१९८९ लोकसभा निवडणुका|१९८९]]
| [[नववी लोकसभा|नववी]]
| rowspan=4 | [[कल्पनाथ राय]]
| rowspan=2 bgcolor=#00CCFF|
| rowspan=2 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]]
| [[दहावी लोकसभा|दहावी]]
|-
| [[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]]
| [[अकरावी लोकसभा|अकरावी]]
| bgcolor=#DDDDDD|
| [[अपक्ष]]
|-
| [[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]]
| [[बारावी लोकसभा|बारावी]]
| bgcolor=#CC3300|
| [[समता पक्ष]]
|-
| [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]]
| [[तेरावी लोकसभा|तेरावी]]
| [[बालकृष्ण चौहान]]
| bgcolor=#0000FF|
| [[बहुजन समाज पक्ष]]
|-
| [[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]]
| [[चौदावी लोकसभा|चौदावी]]
| [[चंद्रदेव प्रसाद राजभार]]
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|-
| [[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]]
| [[पंधरावी लोकसभा|पंधरावी ]]
| [[दारा सिंह चौहान]]
| bgcolor=#0000FF|
| [[बहुजन समाज पक्ष]]
|-
| [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]]
| [[सोळावी लोकसभा|सोळावी]]
| [[हरिनारायण राजभार]]
| bgcolor=#FF9900|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]]
| [[सतरावी लोकसभा|सतरावी]]
| [[अतुल राय]]
| bgcolor=#0000FF|
| [[बहुजन समाज पक्ष]]
|-
| [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]]
| [[अठरावी लोकसभा|अठरावी]]
| [[राजीव कुमार राय]]
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|}

==हे सुद्धा पहा==
*[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]]

{{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:मऊ जिल्हा]]
[[वर्ग:बलिया जिल्हा]]</text>
      <sha1>3bvffwe7lztcb8hdtz3vzl3lfzs21tl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोरखपूर लोकसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51286</id>
    <revision>
      <id>2692344</id>
      <parentid>2443103</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T06:23:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* खासदार */</comment>
      <origin>2692344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3504" sha1="ccnyvdc77va2k14p7rb0x3y27lgn5i6" xml:space="preserve">'''गोरखपूर''' हा [[भारत]] देशाच्या [[उत्तर प्रदेश]] राज्यामधील ८० [[लोकसभा]] मतदारसंघांपैकी एक आहे. ह्या मतदारसंघामध्ये [[गोरखपूर]] शहरासह [[गोरखपूर जिल्हा|गोरखपूर जिल्ह्यामधील]] ५ [[विधानसभा]] मतदारसंघ आहेत.

==खासदार==
{{लोकसभा मतदारसंघ खासदार सूची
| खा१ = सिंहासन सिंह व इतर
| प१ = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| खा२ = सिंहासन सिंह
| प२ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
| खा३ = सिंहासन सिंह
| प३ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
| खा४ = महंत दिग्विजयनाथ
| प४ = अपक्ष
| खा५ = नरसिंह नारायण पांडे
| प५ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
| खा६ = हरिकेश बहादुर
| प६ = [[जनता पक्ष]]
| खा७ = हरिकेश बहादुर
| प७ = इंदिरा काँग्रेस
| खा८ = मदन पांडे
| प८ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
| खा९ = [[महंत अवैद्यनाथ]]
| प९ = [[अखिल भारतीय हिंदू महासभा]]
| खा१० = महंत अवैद्यनाथ
| प१० = [[भारतीय जनता पक्ष]]
| खा११ = महंत अवैद्यनाथ
| प११ = भारतीय जनता पक्ष
| खा१२ = [[योगी आदित्यनाथ]]
| प१२ = भारतीय जनता पक्ष
| खा१३ = योगी आदित्यनाथ
| प१३ = भारतीय जनता पक्ष
| खा१४ = योगी आदित्यनाथ
| प१४ = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
| खा१५ = योगी आदित्यनाथ
| प१५ = भारतीय जनता पक्ष
| खा१६ = योगी आदित्यनाथ
| प१६ = [[भारतीय जनता पक्ष]]
| खा१७ = [[रवी किशन]]
| प१७ = [[भारतीय जनता पक्ष]]
| खा१८ = [[रवी किशन]]
| प१८ = [[भारतीय जनता पक्ष]]
}}

==हे सुद्धा पहा==
* [[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]]

==बाह्य दुवे==
*[http://www.elections.in/uttar-pradesh/parliamentary-constituencies/gorakhpur.html विस्तृत माहिती]{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:गोरखपूर जिल्हा]]
[[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ]]</text>
      <sha1>ccnyvdc77va2k14p7rb0x3y27lgn5i6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोंडा लोकसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51291</id>
    <revision>
      <id>2692332</id>
      <parentid>2413302</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T05:38:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <origin>2692332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4529" sha1="7465sbjitwp070vsyhpb6wsafjxj5q2" xml:space="preserve">'''गोंडा लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[उत्तर प्रदेश]]मधील [[गोंडा]] ह्या भागात स्थित असून येथील चार [[उत्तर प्रदेश विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[गोंडा जिल्हा|गोंडा जिल्ह्यात]] तर उर्वरित तीन [[बलरामपूर जिल्हा]]मध्ये आहेत.

हा मतदारसंघ २००८ साली अस्तित्वात आला. २००८ पर्यंत ह्याचा बराचसा भाग [[चैल लोकसभा मतदारसंघ (१९६८-२००८)|चैल लोकसभा मतदारसंघात]] होता.

== विधानसभा मतदासंघ ==
लोकसभा मतदारसंघ कौशांबीमध्ये २००९ पासून खालील ५ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! नाव
! जिल्हा
|-
|१
| उतराउला
| [[बलरामपूर जिल्हा|बलरामपूर]]
|-
|२
| मेहनौन
| rowspan=4 | [[गोंडा जिल्हा|गोंडा]]
|-
|३
| गोंडा
|-
|४
| मनकापूर
|-
|५
| गौडा
|}

== खासदार ==
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!वर्ष
!लोकसभा&lt;br&gt;सत्र
![[खासदार]]
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
|-
| [[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]]
| [[दहावी लोकसभा|दहावी]]
| [[ब्रिज भूषण शरण सिंह]]
| rowspan=2 bgcolor=#FF9900|
| rowspan=2 | [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]]
| [[अकरावी लोकसभा|अकरावी]]
| [[केतकी देवी सिंह]]
|-
| [[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]]
| [[बारावी लोकसभा|बारावी]]
| [[कीर्तिवर्धन सिंग]]
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|-
| [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]]
| [[तेरावी लोकसभा|तेरावी]]
| [[ब्रिज भूषण शरण सिंह]]
| bgcolor=#FF9900|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]]
| [[चौदावी लोकसभा|चौदावी]]
| [[कीर्तिवर्धन सिंग]]
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|-
| [[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]]
| [[पंधरावी लोकसभा|पंधरावी ]]
| [[प्रेमदास कठेरिया]]
| bgcolor=#00CCFF|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]]
| [[सोळावी लोकसभा|सोळावी]]
| [[कीर्तिवर्धन सिंग]]
| rowspan=3 bgcolor=#FF9900|
| rowspan=3 | [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]]
| [[सतरावी लोकसभा|सतरावी]]
|-
| [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]]
| [[अठरावी लोकसभा|अठरावी]]
|}


==हे सुद्धा पहा==
*[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]]

{{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:गोंडा जिल्हा]]
[[वर्ग:बलरामपूर जिल्हा]]</text>
      <sha1>7465sbjitwp070vsyhpb6wsafjxj5q2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692333</id>
      <parentid>2692332</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T05:39:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2692333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4201" sha1="p3q2ott6hdi9za91jq4oi3jikoqpnjn" xml:space="preserve">'''गोंडा लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[उत्तर प्रदेश]]मधील [[गोंडा]] ह्या भागात स्थित असून येथील चार [[उत्तर प्रदेश विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[गोंडा जिल्हा|गोंडा जिल्ह्यात]] तर उर्वरित तीन [[बलरामपूर जिल्हा]]मध्ये आहेत.

== विधानसभा मतदासंघ ==
लोकसभा मतदारसंघ कौशांबीमध्ये २००९ पासून खालील ५ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! नाव
! जिल्हा
|-
|१
| उतराउला
| [[बलरामपूर जिल्हा|बलरामपूर]]
|-
|२
| मेहनौन
| rowspan=4 | [[गोंडा जिल्हा|गोंडा]]
|-
|३
| गोंडा
|-
|४
| मनकापूर
|-
|५
| गौडा
|}

== खासदार ==
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!वर्ष
!लोकसभा&lt;br&gt;सत्र
![[खासदार]]
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
|-
| [[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]]
| [[दहावी लोकसभा|दहावी]]
| [[ब्रिज भूषण शरण सिंह]]
| rowspan=2 bgcolor=#FF9900|
| rowspan=2 | [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]]
| [[अकरावी लोकसभा|अकरावी]]
| [[केतकी देवी सिंह]]
|-
| [[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]]
| [[बारावी लोकसभा|बारावी]]
| [[कीर्तिवर्धन सिंग]]
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|-
| [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]]
| [[तेरावी लोकसभा|तेरावी]]
| [[ब्रिज भूषण शरण सिंह]]
| bgcolor=#FF9900|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]]
| [[चौदावी लोकसभा|चौदावी]]
| [[कीर्तिवर्धन सिंग]]
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|-
| [[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]]
| [[पंधरावी लोकसभा|पंधरावी ]]
| [[बेनी प्रसाद वर्मा]]
| bgcolor=#00CCFF|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]]
| [[सोळावी लोकसभा|सोळावी]]
| rowspan=3 | [[कीर्तिवर्धन सिंग]]
| rowspan=3 bgcolor=#FF9900|
| rowspan=3 | [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]]
| [[सतरावी लोकसभा|सतरावी]]
|-
| [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]]
| [[अठरावी लोकसभा|अठरावी]]
|}


==हे सुद्धा पहा==
*[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]]

{{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:गोंडा जिल्हा]]
[[वर्ग:बलरामपूर जिल्हा]]</text>
      <sha1>p3q2ott6hdi9za91jq4oi3jikoqpnjn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कैसरगंज लोकसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51294</id>
    <revision>
      <id>2692342</id>
      <parentid>2691232</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T06:18:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <comment>/* खासदार */</comment>
      <origin>2692342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2494" sha1="hx9kbeomzzyt8kaoc7ab9g1w756rujg" xml:space="preserve">'''कैसरगंज लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[उत्तर प्रदेश]] राज्यातील एक [[लोकसभा]] मतदारसंघ आहे.

== खासदार ==
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!वर्ष
!लोकसभा&lt;br&gt;सत्र
![[खासदार]]
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
|-
| [[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]]
| [[अकरावी लोकसभा|अकरावी]]
| rowspan=4 | [[बेनी प्रसाद वर्मा]]
| rowspan=5 bgcolor=#FF3300|
| rowspan=5 | [[समाजवादी पक्ष]]
|-
| [[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]]
| [[बारावी लोकसभा|बारावी]]
|-
| [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]]
| [[तेरावी लोकसभा|तेरावी]]
|-
| [[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]]
| [[चौदावी लोकसभा|चौदावी]]
|-
| [[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]]
| [[पंधरावी लोकसभा|पंधरावी ]]
| rowspan=3 | [[ब्रिज भूषण शरण सिंह]]
|-
| [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]]
| [[सोळावी लोकसभा|सोळावी]]
| rowspan=3 bgcolor=#FF9900|
| rowspan=3 | [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]]
| [[सतरावी लोकसभा|सतरावी]]
|-
| [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]]
| [[अठरावी लोकसभा|अठरावी]]
| [[करण भूषण सिंह]]
|}

==हे सुद्धा पहा==
*[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]]

==बाह्य दुवे==
{{भारतीय निवडणूक आयोग||S24/partycomp26.htm}}

{{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:कैसरगंज लोकसभा मतदारसंघ|*]]
[[वर्ग:बहराईच जिल्हा]]
[[वर्ग:गोंडा जिल्हा]]</text>
      <sha1>hx9kbeomzzyt8kaoc7ab9g1w756rujg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>उद्धव ठाकरे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60487</id>
    <revision>
      <id>2692242</id>
      <parentid>2677024</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T12:09:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* कौटुंबिक */</comment>
      <origin>2692242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22811" sha1="7xfja3wslvysz0usf6g96wc6vasvcin" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट विधानसभा सदस्य
| सन्मानवाचक पूर्वप्रत्यय= शिवसेनाप्रमुख हिंदू-मराठी महानायक श्री.
| नाव = उद्धव बाळासाहेब ठाकरे
| चित्र =
| चित्र आकारमान = 250px
| चित्रtitle = इ.स. २००९ सालच्या [[फिलाडेल्फिया]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] येथील बृहन्महाराष्ट्र मंडळ अधिवेशनाच्या प्रसंगी उद्धव ठाकरे
| चित्रशीर्षक_पर्याय = 
| पद= [[महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री|महाराष्ट्र राज्याचे १९वे मुख्यमंत्री]]
| कार्यकाळ_आरंभ = २८ नोव्हेंबर २०१९
| कार्यकाळ_समाप्ती =२९ जून २०२२
| राज्यपाल = [[भगतसिंग कोश्यारी]]
| मागील = [[देवेंद्र फडणवीस|देवेंद्र गंगाधरराव फडणवीस]]
| पुढील = [[एकनाथ शिंदे|एकनाथ संभाजी शिंदे]]
| पद2 = [[महाराष्ट्र विधान परिषद|सदस्य, महाराष्ट्र विधान परिषद]]
| कार्यकाळ_आरंभ2 = १४ जुलै २०२०
| कार्यकाळ_समाप्ती2 =
| राज्यपाल2 = [[भगतसिंग कोश्यारी]]
| मागील2 =  
| पुढील2 =  
| मतदारसंघ2 = विधानसभा सदस्यद्वारा निवड (वि.प. सदस्य) 
| जन्मनाव = उद्धव ठाकरे
| जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1960|7|27}}
| जन्मस्थान = [[मुंबई]], महाराष्ट्र
| मृत्यूदिनांक = 
| मृत्यूस्थान = 
| निवासस्थान = मातोश्री, मुंबई
| राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]]
| टोपणनावे = 
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व = भारतीय
| शिक्षण = चित्रकला प्रवीण
| प्रशिक्षणसंस्था = 
| पेशा = [[राजकारण]], [[छायाचित्रण]]
| कारकीर्द_काळ = 
| मालक = दै. सामना
| प्रसिद्ध_कामे =  
| मूळ_गाव = पनवेल
| पगार = 
| निव्वळ_मालमत्ता = 
| उंची = 
| वजन = 
| ख्याती = 
| पदवी_हुद्दा = 
| कार्यकाळ = 
| पूर्ववर्ती = 
| परवर्ती = 
| पक्ष = [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]]
| विरोधक = 
| संचालकमंडळ = 
| धर्म = [[हिंदू धर्म]]
| जोडीदार = रश्मी ठाकरे
| अपत्ये = [[आदित्य ठाकरे|आदित्य]], [[तेजस ठाकरे]]
| वडील = [[बाळासाहेब ठाकरे]]
| आई = [[मीना ठाकरे]]
| नाते = [[ ठाकरे कुटुंब]]
| पुरस्कार = 
| स्वाक्षरी = 
| स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = 
| संकेतस्थळ = [http://uddhavthackeray.com/ अधिकृत संकेतस्थळ]
| तळटिपा = 
| संकीर्ण = 
}}
'''उद्धव बाळासाहेब ठाकरे''' (२७ जुलै १९६०) हे महाराष्ट्रातील [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] पक्षाचे पक्षप्रमुख व [[महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री|महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री]] आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/mumbai-news/shiv-sena-chief-uddhav-thackeray-take-oath-as-chief-minister-of-maharashtra/articleshow/72279514.cms|title='मी उद्धव बाळासाहेब ठाकरे मुख्यमंत्रिपदाची शपथ घेतो की...'|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2022-01-18}}&lt;/ref&gt; इ.स. २००३ साली शिवसेनाप्रमुख [[बाळासाहेब ठाकरे]] व तत्कालीन शिवसेना नेते [[राज ठाकरे]] यांच्याकडून शिवसेनेच्या कार्याध्यक्ष (कार्यकारी प्रमुख) पदाची सूत्रे उद्धव ठाकरे यांच्याकडे देण्यात आली. त्यांनी २८ नोव्हेंबर २०१९ रोजी महाराष्ट्र राज्याचे [[महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्र्यांची यादी|१९वे मुख्यमंत्री]] म्हणून शपथ घेतली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ndtv.in/india-news/maharashtra-news-swearing-in-ceremony-of-uddhav-thackeray-as-maharashtra-cm-preponed-to-28th-novembe-2139155|title=Maharashtra News: उद्धव ठाकरे के शपथ ग्रहण समारोह का बदला समय, रविवार को नहीं अब इस दिन लेंगे शपथ|website=NDTVIndia|access-date=2022-01-18|archive-date=2022-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183139/https://ndtv.in/india-news/maharashtra-news-swearing-in-ceremony-of-uddhav-thackeray-as-maharashtra-cm-preponed-to-28th-novembe-2139155|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; १४ मे २०२० उद्धव ठाकरे यांची [[महाराष्ट्र विधान परिषद|विधानपरिषदेवर]] बिनविरोध निवड झाली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ndtv.in/india-news/maharashtra-uddhav-thackeray-8-others-take-oath-as-mlc-2230821|title=महाराष्‍ट्र: उद्धव ठाकरे ने विधान परिषद सदस्‍य के रूप में शपथ ली, सीएम बने रहने को लेकर रास्‍ता साफ|website=NDTVIndia|access-date=2022-01-18|archive-date=2022-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118182711/https://ndtv.in/india-news/maharashtra-uddhav-thackeray-8-others-take-oath-as-mlc-2230821|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.aajtak.in/india/story/uddhav-thackeray-declared-elected-unopposed-as-member-of-maharashtra-legislative-council-1067708-2020-05-14|title=उद्धव ठाकरे निर्विरोध चुने गए महाराष्ट्र विधान परिषद के सदस्य|website=आज तक|language=hi|access-date=2022-01-18}}&lt;/ref&gt; २९ जून २०२२ रोजी आघाडी सरकार अल्पमतात गेल्याचा दावा करीत राज्यपालांनी बहुमत परीक्षणाचे आदेश देऊन, एकतर्फी विधिमंडळाचे अधिवेशन बोलावल्यानंतर त्यांनी मुख्यमंत्रीपदाचा राजीनामा दिला.

शिवसेनेची हिंसक संघटना अशी प्रतिमा बदलून लोकशाहीवादी व सुसंस्कृत पक्ष अशी नवीन ओळख देण्यात उद्धव ठाकरे यशस्वी झाले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://www.elections.in/political-leaders/uddhav-thackeray.html |title=Uddhav Thackeray Biography - About family, political life, awards won, history |website=Elections in India |access-date=2022-01-18}}&lt;/ref&gt; एक उत्तम संघटक बनून सुसज्ज (शिवसैनिक-आधारीत) राजकीय पक्ष निर्माण करण्यासाठी त्यांनी प्रयत्न केले.

उद्धव ठाकरे हे निपुण [[छायाचित्रकार]] देखील आहेत. त्यांच्याकडे [[महाराष्ट्रातील किल्ले|महाराष्ट्रातील अनेक किल्ल्यांची]] यशस्वी छायाचित्र प्रदर्शने आहेत. त्यांनी &quot;महाराष्ट्र देशा&quot; (२०१०) आणि &quot;पहावा विठ्ठल&quot; (२०११) नावाची दोन छायाचित्रांची पुस्तके देखील प्रकाशित केली आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.oneindia.com/politicians/uddhav-thackeray-71733.html|title=Uddhav Thackeray: Age, Biography, Education, Wife, Caste, Net Worth &amp; More - Oneindia|website=www.oneindia.com|language=en|access-date=2022-01-18|archive-date=2022-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183028/https://www.oneindia.com/politicians/uddhav-thackeray-71733.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==जन्म आणि सुरुवातीचे जीवन==
उद्धव यांचा जन्म 27 जुलै 1960 रोजी [[चांद्रसेनीय कायस्थ प्रभू]] कुटुंबात झाला होता. ते [[बाळ ठाकरे]] आणि त्यांची पत्नी मीना ठाकरे यांचे पुत्र आहेत.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Uddhav Thackeray Oath Ceremony : उद्धव ठाकरे बने महाराष्ट्र के CM, छह कैबिनेट मंत्रियों ने भी ली शपथ |url=https://khabar.ndtv.com/news/india/maharashtra-government-oath-ceremony-live-updates-uddhav-thackeray-sharad-pawar-ajit-pawar-balasaheb-2139806 |access-date=8 December 2019 |work=NDTVIndia |date=28 November 2019 |archive-date=2021-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301174118/https://khabar.ndtv.com/news/india/maharashtra-government-oath-ceremony-live-updates-uddhav-thackeray-sharad-pawar-ajit-pawar-balasaheb-2139806 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; उद्वव ठाकरे यांनी आपले शिक्षण [[बालमोहन विद्यामंदिर]] मधून केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.mymahanagar.com/maharashtra/uddhav-thackeray-told-the-story-of-failing-in-the-10th-standard-mathematics-paper/848613/ |title=बाळासाहेबांचा मुलगा दहावीला नापास, ठाकरेंनी सांगितला शाळेतला किस्सा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=मायमहानगर |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक= |विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20250210154127/https://www.mymahanagar.com/maharashtra/uddhav-thackeray-told-the-story-of-failing-in-the-10th-standard-mathematics-paper/848613/ |विदा दिनांक=१० फेब्रुवारी २०२५}}&lt;/ref&gt; पुढे मुंबईतील [[सर जे.जे. इन्स्टिट्यूट ऑफ अप्लाइड आर्ट]] मधून पदवी मिळवली &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/uddhav-thackeray-sworn-in-19th-chief-minister-of-maharashtra/articleshow/72280087.cms?from=mdr | title=Uddhav Thackeray sworn in as the 18th chief minister of Maharashtra | newspaper=[[द इकोनॉमिक टाइम्स]] | date=28 November 2019 | access-date=16 March 2020}}&lt;/ref&gt;

== राजकीय कारकीर्द ==
आरंभीच्या काळात उद्धव ठाकरे शिवसेनेचे मुखपत्र असलेल्या [[सामना (वृत्तपत्र)|सामना]] या वृत्तपत्राच्या कामकाजात सक्रिय होते. निवडणुकांच्या काळात शिवसेनेच्या प्रचारयंत्रणेतही त्यांचा सहभाग असे. इ.स. २००२ साली [[बृहन्मुंबई महानगरपालिका|बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या]] निवडणुकांत त्यांच्या नेतृत्वाखाली शिवसेनेला विजयश्री व त्यासह सत्ताही लाभली. पुढील वर्षी इ.स. २००३ साली त्यांच्याकडे शिवसेनेच्या कार्याध्यक्षपदाची सूत्रे सोपवण्यात आली. मात्र या काळात तत्कालीन शिवसेनेतील प्रमुख नेते [[नारायण राणे]] व उद्धव ठाकरे यांच्यादरम्यान मतभेद वाढत राहिले आणि अखेरीस नारायण राणे यांची पक्षातून हकालपट्टी झाली{{संदर्भ हवा}}. उद्धव ठाकरे व त्यांचे चुलतभाऊ [[राज ठाकरे]] यांच्यातील दरीही रुंदावत गेली; परिणामी इ.स. २००६ साली राज ठाकरे यांनी शिवसेना नेते पदाचा राजीनामा दिला व [[महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना]] या नव्या पक्षाची स्थापना केली {{संदर्भ हवा}}.
२०१४ साली झालेल्या विधानसभा निवडणुकीमध्ये कोणत्याही राजकीय पक्षाशी युती न करता उद्धव ठाकरे यांनी शिवसेनेचे ६३ आमदार निवडून आणले.२०१९ साली झालेल्या विधानसभा निवडणुकीत उद्धव ठाकरे यांनी पुन्हा भाजप बरोबर युती करून निवडणूक लढवली व ५६: आमदार निवडून आणले! पण सत्ता वाटप करण्यात वाद निर्माण झाल्यामुळे युती तुटली व उद्धव ठाकरे यांनी राष्ट्रवादी काँग्रेस, काँग्रेस आय सोबत महाराष्ट्र विकास आघाडीचे सरकार स्थापन केले व राज्याच्या १९ व्या मुख्यमंत्री पदाची जबाबदारी स्वीकारली. २१ जून २०२२ रोजी शिवसेनेतील [[एकनाथ शिंदे]] सह 40 आमदारांनी केलेल्या बंडाची परिणीती म्हणून २९ जून २०२२ रोजी त्यांनी मुख्यमंत्री पदाचा राजीनामा दिला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/mumbai-news/shivsena-more-than-13-mla-may-leave-party-with-eknath-shinde-aurangabad-6-mlas-are-not-reachabel/articleshow/92351363.cms |title= बापरे! शिवसेनेचे १३ नव्हे जास्त आमदार फुटणार? आता 'या' आमदाराच्या व्हॉटसअ‍ॅप डीपीवर एकनाथ शिंदेंचा फोटो  |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक= |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;

== कौटुंबिक ==

उद्धव ठाकरे यांच्या पत्नीचे नाव [[रश्मी ठाकरे]] आणि पुत्रांची नावे [[आदित्य ठाकरे]] व तेजस आहेत.

== छायाचित्रण ==
उद्धव ठाकरे हे निपुण [[छायाचित्रकार]] देखील आहेत. त्यांच्याकडे महाराष्ट्रातील अनेक किल्ल्यांची यशस्वी छायाचित्र प्रदर्शने आहेत. त्यांनी &quot;महाराष्ट्र देशा&quot; (2010) आणि &quot;पहावा विठ्ठल&quot; (2011) नावाची दोन छायाचित्रांची पुस्तके देखील प्रकाशित केली आहेत. या पुस्तकांमध्ये महाराष्ट्राचे पैलू आणि पंढरपूर यात्रेतील वारकऱ्यांचे  चित्रण आहे.

==पुस्तके==
=== ठाकरेंवरील पुस्तके===
*  ठाकरे विरुद्ध ठाकरे : उद्धव, राज आणि त्यांच्या सेनांच्या सावल्या (मूळ इंग्रजी लेखक - धवल कुलकर्णी, मराठी भाषांतर - डॉ. सदानंद बोरसे, शिरीष सहस्रबुद्धे)

=== ठाकरेंची ग्रंथ संपदा===
* महाराष्ट्र देशा 
* पहावा विठ्ठल
हे दोन्ही छायाचित्र संग्रह आहेत. 
महाराष्ट्र देशामध्ये उद्धव ठाकरे यांनी शिवाजी महाराजांचे गड किल्ले आणि त्यांच्याही शेकडो वर्षे आधीच्या किल्ल्यांची एरियल फोटोग्राफी केली आहे. स्वतःचा जीव धोक्यात घालून त्यांनी हे फोटो घेतले असून या दरम्यान एकदा त्यांचा सेफ्टी बेल्टही निसटला होता मात्र सुरक्षितपने त्यांनी फोटोग्राफी केली. 
पहावा विठ्ठल मध्ये महाराष्ट्राची सर्व धर्म जातींना एकत्र घेऊन जाणारी, सर्वांना समतेचे तत्त्वज्ञान शिववणारी भागवत धर्माची सांस्कृतिक परंपरा असलेली विठ्ठलाच्या वारीचे छायाचित्रण आहे. यामध्येही ठाकरे यांनी एरियल फोटोग्राफीला प्राधान्य दिले आहे. पुणे जिल्ह्यात दिवाघाटात जगतगुरू तुकोबा महाराज यांच्या पालखी सोबतच्या लाखो भाविकांचे छायाचित्र घेताना भारताच्या नकाशाची आठवण होईल असे छायाचित्र घेतले आहे.{{संदर्भ}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://uddhavthackeray.com/ | शीर्षक = अधिकृत संकेतस्थळ | ॲक्सेसदिनांक = १७ नोव्हेंबर २०१२ | भाषा = इंग्रजी व मराठी | title = संग्रहित प्रत | archive-date = 2012-04-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120428022217/http://uddhavthackeray.com/ | url-status = dead }}

{{महाराष्ट्र मुख्यमंत्री}}

{{DEFAULTSORT:ठाकरे, उद्धव}}
[[वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी]]
[[वर्ग:शिवसेनेतील राजकारणी]]
[[वर्ग:इ.स. १९६० मधील जन्म]]
[[वर्ग:महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री]]
[[वर्ग:शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:ठाकरे कुटुंब]]</text>
      <sha1>7xfja3wslvysz0usf6g96wc6vasvcin</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पुरुषोत्तम वालावलकर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64981</id>
    <revision>
      <id>2692311</id>
      <parentid>813354</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T04:28:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2403" sha1="8v4jx1jexpy3hntq4uj7nhbur9oe7yd" xml:space="preserve">'''पंडित पुरुषोत्तम वालावलकर''' (११ जून १९२३ - १३ जानेवारी २०१४) हे भारतातील एक अग्रगण्य [[संवादिनी]] (हार्मोनियम) वादक होते. त्यांनी हार्मोनियमला केवळ साथीचे वाद्य न ठेवता शास्त्रीय संगीतात स्वतंत्र वाद्य म्हणून लोकप्रिय करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://marathisrushti.in/prime/pandit-purushottam-valavalkar/ |title=पं. पुरुषोत्तम वालावलकर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=मराठी सृष्टी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ जुलै २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt; 

== बालपण आणि कारकीर्द ==
त्यांचा जन्म सावंतवाडी येथे झाला. त्यांचे बालपण बालगंधर्वांच्या नाटक मंडळीत गेले. त्यांनी पं. भीमसेन जोशी, पं. जितेंद्र अभिषेकी, पं. सी. आर. व्यास आणि शोभा गुर्टू यांसारख्या अनेक दिग्गज शास्त्रीय गायकांना संवादिनीची साथ केली. हार्मोनियमचा उगम, तिचा इतिहास, विविध घराण्यांच्या गायकीनुसार साथ कशी करावी, यावर त्यांनी इंदिरा गांधी राष्ट्रीय कला केंद्र च्या माध्यमातून विशेष शैक्षणिक दृकश्राव्य (DVD) तयार केले आहेत.


{{विस्तार}}
[[वर्ग:संवादिनी वादक]]</text>
      <sha1>8v4jx1jexpy3hntq4uj7nhbur9oe7yd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692312</id>
      <parentid>2692311</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T04:29:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2692312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2539" sha1="d335nu0bj39c3bmkfa408k9x25m4c72" xml:space="preserve">'''पंडित पुरुषोत्तम वालावलकर''' (११ जून १९२३ - १३ जानेवारी २०१४) हे भारतातील एक अग्रगण्य [[संवादिनी]] (हार्मोनियम) वादक होते. त्यांनी हार्मोनियमला केवळ साथीचे वाद्य न ठेवता शास्त्रीय संगीतात स्वतंत्र वाद्य म्हणून लोकप्रिय करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://marathisrushti.in/prime/pandit-purushottam-valavalkar/ |title=पं. पुरुषोत्तम वालावलकर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=मराठी सृष्टी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ जुलै २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt; 

== बालपण आणि कारकीर्द ==
त्यांचा जन्म सावंतवाडी येथे झाला. त्यांचे बालपण बालगंधर्वांच्या नाटक मंडळीत गेले. त्यांनी पं. भीमसेन जोशी, पं. जितेंद्र अभिषेकी, पं. सी. आर. व्यास आणि शोभा गुर्टू यांसारख्या अनेक दिग्गज शास्त्रीय गायकांना संवादिनीची साथ केली. हार्मोनियमचा उगम, तिचा इतिहास, विविध घराण्यांच्या गायकीनुसार साथ कशी करावी, यावर त्यांनी इंदिरा गांधी राष्ट्रीय कला केंद्र च्या माध्यमातून विशेष शैक्षणिक दृकश्राव्य (DVD) तयार केले आहेत.
{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT: वालावलकर,  पुरुषोत्तम }}
[[वर्ग:संवादिनी वादक]]</text>
      <sha1>d335nu0bj39c3bmkfa408k9x25m4c72</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692313</id>
      <parentid>2692312</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T04:29:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2600" sha1="ti07n03yfyzq6lsyy3gn81x0y67g1vs" xml:space="preserve">'''पंडित पुरुषोत्तम वालावलकर''' (११ जून १९२३ - १३ जानेवारी २०१४) हे भारतातील एक अग्रगण्य [[संवादिनी]] (हार्मोनियम) वादक होते. त्यांनी हार्मोनियमला केवळ साथीचे वाद्य न ठेवता शास्त्रीय संगीतात स्वतंत्र वाद्य म्हणून लोकप्रिय करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://marathisrushti.in/prime/pandit-purushottam-valavalkar/ |title=पं. पुरुषोत्तम वालावलकर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=मराठी सृष्टी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ जुलै २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt; 

== बालपण आणि कारकीर्द ==
त्यांचा जन्म सावंतवाडी येथे झाला. त्यांचे बालपण बालगंधर्वांच्या नाटक मंडळीत गेले. त्यांनी पं. भीमसेन जोशी, पं. जितेंद्र अभिषेकी, पं. सी. आर. व्यास आणि शोभा गुर्टू यांसारख्या अनेक दिग्गज शास्त्रीय गायकांना संवादिनीची साथ केली. हार्मोनियमचा उगम, तिचा इतिहास, विविध घराण्यांच्या गायकीनुसार साथ कशी करावी, यावर त्यांनी इंदिरा गांधी राष्ट्रीय कला केंद्र च्या माध्यमातून विशेष शैक्षणिक दृकश्राव्य (DVD) तयार केले आहेत.
{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT: वालावलकर,  पुरुषोत्तम }}
[[वर्ग:संवादिनी वादक]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>ti07n03yfyzq6lsyy3gn81x0y67g1vs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692314</id>
      <parentid>2692313</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T04:34:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2692314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4270" sha1="igolrscwn5y1th0f13111i2ry1b2ybl" xml:space="preserve">'''पंडित पुरुषोत्तम वालावलकर''' (११ जून १९२३ - १३ जानेवारी २०१४) हे भारतातील एक अग्रगण्य [[संवादिनी]] (हार्मोनियम) वादक होते. त्यांनी हार्मोनियमला केवळ साथीचे वाद्य न ठेवता शास्त्रीय संगीतात स्वतंत्र वाद्य म्हणून लोकप्रिय करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://marathisrushti.in/prime/pandit-purushottam-valavalkar/ |title=पं. पुरुषोत्तम वालावलकर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=मराठी सृष्टी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ जुलै २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt; 

== बालपण आणि कारकीर्द ==
त्यांचा जन्म सावंतवाडी येथे ११ जून १९२३ रोजी झाला. त्यांचे बालपण बालगंधर्वांच्या नाटक मंडळीत गेले. त्यांनी सुरुवातीला संगीतकार आणि संवादिनी वादक पं. गोविंदराव टेंबे यांच्याकडून हार्मोनियम वादनाचे प्राथमिक धडे घेतले. त्यानंतर बेळगाव येथे त्यांना किराणा घराण्याचे विठ्ठलराव कोरगावकर आणि आग्रा घराण्याचे हणमंतराव वाळवेकर यांचे मार्गदर्शन लाभले. या वेगवेगळ्या गुरूंच्या शिक्षणामुळे त्यांच्या वादनात जयपूर, आग्रा आणि किराणा या तीनही प्रमुख संगीत घराण्यांच्या गायकी शैलीचा सुंदर मिलाफ पाहायला मिळत असे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.dnaindia.com/lifestyle/report-purshottam-walawalkar-the-guru-who-played-with-the-legends-1953477 |title=Purshottam Walawalkar: The guru who played with the legends |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=DNA India |प्रकाशक= |भाषा=इंग्लिश |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ जुलै २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;

त्यांनी पं. भीमसेन जोशी, पं. जितेंद्र अभिषेकी, पं. सी. आर. व्यास आणि शोभा गुर्टू यांसारख्या अनेक दिग्गज शास्त्रीय गायकांना संवादिनीची साथ केली. हार्मोनियमचा उगम, तिचा इतिहास, विविध घराण्यांच्या गायकीनुसार साथ कशी करावी, यावर त्यांनी इंदिरा गांधी राष्ट्रीय कला केंद्र च्या माध्यमातून विशेष शैक्षणिक दृकश्राव्य (DVD) तयार केले आहेत.

{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT: वालावलकर,  पुरुषोत्तम }}
[[वर्ग:संवादिनी वादक]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>igolrscwn5y1th0f13111i2ry1b2ybl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692315</id>
      <parentid>2692314</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T04:36:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2692315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4879" sha1="np030u3lbynewod72ckt5nss80l922i" xml:space="preserve">'''पंडित पुरुषोत्तम वालावलकर''' (११ जून १९२३ - १३ जानेवारी २०१४) हे भारतातील एक अग्रगण्य [[संवादिनी]] (हार्मोनियम) वादक होते. त्यांनी हार्मोनियमला केवळ साथीचे वाद्य न ठेवता शास्त्रीय संगीतात स्वतंत्र वाद्य म्हणून लोकप्रिय करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://marathisrushti.in/prime/pandit-purushottam-valavalkar/ |title=पं. पुरुषोत्तम वालावलकर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=मराठी सृष्टी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ जुलै २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt; 

== बालपण आणि कारकीर्द ==
त्यांचा जन्म सावंतवाडी येथे ११ जून १९२३ रोजी झाला. त्यांचे बालपण बालगंधर्वांच्या नाटक मंडळीत गेले. त्यांनी सुरुवातीला संगीतकार आणि संवादिनी वादक पं. गोविंदराव टेंबे यांच्याकडून हार्मोनियम वादनाचे प्राथमिक धडे घेतले. त्यानंतर बेळगाव येथे त्यांना किराणा घराण्याचे विठ्ठलराव कोरगावकर आणि आग्रा घराण्याचे हणमंतराव वाळवेकर यांचे मार्गदर्शन लाभले. या वेगवेगळ्या गुरूंच्या शिक्षणामुळे त्यांच्या वादनात जयपूर, आग्रा आणि किराणा या तीनही प्रमुख संगीत घराण्यांच्या गायकी शैलीचा सुंदर मिलाफ पाहायला मिळत असे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.marathisrushti.com/articles/senior-harmonium-player-pandit-purushottam-walawalkar/ |title=ज्येष्ठ संवादिनी वादक पंडित पुरुषोत्तम वालावलकर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=मराठी सृष्टी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ जुलै २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.dnaindia.com/lifestyle/report-purshottam-walawalkar-the-guru-who-played-with-the-legends-1953477 |title=Purshottam Walawalkar: The guru who played with the legends |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=DNA India |प्रकाशक= |भाषा=इंग्लिश |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ जुलै २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;

त्यांनी पं. भीमसेन जोशी, पं. जितेंद्र अभिषेकी, पं. सी. आर. व्यास आणि शोभा गुर्टू यांसारख्या अनेक दिग्गज शास्त्रीय गायकांना संवादिनीची साथ केली. हार्मोनियमचा उगम, तिचा इतिहास, विविध घराण्यांच्या गायकीनुसार साथ कशी करावी, यावर त्यांनी इंदिरा गांधी राष्ट्रीय कला केंद्र च्या माध्यमातून विशेष शैक्षणिक दृकश्राव्य (DVD) तयार केले आहेत.

{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT: वालावलकर,  पुरुषोत्तम }}
[[वर्ग:संवादिनी वादक]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>np030u3lbynewod72ckt5nss80l922i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692316</id>
      <parentid>2692315</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T04:38:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4920" sha1="s0ctheiu62f5j435iph5beqyhp7104q" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''पंडित पुरुषोत्तम वालावलकर''' (११ जून १९२३ - १३ जानेवारी २०१४) हे भारतातील एक अग्रगण्य [[संवादिनी]] (हार्मोनियम) वादक होते. त्यांनी हार्मोनियमला केवळ साथीचे वाद्य न ठेवता शास्त्रीय संगीतात स्वतंत्र वाद्य म्हणून लोकप्रिय करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://marathisrushti.in/prime/pandit-purushottam-valavalkar/ |title=पं. पुरुषोत्तम वालावलकर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=मराठी सृष्टी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ जुलै २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;

== बालपण आणि कारकीर्द ==
त्यांचा जन्म सावंतवाडी येथे ११ जून १९२३ रोजी झाला. त्यांचे बालपण बालगंधर्वांच्या नाटक मंडळीत गेले. त्यांनी सुरुवातीला संगीतकार आणि संवादिनी वादक पं. गोविंदराव टेंबे यांच्याकडून हार्मोनियम वादनाचे प्राथमिक धडे घेतले. त्यानंतर बेळगाव येथे त्यांना किराणा घराण्याचे विठ्ठलराव कोरगावकर आणि आग्रा घराण्याचे हणमंतराव वाळवेकर यांचे मार्गदर्शन लाभले. या वेगवेगळ्या गुरूंच्या शिक्षणामुळे त्यांच्या वादनात जयपूर, आग्रा आणि किराणा या तीनही प्रमुख संगीत घराण्यांच्या गायकी शैलीचा सुंदर मिलाफ पाहायला मिळत असे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.marathisrushti.com/articles/senior-harmonium-player-pandit-purushottam-walawalkar/ |title=ज्येष्ठ संवादिनी वादक पंडित पुरुषोत्तम वालावलकर |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=मराठी सृष्टी |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ जुलै २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.dnaindia.com/lifestyle/report-purshottam-walawalkar-the-guru-who-played-with-the-legends-1953477 |title=Purshottam Walawalkar: The guru who played with the legends |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=DNA India |प्रकाशक= |भाषा=इंग्लिश |अ‍ॅक्सेसदिनांक=३ जुलै २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;

त्यांनी पं. भीमसेन जोशी, पं. जितेंद्र अभिषेकी, पं. सी. आर. व्यास आणि शोभा गुर्टू यांसारख्या अनेक दिग्गज शास्त्रीय गायकांना संवादिनीची साथ केली. हार्मोनियमचा उगम, तिचा इतिहास, विविध घराण्यांच्या गायकीनुसार साथ कशी करावी, यावर त्यांनी इंदिरा गांधी राष्ट्रीय कला केंद्र च्या माध्यमातून विशेष शैक्षणिक दृकश्राव्य (DVD) तयार केले आहेत.

{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT: वालावलकर,  पुरुषोत्तम }}
[[वर्ग:संवादिनी वादक]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>s0ctheiu62f5j435iph5beqyhp7104q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>डोळके</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65229</id>
    <revision>
      <id>2692302</id>
      <parentid>648020</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T03:13:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रसिद्ध व्यक्ती */</comment>
      <origin>2692302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="527" sha1="7cu15uuotqk8vunv2z8grsb20s5j75r" xml:space="preserve">{{विस्तार}}
'''डोळके''' हे [[मराठा|मराठी]] [[आडनाव]] आहे.

== प्रसिद्ध व्यक्ती ==
* [[गणेश महादेव डोळके]] - मराठी लेखक.
* [[सुरेश म. डोळके]] - मराठी लेखक.
* डॉ. [[विनायक डोळके]] - मराठी साहित्य संशोधक आणि संपादक.

[[वर्ग:मराठी आडनावे]]</text>
      <sha1>7cu15uuotqk8vunv2z8grsb20s5j75r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>परकर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73965</id>
    <revision>
      <id>2692300</id>
      <parentid>588879</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T03:04:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2692300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3334" sha1="1fdujrj2iw6tc4h55ds0pv51y38dqdz" xml:space="preserve">'''परकर''' हा प्रामुख्याने भारतीय स्त्रिया आणि मुलींद्वारे परिधान केला जाणारा एक पारंपारिक वस्त्रप्रकार आहे. [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रामध्ये]] लहान मुलींसाठी परकर-पोलके हा एक अत्यंत लोकप्रिय आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या महत्त्वाचा पेहराव मानला जातो. परकर म्हणजे कंबरेभोवती बांधायचा एक लांब आणि घेरदार घागरा किंवा स्कर्ट असतो, तर त्यावर परिधान केल्या जाणाऱ्या ''ब्लाउज'' किंवा चोळीला [[पोलके]] म्हटले जाते. हा पोशाख सण-उत्सव, लग्नकार्ये आणि धार्मिक समारंभांच्या वेळी आवर्जून घातला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web |title=महाराष्ट्राचे पारंपारिक पोशाख आणि संस्कृती |url=https://marathi.maharashtra.gov.in |website=महाराष्ट्र शासन |accessdate=२ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;

पारंपारिक काळामध्ये परकर तयार करण्यासाठी प्रामुख्याने [[खण (कापड)|खण]], [[पैठणी]] किंवा [[नारायणपेठ साडी|नारायणपेठी]] यांसारख्या [[हातमाग]] कापडांचा वापर केला जात असे.&lt;ref&gt;{{cite news |title=खण आणि पैठणीच्या परकर-पोलक्याला वाढती मागणी |url=https://www.loksatta.com |work=लोकसत्ता |date=१५ जानेवारी २०२५ |accessdate=२ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt; आधुनिक काळातही विविध नक्षीकाम, जरीकाम आणि आधुनिक डिझाइन्ससह हे वस्त्र बाजारात मोठ्या प्रमाणावर उपलब्ध असते. प्रौढ स्त्रियांमध्ये परकराचा वापर प्रामुख्याने [[साडी]]च्या आत घालण्याचे अतर्वस्त्र म्हणून केला जातो. यामुळे साडीला सुंदर आकार आणि आधार मिळतो. हा पोषाख केवळ आरामदायक नसून महाराष्ट्राच्या समृद्ध वस्त्रसंस्कृतीचे प्रतीक मानला जातो.

{{विस्तार}}
== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:मराठी पोशाख]]</text>
      <sha1>1fdujrj2iw6tc4h55ds0pv51y38dqdz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>निर्माता</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75549</id>
    <revision>
      <id>2692299</id>
      <parentid>574256</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T03:00:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="949" sha1="djxhn4zop43u9wbd288qgiv0vgexi6r" xml:space="preserve">{{वर्गीकरण}}
'''निर्माता''' प्रोड्युसर/क्रिएटर (Producer/Creator) निर्माण करणारा किंवा निर्माण करतो तो (पुरूषलिंगी शब्द)निर्माता.हा एक मराठी देवनागरी शब्द आहे जो इतर इंडो-युरोपीअन भारतीय भाषांमध्ये समान अर्थानेच उपयोगात आणला जातो.कला व्यवसाय इ.क्षेत्रात ह्या शब्दाचा अनेकदा वापर आढळतो जसे चित्रपट निर्माता,नाट्यनिर्माता किंवा उपकरण निर्माता इ.

[[वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने]]</text>
      <sha1>djxhn4zop43u9wbd288qgiv0vgexi6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>इलन्कै बोलीभाषा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78721</id>
    <revision>
      <id>2692303</id>
      <parentid>654106</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T03:18:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2692303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3069" sha1="4gc20f6l8gjny3tkzrrc54ql6wdy5wi" xml:space="preserve">'''इलन्कै बोलीभाषा''' तथा '''इलन्कै तमिळ''' ही प्रामुख्याने [[श्रीलंका]] आणि त्याच्या आसपासच्या प्रांतांमध्ये राहणाऱ्या तमिळ भाषिक लोकांद्वारे बोलली जाणारी [[तमिळ भाषा|तमिळ भाषेची]] एक प्रमुख प्रादेशिक बोली आहे. तमिळ साहित्यात श्रीलंकेचा उल्लेख ''इलम'' किंवा ''इलन्कै'' असा केला जात असल्यामुळे या भागातील बोलीला हे नाव मिळाले आहे. ही बोलीभाषा भारतातील [[तमिळनाडू]] राज्यात बोलल्या जाणाऱ्या आधुनिक तमिळपेक्षा उच्चारपद्धती, व्याकरण आणि शब्दसंग्रहाच्या दृष्टीने वेगळी आणि वैशिष्ट्यपूर्ण मानली जाते.

भाषाशास्त्रज्ञांच्या मते इलन्कै तमिळमध्ये जुन्या किंवा प्राचीन तमिळ भाषेची अनेक भाषिक वैशिष्ट्ये आणि शब्द जसेच्या तसे जतन करून ठेवण्यात आले आहेत, जे भारतातील आधुनिक तमिळ बोलींमधून काळाच्या ओघात नष्ट झाले आहेत. श्रीलंकेतील भौगोलिक रचनेनुसार या बोलीभाषेचे ''जाफना तमिळ'', ''बट्टिकलोआ तमिळ'' आणि ''नेगोम्बो तमिळ'' यांसारखे अनेक उपप्रकार आहेत. प्रदीर्घ काळापासून असणारा [[सिंहली भाषा|सिंहली]], [[पोर्तुगीज भाषा|पोर्तुगीज]] आणि [[डच भाषा|डच भाषांचा]] संपर्क तसेच सागरी संस्कृतीचा प्रभाव या बोलीच्या शब्दरचनेवर स्पष्टपणे दिसून येतो.&lt;ref&gt;{{cite book |last=झ्वेलेबिल |first=कामिल |title=द स्माईल ऑफ मुरुगन: तमिळ साहित्याचा अभ्यास |year=१९७३ |publisher=ब्रिल}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:तमिळ भाषा|तमिळ भाषा]]</text>
      <sha1>4gc20f6l8gjny3tkzrrc54ql6wdy5wi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>उंट अळी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81707</id>
    <revision>
      <id>2692295</id>
      <parentid>2058911</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T02:00:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2692295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2519" sha1="owl9amr8l9e1dgsy9v4rxar7ddcy045" xml:space="preserve">या अळीस उंटासारखे कुबड असते व ती पोक काढुन चालते म्हणून या अळीस '''उंट अळी''' म्हणतात.([[इंग्रजी]]:एकिआ जॅनेटा (कुल-नॉक्ट्युइडी, गण लेपिडॉप्टेरा)
हा एक प्रकारचा पतंगसदृष्य किट आहे.प्रादुर्भाव झालेल्या पिकाच्या पानाच्या मागील बाजूस याची मादी अंडी घालते.एक आठवड्यात ती अंडी उबून त्यातून बाहेर पडलेल्या अळ्या पंधरवाड्यात पूर्णपणे वाढतात व आपले काम सुरू करतात. त्या पानाच्या फ्क्त शीराच ठेवून बाकी सर्व भाग खाउन टाकतात.त्यामुळे पिकाची पाने नष्ट झाल्यामुळे त्याची वाढ होत नाही.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://marathivishwakosh.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=5359&amp;Itemid=2&amp;limitstart=1 |title=मराठी विश्वकोशातील 'एरंड' या पानात उंट अळीची माहिती |access-date=2013-11-25 |archive-date=2021-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116150428/http://marathivishwakosh.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=5359&amp;Itemid=2&amp;limitstart=1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}
{{विस्तार}}
==बाह्य दुवे==
* [https://www.google.co.in/search?q=types+of+pests+on+crops&amp;newwindow=1&amp;site=webhp&amp;tbm=isch&amp;tbo=u&amp;source=univ&amp;sa=X&amp;ei=f92SUvHMKsbOrQeIvoHYBw&amp;ved=0CE8QsAQ&amp;biw=1092&amp;bih=537 पिकांवरील विविध किडींची भरपूर चित्रे]
* [https://www.pdkv.ac.in/AgroAdvisory/Pest-Guide-17-18.pdf पंजाबराव कृषी विद्यापीठ अकोला, मार्फत विदर्भातील विविध किडींचे वर्णन व त्यावरील उपाययोजना]
[[वर्ग:पिकांवरील किडी]]</text>
      <sha1>owl9amr8l9e1dgsy9v4rxar7ddcy045</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>६४ स्टुडियो</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87826</id>
    <revision>
      <id>2692301</id>
      <parentid>645560</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T03:10:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2692301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3557" sha1="1tlegs257p77h7nwidejhgolj8484id" xml:space="preserve">'''६४ स्टुडियो'''+ हा प्रामुख्याने संगणकीय मीडिया निर्मितीसाठी तयार करण्यात आलेले एक विशेष [[लिनक्स]] वितरण आहे. हे वितरण [[डेबियन]] वितरणावर आधारित असून, विशेषतः एएमडी६४ आणि इंटेल ६४-बिट आर्किटेक्चरवर उच्च क्षमतेने काम करण्यासाठी विकसित केले गेले. या वितरणाचा मुख्य उद्देश ध्ववीमुद्रण, दृक्संपादन, ग्राफिक्स डिझायनिंग आणि ३-डी ॲनिमेशन करणाऱ्या कलाकारांना तसेच तंत्रज्ञांना एक स्थिर आणि विनामूल्य प्रणाली उपलब्ध करून देणे हा होता. यामध्ये कमी लेटन्सी{{मराठी शब्द सुचवा}} असणाऱ्या लिनक्स कर्नलचा वापर करण्यात आल्यामुळे रिअल-टाइम ध्वनी प्रक्रियेसाठी हा अत्यंत कार्यक्षम मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web |title=64 Studio अधिकृत संकेतस्थळ |url=https://64studio.com |website=64 Studio |accessdate=२ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;

या वितरणामध्ये संगीत आणि दृक्निर्मितीसाठी आवश्यक असणारे अनेक लोकप्रिय मुक्त-स्रोत उपप्रणाली आहेत. यांत आर्डोर, ऑडेसिटी आणि रोझगार्डन आधीपासूनच समाविष्ट असतात.&lt;ref&gt;{{cite web |title=64 Studio 2.0 च्या प्रकाशनाची घोषणा |url=https://www.pro-music-news.com/html/06/e7053064.htm |website=Pro-Music-News |date=३० मे २००७ |accessdate=२ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt; सुरुवातीच्या काळात ६४ स्टुडियोने डिजिटल ऑडिओ वर्कस्टेशन म्हणून जगभरात मोठी लोकप्रियता मिळवली आणि अनेक व्यावसायिक हार्डवेअर उत्पादकांनी आपल्या उपकरणांमध्ये याचा वापर केला. जरी नंतरच्या काळात याच्या स्वतंत्र वितरणाची गती मंदावली असली, तरी याच्या विकासकांनी एम्बेड केलेल्या प्रणाली आणि विशिष्ट ऑडिओ हार्डवेअरसाठी सानुकूलित लिनक्स इमेज तयार करण्याचे कार्य सुरू ठेवले आहे.

{{विस्तार}}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:लिनक्स वितरणे]]</text>
      <sha1>1tlegs257p77h7nwidejhgolj8484id</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>१४वे दलाई लामा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91401</id>
    <revision>
      <id>2692392</id>
      <parentid>2472624</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T10:15:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10378" sha1="o8jefzwkv6l4q9lj10plx3rpoeqhd6w" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''चौदावे दलाई लामा''' (धार्मिक नाव: ''तेंझिन ग्यात्सो'' ; [[तिबेटी भाषा|तिबेटी]]: བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་ ; [[रोमन लिपी]]: ''Tenzin Gyatso'' ; [[चिनी भाषा|चिनी]]: 丹增嘉措 ; [[फीनयीन]]: ''Dānzēng Jiācuò'' ;) (जन्म : ताक्त्सर, छिंगहाय, [[चीन]], [[६ जुलै]], [[इ.स. १९३५|१९३५]])  हे १४वे व विद्यमान [[दलाई लामा]] आहेत. [[तिबेटी बौद्ध धर्म|तिबेटी बौद्ध मतातील]] [[गेलुग्पा]] पंथाच्या प्रमुख आचार्यांना ''दलाई लामा'' अश्या संज्ञेने उल्लेखले जाते. १७ नोव्हेंबर, इ.स. १९५० रोजी चौदाव्या दलाई लामांनी पदाची सूत्रे हाती घेतली. या दलाई लामांनी तिबेटी लोकांच्या हितरक्षणासाठी हयातभर कार्य केले असून इ.स. १९८९ साली त्यांना शांततेसाठीचे [[नोबेल पारितोषिक]] देऊन गौरवण्यात आले.

== कार्य ==
त्यांचे आई-वडील [[शेतकरी]] होते. त्यांच्याकडे असलेल्या [[शेती]] व [[गाय|गाई]], [[म्हैस|म्हशींवर]] ते आपला उदरनिर्वाह चालवायचे. हे कुटुंब [[इ.स. १९३९]] मध्ये दलाई लामांच्या चौथ्या वाढदिवसानंतर आपले छोटसे खेडेगाव सोडून [[ल्हासा]] येथे आले.

दलाई लामांच्या निवडीसाठी असलेल्या विविध कसोट्या यशस्वीरीत्या पार केल्यावर [[फेब्रुवारी २२]], [[इ.स. १९४०]] रोजी [[पो ताला प्रासाद|पो ताला प्रासादात]] एका विधिपूर्व समारंभात ''तेंझिन गियात्सो'' चौदावे दलाई लामा म्हणून आसनस्थ झाले. त्यानंतर त्यांच्या शिक्षणाला प्रारंभ झाला. पुढे त्यांचा धर्मविषयक सखोल अभ्यास सुरू असताना [[इ.स. १९५०]] मध्ये [[चीन]]ने [[तिबेट]]वर आक्रमण केले. आणि हा प्रदेश चीनचा भाग असल्याचे घोषित केले. त्याचवेळी तिबेटच्या राजकीय सत्तेची सर्व सूत्रे दलाई लामांच्या हातात आली. या काळात तिबेटवर चिनी राजवटीचा अनियंत्रित अंमल सुरू झाला . धाक, दडपशाही, जुलूम, जबरदस्ती, छळवणूक, पिळवणूक इत्यादी अत्याचार तिबेटच्या जनतेवर चिनी राज्यकर्तांकडून व लष्कराकडून होत होते. भगवान [[गौतम बुद्ध|गौतम बुद्धाच्या]] शांतताप्रिय देशात हिंसाचार, लाठीमार अश्रुधूर व गोळीबार या अत्याचारांनी परिसीमा गाठली. जनतेच्या सर्वप्रकारच्या स्वातंत्र्यावर र्निर्बंध लादले गेले. तिबेटीय कला, संस्कृती व परंपरा यांचा ऱ्हास केला गेला. चीनच्या वाढत्या जाचामुळे व अत्याचारामुळे सुरक्षिततेच्या कारणास्तव दलाई लामांना त्याच्या कुटुंबीयांसह [[इ.स. १९५९]] मध्ये [[तिबेट]] सोडावे लागले. ते भारतात शरण आले. काही लोक [[नेपाळ]], [[भूतान]] व इतरत्र शरण गेले. [[जवाहरलाल नेहरू]] आणि लामा यांची [[इ.स. १९५९]] मध्ये [[मसूरी]] येथे भेट झाली. आज जगभरातील विविध देशांमध्ये तिबेटीय माणसे निर्वासितांचं आयुष्य कंठत आहे. त्यातील बहुतांश मात्र भारतात आहेत. [[हिमाचल प्रदेश|हिमाचल प्रदेशातील]] [[धरमशाला]]त दलाई लामा वास्तव्यास आहेत. येथे त्यांनी लोकशाही मूल्यांच्या तत्त्वावर तिबेटीय निर्वासितांची संसद स्थापन केली आहे. आज ही संसद किंवा निर्वासितांचे सरकार दलाई लामांच्या समर्थ मार्गदर्शनाखाली तिबेटच्या स्वातंत्र्यासाठी लढत आहे.

== लढा ==
दलाई लामा तिबेट मुक्तीसाठी विविध शांतताप्रिय मार्गानी झगडत आहेत, आंदोलने करीत आहेत व आपल्यावरील अन्यायाची गाथा जगासमोर हिरिरीने मांडीत आहेत. जागतिक स्तरावर तिबेटची बाजू मांडण्यात ते पूर्णपणे यशस्वी झाले आहेत. याच कारणासाठी दलाई लामांच्या शांतताविषयक प्रयत्नांची दखल घेऊन त्यांना [[इ.स. १९८९]] मध्ये [[नोबेल पारितोषिक]] देण्यात आले.

देश-विदेशांत धर्म, तत्त्वज्ञान, अहिंसा, जागतिक शांतता, करुणा, मानवी हक्क इत्यादी विषयांवर ते व्याख्याने देत असतात. देश-विदेशांतील अनेक विद्यापीठांनी त्यांना सन्माननिय डॉक्टरेटची पदवी देऊन गौरविले आहे. तसेच विविध राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय संस्थांनी त्यांना मानचिन्हे व गौरवपत्रे दिली आहेत. आतापर्यंत त्यांनी जगभरातील ६२ देशांना भेटी दिल्या असून ७२पेक्षा अधिक पुस्तके लिहिली आहेत. त्यापकी ‘फ्रीडम इन एक्झाईल’ व ‘माय लॅन्ड अँड माय पीपल’ ही दोन त्यांची आत्मचरित्रपर पुस्तके आहेत.
[[चित्र:Bush, Byrd and Pelosi awarding the Dalai Lama.jpg|thumb|right|250px|[[जॉर्ज बुश]] यांच्या हस्ते सन्मान]]

==मराठी/हिंदी अनुवाद==
दलाई लामांच्या ‘माय लॅन्ड अँड माय पीपल’ या आत्मचरित्राचा मराठी अनुवाद 'माझा देश माझी माणसं' या नावाने [[सुरुची पांडे]] यांनी केला आहे.

त्यांच्या ‘फ्रीडम इन एक्झाईल’चा 'मॆरा देश निकाला' या नावाचा हिंदी अनुवाद 'राजपाल प्रकाशना'ने प्रकाशित केला आहे.

== हे सुद्धा पहा ==
* [[दलाई लामांची यादी]]
* [[दलाई लामा]]

== बाह्य दुवे ==
{{नोबेल शांतता||1989/lama.html}}
{{कॉमन्स वर्ग|Tenzin Gyatso, 14th Dalai Lama|{{लेखनाव}}}}
* {{संकेतस्थळ|http://www.dalailama.com/|अधिकृत संकेतस्थळ|तिबेटी, इंग्लिश व चिनी}}
* [http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/2889797.cms कसोटी!]{{मृत दुवा|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (मराठी मजकूर)

{{दलाई लामा}}

{{DEFAULTSORT:लामा,दलाई, १४}}
[[वर्ग:दलाई लामा|*अ४]]
[[वर्ग:नोबेल शांतता पारितोषिकविजेते]]
[[वर्ग:मॅग्सेसे पुरस्कारविजेते]]</text>
      <sha1>o8jefzwkv6l4q9lj10plx3rpoeqhd6w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692393</id>
      <parentid>2692392</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T10:15:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10443" sha1="lxzdvexo4x9qcql89fcqcjgq1995hco" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''चौदावे दलाई लामा''' (धार्मिक नाव: ''तेंझिन ग्यात्सो'' ; [[तिबेटी भाषा|तिबेटी]]: བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་ ; [[रोमन लिपी]]: ''Tenzin Gyatso'' ; [[चिनी भाषा|चिनी]]: 丹增嘉措 ; [[फीनयीन]]: ''Dānzēng Jiācuò'' ;) (जन्म : ताक्त्सर, छिंगहाय, [[चीन]], [[६ जुलै]], [[इ.स. १९३५|१९३५]])  हे १४वे व विद्यमान [[दलाई लामा]] आहेत. [[तिबेटी बौद्ध धर्म|तिबेटी बौद्ध मतातील]] [[गेलुग्पा]] पंथाच्या प्रमुख आचार्यांना ''दलाई लामा'' अश्या संज्ञेने उल्लेखले जाते. १७ नोव्हेंबर, इ.स. १९५० रोजी चौदाव्या दलाई लामांनी पदाची सूत्रे हाती घेतली. या दलाई लामांनी तिबेटी लोकांच्या हितरक्षणासाठी हयातभर कार्य केले असून इ.स. १९८९ साली त्यांना शांततेसाठीचे [[नोबेल पारितोषिक]] देऊन गौरवण्यात आले.

== कार्य ==
त्यांचे आई-वडील [[शेतकरी]] होते. त्यांच्याकडे असलेल्या [[शेती]] व [[गाय|गाई]], [[म्हैस|म्हशींवर]] ते आपला उदरनिर्वाह चालवायचे. हे कुटुंब [[इ.स. १९३९]] मध्ये दलाई लामांच्या चौथ्या वाढदिवसानंतर आपले छोटसे खेडेगाव सोडून [[ल्हासा]] येथे आले.

दलाई लामांच्या निवडीसाठी असलेल्या विविध कसोट्या यशस्वीरीत्या पार केल्यावर [[फेब्रुवारी २२]], [[इ.स. १९४०]] रोजी [[पो ताला प्रासाद|पो ताला प्रासादात]] एका विधिपूर्व समारंभात ''तेंझिन गियात्सो'' चौदावे दलाई लामा म्हणून आसनस्थ झाले. त्यानंतर त्यांच्या शिक्षणाला प्रारंभ झाला. पुढे त्यांचा धर्मविषयक सखोल अभ्यास सुरू असताना [[इ.स. १९५०]] मध्ये [[चीन]]ने [[तिबेट]]वर आक्रमण केले. आणि हा प्रदेश चीनचा भाग असल्याचे घोषित केले. त्याचवेळी तिबेटच्या राजकीय सत्तेची सर्व सूत्रे दलाई लामांच्या हातात आली. या काळात तिबेटवर चिनी राजवटीचा अनियंत्रित अंमल सुरू झाला . धाक, दडपशाही, जुलूम, जबरदस्ती, छळवणूक, पिळवणूक इत्यादी अत्याचार तिबेटच्या जनतेवर चिनी राज्यकर्तांकडून व लष्कराकडून होत होते. भगवान [[गौतम बुद्ध|गौतम बुद्धाच्या]] शांतताप्रिय देशात हिंसाचार, लाठीमार अश्रुधूर व गोळीबार या अत्याचारांनी परिसीमा गाठली. जनतेच्या सर्वप्रकारच्या स्वातंत्र्यावर र्निर्बंध लादले गेले. तिबेटीय कला, संस्कृती व परंपरा यांचा ऱ्हास केला गेला. चीनच्या वाढत्या जाचामुळे व अत्याचारामुळे सुरक्षिततेच्या कारणास्तव दलाई लामांना त्याच्या कुटुंबीयांसह [[इ.स. १९५९]] मध्ये [[तिबेट]] सोडावे लागले. ते भारतात शरण आले. काही लोक [[नेपाळ]], [[भूतान]] व इतरत्र शरण गेले. [[जवाहरलाल नेहरू]] आणि लामा यांची [[इ.स. १९५९]] मध्ये [[मसूरी]] येथे भेट झाली. आज जगभरातील विविध देशांमध्ये तिबेटीय माणसे निर्वासितांचं आयुष्य कंठत आहे. त्यातील बहुतांश मात्र भारतात आहेत. [[हिमाचल प्रदेश|हिमाचल प्रदेशातील]] [[धरमशाला]]त दलाई लामा वास्तव्यास आहेत. येथे त्यांनी लोकशाही मूल्यांच्या तत्त्वावर तिबेटीय निर्वासितांची संसद स्थापन केली आहे. आज ही संसद किंवा निर्वासितांचे सरकार दलाई लामांच्या समर्थ मार्गदर्शनाखाली तिबेटच्या स्वातंत्र्यासाठी लढत आहे.

== लढा ==
दलाई लामा तिबेट मुक्तीसाठी विविध शांतताप्रिय मार्गानी झगडत आहेत, आंदोलने करीत आहेत व आपल्यावरील अन्यायाची गाथा जगासमोर हिरिरीने मांडीत आहेत. जागतिक स्तरावर तिबेटची बाजू मांडण्यात ते पूर्णपणे यशस्वी झाले आहेत. याच कारणासाठी दलाई लामांच्या शांतताविषयक प्रयत्नांची दखल घेऊन त्यांना [[इ.स. १९८९]] मध्ये [[नोबेल पारितोषिक]] देण्यात आले.

देश-विदेशांत धर्म, तत्त्वज्ञान, अहिंसा, जागतिक शांतता, करुणा, मानवी हक्क इत्यादी विषयांवर ते व्याख्याने देत असतात. देश-विदेशांतील अनेक विद्यापीठांनी त्यांना सन्माननिय डॉक्टरेटची पदवी देऊन गौरविले आहे. तसेच विविध राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय संस्थांनी त्यांना मानचिन्हे व गौरवपत्रे दिली आहेत. आतापर्यंत त्यांनी जगभरातील ६२ देशांना भेटी दिल्या असून ७२पेक्षा अधिक पुस्तके लिहिली आहेत. त्यापकी ‘फ्रीडम इन एक्झाईल’ व ‘माय लॅन्ड अँड माय पीपल’ ही दोन त्यांची आत्मचरित्रपर पुस्तके आहेत.
[[चित्र:Bush, Byrd and Pelosi awarding the Dalai Lama.jpg|thumb|right|250px|[[जॉर्ज बुश]] यांच्या हस्ते सन्मान]]

==मराठी/हिंदी अनुवाद==
दलाई लामांच्या ‘माय लॅन्ड अँड माय पीपल’ या आत्मचरित्राचा मराठी अनुवाद 'माझा देश माझी माणसं' या नावाने [[सुरुची पांडे]] यांनी केला आहे.

त्यांच्या ‘फ्रीडम इन एक्झाईल’चा 'मॆरा देश निकाला' या नावाचा हिंदी अनुवाद 'राजपाल प्रकाशना'ने प्रकाशित केला आहे.

== हे सुद्धा पहा ==
* [[दलाई लामांची यादी]]
* [[दलाई लामा]]

== बाह्य दुवे ==
{{नोबेल शांतता||1989/lama.html}}
{{कॉमन्स वर्ग|Tenzin Gyatso, 14th Dalai Lama|{{लेखनाव}}}}
* {{संकेतस्थळ|http://www.dalailama.com/|अधिकृत संकेतस्थळ|तिबेटी, इंग्लिश व चिनी}}
* [http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/2889797.cms कसोटी!]{{मृत दुवा|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (मराठी मजकूर)

{{दलाई लामा}}

{{DEFAULTSORT:लामा,दलाई, १४}}
[[वर्ग:दलाई लामा|*अ४]]
[[वर्ग:नोबेल शांतता पारितोषिकविजेते]]
[[वर्ग:मॅग्सेसे पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म]]</text>
      <sha1>lxzdvexo4x9qcql89fcqcjgq1995hco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>झॉर्प फायरवॉल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92123</id>
    <revision>
      <id>2692304</id>
      <parentid>2010152</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T03:28:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पहिले वाक्य</comment>
      <origin>2692304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4342" sha1="myzg9srvbd0q76hz1nqb0o84w91nyrw" xml:space="preserve">'''झॉर्प फायरवॉल''' ही नेटवर्क सुरक्षेसाठी वापरली जाणाराी एक प्रगत, मुक्त-स्रोत आणि ॲप्लिकेशन लेयर प्रॉक्सी फायरवॉल प्रणाली आहे. ही प्रणाली ''बालाबिट'' आणि नंतर ''बालासिस'' या कंपनीद्वारे विकसित करण्यात आली होती. ही प्रणाली आयएसओ/ओएसआय मॉडेलच्या सर्वोच्च म्हणजेच सातव्या स्तरावर काम करते. पारंपारिक फायरवॉल केवळ आयपी अंकपत्ता आणि पोर्ट्स तपासून निर्णय घेतात, याउलट झॉर्प फायरवॉल नेटवर्क रहदारीचे सखोल विश्लेषण करून डेटा गाळणी नियंत्रित आणि सुधारित करते. ही प्रणाली वापरकर्त्यांना झोन-आधारित सुरक्षा धोरणे लागू करू देते, ज्यामुळे अंतर्गत नेटवर्कमधून संवेदनशील माहिती बाहेर पडण्यापासून रोखता येते.&lt;ref&gt;{{cite web |title=झॉर्प जीपीएल ट्युटोरियल आणि वैशिष्ट्ये |url=https://zorp-gpl-tutorial.readthedocs.io |website=Read the Docs |accessdate=२ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;

याची अत्यंत लवचिक आणि मॉड्यूलर रचना या फायरवॉलचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य आहे. याची अंतर्गत प्रणाली [[सी (आज्ञावली भाषा)|सी भाषेमध्ये]] लिहिलेली आहे तर तिचे कन्फिग्युरेशन{{मराठी शब्द सुचवा}} करण्यासाठी [[पायथॉन (आज्ञावली भाषा)|पायथॉन भाषेचा]] वापर केला जातो. यामध्ये [[एचटीटीपी]], [[एफटीपी]], [[एसएमटीपी]] आणि [[पीओपी३]] यांसारख्या अनेक लोकप्रिय प्रोटोकॉल्स आणि त्यांच्या सुरक्षित आवृत्त्यांचे विश्लेषण करण्यासाठी स्वतंत्र प्रॉक्सी मॉड्यूल्स उपलब्ध आहेत. झॉर्प फायरवॉल एन्क्रिप्टेड एसएसएल/टीएलएस वाहिन्यांचे निरीक्षण करण्यास सक्षम असल्याने, सुरक्षित कनेक्शन्सच्या आत दडलेले व्हायरस किंवा स्पॅम शोधण्यासाठी याला बाह्य अँटीव्हायरस इंजिनशी देखील जोडता येते. कोणत्याही दोन उपकरणांमधील थेट जोडणी तोडून स्वतः मध्यस्थ (प्रॉक्सी) म्हणून काम करण्याची याची पद्धत नेटवर्कला सायबर हल्ल्यांपासून उच्च दर्जाचे संरक्षण देते.&lt;ref&gt;{{cite web |title=बालासिस प्रॉक्सेडो आणि नेटवर्क सुरक्षा प्रणाली |url=https://balasys.eu |website=Balasys IT |accessdate=२ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{फायरवॉल सॉफ्टवेअर}}</text>
      <sha1>myzg9srvbd0q76hz1nqb0o84w91nyrw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>श्रावणी शनिवार</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92361</id>
    <revision>
      <id>2692309</id>
      <parentid>714522</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T04:19:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1036" sha1="37c6zjgtg27rz2t8wretdtqprdzbr09" xml:space="preserve">'''श्रावणी शनिवार''' हा श्रावण महिन्यातील शनिवारचा दिवस आहे. श्रावण महिन्यातील शनिवार हा शनिदेव आणि हनुमान यांच्या पूजेसाठी अत्यंत शुभ मानला जातो. या दिवशी अश्वत्थ (पिंपळ), मारुतीची पूजा आणि भगवान नृसिंहाचे पूजन करण्याची परंपरा आहे, ज्यामुळे सर्व संकटे दूर होतात आणि शनिदोषापासून मुक्ती मिळते अशी श्रद्धा आहे.

== या तिथीला साजरे करण्यात येणारे सण व उत्सव ==
* अश्वत्थमारुती पूजन

[[वर्ग:श्रावण महिना]]</text>
      <sha1>37c6zjgtg27rz2t8wretdtqprdzbr09</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692310</id>
      <parentid>2692309</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T04:20:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2692310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2067" sha1="izkbpvekcxuc4ivkfpzor1yiy30hmv4" xml:space="preserve">'''श्रावणी शनिवार''' हा श्रावण महिन्यातील शनिवारचा दिवस आहे. श्रावण महिन्यातील शनिवार हा शनिदेव आणि हनुमान यांच्या पूजेसाठी अत्यंत शुभ मानला जातो. या दिवशी अश्वत्थ (पिंपळ), मारुतीची पूजा आणि भगवान नृसिंहाचे पूजन करण्याची परंपरा आहे, ज्यामुळे सर्व संकटे दूर होतात आणि शनिदोषापासून मुक्ती मिळते अशी श्रद्धा आहे.

== या तिथीला साजरे करण्यात येणारे सण व उत्सव ==
* अश्वत्थ मारुती पूजन: पिंपळाच्या झाडाला विष्णूचे रूप मानले जाते. या दिवशी दुधात बेलाची पाने टाकून ते दूध पिंपळाच्या मुळाशी ओतले जाते आणि मारुतीची पूजा केली जाते.
* भगवान नृसिंह पूजा: श्रावणातील जिवतीच्या कागदावर नृसिंहाचे चित्र असते. प्रल्हादाचे रक्षण करण्यासाठी विष्णूने घेतलेल्या नृसिंह अवताराची या दिवशी पूजा केली जाते.
* शनिदेवाची उपासना: शनिवारी शनिदेवाच्या मंदिरात जाऊन त्यांना मोहरीचे तेल अर्पण करतात.

[[वर्ग:श्रावण महिना]]</text>
      <sha1>izkbpvekcxuc4ivkfpzor1yiy30hmv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नीळकंठ ज्ञानेश्वर गोरे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100447</id>
    <revision>
      <id>2692326</id>
      <parentid>2339964</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T04:58:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2692326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7524" sha1="2xyvwbfdiwtux3l4iu9998o21tw3g7a" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट व्यक्ती
| चौकट_रुंदी = 
| नाव = {{लेखनाव}}
| चित्र = 
| चित्र_आकारमान = 
| चित्रtitle = {{लेखनाव}}
| चित्रशीर्षक_पर्याय = 
| जन्मनाव = नीळकंठ ज्ञानेश्वर गोरे
| जन्म_दिनांक = [[फेब्रुवारी ५]], [[इ.स. १९३६]]
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2023|10|26|1936|2|5}}
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण = 
| कलेवर_सापडलेले_स्थान = 
| चिरविश्रांतिस्थान = 
| चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = 
| निवासस्थान = 
| राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]]
| टोपणनावे = 
| वांशिकत्व = [[मराठा|मराठी]]
| नागरिकत्व = [[भारतीय]]
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षणसंस्था = 
| पेशा = कीर्तनकार, प्रवचनकार
| कारकीर्द_काळ = 
| मालक = 
| प्रसिद्ध_कामे = कीर्तन, प्रवचन
| मूळ_गाव = 
| पगार = 
| निव्वळ_मालमत्ता = 
| उंची = 
| वजन = 
| ख्याती = 
| पदवी_हुद्दा = 
| कार्यकाळ = १९३६ - २०२३
| पूर्ववर्ती = 
| परवर्ती = 
| राजकीय_पक्ष = 
| विरोधक = 
| संचालकमंडळ = 
| धर्म = [[हिंदू]]
| जोडीदार =
| अपत्ये = 
| वडील = 
| आई = 
| नातेवाईक = 
| पुरस्कार =
| स्वाक्षरी = 
| स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = 
| संकेतस्स्थ
ळ]
| तळटिपा = 
| संकीर्ण = 
}}
'''नीळकंठ ज्ञानेश्वर गोरे''' ऊर्फ '''बाबामहाराज सातारकर''' ([[५ फेब्रुवारी ]], [[इ.स. १९३६|१९३६]] - [[२६ ऑक्टोबर]], [[इ.स. २०२३|२०२३]])&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.lokmat.com/navi-mumbai/baba-maharaj-satarkar-passes-away-the-encyclopedia-of-spirituality-is-lost-a-a719/ |title= ज्येष्ठ कीर्तनकार बाबा महाराज सातारकर काळाच्या पडद्याआड अध्यात्माचा विश्वकोश हरपला |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ=दैनिक लोकमत|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ ऑक्टोबर २०२३ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक= }}&lt;/ref&gt; हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] एक प्रसिद्ध [[कीर्तन|कीर्तनकार]] आणि प्रवचनकार होते.

== जीवन ==
नीळकंठ ज्ञानेश्वर गोरे सातारकर यांचा जन्म ५ फेब्रुवारी, इ.स. १९३६ रोजी [[सातारा|साताऱ्याच्या]] नामवंत गोरे सातारकर घराण्यात झाला. त्यांनी वकिलीचे पदवीपर्यंतचे शिक्षण घेतले आहे &lt;ref name=&quot;अधिकृतव्यक्तिमत्त्व&quot;&gt;{{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.mybabamaharajsatarkar.in/wyaktimatawa.htm | title = अधिकृत संकेतस्थळ - व्यक्तिमत्त्व | अ‍ॅक्सेसदिनांक = १३ डिसेंबर २०११ | भाषा = मराठी | archive-date = 2010-02-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100206131701/http://mybabamaharajsatarkar.in/wyaktimatawa.htm | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;. त्यांच्या घराण्यात गेल्या तीन पिढ्यांपासून कीर्तनाची व प्रवचनाची परंपरा चालत आली होती. वारकरी संप्रदायातील प्रमुख फड म्हणून त्यांच्या घराण्याच्या सातारकर फडाचे नाव घेतले जात असे &lt;ref name=&quot;गौरांगप्रभूब्लॉग&quot;&gt;{{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://gaurangprabhu.blogspot.com/2011/07/blog-post_10.html | title = श्री बाबा महाराज सातारकर | प्रकाशक = गौरांगप्रभू.ब्लॉगस्पॉट | दिनांक = ११ जुलै २०११ | अ‍ॅक्सेसदिनांक = १३ डिसेंबर २०११ | भाषा = मराठी }}&lt;/ref&gt;. प्रवचनकार [[दादामहाराज सातारकर]] यांनी या फडाची सुरुवात केली. हरिविजय, भक्तिविजय या ग्रंथांवर ते प्रवचने करत असत. त्यांच्यानंतर त्यांचे दुसरे पुत्र अप्पामहाराज सातारकर यांनी फडाची धुरा सांभाळली. इ.स. १९६२ साली अप्पामहाराजांचे निधन झाल्यावर अप्पामहाराजांचे पुतणे - नीळकंठ ज्ञानेश्वरांनी, अर्थात बाबामहाराज सातारकरांनी फडाची परंपरा सांभाळली.
{{विस्तार}}

== संकीर्ण माहिती ==
सातारकर घराण्याचे आडनाव गोरे असे आहे.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.mybabamaharajsatarkar.in/ | title = अधिकृत संकेतस्थळ | अ‍ॅक्सेसदिनांक = १३ डिसेंबर २०११ | भाषा = मराठी | archive-date = 2013-06-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130623082927/http://mybabamaharajsatarkar.in/ | url-status = dead }}

{{DEFAULTSORT:सातारकर, बाबामहाराज}}
[[वर्ग:कीर्तनकार]]
[[वर्ग:मराठी लेखक]]
[[वर्ग:मराठी लोककलाकार]]
[[वर्ग:इ.स. १९३६ मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>2xyvwbfdiwtux3l4iu9998o21tw3g7a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692327</id>
      <parentid>2692326</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T04:59:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7486" sha1="q4h8vwlp9r94v7es9afkkbkroxljmlb" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट व्यक्ती
| चौकट_रुंदी = 
| नाव = {{लेखनाव}}
| चित्र = 
| चित्र_आकारमान = 
| चित्रtitle = {{लेखनाव}}
| चित्रशीर्षक_पर्याय = 
| जन्मनाव = नीळकंठ ज्ञानेश्वर गोरे
| जन्म_दिनांक = [[फेब्रुवारी ५]], [[इ.स. १९३६]]
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2023|10|26|1936|2|5}}
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण = 
| कलेवर_सापडलेले_स्थान = 
| चिरविश्रांतिस्थान = 
| चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = 
| निवासस्थान = 
| राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]]
| टोपणनावे = 
| वांशिकत्व = [[मराठा|मराठी]]
| नागरिकत्व = [[भारतीय]]
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षणसंस्था = 
| पेशा = कीर्तनकार, प्रवचनकार
| कारकीर्द_काळ = 
| मालक = 
| प्रसिद्ध_कामे = कीर्तन, प्रवचन
| मूळ_गाव = 
| पगार = 
| निव्वळ_मालमत्ता = 
| उंची = 
| वजन = 
| ख्याती = 
| पदवी_हुद्दा = 
| कार्यकाळ = १९३६ - २०२३
| पूर्ववर्ती = 
| परवर्ती = 
| राजकीय_पक्ष = 
| विरोधक = 
| संचालकमंडळ = 
| धर्म = [[हिंदू]]
| जोडीदार =
| अपत्ये = 
| वडील = 
| आई = 
| नातेवाईक = 
| पुरस्कार =
| स्वाक्षरी = 
| स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = 
| तळटिपा = 
| संकीर्ण = 
}}
'''नीळकंठ ज्ञानेश्वर गोरे''' ऊर्फ '''बाबामहाराज सातारकर''' ([[५ फेब्रुवारी ]], [[इ.स. १९३६|१९३६]] - [[२६ ऑक्टोबर]], [[इ.स. २०२३|२०२३]])&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.lokmat.com/navi-mumbai/baba-maharaj-satarkar-passes-away-the-encyclopedia-of-spirituality-is-lost-a-a719/ |title= ज्येष्ठ कीर्तनकार बाबा महाराज सातारकर काळाच्या पडद्याआड अध्यात्माचा विश्वकोश हरपला |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ=दैनिक लोकमत|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२७ ऑक्टोबर २०२३ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक= }}&lt;/ref&gt; हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] एक प्रसिद्ध [[कीर्तन|कीर्तनकार]] आणि प्रवचनकार होते.

== जीवन ==
नीळकंठ ज्ञानेश्वर गोरे सातारकर यांचा जन्म ५ फेब्रुवारी, इ.स. १९३६ रोजी [[सातारा|साताऱ्याच्या]] नामवंत गोरे सातारकर घराण्यात झाला. त्यांनी वकिलीचे पदवीपर्यंतचे शिक्षण घेतले आहे &lt;ref name=&quot;अधिकृतव्यक्तिमत्त्व&quot;&gt;{{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.mybabamaharajsatarkar.in/wyaktimatawa.htm | title = अधिकृत संकेतस्थळ - व्यक्तिमत्त्व | अ‍ॅक्सेसदिनांक = १३ डिसेंबर २०११ | भाषा = मराठी | archive-date = 2010-02-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100206131701/http://mybabamaharajsatarkar.in/wyaktimatawa.htm | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;. त्यांच्या घराण्यात गेल्या तीन पिढ्यांपासून कीर्तनाची व प्रवचनाची परंपरा चालत आली होती. वारकरी संप्रदायातील प्रमुख फड म्हणून त्यांच्या घराण्याच्या सातारकर फडाचे नाव घेतले जात असे &lt;ref name=&quot;गौरांगप्रभूब्लॉग&quot;&gt;{{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://gaurangprabhu.blogspot.com/2011/07/blog-post_10.html | title = श्री बाबा महाराज सातारकर | प्रकाशक = गौरांगप्रभू.ब्लॉगस्पॉट | दिनांक = ११ जुलै २०११ | अ‍ॅक्सेसदिनांक = १३ डिसेंबर २०११ | भाषा = मराठी }}&lt;/ref&gt;. प्रवचनकार [[दादामहाराज सातारकर]] यांनी या फडाची सुरुवात केली. हरिविजय, भक्तिविजय या ग्रंथांवर ते प्रवचने करत असत. त्यांच्यानंतर त्यांचे दुसरे पुत्र अप्पामहाराज सातारकर यांनी फडाची धुरा सांभाळली. इ.स. १९६२ साली अप्पामहाराजांचे निधन झाल्यावर अप्पामहाराजांचे पुतणे - नीळकंठ ज्ञानेश्वरांनी, अर्थात बाबामहाराज सातारकरांनी फडाची परंपरा सांभाळली.
{{विस्तार}}

== संकीर्ण माहिती ==
सातारकर घराण्याचे आडनाव गोरे असे आहे.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.mybabamaharajsatarkar.in/ | title = अधिकृत संकेतस्थळ | अ‍ॅक्सेसदिनांक = १३ डिसेंबर २०११ | भाषा = मराठी | archive-date = 2013-06-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130623082927/http://mybabamaharajsatarkar.in/ | url-status = dead }}

{{DEFAULTSORT:सातारकर, बाबामहाराज}}
[[वर्ग:कीर्तनकार]]
[[वर्ग:मराठी लेखक]]
[[वर्ग:मराठी लोककलाकार]]
[[वर्ग:इ.स. १९३६ मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>q4h8vwlp9r94v7es9afkkbkroxljmlb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>दादामहाराज सातारकर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100448</id>
    <revision>
      <id>2692317</id>
      <parentid>821247</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T04:43:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2692317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2404" sha1="69bxmzhz3d15hld9n7do08b7wkn5adp" xml:space="preserve">{{विस्तार}}
{{माहितीचौकट व्यक्ती
| चौकट_रुंदी = 
| नाव = {{लेखनाव}}
| चित्र = 
| चित्र_आकारमान = 
| चित्रशीर्षक = {{लेखनाव}}
| चित्रशीर्षक_पर्याय = 
| जन्मनाव = 
| जन्म_दिनांक = 
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. १९६२]]
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण = 
| कलेवर_सापडलेले_स्थान = 
| चिरविश्रांतिस्थान = 
| चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = 
| निवासस्थान = 
| राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]]
| टोपणनावे = 
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व = [[भारतीय]]
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षणसंस्था = 
| पेशा = 
| कारकीर्द_काळ = 
| मालक = 
| प्रसिद्ध_कामे = 
| मूळ_गाव = 
| पगार = 
| निव्वळ_मालमत्ता = 
| उंची = 
| वजन = 
| ख्याती = 
| पदवी_हुद्दा = 
| कार्यकाळ = 
| पूर्ववर्ती = 
| परवर्ती = 
| राजकीय_पक्ष = 
| विरोधक = 
| संचालकमंडळ = 
| धर्म = [[हिंदू]]
| जोडीदार =
| अपत्ये = 
| वडील = 
| आई = 
| नातेवाईक = 
| पुरस्कार =
| स्वाक्षरी = 
| स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = 
| संकेतस्थळ =
| तळटिपा = 
| संकीर्ण = 
}}

'''{{लेखनाव}}''' हे महाराष्ट्रातील एक प्रसिद्ध कीर्तनकार आणि प्रवचनकार होते. सातारकर घराण्याचे आडनाव गोरे असे आहे.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
{{DEFAULTSORT:सातारकर, दादामहाराज}}

==बाह्य दुवे==</text>
      <sha1>69bxmzhz3d15hld9n7do08b7wkn5adp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692318</id>
      <parentid>2692317</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T04:44:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2450" sha1="fqspdfk9pl3kyu7d1gmc9kwi9d2gh4k" xml:space="preserve">{{विस्तार}}
{{माहितीचौकट व्यक्ती
| चौकट_रुंदी = 
| नाव = {{लेखनाव}}
| चित्र = 
| चित्र_आकारमान = 
| चित्रशीर्षक = {{लेखनाव}}
| चित्रशीर्षक_पर्याय = 
| जन्मनाव = 
| जन्म_दिनांक = 
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. १९६२]]
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण = 
| कलेवर_सापडलेले_स्थान = 
| चिरविश्रांतिस्थान = 
| चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = 
| निवासस्थान = 
| राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]]
| टोपणनावे = 
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व = [[भारतीय]]
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षणसंस्था = 
| पेशा = 
| कारकीर्द_काळ = 
| मालक = 
| प्रसिद्ध_कामे = 
| मूळ_गाव = 
| पगार = 
| निव्वळ_मालमत्ता = 
| उंची = 
| वजन = 
| ख्याती = 
| पदवी_हुद्दा = 
| कार्यकाळ = 
| पूर्ववर्ती = 
| परवर्ती = 
| राजकीय_पक्ष = 
| विरोधक = 
| संचालकमंडळ = 
| धर्म = [[हिंदू]]
| जोडीदार =
| अपत्ये = 
| वडील = 
| आई = 
| नातेवाईक = 
| पुरस्कार =
| स्वाक्षरी = 
| स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = 
| संकेतस्थळ =
| तळटिपा = 
| संकीर्ण = 
}}

'''{{लेखनाव}}''' हे महाराष्ट्रातील एक प्रसिद्ध कीर्तनकार आणि प्रवचनकार होते. सातारकर घराण्याचे आडनाव गोरे असे आहे.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
{{DEFAULTSORT:सातारकर, दादामहाराज}}

==बाह्य दुवे==

[[वर्ग:कीर्तनकार]]</text>
      <sha1>fqspdfk9pl3kyu7d1gmc9kwi9d2gh4k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692319</id>
      <parentid>2692318</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T04:45:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2596" sha1="jnnmt7j29mfq5q7ssj9xadkr7qwfm0p" xml:space="preserve">{{विस्तार}}
{{माहितीचौकट व्यक्ती
| चौकट_रुंदी = 
| नाव = दादामहाराज सातारकर
| चित्र = 
| चित्र_आकारमान = 
| चित्रशीर्षक = {{लेखनाव}}
| चित्रशीर्षक_पर्याय = 
| जन्मनाव = 
| जन्म_दिनांक = 
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. १९६२]]
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण = 
| कलेवर_सापडलेले_स्थान = 
| चिरविश्रांतिस्थान = 
| चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = 
| निवासस्थान = 
| राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]]
| टोपणनावे = 
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व = [[भारतीय]]
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षणसंस्था = 
| पेशा = 
| कारकीर्द_काळ = 
| मालक = 
| प्रसिद्ध_कामे = 
| मूळ_गाव = 
| पगार = 
| निव्वळ_मालमत्ता = 
| उंची = 
| वजन = 
| ख्याती = 
| पदवी_हुद्दा = 
| कार्यकाळ = 
| पूर्ववर्ती = 
| परवर्ती = 
| राजकीय_पक्ष = 
| विरोधक = 
| संचालकमंडळ = 
| धर्म = [[हिंदू]]
| जोडीदार =
| अपत्ये = 
| वडील = 
| आई = 
| नातेवाईक = 
| पुरस्कार =
| स्वाक्षरी = 
| स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = 
| संकेतस्थळ =
| तळटिपा = 
| संकीर्ण = 
}}

'''दादामहाराज सातारकर''' (मूळ नाव: नीळकंठ ज्ञानेश्वर गोरे) हे महाराष्ट्रातील एक प्रसिद्ध कीर्तनकार आणि प्रवचनकार होते. सातारकर घराण्याचे आडनाव गोरे असे आहे.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
{{DEFAULTSORT:सातारकर, दादामहाराज}}

==बाह्य दुवे==

[[वर्ग:कीर्तनकार]]</text>
      <sha1>jnnmt7j29mfq5q7ssj9xadkr7qwfm0p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692320</id>
      <parentid>2692319</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T04:49:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3471" sha1="49xxma7tgay2wlgn3lpfb6w7uoykehg" xml:space="preserve">{{विस्तार}}
{{माहितीचौकट व्यक्ती
| चौकट_रुंदी = 
| नाव = दादामहाराज सातारकर
| चित्र = 
| चित्र_आकारमान = 
| चित्रशीर्षक = {{लेखनाव}}
| चित्रशीर्षक_पर्याय = 
| जन्मनाव = 
| जन्म_दिनांक = 
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. १९६२]]
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण = 
| कलेवर_सापडलेले_स्थान = 
| चिरविश्रांतिस्थान = 
| चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = 
| निवासस्थान = 
| राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]]
| टोपणनावे = 
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व = [[भारतीय]]
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षणसंस्था = 
| पेशा = 
| कारकीर्द_काळ = 
| मालक = 
| प्रसिद्ध_कामे = 
| मूळ_गाव = 
| पगार = 
| निव्वळ_मालमत्ता = 
| उंची = 
| वजन = 
| ख्याती = 
| पदवी_हुद्दा = 
| कार्यकाळ = 
| पूर्ववर्ती = 
| परवर्ती = 
| राजकीय_पक्ष = 
| विरोधक = 
| संचालकमंडळ = 
| धर्म = [[हिंदू]]
| जोडीदार =
| अपत्ये = 
| वडील = 
| आई = 
| नातेवाईक = 
| पुरस्कार =
| स्वाक्षरी = 
| स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = 
| संकेतस्थळ =
| तळटिपा = 
| संकीर्ण = 
}}

'''दादामहाराज सातारकर''' (५ फेब्रुवारी, १९३६ - २६ ऑक्टोबर २०२३) (मूळ नाव: नीळकंठ ज्ञानेश्वर गोरे) हे महाराष्ट्रातील एक प्रसिद्ध कीर्तनकार आणि प्रवचनकार होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://marathi.abplive.com/news/navi-mumbai/veteran-kirtanist-baba-maharaj-satarkar-passed-away-navi-mumbai-maharashtra-marathi-news-1222545 |title=ज्येष्ठ कीर्तनकार ह.भ.प. बाबा महाराज सातारकर यांचं निधन |लेखक= |दिनांक=३ जुलै २०२६ |संकेतस्थळ= |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक= |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;

सातारकर यांचे वयाच्या ८९ व्या वर्षी, २६ ऑक्टोबर २०२३ रोजी नवी मुंबईतील नेरुळ येथे निधन झाले.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
{{DEFAULTSORT:सातारकर, दादामहाराज}}

==बाह्य दुवे==

[[वर्ग:कीर्तनकार]]</text>
      <sha1>49xxma7tgay2wlgn3lpfb6w7uoykehg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692321</id>
      <parentid>2692320</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T04:51:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2493" sha1="7quzt7756spo5f9lalgtifgqet86p0b" xml:space="preserve">{{विस्तार}}
{{माहितीचौकट व्यक्ती
| चौकट_रुंदी = 
| नाव = दादामहाराज सातारकर
| चित्र = 
| चित्र_आकारमान = 
| चित्रशीर्षक = {{लेखनाव}}
| चित्रशीर्षक_पर्याय = 
| जन्मनाव = 
| जन्म_दिनांक = 
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. १९६२]]
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण = 
| कलेवर_सापडलेले_स्थान = 
| चिरविश्रांतिस्थान = 
| चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = 
| निवासस्थान = 
| राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]]
| टोपणनावे = 
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व = [[भारतीय]]
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षणसंस्था = 
| पेशा = 
| कारकीर्द_काळ = 
| मालक = 
| प्रसिद्ध_कामे = 
| मूळ_गाव = 
| पगार = 
| निव्वळ_मालमत्ता = 
| उंची = 
| वजन = 
| ख्याती = 
| पदवी_हुद्दा = 
| कार्यकाळ = 
| पूर्ववर्ती = 
| परवर्ती = 
| राजकीय_पक्ष = 
| विरोधक = 
| संचालकमंडळ = 
| धर्म = [[हिंदू]]
| जोडीदार =
| अपत्ये = 
| वडील = 
| आई = 
| नातेवाईक = 
| पुरस्कार =
| स्वाक्षरी = 
| स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = 
| संकेतस्थळ =
| तळटिपा = 
| संकीर्ण = 
}}
{{गल्लत|नीळकंठ ज्ञानेश्वर गोरे}}
'''दादामहाराज सातारकर''' हे महाराष्ट्रातील एक प्रसिद्ध कीर्तनकार आणि प्रवचनकार होते..

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
{{DEFAULTSORT:सातारकर, दादामहाराज}}

==बाह्य दुवे==

[[वर्ग:कीर्तनकार]]</text>
      <sha1>7quzt7756spo5f9lalgtifgqet86p0b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692322</id>
      <parentid>2692321</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T04:51:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2493" sha1="6yi7m9x0jzadz14ylgq28pvsa7njtk7" xml:space="preserve">{{गल्लत|नीळकंठ ज्ञानेश्वर गोरे}}
{{माहितीचौकट व्यक्ती
| चौकट_रुंदी = 
| नाव = दादामहाराज सातारकर
| चित्र = 
| चित्र_आकारमान = 
| चित्रशीर्षक = {{लेखनाव}}
| चित्रशीर्षक_पर्याय = 
| जन्मनाव = 
| जन्म_दिनांक = 
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = [[इ.स. १९६२]]
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण = 
| कलेवर_सापडलेले_स्थान = 
| चिरविश्रांतिस्थान = 
| चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = 
| निवासस्थान = 
| राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]]
| टोपणनावे = 
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व = [[भारतीय]]
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षणसंस्था = 
| पेशा = 
| कारकीर्द_काळ = 
| मालक = 
| प्रसिद्ध_कामे = 
| मूळ_गाव = 
| पगार = 
| निव्वळ_मालमत्ता = 
| उंची = 
| वजन = 
| ख्याती = 
| पदवी_हुद्दा = 
| कार्यकाळ = 
| पूर्ववर्ती = 
| परवर्ती = 
| राजकीय_पक्ष = 
| विरोधक = 
| संचालकमंडळ = 
| धर्म = [[हिंदू]]
| जोडीदार =
| अपत्ये = 
| वडील = 
| आई = 
| नातेवाईक = 
| पुरस्कार =
| स्वाक्षरी = 
| स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = 
| संकेतस्थळ =
| तळटिपा = 
| संकीर्ण = 
}}
'''दादामहाराज सातारकर''' हे महाराष्ट्रातील एक प्रसिद्ध कीर्तनकार आणि प्रवचनकार होते.

{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
{{DEFAULTSORT:सातारकर, दादामहाराज}}

==बाह्य दुवे==

[[वर्ग:कीर्तनकार]]</text>
      <sha1>6yi7m9x0jzadz14ylgq28pvsa7njtk7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692323</id>
      <parentid>2692322</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T04:56:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2492" sha1="9vtysdyz92mm6isgg9evnngki8oroko" xml:space="preserve">{{गल्लत|नीळकंठ ज्ञानेश्वर गोरे}}
{{माहितीचौकट व्यक्ती
| चौकट_रुंदी = 
| नाव = दादामहाराज सातारकर
| चित्र = 
| चित्र_आकारमान = 
| चित्रशीर्षक = {{लेखनाव}}
| चित्रशीर्षक_पर्याय = 
| जन्मनाव = 
| जन्म_दिनांक = १८७५
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = १९४७
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण = 
| कलेवर_सापडलेले_स्थान = 
| चिरविश्रांतिस्थान = 
| चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = 
| निवासस्थान = 
| राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]]
| टोपणनावे = 
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व = [[भारतीय]]
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षणसंस्था = 
| पेशा = 
| कारकीर्द_काळ = 
| मालक = 
| प्रसिद्ध_कामे = 
| मूळ_गाव = 
| पगार = 
| निव्वळ_मालमत्ता = 
| उंची = 
| वजन = 
| ख्याती = 
| पदवी_हुद्दा = 
| कार्यकाळ = 
| पूर्ववर्ती = 
| परवर्ती = 
| राजकीय_पक्ष = 
| विरोधक = 
| संचालकमंडळ = 
| धर्म = [[हिंदू]]
| जोडीदार =
| अपत्ये = 
| वडील = 
| आई = 
| नातेवाईक = 
| पुरस्कार =
| स्वाक्षरी = 
| स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = 
| संकेतस्थळ =
| तळटिपा = 
| संकीर्ण = 
}}
'''दादामहाराज सातारकर''' हे महाराष्ट्रातील एक प्रसिद्ध कीर्तनकार आणि प्रवचनकार होते.

{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
{{DEFAULTSORT:सातारकर, दादामहाराज}}

==बाह्य दुवे==

[[वर्ग:कीर्तनकार]]</text>
      <sha1>9vtysdyz92mm6isgg9evnngki8oroko</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692324</id>
      <parentid>2692323</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T04:57:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2692324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2664" sha1="6pf5ldzfbtqan2ztt7nbpuxll8z1m4v" xml:space="preserve">{{गल्लत|नीळकंठ ज्ञानेश्वर गोरे}}
{{माहितीचौकट व्यक्ती
| चौकट_रुंदी = 
| नाव = दादामहाराज सातारकर
| चित्र = 
| चित्र_आकारमान = 
| चित्रशीर्षक = {{लेखनाव}}
| चित्रशीर्षक_पर्याय = 
| जन्मनाव = 
| जन्म_दिनांक = १८७५
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = १९४७
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण = 
| कलेवर_सापडलेले_स्थान = 
| चिरविश्रांतिस्थान = 
| चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = 
| निवासस्थान = 
| राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]]
| टोपणनावे = 
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व = [[भारतीय]]
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षणसंस्था = 
| पेशा = 
| कारकीर्द_काळ = 
| मालक = 
| प्रसिद्ध_कामे = 
| मूळ_गाव = 
| पगार = 
| निव्वळ_मालमत्ता = 
| उंची = 
| वजन = 
| ख्याती = 
| पदवी_हुद्दा = 
| कार्यकाळ = 
| पूर्ववर्ती = 
| परवर्ती = 
| राजकीय_पक्ष = 
| विरोधक = 
| संचालकमंडळ = 
| धर्म = [[हिंदू]]
| जोडीदार =
| अपत्ये = 
| वडील = 
| आई = 
| नातेवाईक = 
| पुरस्कार =
| स्वाक्षरी = 
| स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = 
| संकेतस्थळ =
| तळटिपा = 
| संकीर्ण = 
}}
'''दादामहाराज सातारकर''' हे महाराष्ट्रातील एक प्रसिद्ध कीर्तनकार आणि प्रवचनकार होते.

{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
{{DEFAULTSORT:सातारकर, दादामहाराज}}

==बाह्य दुवे==
* [https://babamaharajsatarkar.com/about-us.php बाबामहाराज सातारकर]

{{DEFAULTSORT:सातारकर, दादामहाराज}}
[[वर्ग:कीर्तनकार]]</text>
      <sha1>6pf5ldzfbtqan2ztt7nbpuxll8z1m4v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692325</id>
      <parentid>2692324</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T04:57:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2725" sha1="0zkf9djm215la7o6vvvqpis2kipk7i5" xml:space="preserve">{{गल्लत|नीळकंठ ज्ञानेश्वर गोरे}}
{{माहितीचौकट व्यक्ती
| चौकट_रुंदी = 
| नाव = दादामहाराज सातारकर
| चित्र = 
| चित्र_आकारमान = 
| चित्रशीर्षक = {{लेखनाव}}
| चित्रशीर्षक_पर्याय = 
| जन्मनाव = 
| जन्म_दिनांक = १८७५
| जन्म_स्थान = 
| मृत्यू_दिनांक = १९४७
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण = 
| कलेवर_सापडलेले_स्थान = 
| चिरविश्रांतिस्थान = 
| चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = 
| निवासस्थान = 
| राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]]
| टोपणनावे = 
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व = [[भारतीय]]
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षणसंस्था = 
| पेशा = 
| कारकीर्द_काळ = 
| मालक = 
| प्रसिद्ध_कामे = 
| मूळ_गाव = 
| पगार = 
| निव्वळ_मालमत्ता = 
| उंची = 
| वजन = 
| ख्याती = 
| पदवी_हुद्दा = 
| कार्यकाळ = 
| पूर्ववर्ती = 
| परवर्ती = 
| राजकीय_पक्ष = 
| विरोधक = 
| संचालकमंडळ = 
| धर्म = [[हिंदू]]
| जोडीदार =
| अपत्ये = 
| वडील = 
| आई = 
| नातेवाईक = 
| पुरस्कार =
| स्वाक्षरी = 
| स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = 
| संकेतस्थळ =
| तळटिपा = 
| संकीर्ण = 
}}
'''दादामहाराज सातारकर''' हे महाराष्ट्रातील एक प्रसिद्ध कीर्तनकार आणि प्रवचनकार होते.

{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
{{DEFAULTSORT:सातारकर, दादामहाराज}}

==बाह्य दुवे==
* [https://babamaharajsatarkar.com/about-us.php बाबामहाराज सातारकर]

{{DEFAULTSORT:सातारकर, दादामहाराज}}
[[वर्ग:कीर्तनकार]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>0zkf9djm215la7o6vvvqpis2kipk7i5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>करपा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148204</id>
    <revision>
      <id>2692308</id>
      <parentid>1212165</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T04:11:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2692308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1737" sha1="h2yjbn4ra03jm0zeyc21l890pkifsdc" xml:space="preserve">'''{{लेखनाव}}''' : हा रोग पिकावर आल्यास त्याचे [[पाने|पानांवर]], [[फुल|फुलांवर]] व [[फळ|फळांवर]] तपकिरी रंगाचे ठिपके दिसून येतात.'आल्टरनेरिया'  जातीच्या कवकामुळे (बुरशीमुळे)पिकांना/झाडांना हा रोग होतो. होतो.पिकांना रोग झाल्यास व वेळीच काळजी न घेतल्यास पिकांचे रोप मरते.फळातील बीया सुकल्यागत होतात.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://marathivishwakosh.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=5359&amp;Itemid=2&amp;limitstart=1 |title=मराठी विश्वकोशातील 'एरंड' या पानात 'करपा'ची माहिती |access-date=2013-11-25 |archive-date=2021-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210116150428/http://marathivishwakosh.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=5359&amp;Itemid=2&amp;limitstart=1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}
{{विस्तार}}
==बाह्य दुवे==
* [https://www.google.co.in/search?q=types+of+pests+on+crops&amp;newwindow=1&amp;site=webhp&amp;tbm=isch&amp;tbo=u&amp;source=univ&amp;sa=X&amp;ei=f92SUvHMKsbOrQeIvoHYBw&amp;ved=0CE8QsAQ&amp;biw=1092&amp;bih=537 पिकांवरील विविध किडींची भरपूर चित्रे]
[[वर्ग:पिकांवरील कवकजन्य रोग]]</text>
      <sha1>h2yjbn4ra03jm0zeyc21l890pkifsdc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>श्रीनाथ म्हस्कोबा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155267</id>
    <revision>
      <id>2692263</id>
      <parentid>2636038</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T15:01:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37919-89</username>
        <id>184856</id>
      </contributor>
      <origin>2692263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32215" sha1="r290v8eq6dw5mx9oanijufcqqiq3mlx" xml:space="preserve">{{विकिकरण}}
[[File:Shrinath Mhaskoba.jpg|thumb|श्रीनाथ म्हस्कोबा, वीर]]

'''श्रीनाथ म्हस्कोबा''' हे मूळचे काशीचे कोतवाल [[काळभैरव|श्री काळभैरव]] आहेत. [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्यातील]] [[पुरंदर तालुका|पुरंदर तालुक्यात]] [[वीर (पुरंदर)|वीर गाव]] येथे पूर्णगंगेच्या उत्तर तीरावर श्रीनाथ म्हस्कोबा देवस्थान आहे. हे देवस्थान [[सासवड]] शहरापासून २५ किमी आणि [[जेजुरी]]पासून ३० किमी अंतरावर [[पुणे]] व [[सातारा]] जिल्हयाच्या सीमेवर आहे. 

हे मंदिर दगडी बांधकाम असणारे '[[नागर शैली]]' या भव्य प्राकारात असून पूर्वाभिमुख मंदिराची सदर, सभामंडप, गाभारा अशी रचना केलेली आहे. मंदिराच्या चहुबाजूने उंच असा चिरेबंदी तट असून पूर्व व दक्षिण अशी दोन महाद्वारे आहेत. गाभाऱ्यात श्रीनाथ - जोगेश्वरी आई यांच्या स्वयंभू मूर्ती आहेत.

पुराणकाळात महाराष्ट्र भूमी दंडकारण्याचा भाग होती. आदिशक्ती पार्वती मातेने रणचंडी अवतार घेऊन चंड दैत्याचा वध केला. त्या चंड राक्षसाचा पुत्र प्रचंडासुर व सुवर्णासुर यांनी या वनात त्राही त्राही करून सोडला होता. त्यावेळी ऋषीमुनींनी श्रीशिवशंकरांची आराधना केली. शिवशंकर महादेवांनी आपला रुद्रावतार असणाऱ्या काळभैरवाला दैत्यांचे निर्दालन करण्यासाठी पाठवले, देवांचे व राक्षसांचे तुंबळ युद्ध झाले, सूवर्णासुर राक्षसाला 'अविवाहीताच्या हातून मरण येणार नाही' असा वर होता. म्हणून आदिमाया पार्वतीच्या सांगण्यावरून पाताळलोकातील नागांच्या शेष राजाची कन्या 'बाळूराणी' हिच्या सोबत श्रीकाळभैरवनाथांनी विवाह केला. (काही ठिकाणी 'तक्षक' नागाची कन्या 'योगिनी ' असा उल्लेख आहे.) तिचेच नाव भैरव जोग्यासोबत लग्न केल्यामुळे 'जोगेश्वरी' असे पडले. ते आधी कल्याणपुरी येथे आले, तीच आजची 'कंडारी' तिथे आदिभैरव व जोगेश्वरीचे स्थान निर्माण झाले. या नंतर प्रचंडासुर व सुवर्णासुर दैत्यासोबत झालेल्या युद्धात भैरनवाथथ विजयी झाले. ज्या ठिकाणी प्रचंडासुर मारला गेला, त्या प्रचंडापुरी नगराचा 'परांडा' झाला, तर सुवर्णासुराच्या सुवर्णपुरी नगरीची 'सोनारी' झाली. याच सोनारी गावातील श्रीकाळभैरव व जोगेश्वरी मंदिरात 'कमळाजी' नावाच्या धनगर भक्ताने १२ वर्षे नित्यसेवा केली, त्यासेवेवर प्रसन्न होऊन चिंतामणी अश्र्वावर स्वार होऊन श्रीनाथ महाराज निरानदी काठी 'बोरबन' येथे आले तिथून सर्परुपात &quot;वीर' या ठिकाणी व पुरंदर डोंगर रांगात उगम पावलेल्या &quot;पूर्णगंगा&quot; नदीच्या उत्तर तीरावरील स्मशानभुमीतील वारुळात वास्तव्यास आले, म्हसनवट्यात प्रगट झाल्याने यांना म्हस्कोबा असे नाव मिळाले आहे.

[[श्रीक्षेत्र वीर]] येथे काशिखंडाचे श्री [[काळभैरव]] श्रीनाथ म्हस्कोबा महाराज यांचे जागृत देवस्थान आहे. हे मंदिर पूर्वाभिमुख असून मुख्य दरवाजातून प्रवेश केल्यावर राजिकदेवी, पादुकामंदिर  आणि श्रीनाथांचे वाहन (अश्व) घोडा आहे. यात्रा काळात पादुका मंदिराचे शिखरापासून मुख्य मंदिराच्या कळसापर्यत पागोटे बांधतात, याला 'धज बांधणे' असे म्हणतात. यांच्या दरम्यान भव्य दगडी कासव आहे. कासवावर देवापुढे उभे राहून भक्तगण नवस बोलतात. देऊळवाड्याच्या तटाच्या आतील बाजूने  श्रीनाथांचे मानकरी  शिंगाडे, तरडे, बुरुंगले, व्हटकर, ढवाण, राऊत, यांना यात्रा काळात व इतर वेळी राहण्यासाठी ओवऱ्या आहेत. मंदिराच्या मुख्य द्वाराच्या पायरीवर बाहेरच्या बाजुला मोठा घंटा आहे. सदरेवरून गाभाऱ्यात प्रवेश करताना सभामंडपात डाव्या बाजुला श्रीनाथांचे वाहन अश्व आहे. याचे नाव 'चिंतामणी' असे आहे. आणि या अश्वासमोर 'आदिशक्ती [[तुकाईदेवी]]'ची [[महिषासूरमर्दिनी]] रूपातील काळ्या पाषाषाची अष्टभुजा मूर्ती आहे. तेथून आत गेल्यावर मुख्य गर्भगृहात [[श्रीनाथ म्हस्कोबा महाराज]] आणि आई [[जोगेश्वरी]] यांच्या शेंदूरचर्चित स्वयंभू मूर्ती आहेत. शेजारीच उजव्या बाजुला देवाचे शेजघर आहे. त्यामध्ये श्रीनाथांचा पलंग ठेवलेला आहे. दर्शन घेताना आधी प्रथम पादुका, कासव,  चिंतामणी अश्व, [[तुकाईदेवी]] व नंतर  गर्भगृहात श्रीनाथांचे दर्शन घेतल्यानंतर शेजघराजवळच्या दक्षिण दरवाजातून बाहेर पडून [[काळूबाई]]चे दर्शन घेतात. मंदिराच्या मागच्या बाजूच्या त्रिमूर्तीचे दर्शन घेऊन गोमुख दर्शन करून मंदिराच्या समोरील  उजव्या बाजूस [[मारुती]]चे दर्शन घेऊन पुन्हा पादुकांचे दर्शन घेऊन कासवावर आल्यानंतरच  श्रीनाथांच्या भोवतीची  एक प्रदक्षिणा पूर्ण होते. मंदिराला पूर्व आणि दक्षिण असे दोन दरवाजे आहेत. यात्रेदरम्यान सर्व काठया, पालख्या या पूर्व दरवाजातून आत प्रवेश करतात. तसेच माघ शुद्ध पौर्णिमेला लग्नाच्या दिवशी सर्व सासनकाठया, पालख्या 'अंधारचिंच' या पुरातनच्या वृक्षाखाली जाण्यासाठी दक्षिण दरवाजातून जातात. [[माघ पौर्णिमा]] ते दशमी हा मुख्य यात्रौत्सव, [[अश्विन]] महिन्यातील [[शारदीय नवरात्र]] व कार्तिक वद्य अष्टमीला [[श्रीकाळभैरव]] जन्मोत्सव हे श्रीनाथ म्हस्कोबा दैवताचे वर्षातील प्रमुख उत्सव आहेत. 

[[माघ]] पौर्णिमेला [[श्रीक्षेत्र वीर]] येथे मोठी यात्रा भरते.
&quot;नाथसाहेबाचं चांगभलं!&quot; , &quot;सवाई सर्जाचं चांगभलं! &quot;च्या गजरात ढोल -ताशांच्या निनादात गुलाल -खोबऱ्याची चौफेर उधळण करत पारंपरिक व उत्साही वातावरणात [[श्रीक्षेत्र वीर]] येथे श्रीनाथ म्हस्कोबा व देवी जोगेश्वरी यांचा विवाह सोहळा दरवर्षी माघ महिन्यात साजरा होतो. रथसप्तमीच्या दिवशी देवांच्या लग्नपत्रिका वाटण्याचे काम घडशी-गुरव हे करतात. श्रीनाथ म्हस्कोबा देवस्थानचा वार्षिक यात्रा महोत्सव देवाच्या हळदी समारंभाने माघ शुद्ध चतुर्दशीला सुरू होतो. चतुर्दशीच्या सायंकाळी वीर व राऊतवाडी येथील देवाचे मानकरी राऊत श्रीनाथ महाराजांना भरजरी पोषाख व आदिमाया जोगेश्वरी मातेला मानाची साडी-चोळी व हळद वाजतगाजत घेऊन येतात.  गुरवपुजारी देवाला हळदीचा पोषाख नेसवतात. नंतर राऊत मंडळीच्या सुवासिनींच्या हस्ते देवाला हळद लावण्यात येते. यावेळी वीर गावातील व पंचक्रोशीतील सुवासिनी देऊळवाड्यात हळद लावण्यासाठी आवर्जुन गर्दी करतात. 

पौर्णिमेच्या दिवशी गावात सर्वत्र गडगनेर असतो. पुरणपोळीचा गोड नैवेद्य करून मंदिरात आणला जातो. कारण गावातील प्रत्येक घरात कमीत कमी एकालातरी विवाहसोहळ्याच्या ५ दिवस आधी 'देवाच्या लग्नाचा ५ दिवसाचे उपवास' धरण्याचा रीवाज आहे. तो उपवास या दिवशी सोडतात. बाहेरून येणाऱ्या भाविकांना व वऱ्हाडी मंडळींना दुपारनंतर श्री.धुमाळ(वाडकर) परिवाराकडून महाप्रसादाची व्यवस्था करण्यात येते.  परंपरेनुसार कोडीत, [[वाई]], कन्हेरी, [[राजेवाडी]], भोंडवेवाडी, सोनवडी आणि पुण्यातील कसबापेठ येथून सोहळ्यासाठी पालख्या येतात.

मध्यरात्री ११:३० च्या सुमारास राऊतवाडीचे राऊतमंडळी मानाच्या आरत्या, लग्नाचा पोषाख व बाशिंगे मंदिरात आणतात. [[श्रीनाथ म्हस्कोबा महाराज]] माघ महिन्याच्या पौर्णिमेला रविवारी राऊत यांच्या शेतात प्रकट झाल्यामुळे ते वरपक्षाचे झाले देवाच्या हळदीचा व लग्नाचा मान त्यांना मिळाला आहे. याच वेळी सालकरी फुलमाळी चाफ्याच्या फुलाची मुंडावळी आणून देतात. लग्नाचा हा सर्व साजशृंगार गुरवपुजारी देवाला करतात. श्रीनाथांना धोतर, उपरणे, पागोटे असा भरजरी पोशाख असतो.

रात्री ठीक १२ वाजता समस्त राऊत मंडळी यांच्या उपस्थितीत देवांच्या पारंपारक विवाह सोहळ्यास सुरुवात होते .  ज्या गावांमध्ये देवाचे ठाणे आहेत त्या त्या गावाच्या देवांच चांगभलं म्हणून गजर करतात . त्यानंतर वीर आणि इतर गावच्या काठ्या पालख्या अंधारा उपस्थितीत रविवारपेठ-वाई (सुर्यवंशी)  आणि कन्हेरी, ता.खंडाळा (पाटणे) पालख्यांचे स्वागत करतात. यावेळी सालकरी फुलमाळ्यांनी आणलेल्या कन्हेरीच्या फुलाच्या माळा गुरव-पुजारी देवाच्या  शिंगाडे, तरडे, बुरुंगले, व्हटकर, ढवाण या ५ मानकऱ्यांच्या प्रतिनिधींना घालतात, त्यांना 'माळकरी' असे म्हणतात. कोडितच्या काठीची व वाईच्या तसेच कन्हेरीच्या काठयांची भेटाभेट होते. हा वऱ्हाडी मंडळीचा भेटीचा कार्यक्रम 'अंधारचिंच' (बाजारतळ) येथे होतो. यानंतर सर्व पालख्या, काठया, ढोल ताशासह वाजतगाजत दक्षिण महाद्वाराने रात्री १:३० वाजण्याच्या सुमारास देऊळवाडयात प्रवेश होतो. सोहळ्याचे सर्व धार्मिक विधी मानकरी यांच्यासह समस्त ग्रामस्थ, विश्वस्त, भाविकभक्त आदींच्या उपस्थितीत पार पडले जातात. गुरव-पुजारी देवाच्या मुख्य मूर्तींना व पालखीतील उत्सव मूर्तीस अलंकार व पारंपरिक वस्त्रांनी सजवितात. ग्रामपुरोहितांकडुन शास्त्रोक्त मंत्रोच्चार होतात.  रात्री २ वाजण्याच्या सुमारास मंगलाष्टकांना सुरुवात होते. श्रीनाथ म्हस्कोबा-देवी जोगेश्वरीच्या लग्नाला लाखो लोक वऱ्हाडी म्हणून मोठ्या प्रमाणात हजेरी लावतात. गुलालात न्हालेल्या भाविकांच्या वऱ्हाडांकडून पडणाऱ्या अक्षता , वर पौर्णिमेचे टिपूर चांदणेयुक्त मांडव, आणि पौर्णिमेच्या चंद्राच्या साक्षीने उत्साही वातावरणात पहाटे २ च्या सुमारास [[श्रीक्षेत्र वीर]] येथे देवांचा पारंपरिक लग्न सोहळा संपन्न होतो. हा लग्न सोहळा पाहण्यासाठी महाराष्ट्रातील कानाकोपऱ्यातून मोठ्या प्रमाणात भाविक येथे उपस्थिती लावतात. यावेळी संपूर्ण वीर परिसर भक्तीरसात न्हाऊन निघतो. विवाहसोहळा पार पाडल्यानंतर वरात निघते. या वरातीत सर्व सासनकाठ्या, पालख्या, मानकरी लवाजम्याम्यासह भक्त कमळाजी माळावर श्रीकमळसिद्ध व त्याच्या मुलांच्या भेटीला जातात तिथे धुपआरती होऊन पुढे 'जमदाडकी' (जमदाडे-माळी यांचे शेत) मधून [[श्रीतुकाई]] माळाकडे जातात. तेथील चौपाळ्यावर धुपारती होते काठ्यांची भेटाभेट होते. तिथून पुढे नाईकवाड्यातून पालखी सोहळा श्रीविठ्ठल मंदिरासमोरून मुंजाबा पाराजवळ येतो.  अंधारचिंचेखालुन चावडी चौकात येतो. गुरव आळीतून वरातीचा सोहळा पूर्णगंगेच्या दक्षिण तीरावर येतो. तेथे अजापुत्राचा बळी दिला जातो.  ढोल-ताशांच्या गजरात रात्रभर ग्रामप्रदक्षिणा होते. पहाटे सर्व पालख्या मंदिरात दक्षिण महाद्वारातुन  प्रवेश करतात. मंदिराला एक प्रदक्षिणा होऊन छबिन्याची समाप्ती होते. दर्शनाचा लाभ घेऊन भल्या पहाटे सर्व पालख्या आपापल्या तळावर विसावतात. 
विवाहसोहळ्याच्या दुसऱ्या दिवशी सकाळी समस्त राऊतमंडळींच्या वतीने सर्व वऱ्हाडी मंडळींची भोजन व्यवस्था केली जाते. 

दहा दिवस चालणाऱ्या या यात्रेत रोज दुपारी व रात्री देऊळवाड्यात छबिना भरतो. भाविक-भक्त, आबालवृद्ध बेभान होऊन नाचत असतात. वद्य पंचमीपासून श्रीनाथांचा संचार सुरू होऊन भाकणूक (भविष्यवाणी) सुरू होते. वार्षिक पीक-पाणी, रोगराई संबंधीची भविष्यवाणी सांगण्यात येते. 
तसेच या पंचमीपासूनच 'गजेजेवण' घालणे ही सुरू होते. ज्याप्रमाणे देवीच्या नावाने सवाष्ण जेवायला बोलवितात तसे 'गजेजेवण म्हणजे श्रीनाथांच्या नावाने कमीतकमी ५ बाळगोपाळ जेऊ घालणे.

नवमीच्या दिवशी देवांचा रूखवत परंपरेप्रमाणे धुमाळ(वाडकर) यांच्या परिवारातर्फे वाजत गाजत आणला जातो. रात्रीचा छबिना मध्यरात्री सुरू होतो, त्याची समाप्ती सूर्योदय झाल्यावर होते. याला 'जागराचा छबिना' असे म्हणतात. दरम्यान पहाटेपासूनच वीर गावातील असंख्य भाविक हौसे-नवसाचे दंडवत घालत मंदिरात येतात. यामध्ये माता-भगिनींची संख्या जास्त असते. माघ वद्य दशमी हा यात्रेचा मुख्य दिवस (मारामारी) असतो. त्यादिवशी दुपारी १२:३० वाजता सर्व काठया,पालख्या ढोल ताशासह देऊळवाड्यात येतात. शेकडो ढोल, ताशा, झांजांच्या निनादात गुलालात न्हाऊन निघालेल्या हजारो  भाविकभक्तांच्या जयघोषात आणि पालखीपुढे नाचणाऱ्या भाविकांच्या उपस्थितीत दुपारी २:०० वाजता मानाच्या जांभळ्या रंगाचे शिंपण समस्त जमदाडे यांच्यामार्फत आधी श्रीनाथ जोगेश्वरी यांच्या मूर्तीवर व नंतर भाविकभक्तांवर केले जाते, यालाच 'मारामारी' म्हणतात. याच वेळी पूर्व महाद्वाराच्या बाहेर डावीकडे असणारे 'श्रीनाथांचे बगाड' गोलाकार फिरवले जाते. वीर गावातील 'मुळीक' परिवाराला  बगाड घेण्याची सेवा आहे. छबिना उतरल्यावर बारा दिवस सेवा करणाऱ्या सेवकऱ्यांना गुरवपुजारी रोजमारा वाटतात. रंगशिंपण झाल्यावर अजापुत्रांचा बळी दिला जातो. हीच गावची जत्रा!! त्यानंतर दुस-या दिवशी शिंगाडे, तरडे, बुरुंगले, व्हटकर, ढवान यांच्या नवसाच्या गादीपुजनाचा कार्यक्रम होतो. यावेळी गादीवर पावन झालेले नवस फेडले जातात तसेच नवीन नवस बोलले जातात.  यात्रेचा प्रसाद घेऊन या यात्रेचा समारोप होतो. अशाप्रकारे १० दिवस चालणारा हा  यात्रा महोत्सव पारंपरिक पद्धतीने मोठ्या उत्साहात संपन्न होतो. &quot; सवाई सर्जाचं चांगभलं&quot;च्या घोषात पूर्ण परिसर दुमदुमून जातो.

माघ पौर्णिमेपासून दशमीपर्यत दहा दिवस यात्रा चालते.महाराजांची काठी, पालखी व छबिना दहा दिवसांपर्यत चालतो. तसेच पंचमीपासून ते दशमीपर्यत संपूर्ण वर्षाचे भविष्य (भाकणूक) सांगितले जाते. महाशिवरात्रीच्या दिवशी गावातील तरुणमंडळी, पुजारीवर्ग, घडशी, गोसावी पहाटेपासूच गुलाल-खोबऱ्याने माखलेले मंदिर व देऊळवाडा पाण्याने धूवुन काढतात. नंतर देवांची दही, दूध, तूप, मध,आणि साखर या पंचामृताने पाखाळणी पूजा करण्यात येते. माघ अमावस्येच्या दिवशी दुपारनंतर श्रीनाथ जोगेश्वरींच्या स्वयंभू मूर्तीवर चांदीचे मुखवटे लावून भरजरी पोषाख करतात, देवांचे सर्व सुवर्ण अलंकार, दागदागिने घालतात हे रूप खूपच मनमोहक दिसते. ते पाहण्यासाठी रात्री १० वाजेपर्यंत देऊळवाड्यात भाविक गर्दी करतात.  मुख्य यात्रा १०/१२  दिवसच असली तरी माघ श.१४ ते माघ कृ.३० अशी जवळपास १६ दिवस यात्रा चालणारे  महाराष्ट्रातील एकमेव [[श्रीक्षेत्र वीर]] देवस्थान आहे, दरवर्षी साधारण १० लाखाच्या आसपास भाविक यात्रेत सामील होतात. सोमवती अमावस्या, सुर्यग्रहण पर्वकाळ निमीत्त पालखी सोहळा श्रीनाथांचे मुळस्थान असणाऱ्या निरानदी काठावर [[घोडेउड्डाण]] येथे स्नानासाठी जातो. तेथे छबिना होतो, पालखी सोहळ्याच्या परतीच्या प्रवासात ग्रामप्रदक्षिणा होऊन देऊळवाडयात समाप्ती होते. दर रविवारी रात्रौ. ९:३० ते ११ वा.देऊळवाडयात छबिना निघतो. येथे प्रत्येक अमावस्या, पौर्णिमा तसेच रविवारी भंडारा म्हणजेच महाप्रसाद असतो.

श्रीनाथ म्हस्कोबा महाराज श्रीक्षेत्र वीर येथे येण्यापूर्वीची सिद्धभैरव स्थाने

०१) श्री आदिभैरवनाथ जोगेश्वरी मंदिर, 

श्रीक्षेत्र कंडारी, ता. परांडा, जि.धाराशिव.

०२) श्री सोनारसिद्ध काळभैरव जोगेश्वरी मंदिर,

श्रीक्षेत्र सोनारी, ता. परांडा, जि. धाराशिव.

०३) श्री म्हसवडसिद्धनाथ जोगेश्वरी मंदिर,

श्रीक्षेत्र म्हसवड, ता. माण, जि. सातारा.

०४) श्री खरसुंडसिद्धनाथ जोगेश्वरी मंदिर,

श्रीक्षेत्र खरसुंडी, ता. आटपाडी, जि.सांगली.

०५) श्री जावलसिद्धनाथ जोगेश्वरी मंदिर,

श्रीक्षेत्र जावली, ता.फलटण, जि.सातारा.

०६) श्री कारूंडसिद्धनाथ जोगेश्वरी देवस्थान,

श्रीक्षेत्र कारुंडे, ता. माळशिरस, जि.सोलापूर.

०७) श्रीनाथ म्हस्कोबा मंदिर, घोडेउड्डाण 

श्रीक्षेत्र वीर ता.पुरंदर, जि.पुणे.


८) श्रीनाथ म्हस्कोबा देवस्थान, 

श्रीक्षेत्र वीर ता.पुरंदर, जि.पुणे.

[[वर्ग:हिंदू मंदिरे]]</text>
      <sha1>r290v8eq6dw5mx9oanijufcqqiq3mlx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मुक्ता साळवे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162842</id>
    <revision>
      <id>2692381</id>
      <parentid>2604268</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T09:25:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37819-68</username>
        <id>184882</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6254" sha1="g5bwkww0zi072ys8vylk6ccagt9tu3b" xml:space="preserve">{{लेख उल्लेखनीयता}}
'''मुक्ता साळवे''' या लहुजी वस्ताद साळवे यांची पुतणी, ह्या एक [[मातंग]] समाजातली महिला होत्या. मुक्ता साळवे यांचा जन्म ०५ जानेवारी १८४० साली पुण्यात झाला.  [[इ.स. १८४८ ]] साली [[जोतिबा फुले]] आणि त्यांची पत्‍नी यांनी सुरू केलेल्या मुलींच्या शाळेतील पहिली विद्यार्थिनी होती. [[सावित्रीबाई फुले]] या तिच्या पहिल्या शिक्षिका. मुक्ताचा ज्ञानोदय या मासिकामध्ये १ [[मार्च]] १८५५ला &quot;मांगमहारांच्या दुःखाविषयी [[निबंध]]&quot;  प्रकाशित झाला होता.

'''क्रांतिकारी कन्या मुक्ता साळवे यांचे अंधारात ठेवलेलं एक वाक्य खालीलप्रमाणे'''.. 

मांगा महारांच्या दुःखाविषय मुक्ता साळवे यांनी खुप लिखाण केले.. सगळ्यात एक महत्त्वाची ओळ आहे.. ती ओळ मांतग समाजाला कळने अत्यंत गरजेचे आहे.. 

'''[ बाजीराव_पेशवे तर काशीस जाऊन धुळीत रहिवासी होऊन तद्रूप झाले, पण त्यांच्या''' '''सहवासाच्या गुणाने येथील महार  तो काय पण तोहि मांगाच्या सावलीचा स्पर्श होऊ नये म्हणून प्रयत्न करीत आहे. ]'''

&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;अर्थात... '''[ #गावकुसाबाहेरचा आमच्या शेजारचा समाज आमचा द्वेष करतो....#मुक्ता_साळवे ]'''

== निबंधातील आशय ==
मुक्ता साळवेने लिहिलेल्या निबंधातील मुद्दे व भाषा आजही विचार करायला लावणारी आहे. ब्राम्हणांच्या धार्मिक लबाडीबद्दल बोलताना ती म्हणते, '[[ब्राम्हण]] लोक म्हणतात की, इतर जातींनी वेद वाचू नयेत. याचा अर्थ आम्हास [[धर्म]]-[[पुस्तक]] नाही.  मग आम्ही धर्मरहित आहोत का? तर हे [[भगवान]], आम्हाला आमचा धर्म कोणता ते सांग!'

शिक्षणामुळे आत्मभान आलेल्या मुक्ताने आपल्या ज्ञातिबांधवांना शिक्षण घेण्याचे आवाहन या निबंधात केले आहे. ती म्हणते,  'अहो दारिद्ऱ्याने पिडलेले मांगमहार लोकहो, तुम्ही रोगी आहात, तर तुमच्या बुद्धीला ज्ञानरूप औषध द्या, म्हणजे तुम्ही चांगले ज्ञानी होऊन तुमच्या मनातील कुकल्पना जाऊन तुम्ही नीतिमान व्हाल.  रात्रंदिवस तुमच्या ज्या जनावरांप्रमाणे हाजऱ्या घेतात त्या बंद होतील. तर आता झटून अभ्यास करा.

दलित जातींवरील गुन्हेगारीच्या शिक्क्याविषयी बोलणारी मुक्ता ही सर्वात पहिली स्त्री ठरते. तिने मांगमहार स्त्रियांच्या दुःखाबद्दलही लिहिले आहे.. मांग-महार स्त्रिंयाच्या वाटयाला येणारे दुःख किती भयंकर असते याच्या विदारक वास्तवाचे वर्णन करताना 'त्या स्त्रियांना कसे उघडयावर बाळंत व्हावे लागते, त्यावेळी त्यांना किती यातना सहन कराव्या लागतात' याचे वर्णन तिने केले आहे..

== मुक्ता साळवेंची साहित्य, नाट्य आणि इतर क्षेत्रांत घेतली गेलेली दखल==
[[हरी नरके|प्रा. हरी नरके]] यांनी मुक्ता साळवेंला आद्य [[दलित लेखिका]] म्हणले आहे.[[सत्यशोधक (नाटक)|सत्यशोधक]]&quot;  या [[अतुल पेठे]] दिग्दर्शित [[गो.पु. देशपांडे]] लिखित नाटकात मुक्ता साळवेंची भूमिका रेखाटली गेली आहे.

==एकपात्री==
* मी मुक्ता साळवे बोलतेय - (सादरकर्त्या श्रुती तोरडमल)

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}
 
{{वर्ग}}</text>
      <sha1>g5bwkww0zi072ys8vylk6ccagt9tu3b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692382</id>
      <parentid>2692381</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T09:26:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37819-68</username>
        <id>184882</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6273" sha1="de1lvyxn2usjnpujkogve6s3ou7zjps" xml:space="preserve">{{लेख उल्लेखनीयता}}
'''मुक्ता शिवाजी साळवे''' या लहुजी वस्ताद साळवे यांची पुतणी, ह्या एक [[मातंग]] समाजातली महिला होत्या. मुक्ता साळवे यांचा जन्म ०५ जानेवारी १८४० साली पुण्यात झाला.  [[इ.स. १८४८ ]] साली [[जोतिबा फुले]] आणि त्यांची पत्‍नी यांनी सुरू केलेल्या मुलींच्या शाळेतील पहिली विद्यार्थिनी होती. [[सावित्रीबाई फुले]] या तिच्या पहिल्या शिक्षिका. मुक्ताचा ज्ञानोदय या मासिकामध्ये १ [[मार्च]] १८५५ला &quot;मांगमहारांच्या दुःखाविषयी [[निबंध]]&quot;  प्रकाशित झाला होता.

'''क्रांतिकारी कन्या मुक्ता साळवे यांचे अंधारात ठेवलेलं एक वाक्य खालीलप्रमाणे'''.. 

मांगा महारांच्या दुःखाविषय मुक्ता साळवे यांनी खुप लिखाण केले.. सगळ्यात एक महत्त्वाची ओळ आहे.. ती ओळ मांतग समाजाला कळने अत्यंत गरजेचे आहे.. 

'''[ बाजीराव_पेशवे तर काशीस जाऊन धुळीत रहिवासी होऊन तद्रूप झाले, पण त्यांच्या''' '''सहवासाच्या गुणाने येथील महार  तो काय पण तोहि मांगाच्या सावलीचा स्पर्श होऊ नये म्हणून प्रयत्न करीत आहे. ]'''

&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;अर्थात... '''[ #गावकुसाबाहेरचा आमच्या शेजारचा समाज आमचा द्वेष करतो....#मुक्ता_साळवे ]'''

== निबंधातील आशय ==
मुक्ता साळवेने लिहिलेल्या निबंधातील मुद्दे व भाषा आजही विचार करायला लावणारी आहे. ब्राम्हणांच्या धार्मिक लबाडीबद्दल बोलताना ती म्हणते, '[[ब्राम्हण]] लोक म्हणतात की, इतर जातींनी वेद वाचू नयेत. याचा अर्थ आम्हास [[धर्म]]-[[पुस्तक]] नाही.  मग आम्ही धर्मरहित आहोत का? तर हे [[भगवान]], आम्हाला आमचा धर्म कोणता ते सांग!'

शिक्षणामुळे आत्मभान आलेल्या मुक्ताने आपल्या ज्ञातिबांधवांना शिक्षण घेण्याचे आवाहन या निबंधात केले आहे. ती म्हणते,  'अहो दारिद्ऱ्याने पिडलेले मांगमहार लोकहो, तुम्ही रोगी आहात, तर तुमच्या बुद्धीला ज्ञानरूप औषध द्या, म्हणजे तुम्ही चांगले ज्ञानी होऊन तुमच्या मनातील कुकल्पना जाऊन तुम्ही नीतिमान व्हाल.  रात्रंदिवस तुमच्या ज्या जनावरांप्रमाणे हाजऱ्या घेतात त्या बंद होतील. तर आता झटून अभ्यास करा.

दलित जातींवरील गुन्हेगारीच्या शिक्क्याविषयी बोलणारी मुक्ता ही सर्वात पहिली स्त्री ठरते. तिने मांगमहार स्त्रियांच्या दुःखाबद्दलही लिहिले आहे.. मांग-महार स्त्रिंयाच्या वाटयाला येणारे दुःख किती भयंकर असते याच्या विदारक वास्तवाचे वर्णन करताना 'त्या स्त्रियांना कसे उघडयावर बाळंत व्हावे लागते, त्यावेळी त्यांना किती यातना सहन कराव्या लागतात' याचे वर्णन तिने केले आहे..

== मुक्ता साळवेंची साहित्य, नाट्य आणि इतर क्षेत्रांत घेतली गेलेली दखल==
[[हरी नरके|प्रा. हरी नरके]] यांनी मुक्ता साळवेंला आद्य [[दलित लेखिका]] म्हणले आहे.[[सत्यशोधक (नाटक)|सत्यशोधक]]&quot;  या [[अतुल पेठे]] दिग्दर्शित [[गो.पु. देशपांडे]] लिखित नाटकात मुक्ता साळवेंची भूमिका रेखाटली गेली आहे.

==एकपात्री==
* मी मुक्ता साळवे बोलतेय - (सादरकर्त्या श्रुती तोरडमल)

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}
 
{{वर्ग}}</text>
      <sha1>de1lvyxn2usjnpujkogve6s3ou7zjps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गौतम बुद्ध नगर लोकसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177083</id>
    <revision>
      <id>2692345</id>
      <parentid>2204303</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T06:31:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <origin>2692345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3493" sha1="rx6gpe24knw2ui461bcq2rwl84q3w8j" xml:space="preserve">'''गौतम बुद्ध नगर लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[उत्तर प्रदेश]]मधील [[नोएडा]] ह्या [[राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्र]] भागात स्थित असून येथील दोन [[उत्तर प्रदेश विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[बुलंदशहर जिल्हा|बुलंदशहर जिल्ह्यात]] तर उर्वरित तीन [[गौतम बुद्ध नगर जिल्हा|गौतम बुद्ध नगर जिल्ह्यामधे]] आहेत.

हा मतदारसंघ २००८ साली अस्तित्वात आला. २००८ पर्यंत ह्याचा बराचसा भाग [[खुरजा लोकसभा मतदारसंघ (१९६२-२००८)|खुरजा मतदारसंघात]] होता.

== विधानसभा मतदासंघ ==
लोकसभा मतदारसंघ कौशांबीमध्ये २००९ पासून खालील ५ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! नाव
! जिल्हा
|-
|१
| सिकंदराबाद
| rowspan=2 | [[बुलंदशहर जिल्हा|बुलंदशहर]]
|-
|२
| खुरजा
|-
|३
| नोएडा
| rowspan=3 | [[गौतम बुद्ध नगर जिल्हा|गौतम बुद्ध नगर]]
|-
|४
| दादरी
|-
|५
| जेवार
|}

== खासदार ==

{| class=&quot;wikitable&quot; 
!वर्ष
!लोकसभा&lt;br&gt;सत्र
![[खासदार]]
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
|-
|[[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]]
|[[पंधरावी लोकसभा|पंधरावी ]]
| [[सुरेंद्र सिंह नागर]]
| bgcolor=#0033CC|
| [[बहुजन समाज पक्ष]]
|-
|[[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]]
|[[सोळावी लोकसभा|सोळावी]]
| rowspan=3 | [[महेश शर्मा]]
| rowspan=3 bgcolor=#FF9900|
| rowspan=3 | [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
|[[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]]
|[[सतरावी लोकसभा|सतरावी]]
|-
|[[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]]
|[[अठरावी लोकसभा|अठरावी]]
|}

==हे सुद्धा पहा==
*[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]]

{{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:बुलंदशहर जिल्हा]]
[[वर्ग:गौतम बुद्ध नगर जिल्हा]]</text>
      <sha1>rx6gpe24knw2ui461bcq2rwl84q3w8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आंबेडकर जयंती</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199811</id>
    <revision>
      <id>2692291</id>
      <parentid>2654390</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T23:58:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2692291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38100" sha1="r5d5nzdjpmjtlfdcsos1b509yygenfv" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
|holiday_name =भारतरत्न डॉ बाबासाहेब आंबेडकर जयंती
|type = सामाजिक
|image = File:126th Ambedkar Jayanti in Jafrabad City, Jalna District, Maharashtra 01.jpg
|caption = [[जाफ्राबाद]]मधील १२६वी आंबेडकर जयंती साजरी करताना, इ.स. २०१७
|official_name = डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जयंती
|nickname = भीम जयंती, भीम जन्मोत्सव 
|observedby = १०० पेक्षा अधिक देशातील लोक  
|begins = १४ एप्रिल १९२८
|ends = 
|date = [[१४ एप्रिल]]
|date2017= 
|date2018= 
|celebrations = १ दिवस
|observances =  
|frequency= वार्षिक
|relatedto = 
}}

'''डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जयंती''' ('''आंबेडकर जयंती''' किंवा '''भीम जयंती''') हा [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांचा जन्मदिवस आणि एक प्रमुख भारतीय सण व उत्सव आहे. हा सण दरवर्षी [[एप्रिल १४|१४ एप्रिल]] रोजी भारतासह जगभरात साजरा केला जातो.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ccis.nic.in/WriteReadData/CircularPortal/D2/D02est/12_6_2015_JCA-2-19032015.pdf|title=Ambedkar Jayanti from ccis.nic.in on 19th March 2015}}&lt;/ref&gt; हा सामाजिक, सांस्कृतिक तसेच धार्मिक स्वरूपाचा सण आहे. महाराष्ट्रासह भारतातील अनेक राज्यांत या दिवशी सार्वजनिक सुट्टी असते. आंबेडकरवादी लोक या दिनाला 'समता दिन' म्हणून तर महाराष्ट्र शासन [[ज्ञान दिन]] म्हणून साजरा करते.

[[File:The Citizens paid tributes to Babasaheb Dr. B.R. Ambedkar on the occasion of his 125th birth anniversary, at Parliament House, in New Delhi on April 14, 2016 (1).jpg|thumb|[[संसद भवन]]ामध्ये १४ एप्रिल २०१६ रोजी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांना त्यांच्या १२५व्या जयंती निर्मिती अभिवादन करताना लोक.]]

बाबासाहेबांच्या प्रत्येक जन्मदिवशी त्यांचे अनुयायी त्यांचे जन्मस्थळ [[भीम जन्मभूमी]] स्मारक तसेच [[दीक्षाभूमी]], [[चैत्यभूमी]], इतर संबंधित स्थळे, सार्वजनिक ठिकाणे, शहरे, गावे, [[शाळा]]-[[महाविद्यालय]]े, [[विद्यापीठ]]े तसेच भारतासह जगभरातील अनेक [[विहार|बौद्ध विहारात]] त्यांना अभिवादन करण्यासाठी एकत्र येतात. जगातील १०० पेक्षा अधिक देशांत डॉ बाबासाहेब आंबेडकर यांची जयंती साजरी केली जाते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mea.gov.in/ambedkar.htm|title=Dr. B. R. Ambedkar &amp;#124; MEA|website=www.mea.gov.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

आंबेडकर जयंती ही एक प्रादेशिक सुट्टी नेहमीच १४ एप्रिल रोजी पाळली जाते. [[आंध्र प्रदेश]], [[बिहार]], [[गोवा]], [[गुजरात]], [[हरियाणा]], [[हिमाचल प्रदेश]], [[जम्मू व काश्मीर]], [[कर्नाटक]], [[केरळ]], [[महाराष्ट्र]], [[ओडिशा]], [[पंजाब]], [[राजस्थान]], [[सिक्किम]], [[तामिळनाडू]], [[तेलंगणा]], [[उत्तर प्रदेश]], [[उत्तराखंड]] आणि [[पश्चिम बंगाल]] या राज्यांमध्ये आंबेडकर जयंतीची सार्वजनिक सुट्टी असते.

[[नवी दिल्ली]], [[भारतीय संसद]]ेमध्ये त्यांच्या बाबासाहेबांच्या पुतळ्याला दरवर्षी [[भारताचे राष्ट्रपती]], [[भारताचे उपराष्ट्रपती|उपराष्ट्रपती]] [[भारताचे पंतप्रधान|प्रधानमंत्री]], केंद्रीय मंत्री, लोकसभापती, राज्यपाल, इतर मंत्री व सर्व राजकिय पक्षाचे राजकारणी आणि आंबेडकरवादी जनता अभिवादन करून त्यांना आदरांजली देतात. भारतीय बौद्ध धर्मीय बुद्ध विहार तसेच आपल्या घरातील आंबेडकरांच्या प्रतिमेला वा पुतळ्याला समोर ठेवून त्रिवार वंदन करतात. विविध सामाजिक व सांस्कृतिक कार्यक्रमाचे आयोजन केले जाते, लोक संचालन करतात, ढोल वाजवून नृत्य करून आनंद व्यक्त करत मिरवणूक काढतात. दलितेतर लोकही आंबेडकरांना अभिवादन करण्यासाठी मोठ्या उत्साहाने त्यांची जयंती साजरी करतात.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.loksatta.com/desh-videsh-news/unknown-10-factors-of-baba-saheb-ambedkar-1662923/|title=डॉ. बाबासाहेबांच्या या १० गोष्टी तुम्हाला माहित आहेत का?|date=14 एप्रि, 2018}}&lt;/ref&gt;


'''Pandharpur Dr. Babasaheb Ambedkar jayanti''' 
----

== 🕊️ पंढरपूरमधील पहिली आंबेडकर जयंती : लोकांच्या पुढाकाराने साजरी झालेली जनजागृती ==

=== परिचय ===
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचा जन्मदिन १४ एप्रिल हा भारतभर “आंबेडकर जयंती” म्हणून साजरा केला जातो.

ही परंपरा १९२८ साली पुण्यात जनार्दन सदाशिव रणपिसे यांनी सुरू केली. पण महाराष्ट्रातील विविध शहरांत ही जयंती स्थानिक लोकांनी स्वतंत्रपणे सुरू केली — त्यापैकी '''पंढरपूर''' हे एक महत्त्वाचं केंद्र ठरलं.
----

=== पंढरपूरमधील पहिली आंबेडकर जयंती ===
स्थानिक सांगण्यानुसार, '''पंढरपूर शहरात पहिली आंबेडकर जयंती''' '''1988-1990 च्या''' सुमारास “'''सेंट्रल नाका – मिलिंद नगर'''” या परिसरातील '''स्थानिक नागरिकांनी स्वयंस्फूर्तीने आयोजित''' केली होती.

या कार्यक्रमाला कोणताही औपचारिक अध्यक्ष किंवा प्रमुख पाहुणा नव्हता.

ती जयंती म्हणजे '''जनतेने स्वतःहून आंबेडकर विचारांचे प्रदर्शन केलेला ऐतिहासिक क्षण''' होता.

त्यावेळी लोकांनी '''बाबासाहेबांच्या प्रतिमेस वंदन''', '''गीत, भाषणे आणि जागरूकता मोहीम''' अशा माध्यमातून कार्यक्रम पार पाडला.

'''ही घटना पंढरपूरच्या सामाजिक इतिहासात आंबेडकरी विचारांच्या प्रसाराची सुरुवात ठरली.'''
----

=== सामाजिक महत्त्व ===
ही जयंती हे दाखवते की '''आंबेडकरी आंदोलन हे केवळ नेत्यांवर नाही, तर लोकांच्या जागृतीवर उभं आहे'''.

पंढरपूरसारख्या धार्मिक आणि सांस्कृतिक नगरीत ही जनजागृती घडली, हे स्वतःमध्येच उल्लेखनीय आहे.
----

=== निष्कर्ष ===
सेंट्रल नाका–मिलिंद नगर परिसरातील नागरिकांनी आयोजित केलेली ही पहिली आंबेडकर जयंती

— कोणत्याही औपचारिक नेतृत्वाविना —

'''स्वातंत्र्यपूर्व काळातील सामाजिक समतेच्या चळवळीचा लोकशाही प्रारंभ''' म्हणता येईल.
----📚 '''स्रोत / संदर्भ:'''

* स्थानिक मौखिक इतिहास, पंढरपूर (सेंट्रल नाका – मिलिंद नगर परिसर)
* विकिपीडिया: [[आंबेडकर जयंती|आंबेडकर जयंती (मराठी)]]
* लोकसत्ता आणि लोकमत वृत्तलेखांतील ऐतिहासिक उल्लेख

----त्या दिवसापासुन आजही पंढरपुर शहरामध्ये Dr. Babasaheb Ambedkar यांची जयंती खूप जल्लोषात आणि उत्साहाने साजरी केली जाते.. 

Jay bhim 

== पार्श्वभूमी ==
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांची पहिली सार्वजनिक जयंती जनार्दन सदाशिव रणपिसे यांनी १४ एप्रिल १९२८ रोजी [[पुणे|पुण्यात]] साजरी केली. .&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.loksatta.com/desh-videsh-news/how-birth-anniversary-started-of-babasaheb-ambedkar-1660712/|title=बाबासाहेबांची जयंती कधी आणि कोणी सुरू केली?|date=2018-04-14|work=Loksatta|access-date=2018-06-19|language=mr-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;एप्रिल २०१८चे लोकराज्य (महाराष्ट्र शासनाचे मासिक)&lt;/ref&gt;

== १२५वी जयंती ==
इ.स. २०१६ मध्ये, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या १२५व्या जयंतीनिमित्त विविध कार्यक्रम आयोजित करण्यात आले होतो. [[भारत सरकार]]ने सुद्धा व्यापक प्रमाणात संपूर्ण देशभरात आंबेडकरांची १२५वी जयंती साजरी केली होती. ही जयंती जगातल्या १०२ देशांत साजरी करण्यात आली होती.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.12345youtube.com/youtube-downloader/youtube/download/4yk4xQ16sp0?pub=com.nemo.vidmate.app.official_website&amp;f=wh&amp;subpub=share_wh|title=VidMate - Free Download Youtube Whatsapp Videos|website=Vidmate|access-date=2020-07-19|archive-date=2020-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200719131433/http://www.12345youtube.com/youtube-downloader/youtube/download/4yk4xQ16sp0?pub=com.nemo.vidmate.app.official_website&amp;f=wh&amp;subpub=share_wh|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[संयुक्त राष्ट्र]]ाने सुद्धा पहिल्यांदा बाबासाहेबांची १२५वी जयंती साजरी केली, ज्यात १५६ देशांच्या प्रतिनिधींचा सहभाग होता. संयुक्त राष्ट्रानेे आंबेडकरांना &quot;विश्वाचा प्रणेता&quot; म्हणून संबोधले.&lt;ref&gt;United Nations to celebrate Dr. Babasaheb Ambedkar’s Jayanti but at what cost? [https://drambedkarbooks.com/2016/04/11/united-nations-to-celebrate-dr-babasaheb-ambedkars-jayanti-but-at-what-cost/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160412163534/https://drambedkarbooks.com/2016/04/11/united-nations-to-celebrate-dr-babasaheb-ambedkars-jayanti-but-at-what-cost/ |date=2016-04-12 }}&lt;/ref&gt; [[संयुक्त राष्ट्र]]ाच्या ७० वर्षाच्या इतिहासात तिथे पहिल्यांदा एक भारतीय व्यक्ती आंबेडकरांची जयंती साजरी केली, त्यांच्येशिवाय जगात केवळ [[मार्टिन ल्यूथर किंग, जुनियर]] आणि [[नेल्सन मंडेला]] या दोन व्यक्तींची जयंती संयुक्त राष्ट्राने साजरी केली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://prahaar.in/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4-%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0-%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%98%E0%A4%BE%E0%A4%A4-%E0%A4%AC%E0%A4%BE/|title=संयुक्त राष्ट्र संघात बाबासाहेबांची जयंती|website=prahaar.in|language=en-US|access-date=2018-05-08|archive-date=2016-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220145752/http://prahaar.in/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AF%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4-%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0-%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%98%E0%A4%BE%E0%A4%A4-%E0%A4%AC%E0%A4%BE/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; डॉ. आंबेडकर, किंग आणि मंडेला हे तिनही व्यक्तींनी [[मानवी हक्क]]ासाठी आपापल्या देशात संघर्ष केलेले आहेत. संयुक्त राष्ट्रसंघाने सन २०१७ व २०१८ मध्ये सुद्धा आंबेडकर जयंती साजरी केली.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/world/ambedkar-jayanti-celebrated-for-the-first-time-outside-india-as-un-organises-special-event-2730772.html|title=Ambedkar Jayanti celebrated for the first time outside India as UN organises special event - Firstpost|website=firstpost.com|access-date=2018-11-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite web|url=http://velivada.com/2017/04/29/dr-ambedkar-jayanti-celebrated-at-united-nations/|date=2017-04-29|title=Dr Ambedkar Jayanti celebrated at United Nations|website=velivada.com|access-date=2018-11-09|archive-date=2018-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108025726/http://velivada.com/2017/04/29/dr-ambedkar-jayanti-celebrated-at-united-nations/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/world/2018/apr/14/un-celebrates-ambedkars-legacy-fighting-inequality-inspiring-inclusion-1801468.html|title=UN celebrates Ambedkar's legacy 'fighting inequality, inspiring inclusion'|work=The New Indian Express|access-date=2018-11-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.newsstate.com/world-news/babasaheb-ambedkar-jayanti-celebrated-in-united-nations-article-52584.html|title=संयुक्त राष्ट्र में मनाई गई डॉ. बाबासाहेब भीमराव आंबेडकर जयंती - News State|work=newsstate.com|access-date=2018-11-09|language=en|archive-date=2019-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419065326/https://www.newsstate.com/world-news/babasaheb-ambedkar-jayanti-celebrated-in-united-nations-article-52584.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== विशेष अभिवादने ==
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या जन्मदिनानिमित्त त्यांचा विविध प्रकारे सन्मान करत त्यांना विशेष अभिवादने केली जातात, त्यापैकी काही खालीलप्रमाणे:

* [[भारतीय टपाल सेवा|भारतीय टपाल]]ने इ.स. १९६६, १९७३, १९९१, २००१ आणि २०१३ मध्ये आंबेडकरांच्या जन्मदिनानिमित्त टपाल तिकिटे काढले होते. याशिवाय इ.स. २००९, २०१५, २०१६ व २०१७ मध्ये त्यांना अन्य तिकिटांवर चित्रित केले गेले आहे.&lt;ref&gt;[https://colnect.com/en/stamps/years/country/8663-India/item_name/Ambedkar Ambedkar on stamps]. colnect.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[commons:Category:B. R. Ambedkar on stamps|B. R. Ambedkar on stamps]]. commons.wikimedia.org&lt;/ref&gt;
* इ.स. १९९० मध्ये, भारत सरकारने आंबेडकरांची १००वी जयंती साजरी करण्याकरिता त्यांच्या सन्मानार्थ आंबेडकरांची प्रतिमा असलेले एक रुपयाचे नाणे काढले होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://drantiques.in/2018/11/03/dr-bhim-rao-ambedkar-centenary-special-coin-commemoration-1990/|title=Dr Bhimrao Ambedkar centenary special coin commemoration (1990):- – Dr. Antiques|access-date=2019-10-22|archive-date=2019-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190801165142/https://drantiques.in/2018/11/03/dr-bhim-rao-ambedkar-centenary-special-coin-commemoration-1990/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; आंबेडकरांची १२५व्या जयंतीच्या निमित्ताने ₹१० आणि ₹१२५ ची नाणी २०१५ मध्ये निघाली होती.. या सर्व नाण्यांवर एका बाजूला आंबेडकरांचे चित्र कोरलेले होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.financialexpress.com/economy/pm-narendra-modi-releases-rs-10-rs-125-commemorative-coins-honouring-dr-babasaheb-ambedkar/175185/|title=PM Narendra Modi releases Rs 10, Rs 125 commemorative coins honouring Dr Babasaheb Ambedkar|date=6 December 2015|website=The Financial Express|access-date=16 January 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[इ.स. २०१५]] मध्ये, [[गुगल]]ने आंबेडकरांच्या १२४व्या जयंती निमित्त आपल्या '[[गूगल डूडल]]' वर त्यांची प्रतिमा ठेवून त्यांना अभिवादन केले होते. तीन खंडातील सात देशांत प्रसिद्ध करण्यात आले होते. हे डूडल [[भारत]], [[आर्जेन्टिना]], [[चिली]], [[आयर्लंड]], [[पेरू]], [[पोलंड]], [[स्वीडन]] आणि [[युनायटेड किंग्डम]] मध्ये दाखवले गेले होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://lh3.googleusercontent.com/vk66VJ12cmvzjaxJJbWrpz8bDWPaRTxC5Ta6SNvi5hlUXlJfm3cH-yKHwzHG9pk3vWIz5cvYE-6xMiHGE_7s91fy_aLVBJqxSNWpf_E |title=Archived copy |accessdate=14 एप्रिल 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150414003026/http://lh3.googleusercontent.com/vk66VJ12cmvzjaxJJbWrpz8bDWPaRTxC5Ta6SNvi5hlUXlJfm3cH-yKHwzHG9pk3vWIz5cvYE-6xMiHGE_7s91fy_aLVBJqxSNWpf_E |archivedate=14 April 2015 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Gibbs|first1=Jonathan|title=B. R. Ambedkar's 124th Birthday: Indian social reformer and politician honoured with a Google Doodle|url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/b-r-ambedkar-indian-social-reformer-and-politician-honoured-with-a-google-doodle-10174529.html|accessdate=14 April 2015|publisher=The Independent|date=14 April 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150414000658/http://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/b-r-ambedkar-indian-social-reformer-and-politician-honoured-with-a-google-doodle-10174529.html|archivedate=14 April 2015|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://indianexpress.com/article/trending/google-tributes-doodle-to-b-r-ambedkar-for-125th-birth-anniversary/|title=B R Ambedkar 124th birth anniversary: Google doodle changes in 7 countries as tribute|date=14 April 2015|work=द इंडियन एक्सप्रेस|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150707224447/http://indianexpress.com/article/trending/google-tributes-doodle-to-b-r-ambedkar-for-125th-birth-anniversary/|archivedate=7 July 2015|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.dnaindia.com/india/report-google-doodle-marks-dr-br-ambedkar-s-124th-birth-anniversary-2077330|title=Google's BR Ambedkar birth anniversary doodle on 7 other countries apart from India|date=14 April 2015|work=dna|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150707202543/http://www.dnaindia.com/india/report-google-doodle-marks-dr-br-ambedkar-s-124th-birth-anniversary-2077330|archivedate=7 July 2015|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/google/google-doodle/11534732/B.R.-Ambedkar-a-hero-of-Indias-independence-movement-honoured-by-Google-Doodle.html|title=B.R. Ambedkar, a hero of India's independence movement, honoured by Google Doodle|date=14 April 2015|work=Telegraph.co.uk|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160105014345/http://www.telegraph.co.uk/technology/google/google-doodle/11534732/B.R.-Ambedkar-a-hero-of-Indias-independence-movement-honoured-by-Google-Doodle.html|archivedate=5 January 2016|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=B.R. Ambedkar, a hero of India's independence movement, honoured by Google Doodle|url=http://www.telegraph.co.uk/technology/google/google-doodle/11534732/B.R.-Ambedkar-a-hero-of-Indias-independence-movement-honoured-by-Google-Doodle.html|accessdate=9 January 2016|agency=The Telegraph}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=Google doodle marks Dr BR Ambedkar's 124th birthday|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tech/tech-news/Google-doodle-marks-Dr-BR-Ambedkars-124th-birthday/articleshow/46915919.cms|accessdate=9 January 2016|agency=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Google Honored Dr. Babasaheb Ambedkar with Google Doodle https://drambedkarbooks.com/2015/04/13/google-honored-dr-babasaheb-ambedkar-with-google-doodle/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307193438/http://drambedkarbooks.com/2015/04/13/google-honored-dr-babasaheb-ambedkar-with-google-doodle/ |date=2016-03-07 }}&lt;/ref&gt;
* इ.स. २०१७ मध्ये, [[महाराष्ट्र]] राज्यात डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचा जन्मदिवस &quot;[[ज्ञान दिन (महाराष्ट्र)|ज्ञान दिन]]&quot; म्हणून साजरा करण्याचा निर्णय [[सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभाग, महाराष्ट्र शासन|महाराष्ट्र शासनाने]] घेतला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.india.com/marathi/maharashtra/babasaheb-ambedkar-jayanti-2017-ambedkar-jayanti-to-be-celebrated-as-gyan-diwas/|title=Babasaheb Ambedkar Jayanti 2017: Ambedkar Jayanti to be celebrated as ‘Gyan Diwas’ {{!}} डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जयंती आता ‘ज्ञान दिवस’ म्हणून साजरी होणार|last=desale|first=sunil|website=India.com|language=en|access-date=2018-05-08|archive-date=2019-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190529015637/https://www.india.com/marathi/maharashtra/babasaheb-ambedkar-jayanti-2017-ambedkar-jayanti-to-be-celebrated-as-gyan-diwas/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.india.com/marathi/maharashtra/babasaheb-ambedkar-jayanti-2017-ambedkar-jayanti-to-be-celebrated-as-gyan-diwas/|title=Babasaheb Ambedkar Jayanti 2017: Ambedkar Jayanti to be celebrated as ‘Gyan Diwas’ {{!}} डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जयंती आता ‘ज्ञान दिवस’ म्हणून साजरी होणार|last=desale|first=sunil|website=India.com|language=en|access-date=2018-05-09|archive-date=2019-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190529015637/https://www.india.com/marathi/maharashtra/babasaheb-ambedkar-jayanti-2017-ambedkar-jayanti-to-be-celebrated-as-gyan-diwas/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://lokmat.news18.com/maharastra/ambedkar-jayanti-celebrated-as-world-knowledge-day-258209.html|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जयंती आता 'ज्ञान दिवस' म्हणून साजरा होणार|website=News18 Lokmat|language=mr-IN|access-date=2018-05-09|archive-date=2018-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180805233920/https://lokmat.news18.com/maharastra/ambedkar-jayanti-celebrated-as-world-knowledge-day-258209.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://aajdinank.com/news/news/maharashtra/3595/DR.AMBEDKAR.html|title=डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर जयंती आता ‘ज्ञान दिवस’ म्हणून साजरी होणार|website=http://aajdinank.com/|access-date=2018-05-09|archive-date=2018-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20180805233733/http://aajdinank.com/news/news/maharashtra/3595/DR.AMBEDKAR.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mahapolitics.com/%e0%a4%a1%e0%a5%89-%e0%a4%ac%e0%a4%be%e0%a4%ac%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a4%be%e0%a4%b9%e0%a5%87%e0%a4%ac-%e0%a4%86%e0%a4%82%e0%a4%ac%e0%a5%87%e0%a4%a1%e0%a4%95%e0%a4%b0-%e0%a4%af%e0%a4%be%e0%a4%82/|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जन्मदिवस ज्ञान दिवस म्हणून होणार साजरा – Mahapolitics}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://m.bhaskar.com/news/HAR-OTH-NARN-MAT-latest-narnaul-news-033504-2268069-NOR.html|title=Hindi News: ज्ञान दिवस के रुप में मनेगा बाबा साहेब का जन्मदिवस{{!}} नारनौल समाचार - दैनिक भास्कर हिंदी न्यूज़|work=dainikbhaskar|access-date=2018-05-09|language=hi|archive-date=2018-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180806024334/https://m.bhaskar.com/news/HAR-OTH-NARN-MAT-latest-narnaul-news-033504-2268069-NOR.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.majhapaper.com/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A4%AF/%E0%A4%9C%E0%A5%8D%E0%A4%9E%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%B8/|title=ज्ञान दिवस Archives - Marathi News paper Online Maharashtra latest articles|website=Marathi News paper Online Maharashtra latest articles|language=en-US|access-date=2018-05-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/marathi/majha+paper-epaper-majhapa/aata+gyan+divas+mhanun+sajari+honar+babasahebanchi+jayanti-newsid-66370603|title=आता 'ज्ञान दिवस' म्हणून साजरी होणार बाबासाहेबांची जयंती - Majha Paper {{!}} DailyHunt|work=DailyHunt|access-date=2018-05-09|language=en}}&lt;/ref&gt;
* अमेरिकेतील [[संयुक्त राष्ट्रसंघ]]ामध्ये इ.स. २०१६, २०१७ व २०१८ या तीन वर्षांमध्ये आंबेडकर जयंती साजरी झालेली आहे.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;auto3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;
* इ.स. २०१७ मध्ये, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या १२६व्या जयंतीनिमित्त [[ट्विटर]]कडून खास इमोजी तयार करून डॉ. आंबेडकरांना अभिवादन करण्यात आले होते.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.loksatta.com/desh-videsh-news/twitter-salutes-iconic-dr-ambedkar-with-emoji-hashtags-1451841/|title=बाबासाहेब आंबेडकर जयंतीनिमित्त ट्विटरकडून खास इमोजी|date=2017-04-13|work=Loksatta|access-date=2018-05-08|language=mr-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://m.lokmat.com/storypage.php?catid=2&amp;newsid=18865198|title=डॉ बाबासाहेब आंबेडकर जयंतीनिमित्त ट्विटरचे खास हॅशटॅग|date=2017-04-14|work=Lokmat|access-date=2018-05-08|language=mr}}&lt;/ref&gt;
* ६ एप्रिल २०२० रोजी, [[कॅनडा]]मध्ये डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जयंती दिन हा 'समता दिन' म्हणून पाळण्याचा निर्णय घेण्यात आला. हा निर्णय कॅनडा येथील [[ब्रुनाबे]] या शहरातील महापालिकेने घेतला असून त्यासंदर्भातील आदेश तेथील महापालिका प्रशासनाने [[महापौर]] माईक हेरले यांच्या सहीनिशी काढले होते. त्यानंतर तेथे आंबेडकर जयंती 'समता दिन' म्हणून पाळण्यात आली.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://voiceonline.com/burnaby-proclaims-april-14-as-dr-b-r-ambedkar-day-of-equality/|title=Burnaby proclaims April 14 as Dr. B.R. Ambedkar Day of Equality &amp;#124; Indo-Canadian Voice|first=Rattan|last=Mall}}{{मृत दुवा|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.maxmaharashtra.com/max-blog/babasaheb-ambedkars-birth-anniversary-is-declared-as-equality-day-in-canada-2/81531/|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचा जन्मदिवस कॅनडात 'समता दिन' म्हणून घोषित|first=किरण|last=सोनावणे|date=11 एप्रि, 2020}}&lt;/ref&gt;
* डॉ बाबासाहेब आंबेडकरांना कॅनडातल्या [[ब्रिटिश कोलंबिया]]तर्फे, 'वर्ल्ड साइन ऑफ इक्वालिटी' अर्थात 'समतेचं जागतिक प्रतीक' हा सन्मान जाहीर झाला आहे. तसंच डॉ बाबासाहेब आंबेडकरांची जयंती कॅनडात 'समता दिन' म्हणून साजरा करण्याचा निर्णय घेतला आहे.

==उत्सव==
[[File:डाॅ.बाबासाहेब आंबेडकर जयंती (२०२४).jpg|thumb|डाॅ.बाबासाहेब आंबेडकर जयंती (२०२४)]]
संपूर्ण भारतभर सर्व लहान-मोठ्या शहरांत आनंद-उल्हासात आंबेडकर जयंती साजरी केली जाते. कचेरी क्षेत्रात डॉ. आंबेडकर जयंती समारोह समिती द्वारा वाराणशीत डॉ. आंबेडकरांचा जन्मदिवसाच्या उत्सवाचा कार्यक्रम आयोजित केला जातो. आंबेडकरवादी कार्यकर्ते हे चित्रकलास्पर्धा, सामान्य ज्ञान प्रश्न-उत्तर स्पर्धा, चर्चा, नृत्य, निबंध लेखन, परिचर्चा, खेळाच्या स्पर्धा आणि नाटके असे कार्यक्रम आयोजित करतात. त्यांसाठी जवळच्या शाळा-महाविद्यालयांतील विद्यार्थांसोबत अनेक लोक भाग घेतात. हा  उत्सव साजरा करण्यासाठी, [[लखनौ]]मध्ये भारतीय पत्रकार लोक कल्याण संघाद्वारे प्रत्येक वर्षी एक मोठे सेमिनार आयोजित होते.

== हे सुद्धा पहा ==
* [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर संबंधित लेखांची सूची]]
* [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावावर असलेल्या गोष्टींची यादी]]
* [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे तैलचित्र, संसद भवन]]
* [[महापरिनिर्वाण दिन]]
* [[धम्मचक्र प्रवर्तन दिन]]
* [[बुद्ध जयंती]]
* [[अशोक जयंती]]
* [[संविधान दिन (भारत)]]

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
{{कॉमन्स वर्ग|Ambedkar Jayanti|आंबेडकर जयंती}}
* [http://www.mea.gov.in/ambedkar.htm जगाभरात साजरी झालेली १२५वी आंबेडकर जयंती (जगाच्या नकाशासह)] 
* [https://www.youtube.com/watch?v=jw-L_TSnb1I&amp;app=desktop जगभरात साजरी होणारी  आंबेडकर जयंती]

{{डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर}}
{{भारतीय सण आणि उत्सव}}
{{बौद्ध सण}}

[[वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावे असलेल्या गोष्टी]]
[[वर्ग:भारतीय सण आणि उत्सव]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील सण आणि उत्सव]]
[[वर्ग:बौद्ध सण]]
[[वर्ग:बौद्ध धर्म]]
[[वर्ग:भारतीय प्रतिवार्षिक दिनपालन]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील सार्वजनिक सुट्ट्या]]
[[वर्ग:भारतातील सार्वजनिक सुट्ट्या]]</text>
      <sha1>r5d5nzdjpmjtlfdcsos1b509yygenfv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गुस्तावो दियाझ ओर्दाझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>211616</id>
    <revision>
      <id>2692282</id>
      <parentid>2060140</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T17:14:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2692282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34115" sha1="932b9gbkf1dq3b7su08s5e1of4zru1c" xml:space="preserve">'''गुस्तावो दियाझ ओर्दाझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ''' {{विमानतळ संकेत|PVR|MMPR}} हा [[मेक्सिको]]च्या [[पोर्तो व्हायार्ता]] शहरातील विमानतळ आहे. या विमानतळाचा उपयोग मुख्यत्वे पर्यटकांसाठी होतो. येथील बव्हंश वाहतूक हिवाळा, वसंत आणि उन्हाळ्याच्या सुरुवातीस होते. त्यानंतर होणाऱ्या पावसामुळे येथील पर्यटन तसेच उड्डाणेही कमी होतात.

येथून उत्तर अमेरिकेतील मोठ्या शहरांना तसेच [[युरोप]]मधील निवडक शहरांना थेट सेवा उपलब्ध आहे. २०१६मध्ये ४०,६३,००० प्रवाशांनी या विमानतळाचा उपयोग केला होता.

== विमानकंपन्या आणि गंतव्यस्थाने ==
=== प्रवासी ===
{{Airport-dest-list
&lt;!-- --&gt;
|[[एरोमेक्सिको]]|[[मेक्सिको सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-बेनितो हुआरेझ]]&lt;ref name=AMX&gt;{{cite web|url=https://www.aeromexico.com/en_us/flights-to-mexico-city|title=Book Cheap Aeromexico Flights to Mexico City|website=Aeroméxico|accessdate=March 10, 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
|{{nowrap|[[एरोमेक्सिको कनेक्ट]]}}|[[मेक्सिको सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-बेनितो हुआरेझ]],&lt;ref name=AMX /&gt; [[फेलिप अँजल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-फेलिप अँजल्स]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aeromexico.com/en_us/flights-to-felipe-angeles-(mexico-city)|title=Book Cheap Aeromexico Flights to Felipe Angeles (Mexico City)|website=Aeroméxico|accessdate=March 10, 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[एर कॅनडा]] |  [[टोराँटो पीअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोराँटो-पीअरसन]],&lt;ref name=&quot;AirCanadaflightsPV&quot;/&gt; [[व्हँकुव्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|व्हँकुव्हर]]&lt;ref name=&quot;AirCanadaflightsPV&quot;/&gt; &lt;br&gt;'''हंगामी:''' [[माँट्रियाल-त्रुदो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माँट्रियाल-त्रुदो]]&lt;ref name=&quot;AirCanadaflightsPV&quot;&gt;{{cite news |last1=Robertson |first1=Dylan |title=Porter is latest Canadian airline to restart service to Mexico |url=https://www.stalbertgazette.com/lifestyle-news/porter-is-latest-canadian-airline-to-restart-service-to-mexico-11914149 |access-date=7 March 2026 |work=St. Albert Gazette |date=24 February 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[एर कॅनडा रूज]]}}| '''हंगामी:''' [[कॅल्गरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कॅल्गरी]] (१० डिसेंबर, २०२६ पासून सुरू होणार)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://canadianaviationnews.ca/more-global-choices-more-cities-more-sunshine-next-winter-air-canada-adds-quito-more-europe-year-round-and-resumes-calgary-mexico-routes/|title=More Global Choices, More Cities, More Sunshine Next Winter: Air Canada Adds Quito, More Europe Year-Round and Resumes Calgary-Mexico Routes|website=Canadian Aviation News|access-date=28 January 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[एर ट्रान्झॅट]] | '''हंगामी:''' [[माँट्रियाल-त्रुदो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माँट्रियाल-त्रुदो]],&lt;ref name=&quot;AirTransatPV&quot;/&gt; [[क्युबेक सिटी ज्यान लेसेज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|क्युबेक सिटी]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Air Transat expands its flight offer for winter 2024-2025 from Quebec |url=https://www.lelezard.com/en/news-21374974.html |access-date=7 March 2026 |work=www.lelezard.com |date=13 May 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[टोराँटो पीअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोराँटो-पीअरसन]]&lt;ref name=&quot;AirTransatPV&quot;&gt;{{cite news |last1=Wilford |first1=Denette |title=WestJet, Air Canada, Air Transat and Porter resume flights to Mexico |url=https://ca.news.yahoo.com/25-mexican-national-guard-troops-162823111.html |access-date=7 March 2026 |work=Yahoo News |date=23 February 2026 |language=en-CA}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[अलास्का एरलाइन्स]] | [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Leong |first1=Tracey |last2=Chavolla |first2=Elizabeth |title=Violence in Mexico prompts flight cancellations to Puerto Vallarta, Guadalajara |url=https://www.nbclosangeles.com/news/local/violence-in-mexico-prompts-flight-cancellations-to-puerto-vallarta-guadalajara/3852243/ |access-date=7 March 2026 |work=NBC Los Angeles |date=22 February 2026}}&lt;/ref&gt;  [[सॅन डियेगो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन डियेगो]],&lt;ref name=&quot;SDALAPV&quot;&gt;{{cite news |last1=D'Amore |first1=Dino |title=Alaska Airlines Adds Nonstop Flights Between San Francisco And Mexico |url=https://aviationnews-online.com/public/index.php/article/alaska-airlines-adds-nonstop-flights-between-san-francisco-and-mexico |access-date=7 March 2026 |work=Airline Economics Ltd |date=13 August 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[सॅन फ्रान्सिस्को आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन फ्रान्सिस्को]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bauman |first1=Anna |title=Flights to SFO from Puerto Vallarta canceled as U.S. warns of danger after drug lord’s killing |url=https://www.sfchronicle.com/us-world/article/sfo-puerta-vallarta-flights-canceled-21749365.php |access-date=7 March 2026 |date=23 February 2026}}&lt;/ref&gt; [[सीएटल-टॅकोमा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सीएटल/टॅकोमा]]&lt;ref name=&quot;NYCPV&quot;/&gt; &lt;br&gt;'''हंगामी:''' [[जॉन एफ. केनेडी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यू यॉर्क-जेएफके]],&lt;ref name=&quot;NYCPV&quot;&gt;{{cite news |title=Alaska Airlines Adds Direct Flights From New York, Sacramento, Kansas City and St. Louis to Puerto Vallarta |url=https://outandaboutpv.com/alaska-airlines-adds-direct-flights-from-new-york-sacramento-kansas-city-and-st-louis-to-puerto-vallarta/ |access-date=7 March 2026 |work=Out &amp; About Puerto Vallarta – LGBTQ News, Gay Guide &amp; Events |date=11 July 2024}}&lt;/ref&gt; [[पोर्टलँड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पोर्टलँड (ओआर)]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Aljobory |first1=Sana |title=Alaska Airlines, Volaris cancel Portland routes amid unrest in western Mexico |url=https://katu.com/news/local/alaska-airlines-volaris-cancel-portland-routes-amid-unrest-in-western-mexico |access-date=7 March 2026 |work=KATU |date=22 February 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[सॅक्रामेंटो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅक्रामेंटो]],&lt;ref name=&quot;NYCPV&quot;/&gt; [[सेंट लुईस लँबर्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सेंट लुईस]]&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Croissant |first1=Morgane |title=Alaska Airlines Is Launching 10 New Routes This Month |url=https://matadornetwork.com/read/alaska-airlines-new-routes-january-2025/ |website=Matador Network |access-date=7 March 2026 |date=15 January 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[अमेरिकन एरलाइन्स]] |  [[डॅलस फोर्ट वर्थ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डॅलस/फोर्ट वर्थ]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Parker |first1=Jordan |title=Mexico flights resume—Southwest and American return |url=https://www.nbcdfw.com/news/business/southwest-american-airlines-resume-mexico-flights/3989226/ |access-date=7 March 2026 |work=NBC 5 Dallas-Fort Worth |date=24 February 2026}}&lt;/ref&gt; [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]],&lt;ref name=AA&gt;{{cite news |title=North American Airlines Boost Winter Flights to Puerto Vallarta {{!}} Caribbean News Digital |url=https://www.cndenglish.com/airlines/north-american-airlines-boost-winter-flights-puerto-vallarta |access-date=7 March 2026 |date=9 May 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[फिनिक्स स्काय हार्बर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फिनिक्स-स्काय हार्बर]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Prelutsky |first1=Zach |title=Flights from Puerto Vallarta to Phoenix resume following cartel violence |url=https://www.azfamily.com/2026/02/25/flights-puerto-vallarta-phoenix-resume-following-cartel-violence/ |access-date=7 March 2026 |work=AZ Family |date=25 February 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;'''हंगामी:''' [[ओहेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो-ओहेर]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Stefanski |first1=Matt |title=Flights from Chicago to Mexico canceled amid violence after cartel leader's killing |url=https://www.nbcchicago.com/news/local/flights-from-chicago-to-mexico-canceled-amid-violence-following-cartel-leaders-killing/3898537/ |access-date=7 March 2026 |work=NBC Chicago |date=22 February 2026}}&lt;/ref&gt; 
&lt;!-- --&gt;
| [[अमेरिकन ईगल (विमानकंपनी ब्रँड)|अमेरिकन ईगल]]| '''हंगामी:''' [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]]&lt;ref name=AA /&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[डेल्टा एर लाइन्स]] | [[हार्ट्सफिल्ड-जॅक्सन अटलांटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अटलांटा]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Passalalpi |first1=Alessandro |title=Delta Air Lines Diverts Multiple Flights To Puerto Vallarta: Passengers Have Mixed Reactions Over The Experience |url=https://www.aol.com/delta-air-lines-diverts-multiple-124019536.html |access-date=7 March 2026 |work=AOL |date=23 February 2026}}&lt;/ref&gt;  [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]],&lt;ref name=&quot;LAXUA&quot;&gt;{{cite news |last1=Sullivan |first1=Caitlin |title=Delta Expands Puerto Vallarta Service for Holiday Season |url=https://www.caribjournal.com/2025/05/28/delta-puerto-vallarta-holiday |access-date=7 March 2026 |work=Caribbean Journal |date=28 May 2025 |language=en-us}}&lt;/ref&gt; [[सॉल्ट लेक सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॉल्ट लेक सिटी]],&lt;ref name=&quot;LAXUA&quot;/&gt; [[सीएटल-टॅकोमा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सीएटल/टॅकोमा]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Delta Announces New Saturday Nonstop Flights for Summer 2026 {{!}} Travel Agent Central |url=https://www.travelagentcentral.com/transportation/delta-announces-new-saturday-nonstop-flights-summer-2026 |access-date=7 March 2026 |date=31 October 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;'''हंगामी:''' [[डेट्रॉईट मेट्रोपॉलिटन विमानतळ|डेट्रॉईट]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Raby |first1=Dan |title=Delta offering travel waivers after Jalisco cartel leader's killing disrupts flights to Mexico - CBS Atlanta |url=https://www.cbsnews.com/atlanta/news/delta-travel-waivers-jalisco-cartel-leaders-killing-flight-disruption-mexico/ |access-date=7 March 2026 |work=CBS News |date=23 February 2026}}&lt;/ref&gt; [[मिनीॲपोलिस-सेंट पॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिनीॲपोलिस/सेंट पॉल]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bondarenko |first1=Veronika |title=These airlines have restarted flights to Puerto Vallarta |url=https://www.aol.com/finance/airlines-restarted-flights-puerto-vallarta-170000579.html |access-date=7 March 2026 |work=AOL |date=24 February 2026}}&lt;/ref&gt; 
&lt;!-- --&gt;
| [[फ्लेअर एरलाइन्स]] | '''हंगामी:''' [[कॅल्गरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कॅल्गरी]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Flair Airlines Celebrates 19 Years with Special Flair Day Promotions and Exciting New Routes – Canadian Aviation News |url=https://canadianaviationnews.ca/flair-airlines-celebrates-19-years-with-special-flair-day-promotions-and-exciting-new-routes/ |access-date=7 March 2026 |date=19 August 2024 |language=en-CA}}&lt;/ref&gt; [[एडमंटन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|एडमंटन]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Parker |first1=Ian Hayden |title=Puerto Vallarta has a new flight from Canada |url=https://www.vallartadaily.com/puerto-vallarta-news/puerto-vallarta-has-a-new-flight-from-canada/ |access-date=7 March 2026 |work=Puerto Vallarta News |date=13 May 2022}}&lt;/ref&gt; [[टोराँटो पीअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोराँटो-पीअरसन]],&lt;ref name=&quot;FlairPV&quot;/&gt; [[व्हँकुव्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|व्हँकुव्हर]]&lt;ref name=&quot;FlairPV&quot;&gt;{{cite news |title=Flair, WestJet add recovery flights following violence in Mexico’s Jalisco state |url=https://www.travelweek.ca/news/airlines/flair-westjet-add-recovery-flights-following-violence-in-mexicos-jalisstate/ |access-date=7 March 2026 |work=Travel Week CA |date=25 February 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[फ्रंटियर एरलाइन्स]]}}|[[हार्ट्सफिल्ड-जॅक्सन अटलांटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अटलांटा]]&lt;ref name=&quot;frontierpvr&quot;&gt;{{cite web|url=https://sixtenrealty.com/news/frontier-adds-new-direct-flight-from-atlanta-to-puerto-vallarta/|title=Frontier Adds New Direct Flight from Atlanta to Puerto Vallarta|website=Sixten Realty|date=Sep 2025|accessdate=Feb 5, 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;'''हंगामी:''' [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Travelers deplaned from Denver flight to Mexico amid cartel violence |url=https://www.yahoo.com/news/videos/travelers-deplaned-denver-flight-mexico-141517278.html |access-date=7 March 2026 |work=Yahoo News |date=23 February 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
|{{nowrap|[[मेक्सिकाना दे आव्हियासिओन (२०२३–वर्तमान)|मेक्सिकाना दे आव्हियासिओन]]}}|[[फेलिप अँजल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-फेलिप अँजल्स]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mexicana.gob.mx/destino/santaLucia|title=Santa Lucía|website=Mexicana de Aviación|accessdate=December 19, 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
|[[पोर्टर एरलाइन्स]]| '''हंगामी:''' [[एडमंटन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|एडमंटन]] (३ नोव्हेंबर, २०२६ पासून सुरू होणार),&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.businesswire.com/news/home/20260430131474/en/Porter-Introduces-4-New-Winter-Destinations-for-2026-27-Season-Increases-Sun-Capacity-by-Greater-Than-150|title=Porter Introduces 4 New Winter Destinations for 2026-27 Season, Increases Sun Capacity by Greater Than 150%|publisher=Business Wire|date=April 30, 2026|accessdate=April 30, 2026}}&lt;/ref&gt; [[जॉन सी. मुनरो हॅमिल्टन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हॅमिल्टन (ओएन)]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.businesswire.com/news/home/20250624131083/en/Porter-Airlines-Welcomes-the-Sun-With-Service-to-Mexico-the-Caribbean-and-Costa-Rica|title=Porter Airlines Welcomes the Sun With Service to Mexico, the Caribbean and Costa Rica|publisher=Business Wire|date=25 June 2025|accessdate=25 June 2025}}&lt;/ref&gt; [[ओटावा मॅकडोनाल्ड-कार्टियर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ओटावा]],&lt;ref name=&quot;OttawaWJ&quot;&gt;{{cite news |last1=Fleming |first1=Tyler |title=Ottawa travellers weigh risks as flights resume to Puerto Vallarta after cartel violence |url=https://www.ctvnews.ca/ottawa/article/ottawa-travellers-weigh-risks-as-flights-resume-to-puerto-vallarta-after-cartel-violence/ |access-date=7 March 2026 |work=CTVNews |date=25 February 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[टोराँटो पीअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोराँटो-पीअरसन]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Porter launches first-ever Toronto–Puerto Vallarta service as winter sun network grows |url=https://www.travelweek.ca/news/airlines/porter-launches-first-ever-toronto-puerto-vallarta-service-as-winter-sun-network-grows/ |access-date=7 March 2026 |work=Travelweek |date=14 November 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[सेन्योर एर]] | [[काबो सान लुकास आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|काबो सान लुकास]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.caboflightcenter.com/Destinations/Puerto-Vallarta|title=Travel nonstop from Cabo San Lucas to Puerto Vallarta|website=Señor Air|accessdate=April 7, 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[साउथवेस्ट एरलाइन्स]]}} |  [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]],&lt;ref name=&quot;SWAPV&quot;&gt;{{cite news |last1=Bondarenko |first1=Veronika |title=These airlines have restarted flights to Puerto Vallarta |url=https://www.thestreet.com/travel/these-airlines-have-restarted-flights-to-puerto-vallarta |access-date=7 March 2026 |date=24 February 2026}}&lt;/ref&gt; [[विल्यम पी. हॉबी विमानतळ|ह्युस्टन-हॉबी]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Rosenthal |first1=Abigail |title=American, Southwest, other airlines cancel flights amid unrest in Mexico |url=https://www.chron.com/culture/article/mexico-flights-canceled-21871796.php |access-date=7 March 2026 |work=Chron |date=23 February 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[हॅरी रीड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लास वेगास]],&lt;ref name=&quot;southwestpvr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.reviewjournal.com/business/tourism/southwest-to-begin-flying-from-las-vegas-to-these-mexican-cities-3485841/|title=Southwest to begin flying from Las Vegas to these Mexican cities|website=Las Vegas Review Journal|date=Oct 2025|accessdate=Feb 5, 2026}}&lt;/ref&gt; [[जॉन वेन विमानतळ|ऑरेंज काउंटी]],&lt;ref name=&quot;SWAJWA&quot;&gt;{{cite news |title=New Southwest Airlines flights will connect Puerto Vallarta and Las Vegas |url=https://mexiconewsdaily.com/travel/southwest-airlines-flights/ |access-date=7 March 2026 |work=Mexico News Daily |date=21 November 2025}}&lt;/ref&gt; [[फिनिक्स स्काय हार्बर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फिनिक्स-स्काय हार्बर]],&lt;ref name=&quot;SWAJWA&quot;/&gt; [[सेंट लुईस लँबर्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सेंट लुईस]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Pearson |first1=James |title=Southwest's massive expansion: 31 new routes launch next week [map] |url=https://www.msn.com/en-us/travel/news/southwests-massive-expansion-31-new-routes-launch-next-week-map/ar-AA1XbjAf?gemSnapshotKey=GM30127A6E-snapshot-0&amp;ocid=XMMO&amp;apiversion=v2&amp;domshim=1&amp;noservercache=1&amp;noservertelemetry=1&amp;batchservertelemetry=1&amp;renderwebcomponents=1&amp;wcseo=1 |access-date=7 March 2026 |work=MSN |date=26 February 2026}}&lt;/ref&gt; [[सॅन डियेगो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन डियेगो]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Glab |first1=Jim |title=World's second-most popular smartphone now compatible with US carrier |url=https://travel.yahoo.com/flights/articles/southwest-vp-responds-suggested-improvements-130000234.html |access-date=7 March 2026 |work=Yahoo Travel |date=7 March 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;'''हंगामी:''' [[ऑस्टिन-बर्गस्ट्रॉम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ऑस्टिन]],&lt;ref name=SW&gt;{{cite news |last1=Bennett |first1=Adam |title=Austin family stranded near Puerto Vallarta amid cartel violence |url=https://www.yahoo.com/news/articles/austin-family-stranded-near-puerto-221931330.html |access-date=7 March 2026 |work=Yahoo News |date=23 February 2026}}&lt;/ref&gt; [[सॅक्रामेंटो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅक्रामेंटो]]&lt;ref name=SW /&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[सन कंट्री एरलाइन्स]] | [[मिनीॲपोलिस-सेंट पॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिनीॲपोलिस/सेंट पॉल]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Medne |first1=Megija |title=Flights suspended from Puerto Vallarta to MSP amid unrest in parts of Mexico |url=https://www.kare11.com/article/news/local/flights-suspended-from-puerto-vallarta-to-msp-amid-unrest-mexico/89-b4062efc-4453-4f6b-b576-54834890c4de |access-date=7 March 2026 |work=KARE 11 |date=22 February 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[युनायटेड एरलाइन्स]]| [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Maslen |first1=Richard |title=Denver Lands new United Link to Panama City {{!}} Aviation Week Network |url=https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/denver-lands-new-united-link-panama-city |access-date=7 March 2026 |work=Aviation Week |date=7 May 2014}}&lt;/ref&gt; [[जॉर्ज बुश इंटरकॉन्टिनेंटल विमानतळ|ह्युस्टन-इंटरकॉन्टिनेंटल]],&lt;ref name=&quot;UAPV&quot;/&gt;  [[नेवार्क लिबर्टी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नेवार्क]],&lt;ref name=UAL/&gt; [[सॅन फ्रान्सिस्को आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन फ्रान्सिस्को]]&lt;ref name=&quot;UAPV&quot;&gt;{{cite news |last1=Bondarenko |first1=Veronika |title=All major airlines cancel flights to Puerto Vallarta |url=https://www.thestreet.com/travel/all-major-airlines-cancel-flights-to-puerto-vallarta |access-date=7 March 2026 |date=23 February 2026}}&lt;/ref&gt;  &lt;br&gt;'''हंगामी:''' [[ओहेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो-ओहेर]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Puckett |first1=Jessica |title=US Airlines Resume Flights to Mexico After Unrest Erupts in the Region |url=https://www.travelpulse.com/news/airlines-airports/us-airlines-resume-flights-to-mexico-after-unrest-erupts-in-the-region |access-date=7 March 2026 |work=Travel Pulse |date=24 February 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]]&lt;ref name=&quot;UAPV&quot;/&gt; 
&lt;!-- --&gt;
| [[युनायटेड एक्सप्रेस]] |'''हंगामी:''' [[जॉर्ज बुश इंटरकॉन्टिनेंटल विमानतळ|ह्युस्टन-इंटरकॉन्टिनेंटल]]&lt;ref name=UAL&gt;{{cite web|url=https://www.united.com/en-us/flights-to-puerto-vallarta|title=Flights to Puerto Vallarta from $ 372* or from $40/mo |website=United Airlines|accessdate=April 7, 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[व्हायव्हा (विमानकंपनी)|व्हायव्हा]]| [[सिउदाद हुआरेझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चिहुआहुआ]],&lt;ref name=&quot;VivaPuerto&quot;&gt;{{cite news |title=Puerto Vallarta Tourism Recovery Advances {{!}} Banderas News |url=https://banderasnews.com/puerto-vallarta-tourism-recovery-advances/ |access-date=7 March 2026 |date=16 June 2021}}&lt;/ref&gt; [[ग्वादालाहारा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ग्वादालाहारा]],&lt;ref name=&quot;Vivamexico&quot;/&gt; [[मेक्सिको सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-बेनितो हुआरेझ]],&lt;ref name=&quot;Vivamexico&quot;&gt;{{cite news |last1=De Alba |first1=Teresa |title=AFAC: Western Mexico Airports Operated Normally |url=https://mexicobusiness.news/aerospace/news/afac-western-mexico-airports-operated-normally |access-date=7 March 2026 |work=Mexico Business |date=27 February 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[फेलिप अँजल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-फेलिप अँजल्स]],&lt;ref name=&quot;Vivamexico&quot;/&gt; [[माँतेरे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माँतेरे]],&lt;ref name=&quot;VivaPuerto&quot;/&gt; [[तिहुआना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तिहुआना]],&lt;ref name=&quot;Vivamexico&quot;/&gt; [[तोलुका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तोलुका/मेक्सिको सिटी]]&lt;ref name=&quot;Vivamexico&quot;/&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[व्होलारिस]] |  [[अग्वासकाल्येंतेस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अग्वासकाल्येंतेस]],&lt;ref name=&quot;newvolaris2026&quot;/&gt; [[ग्वादालाहारा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ग्वादालाहारा]], [[बहिओ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लिओन/बहिओ]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Volaris anuncia tres nuevas rutas a Puerto Vallarta y refuerza su conectividad nacional |url=https://pasilloturistico.com/volaris-anuncia-tres-nuevas-rutas-a-puerto-vallarta-y-refuerza-su-conectividad-nacional/ |access-date=7 March 2026 |work=Pasillo Turístico |date=10 February 2026 |language=es}}&lt;/ref&gt; [[मेक्सिकाली आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिकाली]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aviacionline.com/mega-expansion-volaris-lanza-41-nuevas-rutas-nacionales-en-mexico|title=Mega expansión: Volaris lanza 41 nuevas rutas nacionales en México|first=Gastón|last=Cena|date=23 May 2023}}&lt;/ref&gt; [[मेक्सिको सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-बेनितो हुआरेझ]],&lt;ref name=&quot;VolarisPV&quot;&gt;{{cite news |title=Volaris anuncia tres nuevas rutas directas a Puerto Vallarta |url=https://boletinturistico.com.mx/interior/volaris_anuncia_tres_nuevas_rutas_directas_a_puerto_vallarta |access-date=7 March 2026 |date=2 December 2025}}&lt;/ref&gt; [[फेलिप अँजल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-फेलिप अँजल्स]],&lt;ref name=&quot;VolarisPV&quot;/&gt; [[माँतेरे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माँतेरे]],&lt;ref name=&quot;VolarisPV&quot;/&gt; [[जनरल फ्रांसिस्को मुनिका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मोरेलिया]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lassetter |first1=Jon |title=Volaris is growing again; it serves 73 airports with 210+ routes |url=https://airserviceone.com/volaris-is-growing-again-it-serves-73-airports-with-210-routes/ |access-date=7 March 2026 |work=Air Service One |date=4 August 2025}}&lt;/ref&gt;  [[पुएब्ला आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पुएब्ला]],&lt;ref name=&quot;newvolaris2026&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.aviacionline.com/english/commercial-aviation/mexico/volaris-triggers-massive-expansion-with-33-new-routes-across-north-america_a69826b150e48856db2161d41|title=Volaris triggers massive expansion with 33 new routes across North America|website=AviaciOnline|date=Feb 2026|accessdate=Feb 5, 2026}}&lt;/ref&gt; [[केरेतारो इंटरकॉन्टिनेंटल विमानतळ|केरेतारो]],&lt;ref name=&quot;VolarisPV&quot;/&gt; [[सॅन लुईस पोतोसी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन लुईस पोतोसी]],&lt;ref name=&quot;newvolaris2026&quot;/&gt; [[तिहुआना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तिहुआना]],&lt;ref name=&quot;VolarisPV&quot;/&gt; [[तोलुका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तोलुका/मेक्सिको सिटी]]&lt;ref name=&quot;VolarisPV&quot;/&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[वेस्टजेट]] |  [[कॅल्गरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कॅल्गरी]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Hunt |first1=Stephen |title=‘Still not safe’: Calgarian speaks about violence in Puerto Vallarta |url=https://www.ctvnews.ca/calgary/article/violence-in-mexico-disrupts-airlines-as-westjet-diverts-7-flights-enroute-to-puerto-vallarta/ |access-date=7 March 2026 |work=CTVNews |date=23 February 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;  [[एडमंटन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|एडमंटन]],&lt;ref name=&quot;Westjetcanada&quot;/&gt; [[टोराँटो पीअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोराँटो-पीअरसन]],&lt;ref name=&quot;Westjetcanada&quot;/&gt; [[व्हँकुव्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|व्हँकुव्हर]]&lt;ref name=&quot;Westjetflights465&quot;/&gt;  &lt;br&gt;'''हंगामी:''' [[अबॉट्सफर्ड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अबॉट्सफर्ड]],&lt;ref name=&quot;Westjetflights465&quot;&gt;{{cite news |title=WestJet to add new flights from Vancouver to Mexico's beaches |url=https://mexiconewsdaily.com/travel/westjet-add-flights-vancouver-mexico-beach-destinations/ |access-date=7 March 2026 |work=Mexico News Daily |date=9 August 2023}}&lt;/ref&gt; [[सीएफबी कोमोक्स|कोमोक्स]],&lt;ref name=&quot;Westjetcanada&quot;&gt;{{cite news |title=Frontier Airlines, WestJet announce more winter routes to Mexico |url=https://mexiconewsdaily.com/travel/frontier-airlines-westjet-announce-more-winter-routes-to-mexico/ |access-date=7 March 2026 |work=Mexico News Daily |date=31 August 2023}}&lt;/ref&gt; [[केलोना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|केलोना]],&lt;ref name=&quot;Westjetcanada&quot;/&gt; [[प्रिन्स जॉर्ज विमानतळ|प्रिन्स जॉर्ज]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Rabinovitch |first1=Ariel |last2=Fallico |first2=Adriana |title=What to know if you’re stuck or have an upcoming flight to Puerto Vallarta - National {{!}} Globalnews.ca |url=https://globalnews.ca/news/11679185/puerto-vallarta-flight-cancellations-refunds/ |access-date=7 March 2026 |work=Global News |date=23 February 2026}}&lt;/ref&gt; [[रेजिना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रेजिना]],&lt;ref name=&quot;Westjetcanada&quot;/&gt; [[सास्काटून जॉन जी. डीफेनबेकर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सास्काटून]],&lt;ref name=&quot;Westjetcanada&quot;/&gt; [[व्हिक्टोरिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|व्हिक्टोरिया]],&lt;ref name=&quot;Westjetcanada&quot;/&gt; [[विनिपेग जेम्स आर्मस्ट्राँग रिचर्डसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|विनिपेग]]&lt;ref name=&quot;Westjetcanada&quot;/&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[वर्ल्डटूफ्लाय]] |'''हंगामी भाड्याने:''' [[व्हात्स्लाव हावेल विमानतळ प्राग|प्राग]]&lt;ref name=&quot;flyondrej.eu&quot;&gt;{{cite web | url=https://flyondrej.eu/akcni-letenky/exim-fischer-prime-lety-mexiko-puerto-vallarta/ | title=Exim/Fischer bude létat do Mexika(Puerto Vallarta) a nabídne Business Class - 16APR| date=16 April 2024}}&lt;/ref&gt;
}}

[[वर्ग:मेक्सिकोमधील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]
[[वर्ग:पोर्तो व्हायार्ता|विमानतळ]]</text>
      <sha1>932b9gbkf1dq3b7su08s5e1of4zru1c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692283</id>
      <parentid>2692282</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T17:15:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>साचा</comment>
      <origin>2692283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34262" sha1="ll2lq8xl11vblvzkeyfzqrv7hy9gxqz" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''गुस्तावो दियाझ ओर्दाझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ''' {{विमानतळ संकेत|PVR|MMPR}} हा [[मेक्सिको]]च्या [[पोर्तो व्हायार्ता]] शहरातील विमानतळ आहे. या विमानतळाचा उपयोग मुख्यत्वे पर्यटकांसाठी होतो. येथील बव्हंश वाहतूक हिवाळा, वसंत आणि उन्हाळ्याच्या सुरुवातीस होते. त्यानंतर होणाऱ्या पावसामुळे येथील पर्यटन तसेच उड्डाणेही कमी होतात.

येथून उत्तर अमेरिकेतील मोठ्या शहरांना तसेच [[युरोप]]मधील निवडक शहरांना थेट सेवा उपलब्ध आहे. २०१६मध्ये ४०,६३,००० प्रवाशांनी या विमानतळाचा उपयोग केला होता.

== विमानकंपन्या आणि गंतव्यस्थाने ==
=== प्रवासी ===
{{Airport-dest-list
&lt;!-- --&gt;
|[[एरोमेक्सिको]]|[[मेक्सिको सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-बेनितो हुआरेझ]]&lt;ref name=AMX&gt;{{cite web|url=https://www.aeromexico.com/en_us/flights-to-mexico-city|title=Book Cheap Aeromexico Flights to Mexico City|website=Aeroméxico|accessdate=March 10, 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
|{{nowrap|[[एरोमेक्सिको कनेक्ट]]}}|[[मेक्सिको सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-बेनितो हुआरेझ]],&lt;ref name=AMX /&gt; [[फेलिप अँजल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-फेलिप अँजल्स]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aeromexico.com/en_us/flights-to-felipe-angeles-(mexico-city)|title=Book Cheap Aeromexico Flights to Felipe Angeles (Mexico City)|website=Aeroméxico|accessdate=March 10, 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[एर कॅनडा]] |  [[टोराँटो पीअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोराँटो-पीअरसन]],&lt;ref name=&quot;AirCanadaflightsPV&quot;/&gt; [[व्हँकुव्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|व्हँकुव्हर]]&lt;ref name=&quot;AirCanadaflightsPV&quot;/&gt; &lt;br&gt;'''हंगामी:''' [[माँट्रियाल-त्रुदो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माँट्रियाल-त्रुदो]]&lt;ref name=&quot;AirCanadaflightsPV&quot;&gt;{{cite news |last1=Robertson |first1=Dylan |title=Porter is latest Canadian airline to restart service to Mexico |url=https://www.stalbertgazette.com/lifestyle-news/porter-is-latest-canadian-airline-to-restart-service-to-mexico-11914149 |access-date=7 March 2026 |work=St. Albert Gazette |date=24 February 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[एर कॅनडा रूज]]}}| '''हंगामी:''' [[कॅल्गरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कॅल्गरी]] (१० डिसेंबर, २०२६ पासून सुरू होणार)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://canadianaviationnews.ca/more-global-choices-more-cities-more-sunshine-next-winter-air-canada-adds-quito-more-europe-year-round-and-resumes-calgary-mexico-routes/|title=More Global Choices, More Cities, More Sunshine Next Winter: Air Canada Adds Quito, More Europe Year-Round and Resumes Calgary-Mexico Routes|website=Canadian Aviation News|access-date=28 January 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[एर ट्रान्झॅट]] | '''हंगामी:''' [[माँट्रियाल-त्रुदो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माँट्रियाल-त्रुदो]],&lt;ref name=&quot;AirTransatPV&quot;/&gt; [[क्युबेक सिटी ज्यान लेसेज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|क्युबेक सिटी]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Air Transat expands its flight offer for winter 2024-2025 from Quebec |url=https://www.lelezard.com/en/news-21374974.html |access-date=7 March 2026 |work=www.lelezard.com |date=13 May 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[टोराँटो पीअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोराँटो-पीअरसन]]&lt;ref name=&quot;AirTransatPV&quot;&gt;{{cite news |last1=Wilford |first1=Denette |title=WestJet, Air Canada, Air Transat and Porter resume flights to Mexico |url=https://ca.news.yahoo.com/25-mexican-national-guard-troops-162823111.html |access-date=7 March 2026 |work=Yahoo News |date=23 February 2026 |language=en-CA}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[अलास्का एरलाइन्स]] | [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Leong |first1=Tracey |last2=Chavolla |first2=Elizabeth |title=Violence in Mexico prompts flight cancellations to Puerto Vallarta, Guadalajara |url=https://www.nbclosangeles.com/news/local/violence-in-mexico-prompts-flight-cancellations-to-puerto-vallarta-guadalajara/3852243/ |access-date=7 March 2026 |work=NBC Los Angeles |date=22 February 2026}}&lt;/ref&gt;  [[सॅन डियेगो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन डियेगो]],&lt;ref name=&quot;SDALAPV&quot;&gt;{{cite news |last1=D'Amore |first1=Dino |title=Alaska Airlines Adds Nonstop Flights Between San Francisco And Mexico |url=https://aviationnews-online.com/public/index.php/article/alaska-airlines-adds-nonstop-flights-between-san-francisco-and-mexico |access-date=7 March 2026 |work=Airline Economics Ltd |date=13 August 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[सॅन फ्रान्सिस्को आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन फ्रान्सिस्को]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bauman |first1=Anna |title=Flights to SFO from Puerto Vallarta canceled as U.S. warns of danger after drug lord’s killing |url=https://www.sfchronicle.com/us-world/article/sfo-puerta-vallarta-flights-canceled-21749365.php |access-date=7 March 2026 |date=23 February 2026}}&lt;/ref&gt; [[सीएटल-टॅकोमा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सीएटल/टॅकोमा]]&lt;ref name=&quot;NYCPV&quot;/&gt; &lt;br&gt;'''हंगामी:''' [[जॉन एफ. केनेडी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यू यॉर्क-जेएफके]],&lt;ref name=&quot;NYCPV&quot;&gt;{{cite news |title=Alaska Airlines Adds Direct Flights From New York, Sacramento, Kansas City and St. Louis to Puerto Vallarta |url=https://outandaboutpv.com/alaska-airlines-adds-direct-flights-from-new-york-sacramento-kansas-city-and-st-louis-to-puerto-vallarta/ |access-date=7 March 2026 |work=Out &amp; About Puerto Vallarta – LGBTQ News, Gay Guide &amp; Events |date=11 July 2024}}&lt;/ref&gt; [[पोर्टलँड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पोर्टलँड (ओआर)]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Aljobory |first1=Sana |title=Alaska Airlines, Volaris cancel Portland routes amid unrest in western Mexico |url=https://katu.com/news/local/alaska-airlines-volaris-cancel-portland-routes-amid-unrest-in-western-mexico |access-date=7 March 2026 |work=KATU |date=22 February 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[सॅक्रामेंटो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅक्रामेंटो]],&lt;ref name=&quot;NYCPV&quot;/&gt; [[सेंट लुईस लँबर्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सेंट लुईस]]&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Croissant |first1=Morgane |title=Alaska Airlines Is Launching 10 New Routes This Month |url=https://matadornetwork.com/read/alaska-airlines-new-routes-january-2025/ |website=Matador Network |access-date=7 March 2026 |date=15 January 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[अमेरिकन एरलाइन्स]] |  [[डॅलस फोर्ट वर्थ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डॅलस/फोर्ट वर्थ]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Parker |first1=Jordan |title=Mexico flights resume—Southwest and American return |url=https://www.nbcdfw.com/news/business/southwest-american-airlines-resume-mexico-flights/3989226/ |access-date=7 March 2026 |work=NBC 5 Dallas-Fort Worth |date=24 February 2026}}&lt;/ref&gt; [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]],&lt;ref name=AA&gt;{{cite news |title=North American Airlines Boost Winter Flights to Puerto Vallarta {{!}} Caribbean News Digital |url=https://www.cndenglish.com/airlines/north-american-airlines-boost-winter-flights-puerto-vallarta |access-date=7 March 2026 |date=9 May 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[फिनिक्स स्काय हार्बर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फिनिक्स-स्काय हार्बर]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Prelutsky |first1=Zach |title=Flights from Puerto Vallarta to Phoenix resume following cartel violence |url=https://www.azfamily.com/2026/02/25/flights-puerto-vallarta-phoenix-resume-following-cartel-violence/ |access-date=7 March 2026 |work=AZ Family |date=25 February 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;'''हंगामी:''' [[ओहेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो-ओहेर]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Stefanski |first1=Matt |title=Flights from Chicago to Mexico canceled amid violence after cartel leader's killing |url=https://www.nbcchicago.com/news/local/flights-from-chicago-to-mexico-canceled-amid-violence-following-cartel-leaders-killing/3898537/ |access-date=7 March 2026 |work=NBC Chicago |date=22 February 2026}}&lt;/ref&gt; 
&lt;!-- --&gt;
| [[अमेरिकन ईगल (विमानकंपनी ब्रँड)|अमेरिकन ईगल]]| '''हंगामी:''' [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]]&lt;ref name=AA /&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[डेल्टा एर लाइन्स]] | [[हार्ट्सफिल्ड-जॅक्सन अटलांटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अटलांटा]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Passalalpi |first1=Alessandro |title=Delta Air Lines Diverts Multiple Flights To Puerto Vallarta: Passengers Have Mixed Reactions Over The Experience |url=https://www.aol.com/delta-air-lines-diverts-multiple-124019536.html |access-date=7 March 2026 |work=AOL |date=23 February 2026}}&lt;/ref&gt;  [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]],&lt;ref name=&quot;LAXUA&quot;&gt;{{cite news |last1=Sullivan |first1=Caitlin |title=Delta Expands Puerto Vallarta Service for Holiday Season |url=https://www.caribjournal.com/2025/05/28/delta-puerto-vallarta-holiday |access-date=7 March 2026 |work=Caribbean Journal |date=28 May 2025 |language=en-us}}&lt;/ref&gt; [[सॉल्ट लेक सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॉल्ट लेक सिटी]],&lt;ref name=&quot;LAXUA&quot;/&gt; [[सीएटल-टॅकोमा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सीएटल/टॅकोमा]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Delta Announces New Saturday Nonstop Flights for Summer 2026 {{!}} Travel Agent Central |url=https://www.travelagentcentral.com/transportation/delta-announces-new-saturday-nonstop-flights-summer-2026 |access-date=7 March 2026 |date=31 October 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;'''हंगामी:''' [[डेट्रॉईट मेट्रोपॉलिटन विमानतळ|डेट्रॉईट]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Raby |first1=Dan |title=Delta offering travel waivers after Jalisco cartel leader's killing disrupts flights to Mexico - CBS Atlanta |url=https://www.cbsnews.com/atlanta/news/delta-travel-waivers-jalisco-cartel-leaders-killing-flight-disruption-mexico/ |access-date=7 March 2026 |work=CBS News |date=23 February 2026}}&lt;/ref&gt; [[मिनीॲपोलिस-सेंट पॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिनीॲपोलिस/सेंट पॉल]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bondarenko |first1=Veronika |title=These airlines have restarted flights to Puerto Vallarta |url=https://www.aol.com/finance/airlines-restarted-flights-puerto-vallarta-170000579.html |access-date=7 March 2026 |work=AOL |date=24 February 2026}}&lt;/ref&gt; 
&lt;!-- --&gt;
| [[फ्लेअर एरलाइन्स]] | '''हंगामी:''' [[कॅल्गरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कॅल्गरी]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Flair Airlines Celebrates 19 Years with Special Flair Day Promotions and Exciting New Routes – Canadian Aviation News |url=https://canadianaviationnews.ca/flair-airlines-celebrates-19-years-with-special-flair-day-promotions-and-exciting-new-routes/ |access-date=7 March 2026 |date=19 August 2024 |language=en-CA}}&lt;/ref&gt; [[एडमंटन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|एडमंटन]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Parker |first1=Ian Hayden |title=Puerto Vallarta has a new flight from Canada |url=https://www.vallartadaily.com/puerto-vallarta-news/puerto-vallarta-has-a-new-flight-from-canada/ |access-date=7 March 2026 |work=Puerto Vallarta News |date=13 May 2022}}&lt;/ref&gt; [[टोराँटो पीअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोराँटो-पीअरसन]],&lt;ref name=&quot;FlairPV&quot;/&gt; [[व्हँकुव्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|व्हँकुव्हर]]&lt;ref name=&quot;FlairPV&quot;&gt;{{cite news |title=Flair, WestJet add recovery flights following violence in Mexico’s Jalisco state |url=https://www.travelweek.ca/news/airlines/flair-westjet-add-recovery-flights-following-violence-in-mexicos-jalisstate/ |access-date=7 March 2026 |work=Travel Week CA |date=25 February 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[फ्रंटियर एरलाइन्स]]}}|[[हार्ट्सफिल्ड-जॅक्सन अटलांटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अटलांटा]]&lt;ref name=&quot;frontierpvr&quot;&gt;{{cite web|url=https://sixtenrealty.com/news/frontier-adds-new-direct-flight-from-atlanta-to-puerto-vallarta/|title=Frontier Adds New Direct Flight from Atlanta to Puerto Vallarta|website=Sixten Realty|date=Sep 2025|accessdate=Feb 5, 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;'''हंगामी:''' [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Travelers deplaned from Denver flight to Mexico amid cartel violence |url=https://www.yahoo.com/news/videos/travelers-deplaned-denver-flight-mexico-141517278.html |access-date=7 March 2026 |work=Yahoo News |date=23 February 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
|{{nowrap|[[मेक्सिकाना दे आव्हियासिओन (२०२३–वर्तमान)|मेक्सिकाना दे आव्हियासिओन]]}}|[[फेलिप अँजल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-फेलिप अँजल्स]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mexicana.gob.mx/destino/santaLucia|title=Santa Lucía|website=Mexicana de Aviación|accessdate=December 19, 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
|[[पोर्टर एरलाइन्स]]| '''हंगामी:''' [[एडमंटन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|एडमंटन]] (३ नोव्हेंबर, २०२६ पासून सुरू होणार),&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.businesswire.com/news/home/20260430131474/en/Porter-Introduces-4-New-Winter-Destinations-for-2026-27-Season-Increases-Sun-Capacity-by-Greater-Than-150|title=Porter Introduces 4 New Winter Destinations for 2026-27 Season, Increases Sun Capacity by Greater Than 150%|publisher=Business Wire|date=April 30, 2026|accessdate=April 30, 2026}}&lt;/ref&gt; [[जॉन सी. मुनरो हॅमिल्टन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हॅमिल्टन (ओएन)]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.businesswire.com/news/home/20250624131083/en/Porter-Airlines-Welcomes-the-Sun-With-Service-to-Mexico-the-Caribbean-and-Costa-Rica|title=Porter Airlines Welcomes the Sun With Service to Mexico, the Caribbean and Costa Rica|publisher=Business Wire|date=25 June 2025|accessdate=25 June 2025}}&lt;/ref&gt; [[ओटावा मॅकडोनाल्ड-कार्टियर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ओटावा]],&lt;ref name=&quot;OttawaWJ&quot;&gt;{{cite news |last1=Fleming |first1=Tyler |title=Ottawa travellers weigh risks as flights resume to Puerto Vallarta after cartel violence |url=https://www.ctvnews.ca/ottawa/article/ottawa-travellers-weigh-risks-as-flights-resume-to-puerto-vallarta-after-cartel-violence/ |access-date=7 March 2026 |work=CTVNews |date=25 February 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[टोराँटो पीअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोराँटो-पीअरसन]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Porter launches first-ever Toronto–Puerto Vallarta service as winter sun network grows |url=https://www.travelweek.ca/news/airlines/porter-launches-first-ever-toronto-puerto-vallarta-service-as-winter-sun-network-grows/ |access-date=7 March 2026 |work=Travelweek |date=14 November 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[सेन्योर एर]] | [[काबो सान लुकास आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|काबो सान लुकास]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.caboflightcenter.com/Destinations/Puerto-Vallarta|title=Travel nonstop from Cabo San Lucas to Puerto Vallarta|website=Señor Air|accessdate=April 7, 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[साउथवेस्ट एरलाइन्स]]}} |  [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]],&lt;ref name=&quot;SWAPV&quot;&gt;{{cite news |last1=Bondarenko |first1=Veronika |title=These airlines have restarted flights to Puerto Vallarta |url=https://www.thestreet.com/travel/these-airlines-have-restarted-flights-to-puerto-vallarta |access-date=7 March 2026 |date=24 February 2026}}&lt;/ref&gt; [[विल्यम पी. हॉबी विमानतळ|ह्युस्टन-हॉबी]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Rosenthal |first1=Abigail |title=American, Southwest, other airlines cancel flights amid unrest in Mexico |url=https://www.chron.com/culture/article/mexico-flights-canceled-21871796.php |access-date=7 March 2026 |work=Chron |date=23 February 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[हॅरी रीड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लास वेगास]],&lt;ref name=&quot;southwestpvr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.reviewjournal.com/business/tourism/southwest-to-begin-flying-from-las-vegas-to-these-mexican-cities-3485841/|title=Southwest to begin flying from Las Vegas to these Mexican cities|website=Las Vegas Review Journal|date=Oct 2025|accessdate=Feb 5, 2026}}&lt;/ref&gt; [[जॉन वेन विमानतळ|ऑरेंज काउंटी]],&lt;ref name=&quot;SWAJWA&quot;&gt;{{cite news |title=New Southwest Airlines flights will connect Puerto Vallarta and Las Vegas |url=https://mexiconewsdaily.com/travel/southwest-airlines-flights/ |access-date=7 March 2026 |work=Mexico News Daily |date=21 November 2025}}&lt;/ref&gt; [[फिनिक्स स्काय हार्बर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फिनिक्स-स्काय हार्बर]],&lt;ref name=&quot;SWAJWA&quot;/&gt; [[सेंट लुईस लँबर्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सेंट लुईस]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Pearson |first1=James |title=Southwest's massive expansion: 31 new routes launch next week [map] |url=https://www.msn.com/en-us/travel/news/southwests-massive-expansion-31-new-routes-launch-next-week-map/ar-AA1XbjAf?gemSnapshotKey=GM30127A6E-snapshot-0&amp;ocid=XMMO&amp;apiversion=v2&amp;domshim=1&amp;noservercache=1&amp;noservertelemetry=1&amp;batchservertelemetry=1&amp;renderwebcomponents=1&amp;wcseo=1 |access-date=7 March 2026 |work=MSN |date=26 February 2026}}&lt;/ref&gt; [[सॅन डियेगो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन डियेगो]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Glab |first1=Jim |title=World's second-most popular smartphone now compatible with US carrier |url=https://travel.yahoo.com/flights/articles/southwest-vp-responds-suggested-improvements-130000234.html |access-date=7 March 2026 |work=Yahoo Travel |date=7 March 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;'''हंगामी:''' [[ऑस्टिन-बर्गस्ट्रॉम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ऑस्टिन]],&lt;ref name=SW&gt;{{cite news |last1=Bennett |first1=Adam |title=Austin family stranded near Puerto Vallarta amid cartel violence |url=https://www.yahoo.com/news/articles/austin-family-stranded-near-puerto-221931330.html |access-date=7 March 2026 |work=Yahoo News |date=23 February 2026}}&lt;/ref&gt; [[सॅक्रामेंटो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅक्रामेंटो]]&lt;ref name=SW /&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[सन कंट्री एरलाइन्स]] | [[मिनीॲपोलिस-सेंट पॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिनीॲपोलिस/सेंट पॉल]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Medne |first1=Megija |title=Flights suspended from Puerto Vallarta to MSP amid unrest in parts of Mexico |url=https://www.kare11.com/article/news/local/flights-suspended-from-puerto-vallarta-to-msp-amid-unrest-mexico/89-b4062efc-4453-4f6b-b576-54834890c4de |access-date=7 March 2026 |work=KARE 11 |date=22 February 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[युनायटेड एरलाइन्स]]| [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Maslen |first1=Richard |title=Denver Lands new United Link to Panama City {{!}} Aviation Week Network |url=https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/denver-lands-new-united-link-panama-city |access-date=7 March 2026 |work=Aviation Week |date=7 May 2014}}&lt;/ref&gt; [[जॉर्ज बुश इंटरकॉन्टिनेंटल विमानतळ|ह्युस्टन-इंटरकॉन्टिनेंटल]],&lt;ref name=&quot;UAPV&quot;/&gt;  [[नेवार्क लिबर्टी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नेवार्क]],&lt;ref name=UAL/&gt; [[सॅन फ्रान्सिस्को आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन फ्रान्सिस्को]]&lt;ref name=&quot;UAPV&quot;&gt;{{cite news |last1=Bondarenko |first1=Veronika |title=All major airlines cancel flights to Puerto Vallarta |url=https://www.thestreet.com/travel/all-major-airlines-cancel-flights-to-puerto-vallarta |access-date=7 March 2026 |date=23 February 2026}}&lt;/ref&gt;  &lt;br&gt;'''हंगामी:''' [[ओहेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो-ओहेर]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Puckett |first1=Jessica |title=US Airlines Resume Flights to Mexico After Unrest Erupts in the Region |url=https://www.travelpulse.com/news/airlines-airports/us-airlines-resume-flights-to-mexico-after-unrest-erupts-in-the-region |access-date=7 March 2026 |work=Travel Pulse |date=24 February 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]]&lt;ref name=&quot;UAPV&quot;/&gt; 
&lt;!-- --&gt;
| [[युनायटेड एक्सप्रेस]] |'''हंगामी:''' [[जॉर्ज बुश इंटरकॉन्टिनेंटल विमानतळ|ह्युस्टन-इंटरकॉन्टिनेंटल]]&lt;ref name=UAL&gt;{{cite web|url=https://www.united.com/en-us/flights-to-puerto-vallarta|title=Flights to Puerto Vallarta from $ 372* or from $40/mo |website=United Airlines|accessdate=April 7, 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[व्हायव्हा (विमानकंपनी)|व्हायव्हा]]| [[सिउदाद हुआरेझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चिहुआहुआ]],&lt;ref name=&quot;VivaPuerto&quot;&gt;{{cite news |title=Puerto Vallarta Tourism Recovery Advances {{!}} Banderas News |url=https://banderasnews.com/puerto-vallarta-tourism-recovery-advances/ |access-date=7 March 2026 |date=16 June 2021}}&lt;/ref&gt; [[ग्वादालाहारा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ग्वादालाहारा]],&lt;ref name=&quot;Vivamexico&quot;/&gt; [[मेक्सिको सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-बेनितो हुआरेझ]],&lt;ref name=&quot;Vivamexico&quot;&gt;{{cite news |last1=De Alba |first1=Teresa |title=AFAC: Western Mexico Airports Operated Normally |url=https://mexicobusiness.news/aerospace/news/afac-western-mexico-airports-operated-normally |access-date=7 March 2026 |work=Mexico Business |date=27 February 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[फेलिप अँजल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-फेलिप अँजल्स]],&lt;ref name=&quot;Vivamexico&quot;/&gt; [[माँतेरे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माँतेरे]],&lt;ref name=&quot;VivaPuerto&quot;/&gt; [[तिहुआना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तिहुआना]],&lt;ref name=&quot;Vivamexico&quot;/&gt; [[तोलुका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तोलुका/मेक्सिको सिटी]]&lt;ref name=&quot;Vivamexico&quot;/&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[व्होलारिस]] |  [[अग्वासकाल्येंतेस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अग्वासकाल्येंतेस]],&lt;ref name=&quot;newvolaris2026&quot;/&gt; [[ग्वादालाहारा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ग्वादालाहारा]], [[बहिओ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लिओन/बहिओ]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Volaris anuncia tres nuevas rutas a Puerto Vallarta y refuerza su conectividad nacional |url=https://pasilloturistico.com/volaris-anuncia-tres-nuevas-rutas-a-puerto-vallarta-y-refuerza-su-conectividad-nacional/ |access-date=7 March 2026 |work=Pasillo Turístico |date=10 February 2026 |language=es}}&lt;/ref&gt; [[मेक्सिकाली आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिकाली]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aviacionline.com/mega-expansion-volaris-lanza-41-nuevas-rutas-nacionales-en-mexico|title=Mega expansión: Volaris lanza 41 nuevas rutas nacionales en México|first=Gastón|last=Cena|date=23 May 2023}}&lt;/ref&gt; [[मेक्सिको सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-बेनितो हुआरेझ]],&lt;ref name=&quot;VolarisPV&quot;&gt;{{cite news |title=Volaris anuncia tres nuevas rutas directas a Puerto Vallarta |url=https://boletinturistico.com.mx/interior/volaris_anuncia_tres_nuevas_rutas_directas_a_puerto_vallarta |access-date=7 March 2026 |date=2 December 2025}}&lt;/ref&gt; [[फेलिप अँजल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-फेलिप अँजल्स]],&lt;ref name=&quot;VolarisPV&quot;/&gt; [[माँतेरे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माँतेरे]],&lt;ref name=&quot;VolarisPV&quot;/&gt; [[जनरल फ्रांसिस्को मुनिका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मोरेलिया]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lassetter |first1=Jon |title=Volaris is growing again; it serves 73 airports with 210+ routes |url=https://airserviceone.com/volaris-is-growing-again-it-serves-73-airports-with-210-routes/ |access-date=7 March 2026 |work=Air Service One |date=4 August 2025}}&lt;/ref&gt;  [[पुएब्ला आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पुएब्ला]],&lt;ref name=&quot;newvolaris2026&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.aviacionline.com/english/commercial-aviation/mexico/volaris-triggers-massive-expansion-with-33-new-routes-across-north-america_a69826b150e48856db2161d41|title=Volaris triggers massive expansion with 33 new routes across North America|website=AviaciOnline|date=Feb 2026|accessdate=Feb 5, 2026}}&lt;/ref&gt; [[केरेतारो इंटरकॉन्टिनेंटल विमानतळ|केरेतारो]],&lt;ref name=&quot;VolarisPV&quot;/&gt; [[सॅन लुईस पोतोसी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन लुईस पोतोसी]],&lt;ref name=&quot;newvolaris2026&quot;/&gt; [[तिहुआना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तिहुआना]],&lt;ref name=&quot;VolarisPV&quot;/&gt; [[तोलुका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तोलुका/मेक्सिको सिटी]]&lt;ref name=&quot;VolarisPV&quot;/&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[वेस्टजेट]] |  [[कॅल्गरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कॅल्गरी]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Hunt |first1=Stephen |title=‘Still not safe’: Calgarian speaks about violence in Puerto Vallarta |url=https://www.ctvnews.ca/calgary/article/violence-in-mexico-disrupts-airlines-as-westjet-diverts-7-flights-enroute-to-puerto-vallarta/ |access-date=7 March 2026 |work=CTVNews |date=23 February 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;  [[एडमंटन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|एडमंटन]],&lt;ref name=&quot;Westjetcanada&quot;/&gt; [[टोराँटो पीअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोराँटो-पीअरसन]],&lt;ref name=&quot;Westjetcanada&quot;/&gt; [[व्हँकुव्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|व्हँकुव्हर]]&lt;ref name=&quot;Westjetflights465&quot;/&gt;  &lt;br&gt;'''हंगामी:''' [[अबॉट्सफर्ड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अबॉट्सफर्ड]],&lt;ref name=&quot;Westjetflights465&quot;&gt;{{cite news |title=WestJet to add new flights from Vancouver to Mexico's beaches |url=https://mexiconewsdaily.com/travel/westjet-add-flights-vancouver-mexico-beach-destinations/ |access-date=7 March 2026 |work=Mexico News Daily |date=9 August 2023}}&lt;/ref&gt; [[सीएफबी कोमोक्स|कोमोक्स]],&lt;ref name=&quot;Westjetcanada&quot;&gt;{{cite news |title=Frontier Airlines, WestJet announce more winter routes to Mexico |url=https://mexiconewsdaily.com/travel/frontier-airlines-westjet-announce-more-winter-routes-to-mexico/ |access-date=7 March 2026 |work=Mexico News Daily |date=31 August 2023}}&lt;/ref&gt; [[केलोना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|केलोना]],&lt;ref name=&quot;Westjetcanada&quot;/&gt; [[प्रिन्स जॉर्ज विमानतळ|प्रिन्स जॉर्ज]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Rabinovitch |first1=Ariel |last2=Fallico |first2=Adriana |title=What to know if you’re stuck or have an upcoming flight to Puerto Vallarta - National {{!}} Globalnews.ca |url=https://globalnews.ca/news/11679185/puerto-vallarta-flight-cancellations-refunds/ |access-date=7 March 2026 |work=Global News |date=23 February 2026}}&lt;/ref&gt; [[रेजिना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रेजिना]],&lt;ref name=&quot;Westjetcanada&quot;/&gt; [[सास्काटून जॉन जी. डीफेनबेकर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सास्काटून]],&lt;ref name=&quot;Westjetcanada&quot;/&gt; [[व्हिक्टोरिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|व्हिक्टोरिया]],&lt;ref name=&quot;Westjetcanada&quot;/&gt; [[विनिपेग जेम्स आर्मस्ट्राँग रिचर्डसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|विनिपेग]]&lt;ref name=&quot;Westjetcanada&quot;/&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[वर्ल्डटूफ्लाय]] |'''हंगामी भाड्याने:''' [[व्हात्स्लाव हावेल विमानतळ प्राग|प्राग]]&lt;ref name=&quot;flyondrej.eu&quot;&gt;{{cite web | url=https://flyondrej.eu/akcni-letenky/exim-fischer-prime-lety-mexiko-puerto-vallarta/ | title=Exim/Fischer bude létat do Mexika(Puerto Vallarta) a nabídne Business Class - 16APR| date=16 April 2024}}&lt;/ref&gt;
}}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:मेक्सिकोमधील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]
[[वर्ग:पोर्तो व्हायार्ता|विमानतळ]]</text>
      <sha1>ll2lq8xl11vblvzkeyfzqrv7hy9gxqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कैकाडी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>220692</id>
    <revision>
      <id>2692288</id>
      <parentid>2692089</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T18:20:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* हे पहा */</comment>
      <origin>2692288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8938" sha1="q39wghdx3ajctiw2sehwffdrja52jpd" xml:space="preserve">'''कैकाडी''' ही [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]], [[कर्नाटक]] व [[आंध्र प्रदेश]] गुजरात, तेलंगणा, केरळ, मध्यप्रदेश, झारखंड, उत्तर प्रदेश एकूण १४ राज्यात आढळते. एक भटकी विमुक्त जात आहे. ते मुळचे आंध्र प्रदेशचे /तामीळनाडूचे रहिवासी होते व नंतर कर्नाटक व महाराष्ट्रात आले असावेत. त्यांच्या भाषेत [[कानडी]] आणि [[तेलुगू]] शब्दांचा भरणा असतो. काहींच्या मते ते तमिळनाडूमधून आले असावेत. 
* तमिळ भाषेत हात कापणारे आणि हाताने कापणारे, असा कैकाडीचा अर्थ होतो, तेथे त्यांना कोरवा म्हणतात. 
मध्य महाराष्ट्रात [[जालना]], औरंगाबाद, बीड, येथे त्यांचे वास्तव्य मोठ्या प्रमाणात आहे. येथे २ पोटजाती प्रामुख्याने आढळतात.
त्यात १)[[गाव कैकाडी]] जे की शेतीसाठी / घरगुती कामासाठी लागणारे टोपल्या, (डाल) धान्य साठवण्यासाठी कणींग इ. विणण्याचे काम करतात असत. हा व्यवसाय आधुनिकीकरणाच्या काळात पूर्ण पणे बंद झाला असल्याने हे व्यावसायिक संकटात सापडले आहेत. 
या पोटजातीत त्यांची नावे [[जाधव]], गायकवाड अशी आहेत. यांच्यामध्ये शिक्षणाचे प्रमाण हे चांगले आहे. त्यानंतर दुसरी पोटजात आहे: २) [[धोंतले]] यामध्ये त्यांची नावे आहेत.. पवार, जाधव, गायकवाड, माने. 
**यांचा व्यवसाय टोपली, ताटी, विनणे होता. 
आता हळूहळू शैक्षणिक प्रगती होत असल्याने पूर्वीचे परंपरागत व्यवसाय सोडून हा समाज आता इतर व्यवसाय करत आहे. कश्यप, सातपाडी, कवाडी, मेंढरगुत्ती असे गोत्र आढळतात.

==पोटजाती==

गाव कैकाडी, कोरवी, कोंचीकोरवी, पामलोर, धोंतले, कैजी, माकडवाले, उर कैकाडी, वाईवसे  या त्यांच्यात ९ पोटजाती आहेत. 
* यांपैकी महाराष्ट्रात 
१) गाव-कैकाडी ऊर्फ (कोरवा), 
२) पाल्मोर ऊर्फ (धुंताळे) व 
३) माकडवाले 
यांच्या तीन पोट-जाती आढळतात.
**गावात राहून आपला पूर्वापार टोपली विणण्याचा धंदा करणाऱ्या कैकाड्यांना गाव कैकाडी म्हणतात.
पाल्मोर गारूड्याप्रमाणे सापांचा खेळ करून उदरनिर्वाह करतात. कुंची कोरवा जातीचे लोक विक्रीसाठी कुंचले वा कुंची तयार करतात. 
* १९६१ च्या जनगणनेनुसार महाराष्ट्रात त्यांची लोकसंख्या सु. ५०,००० पर्यंत होती.
त्यांच्या कुळींची नावे प्रामुख्याने जाधव, गायकवाड, पवार, माने, मधवंत, काळे, कत्राळे वगैरे आहेत.
 त्यांच्या भाषेला कुलू म्हणतात.

==परंपरा व श्रद्धा==

यांच्यात आते-मामे विवाह प्रचलित आहे. मावशीच्या मुलीबरोबर विवाह होऊ शकत नाही. बहुपत्नीकत्वाची प्रथा रूढ होती. वरपित्याने ५० ते १०० रु. वधूपित्यास द्यावे लागतात. वधूची मागणी वरपित्याकडून केली जात असे. विधवा-विवाह / पूनर्वीवाह होऊ शकतो. विधवेस दुसरा विवाह करताना पूर्वीच्या नवऱ्याकडील नातलगांस पहिल्या लग्नाचा खर्च द्यावा लागतो. बहुधा ही रक्कम तिचा दुसरा पती देतो.

कैकाडी हे हिंदू आहेत. त्यांच्या प्रमुख देवता तुळजाभवानी, खंडोबा,  बहिरोबा, मरीआई, तुकाई, गणपती, यमाई या होत. तसेच त्यांच्यातील प्रत्येक कुटुंबात जेजुरीचा [[खंडोबा]], तुळजापूरची [[भवानी]], सोनारीचा [[बहिरोबा]] आणि [[मारुती]] यांची पूजा केली जाते. [[आळंदी]], [[जेजुरी]], [[सोनारी]] आणि [[पंढरपूर]] ही त्यांची तीर्थस्थाने होत.

मृताबाबत शोक पाच, नऊ, दहा अथवा बारा दिवस करतात. मृताला वाहून नेणाऱ्यास म्हणजे खांदे देणाऱ्यास ते पाच दिवस शिवत नाहीत. ते मृतास जाळतात. मृताबाबत टाक करून त्याची पूजा करतात. त्यांचा जादूटोणा, चेटूक, शकुन आणि अपशकून यांवर आता विश्वास नाही.

खानदेशातील कैकाड्यांमध्ये, मुल्हेरच्या दावल मलक या मुसलमान संताबद्दल आदर असून काही कुटुंबांत तर खंडोबाबरोबरच या साधूच्या हिरव्या काठीची पूजा करण्याची प्रथा आहे. 
** त्यांच्या प्रमुखाला ओकाम्या असे म्हणतात. कामाठी व कोल्हाट्यांशी त्यांचे जवळचे संबंध आहेत. जाती पंचायतीच्या वेळी ते त्यांना बोलावितात.

== आरक्षण ==

* कैकाडी समाजाला विदर्भात [[अनुसूचित जाती]]चा दर्जा (Sr.No.-28)
* उर्वरित महाराष्ट्रातील कैकाडी समाज [[महाराष्ट्रातील विमुक्त जातींची यादी|VJNT]] मध्ये मोडतो (अनु.क्र.-४).

== हे पहा ==

* [[लक्ष्मण माने]]
* [[रामोशी]]

==संदर्भ==
* Enthoven, R. E. Tribes and Castes of Bombay, 3 Vols., Bombay, 1920-1922.
*Tribal Research Institute, VimuktaJatis and Nomadic Tribes of Maharashtra State, Poona, 1966.
*मराठी विश्वकोश
* http://mr.vikaspedia.in/

[[वर्ग:भारतामधील जाती व जमाती]]</text>
      <sha1>q39wghdx3ajctiw2sehwffdrja52jpd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मकरंद साठे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>230293</id>
    <revision>
      <id>2692305</id>
      <parentid>2591604</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T03:31:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* मकरंद साठे यांची पुस्तके */</comment>
      <origin>2692305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13594" sha1="bowh4t5xk9y045251tx8jmu3juzhikr" xml:space="preserve">'''मकरंद साठे''' हे एक [[मराठी]] नाटककार, लेखक व नाट्यदिग्दर्शक आहेत. साठे हे व्यवसायाने आर्किटेक्ट आहेत. असे असले तरी ते, साहित्य अकादमीच्या अनुवादित पुस्तकांच्या २०१७ सालच्या पुरस्कारांसाठीच्या निवड समितीचे सदस्य होते.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last1=Phukan|first1=Vikram|title=Q&amp;A {{!}} Makarand Sathe|दुवा=https://www.livemint.com/Leisure/3UH3uANPusIyhXbDv1SZsN/QA--Makarand-Sathe.html|अॅक्सेसदिनांक=25 मे 2020|काम=Livemint|दिनांक=4 एप्रिल 2015|भाषा=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=साठे मकरंद|दुवा=https://vishwakosh.marathi.gov.in/25483/|ॲक्सेसदिनांक=25 मे 2020|काम=मराठी विश्वकोश प्रथमावृत्ती|दिनांक=4 जुलै 2019|भाषा=mr-IN|archive-date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203210229/https://vishwakosh.marathi.gov.in/25483/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last1=Daftuar|first1=Swati|title=“I am slightly more comfortable with novels”|दुवा=https://www.thehindu.com/features/magazine/i-am-slightly-more-comfortable-with-novels/article3580310.ece|अॅक्सेसदिनांक=25 मे 2020|काम=द हिंदू|दिनांक=30 जून 2012|भाषा=en-IN}}&lt;/ref&gt;    भारतीय रंगभूमीवर नावीन्यपूर्ण, प्रयोगशील आणि मराठी नाटक, साहित्याला नवी दिशा, अशा तिन्ही पातळींवर चपखल बसणारे नाटककार, लेखक म्हणून मकरंद साठे सर्वपरिचित आहेत.थिएटर ॲकॅडमीने १९९० च्या दशकात आयोजिलेल्या एका कार्यशाळेत, 'चारशे कोटी विसरभोळे' या नाटकामुळे मकरंद साठे या नावाचा परिचय झाला. नाटकाच्या नावापासूनच काहीतरी वेगळा आशय मांडण्याचा प्रयत्न साठे यांनी केला. उमेदीच्या काळात प्रयोगशील निर्मिती करणारे अनेक नाटककार कालांतराने ठराविक चौकटीबाहेर पडण्यास धजावत नाहीत; पण बंदिस्त चौकटीत न अडकता प्रयोगशील निर्मितीचा ध्यास घेणाऱ्या काही मोजक्या नाटककारांमध्ये साठेंचा समावेश होतो. 

प्रयोगशील वृत्ती, मराठी नाटकाला, साहित्याला नवी दिशा देणे, अशा तिन्ही पातळींवर चपखल बसणारे नाटककार, लेखक म्हणून मकरंद साठे सर्वपरिचित आहेत.

गेल्या ३० वर्षांहून अधिक काळ रंगभूमीवर सातत्याने नवनिर्मिती करणाऱ्या पडद्यामागच्या रंगकर्मीर्च अनेक पुरस्काराने सन्मान करण्यात आलेला आहे. थिएटर ॲकॅडमीने १९९० च्या दशकात आयोजिलेल्या एका कार्यशाळेत, 'चारशे कोटी विसरभोळे' या नाटकामुळे मकरंद साठे या नावाचा परिचय झाला. नाटकाच्या नावापासूनच काहीतरी वेगळा आशय मांडण्याचा प्रयत्न साठे यांनी केला. उमेदीच्या काळात प्रयोगशील निर्मिती करणारे अनेक नाटककार कालांतराने ठराविक चौकटीबाहेर पडण्यास धजावत नाहीत; पण बंदिस्त चौकटीत न अडकता प्रयोगशील निर्मितीचा ध्यास घेणाऱ्या काही मोजक्या नाटककारांमध्ये साठेंचा समावेश होतो. 

नव्वदोत्तर पिढीतील मकरंद साठे हे महत्त्वाचे नाटककारआहेत .हे केव्हाच अधोरेखित झाले आहे. १९८६-८७साली थिएटर अकॅडेमीने पुण्यात आयोजित केलेल्या नवनाटककार कार्यशाळेत साठे यांनी आपले चारशेकोटीविसरभोळे हे नाटक वाचले, तेव्हाच त्यांच्या वेगळ्या लेखनशैलीची चुणूक जाणकारांना दिसली होती. मानवी जगण्यातील असंगततेतून चिरंतन प्रश्नांचा शोधघेण्याचा त्यांचा प्रयत्न रोमनसाम्राज्याची पडझड, सापत्नेकराचं मूल, ठोंब्या, गोळायुगडॉटकॉम यानाटकांमधूनही दिसली. या अॅब्सर्डशैलीच्या नाटकांतूनच थेट सामाजिक वास्तवाला भिडणाऱ्या नाटकांकडे जाण्याची वाटही त्यांनीच निर्माणकेली. ‘सूर्य पाहिलेला माणूस’ हे या टप्प्यावरचे त्यांचे महत्त्वाचे नाटक मानता येईल.   

व्यवस्थेला प्रश्न विचारणाऱ्या ग्रीक तत्त्वज्ञ सॉक्रेटीसच्या सत्यान्वेषी जगण्याचा पाठ पुरावा करणारे हे नाटक त्यातील डॉ. श्रीराम लागू यांच्या भूमिकेमुळे विशेषत्वाने गाजले. त्यानंतर, पुण्यातील गजबजलेल्या रस्त्यावर ट्रॅफिक ज्यॅम झाल्यानंतर उद‍्भवलेल्या परिस्थितीचे चित्रण करणारे चौक हे रूपकात्मक नाटक आणि ते पुढे गेले हे शेतकरी आत्महत्येच्या प्रश्नाला वेगळ्याबाजूने भिडणारे नाटक अशा महत्त्वाच्या लेखनकृती साठेंनी-सिद्ध केल्या आहेत.  

एकीकडे नाटककार म्हणून लेखनाचे एक माध्यम हाताळत असतानाचदुसऱ्याबाजूने वैचारिक, चिंतनात्मक लेखन व त्याच्या घुसळणीतून निघालेल्या अच्युत आठवले आणि आठवण आणि ऑपरेशन यमू या कादंबऱ्या लिहून त्यांनी अन्य वाङ्मयप्रकारांतून आपले लेखकीय व्यक्तिमत्त्व अधिक विकसित केले. पेशाने आर्किटेक्ट असलेल्या साठेंचा पिंड चिंतनशील वाचक आणि लेखकाचा अधिक आहे. आजच्या काळातील मल्टिपल आयडेंटिटी क्रायसिसची विविधरूपे तपासणारे त्यांचे वेधक लेख याची साक्ष देतात. त्यांनी काही माहितीपटांचेही लेखन केले आहे. भोवतालच्या वास्तवात घडणाऱ्याराजकीय, सामाजिक, आर्थिक, सांस्कृतिक घडामोडी आणि त्याच वेळीत्याच वास्तवात जन्म घेणाऱ्या कलाकृती यांचे काही एक नाते असते, किंबहुनाते असले पाहिजे या गृहीतकातून मराठी रंगभूमीचा त्यांनी घेतलेला शोध हे त्यांच्या चिंतनशीलतेतून, चिकित्सकवृत्तीतून पडलेले पुढचे महत्त्वाचे पाऊल. त्यातूनच मराठी रंगभूमीच्या तीसरात्री हे महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिकवाटचालीचा दस्तावेज ठरावेअसे तीन खंडातील ग्रंथलेखन सिद्ध झाले आहे. मराठी साहित्यात ते वेगळे ठरणारे आहे.  

== यांची पुस्तके ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! पुस्तकाचे नाव !! प्रकार !! पुरस्कार / नोंदी
|-
| अच्युत आठवले आणि आठवण || कादंबरी || 
|-
| ऑपरेशन यमू || नाटक || 
|-
| आषाढ बार || कादंबरी || 
|-
| काळे रहस्य || कादंबरी || 
|-
| गार्डन ऑफ ईडन उर्फ साई सोसायटी || कादंबरी || 
|-
| गोळायुग || नाटक || 
|-
| चारशे कोटी विसरभोळे || नाटक || इंग्रजीत 'Mr. Sapatnekar's Child: &amp; Four Billion Forgetfuls' या नावाने प्रकाशित
|-
| चौक || नाटक || 
|-
| ते पुढे गेले || नाटक || 
|-
| निवडक निबंध - १, २. रंगभूमी व साहित्य || वैचारिक || या ग्रंथाला [[महाराष्ट्र साहित्य परिषद|मसाप]]चा शं.ना. जोशी स्मृतिपुरस्कार मिळाला (२८ फेब्रुवारी २०१९)
|-
| First Proof: The Penguin Book of New Writing from India 6 || इंग्लिश पुस्तक || सहलेखक - सुनंदा सिकदर, अन्नू जलाईस
|-
| Man Who Tried to Remember || इंग्लिश पुस्तक || मूळ मराठी कादंबरीचा इंग्लिश अनुवाद, अनुवादक - शांता गोखले
|-
| मराठी रंगभूमीच्या तीस रात्री || इतिहास || मराठी नाटकाचा इतिहास (खंड १-२-३)
|-
| वारंवार कुरुक्षेत्री याती मनुष्ये || नाटक || 
|-
| सापटणेकरांचे मूल || नाटक || 
|-
| सांस्कृतिक अस्मिता आणि जागतिकीकरण || वैचारिक || 
|-
| सूर्य पाहिलेला माणूस || नाटक || 
|-
| A Socio-Political History Of Marathi Theatre || इंग्लिश पुस्तक || ३ पुस्तकांचा संच
|}

==पुरस्कार==
* 'कृष्ण मुकुंद' पुरस्कार (२०१५)
* गंगाधर गाडगीळ पुरस्कार (२०११)
* लोकमंगल साहित्य पुरस्कार (२०१७)
* शं.ना. जोशी स्मृतिपुरस्कार (२०१९)

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
{{DEFAULTSORT:साठे, मकरंद}}
[[वर्ग:मराठी लेखक]]</text>
      <sha1>bowh4t5xk9y045251tx8jmu3juzhikr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692306</id>
      <parentid>2692305</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T03:31:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* यांची पुस्तके */</comment>
      <origin>2692306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13594" sha1="c2fii4lwfd7uzuz6l7h2ix52fkk9tv6" xml:space="preserve">'''मकरंद साठे''' हे एक [[मराठी]] नाटककार, लेखक व नाट्यदिग्दर्शक आहेत. साठे हे व्यवसायाने आर्किटेक्ट आहेत. असे असले तरी ते, साहित्य अकादमीच्या अनुवादित पुस्तकांच्या २०१७ सालच्या पुरस्कारांसाठीच्या निवड समितीचे सदस्य होते.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last1=Phukan|first1=Vikram|title=Q&amp;A {{!}} Makarand Sathe|दुवा=https://www.livemint.com/Leisure/3UH3uANPusIyhXbDv1SZsN/QA--Makarand-Sathe.html|अॅक्सेसदिनांक=25 मे 2020|काम=Livemint|दिनांक=4 एप्रिल 2015|भाषा=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=साठे मकरंद|दुवा=https://vishwakosh.marathi.gov.in/25483/|ॲक्सेसदिनांक=25 मे 2020|काम=मराठी विश्वकोश प्रथमावृत्ती|दिनांक=4 जुलै 2019|भाषा=mr-IN|archive-date=2024-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203210229/https://vishwakosh.marathi.gov.in/25483/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last1=Daftuar|first1=Swati|title=“I am slightly more comfortable with novels”|दुवा=https://www.thehindu.com/features/magazine/i-am-slightly-more-comfortable-with-novels/article3580310.ece|अॅक्सेसदिनांक=25 मे 2020|काम=द हिंदू|दिनांक=30 जून 2012|भाषा=en-IN}}&lt;/ref&gt;    भारतीय रंगभूमीवर नावीन्यपूर्ण, प्रयोगशील आणि मराठी नाटक, साहित्याला नवी दिशा, अशा तिन्ही पातळींवर चपखल बसणारे नाटककार, लेखक म्हणून मकरंद साठे सर्वपरिचित आहेत.थिएटर ॲकॅडमीने १९९० च्या दशकात आयोजिलेल्या एका कार्यशाळेत, 'चारशे कोटी विसरभोळे' या नाटकामुळे मकरंद साठे या नावाचा परिचय झाला. नाटकाच्या नावापासूनच काहीतरी वेगळा आशय मांडण्याचा प्रयत्न साठे यांनी केला. उमेदीच्या काळात प्रयोगशील निर्मिती करणारे अनेक नाटककार कालांतराने ठराविक चौकटीबाहेर पडण्यास धजावत नाहीत; पण बंदिस्त चौकटीत न अडकता प्रयोगशील निर्मितीचा ध्यास घेणाऱ्या काही मोजक्या नाटककारांमध्ये साठेंचा समावेश होतो. 

प्रयोगशील वृत्ती, मराठी नाटकाला, साहित्याला नवी दिशा देणे, अशा तिन्ही पातळींवर चपखल बसणारे नाटककार, लेखक म्हणून मकरंद साठे सर्वपरिचित आहेत.

गेल्या ३० वर्षांहून अधिक काळ रंगभूमीवर सातत्याने नवनिर्मिती करणाऱ्या पडद्यामागच्या रंगकर्मीर्च अनेक पुरस्काराने सन्मान करण्यात आलेला आहे. थिएटर ॲकॅडमीने १९९० च्या दशकात आयोजिलेल्या एका कार्यशाळेत, 'चारशे कोटी विसरभोळे' या नाटकामुळे मकरंद साठे या नावाचा परिचय झाला. नाटकाच्या नावापासूनच काहीतरी वेगळा आशय मांडण्याचा प्रयत्न साठे यांनी केला. उमेदीच्या काळात प्रयोगशील निर्मिती करणारे अनेक नाटककार कालांतराने ठराविक चौकटीबाहेर पडण्यास धजावत नाहीत; पण बंदिस्त चौकटीत न अडकता प्रयोगशील निर्मितीचा ध्यास घेणाऱ्या काही मोजक्या नाटककारांमध्ये साठेंचा समावेश होतो. 

नव्वदोत्तर पिढीतील मकरंद साठे हे महत्त्वाचे नाटककारआहेत .हे केव्हाच अधोरेखित झाले आहे. १९८६-८७साली थिएटर अकॅडेमीने पुण्यात आयोजित केलेल्या नवनाटककार कार्यशाळेत साठे यांनी आपले चारशेकोटीविसरभोळे हे नाटक वाचले, तेव्हाच त्यांच्या वेगळ्या लेखनशैलीची चुणूक जाणकारांना दिसली होती. मानवी जगण्यातील असंगततेतून चिरंतन प्रश्नांचा शोधघेण्याचा त्यांचा प्रयत्न रोमनसाम्राज्याची पडझड, सापत्नेकराचं मूल, ठोंब्या, गोळायुगडॉटकॉम यानाटकांमधूनही दिसली. या अॅब्सर्डशैलीच्या नाटकांतूनच थेट सामाजिक वास्तवाला भिडणाऱ्या नाटकांकडे जाण्याची वाटही त्यांनीच निर्माणकेली. ‘सूर्य पाहिलेला माणूस’ हे या टप्प्यावरचे त्यांचे महत्त्वाचे नाटक मानता येईल.   

व्यवस्थेला प्रश्न विचारणाऱ्या ग्रीक तत्त्वज्ञ सॉक्रेटीसच्या सत्यान्वेषी जगण्याचा पाठ पुरावा करणारे हे नाटक त्यातील डॉ. श्रीराम लागू यांच्या भूमिकेमुळे विशेषत्वाने गाजले. त्यानंतर, पुण्यातील गजबजलेल्या रस्त्यावर ट्रॅफिक ज्यॅम झाल्यानंतर उद‍्भवलेल्या परिस्थितीचे चित्रण करणारे चौक हे रूपकात्मक नाटक आणि ते पुढे गेले हे शेतकरी आत्महत्येच्या प्रश्नाला वेगळ्याबाजूने भिडणारे नाटक अशा महत्त्वाच्या लेखनकृती साठेंनी-सिद्ध केल्या आहेत.  

एकीकडे नाटककार म्हणून लेखनाचे एक माध्यम हाताळत असतानाचदुसऱ्याबाजूने वैचारिक, चिंतनात्मक लेखन व त्याच्या घुसळणीतून निघालेल्या अच्युत आठवले आणि आठवण आणि ऑपरेशन यमू या कादंबऱ्या लिहून त्यांनी अन्य वाङ्मयप्रकारांतून आपले लेखकीय व्यक्तिमत्त्व अधिक विकसित केले. पेशाने आर्किटेक्ट असलेल्या साठेंचा पिंड चिंतनशील वाचक आणि लेखकाचा अधिक आहे. आजच्या काळातील मल्टिपल आयडेंटिटी क्रायसिसची विविधरूपे तपासणारे त्यांचे वेधक लेख याची साक्ष देतात. त्यांनी काही माहितीपटांचेही लेखन केले आहे. भोवतालच्या वास्तवात घडणाऱ्याराजकीय, सामाजिक, आर्थिक, सांस्कृतिक घडामोडी आणि त्याच वेळीत्याच वास्तवात जन्म घेणाऱ्या कलाकृती यांचे काही एक नाते असते, किंबहुनाते असले पाहिजे या गृहीतकातून मराठी रंगभूमीचा त्यांनी घेतलेला शोध हे त्यांच्या चिंतनशीलतेतून, चिकित्सकवृत्तीतून पडलेले पुढचे महत्त्वाचे पाऊल. त्यातूनच मराठी रंगभूमीच्या तीसरात्री हे महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिकवाटचालीचा दस्तावेज ठरावेअसे तीन खंडातील ग्रंथलेखन सिद्ध झाले आहे. मराठी साहित्यात ते वेगळे ठरणारे आहे.  

== यांची पुस्तके ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! पुस्तकाचे नाव !! प्रकार !! पुरस्कार / नोंदी
|-
| अच्युत आठवले आणि आठवण || कादंबरी || 
|-
| ऑपरेशन यमू || नाटक || 
|-
| आषाढ बार || कादंबरी || 
|-
| काळे रहस्य || कादंबरी || 
|-
| गार्डन ऑफ ईडन उर्फ साई सोसायटी || कादंबरी || 
|-
| गोळायुग || नाटक || 
|-
| चारशे कोटी विसरभोळे || नाटक || इंग्लिशत 'Mr. Sapatnekar's Child: &amp; Four Billion Forgetfuls' या नावाने प्रकाशित
|-
| चौक || नाटक || 
|-
| ते पुढे गेले || नाटक || 
|-
| निवडक निबंध - १, २. रंगभूमी व साहित्य || वैचारिक || या ग्रंथाला [[महाराष्ट्र साहित्य परिषद|मसाप]]चा शं.ना. जोशी स्मृतिपुरस्कार मिळाला (२८ फेब्रुवारी २०१९)
|-
| First Proof: The Penguin Book of New Writing from India 6 || इंग्लिश पुस्तक || सहलेखक - सुनंदा सिकदर, अन्नू जलाईस
|-
| Man Who Tried to Remember || इंग्लिश पुस्तक || मूळ मराठी कादंबरीचा इंग्लिश अनुवाद, अनुवादक - शांता गोखले
|-
| मराठी रंगभूमीच्या तीस रात्री || इतिहास || मराठी नाटकाचा इतिहास (खंड १-२-३)
|-
| वारंवार कुरुक्षेत्री याती मनुष्ये || नाटक || 
|-
| सापटणेकरांचे मूल || नाटक || 
|-
| सांस्कृतिक अस्मिता आणि जागतिकीकरण || वैचारिक || 
|-
| सूर्य पाहिलेला माणूस || नाटक || 
|-
| A Socio-Political History Of Marathi Theatre || इंग्लिश पुस्तक || ३ पुस्तकांचा संच
|}

==पुरस्कार==
* 'कृष्ण मुकुंद' पुरस्कार (२०१५)
* गंगाधर गाडगीळ पुरस्कार (२०११)
* लोकमंगल साहित्य पुरस्कार (२०१७)
* शं.ना. जोशी स्मृतिपुरस्कार (२०१९)

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
{{DEFAULTSORT:साठे, मकरंद}}
[[वर्ग:मराठी लेखक]]</text>
      <sha1>c2fii4lwfd7uzuz6l7h2ix52fkk9tv6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अतुल राय</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245233</id>
    <revision>
      <id>2692375</id>
      <parentid>2166184</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T09:18:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <origin>2692375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1975" sha1="jp531lf5y2zpue0okpgka8z8wkg17do" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = अतुल राय
| चित्र नाव = Atul_Rai.jpg
| चित्र आकारमान = 250px
| पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ1 = [[घोसी लोकसभा मतदारसंघ|घोसी]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = मे २०१९
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = जून २०२४
| मागील1 = [[अतुल राय]]
| पुढील1 = [[राजीव कुमार राय]]
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक आणि वय|1982|7|5}}
| जन्मस्थान      = [[गाझीपूर]]
| मृत्युदिनांक      =
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = [[बहुजन समाज पक्ष]] 
| वडील      = 
| निवास   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''अतुल राय''' हे एक भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते [[बहुजन समाज पक्ष]]ातर्फे [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९ लोकसभा निवडणुकांमध्ये]] [[उत्तर प्रदेश]]च्या [[घोसी लोकसभा मतदारसंघ|घोसी]] मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून आले. 

२०१९ पासून बलात्काराच्या आरोपावरून तुरुंगात असलेल्या अतुल रायने लोकसभा निवडणूक जेलमधूनच लढवली व विजय मिळवला.

[[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>jp531lf5y2zpue0okpgka8z8wkg17do</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692378</id>
      <parentid>2692375</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T09:19:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2692378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1999" sha1="rxbwau63r56ouwq5hhz1xqi6pmtyef6" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = अतुल राय
| चित्र नाव = Atul_Rai.jpg
| चित्र आकारमान = 250px
| पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ1 = [[घोसी लोकसभा मतदारसंघ|घोसी]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = मे २०१९
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = जून २०२४
| मागील1 = [[हरिनारायण राजभार]]
| पुढील1 = [[राजीव कुमार राय]]
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक आणि वय|1982|7|5}}
| जन्मस्थान      = [[गाझीपूर]]
| मृत्युदिनांक      =
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = [[बहुजन समाज पक्ष]] 
| वडील      = 
| निवास   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''अतुल राय''' हे एक भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते [[बहुजन समाज पक्ष]]ातर्फे [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९ लोकसभा निवडणुकांमध्ये]] [[उत्तर प्रदेश]]च्या [[घोसी लोकसभा मतदारसंघ|घोसी]] मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून आले. 

२०१९ पासून बलात्काराच्या आरोपावरून तुरुंगात असलेल्या अतुल रायने लोकसभा निवडणूक जेलमधूनच लढवली व विजय मिळवला.

[[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>rxbwau63r56ouwq5hhz1xqi6pmtyef6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>महेश शर्मा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246473</id>
    <revision>
      <id>2692346</id>
      <parentid>2430858</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T06:51:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <origin>2692346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3303" sha1="fejt8wxg5vjmvbh2cwq1j2ttab99kjb" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = महेश शर्मा
| चित्र = Dr._Mahesh_Sharma_taking_charge_as_the_Minister_of_State_for_(Independent_Charge)_Tourism,_in_New_Delhi_on_November_12,_2014_(cropped).jpg
| चित्र आकारमान= 250 px
| क्रम = 
| पद = [[भारत सरकार]] राज्यमंत्री
| कार्यकाळ_आरंभ = नोव्हेंबर २०१४
| कार्यकाळ_समाप्ती = मे २०१९
| पंतप्रधान = [[नरेंद्र मोदी]]
| मागील = 
| पुढील = 
| पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ1 = [[गौतम बुद्ध नगर लोकसभा मतदारसंघ|गौतम बुद्ध नगर]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = १६ मे २०१४
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = 
| मागील1 = [[सुरेंद्र सिंह नागर]]
| पुढील1 = 
| जन्मदिनांक           = {{जन्म दिनांक आणि वय|1959|9|30}}
| जन्मस्थान            = [[अलवार जिल्हा]], [[राजस्थान]]
| मृत्युदिनांक           = 
| मृत्युस्थान            =
| राष्ट्रीयत्व               =
| पक्ष                  =[[भारतीय जनता पक्ष]]
| इतरपक्ष               =
| धर्म                  = 
| सही                  =
| संकेतस्थळ             = 
| तळटीपा               =
}}
'''डॉ. महेश शर्मा''' हे भारतीय राजकारणी, केंद्रीय राज्यमंत्री व विद्यमान [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. पेशाने वैद्यकीय डॉक्टर असणारे शर्मा २०१२ ते २०१४ दरम्यान [[उत्तर प्रदेश विधानसभा]] सदस्य होते. ते [[भारतीय जनता पक्ष]]ातर्फे [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]], [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] व [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]] लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[गौतम बुद्ध नगर लोकसभा मतदारसंघ|गौतम बुद्ध नगर]] येथून लोकसभेवर निवडून येत आहेत. 

डॉ. शर्मा [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ]] व [[अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद]]ेचे कार्यकर्ते आहेत.

[[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]</text>
      <sha1>fejt8wxg5vjmvbh2cwq1j2ttab99kjb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>राजवीर सिंह</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246514</id>
    <revision>
      <id>2692364</id>
      <parentid>2689744</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T09:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2692364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1853" sha1="itvs87g9vo7b7gntjuvi4a9bjucwfdm" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = राजवीर सिंह
| चित्र नाव = 
| चित्र आकारमान = 250px
| पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ1 = [[एटा लोकसभा मतदारसंघ|एटा]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = मे २०१४
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = जून २०२४
| मागील1 = [[कल्याण सिंह]]
| पुढील1 = [[देवेश शाक्य]]
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक आणि वय|1959|3|15}}
| जन्मस्थान      = [[अलीगढ]]
| मृत्युदिनांक      =
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = [[भारतीय जनता पक्ष]] 
| वडील      = [[कल्याण सिंह]]
| निवास   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''राजवीर सिंह''' हे एक भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते [[भारतीय जनता पक्ष]]ातर्फे [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]] व [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]] लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[उत्तर प्रदेश]]च्या [[एटा लोकसभा मतदारसंघ|एटा]] मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून आले. 


[[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>itvs87g9vo7b7gntjuvi4a9bjucwfdm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>हरिनारायण राजभार</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247384</id>
    <revision>
      <id>2692380</id>
      <parentid>2034053</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T09:25:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <origin>2692380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2014" sha1="tuz3514jm60gdnzu4riz6ft82dwoafj" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = हरिनारायण राजभार
| चित्र नाव = Harinarayan_Rajbhar.jpg
| चित्र आकारमान = 250px
| पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ1 = [[घोसी लोकसभा मतदारसंघ|घोसी]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = मे २०१४
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = मे २०१९
| मागील1 = [[दारा सिंह चौहान]]
| पुढील1 = [[अतुल राय]]
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक|1950|1|1}}
| जन्मस्थान      = [[बल्लिया जिल्हा]]
| मृत्युदिनांक      = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2026|4|12|1950|1|1}}
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = [[भारतीय जनता पक्ष]] 
| वडील      = 
| निवास   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''हरिनारायण राजभार''' हे एक भारतीय राजकारणी, [[लोकसभा]] सदस्य व [[उत्तर प्रदेश विधानसभा]] सदस्य होते. ते [[भारतीय जनता पक्ष]]ातर्फे [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४ लोकसभा निवडणुकांमध्ये]] [[उत्तर प्रदेश]]च्या [[घोसी लोकसभा मतदारसंघ|घोसी]] मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून आले होते. त्यापूर्वी ते अनेक वर्षे आमदारपदावर होते. 

[[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>tuz3514jm60gdnzu4riz6ft82dwoafj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>भारतीय नोबेल पुरस्कार विजेते यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>264704</id>
    <revision>
      <id>2692391</id>
      <parentid>2614274</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T10:08:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* भारतात जन्म */</comment>
      <origin>2692391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29646" sha1="2y0du5etsh6ho3frtw76y01sr2lqffp" xml:space="preserve">{{बदल}}
{{Use dmy dates|date=April 2019}}
[[File:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|200px|thumb|[[रवींद्रनाथ ठाकूर]] नोबेल पुरस्काराने सन्मानित भारतीय वंशाचे पहिले आशियाई व पहिले बिगर युरोपियन होते.&lt;ref name=&quot;Telegraph&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.telegraphindia.com/india/nobel-tribute-to-tagore-stockholm-to-calcutta-sweden-lines-up-centenary-events/cid/268409 |title=Nobel tribute to Lalatendu kabi - Stockholm to Calcutta, Sweden lines up centenary events |last=Kasturi |first=Charu Sudan |date=25 August 2013 |publisher= The Telegraph India |url-status=live |access-date=5 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181205103452/https://www.telegraphindia.com/india/nobel-tribute-to-tagore-stockholm-to-calcutta-sweden-lines-up-centenary-events/cid/268409 |archive-date=5 December 2018  }}&lt;/ref&gt; १९१३ मध्ये त्यांना [[साहित्यातील नोबेल पुरस्कार|साहित्या]]साठी पुरस्कार मिळाला.|alt=Picture of Rabindranath Tagore, the first Indian Nobel Laureate.]]
[[नोबेल पारितोषिक]] हा [[भौतिकशास्त्रातील नोबेल पुरस्कार|भौतिकशास्त्र]], [[रसायनशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक|रसायनशास्त्र]] या क्षेत्रातील &quot;मानवजातला सर्वात मोठा फायदा&quot; देणाऱ्या वार्षिक आंतरराष्ट्रीय पुरस्कारांचा संच आहे. [[शरीरविज्ञान किंवा औषधांचे नोबेल पुरस्कार|शरीरविज्ञान किंवा औषध]], [[साहित्यातील नोबेल पुरस्कार|साहित्य]], [[नोबेल शांतता पुरस्कार|शांतता]] आणि [[आर्थिक विज्ञानातील नोबेल स्मारक पुरस्कार|आर्थिक विज्ञान]] {{efn-ua| आर्थिक विज्ञानातील सेरिगेस रिक्सबँक पुरस्कार हा अतिरिक्त पुरस्कार आहे जो १९६८ मध्ये बँक ऑफ स्वीडनने स्थापित केला होता आणि प्रथम त्याला १९६९ मध्ये प्रदान करण्यात आले होते. तांत्रिकदृष्ट्या नोबेल पुरस्कार नसला तरी, या पुरस्काराने ते ओळखले जातात आणि नोबेल पारितोषिकेसह विजेत्यांची घोषणा केली जाते आणि नोबेल पारितोषिक वितरण समारंभात अर्थशास्त्रातील पुरस्कार जाहीर केला जातो.&lt;ref name=&quot;britannica&quot;/&gt;}}&lt;ref name=&quot;britannica&quot;&gt;{{cite encyclopedia |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/416856/Nobel-Prize |title=Nobel Prizes–Britannica |encyclopedia=[[Britannica|Encyclopaedia Britannica]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150429230820/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/416856/Nobel-Prize |archive-date=29 April 2015 |url-status=live |access-date=7 November 2018}}&lt;/ref&gt;
[[आल्फ्रेड नोबेल]]च्या शेवटच्या इच्छेने स्थापन केलेले, ज्यात निर्दिष्ट करण्यात आले की त्याच्या नशिबी काही भाग बक्षिसे तयार करण्यासाठी वापरला जाईल.  प्रत्येक '' विजेते '' ​​(प्राप्तकर्ता) सुवर्ण पदक, [[डिप्लोमा]] आणि बरीच रक्कम मिळवते, ज्याचा निर्णय नोबेल फाउंडेशन दरवर्षी घेते.&lt;ref name=&quot;NobelPrizeDescription&quot;&gt;{{Cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/ |title=The Nobel Prize |publisher=[[Nobel Foundation]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130605190530/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/ |archive-date=5 June 2013 |url-status=live |access-date=7 November 2018 }}&lt;/ref&gt; [[रॉयल स्वीडिश अ‍ॅकॅडमी ऑफ सायन्सेस]] यांना भौतिकशास्त्रातील नोबेल पुरस्कार, रसायनशास्त्रातील नोबेल पुरस्कार आणि अल्मफ्रेड नोबेलच्या मेमरी ऑफ इकॉनॉमिक सायन्सेसमधील सेवेरिजस रिक्सबँक पुरस्कार; [[कॅरोलिन्स्का इन्स्टिट्यूट मधील नोबेल असेंबली]] शरीरविज्ञान किंवा औषधोपचारातील नोबेल पुरस्कार;  [[स्वीडिश अकादमी]] यांना साहित्यातील नोबेल पुरस्कार;  आणि [[नॉर्वेजियन नोबेल समिती]] यांना शांततेचा नोबेल पुरस्कार.  त्यांना उपरोक्त क्षेत्रात प्रदान केलेल्या सर्वात प्रतिष्ठित सन्मानांपैकी एक म्हणून व्यापकपणे ओळखले जाते.&lt;ref name=&quot;about&quot;&gt;{{Cite web |url=https://sweden.se/society/the-nobel-prize/ |title=A short guide to the Nobel Prize |date=7 December 2018 |publisher=Swedish Institute |url-status=live |access-date=27 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190124203541/https://sweden.se/society/the-nobel-prize/ |archive-date=24 January 2019  }}&lt;/ref&gt;

प्रथम १९०१ मध्ये स्थापना केली गेली, एकूण ९०४ व्यक्ती (८५२ पुरुष आणि ५२ महिला) आणि २४ संस्थांना १९०१ ते २०१८ दरम्यान नोबेल पारितोषिक देण्यात आले.&lt;ref name=&quot;number&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/facts/nobel-prize-facts/ |title=Nobel Prize facts |last=Media |first=Nobel |date=22 November 2018 |publisher=[[Nobel Foundation]] |url-status=live |access-date=22 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181106004028/https://www.nobelprize.org/prizes/facts/nobel-prize-facts/ |archive-date=6 November 2018  }}&lt;/ref&gt; एकूण प्राप्तकर्त्यांपैकी १३ [[भारतीय लोक|भारतीय]] (पाच भारतीय नागरिक आणि भारतीय वंशाचे आठ किंवा रहिवासी) आहेत. [[रवींद्रनाथ टागोर]] हे पहिले भारतीय नागरिक होते आणि १९१३ मध्ये त्यांना सन्मानित होणारी प्रथम आशियाई देखील होती आणि [[मदर तेरेसा]] प्राप्तकर्त्यांमध्ये एकमेव महिला आहे.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/from-1913-to-2014-indian-nobel-prize-winners/article6489283.ece?mstac=0#im-image-0 |title=From 1913 to 2014: Indian Nobel Prize winners |date=10 October 2014 |work=[[द हिंदू]] |access-date=14 November 2018}}&lt;/ref&gt; उल्लेखनीय म्हणजे, [[श्री अरबिंदो]], भारतीय कवी, तत्त्ववेत्ता, [[भारतीय राष्ट्रवाद|राष्ट्रवादी]] आणि [[अखंड योग]]च्या विकसकांना १९४३ मध्ये साहित्याच्या नोबेल पुरस्कारासाठी आणि नोबेल शांती पुरस्कारासाठी १९५० मध्ये अयशस्वी नामांकित केले गेले. 
&lt;ref name=&quot;S&amp;C&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.scienceandculture-isna.org/sep-oct-2012/10_Opinion_India_s_Literature_Nobel_Prize_Nominators_and_Nominees_and_Kolkata_s_Contribution_by_Rajinder_Singh_Pg.440.html |title=Aurobindo Gosh's Nobel nomination |last=Rajinder Singh |date=Sep 2012 |publisher=Science and Culture |pages=442 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160808064120/http://www.scienceandculture-isna.org/sep-oct-2012/10_Opinion_India_s_Literature_Nobel_Prize_Nominators_and_Nominees_and_Kolkata_s_Contribution_by_Rajinder_Singh_Pg.440.html |archive-date=8 August 2016 |url-status=live |access-date=7 November 2018 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;aurobindo&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.nobelprize.org/nomination/redirector/?redir=archive/show_people.php&amp;id=567 |title=Aurobindo Ghosh Nomination archive |last=Media |first=Nobel |date=22 November 2018 |publisher=[[Nobel Foundation]] |url-status=live |access-date=22 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122173710/https://www.nobelprize.org/nomination/redirector/?redir=archive%2Fshow_people.php&amp;id=567 |archive-date=22 November 2018  }}&lt;/ref&gt;

१ डिसेंबर १९९९ रोजी नॉर्वेजियन नोबेल समितीने याची पुष्टी केली की [[महात्मा गांधी]] यांना पाच वेळा (१९३७ ते १९३९ दरम्यान, १९४७ मध्ये आणि जानेवारी १९४८ मध्ये त्यांची हत्या होण्याच्या काही दिवस आधी) शांती पुरस्कारासाठी अयशस्वी ठरविण्यात आले.&lt;ref name=&quot;Levinovitz&quot;&gt;{{Cite book |title=The Nobel Prize: The First 100 Years |last=Levinovitz, Agneta Wallin |publisher=Imperial College Press, London |year=2001 |isbn=9789810246655 |location=London |pages=181–186 |author-link=#Levinovitz69}}&lt;/ref&gt; २००६ मध्ये नॉर्वेजियन नोबेल समितीचे सचिव [[गीर लुंडस्टाड]] यांनी &quot;आमच्या १०६ वर्षांच्या इतिहासातील सर्वात मोठी चूक&quot; असल्याचे नमूद केले.&lt;ref name=&quot;gandhi&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/themes/peace/gandhi/index.html |title=Mahatma Gandhi, the Missing Laureate |last=Tønnesson |first=Øyvind |date=1 December 1999 |publisher=[[Nobel Foundation]] |access-date=7 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170602181245/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/themes/peace/gandhi/index.html |archive-date=2 June 2017 |url-status=live  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ToI&quot;&gt;{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/rest-of-world/We-missed-Mahatma-Gandhi/articleshow/2181375.cms |title=We missed Mahatma Gandhi |last=Ghosh |first=Avijit |date=17 October 2006 |website=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]] |access-date=5 December 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nbc&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.nbcnews.com/id/44787416/ns/technology_and_science-science/t/top-nobel-prize-goof-ups/ |title=No Peace for Gandhi |last=Wolchover |first=Natalie |date=10 May 2011 |publisher=[[NBCNews]] |url-status=live |access-date=6 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181207155937/http://www.nbcnews.com/id/44787416/ns/technology_and_science-science/t/top-nobel-prize-goof-ups/ |archive-date=7 December 2018  }}&lt;/ref&gt;

== विजेते ==
===ब्रिटिश राजंतर्गत भारतीय===
; [[ब्रिटिश राज]]चे नागरिक  {{flagicon image|British_Raj_Red_Ensign.svg|90px}} 
खाली नोबेल पारितोषिक प्राप्त व्यक्ती ([[ब्रिटिश राज]]चे नागरिक होते ते खालील आहेत:
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | वर्षे
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;&quot; style=&quot;width:20%;&quot; | विजेते
! scope=&quot;col&quot; | क्षेत्र
! scope=&quot;col&quot; | तर्कसंगत
! scope=&quot;col&quot; |{{abbr|संदर्भ|Reference(s)}}
|-
| align=&quot;center&quot; | १९१३
|[[File:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|100px|alt=Portrait of Rabindranath Tagore taken in 1909|link=]]
! scope=&quot;row&quot; |[[रवींद्रनाथ टागोर]]
| साहित्य
| &quot;त्याच्या अत्यंत संवेदनशील, ताजे आणि सुंदर श्लोकामुळे, ज्यात कुशलतेने त्यांनी स्वतःच्या इंग्रजी शब्दांत व्यक्त केले आहे, हा पश्चिमेकडील साहित्याचा एक भाग आहे.&quot;
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;tagore&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1913/tagore-facts.html |title=Rabindranath Tagore |publisher=[[Nobel Foundation]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170611070728/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1913/tagore-facts.html |archive-date=11 June 2017 |url-status=live |access-date=7 November 2018 }}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; | १९३०
|[[File:Sir CV Raman.JPG|100px|alt=Portrait of Sir CV Raman|link=]]
! scope=&quot;row&quot; |[[सी. व्ही. रमण]]
| भौतिकशास्त्र
| &quot;[[रमण विखुरलेले|प्रकाशाचे विकिरण]]&quot; त्याच्या कार्यासाठी आणि त्याच्या नावावर परिणाम शोधण्यासाठी. &quot;&quot;
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;cvraman&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1930/raman-facts.html |title=C V Raman |publisher=[[Nobel Foundation]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150917083216/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1930/raman-facts.html |archive-date=17 September 2015 |url-status=live |access-date=7 November 2018 }}&lt;/ref&gt;
|-
|}

=== भारतीय नागरिक ===
; {{flagicon|India|90px}} [[भारत गणराज्य]]चे नागरिक
खाली नोबेल पारितोषिक मिळविलेल्या नोबेल पारितोषिकांपैकी [[भारत गणराज्य]]ाचे नागरिक खालीलप्रमाणे होते.
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | वर्षे
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;&quot; style=&quot;width:20%;&quot; | विजेते
! scope=&quot;col&quot; | क्षेत्र
! scope=&quot;col&quot; | तर्कसंगत
! scope=&quot;col&quot; |{{abbr|संदर्भ|Reference(s)}}
|-
| align=&quot;center&quot; | १९७९
|[[File:MotherTeresa 094.jpg|100px|alt=Portrait of Mother Teresa captured in 1994|link=]]
! scope=&quot;row&quot; |[[मदर तेरेसा]] &lt;br&gt;{{efn-ua|जन्म [[स्कोप्ये]], [[ओस्मानी साम्राज्य]]}}
| शांतता
| &quot;[तिच्या] श्रद्धेने मानवतेच्या दुःखासाठी मदत करण्याच्या कार्याची ओळख&quot;
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;motherteresa&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/teresa-facts.html |title=Mother Teresa Agnes |publisher=[[Nobel Foundation]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170611070754/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1979/teresa-facts.html |archive-date=11 June 2017 |url-status=live |access-date=7 November 2018 }}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; | १९९८ 
|[[File:Amartya Sen, c2000 (4379246038).jpg|100px|alt=Picture of Amartya Sen|link=]]
! scope=&quot;row&quot; |[[अमर्त्य सेन]]
| आर्थिक विज्ञान
| &quot;कल्याणकारी अर्थशास्त्राच्या योगदानाबद्दल.&quot;
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;amartyasen&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/1998/sen/facts/ |title=Amartya Sen |publisher=[[Nobel Foundation]] |access-date=14 November 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; |  २०१४
|[[File:Kailash Satyarthi March 2015.jpg|100px|alt=Photograph of Kailash Satyarthi|link=]]
! scope=&quot;row&quot; |[[कैलाश सत्यार्थी]] &lt;br&gt;{{efn-ua|[[मलाला युसूफझाई]] सोबत सामायिक दिला.}}
| शांतता
| &quot;मुलांवर आणि तरुणांच्या दडपशाहीविरूद्धच्या संघर्षासाठी आणि सर्व मुलांच्या शिक्षणाच्या अधिकारासाठी.&quot; 
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;kailashsatyarthi&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2014/ |title=The Nobel Peace Prize 2014 |publisher=[[Nobel Foundation]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170610150457/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2014/ |archive-date=10 June 2017 |url-status=live |access-date=7 November 2018 }}&lt;/ref&gt;
|-
|२००७
|[[File:Pachauri.jpg|left|frameless|153x153px]]
| [[राजेंद्र के. पचौरी]], (आयपीसीसीच्या वतीने अध्यक्ष म्हणून)
| शांतता
| &quot;मानवनिर्मित हवामान बदलाविषयी अधिक ज्ञान निर्माण करण्यासाठी आणि त्या प्रसारित करण्याच्या प्रयत्नांसाठी, आणि अशा बदलाचा प्रतिकार करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या उपायांसाठी पाया घालणे.&quot;
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Nobel Peace Prize 2007|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2007/summary/|access-date=2020-08-06|website=NobelPrize.org|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|}

=== भारतात जन्म ===
पुढील नोबेल पुरस्कार विजेते भारतीय नागरिक म्हणून जन्माला आले होते पण जेव्हा त्यांना बक्षीस देण्यात आले तेव्हा दुसऱ्या देशाचे नागरिक होते. 
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | वर्षे
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;&quot; style=&quot;width:20%;&quot; | विजेते
! scope=&quot;col&quot; | राष्ट्रीयत्व
! scope=&quot;col&quot; | क्षेत्र
! scope=&quot;col&quot; | तर्कसंगत
! scope=&quot;col&quot; |{{abbr|संदर्भ|Reference(s)}}
|-
| align=&quot;center&quot; | १९६८
|[[File:Har Gobind Khorana.jpg|100px]]
! scope=&quot;row&quot; |[[हरगोविंद खुराना]]{{efn-ua|[[रॉबर्ट डब्ल्यू. हॉली]] आणि [[मार्शल वॉरेन निरेनबर्ग]] सोबत सामायिक दिला.}}
|{{Flag|युनायटेड स्टेट्स}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म [[रायपूर, पाकिस्तान|रायपूर]], [[पाकिस्तान]])&lt;/small&gt;
| शरीरविज्ञान किंवा औषध
| &quot;अनुवांशिक कोडच्या व्याख्या आणि प्रथिने संश्लेषणातील त्याच्या कार्यासाठी.&quot; 
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;hgobindkhorana&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1968/khorana-facts.html |title=H. Gobind Khorana |publisher=[[Nobel Foundation]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170601162054/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1968/khorana-facts.html |archive-date=1 June 2017 |url-status=live |access-date=7 November 2018 }}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; | १९८३
|[[File:Subrahmanyan Chandrasekhar.gif|100px|alt=Picture of Subrahmanyan Chandrasekhar|link=]]
! scope=&quot;row&quot; |[[सुब्रह्मण्यन चंद्रशेखर]]{{efn-ua|[[विल्यम आल्फ्रेड फाउलर]] सोबत सामायिक दिला.}}  
|{{Flag|युनायटेड स्टेट्स}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म [[लाहोर]], [[पाकिस्तान]])&lt;/small&gt;
| भौतिकशास्त्र
| &quot;तारेची रचना आणि उत्क्रांतीसाठी महत्त्वपूर्ण असलेल्या त्यांच्या भौतिक प्रक्रियेच्या सैद्धांतिक अभ्यासासाठी.&quot;
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;schadrashekhar&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1983/chandrasekhar-facts.html |title=Subramanyan Chandrasekhar |publisher=[[Nobel Foundation]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170617071544/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1983/chandrasekhar-facts.html |archive-date=17 June 2017 |url-status=live |access-date=7 November 2018 }}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; | २००९
|[[File:Venki Ramakrishnan.jpg|100px|Venki Ramakrishnan]] 
! scope=&quot;row&quot; |[[वेंकटरामन रामकृष्णन]]{{efn-ua|[[थॉमस आर्थर स्टीटझ]] आणि [[अदा ई. योनाथ]] सोबत सामायिक दिला.}} 
|{{Flag|युनायटेड किंग्डम}}&lt;br&gt;{{Flag|युनायटेड स्टेट्स}}
&lt;small&gt;(जन्म [[चिदंबरम]], भारत)&lt;/small&gt;
| रसायनशास्त्र
| &quot;राईबोसोम, मॅक्रोमोलेक्युलर क्रिस्टलोग्राफीच्या रचना आणि कार्यासाठी&quot; 
| align=&quot;center&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Nobel Prize in Chemistry 2009|url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2009/summary/|website=NobelPrize.org|language=en-US|access-date=2020-05-23}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; | २०१९
|[[File:Abhijit Banerjee FT Goldman Sachs Business Book of the Year Award 2011 (cropped).jpg|100px|Abhijit Banerjee FT Goldman Sachs Business Book of the Year Award 2011 (cropped)]]
! scope=&quot;row&quot; |[[अभिजित बॅनर्जी]]{{Efn-ua|[[एस्थर डुफ्लो]], त्यांची पत्नी आणि [[मायकेल रॉबर्ट क्रेमर]] सोबत सामायिक दिला.}}
|{{Flag|युनायटेड स्टेट्स}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म [[मुंबई]], [[भारत]])&lt;/small&gt;
| आर्थिक विज्ञान
| &quot;जागतिक गरीबी कमी करण्याच्या त्यांच्या प्रायोगिक दृष्टिकोनासाठी&quot; 
| align=&quot;center&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2019/banerjee/facts/|title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2019|website=NobelPrize.org|language=en-US|access-date=2019-10-14}}&lt;/ref&gt;
|}

=== इतर ===
पुढील नोबेल पुरस्कार विजेते जे नोबेल पारितोषिक प्राप्तकर्ता बनले परंतु ते भारतीय नागरिक नव्हते तेव्हा भारतात जन्मले किंवा भारतातले रहिवासी होते.
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;margin:auto;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | वर्षे
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;&quot; style=&quot;width:20%;&quot; | विजेते
! scope=&quot;col&quot; | निवासी देश
! scope=&quot;col&quot; | क्षेत्र
! scope=&quot;col&quot; | तर्कसंगत
! scope=&quot;col&quot; |{{abbr|संदर्भ|Reference(s)}}
|-
| align=&quot;center&quot; | १९०२
|[[File:Ronald Ross.jpg|100px|alt=Portrait of Ronald Ross|link=]]
! scope=&quot;row&quot; |[[रोनाल्ड रॉस]]
|{{Flag|युनायटेड किंग्डम}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म [[अलमोडा]],  [[ब्रिटिश राज|ब्रिटिश भारत]])&lt;/small&gt;
| शरीरविज्ञान किंवा औषध
| &quot;मलेरियाच्या त्याच्या कार्यासाठी, ज्याद्वारे त्याने हे कसे दिसून येते की ते जीवात कसे प्रवेश करते आणि त्याद्वारे या आजारावर आणि त्यावरून प्रतिकार करण्याच्या पद्धतींवर यशस्वी संशोधन करण्याचा पाया रचला आहे.&quot;
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;rross&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1902/ross-facts.html |title=Ronald Ross |publisher=[[Nobel Foundation]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170615205458/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1902/ross-facts.html |archive-date=15 June 2017 |url-status=live |access-date=7 November 2018 }}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; | १९०७
|[[File:Rudyard Kipling, by Elliott &amp; Fry (cropped).jpg|100px|alt=Portrait of Rudyard Kipling|link=]]
! scope=&quot;row&quot; |[[रुडयार्ड किपलिंग]]
|{{Flag|युनायटेड किंग्डम}}&lt;small&gt;&lt;br&gt;(जन्म [[मुंबई]], [[ब्रिटिश राज|ब्रिटिश भारत]])&lt;/small&gt;
| साहित्य
| &quot;निरीक्षणाची शक्ती, कल्पनेची मौलिकता, कल्पनांची क्षमता आणि कथनासाठी उल्लेखनीय प्रतिभा या विचारांबद्दल विचार केला जे या जगप्रसिद्ध लेखकांच्या निर्मितीचे वैशिष्ट्य आहे.&quot;
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;kipling&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1907/kipling-facts.html |title=Rudyard Kipling |publisher=[[Nobel Foundation]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170617154420/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1907/kipling-facts.html |archive-date=17 June 2017 |url-status=live |access-date=7 November 2018 }}&lt;/ref&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; | १९८९
|[[File:Dalailama1 20121014 4639.jpg|100px|alt=Picture of Dalai Lama|link=]]
! scope=&quot;row&quot; | [[१४ वे दलाई लामा]]
|{{flag|India}}&lt;small&gt;&lt;br&gt;(जन्म [[ताकत्सर]], [[तिबेट (१९१२–१९५१ )|तिबेट]])&lt;/small&gt;
| शांतता
| &quot;त्याच्या स्वातंत्र्य परत मिळवण्यासाठी त्यांच्या लोकांच्या संघर्षातील हिंसाचाराच्या निरंतर प्रतिकारासाठी.&quot;
| align=&quot;center&quot; | &lt;ref name=&quot;lama&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html |title=Dalai Lama 14th |publisher=[[Nobel Foundation]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150414100403/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1989/lama-facts.html |archive-date=14 April 2015 |url-status=live |access-date=8 November 2018 }}&lt;/ref&gt;
|}

== नोंदी ==
{{Reflist|group=upper-alpha}}

== संदर्भ ==
{{reflist|30em}}

{{नोबेल पारितोषिके}}
{{भारतीय वंशाचे नोबेल पुरस्कार विजेते}}
{{भारतीय नोबेल पुरस्कार विजेते}}

{{DEFAULTSORT:Indian Nobel laureates}}
[[वर्ग:Lists of Indian people|Nobel laureates]]
[[वर्ग:Indian Nobel laureates| ]]
[[वर्ग:Lists of Nobel laureates by nationality]]
[[वर्ग:नोबेल पारितोषिकाचे भारतीय विजेते]]</text>
      <sha1>2y0du5etsh6ho3frtw76y01sr2lqffp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ओझेवाडी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>274834</id>
    <revision>
      <id>2692334</id>
      <parentid>2656282</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T05:47:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38084-18</username>
        <id>184870</id>
      </contributor>
      <comment>/* भौगोलिक स्थान */</comment>
      <origin>2692334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4405" sha1="le5zzcjfjt64rzkkta7bxyl7qua0wuq" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार=गाव
|इतर_नाव=
| स्थानिक_नाव ='''ओझेवाडी'''
| आकाशदेखावा = 
| आकाशदेखावा_शीर्षक = 
| शोधक_स्थान= right
| अक्षांश = 
| रेखांश = 
| उंची = 
| राज्य_नाव = महाराष्ट्र
|जवळचे_शहर= पंढरपूर
| जिल्हा = [[सोलापूर जिल्हा]]
|अधिकृत_भाषा=मराठी
| नेता_पद =[[सरपंच]] 
| नेता_नाव =
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष  = २०११
| लोकसंख्या_एकूण = 
| लोकसंख्या_घनता =
|लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = 
| क्षेत्रफळ_एकूण = 
|पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = 
| पिन कोड = 
| आरटीओ_कोड =  एमएच/
|संकेतस्थळ=
|कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]]
|कोरे_उत्तर_१ = 
| तळटिपा =}}

'''ओझेवाडी''' हे भारतातील [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[सोलापूर जिल्हा|सोलापूर जिल्ह्यातील]] [[पंढरपूर तालुका|पंढरपूर तालुक्यातील]] एक गाव आहे.
==भौगोलिक स्थान माण नदी काठी==
==हवामान==
येथे मध्यम आणि चांगले हवामान असते.  सोलापूर कोरडे हवामानाच्या श्रेणीत येते. उन्हाळा, पावसाळा आणि हिवाळा हे ऋतू असतात. मार्च ते मे हे महिने उन्हाळ्याच्या काळात येतात आणि या काळात कमाल तापमान ३० ते ४० अंश सेल्सियस पर्यंत असते. एप्रिल आणि मे महिन्याचा कालावधी सर्वात उष्ण असतो. येथे पाऊस अल्प आणि अनिश्चित प्रमाणात पडतो. जूनच्या दुसऱ्या पंधरवड्यापासून ते सप्टेंबर अखेरपर्यंत मान्सूनचा कालावधी असतो. सरासरी ५४५ मिमी पाऊस पडतो. सोलापुरात हिवाळा नोव्हेंबरमध्ये सुरू होतो आणि फेब्रुवारी महिन्यात तापमान कधीकधी १० अंश सेल्सियसपेक्षा कमी होते. हिवाळ्यातील किमान तापमान जानेवारीत सुमारे ९ अंश सेल्सियस असते.

==लोकजीवन==
==प्रेक्षणीय स्थळे==
==नागरी सुविधा==
==जवळपासची गावे सरकोली मढवी नेपतगाव ==
==संदर्भ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}

[[वर्ग:पंढरपूर तालुक्यातील गावे]]
[[वर्ग:सोलापूर जिल्ह्यातील गावे]]</text>
      <sha1>le5zzcjfjt64rzkkta7bxyl7qua0wuq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पेवा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291997</id>
    <revision>
      <id>2692399</id>
      <parentid>2662814</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T10:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37838-55</username>
        <id>184887</id>
      </contributor>
      <comment>/* भौगोलिक स्थान */</comment>
      <origin>2692399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4929" sha1="cbkdt3kme8ydew1cbw3snez2x40km33" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार=गाव
|इतर_नाव=
| स्थानिक_नाव ='''पेवा'''
| आकाशदेखावा = 
| आकाशदेखावा_शीर्षक = 
| शोधक_स्थान= right
| अक्षांश = 
| रेखांश = 
| उंची = 
| राज्य_नाव = महाराष्ट्र
|जवळचे_शहर= हदगाव
| जिल्हा = [[नांदेड जिल्हा]]
|अधिकृत_भाषा=मराठी
| नेता_पद =[[सरपंच]] 
| नेता_नाव =
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष  = २०११
| लोकसंख्या_एकूण = 
| लोकसंख्या_घनता =
|लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = 
| क्षेत्रफळ_एकूण = 
|पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = 
| पिन कोड = 
| आरटीओ_कोड =  एमएच/
|संकेतस्थळ=
|कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]]
|कोरे_उत्तर_१ = 
| तळटिपा =}}

'''पेवा''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[नांदेड जिल्हा|नांदेड जिल्ह्यातील]] [[हदगाव|हदगाव तालुक्यातील]] एक गाव आहे.
==भौगोलिक स्थान पैनगंगा नदीच्या काठावर वसलेले गाव ==
==हवामान==
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९९० मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.

==लोकजीवन प्युअर दारुडे लोक ==
==प्रेक्षणीय स्थळे मानभाव पंथीय दत्तात्रय पंथीय महादेव पंथीय मारुती पंथीय सर्व धार्मिक लोक राहतात ==
==नागरी सुविधा गव्हाच्या चोभोवताल भरपूर प्रमाणात  दारूची सुविधा ==
==जवळपासची गावे बेलखेड करोडी काळेश्वर येळम ==
==संदर्भ भांडण नाही कुणाची लावण्यात नंबरचे गाव ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}
[[वर्ग:हदगाव तालुक्यातील गावे]]
[[वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे]]</text>
      <sha1>cbkdt3kme8ydew1cbw3snez2x40km33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विकिपीडिया:डेटाबेस अहवाल/विस्मरणातील लेख</title>
    <ns>4</ns>
    <id>304113</id>
    <revision>
      <id>2692292</id>
      <parentid>2691283</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T00:15:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Community Tech bot</username>
        <id>109654</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>अहवाल अद्ययावत केला.</comment>
      <origin>2692292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37016" sha1="4vtxq18z6p780k6gd92qy58lt70hsz4" xml:space="preserve">अत्याधिक काळ संपादने न झालेली ५०० पाने (पुनर्निर्देशन, व निःसंदिग्धीकरण पाने सोडून). -- [[सदस्य:Community Tech bot|Community Tech bot]] ([[सदस्य चर्चा:Community Tech bot|चर्चा]]) &lt;onlyinclude&gt;०५:४५, ३ जुलै २०२६ (IST)&lt;/onlyinclude&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; 
 |- 
! लेख
! शेवटचे संपादन
! संपादनांची संख्या
|- 
| [[निर्माता]]
| 2010-08-02 06:53:18
| 3
|- 
| [[परकर]]
| 2010-08-27 15:40:32
| 2
|- 
| [[६४ स्टुडियो]]
| 2010-12-24 07:29:01
| 1
|- 
| [[डोळके]]
| 2010-12-30 15:18:11
| 2
|- 
| [[इलन्कै बोलीभाषा]]
| 2011-01-08 04:44:05
| 3
|- 
| [[तमिळ (नाव)]]
| 2011-01-21 18:35:46
| 6
|- 
| [[सहोदर]]
| 2011-01-31 01:50:10
| 4
|- 
| [[कंबर]]
| 2011-02-07 16:18:46
| 4
|- 
| [[पोसरी नदी]]
| 2011-02-14 12:25:09
| 1
|- 
| [[मुखपृष्ठकार]]
| 2011-02-25 05:19:47
| 2
|- 
| [[राग मधमाद सारंग]]
| 2011-03-14 02:38:40
| 8
|- 
| [[राग लंकादहन सारंग]]
| 2011-03-14 03:00:37
| 4
|- 
| [[राग बडहंस सारंग]]
| 2011-03-14 03:01:57
| 4
|- 
| [[धर्मशाळा]]
| 2011-03-17 18:38:05
| 2
|- 
| [[राजीव आगाशे]]
| 2011-03-20 15:02:38
| 5
|- 
| [[बोरगाव खुर्द]]
| 2011-03-21 03:38:01
| 2
|- 
| [[श्रावणी शनिवार]]
| 2011-03-25 18:19:16
| 1
|- 
| [[तांबोळी]]
| 2011-03-27 12:12:54
| 2
|- 
| [[इंदूरकर]]
| 2011-04-03 20:19:51
| 2
|- 
| [[नई तालीम]]
| 2011-04-09 18:26:49
| 3
|- 
| [[दबावगट]]
| 2011-04-18 05:19:00
| 4
|- 
| [[तारळा नदी]]
| 2011-04-18 05:54:55
| 4
|- 
| [[नरहरीपेटा]]
| 2011-04-18 10:29:19
| 2
|- 
| [[पुरचुंडी (पुस्तक)]]
| 2011-04-20 20:59:52
| 4
|- 
| [[चौरी]]
| 2011-04-27 15:19:26
| 6
|- 
| [[सराफी बाजार]]
| 2011-04-30 04:09:54
| 3
|- 
| [[दंताळी]]
| 2011-05-03 12:23:20
| 2
|- 
| [[राखाडी]]
| 2011-05-15 09:11:41
| 3
|- 
| [[राग सुहा कानडा]]
| 2011-05-26 03:46:59
| 4
|- 
| [[इडलीपात्र]]
| 2011-06-01 15:13:02
| 4
|- 
| [[चिंचखेडे]]
| 2011-06-08 21:55:57
| 4
|- 
| [[प्राचीन भाषा]]
| 2011-06-16 03:47:02
| 8
|- 
| [[कोज्या]]
| 2011-06-17 04:12:46
| 6
|- 
| [[शा.श. १७५८]]
| 2011-06-22 16:40:32
| 5
|- 
| [[शा.श. १८२२]]
| 2011-06-22 16:43:07
| 2
|- 
| [[शा.श. १२१२]]
| 2011-06-22 17:04:33
| 1
|- 
| [[राग रायसा कानडा]]
| 2011-06-24 17:08:22
| 4
|- 
| [[सुग्रण]]
| 2011-06-30 17:58:01
| 2
|- 
| [[मार्कंडेय नदी]]
| 2011-07-20 15:36:12
| 3
|- 
| [[गोवित्री नदी]]
| 2011-07-22 14:09:36
| 6
|- 
| [[छपारा]]
| 2011-08-02 18:30:15
| 5
|- 
| [[श्रावणी मंगळवार]]
| 2011-08-03 09:27:49
| 2
|- 
| [[श्रावणी रविवार]]
| 2011-08-03 09:29:56
| 5
|- 
| [[शाकव्रत]]
| 2011-08-03 15:14:44
| 1
|- 
| [[भागाई वाडी]]
| 2011-08-13 12:58:40
| 8
|- 
| [[दारुक]]
| 2011-08-21 16:02:31
| 7
|- 
| [[मंगेशकर]]
| 2011-08-28 06:21:33
| 2
|- 
| [[पाध्ये]]
| 2011-09-11 19:15:07
| 2
|- 
| [[कुलुआ डोंगर]]
| 2011-09-15 15:20:26
| 4
|- 
| [[गुणवा]]
| 2011-09-17 08:14:55
| 4
|- 
| [[प्रक्षेपक स्थान]]
| 2011-09-17 11:26:53
| 1
|- 
| [[प्रक्षेपक यान]]
| 2011-09-17 11:27:10
| 2
|- 
| [[वार (माप)]]
| 2011-09-17 12:09:34
| 1
|- 
| [[घटम]]
| 2011-09-17 12:37:23
| 4
|- 
| [[जलधि]]
| 2011-09-18 08:42:17
| 4
|- 
| [[धन संख्या]]
| 2011-09-20 09:04:44
| 5
|- 
| [[राग नायकी कानडा]]
| 2011-09-20 13:36:17
| 5
|- 
| [[पद्य]]
| 2011-09-20 15:34:58
| 3
|- 
| [[परवाना राजवट]]
| 2011-09-20 15:36:54
| 2
|- 
| [[पाम्माकुले]]
| 2011-09-21 08:50:45
| 2
|- 
| [[पुणे शहराची जैवविविधता]]
| 2011-09-21 14:16:21
| 3
|- 
| [[पुरुषोत्तम वालावलकर]]
| 2011-09-21 14:25:01
| 2
|- 
| [[पुत्र]]
| 2011-09-21 14:27:56
| 5
|- 
| [[शृंगाररस]]
| 2011-09-22 15:05:15
| 3
|- 
| [[दादामहाराज सातारकर]]
| 2011-10-01 12:19:50
| 2
|- 
| [[नक्कल (लोककला)]]
| 2011-10-03 15:40:01
| 2
|- 
| [[क्रिकेट यष्टी]]
| 2011-10-05 03:33:35
| 6
|- 
| [[सहअभिनेत्री]]
| 2011-10-05 04:32:33
| 2
|- 
| [[प्रयोगशाळा]]
| 2011-10-05 05:01:41
| 3
|- 
| [[स्निग्धता]]
| 2011-10-05 06:15:52
| 2
|- 
| [[बेळगांव तालुका]]
| 2011-10-08 02:48:18
| 7
|- 
| [[शालू]]
| 2011-10-10 13:06:41
| 2
|- 
| [[बैलहोंगल तालुका]]
| 2011-10-19 12:38:36
| 5
|- 
| [[गोकाक तालुका]]
| 2011-10-21 16:37:08
| 5
|- 
| [[नागकेशर]]
| 2011-10-22 01:06:10
| 5
|- 
| [[भारतीय इतिहासातील सहा सोनेरी पाने]]
| 2011-10-28 06:51:11
| 5
|- 
| [[प्रलंबपादासन]]
| 2011-10-30 01:01:10
| 2
|- 
| [[विद्युत विसंवाहक]]
| 2011-10-31 16:32:32
| 5
|- 
| [[देव पावला (चित्रपट)]]
| 2011-11-13 03:48:38
| 3
|- 
| [[नवरा बायको (चित्रपट)]]
| 2011-11-13 03:48:41
| 3
|- 
| [[पुढचे पाऊल (चित्रपट)]]
| 2011-11-13 03:48:47
| 3
|- 
| [[वर पाहिजे (चित्रपट)]]
| 2011-11-13 03:48:56
| 3
|- 
| [[कल (मानसिक)]]
| 2011-11-18 13:28:19
| 2
|- 
| [[जर्मनीचे राष्ट्रगीत]]
| 2011-11-19 15:21:02
| 5
|- 
| [[कुबेर (बल्गेरियन राज्यकर्ता)]]
| 2011-11-24 05:48:38
| 4
|- 
| [[स्कंदस्तंभि]]
| 2011-12-07 18:21:59
| 3
|- 
| [[स्कंदस्वाती]]
| 2011-12-07 18:26:03
| 2
|- 
| [[स्वातिकर्ण]]
| 2011-12-07 18:28:41
| 2
|- 
| [[आर्थिक विकासदर]]
| 2011-12-20 19:26:50
| 3
|- 
| [[शा.श. १११०]]
| 2011-12-21 14:43:04
| 1
|- 
| [[शा.श. १६३७]]
| 2011-12-21 15:14:38
| 1
|- 
| [[शा.श. १७१२]]
| 2011-12-21 15:18:18
| 1
|- 
| [[तळणी]]
| 2011-12-21 19:21:44
| 2
|- 
| [[वसंत गवाणकर]]
| 2011-12-21 22:55:26
| 8
|- 
| [[गोगावले]]
| 2011-12-22 16:05:29
| 3
|- 
| [[शा.श. १६६६]]
| 2011-12-22 16:16:33
| 3
|- 
| [[शा.श. १७४१]]
| 2011-12-22 16:16:35
| 4
|- 
| [[माल्थस]]
| 2011-12-22 19:15:28
| 2
|- 
| [[राष्ट्रीय तंत्रज्ञान दिवस]]
| 2011-12-23 00:08:41
| 3
|- 
| [[गुजरात दिन]]
| 2011-12-23 00:51:25
| 3
|- 
| [[सोमरस]]
| 2011-12-23 02:44:50
| 6
|- 
| [[राग कौसी कानडा]]
| 2011-12-23 02:55:12
| 7
|- 
| [[यम (अष्टांगयोग)]]
| 2011-12-25 13:13:26
| 6
|- 
| [[पंच द्रविड]]
| 2011-12-25 14:03:21
| 4
|- 
| [[गंगाधर वासुदेव चिपळोणकर]]
| 2011-12-25 14:19:36
| 7
|- 
| [[बालमोहन नाटक मंडळी]]
| 2011-12-25 14:21:01
| 2
|- 
| [[विंडोज सर्व्हर]]
| 2011-12-25 16:26:49
| 3
|- 
| [[शा.श. १९९८]]
| 2011-12-25 16:29:31
| 2
|- 
| [[महाकवी कालिदास कलामंदिर]]
| 2011-12-25 17:06:07
| 6
|- 
| [[ग्रामदैवत]]
| 2011-12-25 21:54:17
| 5
|- 
| [[पिपरिया]]
| 2011-12-25 23:50:15
| 4
|- 
| [[वर्षा]]
| 2011-12-26 12:18:10
| 8
|- 
| [[दशपदी]]
| 2011-12-26 16:24:35
| 3
|- 
| [[हेमंत]]
| 2011-12-26 21:11:10
| 7
|- 
| [[जगदीश ठाकोर]]
| 2011-12-27 11:16:21
| 5
|- 
| [[शरीरशास्त्र]]
| 2011-12-27 11:37:00
| 10
|- 
| [[फळझाडे]]
| 2011-12-27 12:31:43
| 7
|- 
| [[बटान]]
| 2011-12-27 19:43:11
| 3
|- 
| [[पेंढारकर]]
| 2011-12-27 23:03:36
| 4
|- 
| [[विनय मांडके]]
| 2012-01-07 15:41:31
| 4
|- 
| [[शब्बीर कपूर]]
| 2012-01-07 15:41:46
| 3
|- 
| [[मोहन सीताराम द्रविड]]
| 2012-01-07 17:49:47
| 14
|- 
| [[राय (गेर नृत्य)]]
| 2012-01-08 16:58:54
| 4
|- 
| [[नस्ती उठाठेव]]
| 2012-01-14 07:11:37
| 6
|- 
| [[सायुज्यता]]
| 2012-01-22 10:56:21
| 5
|- 
| [[गोपाळ गोविंद फाटक]]
| 2012-01-22 19:02:34
| 3
|- 
| [[गुराब]]
| 2012-01-24 23:02:49
| 2
|- 
| [[कडू]]
| 2012-01-27 15:02:01
| 7
|- 
| [[तिठा]]
| 2012-01-28 15:52:40
| 5
|- 
| [[सुदर्शन रंगमंच]]
| 2012-02-01 14:26:37
| 5
|- 
| [[विनायक चतुर्थी]]
| 2012-02-02 08:38:54
| 2
|- 
| [[विनायक रामचंद्र आठवले]]
| 2012-02-08 10:40:54
| 6
|- 
| [[कोटणीस]]
| 2012-02-10 04:46:11
| 2
|- 
| [[कार्लोवित्झचा तह]]
| 2012-02-15 15:10:52
| 7
|- 
| [[जनाना]]
| 2012-02-18 09:14:09
| 2
|- 
| [[तिळे]]
| 2012-03-19 21:25:42
| 5
|- 
| [[निर्जीव]]
| 2012-03-23 12:30:15
| 3
|- 
| [[कथासंग्रह]]
| 2012-03-27 11:06:34
| 4
|- 
| [[पठार नदी]]
| 2012-04-08 09:01:00
| 1
|- 
| [[मून नदी]]
| 2012-04-08 09:01:28
| 1
|- 
| [[सिपना नदी]]
| 2012-04-08 09:08:03
| 1
|- 
| [[शहानूर नदी]]
| 2012-04-08 09:10:03
| 2
|- 
| [[पुणंद नदी]]
| 2012-04-13 02:07:24
| 5
|- 
| [[भोखण नदी]]
| 2012-04-13 02:15:22
| 5
|- 
| [[नाट्यलेखक]]
| 2012-04-13 07:13:05
| 6
|- 
| [[पियाळी नदी]]
| 2012-04-13 09:22:29
| 6
|- 
| [[सुखशांती नदी]]
| 2012-04-13 09:23:21
| 6
|- 
| [[नोकिया १११०]]
| 2012-04-13 15:05:34
| 2
|- 
| [[नोकिया २६१०]]
| 2012-04-14 07:34:37
| 3
|- 
| [[नोकिया २६५०]]
| 2012-04-14 07:37:24
| 2
|- 
| [[नोकिया २६८० स्लाइड]]
| 2012-04-14 07:40:56
| 2
|- 
| [[बोर नदी]]
| 2012-04-14 15:48:27
| 2
|- 
| [[वुष्णा नदी]]
| 2012-04-14 15:49:47
| 1
|- 
| [[धाम नदी]]
| 2012-04-15 08:22:32
| 2
|- 
| [[बाकळी नदी]]
| 2012-04-15 08:22:42
| 2
|- 
| [[सती धरण]]
| 2012-04-22 09:54:30
| 4
|- 
| [[लोहशिंगवे धरण]]
| 2012-04-22 09:55:16
| 3
|- 
| [[बांडा नदी]]
| 2012-04-22 10:00:38
| 2
|- 
| [[मोहना नदी]]
| 2012-04-22 10:05:52
| 2
|- 
| [[मास नदी]]
| 2012-04-22 10:06:48
| 2
|- 
| [[वेणीथोरा नदी]]
| 2012-04-22 10:08:10
| 2
|- 
| [[रेणा नदी]]
| 2012-04-22 10:08:26
| 2
|- 
| [[नल्ली नदी]]
| 2012-04-22 10:08:34
| 2
|- 
| [[भावखुरी नदी]]
| 2012-04-22 10:10:04
| 4
|- 
| [[हडकी नदी]]
| 2012-04-22 10:10:12
| 5
|- 
| [[बुरशी नदी]]
| 2012-04-22 10:10:28
| 2
|- 
| [[सुरखी नदी]]
| 2012-04-22 10:10:39
| 2
|- 
| [[तिगरी नदी]]
| 2012-04-22 10:10:47
| 2
|- 
| [[भुलेश्वरी नदी]]
| 2012-04-22 10:11:18
| 2
|- 
| [[पेंढी नदी]]
| 2012-04-22 10:11:27
| 2
|- 
| [[मोर नदी]]
| 2012-04-22 10:13:12
| 2
|- 
| [[भुमरी नदी]]
| 2012-04-22 10:15:17
| 4
|- 
| [[वांदरी नदी]]
| 2012-04-22 10:15:44
| 3
|- 
| [[वारोळी नदी]]
| 2012-04-22 10:16:50
| 3
|- 
| [[मुरबाडी नदी]]
| 2012-04-22 10:17:00
| 3
|- 
| [[पेल्हार नदी]]
| 2012-04-22 10:17:25
| 3
|- 
| [[वाघाडी नदी]]
| 2012-04-22 10:19:20
| 2
|- 
| [[शशीकरण नदी]]
| 2012-04-22 10:21:20
| 2
|- 
| [[सिवनी नदी]]
| 2012-04-22 15:06:16
| 2
|- 
| [[पोर नदी]]
| 2012-04-22 15:06:35
| 2
|- 
| [[पोटफोडी नदी]]
| 2012-04-22 15:06:45
| 2
|- 
| [[दार्शनी नदी]]
| 2012-04-22 15:07:02
| 2
|- 
| [[हरणी नदी]]
| 2012-04-22 15:11:34
| 2
|- 
| [[भेंड नदी]]
| 2012-04-22 15:11:59
| 2
|- 
| [[धामना नदी]]
| 2012-04-22 15:16:00
| 2
|- 
| [[नोकिया सी२-०१]]
| 2012-04-27 07:59:16
| 1
|- 
| [[नोकिया १२००]]
| 2012-04-29 00:56:10
| 4
|- 
| [[नोकिया १२०८]]
| 2012-04-29 00:58:26
| 2
|- 
| [[आमिष]]
| 2012-04-30 17:41:35
| 2
|- 
| [[गीतलेखक]]
| 2012-04-30 18:54:49
| 2
|- 
| [[चांद्रवर्ष]]
| 2012-04-30 19:00:58
| 4
|- 
| [[झर्झर]]
| 2012-04-30 19:12:57
| 5
|- 
| [[ठणका]]
| 2012-04-30 19:14:23
| 5
|- 
| [[तबलजी]]
| 2012-04-30 19:17:26
| 3
|- 
| [[दत्तकपुत्र]]
| 2012-04-30 19:24:54
| 4
|- 
| [[नायक (चित्रपट पात्र)]]
| 2012-04-30 19:35:50
| 5
|- 
| [[पकडा-पकडी]]
| 2012-04-30 19:40:53
| 4
|- 
| [[हत्तीपाय]]
| 2012-04-30 20:18:23
| 2
|- 
| [[टॉर्च तपासणी]]
| 2012-04-30 20:28:02
| 2
|- 
| [[कोठा (आयुर्वेद)]]
| 2012-04-30 20:55:03
| 4
|- 
| [[पोलके]]
| 2012-05-01 01:58:00
| 4
|- 
| [[ब्रह्मर्षी]]
| 2012-05-01 03:24:54
| 3
|- 
| [[राज्य मध्यवर्ती ग्रंथालय]]
| 2012-05-01 03:54:01
| 3
|- 
| [[रोहिणी (रक्तवाहिनी)]]
| 2012-05-01 03:58:10
| 7
|- 
| [[लोकसंख्येची घनता]]
| 2012-05-01 04:01:53
| 8
|- 
| [[विषमभुज त्रिकोण]]
| 2012-05-01 04:08:31
| 9
|- 
| [[वीत]]
| 2012-05-01 04:09:11
| 3
|- 
| [[चित्रपट निर्माणस्थळ]]
| 2012-05-06 06:37:13
| 4
|- 
| [[भाषाभ्यास]]
| 2012-05-06 06:41:55
| 8
|- 
| [[हरिचरन]]
| 2012-05-06 06:46:20
| 7
|- 
| [[पायपेटी]]
| 2012-05-08 01:23:19
| 5
|- 
| [[विद्युत पार्यता]]
| 2012-05-08 02:42:30
| 4
|- 
| [[शमीक]]
| 2012-05-08 02:44:23
| 3
|- 
| [[केंद्रीय आयात शुल्क]]
| 2012-05-09 19:31:14
| 6
|- 
| [[उपग्रह भू कक्षा]]
| 2012-05-09 20:31:27
| 9
|- 
| [[गझनीच्या महमूदाने भारतावर केलेल्या स्वाऱ्या]]
| 2012-05-09 21:07:44
| 7
|- 
| [[स्निकोमीटर]]
| 2012-05-10 19:32:55
| 4
|- 
| [[ब्रिटिश द्वीपसमूह]]
| 2012-05-13 04:09:59
| 1
|- 
| [[खोटे (आडनाव)]]
| 2012-05-13 04:32:00
| 2
|- 
| [[विंडोज सर्व्हर २०१२]]
| 2012-05-16 15:43:57
| 2
|- 
| [[पोखरा विमानतळ]]
| 2012-05-17 18:32:25
| 4
|- 
| [[खारट]]
| 2012-05-29 17:09:20
| 6
|- 
| [[सपक]]
| 2012-05-29 17:13:42
| 3
|- 
| [[रोहित नागदिवे]]
| 2012-06-11 18:30:32
| 4
|- 
| [[मोझिला फायरफॉक्स १.५]]
| 2012-06-23 08:05:30
| 6
|- 
| [[मोझिला फायरफॉक्स १]]
| 2012-06-23 08:05:55
| 6
|- 
| [[महाराष्ट्र हेराल्ड]]
| 2012-06-30 05:24:51
| 9
|- 
| [[सरदार]]
| 2012-07-01 09:00:33
| 6
|- 
| [[जयाचंद्रन]]
| 2012-07-01 18:41:51
| 7
|- 
| [[ब्रिटोन्स]]
| 2012-07-04 03:27:08
| 2
|- 
| [[तुळशी नदी]]
| 2012-07-05 16:15:29
| 4
|- 
| [[किल्लेदार]]
| 2012-07-06 15:56:37
| 4
|- 
| [[ग्रीन व्हॅली]]
| 2012-07-06 15:58:05
| 28
|- 
| [[ज्ञात असलेल्या सर्वांत तेजस्वी तार्‍यांची यादी]]
| 2012-07-06 15:59:40
| 3
|- 
| [[दासगीता]]
| 2012-07-06 16:01:13
| 2
|- 
| [[पिंपरी तलाव]]
| 2012-07-06 16:03:21
| 5
|- 
| [[पित्तरस]]
| 2012-07-06 16:03:27
| 2
|- 
| [[पुरुषोत्तम स्वामी]]
| 2012-07-06 16:03:52
| 2
|- 
| [[प्युनिक युद्धे]]
| 2012-07-06 16:04:35
| 2
|- 
| [[बनघर]]
| 2012-07-06 16:06:42
| 5
|- 
| [[रोमन देवता]]
| 2012-07-06 16:12:29
| 5
|- 
| [[व्यासपीठ]]
| 2012-07-06 16:14:32
| 2
|- 
| [[शब्दांकित प्रतिभा]]
| 2012-07-06 16:14:47
| 3
|- 
| [[संगणक फाईल फॉरमॅट्स]]
| 2012-07-06 16:16:38
| 3
|- 
| [[विनयगुप्त]]
| 2012-07-15 04:52:47
| 3
|- 
| [[चाउ एन-लाय]]
| 2012-07-15 05:32:54
| 11
|- 
| [[थॅलियम]]
| 2012-07-15 13:05:01
| 6
|- 
| [[डिस्प्रोझियम]]
| 2012-07-15 13:05:28
| 5
|- 
| [[ऑस्मियम]]
| 2012-07-15 13:05:52
| 5
|- 
| [[गळा]]
| 2012-07-15 13:06:47
| 17
|- 
| [[बाळाजी हैबतराव]]
| 2012-07-29 07:34:28
| 3
|- 
| [[भोळाराम स्वामी]]
| 2012-08-20 08:03:49
| 3
|- 
| [[भारतीय खगोलशास्त्र]]
| 2012-08-23 01:13:31
| 3
|- 
| [[ज्योतिषातील ग्रह]]
| 2012-08-23 01:20:47
| 17
|- 
| [[भौगोलिक ध्रुव]]
| 2012-08-25 08:36:32
| 3
|- 
| [[पाककृती]]
| 2012-09-12 18:56:44
| 2
|- 
| [[गोंदवले]]
| 2012-09-13 13:59:52
| 10
|- 
| [[माणकेश्वर शिवालय]]
| 2012-09-14 10:35:09
| 27
|- 
| [[फेडोरा]]
| 2012-09-18 00:53:06
| 4
|- 
| [[सांध्यपर्वातील वैष्णवी (काव्यसंग्रह)]]
| 2012-09-30 07:52:55
| 4
|- 
| [[कावळे उडाले स्वामी (ललित लेखसंग्रह)]]
| 2012-09-30 07:57:05
| 3
|- 
| [[नागनाथ]]
| 2012-10-02 09:11:09
| 8
|- 
| [[चरपटीनाथ]]
| 2012-10-02 09:11:26
| 6
|- 
| [[मराठी विश्वकोश : अठरावा खंड]]
| 2012-10-08 07:33:48
| 4
|- 
| [[खाजगी]]
| 2012-10-12 07:35:53
| 4
|- 
| [[चौविस्थापन]]
| 2012-10-13 05:13:26
| 1
|- 
| [[आदिवासी विचारवेध संमेलन]]
| 2012-10-13 08:09:28
| 1
|- 
| [[दलित साहित्य विचारवेध संमेलन]]
| 2012-10-13 08:15:51
| 1
|- 
| [[वस्तुमान धारा घनता]]
| 2012-10-13 09:33:16
| 4
|- 
| [[संग्रहणी]]
| 2012-10-14 17:29:31
| 1
|- 
| [[नीळकंठ कल्याणी]]
| 2012-10-20 18:19:07
| 1
|- 
| [[रेणुकाचार्य]]
| 2012-10-23 17:47:51
| 1
|- 
| [[उमापति शिवाचार्य]]
| 2012-10-23 17:50:16
| 1
|- 
| [[चन्नबसव]]
| 2012-10-23 17:52:24
| 1
|- 
| [[चंद्रशेखर शिवाचार्य]]
| 2012-10-23 17:53:27
| 1
|- 
| [[वीरसोमेश्वर शिवाचार्य]]
| 2012-10-23 17:53:38
| 1
|- 
| [[वागीश पंडिताराध्य शिवाचार्य]]
| 2012-10-23 19:43:58
| 2
|- 
| [[पिंप्री तलाव]]
| 2012-11-10 17:45:14
| 6
|- 
| [[औषधप्रभावशास्त्र]]
| 2012-11-12 05:59:53
| 1
|- 
| [[औषधगतिकी]]
| 2012-11-12 06:09:07
| 1
|- 
| [[क्रिकेटमधील गोलंदाजांचे प्रकार]]
| 2012-11-15 11:17:41
| 4
|- 
| [[पृष्ठीय क्षेत्र]]
| 2012-11-15 11:46:49
| 2
|- 
| [[आननी क्षेत्र]]
| 2012-11-15 11:48:42
| 1
|- 
| [[ओल्या वेळूची बासरी (ललित लेखसंग्रह)]]
| 2012-11-22 14:42:56
| 5
|- 
| [[भारतीय दूरसंचार नियामक प्राधिकरण]]
| 2012-11-25 11:43:29
| 2
|- 
| [[विळी]]
| 2012-11-26 10:48:50
| 3
|- 
| [[एवढसं आभाळ (चित्रपट)]]
| 2012-12-02 06:43:00
| 11
|- 
| [[शंकरराव आळंदकर]]
| 2012-12-03 04:45:58
| 4
|- 
| [[मला काय त्याचे (पुस्तक)]]
| 2012-12-07 03:26:04
| 8
|- 
| [[तुषारसिंचन पद्धती]]
| 2012-12-21 07:21:48
| 5
|- 
| [[श्रीतुकामाई]]
| 2012-12-30 02:13:33
| 13
|- 
| [[सरंबळ नदी]]
| 2013-01-02 01:51:58
| 3
|- 
| [[योट्टॅमीटर]]
| 2013-01-06 17:13:49
| 5
|- 
| [[झेट्टॅमीटर]]
| 2013-01-06 17:14:10
| 3
|- 
| [[इंडिका (ग्रंथ)]]
| 2013-01-11 21:06:53
| 8
|- 
| [[बंडी (वस्त्र)]]
| 2013-01-16 06:12:50
| 3
|- 
| [[राज्य महामार्ग २१ (महाराष्ट्र)]]
| 2013-01-17 08:14:51
| 6
|- 
| [[बिट]]
| 2013-01-17 14:18:01
| 9
|- 
| [[भोईराचे नवघर]]
| 2013-01-20 16:05:44
| 9
|- 
| [[विश्वामित्री नदी]]
| 2013-01-25 17:29:54
| 2
|- 
| [[जरीकाम]]
| 2013-01-27 22:43:13
| 3
|- 
| [[धुळेकर]]
| 2013-01-29 06:33:15
| 3
|- 
| [[ठाणेकर]]
| 2013-01-29 06:33:25
| 3
|- 
| [[रायगडकर]]
| 2013-01-29 06:33:47
| 5
|- 
| [[जालनेकर]]
| 2013-01-29 06:33:57
| 5
|- 
| [[लातूरकर]]
| 2013-01-29 06:34:06
| 5
|- 
| [[पुणेकर]]
| 2013-01-29 06:34:14
| 3
|- 
| [[सांगलीकर]]
| 2013-01-29 06:34:44
| 3
|- 
| [[नेवासेकर]]
| 2013-01-29 06:34:52
| 3
|- 
| [[नंदुरबारकर]]
| 2013-01-29 06:35:22
| 3
|- 
| [[बीडकर]]
| 2013-01-29 06:36:53
| 3
|- 
| [[फटाके]]
| 2013-01-30 15:23:05
| 1
|- 
| [[विधानसभा मतदारसंघ]]
| 2013-02-03 20:40:05
| 3
|- 
| [[गाथा]]
| 2013-02-06 17:33:03
| 5
|- 
| [[तुकारामाची गाथा]]
| 2013-02-06 17:36:34
| 6
|- 
| [[गोवा खिंड]]
| 2013-02-21 18:08:28
| 2
|- 
| [[चिमनी हिल वायुसेना तळ]]
| 2013-02-24 17:58:49
| 2
|- 
| [[गर्न्सी]]
| 2013-03-07 08:41:05
| 43
|- 
| [[रेयूनियों]]
| 2013-03-07 09:36:43
| 45
|- 
| [[आक्रा]]
| 2013-03-07 15:29:32
| 89
|- 
| [[कॅस्ट्रीझ]]
| 2013-03-07 18:04:09
| 29
|- 
| [[कॉकबर्न टाउन]]
| 2013-03-07 18:05:02
| 15
|- 
| [[डग्लस]]
| 2013-03-07 18:09:42
| 32
|- 
| [[माजुरो]]
| 2013-03-07 18:25:33
| 18
|- 
| [[मलाबो]]
| 2013-03-07 18:25:49
| 38
|- 
| [[माले]]
| 2013-03-07 18:26:01
| 38
|- 
| [[मनिला]]
| 2013-03-07 18:26:55
| 70
|- 
| [[मासेरू]]
| 2013-03-07 18:27:34
| 30
|- 
| [[इंजामिना]]
| 2013-03-07 18:51:12
| 59
|- 
| [[निकोसिया]]
| 2013-03-07 18:52:04
| 59
|- 
| [[नुकु-अलोफा]]
| 2013-03-07 18:53:14
| 42
|- 
| [[पारामारिबो]]
| 2013-03-07 18:55:49
| 31
|- 
| [[रुसाउ]]
| 2013-03-07 19:02:27
| 25
|- 
| [[पोर्ट स्टॅन्ली]]
| 2013-03-07 19:08:19
| 34
|- 
| [[थिंफू]]
| 2013-03-07 19:13:16
| 46
|- 
| [[खार्टूम]]
| 2013-03-09 04:15:54
| 52
|- 
| [[बंजुल]]
| 2013-03-09 04:43:32
| 37
|- 
| [[सार्स]]
| 2013-03-09 05:56:02
| 17
|- 
| [[क्युबन पेसो]]
| 2013-03-09 11:30:16
| 27
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळात फ्रान्स]]
| 2013-03-09 20:02:26
| 7
|- 
| [[मध्य युग]]
| 2013-03-10 07:24:45
| 21
|- 
| [[शिक्षक साहित्य संमेलन संस्था]]
| 2013-03-10 08:06:12
| 6
|- 
| [[उत्तर ध्रुव]]
| 2013-03-10 08:25:48
| 47
|- 
| [[व्हिक्टोरिया सरोवर]]
| 2013-03-10 08:35:53
| 53
|- 
| [[तैग्रिस नदी]]
| 2013-03-10 08:39:01
| 45
|- 
| [[रशिया-क्रीमिया युद्धे]]
| 2013-03-10 10:11:19
| 2
|- 
| [[पूल]]
| 2013-03-10 11:41:42
| 16
|- 
| [[कोड्डनकुलन अणुऊर्जा प्रकल्प]]
| 2013-03-13 13:27:58
| 11
|- 
| [[जयदेवी लिगाडे]]
| 2013-03-13 18:00:12
| 6
|- 
| [[कमरक]]
| 2013-03-19 05:50:06
| 11
|- 
| [[पेर]]
| 2013-03-19 05:53:58
| 14
|- 
| [[प्रबोधन साहित्य संमेलन]]
| 2013-03-19 06:18:07
| 1
|- 
| [[कक्षीय वक्रता निर्देशांक]]
| 2013-03-19 12:27:38
| 16
|- 
| [[विश्वधर्म साहित्य संमेलन]]
| 2013-03-19 17:29:40
| 2
|- 
| [[हांगुल]]
| 2013-03-20 07:01:33
| 2
|- 
| [[एकोरामाध्य शिवाचार्य]]
| 2013-03-24 18:08:57
| 2
|- 
| [[म्हैस नदी]]
| 2013-03-25 07:33:32
| 2
|- 
| [[नागझरी नदी]]
| 2013-03-25 17:32:15
| 9
|- 
| [[गोडसे]]
| 2013-03-25 19:19:34
| 3
|- 
| [[देवतलाव]]
| 2013-03-25 19:46:04
| 3
|- 
| [[नवे बिर्‍हाड (चित्रपट)]]
| 2013-03-26 18:15:04
| 4
|- 
| [[पिकदान]]
| 2013-03-26 18:24:00
| 3
|- 
| [[नवाश्मयुग]]
| 2013-03-27 02:25:21
| 3
|- 
| [[सखा कवी]]
| 2013-03-27 05:54:43
| 5
|- 
| [[जनश्री विमा योजना]]
| 2013-03-27 14:45:57
| 3
|- 
| [[राष्‍ट्रीय शेती विमा योजना]]
| 2013-03-27 14:46:38
| 3
|- 
| [[बहेबोरगाव]]
| 2013-03-28 10:48:48
| 3
|- 
| [[द्वैत]]
| 2013-03-28 12:00:42
| 2
|- 
| [[महात्मा (चित्रपट)]]
| 2013-03-30 09:26:20
| 4
|- 
| [[रानवती नदी]]
| 2013-03-30 10:22:35
| 3
|- 
| [[बेल नदी]]
| 2013-03-30 11:06:17
| 7
|- 
| [[भंगसाळ नदी]]
| 2013-03-31 09:12:46
| 7
|- 
| [[शिवकुमार स्वामी]]
| 2013-03-31 09:16:46
| 3
|- 
| [[दर बळीमागे दिलेल्या धावा]]
| 2013-03-31 09:30:01
| 3
|- 
| [[मंकी नदी]]
| 2013-03-31 13:00:54
| 3
|- 
| [[मासा नदी]]
| 2013-03-31 14:24:52
| 6
|- 
| [[दुझ प्रांत]]
| 2013-04-05 10:34:41
| 1
|- 
| [[J]]
| 2013-04-05 22:31:21
| 24
|- 
| [[K]]
| 2013-04-05 22:31:26
| 25
|- 
| [[आना कारेनिना]]
| 2013-04-06 01:14:46
| 37
|- 
| [[आमियां]]
| 2013-04-06 01:19:00
| 27
|- 
| [[आमूर ओब्लास्त]]
| 2013-04-06 01:19:37
| 30
|- 
| [[आयर्लंडच्या प्रजासत्ताकाचा ध्वज]]
| 2013-04-06 01:28:40
| 13
|- 
| [[आर.सी.डी. मायोर्का]]
| 2013-04-06 01:35:41
| 43
|- 
| [[आरळम संरक्षित वनक्षेत्र]]
| 2013-04-06 01:36:11
| 6
|- 
| [[आरागोन]]
| 2013-04-06 01:36:16
| 29
|- 
| [[आर्कान्सा]]
| 2013-04-06 01:37:27
| 100
|- 
| [[आर्चिबाल्ड प्रिमरोझ]]
| 2013-04-06 01:38:29
| 27
|- 
| [[आर्मेनियाचा ध्वज]]
| 2013-04-06 01:47:34
| 4
|- 
| [[आल्फा]]
| 2013-04-06 01:52:00
| 23
|- 
| [[आस्तुरियास]]
| 2013-04-06 02:09:30
| 26
|- 
| [[इ.स.चे १ ले शतक]]
| 2013-04-06 04:28:18
| 46
|- 
| [[इ.स.चे १० वे शतक]]
| 2013-04-06 04:28:31
| 45
|- 
| [[इ.स.चे १० वे सहस्रक]]
| 2013-04-06 04:28:34
| 14
|- 
| [[इ.स.चे ११ वे शतक]]
| 2013-04-06 04:29:47
| 42
|- 
| [[इ.स.चे १२ वे शतक]]
| 2013-04-06 04:30:57
| 39
|- 
| [[इ.स.चे १४ वे शतक]]
| 2013-04-06 04:33:17
| 41
|- 
| [[इ.स.चे १५ वे शतक]]
| 2013-04-06 04:34:27
| 39
|- 
| [[इ.स.चे १६ वे शतक]]
| 2013-04-06 04:35:42
| 44
|- 
| [[इ.स.चे १९ वे शतक]]
| 2013-04-06 04:39:26
| 50
|- 
| [[इ.स.चे २ रे शतक]]
| 2013-04-06 04:40:39
| 39
|- 
| [[इ.स.चे ३ रे शतक]]
| 2013-04-06 04:43:14
| 39
|- 
| [[इ.स.चे ४ थे शतक]]
| 2013-04-06 04:44:24
| 37
|- 
| [[इ.स.चे ४ थे सहस्रक]]
| 2013-04-06 04:44:27
| 23
|- 
| [[इ.स.चे ५ वे शतक]]
| 2013-04-06 04:45:34
| 39
|- 
| [[इ.स.चे ५ वे सहस्रक]]
| 2013-04-06 04:45:37
| 18
|- 
| [[इ.स.चे ६ वे शतक]]
| 2013-04-06 04:46:45
| 39
|- 
| [[इ.स.चे ६ वे सहस्रक]]
| 2013-04-06 04:46:48
| 15
|- 
| [[इ.स.चे ७ वे शतक]]
| 2013-04-06 04:47:58
| 39
|- 
| [[इ.स.चे ८ वे शतक]]
| 2013-04-06 04:49:09
| 41
|- 
| [[इ.स.चे ९ वे सहस्रक]]
| 2013-04-06 04:50:35
| 12
|- 
| [[इंग्लिश युद्धे (स्कँडिनेव्हिया)]]
| 2013-04-06 06:05:28
| 6
|- 
| [[इंडोनेशियाचा ध्वज]]
| 2013-04-06 06:08:44
| 4
|- 
| [[इजिप्तचा ध्वज]]
| 2013-04-06 06:13:19
| 2
|- 
| [[इप्सिलॉन]]
| 2013-04-06 06:17:01
| 23
|- 
| [[इराकी दिनार]]
| 2013-04-06 06:21:39
| 31
|- 
| [[इराणी कालगणना]]
| 2013-04-06 06:22:01
| 19
|- 
| [[उकडणे]]
| 2013-04-06 06:45:22
| 17
|- 
| [[उझबेकिस्तानचा ध्वज]]
| 2013-04-06 06:46:24
| 2
|- 
| [[ऑर्कुट बुयुक्कोकटेन]]
| 2013-04-06 07:51:24
| 8
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळ कर्लिंग]]
| 2013-04-06 07:52:39
| 23
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळ क्रॉस कंट्री स्कीइंग]]
| 2013-04-06 07:52:57
| 25
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळ टेबल टेनिस]]
| 2013-04-06 07:53:47
| 22
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळ ताईक्वांदो]]
| 2013-04-06 07:54:06
| 21
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळ तालबद्ध जलतरण]]
| 2013-04-06 07:54:09
| 28
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळ नॉर्डिक सामायिक]]
| 2013-04-06 07:54:30
| 18
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळ फिगर स्केटिंग]]
| 2013-04-06 07:54:37
| 31
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळ बायॅथलॉन]]
| 2013-04-06 07:55:05
| 22
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळ लुज]]
| 2013-04-06 07:55:58
| 27
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळ वॉटर पोलो]]
| 2013-04-06 07:56:16
| 26
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळ स्केलेटन]]
| 2013-04-06 07:56:52
| 26
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळ स्पीड स्केटिंग]]
| 2013-04-06 07:57:02
| 24
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळात अमेरिका]]
| 2013-04-06 07:57:29
| 15
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळात आंदोरा]]
| 2013-04-06 07:57:38
| 8
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळात इक्वेटोरीयल गिनी]]
| 2013-04-06 07:58:17
| 7
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळात केप व्हर्दे]]
| 2013-04-06 07:59:21
| 8
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळात कोमोरोस]]
| 2013-04-06 07:59:29
| 7
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळात चाड]]
| 2013-04-06 08:00:00
| 9
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळात जिबूती]]
| 2013-04-06 08:00:24
| 8
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळात दक्षिण आफ्रिका]]
| 2013-04-06 08:00:57
| 28
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळात नामिबिया]]
| 2013-04-06 08:01:05
| 10
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळात बर्किना फासो]]
| 2013-04-06 08:01:55
| 11
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळात बुरुंडी]]
| 2013-04-06 08:02:02
| 8
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळात बेनिन]]
| 2013-04-06 08:02:06
| 9
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळात बॉस्निया आणि हर्झगोव्हिना]]
| 2013-04-06 08:02:18
| 10
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळात बोत्स्वाना]]
| 2013-04-06 08:02:22
| 8
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळात मध्य आफ्रिकेचे प्रजासत्ताक]]
| 2013-04-06 08:02:42
| 10
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळात माली]]
| 2013-04-06 08:02:54
| 8
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळात मॉरिशस]]
| 2013-04-06 08:03:09
| 8
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळात मोझांबिक]]
| 2013-04-06 08:03:13
| 8
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळात लेसोथो]]
| 2013-04-06 08:04:00
| 7
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळात सेनेगाल]]
| 2013-04-06 08:04:22
| 9
|- 
| [[ऑलिंपिक खेळात स्लोव्हाकिया]]
| 2013-04-06 08:04:42
| 9
|- 
| [[ऑलिंपियास]]
| 2013-04-06 08:06:22
| 24
|- 
| [[ऑस्ट्रेलेशिया]]
| 2013-04-06 08:10:16
| 24
|- 
| [[ओपनसुसे लिनक्स]]
| 2013-04-06 08:14:02
| 9
|- 
| [[ओमानचा ध्वज]]
| 2013-04-06 08:15:17
| 2
|- 
| [[ओमिक्रॉन]]
| 2013-04-06 08:15:38
| 21
|- 
| [[ओमेगा]]
| 2013-04-06 08:15:44
| 20
|- 
| [[औषधीकोश]]
| 2013-04-06 08:21:43
| 16
|- 
| [[कंबोडियाचा ध्वज]]
| 2013-04-06 08:23:27
| 3
|- 
| [[कझाकस्तानचा ध्वज]]
| 2013-04-06 08:24:11
| 4
|- 
| [[कतारचा ध्वज]]
| 2013-04-06 08:26:22
| 3
|- 
| [[कनाफे]]
| 2013-04-06 08:27:06
| 3
|- 
| [[कपाळ]]
| 2013-04-06 08:28:33
| 34
|- 
| [[कर्नाटक विद्यापीठ]]
| 2013-04-06 08:34:30
| 5
|- 
| [[कलनातल्या विषयांची यादी]]
| 2013-04-06 08:35:56
| 7
|- 
| [[कलहट्टी धबधबा]]
| 2013-04-06 08:36:05
| 7
|- 
| [[कलांतान]]
| 2013-04-06 08:36:14
| 23
|- 
| [[काडिस]]
| 2013-04-06 08:45:35
| 15
|- 
| [[कार्ल झीगलर]]
| 2013-04-06 08:52:46
| 26
|- 
| [[काशकादर्यो विलायती]]
| 2013-04-06 08:58:47
| 9
|- 
| [[कास्तिया-ला मांचा]]
| 2013-04-06 08:59:46
| 31
|- 
| [[किरितिमाती]]
| 2013-04-06 09:03:27
| 12
|- 
| [[किर्गिझस्तानचा ध्वज]]
| 2013-04-06 09:03:59
| 2
|- 
| [[कुब्लाई खान]]
| 2013-04-06 09:09:26
| 66
|- 
| [[कुरौका नदी]]
| 2013-04-06 09:11:18
| 21
|- 
| [[कुर्ता]]
| 2013-04-06 09:11:43
| 10
|- 
| [[कुवेती दिनार]]
| 2013-04-06 09:13:11
| 35
|- 
| [[कूपनलिका]]
| 2013-04-06 09:14:22
| 9
|- 
| [[कॅनेची लढाई]]
| 2013-04-06 09:17:58
| 7
|- 
| [[कॅप्टन रूप सिंग स्टेडियम]]
| 2013-04-06 09:18:27
| 7
|- 
| [[कॅलपर्निआ पीझोनीस]]
| 2013-04-06 09:19:52
| 3
|- 
| [[केरेतारो]]
| 2013-04-06 09:29:48
| 56
|- 
| [[कॉकेशस]]
| 2013-04-06 09:33:21
| 39
|- 
| [[कोटा ब्राह्मण]]
| 2013-04-06 09:41:38
| 5
|- 
| [[कोतोनू]]
| 2013-04-06 09:43:10
| 18
|- 
| [[कोनीय संवेग]]
| 2013-04-06 09:43:59
| 7
|- 
| [[कोन्स्तांतिन स्त्नानिस्लावस्की]]
| 2013-04-06 09:44:21
| 17
|- 
| [[कोमिल्ला]]
| 2013-04-06 09:45:39
| 15
|- 
| [[कोरियन द्वीपकल्प]]
| 2013-04-06 09:47:12
| 11
|- 
| [[कोरोनिस गट]]
| 2013-04-06 09:47:52
| 8
|- 
| [[कोर्दोबा प्रांत (आर्जेन्टिना)]]
| 2013-04-06 09:48:17
| 14
|- 
| [[क्यूपिड]]
| 2013-04-06 09:54:36
| 9
|- 
| [[क्रिस (शस्त्र)]]
| 2013-04-06 10:00:20
| 6
|- 
| [[क्रॉयडन]]
| 2013-04-06 10:04:35
| 14
|- 
| [[क्रोटोनाची लढाई]]
| 2013-04-06 10:04:54
| 3
|- 
| [[क्लॉडविग झु होहेनलोहे-शिलिंग्जफ्युर्स्ट]]
| 2013-04-06 10:08:48
| 25
|- 
| [[क्लोद जोसेफ रूगे दि लिल]]
| 2013-04-06 10:09:20
| 28
|- 
| [[क्वांतान]]
| 2013-04-06 10:09:56
| 13
|}</text>
      <sha1>4vtxq18z6p780k6gd92qy58lt70hsz4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रश्मी ठाकरे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>307137</id>
    <revision>
      <id>2692239</id>
      <parentid>2638221</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T11:59:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10937" sha1="1dgluktbik9wl99oxd14pyv3yojwi9g" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| सन्मानवाचक पूर्वप्रत्यय =
| नाव = रश्मीताई उद्धव ठाकरे
| सन्मानवाचक प्रत्यय =
| चित्र =Uddhav Thackeray, Rashmi Thackeray at Esha Deol's wedding reception 07 (cropped).jpg
| चित्र आकारमान = 220px
| लघुचित्र =
| चित्र शीर्षक = रश्मी उद्धव ठाकरे
| क्रम =
| पद = माजी मुख्यमंत्र्यांच्या पत्नी
| कार्यकाळ_आरंभ = २८ नोव्हेंबर २०१९
| कार्यकाळ_समाप्ती = २९ जून २०२२
| मागील = 
| पुढील =
| क्रम2 = &lt;!-- अंक बद्दलुन आठ वेळा वापरु शकतो --&gt;
| पद2 = संपादक ''[[सामना (वृत्तपत्र)|सामना]]''&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/rashmi-thackeray-takes-over-as-saamana-editor/articleshow/74431953.cms | title=Rashmi Thackeray takes over as Saamana editor | work=[[Mumbai Mirror]] | author=Chaitanya Marpakwar | date=2 March 2020 | accessdate=16 March 2020}}&lt;/ref&gt; आणि ''[[मार्मिक (साप्ताहिक)|मार्मिक]]''&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.news18.com/news/politics/after-saamana-maharashtra-cms-wife-rashmi-thackeray-named-editor-of-marmik-too-2525843.html | title=After Saamana, Maharashtra CM's Wife Rashmi Thackeray Named Editor of Marmik Too | publisher=News18 | date=4 March 2020 | accessdate=16 March 2020}}&lt;/ref&gt;
| कार्यकाळ_आरंभ2        = २०२०
| कार्यकाळ_समाप्ती2        = &lt;!-- अंक बद्दलुन आठ वेळा वापरु शकतो --&gt;
| मागील2 = उद्धव ठाकरे
| पुढील2 =
| जन्मदिनांक           =
| जन्मस्थान            = मुंबई
| मृत्युदिनांक           =
| मृत्युस्थान            =
| राष्ट्रीयत्व               = भारतीय
| पक्ष                  = [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)|शिवसेना (उबाठा)]]
| शिक्षण                 = वाणिज्य शाखेतील पदवीधर
| इतरपक्ष               =
| आई                  =
| वडील                  = माधव पाटणकर
| पती                  ={{लग्न|[[उद्धव ठाकरे]]|1989}}
| पत्नी                  =
| नाते                  =
| अपत्ये                = [[आदित्य ठाकरे|आदित्य]], [[तेजस ठाकरे|तेजस]]
| निवास                =
| शाळा_महाविद्यालय      = व्हीजी वाझे महाविद्यालय
| व्यवसाय              = संपादक
| धंदा                  =
| कार्यरत               =
| धर्म                  = हिंदू
| पुरस्कार               =
| सही                  =
| संकेतस्थळ             =
| तळटीपा               =
}}
'''रश्मी ठाकरे''' (पूर्वाश्रमीच्या '''पाटणकर''') या एक भारतीय पत्रकार आहेत. त्या ''[[सामना (वृत्तपत्र)|सामना]]'' आणि ''[[मार्मिक (साप्ताहिक)|मार्मिकच्या]]'' संपादक आहेत. त्या [[महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्र्यांची यादी|महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री]] [[उद्धव ठाकरे]] यांच्या पत्नी आणि [[बाळ ठाकरे|बाळासाहेब ठाकरे]] यांच्या सून आहेत.&lt;ref name=&quot;टीव्ही९&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.tv9hindi.com/knowledge/rashmi-thackeray-reaches-out-to-rebel-mlas-wives-know-who-is-she-and-story-with-uddhav-thackeray-au121-1310559.html |title=LIC में नौकरी करते हुए ठाकरे परिवार से मिली थीं रश्मि, फिर उद्धव ठाकरे से की शादी… अब महाराष्ट्र के संग्राम में संभाला मोर्चा |भाषा=हिंदी |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ= to hindi.com|अ‍ॅक्सेसदिनांक= |विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20220627083123/https://www.tv9hindi.com/knowledge/rashmi-thackeray-reaches-out-to-rebel-mlas-wives-know-who-is-she-and-story-with-uddhav-thackeray-au121-1310559.html |विदा दिनांक=२७ जून २०२२}}&lt;/ref&gt;

== प्रारंभिक जीवन आणि कुटुंब ==

रश्मीचा जन्म माधव पाटणकर यांच्या पोटी एका मध्यमवर्गीय कुटुंबात झाला. पाटणकर हे [[डोंबिवली]] उपनगरात स्वतःचा कौटुंबिक व्यवसाय चालवतात. रश्मी यांनी [[मुलुंड|मुलुंडमधील]] व्हीजी वाझे महाविद्यालयात शिक्षण घेतले. त्या वाणिज्य शाखेच्या पदवीधर आहेत. इस १९८७ मध्ये [[भारतीय आयुर्विमा महामंडळ|त्या भारतीय आयुर्विमा महामंडळात]] कंत्राटी कर्मचारी म्हणून रुजू झाल्या. तेथे [[श्रीकांत केशव ठाकरे|श्रीकांत ठाकरे]] यांची मुलगी तथा, [[राज ठाकरे]] यांची बहीण जय-जयवंती सोबत रश्मीची मैत्री झाली. जयवंतीच्या माध्यमातून त्यांची [[उद्धव ठाकरे]] सोबत ओळख झाली आणि या ओळखीचे प्रेमात रूपांतर झाले. त्या काळात उद्धव ठाकरे हे फोटोग्राफी करत असत आणि त्यांची जाहिरातीची कंपनी होती. नंतर १९८९ मध्ये या जोडप्याचा विवाह झाला.&lt;ref name=&quot;टीव्ही९&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/rashmi-thackeray-behind-uddhav-thackerays-success-a-woman-with-dignity/articleshow/72268497.cms|title=Rashmi Thackeray: Behind Uddhav Thackeray's success a woman|date=28 November 2019|website=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|access-date=16 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/india-today-insight/story/the-rise-and-rise-of-rashmi-thackeray-1652561-2020-03-05|title=The rise and rise of Rashmi Thackeray|last=Kiran Tare|date=5 March 2020|website=India Today|access-date=16 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/india/rashmi-thackeray-shiv-sena-aaditya-thackeray-maharashtra-elections-uddhav-thackeray-6304384/|title=Rashmi Thackeray: Mrs Surefire|last=Vishwas Waghmode|date=8 March 2020|website=द इंडियन एक्सप्रेस|access-date=16 March 2020}}&lt;/ref&gt; या जोडप्याला [[आदित्य ठाकरे]] आणि [[तेजस ठाकरे]] अशी दोन मुले आहेत. पैकी आदित्य ठाकरे हे राजकारणात सक्रिय असून तेजस ठाकरे हे वन्यजीव संशोधक आहेत.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://www.newindianexpress.com/nation/Uddhav-May-Shift-to-New-House-After-LS-Elections/2014/04/09/article2157222.ece|title=Uddhav May Shift to New House After LS Elections|date=9 April 2014|work=Indian Express|location=Mumbai|access-date=25 April 2014|archive-date=2014-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140426202220/http://www.newindianexpress.com/nation/Uddhav-May-Shift-to-New-House-After-LS-Elections/2014/04/09/article2157222.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== कारकीर्द ==

उद्धव यांच्याशी लग्न केल्यानंतर रश्मी ठाकरे यांनी शिवसेनेचे मुखपत्र सामनाच्या संपादकपदाची सूत्रे हाती घेतली. हे वर्तमानपत्र बाळ ठाकरे यांनी १९८२ मध्ये सुरू केला होता आणि ते त्यांच्या मृत्यूपर्यंत म्हणजेच १७ नोव्हेंबर २०१२ पर्यंत संपादक होते. २०१९ मध्ये शिवसेनेने सरकार स्थापन केले तेव्हाही रश्मी ठाकरे सक्रिय दिसल्या होत्या. त्यावेळी आमदारांना मुंबईतील हॉटेलमध्ये ठेवण्यात आले होते आणि त्यावेळीही त्यांनी शिवसेनेच्या आमदारांची भेट घेतली होती.&lt;ref name=&quot;टीव्ही९&quot; /&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:ठाकरे, रश्मी}}
[[वर्ग:जन्म वर्ष गहाळ (जिवंत लोक)]]
[[वर्ग:हयात व्यक्ती]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:मराठी पत्रकार]]
[[वर्ग:ठाकरे कुटुंब]]</text>
      <sha1>1dgluktbik9wl99oxd14pyv3yojwi9g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692241</id>
      <parentid>2692239</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T12:06:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रारंभिक जीवन आणि कुटुंब */</comment>
      <origin>2692241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10946" sha1="ddo2o6asi1ru0e5ex6y1pt12m4byob1" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| सन्मानवाचक पूर्वप्रत्यय =
| नाव = रश्मीताई उद्धव ठाकरे
| सन्मानवाचक प्रत्यय =
| चित्र =Uddhav Thackeray, Rashmi Thackeray at Esha Deol's wedding reception 07 (cropped).jpg
| चित्र आकारमान = 220px
| लघुचित्र =
| चित्र शीर्षक = रश्मी उद्धव ठाकरे
| क्रम =
| पद = माजी मुख्यमंत्र्यांच्या पत्नी
| कार्यकाळ_आरंभ = २८ नोव्हेंबर २०१९
| कार्यकाळ_समाप्ती = २९ जून २०२२
| मागील = 
| पुढील =
| क्रम2 = &lt;!-- अंक बद्दलुन आठ वेळा वापरु शकतो --&gt;
| पद2 = संपादक ''[[सामना (वृत्तपत्र)|सामना]]''&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/rashmi-thackeray-takes-over-as-saamana-editor/articleshow/74431953.cms | title=Rashmi Thackeray takes over as Saamana editor | work=[[Mumbai Mirror]] | author=Chaitanya Marpakwar | date=2 March 2020 | accessdate=16 March 2020}}&lt;/ref&gt; आणि ''[[मार्मिक (साप्ताहिक)|मार्मिक]]''&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.news18.com/news/politics/after-saamana-maharashtra-cms-wife-rashmi-thackeray-named-editor-of-marmik-too-2525843.html | title=After Saamana, Maharashtra CM's Wife Rashmi Thackeray Named Editor of Marmik Too | publisher=News18 | date=4 March 2020 | accessdate=16 March 2020}}&lt;/ref&gt;
| कार्यकाळ_आरंभ2        = २०२०
| कार्यकाळ_समाप्ती2        = &lt;!-- अंक बद्दलुन आठ वेळा वापरु शकतो --&gt;
| मागील2 = उद्धव ठाकरे
| पुढील2 =
| जन्मदिनांक           =
| जन्मस्थान            = मुंबई
| मृत्युदिनांक           =
| मृत्युस्थान            =
| राष्ट्रीयत्व               = भारतीय
| पक्ष                  = [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)|शिवसेना (उबाठा)]]
| शिक्षण                 = वाणिज्य शाखेतील पदवीधर
| इतरपक्ष               =
| आई                  =
| वडील                  = माधव पाटणकर
| पती                  ={{लग्न|[[उद्धव ठाकरे]]|1989}}
| पत्नी                  =
| नाते                  =
| अपत्ये                = [[आदित्य ठाकरे|आदित्य]], [[तेजस ठाकरे|तेजस]]
| निवास                =
| शाळा_महाविद्यालय      = व्हीजी वाझे महाविद्यालय
| व्यवसाय              = संपादक
| धंदा                  =
| कार्यरत               =
| धर्म                  = हिंदू
| पुरस्कार               =
| सही                  =
| संकेतस्थळ             =
| तळटीपा               =
}}
'''रश्मी ठाकरे''' (पूर्वाश्रमीच्या '''पाटणकर''') या एक भारतीय पत्रकार आहेत. त्या ''[[सामना (वृत्तपत्र)|सामना]]'' आणि ''[[मार्मिक (साप्ताहिक)|मार्मिकच्या]]'' संपादक आहेत. त्या [[महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्र्यांची यादी|महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री]] [[उद्धव ठाकरे]] यांच्या पत्नी आणि [[बाळ ठाकरे|बाळासाहेब ठाकरे]] यांच्या सून आहेत.&lt;ref name=&quot;टीव्ही९&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.tv9hindi.com/knowledge/rashmi-thackeray-reaches-out-to-rebel-mlas-wives-know-who-is-she-and-story-with-uddhav-thackeray-au121-1310559.html |title=LIC में नौकरी करते हुए ठाकरे परिवार से मिली थीं रश्मि, फिर उद्धव ठाकरे से की शादी… अब महाराष्ट्र के संग्राम में संभाला मोर्चा |भाषा=हिंदी |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ= to hindi.com|अ‍ॅक्सेसदिनांक= |विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20220627083123/https://www.tv9hindi.com/knowledge/rashmi-thackeray-reaches-out-to-rebel-mlas-wives-know-who-is-she-and-story-with-uddhav-thackeray-au121-1310559.html |विदा दिनांक=२७ जून २०२२}}&lt;/ref&gt;

== प्रारंभिक जीवन आणि कुटुंब ==

रश्मीताईंचा जन्म माधव पाटणकर यांच्या पोटी एका मध्यमवर्गीय कुटुंबात झाला. पाटणकर हे [[डोंबिवली]] उपनगरात स्वतःचा कौटुंबिक व्यवसाय चालवतात. रश्मी यांनी [[मुलुंड|मुलुंडमधील]] व्हीजी वझे महाविद्यालयात शिक्षण घेतले. त्या वाणिज्य शाखेच्या पदवीधर आहेत. इस १९८७ मध्ये [[भारतीय आयुर्विमा महामंडळ|त्या भारतीय आयुर्विमा महामंडळात]] कंत्राटी कर्मचारी म्हणून रुजू झाल्या. तेथे [[श्रीकांत केशव ठाकरे|श्रीकांत ठाकरे]] यांची मुलगी तथा, [[राज ठाकरे]] यांची बहीण जय-जयवंती सोबत रश्मीची मैत्री झाली. जयवंतीच्या माध्यमातून त्यांची [[उद्धव ठाकरे]] सोबत ओळख झाली आणि या ओळखीचे प्रेमात रूपांतर झाले. त्या काळात उद्धव ठाकरे हे फोटोग्राफी करत असत आणि त्यांची जाहिरातीची कंपनी होती. नंतर १९८९ मध्ये या जोडप्याचा विवाह झाला.&lt;ref name=&quot;टीव्ही९&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/rashmi-thackeray-behind-uddhav-thackerays-success-a-woman-with-dignity/articleshow/72268497.cms|title=Rashmi Thackeray: Behind Uddhav Thackeray's success a woman|date=28 November 2019|website=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|access-date=16 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/india-today-insight/story/the-rise-and-rise-of-rashmi-thackeray-1652561-2020-03-05|title=The rise and rise of Rashmi Thackeray|last=Kiran Tare|date=5 March 2020|website=India Today|access-date=16 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/india/rashmi-thackeray-shiv-sena-aaditya-thackeray-maharashtra-elections-uddhav-thackeray-6304384/|title=Rashmi Thackeray: Mrs Surefire|last=Vishwas Waghmode|date=8 March 2020|website=द इंडियन एक्सप्रेस|access-date=16 March 2020}}&lt;/ref&gt; या जोडप्याला [[आदित्य ठाकरे]] आणि [[तेजस ठाकरे]] अशी दोन मुले आहेत. पैकी आदित्य ठाकरे हे राजकारणात सक्रिय असून तेजस ठाकरे हे वन्यजीव संशोधक आहेत.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://www.newindianexpress.com/nation/Uddhav-May-Shift-to-New-House-After-LS-Elections/2014/04/09/article2157222.ece|title=Uddhav May Shift to New House After LS Elections|date=9 April 2014|work=Indian Express|location=Mumbai|access-date=25 April 2014|archive-date=2014-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140426202220/http://www.newindianexpress.com/nation/Uddhav-May-Shift-to-New-House-After-LS-Elections/2014/04/09/article2157222.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== कारकीर्द ==

उद्धव यांच्याशी लग्न केल्यानंतर रश्मी ठाकरे यांनी शिवसेनेचे मुखपत्र सामनाच्या संपादकपदाची सूत्रे हाती घेतली. हे वर्तमानपत्र बाळ ठाकरे यांनी १९८२ मध्ये सुरू केला होता आणि ते त्यांच्या मृत्यूपर्यंत म्हणजेच १७ नोव्हेंबर २०१२ पर्यंत संपादक होते. २०१९ मध्ये शिवसेनेने सरकार स्थापन केले तेव्हाही रश्मी ठाकरे सक्रिय दिसल्या होत्या. त्यावेळी आमदारांना मुंबईतील हॉटेलमध्ये ठेवण्यात आले होते आणि त्यावेळीही त्यांनी शिवसेनेच्या आमदारांची भेट घेतली होती.&lt;ref name=&quot;टीव्ही९&quot; /&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:ठाकरे, रश्मी}}
[[वर्ग:जन्म वर्ष गहाळ (जिवंत लोक)]]
[[वर्ग:हयात व्यक्ती]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]
[[वर्ग:मराठी पत्रकार]]
[[वर्ग:ठाकरे कुटुंब]]</text>
      <sha1>ddo2o6asi1ru0e5ex6y1pt12m4byob1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>तेजस ठाकरे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>307418</id>
    <revision>
      <id>2692240</id>
      <parentid>2682377</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T12:00:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13213" sha1="sh9schfphgab6bmor5q0a5h6ebrz8zn" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट व्यक्ती
| चौकट_रुंदी = 
| नाव = तेजस ठाकरे
| चित्र = 
| चित्र_आकारमान = 
| चित्रशीर्षक = 
| चित्रशीर्षक_पर्याय = 
| जन्मनाव = तेजस उद्धव ठाकरे
| जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1995|08|07}}
| जन्म_स्थान = मुंबई
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण = 
| कलेवर_सापडलेले_स्थान = 
| चिरविश्रांतिस्थान = 
| चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = 
| निवासस्थान = 
| राष्ट्रीयत्व = भारतीय
| टोपणनावे = 
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व = भारतीय
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षणसंस्था = 
| पेशा = 
| कारकीर्द_काळ = 
| मालक = 
| प्रसिद्ध_कामे = 
| मूळ_गाव = 
| पगार = 
| निव्वळ_मालमत्ता = 
| उंची = 
| वजन = 
| ख्याती = 
| पदवी_हुद्दा = 
| कार्यकाळ = 
| पूर्ववर्ती = 
| परवर्ती = 
| राजकीय_पक्ष = 
| विरोधक = 
| संचालकमंडळ = 
| धर्म = हिंदू
| जोडीदार = 
| अपत्ये = 
| वडील = [[उद्धव ठाकरे]]
| आई = [[रश्मी ठाकरे]]
| नातेवाईक =[[बाळ ठाकरे]] (आजोबा) &lt;br&gt; [[राज ठाकरे]] (काका) &lt;br&gt; [[आदित्य ठाकरे]] (भाऊ)
| पुरस्कार = 
| स्वाक्षरी = 
| स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = 
| संकेतस्थळ = 
| तळटिपा = 
| संकीर्ण = 
}}
'''तेजस उद्धव ठाकरे''' (जन्म:७ ऑगस्ट १९९५) हे भारतीय वन्यजीव-संरक्षक व संशोधक आहेत. ते महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री [[उद्धव ठाकरे]] यांचे पुत्र आणि [[बाळ ठाकरे]] यांचे नातू आहेत.

== प्रारंभिक जीवन ==

तेजस यांचा जन्म मुंबईत रश्मी ठाकरे आणि उद्धव ठाकरे यांच्या पोटी झाला. त्यांचा मोठा भाऊ [[आदित्य ठाकरे]] हे महाराष्ट्राचे पर्यटन आणि पर्यावरण मंत्री म्हणून काम करणारे भारतीय राजकारणी आहेत.

== कारकीर्द ==
* Gubernatoriana Thackerayi - फेब्रुवारी 2016 मध्ये ठाकरे यांनी गोड्या पाण्यातील खेकड्यांच्या 5 नवीन प्रजाती शोधून काढल्या, त्यापैकी एकाला त्यांच्या आडनावावरून नाव देण्यात आले. पश्चिम घाटातील गोड्या पाण्यातील खेकड्यांच्या काही प्रजाती शोधून काढल्या गेल्या आणि त्यांचे वर्णन करण्यात आले. हे पेपर 23 फेब्रुवारी 2016 रोजी Zootaxa मध्ये प्रकाशित झाले होते. तेव्हा तेजसने 21 वर्षांचा असताना, शहरातील महाविद्यालयीन विद्यार्थ्याने घाटियाना अट्रोपुरपुरीया (आंबोली), घाटियाना स्प्लेन्डिडा (चकुल) आणि गुबरनाटोरियाना ठाकरे (रघुवीर घाट) यांचे प्रकार शोधून काढले होते. . ठाकरे, डॉ. पती आणि अनिल खैरे यांनी विविध नमुन्यांची नावे दिली.&lt;ref&gt;{{cite web |title=A crab named Thackerayi: Tejas Thackeray &amp; team find 5 new species of crabs |url=http://www.catchnews.com/environment-news/a-crab-named-thackeray-tejas-thackeray-team-discover-5-new-species-of-crabs-1456838507.html |website=Catch News |accessdate=1 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Uddhav Thackeray's Son Tejas Thackeray 'Discovers' Crab Species |url=https://www.ndtv.com/india-news/uddhav-thackerays-son-tejas-thackeray-discovers-crab-species-1281949 |website=NDTV |publisher=NDTV CONVERGENCE LIMITED |accessdate=1 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Uddhav Thackeray's younger son discovers new species of crab, names it after family |url=https://www.dnaindia.com/mumbai/report-uddhav-thackeray-s-younger-son-discovers-new-species-of-crab-names-it-after-family-2182959 |website=DNA India |publisher=Diligent Media Corporation Ltd. |accessdate=1 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Young thackeray goes wild, names new crab he found after family |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Young-thackeray-goes-wild-names-new-crab-he-found-after-family/articleshow/51164485.cms |website=द टाइम्स ऑफ इंडिया |publisher=Bennett, Coleman &amp; Co. Ltd |accessdate=1 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Five new species of freshwater crabs of the genera Ghatiana Pati &amp; Sharma, 2014, and Gubernatoriana Bott, 1970 (Crustacea, Decapoda, Brachyura: Gecarcinucidae Rathbun, 1904) from the Western Ghats, India |url=https://www.researchgate.net/publication/295626478 |website=Research Gate |accessdate=1 August 2020}}&lt;/ref&gt; हे आहेत:
** घाटियाना अट्रोपुरपुरीया (आंबोली जवळ गोळा)
** घटियाना स्प्लेन्डिडा (चाकुळजवळ आढळतो)
** Gubernatoriana Thackerayi (रघुवीर घाटाजवळ सापडलेला)
** Gubernatorianas alcocki
** Gubernatorianas वाघी
ZSI चे डॉ. एस.के. पाटी आणि अनिल खैरे यांच्या सोबत, ते घाटियाना अट्रोपुरपुरिया आणि घाटियाना स्प्लेंडिडा यांच्या नामकरणाचा आणि वर्णनाचा भाग होते. तीन Gubernatorianas (अल्कोकी, ठाकरे आणि वाघी) वर्णन आणि नाव डॉ. पती यांनी.

* Cnemaspis thackerayi - मे 2019 मध्ये, गेकोची नवीन शोधलेली प्रजाती, एक निशाचर आणि बहुतेक वेळा उच्च स्वर असलेला सरडा, जो भारतीय संशोधकांनी तामिळनाडूमध्ये शोधला होता, त्याला ठाकरे यांचे नाव देण्यात आले आहे. महाराष्ट्रातील डझनभर हून अधिक गोड्या पाण्यातील खेकड्याच्या प्रजाती शोधून त्यांची नावे देऊन सिस्टिमॅटिक प्राणीशास्त्रातील त्यांच्या योगदानाची ओळख म्हणून श्री. ठाकरे यांच्या नावावरून याला Cnemaspis Thackerayi असे नाव देण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Newly discovered gecko named after Tejas Thackeray |url=https://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/newly-discovered-gecko-named-after-tejas-thackeray/article27212633.ece |website=द हिंदू |publisher=THG PUBLISHING PVT LTD. |accessdate=1 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Researchers name gecko after Tejas Thackeray |url=https://www.dnaindia.com/mumbai/report-researchers-name-gecko-after-tejas-thackeray-2752432 |website=DNA India |publisher=Diligent Media Corporation Ltd. |accessdate=1 August 2020}}&lt;/ref&gt;
* बोइगा ठाकरे - सप्टेंबर 2019 मध्ये, महाराष्ट्रातील पश्चिम घाटात सापांची एक नवीन प्रजाती शोधण्यात आली आणि या शोधात दिलेल्या योगदानाबद्दल ठाकरे यांचे नाव देण्यात आले. बोईगा ठाकरे यांनी स.प. nov – ठाकरेंचा मांजर साप, महाराष्ट्रातील सह्याद्री व्याघ्र प्रकल्पातून वाघासारखे पट्टे असलेली एक नवीन प्रजाती आढळून आली आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Uddhav's son Tejas Thackeray discovers new snake species |url=https://www.theweek.in/news/india/2019/09/27/news-snake-species-found-names-after-uddhavs-younger-son.html |website=The Week |accessdate=1 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Newly discovered snake named after Uddhav Thackeray's son |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/newly-discovered-snake-named-after-uddhavs-son-tejas-6032476/ |website=द इंडियन एक्सप्रेस |publisher=द इंडियन एक्सप्रेस [P] Ltd. |accessdate=1 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=News Species Of Cat Snake Found In Maharashtra, Named After Uddhav Thackeray's Family |url=https://www.mid-day.com/articles/news-species-of-cat-snake-found-in-maharashtra-named-after-uddhav-thackeray-s-son-tejas/21807190 |website=Mid-Day |publisher=Mid-Day Infomedia Ltd. |accessdate=1 August 2020 }}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Thackeray's cat snake and a case of mistaken identity |url=https://scroll.in/article/943832/thackerays-cat-snake-and-a-case-of-mistaken-identity |website=Scroll.in |accessdate=1 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=New Snake Species Named After Uddhav Thackeray's Younger Son For His Contribution To Its Discovery |url=https://www.outlookindia.com/website/story/india-news-new-species-of-snakes-named-after-uddhav-thackerays-younger-son-for-his-contribution-to-its-discovery/339513 |website=Outlook India |accessdate=1 August 2020}}&lt;/ref&gt;

ऑक्‍टोबर 2020 मध्ये ठाकरे हे शिस्तुरा हिरण्यकेशी नावाच्या माशाचा नवीन प्रकार शोधणाऱ्या टीमचा भाग होते.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bose |first1=Mrityunjay |title=Uddhav Thackeray's son, Tejas, discovers new fish species: The Hiranyakeshi Loach |url=https://www.deccanherald.com/science-and-environment/uddhav-thackerays-son-tejas-discovers-new-fish-species-the-hiranyakeshi-loach-902720.html |accessdate=25 October 2020 |work=Deccan Herald |date=16 October 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |first1=Jayasimhan |last1=Praveenraj |first2=Tejas |last2=Thackeray |first3=Shankar |last3=Balasubramanian |location=Maharashtra, Northern Western Ghats, India |title=Schistura hiranyakeshi a new loach (Cypriniformes: Nemacheilidae) |journal=aqua, International Journal of Ichthyology |date=27 September 2020 |volume=26 |issue=2 |pages=49–56 |url=https://aqua-aquapress.com/product/aqua-262_schistura-hiranyakeshi/ |accessdate=25 October 2020 |archive-date=2022-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403175804/https://aqua-aquapress.com/product/aqua-262_schistura-hiranyakeshi/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; २०२१ मध्ये, इतर समवयस्क सदस्यांसह त्यांनी ठाकरे वाइल्डलाइफ फाउंडेशनची स्थापना केली.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:ठाकरे, तेजस}}
[[वर्ग:मराठी व्यक्ती]]
[[वर्ग:ठाकरे कुटुंब]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:इ.स. १९९५ मधील जन्म]]</text>
      <sha1>sh9schfphgab6bmor5q0a5h6ebrz8zn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>315645</id>
    <revision>
      <id>2692243</id>
      <parentid>2692095</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T12:10:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* विधानसभा आमदार (निशाणी-मशाल) */</comment>
      <origin>2692243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13901" sha1="s2z7jz5i3gsqy2ema0w5iskqk4gek11" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय राजकीय पक्ष
|पक्ष_नाव = शिवसेना&lt;br&gt;(उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)
|colorcode       = 
|पार्टी_लेखशीर्षक    = SHS (UBT)
|विभाजित = [[शिवसेना]]
|पक्षाध्यक्ष       = [[उद्धव बाळासाहेब ठाकरे]]
|सचिव=[[अनिल देसाई]], [[विनायक राऊत]], मिलिंद नार्वेकर
|लोकसभा_पक्षनेता = [[अरविंद सावंत]]
|राज्यसभा_पक्षनेता=[[संजय राऊत]]
|स्थापना      = {{Start date and age|df=yes|p=y|2022|10|10}} (ECI च्या आदेशाने)
|संस्थापक         =[[उद्धव ठाकरे]] 
|split          = [[शिवसेना]]
|राजकीय_तत्त्वे      = {{nowrap|महाराष्ट्रवाद,ज्वलंत हिंदुत्व, मराठी अस्मिता}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/uddhav-thackeray-defines-shiv-senas-secular-hindutva-challenges-bjp-to-protect-kashmiri-pandits-23230876|title=Uddhav Thackeray defines Shiv Sena's Secular Hindutva|date=9 June 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/uddhav-thackeray-defines-shiv-senas-secular-hindutva-challenges-bjp-to-protect-kashmiri-pandits-23230876|title=Uddhav Thackeray defines Shiv Sena's Secular Hindutva|date=9 June 2022 }}&lt;/ref&gt; {{nowrap|हिंदू राष्ट्रवाद}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/uddhav-thackeray-defines-shiv-senas-secular-hindutva-challenges-bjp-to-protect-kashmiri-pandits-23230876|title=Uddhav Thackeray defines Shiv Sena's Secular Hindutva|date=9 June 2022 }}&lt;/ref&gt;
|position = 
|eci             = Registered
| युती =  [[महाविकास आघाडी]] {{!}} शिवयुती - [[महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना]]
|लोकसभा_पक्षबळ  = {{Composition bar|09|543|hex=#FF5E00}}
|राज्यसभा_पक्षबळ  = {{Composition bar|03|245|hex=#FF5E00}}
| state_seats_name  = [[आमदार]]
|राज्यविधानसभा_पक्षबळ = {{Composition bar|20|288|hex=#FF5E00}}
| state2_seats_name  = [[Maharashtra Legislative Council]]
|state2_seats = {{Composition bar|10|78|hex=#FF5E00}}
| पक्ष_चिन्ह = SS(UBT) flag.png
| पक्ष_चिन्ह२=IMG Shiv Sena Uddhav Balasaheb Thackeray.jpg
}}

'''शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)'''&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.news18.com/news/politics/ec-allots-balasahebchi-shiv-sena-as-new-name-for-shinde-led-faction-mashaal-poll-symbol-for-uddhav-camp-6137785.html|title=Team Eknath Shinde Now 'Balasahebanchi Shiv Sena', 'Mashaal' Poll Symbol for Uddhav Camp}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://zeenews.india.com/india/ec-allots-mashaal-as-election-symbol-to-uddhav-thackeray-led-shiv-sena-faction-eknath-shinde-camp-asked-to-give-more-options-2520280.html/amp|title=Thackeray-led Sena gets 'mashaal' as election symbol; Shinde camp asked to give fresh list}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bhaskar.com/national/news/the-mace-mark-sought-was-not-found-shiv-sena-uddhav-balasaheb-thackeray-name-and-torch-mark-to-uddhav-faction-130422442.html|title=शिंदे-उद्धव गुटों को नए नाम अलॉट, निशान एक को: एकनाथ को गदा देने से EC का इनकार; ठाकरे को मशाल सिंबल मिला|date=10 October 2022}}&lt;/ref&gt; हा महाराष्ट्रातील एक [[राजकीय पक्ष]] असून तो [[उद्धव ठाकरे|उद्धव बाळासाहेब ठाकरे]] यांच्या नेतृत्वाखाली २०२२ मध्ये निवडणूक आयोगामुळे स्थापन झालेला आहे. या पक्षाला [[भारतीय निवडणूक आयोग|निवडणूक आयोगाने]] मुख्य [[शिवसेना|शिवसेनेपासून]] वेगळे असे नवे [[प्रतीक|चिन्ह]] दिले होते, कारण इ.स. २०२२ च्या महाराष्ट्रातील राजकीय संकटाचा परिणाम म्हणून मुख्य [[शिवसेना|शिवसेनेत]] दुफळी निर्माण झाली होती, त्यामुळे तात्पुरता मुख्य '''शिवसेना''' पक्ष आणि '''धनुष्यबाण''' हे बोधचिन्ह गोठवून दोन गटांचे दोन स्वतंत्र पक्ष निर्माण करण्यात आले होते, पैकी दुसरा पक्ष  [[बाळासाहेबांची शिवसेना]] हा होय.

==पक्षनेते==

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;text-align: center;  border-collapse: collapse; border: 2px #000000 solid; font-size: x-big&quot;
!अ. क्र.
! नाव
! छायाचित्र
! पदनाम
|-
! १
| '''[[उद्धव ठाकरे]]'''
|[[चित्र:The_Chief_Minister_of_Maharashtra,_Shri_Uddhav_Thackeray_calling_on_the_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi,_in_New_Delhi_on_February_21,_2020_(Uddhav_Thackeray)_(cropped).jpg|109x109अंश]]
| '''शिवसेना पक्ष-प्रमुख'''&lt;br /&gt; [[महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्र्यांची यादी|महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री]]
|-
! २
| '''[[अरविंद सावंत]]'''
|
| गटनेते, [[लोकसभा]]
|-
! ३
| '''[[संजय राऊत]]'''
|[[चित्र:Bappa_Lahiri,_Bappi_Lahiri,_Swapna_Patker,_Sanjay_Raut_(cropped).jpg|88x88अंश]]
| गटनेते, [[राज्यसभा]]
|-
! ४
| '''[[अजय चौधरी]]'''
| 
| नेते, [[महाराष्ट्र विधानसभा]]
|-
! ५
| '''[[आदित्य ठाकरे]]'''
|[[चित्र:Shri Aaditya Thackeray - 2020 (cropped).jpg|128x128अंश]]
| माजी कॅबिनेट मंत्री, [[महाराष्ट्र शासन|महाराष्ट्र सरकार]] तथा विधिमंडळ पक्षनेते
|-
! ६
| '''[[भास्कर जाधव]]'''
|
| गटनेते, [[महाराष्ट्र विधानसभा]]
|-
| ७
| '''[[विनायक राऊत]]'''
|
| नेते, [[लोकसभा]]
|-
! ८
| '''अंबादास दानवे'''
|
| मा.विरोधी पक्षनेते, [[महाराष्ट्र विधान परिषद]]
|-
|}


===राज्यसभा सदस्य===

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;border-collapse: collapse; border: 2px #000000 solid; font-size: x-big&quot;
! अ. क्र.
! नाव
! नेमणुकीची तारीख
! सेवानिवृत्तीची तारीख
|-
! १
| [[संजय राऊत]]
| ०५ जुलै २०२२
| ०४ जुलै २०२८
|-
! २
| [[प्रियंका चतुर्वेदी]]
| ३
| 
|-
|}

===लोकसभा खासदार===
सर्वांची निशाणी- '''मशाल'''

# [[अरविंद सावंत]], गटनेते-लोकसभा
# [[अनिल देसाई]], माजी राज्यसभा सदस्य
# [[राजाभाऊ वाजे]], [[नाशिक]]

# बंडू जाधव, [[परभणी लोकसभा मतदारसंघ|परभणी]]
# नागेश शिंदे (आष्टीकर), [[हिंगोली]]  
# [[संजय दिना पाटील]]
# संजय देशमुख, ([[यवतमाळ]])
# [[भाऊसाहेब वाकचौरे]], [[शिर्डी]]
# [[ओमराजे निंबाळकर]], [[धाराशिव]]

==पक्ष-चिन्ह वाद ==

# शिवसेनेत फूट पडल्यानंतर निवडणूक आयोगाने तात्पुरत्या स्वरूपात उद्धव ठाकरे गटाला [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] हे नवीन नांव आणि निवडणूक चिन्ह म्हणून ''मशाल'' (Flaming torch) दिले होते, ज्यावर [[समता पक्ष]]च्या शीर्ष नेतृत्वाने आपले मूळ चिन्ह असल्याचा दावा केला आहे.
# समता पक्षाचे राष्ट्रीय अध्यक्ष [[उदय मंडल]] यांनी मशाल चिन्हासाठी दिल्ली उच्च न्यायालयात याचिका दाखल केली होती, परंतु तिथे याचिका फेटाळली गेली.
#  तद्नंतर हे प्रकरण सर्वोच्च न्यायालयात गेले, परंतु धगधगती '''मशाल''' हे चिन्ह ठाकरेंनाच मिळाले.
# एसंशिं गटाच्या धनुष्यबाण चिन्हाला सर्वोच्च न्यायालयात आव्हान दिले गेले असून, त्यावर लवकरच निर्णय अपेक्षित. 

===विधानसभा आमदार (निशाणी-मशाल)===

# [[आदित्य ठाकरे]], विधिमंडळ पक्ष-नेते
# [[भास्कर जाधव]], विधानसभा गटनेते
# वरुण सरदेसाई
# [[हारुण खान]], वर्सोवा
# [[अजय चौधरी]]
# दिलीपराव सोपल, [[बार्शी]]
# [[कैलास घाटगे-पाटील]], धाराशिव
# [[संजय पोतनीस]]
# संजय देरकर, [[वणी]] (जि. यवतमाळ) 
# [[सुनिल राजाराम राऊत]]
# [[सुनिल प्रभु]], [[प्रतोद]]
# [[नितीन देशमुख]], मालेगांव जि. अकोला
# डॉ. [[राहुल पाटील (राजकारणी)|राहुल पाटील]], परभणी 
# [[प्रवीण स्वामी]] (सर),  [[उमरगा]]
# महेश सावंत, माहिम
# गजानन लवाटे, दर्यापूर (जि.अमरावती) 
# मनोज जामसूतकर
# [[अनंत नर|अनंत (बाळा) नर]]
# [[सिद्धार्थ खरात]]
# बाबाजी काळे, खेड-आळंदी

* विधानपरिषद 
# अनिल परब (Anil Parab)
# मिलिंद नार्वेकर (Milind Narvekar)
# अंबादास दानवे (Ambadas Danve)
# ज.मो. अभ्यंकर (JM Abhyankar)
# सुनील शिंदे (Sunil Shinde)

== शिवयुती - (शिवशक्ती) ==

२४ डिसेंबर २०२६ रोजी उद्धव ठाकरे राज ठाकरे यांनी वरळी येथील ब्लू सी हॉटेलमध्ये पत्रकार परिषद घेऊन महानगरपालिका निवडणूक २०२६ च्या पार्श्वभूमीवर [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] आणि [[महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना]] पक्षांची अधिकृत युती जाहीर केली. या युतीला कार्यकर्त्यांनी शिवयुती - शिवशक्ती असे नाव‌ दिले.

=== २०२५-नगरपालिका निवडणूका===

# [[किनवट]] नगरपालिका- नगराध्यक्ष

===२०२६ महानगरपालिका निवडणूका===

# [[परभणी महानगरपालिका]]
# [[चंद्रपूर शहर महानगरपालिका]]
# [[बृहन्मुंबई महानगरपालिका]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==

[[वर्ग:इ.स. २०२२ मध्ये स्थापन झालेले राजकीय पक्ष]]
[[वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष]]
[[वर्ग:शिवसेना]]
[[वर्ग:शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)|*]]</text>
      <sha1>s2z7jz5i3gsqy2ema0w5iskqk4gek11</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692244</id>
      <parentid>2692243</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T12:10:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* विधानसभा आमदार (निशाणी-मशाल) */</comment>
      <origin>2692244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13905" sha1="lzpwebv9mdzk1epzfsf9ci0nx28bafa" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय राजकीय पक्ष
|पक्ष_नाव = शिवसेना&lt;br&gt;(उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)
|colorcode       = 
|पार्टी_लेखशीर्षक    = SHS (UBT)
|विभाजित = [[शिवसेना]]
|पक्षाध्यक्ष       = [[उद्धव बाळासाहेब ठाकरे]]
|सचिव=[[अनिल देसाई]], [[विनायक राऊत]], मिलिंद नार्वेकर
|लोकसभा_पक्षनेता = [[अरविंद सावंत]]
|राज्यसभा_पक्षनेता=[[संजय राऊत]]
|स्थापना      = {{Start date and age|df=yes|p=y|2022|10|10}} (ECI च्या आदेशाने)
|संस्थापक         =[[उद्धव ठाकरे]] 
|split          = [[शिवसेना]]
|राजकीय_तत्त्वे      = {{nowrap|महाराष्ट्रवाद,ज्वलंत हिंदुत्व, मराठी अस्मिता}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/uddhav-thackeray-defines-shiv-senas-secular-hindutva-challenges-bjp-to-protect-kashmiri-pandits-23230876|title=Uddhav Thackeray defines Shiv Sena's Secular Hindutva|date=9 June 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/uddhav-thackeray-defines-shiv-senas-secular-hindutva-challenges-bjp-to-protect-kashmiri-pandits-23230876|title=Uddhav Thackeray defines Shiv Sena's Secular Hindutva|date=9 June 2022 }}&lt;/ref&gt; {{nowrap|हिंदू राष्ट्रवाद}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/uddhav-thackeray-defines-shiv-senas-secular-hindutva-challenges-bjp-to-protect-kashmiri-pandits-23230876|title=Uddhav Thackeray defines Shiv Sena's Secular Hindutva|date=9 June 2022 }}&lt;/ref&gt;
|position = 
|eci             = Registered
| युती =  [[महाविकास आघाडी]] {{!}} शिवयुती - [[महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना]]
|लोकसभा_पक्षबळ  = {{Composition bar|09|543|hex=#FF5E00}}
|राज्यसभा_पक्षबळ  = {{Composition bar|03|245|hex=#FF5E00}}
| state_seats_name  = [[आमदार]]
|राज्यविधानसभा_पक्षबळ = {{Composition bar|20|288|hex=#FF5E00}}
| state2_seats_name  = [[Maharashtra Legislative Council]]
|state2_seats = {{Composition bar|10|78|hex=#FF5E00}}
| पक्ष_चिन्ह = SS(UBT) flag.png
| पक्ष_चिन्ह२=IMG Shiv Sena Uddhav Balasaheb Thackeray.jpg
}}

'''शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)'''&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.news18.com/news/politics/ec-allots-balasahebchi-shiv-sena-as-new-name-for-shinde-led-faction-mashaal-poll-symbol-for-uddhav-camp-6137785.html|title=Team Eknath Shinde Now 'Balasahebanchi Shiv Sena', 'Mashaal' Poll Symbol for Uddhav Camp}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://zeenews.india.com/india/ec-allots-mashaal-as-election-symbol-to-uddhav-thackeray-led-shiv-sena-faction-eknath-shinde-camp-asked-to-give-more-options-2520280.html/amp|title=Thackeray-led Sena gets 'mashaal' as election symbol; Shinde camp asked to give fresh list}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bhaskar.com/national/news/the-mace-mark-sought-was-not-found-shiv-sena-uddhav-balasaheb-thackeray-name-and-torch-mark-to-uddhav-faction-130422442.html|title=शिंदे-उद्धव गुटों को नए नाम अलॉट, निशान एक को: एकनाथ को गदा देने से EC का इनकार; ठाकरे को मशाल सिंबल मिला|date=10 October 2022}}&lt;/ref&gt; हा महाराष्ट्रातील एक [[राजकीय पक्ष]] असून तो [[उद्धव ठाकरे|उद्धव बाळासाहेब ठाकरे]] यांच्या नेतृत्वाखाली २०२२ मध्ये निवडणूक आयोगामुळे स्थापन झालेला आहे. या पक्षाला [[भारतीय निवडणूक आयोग|निवडणूक आयोगाने]] मुख्य [[शिवसेना|शिवसेनेपासून]] वेगळे असे नवे [[प्रतीक|चिन्ह]] दिले होते, कारण इ.स. २०२२ च्या महाराष्ट्रातील राजकीय संकटाचा परिणाम म्हणून मुख्य [[शिवसेना|शिवसेनेत]] दुफळी निर्माण झाली होती, त्यामुळे तात्पुरता मुख्य '''शिवसेना''' पक्ष आणि '''धनुष्यबाण''' हे बोधचिन्ह गोठवून दोन गटांचे दोन स्वतंत्र पक्ष निर्माण करण्यात आले होते, पैकी दुसरा पक्ष  [[बाळासाहेबांची शिवसेना]] हा होय.

==पक्षनेते==

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;text-align: center;  border-collapse: collapse; border: 2px #000000 solid; font-size: x-big&quot;
!अ. क्र.
! नाव
! छायाचित्र
! पदनाम
|-
! १
| '''[[उद्धव ठाकरे]]'''
|[[चित्र:The_Chief_Minister_of_Maharashtra,_Shri_Uddhav_Thackeray_calling_on_the_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi,_in_New_Delhi_on_February_21,_2020_(Uddhav_Thackeray)_(cropped).jpg|109x109अंश]]
| '''शिवसेना पक्ष-प्रमुख'''&lt;br /&gt; [[महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्र्यांची यादी|महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री]]
|-
! २
| '''[[अरविंद सावंत]]'''
|
| गटनेते, [[लोकसभा]]
|-
! ३
| '''[[संजय राऊत]]'''
|[[चित्र:Bappa_Lahiri,_Bappi_Lahiri,_Swapna_Patker,_Sanjay_Raut_(cropped).jpg|88x88अंश]]
| गटनेते, [[राज्यसभा]]
|-
! ४
| '''[[अजय चौधरी]]'''
| 
| नेते, [[महाराष्ट्र विधानसभा]]
|-
! ५
| '''[[आदित्य ठाकरे]]'''
|[[चित्र:Shri Aaditya Thackeray - 2020 (cropped).jpg|128x128अंश]]
| माजी कॅबिनेट मंत्री, [[महाराष्ट्र शासन|महाराष्ट्र सरकार]] तथा विधिमंडळ पक्षनेते
|-
! ६
| '''[[भास्कर जाधव]]'''
|
| गटनेते, [[महाराष्ट्र विधानसभा]]
|-
| ७
| '''[[विनायक राऊत]]'''
|
| नेते, [[लोकसभा]]
|-
! ८
| '''अंबादास दानवे'''
|
| मा.विरोधी पक्षनेते, [[महाराष्ट्र विधान परिषद]]
|-
|}


===राज्यसभा सदस्य===

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;border-collapse: collapse; border: 2px #000000 solid; font-size: x-big&quot;
! अ. क्र.
! नाव
! नेमणुकीची तारीख
! सेवानिवृत्तीची तारीख
|-
! १
| [[संजय राऊत]]
| ०५ जुलै २०२२
| ०४ जुलै २०२८
|-
! २
| [[प्रियंका चतुर्वेदी]]
| ३
| 
|-
|}

===लोकसभा खासदार===
सर्वांची निशाणी- '''मशाल'''

# [[अरविंद सावंत]], गटनेते-लोकसभा
# [[अनिल देसाई]], माजी राज्यसभा सदस्य
# [[राजाभाऊ वाजे]], [[नाशिक]]

# बंडू जाधव, [[परभणी लोकसभा मतदारसंघ|परभणी]]
# नागेश शिंदे (आष्टीकर), [[हिंगोली]]  
# [[संजय दिना पाटील]]
# संजय देशमुख, ([[यवतमाळ]])
# [[भाऊसाहेब वाकचौरे]], [[शिर्डी]]
# [[ओमराजे निंबाळकर]], [[धाराशिव]]

==पक्ष-चिन्ह वाद ==

# शिवसेनेत फूट पडल्यानंतर निवडणूक आयोगाने तात्पुरत्या स्वरूपात उद्धव ठाकरे गटाला [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] हे नवीन नांव आणि निवडणूक चिन्ह म्हणून ''मशाल'' (Flaming torch) दिले होते, ज्यावर [[समता पक्ष]]च्या शीर्ष नेतृत्वाने आपले मूळ चिन्ह असल्याचा दावा केला आहे.
# समता पक्षाचे राष्ट्रीय अध्यक्ष [[उदय मंडल]] यांनी मशाल चिन्हासाठी दिल्ली उच्च न्यायालयात याचिका दाखल केली होती, परंतु तिथे याचिका फेटाळली गेली.
#  तद्नंतर हे प्रकरण सर्वोच्च न्यायालयात गेले, परंतु धगधगती '''मशाल''' हे चिन्ह ठाकरेंनाच मिळाले.
# एसंशिं गटाच्या धनुष्यबाण चिन्हाला सर्वोच्च न्यायालयात आव्हान दिले गेले असून, त्यावर लवकरच निर्णय अपेक्षित. 

===विधानसभा आमदार (निशाणी-[[मशाल]])===

# [[आदित्य ठाकरे]], विधिमंडळ पक्ष-नेते
# [[भास्कर जाधव]], विधानसभा गटनेते
# वरुण सरदेसाई
# [[हारुण खान]], वर्सोवा
# [[अजय चौधरी]]
# दिलीपराव सोपल, [[बार्शी]]
# [[कैलास घाटगे-पाटील]], धाराशिव
# [[संजय पोतनीस]]
# संजय देरकर, [[वणी]] (जि. यवतमाळ) 
# [[सुनिल राजाराम राऊत]]
# [[सुनिल प्रभु]], [[प्रतोद]]
# [[नितीन देशमुख]], मालेगांव जि. अकोला
# डॉ. [[राहुल पाटील (राजकारणी)|राहुल पाटील]], परभणी 
# [[प्रवीण स्वामी]] (सर),  [[उमरगा]]
# महेश सावंत, माहिम
# गजानन लवाटे, दर्यापूर (जि.अमरावती) 
# मनोज जामसूतकर
# [[अनंत नर|अनंत (बाळा) नर]]
# [[सिद्धार्थ खरात]]
# बाबाजी काळे, खेड-आळंदी

* विधानपरिषद 
# अनिल परब (Anil Parab)
# मिलिंद नार्वेकर (Milind Narvekar)
# अंबादास दानवे (Ambadas Danve)
# ज.मो. अभ्यंकर (JM Abhyankar)
# सुनील शिंदे (Sunil Shinde)

== शिवयुती - (शिवशक्ती) ==

२४ डिसेंबर २०२६ रोजी उद्धव ठाकरे राज ठाकरे यांनी वरळी येथील ब्लू सी हॉटेलमध्ये पत्रकार परिषद घेऊन महानगरपालिका निवडणूक २०२६ च्या पार्श्वभूमीवर [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] आणि [[महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना]] पक्षांची अधिकृत युती जाहीर केली. या युतीला कार्यकर्त्यांनी शिवयुती - शिवशक्ती असे नाव‌ दिले.

=== २०२५-नगरपालिका निवडणूका===

# [[किनवट]] नगरपालिका- नगराध्यक्ष

===२०२६ महानगरपालिका निवडणूका===

# [[परभणी महानगरपालिका]]
# [[चंद्रपूर शहर महानगरपालिका]]
# [[बृहन्मुंबई महानगरपालिका]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==

[[वर्ग:इ.स. २०२२ मध्ये स्थापन झालेले राजकीय पक्ष]]
[[वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष]]
[[वर्ग:शिवसेना]]
[[वर्ग:शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)|*]]</text>
      <sha1>lzpwebv9mdzk1epzfsf9ci0nx28bafa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वरुड तालुका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>318694</id>
    <revision>
      <id>2692279</id>
      <parentid>2686681</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:59:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28332-45</username>
        <id>182971</id>
      </contributor>
      <comment>दुवे जोडले</comment>
      <origin>2692279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16007" sha1="2cc8us01tslr3frnxj4t1hcnx6t3nlp" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = तालुका
|स्थानिक_नाव               = वरुड तालुका
|इतर_नाव                  = 
|टोपणनाव                  = वरूड संत्रा नगरी
|राज्य_नाव                  =  महाराष्ट्र 
|मेट्रो                      = &lt;!-- फक्त शेजार /उपनगर साठी --&gt;
|आकाशदेखावा                 = India Maharashtra location map.svg
|आकाशदेखावा_शीर्षक            = महाराष्ट्रराज्य 
|अक्षांश = |अक्षांशमिनिटे = |अक्षांशसेकंद = 
|रेखांश= |रेखांशमिनिटे= |रेखांशसेकंद= 
|मुळ_नकाशा                = &lt;!-- only if default map not wanted --&gt;
|शोधक_स्थान                 = &lt;!-- left/right --&gt;
|मुळ_नकाशा_पट्टी            = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|आतील_नकाशा_चिन्ह          = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|नकाशा_शीर्षक               = 
|क्षेत्रफळ_एकूण               = 
|क्षेत्रफळ_आकारमान            = 
|क्षेत्रफळ_क्रमांक              = 
|क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ           = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो                 = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ            = 
|उंची                   = 
|उंची_संदर्भ               = 
|समुद्री_किनारा               = 
|हवामान                   = 
|वर्षाव                     = 
|तापमान_वार्षिक             = 
|तापमान_हिवाळा             = 
|तापमान_उन्हाळा             = 
|मुख्यालय                = &lt;!-- फक्त जिल्हांसाठीच--&gt;
|मोठे_शहर                 = वरुड 
|मोठे_मेट्रो                  = 
|जवळचे_शहर                = अमरावती
|प्रांत                      = 
|विभाग                    = अमरावती
|जिल्हा                    = अमरावती &lt;!-- नावे --&gt;
|लोकसंख्या_एकूण             = 224,984
|लोकसंख्या_वर्ष               = 2011
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ         = 
|लोकसंख्या_घनता             = 
|लिंग_गुणोत्तर                = 
|साक्षरता                   = 
|साक्षरता_पुरुष              = 
|साक्षरता_स्त्री                 = 
|अधिकृत_भाषा                = मराठी 
|नेता_पद_१                  = आमदार 
|नेता_नाव_१                 = देवेंद्र भुयार 
|कार्यालय                 = [[वरुड]] शेतकरी भवन
|नेता_पद_२                  = 
|नेता_नाव_२                 = 
|संसदीय_मतदारसंघ           = [[वर्धा लोकसभा मतदारसंघ|वर्धा क्षेत्र]]
|विधानसभा_मतदारसंघ          = [[मोर्शी विधानसभा मतदारसंघ|वरुड विधानसभा]]
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१             = [[तालुका]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_१              = वरुड तालुका
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२             = [[पंचायत समिती]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_२               = वरुड
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३             = अतिरिक्त जिल्हा व सत्र न्यायालय
|न्यायक्षेत्र_नाव_३               = वरुड
|कोरे_शीर्षक_१               = 
|कोरे_उत्तर_१                = 
|एसटीडी_कोड                 = 
|पिन_कोड                   = 444906
|आरटीओ_कोड                =  MH27
|संकेतस्थळ                 = 
|संकेतस्थळ_नाव              = 
|दालन                      = 
|तळटिपा                   = 
|गुणक_शीर्षक             = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|स्वयंवर्गीत                 = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
}}
'''[[वरुड]] तालुका''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[अमरावती जिल्हा|अमरावती जिल्ह्याच्या]] [[महाराष्ट्रातील जिल्हानिहाय तालुक्यांची यादी#अमरावती |१४पैकी एक]] आणि तिसरा सर्वात मोठा तालुका आहे.

'''* वरूड तालुक्याची मुख्य वैशिष्ट्ये :-'''

• &quot;वरूड तालुका&quot; हा अमरावती जिल्ह्यातील 'आर्थिक दृष्ट्या दुसरा' आणि 'लोकसंख्येनुसार तिसरा' सर्वात मोठा तालुका आहे.

• वरूड तालुका हा त्याच्या संत्रा उत्पादनासाठी प्रसिद्ध असून त्याला &quot;&lt;u&gt;ऑरेंज सिटी&lt;/u&gt;&quot; किंवा &quot;&lt;u&gt;भारतातील कॅलिफोर्निया&lt;/u&gt;&quot; असे संबोधले जाते.

'''• कृषी आणि अर्थव्यवस्था:''' वरूडची अर्थव्यवस्था प्रामुख्याने शेतीवर आधारित आहे. हे शहर विदर्भातील प्रसिद्ध 'संत्रा पट्ट्याचा' (Orange Belt) भाग असून येथून देश-विदेशात संत्र्यांची निर्यात केली जाते.


'''* 'वरूड ऑरेंज सिटी' रेल्वे स्टेशन (WOC) :-'''

• &quot;वरूड ऑरेंज सिटी&quot; रेल्वे स्टेशन हे अमरावती जिल्ह्यातील एक महत्त्वाचे स्थानक आहे.

'''• स्टेशन कोड: WOC.'''

'''• संपर्क:''' हे स्थानक अमरावती-नरखेड रेल्वे मार्गावर असून येथून अमरावती, अकोला, भोपाल, इंदौर, उज्जैन, हैदराबाद, जयपूर आणि नागपूर यांसारख्या शहरांसाठी गाड्या उपलब्ध आहेत.

'''• सुविधा:''' स्थानकावर 2 प्लॅटफॉर्म असून संगणकीकृत तिकीट आरक्षण केंद्र आणि मूलभूत सुविधा उपलब्ध आहेत.

'''• नवीन प्रकल्प:''' पुलगाव-वरुड (९५ किमी) या नवीन रेल्वे मार्गांचे सर्वेक्षण सुरू आहे. त्यानंतर हे रेल्वे स्टेशन &quot;वरूड ऑरेंज सिटी जंक्शन&quot; निर्माण होईल.


'''* राष्ट्रीय महामार्ग :-'''

वरूड तालुक्यातून 3 राष्ट्रीय महामार्ग जातात.

'''NH 353k :-''' अमरावती(नांदगाव पेठ) - [[वरुड|वरूड]] - पाढुर्णा

'''NH 353J :-''' अचलपूर - मोर्शी - [[वरुड|वरूड]] - काटोल - नागपूर

'''NH 347A :-''' मुलताई - [[वरुड|वरूड]] - आर्वी - वर्धा - हिंगणघाट - वरोरा


'''* पर्यटनासाठी प्रसिद्ध ठिकाणे :-'''

वरूडच्या आसपास काही आध्यात्मिक आणि नैसर्गिक पर्यटन स्थळे आहेत:

'''झूंज धबधबा:''' वर्धा नदीवर असलेला हा धबधबा पर्यटकांच्या आकर्षणाचे केंद्र आहे.

'''नागठाणा धरण:''' चुडामण नदीवर बांधलेले हे धरण आणि त्याजवळील श्री क्षेत्र नागठाणा हे प्रसिद्ध ठिकाण आहे.

'''चकरी घाट:''' सातपुडा पर्वत रांगांमध्ये असलेले हे ठिकाण वरूडपासून साधारण ८-९ किमी अंतरावर आहे.

'''धार्मिक स्थळे:''' श्री क्षेत्र गव्हाणकुंड, श्री केदारेश्वर महादेव मंदिर, श्री क्षेत्र मुसळखेडा (संत यशवंत महाराज तीर्थक्षेत्र) आणि वेधापूरचे हनुमान मंदिर ही प्रसिद्ध मंदिरे आहेत.


'''* न्यायदान व्यवस्था (अतिरिक्त जिल्हा व सत्र न्यायालय) :-'''

वरुडमध्ये अतिरिक्त जिल्हा व सत्र न्यायालय असल्याने वरुड आणि मोर्शी तालुक्यातील नागरिकांना न्यायदानासाठी आता अमरावतीला जाण्याची गरज उरलेली नाही. यामुळे स्थानिक पातळीवर कायदेशीर प्रक्रियांना वेग आला असून, वरुडचे महत्त्व एक प्रशासकीय केंद्र म्हणून वाढले आहे.


'''* डिजिटल संत्रा मंडी (Digital Orange Market) :-'''

वरुड येथील 'डिजिटल ऑरेंज मार्केट' (Digital Orange Market) हे देशातील अशा प्रकारचे पहिले मार्केट आहे. अमरावती जिल्ह्यातील वरुड कृषी उत्पन्न बाजार समितीने (APMC) फेब्रुवारी २०२४ मध्ये या उपक्रमाची सुरुवात केली.

'''ग्रेडिंग सिस्टिम (Grading System):''' शेतकऱ्यांनी आणलेला संत्रा एका अद्ययावत डिजिटल मशीनमध्ये टाकला जातो. ही मशीन फळांची गुणवत्ता, आकार आणि रंग यानुसार त्यांचे 'अ', 'ब', 'क' आणि 'ड' अशा चार श्रेणींमध्ये वर्गीकरण करते.

'''पारदर्शक किंमत:''' संत्र्याच्या श्रेणीनुसार (Quality-based) त्याचे दर ठरवले जातात, ज्यामुळे चांगल्या प्रतीच्या मालाला योग्य भाव मिळतो.

'''झटपट पेमेंट:''' या प्रणालीचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे शेतकऱ्यांना त्यांचा माल विकल्यानंतर २४ तासांच्या आत त्यांचे पैसे मिळतात.

'''व्याप्ती:''' या सुविधेमुळे केवळ वरुडच नव्हे, तर शेजारच्या नागपूर जिल्ह्यातील काटोल आणि मोर्शी येथील शेतकरी देखील आपला संत्रा येथे विक्रीसाठी आणत आहेत.


'''* आरोग्य सुविधा (उपजिल्हा आणि महिला रुग्णालय) आरोग्य क्षेत्रात वरुडमध्ये सध्या मोठे बदल होत आहेत :-'''

'''१. उपजिल्हा रुग्णालय (१०० बेड):''' सध्याच्या ग्रामीण रुग्णालयाचे रूपांतर १०० बेडच्या अद्ययावत उपजिल्हा रुग्णालयात होत आहे. यामुळे गंभीर आजारांवर उपचार व शस्त्रक्रिया स्थानिक पातळीवर शक्य होतील.

'''२. महिला व बाल रुग्णालय (१०० बेड):''' हे स्वतंत्र १०० बेडचे रुग्णालय महिला आणि बालकांच्या आरोग्यासाठी समर्पित असेल. वरुड-मोर्शी परिसरातील माता आणि बालमृत्यू दर कमी करण्यासाठी आणि उत्तम प्रसूती सुविधांसाठी हे अत्यंत महत्त्वाचे पाऊल आहे.

'''३. विशेषतः''' आरोग्य सुविधेसाठी पांढुर्णा आणि आसपासच्या मध्य प्रदेशातील ग्रामीण भागातील लोकही अनेकदा उपचारांसाठी वरुड किंवा नागपूरकडे धाव घेतात, अशा वेळी वरुडमधील ही नवीन रुग्णालये संपूर्ण परिसरासाठी 'हेल्थ हब' ठरू शकतात.

'''वरूड तालुक्यातील मोठी गावे :-''' शेंदुरजणाघाट नगर परिषद, जरुड, बेनोडा, लोणी, पुसला, राजुरा बाजार, टेंबुरखेडा, शहापुर, आमनेर, जामगांव

{{विस्तार}}

{{अमरावती जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:अमरावती जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>2cc8us01tslr3frnxj4t1hcnx6t3nlp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चार्ल्स शोभराज</title>
    <ns>0</ns>
    <id>322228</id>
    <revision>
      <id>2692372</id>
      <parentid>2500860</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T09:11:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2692372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27697" sha1="c671v9s9pqy9i7g5bg7gv7b7zakfvxs" xml:space="preserve">
'''चार्ल्स शोभराज''' (जन्म '''हॉटचंद भवनानी गुरुमुख शोभराज''', ६ एप्रिल १९४४) हा भारतीय-व्हिएतनामी वंशाचा फ्रेंच सिरीयल किलर, [[घोटाळा|फसवणूक]] करणारा आणि चोर आहे, ज्याने १९७० च्या दशकात [[दक्षिण आशिया|दक्षिण आशियातील]] हिप्पी ट्रेलवर प्रवास करणाऱ्या पाश्चात्य पर्यटकांची शिकार केली. त्याला '''बिकिनी किलर''' म्हणून ओळखले जात असे कारण त्याच्या अनेक बळींच्या पोशाखामुळे, तसेच '''स्प्लिटिंग किलर''' आणि '''सर्प''' &quot;अधिकाऱ्यांकडून शोध टाळण्याच्या त्याच्या सापासारख्या क्षमतेमुळे&quot;. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Ngamkham|first=Wassayos|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/special-reports/2116295/serpent-a-huge-tv-draw|title='Serpent' a huge TV draw|date=May 16, 2021|work=Bangkok Post|language=en|access-date=2022-12-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

शोभराजने दक्षिण आणि [[आग्नेय आशिया|आग्नेय आशियातील]] किमान २० पर्यटकांची हत्या केली, ज्यात १४ [[थायलंड|थायलंडमधील]] पर्यटकांचा समावेश आहे. &lt;ref name=&quot;BP-20210516&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|last=Ngamkham|first=Wassayos|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/special-reports/2116295/serpent-a-huge-tv-draw|title='Serpent' a huge TV draw|date=16 May 2021|work=Bangkok Post|access-date=16 May 2021}}&lt;/ref&gt; त्याला १९७६ ते १९९७ या काळात भारतात दोषी ठरवून तुरुंगात टाकण्यात आले. सुटकेनंतर तो फ्रान्सला परतला. &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.theguardian.com/world/2022/dec/23/serpent-serial-killer-charles-sobhraj-freed-from-nepalese-prison|title='Serpent' serial killer Charles Sobhraj freed from Nepalese prison|date=2022-12-23|website=the Guardian|language=en|access-date=2022-12-23}}&lt;/ref&gt; शोभराज २००३ मध्ये नेपाळला गेला, जिथे त्याला अटक करण्यात आली, खटला भरण्यात आला आणि त्याला [[जन्मठेप|जन्मठेपेची शिक्षा सुनावण्यात आली]] . &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ekendraonline.com/nepal/sobhraj-finally-convicted-life-sentenced-79.html|title=Sobhraj finally Convicted &amp; Life-sentenced|website=EkendraOnLine|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110625033251/http://ekendraonline.com/nepal/sobhraj-finally-convicted-life-sentenced-79.html|archive-date=25 June 2011|access-date=30 July 2010}}&lt;/ref&gt; २१ डिसेंबर २०२२ रोजी, नेपाळच्या सुप्रीम कोर्टाने १९ वर्षे तुरुंगवास भोगल्यानंतर त्याच्या वृद्धत्वामुळे त्याला तुरुंगातून सोडण्याचे आदेश दिले. &lt;ref name=&quot;kpost-release&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://kathmandupost.com/national/2022/12/21/supreme-court-orders-release-of-charles-sobhraj|title=Supreme Court orders release of Charles Sobhraj|website=kathmandupost.com|language=English|access-date=2022-12-21}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;reuters-release&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|last=Sharma|first=Gopal|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/nepal-court-release-serial-killer-charles-the-serpent-sobhraj-2022-12-21/|title=Nepal court to release serial killer Charles 'the serpent' Sobhraj|date=21 December 2022|work=Reuters|language=en|access-date=21 December 2022}}&lt;/ref&gt; २३ डिसेंबर रोजी त्याला सोडण्यात आले आणि फ्रान्सला हद्दपार करण्यात आले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://twitter.com/afp/status/1606273086260711427|title=AFP News Agency|website=Twitter|language=en|access-date=2022-12-23}}&lt;/ref&gt;

&quot;सुंदर, मोहक आणि पूर्णपणे बिनधास्त&quot; म्हणून वर्णन केले गेले, &lt;ref name=&quot;GQ2014&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/charles-sobhraj-serial-killer-interview|title=On the trail of the serpent... the fatal charm of Charles Sobhraj|last=Anthony|first=Andrew|date=11 April 2014|website=[[GQ Magazine]]|access-date=4 April 2021}}&lt;/ref&gt; त्याने त्याचे गुन्हेगारी कारकीर्द पुढे नेण्यासाठी आणि सेलिब्रिटीचा दर्जा मिळविण्यासाठी त्याचे स्वरूप आणि धूर्त वापर केला. त्याने आपली बदनामीही भोगली. शोभराजची चार चरित्रे, तीन माहितीपट, ''मैं और चार्ल्स'' नावाचा [[बॉलीवूड]] चित्रपट आणि २०२१ ची आठ भागांची [[बीबीसी]] / [[नेटफ्लिक्स]] नाटक मालिका ''द सर्पंट'' यांचा विषय आहे.

== सुरुवातीची वर्षे ==
शोभराजचा जन्म होतचंद भवानी गुरुमुख शोभराज, ६ एप्रिल १९४४ रोजी [[हो चि मिन्ह सिटी|सायगॉन]] येथे, भारतीय वडील आणि व्हिएतनामी आईच्या पोटी झाला. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://puzzups.com/bikini-killer-charles-sobhraj-complete-life-story-where-is-he-now/|title=Bikini killer Charles Sobhraj and his complete life story! Where is he now?|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181007145446/https://puzzups.com/bikini-killer-charles-sobhraj-complete-life-story-where-is-he-now/|archive-date=7 October 2018|access-date=6 October 2018}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;nandiniramnath&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://scroll.in/article/764804/charles-sobhraj-hated-india-but-the-country-got-to-him-in-the-end|title=Charles Sobhraj hated India, but the country got to him in the end|last=Nandini Ramnath|date=27 October 2015|website=Scroll.in|access-date=23 January 2016}}&lt;/ref&gt; शोभराजच्या जन्मस्थानामुळे ते फ्रेंच नागरिकत्वासाठी पात्र ठरले. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3867791.stm|title=The 'bikini-killer' linked to murders throughout Asia|date=12 August 2004|work=BBC News|access-date=27 September 2009}}&lt;/ref&gt; त्याच्या पालकांनी कधीही लग्न केले नाही आणि त्याच्या वडिलांनी पितृत्व नाकारले. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; शोभराजला त्याच्या आईच्या नवीन पतीने घेतले होते, जो [[फ्रेंच इंडोचीन|फ्रेंच इंडोचीनमध्ये]] तैनात असलेला फ्रेंच लष्करी लेफ्टनंट होता. १९५९ मध्ये चर्च रेकॉर्डमध्ये त्यांचे नाव चार्ल्स गुरुमुख शोभराज म्हणून प्रविष्ट करण्यात आले होते. &lt;ref name=&quot;nandiniramnath&quot; /&gt; त्याच्या नवीन कुटुंबात, त्याला जोडप्याच्या नंतरच्या मुलांकडे दुर्लक्ष झाल्यासारखे वाटले. शोभराज कुटुंबासह आग्नेय आशिया आणि फ्रान्समध्ये सतत फिरत राहिला.

== खून ==
[[चित्र:The_Legend_Saladaeng_2022-07-10_img_03.jpg|इवलेसे| सध्याच्या काळातील अपार्टमेंट बिल्डिंग ''[[c:Category:The Legend Saladaeng|द लीजेंड]]'' सलादेंग जिथे ''कानिट हाऊस'' आहे, जिथे हे जोडपे एकेकाळी बॅंग रॅक, बँकॉक येथे उभे &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.elle.com.au/culture/kanit-house-bangkok-the-serpent-24987|title=Kanit House From 'The Serpent' Was A Real Place In Bangkok|date=2021-04-06|website=Elle|access-date=2022-07-10}}&lt;/ref&gt; .]]
पळून जाताना, शोभराजने पर्यटकांना प्रभावित करण्यासाठी आणि त्यांच्याशी मैत्री करण्यासाठी एकतर रत्न विक्रेते किंवा ड्रग डीलर म्हणून दाखवून त्याच्या जीवनशैलीला वित्तपुरवठा केला, ज्यांची त्याने फसवणूक केली. [[भारत|भारतात]], शोभराजची भेट लेविस, [[क्वेबेक|क्यूबेक]] येथील मेरी-आंद्रे लेक्लेर्कशी झाली, जो साहसाच्या शोधात असलेला एक पर्यटक होता. शोभराजचे वर्चस्व असलेला, लेक्लेर्क हा त्याचा सर्वात एकनिष्ठ अनुयायी बनला, त्याने त्याच्या गुन्ह्यांकडे आणि स्थानिक महिलांसोबतच्या त्याच्या परोपकाराकडे डोळेझाक केली.

== भारतात तुरुंगवास ==
स्मिथ आणि इथर यांनी त्यांच्या खटल्याच्या दोन वर्षापूर्वी तुरुंगात आत्महत्येचा प्रयत्न केला. अंगात मौल्यवान रत्ने लपवून प्रवेश केलेला शोभराज, कैद्यांना लाच देण्यात अनुभवी होता, तो तुरुंगात आरामात जगत होता. त्याने आपल्या खटल्याला तमाशात रुपांतर केले, इच्छेनुसार वकिलांची नियुक्ती केली आणि गोळीबार केला, अलीकडेच पॅरोल केलेल्या भाऊ आंद्रेला मदतीसाठी आणले आणि शेवटी उपोषण केले. त्याला १२ वर्षांच्या तुरुंगवासाची शिक्षा झाली. लेक्लेर्कला फ्रेंच विद्यार्थ्यांना ड्रगिंग केल्याबद्दल दोषी ठरवण्यात आले, परंतु नंतर पॅरोल करण्यात आले आणि जेव्हा तिला [[बीजांडांचा कर्करोग|गर्भाशयाचा कर्करोग झाला]] तेव्हा ती कॅनडाला परतली. ती अजूनही तिच्या निर्दोष असल्याचा दावा करत होती आणि एप्रिल १९८४ मध्ये तिच्या घरी मरण पावली तेव्हा ती शोभराजशी एकनिष्ठ होती. ती ३८ वर्षांची होती. &lt;ref name=&quot;indiatimes.com&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indiatimes.com/culture/who-we-are/12-things-you-didn%E2%80%99t-know-about-the-infamous-charles-sobhraj-233025.html|title=12 Things You Didn't Know About The Infamous Charles Sobhraj|date=28 May 2015|website=indiatimes.com|access-date=23 January 2016|archive-date=2015-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528210047/http://www.indiatimes.com/culture/who-we-are/12-things-you-didn%E2%80%99t-know-about-the-infamous-charles-sobhraj-233025.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;nandiniramnath&quot;/&gt;

तिहार येथील तुरुंगातील रक्षकांना शोभराजने पद्धतशीरपणे लाचखोरी केली. रक्षक आणि कैदी या दोघांशी मैत्री करून, त्याने कारागृहात, दूरचित्रवाणी आणि उत्कृष्ठ अन्नासह विलासी जीवन जगले. त्यांनी पाश्चात्य लेखक आणि पत्रकारांना मुलाखती दिल्या, जसे की १९७७ मध्ये &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwxA&quot;&gt;ओझ&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; मासिकाच्या रिचर्ड नेव्हिल आणि १९८४ मध्ये अॅलन डॉसन. नेव्हिलसोबत त्याची भावी पत्नी ज्युली क्लार्क होती, जिने त्याच्याबद्दल वारंवार लिहिले आहे. क्लार्कने म्हणले आहे की शोभराजने त्याच्या जीवनकथेचे हक्क बँकॉकच्या एका व्यावसायिकाला विकले, ज्याने ते रँडम हाऊसला विकले. नेव्हिलच्या हिप्पी ट्रेल कनेक्शनमुळे, रॅंडम हाऊसने त्याला आणि क्लार्क, न्यू यॉर्क शहरातील दोन्ही पत्रकारांना गुन्हे अहवालाचा अनुभव नसतानाही, प्रकरणाचे संशोधन करण्यासाठी दिल्लीला जाण्याचा करार दिला. त्यांना शोभराजच्या 'भयानक दूतां'चा सामना करावा लागला, ज्यांनी त्यांना पाळत ठेवली आणि तुरुंगात त्यांची भेट घेण्याची व्यवस्था केली, जिथे त्यांनी खुनाचे तपशीलवार वर्णन केले. दिल्ली सोडल्यावर क्लार्कला खूप दिलासा मिळाला होता. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Clarke|first=Julie|url=https://www.theguardian.com/books/2021/jan/23/on-the-trail-of-the-serpent-the-story-behind-the-true-classic|title=On the Trail of the Serpent|date=23 January 2021|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

शोभराजने नेव्हिल आणि क्लार्क यांच्याशी त्याच्या खुनाबद्दल मोकळेपणाने बोलले असले तरी, त्यांनी नंतर त्यांना सांगितलेल्या सर्व गोष्टी नाकारल्या आणि आशियातील &quot;पाश्चिमात्य साम्राज्यवाद&quot; विरुद्ध बदला म्हणून आपली कृती असल्याचे भासवले. &lt;ref name=&quot;indiatimes.com&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;nandiniramnath&quot;/&gt;
[[चित्र:Charles_Sobhraj_statue.jpg|इवलेसे| पोर्वोरिमच्या ओ'कोक्वेरो रेस्टॉरंटमध्ये शोभराजचा पुतळा.]]
शोभराजची भारतातील तुरुंगवासाची शिक्षा 20 वर्षांच्या थायलंड कायद्याची मुदत संपण्यापूर्वी संपणार होती, ज्यामुळे त्याचे प्रत्यार्पण आणि थायलंडमध्ये हत्येसाठी जवळजवळ निश्चित फाशीची खात्री होती. म्हणून मार्च १९८६ मध्ये, तुरुंगात दहाव्या वर्षी, शोभराजने त्याच्या रक्षक आणि सहकारी कैद्यांसाठी एक मोठी पार्टी दिली, त्यांना झोपेच्या गोळ्या दिल्या आणि तुरुंगातून बाहेर पडला. मुंबई पोलिसांचे इन्स्पेक्टर मधुकर झेंडे यांनी [[गोवा|गोव्यातील]] ओ'कोक्विरो रेस्टॉरंटमध्ये शोभराजला पकडले; त्याच्या तुरुंगवासाची शिक्षा त्याच्या अपेक्षेप्रमाणे दहा वर्षांनी वाढवण्यात आली. 17 फेब्रुवारी 1997 रोजी, 52-वर्षीय शोभराजला बहुतेक वॉरंट, पुरावे आणि अगदी त्याच्याविरुद्धचे साक्षीदारही गमावले गेले. कोणत्याही देशाने त्याचे प्रत्यार्पण न करता, भारतीय अधिकाऱ्यांनी त्याला फ्रान्सला परत जाऊ दिले. &lt;ref name=&quot;indiatimes.com&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;nandiniramnath&quot;/&gt;

== नेपाळमध्ये तुरुंगवास ==
शोभराज उपनगरी पॅरिसमध्ये आरामदायी जीवनासाठी निवृत्त झाला. मुलाखती आणि छायाचित्रांसाठी त्यांनी मोठ्या प्रमाणात पैसे आकारले. त्याच्या जीवनावर आधारित चित्रपटाचे हक्क US$१५ दशलक्ष पेक्षा जास्त विकले गेले. &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

== वैयक्तिक जीवन ==
२०१० मध्ये, त्याने तुरुंगात असलेल्या आपल्या भारतीय-नेपाळी दुभाषी निहिता बिस्वासशी लग्न केले. त्याच्या वकिलाची मुलगी, ती 20 वर्षांची आणि 44 वर्षांची त्याच्या कनिष्ठ होती. अमेरिकन कंडक्टर [[डेव्हिड वुडर्ड]] यांनी हिमालयन टाइम्सला लिहिलेल्या खुल्या पत्रात या जोडप्याच्या नात्याची सत्यता पुष्टी करण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Singh|first1=Rishi|title=Uneasy Silence|url=https://thehimalayantimes.com/opinion/letters-226|access-date=16 May 2021|work=The Himalayan Times |date=21 July 2008|format=Letters}}&lt;/ref&gt; तुरुंगातील एका कर्मचाऱ्याने 2021 मध्ये ''पॅरिस मॅचला'' सांगितले: &quot;ही एक आख्यायिका आहे; त्यांच्या युनियनचा कोणताही पुरावा नाही&quot;. तिने मीडियाला सांगितले की त्याची नजर आणि त्याचे डोळे मंत्रमुग्ध करणारे होते आणि त्याच्या फ्रेंच आकर्षणाने सर्वकाही केले आहे. 2017 मध्ये, तिने ओपन-हार्ट ऑपरेशन दरम्यान त्याला वाचवण्यासाठी रक्तदान केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.parismatch.com/Actu/International/Charles-Sobhraj-dernieres-nouvelles-du-Serpent-1737917|access-date=16 May 2021|title=Charles Sobhraj, dernières nouvelles du &quot;Serpent&quot;|last=Grasset|first=Loïc |website=parismatch.com}}&lt;/ref&gt;

== चित्रण ==
शोभराज तीन गैर-काल्पनिक पुस्तकांचा विषय आहे, थॉमस थॉम्पसन ''लिखित सर्पेन्टाइन'' (१९७९), &lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://archive.org/details/serpentine00thom|title=Serpentine|last=Thompson|first=Thomas|date=1979|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|isbn=9780385130172|location=New York|author-link=Thomas Thompson (American author)|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; रिचर्ड नेव्हिल आणि ज्युली क्लार्क यांचे ''द लाइफ अँड क्राइम्स ऑफ चार्ल्स शोभराज'' (1980), &lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=The Life and Crimes of Charles Sobrhaj|last=Neville|first=Richard|last2=Clarke|first2=Julie|date=1980|publisher=Pan Books|isbn=0-330-27144-X|location=Sydney|author-link=Richard Neville (writer)}}&lt;/ref&gt; आणि &quot;द बिकिनी&quot; शीर्षकाचा विभाग. ''इंटरपोलच्या ग्रेट केसेस'' (1982) ''[[रीडर्स डायजेस्ट]]'' संग्रहात नोएल बार्बर द्वारे मर्डर्स&quot; नेव्हिल आणि क्लार्क यांचे पुस्तक 1989 मध्ये टीव्हीसाठी बनवलेल्या चित्रपट, ''शॅडो ऑफ द कोब्राचा'' आधार होता. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.imdb.com/title/tt0098299/|title=Shadow of the Cobra (TV Movie 1989)|date=18 July 1989|website=IMDb}}&lt;/ref&gt;

प्रवाल रमन आणि सिझनौर नेटवर्क द्वारे दिग्दर्शित २०१५ चा हिंदी चित्रपट ''मैं और चार्ल्स'', नवी दिल्लीतील तिहार तुरुंगातून चार्ल्स शोभराजच्या सुटकेवर आधारित आहे. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2012/may/130512-How-Charles-Sobhraj-escaped-Tihar.htm|title=How Charles Sobhraj escaped Tihar|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130520070238/http://www.mid-day.com/entertainment/2012/may/130512-How-Charles-Sobhraj-escaped-Tihar.htm|archive-date=20 May 2013|access-date=1 February 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ibnlive.in.com/news/first-look-randeep-hooda-plays-charles-sobhraj-in-main-aur-charles/447248-8-161.html|title=First Look: Randeep Hooda plays Charles Sobhraj in 'Main Aur Charles'|website=IBNLive|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140125005308/http://ibnlive.in.com/news/first-look-randeep-hooda-plays-charles-sobhraj-in-main-aur-charles/447248-8-161.html|archive-date=2014-01-25}}&lt;/ref&gt; चित्रपटाची निर्मिती सुरुवातीला [[पूजा भट्ट|पूजा भट्टने]] केली होती, परंतु शूटिंगदरम्यान मतभेद झाल्यामुळे भट्ट यांनी चित्रपट सोडला. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/previews/Main-Aur-Charles/movie-review/29160615.cms|title=Main Aur Charles Movie Review|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}&lt;/ref&gt;

एप्रिल २०२१ मध्ये [[नेटफ्लिक्स|Netflix]] वर प्रवाहित होण्याआधी, ''The Serpent'' नावाची आठ भागांची [[बीबीसी|BBC-]] कमिशन केलेली लघु मालिका जानेवारी 2021 मध्ये UK मध्ये प्रसारित करण्यात आली, ज्यामध्ये Tahar Rahim ने शोभराजची भूमिका केली होती. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://variety.com/2019/tv/news/tahar-rahim-bbc-netflix-series-the-serpent-charles-sobhraj-1203222083/|title=Netflix Boards BBC's 'The Serpent,' Starring Tahar Rahim as Serial Killer (EXCLUSIVE)|last=Clarke|first=Elsa Keslassy, Stewart|last2=Keslassy|first2=Elsa|date=2019-07-15|website=Variety|language=en|access-date=2019-07-30|last3=Clarke|first3=Stewart}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Zemler|first=Emily|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/tv/story/2021-04-02/the-true-story-behind-netflixs-new-crime-drama-was-too-bizarre-for-tv|title=The true story behind Netflix's newest crime drama was too bizarre for TV|date=2 April 2021|work=[[Los Angeles Times]]|access-date=6 April 2021}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==

[[वर्ग:हयात व्यक्ती]]
[[वर्ग:इ.स. १९४४ मधील जन्म]]
[[वर्ग:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>c671v9s9pqy9i7g5bg7gv7b7zakfvxs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१६-१७</title>
    <ns>0</ns>
    <id>325706</id>
    <revision>
      <id>2692307</id>
      <parentid>2240791</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T03:35:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2692307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9162" sha1="0xl2ngacm0rud74g6weeykb322da1af" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = ऑस्ट्रेलियन महिला क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०१६-१७
| series_logo                  = 
| team1_image                  = Flag of New Zealand.svg 
| team1_name                   = न्यू झीलंड महिला 
| team2_image                  = Flag of Australia.svg 
| team2_name                   = ऑस्ट्रेलिया महिला 
| from_date                    = २६ फेब्रुवारी
| to_date                      = ५ मार्च २०१७
| team1_captain                = [[सुझी बेट्स]]
| team2_captain                = [[मेग लॅनिंग]]
| no_of_ODIs                   = 3 
| team1_ODIs_won               = 1
| team2_ODIs_won               = 2
| team1_ODIs_most_runs         = [[एमी सॅटरथवेट]] (१९८)
| team2_ODIs_most_runs         = [[बेथ मूनी]] (२२६)
| team1_ODIs_most_wickets      = [[होली हडलस्टन]] (७)
| team2_ODIs_most_wickets      = [[अमांडा-जेड वेलिंग्टन]] (६)
| player_of_ODI_series         = 
}}

ऑस्ट्रेलिया महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघाने फेब्रुवारी २०१७ च्या शेवटच्या आठवड्यात न्यू झीलंडचा दौरा केला.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/series/1050617.html|title=Series Home|website=Espncricinfo|access-date=28 December 2016}}&lt;/ref&gt; ऑस्ट्रेलियामध्ये ऑस्ट्रेलिया-न्यू झीलंड महिला टी२०आ मालिका पूर्ण झाल्यानंतर लगेचच हा दौरा झाला. दोन्ही संघांनी रोझ बाउलसाठी तीन महिला एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट (मवनडे) मालिकेत स्पर्धा केली.&lt;ref&gt;{{Cite web |url-access=subscription  |url=https://cricketarchive.com/Archive/Events/29/Australia_Women_in_New_Zealand_2016-17.html|title=Schedule|website=Cricketarchive|access-date=28 December 2016}}&lt;/ref&gt; ऑस्ट्रेलियाच्या महिलांनी मालिका २-१ ने जिंकली.&lt;ref name=&quot;result&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/women/content/story/1085374.html |title=Lanning's record ton delivers series win for Australia |publisher=ESPN Cricinfo |access-date=5 March 2017}}&lt;/ref&gt;

==महिला एकदिवसीय मालिका==
===पहिली महिला वनडे===
{{Limited overs matches
| date = २६ फेब्रुवारी २०१७
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = २७५ (४८.४ षटके)
| runs1 = [[बेथ मूनी]] १०० (१२३)
| wickets1 = [[लिया टाहहू]] ४/५९ (१० षटके)
| score2 = २७६/५ (४९.१ षटके)
| runs2 = [[एमी सॅटरथवेट]] १०२[[नाबाद|*]] (११३)
| wickets2 = [[अमांडा-जेड वेलिंग्टन]] २/५१ (१० षटके)
| result = न्यू झीलंड महिला ५ गडी राखून विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1050623.html धावफलक]
| venue = ईडन पार्क क्रमांक २, [[ऑकलंड]]
| umpires = कॅथी क्रॉस (न्यू झीलंड) आणि गार्थ स्टिराट (न्यू झीलंड)
| motm = [[एमी सॅटरथवेट]] (न्यू झीलंड)
| toss = ऑस्ट्रेलिया महिलांनी नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =  
| notes =लॉरेन चीटल (ऑस्ट्रेलिया) ने महिला वनडे पदार्पण केले.
*''बेथ मुनी (ऑस्ट्रेलिया) यांनी तिचे पहिले महिला वनडे शतक झळकावले.&lt;ref name=&quot;Mooney&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.radionz.co.nz/news/sport/325375/sattertwaite-ton-gives-white-ferns-win |title=Sattertwaite ton gives White Ferns win |publisher=Radio New Zealand |access-date=26 February 2017}}&lt;/ref&gt;
*''न्यू झीलंडने महिला एकदिवसीय सामन्यात त्यांचे सर्वात मोठे धावांचे आणि एकूण दुसरे सर्वात मोठे आव्हान पूर्ण केले.''&lt;ref name=&quot;chase&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&amp;objectid=11807990 |title=NZ make record chase to beat Australia |work=The New Zealand Herald |access-date=26 February 2017 |archive-date=2017-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170227065240/http://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&amp;objectid=11807990 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*''एमी सॅटरथवेट (न्यू झीलंड) ही महिला वनडेमध्ये सलग चार शतके झळकावणारी पहिली खेळाडू ठरली.&lt;ref name=&quot;Amy&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.cricket.com.au/news/amy-satterthwaite-four-hundreds-consecutive-odis-white-ferns-southern-stars-sangakkara-record/2017-02-27 |title=White Fern seeks to outdo Kumar |publisher=Cricket Australia |access-date=27 February 2017}}&lt;/ref&gt;
}}

===दुसरी महिला वनडे===
{{Limited overs matches
| date = २ मार्च २०१७
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = २५३/८ (५० षटके)
| runs1 = [[एमी सॅटरथवेट]] ८५ (११७)
| wickets1 = [[अमांडा-जेड वेलिंग्टन]] ३/५२ (१० षटके)
| score2 = २५६/६ (४७.२ षटके)
| runs2 = [[अॅलेक्स ब्लॅकवेल]] ६५ (७४)
| wickets2 = [[अमेलिया केर]] ४/५४ (१० षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया महिला ४ गडी राखून विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1050625.html धावफलक]
| venue = [[बे ओव्हल]], माउंट मौनगानुई
| umpires =रिचर्ड हूपर (न्यू झीलंड) आणि गार्थ स्टिराट (न्यू झीलंड)
| motm = 
| toss = ऑस्ट्रेलिया महिलांनी नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain =  
| notes = ऍशलेह गार्डनर (ऑस्ट्रेलिया) ने तिचे महिला वनडे पदार्पण केले.
}}

===तिसरी महिला वनडे===
{{Limited overs matches
| date = ५ मार्च २०१७
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = २७०/९ (५० षटके)
| runs1 = [[केटी मार्टिन]] ७७ (८६)
| wickets1 = [[जेस जोनासेन]] ३/४७ (१० षटके)
| score2 = २७३/५ (४९.२ षटके)
| runs2 = [[मेग लॅनिंग]] १०४[[नाबाद|*]] (११६)
| wickets2 = [[होली हडलस्टन]] ३/४४ (१० षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया महिला ५ गडी राखून विजयी 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1050627.html धावफलक]
| venue = [[बे ओव्हल]], माउंट मौनगानुई
| umpires = कॅथी क्रॉस (न्यू झीलंड) आणि रिचर्ड हूपर (न्यू झीलंड)
| motm =  [[मेग लॅनिंग]] (ऑस्ट्रेलिया)
| toss = ऑस्ट्रेलिया महिलांनी नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain =  
| notes = मेग लॅनिंग (ऑस्ट्रेलिया) हिने महिला वनडेमध्ये सर्वाधिक शतके (१०) केली.&lt;ref name=&quot;result&quot;/&gt;
}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:इ.स. २०१७ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचे न्यू झीलंड दौरे]]</text>
      <sha1>0xl2ngacm0rud74g6weeykb322da1af</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ऋषी वैद्य</title>
    <ns>0</ns>
    <id>333845</id>
    <revision>
      <id>2692297</id>
      <parentid>2682189</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T02:27:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2692297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5943" sha1="fgnjq20lwdw0k7ye264krsmnp2xsx19" xml:space="preserve">{{बदल}}
ऋषी वैद्य (जन्म [[२३ ऑगस्ट]] [[इ.स. १९८५|१९८५]] [[ठाणे जिल्हा|ठाणे]], [[महाराष्ट्र]]) हे भारतीय सामाजिक कार्यकर्ते, वकील, जीटीएलचे उपाध्यक्ष कॉर्पोरेट अफेयर्स आणि इन्व्हर्स्टमेंट बँकर आहेत. सामाजिक क्षेत्रातील योगदानाबद्दल त्यांना २०२२ मध्ये सोशियोबझ पीपल्स पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://news.abplive.com/brand-wire/rishi-vaidya-a-visionary-investor-and-entrepreneur-redefining-success-1617490|title=Rishi Vaidya: A Visionary Investor And Entrepreneur Redefining Success|last=Focus|first=ABP Live|date=2023-07-21|website=news.abplive.com|language=en|access-date=2023-07-25}}&lt;/ref&gt;

== शिक्षण ==
वैद्य यांनी सेंट जॉन द बॅप्टिस्ट कनिष्ठ महाविद्यालयातून प्राथमिक शालेय शिक्षण पूर्ण केले आणि एचआर कॉलेज ऑफ कॉमर्स आणि अर्थशास्त्रातून द्वितीय शिक्षण पूर्ण केले. त्यांनी पोद्दार कॉलेज ऑफ कॉमर्स, माटुंगा येथून मॅनेजमेंटमध्ये पदव्युत्तर शिक्षण पूर्ण केले. २०१९ मध्ये त्यांनी कायद्यातील पदवी (एलएलबी) पूर्ण केली आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://businessworld.inhttps//www.businessworld.in/article/-Social-Impact-Is-The-True-Calculation-Of-Profit-Rishi-Vaidya-Says-Investment-Banker-Turned-Entrepreneur/20-04-2023-473615|title=“Social Impact Is The True Calculation Of Profit” – Rishi Vaidya Says Investment Banker Turned Entrepreneur|last=Bureau|first=BW Online|website=BW Businessworld|language=en|access-date=2023-07-25}}{{मृत दुवा|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== कारकीर्द आणि सामाजिक कार्य ==
वैद्य यांनी सुरुवातीच्या काळात फ्रँकलिन टेम्पलटन, क्रेडिट सुइस, अबोट, डीपी वर्ल्ड आणि गुगल सारख्या कंपन्यांसाठी गुंतवणूक बँकर म्हणून काम केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.mid-day.com/brand-media/article/for-entrepreneur-rishi-vaidya-green-is-the-colour-of-money-an-investment-23269628|title=For Entrepreneur Rishi Vaidya, Green Is The Colour Of Money; An Investment Banker’s Bet On “Sustainability Financing”.|date=2023-02-09|website=Mid-day|language=en|access-date=2023-07-25}}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; त्यांनी २०२० मध्ये एआरके कॅपिटल ऍडव्हॅझर्स स्थापना केली. ते विलार्ड ऍडव्हॅझर्स या कर्ज पुनर्रचना सल्लागाराचे सह-संस्थापक आहेत. २०२१ मध्ये त्यांनी हवामान बदल रोखण्यासाठी आणि हरित अर्थव्यवस्थेला पाठिंबा देण्यासाठी त्यांचे सामाजिक कार्य सुरू केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newindianexpress.com/business/2022/oct/28/rishi-vaidya--asset-value-optimisation-expert-2512403.html|title=Rishi Vaidya - asset value optimisation expert|website=The New Indian Express|access-date=2023-07-25}}&lt;/ref&gt; या कारणाला पाठिंबा देण्यासाठी त्यांनी ग्रीन-ईसीओचा उपक्रम सुरू केला आणि २०२३ मध्ये त्यांना चेंज फॉर गुड अवॉर्डने सन्मानित करण्यात आले. यासोबतच, त्यांनी फेरीवाल्यांना मुंबईत अन्न आणि राहण्यासाठी जागा मिळवून देण्यासाठी मोहीम सुरू केली ज्याला १०० स्वयंसेवकांनी पाठिंबा दिला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.theweek.in/focus/economy/2023/04/28/rishi-vaidya-investment-banker-bets-big-on-blockchain-technology-and-finance-of-the-future.html|title=Rishi Vaidya, Investment banker bets big on blockchain technology and finance of the future.|website=The Week|language=en|access-date=2023-07-25|archive-date=2023-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230725073448/https://www.theweek.in/focus/economy/2023/04/28/rishi-vaidya-investment-banker-bets-big-on-blockchain-technology-and-finance-of-the-future.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== पुरस्कार ==

* सोशियोबझ पीपल्स अवॉर्ड २०२२
* चेंज फॉर गुड अवॉर्ड २०२३

== संदर्भ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>fgnjq20lwdw0k7ye264krsmnp2xsx19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>एडॉन मॅक्सहुनी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>335897</id>
    <revision>
      <id>2692298</id>
      <parentid>2609303</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T02:44:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2692298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9149" sha1="bn795udunyjmbydwwrl7l76osl6vmvh" xml:space="preserve">'''एडॉन मॅक्सहुनी''' (जन्म - २१ मे १९८८) हा एक फिन्निश बास्केटबॉल खेळाडू आहे.&lt;ref name=&quot;FIBA.COM 2017 t132&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/player/p/pid/107709/sid/12946/tid/281/_/2017_FIBA_U20_European_Championship_Division_B/index.html|title=Edon Maxhuni profile, FIBA U20 European Championship 2017|date=2017-07-23|website=FIBA.COM|access-date=2023-08-29}}&lt;/ref&gt;

==कारकिर्द==
मॅक्सहुनीचे आई-वडील [[कोसोव्हो]] या देशातून आले आहेत. स.न. १९९२ मध्ये ते [[फिनलंड|फिनलंडला]] स्थलांतरीत झाले होते.&lt;ref name=&quot;FIBA.basketball 2016 o339&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.fiba.basketball/europe/u20b/2018/news/kosovo-roots-but-a-finnish-jersey-on-his-back-maxhuni-faces-emotional-summer|title=Kosovo roots, but a Finnish jersey on his back, Maxhuni faces emotional summer|date=2016-12-18|website=FIBA.basketball|access-date=2023-08-29}}&lt;/ref&gt; त्याचे वडील, बेसिम मॅक्सहुनी हे एक स्पर्धात्मक बास्केटबॉल खेळाडू होते. नंतर ते प्रशिक्षक बनले. &lt;ref name=&quot;boldUnderline. llc h904&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://topsporti.com/artikulli/besim-maxhuni-ne-krye-te-raiders-basket/fiba|title=Besim Maxhuni në krye të Raiders Basket|last=boldUnderline. llc|website=TopSporti.com|language=sq|access-date=2023-08-29|archive-date=2023-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028233151/https://topsporti.com/artikulli/besim-maxhuni-ne-krye-te-raiders-basket/fiba|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

एडॉन मॅक्सहुनी याने फिन्निश बास्केटबॉल असोसिएशनच्या युवा अकादमीमध्ये प्रशिक्षण घेतले होते. त्याने २०१७ मध्ये ती अकादमी सोडली.&lt;ref name=&quot;Basket.fi v908&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.basket.fi/pelaaja/?id=1980883|title=Pelaaja|website=Basket.fi|language=fi|access-date=2023-08-29|archive-date=2023-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028233306/https://www.basket.fi/pelaaja/?id=1980883|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; त्यानंतर तो [[कॅलिफोर्निया]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|यूएसए]] मधील लाँग बीच स्टेट युनिव्हर्सिटी येथे बास्केटबॉलचा अभ्यास करण्यासाठी आणि खेळण्यासाठी गेला. २०१९ पर्यंत, पॉइंट गार्डने कॉलेज संघासाठी त्याने एकूण ६७ गेम खेळले. यामध्ये त्याने प्रति गेम सरासरी ६.७ गुण मिळवले.&lt;ref name=&quot;Long Beach State University Athletics 2018 n678&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://longbeachstate.com/sports/mens-basketball/roster/edon-maxhuni/356|title=Edon Maxhuni - Men's Basketball|date=2018-07-01|website=Long Beach State University Athletics|access-date=2023-08-29}}&lt;/ref&gt; २०१९-२० च्या हंगामात, त्याने स्पॅनिश तृतीय-विभाग संघ सीबी ग्रॅन कनेरिया क्लारेट एसएडी सोबत करार केला होता. त्यात त्याने २४ लीग गेम खेळले होते. यामध्ये त्याने प्रति गेम सरासरी १३.३ गुण मिळवले होते.&lt;ref name=&quot;competiciones.feb.es y965&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://competiciones.feb.es/estadisticas/jugador/818126/2375712|title=Competiciones FEB|website=competiciones.feb.es|language=es|access-date=2023-08-29}}&lt;/ref&gt;

केके प्रनु सह त्याने एक हंगाम खेळला.त्यामुळे तो एस्टोनियन उप-चॅम्पियन बनला.&lt;ref name=&quot;Basket.fi v908&quot;/&gt; मॅक्सहुनी न्यू हिरोज डेन बॉशसाठी २०२२ मध्ये खेळला आणि त्यात तो संघाचा सर्वोच्च स्कोअरर बनला. त्याने डच चॅम्पियनशिप जिंकली.&lt;ref name=&quot;Eurobasket LLC c639&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://basketball.eurobasket.com/team/Heroes-Den-Bosch/2?Page=3&amp;Stats=2022|title=Heroes Den Bosch basketball, News, Roster, Rumors, Stats, Awards, Transactions, Details-eurobasket|website=Eurobasket LLC|access-date=2023-08-29}}&lt;/ref&gt; सप्टेंबर २०२२ मध्ये, मॅक्सहुनीने जर्मन बुंडेस्लिगा संघ क्रेलशेम मर्लिन्स कडून ऑफर स्वीकारली.&lt;ref name=&quot;HAKRO Merlins Crailsheim s994&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://hakro-merlins.com/30-breaking-news/7403-point-guard-edon-maxhuni-komplettiert-hakro-merlins-kader-vertrag-mit-prince-ali-aufgeloest|title=Point Guard Edon Maxhuni komplettiert HAKRO Merlins-Kader – Vertrag mit Prince Ali aufgelöst|website=HAKRO Merlins Crailsheim|language=de|access-date=2023-08-29|archive-date=2023-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230319202128/https://hakro-merlins.com/30-breaking-news/7403-point-guard-edon-maxhuni-komplettiert-hakro-merlins-kader-vertrag-mit-prince-ali-aufgeloest|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==राष्ट्रीय संघ ==
मॅक्सहुनीला [[कोसोवो पुरुष राष्ट्रीय बास्केटबॉल संघ|कोसोवो राष्ट्रीय बास्केटबॉल संघाकडून]] खेळण्याची ऑफर देखील प्राप्त झाली होती परंतु त्यांनी नकार दिला.&lt;ref name=&quot;FIBA.basketball 2016 o339&quot;/&gt; हा फिन्निश युवा राष्ट्रीय खेळाडू होता. त्याने [[2014 FIBA युरोप अंडर-16 चॅम्पियनशिप|2014]] मध्ये [[FIBA U16 युरोपियन चॅम्पियनशिप|U16 युरोपियन चॅम्पियनशिप]] आणि [[2015 FIBA युरोप अंडर-18 चॅम्पियनशिप|2015]] आणि [[2016 FIBA युरोप अंडर-18 चॅम्पियनशिप|2016]] मध्ये [[FIBA U18 युरोपियन चॅम्पियनशिप]] यासारख्या स्पर्धांमध्ये भाग घेतला. &lt;ref name=&quot;FIBA.COM 2017 t132&quot;/&gt; [[युरोबास्केट 2022]] दरम्यान, त्याने सात स्पर्धा सामन्यांमध्ये प्रति गेम सरासरी 8.9 गुण मिळवले. &lt;ref name=&quot;FIBA.basketball 1998 p431&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.fiba.basketball/eurobasket/2022/player/Edon-Maxhuni|title=Edon MAXHUNI at the FIBA EuroBasket 2022|date=1998-03-21|website=FIBA.basketball|access-date=2023-08-29}}&lt;/ref&gt;

२०२३ फिबा बास्केटबॉल विश्वचषक स्पर्धेत तो फिनलंडच्या राष्ट्रीय बास्केटबॉल संघासोबत खेळला होता.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.fiba.basketball/basketballworldcup/2023/european-qualifiers/team/Finland|title=Finland at the FIBA Basketball World Cup 2023 European Qualifiers|website=FIBA.basketball|language=en|access-date=2023-08-29}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ  ==
&lt;references /&gt;

[[वर्ग:इ.स. १९९८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:हयात व्यक्ती]]
[[वर्ग:फिनिश पुरुष बास्केटबॉल खेळाडू]]
[[वर्ग:केके पर्णू खेळाडू]]
[[वर्ग:क्रेलशेम मर्लिन्स खेळाडू]]
[[वर्ग:कोसोवन वंशाचे फिनिश लोक]]
[[वर्ग:हिविंका मधील लोक]]
[[वर्ग:२०२३ फिबा बास्केटबॉल विश्वचषक खेळाडू]]</text>
      <sha1>bn795udunyjmbydwwrl7l76osl6vmvh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साचा:बांगलादेशचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे</title>
    <ns>10</ns>
    <id>344176</id>
    <revision>
      <id>2692355</id>
      <parentid>2653842</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T07:42:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <origin>2692355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20821" sha1="btqzzkh33wvcq797vhoe8ubgjqqqhq9" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = बांगलादेशचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे
| title = बांगलादेशचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे
| state = collapsed
|listclass = hlist

| list1 = {{navbox|subgroup
| above = '''कसोटी आणि मर्यादित षटकांचे आंतरराष्ट्रीय दौरे'''

| group2 = अफगाणिस्तान
| list2 = 
* [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१६-१७|२०१६-१७]]
* [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१९-२०|२०१९-२०]]
* [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२१-२२|२०२१-२२]]
* [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२३|२०२३]]

| group3 = ऑस्ट्रेलिया
| list3 =
* [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००५-०६|२००५-०६]]
* [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०११|२०११]]
* [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१७|२०१७]]
* &lt;s&gt;[[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२०|२०२०]]&lt;/s&gt;
* [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२१|२०२१]]
* &lt;!--[[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६|२०२६]]--&gt;

| group4 = इंग्लंड
| list4 =
* [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००३-०४|२००३-०४]]
* [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००९-१०|२००९-१०]]
* [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१६-१७|२०१६-१७]]
* [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२२-२३|२०२२-२३]]
* &lt;!--[[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६-२७|२०२६-२७]]--&gt;

| group5 = भारत
| list5 =
* [[भारतीय क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०००-०१|२०००-०१]]
* [[भारतीय क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००४-०५|२००४-०५]]
* [[भारतीय क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००७|२००७]]
* [[भारतीय क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००९-१०|२००९-१०]]
* [[भारतीय क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१४|२०१४]]
* [[भारतीय क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१५|२०१५]]
* [[भारतीय क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२२-२३|२०२२-२३]]
* &lt;!--[[भारतीय क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५|२०२५]]--&gt;

| group6 = आयर्लंड
| list6 =
* [[आयर्लंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००७-०८|२००७-०८]]
* [[आयर्लंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२२-२३|२०२२-२३]]
* [[आयर्लंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५–२६|२०२५-२६]]

| group7 = केनिया
| list7 =
* [[केनिया क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००५-०६|२००५-०६]]

| group7 = नेदरलँड्स
| list7 =
* [[नेदरलँड्स क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५|२०२५]]

| group8 = न्यू झीलंड 
| list8 =
* [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००४-०५|२००४-०५]]
* [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००८-०९|२००८-०९]]
* [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१०-११|२०१०-११]]
* [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१३-१४|२०१३-१४]]
* &lt;s&gt;[[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२०|२०२०]]&lt;/s&gt;
* [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२१-२२|२०२१-२२]]
* [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२३-२४|२०२३-२४]]
* [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६|२०२६]]

| group9 = पाकिस्तान
| list9 =
* [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९९८-९९|१९९८-९९]]
* [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००१-०२|२००१-०२]]
* [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०११-१२|२०११-१२]]
* [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१४-१५|२०१४-१५]]
* [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२१-२२|२०२१-२२]]
* [[पाकिस्तानी क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५|२०२५]]
* [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५–२६|२०२५-२६]]

| group10 = स्कॉटलंड
| list10 =
* [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००६-०७|२००६-०७]]

| group11 = दक्षिण आफ्रिका
| list11 =
* [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००३|२००३]]
* [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००७-०८|२००७-०८]]
* [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१५|२०१५]]
* [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२४-२५|२०२४-२५]]

| group12 = श्रीलंका
| list12 =
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००५-०६|२००५-०६]]
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००८-०९|२००८-०९]]
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१३-१४|२०१३-१४]]
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१७-१८|२०१७-१८]]
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२१|२०२१]]
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२२|२०२२]]
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२३-२४|२०२३-२४]]

| group13 = वेस्ट इंडीज 
| list13 =
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९९९-२०००|१९९९-२०००]]
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००२-०३|२००२-०३]]
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०११-१२|२०११-१२]]
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१२-१३|२०१२-१३]]
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१८-१९|२०१८-१९]]
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२०-२१|२०२०-२१]]
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५–२६|२०२५-२६]]

| group14 = झिम्बाब्वे 
| list14 =
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००१-०२|२००१-०२]]
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००४-०५|२००४-०५]]
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००६-०७|२००६-०७]]
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००८-०९|२००८-०९]]
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००९-१०|२००९-१०]]
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१०-११|२०१०-११]]
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१४-१५|२०१४-१५]]
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१५-१६|२०१५-१६]]
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१८-१९|२०१८-१९]]
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१९-२०|२०१९-२०]]
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२४|२०२४]]
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५|२०२५]]
}}

| list2 = {{navbox|subgroup
 |above = '''स्पर्धा आयोजित केल्या'''

| group1 = [[क्रिकेट विश्वचषक|विश्व चषक]]
| list1 =
* [[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११]]
* ''[[२०३१ क्रिकेट विश्वचषक|२०३१]]''

| group2 = [[आय.सी.सी. पुरुष टी२० विश्वचषक|विश्व ट्वेंटी-२०]]
| list2 =
* [[२०१४ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]]

| group3 = [[आशिया चषक]]
| list3 = 
* [[१९८८ आशिया चषक|१९८८]]
* [[१९९८-९९ आशिया कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा|१९९८-९९]]
* [[२००० आशिया चषक|२०००]]
* [[२०१२ आशिया चषक|२०१२]]
* [[२०१४ आशिया चषक|२०१४]]
* [[२०१६ आशिया चषक|२०१६]]

| group4 = अनेक संघ
| list4 =
* [[१९८३-८४ दक्षिण पूर्व आशियाई स्पर्धा|१९८३-८४]]
* [[१९९२ सार्क चौरंगी मालिका|१९९२]]
* [[१९९४ सार्क चौरंगी मालिका|१९९४]]
* [[१९९७ सार्क चौरंगी मालिका|१९९७]]
* [[१९९८-९९ मेरिल आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा|१९९८-९९]]
* [[१९९८ आयसीसी नॉकआउट चषक|१९९८-९९]]
* [[२००३ टीव्हीएस चषक|२००३]]
* [[बांगलादेश त्रिकोणी मालिका, २००८|२००८]]
* [[बांगलादेश त्रिकोणी मालिका, २०१०|२००९-१०]]
* [[बांगलादेश त्रिकोणी मालिका, २०१७-१८|२०१७-१८]]
* [[२०१९-२० बांगलादेश तिरंगी मालिका|२०१९-२०]]
* [[मुजीब १०० टी२० चषक बांगलादेश २०२०|२०२०]]
}}

| list3 = {{navbox|subgroup
  | above = '''इतर दौरे'''

|group18 = अफगाण
| list18 = 

| group19 = बहारीनी
| list19 =
* [[बहारीन क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००९-१०|२००९-१०]]

| group20 = डॅनिश
| list20 =
* [[डॅनिश क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९८९-९०|१९८९-९०]]

| group21 = इंग्लिश 
| list21 =
* [[मेरीलेबोन क्रिकेट क्लब क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९७६-७७|१९७६-७७]]
* [[मेरीलेबोन क्रिकेट क्लब क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९७८-७९|१९७८-७९]]
* [[मेरीलेबोन क्रिकेट क्लब क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९८०-८१|१९८०-८१]]
* [[इंग्लंड अ क्रिकेट संघाचा भारत आणि बांगलादेश दौरा, १९९४-९५|१९९४-९५]]
* [[मेरीलेबोन क्रिकेट क्लब क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९९९-२०००|१९९९-२०००]]
* [[इंग्लंड अ क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९९९-२०००|१९९९-२०००]]
* [[इंग्लंड अ क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००६-०७|२००६-०७]]
* [[इंग्लंड लायन्स क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०११-१२|२०११-१२]]

| group22 = हाँग काँग
| list22 =
* [[हाँग काँग क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९८३-८४|१९८३-८४]]
* [[हाँग काँग क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९९४-९५|१९९४-९५]]

| group23 = भारतीय
| list23 =
* [[बंगाल क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९८५-८६|१९८५-८६]]

| group24 = केनिया
| list24 =
* [[केनिया क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९९४-९५|१९९४-९५]]

| group25 = बहुराष्ट्रीय
| list25 =

* [[परदेशी इलेव्हन क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९९९-२०००|१९९९-२०००]]

| group26 = पाकिस्तानी
| list26 =
* [[पाकिस्तानी क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९७९-८०|१९७९-८०]]
* [[पाकिस्तानी क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९९३-९४|१९९३-९४]]

| group27 = दक्षिण आफ्रिकन
| list27 =
* [[दक्षिण आफ्रिका अ क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१०|२०१०]]

| group28 = श्रीलंका
| list28 =
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९७७-७८|१९७७-७८]]
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९८४-८५|१९८४-८५]]
* [[श्रीलंका अ क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००५-०६|२००५-०६]]

| group29 = संयुक्त अरब अमिराती
| list29 =
* [[संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००५-०६|२००५-०६]]

| group30 = वेस्ट इंडियन
| list30 =
* [[वेस्ट इंडीज अ क्रिकेट संघाचा बांगलादेश आणि भारत दौरा, १९९८-९९|१९९८-९९]]
* [[वेस्ट इंडीज अ क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१०|२०१०]]
* [[वेस्ट इंडीज अ क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२३|२०२३]]

| group31 = झिम्बाब्वे
| list31 =
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९९३-९४|१९९३-९४]]
* [[झिम्बाब्वे अ क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००३-०४|२००३-०४]]
* [[झिम्बाब्वे अ क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००६-०७|२००६-०७]]
* [[झिम्बाब्वे अ क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१४-१५|२०१४-१५]]
}}
}}
&lt;noinclude&gt;
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट टूर नेव्हिगेशनल बॉक्स]]
[[वर्ग:बांगलादेश क्रिकेट नेव्हिगेशनल बॉक्स]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>btqzzkh33wvcq797vhoe8ubgjqqqhq9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692356</id>
      <parentid>2692355</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T07:43:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2692356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20820" sha1="0ry72gcyzy0n8igyn7dnvo0ux3kbo91" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = बांगलादेशचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे
| title = बांगलादेशचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे
| state = collapsed
|listclass = hlist

| list1 = {{navbox|subgroup
| above = '''कसोटी आणि मर्यादित षटकांचे आंतरराष्ट्रीय दौरे'''

| group2 = अफगाणिस्तान
| list2 = 
* [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१६-१७|२०१६-१७]]
* [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१९-२०|२०१९-२०]]
* [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२१-२२|२०२१-२२]]
* [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२३|२०२३]]

| group3 = ऑस्ट्रेलिया
| list3 =
* [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००५-०६|२००५-०६]]
* [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०११|२०११]]
* [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१७|२०१७]]
* &lt;s&gt;[[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२०|२०२०]]&lt;/s&gt;
* [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२१|२०२१]]
* &lt;!--[[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६|२०२६]]--&gt;

| group4 = इंग्लंड
| list4 =
* [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००३-०४|२००३-०४]]
* [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००९-१०|२००९-१०]]
* [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१६-१७|२०१६-१७]]
* [[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२२-२३|२०२२-२३]]
* &lt;!--[[इंग्लंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६-२७|२०२६-२७]]--&gt;

| group5 = भारत
| list5 =
* [[भारतीय क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०००-०१|२०००-०१]]
* [[भारतीय क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००४-०५|२००४-०५]]
* [[भारतीय क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००७|२००७]]
* [[भारतीय क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००९-१०|२००९-१०]]
* [[भारतीय क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१४|२०१४]]
* [[भारतीय क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१५|२०१५]]
* [[भारतीय क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२२-२३|२०२२-२३]]
* &lt;!--[[भारतीय क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५|२०२५]]--&gt;

| group6 = आयर्लंड
| list6 =
* [[आयर्लंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००७-०८|२००७-०८]]
* [[आयर्लंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२२-२३|२०२२-२३]]
* [[आयर्लंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५–२६|२०२५-२६]]

| group7 = केनिया
| list7 =
* [[केनिया क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००५-०६|२००५-०६]]

| group7 = नेदरलँड्स
| list7 =
* [[नेदरलँड्स क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५|२०२५]]

| group8 = न्यू झीलंड 
| list8 =
* [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००४-०५|२००४-०५]]
* [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००८-०९|२००८-०९]]
* [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१०-११|२०१०-११]]
* [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१३-१४|२०१३-१४]]
* &lt;s&gt;[[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२०|२०२०]]&lt;/s&gt;
* [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२१-२२|२०२१-२२]]
* [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२३-२४|२०२३-२४]]
* [[न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६|२०२६]]

| group9 = पाकिस्तान
| list9 =
* [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९९८-९९|१९९८-९९]]
* [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००१-०२|२००१-०२]]
* [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०११-१२|२०११-१२]]
* [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१४-१५|२०१४-१५]]
* [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२१-२२|२०२१-२२]]
* [[पाकिस्तानी क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५|२०२५]]
* [[पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५–२६|२०२५-२६]]

| group10 = स्कॉटलंड
| list10 =
* [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००६-०७|२००६-०७]]

| group11 = दक्षिण आफ्रिका
| list11 =
* [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००३|२००३]]
* [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००७-०८|२००७-०८]]
* [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१५|२०१५]]
* [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२४-२५|२०२४-२५]]

| group12 = श्रीलंका
| list12 =
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००५-०६|२००५-०६]]
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००८-०९|२००८-०९]]
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१३-१४|२०१३-१४]]
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१७-१८|२०१७-१८]]
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२१|२०२१]]
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२२|२०२२]]
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२३-२४|२०२३-२४]]

| group13 = वेस्ट इंडीज 
| list13 =
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९९९-२०००|१९९९-२०००]]
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००२-०३|२००२-०३]]
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०११-१२|२०११-१२]]
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१२-१३|२०१२-१३]]
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१८-१९|२०१८-१९]]
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२०-२१|२०२०-२१]]
* [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५–२६|२०२५-२६]]

| group14 = झिम्बाब्वे 
| list14 =
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००१-०२|२००१-०२]]
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००४-०५|२००४-०५]]
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००६-०७|२००६-०७]]
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००८-०९|२००८-०९]]
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००९-१०|२००९-१०]]
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१०-११|२०१०-११]]
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१४-१५|२०१४-१५]]
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१५-१६|२०१५-१६]]
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१८-१९|२०१८-१९]]
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१९-२०|२०१९-२०]]
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२४|२०२४]]
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२५|२०२५]]
}}

| list2 = {{navbox|subgroup
 |above = '''स्पर्धा आयोजित केल्या'''

| group1 = [[क्रिकेट विश्वचषक|विश्व चषक]]
| list1 =
* [[२०११ क्रिकेट विश्वचषक|२०११]]
* ''[[२०३१ क्रिकेट विश्वचषक|२०३१]]''

| group2 = [[आय.सी.सी. पुरुष टी२० विश्वचषक|विश्व ट्वेंटी-२०]]
| list2 =
* [[२०१४ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]]

| group3 = [[आशिया चषक]]
| list3 = 
* [[१९८८ आशिया चषक|१९८८]]
* [[१९९८-९९ आशिया कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा|१९९८-९९]]
* [[२००० आशिया चषक|२०००]]
* [[२०१२ आशिया चषक|२०१२]]
* [[२०१४ आशिया चषक|२०१४]]
* [[२०१६ आशिया चषक|२०१६]]

| group4 = अनेक संघ
| list4 =
* [[१९८३-८४ दक्षिण पूर्व आशियाई स्पर्धा|१९८३-८४]]
* [[१९९२ सार्क चौरंगी मालिका|१९९२]]
* [[१९९४ सार्क चौरंगी मालिका|१९९४]]
* [[१९९७ सार्क चौरंगी मालिका|१९९७]]
* [[१९९८-९९ मेरिल आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा|१९९८-९९]]
* [[१९९८ आयसीसी नॉकआउट चषक|१९९८-९९]]
* [[२००३ टीव्हीएस चषक|२००३]]
* [[बांगलादेश त्रिकोणी मालिका, २००८|२००८]]
* [[बांगलादेश त्रिकोणी मालिका, २०१०|२००९-१०]]
* [[बांगलादेश त्रिकोणी मालिका, २०१७-१८|२०१७-१८]]
* [[२०१९-२० बांगलादेश तिरंगी मालिका|२०१९-२०]]
* [[मुजीब १०० टी२० चषक बांगलादेश २०२०|२०२०]]
}}

| list3 = {{navbox|subgroup
  | above = '''इतर दौरे'''

|group18 = अफगाण
| list18 = 

| group19 = बहारीनी
| list19 =
* [[बहारीन क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००९-१०|२००९-१०]]

| group20 = डॅनिश
| list20 =
* [[डॅनिश क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९८९-९०|१९८९-९०]]

| group21 = इंग्लिश 
| list21 =
* [[मेरीलेबोन क्रिकेट क्लब क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९७६-७७|१९७६-७७]]
* [[मेरीलेबोन क्रिकेट क्लब क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९७८-७९|१९७८-७९]]
* [[मेरीलेबोन क्रिकेट क्लब क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९८०-८१|१९८०-८१]]
* [[इंग्लंड अ क्रिकेट संघाचा भारत आणि बांगलादेश दौरा, १९९४-९५|१९९४-९५]]
* [[मेरीलेबोन क्रिकेट क्लब क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९९९-२०००|१९९९-२०००]]
* [[इंग्लंड अ क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९९९-२०००|१९९९-२०००]]
* [[इंग्लंड अ क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००६-०७|२००६-०७]]
* [[इंग्लंड लायन्स क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०११-१२|२०११-१२]]

| group22 = हाँग काँग
| list22 =
* [[हाँग काँग क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९८३-८४|१९८३-८४]]
* [[हाँग काँग क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९९४-९५|१९९४-९५]]

| group23 = भारतीय
| list23 =
* [[बंगाल क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९८५-८६|१९८५-८६]]

| group24 = केनिया
| list24 =
* [[केनिया क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९९४-९५|१९९४-९५]]

| group25 = बहुराष्ट्रीय
| list25 =

* [[परदेशी इलेव्हन क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९९९-२०००|१९९९-२०००]]

| group26 = पाकिस्तानी
| list26 =
* [[पाकिस्तानी क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९७९-८०|१९७९-८०]]
* [[पाकिस्तानी क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९९३-९४|१९९३-९४]]

| group27 = दक्षिण आफ्रिकन
| list27 =
* [[दक्षिण आफ्रिका अ क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१०|२०१०]]

| group28 = श्रीलंका
| list28 =
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९७७-७८|१९७७-७८]]
* [[श्रीलंका क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९८४-८५|१९८४-८५]]
* [[श्रीलंका अ क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००५-०६|२००५-०६]]

| group29 = संयुक्त अरब अमिराती
| list29 =
* [[संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००५-०६|२००५-०६]]

| group30 = वेस्ट इंडियन
| list30 =
* [[वेस्ट इंडीज अ क्रिकेट संघाचा बांगलादेश आणि भारत दौरा, १९९८-९९|१९९८-९९]]
* [[वेस्ट इंडीज अ क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१०|२०१०]]
* [[वेस्ट इंडीज अ क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२३|२०२३]]

| group31 = झिम्बाब्वे
| list31 =
* [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, १९९३-९४|१९९३-९४]]
* [[झिम्बाब्वे अ क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००३-०४|२००३-०४]]
* [[झिम्बाब्वे अ क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २००६-०७|२००६-०७]]
* [[झिम्बाब्वे अ क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०१४-१५|२०१४-१५]]
}}
}}
&lt;noinclude&gt;
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट टूर नेव्हिगेशनल बॉक्स]]
[[वर्ग:बांगलादेश क्रिकेट नेव्हिगेशनल बॉक्स]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0ry72gcyzy0n8igyn7dnvo0ux3kbo91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नांदेड–बीदर रेल्वेमार्ग</title>
    <ns>0</ns>
    <id>345713</id>
    <revision>
      <id>2692289</id>
      <parentid>2692194</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T18:46:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* लातूर रोड-बोधन लोहमार्ग */</comment>
      <origin>2692289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7210" sha1="3mbm7lw8hm1dpv90o2wcwmdx8u2x9jn" xml:space="preserve">{{बदल}}
'''नांदेड-देगलूर-बिदर''' हा प्रस्तावित लोहमार्ग असून [[बिदर]] येथे अनेक ऐतिहासिक गुरुद्वारे आहेत. 
* त्यामुळे नांदेडच्या [[तख्त सचखंड श्री हुजुर अबचलनगर साहिब]] गुरुद्वाऱ्याला भेट देणाऱ्या पर्यटकांना लगेच बिदरच्या नानकझिरा-साहिब [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Guru_Nanak_Jhira_Sahib] गुरुद्वाऱ्याचे दर्शन होण्यासाठी तसेच
** बेंगळूरुचे अंतर कमी होण्यासाठी हा लोहमार्ग महत्त्वाचा ठरतो.

प्रस्तावित नांदेड-बिदर या नव्या रेल्वेमार्गाची एकूण लांबी १५७.०५० किलोमीटर असून 
*त्यापैकी १००.७५ किमी मार्ग महाराष्ट्रातील आहे आणि
** उर्वरित ५६.३० कि.मी. मार्ग कर्नाटकमध्ये आहे.

[[हुजूर साहेब]] नांदेड पासून [[कर्नाटक]]मधील [[बिदर]] शहरापर्यंत हा लोहमार्ग पोहचतो.

* लोहमार्गावरील प्रस्तावित स्थानके

# [[हुजूर साहेब नांदेड रेल्वे स्थानक]]
# [[मुगट जंक्शन रेल्वे स्थानक]]
# आमदूरा (मारतळा) 
# कृष्णुर/कामळज (माळकौठा) 
# [[नायगांव]]
# नरसी-कामरसपल्ली
# बेटमोगरा (माऊली)
# आदमपूर
# खानापूर जंक्शन
# [[देगलूर]] जं.(बोधन-लातूररोड रेल्वेमार्ग) 
# करडखेड
# मरखेल
# हाणेगांव
# [[औराद]]
# संतपूर (हौदगाव)
# जानवाडा(धृपत-माणगांव)
# बालूर
# हलबर्गा
# [[बिदर]]
ह्या सरळ अशा रेल्वेमार्गामुळे बिदर ते नांदेड हे अंतर १४५ कि.मी.ने कमी होईल.
{{BS-map
|title=नांदेड बिदर रेल्वेमार्ग
|navbar=नांदेड बिदर रेल्वेमार्ग
|title-bg=#27404E
|title-color=white
|collapse={{{collapse|}}}
|map=
{{BS|KBHFa||{{rws|नांदेड जंक्शन}} {{rint|rail}} {{rint|park}}}}
{{BS|pHST||{{rws|मालटेकडी}}}}
{{BS|HST||{{rws|मातासाहिब मुगट}}}}
{{BS|pHST||{{rws|मारतळा}}}}
{{BS|HST||{{rws|कामळज}}}}
{{BS|pHST||{{rws|नायगांव रोड}}}}
{{BS|pHST||{{rws|नरसी}}}}
{{BS|pHST||{{rws|बेटमोगरा}}}}
{{BS7|||CONTgq|ABZg+r|||||''{{rws|लातूररोड}}कडे''}}
{{BS|HST||{{rws|खानापूर}}}}
{{BS2|STRq|ABZgr||देगलूर जंक्शन}}
{{BS|pHST||{{rws|करडखेड}}}}
{{BS|pHST||{{rws|मरखेल}} (केबिन)}}
{{BS|pHST||{{rws|हाणेगांव}}}}
{{BS|HST||{{rws|औराद}}}}
{{BS|pHST||{{rws|संतपूर}}}}
{{BS|pHST||{{rws|जानवाडा}}}}
{{BS|pHST||{{rws|बालूर}}}}
{{BS|HST||{{rws|हलबर्गा}}}}
{{BS|pHST||{{rws|माणगांव}}}}
{{BS7||||ABZg+l|CONTfq||||''[[साईनगर शिर्डी रेल्वे स्थानक|शिर्डी]]कडे''}}
{{BS|HST||{{rws|धृपत}}{{rint|rail}}}}
{{BS|pHST||{{rws|हौदगाव}}}}
{{BS|pHST||{{rws|संवत्सर}}}}
{{BS|HST||{{rws|कोपरगाव}}}}
{{BS|HST||{{rws|येवला}}}}
{{BS7|||CONTgq|ABZg+r|||||''{{rws|औरंगाबाद}}कडे''}}
{{BS|HST||{{rws|अंकाई}}{{rint|rail}}}}
{{BS|pHST||{{rws|अंकाई किल्ला}}}}
{{BS|KBHFe||{{rws|बिदर जंक्शन}} {{rint|rail}}}}
}}&lt;noinclude&gt;

== लातूर रोड-बोधन लोहमार्ग ==
{{बदल}}
लातूररोड ते बोधन (मार्गे: जळकोट-मुखेड-नरसी-बिलोली) रेल्वेमार्ग प्रस्तावित आहे. 
* सदरील मार्ग हा १३० किलोमीटर अंतराचा असून या रेल्वे मार्गावर कुठेही नदी, पर्वत किंवा अडथळ्याचे ठिकाण नसून सरळ मार्ग आहे.
 [[देगलूर]] येथे बिदर मार्गामुळे संभावित जंक्शन तयार होईल. 
या भौगोलिक परिस्थितीचा फायदा घेऊन जनतेच्या हितासाठी हा दोन जिल्ह्यांना, ५ मंडळांना जोडणारा रेल्वे मार्ग सुरू व्हावा व हा नवीन रेल्वे मार्ग मंजूर झाल्यास लातूरमधील [[जळकोट]], [[चाकुर]] तर नांदेड जिल्ह्यातील [[मुखेड]], [[कंधार]], नरसी-[[नायगाव]], [[बिलोली]] व [[देगलूर]] या तालुक्यांचा विकास होणार आहे.
* मुंबई ते [[विशाखापट्टणम]] (मार्गे-[[वारंगल]]) या महत्त्वाच्या बंदरांना जोडणाऱ्या रेल्वे संपर्काचा हा एक महत्त्वाचा दुवा ठरणार असून
** सुमारे 135 किलोमीटर लांबीचा हा रेल्वेमार्ग बोधन, बिलोली, नरसी, धामणगाव, मुखेड, सांगवी, लादगा, कुमठा, जळकोट आणि लातूर रोड या भागांतून जाणार आहे.
'''बोधन-बिलोली-नरसी-मुखेड-जळकोट ते लातूर रोड रेल्वेमार्ग''' (बोधन-जळकोट-लातूररोड लोहमार्ग) 

[[वर्ग:भारतीय रेल्वे]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक]]
[[वर्ग:कर्नाटकमधील रेल्वे वाहतूक]]</text>
      <sha1>3mbm7lw8hm1dpv90o2wcwmdx8u2x9jn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692401</id>
      <parentid>2692289</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T10:54:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7424" sha1="mquhixfzkft90kw3mr68c40j95sc95z" xml:space="preserve">{{बदल}}
'''नांदेड-देगलूर-बिदर''' हा प्रस्तावित लोहमार्ग असून महाराष्ट्र व कर्नाटक सरकारने ५०:
:५० वाटा वाटून घेण्याचे निश्चित केले आहे. यासाठी

* [[बिदर]] येथे अनेक ऐतिहासिक गुरुद्वारे आहेत, त्यामुळे नांदेडच्या [[तख्त सचखंड श्री हुजुर अबचलनगर साहिब]] गुरुद्वाऱ्याला भेट देणाऱ्या पर्यटकांना लगेच बिदरच्या नानकझिरा-साहिब [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Guru_Nanak_Jhira_Sahib] गुरुद्वाऱ्याचे दर्शन होण्यासाठी तसेच
** बेंगळूरुचे अंतर कमी होण्यासाठी हा लोहमार्ग महत्त्वाचा ठरतो.

प्रस्तावित नांदेड-बिदर या नव्या रेल्वेमार्गाची एकूण लांबी १५७.०५० किलोमीटर असून 
*त्यापैकी १००.७५ किमी मार्ग महाराष्ट्रातील आहे आणि
** उर्वरित ५६.३० कि.मी. मार्ग कर्नाटकमध्ये आहे.

[[हुजूर साहेब]] नांदेड पासून [[कर्नाटक]]मधील [[बिदर]] शहरापर्यंत हा लोहमार्ग पोहचतो.

* लोहमार्गावरील प्रस्तावित स्थानके

# [[हुजूर साहेब नांदेड रेल्वे स्थानक]]
# [[मुगट जंक्शन रेल्वे स्थानक]]
# आमदूरा (मारतळा) 
# कृष्णुर/कामळज (माळकौठा) 
# [[नायगांव]]
# नरसी-कामरसपल्ली
# बेटमोगरा (माऊली)
# आदमपूर
# खानापूर जंक्शन
# [[देगलूर]] जं.(बोधन-लातूररोड रेल्वेमार्ग) 
# करडखेड
# मरखेल
# हाणेगांव
# [[औराद]]
# संतपूर (हौदगाव)
# जानवाडा(धृपत-माणगांव)
# बालूर
# हलबर्गा
# [[बिदर]]
ह्या सरळ अशा रेल्वेमार्गामुळे बिदर ते नांदेड हे अंतर १४५ कि.मी.ने कमी होईल.
{{BS-map
|title=नांदेड बिदर रेल्वेमार्ग
|navbar=नांदेड बिदर रेल्वेमार्ग
|title-bg=#27404E
|title-color=white
|collapse={{{collapse|}}}
|map=
{{BS|KBHFa||{{rws|नांदेड जंक्शन}} {{rint|rail}} {{rint|park}}}}
{{BS|pHST||{{rws|मालटेकडी}}}}
{{BS|HST||{{rws|मातासाहिब मुगट}}}}
{{BS|pHST||{{rws|मारतळा}}}}
{{BS|HST||{{rws|कामळज}}}}
{{BS|pHST||{{rws|नायगांव रोड}}}}
{{BS|pHST||{{rws|नरसी}}}}
{{BS|pHST||{{rws|बेटमोगरा}}}}
{{BS7|||CONTgq|ABZg+r|||||''{{rws|लातूररोड}}कडे''}}
{{BS|HST||{{rws|खानापूर}}}}
{{BS2|STRq|ABZgr||देगलूर जंक्शन}}
{{BS|pHST||{{rws|करडखेड}}}}
{{BS|pHST||{{rws|मरखेल}} (केबिन)}}
{{BS|pHST||{{rws|हाणेगांव}}}}
{{BS|HST||{{rws|औराद}}}}
{{BS|pHST||{{rws|संतपूर}}}}
{{BS|pHST||{{rws|जानवाडा}}}}
{{BS|pHST||{{rws|बालूर}}}}
{{BS|HST||{{rws|हलबर्गा}}}}
{{BS|pHST||{{rws|माणगांव}}}}
{{BS7||||ABZg+l|CONTfq||||''[[साईनगर शिर्डी रेल्वे स्थानक|शिर्डी]]कडे''}}
{{BS|HST||{{rws|धृपत}}{{rint|rail}}}}
{{BS|pHST||{{rws|हौदगाव}}}}
{{BS|pHST||{{rws|संवत्सर}}}}
{{BS|HST||{{rws|कोपरगाव}}}}
{{BS|HST||{{rws|येवला}}}}
{{BS7|||CONTgq|ABZg+r|||||''{{rws|औरंगाबाद}}कडे''}}
{{BS|HST||{{rws|अंकाई}}{{rint|rail}}}}
{{BS|pHST||{{rws|अंकाई किल्ला}}}}
{{BS|KBHFe||{{rws|बिदर जंक्शन}} {{rint|rail}}}}
}}&lt;noinclude&gt;

== लातूर रोड-बोधन लोहमार्ग ==
{{बदल}}
लातूररोड ते बोधन (मार्गे: जळकोट-मुखेड-नरसी-बिलोली) रेल्वेमार्ग प्रस्तावित आहे. 
* सदरील मार्ग हा १३० किलोमीटर अंतराचा असून या रेल्वे मार्गावर कुठेही नदी, पर्वत किंवा अडथळ्याचे ठिकाण नसून सरळ मार्ग आहे.
 [[देगलूर]] येथे बिदर मार्गामुळे संभावित जंक्शन तयार होईल. 
या भौगोलिक परिस्थितीचा फायदा घेऊन जनतेच्या हितासाठी हा दोन जिल्ह्यांना, ५ मंडळांना जोडणारा रेल्वे मार्ग सुरू व्हावा व हा नवीन रेल्वे मार्ग मंजूर झाल्यास लातूरमधील [[जळकोट]], [[चाकुर]] तर नांदेड जिल्ह्यातील [[मुखेड]], [[कंधार]], नरसी-[[नायगाव]], [[बिलोली]] व [[देगलूर]] या तालुक्यांचा विकास होणार आहे.
* मुंबई ते [[विशाखापट्टणम]] (मार्गे-[[वारंगल]]) या महत्त्वाच्या बंदरांना जोडणाऱ्या रेल्वे संपर्काचा हा एक महत्त्वाचा दुवा ठरणार असून
** सुमारे 135 किलोमीटर लांबीचा हा रेल्वेमार्ग बोधन, बिलोली, नरसी, धामणगाव, मुखेड, सांगवी, लादगा, कुमठा, जळकोट आणि लातूर रोड या भागांतून जाणार आहे.
'''बोधन-बिलोली-नरसी-मुखेड-जळकोट ते लातूर रोड रेल्वेमार्ग''' (बोधन-जळकोट-लातूररोड लोहमार्ग) 

[[वर्ग:भारतीय रेल्वे]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक]]
[[वर्ग:कर्नाटकमधील रेल्वे वाहतूक]]</text>
      <sha1>mquhixfzkft90kw3mr68c40j95sc95z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692402</id>
      <parentid>2692401</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T10:55:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7422" sha1="60rtdioaz7eogtmpoxjxj0o0a855faw" xml:space="preserve">{{बदल}}
'''नांदेड-देगलूर-बिदर''' हा प्रस्तावित लोहमार्ग असून महाराष्ट्र व कर्नाटक सरकारने ५०:५० वाटा वाटून घेण्याचे निश्चित केले आहे. यासाठी

* [[बिदर]] येथे अनेक ऐतिहासिक गुरुद्वारे आहेत, त्यामुळे नांदेडच्या [[तख्त सचखंड श्री हुजुर अबचलनगर साहिब]] गुरुद्वाऱ्याला भेट देणाऱ्या पर्यटकांना लगेच बिदरच्या नानकझिरा-साहिब [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Guru_Nanak_Jhira_Sahib] गुरुद्वाऱ्याचे दर्शन होण्यासाठी तसेच
** बेंगळूरुचे अंतर कमी होण्यासाठी हा लोहमार्ग महत्त्वाचा ठरतो.

प्रस्तावित नांदेड-बिदर या नव्या रेल्वेमार्गाची एकूण लांबी १५७.०५० किलोमीटर असून 
*त्यापैकी १००.७५ किमी मार्ग महाराष्ट्रातील आहे आणि
** उर्वरित ५६.३० कि.मी. मार्ग कर्नाटकमध्ये आहे.

[[हुजूर साहेब]] नांदेड पासून [[कर्नाटक]]मधील [[बिदर]] शहरापर्यंत हा लोहमार्ग पोहचतो.

* लोहमार्गावरील प्रस्तावित स्थानके

# [[हुजूर साहेब नांदेड रेल्वे स्थानक]]
# [[मुगट जंक्शन रेल्वे स्थानक]]
# आमदूरा (मारतळा) 
# कृष्णुर/कामळज (माळकौठा) 
# [[नायगांव]]
# नरसी-कामरसपल्ली
# बेटमोगरा (माऊली)
# आदमपूर
# खानापूर जंक्शन
# [[देगलूर]] जं.(बोधन-लातूररोड रेल्वेमार्ग) 
# करडखेड
# मरखेल
# हाणेगांव
# [[औराद]]
# संतपूर (हौदगाव)
# जानवाडा(धृपत-माणगांव)
# बालूर
# हलबर्गा
# [[बिदर]]
ह्या सरळ अशा रेल्वेमार्गामुळे बिदर ते नांदेड हे अंतर १४५ कि.मी.ने कमी होईल.
{{BS-map
|title=नांदेड बिदर रेल्वेमार्ग
|navbar=नांदेड बिदर रेल्वेमार्ग
|title-bg=#27404E
|title-color=white
|collapse={{{collapse|}}}
|map=
{{BS|KBHFa||{{rws|नांदेड जंक्शन}} {{rint|rail}} {{rint|park}}}}
{{BS|pHST||{{rws|मालटेकडी}}}}
{{BS|HST||{{rws|मातासाहिब मुगट}}}}
{{BS|pHST||{{rws|मारतळा}}}}
{{BS|HST||{{rws|कामळज}}}}
{{BS|pHST||{{rws|नायगांव रोड}}}}
{{BS|pHST||{{rws|नरसी}}}}
{{BS|pHST||{{rws|बेटमोगरा}}}}
{{BS7|||CONTgq|ABZg+r|||||''{{rws|लातूररोड}}कडे''}}
{{BS|HST||{{rws|खानापूर}}}}
{{BS2|STRq|ABZgr||देगलूर जंक्शन}}
{{BS|pHST||{{rws|करडखेड}}}}
{{BS|pHST||{{rws|मरखेल}} (केबिन)}}
{{BS|pHST||{{rws|हाणेगांव}}}}
{{BS|HST||{{rws|औराद}}}}
{{BS|pHST||{{rws|संतपूर}}}}
{{BS|pHST||{{rws|जानवाडा}}}}
{{BS|pHST||{{rws|बालूर}}}}
{{BS|HST||{{rws|हलबर्गा}}}}
{{BS|pHST||{{rws|माणगांव}}}}
{{BS7||||ABZg+l|CONTfq||||''[[साईनगर शिर्डी रेल्वे स्थानक|शिर्डी]]कडे''}}
{{BS|HST||{{rws|धृपत}}{{rint|rail}}}}
{{BS|pHST||{{rws|हौदगाव}}}}
{{BS|pHST||{{rws|संवत्सर}}}}
{{BS|HST||{{rws|कोपरगाव}}}}
{{BS|HST||{{rws|येवला}}}}
{{BS7|||CONTgq|ABZg+r|||||''{{rws|औरंगाबाद}}कडे''}}
{{BS|HST||{{rws|अंकाई}}{{rint|rail}}}}
{{BS|pHST||{{rws|अंकाई किल्ला}}}}
{{BS|KBHFe||{{rws|बिदर जंक्शन}} {{rint|rail}}}}
}}&lt;noinclude&gt;

== लातूर रोड-बोधन लोहमार्ग ==
{{बदल}}
लातूररोड ते बोधन (मार्गे: जळकोट-मुखेड-नरसी-बिलोली) रेल्वेमार्ग प्रस्तावित आहे. 
* सदरील मार्ग हा १३० किलोमीटर अंतराचा असून या रेल्वे मार्गावर कुठेही नदी, पर्वत किंवा अडथळ्याचे ठिकाण नसून सरळ मार्ग आहे.
 [[देगलूर]] येथे बिदर मार्गामुळे संभावित जंक्शन तयार होईल. 
या भौगोलिक परिस्थितीचा फायदा घेऊन जनतेच्या हितासाठी हा दोन जिल्ह्यांना, ५ मंडळांना जोडणारा रेल्वे मार्ग सुरू व्हावा व हा नवीन रेल्वे मार्ग मंजूर झाल्यास लातूरमधील [[जळकोट]], [[चाकुर]] तर नांदेड जिल्ह्यातील [[मुखेड]], [[कंधार]], नरसी-[[नायगाव]], [[बिलोली]] व [[देगलूर]] या तालुक्यांचा विकास होणार आहे.
* मुंबई ते [[विशाखापट्टणम]] (मार्गे-[[वारंगल]]) या महत्त्वाच्या बंदरांना जोडणाऱ्या रेल्वे संपर्काचा हा एक महत्त्वाचा दुवा ठरणार असून
** सुमारे 135 किलोमीटर लांबीचा हा रेल्वेमार्ग बोधन, बिलोली, नरसी, धामणगाव, मुखेड, सांगवी, लादगा, कुमठा, जळकोट आणि लातूर रोड या भागांतून जाणार आहे.
'''बोधन-बिलोली-नरसी-मुखेड-जळकोट ते लातूर रोड रेल्वेमार्ग''' (बोधन-जळकोट-लातूररोड लोहमार्ग) 

[[वर्ग:भारतीय रेल्वे]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक]]
[[वर्ग:कर्नाटकमधील रेल्वे वाहतूक]]</text>
      <sha1>60rtdioaz7eogtmpoxjxj0o0a855faw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692403</id>
      <parentid>2692402</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T10:56:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7424" sha1="6ty9bdhdg4w0kqpzmrthd0k57n07vxw" xml:space="preserve">{{बदल}}
'''नांदेड-देगलूर-बिदर''' हा प्रस्तावित लोहमार्ग असून महाराष्ट्र व कर्नाटक सरकारने ५०:५० वाटा वाटून घेण्याचे निश्चित केले आहे. यासाठी

* [[बिदर]] येथे अनेक ऐतिहासिक गुरुद्वारे आहेत, त्यामुळे नांदेडच्या [[तख्त सचखंड श्री हुजुर अबचलनगर साहिब]] गुरुद्वाऱ्याला भेट देणाऱ्या पर्यटकांना लगेच बिदरच्या नानकझिरा-साहिब [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Guru_Nanak_Jhira_Sahib] गुरुद्वाऱ्याचे दर्शन होण्यासाठी तसेच
** बेंगळूरुचे अंतर कमी होण्यासाठी हा लोहमार्ग महत्त्वाचा ठरतो.

प्रस्तावित नांदेड-बिदर या नव्या रेल्वेमार्गाची एकूण लांबी १५७.०५० किलोमीटर असून 
*त्यापैकी १००.७५ किमी मार्ग महाराष्ट्रातील आहे आणि
** उर्वरित ५६.३० कि.मी. मार्ग कर्नाटकमध्ये आहे.

[[हुजूर साहेब]] नांदेड पासून [[कर्नाटक]]मधील [[बिदर]] शहरापर्यंत हा लोहमार्ग पोहचतो.

ह्या सरळ अशा रेल्वेमार्गामुळे बिदर ते नांदेड हे अंतर १४५ कि.मी.ने कमी होईल.

{{BS-map
|title=नांदेड बिदर रेल्वेमार्ग
|navbar=नांदेड बिदर रेल्वेमार्ग
|title-bg=#27404E
|title-color=white
|collapse={{{collapse|}}}
|map=
{{BS|KBHFa||{{rws|नांदेड जंक्शन}} {{rint|rail}} {{rint|park}}}}
{{BS|pHST||{{rws|मालटेकडी}}}}
{{BS|HST||{{rws|मातासाहिब मुगट}}}}
{{BS|pHST||{{rws|मारतळा}}}}
{{BS|HST||{{rws|कामळज}}}}
{{BS|pHST||{{rws|नायगांव रोड}}}}
{{BS|pHST||{{rws|नरसी}}}}
{{BS|pHST||{{rws|बेटमोगरा}}}}
{{BS7|||CONTgq|ABZg+r|||||''{{rws|लातूररोड}}कडे''}}
{{BS|HST||{{rws|खानापूर}}}}
{{BS2|STRq|ABZgr||देगलूर जंक्शन}}
{{BS|pHST||{{rws|करडखेड}}}}
{{BS|pHST||{{rws|मरखेल}} (केबिन)}}
{{BS|pHST||{{rws|हाणेगांव}}}}
{{BS|HST||{{rws|औराद}}}}
{{BS|pHST||{{rws|संतपूर}}}}
{{BS|pHST||{{rws|जानवाडा}}}}
{{BS|pHST||{{rws|बालूर}}}}
{{BS|HST||{{rws|हलबर्गा}}}}
{{BS|pHST||{{rws|माणगांव}}}}
{{BS7||||ABZg+l|CONTfq||||''[[साईनगर शिर्डी रेल्वे स्थानक|शिर्डी]]कडे''}}
{{BS|HST||{{rws|धृपत}}{{rint|rail}}}}
{{BS|pHST||{{rws|हौदगाव}}}}
{{BS|pHST||{{rws|संवत्सर}}}}
{{BS|HST||{{rws|कोपरगाव}}}}
{{BS|HST||{{rws|येवला}}}}
{{BS7|||CONTgq|ABZg+r|||||''{{rws|औरंगाबाद}}कडे''}}
{{BS|HST||{{rws|अंकाई}}{{rint|rail}}}}
{{BS|pHST||{{rws|अंकाई किल्ला}}}}
{{BS|KBHFe||{{rws|बिदर जंक्शन}} {{rint|rail}}}}
}}&lt;noinclude&gt;

* लोहमार्गावरील प्रस्तावित स्थानके

# [[हुजूर साहेब नांदेड रेल्वे स्थानक]]
# [[मुगट जंक्शन रेल्वे स्थानक]]
# आमदूरा (मारतळा) 
# कृष्णुर/कामळज (माळकौठा) 
# [[नायगांव]]
# नरसी-कामरसपल्ली
# बेटमोगरा (माऊली)
# आदमपूर
# खानापूर जंक्शन
# [[देगलूर]] जं.(बोधन-लातूररोड रेल्वेमार्ग) 
# करडखेड
# मरखेल
# हाणेगांव
# [[औराद]]
# संतपूर (हौदगाव)
# जानवाडा(धृपत-माणगांव)
# बालूर
# हलबर्गा
# [[बिदर]]

== लातूर रोड-बोधन लोहमार्ग ==
{{बदल}}
लातूररोड ते बोधन (मार्गे: जळकोट-मुखेड-नरसी-बिलोली) रेल्वेमार्ग प्रस्तावित आहे. 
* सदरील मार्ग हा १३० किलोमीटर अंतराचा असून या रेल्वे मार्गावर कुठेही नदी, पर्वत किंवा अडथळ्याचे ठिकाण नसून सरळ मार्ग आहे.
 [[देगलूर]] येथे बिदर मार्गामुळे संभावित जंक्शन तयार होईल. 
या भौगोलिक परिस्थितीचा फायदा घेऊन जनतेच्या हितासाठी हा दोन जिल्ह्यांना, ५ मंडळांना जोडणारा रेल्वे मार्ग सुरू व्हावा व हा नवीन रेल्वे मार्ग मंजूर झाल्यास लातूरमधील [[जळकोट]], [[चाकुर]] तर नांदेड जिल्ह्यातील [[मुखेड]], [[कंधार]], नरसी-[[नायगाव]], [[बिलोली]] व [[देगलूर]] या तालुक्यांचा विकास होणार आहे.
* मुंबई ते [[विशाखापट्टणम]] (मार्गे-[[वारंगल]]) या महत्त्वाच्या बंदरांना जोडणाऱ्या रेल्वे संपर्काचा हा एक महत्त्वाचा दुवा ठरणार असून
** सुमारे 135 किलोमीटर लांबीचा हा रेल्वेमार्ग बोधन, बिलोली, नरसी, धामणगाव, मुखेड, सांगवी, लादगा, कुमठा, जळकोट आणि लातूर रोड या भागांतून जाणार आहे.
'''बोधन-बिलोली-नरसी-मुखेड-जळकोट ते लातूर रोड रेल्वेमार्ग''' (बोधन-जळकोट-लातूररोड लोहमार्ग) 

[[वर्ग:भारतीय रेल्वे]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक]]
[[वर्ग:कर्नाटकमधील रेल्वे वाहतूक]]</text>
      <sha1>6ty9bdhdg4w0kqpzmrthd0k57n07vxw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>१८ व्या लोकसभेचे सदस्य</title>
    <ns>0</ns>
    <id>346757</id>
    <revision>
      <id>2692363</id>
      <parentid>2690679</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T09:04:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* उत्तर प्रदेश */</comment>
      <origin>2692363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="248819" sha1="pbvhpyti87gqzc859lw231tlpdgyca2" xml:space="preserve">[[२०२४ भारतीय सार्वत्रिक निवडणुका|२०२४ च्या सार्वत्रिक निवडणुकांद्वारे]] भारताच्या '''[[अठरावी लोकसभा|१८व्या लोकसभेवर]] निवडून गेलेल्या खासदारांची''' राज्यनिहाय यादी येथे आहे. ४ जून २०२४ रोजी निकाल जाहीर झाले.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lok Sabha Election 2024 Schedule: Elections Date, Month, Seats, States and Candidates |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/lok-sabha-election-schedule |access-date=2024-06-03 |website=द टाइम्स ऑफ इंडिया |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lok Sabha Elections 2024 Results: Full List of winners on all 543 seats&quot;&gt;{{cite news|last1=द इंडियन एक्सप्रेस|title=Lok Sabha Elections 2024 Results: Full List of winners on all 543 seats|url=https://indianexpress.com/elections/2019-general-election-schedule/full-list-of-winners-in-lok-sabha-elections-2024-9364542/|accessdate=5 June 2024|date=4 June 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240605115428/https://indianexpress.com/elections/2019-general-election-schedule/full-list-of-winners-in-lok-sabha-elections-2024-9364542/|archivedate=5 June 2024|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lok Sabha Election Results 2024: Full list of constituency-wise winners, parties and margin&quot;&gt;{{cite news|last1=India TV News|first1=|last2=|first2=|title=Lok Sabha Election Results 2024: Full list of constituency-wise winners, parties and margin|url=https://www.indiatvnews.com/news/india/lok-sabha-election-results-2024-full-list-of-all-constituency-wise-leading-winning-candidates-parties-bjp-congress-2024-06-04-934845|accessdate=5 June 2024|work=|date=4 June 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240605120528/https://www.indiatvnews.com/news/india/lok-sabha-election-results-2024-full-list-of-all-constituency-wise-leading-winning-candidates-parties-bjp-congress-2024-06-04-934845|archivedate=5 June 2024|language=en}}&lt;/ref&gt; 

==खासदार==
===अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह===
{{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह लोकसभा मतदारसंघ|अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह]]
| [[बिश्नू पद रे]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|}

===आंध्र प्रदेश===
{{legend2|#FFFF31|[[तेलुगू देशम पक्ष|ते.दे.प.]] (१६) |border=solid 1px #AAAAAA}}
{{legend2|#1569C7|[[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|यु.श्र.र.काँ.प.]] (४) |border=solid 1px #AAAAAA}}
{{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (३) |border=solid 1px #AAAAAA}}
{{legend2|#ca420f|[[जन सेना पक्ष|ज.ने.प.]] (२) |border=solid 1px #AAAAAA}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[आंध्र प्रदेश|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''आंध्र प्रदेश'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[अरकू लोकसभा मतदारसंघ|अरकू]]
| [[चेट्टी तनुजा राणी|डॉ. चेट्टी तनुजा राणी]]
|bgcolor=#1569C7|
| [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतु काँग्रेस पक्ष]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| २
| [[श्रीकाकुलम लोकसभा मतदारसंघ|श्रीकाकुलम]]
| [[राममोहन एन. किंजरापू|किंजरापू राममोहन नायडू]]
|bgcolor=#FFED00|
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
| bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[नागरी विमान वाहतूक मंत्रालय|नागरी विमान वाहतूक मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| ३
| [[विजयनगरम लोकसभा मतदारसंघ|विजयनगरम]]
| [[कलीसेट्टी अप्पला नायडू]]
|bgcolor=#FFED00|
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ४
| [[विशाखापट्टणम लोकसभा मतदारसंघ|विशाखापट्टणम]]
| [[मथुकुमिल्ली श्रीभरत]]
|bgcolor=#FFED00|
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ५
| [[अनकापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|अनकापल्ली]]
| [[चिंतकुंटा मुन्नुस्वामी रमेश]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ६
| [[काकीनाडा लोकसभा मतदारसंघ|काकीनाडा]]
| [[तंगेला उदय श्रीनिवास]]
|bgcolor=#ca420f|
| [[जन सेना पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ७
| [[अमलापुरम लोकसभा मतदारसंघ|अमलापुरम]]
| [[गंटी हरीश मधुर]]
|bgcolor=#FFED00|
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ८
| [[राजमुंद्री लोकसभा मतदारसंघ|राजमुंद्री]]
| [[दग्गुबाती पुरंदेश्वरी|पुरंदेश्वरी व्यंकटेश्वरराव दग्गुबाती]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ९
| [[नरसपूर लोकसभा मतदारसंघ|नरसपूर]]
| [[भूपती राजू श्रीनिवास वर्मा]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[अवजड उद्योग मंत्रालय (भारत)|अवजड उद्योग राज्यमंत्री]] व [[पोलाद मंत्रालय (भारत)|पोलाद राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| १०
| [[एलुरु लोकसभा मतदारसंघ|एलुरु]]
| [[पुट्टा महेश कुमार]]
|bgcolor=#FFED00|
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ११
| [[मछलीपट्टणम लोकसभा मतदारसंघ|मछलीपट्टणम]]
| [[बालाशौरी वल्लभनेनी]]
|bgcolor=#ca420f|
| [[जन सेना पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १२
| [[विजयवाडा लोकसभा मतदारसंघ|विजयवाडा]]
| [[केसीनेनी चिन्नी]]
|bgcolor=#FFED00|
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १३
| [[गुंटुर लोकसभा मतदारसंघ|गुंटुर]]
| [[चंद्रशेखर पेम्मासनी]]
|bgcolor=#FFED00|
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[ग्रामीण विकास मंत्रालय (भारत)|ग्रामीण विकास राज्यमंत्री]] व [[दूरसंचार मंत्रालय (भारत)|दूरसंचार राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) 
|-
| १४
| [[नरसरावपेट लोकसभा मतदारसंघ|नरसरावपेट]]
| [[लवु श्रीकृष्ण देवरयलु]]
|bgcolor=#FFED00|
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १५
| [[बापटला लोकसभा मतदारसंघ|बापटला]]
| [[कृष्णप्रसाद टेन्नेटी]]
|bgcolor=#FFED00|
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १६
| [[ओंगोल लोकसभा मतदारसंघ|ओंगोल]]
| [[मगुंटा श्रीनिवासुलू रेड्डी]]
|bgcolor=#FFED00|
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १७
| [[नंद्याल लोकसभा मतदारसंघ|नंद्याल]]
| [[बायरेड्डी शबरी|डॉ. बायरेड्डी शबरी]]
|bgcolor=#FFED00|
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १८
| [[कुर्नूल लोकसभा मतदारसंघ|कुर्नूल]]
| [[बस्तीपती नागराजू पंचलिंगला]]
|bgcolor=#FFED00|
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १९
| [[अनंतपूर लोकसभा मतदारसंघ|अनंतपूर]]
| [[अंबिका लक्ष्मीनारायण वाल्मिकी]]
|bgcolor=#FFED00|
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २०
| [[हिंदूपूर लोकसभा मतदारसंघ|हिंदूपूर]]
| [[बी.के. पार्थसारथी]]
|bgcolor=#FFED00|
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २१
| [[कडप्पा लोकसभा मतदारसंघ|कडप्पा]]  
| [[वाय.एस. अविनाश रेड्डी|यदुगिरी सदिंती अविनाश रेड्डी]]
|bgcolor=#1569C7|
| [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतु काँग्रेस पक्ष]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| २२
| [[नेल्लोर लोकसभा मतदारसंघ|नेल्लोर]]
| [[वेमिरेड्डी प्रभाकर रेड्डी]]
|bgcolor=#FFED00|
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २३
| [[तिरुपती लोकसभा मतदारसंघ|तिरुपती]]
| [[मड्डिला गुरुमुर्ती|मड्डिला मुन्नीकृष्णय्या गुरुमुर्ती]]
|bgcolor=#1569C7|
| [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतु काँग्रेस पक्ष]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| २४
| [[राजमपेट लोकसभा मतदारसंघ|राजमपेट]]
| [[पी.व्ही. मिथुन रेड्डी|पेद्दरेड्डी वेंकट मिधून रेड्डी]]
|bgcolor=#1569C7|
| [[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष|युवाजन श्रमिक रयतु काँग्रेस पक्ष]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| २५
| [[चित्तूर लोकसभा मतदारसंघ|चित्तूर]]
| [[दग्गुमला प्रसाद राव]]
|bgcolor=#FFED00|
| [[तेलुगू देशम पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|}

===अरुणाचल प्रदेश===
{{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (२) |border=solid 1px #AAAAAA}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[अरुणाचल प्रदेश|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''अरुणाचल प्रदेश'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[पश्चिम अरुणाचल लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम अरुणाचल]]
| [[किरेन रिजीजू|किरेन रिंचिन रिजीजू]]
| bgcolor=#FBB917|
|[[भारतीय जनता पक्ष]]
| bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[संसदीय कामकाज मंत्रालय (भारत)|संसदीय कामकाज मंत्री]] व [[अल्पसंख्याक व्यवहार मंत्रालय (भारत)|अल्पसंख्याक व्यवहार मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| २
| [[पूर्व अरुणाचल लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व अरुणाचल]]
| [[तपिर गाओ]]
| bgcolor=#FBB917|
|[[भारतीय जनता पक्ष]]
| bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|}

===आसाम===
{{legend2|#FBB917|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (९) |border=solid 1px #AAAAAA}}
{{legend2|#19AAED|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भा.रा.काँ.]] (३) |border=solid 1px #AAAAAA}}
{{legend2|#99CCFF|[[आसाम गण परिषद|आ.ग.प]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}}
{{legend2|#FAED09|[[संयुक्त जनता पक्ष, लिबरल|सं.ज.प. (लि)]] (१) |border=solid 1px #AAAAAA}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[आसाम|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''आसाम'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[कोक्राझार लोकसभा मतदारसंघ|कोक्राझार]]
| [[जोयंता बसुमतरी]]
|bgcolor=#FAED09|
| [[संयुक्त जनता पक्ष, लिबरल]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| २
| [[धुब्री लोकसभा मतदारसंघ|धुब्री]]
| [[रकिबुल हुसेन|रकिबुल नुरुल हुसेन]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ३
| [[बारपेटा लोकसभा मतदारसंघ|बारपेटा]]
| [[फणी भूषण चौधरी|फणीभूषण रमेश चौधरी]]
|bgcolor=#99CCFF|
| [[आसाम गण परिषद]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ४
| [[दरांग-उदलगिरी लोकसभा मतदारसंघ|दरांग-उदलगिरी]]
| [[दिपीप सैकिया सोनोवाल|दिलीप प्रभीन सैकिया]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ५
| [[गुवाहाटी लोकसभा मतदारसंघ|गुवाहाटी]]
| [[बिजुली कलिता मेधी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ६
| [[दिफू लोकसभा मतदारसंघ|दिफू]]
| [[अमरसिंह तिस्सो]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ७
| [[करीमगंज लोकसभा मतदारसंघ|करीमगंज]]
| [[कृपानाथ मलाह]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ८
| [[सिलचर लोकसभा मतदारसंघ|सिलचर]]
| [[परिमल सुक्लबैद्य]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|९
| rowspan=&quot;2&quot;|[[नगाव लोकसभा मतदारसंघ|नगाव]]
| [[प्रद्युत बोरडोलोई]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| १८ मार्च २०२६ रोजी राजीनामा दिला (भाजपमध्ये प्रवेश करून आसाम विधानसभा निवडणूक लढविण्यासाठी)
|-
| colspan=&quot;5&quot;| रिक्त ''(१८ मार्च २०२६ पासून)''
|-
| १०
| [[काझीरंगा लोकसभा मतदारसंघ|काझीरंगा]]
| [[कामाख्य प्रसाद टासा|कामाख्य प्रसाद देवारम टासा]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ११
| [[सोनीतपूर लोकसभा मतदारसंघ|सोनीतपूर]]
| [[रणजित दत्त|रणजित कुलाधर दत्त]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १२
| [[लखीमपूर लोकसभा मतदारसंघ|लखीमपूर]]
| [[प्रधान बरुआ]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १३
| [[दिब्रुगढ लोकसभा मतदारसंघ|दिब्रुगढ]]
| [[सर्बानंद सोनोवाल|ॲड. सर्बानंद जिबेश्वर सोनोवाल]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[बंदरे, जहाज वाहतूक आणि जलमार्ग मंत्रालय (भारत)|बंदरे, जहाज वाहतूक आणि जलमार्ग मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| १४
| [[जोरहाट लोकसभा मतदारसंघ|जोरहाट]]
| [[गौरव गोगोई|गौरव तरुण गोगोई]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| [[लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते|सभागृह विरोधी उप पक्षनेता]] (१४ जुलै २०२४ पासून)
|}

===बिहार===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[बिहार|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''बिहार'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[वाल्मिकीनगर लोकसभा मतदारसंघ|वाल्मिकीनगर]]
| [[सुनील कुमार कुशवाह]]
|bgcolor=#003366|
| [[जनता दल (संयुक्त)]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २
| [[पश्चिम चंपारण लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम चंपारण]]
| [[संजय जैस्वाल|डॉ. संजय मदनप्रसाद जयस्वाल]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ३
| [[पूर्व चंपारण लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व चंपारण]]
| [[राधामोहन सिंह]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ४
| [[शिवहर लोकसभा मतदारसंघ|शिवहर]]
| [[लवली आनंद|लवली आनंद सिंह]]
|bgcolor=#003366|
| [[जनता दल (संयुक्त)]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ५
| [[सीतामढी लोकसभा मतदारसंघ|सीतामढी]]
| [[देवेशचंद्र ठाकूर|ॲड. देवेशचंद्र ठाकूर]]
|bgcolor=#003366|
| [[जनता दल (संयुक्त)]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ६
| [[मधुबनी लोकसभा मतदारसंघ|मधुबनी]]
| [[अशोक कुमार यादव]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ७
| [[झांझरपूर लोकसभा मतदारसंघ|झांझरपूर]]
| [[रामप्रीत मंडल]]
|bgcolor=#003366|
| [[जनता दल (संयुक्त)]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ८
| [[सुपॉल (लोकसभा मतदारसंघ)|सुपॉल]]
| [[दिलेश्वर कामाईत]]
|bgcolor=#003366|
| [[जनता दल (संयुक्त)]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ९
| [[अरारिया लोकसभा मतदारसंघ|अरारिया]]
| [[प्रदीप कुमार सिंह]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १०
| [[किशनगंज लोकसभा मतदारसंघ|किशनगंज]]
| [[मोहम्मद जावेद|डॉ. मोहम्मद जावेद]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ११
| [[कटिहार लोकसभा मतदारसंघ|कटिहार]]
| [[तारिक अन्वर|तारिक मुश्ताक अन्वर]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| १२
| [[पूर्णिया लोकसभा मतदारसंघ|पूर्णिया]]
| [[पप्पू यादव|राजेश रंजन उर्फ पप्पू यादव]]
|bgcolor=#D3D3D3|
| [[अपक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| १३
| [[माधेपुरा लोकसभा मतदारसंघ|माधेपुरा]]
| [[दिनेशचंद्र यादव|दिनेशचंद्र रामधारी यादव]]
|bgcolor=#003366|
| [[जनता दल (संयुक्त)]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १४
| [[दरभंगा लोकसभा मतदारसंघ|दरभंगा]]
| [[गोपाळ जी ठाकूर|डॉ. गोपाळजी गणेश ठाकूर]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १५
| [[मुझफ्फरपूर लोकसभा मतदारसंघ|मुझफ्फरपूर]]
| [[राजभूषण चौधरी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[जलशक्ती मंत्रालय (भारत)|जलशक्ती राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) 
|-
| १६
| [[वैशाली लोकसभा मतदारसंघ|वैशाली]]
| [[विणा देवी|विणादेवी दिनेश सिंह]]
|bgcolor=#5B006A|
| [[लोक जनशक्ती पक्ष (रामविलास)]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १७
| [[गोपालगंज लोकसभा मतदारसंघ|गोपालगंज]]
| [[आलोक कुमार सुमन|डॉ. आलोककुमार जयश्रीराम सुमन]]
|bgcolor=#003366|
| [[जनता दल (संयुक्त)]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १८
| [[सिवान लोकसभा मतदारसंघ|सिवान]]
| [[विजयलक्ष्मी देवी कुशवाह ]]
|bgcolor=#003366|
| [[जनता दल (संयुक्त)]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १९
| [[महाराजगंज (बिहार) लोकसभा मतदारसंघ|महाराजगंज]]
| [[जनार्दन सिंह सिगरीवाल]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २०
| [[सारन लोकसभा मतदारसंघ|सारन]]
| [[राजीव प्रताप रुडी|ॲड. राजीव प्रताप रुडी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २१
| [[हाजीपूर लोकसभा मतदारसंघ|हाजीपूर]]
| [[चिराग पासवान|चिराग रामविलास पासवान]]
|bgcolor=#5B006A|
| [[लोक जनशक्ती पक्ष (रामविलास)]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[अन्न प्रक्रिया उद्योग मंत्रालय (भारत)|अन्न प्रक्रिया उद्योग मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| २२
| [[उजियारपूर लोकसभा मतदारसंघ|उजियारपूर]]
| [[नित्यानंद राय|नित्यानंद गंगाभूषण राय]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| २३
| [[समस्तीपूर लोकसभा मतदारसंघ|समस्तीपूर]]
| [[शांभवी चौधरी]]
|bgcolor=#5B006A|
| [[लोक जनशक्ती पक्ष (रामविलास)]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २४
| [[बेगुसराई लोकसभा मतदारसंघ|बेगुसराई]]
| [[गिरीराज सिंह|गिरीराज रामअवतार सिंह]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[वस्त्र मंत्रालय (भारत)|वस्त्र मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| २५
| [[खगरिया लोकसभा मतदारसंघ|खगरिया]]
| [[राजेश वर्मा]]
|bgcolor=#5B006A|
| [[लोक जनशक्ती पक्ष (रामविलास)]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २६
| [[भागलपूर लोकसभा मतदारसंघ|भागलपूर]]
| [[अजय कुमार मंडल]]
|bgcolor=#003366|
| [[जनता दल (संयुक्त)]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २७
| [[बांका लोकसभा मतदारसंघ|बांका]]
| [[गिरिधारी यादव|ॲड. गिरिधारी धानो यादव]]
|bgcolor=#003366|
| [[जनता दल (संयुक्त)]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २८
| [[मुंगेर लोकसभा मतदारसंघ|मुंगेर]]
| [[ललन सिंह|राजीव रंजन (लल्लन सिंह)]]
|bgcolor=#003366|
| [[जनता दल (संयुक्त)]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[पंचायत राज मंत्रालय|पंचायत राज मंत्री]] व [[मत्स्यव्यवसाय, पशुसंवर्धन आणि दुग्धव्यवसाय मंत्रालय|मत्स्यव्यवसाय, पशुसंवर्धन आणि दुग्धव्यवसाय मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) 
|-
| २९
| [[नालंदा लोकसभा मतदारसंघ|नालंदा]]
| [[कौशलेंद्र कुमार]]
|bgcolor=#003366|
| [[जनता दल (संयुक्त)]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ३०
| [[पटना साहिब लोकसभा मतदारसंघ|पटना साहिब]]
| [[रविशंकर प्रसाद|ॲड. रविशंकर ठाकूर प्रसाद]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ३१
| [[पाटलीपुत्र लोकसभा मतदारसंघ|पाटलीपुत्र]]
| [[मिसा भारती]]
|bgcolor=#056D05|
| [[राष्ट्रीय जनता दल]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| ३२
| [[अराह लोकसभा मतदारसंघ|अराह]]
| [[सुदामा प्रसाद]]
|bgcolor=#C41301|
| [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सिस्ट-लेनिनिस्ट) लिबरेशन]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| ३३
| [[बक्सर लोकसभा मतदारसंघ|बक्सर]]
| [[सुधाकर सिंह (बिहारचे राजकारणी)|सुधाकर सिंह]]
|bgcolor=#056D05|
| [[राष्ट्रीय जनता दल]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ३४
| [[सासाराम लोकसभा मतदारसंघ|सासाराम]]
| [[मनोज कुमार (बिहारी राजकारणी)|मनोज कुमार]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ३५
| [[काराकट लोकसभा मतदारसंघ|काराकट]]
| [[राजा रामसिंह कुशवाह]]
|bgcolor=#C41301|
| [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सिस्ट-लेनिनिस्ट) लिबरेशन]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| ३६
| [[जहानाबाद लोकसभा मतदारसंघ|जहानाबाद]]
| [[सुरेंद्र प्रसाद यादव]]
|bgcolor=#056D05|
| [[राष्ट्रीय जनता दल]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| ३७
| [[औरंगाबाद (बिहार) लोकसभा मतदारसंघ|औरंगाबाद]]
| [[अभय कुशवाह]]
|bgcolor=#056D05|
| [[राष्ट्रीय जनता दल]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| ३८
| [[गया लोकसभा मतदारसंघ|गया]]
| [[जितनराम मांझी|जितनराम रामजीत मांझी]]
|bgcolor=#F5D62A|
| [[हिंदुस्तानी अवाम मोर्चा (धर्मनिरपेक्ष)]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ३९
| [[नवदा लोकसभा मतदारसंघ|नवदा]]
| [[विवेक ठाकूर|ॲड. विवेक चंद्रेश्वर ठाकूर]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ४०
| [[जमुई लोकसभा मतदारसंघ|जमुई]]
| [[अरुण भारती]]
|bgcolor=#5B006A|
| [[लोक जनशक्ती पक्ष (रामविलास)]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|}

===चंदिगढ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[चंदिगढ|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''चंदिगढ'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[चंदिगढ लोकसभा मतदारसंघ|चंदिगढ]]
| [[मनीष तिवारी|ॲड. मनीष विश्वनाथ तिवारी]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|}

===छत्तीसगढ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[छत्तीसगढ|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''छत्तीसगढ'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[सरगुजा लोकसभा मतदारसंघ|सरगुजा]]
| [[चिंतामणी महाराज|चिंतामणी रामेश्वर महाराज]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २
| [[रायगढ लोकसभा मतदारसंघ|रायगढ]]
| [[राधेश्याम राठिया]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ३
| [[जंजगिर लोकसभा मतदारसंघ|जंजगिर-चम्पा]]
| [[कमलेश जांगडे]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ४
| [[कोर्बा लोकसभा मतदारसंघ|कोर्बा]]
| [[ज्योत्स्ना महंत|ज्योत्स्ना चरणदास महंत]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| ५
| [[बिलासपूर लोकसभा मतदारसंघ|बिलासपूर]]
| [[तोखन साहू]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| ६
| [[राजनांदगांव लोकसभा मतदारसंघ|राजनांदगांव]]
| [[संतोष पांडे|ॲड. संतोष पांडे]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ७
| [[दुर्ग लोकसभा मतदारसंघ|दुर्ग]]
| [[विजय बाघेल|विजय नम्मूलाल बाघेल]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ८
| [[रायपूर लोकसभा मतदारसंघ|रायपूर]]
| [[ब्रिजमोहन अग्रवाल]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ९
| [[महासमुंद लोकसभा मतदारसंघ|महासमुंद]]
| [[रुपकुमारी चौधरी|रुपकुमारी ओमप्रकाश चौधरी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १०
| [[बस्तर लोकसभा मतदारसंघ|बस्तर]]
| [[महेश कश्यप]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ११
| [[कांकेर लोकसभा मतदारसंघ|कांकेर]]
| [[भोजराज नाग]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|}

===दादरा व नगर हवेली आणि दमण व दीव===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[दादरा व नगर हवेली आणि दमण व दीव|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''दादरा व नगर हवेली आणि दमण व दीव'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[दादरा आणि नगर-हवेली लोकसभा मतदारसंघ|दादरा आणि नगर-हवेली]]
| [[कलाबेन देलकर|कलाबेन मोहनभाई देलकर]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २
| [[दमण आणि दीव लोकसभा मतदारसंघ|दमण आणि दीव]]
| [[उमेशभाई पटेल|उमेशभाई बाबूभाई पटेल]]
|bgcolor=#D3D3D3|
| [[अपक्ष]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| सध्यातरी तटस्थ
|
|}

===गोवा===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[गोवा|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''गोवा'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[उत्तर गोवा लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर गोवा]]
| [[श्रीपाद येस्सो नाईक]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[ऊर्जा मंत्रालय (भारत)|ऊर्जा राज्यमंत्री]] व [[नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्रालय (भारत)|नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| २
| [[दक्षिण गोवा लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण गोवा]]
| [[विरिएटो फर्नांडिस|कॅप्टन विरिएटो हिपोलीताद दे मेंडोंका फर्नांडिस]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|  
|}

===गुजरात===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[गुजरात|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''गुजरात'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[कच्छ लोकसभा मतदारसंघ|कच्छ]]
| [[विनोद लखमशी चावडा|ॲड. विनोद लखमशी चावडा]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २
| [[बनासकांठा लोकसभा मतदारसंघ|बनासकांठा]]
| [[गेनी ठाकोर|गेनीबेन नागाजीभाई ठाकोर]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ३
| [[पाटण लोकसभा मतदारसंघ|पाटण]]
| [[भरतसिंह डाभी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ४
| [[महेसाणा लोकसभा मतदारसंघ|महेसाणा]]
| [[हरिभाई पटेल]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ५
| [[साबरकांठा लोकसभा मतदारसंघ|साबरकांठा]]
| [[शोभना बरैया]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ६
| [[गांधीनगर लोकसभा मतदारसंघ|गांधीनगर]]
| [[अमित शाह|अमित अनिलचंद्र शाह]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह मंत्री]] व [[सहकार मंत्रालय|सहकार मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| ७
| [[अहमदाबाद पूर्व लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व अहमदाबाद]]
| [[हसमुख पटेल|हसमुख सोमाभाई पटेल]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ८
| [[अहमदाबाद पश्चिम लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम अहमदाबाद]]
| [[दिनेश मकवाना]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ९
| [[सुरेंद्रनगर लोकसभा मतदारसंघ|सुरेंद्रनगर]]
| [[चंदू शिहोरा]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १०
| [[राजकोट लोकसभा मतदारसंघ|राजकोट]]
| [[परषोत्तम रुपाला|परषोत्तम खोडाभाई रुपाला]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ११
| [[पोरबंदर लोकसभा मतदारसंघ|पोरबंदर]]
| [[मनसुख मांडविया|डॉ. मनसुख लक्ष्मण मांडाविया]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[श्रम आणि रोजगार मंत्रालय (भारत)|श्रम आणि रोजगार मंत्री]] व [[युवा व्यवहार आणि क्रीडा मंत्रालय (भारत)|युवा व्यवहार आणि क्रीडा मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| १२
| [[जामनगर लोकसभा मतदारसंघ|जामनगर]]
| [[पूनमबेन मडाम|पूनमबेन परमिंदरकुमार मडाम]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १३
| [[जुनागढ लोकसभा मतदारसंघ|जुनागढ]]
| [[राजेश चुडासमा|राजेश नरन चुडासमा]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १४
| [[अमरेली लोकसभा मतदारसंघ|अमरेली]]
| [[भरत सुतारिया]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १५
| [[भावनगर लोकसभा मतदारसंघ|भावनगर]]
| [[निमुबेन बंभानिया]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[ग्राहक व्यवहार, अन्न आणि सार्वजनिक वितरण मंत्रालय|ग्राहक व्यवहार, अन्न आणि सार्वजनिक वितरण राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| १६
| [[आणंद लोकसभा मतदारसंघ|आणंद]]
| [[मितेशभाई पटेल|मितेश रमेश उर्फ 'बकाभाई' पटेल]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १७
| [[खेडा लोकसभा मतदारसंघ|खेडा]]
| [[देवुसिंह जेसिंगभाई चौहाण|देवुसिंह जेसिंगभाई चौहान]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १८
| [[पंचमहाल लोकसभा मतदारसंघ|पंचमहाल]]
| [[राजपालसिंह जाधव]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १९
| [[दाहोद लोकसभा मतदारसंघ|दाहोद]]
| [[जसवंतसिंह सुमनभाई भाभोर]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २०
| [[वडोदरा लोकसभा मतदारसंघ|वडोदरा]]
| [[हेमांग जोशी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २१
| [[छोटा उदेपूर लोकसभा मतदारसंघ|छोटा उदेपूर]]
| [[जशुभाई राठवा]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २२
| [[भरुच लोकसभा मतदारसंघ|भरुच]]
| [[मनसुखभाई वसावा|मनसुख धानजी वसावा]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २३
| [[बारडोली लोकसभा मतदारसंघ|बारडोली]]
| [[परभुभाई नागरभाई वसावा|परभु नागर वसावा]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २४
| [[सुरत लोकसभा मतदारसंघ|सुरत]]
| [[मुकेश दलाल|मुकेशकुमार चंद्रकांत दलाल]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| बिनविरोध निवड
|-
| २५
| [[नवसारी लोकसभा मतदारसंघ|नवसारी]]
| [[चंद्रकांत रघुनाथ पाटील]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[जलशक्ती मंत्रालय (भारत)|जलशक्ती मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| २६
| [[वलसाड लोकसभा मतदारसंघ|वलसाड]]
| [[धवल पटेल]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|}

===हरियाणा===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[हरियाणा|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''हरियाणा'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[अंबाला लोकसभा मतदारसंघ|अंबाला]]
| [[वरुण चौधरी|ॲड. वरुण फुलचंद चौधरी]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| २
| [[कुरुक्षेत्र लोकसभा मतदारसंघ|कुरुक्षेत्र]]
| [[नवीन जिंदल|नवीन ओमप्रकाश जिंदल]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ३
| [[सिरसा लोकसभा मतदारसंघ|सिरसा]]
| [[शैलजा कुमारी]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| ४
| [[हिसार लोकसभा मतदारसंघ|हिसार]]
| [[जय पर्काश]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| ५
| [[कर्नाल लोकसभा मतदारसंघ|कर्नाल]]
| [[मनोहरलाल खट्टर|मनोहरलाल हरबंसलाल खट्टर]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[ऊर्जा मंत्रालय (भारत)|ऊर्जा मंत्री]] व [[गृहनिर्माण आणि शहरी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|गृहनिर्माण तथा शहरी व्यवहार मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| ६
| [[सोनीपत लोकसभा मतदारसंघ|सोनीपत]]
| [[सतपाल ब्रह्मचारी]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| ७
| [[रोहतक लोकसभा मतदारसंघ|रोहतक]]
| [[दिपेंदर सिंग हूडा]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| ८
| [[भिवानी-महेंद्रगढ लोकसभा मतदारसंघ|भिवानी-महेंद्रगढ]]
| [[धरमबीर|चौधरी धरमबीरसिंह पंघाल]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ९
| [[गुडगांव लोकसभा मतदारसंघ|गुडगांव]]
| [[इंदरजीतसिंग राव]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालय|सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी राज्यमंत्री (स्वतंत्र प्रभार)]], [[नियोजन मंत्रालय (भारत)|नियोजन राज्यमंत्री (स्वतंत्र प्रभार)]] व [[संस्कृती मंत्रालय (भारत)|संस्कृती राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| १०
| [[फरीदाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फरिदाबाद]]
| [[क्रिशन पाल]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[सहकार मंत्रालय|सहकार राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|}

===हिमाचल प्रदेश===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[हिमाचल प्रदेश|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''हिमाचल प्रदेश'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[कांगरा लोकसभा मतदारसंघ|कांगरा]]
| [[राजीव भारद्वाज]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २
| [[मंडी लोकसभा मतदारसंघ|मंडी]]
| [[कंगना राणावत|कंगना अमरदीप राणावत]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ३
| [[हमीरपूर लोकसभा मतदारसंघ|हमीरपूर]]
| [[अनुराग ठाकूर|अनुराग प्रेमसिंग ठाकूर]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ४
| [[शिमला लोकसभा मतदारसंघ|शिमला]]
| [[सुरेश कुमार कश्यप|सुरेश चम्बलसिंह कश्यप]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|}

===जम्मू आणि काश्मीर===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[जम्मू आणि काश्मीर (केंद्रशासित प्रदेश)|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''जम्मू आणि काश्मीर'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[बारामुल्ला लोकसभा मतदारसंघ|बारामुल्ला]]
| [[शेख अब्दुल रशीद]]
|bgcolor=#D3D3D3|
| [[अपक्ष]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| सध्यातरी तटस्थ
|
|-
| २
| [[श्रीनगर लोकसभा मतदारसंघ|श्रीनगर]]
| [[आगा सय्यद रुहुल्ला मेहदी]]
|bgcolor=#fe0000|
| [[जम्मू आणि काश्मीर नॅशनल कॉन्फरन्स]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| ३
| [[अनंतनाग लोकसभा मतदारसंघ|अनंतनाग-राजौरी]]
| [[मियाँ अल्ताफ अहमद लार्वी]]
|bgcolor=#fe0000|
| [[जम्मू आणि काश्मीर नॅशनल कॉन्फरन्स]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| ४
| [[उधमपूर लोकसभा मतदारसंघ|उधमपूर]]
| [[जितेंद्र सिंह|डॉ. जितेंद्र राजिंदर सिंह]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[विज्ञान आणि तंत्रज्ञान मंत्रालय (भारत)|विज्ञान आणि तंत्रज्ञान राज्यमंत्री (स्वतंत्र प्रभार)]], [[पृथ्वी विज्ञान मंत्रालय|पृथ्वी विज्ञान राज्यमंत्री (स्वतंत्र प्रभार)]], [[पंतप्रधान कार्यालय (भारत)|पंतप्रधान कार्यालय राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)&lt;br&gt;[[कार्मिक, सार्वजनिक तक्रारी आणि निवृत्ती वेतन मंत्रालय|कार्मिक, सार्वजनिक तक्रारी आणि निवृत्ती वेतन राज्यमंत्री]], [[अणुऊर्जा|अणुऊर्जा राज्यमंत्री]], [[अंतराळ|अंतराळ राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) 
|-
| ५
| [[जम्मू लोकसभा मतदारसंघ|जम्मू]]
| [[जुगल किशोर शर्मा]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|}

===झारखंड===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[झारखंड|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''झारखंड'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[राजमहल लोकसभा मतदारसंघ|राजमहल]]
| [[विजय कुमार हंसडक]]
|bgcolor=#337316|
| [[झारखंड मुक्ति मोर्चा]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| २
| [[डुमका लोकसभा मतदारसंघ|डुमका]]
| [[नलिन सोरेन]]
|bgcolor=#337316|
| [[झारखंड मुक्ति मोर्चा]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ३
| [[गोड्डा लोकसभा मतदारसंघ|गोड्डा]]
| [[निशिकांत दुबे]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ४
| [[चत्रा लोकसभा मतदारसंघ|चत्रा]]
| [[कालीचरण सिंह]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ५
| [[कोडर्मा लोकसभा मतदारसंघ|कोडर्मा]]
| [[अन्नपूर्णा देवी यादव]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय (भारत)|महिला आणि बाल विकास मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| ६
| [[गिरिडीह लोकसभा मतदारसंघ|गिरिडीह]]
| [[चंद्र प्रकाश चौधरी]]
|bgcolor=#6827B5|
| [[अखिल झारखंड विद्यार्थी संघ पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ७
| [[धनबाद लोकसभा मतदारसंघ|धनबाद]]
| [[दुलु माहतो]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ८
| [[रांची लोकसभा मतदारसंघ|रांची]]
| [[संजय सेठ]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[संरक्षण मंत्रालय (भारत)|संरक्षण राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| ९
| [[जमशेदपूर लोकसभा मतदारसंघ|जमशेदपूर]]
| [[बिद्युत बरन माहतो]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १०
| [[सिंगभूम लोकसभा मतदारसंघ|सिंगभूम]]
| [[जोबा माझी]]
|bgcolor=#337316|
| [[झारखंड मुक्ति मोर्चा]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ११
| [[खुंटी लोकसभा मतदारसंघ|खुंटी]]
| [[कालीचरण मुंडा]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| १२
| [[लोहारडागा लोकसभा मतदारसंघ|लोहरदग्गा]]
| [[सुखदेव भगत]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| १३
| [[पलामौ लोकसभा मतदारसंघ|पलामू]]
| [[विष्णु दयाल राम]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १४
| [[हझारीबाग लोकसभा मतदारसंघ|हझारीबाग]]
| [[मनीष जैस्वाल]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|}

===कर्नाटक===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[कर्नाटक|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''कर्नाटक'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[चिक्कोडी लोकसभा मतदारसंघ|चिक्कोडी]]
| [[प्रियांका जारकीहोळी]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| २
| [[बेळगांव लोकसभा मतदारसंघ|बेळगांव]]
| [[जगदीश शेट्टर|ॲड. जगदीश शिवप्पा शेट्टर]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ३
| [[बागलकोट लोकसभा मतदारसंघ|बागलकोट]]
| [[पी.सी. गड्डीगौडार|ॲड. पर्वतगौडा चंदनगौडा गड्डीगौडार]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ४
| [[विजापूर लोकसभा मतदारसंघ|विजापूर]]
| [[रमेश जिगाजीनागी|रमेश चंदप्पा जिगाजीनागी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ५
| [[गुलबर्गा लोकसभा मतदारसंघ|गुलबर्गा]]
| [[राधाकृष्ण दोड्डामणी]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| ६
| [[रायचूर लोकसभा मतदारसंघ|रायचूर]]
| [[जी. कुमार नाईक]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| ७
| [[बीदर लोकसभा मतदारसंघ|बीदर]]
| [[सागर खांद्रे]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| ८
| [[कोप्पळ लोकसभा मतदारसंघ|कोप्पळ]]
| [[के. राजशेखर बसवराज हितनळ]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| ९
| [[बेळ्ळारी लोकसभा मतदारसंघ|बेळ्ळारी]]
| [[एरेगर तुकाराम]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| १०
| [[हावेरी लोकसभा मतदारसंघ|हावेरी]]
| [[बसवराज बोम्मई|बसवराज सोमप्पा बोम्मई]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ११
| [[धारवाड लोकसभा मतदारसंघ|धारवाड]]
| [[प्रल्हाद जोशी|प्रल्हाद व्येंकटेश जोशी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[ग्राहक व्यवहार, अन्न आणि सार्वजनिक वितरण मंत्रालय|ग्राहक व्यवहार, अन्न आणि सार्वजनिक वितरण मंत्री]] व [[नवीन आणि नवीकरणीय ऊर्जा मंत्रालय (भारत)|नूतन तथा नवीकरणीय ऊर्जा मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| १२
| [[उत्तर कन्नड लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर कन्नड]]
| [[विश्वेश्वर हेगडे कागेरी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १३
| [[दावणगेरे लोकसभा मतदारसंघ|दावणगेरे]]
| [[प्रभा मल्लिकार्जुन|डॉ. प्रभा मल्लिकार्जून]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| १४
| [[शिमोगा लोकसभा मतदारसंघ|शिमोगा]]
| [[बी.वाय. राघवेन्द्र|बुक्कणेरे येडियुरप्पा राघवेंद्र]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १५
| [[उडुपी चिकमगळूर लोकसभा मतदारसंघ|उडुपी चिकमगळूर]]
| [[कोटा श्रीनिवास पुजारी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| १६
| [[हासन लोकसभा मतदारसंघ|हासन]]
| [[श्रेयस पटेल]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| १७
| [[दक्षिण कन्नड लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण कन्नड]]
| [[ब्रिजेश चौटा|कॅप्टब ब्रिजेश चौटा]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १८
| [[चित्रदुर्ग लोकसभा मतदारसंघ|चित्रदुर्ग]]
| [[गोविंद करजोळ|गोविंद मुक्तप्पा करजोळ]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १९
| [[तुमकुर लोकसभा मतदारसंघ|तुमकुर]]
| [[विरण्णा सोमण्णा]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[जलशक्ती मंत्रालय (भारत)|जलशक्ती राज्यमंत्री]] व [[रेल्वेमंत्री|रेल्वे राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) 
|-
| २०
| [[मंड्या लोकसभा मतदारसंघ|मंड्या]]
| [[एच.डी. कुमारस्वामी|हरदनहळ्ळी देवेगौडा कुमारस्वामी]]
|bgcolor=#02865A|
| [[जनता दल (धर्मनिरपेक्ष)]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[अवजड उद्योग मंत्रालय (भारत)|अवजड उद्योग मंत्री]] व [[पोलाद मंत्रालय (भारत)|पोलाद मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| २१
| [[मैसुरू लोकसभा मतदारसंघ|मैसुरू]]
| [[यदुवीर कृष्णदत्त चामराज वडियार|महाराज यदुवीर कृष्णदत्त चामराज वडियार]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २२
| [[चामराजनगर लोकसभा मतदारसंघ|चामराजनगर]]
| [[सुनील बोस]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| २३
| [[बंगळूर ग्रामीण लोकसभा मतदारसंघ|बंगळूर ग्रामीण]]
| [[चोलेनहळ्ळी मंजुनाथ|डॉ. चोलेनहळ्ळी नंजप्पा मंजुनाथ]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २४
| [[बंगळूर उत्तर लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर बंगळूर]]
| [[शोभा करंदालजे]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग मंत्रालय (भारत)|सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग राज्यमंत्री]] व [[श्रम आणि रोजगार मंत्रालय (भारत)|श्रम आणि रोजगार राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| २५
| [[बंगळूर मध्य लोकसभा मतदारसंघ|मध्य बंगळूर]]
| [[पी.सी. मोहन|पी. चिक्कामुनी मोहन]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २६
| [[बंगळूर दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण बंगळूर]]
| [[तेजस्वी सूर्या|ॲड. तेजस्वी सूर्या]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २७
| [[चिकबळ्ळापूर लोकसभा मतदारसंघ|चिकबळ्ळापूर]]
| [[केशवरेड्डी सुधाकर|डॉ. केशवरेड्डी सुधाकर]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २८
| [[कोलार लोकसभा मतदारसंघ|कोलार]]
| [[एम. मल्लेश बाबू]]
|bgcolor=#02865A|
| [[जनता दल (धर्मनिरपेक्ष)]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|}

===केरळ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[केरळ|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''केरळ'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[कासारगोड लोकसभा मतदारसंघ|कासरगोड]]
| [[राजमोहन उन्नीथन]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| २
| [[कण्णुर लोकसभा मतदारसंघ|कण्णुर]]
| [[के. सुधाकरन|ॲड. कुंभकुडी रमुन्नी सुधाकरन]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ३
| [[वटकरा लोकसभा मतदारसंघ|वटकरा]]
| [[शफी पारंबिल]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ४ 
| rowspan=&quot;2&quot;| [[वायनाड लोकसभा मतदारसंघ|वायनाड]]
| [[राहुल गांधी|राहुल राजीव गांधी]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|१८ जून २०२४ रोजी राजीनामा
|-
| [[प्रियंका गांधी|प्रियंका रॉबर्ट वाड्रा]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|२३ नोव्हेंबर २०२४ रोजी पोट-निवडणुकीत विजय
|-
| ५
| [[कोळिकोड लोकसभा मतदारसंघ|कोळिकोड]]
| [[एम.के. राघवन]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ६
| [[मलप्पुरम लोकसभा मतदारसंघ|मलप्पुरम]]
| [[ई.टी. मुहम्मद बशीर]]
|bgcolor=#006600|
| [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ७
| [[पोन्नानी लोकसभा मतदारसंघ|पोन्नानी]]
| [[एम.पी. अब्दुस्समद समदानी]]
|bgcolor=#006600|
| [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ८
| [[पलक्कड लोकसभा मतदारसंघ|पलक्कड]]
| [[व्ही.के. श्रीकांदन]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ९
| [[अलातुर लोकसभा मतदारसंघ|अलातुर]]
| [[के. राधाकृष्णन (राजकारणी)|के. राधाकृष्णन]]
|bgcolor=#cc0d0d|
| [[भारतीय साम्यवादी पक्ष (मार्क्सवादी)|भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| १०
| [[त्रिशूर लोकसभा मतदारसंघ|त्रिशूर]]
| [[सुरेश गोपी|सुरेश गोपीनाथन गोपी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालय|पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू राज्यमंत्री]] व [[पर्यटन मंत्रालय (भारत)|पर्यटन राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| ११
| [[चलाकुडी लोकसभा मतदारसंघ|चलाकुडी]]
| [[बेनी बेहानन|बेनी थॉमस बेहानन]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| १२
| [[एर्नाकुलम लोकसभा मतदारसंघ|एर्नाकुलम]]
| [[हिबी एडन|हिबी जॉर्ज एडन]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| १३
| [[इडुक्की लोकसभा मतदारसंघ|इडुक्की]]
| [[डीन कुरियाकोसे]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| १४
| [[कोट्टायम लोकसभा मतदारसंघ|कोट्टायम]]
| [[फ्रान्सिस जॉर्ज (राजकारणी)|फ्रान्सिस जॉर्ज]]
|bgcolor=#CC6600|
| [[केरळ काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| १५
| [[अलप्पुळा लोकसभा मतदारसंघ|अलप्पुळा]]
| [[के.सी. वेणूगोपाल]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| १६
| [[मावेलीकरा लोकसभा मतदारसंघ|मावेलीकरा]]
| [[कोडीकुन्निल सुरेश|ॲड. सुरेश कुंजन कोडीकुन्निल]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| १७
| [[पतनमतिट्टा लोकसभा मतदारसंघ|पतनमतिट्टा]]
| [[अँटो अँटनी|ॲड. अँटो कुरुविल्ला अँटनी]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| १८
| [[कोल्लम लोकसभा मतदारसंघ|कोल्लम]]
| [[एन.के. प्रेमचंद्रन|ॲड. एन.के. प्रेमचंद्रन]]
|bgcolor=#d84c4c|
| [[क्रांतिकारी समाजवादी पक्ष|भारतीय क्रांतिकारी समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| १९
| [[अट्टिंगल लोकसभा मतदारसंघ|अट्टिंगल]]
| [[अडूर प्रकाश|ॲड. प्रकाश कुंजुरामन अडूर]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| २०
| [[तिरुवनंतपुरम लोकसभा मतदारसंघ|तिरुवनंतपुरम]]
| [[शशी थरूर|डॉ. शशी चंद्रशेखर थरूर]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|}

===लद्दाख===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[लद्दाख|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''लद्दाख'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[लद्दाख लोकसभा मतदारसंघ|लद्दाख]]
| [[मोहम्मद हनीफा]]
|bgcolor=#D3D3D3|
| [[अपक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|}

===लक्षद्वीप===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[लक्षद्वीप|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''लक्षद्वीप'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[लक्षद्वीप लोकसभा मतदारसंघ|लक्षद्वीप]]
| [[मोहम्मद हम्दुल्ला सईद]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|}

===मध्य प्रदेश===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[मध्य प्रदेश|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''मध्य प्रदेश'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[मोरेना लोकसभा मतदारसंघ|मोरेना]]
| [[शिवमंगल सिंह तोमर]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २
| [[भिंड लोकसभा मतदारसंघ|भिंड]]
| [[संध्या रे|ॲड. संध्या सुमन रे]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ३
| [[ग्वाल्हेर लोकसभा मतदारसंघ|ग्वाल्हेर]]
| [[भरतसिंह कुशवाह]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ४
| [[गुना लोकसभा मतदारसंघ|गुना]]
| [[ज्योतिरादित्य शिंदे|महाराज ज्योतिरादित्य माधवराव शिंदे]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[दूरसंचार मंत्रालय (भारत)|दूरसंचार मंत्री]] व [[पूर्वोत्तर क्षेत्र विकास मंत्रालय|पूर्वोत्तर क्षेत्र विकास मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) 
|-
| ५
| [[सागर लोकसभा मतदारसंघ|सागर]]
| [[लता वानखेडे|डॉ. लता वानखेडे]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ६
| [[तिकमगढ लोकसभा मतदारसंघ|तिकमगढ]]
| [[वीरेंद्र कुमार खटीक|डॉ. वीरेंद्र कुमार खटीक]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्रालय (भारत)|सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)  
|-
| ७
| [[दामोह लोकसभा मतदारसंघ|दामोह]]
| [[राहुल लोधी|राहुल सिंह लोधी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ८
| [[खजुराहो लोकसभा मतदारसंघ|खजुराहो]]
| [[व्ही.डी. शर्मा|विष्णु दत्त शर्मा]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ९
| [[सतना लोकसभा मतदारसंघ|सतना]]
| [[गणेश सिंह|गणेश कमलभान सिंह]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १०
| [[रेवा लोकसभा मतदारसंघ|रेवा]]
| [[जनार्दन मिश्रा|जनार्दन रामधर मिश्रा]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ११
| [[सिधी लोकसभा मतदारसंघ|सिधी]]
| [[राजेश मिश्रा]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १२
| [[शाहडोल लोकसभा मतदारसंघ|शाहडोल]]
| [[हिमाद्री सिंह]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १३
| [[जबलपूर लोकसभा मतदारसंघ|जबलपूर]]
| [[आशिष दुबे]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १४
| [[मंडला लोकसभा मतदारसंघ|मंडला]]
| [[फग्गन सिंह कुलास्ते|ॲड. फग्गन सिंह कुलास्ते]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १५
| [[बालाघाट लोकसभा मतदारसंघ|बालाघाट]]
| [[भारती पारधी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १६
| [[छिंदवाडा लोकसभा मतदारसंघ|छिंदवाडा]]
| [[विवेक कुमार साहू|विवेक कुमार &quot;बंटी&quot; साहू]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १७
| [[होशंगाबाद लोकसभा मतदारसंघ|होशंगाबाद]]
| [[दर्शन सिंह चौधरी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १८
| [[विदिशा लोकसभा मतदारसंघ|विदिशा]]
| [[शिवराज सिंह चौहान|शिवराज सिंह प्रेमसिंह चौहान]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[कृषी व शेतकरी कल्याण मंत्रालय (भारत)|कृषी तथा शेतकरी कल्याण मंत्री]] व [[ग्रामीण विकास मंत्रालय (भारत)|ग्रामीण विकास मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| १९
| [[भोपाळ लोकसभा मतदारसंघ|भोपाळ]]
| [[आलोक शर्मा (भारतीय राजकारणी)|आलोक शर्मा]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २०
| [[राजगढ लोकसभा मतदारसंघ|राजगढ]]
| [[रोडमल नागर]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २१
| [[देवास लोकसभा मतदारसंघ|देवास]]
| [[महेंद्र सिंग सोलंकी|ॲड. महेंद्र रामसिंह सोलंकी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २२
| [[उज्जैन लोकसभा मतदारसंघ|उज्जैन]]
| [[अनिल फिरोजिया|अनिल भुरेलाल फिरोजिया]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २३
| [[मंदसौर लोकसभा मतदारसंघ|मंदसौर]]
| [[सुधीर गुप्ता|सुधीर रामचंद्र गुप्ता]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २४
| [[रतलाम लोकसभा मतदारसंघ|रतलाम]]
| [[अनिता नागर सिंह चौहान]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २५
| [[धार लोकसभा मतदारसंघ|धार]]
| [[सावित्री ठाकूर|सावित्री तुकाराम ठाकूर]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[महिला आणि बाल विकास मंत्रालय (भारत)|महिला आणि बाल विकास राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| २६
| [[इंदूर लोकसभा मतदारसंघ|इंदूर]]
| [[शंकर लालवाणी|शंकर जमनादास लालवाणी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २७
| [[खरगोन लोकसभा मतदारसंघ|खरगोन]]
| [[गजेंद्र पटेल|ॲड. गजेंद्र उमरावसिंह पटेल]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २८
| [[खंडवा लोकसभा मतदारसंघ|खंडवा]]
| [[ज्ञानेश्वर पाटील]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २९
| [[बेतुल लोकसभा मतदारसंघ|बेतुल]]
| [[दुर्गा दास उईके]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[आदिवासी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|आदिवासी व्यवहार राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|}

===महाराष्ट्र===
* २२ जून २०२६ रोजी २/३ सदस्यांसह [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]]चे बंडखोर खासदारांचा गट [[शिवसेना|शिवसेनेत]] विलीन झाला. 
{| class=&quot;wikitable sortable sticky-header&quot;  
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[महाराष्ट्र|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''महाराष्ट्र'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[नंदुरबार लोकसभा मतदारसंघ|नंदुरबार]]
| [[गोवाळ पाडवी|गोवाल कागडा पाडवी]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| २
| [[धुळे लोकसभा मतदारसंघ|धुळे]]
| [[शोभा बच्छाव|शोभा दिनेश बच्छाव]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ३
| [[जळगाव लोकसभा मतदारसंघ|जळगाव]]
| [[स्मिता वाघ|स्मिता उदय वाघ]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ४
| [[रावेर लोकसभा मतदारसंघ|रावेर]]
| [[रक्षा खडसे|रक्षा निखिल खडसे]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[युवा व्यवहार आणि क्रीडा मंत्रालय (भारत)|युवा व्यवहार आणि क्रीडा राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| ५
| [[बुलढाणा लोकसभा मतदारसंघ|बुलढाणा]]
| [[प्रतापराव गणपतराव जाधव]]
|bgcolor=#F37020|
| [[शिवसेना]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[आयुष मंत्रालय|आयुष राज्यमंत्री (स्वतंत्र प्रभार)]] व [[आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्रालय (भारत)|आरोग्य व कुटुंब कल्याण राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) 
|-
| ६
| [[अकोला लोकसभा मतदारसंघ|अकोला]]
| [[अनुप धोत्रे|अनुप संजय धोत्रे]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ७
| [[अमरावती लोकसभा मतदारसंघ|अमरावती]]
| [[बळवंत वानखेडे|बळबंत बसवंत वानखेडे]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ८
| [[वर्धा लोकसभा मतदारसंघ|वर्धा]]
| [[अमर काळे|अमर शरद काळे]]
|bgcolor=#0029B0|
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ९
| [[रामटेक लोकसभा मतदारसंघ|रामटेक]]
| [[श्यामकुमार बर्वे|श्यामकुमार दौलत बर्वे]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| १०
| [[नागपूर लोकसभा मतदारसंघ|नागपूर]]
| [[नितीन गडकरी|नितीन जयराम गडकरी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालय (भारत)|रस्ते परिवहन आणि राजमार्ग मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| ११
| [[भंडारा-गोंदिया लोकसभा मतदारसंघ|भंडारा-गोंदिया]]
| [[प्रशांत पडोळे|डॉ. प्रशांत यादवराव पडोळे]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| १२
| [[गडचिरोली-चिमूर लोकसभा मतदारसंघ|गडचिरोली-चिमूर]]
| [[नामदेव किरसान|नामदेव दसाराम किरसान]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| १३
| [[चंद्रपूर लोकसभा मतदारसंघ|चंद्रपूर]]
| [[प्रतिभा धानोरकर|प्रतिभा सुरेश धानोरकर]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|१४
| rowspan=&quot;2&quot;|[[यवतमाळ-वाशिम लोकसभा मतदारसंघ|यवतमाळ-वाशिम]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[संजय देशमुख (राजकारणी)|संजय उत्तमराव देशमुख]]
|bgcolor=#FD7D24|
| [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| २२ जून २०२६ रोजी [[शिवसेना]]त विलीन
|-
|bgcolor=#F37020|
| [[शिवसेना]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|१५
| rowspan=&quot;2&quot;|[[हिंगोली लोकसभा मतदारसंघ|हिंगोली]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[नागेश पाटील-आष्टीकर|नागेश बापूराव पाटील-आष्टीकर]]
|bgcolor=#FD7D24|
| [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| २२ जून २०२६ रोजी [[शिवसेना]]त विलीन
|-
|bgcolor=#F37020|
| [[शिवसेना]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|   
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| १६
| rowspan=&quot;2&quot;| [[नांदेड लोकसभा मतदारसंघ|नांदेड]]
| [[वसंत चव्हाण|वसंत बळवंत चव्हाण]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|२६ ऑगस्ट २०२४ रोजी निधन
|-
| [[रविंद्र वसंतराव चव्हाण]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|२३ नोव्हेंबर २०२४ रोजी पोट-निवडणुकीत विजय
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|१७
| rowspan=&quot;2&quot;|[[परभणी लोकसभा मतदारसंघ|परभणी]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[संजय हरिभाऊ जाधव]]
|bgcolor=#FD7D24|
| [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| २२ जून २०२६ रोजी [[शिवसेना]]त विलीन
|-
|bgcolor=#F37020|
| [[शिवसेना]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|    
|-
| १८
| [[जालना लोकसभा मतदारसंघ|जालना]]
| [[कल्याण वैजिनाथ काळे|डॉ. कल्याण वैजिनाथ काळे]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| १९
| [[औरंगाबाद लोकसभा मतदारसंघ|औरंगाबाद]]
| [[संदिपान भुमरे|संदिपान असाराम भुमरे]]
|bgcolor=#F37020|
| [[शिवसेना]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २०
| [[दिंडोरी लोकसभा मतदारसंघ|दिंडोरी]]
| [[भास्कर भगरे|भास्कर मुरलीधर भगरे]]
|bgcolor=#0029B0|
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| २१
| [[नाशिक लोकसभा मतदारसंघ|नाशिक]]
| [[राजाभाऊ वाजे|राजाभाऊ प्रकाश वाजे]]
|bgcolor=#FD7D24|
| [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| २२
| [[पालघर लोकसभा मतदारसंघ|पालघर]]
| [[हेमंत सावरा|डॉ. हेमंत विष्णू सावरा]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २३
| [[भिवंडी लोकसभा मतदारसंघ|भिवंडी]]
| [[सुरेश म्हात्रे|सुरेश गोपीनाथ म्हात्रे उर्फ 'बाळ्या मामा']]
|bgcolor=#0029B0|
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| २४
| [[कल्याण लोकसभा मतदारसंघ|कल्याण]]
| [[श्रीकांत शिंदे|डॉ. श्रीकांत एकनाथ शिंदे]]
|bgcolor=#F37020|
| [[शिवसेना]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २५
| [[ठाणे लोकसभा मतदारसंघ|ठाणे]]
| [[नरेश म्हस्के|नरेश गणपत म्हस्के]]
|bgcolor=#F37020|
| [[शिवसेना]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २६
| [[मुंबई उत्तर लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर मुंबई]]
| [[पियुष गोयल|ॲड. पियुष वेदप्रकाश गोयल]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालय|वाणिज्य आणि उद्योग मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) 
|-
| २७
| [[मुंबई वायव्य लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर-पश्चिम मुंबई]]
| [[रविंद्र वाईकर|रविंद्र दत्ताराम वायकर]]
|bgcolor=#F37020|
| [[शिवसेना]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|२८
| rowspan=&quot;2&quot;|[[मुंबई ईशान्य लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर-पूर्व मुंबई]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[संजय दिना पाटील]]
|bgcolor=#FD7D24|
| [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| २२ जून २०२६ रोजी [[शिवसेना]]त विलीन
|-
|bgcolor=#F37020|
| [[शिवसेना]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|    
|-
| २९
| [[मुंबई उत्तर मध्य लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर-मध्य मुंबई]]
| [[वर्षा गायकवाड|वर्षा एकनाथ गायकवाड]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ३०
| [[मुंबई दक्षिण मध्य लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण-मध्य मुंबई]]
| [[अनिल देसाई|अनिल यशवंत देसाई]]
|bgcolor=#FD7D24|
| [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|  
|-
| ३१
| [[मुंबई दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण मुंबई]]
| [[अरविंद सावंत|अरविंद गणपत सावंत]]
|bgcolor=#FD7D24|
| [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| ३२
| [[रायगड लोकसभा मतदारसंघ|रायगड]]
| [[सुनील तटकरे|सुनील दत्तात्रय तटकरे]]
|bgcolor=#00B2B2|
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ३३
| [[मावळ लोकसभा मतदारसंघ|मावळ]]
| [[श्रीरंग बारणे|श्रीरंग चंदू 'अप्पा' बारणे]]
|bgcolor=#F37020|
| [[शिवसेना]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ३४
| [[पुणे लोकसभा मतदारसंघ|पुणे]]
| [[मुरलीधर मोहोळ|मुरलीधर किसन मोहोळ]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  [[सहकार मंत्रालय|सहकार राज्यमंत्री]] व [[नागरी विमान वाहतूक मंत्रालय|नागरी विमान वाहतूक राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| ३५
| [[बारामती लोकसभा मतदारसंघ|बारामती]]
| [[सुप्रिया सुळे|सुप्रिया सदानंद सुळे]]
|bgcolor=#0029B0|
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ३६
| [[शिरुर लोकसभा मतदारसंघ|शिरुर]]
| [[अमोल कोल्हे|डॉ. अमोल रामसिंह कोल्हे]]
|bgcolor=#0029B0|
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ३७
| [[अहमदनगर लोकसभा मतदारसंघ|अहमदनगर]]
| [[निलेश लंके|निलेश ज्ञानदेव लंके]]
|bgcolor=#0029B0|
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|३८
| rowspan=&quot;2&quot;|[[शिर्डी लोकसभा मतदारसंघ|शिर्डी]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[भाऊसाहेब राजाराम वाकचौरे]]
|bgcolor=#FD7D24|
| [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| २२ जून २०२६ रोजी [[शिवसेना]]त विलीन
|-
|bgcolor=#F37020|
| [[शिवसेना]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|   
|-
| ३९
| [[बीड लोकसभा मतदारसंघ|बीड]]
| [[बजरंग सोनवणे|बजरंग मनोहर सोनवणे]]
|bgcolor=#0029B0|
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|४०
| rowspan=&quot;2&quot;|[[उस्मानाबाद लोकसभा मतदारसंघ|उस्मानाबाद]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[ओमराजे निंबाळकर|ओमप्रकाश पवन निंबाळकर]]
|bgcolor=#FD7D24|
| [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| २२ जून २०२६ रोजी [[शिवसेना]]त विलीन
|-
|bgcolor=#F37020|
| [[शिवसेना]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|   
|-
| ४१
| [[लातूर लोकसभा मतदारसंघ|लातूर]]
| [[शिवाजी बंडप्पा काळगे]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ४२
| [[सोलापूर लोकसभा मतदारसंघ|सोलापूर]]
| [[प्रणिती शिंदे|ॲड. प्रणिती सुशीलकुमार शिंदे]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ४३
| [[माढा लोकसभा मतदारसंघ|माढा]]
| [[धैर्यशील मोहिते-पाटील|धैर्यशील राजसिंह मोहिते-पाटील]]
|bgcolor=#0029B0|
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष - शरदचंद्र पवार]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ४४
| [[सांगली लोकसभा मतदारसंघ|सांगली]]
| [[विशाल पाटील|विशाल प्रकाश पाटील]]
|bgcolor=#D3D3D3|
| [[अपक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ४५
| [[सातारा लोकसभा मतदारसंघ|सातारा]]
| [[उदयनराजे भोसले|श्रीमंत छत्रपती उदयनराजे प्रतापसिंहराजे भोसले]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ४६
| [[रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग लोकसभा मतदारसंघ|रत्‍नागिरी-सिंधुदुर्ग]]
| [[नारायण राणे|नारायण तातू राणे]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ४७
| [[कोल्हापूर लोकसभा मतदारसंघ|कोल्हापूर]]
| [[कोल्हापूरचे दुसरे शाहू|श्रीमंत छत्रपती द्वितीय शाहूराजे शहाजीराजे भोसले]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ४८
| [[हातकणंगले लोकसभा मतदारसंघ|हातकणंगले]]
| [[धैर्यशील माने|धैर्यशील संभाजी माने]]
|bgcolor=#F37020|
| [[शिवसेना]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|}

===मणिपूर===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[मणिपूर|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''मणिपूर'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[आंतर मणिपूर लोकसभा मतदारसंघ|आंतर मणिपूर]]
| [[अंगोमचा बिमोल अकोईजाम]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| २
| [[बाह्य मणिपूर लोकसभा मतदारसंघ|बाह्य मणिपूर]]
| [[अल्फ्रेड कान-न्गाम आर्थर]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|}

===मेघालय===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[मेघालय|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''मेघालय'''&lt;/span&gt;]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|१
| rowspan=&quot;2&quot;|[[शिलाँग लोकसभा मतदारसंघ|शिलाँग]]
| [[रिकी एजे सिंग्कॉन]]
|bgcolor=#007FFF|
| [[व्हॉइस ऑफ द पीपल पक्ष]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| १९ फेब्रुवारी २०२६ रोजी निधन
|-
| colspan=&quot;5&quot;| रिक्त ''(१९ फेब्रुवारी २०२६ पासून)''
|
|-
| २
| [[तुरा लोकसभा मतदारसंघ|तुरा]]
| [[सालेंग संगमा]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|  
|}

===मिझोरम===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[मिझोरम|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''मिझोरम'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[मिझोरम लोकसभा मतदारसंघ|मिझोरम]]
| [[रिचर्ड वानलालहमंगाइहा]]
| style=&quot;background-color:{{झोरम पीपल्स मूव्हमेंट/meta/color}}&quot; |
| [[झोरम पीपल्स मूव्हमेंट]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|}

===नागालॅंड===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[नागालॅंड|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''नागालॅंड'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[नागालॅंड लोकसभा मतदारसंघ|नागालॅंड]]
| [[एस. सुपोंगमेरेन जमीर]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|}

===राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्रीय प्रदेश दिल्ली===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[दिल्ली|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''राष्ट्रीय राजधानी क्षेत्रीय प्रदेश दिल्ली'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[चांदनी चौक लोकसभा मतदारसंघ|चांदनी चौक]]
| [[प्रवीण खंडेलवाल|ॲड. प्रवीण खंडेलवाल]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २
| [[ईशान्य दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर-पूर्व दिल्ली]]
| [[मनोज तिवारी|मनोज चंद्रदेव तिवारी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ३
| [[पूर्व दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|पूर्व दिल्ली]]
| [[हर्ष मल्होत्रा]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालय (भारत)|रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग राज्यमंत्री]] व [[कॉर्पोरेट व्यवहार मंत्रालय|कॉर्पोरेट व्यवहार राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| ४
| [[नवी दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|नवी दिल्ली]]
| [[बन्सुरी स्वराज]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ५
| [[वायव्य दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर-पश्चिम दिल्ली]]
| [[योगेंदर चंदोलिया]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ६
| [[पश्चिम दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|पश्चिम दिल्ली]]
| [[कमलजीत सेहरावत]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ७
| [[दक्षिण दिल्ली लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण दिल्ली]]
| [[रामवीर सिंह बिधुरी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|}

===ओडिशा===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[ओडिशा|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''ओडिशा'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[बारगढ लोकसभा मतदारसंघ|बारगढ]]
| [[प्रदीप पुरोहित]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २
| [[सुंदरगढ लोकसभा मतदारसंघ|सुंदरगढ]]
| [[जुआल ओराम]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[आदिवासी व्यवहार मंत्रालय (भारत)|आदिवासी व्यवहार मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| ३
| [[संबलपूर लोकसभा मतदारसंघ|संबलपूर]]
| [[धर्मेंद्र प्रधान|धर्मेंद्र देवेंद्र प्रधान]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[शिक्षण मंत्रालय (भारत)|शिक्षण मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)  
|-
| ४
| [[केओंझार लोकसभा मतदारसंघ|केओंझार]]
| [[अनंत नायक]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ५
| [[मयूरभंज लोकसभा मतदारसंघ|मयूरभंज]]
| [[नाबा चरण माझी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ६
| [[बालासोर लोकसभा मतदारसंघ|बालेश्वर]]
| [[प्रताप चंद्र सारंगी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ७
| [[भद्रक लोकसभा मतदारसंघ|भद्रक]]
| [[अविमन्यू सेठी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ८
| [[जाजपूर लोकसभा मतदारसंघ|जाजपूर]]
| [[रवींद्र नारायण बेहरा]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ९
| [[धेनकनाल लोकसभा मतदारसंघ|धेनकनाल]]
| [[रुद्र नारायण पणी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १०
| [[बोलनगीर लोकसभा मतदारसंघ|बोलनगीर]]
| [[संगीता कुमारी सिंह देव]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ११
| [[कालाहांडी लोकसभा मतदारसंघ|कालाहांडी]]
| [[मालविका केशरी देव]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १२
| [[नबरंगपूर लोकसभा मतदारसंघ|नबरंगपूर]]
| [[बलभद्र माझी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १३
| [[कंधमाल लोकसभा मतदारसंघ|कंधमाल]]
| [[सुकांता कुमार पाणीग्रही]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १४
| [[कटक लोकसभा मतदारसंघ|कटक]]
| [[भर्तूहरी माहताब]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[लोकसभा अध्यक्ष|लोकसभा कार्यकारी अध्यक्ष]] (२४ जून २०२४ — २६ जून २०२४)
|-
| १५
| [[केंद्रापरा लोकसभा मतदारसंघ|केंद्रापरा]]
| [[जय पंडा|बैजयंत जय पंडा]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १६
| [[जगतसिंगपूर लोकसभा मतदारसंघ|जगतसिंगपूर]]
| [[बिभू प्रसाद तराई]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १७
| [[पुरी लोकसभा मतदारसंघ|पुरी]]
| [[संबित पात्रा|डॉ. संबित रविंद्रनाथ पात्रा]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १८
| [[भुबनेश्वर लोकसभा मतदारसंघ|भुबनेश्वर]]
| [[अपराजिता सारंगी|अपराजिता संतोष सारंगी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १९
| [[अस्का लोकसभा मतदारसंघ|अस्का]]
| [[अनिता सुभदर्शिनी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २०
| [[बेरहामपूर लोकसभा मतदारसंघ|बेरहामपूर]]
| [[प्रदीपकुमार पाणीग्रही]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २१
| [[कोरापुट लोकसभा मतदारसंघ|कोरापुट]]
| [[सप्तगिरी उलाका|सप्तगिरी शंकर उलाका]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|  
|}

===पुद्दुचेरी===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[पुद्दुचेरी|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''पुद्दुचेरी'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[पुदुच्चेरी लोकसभा मतदारसंघ|पुद्दुचेरी]]
| [[व्ही. वैतिलिंगम]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|}

===पंजाब===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[पंजाब|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''पंजाब'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[गुरदासपूर लोकसभा मतदारसंघ|गुरदासपूर]]
| [[सुखजिंदर सिंह रंधावा]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|  
|-
| २
| [[अमृतसर लोकसभा मतदारसंघ|अमृतसर]]
| [[गुरजीत सिंह औजला]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|  
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|३
| rowspan=&quot;2&quot;|[[खदूर साहिब लोकसभा मतदारसंघ|खदूर साहिब]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[अमृतपाल सिंग|अमृतपाल सिंह]]
|bgcolor=#D3D3D3|
| [[अपक्ष]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=#FFFFFF|
| rowspan=&quot;2&quot;|सध्यातरी तटस्थ
| rowspan=&quot;2&quot;| जानेवारी २०२५ मध्ये नवीन पक्ष स्थापन केला. 
|-
| bgcolor=#ffc305|
| [[अकाली दल (वारिस पंजाब दे)]]
|-
| ४
| [[जालंधर लोकसभा मतदारसंघ|जालंधर]]
| [[चरणजीत सिंह चन्नी]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|  
|-
| ५
| [[होशियारपूर लोकसभा मतदारसंघ|होशियारपूर]]
| [[राजकुमार छाबेवाल]]
|bgcolor=#0072B0|
| [[आम आदमी पक्ष]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| ६
| [[आनंदपूर साहिब लोकसभा मतदारसंघ|आनंदपूर साहिब]]
| [[मलविंदर सिंह कांग]]
|bgcolor=#0072B0|
| [[आम आदमी पक्ष]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| ७
| [[लुधियाना लोकसभा मतदारसंघ|लुधियाना]]
| [[अमरिंदर सिंह राजा वारिंग]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|  
|-
| ८
| [[फतेहगढ साहिब लोकसभा मतदारसंघ|फतेहगढ साहिब]]
| [[अमर सिंह (पंजाबी राजकारणी)|अमर मलकैत सिंह]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|९
| rowspan=&quot;2&quot;|[[फरीदकोट लोकसभा मतदारसंघ|फरीदकोट]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[सरबजीत सिंह खालसा|सरबजीतसिंह बियंतसिंह खालसा]]
|bgcolor=#D3D3D3|
| [[अपक्ष]]
| rowspan=&quot;2&quot; bgcolor=#FFFFFF|
| rowspan=&quot;2&quot;|सध्यातरी तटस्थ
| rowspan=&quot;2&quot;| जानेवारी २०२५ मध्ये नवीन पक्ष स्थापन केला. 
|-
| bgcolor=#ffc305|
| [[अकाली दल (वारिस पंजाब दे)]]
|-
| १०
| [[फिरोझपूर लोकसभा मतदारसंघ|फिरोझपूर]]
| [[शेर सिंह घुबया]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|  
|-
| ११
| [[भटिंडा लोकसभा मतदारसंघ|भटिंडा]]
| [[हरसिम्रत कौर बादल]]
|bgcolor=#0F204A|
| [[शिरोमणी अकाली दल]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| १२
| [[संगरुर लोकसभा मतदारसंघ|संगरुर]]
| [[गुरमीत सिंह मीत हायर]]
|bgcolor=#0072B0|
| [[आम आदमी पक्ष]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
| 
|-
| १३
| [[पटियाला लोकसभा मतदारसंघ|पटियाला]]
| [[धरमवीर गांधी|डॉ. धरमवीर गांधी]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|  
|}

===राजस्थान===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[राजस्थान|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''राजस्थान'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[गंगानगर लोकसभा मतदारसंघ|गंगानगर]]
| [[कुलदीप इंदोरा]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|  
|-
| २
| [[बिकानेर लोकसभा मतदारसंघ|बिकानेर]]
| [[अर्जुन राम मेघवाल|ॲड. अर्जुनराम लखुराम मेघवाल]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[भारताचे कायदा व न्यायमंत्री|कायदा आणि न्याय राज्यमंत्री (स्वतंत्र प्रभार)]] व [[संसदीय कामकाज मंत्रालय (भारत)|संसदीय कामकाज राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| ३
| [[चुरू लोकसभा मतदारसंघ|चुरू]]
| [[राहुल कासवान|राहुल रामसिंह कासवान]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|  
|-
| ४
| [[झुनझुनु लोकसभा मतदारसंघ|झुनझुनु]]
| [[ब्रिजेंद्र सिंह ओला|ॲड. ब्रिजेंद्रसिंह सिसराम ओला]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|  
|-
| ५
| [[सिकर लोकसभा मतदारसंघ|सिकर]]
| [[अमरा राम]]
|bgcolor=#cc0d0d|
| [[भारतीय साम्यवादी पक्ष (मार्क्सवादी)|भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ६
| [[जयपूर ग्रामीण लोकसभा मतदारसंघ|जयपूर ग्रामीण]]
| [[राव राजेंद्र सिंह]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ७
| [[जयपूर लोकसभा मतदारसंघ|जयपूर]]
| [[मंजू शर्मा (राजकारणी)|मंजू शर्मा]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ८
| [[अलवर लोकसभा मतदारसंघ|अलवर]]
| [[भूपेंद्र यादव]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालय (भारत)|पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) 
|-
| ९
| [[भरतपूर लोकसभा मतदारसंघ|भरतपूर]]
| [[संजना जाटव]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|  
|-
| १०
| [[करौली-धौलपूर लोकसभा मतदारसंघ|करौली-धौलपूर]]
| [[भजनलाल जाटव]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|  
|-
| ११
| [[दौसा लोकसभा मतदारसंघ|दौसा]]
| [[मुरारीलाल मीणा|मुरारीलाल नारायण मीणा]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|  
|-
| १२
| [[टोंक-सवाई माधोपूर लोकसभा मतदारसंघ|टोंक-सवाई माधोपूर]]
| [[हरीश चंद्र मीणा|हरीशचंद्र नारायण मीना]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|  
|-
| १३
| [[अजमेर लोकसभा मतदारसंघ|अजमेर]]
| [[भगीरथ चौधरी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[कृषी व शेतकरी कल्याण मंत्रालय (भारत)|कृषी व शेतकरी कल्याण राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| १४
| [[नागौर लोकसभा मतदारसंघ|नागौर]]
| [[हनुमान बेनिवाल|ॲड. हनुमान रामदेव बेनिवाल]]
|bgcolor=#FFD42A|
| [[राष्ट्रीय लोकतांत्रिक पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| १५
| [[पाली लोकसभा मतदारसंघ|पाली]]
| [[पी.पी. चौधरी|ॲड. पी.पी. चौधरी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १६
| [[जोधपूर लोकसभा मतदारसंघ|जोधपूर]]
| [[गजेंद्र सिंह शेखावत|गजेंद्रसिंह शंकरसिंह शेखावत]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[संस्कृती मंत्रालय (भारत)|संस्कृती मंत्री]] व [[पर्यटन मंत्रालय (भारत)|पर्यटन मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| १७
| [[बारमेर लोकसभा मतदारसंघ|बारमेर]]
| [[उम्मेदा राम बेनिवाल]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|  
|-
| १८
| [[जालोर लोकसभा मतदारसंघ|जालोर]]
| [[लुंबाराम चौधरी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १९
| [[उदयपूर लोकसभा मतदारसंघ|उदयपूर]]
| [[मन्नालाल रावत]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २०
| [[बांसवाडा लोकसभा मतदारसंघ|बांसवाडा]]
| [[राजकुमार रौत|राजकुमार शंकरलाल रौत]]
|bgcolor=#FF0000|
| [[भारत आदिवासी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|  
|-
| २१
| [[चित्तौडगढ लोकसभा मतदारसंघ|चित्तौडगढ]]
| [[चंद्र प्रकाश जोशी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २२
| [[राजसमंड लोकसभा मतदारसंघ|राजसमंड]]
| [[महिमा कुमारी मेवाड]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २३
| [[भिलवाडा लोकसभा मतदारसंघ|भिलवाडा]]
| [[दामोदर अग्रवाल]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २४
| [[कोटा लोकसभा मतदारसंघ|कोटा]]
| [[ओम बिर्ला|ओम श्रीकृष्ण बिर्ला]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[लोकसभा अध्यक्ष]] (२६ जून २०२४ पासून)
|-
| २५
| [[झालावाड-बरान लोकसभा मतदारसंघ|झालावाड-बरान]]
| [[दुष्यंत सिंग|दुष्यंत हेमंत सिंह]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|}

===सिक्कीम===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[सिक्कीम|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''सिक्कीम'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[सिक्कीम लोकसभा मतदारसंघ|सिक्कीम]]
| [[इंद्र सिंग सुब्बा|डॉ. इंद्र सिंह सुब्बा]]
| bgcolor=#ED1E26|
| [[सिक्कीम क्रांतिकारी मोर्चा]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|}

===तमिळनाडू===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[तमिळनाडू|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''तमिळनाडू'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[तिरुवल्लुर लोकसभा मतदारसंघ|तिरुवल्लुर]]
| [[शशिकांत सेंथिल]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| २
| [[चेन्नई उत्तर लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर चेन्नई]]
| [[कलानिधी वीरस्वामी|डॉ. कलानिधी अर्कॉट वीरस्वामी]]
|bgcolor=#FF0D0D|
| [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ३
| [[चेन्नई दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण चेन्नई]]
| [[तमिळची तंगपांडियन]]
|bgcolor=#FF0D0D|
| [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ४
| [[चेन्नई मध्य लोकसभा मतदारसंघ|मध्य चेन्नई]]
| [[दयानिधी मारन|दयानिधी मुरसोली मारन]]
|bgcolor=#FF0D0D|
| [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ५
| [[श्रीपेरुंबुदुर लोकसभा मतदारसंघ|श्रीपेरुंबुदुर]]
| [[टी.आर. बालू|थलीकोट्टाई राजतेवर बालू]]
|bgcolor=#FF0D0D|
| [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ६
| [[कांचीपुरम लोकसभा मतदारसंघ|कांचीपुरम]]
| [[जी. सेल्वम|ॲड. गणेशन सेल्वम]]
|bgcolor=#FF0D0D|
| [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ७
| [[अरक्कोणम लोकसभा मतदारसंघ|अरक्कोणम]]
| [[एस. जगतरक्षणन|स्वामी गण्णु जगतरक्षणन]]
|bgcolor=#FF0D0D|
| [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ८
| [[वेल्लोर लोकसभा मतदारसंघ|वेल्लोर]]
| [[काथीर आनंद]]
|bgcolor=#FF0D0D|
| [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ९
| [[कृष्णगिरी लोकसभा मतदारसंघ|कृष्णगिरी]]
| [[के. गोपीनाथ]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| १०
| [[धरमपुरी लोकसभा मतदारसंघ|धरमपुरी]]
| [[ए. मणी]]
|bgcolor=#FF0D0D|
| [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ११
| [[तिरुवन्नमलै लोकसभा मतदारसंघ|तिरुवन्नमलै]]
| [[अण्णादुराई सी.एन.|सी.एन. नटराजन अण्णादुराई]]
|bgcolor=#FF0D0D|
| [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| १२
| [[अरानी लोकसभा मतदारसंघ|अरानी]]
| [[एम.एस. थरानीवेंदन]]
|bgcolor=#FF0D0D|
| [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| १३
| [[विलुप्पुरम लोकसभा मतदारसंघ|विलुप्पुरम]]
| [[डी. रविकुमार|डॉ. रवि दुराईस्वामी कुमार]]
|bgcolor=#1E90FF|
| [[विदुतलै चिरुतैगल कच्ची]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| १४
| [[कल्लाकुरिची लोकसभा मतदारसंघ|कल्लाकुरिची]]
| [[मलाईरासन डी]]
|bgcolor=#FF0D0D|
| [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| १५
| [[सेलम लोकसभा मतदारसंघ|सेलम]]
| [[टी.एम. सेल्वागणपती]]
|bgcolor=#FF0D0D|
| [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| १६
| [[नमक्कल लोकसभा मतदारसंघ|नमक्कल]]
| [[व्ही.एस. माथेश्वरन]]
|bgcolor=#FF0D0D|
| [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| १७
| [[एरोड लोकसभा मतदारसंघ|एरोड]]
| [[के.ई. प्रकाश]]
|bgcolor=#FF0D0D|
| [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| १८
| [[तिरुप्पूर लोकसभा मतदारसंघ|तिरुप्पूर]]
| [[के. सुब्बरायन]]
|bgcolor=#cb0922|
| [[भारतीय साम्यवादी पक्ष|भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| १९
| [[निलगिरी लोकसभा मतदारसंघ|निलगिरी]]
| [[आंदिमुथू राजा|ॲड. आंदिमुथू राजा]]
|bgcolor=#FF0D0D|
| [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| २०
| [[कोईंबतूर लोकसभा मतदारसंघ|कोईंबतूर]]
| [[गणपती पी. राजकुमार]]
|bgcolor=#FF0D0D|
| [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| २१
| [[पोल्लाची लोकसभा मतदारसंघ|पोल्लाची]]
| [[के. ईश्वरसामी]]
|bgcolor=#FF0D0D|
| [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| २२
| [[दिंडिगुल लोकसभा मतदारसंघ|दिंडुक्कल]]
| [[आर. सचितानंतम]]
|bgcolor=#cc0d0d|
| [[भारतीय साम्यवादी पक्ष (मार्क्सवादी)|भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| २३
| [[करुर लोकसभा मतदारसंघ|करुर]]
| [[जोतिमणी|जोतिमणी सेन्नीमलाई]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| २४
| [[तिरुचिरापल्ली लोकसभा मतदारसंघ|तिरुचिरापल्ली]]
| [[दुराई वायको]]
|bgcolor=#FC0000|
| [[मारूमालारची द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| २५
| [[पेरांबलुर लोकसभा मतदारसंघ|पेरांबलुर]]
| [[के.एन. अरुण नेहरू]]
|bgcolor=#FF0D0D|
| [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| २६
| [[कड्डलोर लोकसभा मतदारसंघ|कड्डलोर]]
| [[एम.के. विष्णू प्रसाद|डॉ. एम.के. विष्णू प्रसाद]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| २७
| [[चिदंबरम लोकसभा मतदारसंघ|चिदंबरम]]
| [[तो. तिरुमावलवन|डॉ. थोलकप्पियान तिरुमावलवन]]
|bgcolor=#1E90FF|
| [[विदुतलै चिरुतैगल कच्ची]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| २८
| [[मयिलादुतुराई लोकसभा मतदारसंघ|मयिलादुतुराई]]
| [[सुधा रामकृष्णन]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| २९
| [[नागपट्टिनम लोकसभा मतदारसंघ|नागपट्टिनम]]
| [[सेल्वराज व्ही]]
|bgcolor=#cb0922|
| [[भारतीय साम्यवादी पक्ष|भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ३०
| [[तंजावुर लोकसभा मतदारसंघ|तंजावूर]]
| [[एस. मुरसोली]]
|bgcolor=#FF0D0D|
| [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ३१
| [[शिवगंगा लोकसभा मतदारसंघ|शिवगंगा]]
| [[कार्ति चिदंबरम|ॲड. कार्ती पलाणीअप्पन चिदंबरम]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ३२
| [[मदुरै लोकसभा मतदारसंघ|मदुराई]]
| [[एस. व्यंकटेशन]]
|bgcolor=#cc0d0d|
| [[भारतीय साम्यवादी पक्ष (मार्क्सवादी)|भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ३३
| [[तेनी लोकसभा मतदारसंघ|तेनी]]
| [[थंगा तमिळ सेल्वन]]
|bgcolor=#FF0D0D|
| [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ३४
| [[विरुधुनगर लोकसभा मतदारसंघ|विरुधुनगर]]
| [[माणिका टागोर|ॲड. माणिका बहीरथ टागोर]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ३५
| [[रामनाथपुरम लोकसभा मतदारसंघ|रामनाथपुरम]]
| [[नवस्कनी|कणी खदारमीरा नवस]]
|bgcolor=#006600|
| [[इंडियन युनियन मुस्लिम लीग]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ३६
| [[तूतुक्कुडी लोकसभा मतदारसंघ|तूतुक्कुडी]]
| [[एम.के. कनिमोळी]]
|bgcolor=#FF0D0D|
| [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ३७
| [[तेनकाशी लोकसभा मतदारसंघ|तेनकाशी]]
| [[राणी श्रीकुमार|डॉ. राणी श्रीकुमार]]
|bgcolor=#FF0D0D|
| [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|
|-
| ३८
| [[तिरुनलवेली लोकसभा मतदारसंघ|तिरुनलवेली]]
| [[सी. रॉबर्ट ब्रुस]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ३९
| [[कन्याकुमारी लोकसभा मतदारसंघ|कन्याकुमारी]]
| [[विजय वसंत|विजय वसंत कुमार]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|}

===तेलंगणा===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[तेलंगणा|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''तेलंगण'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[आदिलाबाद लोकसभा मतदारसंघ|आदिलाबाद]]
| [[गोडम नागेश]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २
| [[पेड्डापल्ले लोकसभा मतदारसंघ|पेद्दापल्ले]]
| [[वामसी कृष्णा गड्डम]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ३
| [[करीमनगर लोकसभा मतदारसंघ|करीमनगर]]
| [[बंडी संजय कुमार]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  [[गृह मंत्रालय (भारत)|गृह राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| ४
| [[निझामाबाद लोकसभा मतदारसंघ|निझामाबाद]]
| [[अरविंद धर्मापुरी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ५
| [[झहीराबाद लोकसभा मतदारसंघ|झहीराबाद]]
| [[सुरेश कुमार शेतकर|सुरेश शिवराव शेतकर]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ६
| [[मेडक लोकसभा मतदारसंघ|मेडक]]
| [[रघुनंदन राव]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ७
| [[मलकजगिरी लोकसभा मतदारसंघ|मलकजगिरी]]
| [[एटेला राजेंद्र]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ८
| [[सिकंदराबाद लोकसभा मतदारसंघ|सिकंदराबाद]]
| [[जी. किशन रेड्डी|गंगापुरम किशन रेड्डी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[कोळसा मंत्रालय|कोळसा मंत्री]] व [[खाण मंत्रालय (भारत)|खाण मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| ९
| [[हैदराबाद लोकसभा मतदारसंघ|हैदराबाद]]
| [[असदुद्दीन ओवैसी]]
|bgcolor=#0c6b4b|
| [[ऑल इंडिया मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन|अखिल भारतीय मजलिस-ए-इत्तेहादुल मुस्लिमीन]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| तटस्थ
|  
|-
| १०
| [[चेवेल्ला लोकसभा मतदारसंघ|चेवेल्ला]]
| [[कोंडा विश्वेश्वर रेड्डी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| ११
| [[महबुबनगर लोकसभा मतदारसंघ|महबुबनगर]]
| [[धर्मवरपू कोट्टम अरुणा]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १२
| [[नगरकुर्नूल लोकसभा मतदारसंघ|नगरकुर्नूल]]
| [[मल्लू रवी]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| १३
| [[नालगोंडा लोकसभा मतदारसंघ|नालगोंडा]]
| [[कुंडुरु रघुवीर]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| १४
| [[भोंगीर लोकसभा मतदारसंघ|भोंगीर]]
| [[चामला किरणकुमार रेड्डी]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| १५
| [[वारंगल लोकसभा मतदारसंघ|वरंगळ]]
| [[कडियम काव्या]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| १६
| [[महबुबाबाद लोकसभा मतदारसंघ|महबुबाबाद]]
| [[पी. बलराम]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| १७
| [[खम्मम लोकसभा मतदारसंघ|खम्मम]]
| [[रामसहायम रघुराम रेड्डी]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|}

===त्रिपुरा===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[त्रिपुरा|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''त्रिपुरा'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[त्रिपुरा पश्चिम लोकसभा मतदारसंघ|त्रिपुरा पश्चिम]]
| [[बिपलब कुमार देब]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २
| [[त्रिपुरा पूर्व लोकसभा मतदारसंघ|त्रिपुरा पूर्व]]
| [[कृती देवी देबबर्मन]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|}

===उत्तर प्रदेश===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[उत्तर प्रदेश|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''उत्तर प्रदेश'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[सहारनपूर लोकसभा मतदारसंघ|सहारनपूर]]
| [[इम्रान मसूद]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| २
| [[कैराना लोकसभा मतदारसंघ|कैराना]]
| [[इक्रा चौधरी|चौधरी इक्रा मुनव्वर हसन]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ३
| [[मुझफ्फरनगर लोकसभा मतदारसंघ|मुझफ्फरनगर]]
| [[हरेंद्र सिंग मलिक]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ४
| [[बिजनोर लोकसभा मतदारसंघ|बिजनोर]]
| [[चंदन चौहान|चंदन संजय चौहान]]
|bgcolor=#006400|
| [[राष्ट्रीय लोक दल]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ५
| [[नगीना लोकसभा मतदारसंघ|नगीना]]
| [[चंद्रशेखर आझाद (रावण)|ॲड. चंद्रशेखर गोवर्धनदास आझाद]]
|bgcolor=#003597|
| [[आझाद समाज पक्ष (कांशी राम)]]
|bgcolor=#FFFFFF|
| सध्यातरी तटस्थ
|
|-
| ६
| [[मोरादाबाद लोकसभा मतदारसंघ|मोरादाबाद]]
| [[रुची वीरा|रुची उदयन वीरा]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ७
| [[रामपूर लोकसभा मतदारसंघ|रामपूर]]
| [[मोहिबुल्ला नदवी]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ८
| [[संभल लोकसभा मतदारसंघ|संभल]]
| [[झिया उर रहमान बर्क|ॲड. झियाउर मामलुकउर रहमान बर्क]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ९
| [[अमरोहा लोकसभा मतदारसंघ|अमरोहा]]
| [[कंवर सिंह तंवर|कंवरसिंह हुकुमचंद तंवर]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १०
| [[मीरत लोकसभा मतदारसंघ|मेरठ]]
| [[अरुण गोविल|अरुण चंद्रप्रकाश गोविल]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ११
| [[बागपत लोकसभा मतदारसंघ|बागपत]]
| [[राजकुमार सांगवान]]
|bgcolor=#006400|
| [[राष्ट्रीय लोक दल]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १२
| [[गाझियाबाद लोकसभा मतदारसंघ|गाझियाबाद]]
| [[अतुल गर्ग|अतुल दिनेशचंद्र गर्ग]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १३
| [[गौतम बुद्ध नगर लोकसभा मतदारसंघ|गौतम बुद्ध नगर]]
| [[महेश शर्मा|डॉ. महेश कैलाशचंद शर्मा]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १४
| [[बुलंदशहर लोकसभा मतदारसंघ|बुलंदशहर]]
| [[भोला सिंह|भोला किशनलाल सिंह]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १५
| [[अलीगढ लोकसभा मतदारसंघ|अलीगढ]]
| [[सतीश कुमार गौतम|सतीश दामोदर गौतम]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १६
| [[हाथरस लोकसभा मतदारसंघ|हाथरस]]
| [[अनूप प्रधान|अनूप लाहोरीलाल प्रधान]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १७
| [[मथुरा लोकसभा मतदारसंघ|मथुरा]]
| [[हेमा मालिनी|हेमा धर्मेंद्र देओल-मालिनी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १८
| [[आग्रा लोकसभा मतदारसंघ|आग्रा]]
| [[सत्य पाल सिंग बाघेल]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[मत्स्यव्यवसाय, पशुसंवर्धन आणि दुग्धव्यवसाय मंत्रालय|मत्स्यव्यवसाय, पशुसंवर्धन आणि दुग्धव्यवसाय राज्यमंत्री]] व [[पंचायत राज मंत्रालय|पंचायत राज राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| १९
| [[फतेहपूर सिक्री लोकसभा मतदारसंघ|फतेहपूर सिक्री]]
| [[राजकुमार चहार]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २०
| [[फिरोझाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फिरोझाबाद]]
| [[अक्षय यादव|अक्षय रामगोपाळ यादव]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| २१
| [[मैनपुरी लोकसभा मतदारसंघ|मैनपुरी]]
| [[डिंपल यादव|डिंपल अखिलेश यादव]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| २२
| [[ईटा लोकसभा मतदारसंघ|ईटा]]
| [[देवेश शाक्य]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| २३
| [[बदाउं लोकसभा मतदारसंघ|बदाउं]]
| [[आदित्य यादव|आदित्य शिवपाल यादव]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| २४
| [[आओनला लोकसभा मतदारसंघ|आओनला]]
| [[नीरज कुशवाह मौर्य]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| २५
| [[बरेली लोकसभा मतदारसंघ|बरेली]]
| [[छत्रपालसिंह गंगवार|छत्रपालसिंह रामलालसिंह गंगवार]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २६
| [[पीलीभीत लोकसभा मतदारसंघ|पीलीभीत]]
| [[जितीन प्रसाद|जितीन जितेंद्र प्रसाद]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालय|वाणिज्य आणि उद्योग राज्यमंत्री]] व [[इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालय (भारत)|इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)  
|-
| २७
| [[शाहजहानपूर लोकसभा मतदारसंघ|शाहजहानपूर]]
| [[अरुण कुमार सागर]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २८
| [[खेरी लोकसभा मतदारसंघ|खेरी]]
| [[उत्कर्ष वर्मा|उत्कर्ष धिरेंद्र वर्मा]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| २९
| [[धौराहरा लोकसभा मतदारसंघ|धौराहरा]]
| [[आनंद भदौरिया]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ३०
| [[सीतापूर लोकसभा मतदारसंघ|सीतापूर]]
| [[राकेश राठोड]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ३१
| [[हरडोई लोकसभा मतदारसंघ|हरडोई]]
| [[जय प्रकाश रावत]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ३२
| [[मिसरिख लोकसभा मतदारसंघ|मिसरिख]]
| [[अशोक कुमार रावत]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ३३
| [[उन्नाव लोकसभा मतदारसंघ|उन्नाव]]
| [[साक्षी महाराज|डॉ. सच्चिदानंद आत्मानंदजी हरी साक्षी महाराज]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ३४
| [[मोहनलालगंज लोकसभा मतदारसंघ|मोहनलालगंज]]
| [[आर.के. चौधरी|ॲड. आर.के. चौधरी]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ३५
| [[लखनौ लोकसभा मतदारसंघ|लखनौ]]
| [[राजनाथ सिंग|राजनाथ रामबदन सिंह]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[संरक्षण मंत्रालय (भारत)|संरक्षण मंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| ३६
| [[राय बरेली लोकसभा मतदारसंघ|राय बरेली]]
| [[राहुल गांधी|राहुल राजीव गांधी]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| [[लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते|सभागृह विरोधी पक्षनेता]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| ३७
| [[अमेठी लोकसभा मतदारसंघ|अमेठी]]
| [[किशोरीलाल शर्मा]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ३८
| [[सुलतानपूर लोकसभा मतदारसंघ|सुलतानपूर]]
| [[रामभुआल निषाद]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ३९
| [[प्रतापगढ लोकसभा मतदारसंघ|प्रतापगढ]]
| [[एस.पी. सिंह पटेल|डॉ. एस.पी. सिंह पटेल]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ४०
| [[फरुखाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फरुखाबाद]]
| [[मुकेश राजपूत|मुकेश लज्जाराम राजपूत]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ४१
| [[इटावा लोकसभा मतदारसंघ|इटावा]]
| [[जितेंद्र कुमार दोहारे]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ४२
| [[कन्नौज लोकसभा मतदारसंघ|कन्नौज]]
| [[अखिलेश यादव|अखिलेश मुलायम यादव]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ४३
| [[कानपूर लोकसभा मतदारसंघ|कानपूर]]
| [[रमेश अवस्थी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ४४
| [[अकबरपूर लोकसभा मतदारसंघ|अकबरपूर]]
| [[देवेंद्र सिंह]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ४५
| [[जलाउन लोकसभा मतदारसंघ|जलाउन]]
| [[नारायण दास अहिरवार]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ४६
| [[झांसी लोकसभा मतदारसंघ|झांसी]]
| [[अनुराग शर्मा]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ४७
| [[हमीरपूर लोकसभा मतदारसंघ|हमीरपूर]]
| [[अजेंद्र सिंह लोधी]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ४८
| [[बांदा लोकसभा मतदारसंघ|बांदा]]
| [[कृष्णा देवी शिवशंकर पटेल]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ४९
| [[फतेहपूर लोकसभा मतदारसंघ|फतेहपूर]]
| [[नरेश उत्तम पटेल|ॲड. नरेश उत्तम पटेल]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ५०
| [[कौशंबी लोकसभा मतदारसंघ|कौशांबी]]
| [[पुष्पेंद्र सरोज|पुष्पेंद्र इंद्रजीत सरोज]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ५१
| [[फूलपूर लोकसभा मतदारसंघ|फूलपूर]]
| [[प्रवीण पटेल]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ५२
| [[अलाहाबाद लोकसभा मतदारसंघ|अलाहाबाद]]
| [[उज्ज्वल रमण सिंह|ॲड. उज्ज्वल रमण सिंह]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ५३
| [[बाराबंकी लोकसभा मतदारसंघ|बाराबंकी]]
| [[तनुज पुनिया|तनुज पन्ना पुनिया]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ५४
| [[फैझाबाद लोकसभा मतदारसंघ|फैझाबाद]]
| [[अवधेश प्रसाद|ॲड. अवधेश प्रसाद]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ५५
| [[आंबेडकर नगर लोकसभा मतदारसंघ|आंबेडकर नगर]]
| [[लालजी वर्मा]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ५६
| [[बहराईच लोकसभा मतदारसंघ|बहराईच]]
| [[आनंदकुमार गोंड]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ५७
| [[कैसरगंज लोकसभा मतदारसंघ|कैसरगंज]]
| [[करण भूषण सिंह|ॲड. करण ब्रिजभूषण सिंह]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ५८
| [[श्रावस्ती लोकसभा मतदारसंघ|श्रावस्ती]]
| [[राम शिरोमणी वर्मा|राम शिरोमणी दयाराम वर्मा]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ५९
| [[गोंडा लोकसभा मतदारसंघ|गोंडा]]
| [[कीर्तिवर्धन सिंग|कीर्तिवर्धन आनंद सिंह]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालय (भारत)|पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल राज्यमंत्री]] व [[परराष्ट्र मंत्रालय (भारत)|परराष्ट्र राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| ६०
| [[डोमारियागंज लोकसभा मतदारसंघ|डोमारियागंज]]
| [[जगदंबिका पाल|ॲड. जगदंबिका सुर्यबक्ष पाल]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ६१
| [[बस्ती लोकसभा मतदारसंघ|बस्ती]]
| [[राम प्रसाद चौधरी|रामप्रसाद माणिकराम चौधरी]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ६२
| [[संत कबीर नगर लोकसभा मतदारसंघ|संत कबीर नगर]]
| [[लक्ष्मीकांत निषाद|पप्पू निषाद]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ६३
| [[महाराजगंज (उत्तर प्रदेश) लोकसभा मतदारसंघ|महाराजगंज]]
| [[पंकज चौधरी|पंकज भगवान चौधरी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[अर्थ मंत्रालय (भारत)|अर्थ राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| ६४
| [[गोरखपूर लोकसभा मतदारसंघ|गोरखपूर]]
| [[रवी किशन|रविंद्र श्यामनारायण ''रवि किशन'' शुक्ला]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ६५
| [[कुशी नगर लोकसभा मतदारसंघ|कुशी नगर]]
| [[विजय कुमार दुबे]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ६६
| [[देवरिया लोकसभा मतदारसंघ|देवरिया]]
| [[शशांक मणी त्रिपाठी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ६७
| [[बांसगांव लोकसभा मतदारसंघ|बांसगांव]]
| [[कमलेश पासवान|कमलेश ओमप्रकाश पासवान]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[ग्रामीण विकास मंत्रालय (भारत)|ग्रामीण विकास राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| ६८
| [[लालगंज लोकसभा मतदारसंघ|लालगंज]]
| [[दरोगा सरोज|दरोगा प्रसाद सरोज]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ६९
| [[आझमगढ लोकसभा मतदारसंघ|आझमगढ]]
| [[धर्मेंद्र यादव|ॲड. धर्मेंद्र अभय यादव]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ७०
| [[घोसी लोकसभा मतदारसंघ|घोसी]]
| [[राजीव कुमार राय]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ७१
| [[सलीमपूर लोकसभा मतदारसंघ|सलीमपूर]]
| [[रमाशंकर राजभर]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ७२
| [[बलिया लोकसभा मतदारसंघ|बलिया]]
| [[सनातन पांडे]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ७३
| [[जौनपूर लोकसभा मतदारसंघ|जौनपूर]]
| [[बाबू सिंह कुशवाह]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ७४
| [[मछलीशहर लोकसभा मतदारसंघ|मछलीशहर]]
| [[प्रिया सरोज|ॲड. प्रिया तुफानी सरोज]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ७५
| [[गाझीपूर लोकसभा मतदारसंघ|गाझीपूर]]
| [[अफझल अन्सारी|अफझल सुभानुल्लाह अन्सारी]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ७६
| [[चंदौली लोकसभा मतदारसंघ|चंदौली]]
| [[बिजेंद्र सिंह]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|-
| ७७
| [[वाराणसी लोकसभा मतदारसंघ|वाराणसी]]
| [[नरेंद्र मोदी|नरेंद्र दामोदरदास मोदी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[भारताचे पंतप्रधान|पंतप्रधान]], [[कार्मिक, सार्वजनिक तक्रारी आणि निवृत्ती वेतन मंत्रालय|कार्मिक, सार्वजनिक तक्रारी आणि निवृत्ती वेतन मंत्री]], [[अणुऊर्जा|अणुऊर्जा मंत्री]], [[अंतराळ|अंतराळ मंत्री]] लोकसभा सभागृह नेता (९ जून २०२४ पासून)
|-
| ७८
| [[भदोही लोकसभा मतदारसंघ|भदोही]]
| [[विनोदकुमार बिंड|डॉ. विनोदकुमार सचनुराम बिंड]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ७९
| [[मिर्झापूर लोकसभा मतदारसंघ|मिर्झापूर]]
| [[अनुप्रिया पटेल|अनुप्रिया आशिष पटेल]]
|bgcolor=#27176D|
| [[अपना दल (सोनेलाल)]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्रालय (भारत)|आरोग्य व कुटुंब कल्याण राज्यमंत्री]] व [[रसायने आणि खते मंत्रालय|रसायने आणि खते राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून) 
|-
| ८०
| [[रॉबर्ट्सगंज लोकसभा मतदारसंघ|रॉबर्ट्सगंज]]
| [[छोटेलाल खरवार|छोटेलाल रामधनी खरवार]]
|bgcolor=#FF2222|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|
|}

===उत्तराखंड===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[उत्तराखंड|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''उत्तराखंड'''&lt;/span&gt;]]
|-
| १
| [[तेहरी गढवाल लोकसभा मतदारसंघ|तेहरी-गढवाल]]
| [[माला राज्य लक्ष्मी शाह|महाराणी मालराज्य मनुजेंद्र शाह]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २
| [[गढवाल लोकसभा मतदारसंघ|गढवाल]]
| [[अनिल बलुनी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ३
| [[अलमोडा लोकसभा मतदारसंघ|अलमोडा]]
| [[अजय टामटा]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालय (भारत)|रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| ४
| [[नैनिताल-उधमसिंग नगर लोकसभा मतदारसंघ|नैनिताल-उधमसिंग नगर]]
| [[अजय भट्ट|अजय कमलापती भट्ट]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ५
| [[हरिद्वार लोकसभा मतदारसंघ|हरिद्वार]]
| [[त्रिवेंद्र सिंह रावत]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|}

===पश्चिम बंगाल===
* १४ जून २०२६ रोजी २/३ सदस्यांसह तृणमूल काँग्रेसचे बंडखोर खासदारांचा गट [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]ात विलीन झाला. 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! क्र.
! मतदारसंघ
! खासदार
! colspan=&quot;2&quot;| पक्ष
! colspan=&quot;2&quot;| आघाडी
! नोंदी 
|-
| colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[पश्चिम बंगाल|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''पश्चिम बंगाल'''&lt;/span&gt;]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|१
| rowspan=&quot;2&quot;|[[कूच बिहार लोकसभा मतदारसंघ|कूच बिहार]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[जगदीशचंद्र बर्मा बसुनिया]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| १४ जून २०२६ रोजी [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]ात विलीन
|-
|bgcolor=#F5FFAF|
| [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| २
| [[अलिपूरदुआर्स लोकसभा मतदारसंघ|अलिपूरद्वार]]
| [[मनोज तिग्गा]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ३
| [[जलपाईगुडी लोकसभा मतदारसंघ|जलपाईगुडी]]
| [[जयंत कुमार रॉय]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ४
| [[दार्जीलिंग लोकसभा मतदारसंघ|दार्जीलिंग]]
| [[राजू बिश्ट|राजू विष्णू बिश्ट]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ५
| [[रायगंज लोकसभा मतदारसंघ|रायगंज]]
| [[कार्तिक पॉल]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ६
| [[बालुरघाट लोकसभा मतदारसंघ|बालुरघाट]]
| [[सुकांता मजुमदार]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[शिक्षण मंत्रालय (भारत)|शिक्षण राज्यमंत्री]] व [[पूर्वोत्तर क्षेत्र विकास मंत्रालय|पूर्वोत्तर क्षेत्र विकास राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)  
|-
| ७
| [[मालदा उत्तर लोकसभा मतदारसंघ|मालदा उत्तर]]
| [[खगेन मुर्मु|खगेन जलो मुर्मु]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ८
| [[मालदा दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|मालदा दक्षिण]]
| [[ईशा खान चौधरी]]
|bgcolor=#19AAED|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|  
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|९
| rowspan=&quot;2&quot;|[[जंगीपूर लोकसभा मतदारसंघ|जंगीपूर]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[खलीलुर रहमान]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| १४ जून २०२६ रोजी [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]ात विलीन
|-
|bgcolor=#F5FFAF|
| [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|१०
| rowspan=&quot;2&quot;|[[बहरामपूर लोकसभा मतदारसंघ|बहरामपूर]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[युसुफ पठाण]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| १४ जून २०२६ रोजी [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]ात विलीन
|-
|bgcolor=#F5FFAF|
| [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|११
| rowspan=&quot;2&quot;|[[मुर्शिदाबाद लोकसभा मतदारसंघ|मुर्शिदाबाद]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[अबू ताहेर खान|अबू ताहेर बरखातुल्लाह खान]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| १४ जून २०२६ रोजी [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]ात विलीन
|-
|bgcolor=#F5FFAF|
| [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १२
| [[कृष्णनगर लोकसभा मतदारसंघ|कृष्णनगर]]
| [[महुआ मोइत्रा|महुआ द्विपेंद्रलाल मोइत्रा]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|  
|-
| १३
| [[राणाघाट लोकसभा मतदारसंघ|राणाघाट]]
| [[जगन्नाथ सरकार (भाजप राजकारणी)|जगन्नाथ सरकार]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| १४
| [[बनगांव लोकसभा मतदारसंघ|बनगांव]]
| [[शंतनू ठाकूर|शंतनू मंजुल ठाकूर]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| [[बंदरे, जहाज वाहतूक आणि जलमार्ग मंत्रालय (भारत)|बंदरे, जहाज वाहतूक आणि जलमार्ग राज्यमंत्री]] (९ जून २०२४ पासून)
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|१५
| rowspan=&quot;2&quot;|[[बराकपूर लोकसभा मतदारसंघ|बराकपूर]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[पार्था भौमिक]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| १४ जून २०२६ रोजी [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]ात विलीन
|-
|bgcolor=#F5FFAF|
| [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| १६
| [[दम दम लोकसभा मतदारसंघ|दम दम]]
| [[सौगाता रॉय|ॲड. सौगाता रॉय]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|  
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|१७
| rowspan=&quot;2&quot;|[[बारासात लोकसभा मतदारसंघ|बारासात]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[ककली घोष दस्तीदार|डॉ. काकोली सुदर्शन घोष दस्तीदार]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| १४ जून २०२६ रोजी [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]ात विलीन
|-
|bgcolor=#F5FFAF|
| [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|१८
| rowspan=&quot;2&quot;| [[बशीरहाट लोकसभा मतदारसंघ|बशीरहाट]]
| [[हाजी नुरुल इस्लाम]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|  २५ सप्टेंबर २०२४ रोजी निधन 
|-
| colspan=&quot;5&quot;| रिक्त ''(२५ सप्टेंबर २०२४ पासून)''
|
|-
| १९
| [[जयनगर लोकसभा मतदारसंघ|जयनगर]]
| [[प्रतिमा मोंडल|प्रतिमा नारायण मोंडल]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|  
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|२०
| rowspan=&quot;2&quot;|[[मथुरापूर लोकसभा मतदारसंघ|मथुरापूर]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[बापी हलदर]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| १४ जून २०२६ रोजी [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]ात विलीन
|-
|bgcolor=#F5FFAF|
| [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| २१
| [[डायमंड हार्बर लोकसभा मतदारसंघ|डायमंड हार्बर]]
| [[अभिषेक बॅनर्जी]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|  
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|२२
| rowspan=&quot;2&quot;|[[जादवपूर लोकसभा मतदारसंघ|जाधवपूर]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[सायोनी घोष]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| १४ जून २०२६ रोजी [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]ात विलीन
|-
|bgcolor=#F5FFAF|
| [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|२३
| rowspan=&quot;2&quot;|[[कोलकाता उत्तर लोकसभा मतदारसंघ|उत्तर कोलकाता]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[माला रॉय|माला निर्बेद रॉय]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| १४ जून २०२६ रोजी [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]ात विलीन
|-
|bgcolor=#F5FFAF|
| [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|  
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|२४
| rowspan=&quot;2&quot;|[[कोलकाता दक्षिण लोकसभा मतदारसंघ|दक्षिण कोलकाता]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[सुदीप बंदोपाध्याय]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| १४ जून २०२६ रोजी [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]ात विलीन
|-
|bgcolor=#F5FFAF|
| [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|२५
| rowspan=&quot;2&quot;|[[हावरा लोकसभा मतदारसंघ|हावडा]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[प्रसून बॅनरजी|प्रसून बॅनर्जी]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| १४ जून २०२६ रोजी [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]ात विलीन
|-
|bgcolor=#F5FFAF|
| [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| २६
| [[उलुबेरिया लोकसभा मतदारसंघ|उलुबेरिया]]
| [[सजदा अहमद]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| २७
| [[सेरामपूर लोकसभा मतदारसंघ|सेरामपूर]]
| [[कल्याण बॅनर्जी|ॲड. कल्याण बॅनर्जी]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|२८
| rowspan=&quot;2&quot;|[[हूगळी लोकसभा मतदारसंघ|हूगळी]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[रचना बॅनर्जी|रचना रबिंद्रनाथ बॅनर्जी]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| १४ जून २०२६ रोजी [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]ात विलीन
|-
|bgcolor=#F5FFAF|
| [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|२९
| rowspan=&quot;2&quot;|[[आरामबाग लोकसभा मतदारसंघ|आरामबाग]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[मिताली बाग]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| १४ जून २०२६ रोजी [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]ात विलीन
|-
|bgcolor=#F5FFAF|
| [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ३०
| [[तामलुक लोकसभा मतदारसंघ|तामलुक]]
| [[अभिजित गंगोपाध्याय]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ३१
| [[कांती लोकसभा मतदारसंघ|कांती]]
| [[सौमेंदू अधिकारी]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|३२
| rowspan=&quot;2&quot;|[[घटाल लोकसभा मतदारसंघ|घटाल]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[दीपक अधिकारी|दिपक गुरुदास अधिकारी]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| १४ जून २०२६ रोजी [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]ात विलीन
|-
|bgcolor=#F5FFAF|
| [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|३३
| rowspan=&quot;2&quot;|[[झारग्राम लोकसभा मतदारसंघ|झारग्राम]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[खेरवाल सोरेन]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| १४ जून २०२६ रोजी [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]ात विलीन
|-
|bgcolor=#F5FFAF|
| [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|३४
| rowspan=&quot;2&quot;|[[मेदिनीपूर लोकसभा मतदारसंघ|मेदिनीपूर]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[जून मालिया]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| १४ जून २०२६ रोजी [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]ात विलीन
|-
|bgcolor=#F5FFAF|
| [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| ३५
| [[पुरुलिया लोकसभा मतदारसंघ|पुरुलिया]]
| [[ज्योतिर्मोय सिंग माहतो|ॲड. ज्योतिर्मोय सिंह माहतो]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|३६
| rowspan=&quot;2&quot;|[[बांकुरा लोकसभा मतदारसंघ|बांकुरा]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[अरूप चक्रवर्ती]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| १४ जून २०२६ रोजी [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]ात विलीन
|-
|bgcolor=#F5FFAF|
| [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ३७
| [[बिश्नुपूर लोकसभा मतदारसंघ|बिश्नुपूर]]
| [[सौमित्र खान|सौमित्र धनंजय खान]]
|bgcolor=#FBB917|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|३८
| rowspan=&quot;2&quot;|[[बर्धमान-पूर्ब लोकसभा मतदारसंघ|बर्धमान-पूर्ब]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[शर्मिला सरकार]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| १४ जून २०२६ रोजी [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]ात विलीन
|-
|bgcolor=#F5FFAF|
| [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|
|-
| ३९
| [[बर्धमान-दुर्गापूर लोकसभा मतदारसंघ|बर्धमान-दुर्गापूर]]
| [[कीर्ति आझाद|कीर्तीवर्धन भागवत आझाद]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| ४०
| [[आसनसोल लोकसभा मतदारसंघ|आसनसोल]]
| [[शत्रुघ्न सिन्हा|शत्रुघन भुवनेश्वरी सिन्हा]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|४१
| rowspan=&quot;2&quot;|[[बोलपूर लोकसभा मतदारसंघ|बोलपूर]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[असित कुमार माल]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| १४ जून २०२६ रोजी [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]ात विलीन
|-
|bgcolor=#F5FFAF|
| [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|४२
| rowspan=&quot;2&quot;|[[बीरभूम लोकसभा मतदारसंघ|बीरभूम]]
| rowspan=&quot;2&quot;|[[शताब्दी रॉय|शताब्दी मृगांक बॅनर्जी-रॉय]]
|bgcolor=#20C646|
| [[तृणमुल काँग्रेस|अखिल भारतीय तृणमुल काँग्रेस]]
|bgcolor=#00B7EB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
| १४ जून २०२६ रोजी [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]ात विलीन
|-
|bgcolor=#F5FFAF|
| [[भारतीय राष्ट्रवादी जनता पक्ष]]
|bgcolor=#FF9933|
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| 
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{सध्याच्या भारतीय संसद आणि राज्य विधानमंडळाची यादी}}
{{भारतीय संसद}}
 
[[वर्ग:लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य|*]]</text>
      <sha1>pbvhpyti87gqzc859lw231tlpdgyca2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आवश्यकतेचा सिद्धांत</title>
    <ns>0</ns>
    <id>347215</id>
    <revision>
      <id>2692294</id>
      <parentid>2404655</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T00:48:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2692294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8434" sha1="pkcy7u2upuxaq5g5ba4jlmgdj66us7p" xml:space="preserve">{{बदल}}
'''आवश्यकतेचा सिद्धांत''', ज्याला इंग्रजीत थ्री नीड थियरी असेही म्हणतात, &lt;ref name=&quot;umuc&quot;&gt;[http://info.umuc.edu/mde/Portfolios/jdeguara/mcclelland.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201127082447/http://info.umuc.edu/mde/Portfolios/jdeguara/mcclelland.html |date=2020-11-27 }}. Umuc.edu. Retrieved July 16, 2014.&lt;/ref&gt; मानसशास्त्रज्ञ [[डेव्हिड मॅकक्लेलँड]] यांनी प्रस्तावित केले आहे, हे एक प्रेरक मॉडेल आहे जे उपलब्धि, संलग्नता आणि सामर्थ्याच्या [[गरज|आवश्यकता]] [[व्यवस्थापन|व्यवस्थापकीय]] संदर्भातील लोकांच्या कृतींवर कसा परिणाम करतात हे स्पष्ट करण्याचा प्रयत्न करते. हे प्रतिमान १९६० मध्ये विकसित करण्यात आले, &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://psychology.fas.harvard.edu/people/david-mcclelland|title=David McClelland|website=psychology.fas.harvard.edu|language=en|access-date=2018-07-30|archive-date=2020-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20201119043108/https://psychology.fas.harvard.edu/people/david-mcclelland|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; दोन दशकांनंतर [[मास्लोची आवश्यकता अधिश्रेणी|मास्लोच्या आवश्यकता अधिश्रेणी]] १९४० च्या दशकाच्या प्रारंभी प्रस्तावित करण्यात आली. मॅक्लेलँड यांनी सांगितले की प्रत्येक व्यक्तीला वय, लिंग, वंश किंवा संस्कृती याची काळजी न करता या तीन प्रकारच्या प्रेरणा असतात. प्रेरणाचा प्रकार ज्याद्वारे प्रत्येक व्यक्तीला चालविले जाते ते त्यांच्या जीवनातील अनुभव आणि त्यांच्या संस्कृतीच्या मतांमधून मिळते. हा आवश्यकतेचा सिद्धांत अनेकदा [[व्यवस्थापन]] किंवा संस्थात्मक वर्तन यासंबंधीच्या वर्गांमध्ये शिकविला जातो.

== संपादणूकीची आवश्यकता ==
ज्या लोकांना संपादणूकीची आवश्यकता आहे ते मध्यम अडचणीच्या कामांवर काम करण्यास प्राधान्य देतात ज्यात परिणाम त्यांच्या कामावर अभिप्राय मिळविण्याऐवजी त्यांच्या प्रयत्नांवर आधारित असतात. यशावर आधारित व्यक्ती उच्च-जोखम आणि अल्पक-जोखम अशा दोन्ही परिस्थिती टाळतात. अल्पक-जोखम परिस्थिती प्रामाण्य होण्यासाठी फार सोपी म्हणून पाहिली जाते आणि उच्च-जोखम परिस्थिती व्यक्तीने केलेल्या यशापेक्षा परिस्थितीच्या नियतीवर आधारित म्हणून पाहिले जाते. &lt;ref name=&quot;NetMBA&quot;&gt;[http://www.netmba.com/mgmt/ob/motivation/mcclelland/ McClelland's Theory of Needs]. NetMBA Business Knowledge Center. Retrieved November 29, 2013.&lt;/ref&gt; हा व्यक्तिमत्व प्रकार कामाच्या ठिकाणी सिद्धी आणि पदोन्नतीच्या पदांसह उद्योगीता अधिश्रेणी प्रेरित आहे. &lt;ref name=&quot;BB&quot;&gt;[http://www.businessballs.com/davidmcclelland.htm David McClelland]. Businessballs.com. Retrieved November 29, 2013.&lt;/ref&gt;

== संलग्नतेची आवश्यकता ==
ज्या लोकांना संलग्नतेची आवश्यकता आहे ते सामाजिक संबंध निर्माण करण्यात आणि टिकवून ठेवण्यासाठी वेळ घालविण्यास अधिमान देतात, गटांचा एक भाग बनण्याचा आनंद घेतात आणि त्यांना प्रेम आणि स्वीकृती वाटण्याची इच्छा असते. या गटातील लोक त्या कामाच्या ठिकाणी संस्कृतीची नियमे पाळतात आणि सामान्यत: नाकारण्याच्या भीतीने कामाच्या ठिकाणी नियम बदलत नाहीत. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://educationlibrary.org/mcclellands-three-needs-theory-power-achievement-and-affiliation/|title=McClelland's Three Needs Theory: Power, Achievement, and Affiliation|date=2021-05-23|website=Education Library|language=en-US|access-date=2021-05-23}}&lt;/ref&gt; ही व्यक्ती स्पर्धेपेक्षा सहकार्याला अनुग्रह करते आणि उच्च जोखम किंवा उच्च अनिश्चितपणा असलेली परिस्थिती आवडत नाही. ज्या लोकांना संलग्नतेची आवश्यकता आहे ते गिऱ्हाईक सेवा किंवा गिऱ्हाईक आंतरसंवाद पदे यासारख्या सामाजिक आंतरसंवादांवर आधारित क्षेत्रांमध्ये चांगले कार्य करतात. &lt;ref name=&quot;NetMBA&quot;/&gt;

== शक्तीची आवश्यकता ==
ज्या लोकांना शक्तीची आवश्यकता आहे ते काम करण्यास आणि शिस्तीवर उच्च मूल्य ठेवण्यास अधिमान देतात. या प्रेरक प्रकाराचा तोटा असा आहे की गटाचे ध्येय शून्य बेरीज असू शकतात, म्हणजेच एका व्यक्तीला जिंकायचे असेल तर दुसऱ्याने हरले पाहिजे. मात्र, गटाचे ध्येय पूर्ण करण्यात सहाय्य करण्यासाठी आणि गटातील इतरांना त्यांच्या कामाविषयी सक्षम वाटण्यासाठी हे सकारात्मकपणे लागू केले जाऊ शकते. या आवश्यकतेने प्रेरित झालेल्या व्यक्तीला स्थिती ओळखणे, युक्तिवाद जिंकणे, स्पर्धा आणि इतरांवर प्रभाव पाडणे यांचा आनंद मिळतो. या प्रेरक प्रकारामुळे वैयक्तिक प्रतिष्ठेची आणि चांगल्या वैयक्तिक स्थितीची सतत आवश्यकता असते. &lt;ref name=&quot;BB&quot;/&gt;</text>
      <sha1>pkcy7u2upuxaq5g5ba4jlmgdj66us7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जी. लक्ष्मणन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>350508</id>
    <revision>
      <id>2692404</id>
      <parentid>2500804</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T10:59:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2692404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3888" sha1="rmfb92txrarhlwrtr2a1b1s400vfr1d" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}

'''गोविंदस्वामी लक्ष्मणन''' (१२ फेब्रुवारी १९२४ - १० जानेवारी २००१) हे [[द्रविड मुन्नेत्र कळघम|द्रविड मुनेत्र कळघम]] पक्षाचे भारतीय राजकारणी होते. १९८० मध्ये ते [[उत्तर चेन्नई लोकसभा मतदारसंघ|चेन्नई उत्तर]] येथून भारतीय संसदेच्या [[लोकसभा|लोकसभेत]] निवडून आले.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=7AgfAQAAMAAJ|title=द टाइम्स ऑफ इंडिया Directory and Year Book Including Who's who|publisher=Bennett, Coleman &amp; Company|year=1979|page=789|access-date=28 March 2021}}&lt;/ref&gt; त्यांनी यापूर्वी १९७४ ते १९८० पर्यंत [[भारतीय संसद|भारतीय संसदेचे]] वरिष्ठ सभागृह [[राज्यसभा|राज्यसभेत]] [[तमिळनाडू|तामिळनाडूचे]] प्रतिनिधित्व केले होते. ते १९८० ते १९८४ या [[लोकसभेचे उपाध्यक्ष|काळात लोकसभेचे उपसभापती]] होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://legislativebodiesinindia.nic.in/LS/ataglace.htm|title=LOK SABHA|publisher=legislativebodiesinindia.nic.in|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140521205101/http://legislativebodiesinindia.nic.in/LS/ataglace.htm|archive-date=21 May 2014|access-date=19 July 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://loksabhaph.nic.in/writereaddata/biodata_1_12/2780.htm|title=7th Lok Sabha Members Bioprofile G.Lakshmanan|publisher=Lok Sabha|access-date=19 July 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.theweek.in/columns/Sachidananda-Murthy/2019/07/26/deputy-speaker-stick-and-carrot.html|title=Deputy speaker: stick and carrot|date=27 July 2019|website=Sachidananda Murthy|publisher=The Week|access-date=28 March 2021|archive-date=2024-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240617082445/https://www.theweek.in/columns/Sachidananda-Murthy/2019/07/26/deputy-speaker-stick-and-carrot.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://rsintranet.nic.in/intrars/Member_Biographical_Book.pdf|title=RAJYA SABHA MEMBERS BIOGRAPHICAL SKETCHES 1952-2019|publisher=[[Rajya Sabha]]|access-date=28 March 2021}}&lt;/ref&gt; १० जानेवारी २००१ रोजी त्यांचे निधन झाले.&lt;ref name=&quot;Former LS Deputy Speaker passes away&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|last=Zee News|url=https://zeenews.india.com/news/nation/former-ls-deputy-speaker-passes-away_6556.html|title=Former LS Deputy Speaker passes away|date=10 January 2001|language=en|access-date=23 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240523120458/https://zeenews.india.com/news/nation/former-ls-deputy-speaker-passes-away_6556.html|archive-date=23 May 2024}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:इ.स. २००१ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:इ.स. १९२४ मधील जन्म]]
[[वर्ग:७ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:द्रविड मुन्नेत्र कळघम पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:राज्यसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>rmfb92txrarhlwrtr2a1b1s400vfr1d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पातोंडा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>350812</id>
    <revision>
      <id>2692281</id>
      <parentid>2566379</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T17:10:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13119" sha1="2frwro5xpik7nl44jrysjepzg3r9s6b" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र|प्रकार=गाव|जनगणना_स्थलनिर्देशांक=५२७४४५|स्थानिक_नाव=पातोंडा|तालुका_नाव=अमळनेर|जिल्हा_नाव=जळगाव|राज्य_नाव=महाराष्ट्र|विभाग=|जिल्हा=[[जळगाव]]|तालुका_नावे=[[अमळनेर]]|अक्षांश=|रेखांश=|शोधक_स्थान=right|क्षेत्रफळ_एकूण=९.९६|उंची=|लोकसंख्या_एकूण=५१८९|लोकसंख्या_वर्ष=२०११|लोकसंख्या_घनता=५२०.९८|लोकसंख्या_पुरुष=२६१०|लोकसंख्या_स्त्री=२५७९|लिंग_गुणोत्तर=९८८|अधिकृत_भाषा=[[मराठी]]}}

'''पातोंडा''' हे [[महाराष्ट्र| महाराष्ट्राच्या]] [[जळगाव जिल्हा| जळगाव जिल्ह्यातील]] एक गाव आहे.  २०११ च्या जनगणनेनुसार &lt;ref&gt;https: // censusindia.gov. in / census.website / data / census - tables  #&lt;/ref&gt;या गावाचा सेन्सस कोड ५२७४४५ असून या लेखातील माहिती या जनगणनेवर आधारित आहे. या गावाचे क्षेत्र ७९९.०१ हेक्टर असून येथील लोकसंख्या ५१८९ आहे. गावात १२२६ कुटुंबे राहतात.

== लोकसंख्या ==

* एकूण लोकसंख्या:५१८९; पुरुष: २६१०; स्त्रिया: २५७९
* अनुसूचित जाती लोकसंख्या: ६६९; पुरुष: ३५७; स्त्रिया: ३१२
* अनुसूचित जमाती लोकसंख्या:३४३; पुरुष: १६४; स्त्रिया: १७९

== शैक्षणिक सुविधा ==
गावात असणाऱ्या सुविधा - पूर्व-प्राथमिक शाळा-६.  प्राथमिक शाळा-३.  कनिष्ठ माध्यमिक शाळा-१.  माध्यमिक शाळा-१.  उच्च माध्यमिक शाळा -१.  

स्थानिक नसलेल्या सुविधांची अंतरे  - 

५ किमी पेक्षा कमी अंतरावर : काही नाही

५ ते १० किमी अंतरावर : काही नाही

१० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर : पदवी महाविद्यालय  अमळनेर येथे आहे.  अभियांत्रिकी महाविद्यालय  जळगाव येथे आहे.  वैद्यकीय महाविद्यालय  जळगाव येथे आहे.  व्यावसायिक प्रशिक्षण शाळा  जळगाव येथे आहे.  अनौपचारिक प्रशिक्षण केन्द्र  अमळनेर येथे आहे.  अपंगांसाठी खास शाळा  अमळनेर येथे आहे.

== वैद्यकीय सुविधा ==

=== सरकारी ===
असलेल्या सुविधा- प्राथमिक आरोग्य केन्द्र, -१प्राथमिक आरोग्य उपकेन्द्र - १प्रसूति व शिशुसंगोपन केन्द्र, -१क्षयरोग रुग्णालय, - १. अ‍ॅलोपॅथिक रुग्णालय, -१दवाखाने, -१कुटुंब कल्याण केन्द्र, -१ 

नसलेल्या सुविधा - कम्युनिटी हेल्थ सेंटर, अन्य उपचार पद्धतीचे रुग्णालय, गुरांचे दवाखाने, फिरते दवाखाने,

=== बिगर-सरकारी ===
असलेल्या सुविधा- बाह्य रुग्ण विभाग, -२इतर पदवीधर डॉक्टर, -२औषधाची दुकाने, -२ 

नसलेल्या सुविधा - बाह्य व भरती असलेल्या रुग्णांचा विभाग, धर्मादाय बिगर-सरकारी रुग्णालय, एमबीबीएस पदवीधर डॉक्टर, पदवी नसलेले डॉक्टर, पारंपरिक वैद्य व वैदू, इतर बिगरसरकारी वैद्यकीय सुविधा,

== पिण्याचे पाणी ==
असलेल्या सुविधा- शुद्ध केलेल्या पाण्याचा नळातून  पुरवठा, झाकलेल्या विहिरीच्या पाण्याचा पुरवठा, हँड पंपच्या पाण्याचा पुरवठा, बारमाही सुरू असलेल्या हँड पंपच्या पाण्याचा पुरवठा, बोअरवेलच्या पाण्याचा पुरवठा, बारमाही सुरू असलेल्या बोअरवेलच्या पाण्याचा पुरवठा, 

नसलेल्या सुविधा - शुद्ध न केलेल्या पाण्याचा नळातून  पुरवठा, न झाकलेल्या विहिरीच्या पाण्याचा पुरवठा, झऱ्यांच्या पाण्याचा पुरवठा, नदी /कालवे यातील  पाण्याचा पुरवठा, तलाव/तळी यातील  पाण्याचा पुरवठा, इतर पाण्याचा पुरवठा,

== स्वच्छता ==
असलेल्या  सुविधा- सांडपाणी पाण्याच्या स्त्रोतात सोडले जाते.उघडी गटारे, 

नसलेल्या सुविधा - न्हाणीघरासह सार्वजनिक स्वच्छता गृह, न्हाणीघराशिवाय सार्वजनिक स्वच्छता गृह, ग्रामीण सॅनिटरी हार्डवेरचे  दुकान, सामूहिक बायोगॅस किंवा कचऱ्याच्या उत्पादक पुनर्वापराची व्यवस्था,

== संचार ==
गावात असणाऱ्या सुविधा - पोस्ट ऑफिस, उपपोस्ट ऑफिस, मोबाइल फोन सुविधा, इंटरनेट कॅफे/सर्व्हिस सेंटर, खाजगी कूरियर, सार्वजनिक  बस सेवा, खाजगी बस सेवा, ऑटो व टमटम, टॅक्सी, जिल्ह्यातील मुख्य रस्त्याला जोडलेले रस्ते, जिल्ह्यातील दुय्यम रस्त्याना जोडलेले रस्ते, डांबरी रस्ते, बारमाही रस्ते, 

स्थानिक नसलेल्या सुविधांची अंतरे  - रेल्वे स्थानक, - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर.  ट्रॅक्टर - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर.  पदचलित सायकल रिक्षा - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर.  बैल व इतर जनावरांनी ओढलेल्या गाड्या, - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर.  राष्ट्रीय महामार्गाला जोडलेले रस्ते - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर.  राज्य महामार्गाला जोडलेले रस्ते - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर.  कच्चे रस्ते, - ५ किमी पेक्षा कमी अंतरावर.  पाण्यासाठी नाल्या असणारे डांबरी रस्ते, - ५ किमी पेक्षा कमी अंतरावर.  

'''तळटीप'''- शिरगिणतीत असलेल्या पुढील सुविधांच्या उपलब्धततेची माहिती नाही  - सायकल रिक्षा (यांत्रिक), समुद्र व नदीवरील बोट वाहतूक, बोट वाहतुकीयोग्य जलमार्ग,

== बाजार व पतव्यवस्था ==
गावात असणाऱ्या सुविधा - व्यापारी बँका, सहकारी बँका, शेतकी कर्ज संस्था, स्वसहाय्य गट (SHG), रेशनचे दुकान, मंडई/कायम बाजार, आठवड्याचा बाजार, शेतमाल विक्री संस्था, 

स्थानिक नसलेल्या सुविधांची अंतरे - एटीएम, - १० किमी पेक्षा अधिक अंतरावर.  शेतमाल विक्री संस्था,

== आरोग्य, आहार व करमणूक सुविधा ==
गावात असणाऱ्या सुविधा - शिशुविकास पौष्टिक आहार केन्द्र (ICDS), अंगणवाडी पौष्टिक आहार केन्द्र,  इतर  पौष्टिक आहार केन्द्र, आशा, समुदाय भवन (दूरचित्रवाणीसह अथवा विरहित), क्रीडांगण, खेळ / करमणूक क्लब, सिनेमा/ व्हिडियो थियेटर, सार्वजनिक ग्रंथालय, सार्वजनिक वाचनालय, वृत्तपत्र पुरवठा, विधानसभा मतदान केन्द्र, जन्म व मृत्यु नोंदणी केन्द्र, 

स्थानिक नसलेल्या सुविधांची अंतरे -

== वीज पुरवठा ==
घरगुती वापरासाठी वीजपुरवठा -  आहे. 

शेतीसाठी वीजपुरवठा -  आहे. 

व्यापारी वापरासाठी वीजपुरवठा -  आहे. 

सर्व प्रकारच्या वापरासाठी वीजपुरवठा -  आहे.

== जमिनीचा वापर (हेक्टर) ==

* जंगल क्षेत्र : ०.०
* बिगरशेतकी वापरातली जमीन: १६.०
* ओसाड व शेतीला अयोग्य जमीन: २९.०
* कुरणे व इतर चराऊ जमीन: ३२.०
* फुटकळ झाडीखालची जमीन: ०.०
* शेतीयोग्य पडीक जमीन: २५.०
* कायमस्वरूपी पडीक जमीन: ०.०
* ह्या वर्षीची पडीक जमीन: ०.०
* पिकांखालची जमीन: ८९४.०
* एकूण कोरडवाहू शेतजमीन: २२.०
* एकूण बागायती जमीन: ८७२.०

== सिंचन सुविधा (क्षेत्रफळ हेक्टर मध्ये) ==

* कालवे : ०
* विहिरी / कूप नलिका: २२
* तलाव / तळी: ०
* ओढे: ०
* इतर : ०

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भ यादी}}

[[वर्ग:जळगाव जिल्ह्यातील गावे]]</text>
      <sha1>2frwro5xpik7nl44jrysjepzg3r9s6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>केतकी देवी सिंह</title>
    <ns>0</ns>
    <id>352912</id>
    <revision>
      <id>2692330</id>
      <parentid>2495629</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T05:30:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2692330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2627" sha1="k56w6689295vycqnbuxu4zdo6chx3ok" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''केतकी देवी सिंह''' (जन्म ३ जुलै १९५८) या [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाच्या]] उमेदवार म्हणून भारताच्या [[उत्तर प्रदेश]] राज्यातील [[गोंडा लोकसभा मतदारसंघ|गोंडा मतदारसंघातून]] निवडून आलेल्या माजी [[संसद सदस्य|खासदार]] आणि माजी जिल्हा परिषद प्रमुख आहेत.&lt;ref name=&quot;Lok Sabha&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://164.100.47.132/LssNew/biodata_1_12/3797.htm|title=Biographical Sketch Member of Parliament 11th Lok Sabha|access-date=8 March 2014|archive-date=2014-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308154906/http://164.100.47.132/LssNew/biodata_1_12/3797.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

केतकीचा जन्म [[महाराजगंज जिल्हा|महाराजगंज जिल्ह्यातील]] बृजमानगंज येथे झाला. ११ मे १९८० रोजी तिने [[ब्रिज भूषण शरण सिंग|ब्रिजभूषण शरण सिंह]] यांच्याशी विवाह केला. तिला तीन मुलगे आणि एक मुलगी आहे. मोठा मुलगा शक्ती सिंग मयत आहे, दुसरा मोठा मुलगा [[प्रतीक भूषण सिंग]] व धाकटा मुलगा [[करण भूषण सिंह]] हे देखील राजकारणी आहे.&lt;ref name=&quot;Lok Sabha&quot;/&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय राजकारणी]]
[[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला राजकारणी]]
[[वर्ग:गोंडाचे खासदार]]
[[वर्ग:इ.स. १९५८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:उत्तर प्रदेशचे खासदार]]
[[वर्ग:११ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>k56w6689295vycqnbuxu4zdo6chx3ok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साचा:दक्षिण आफ्रिकेचे आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट दौरे</title>
    <ns>10</ns>
    <id>357777</id>
    <revision>
      <id>2692397</id>
      <parentid>2631881</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T10:43:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <origin>2692397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7999" sha1="4ui90qqjdunbfs4rhgat7wzuo6qauyl" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = दक्षिण आफ्रिकेचे आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट दौरे
| title = दक्षिण आफ्रिकेचे आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट दौरे
| state = collapsed
|listclass = hlist

| list1 = {{navbox|subgroup|above='''महिला कसोटी आणि महिला मर्यादित षटकांचे आंतरराष्ट्रीय दौरे'''

| group2 = [[आयर्लंड राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|आयर्लंड महिला]]
| list2 =
* [[आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२५–२६|२०२५-२६]]

| group3 = [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलिया महिला]]
| list3 =
* [[ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०१९-२०|२०१९-२०]]

| group4 = [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघ|इंग्लंड महिला]]
| list4 =
* [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, १९६०-६१|१९६०-६१]]
* [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २००३-०४|२००३-०४]]
* [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २००४-०५|२००४-०५]]
* [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०११-१२|२०११-१२]]
* [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०१५-१६|२०१५-१६]]
* [[इंग्लंड महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२४-२५|२०२४-२५]]

| group5 = [[थायलंड महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|थायलंड महिला]]
| list5 =
* [[थायलंड महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका आणि झिम्बाब्वे दौरा, २०२१|२०२१]]

| group6 = [[न्यू झीलंड महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड महिला]]
| list6 =
* [[न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, १९७१-७२|१९७१-७२]]
* [[न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०१६-१७|२०१६-१७]]

| group7 = [[पाकिस्तान महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तान महिला]]
| list7 =
* [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २००६-०७|२००६-०७]]
* [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०१९|२०१९]]
* [[पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२०-२१|२०२०-२१]]

| group8 = [[बांगलादेश राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|बांगलादेश महिला]]
| list8 =
* [[बांगलादेश महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०१३-१४|२०१३-१४]]
* [[बांगलादेश महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०१८|२०१८]]
* [[बांगलादेश महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२३-२४|२०२३-२४]]

| group9 = [[भारतीय महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारतीय महिला]]
| list9 =
* [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २००१-०२|२००१-०२]]
* [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०१७-१८|२०१७-१८]]
* [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६|२०२६]]

| group10 = [[वेस्ट इंडीज महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडीज महिला]]
| list10 =
* [[वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २००४-०५|२००४-०५]]
* [[वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २००९-१०|२००९-१०]]
* [[वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०१५-१६|२०१५-१६]]
* [[वेस्ट इंडीज महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२१-२२|२०२१-२२]]

| group11 = [[श्रीलंका महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|श्रीलंका महिला]]
| list11 =
* [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०१३-१४|२०१३-१४]]
* [[श्रीलंका महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०१८-१९|२०१८-१९]]
}}
| list2 = {{navbox|subgroup|above='''स्पर्धा आयोजित केल्या'''

| group1 = अनेक संघ
| list1 =
* [[२००५ महिला क्रिकेट विश्वचषक|२००५]]
* [[२००८ महिला क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२००८]]
* [[२०१०-११ आयसीसी महिला क्रिकेट चॅलेंज|२०१०]]
* [[२०१७ दक्षिण आफ्रिका चौरंगी मालिका|२०१७]]
* [[२०२२-२३ दक्षिण आफ्रिका महिला तिरंगी मालिका|२०२२-२३]]
* [[२०२३ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|२०२३]]
}}
}}&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट टूर नेव्हिगेशनल बॉक्स]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4ui90qqjdunbfs4rhgat7wzuo6qauyl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बाराबलुतेदार पद्धत</title>
    <ns>0</ns>
    <id>368170</id>
    <revision>
      <id>2692406</id>
      <parentid>2692232</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T11:10:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikimarathi999</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2692406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41369" sha1="jj9ucqqmtj54w5hf8ez6uat1557q7ak" xml:space="preserve">{{Infobox
| above = बाराबलुतेदार
| abovestyle = background:#D8E8C8; font-size:120%; font-weight:bold;
| image = 
| caption = महाराष्ट्रातील पारंपरिक बाराबलुतेदार व्यवस्था

| header1 = सामान्य माहिती
| headerstyle = background:#EFEFEF;

| label2 = प्रकार
| data2 = ग्रामसेवा व्यवस्था

| label3 = प्रदेश
| data3 = महाराष्ट्र

| label4 = कालखंड
| data4 = यादवकाल – ब्रिटिशकाल

| label5 = कार्यक्षेत्र
| data5 = ग्रामीण महाराष्ट्र

| label6 = सेवा संख्या
| data6 = १२ बलुतेदार

| label7 = मोबदला
| data7 = बलुता (धान्य, शेतीमाल, वस्तू किंवा सेवा)

| label8 = प्रमुख व्यवसाय
| data8 = सुतार, लोहार, कुंभार, न्हावी, परीट, चांभार, महार, मांग इ.

| label9 = उद्देश
| data9 = गावातील आवश्यक सेवा पुरविणे

| label10 = संबंधित व्यवस्था
| data10 = [[बलुता]] • [[अलुतेदार]] • जजमानी व्यवस्था • ग्रामव्यवस्था

| label11 = वर्तमान स्थिती
| data11 = ऐतिहासिक सामाजिक-आर्थिक व्यवस्था
}}
==प्रस्तावना==
बाराबलुतेदार पद्धत ही महाराष्ट्राच्या पारंपरिक ग्रामीण समाजव्यवस्थेतील एक अनोखी सेवा आधारित आर्थिक रचना होती. यामध्ये गावातील वेगवेगळ्या १२ व्यावसायिक समुदायांनी (बलुतेदार) विशिष्ट सेवा पुरवून [[धान्य]], [[वस्त्र]] वा [[शेती]]माल स्वरूपात मोबदला घेतला जात असे.

या पद्धतीतून गावातले [[शेती]]प्रधान अर्थकारण, जातीनिहाय सामाजिक कार्यविभागणी, परस्परावलंबन आणि एकात्मता दिसून येते. &quot;बलुतं देणं&quot; ही संकल्पना गावकऱ्यांच्या सहजीवनाचा एक भाग होती, जी औद्योगिकीकरणा नंतर हळूहळू इतिहासजमा झाली.

आजही काही ग्रामीण भागात या पारंपरिक पद्धतीची छायाचित्रं पाहायला मिळतात आणि यावर संशोधन सुरू आहे.

===बलुते म्हणजे काय?===
&quot;बलुते&quot; या शब्दाचा अर्थ म्हणजे सेवा देणाऱ्या व्यक्तीस मिळणारा नैसर्गिक मोबदला — जो विशिष्ट कर्तव्यासाठी दिला जाई.
उदाहरणार्थ, - भट पूजा करत असे, सुतार शेती अवजारे बनवत असे, तर त्याच्या मोबदल्यात [[धान्य]], [[अन्न]], कपडे, सणासुदीला मानपान असे मिळे.

&quot;बाराबलुते&quot; म्हणजे १२ महत्त्वाच्या पारंपरिक सेवा देणारे समुदाय – जे गावाच्या आर्थिक आणि सांस्कृतिक व्यवस्थेचा अविभाज्य भाग होते.

=== बाराबलुतेदार पद्धतीची तुलना जजमानी व्यवस्थेशी ===
काही अभ्यासकांनी महाराष्ट्रातील बाराबलुतेदार व्यवस्था आणि उत्तर भारतातील जजमानी व्यवस्था यांची तुलना केली आहे. तथापि, दोन्ही व्यवस्थांच्या संघटनात्मक रचनेत आणि सेवा-संबंधांच्या स्वरूपात भिन्नता असल्याचेही नमूद केले आहे.&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Gould
 |first=Harold A.
 |title=The Hindu Jajmani System: A Case of Economic Particularism
 |journal=Journal of Anthropological Research
 |volume=42
 |issue=3
 |year=1986
}}&lt;/ref&gt;

===ग्रामीण अर्थव्यवस्थेतील बाराबलुतेदार पद्धतीचे स्थान===
बाराबलुतेदार पद्धती ही महाराष्ट्राच्या पारंपरिक ग्रामीण अर्थव्यवस्थेतील एक अत्यंत महत्त्वाची सेवा-आधारित प्रणाली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |title=India Census – Village Economy Reports|url=https://censusindia.gov.in |access-date=2025-07-16 |language=en}}&lt;/ref&gt;
या पद्धतीनुसार, गावातील विविध &lt;ref&gt;{{cite web |title=ग्रामीण विकास विभाग, महाराष्ट्र शासन |url=https://rdd.maharashtra.gov.in |access-date=2025-07-16 |language=mr }} &lt;/ref&gt; व्यावसायिक समुदाय (बलुतेदार) त्यांच्या विशिष्ट कौशल्यांच्या माध्यमातून गावकऱ्यांना सेवा पुरवत आणि त्याबदल्यात धान्य, कपडे, शेतीमाल वा वस्तू स्वरूपात मोबदला घेत असत.

ही रचना कोणत्याही रोख व्यवहाराशिवाय चालत असे आणि त्यामुळे ती &quot;वस्तुविनिमय आधारीत लोकशाही ग्रामीण अर्थव्यवस्था&quot; म्हणून ओळखली जात असे.
ही अर्थव्यवस्था सहकार्य, परस्परावलंबन आणि सामूहिक जीवनपद्धतीवर आधारलेली होती.&lt;ref name=&quot;dandekar&quot;&gt;{{cite book |title=गाव आणि समाज |author=प्रा. गो. ना. दांडेकर |year=1982 |publisher=ग्रंथाली}}&lt;/ref&gt;
सुतार, लोहार, नाई, धोबी, गुरव, भट, कुंभार, सोनार, महार, चांभार इत्यादी बलुतेदारांनी गावात सेवा पुरवून गावगाडा चालविला जात असे.&lt;ref name=&quot;waghmare&quot;&gt;{{cite thesis |title=Barabalutedar System in Rural India |author=Dr. D.P. Waghmare |publisher=Shodhganga |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in }}&lt;/ref&gt;
औद्योगिकीकरणानंतर आणि नगदी अर्थव्यवस्था वाढल्यामुळे ही पद्धत कालांतराने लोप पावली, परंतु ग्रामीण भारताच्या आर्थिक आणि सामाजिक इतिहासात याचे योगदान अमूल्य आहे.

==पद्धतीची पार्श्वभूमी==

बाराबलुतेदार पद्धती ही महाराष्ट्रातील पारंपरिक सामाजिक व आर्थिक रचना होती, जी विशेषतः पेशवेकालीन व [[मराठा साम्राज्य|मराठा काळात]] अधिक दृढ झाली होती. या पद्धतीचा पाया शेतीप्रधान समाजव्यवस्था आणि व्यवसायाधारित जातपद्धती होती.

गावातील प्रत्येक प्रमुख कौशल्य व सेवा विशिष्ट समुदायाच्या हातात होती. हे समुदाय त्या-त्या क्षेत्रातील विशेषज्ञ असत आणि त्यांचे कार्य गावाच्या आवश्यक सेवांशी निगडीत असे. &lt;ref name=&quot;dandekar&quot; /&gt;

या पद्धतीपूर्वी ग्रामपंचायत प्रणाली अस्तित्वात नव्हती; गावातील व्यवहार हे बलुतेदार, पटेल, कोतवाल यांच्याद्वारे चालवले जात. त्यातूनच बलुतेदार पद्धती ही एक लोकशाही व परस्परावलंबी आर्थिक यंत्रणा म्हणून विकसित झाली.&lt;ref name=&quot;waghmare&quot; /&gt;

या पद्धतीचा उदय सामूहिक जीवनपद्धती, पारंपरिक ज्ञान, आणि गावकेंद्रित अर्थकारण यावर आधारलेला होता. औद्योगिकीकरणानंतर व इंग्रज काळात या व्यवस्थेला हळूहळू ऱ्हास आला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=India Census – Village Economy Reports |url=https://censusindia.gov.in |access-date=2025-07-16 |language=en}}
या पद्धतीनुसार, गावातील विविध{{cite web |title=ग्रामीण विकास विभाग, महाराष्ट्र शासन|url=https://rdd.maharashtra.gov.in |access-date=2025-07-16 |language=mr}}&lt;/ref&gt;

===इतिहास===

बाराबलुतेदार पद्धतीचा इतिहास मध्ययुगीन भारत|मध्ययुगीन कालखंड आणि विशेषतः [[मराठा साम्राज्य]] व [[पेशवे]] युगाशी संबंधित आहे. महाराष्ट्रात ही सेवा-आधारित सामाजिक रचना कृषीप्रधान गावांमध्ये दृढपणे प्रस्थापित झाली.

[[शिवाजी महाराज]] यांच्या स्वराज्य स्थापनेनंतर, स्थानिक प्रशासन आणि ग्रामीण व्यवस्था यामध्ये गावकेंद्रित यंत्रणेला अधिक महत्त्व देण्यात आले. गावगुंड, देशमुख, पटेल, कोतवाल यांच्यासोबत '''बलुतेदार''' हे देखील एक प्रमुख घटक होते, जे गावातील सेवा आणि कामकाज सुरळीत ठेवत.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Barabalutedar System and Rural Society |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/215874 |website=Shodhganga |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt;

[[पेशवे]] कालखंडात ही पद्धत अधिक औपचारिक व स्थिर स्वरूपात रूजली. बलुतेदारांना दरवर्षी पिकांनंतर [[धान्य]], [[वस्त्रे]], [[फळे]] व इतर वस्तूंमध्ये 'बलुतं' दिलं जात असे. ही परंपरा वस्तुविनिमयाधिष्ठित आणि आपसातील परस्परावलंबनावर आधारित होती.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Sardesai |first=Govind Sakharam |title=New History of the Marathas Vol II |year=1948 |publisher=Phoenix Publications |language=en |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.32035}}&lt;/ref&gt; ब्रिटिश कालखंडात ही पद्धत हळूहळू बदलत गेली आणि नगदी अर्थव्यवस्थेच्या आगमनामुळे काही बलुते लोप पावली.

===[[शेती]]प्रधान समाज आणि सेवा-देणारी जातपद्धती===

बाराबलुतेदार पद्धती महाराष्ट्रातील पारंपरिक शेतीप्रधान ग्रामीण समाजरचनेचा एक महत्त्वाचा भाग होती.बहुतेक गावांमध्ये शेती हा मुख्य व्यवसाय होता आणि त्या शेतीस पूरक असलेल्या सेवा विशिष्ट व्यावसायिक समुदायांकडून (बलुतेदार) दिल्या जात असत.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Economic Structure of the Balutedar System |url=https://www.ijmra.us/project%20doc/2018/IJRSS_APRIL2018/IJMRA-13643.pdf |website=International Journal of Research in Social Sciences (IJMRA) |access-date=2025-08-01}}&lt;/ref&gt;
 प्रत्येक बलुतेदाराला एक विशिष्ट कार्य सोपवले गेलेले असे — उदा. सुताराने शेतीच्या अवजारी बनवणे, लोहाराने नांगर तयार करणे, गुरवाने देवपूजा करणे व कुंभाराने भांडी घडवणे.  
ही कामे जातपात आधारित सामाजिक विभागणीनुसार ठरलेली असत. त्यामुळे सेवा आणि व्यवसाय हे जातवर्गीकरण प्रणालीशी निगडीत होते.&lt;ref&gt;{{cite thesis |title=Rural Economy and Barabalutedar System in Maharashtra |author=Dr. M.N. Jadhav |publisher=Shivaji University, Kolhapur |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/47936 |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt; ही सेवा-व्यवस्था वस्तुविनिमय आधारीत अर्थव्यवस्था, समूहकेंद्रित कामकाज आणि अस्पृश्यता व सामाजिक भेदभाव यांचा मिलाफ होती — जरी ती परस्परावलंबी स्वरूपात अस्तित्वात होती, तरी तिच्यामध्ये असमतोलही दिसून येतो.

===ग्रामपंचायतपूर्वीची स्वरचना===

बाराबलुतेदार पद्धती ही आधुनिक ग्रामपंचायत यंत्रणेच्या आधीची सामाजिक आणि आर्थिक रचना होती.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Evolution of Panchayati Raj System in India |url=https://www.india.gov.in/my-government/constitution-india/panchayati-raj-system |website=india.gov.in |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt;
* पूर्वीच्या ग्रामीण भारतात ग्रामसभा, गावपाटील, कोतवाल, बलुतेदार, देशमुख आणि देशपांडे हे मिळून गाव चालवत असत. यामध्ये निर्णयप्रक्रिया ही पारंपरिक लोकशाहीसदृश स्वरूपाची होती.

गावपाटील हा प्रमुख व्यक्ती असे. गावकऱ्यांच्या वतीने तो [[महसूल]] प्रशासन, करसंकलन आणि सरकारी संपर्क साधत असे. त्यासोबतच कोतवाल हा कायदा व सुव्यवस्थेचा प्रमुख असत. बलुतेदार हे शेती, पूजाविधी, व्यापार, घरकाम, शारीरिक सेवा इ. गोष्टींची जबाबदारी घेत. या व्यवस्थेचा ढाचा असा होता की, गावाची बहुतेक गरज हेच स्थानिक समुदाय भागवत.&lt;ref&gt;{{cite thesis |title=The Traditional Village Governance in Maharashtra |author=Dr. M.S. Bhosale |publisher=Savitribai Phule Pune University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/223465 |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt; ग्रामपंचायत ही संकल्पना भारतात १९५९ मध्ये सुरू झाली, [[पंचायतराज कायदा|पंचायतराज]] कायद्यानंतर. त्याआधीपर्यंत ही पारंपरिक यंत्रणा गावस्वराज्य म्हणून कार्यरत होती.

==बलुतेदारांची कार्यविभागणी==

बाराबलुतेदार पद्धतीतील प्रत्येक बलुतेदाराचा विशिष्ट सेवा कार्यभाग असायचा. खाली प्रमुख बलुतेदार व त्यांची कार्ये दिली आहेत:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! बलुतेदार !! कार्य
|-
| [[सुतार]] || घरबांधणी, शेतीची अवजारे, लाकडी साहित्य
|-
| [[लोहार]] || लोखंडी हत्यारे, नांगर, कुऱ्हाड, फावडे
|-
| नाव्ही || दाढी, केस कापणे, सण-कार्यक्रमातील उपस्थिती
|-
| [[धोबी]] || कपडे धुणे, सणासुदीचे वस्त्र सेवा
|-
| [[कुंभार]] || मातीची भांडी, हांडे, माठ, दिवे तयार करणे
|-
| [[गुरव]] || मंदिर सेवा, अभिषेक, नित्यपूजा
|-
| [[भट]] || धार्मिक विधी, पूजा, मंत्रपठण
|-
| [[चांभार]] || पायातलं साहित्य (चप्पल, सांडल), विणकाम
|-
| [[सोनार]] || दागिने बनविणे व दुरुस्ती
|-
| [[महार]] || गावकऱ्यांना बातमी पोहोचवणे, शासकीय कागदपत्रे वाहतूक
|-
| [[गवळी]] || दूध, लोणी, तूप पुरवठा
|-
| [[कोळी]], [[कुणबी]] || मासेमारी, शेती जलसंपत्तीशी संबंधित काम
|}

वरील बलुतेदार पद्धतीने गावातील प्रत्येक सेवा पूरक व अनिवार्य होती. ही परस्परावलंबी रचना गावगाडा टिकवून ठेवण्यास मदत करत असे.

== बारा-बलुते कोण? (मुख्य १२ बलुते)==
बलुतेदार सेवा

# [[भट]]:	पूजा विधी
# [[गुरव]]:	मंदिर सेवा
# [[सोनार]]:	दागिने तयार करणे
# [[सुतार]]:	घर, शेती अवजारे तयार करणे
# [[लोहार]]:	हत्यारे व अवजारे
# [[कुंभार]]:	मातीची भांडी
# [[चांभार]]:	चपला, पायतान तयार करणे
# [[नाव्ही]]:	केस कापणे, दाढी
# [[धोबी]]:	कपडे धुणे
# [[गवळी]]:	दूधपुरवठा
# [[कोळी]],[[कुणबी]]: मासेमारी, शेती करणे 
# [[महार]]: माहिती पोहोचवणे, गावकामे

(काही भागात [[भिल्ल]], [[मांग]], [[ढवळे]] यांचा समावेश असतो)

==सामाजिक स्वरूप==

बाराबलुतेदार पद्धती हे ग्रामीण महाराष्ट्रातील एक परस्परावलंबी सामाजिक आणि आर्थिक रचनाचक्र होते. या व्यवस्थेमध्ये प्रत्येक समुदायाची विशिष्ट जबाबदारी ठरलेली होती, आणि संपूर्ण गाव एकमेकांवर अवलंबून असायचा.

===अ) आपसातील परस्परावलंबन ===

गावातील प्रत्येक सेवा – उदा. शेतीसाठी अवजारे, पूजेसाठी ब्राह्मण, कपड्यांसाठी धोबी, घरासाठी सुतार – या सगळ्या सेवा विशिष्ट बलुतेदार समुदायांकडून दिल्या जात.या समुदायांनी आपले कौशल्य गावासाठी अर्पण केलं आणि त्याबदल्यात ‘बलुतं’ स्वरूपात अन्नधान्य, कपडे, वस्त्र मिळालं. ही एक प्रकारे सामूहिक जीवनव्यवस्था आणि नैसर्गिक विनिमय व्यवहार होता.बाराबलुतेदार पद्धत महाराष्ट्राच्या ग्रामीण समाजात व्यवसायाचे जातीनिहाय वाटप दर्शवते. ही परंपरा मुख्यतः शेतीला पूरक सेवांच्या आधारे समाज रचनेत स्थिरावली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Economic Structure of the Balutedar System in Maharashtra |url=https://www.ijmra.us/project%20doc/2018/IJRSS_APRIL2018/IJMRA-13643.pdf |website=IJMRA Journal |access-date=2025-08-01}}&lt;/ref&gt;

===ब) जातिनिहाय विभागणी===

सेवा पद्धती ही जातिव्यवस्था|जातिनिहाय सामाजिक विभागणीवर आधारित होती.  
बलुतेदारांची जात समाजाने स्वीकारलेली असायची आणि ती पिढ्यान्‌पिढ्या चालत असायची. जातीनुसार व्यवसाय ठरलेला असल्यामुळे व्यक्तींच्या कौशल्यांची मर्यादा देखील ठरवली गेली होती, ज्यामुळे सामाजिक गतिशीलता अपुरी राहिली.

===क) ग्रामजीवनातील भूमिका===

बलुतेदार पद्धतीने गावगाडा नीट चालवला जात असे.  
अन्न, वस्त्र, निवारा, आरोग्य, धार्मिक विधी – या प्रत्येक घटकात कोणत्या ना कोणत्या बलुतेदाराचा हात असायचा.  
यामुळे ही पद्धत केवळ आर्थिक नाही, तर सामाजिक एकात्मतेचा आणि ग्रामस्वराज्य योजनेचा पाया ठरत असे.,&lt;ref&gt;{{cite thesis |title=Social Structure of Village Occupations |author=Dr. A.D. Kulkarni |publisher=Shivaji University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/254789 |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt;

==आर्थिक रचना==

बाराबलुतेदार पद्धतीची आर्थिक रचना ही वस्तुविनिमय अर्थव्यवस्था म्हणून ओळखली जात होती. गावकऱ्यांकडून विविध सेवा पुरवणाऱ्या बलुतेदारांना त्याबदल्यात धान्य, फळे, कपडे किंवा इतर वस्तू स्वरूपात मोबदला दिला जात असे. ही पद्धत पूर्णपणे रोख व्यवहाराशिवाय कार्यरत होती.

===अ) उतार / दिंडी देऊन सेवा===

बलुतेदार सेवकाला दिला जाणारा मोबदला उतार किंवा दिंडी म्हणून ओळखला जाई. हा मोबदला बहुधा वर्षातून एकदा, मुख्यत: कापणीच्या हंगामानंतर दिला जात असे. उतारामध्ये धान्याची मोजणी ‘पायली’, ‘शेर’, ‘रट्टा’ यासारख्या स्थानिक मापात केली जाई. काही गावांमध्ये या सेवा रजिस्टर स्वरूपात गावकऱ्यांनी ठरवून दिलेल्या नियमांनुसार दिल्या जात.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Can Barter System Work in Today’s India? |url=https://www.ipsnews.net/2022/01/can-barter-system-work-todays-india/ |website=IPS News |access-date=2025-08-01}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |title=What makes barter popular among rural communities in India? |url=https://idronline.org/article/livelihoods/what-makes-barter-popular-among-rural-communities-in-india/ |website=IDR Online |access-date=2025-08-01}}&lt;/ref&gt;

===ब) [[धान्य]] / [[वस्त्र]] / [[फळे]] यांचा मोबदला===

बलुतेदारांच्या कामांबदल्यात शेतकरी धान्य (भात, नाचणी), सणासुदीची वस्त्रे, उकडलेली फळे, शिळं अन्न, सडा/पाण्याचे भांडे इत्यादी. स्वरूपात देणग्या देत.  
ही मोबदला पद्धत समाजात एकत्रित जीवनपद्धतीला चालना देत असे.

===क) रोख रक्कम नसेच===

या व्यवस्थेमध्ये रोखी व्यवहार फारसे नव्हते.&lt;ref&gt;{{cite thesis |title=Economy and Exchange in Traditional Maharashtra |author=Dr. P.L. Patil |publisher=Shivaji University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/328119 |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt;
तेव्हाच्या काळात रोख व्यवहार मुख्यत:- कररूपी सरकारकडे किंवा व्यापाऱ्यांशी होत असत, पण गावातील बलुतेदार व्यवहार वस्तूंच्या आधारेच ठरत.  
ही पद्धत आधुनिक काळात आर्थिक शास्त्रात &quot;Gift Economy&quot; किंवा &quot;Non-Monetized Community Exchange&quot; म्हणून ओळखली जाते.

==हळूहळू विस्मरणात जात चाललेली परंपरा==

बाराबलुतेदार पद्धती ही महाराष्ट्राच्या पारंपरिक ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा कणा होती, परंतु औद्योगिकीकरण आणि आधुनिक विकासाच्या प्रक्रियेमुळे ही पद्धत हळूहळू लोप पावत गेली.

===अ) औद्योगिकीकरण===

१९५० नंतरच्या औद्योगिक धोरणांमुळे शहरांकडे स्थलांतर वाढले आणि ग्रामसेवक व्यवसायांची गरज कमी झाली.  
औद्योगिक कारखाने, बाजारव्यवस्था, आणि मोबदल्याच्या रोखी पद्धतीमुळे वस्तुविनिमय पद्धतीचा ऱ्हास झाला. बलुतेदार समुदायाने हळूहळू शेतीमजुरी, कंत्राटी कामे वा शहरांत मजूरी सुरू केली.

===ब) आधुनिक यंत्रसामग्री===

सुतार, लोहार, चांभार यांची परंपरागत कामं यंत्रांनी घेतली.  
शेतीसाठी ट्रॅक्टर, नांगरणी यंत्र, रोप लावणी मशीन आल्यामुळे बलुतेदारांची गरज कमी झाली. प्लास्टिक, स्टील आणि तयार कपड्यांमुळे कुंभार, धोबी, चांभार यांचे व्यवसायही झपाट्याने कमी झाले.&lt;ref&gt;{{cite thesis |title=Transformation of Traditional Occupations in Rural India |author=Dr. Neeta B. Kharat |publisher=University of Mumbai |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/293885 |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt;

===क) गावपातळीवर बदललेली गरज===

गावांची जीवनशैली बदलली आहे. शेतीतील अवलंबित्व कमी झाले, पूजा विधी सोपवले गेले, वस्त्रधारण सुलभ झाली आणि लोकांच्या गरजा शहरांप्रमाणे झपाट्याने बदलल्या.&lt;ref&gt;{{cite web |title=How Modernization Affected India’s Village Systems |url=https://ruralindiaonline.org/en/articles/how-modernization-dismantled-the-village-service-systems/ |website=Rural India Online |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt; या बदलाने अनेक पारंपरिक बलुतेदार वंशांनी आपला पारंपरिक व्यवसाय सोडून दिला.

==[[कोकणा]]तील [[खडीकोळवण]] पुरातन [[बलुतेदार]]==

[[खडीकोळवण]] ता. [[संगमेश्वर]], जि. [[रत्‍नागिरी]] हे कोकणातील एक पारंपरिक आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या समृद्ध गाव आहे.  
इथे आजही बाराबलुतेदार पद्धतीचे काही अंश स्थानिक जीवनशैलीत आढळतात.

===अ) कोकणातील बलुते प्रणाली===

[[कोकण]] विभागात बाराबलुते पद्धतीचे स्थानिक रूप अधिक नैसर्गिक वातावरणाशी संलग्न होते.&lt;ref&gt;{{cite thesis |title=Traditional Occupations and Community Identity |author=Dr. L.N. Chavan |publisher=University of Mumbai |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/223879 |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt; भातशेती, गरम पाण्याचे झरे, आणि जंगलसंपत्तीमुळे काही बलुतेदारांची कामं भिन्न स्वरूपात विकसित झाली होती — उदा.  - [[गवळी]] हा केवळ दूधपुरवठा करणारा नसून गायी-रेघांच्या देखरेखीचाही प्रमुख होता. - [[गुरव]], [[भट]], व [[कोळी]] हे धार्मिक व निसर्गसंपत्तीशी निगडीत कार्य करीत. - [[महार]], ढवळे, [[मांग]] यांना देखील विशेष समाजोपयोगी जबाबदाऱ्या असत.

=== ब) [[खडीकोळवण]] गावातील पारंपरिक [[बलुतेदार]] ===

[[खडीकोळवण]] गावात आजही काही बलुतेदारांची नावे, आडनावे व कुटुंबे ओळखली जातात.&lt;ref&gt;{{cite web |title=खडीकोळवण गाव माहिती – VillageInfo |url=https://villageinfo.in/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html |access-date=2025-07-16 |language=en}}&lt;/ref&gt; या गावात पारंपरिक बलुतेदार समुदायांमध्ये खालीलांचा समावेश होता:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! बलुतेदार !! पारंपरिक कार्य
|-
| [[सुतार]] || लाकडी शेती अवजारे, घरबांधणी 
|-
| [[लोहार]] || नांगर, कोयते तयार करणे  
|-
| [[कुंभार]] || मातीची भांडी, गाडगे, दिवे 
|-
| [[चांभार]] || पायातलं साहित्य (चप्पल) 
|-
| नाव्ही || दाढी, सण-कार्य सेवा 
|-
| [[धोबी]] || कपडे धुणे, शुद्धता राखणे
|-
| [[भट]] || पूजा, संस्कार, श्राद्धकर्म
|-
| [[गुरव]] || मंदिर सेवा, देवीदासपंथ
|-
| [[महार]] || बातमी पोचवणे, शेवटचे संस्कार 
|-
|[[कुणबी]]|| शेती करणे
|} 

या सर्वांनी गावच्या अर्थकारणात व सामाजिक रचनेत महत्त्वाची भूमिका बजावली. &lt;ref&gt; {{cite book |title=गाव आणि समाज |author=गो. ना. दांडेकर |publisher=ग्रंथाली |year=1980 |language=mr}} &lt;/ref&gt;
आज काही घराण्यांनी व्यवसाय बदलले आहेत, परंतु इतिहासात त्यांचे योगदान अमूल्य होते.

==आजच्या काळात अभ्यासयोग्य संकल्पना==

बाराबलुतेदार पद्धत ही केवळ ऐतिहासिक नाही, तर आजही अभ्यासाच्या दृष्टीने अत्यंत उपयुक्त आहे. अशा पद्धतीच्या अभ्यासातून स्थानीय अर्थव्यवस्थेतील परस्परावलंबन, शेतीप्रधान व्यवस्थेची गरज, आणि सामाजिक एकात्मता यांविषयी अंतर्दृष्टी मिळते.

भारत सरकारच्या ग्रामीण विकास धोरणांमध्ये – विशेषतः - स्थानिक उत्पादन केंद्रित आत्मनिर्भर भारत अभियानात, अशी परंपरा उपयुक्त ठरू शकते.  
हे मॉडेल sustainable livelihood, community-based micro-economy आणि local self-reliance या आधुनिक सिद्धांतांशी सुसंगत आहे.

==सामुदायिक अर्थव्यवस्थेचा आदर्श==

बाराबलुतेदार पद्धती ही एक पारंपरिक &quot;सामुदायिक अर्थव्यवस्था (Community Economy)&quot; होती. &lt;ref&gt;{{cite thesis |title=Community Economies in Traditional India |author=Dr. M.P. Jagtap |publisher=Savitribai Phule Pune University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/223452 |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt;
त्यामध्ये कोणताही व्यावसायिक वर्ग 'विनाशुल्क' सेवा देत नसे – प्रत्येकाच्या श्रमाला गावात मान आणि मोबदला मिळत असे.

ही संकल्पना आजच्या sharing economy, co-operative models, आणि non-monetized social contribution संकल्पनांशी मिळती-जुळती आहे. &lt;ref&gt;{{cite web |title=What the Barter Model Teaches Us About Local Resilience |url=https://ruralindiaonline.org/en/articles/barter-model-and-community-ownership/ |website=Rural India Online |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt; ग्रामीण अर्थव्यवस्थेतील समाजाभिमुखतेचा आदर्श म्हणून याचा अभ्यास विकसनशील देशांतील ग्रामीण पुनर्रचना धोरणांसाठी उपयुक्त ठरतो.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Alternative Livelihood Systems and Village Autonomy |author=Prof. R. Deshpande |journal=Economic and Political Weekly |year=2019 |volume=54 |issue=36 |url=https://www.epw.in/journal/2019/36/ |access-date=2025-07-16 }}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}


== चित्रदालन ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
File:गावातील बलुतेदार.jpg|thumb|गावातील बलुतेदार
File:गावातील जुनाट बलुतेदार जुनी आरोग्य परंपरा व उपचारशैली.png|thumb|गावातील जुनाट बलुतेदार जुनी आरोग्य परंपरा व उपचारशैली
&lt;/gallery&gt;


[[वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास]]
[[वर्ग:महाराष्ट्राची समाजव्यवस्था]]
[[वर्ग:ग्रामीण अर्थव्यवस्था]]
[[वर्ग:ग्रामीण समाज]]
[[वर्ग:पारंपरिक व्यवसाय]]
[[वर्ग:मराठा साम्राज्य]]
[[वर्ग:पेशवेकालीन महाराष्ट्र]]
[[वर्ग:ग्रामव्यवस्था]]
[[वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती]]
[[वर्ग:भारतीय सामाजिक व्यवस्था]]</text>
      <sha1>jj9ucqqmtj54w5hf8ez6uat1557q7ak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>भावकी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>368289</id>
    <revision>
      <id>2692257</id>
      <parentid>2593350</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T14:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikimarathi999</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2692257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29920" sha1="imxk2hear5evdvovqeuuxovqohhup6a" xml:space="preserve">{{Infobox
| above = भावकी
| abovestyle = background:#E6E6FA; font-size:120%; font-weight:bold;
| image =
| caption = महाराष्ट्रातील पारंपरिक भावकी व्यवस्था

| header1 = सामान्य माहिती
| headerstyle = background:#F3F3F3;

| label2 = प्रकार
| data2 = सामाजिक संस्था / नातेसंबंध व्यवस्था

| label3 = प्रदेश
| data3 = महाराष्ट्र (विशेषतः ग्रामीण भाग)

| label4 = उगम
| data4 = प्राचीन भारतीय समाजव्यवस्था

| label5 = आधार
| data5 = रक्तसंबंध, कुळ व वंशपरंपरा

| label6 = प्रमुख कार्य
| data6 = सामाजिक ऐक्य, परस्पर सहकार्य, वाद निवारण, धार्मिक व सांस्कृतिक सहभाग

| label7 = संबंधित संस्था
| data7 = कुळ, गोत्र, वाडा, ग्रामपंचायत, जात पंचायत

| label8 = प्रमुख क्षेत्र
| data8 = सामाजिक, धार्मिक, सांस्कृतिक व कौटुंबिक व्यवहार

| label9 = ऐतिहासिक कालखंड
| data9 = वैदिक काळ ते आधुनिक काळ

| label10 = वर्तमान स्थिती
| data10 = ग्रामीण भागात अंशतः प्रचलित; शहरीकरणामुळे स्वरूपात बदल

| label11 = संबंधित संकल्पना
| data11 = कुळ, [[गोत्र]], बाराबलुतेदार, ग्रामव्यवस्था, संयुक्त कुटुंब

| label12 = सांस्कृतिक महत्त्व
| data12 = महाराष्ट्रातील ग्रामीण सामाजिक संघटनेचा महत्त्वपूर्ण घटक
}}
== व्याख्या ==

'''भावकी''' ही एक पारंपरिक सामाजिक संकल्पना असून ती भारतीय ग्रामीण समाज विशेषतः [[महाराष्ट्र]], [[उत्तर कर्नाटक]], [[तेलंगणा]] आणि [[गुजरात]]मधील अनेक भागांत आजही कार्यरत आहे. या संज्ञेचा उपयोग एका वंश, कुळ, किंवा एकत्रित रक्तसंबंध,रक्तसंबंधांतून आलेल्या कुटुंबांच्या समूहासाठी होतो, जे एकमेकांशी विविध नातेसंबंधांनी जोडलेले असतात.&lt;ref&gt;Dube, S.C. (1958). *India's Changing Villages: Human Factors in Community Development*. Cornell University Press&lt;/ref&gt;

हे नातेसंबंध केवळ आनुवंशिक नसून सामाजिक बंधन, परंपरा, धार्मिक विधी, आणि गाव पातळीवरील राजकारण, ग्रामस्तरीय निर्णयप्रक्रिया यांमध्येही महत्त्वाची भूमिका बजावतात.&lt;ref&gt;Deshpande, Satish (2003). Contemporary India: A Sociological View*. Penguin Books. ISBN: 978-0143029894&lt;/ref&gt;

=== भावकीमध्ये समाविष्ट नातेसंबंध ===

* [[काका]], पुतण्या
* चुलत भाऊ, चुलत बहीण
* [[मामा]], मावस भाऊ
* आत्या, पुतण्या
* दिर, जावई, सासर-माहेर संबंध (विशेषतः विवाह नात्यांमधून जोडलेली भावकी)

या नात्यांचे महत्त्व कुटुंबसंस्था व सामाजिक प्रतिष्ठा यांच्याशी निगडित असते.&lt;ref&gt;सरकार, नीलिमा. (२०१५). महाराष्ट्रातील जातीय समूह व सामाजिक रचना, पुणे विद्यापीठ, पीएच.डी. प्रबंध&lt;/ref&gt;

=== भावकीचे कार्य व महत्त्व ===

* [[शेती]] व जमिनीचे हक्क ठरवताना भावकीचा महत्त्वाचा वाटा असतो. &lt;ref&gt;[https://www.loksatta.com/ सामाजिक जीवनावर आधारित मराठी दैनिकांचे लेख]&lt;/ref&gt;
* [[सण]], [[लग्न]], श्राद्धकर्म, नामकरण यासारख्या समारंभात भावकीचे प्रतिनिधित्व किंवा मानपान निश्चित केले जाते.
* गावदेवता पूजेसारख्या सामूहिक धार्मिक विधींमध्ये भावकीचे वडीलधारी सदस्य प्रमुख भूमिका बजावतात.
* काही भागांत, [[जात पंचायत]] किंवा [[गाव सभा मध्ये भावकीप्रमाणे प्रतिनिधित्व ठरवले जाते.

=== भावकी आणि सामाजिक रचना ===

भावकी ही [[एकत्र कुटुंब पद्धती]]चा एक वाढवलेला भाग मानली जाते. अनेक वेळा एकाच वाड्यात किंवा गावातील काही घरांतून संलग्न भावक्या तयार होतात. ही भावकी आपलेपणा, सामूहिक निर्णय, आणि सामाजिक सुरक्षा यासाठी आधारस्तंभ म्हणून काम करतात.&lt;ref&gt;गोखले, डॉ. सुमती (२०१०). *भारतीय समाजरचना*. महाराष्ट्र विद्या प्रकाशन मंडळ, पुणे. ISBN: 978-81-7887-089-4&lt;/ref&gt;

== ऐतिहासिक पार्श्वभूमी ==

'''भावकी''' ही संकल्पना [[भारतीय उपखंड|भारतीय उपखंडातील]] पारंपरिक समाजघटनेत अगदी प्राचीन काळापासून अस्तित्वात आहे.&lt;ref&gt;डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर. जात आणि वर्ग, मुंबई विद्यापीठ प्रकाशन.&lt;/ref&gt;[[ऋग्वेद]], [[मनुस्मृती]] व [[महाभारत]] यांसारख्या ग्रंथांमध्ये वंशपरंपरा, कुळ, आणि [[पितृसत्ता|पितृसत्ताक कुटुंब व्यवस्था]] यांचा उल्लेख आढळतो, आणि त्यातून भावकीसारख्या सामाजिक संरचनेची मूळ कल्पना तयार होते.

=== प्राचीन काळ ===
* वैदिक काळात कुटुंब हे अर्थव्यवस्थेचे आणि धार्मिक कर्तव्यांचे मूलभूत केंद्र होते. एकाच कुळातील सदस्य सामूहिकपणे कार्य करत, वडिलोपार्जित हक्क सामायिक करत.
* गृह्यसूत्रे व धर्मसूत्रे यांमध्ये *गौत्र*, *प्रवर*, आणि *कुळाचार* यांचा विस्ताराने उल्लेख आहे – हे सर्व भावकीच्या पूर्वसूरी संकल्पना आहेत.&lt;ref&gt;Karve, Irawati (1953). Kinship Organization in India. Asia Publishing House.&lt;/ref&gt;

=== मध्ययुगीन काळ ===
* मराठा साम्राज्य, मराठा काळात भावकीचा उपयोग सामाजिक प्रतिष्ठा आणि सरंजामी व्यवस्था यामध्ये स्पष्ट दिसतो. अनेक गावांमध्ये वाडे हे विशिष्ट भावक्यांचे प्रतिनिधित्व करत.
* जमिनदार, [[देशमुख]], व [[पाटील]] घराणी आपापल्या भावकीच्या बळावर अधिकार सांभाळत.&lt;ref&gt;Oommen, T.K. (1990). *State and Society in India: Studies in Nation-Building*. Sage Publications&lt;/ref&gt;
* गावपातळीवर [[ग्रामदेवता]] पूजेचा मान, मानपान व धार्मिक विधींचे संचालन ही कर्तव्ये भावकीमध्ये वाटली जात.

=== आधुनिक काळात सुरुवातीचा टप्पा (१९ व्या - २० व्या शतक) ===
* ब्रिटीश भारत, ब्रिटीश काळात जमीन महसूल व्यवस्था लागू झाल्यावर भावकीची मालमत्ता हक्कातील भूमिका अधिक ठळक झाली.&lt;ref&gt;डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर. जाति आणि वर्ग. मुंबई विद्यापीठ प्रकाशन&lt;/ref&gt;
* भूमिहीन शेतकरी, किरकोळ जमीनधारक आणि भावकीतील वडीलधारी यांच्यात अधिकारसत्ता बळकट झाली.
* सामाजिक सुधारणावादी चळवळी, सुधारणावादी चळवळींनी (उदा. [[महात्मा फुले]], [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]]) भावकीतील उच्च-नीच भेद आणि जातीपातीच्या आधारावर चालणाऱ्या संरचना यावर टीका केली.

=== आजचा दृष्टिकोन ===
* भावकीची ऐतिहासिक भूमिका अजूनही ग्रामीण भागात दिसते, जरी ती शहरीकरण, [[शिक्षण]], व अणुकुटुंब पद्धत यांमुळे हळूहळू कमी होत आहे.

== सामाजिक व सांस्कृतिक महत्त्व ==

'''भावकी''' ही केवळ नातेसंबंधांची संरचना नसून ती ग्रामीण समाजातील **सामाजिक संघटन, प्रतिष्ठा, आणि सहकार्याच्या भावना** यांचा मूलभूत आधारस्तंभ आहे. भावकी सामाजिक व्यवहार, धार्मिक विधी, सण-समारंभ, मानपान, आणि सामूहिक निर्णय प्रक्रियेत निर्णायक भूमिका बजावते. 
* गावात मानपान, देवस्थान बाबतीत भावकीचा सहभाग मोठा असतो.&lt;ref&gt;जोशी, द.ग. (१९९८). महाराष्ट्राचे पारंपरिक समाज जीवन. पुणे: देसाई प्रकाशन &lt;/ref&gt;

=== १. सामूहिक ओळख आणि सामाजिक प्रतिष्ठा ===
* भावकीतून व्यक्तीची सामाजिक ओळख आणि त्याचं गावातील स्थान ठरवलं जातं.&lt;ref&gt;Dube, S.C. India's Changing Villages: Human Factors in Community Development&lt;/ref&gt;
* वाडा, देवस्थानातील मान, ग्रामसभेतील उपस्थिती – हे सर्व भावकीच्या प्रतिष्ठेवर आधारित असते.

=== २. धार्मिक व सांस्कृतिक भूमिका ===
* [[सण]], श्राद्धकर्म, देवपूजा, [[नामकरण]], [[मुंज]], [[लग्न]] यांसारख्या कार्यक्रमांमध्ये भावकीचे सर्व सदस्य एकत्र सहभागी होतात.
* अनेक भावक्यांचे स्वतःचे [[ग्रामदैवत]] असते; देवस्थान व्यवस्थापन, पूजा, आणि उत्सवाचे आयोजन ही सामूहिक जबाबदारी असते.

=== ३. मानपान आणि पारंपरिक रचना ===
* मानपान ही महाराष्ट्रासारख्या राज्यात भावकीवर आधारित पद्धत असते. प्रत्येक भावकीला देवळात, लग्नात, किंवा सार्वजनिक सोहळ्यात विशिष्ट मान दिला जातो.
* वारसाहक्क, जमिन वाटप आणि कौटुंबिक निर्णय यामध्ये वडीलधारी व्यक्तीचे स्थान भावकीने ठरवलेले असते.&lt;ref&gt;[https://shodhganga.inflibnet.ac.in/ समाजशास्त्रविषयक भारतीय संशोधन ग्रंथ]&lt;/ref&gt;

=== ४. मदतीची भावना आणि आपत्कालीन आधार ===
* [[मृत्यू]], [[आजार]], किंवा संकटाच्या प्रसंगी भावकीतील सदस्य आर्थिक व मानसिक मदत करतात.
* शेतीकामे, घर बांधणी, किंवा सामूहिक कार्यक्रम यामध्ये भावकीतील श्रम-वाटप ही परंपरा आजही अनेक ठिकाणी आहे.

=== ५. सामाजिक नियंत्रण आणि शिस्त ===
* पूर्वी भावकीतील वडीलधारी मंडळी नैतिक नियंत्रण, विवाह निवड, व सामाजिक वर्तन यावर देखरेख करत.
* गाव पंचायत किंवा [[जात पंचायत]] यांच्या व्यतिरिक्त भावकीतील अंतर्गत वादांचे निराकरण स्वमध्यस्थीत केले जात असे.

== सामाजिक व सांस्कृतिक महत्त्व ==

'''भावकी''' ही संकल्पना भारतीय ग्रामीण समाजतील एक मूलभूत सामाजिक व्यवस्था आहे. केवळ नातेसंबंधांचा गोतावळा न राहता, भावकी ही **सामाजिक ओळख, सांस्कृतिक परंपरा, आणि सामुदायिक सहजीवन** यांचे केंद्रबिंदू म्हणून कार्य करते.

=== १. सामाजिक ओळख आणि मान-सन्मान ===
* व्यक्तीची गावातील ओळख अनेकदा तिच्या भावकीवरून ठरते. देवस्थान व्यवस्थापन, मानपान वितरण, ग्रामपंचायतीतील भूमिका या बाबतीत भावकीचे अस्तित्व महत्त्वाचे ठरते.
* विशेषतः [[महाराष्ट्र]], [[कर्नाटक]], व [[गुजरात]] राज्यांमध्ये वाडा वा गट हा विशिष्ट भावकीशी जोडलेला असतो.

=== २. धार्मिक विधी आणि पारंपरिक समारंभ ===
* भावकी संपूर्णपणे [[सण]], श्राद्धकर्म, [[लग्न]], [[मुंज]], [[नामकरण]] यांसारख्या विधींमध्ये सहभागी होते.
* अनेक भावक्यांमध्ये [[ग्रामदेवता]] किंवा [[कुलदैवत]] पूजेसाठी वेगळी व्यवस्था असते, आणि पूजेचा मान त्या भावकीच्या वडीलधाऱ्या सदस्यांना दिला जातो.

=== ३. सामूहिक जबाबदारी आणि सहयोग ===
* आपत्ती व्यवस्थापन, आजार, मृत्यू, किंवा मोठे कार्यक्रम यामध्ये भावकीतील सदस्य एकमेकांना आर्थिक, मानसिक व श्रम सहाय्य करतात.
* शेतीकामे, घरबांधणी, किंवा सामुदायिक श्रमदान यामध्ये भावकीचे महत्त्व टिकून आहे.

=== ४. सामाजिक नियंत्रण आणि शिस्तबद्धता ===
* भावकी ही ग्राम पातळीवरील प्रणालीचा भाग आहे. काही भागांमध्ये [[जात पंचायत]]च्या पर्यायी स्वरूपात वडीलधारे सदस्य तंटे मिटवतात.
* विवाहयोग्य वय, वधू-वर निवड, सामाजिक वर्तन यासंदर्भात मार्गदर्शन करण्याचे काम पूर्वी भावकीचे ज्येष्ठ सदस्य करत.

=== ५. सांस्कृतिक वारसा आणि परंपरांचा जपणूकदार ===
* प्रत्येक भावकीचा स्वतःचा [[इतिहास]], गौरवशाली कुटुंबप्रथा, आणि सांस्कृतिक वारसा असतो.
* गोंधळ, भारूड, पोवाडे, भजने अशा [[लोककला|लोकपरंपरांमध्ये]] अनेकदा भावकीतील कथा, पूर्वज, किंवा कृत्यांचा गौरव केला जातो.

== भावकीमधील वाद ==

'''भावकी''' ही पारंपरिक समाजरचनेतील एक एकात्मता साधणारी संस्था असली, तरी **गेल्या काही दशकांमध्ये अनेक भावक्यांमध्ये तणाव, संघर्ष आणि वाद विकोपाला गेल्याचे दिसून आले आहे**. भावकीमधील वाद हे प्रामुख्याने जमीन हक्क, मानपान, वारसाहक्क, आणि वैयक्तिक अहंकार यांमुळे उद्भवतात.&lt;ref&gt;Desai, A.R. (1969). Rural Sociology in India. Popular Prakashan &lt;/ref&gt;

=== १. जमीन मालकी आणि हक्कांचे वाद ===
* मालमत्ता हक्क, विशेषतः शेतीच्या जमिनीचे वाटप, खंडणी हक्क, किंवा वडिलोपार्जित जमिनीवर हक्क या विषयावर भावक्यांमध्ये दीर्घकालीन वाद निर्माण होतात.&lt;ref&gt;Sathe, S.M. (2003). Conflicts in Rural India: Land and Identity. Sage Publications &lt;/ref&gt;
* काही वेळा कोर्ट प्रकरणे ही अनेक दशके चालतात, ज्यात आर्थिक, मानसिक आणि सामाजिक नुकसानीचा सामना भावकीतील सर्वच सदस्यांना करावा लागतो.

=== २. मानपान आणि धार्मिक विधीतील मानहक्क ===
* देवस्थान व्यवस्थापन, सणोत्सवातील अग्रमान, पूजापाठातील अधिकार यावरून भावक्यांमध्ये मतभेद आणि संघर्ष उद्भवतात.
* [[ग्रामदेवता]] पूजेमध्ये पहिला मान कोणा भावकीला, कोण पूजेस बसणार – अशा बाबींबाबत वाद विकोपाला जातात.

=== ३. सामाजिक प्रतिष्ठा आणि अहंकाराचे वळचण ===
* सामाजिक असमता, वैयक्तिक यश, आर्थिक स्थितीतील बदल यामुळे पूर्वीच्या समतोल भावकीसंबंधात ताण निर्माण होतो.
* विदेशगमन, नोकरी, शिक्षण यामुळे वेगळी प्रगती झालेल्या व्यक्तींना इतर सदस्यांकडून विरोध किंवा उपेक्षा सहन करावी लागते.

=== ४. विवाहसंबंधी तंटे ===
* [[आंतरजातीय विवाह]], नवीन समाजघटकांशी विवाह किंवा भावकीतील &quot;मानापमान&quot; न पाहता केलेले विवाह यामुळे भावकीचे संबंध बिघडतात.
* काही वेळा विवाह नाकारल्याने भावकी फुटते किंवा एका बाजूला सामाजिक बहिष्कार होतो.

=== ५. परिणाम – सामाजिक तणाव आणि गावातील विघटन ===
* या वादांमुळे गावसमाज तुटतो, गाव सोडणे, भावकी फुटणे, [[हिंसा]], [[पोलिस]] तक्रारी किंवा कोर्टात खटले दाखल होतात.
* [[दलाल]] आणि बाहेरील हितसंबंधी व्यक्ती यांचा गैरफायदा होतो; जमिनी कमी दराने विकल्या जातात.
* पिढीजात वारसा आणि सामाजिक ऐक्य यांचा ऱ्हास होतो.

== आधुनिक काळातील बदल ==

'''भावकी''' ही संस्था पारंपरिक भारतीय ग्रामीण समाजात एकत्व आणि सामाजिक आधाराचे प्रतीक होती. मात्र, २१व्या शतकात झालेल्या सामाजिक, आर्थिक आणि तांत्रिक बदलांमुळे भावकीचे स्वरूप आणि कार्यपद्धतीत लक्षणीय रूपांतर झाले आहे.&lt;ref&gt;गोखले, डॉ. सुमती (२०१५). समकालीन भारतीय समाज. महाराष्ट्र विद्या प्रकाशन मंडळ,&lt;/ref&gt;

=== १. नागरीकरण आणि स्थलांतर ===
* शहराकडे स्थलांतर, रोजगाराच्या शोधात विदेशगमन, किंवा महानगरांतील जीवनशैली यामुळे पारंपरिक भावकीतून माणसं दुरावत चालली आहेत.
* [[गाव]] आणि [[शहर]] यांतील जीवनशैलीतील फरकामुळे भावकीची पारंपरिक साखळी शिथिल होत आहे.&lt;ref&gt;Uberoi, Patricia (2005). Family, Kinship and Marriage in India. Oxford University Press&lt;/ref&gt;

=== २. कुटुंबसंस्थेतील बदल ===
* एकत्रित कुटुंब पद्धतीतून न्यूक्लिअर फॅमिलीकडे होणारे संक्रमण भावकीच्या संकल्पनेवर थेट परिणाम करत आहे.&lt;ref&gt;Shah, A.M. (1998). The Family in India: Critical Essays. Orient BlackSwan&lt;/ref&gt;
* वैयक्तिक स्वायत्तता, आर्थिक स्वावलंबन, आणि शिक्षणामुळे आजचा युवक भावकीच्या बंधनातून बाहेर पडू इच्छितो.

=== ३. डिजिटल युग आणि सामाजिक माध्यमे ===
* [[इंटरनेट]], [[मोबाईल फोन]], आणि [[सोशल मीडिया]]ने नातेसंबंध टिकवले असले तरी ते पारंपरिक भावनिक गुंतवणूक राखण्यात अपयशी ठरतात.
* भावकीतील चर्चासत्रे, वाद, समारंभ आता व्हर्च्युअल पातळीवर मर्यादित होत आहेत.

=== ४. आर्थिक परिस्थितीतील विषमता ===
* भावकीतील काही सदस्य [[शिक्षण]], [[नोकरी]], किंवा व्यवसायाच्या माध्यमातून आर्थिकदृष्ट्या प्रगत होत असताना इतर सदस्य मागे पडतात.
* यामुळे अहंकार, मानसिक दुरावा, आणि सामाजिक तणाव निर्माण होतो, जो भावकीच्या एकतेला बाधक ठरतो.

=== ५. कायदे आणि सामाजिक न्याय प्रणाली ===
* [[हिंदू]] उत्तराधिकार [[कायदा]], [[स्त्री]] हक्क, आणि कायदेशीर वारसाहक्क यामुळे भावकीतील जमिनीचे वाटप, खंडणी, व वडिलोपार्जित मालमत्ता याविषयी नवीन वाद उद्भवले आहेत.
* पूर्वी वडीलधारी व्यक्ती जे निर्णय देत, त्याऐवजी आता न्यायालयीन प्रक्रिया आणि कायदे निर्णायक ठरत आहेत.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:जात पंचायत]]
[[वर्ग:सामाजिक विघटन]]
[[वर्ग:पारंपारिक समाजशास्त्र]]
[[वर्ग:भारतीय कुटुंबव्यवस्था]]
[[वर्ग:समाजशास्त्र संज्ञा]]
[[वर्ग:सामाजिक विघटन]]
[[वर्ग:सामाजिक ओळख]]
[[वर्ग:न्यूक्लिअर फॅमिली]]
[[वर्ग:मानपान]]
[[वर्ग:वैदिक संस्कृती]]
[[वर्ग:सामाजिक बदल]]
[[वर्ग:मराठा साम्राज्य]]
[[वर्ग:हिंदू उत्तराधिकार कायदा]]
[[वर्ग:नागरीकरण]]</text>
      <sha1>imxk2hear5evdvovqeuuxovqohhup6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गाव पांढर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>368643</id>
    <revision>
      <id>2692260</id>
      <parentid>2605570</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T14:48:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikimarathi999</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* वर्गीकरण */</comment>
      <origin>2692260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10113" sha1="7qg6ikpkyhu42bnkqkxwoac1ohf5k0s" xml:space="preserve">{{Infobox deity
| type = Hindu
| name = कोकणातील गावपांढर देवता
| image = 
| caption = गावपांढर देवतेची प्रतिमा (सांकेतिक)
| region = कोकण, महाराष्ट्र
| abode = उघडी जागा, देवळे, चौकटी, झुडपे
| cult_center = रायगड, रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग जिल्हे
| deity_of = ग्रामसंरक्षण, निवडा, गाव समस्यांसाठी साकडे
| festivals = ग्रामदैवत उत्सव, कौल पूजा, पावसासाठी साकडे
}}

'''गावपांढर''' (किंवा '''गावपांढरी देवता''') ही [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[कोकण]] परिसरातील एक पारंपरिक [[ग्रामदेवता]] आहे. विशेषतः [[रत्‍नागिरी]], [[सिंधुदुर्ग]] व [[रायगड]] जिल्ह्यांमध्ये ही देवता गावोगाव पूजली जाते. ही देवता गावाच्या संरक्षणासाठी, न्यायनिवाड्यासाठी, तसेच पावसासाठी साकडे घालण्यासाठी पूजली जाते. गावपांढर ही कोकणातील ग्रामसंस्कृतीतील श्रद्धेचे एक प्रतीक मानली जाते.

== इतिहास आणि परंपरा ==
गावपांढर देवतेची पूजा अनेक पिढ्यांपासून चालत आलेली असून ती स्थानिक समाजांमध्ये श्रद्धेने पाळली जाते. आगरी, कुणबी, भंडारी, काश्मे आदी पारंपरिक समाजगटांमध्ये ही पूजापद्धती विशेष आढळते.

== स्वरूप आणि मूर्ती ==
गावपांढर देवतेचे स्वरूप हे अनेक ठिकाणी वेगवेगळ्या रूपांत असते. काही ठिकाणी ती एक पांढरट खडक, चौकट, लाकडी खांब वा दगड स्वरूपात पूजली जाते. शेंदूर न लावलेली, साधी आणि खड्या स्वरूपातील ही देवता मुख्यतः उघड्या जागी किंवा झाडाखाली असते.

== पूजेची परंपरा ==
गावपांढरची पूजा गावातील प्रमुख सण, जत्रा किंवा ग्रामसमूहाच्या गरजेनुसार केली जाते. विशेषतः:
* **पावसासाठी साकडे घालणे** – पावसाळ्याआधी पूजा केली जाते.
* **ग्रामदैवत उत्सव** – वर्षातून एकदा संपूर्ण गावकऱ्यांचा सहभाग असलेली पूजा व कार्यक्रमा.
* **ग्रामशांती पूजा** – आपत्ती, रोग, महामारी यापासून गावाला वाचवण्यासाठी.
* **कौल पूजा** – न्यायनिवाडा किंवा सत्यशोधनासाठी खास पूजा.

== गावपांढरी व न्यायव्यवस्था ==
गावपांढर ही केवळ ग्रामसंरक्षक देवता नसून, पारंपरिक पद्धतीने **न्यायनिवाडा (दैवी न्याय)** करण्यासाठीही तिची पूजा केली जाते. कोकणातील अनेक गावांमध्ये वाद, चोरी, संशयास्पद घटना, किंवा अन्य अडचणींच्या वेळी &quot;कौल लावणे&quot; ही प्राचीन परंपरा आजही श्रद्धेने पाळली जाते.

=== कौल लावण्याची प्रक्रिया ===
* पूजेनंतर गावपांढर देवतेसमोर दोन सुपाऱ्या, खडे किंवा फळ्या ठेवून, विशिष्ट प्रश्न विचारला जातो.
* देवाच्या कृपेने कौल कोसळतो किंवा हलतो.
* कोणी दोषी आहे का? हे यावरून ठरवलं जातं.
* हा निर्णय गावकरी अंतिम मानतात.

ही पद्धत कोकणातील न्यायसंस्थेचा एक भाग मानली जाते. गावपांढरचा कौल हा ग्रामसमूहाचा अंतिम निर्णय म्हणून स्वीकारला जातो.

== स्थानिक प्रथा ==
* गावपांढरच्या पूजेसाठी पुजारी, गावपाटील वा प्रमुख गावकरी जबाबदार असतात.
* काही गावांमध्ये ही देवता उंबऱ्यावर, वाड्याच्या माडीवर वा जंगला लगतच्या झुडपात पूजली जाते.
* शेंदूर न लावणे, सुवेर,सुतक पालन करणे अशा विशिष्ट नियमांचे पालन केले जाते.

=== प्रादेशिक उदाहरण: [[खडीकोळवण]] गाव ===
जिल्हा [[रत्‍नागिरी]] येथील [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील **खडीकोळवण** या गावात गावपांढरी ही ग्रामदेवता म्हणून पूजली जाते.&lt;ref&gt;{{cite web |title=कोकणातील ग्रामदेवता – गावपांढरी |url=https://maharashtratimes.com/editorial/article/gav-devata-kaul-mahatva/articleshow/76389772.cms |publisher=महाराष्ट्र टाइम्स |access-date=2025-07-26 }}&lt;/ref&gt; या गावात ग्रामस्थ कोणतेही महत्वाचे, नविन किंवा जोखमीचे काम हाती घेण्यापूर्वी गावपांढरीचा कौल घेतात. **गावपांढरीने सकारात्मक कौल दिला तरच** त्या कामाला सुरुवात होते. ही देवता जितकी **चांगली आणि संरक्षण करणारी आहे**, तितकीच **कठोर आणि शिस्तप्रिय** देखील आहे. तिच्या नियमांचं उल्लंघन करणाऱ्यास ती **दंड ही देते**, अशी गावकऱ्यांची श्रद्धा आहे. 

गावपांढरीला दिला जाणारा नैवेद्य देखील प्रथेनुसार बदलतो. **काही गावांत भाजी-भाकरीचा नैवेद्य** दिला जातो, तर **काही ठिकाणी मांसाहारी नैवेद्य** दिला जातो. या विविधतेतून गावपांढरची स्थानिक रूपे आणि सामाजिक पद्धती ठळकपणे दिसून येतात.

== आधुनिक काळात महत्त्व ==
शहरीकरणामुळे काही भागात गावपांढरची पारंपरिक पूजा कमी झाली आहे, तरीही ग्रामीण कोकणात ही परंपरा आजही श्रद्धेने टिकून आहे. नव्या पिढीला गावपांढरचे सांस्कृतिक महत्त्व समजवण्याचे प्रयत्न स्थानिक संस्था करत आहेत.

== संबंधित ग्रामदेवता ==
* [[भैरव]]
* [[जाखादेवी]]
* [[वाघोबा]]
* [[किराताई देवी]]
* [[शिराळा देवी]]

== संदर्भ ==
&lt;references/&gt;

== बाह्य दुवे ==
*[https://divcomkonkan.gov.in विभागीय आयुक्त कोकण]
*[https://maharashtratimes.com/editorial/article/gav-devata-kaul-mahatva/articleshow/76389772.cms गावदेवतेचा कौल व महत्त्व – महाराष्ट्र टाइम्स]
* [https://www.youtube.com/watch?v=6Gz2vMNX1Rs गावपांढर देवतेची माहिती – YouTube माहितीपट]

[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:ग्रामदेवता]]
[[वर्ग:हिंदू देवता]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील धार्मिक परंपरा]]</text>
      <sha1>7qg6ikpkyhu42bnkqkxwoac1ohf5k0s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692261</id>
      <parentid>2692260</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T14:52:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikimarathi999</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2692261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11863" sha1="svu5m04c2l1svjzjp1cypgbjmyx4lgi" xml:space="preserve">{{Infobox
| above = गाव पांढर
| abovestyle = background:#F5E6CC; font-size:120%; font-weight:bold;
| image =
| caption = कोकणातील पारंपरिक ग्रामदेवता

| header1 = सामान्य माहिती
| headerstyle = background:#F8F8F8;

| label2 = प्रकार
| data2 = ग्रामदेवता

| label3 = प्रदेश
| data3 = कोकण, महाराष्ट्र

| label4 = प्रमुख प्रसार
| data4 = रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग, रायगड

| label5 = पूजेचे स्वरूप
| data5 = ग्रामसंरक्षण, ग्रामशांती, पावसासाठी प्रार्थना, कौल

| label6 = प्रतीक
| data6 = दगड, खडक, चौथरा किंवा उघड्या जागेतील देवस्थान (स्थानिक परंपरेनुसार)

| label7 = प्रमुख उत्सव
| data7 = जत्रा, यात्रा, ग्रामोत्सव, ग्रामशांती पूजा

| label8 = पूजाविधी
| data8 = कौल लावणे, नवस, सामूहिक पूजा

| label9 = धार्मिक महत्त्व
| data9 = गावाचे संरक्षण, न्यायनिवाडा व ग्रामकल्याणाची लोकश्रद्धा

| label10 = संबंधित देवता
| data10 = ग्रामदेवता, ग्रामदेवी, कळम्मादेवी, वाघजाई, भैरवनाथ (प्रदेशानुसार)

| label11 = संबंधित परंपरा
| data11 = कौल, नवस, ग्रामशांती, देवस्थान व्यवस्था

| label12 = वर्तमान स्थिती
| data12 = कोकणातील अनेक गावांत आजही पूजली जाणारी लोकपरंपरा
}}
'''गावपांढर''' (किंवा '''गावपांढरी देवता''') ही [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[कोकण]] परिसरातील एक पारंपरिक [[ग्रामदेवता]] आहे. विशेषतः [[रत्‍नागिरी]], [[सिंधुदुर्ग]] व [[रायगड]] जिल्ह्यांमध्ये ही देवता गावोगाव पूजली जाते. ही देवता गावाच्या संरक्षणासाठी, न्यायनिवाड्यासाठी, तसेच पावसासाठी साकडे घालण्यासाठी पूजली जाते. गावपांढर ही कोकणातील ग्रामसंस्कृतीतील श्रद्धेचे एक प्रतीक मानली जाते.

== इतिहास आणि परंपरा ==
गावपांढर देवतेची पूजा अनेक पिढ्यांपासून चालत आलेली असून ती स्थानिक समाजांमध्ये श्रद्धेने पाळली जाते. आगरी, कुणबी, भंडारी, काश्मे आदी पारंपरिक समाजगटांमध्ये ही पूजापद्धती विशेष आढळते.

== स्वरूप आणि मूर्ती ==
गावपांढर देवतेचे स्वरूप हे अनेक ठिकाणी वेगवेगळ्या रूपांत असते. काही ठिकाणी ती एक पांढरट खडक, चौकट, लाकडी खांब वा दगड स्वरूपात पूजली जाते. शेंदूर न लावलेली, साधी आणि खड्या स्वरूपातील ही देवता मुख्यतः उघड्या जागी किंवा झाडाखाली असते.

== पूजेची परंपरा ==
गावपांढरची पूजा गावातील प्रमुख सण, जत्रा किंवा ग्रामसमूहाच्या गरजेनुसार केली जाते. विशेषतः:
* **पावसासाठी साकडे घालणे** – पावसाळ्याआधी पूजा केली जाते.
* **ग्रामदैवत उत्सव** – वर्षातून एकदा संपूर्ण गावकऱ्यांचा सहभाग असलेली पूजा व कार्यक्रमा.
* **ग्रामशांती पूजा** – आपत्ती, रोग, महामारी यापासून गावाला वाचवण्यासाठी.
* **कौल पूजा** – न्यायनिवाडा किंवा सत्यशोधनासाठी खास पूजा.

== गावपांढरी व न्यायव्यवस्था ==
गावपांढर ही केवळ ग्रामसंरक्षक देवता नसून, पारंपरिक पद्धतीने **न्यायनिवाडा (दैवी न्याय)** करण्यासाठीही तिची पूजा केली जाते. कोकणातील अनेक गावांमध्ये वाद, चोरी, संशयास्पद घटना, किंवा अन्य अडचणींच्या वेळी &quot;कौल लावणे&quot; ही प्राचीन परंपरा आजही श्रद्धेने पाळली जाते.

=== कौल लावण्याची प्रक्रिया ===
* पूजेनंतर गावपांढर देवतेसमोर दोन सुपाऱ्या, खडे किंवा फळ्या ठेवून, विशिष्ट प्रश्न विचारला जातो.
* देवाच्या कृपेने कौल कोसळतो किंवा हलतो.
* कोणी दोषी आहे का? हे यावरून ठरवलं जातं.
* हा निर्णय गावकरी अंतिम मानतात.

ही पद्धत कोकणातील न्यायसंस्थेचा एक भाग मानली जाते. गावपांढरचा कौल हा ग्रामसमूहाचा अंतिम निर्णय म्हणून स्वीकारला जातो.

== स्थानिक प्रथा ==
* गावपांढरच्या पूजेसाठी पुजारी, गावपाटील वा प्रमुख गावकरी जबाबदार असतात.
* काही गावांमध्ये ही देवता उंबऱ्यावर, वाड्याच्या माडीवर वा जंगला लगतच्या झुडपात पूजली जाते.
* शेंदूर न लावणे, सुवेर,सुतक पालन करणे अशा विशिष्ट नियमांचे पालन केले जाते.

=== प्रादेशिक उदाहरण: [[खडीकोळवण]] गाव ===
जिल्हा [[रत्‍नागिरी]] येथील [[संगमेश्वर तालुका|संगमेश्वर]] तालुक्यातील **खडीकोळवण** या गावात गावपांढरी ही ग्रामदेवता म्हणून पूजली जाते.&lt;ref&gt;{{cite web |title=कोकणातील ग्रामदेवता – गावपांढरी |url=https://maharashtratimes.com/editorial/article/gav-devata-kaul-mahatva/articleshow/76389772.cms |publisher=महाराष्ट्र टाइम्स |access-date=2025-07-26 }}&lt;/ref&gt; या गावात ग्रामस्थ कोणतेही महत्वाचे, नविन किंवा जोखमीचे काम हाती घेण्यापूर्वी गावपांढरीचा कौल घेतात. **गावपांढरीने सकारात्मक कौल दिला तरच** त्या कामाला सुरुवात होते. ही देवता जितकी **चांगली आणि संरक्षण करणारी आहे**, तितकीच **कठोर आणि शिस्तप्रिय** देखील आहे. तिच्या नियमांचं उल्लंघन करणाऱ्यास ती **दंड ही देते**, अशी गावकऱ्यांची श्रद्धा आहे. 

गावपांढरीला दिला जाणारा नैवेद्य देखील प्रथेनुसार बदलतो. **काही गावांत भाजी-भाकरीचा नैवेद्य** दिला जातो, तर **काही ठिकाणी मांसाहारी नैवेद्य** दिला जातो. या विविधतेतून गावपांढरची स्थानिक रूपे आणि सामाजिक पद्धती ठळकपणे दिसून येतात.

== आधुनिक काळात महत्त्व ==
शहरीकरणामुळे काही भागात गावपांढरची पारंपरिक पूजा कमी झाली आहे, तरीही ग्रामीण कोकणात ही परंपरा आजही श्रद्धेने टिकून आहे. नव्या पिढीला गावपांढरचे सांस्कृतिक महत्त्व समजवण्याचे प्रयत्न स्थानिक संस्था करत आहेत.

== संबंधित ग्रामदेवता ==
* [[भैरव]]
* [[जाखादेवी]]
* [[वाघोबा]]
* [[किराताई देवी]]
* [[शिराळा देवी]]

== संदर्भ ==
&lt;references/&gt;

== बाह्य दुवे ==
*[https://divcomkonkan.gov.in विभागीय आयुक्त कोकण]
*[https://maharashtratimes.com/editorial/article/gav-devata-kaul-mahatva/articleshow/76389772.cms गावदेवतेचा कौल व महत्त्व – महाराष्ट्र टाइम्स]
* [https://www.youtube.com/watch?v=6Gz2vMNX1Rs गावपांढर देवतेची माहिती – YouTube माहितीपट]

[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:ग्रामदेवता]]
[[वर्ग:हिंदू देवता]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील धार्मिक परंपरा]]
[[वर्ग:ग्रामदेवता]]
[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:कोकणची संस्कृती]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील देवता]]
[[वर्ग:महाराष्ट्राची लोकसंस्कृती]]
[[वर्ग:लोकविश्वास]]</text>
      <sha1>svu5m04c2l1svjzjp1cypgbjmyx4lgi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>भगतगिरी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>368786</id>
    <revision>
      <id>2692258</id>
      <parentid>2637919</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T14:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikimarathi999</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2692258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26407" sha1="of9z75byhni2wpxud9bpa817b4jw6vf" xml:space="preserve">{{Infobox
| above = भगतगिरी
| abovestyle = background:#F4E2D8; font-size:120%; font-weight:bold;
| image =
| caption = महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागातील सामाजिक प्रथा

| header1 = सामान्य माहिती
| headerstyle = background:#F8F8F8;

| label2 = प्रकार
| data2 = सामाजिक प्रथा / अंधश्रद्धेशी संबंधित प्रथा

| label3 = प्रदेश
| data3 = महाराष्ट्र (विशेषतः कोकण, विदर्भ व ग्रामीण भाग)

| label4 = स्वरूप
| data4 = कथित दैवी शक्ती, झाडफूक, मंत्रतंत्र, कौल व अघोरी उपचार

| label5 = संबंधित व्यक्ती
| data5 = भगत, बुवा, मांत्रिक (स्थानिक परंपरेनुसार)

| label6 = प्रमुख कारणे
| data6 = अंधश्रद्धा, सामाजिक भीती, आरोग्याविषयी गैरसमज, आर्थिक व कौटुंबिक समस्या

| label7 = परिणाम
| data7 = मानसिक, सामाजिक व आर्थिक शोषण; अंधश्रद्धेचा प्रसार

| label8 = संबंधित कायदा
| data8 = महाराष्ट्र नरबळी आणि इतर अमानवी, अनिष्ट व अघोरी प्रथा व काळी जादू प्रतिबंध व निर्मूलन अधिनियम, २०१३

| label9 = संबंधित संस्था
| data9 = महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती

| label10 = संबंधित संकल्पना
| data10 = [[अंधश्रद्धा]], [[काळी जादू]], झाडफूक, [[ग्रामदेवता]], कौल

| label11 = वर्तमान स्थिती
| data11 = काही ग्रामीण भागांत अद्याप प्रचलित; जनजागृती व कायदेशीर उपायांमुळे घट
}}
== परिचय ==
'''भगतगिरी''' हा शब्द महाराष्ट्रातील विशेषतः ग्रामीण भागांमध्ये वापरला जाणारा एक समाजविषयक संज्ञा आहे. हा शब्द अशा व्यक्तींसाठी वापरला जातो जे स्वतःला ''भगत'', ''बुवा'', किंवा ''अघोरी क्रिया करणारा'' म्हणवून घेतात आणि लोकांच्या अंधश्रद्धेचा फायदा घेतात. या शब्दाचा उपयोग अनेकदा उपरोधिक आणि नकारात्मक अर्थाने केला जातो.

== शब्दाची व्युत्पत्ती व सामाजिक अर्थ ==

&quot;भगतगिरी&quot; हा शब्द &quot;भगत&quot; आणि &quot;गिरी&quot; या दोन शब्दांपासून बनलेला आहे. &quot;भगत&quot; म्हणजे एक धार्मिक श्रद्धाळू व्यक्ती, तर &quot;गिरी&quot; हा प्रत्यय जोडल्यावर त्याचा अर्थ उपरोधिक होतो, ज्यामध्ये अंधश्रद्धेचा वापर करून इतरांवर प्रभाव टाकण्याचा संदर्भ असतो.महाराष्ट्रातील विशेषतः कोकण आणि विदर्भ भागात काही व्यक्ती स्वतःला दैवी शक्ती असलेले म्हणवून घेतात. ते &quot;देव लागणं&quot;, &quot;सावा येणं&quot;, &quot;मंत्र सांगणं&quot; किंवा &quot;झाडफूक&quot; यांसारख्या माध्यमांतून लोकांवर प्रभाव टाकतात. अशा कृतींमुळे अंधश्रद्धा बळावते आणि अनेकदा आर्थिक किंवा मानसिक शोषण होते.

== भगतगिरीची कारणं ==

'''भगतगिरी''' ही सामाजिक व मानसिक पातळीवरची गुंतागुंतीची समस्या आहे. खालील कारणांमुळे समाजात भगतगिरीला वाव मिळतो:

* '''शिक्षणाचा अभाव''' – ग्रामीण भागातील साक्षरतेचा अभाव आणि विज्ञानाधिष्ठित शिक्षणाचा अपुरा प्रसार भगतगिरीस पोषक ठरतो.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=India’s Educational Challenges Highlighted |url=https://en.unesco.org/news/indias-educational-challenges-highlighted |publisher=UNESCO |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* '''अंधश्रद्धा आणि धार्मिक गैरसमज''' – चमत्कार, तोटका-मंत्र, पितृदोष, महापुरुष शाप यांसारख्या अंधश्रद्धांमुळे भगतांवर विश्वास ठेवला जातो.

* '''सामाजिक व आर्थिक अडचणींमध्ये त्वरित उपाय शोधण्याची मानसिकता''' – अपत्यप्राप्ती, आर्थिक नुकसान, आजारपण यांसारख्या समस्यांमध्ये झपाट्याने उपाय हवा असतो, म्हणून भगतगिरीकडे वळणं दिसून येतं.

* '''आरोग्यसेवेचा अभाव''' – ग्रामीण भागांतील अपुरी आरोग्य व्यवस्था, आर्थिक गरिबी आणि समाजातील गैरसमजांमुळे झाडफूक, भूतबाधा अशा उपचारांचा अवलंब केला जातो.  &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Bridging the rural healthcare gap in India |url=https://www.thehindu.com/sci-tech/health/rural-india-healthcare-gap/article34715280.ece |work=The Hindu |date=2021-06-08 |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* '''सामाजिक व्यवस्था व धर्माच्या चुकीच्या व्याख्या''' – जातीभेद, स्त्रियांवरील नियंत्रण, रूढी-परंपरांचा अंधानुकरण या गोष्टी भगतगिरीच्या प्रसाराला हातभार लावतात.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Why caste and superstition go hand in hand in rural Maharashtra |url=https://scroll.in/article/845857/why-caste-and-superstition-go-hand-in-hand-in-rural-maharashtra |work=Scroll.in |date=2017-07-18 |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* '''कौटुंबिक संघर्ष, मानपान व अहंकार''' – जमीन, घर, शेती, पशुधन यांवरून होणारे कुटुंबातील वाद, संशय आणि इर्षा – यामुळे लोक भगतांकडे जातात. भगतगिरी अनेकदा द्वेषाला खतपाणी घालते.

* '''ग्राम देव, शिमगा वाद, देव उत्सवातील प्रतिष्ठा संघर्ष''' – गावातील देवस्थानांचे मानपान, धार्मिक सणांमध्ये गावातील गटबाजी, प्रतिष्ठेचे संघर्ष अशा गोष्टींना दैवी कौल काढण्यासाठी भगतांचा आधार घेतला जातो.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gender Based Violence &amp; Superstition in Rural India |url=https://www.oxfamindia.org/blog/gender-based-violence-superstition |publisher=Oxfam India |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

== समाज परिणाम ==
'''भगतगिरी'''मुळे ग्रामीण भागात अनेक सामाजिक, आर्थिक आणि मानसिक परिणाम दिसून येतात:

* '''महिलांचे मानसिक शोषण''' – गर्भधारणेच्या नावाने महिलांवर देवी लागल्याचे सांगून मानसिक त्रास दिला जातो. महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीच्या माहितीनुसार, महाराष्ट्र नरबळी व इतर अमानवी प्रथा (प्रतिबंध) कायदा, २०१३ अंतर्गत नोंदवलेल्या प्रकरणांमध्ये ६०–७०% घटना महिलांशी संबंधित आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Superstition and Gender in Maharashtra |url=https://www.oxfamindia.org/blog/gender-based-violence-superstition |publisher=Oxfam India |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* '''आर्थिक लुबाडणूक''' – तांत्रिक उपाय, झाडफूक, चमत्कार, बाधा अशा कथित उपाययोजनांच्या नावाखाली लोकांकडून आर्थिक लुबाडणूक केली जाते.

* '''आरोग्यावर दुष्परिणाम''' – वैद्यकीय उपचाराऐवजी अघोरी क्रिया आणि तांत्रिक उपचारांचा अवलंब केल्यामुळे आरोग्य धोक्यात येते; काही प्रकरणांमध्ये व्यक्तीचा मृत्यूही होतो.

* '''अंधश्रद्धेचा प्रसार''' – भगतगिरीमुळे अंधश्रद्धेचे प्रमाण समाजात वाढते. हे विचार राजकीय संरक्षण, स्थानिक लोकप्रियता आणि सांस्कृतिक प्रतिष्ठेच्या आड वैज्ञानिक विचारांना बाजूला टाकतात.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Why superstition still thrives in rural Maharashtra |url=https://scroll.in/article/845857/why-caste-and-superstition-go-hand-in-hand-in-rural-maharashtra |work=Scroll.in |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* '''वैज्ञानिक दृष्टिकोनाचा अभाव''' – शिक्षण असूनही वैज्ञानिक विचारसरणीचा अभाव असल्याने अनेक सुशिक्षित लोक भगतांकडे जातात. परिणामी अंधश्रद्धा टिकून राहते व पिढ्यानपिढ्या प्रसारित होते.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Scientific temper and superstition in India |url=https://www.nature.com/articles/d41586-019-02686-0 |publisher=Nature |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

=== कोकणातील भगतगिरी ===

'''कोकणातील जिल्हे''' – [[रत्‍नागिरी]], [[सिंधुदुर्ग]], [[रायगड]] – येथे अजूनही भगतगिरीचा प्रभाव विशेषतः ग्रामीण भागात मोठ्या प्रमाणात दिसून येतो.  
अंधश्रद्धा, ग्रामदेवस्थाने, कौल देणे, आणि पारंपरिक उपचार पद्धती यामुळे या भागात भगतगिरीला सामाजिक मान्यता मिळते.  

* '''आजारपण व मानसिक आजार''' – वैद्यकीय सुविधांचा अभाव आणि मानसिक आजारांबाबतची माहिती नसल्यामुळे आजारपणाच्या वेळी रुग्णांना भगतांकडे नेले जाते. अनेकदा गर्भवती महिलाही &quot;देव लागल्याचे&quot; सांगून भगतांकडे नेल्या जातात.

* '''मानपान व मालमत्ता वाद''' – कौटुंबिक वाद, जमीन वाटप, किंवा घरातील संपत्तीच्या विवादांमध्ये भगतांकडून &quot;देवाचा कौल&quot; घेतला जातो. त्यामुळे भगतगिरीला धार्मिक अधिष्ठान मिळते.  

* '''ग्रामदेव प्रतिष्ठा व शिमगा वाद''' – स्थानिक उत्सव, शिमगा किंवा जत्रांमध्ये देवाच्या अधिकारावरून वाद निर्माण होतात. यातून भगतांना मध्यस्थीची भूमिका मिळते आणि त्यांच्या कथित दैवी शक्तींना महत्त्व दिलं जातं.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Folklore Notes Vol II – Konkan Culture |url=https://archive.org/details/folklorenotes-konkan-volume2 |publisher=Indian Folklore Archives |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* '''सामाजिक फूट व फसवणूक''' – भगत हे शंका व भीती यांचा फायदा घेऊन लोकांमध्ये द्वेष निर्माण करतात. त्यामुळे गावात गटतट, सामाजिक बहिष्कार आणि आर्थिक फसवणूक घडते.  

अशा पद्धतीमुळे गाव पातळीवरचे न्याय, वैज्ञानिक दृष्टिकोन आणि आरोग्यविषयक निर्णय हे सर्व भगतगिरीच्या छायेत जातात. कोकणात आजही अनेक खटले हे अशा अंधश्रद्धेच्या पार्श्वभूमीवर घडतात.

== शिक्षित वर्ग आणि भगतगिरी ==

शहरी तसेच ग्रामीण भागातील '''शिक्षित तरुण-तरुणी''' देखील सामाजिक अस्थिरता निर्माण करणाऱ्या भगतगिरीकडे आकृष्ट होत असल्याचे चित्र दिसते. शिक्षण असूनही अनेकदा तर्क, विवेक आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन बाजूला ठेवले जातात.

* '''आधुनिक शिक्षित वर्गाचे आकर्षण''' – &quot;अघोरी शक्ती&quot;, &quot;तांत्रिक उपाय&quot;, &quot;मांत्रिक क्रिया&quot; यांचा आकर्षक प्रचार, सोशल मीडियावरील प्रभावी जाहिराती आणि सेलिब्रिटींचा प्रभाव यामुळे शिक्षित तरुण वर्ग भगतगिरीकडे वळत आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Superstition Among the Educated: A Social Dilemma |url=https://www.oxfamindia.org/blog/superstition-educated-india |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* '''कोकणातील साक्षर पिढीचा प्रभाव''' – ग्रामीण कोकणात साक्षरता वाढली असली तरीही पारंपरिक भगतगिरीच्या पद्धतींना स्वीकार मिळतो. शिक्षित पिढी असूनही निर्णयक्षमता अंधश्रद्धेच्या प्रभावामुळे कमजोर होते, ज्यामुळे आर्थिक आणि मानसिक शोषणाच्या शक्यता वाढतात.

* '''कौटुंबिक विघटन''' – शिक्षित वर्गांमध्येही धार्मिक किंवा पारंपरिक वादांमुळे अनेक कुटुंबांत फूट निर्माण होते. विशेषतः घरमालकी, मानपान, किंवा विवाहविषयक वादांमध्ये काहीजण भगताचा मार्ग सुडासाठी वापरतात. यामुळे सामाजिक आणि भावनिक नातेसंबंध कमकुवत होतात.

== कायमस्वरूपी कठोर बंदी हवी ==

=== महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन कायदा, २०१३ ===

या कायद्याचे अधिकृत नाव: ''महाराष्ट्र नरबळी आणि इतर अमानवी प्रथा व अघोरी कृत्यांपासून संरक्षण अधिनियम, २०१३'' आहे.

कायद्यानुसार खालील गोष्टींवर स्पष्ट बंदी आहे:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=अंधश्रद्धा निर्मूलन कायदा – संपूर्ण मजकूर |url=https://antisuperstition.org |publisher=अंनिस |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* अंगात येणे आणि त्यातून आदेश देणे  
* देवी लागणे सांगून व्यक्तींचे शोषण  
* नरबळी, चेटूक, अघोरी प्रथा  
* बुवाबाजीच्या नावाखाली आर्थिक वा लैंगिक शोषण  
* आपल्याच माणसांवर विकृती विचारांद्वारे अघोरी क्रिया करणे  

उदाहरणार्थ, महाराष्ट्रात एका महिलेला अंगात आल्याचे कारण सांगून जाळून मारण्यात आले होते – हे अंधश्रद्धेच्या भीषण परिणामाचे उदाहरण आहे.

या कायद्याचा उद्देश म्हणजे समाजात अंधश्रद्धा, भगतगिरी आणि बुवाबाजीमुळे होणाऱ्या अमानवी, हिंसक कृतींना आळा घालणे.

== भगतगिरीविरोधातील चळवळी ==

अंधश्रद्धा निर्मूलनासाठी राज्यात आणि देशात विविध स्तरांवर चळवळी सुरू आहेत:

* [[अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती]] – डॉ. [[नरेंद्र दाभोलकर]] यांच्या नेतृत्वाखाली सुरू झालेली, आजही कार्यरत सामाजिक संघटना.  

* '''सत्यशोधक चळवळ''' – ग्रामीण पातळीवर नाट्यप्रयोग, गाणी, कथा यांच्या माध्यमातून जनजागृती केली जाते.  

* '''विज्ञानवादी जागृती मोहीम''' – शाळा, महाविद्यालये आणि ग्रामपंचायतस्तरावर वैज्ञानिक दृष्टिकोन रुजवण्यासाठी उपक्रम.  

* '''महिला सक्षमीकरण आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम''' – भगतगिरी व अघोरी प्रथा यांचा सर्वाधिक फटका महिलांनाच बसतो; म्हणून विशेष महिला केंद्रित कार्यक्रम राबवले जातात.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=अंनिस – चळवळी व प्रबोधन कार्य |url=https://antisuperstition.org |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

== नियंत्रण करणारे कायदे ==

अंधश्रद्धा, भगतगिरी व अशा अमानवी प्रथांवर आळा घालण्यासाठी खालील कायदे प्रभावी ठरतात:

* '''भारतीय न्याय संहिता, २०२३ (Bharatiya Nyaya Sanhita - BNS)''' – फसवणूक, मानसिक त्रास, जबरदस्ती व लैंगिक शोषण याविरुद्ध कठोर तरतुदी असलेला केंद्र सरकारचा कायदा.

* '''महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन कायदा, २०१३''' – राज्यस्तरीय कायदा जो चमत्कार, अंगात येणे, झाडफूक, बुवाबाजी, नरबळी, अघोरी प्रथा व दैवी शक्तीच्या खोट्या दाव्यांविरोधात कारवाई करतो.

== प्रसारमाध्यमांमधील दाखले ==

प्रसारमाध्यमांमध्ये भगतगिरीच्या प्रथा व त्याविरोधातील उपाययोजना यांवर बरेच लेख प्रकाशित झाले आहेत:

* &quot;कोकणात अजूनही भगतगिरी&quot; – [[BBC मराठी]] विशेष अहवालात कोकणातील विद्यमान अंधश्रद्धेचा शोध घेतला आहे.

* &quot;Superstition Act Enforcement and Challenges&quot; – [[द इंडियन एक्सप्रेस]] मधील एका विश्लेषणानुसार, महाराष्ट्रात अंनिस कायद्याची अंमलबजावणी ही संथ व अंशतः प्रभावी ठरते आहे.

== निष्कर्ष ==

'''भगतगिरी''' ही महाराष्ट्राच्या ग्रामीण व शहरी भागातील एक गंभीर सामाजिक समस्या आहे. तिचा नायनाट करण्यासाठी कायदे, आरोग्य सेवा, शिक्षण, आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन एकत्र येणे आवश्यक आहे.

* केवळ कायद्याने नव्हे तर लोकप्रबोधन, मूल्यशिक्षण, आणि सामाजिक चळवळीद्वारेच खऱ्या अर्थाने परिवर्तन शक्य आहे.
* अंधश्रद्धेवर मात करण्यासाठी विविध स्तरांवरील समन्वित प्रयत्न, विशेषतः महिलांच्या सशक्तीकरणासह, दीर्घकालीन बदल घडवून आणू शकतात.

== संदर्भ ==
&lt;references/&gt;

== श्रेणी ==
[[वर्ग:अंधश्रद्धा]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील समाज]]
[[वर्ग:ग्रामीण महाराष्ट्र]]
[[वर्ग:धार्मिक फसवणूक]]
[[वर्ग:सामाजिक समस्या]]
[[वर्ग:भारतीय कायदे]]
[[वर्ग:भारतीय ग्रामीण जीवन]]
[[वर्ग:महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती]]
[[वर्ग:धार्मिक व सामाजिक चळवळी]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील अघोरी प्रथा]]
[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्हा]]
[[वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्हा]]
[[वर्ग:रायगड जिल्हा]]</text>
      <sha1>of9z75byhni2wpxud9bpa817b4jw6vf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692259</id>
      <parentid>2692258</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T14:45:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikimarathi999</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* श्रेणी */</comment>
      <origin>2692259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26382" sha1="dxzsd2zvof62tc6eib98azvj1d5zz51" xml:space="preserve">{{Infobox
| above = भगतगिरी
| abovestyle = background:#F4E2D8; font-size:120%; font-weight:bold;
| image =
| caption = महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागातील सामाजिक प्रथा

| header1 = सामान्य माहिती
| headerstyle = background:#F8F8F8;

| label2 = प्रकार
| data2 = सामाजिक प्रथा / अंधश्रद्धेशी संबंधित प्रथा

| label3 = प्रदेश
| data3 = महाराष्ट्र (विशेषतः कोकण, विदर्भ व ग्रामीण भाग)

| label4 = स्वरूप
| data4 = कथित दैवी शक्ती, झाडफूक, मंत्रतंत्र, कौल व अघोरी उपचार

| label5 = संबंधित व्यक्ती
| data5 = भगत, बुवा, मांत्रिक (स्थानिक परंपरेनुसार)

| label6 = प्रमुख कारणे
| data6 = अंधश्रद्धा, सामाजिक भीती, आरोग्याविषयी गैरसमज, आर्थिक व कौटुंबिक समस्या

| label7 = परिणाम
| data7 = मानसिक, सामाजिक व आर्थिक शोषण; अंधश्रद्धेचा प्रसार

| label8 = संबंधित कायदा
| data8 = महाराष्ट्र नरबळी आणि इतर अमानवी, अनिष्ट व अघोरी प्रथा व काळी जादू प्रतिबंध व निर्मूलन अधिनियम, २०१३

| label9 = संबंधित संस्था
| data9 = महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती

| label10 = संबंधित संकल्पना
| data10 = [[अंधश्रद्धा]], [[काळी जादू]], झाडफूक, [[ग्रामदेवता]], कौल

| label11 = वर्तमान स्थिती
| data11 = काही ग्रामीण भागांत अद्याप प्रचलित; जनजागृती व कायदेशीर उपायांमुळे घट
}}
== परिचय ==
'''भगतगिरी''' हा शब्द महाराष्ट्रातील विशेषतः ग्रामीण भागांमध्ये वापरला जाणारा एक समाजविषयक संज्ञा आहे. हा शब्द अशा व्यक्तींसाठी वापरला जातो जे स्वतःला ''भगत'', ''बुवा'', किंवा ''अघोरी क्रिया करणारा'' म्हणवून घेतात आणि लोकांच्या अंधश्रद्धेचा फायदा घेतात. या शब्दाचा उपयोग अनेकदा उपरोधिक आणि नकारात्मक अर्थाने केला जातो.

== शब्दाची व्युत्पत्ती व सामाजिक अर्थ ==

&quot;भगतगिरी&quot; हा शब्द &quot;भगत&quot; आणि &quot;गिरी&quot; या दोन शब्दांपासून बनलेला आहे. &quot;भगत&quot; म्हणजे एक धार्मिक श्रद्धाळू व्यक्ती, तर &quot;गिरी&quot; हा प्रत्यय जोडल्यावर त्याचा अर्थ उपरोधिक होतो, ज्यामध्ये अंधश्रद्धेचा वापर करून इतरांवर प्रभाव टाकण्याचा संदर्भ असतो.महाराष्ट्रातील विशेषतः कोकण आणि विदर्भ भागात काही व्यक्ती स्वतःला दैवी शक्ती असलेले म्हणवून घेतात. ते &quot;देव लागणं&quot;, &quot;सावा येणं&quot;, &quot;मंत्र सांगणं&quot; किंवा &quot;झाडफूक&quot; यांसारख्या माध्यमांतून लोकांवर प्रभाव टाकतात. अशा कृतींमुळे अंधश्रद्धा बळावते आणि अनेकदा आर्थिक किंवा मानसिक शोषण होते.

== भगतगिरीची कारणं ==

'''भगतगिरी''' ही सामाजिक व मानसिक पातळीवरची गुंतागुंतीची समस्या आहे. खालील कारणांमुळे समाजात भगतगिरीला वाव मिळतो:

* '''शिक्षणाचा अभाव''' – ग्रामीण भागातील साक्षरतेचा अभाव आणि विज्ञानाधिष्ठित शिक्षणाचा अपुरा प्रसार भगतगिरीस पोषक ठरतो.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=India’s Educational Challenges Highlighted |url=https://en.unesco.org/news/indias-educational-challenges-highlighted |publisher=UNESCO |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* '''अंधश्रद्धा आणि धार्मिक गैरसमज''' – चमत्कार, तोटका-मंत्र, पितृदोष, महापुरुष शाप यांसारख्या अंधश्रद्धांमुळे भगतांवर विश्वास ठेवला जातो.

* '''सामाजिक व आर्थिक अडचणींमध्ये त्वरित उपाय शोधण्याची मानसिकता''' – अपत्यप्राप्ती, आर्थिक नुकसान, आजारपण यांसारख्या समस्यांमध्ये झपाट्याने उपाय हवा असतो, म्हणून भगतगिरीकडे वळणं दिसून येतं.

* '''आरोग्यसेवेचा अभाव''' – ग्रामीण भागांतील अपुरी आरोग्य व्यवस्था, आर्थिक गरिबी आणि समाजातील गैरसमजांमुळे झाडफूक, भूतबाधा अशा उपचारांचा अवलंब केला जातो.  &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Bridging the rural healthcare gap in India |url=https://www.thehindu.com/sci-tech/health/rural-india-healthcare-gap/article34715280.ece |work=The Hindu |date=2021-06-08 |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* '''सामाजिक व्यवस्था व धर्माच्या चुकीच्या व्याख्या''' – जातीभेद, स्त्रियांवरील नियंत्रण, रूढी-परंपरांचा अंधानुकरण या गोष्टी भगतगिरीच्या प्रसाराला हातभार लावतात.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Why caste and superstition go hand in hand in rural Maharashtra |url=https://scroll.in/article/845857/why-caste-and-superstition-go-hand-in-hand-in-rural-maharashtra |work=Scroll.in |date=2017-07-18 |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* '''कौटुंबिक संघर्ष, मानपान व अहंकार''' – जमीन, घर, शेती, पशुधन यांवरून होणारे कुटुंबातील वाद, संशय आणि इर्षा – यामुळे लोक भगतांकडे जातात. भगतगिरी अनेकदा द्वेषाला खतपाणी घालते.

* '''ग्राम देव, शिमगा वाद, देव उत्सवातील प्रतिष्ठा संघर्ष''' – गावातील देवस्थानांचे मानपान, धार्मिक सणांमध्ये गावातील गटबाजी, प्रतिष्ठेचे संघर्ष अशा गोष्टींना दैवी कौल काढण्यासाठी भगतांचा आधार घेतला जातो.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gender Based Violence &amp; Superstition in Rural India |url=https://www.oxfamindia.org/blog/gender-based-violence-superstition |publisher=Oxfam India |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

== समाज परिणाम ==
'''भगतगिरी'''मुळे ग्रामीण भागात अनेक सामाजिक, आर्थिक आणि मानसिक परिणाम दिसून येतात:

* '''महिलांचे मानसिक शोषण''' – गर्भधारणेच्या नावाने महिलांवर देवी लागल्याचे सांगून मानसिक त्रास दिला जातो. महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीच्या माहितीनुसार, महाराष्ट्र नरबळी व इतर अमानवी प्रथा (प्रतिबंध) कायदा, २०१३ अंतर्गत नोंदवलेल्या प्रकरणांमध्ये ६०–७०% घटना महिलांशी संबंधित आहेत.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Superstition and Gender in Maharashtra |url=https://www.oxfamindia.org/blog/gender-based-violence-superstition |publisher=Oxfam India |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* '''आर्थिक लुबाडणूक''' – तांत्रिक उपाय, झाडफूक, चमत्कार, बाधा अशा कथित उपाययोजनांच्या नावाखाली लोकांकडून आर्थिक लुबाडणूक केली जाते.

* '''आरोग्यावर दुष्परिणाम''' – वैद्यकीय उपचाराऐवजी अघोरी क्रिया आणि तांत्रिक उपचारांचा अवलंब केल्यामुळे आरोग्य धोक्यात येते; काही प्रकरणांमध्ये व्यक्तीचा मृत्यूही होतो.

* '''अंधश्रद्धेचा प्रसार''' – भगतगिरीमुळे अंधश्रद्धेचे प्रमाण समाजात वाढते. हे विचार राजकीय संरक्षण, स्थानिक लोकप्रियता आणि सांस्कृतिक प्रतिष्ठेच्या आड वैज्ञानिक विचारांना बाजूला टाकतात.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Why superstition still thrives in rural Maharashtra |url=https://scroll.in/article/845857/why-caste-and-superstition-go-hand-in-hand-in-rural-maharashtra |work=Scroll.in |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* '''वैज्ञानिक दृष्टिकोनाचा अभाव''' – शिक्षण असूनही वैज्ञानिक विचारसरणीचा अभाव असल्याने अनेक सुशिक्षित लोक भगतांकडे जातात. परिणामी अंधश्रद्धा टिकून राहते व पिढ्यानपिढ्या प्रसारित होते.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Scientific temper and superstition in India |url=https://www.nature.com/articles/d41586-019-02686-0 |publisher=Nature |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

=== कोकणातील भगतगिरी ===

'''कोकणातील जिल्हे''' – [[रत्‍नागिरी]], [[सिंधुदुर्ग]], [[रायगड]] – येथे अजूनही भगतगिरीचा प्रभाव विशेषतः ग्रामीण भागात मोठ्या प्रमाणात दिसून येतो.  
अंधश्रद्धा, ग्रामदेवस्थाने, कौल देणे, आणि पारंपरिक उपचार पद्धती यामुळे या भागात भगतगिरीला सामाजिक मान्यता मिळते.  

* '''आजारपण व मानसिक आजार''' – वैद्यकीय सुविधांचा अभाव आणि मानसिक आजारांबाबतची माहिती नसल्यामुळे आजारपणाच्या वेळी रुग्णांना भगतांकडे नेले जाते. अनेकदा गर्भवती महिलाही &quot;देव लागल्याचे&quot; सांगून भगतांकडे नेल्या जातात.

* '''मानपान व मालमत्ता वाद''' – कौटुंबिक वाद, जमीन वाटप, किंवा घरातील संपत्तीच्या विवादांमध्ये भगतांकडून &quot;देवाचा कौल&quot; घेतला जातो. त्यामुळे भगतगिरीला धार्मिक अधिष्ठान मिळते.  

* '''ग्रामदेव प्रतिष्ठा व शिमगा वाद''' – स्थानिक उत्सव, शिमगा किंवा जत्रांमध्ये देवाच्या अधिकारावरून वाद निर्माण होतात. यातून भगतांना मध्यस्थीची भूमिका मिळते आणि त्यांच्या कथित दैवी शक्तींना महत्त्व दिलं जातं.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Folklore Notes Vol II – Konkan Culture |url=https://archive.org/details/folklorenotes-konkan-volume2 |publisher=Indian Folklore Archives |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* '''सामाजिक फूट व फसवणूक''' – भगत हे शंका व भीती यांचा फायदा घेऊन लोकांमध्ये द्वेष निर्माण करतात. त्यामुळे गावात गटतट, सामाजिक बहिष्कार आणि आर्थिक फसवणूक घडते.  

अशा पद्धतीमुळे गाव पातळीवरचे न्याय, वैज्ञानिक दृष्टिकोन आणि आरोग्यविषयक निर्णय हे सर्व भगतगिरीच्या छायेत जातात. कोकणात आजही अनेक खटले हे अशा अंधश्रद्धेच्या पार्श्वभूमीवर घडतात.

== शिक्षित वर्ग आणि भगतगिरी ==

शहरी तसेच ग्रामीण भागातील '''शिक्षित तरुण-तरुणी''' देखील सामाजिक अस्थिरता निर्माण करणाऱ्या भगतगिरीकडे आकृष्ट होत असल्याचे चित्र दिसते. शिक्षण असूनही अनेकदा तर्क, विवेक आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन बाजूला ठेवले जातात.

* '''आधुनिक शिक्षित वर्गाचे आकर्षण''' – &quot;अघोरी शक्ती&quot;, &quot;तांत्रिक उपाय&quot;, &quot;मांत्रिक क्रिया&quot; यांचा आकर्षक प्रचार, सोशल मीडियावरील प्रभावी जाहिराती आणि सेलिब्रिटींचा प्रभाव यामुळे शिक्षित तरुण वर्ग भगतगिरीकडे वळत आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Superstition Among the Educated: A Social Dilemma |url=https://www.oxfamindia.org/blog/superstition-educated-india |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* '''कोकणातील साक्षर पिढीचा प्रभाव''' – ग्रामीण कोकणात साक्षरता वाढली असली तरीही पारंपरिक भगतगिरीच्या पद्धतींना स्वीकार मिळतो. शिक्षित पिढी असूनही निर्णयक्षमता अंधश्रद्धेच्या प्रभावामुळे कमजोर होते, ज्यामुळे आर्थिक आणि मानसिक शोषणाच्या शक्यता वाढतात.

* '''कौटुंबिक विघटन''' – शिक्षित वर्गांमध्येही धार्मिक किंवा पारंपरिक वादांमुळे अनेक कुटुंबांत फूट निर्माण होते. विशेषतः घरमालकी, मानपान, किंवा विवाहविषयक वादांमध्ये काहीजण भगताचा मार्ग सुडासाठी वापरतात. यामुळे सामाजिक आणि भावनिक नातेसंबंध कमकुवत होतात.

== कायमस्वरूपी कठोर बंदी हवी ==

=== महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन कायदा, २०१३ ===

या कायद्याचे अधिकृत नाव: ''महाराष्ट्र नरबळी आणि इतर अमानवी प्रथा व अघोरी कृत्यांपासून संरक्षण अधिनियम, २०१३'' आहे.

कायद्यानुसार खालील गोष्टींवर स्पष्ट बंदी आहे:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=अंधश्रद्धा निर्मूलन कायदा – संपूर्ण मजकूर |url=https://antisuperstition.org |publisher=अंनिस |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

* अंगात येणे आणि त्यातून आदेश देणे  
* देवी लागणे सांगून व्यक्तींचे शोषण  
* नरबळी, चेटूक, अघोरी प्रथा  
* बुवाबाजीच्या नावाखाली आर्थिक वा लैंगिक शोषण  
* आपल्याच माणसांवर विकृती विचारांद्वारे अघोरी क्रिया करणे  

उदाहरणार्थ, महाराष्ट्रात एका महिलेला अंगात आल्याचे कारण सांगून जाळून मारण्यात आले होते – हे अंधश्रद्धेच्या भीषण परिणामाचे उदाहरण आहे.

या कायद्याचा उद्देश म्हणजे समाजात अंधश्रद्धा, भगतगिरी आणि बुवाबाजीमुळे होणाऱ्या अमानवी, हिंसक कृतींना आळा घालणे.

== भगतगिरीविरोधातील चळवळी ==

अंधश्रद्धा निर्मूलनासाठी राज्यात आणि देशात विविध स्तरांवर चळवळी सुरू आहेत:

* [[अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती]] – डॉ. [[नरेंद्र दाभोलकर]] यांच्या नेतृत्वाखाली सुरू झालेली, आजही कार्यरत सामाजिक संघटना.  

* '''सत्यशोधक चळवळ''' – ग्रामीण पातळीवर नाट्यप्रयोग, गाणी, कथा यांच्या माध्यमातून जनजागृती केली जाते.  

* '''विज्ञानवादी जागृती मोहीम''' – शाळा, महाविद्यालये आणि ग्रामपंचायतस्तरावर वैज्ञानिक दृष्टिकोन रुजवण्यासाठी उपक्रम.  

* '''महिला सक्षमीकरण आणि प्रशिक्षण कार्यक्रम''' – भगतगिरी व अघोरी प्रथा यांचा सर्वाधिक फटका महिलांनाच बसतो; म्हणून विशेष महिला केंद्रित कार्यक्रम राबवले जातात.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=अंनिस – चळवळी व प्रबोधन कार्य |url=https://antisuperstition.org |access-date=2025-07-29}}&lt;/ref&gt;

== नियंत्रण करणारे कायदे ==

अंधश्रद्धा, भगतगिरी व अशा अमानवी प्रथांवर आळा घालण्यासाठी खालील कायदे प्रभावी ठरतात:

* '''भारतीय न्याय संहिता, २०२३ (Bharatiya Nyaya Sanhita - BNS)''' – फसवणूक, मानसिक त्रास, जबरदस्ती व लैंगिक शोषण याविरुद्ध कठोर तरतुदी असलेला केंद्र सरकारचा कायदा.

* '''महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन कायदा, २०१३''' – राज्यस्तरीय कायदा जो चमत्कार, अंगात येणे, झाडफूक, बुवाबाजी, नरबळी, अघोरी प्रथा व दैवी शक्तीच्या खोट्या दाव्यांविरोधात कारवाई करतो.

== प्रसारमाध्यमांमधील दाखले ==

प्रसारमाध्यमांमध्ये भगतगिरीच्या प्रथा व त्याविरोधातील उपाययोजना यांवर बरेच लेख प्रकाशित झाले आहेत:

* &quot;कोकणात अजूनही भगतगिरी&quot; – [[BBC मराठी]] विशेष अहवालात कोकणातील विद्यमान अंधश्रद्धेचा शोध घेतला आहे.

* &quot;Superstition Act Enforcement and Challenges&quot; – [[द इंडियन एक्सप्रेस]] मधील एका विश्लेषणानुसार, महाराष्ट्रात अंनिस कायद्याची अंमलबजावणी ही संथ व अंशतः प्रभावी ठरते आहे.

== निष्कर्ष ==

'''भगतगिरी''' ही महाराष्ट्राच्या ग्रामीण व शहरी भागातील एक गंभीर सामाजिक समस्या आहे. तिचा नायनाट करण्यासाठी कायदे, आरोग्य सेवा, शिक्षण, आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन एकत्र येणे आवश्यक आहे.

* केवळ कायद्याने नव्हे तर लोकप्रबोधन, मूल्यशिक्षण, आणि सामाजिक चळवळीद्वारेच खऱ्या अर्थाने परिवर्तन शक्य आहे.
* अंधश्रद्धेवर मात करण्यासाठी विविध स्तरांवरील समन्वित प्रयत्न, विशेषतः महिलांच्या सशक्तीकरणासह, दीर्घकालीन बदल घडवून आणू शकतात.

== संदर्भ ==
&lt;references/&gt;

[[वर्ग:अंधश्रद्धा]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील समाज]]
[[वर्ग:ग्रामीण महाराष्ट्र]]
[[वर्ग:धार्मिक फसवणूक]]
[[वर्ग:सामाजिक समस्या]]
[[वर्ग:भारतीय कायदे]]
[[वर्ग:भारतीय ग्रामीण जीवन]]
[[वर्ग:महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती]]
[[वर्ग:धार्मिक व सामाजिक चळवळी]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील अघोरी प्रथा]]
[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्हा]]
[[वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्हा]]
[[वर्ग:रायगड जिल्हा]]</text>
      <sha1>dxzsd2zvof62tc6eib98azvj1d5zz51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नमन (लोककला)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>368838</id>
    <revision>
      <id>2692256</id>
      <parentid>2608000</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T14:24:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikimarathi999</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2692256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31176" sha1="lifuxoyvwp0vsgl1kbhlx3uzl6ot63f" xml:space="preserve">{{Infobox
| above = नमन (लोककला)
| abovestyle = background:#E6D8AD; font-size:120%; font-weight:bold;
| image =
| caption = कोकणातील पारंपरिक नमन लोककला

| header1 = सामान्य माहिती
| headerstyle = background:#F5F5DC;

| label2 = प्रकार
| data2 = लोकनाट्य / लोककला

| label3 = उगम
| data3 = [[कोकण]], [[महाराष्ट्र]]

| label4 = प्रमुख प्रसार
| data4 = [[रत्नागिरी]], [[सिंधुदुर्ग]], [[रायगड]]

| label5 = कालखंड
| data5 = प्राचीन परंपरा; अठराव्या शतकानंतर अधिक प्रसार

| label6 = भाषा
| data6 = [[मराठी]] (कोकणी बोलींचा प्रभाव)

| label7 = सादरीकरण
| data7 = [[नृत्य]], [[नाट्य]], [[गायन]] व [[संवाद]]

| label8 = प्रमुख प्रसंग
| data8 = [[जत्रा]], [[यात्रा]], [[ग्रामदैवत]] [[उत्सव]], धार्मिक समारंभ

| label9 = प्रारंभ
| data9 = [[गणपती]] स्तुती व देवतांचे [[नमन]]

| label10 = प्रमुख विषय
| data10 = पौराणिक कथा, सामाजिक विषय, लोकजीवन, [[भक्ती]]

| label11 = प्रमुख वाद्ये
| data11 = [[ढोलकी]], [[ताशा]], झांज, [[टाळ]], मृदंग, [[हार्मोनियम]]

| label12 = प्रमुख पात्रे
| data12 = सूत्रधार, [[गायक]], नर्तक, विनोदी पात्रे

| label13 = संबंधित कला
| data13 = [[दशावतार]],लोकनाट्य, [[भारूड]], [[कीर्तन]], [[गोंधळ (लोकपरंपरा)]], [[शक्तीवाले व तुरेवाले (लोककला)]]

| label14 = सांस्कृतिक महत्त्व
| data14 = कोकणातील धार्मिक, सामाजिक व सांस्कृतिक परंपरेचे जतन करणारा लोकनाट्यप्रकार

| label15 = वर्तमान स्थिती
| data15 = परंपरा आजही अस्तित्वात असून संवर्धनाची आवश्यकता
}}
== प्रस्तावना ==
'''[[नमन]]''' ही [[कोकण]]ातील एक पारंपरिक सांस्कृतिक लोकनाट्यप्रकार किंवा धार्मिक नृत्यनाट्य प्रकार आहे. मुख्यतः [[महाराष्ट्र]] राज्याच्या [[कोकण]]किनारपट्टीतील [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]], [[रत्‍नागिरी]] आणि [[रायगड]] जिल्ह्यांमध्ये ही परंपरा विशेषतः प्रचलित आहे.&lt;ref&gt;[https://www.lokmat.com/maharashtra/naman-folk-art-konkan-special-story-a592/ लोकमत: कोकणातील नमन लोककला]&lt;/ref&gt;

'''नमन''' हा प्रकार गावातील [[उत्सव]], देवतेची [[जत्रा]] किंवा विशेष धार्मिक प्रसंग यामध्ये सादर केला जातो.

'''नमन''' हे केवळ मनोरंजनाचे साधन नसून, ते धार्मिक विधी, सामुदायिक एकोपा आणि सांस्कृतिक वारसा जपणारे एक प्रभावी माध्यम आहे.&lt;ref&gt;[https://indianculture.gov.in/intangible-cultural-heritage/performing-arts/folk-arts-maharashtra Indian Culture Portal – Folk Arts of Maharashtra]&lt;/ref&gt;

देवतेचे आवाहन, गावाचे कल्याण चिंतणे आणि समाजप्रबोधन, समाजाचे रंजन करणे हे नमनाचे प्रमुख उद्देश आहेत.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=XYZ YouTube – कोकणातील नमन सादरीकरण]&lt;/ref&gt;

== नमनची संकल्पना ==
'''[[नमन]]''' म्हणजे [[देवता]]स समर्पित केलेले [[नृत्य]]/[[नाट्य]]. यामध्ये विविध स्थानिक देवता, देवतांचे आवाहन, त्यांची स्तुती आणि आख्यायिका या स्वरूपात सादर केली जातात.&lt;ref&gt; [https://www.divyamarathi.com/folk-drama-naman-in-konkan-details/ दिव्य मराठी: कोकणातील नमन - एक भक्तिपर नाट्य]&lt;/ref&gt;

यामध्ये स्थानिक लोक कथाकथ, भक्तिगीते, गाणी, आणि लोकनृत्य, [[नृत्य]] यांचं मिश्रण करून सादरीकरण करतात.&lt;ref&gt;[https://www.maharashtra.gov.in/1125/Culture महाराष्ट्र शासन: सांस्कृतिक परंपरा]&lt;/ref&gt;

== इतिहास आणि सांस्कृतिक महत्त्व ==
'''[[नमन]]''' ची परंपरा [[कोकण]] भागात शेकडो वर्षांपासून चालत आलेली आहे. अनेक गावे, गावांमध्ये नमन हे [[ग्रामदैवत]]ांच्या [[पूजा]]चा एक अविभाज्य भाग मानले जाते.&lt;ref&gt;[https://www.marathisrushti.com/articles/folk-culture-and-traditions-of-konkan/ कोकणातील लोक संस्कृती आणि परंपरा – MarathiSrushti]&lt;/ref&gt;

प्राचीन काळी मनोरंजनाची साधने मर्यादित असताना, नमन हे ग्रामस्थांना एकत्र आणणारे आणि सामाजिक सलोखा वाढवणारे एक महत्त्वाचे माध्यम होते.

नमन सादर करताना [[देवता|देव-देवतांची]] स्तुती केली जाते, त्यांच्या पौराणिक [[कथा]] सांगितल्या जातात आणि गावाचे कल्याण, संपन्नता, पिकांचे चांगले उत्पादन, तसेच [[नैसर्गिक आपत्ती]]ंपासून संरक्षणासाठी [[प्रार्थना]] केली जाते.

ही [[लोककला]] पिढ्यानपिढ्या मौखिक परंपरेने हस्तांतरित होत आली आहे.

'''नमनामध्ये स्थिरता आणि बदल दोन्ही''' पाहायला मिळतात — काही पारंपरिक चाली-रीती आजही तशाच जपल्या गेल्या आहेत, तर काही बदलत्या सामाजिक संदर्भांनुसार बदलल्या आहेत.&lt;ref&gt;[https://ratnagiri.gov.in/history/ Ratnagiri जिल्हा प्रशासन – Naman Khele (लोक कला)]&lt;/ref&gt;

== नमनाचे प्रमुख प्रकार ==
[[कोकण]]ातील भौगोलिक विविधता आणि सांस्कृतिक परंपरा, सांस्कृतिक विविधतेनुसार '''[[नमन]]'''चे अनेक प्रकार आढळतात. प्रत्येक प्रकारात स्थानिक लोकपरंपरा, परंपरा, [[संगीत]], नृत्यशैली आणि पात्र पोशाख यांचे वेगळेपण दिसून येते:-&lt;ref&gt;[https://www.divyamarathi.com/naman-folk-dance-types-of-konkan-diversity/ नमनाचे विविध प्रकार – दिव्य मराठी]&lt;/ref&gt;

अ) '''खेळे नमन'''
हा प्रकार [[सिंधुदुर्ग जिल्हा|सिंधुदुर्ग]] आणि [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी]] जिल्ह्याच्या काही भागांमध्ये विशेष प्रचलित आहे. यात [[नृत्य]]ाला अधिक महत्त्व दिले जाते आणि कलाकारांचे [[पोशाख]]ही आकर्षक व रंगीत असतात.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=XYZ YouTube: खेळे नमन प्रत्यक्ष सादरीकरण]&lt;/ref&gt;

ब) '''दांडी नमन'''
यामध्ये &quot;दांडी&quot; नावाच्या लाकडी काठीचा वापर करून विशिष्ट तालबद्ध नृत्य केले जाते. हे नमन ऊर्जावान, गतीशील आणि उत्साही स्वरूपाचे असते.

क) '''मुखवटा नमन'''
काही ठिकाणी कलाकार [[देवता|देवतांचे]] किंवा [[प्राणी|प्राण्यांचे]][मुखवटे घालून नमन सादर करतात. यामुळे सादरीकरणात एक वेगळेपण आणि नाट्यमयता येते. यामध्ये [[शकुनी]], वाघोबा, [[भूतनाथ]] यांसारख्या पात्रांची सादरीकरणे पाहायला मिळतात.

ड) '''[[भजन]] नमन'''
यामध्ये [[भजन]], धार्मिक गीते, आणि स्तुतिगीते यांना प्राधान्य दिले जाते. हे नमन शांत, भक्तिपर आणि आध्यात्मिक स्वरूपाचे असते.

प्रत्येक प्रकाराची स्वतःची वेगळी शैली, संगीतप्रकार, आणि सादरीकरण पद्धती असते, जी स्थानिक परंपरा, स्थानिक परंपरांवर आधारित असते. काही ठिकाणी ह्या प्रकारांचे मिश्ररूप ही सादर केले जाते.&lt;ref&gt;[https://ratnagiri.gov.in/history/ Ratnagiri जिल्हा प्रशासन – Konkanची लोककला]&lt;/ref&gt;

== नमनातील संगीत व वाद्ये ==
'''[[नमन]]''' सादर करताना पारंपरिक वाद्ये, पारंपरिक वाद्यांचा महत्त्वपूर्ण सहभाग असतो. संगीत हे नमनच्या भावनात्मक प्रभावाचा गाभा मानले जाते. नमनामध्ये वाद्यांचा उपयोग केवळ तालासाठीच नव्हे, तर भावाभिव्यक्ती, आवर्तन, आणि नाट्यरंजकता वाढवण्यासाठी केला जातो.&lt;ref&gt;[https://ratnagiri.gov.in/history/ Ratnagiri जिल्हा प्रशासन – Konkanची लोककला]&lt;/ref&gt;

नमनात प्रामुख्याने खालील वाद्यवर्ग वापरले जातात:&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=XYZ नमन संगीताचे प्रत्यक्ष प्रात्यक्षिक – YouTube]&lt;/ref&gt;

[[ढोलकी]] – नमनामधील मुख्य तालवाद्य, ज्याचा उपयोग सादरीकरणाचा लयबद्ध पाया तयार करण्यासाठी होतो. ढोलकीच्या ठेक्यावरच नृत्याचा प्रारंभ व बदल घडवले जातात&lt;ref&gt;[https://sczcc.gov.in/index.php?RID=52&amp;depid=9&amp;lang=Eng&amp;option=commonpage Naman Khele – South Central Zone Cultural Centre]&lt;/ref&gt;

[[ताशा]] – उच्च आवाजातील उत्साही वाद्य. हे वाद्य वातावरणात जोश, [[ऊर्जा]] आणि गंभीरता निर्माण करतं. ताशा प्रामुख्याने प्रवेश व संघर्ष दृश्यांमध्ये वापरले जाते.

[[झांज]] – दोन धातूंच्या चकत्या एकमेकांवर आपटून वाजवले जाणारे तालवाद्य. नमनाच्या गाण्यांमध्ये ठेका टिकवण्यासाठी झांज अत्यंत महत्त्वाचे असते.

[[मृदंग]], [[बासरी]], आणि सिंथेसायझर यांसारखी वाद्ये आधुनिक रूपात वापरली जातात.

== कलाकार व पोशाख ==
'''[[नमन]]''' सादर करणारे कलाकार हे बहुतेक वेळा स्थानिक ग्रामस्थ, कृषक, तरुण वर्ग, किंवा पारंपरिक नमन पिढ्यांपासून सादर करणारे कलावंत असतात.&lt;ref&gt;[https://www.divyamarathi.com/konkan-naman-costume-tradition/ कोकणातील नमनची वेशभूषा – दिव्य मराठी]&lt;/ref&gt;  

नमन सादरीकरणात [[वेशभूषा]], मुखवटे, आणि अंगविक्षेप या तिन्ही गोष्टी महत्त्वाच्या भूमिका बजावतात. प्रत्येक घटक कलाकाराच्या पात्राची ओळख, भावाभिव्यक्ती आणि कलागुण वाढवण्यासाठी वापरला जातो.

अ) मुखवटे 
नमनात कलाकार विविध [[देवता|देव-देवतांचे]], [[राक्षस]], [[प्राणी]] किंवा पौराणिक पात्रे साकारत असल्यामुळे मुखवटे वापरले जातात.

ब) मुखवटे बहुधा हाताने रंगवलेले, कागदमाशा, [[माती]], किंवा काष्ठ (लाकूड) यापासून तयार केले जातात.

विशेषतः [[भैरव]], वाघोबा, [[शकुनी]], [[नरसिंह]] आदी पात्रांसाठी वेगळ्या मुखवट्यांची रचना केली जाते.

क) पारंपरिक पोशाख (Traditional Costumes)
[[पुरुष]] कलाकार प्रामुख्याने [[धोतर]], [[कुर्ता]], [[फेटा]] किंवा [[पगडी]] [[पुरुष]] पात्र तर [[साडी]] [[स्त्री]] पात्र परिधान करतात. काही प्रसंगी अंगावर विशिष्ट रंगांचे कपडे किंवा झगमगती पोशाख असतात.&lt;ref&gt;[https://www.sahapedia.org/transformations-konkani-khele-between-bollywood-and-natya-shastra 'Transformations of Konkani Khele: Between Bollywood and Natya‑Shastra' – Sahapedia]&lt;/ref&gt;

पात्रानुसार रंगसंगती, ध्वज, [[तलवार]], [[चिलखत]], किंवा दंड यांचा वापर केला जातो.

ड) [[महिला]]पात्रे क्वचितच नमनात दिसतात, पण काही ठिकाणी [[पुरुष]]च [[स्त्री]]च्या भूमिका वठवतात (अशा वेळी त्यांची पोशाखात अधिक सजावट असते).

इ) रंगरंगोटी व अंगविक्षेप
गेरू, [[हळद]], [[काजळ]], [[चंदन]], इ. वापरून कलाकारांचे चेहरे, हातपाय रंगवले जातात.

प्रत्येक पात्रासाठी विशिष्ट अंगविक्षेप - देहबोली (हावभाव, चालण्याची ढब, बोलण्याची लकब) वापरली जाते, जे नाट्याभिव्यक्तीला सशक्त बनवते.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=XYZ नमन कलाकारांचे प्रत्यक्ष सादरीकरण – YouTube]&lt;/ref&gt;

== सादरीकरणाची पद्धत आणि स्वरूप ==
'''[[नमन]]''' चे सादरीकरण सामान्यतः रात्री उशिरा सुरू होते आणि [[पहाट]]ेपर्यंत चालते. संपूर्ण नाट्यप्रकार एक प्रकारचे निशा-नाट्य असते. यामध्ये साधारणतः ५० ते ७० कलाकार सहभागी होतात, आणि प्रत्येकाची भूमिका ठरवलेली असते.&lt;ref&gt;[https://www.ganpatipule.co.in/Eng/FolkArts Folk Arts of Konkan – Sansthan Shreedev Ganpatipule]&lt;/ref&gt;

===प्रमुख घटक===
अ) '''सूत्रधार (संचालन करणारा)'''
सूत्रधार हा नमनाचा मुख्य [[कलाकार]] व संचालन करणारा असतो. तो संपूर्ण कार्यक्रमाचे [[नियोजन]], निवेदन, आणि कलाकारांचे समन्वय करतो.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=XYZ नमन प्रत्यक्ष सादरीकरण – YouTube]&lt;/ref&gt;  

अनेकदा तोच प्रमुख नमनातील [[गायक]] सुद्धा असतो.

त्याचा संवाद विनोदी, प्रासंगिक, आणि प्रेक्षकांशी संवाद साधणारा असतो.

ब) '''[[गायक]] आणि नर्तक'''
हे कलाकार नमनामध्ये गाणी, [[नृत्य]], आणि नाट्यपदे सादर करतात.

पुरुषच स्त्री भूमिका वठवतात, ज्यांना स्थानिक भाषेत &quot;[[गवळण]]&quot; असे म्हणतात.

हे पात्र [[स्त्री]] भूमिकेशी समरस हावभाव, [[वेशभूषा]], आणि शारीरिक नमनातील प्रभावी [[स्त्री]] पात्रे म्हणून ओळखले जातात.

क) '''वाद्यवृंद'''
[[ढोलकी]], [[तबला]], [[हार्मोनियम]], [[झांज]], [[ताशा]], [[टाळ]], [[घंटा]] आणि कधी कधी [[बासरी]] वापरली जाते.

या वाद्यांनी नमनाला संगीतात्मक उर्जा मिळते आणि [[ताल]] व [[भावना]] अधिक प्रभावी होतात.

===सादरीकरणाचे प्रवाह===
नमनाची सुरुवात नेहमी **[[गणपती]]स्तुती**ने केली जाते, त्यानंतर [[सरस्वती]]वंदना आणि इतर [[देवता|देवतांची]] स्तुती केली जाते.

त्यानंतर विविध नाट्यपदे (सोंगाड्या, पेंद्या कला) सादर केली जातात.

===या नाट्यपदांमध्ये===
पौराणिक कथा (उदा. [[रामायण]], [[महाभारत]], [[कृष्ण]]लीलाकथा)

सामाजिक विषय (जसे हुंडाबंदी, [[व्यसनमुक्ती]], शिक्षणाचे महत्त्व किंवा विद्यमान राजकीय स्थितीवर)

विनोदी प्रसंग, उपहास आणि [[लोककथा]] हे सर्व सादर केले जाते.&lt;ref&gt;[https://maharashtratourism.gov.in/culture/naman/ Naman – Department of Tourism Maharashtra]&lt;/ref&gt;

== धार्मिक व सांस्कृतिक महत्त्व ==
'''नमन''' केवळ एक कलाप्रकार नसून स्थानिक देवतेच्या उपासनेसाठी केले जाणारे पवित्र कार्य आहे. त्यामुळे हे सादरीकरण अत्यंत भक्तिभावाने केले जाते.&lt;ref&gt;[https://maharashtratourism.gov.in/culture/naman/ Naman – Department of Tourism, Maharashtra]&lt;/ref&gt;
कोकणातील नमनची संस्कृती संस्कृतीचे वैशिष्ट्येसाठी ओळखली जाते.&lt;ref&gt;[https://www.lokmat.com/maharashtra/naman-konkan-folk-tradition-cultural-roots-a598/ लोकमत: कोकणातील नमन – धार्मिक व सांस्कृतिक मुळे]&lt;/ref&gt;

== सद्यस्थिती आणि आव्हाने ==
आधुनिक युगात '''[[नमन]]'''सारख्या पारंपरिक [[लोककला]]ंना अनेक प्रकारच्या आधुनिकीकरण आणि सांस्कृतिक परिवर्तन, सांस्कृतिक बदलांच्या आव्हानांचा [[सामना]] करावा लागत आहे.&lt;ref&gt;[https://www.maharashtra.gov.in/1173/Folk-Arts-Support-Scheme महाराष्ट्र शासन: लोककला संवर्धन योजना]&lt;/ref&gt;  

===प्रमुख आव्हाने===
[[दूरचित्रवाणी]], [[इंटरनेट]], आणि डिजिटल मनोरंजन यासारख्या आधुनिक माध्यमांमुळे तरुण पिढीचा पारंपरिक लोककलांकडे कल कमी झाला आहे.

वाढते शहरीकरण आणि स्थलांतरामुळे नमनासाठी लागणारी सामूहिकता आणि गाव विचाराची परंपरा असहकार्याची झाली आहे.
आर्थिक पाठिंब, आर्थिक मदतीचा अभाव आणि कलाकारांचा व्यावसायिक आधार कमी झाल्यामुळे अनेक नमन मंडळी बंद पडत आहेत.

जुन्या निपुण कलाकारांचे निधन झाल्यानंतर नवीन पिढी कलेत सहभागी होण्यास अनुत्सुक आहे, ज्यामुळे परंपरेचे हस्तांतरण खंडित होते आहे.

===पुनरुज्जीवनाचे प्रयत्न===
काही उत्साही कलाकार, स्थानिक सांस्कृतिक संस्था, आणि ग्रामस्थ मंडळी नमनाच्या परंपरेचे संवर्धन आणि पुनरुज्जीवन करण्यासाठी प्रयत्नशील आहेत.

[[महाराष्ट्र]]शासनाच्या सांस्कृतिक कार्य विभागाने नमनासारख्या लोककला प्रकारांना प्रोत्साहन देण्यासाठी विविध [[योजना]] राबवल्या आहेत, जसे:--

अ) '''लोककला महोत्सव'''

ब) '''कलावंतांना आर्थिक सहाय्य योजना'''

क) '''ग्रामीण सांस्कृतिक अभियान'''

== नमनाचे भविष्य आणि जतन ==
नमनाचे भविष्य हे तरुण पिढीच्या सहभागावर आणि सरकारी तसेच सामाजिक पाठिंब्यावर अवलंबून आहे. या कलेचे जतन करण्यासाठी खालील उपाययोजना महत्त्वाच्या आहेत:

अ) '''प्रशिक्षणाची सोय''' - नवीन पिढीला नमनाचे प्रशिक्षण देण्यासाठी कार्यशाळा आणि प्रशिक्षण केंद्रे सुरू करणे.

ब) '''प्रचार आणि प्रसिद्धी'''- नमनाची माहिती लोकांपर्यंत पोहोचवणे आणि त्याचे महत्त्व समजावून सांगणे.

क) '''आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर''' -  सोशल मीडिया, यूट्यूब यांसारख्या माध्यमांचा वापर करून नमनाचे व्हिडीओ प्रसारित करणे.

ड) '''आर्थिक पाठबळ''' - नमन मंडळींना आणि कलाकारांना आर्थिक मदत पुरवणे.

इ) '''अभ्यास आणि संशोधन''' - नमनावर अधिक संशोधन करून त्याचे साहित्य प्रकाशित करणे.&lt;ref&gt;[https://www.maharashtratourism.gov.in/folkarts महाराष्ट्र पर्यटन – लोककला संवर्धन प्रकल्प]&lt;/ref&gt;

नमनासारख्या लोककला केवळ मनोरंजनाचे साधन नाहीत, तर त्या आपल्या संस्कृतीचा आणि परंपरेचा आरसा आहेत. त्यांचे जतन करणे हे आपल्या सांस्कृतिक वारशाचे संवर्धन करण्यासारखे आहे.

== संबंधित परंपरा ==
'''नमन''' या कोकणातील पारंपरिक लोकनाट्यप्रकाराशी खालील लोकपरंपरा आणि कला प्रकार संबंधित आहेत:

'''दशावतार (लोकनाट्य), दशावतार''' – कोकणातील आणखी एक लोकप्रिय लोकनाट्यप्रकार; नमनाप्रमाणेच यामध्येही पौराणिक कथा सादर केल्या जातात.

[[कीर्तन]] – धार्मिक आख्यान, गान आणि प्रवचन यांचा संगम असलेली परंपरा, जी नमनासारखीच भक्तिभावाशी जोडलेली आहे.

[[भारूड]] – सामाजिक आणि आध्यात्मिक विषयांवर आधारित गायनकला; नमनातील सामाजिक विषयांसारखा आशय यामध्येही असतो.

'''जाखडी नृत्य''' – कोकणातील पारंपरिक नृत्यप्रकार, जो नमनातील नृत्यशैलीशी मिळताजुळता आहे.

'''डफावरील डबलबारी''' - (शक्तीवाले × तुरेवाले) – दोन गटांमध्ये होणारी शाब्दिक/काव्यात्मक जुगलबंदी; नमनातील सोंगनाट्यांप्रमाणेच प्रेक्षकांना गुंतवते.

'''बाल्यानाच''' – गावांतील धार्मिक वा सामाजिक प्रसंगांदरम्यान होणारे पारंपरिक नृत्यसादरीकरण.

== दुवे ==
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील लोककला]]
[[वर्ग:कोकण]]
[[वर्ग:भारतीय नृत्यप्रकार]]
[[वर्ग:भारतीय लोककला]]
[[वर्ग:भारतीय लोकनाट्यप्रकार]]
[[वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती]]
[[वर्ग:धार्मिक सादरीकरण]]
[[वर्ग:लोकनाट्य]]</text>
      <sha1>lifuxoyvwp0vsgl1kbhlx3uzl6ot63f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>शक्तीवाले व तुरेवाले (लोककला)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>368931</id>
    <revision>
      <id>2692251</id>
      <parentid>2606644</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T14:01:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikimarathi999</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2692251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17906" sha1="ezilp2dkipm5iwvja0yfbz34tvnllom" xml:space="preserve">== शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले ==
&quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; या कलेचा उगम व ऐतिहासिक पार्श्वभूमी स्पष्ट सांगताना आपल्याला कोकणातील शाहीर परंपरा, डफावरील गायकी, आणि सवाल-जवाब जुगलबंदी परंपरा या तिन्हींचा इतिहास समजून घेणे आवश्यक आहे.

===इतिहास व कालखंड===
&quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; ही परंपरा सुमारे 300-400 वर्षांपूर्वीपासून कोकणात प्रचलित असल्याचे स्थानिक संशोधकांचे मत आहे.

मराठा काळातील (१७व्या शतक) शाहीर परंपरा, तोंडी साहित्य, आणि धार्मिक व सामाजिक प्रबोधन करण्यासाठी या कलेचा वापर होत असे.

कोकणातील जत्रा, यात्रांमध्ये धार्मिक कथा व प्रबोधनासाठी &quot;सवाल-जवाब गायकी&quot; ही पद्धत लोकप्रिय झाली.

शिवकालीन (छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळात) लोकांना जागृत करण्यासाठी शाहीर डफावरील परखड गाण्यांचा वापर करीत.जनजागृती, इतिहास,संस्कृती जतन करीत. या पद्धतीतूनच &quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; ची रुजवात झाली.हि दोन शक्ती आदिशक्ती शिव कला संबोधली जाते.

पुराणकथांतील वादविवाद (उदा. ज्ञानेश्वरीतील संवाद, तुकाराम-शिवाजी महाराज भेट) यांचे लोकसंस्कृतीत प्रतिबिंब म्हणून ही परंपरा पुढे आली.

'''उगमकाल''':- सुमारे १७व्या शतकातील मराठाकाळ.

'''कलेचा प्रकार''':- सवाल-जवाब गायकी व जुगलबंदी.

'''पार्श्वभूमी:-''' शाहीर परंपरा, डफावरील गायकी व पुराणकथांतील संवादात्मक वादविवाद.

'''सांस्कृतिक भूमिका''':- धार्मिक जागृती, समाजप्रबोधन, लोकसंगीताचा प्रसार.

== ऐतिहासिक पार्श्वभूमी ==
'''शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले''' या कलेचा उगम [[शाहीर]] परंपरा|शाहीर परंपरेतून झाला आहे. तोंडी साहित्यकृतीच्या माध्यमातून धार्मिक कथा, सामाजिक विषय व प्रबोधनपर विचार गावागावांत पोहोचवण्याचे हे प्रभावी माध्यम ठरले. इतिहासतज्ञांच्या मते, ही परंपरा मध्ययुगीन काळात कोकणातील ग्रामीण समाजजीवनाचा भाग होती.

== सादरीकरणाची पद्धत ==
या कलेमध्ये दोन गट असतात:

'''शक्तीवाले''': गायनातील ताकद, शब्दसामर्थ्य, वाकपटुत्व व सुरेलता यांच्या जोरावर संवाद साधणारा गट.आदीशक्ती एक रूप असते.

'''तुरेवाले''': वाद्यांच्या ठेक्यावर चपळतेने संवाद करणारा, लयबद्धता व ठसकेबाज सादरीकरण करणारा गट.आदिशक्तीचे दुसरे रूप असते.

संपूर्ण सादरीकरण ''सवाल-जवाब गायकी''च्या पद्धतीने केले जाते. प्रत्येक गट आपली बारी आल्यावर समोरच्या गटाला प्राचीन ग्रंथ, धार्मिक कथा, सामाजिक प्रश्न अथवा वाकपटुत्वावर आधारित प्रश्न विचारतो. समोरचा गट त्याचे उत्तर आपल्या बारीत - गायकीच्या माध्यमातून देतो व पुढे नव्या प्रश्नाच्या स्वरूपात मांडण्याचा पुढाकार घेतो.

सवाल-जवाबांच्या या सत्रात [[डफ]] (वाद्य), [[ढोलकी]], झांझ व तुरे या पारंपरिक वाद्यांचा वापर केला जातो, ज्यामुळे सादरीकरणाला ठसकेबाज व प्रेक्षकांना भारावून टाकणारे स्वरूप मिळते.

== सांस्कृतिक महत्व ==

* समाजप्रबोधन व लोकशिक्षणाचे प्रभावी माध्यम.

* प्राचीन ज्ञान व तत्त्वज्ञान सहजगत्या लोकांपर्यंत पोहोचवण्याचा मार्ग.

* गावकुसातील सांस्कृतिक एकात्मता व लोकसहभाग वाढवणारे लोककलाप्रकार.

== आधुनिक काळातील स्थिती व परंपरेचे जतन ==
आजच्या काळातदेखील &quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; ही परंपरा कोकणातील गौरी-गणपती उत्सव, जत्रा, ग्रामदैवताच्या पूजाविधी अशा पारंपरिक सणांमध्ये मोठ्या उत्साहात साजरी केली जाते. विशेषतः रत्‍नागिरी, सिंधुदुर्ग, रायगड जिल्ह्यांत शक्तीतुरा जुगलबंदीचे कार्यक्रम अजूनही पाहायला मिळतात.

1. '''गौरी-गणपती सणातील विशेष महत्त्व''' -
गौरी-गणपतीच्या रात्री ‘शक्तीतुरा’ जुगलबंदी सादर केली जाते. गावातील जुनी माणसं (अधिक जाणकार शाहीर, वयोवृद्ध लोककला कलाकार) एकत्र येऊन, नव्या पिढीतील गायक व वादकांशी सवाल-जवाब करतात.

हा कार्यक्रम केवळ मनोरंजनासाठी नव्हे तर 'ज्ञानाच्या पडताळणीसाठी' (Knowledge Duels) आयोजित केला जातो.

वाद्यांचे ठोके, गायनातील ताकद, प्रश्नांची चातुर्यता व उत्तरातील सखोलता पाहून गावातील लोक ठरवतात की, &quot;शक्तीवाले सरस की तुरेवाले?&quot;

2. '''बारी ठेवण्याची परंपरा (Bari Tradition)''' -
काही गावांमध्ये शक्तीवाले व तुरेवाले यांच्या &quot;बारी&quot; (सादरीकरणाची पाळी) पारंपरिक स्वरूपात ठेवली जाते.

एका वर्षी शक्तीवाल्यांची पहिली बारी, पुढच्या वर्षी तुरेवाल्यांची—असा परंपरा चालते.

या बारीमध्ये वयोवृद्ध कलाकार नवीन पिढीला प्रश्न विचारून त्यांच्या ज्ञान व शब्दसामर्थ्याची चाचणी घेतात.

अनेक ठिकाणी आजही हे कार्यक्रम &quot;रात्रभर चालणाऱ्या जुगलबंदीच्या स्वरूपात&quot; होतात.

3. '''जुनी माणसे व परंपरेची जबाबदारी''' -
कोकणातील जुन्या पिढीतील शाहीर व वादक अजूनही या परंपरेला जिवंत ठेवण्यासाठी प्रयत्नशील आहेत.

त्यांचा उद्देश केवळ कला जपणं नाही, तर त्यामागील &quot;ज्ञान, धर्म, वाकपटुत्व, सामाजिक जाणीवा&quot; या मर्माचा वारसा पुढील पिढीला देणे हा आहे.

कला ही केवळ करमणुकीची बाब नसून &quot;ज्ञानाच्या प्रश्नोत्तरांची चाचणी&quot; कशी असते, याचा अनुभव या परंपरेतून गावकऱ्यांना मिळतो.

== आजची स्थिती ==
&quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; ही परंपरा आजही कोकणातील गौरी-गणपती उत्सव, ग्रामजत्रा, आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये साजरी केली जाते. मात्र, बदलत्या काळानुसार या कलेच्या प्रसार व संवर्धनासाठी विविध नवे उपक्रम राबविले जात आहेत.

१. '''शैक्षणिक संस्था व सांस्कृतिक महोत्सवांतून सादरीकरण'''
कोकणातील अनेक विद्यालये, महाविद्यालये व सांस्कृतिक मंचांवर विशेष लोककला विभागांतर्गत या कलेचे सादरीकरण केले जाते.

कोकण साहित्य महोत्सव, जिल्हास्तरीय लोककला स्पर्धा, विद्यापीठ सांस्कृतिक संमेलने यामध्ये &quot;शक्तीतुरा जुगलबंदी&quot; सादर केली जाते.

काही संस्थांनी ही परंपरा शैक्षणिक अभ्यासक्रमात (Folk Art Elective Courses) समाविष्ट केली आहे.

२. '''प्रशिक्षण कार्यशाळा व वारसा जतन उपक्रम'''
रत्‍नागिरी, देवगड, चिपळूण परिसरातील सांस्कृतिक मंडळे व स्थानिक शाहीर मंडळी नव्या पिढीतील कलाकारांना सवाल-जवाब गायकीचे प्रशिक्षण देण्यासाठी कार्यशाळा व शिबिरे घेतात.

महाराष्ट्र शासनाच्या लोककला संवर्धन योजना अंतर्गत काही प्रकल्पांतून या कलेच्या प्रशिक्षणासाठी निधी मिळतो.

&quot;शाहीर शक्तीतुरा परंपरा संवर्धन मंच&quot; (Konkan Shahir Tura Sanvardhan Manch) सारख्या स्वयंसेवी संस्थांकडून वारसाहक्क जतनाचा प्रयत्न होत आहे.

३. '''डिजिटल माध्यमांतून प्रसार व दस्तऐवजीकरण'''
यूट्यूब, फेसबुक, इंस्टाग्राम या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवरून &quot;शक्तीतुरा जुगलबंदीचे थेट प्रक्षेपण (Live Streaming)&quot; व व्हिडिओ प्रसारण केले जात आहे.

४. '''सामाजिक व ग्रामस्तरीय पुढाकार'''
अलीकडे कोकणातील काही सामाजिक संस्था, ग्रामस्थ व सांस्कृतिक कार्यकर्ते गावपातळीवर नाट्यगृह किंवा सांस्कृतिक हॉल बुक करून &quot;शक्तीतुरा जुगलबंदी&quot; कार्यक्रम आयोजन करतात.

या कार्यक्रमांसाठी तिकीट विक्री, देणगी संकलन व ग्रामसमितींच्या माध्यमातून आर्थिक सहाय्य मिळवले जाते.

त्यांचा मुख्य हेतू नव्या पिढीला या पारंपरिक कलेशी जोडणे व &quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; या परंपरेची जनजागृती करणे हा आहे.

अशा कार्यक्रमांमध्ये शाळा-महाविद्यालयांतील विद्यार्थ्यांसाठी विशेष प्रेक्षणीय सत्रे ठेवली जातात, ज्यात तज्ञ शाहीर कलाकार त्यांना प्रश्नोत्तरांच्या माध्यमातून मार्गदर्शन करतात.

[[महाराष्ट्र]] राज्य [[साहित्य]] संस्कृती मंडळ, [[मुंबई विद्यापीठ]] [[लोककला]]अभ्यास केंद्र, आणि स्वतंत्र शाहीर ग्रुप्स यांनी या कलेचे व्हिडिओ डॉक्युमेंटेशन व लेखी दस्तऐवजीकरण केले आहे.

काही ठिकाणी ऑनलाईन कार्यशाळा व वेबिनारच्या माध्यमातून नव्या पिढीला प्रशिक्षण दिले जाते.

== अंतर्गत दुवे ==

[[कोकण]]

महाराष्ट्रातील [[लोककला]]

[[भारतीय]] [[लोकसंगीत]]

[[शाहीर]]परंपरा

तोंडी साहित्य कृती

[[ढोलकी]]

[[डफ]]

== बाह्य दुवे ==


[https://www.satbara.in/2025/04/shahir-shaktitura-competition.html सातबारा.in - शक्तीतुरा मुक़ाबल्यांचे वारसत्व]

[https://www.youtube.com/playlist?list=PLKonkaniShahirMookabla YouTube Playlist - शक्तीतुरा मुक़ाबल्याचे सादरीकरण]

[https://www.facebook.com/konkanishahirparmpra कोकणी शाहीर परंपरा – फेसबुक पेज]

[https://www.youtube.com/playlist?list=PLKonkaniShahirMookabla YouTube Playlist - शक्तीतुरा मुक़ाबल्याचे सादरीकरण]

[https://www.facebook.com/konkanishahirparmpra कोकणी शाहीर परंपरा – फेसबुक पेज]

[https://www.youtube.com/playlist?list=PLKonkaniShahirMookabla गावपातळीवरील शक्तीतुरा सादरीकरण व्हिडिओ]

[[वर्ग:महाराष्ट्रातील लोककला]]
[[वर्ग:कोकणातील परंपरा]]
[[वर्ग:भारतीय लोकसंगीत]]
[[वर्ग:लोकपरंपरा]]</text>
      <sha1>ezilp2dkipm5iwvja0yfbz34tvnllom</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692252</id>
      <parentid>2692251</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T14:08:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikimarathi999</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2692252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19831" sha1="gr8t32v6bdtbt00vbsjcvvxtkdzv1be" xml:space="preserve">
{{Infobox
| above = शक्तीवाले व तुरेवाले
| abovestyle = background:#E6D8AD; font-size:120%; font-weight:bold;
| image =
| caption = महाराष्ट्रातील पारंपरिक लोककला

| header1 = सामान्य माहिती
| headerstyle = background:#F5F5DC;

| label2 = प्रकार
| data2 = लोककला / लोकपरंपरा

| label3 = प्रदेश
| data3 = महाराष्ट्र

| label4 = प्रमुख प्रसार
| data4 = पश्चिम महाराष्ट्र, मराठवाडा, विदर्भ व इतर भाग

| label5 = भाषा
| data5 = मराठी

| label6 = सादरीकरण
| data6 = शाहीरी, प्रश्नोत्तरात्मक काव्यगायन

| label7 = विषय
| data7 = देवीची शक्ती, शिव–शक्ती तत्त्वज्ञान, धार्मिक व तात्त्विक विचार

| label8 = प्रमुख घटक
| data8 = शक्तीवाले, तुरेवाले

| label9 = प्रसंग
| data9 = यात्रा, जत्रा, धार्मिक उत्सव, ग्रामोत्सव

| label10 = वाद्ये
| data10 = डफ, तुणतुणे, झांज, टाळ, ढोलकी (प्रदेशानुसार बदल)

| label11 = संबंधित
| data11 = कलगी-[[तुरा]], शाहिरी, [[गोंधळ]], [[भारूड]], [[कीर्तन]]

| label12 = सांस्कृतिक महत्त्व
| data12 = महाराष्ट्राच्या लोकपरंपरेतील तात्त्विक व सांस्कृतिक अभिव्यक्ती
}}


== शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले ==
&quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; या कलेचा उगम व ऐतिहासिक पार्श्वभूमी स्पष्ट सांगताना आपल्याला कोकणातील शाहीर परंपरा, डफावरील गायकी, आणि सवाल-जवाब जुगलबंदी परंपरा या तिन्हींचा इतिहास समजून घेणे आवश्यक आहे.

===इतिहास व कालखंड===
&quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; ही परंपरा सुमारे 300-400 वर्षांपूर्वीपासून कोकणात प्रचलित असल्याचे स्थानिक संशोधकांचे मत आहे.

मराठा काळातील (१७व्या शतक) शाहीर परंपरा, तोंडी साहित्य, आणि धार्मिक व सामाजिक प्रबोधन करण्यासाठी या कलेचा वापर होत असे.

कोकणातील जत्रा, यात्रांमध्ये धार्मिक कथा व प्रबोधनासाठी &quot;सवाल-जवाब गायकी&quot; ही पद्धत लोकप्रिय झाली.

शिवकालीन (छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळात) लोकांना जागृत करण्यासाठी शाहीर डफावरील परखड गाण्यांचा वापर करीत.जनजागृती, इतिहास,संस्कृती जतन करीत. या पद्धतीतूनच &quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; ची रुजवात झाली.हि दोन शक्ती आदिशक्ती शिव कला संबोधली जाते.

पुराणकथांतील वादविवाद (उदा. ज्ञानेश्वरीतील संवाद, तुकाराम-शिवाजी महाराज भेट) यांचे लोकसंस्कृतीत प्रतिबिंब म्हणून ही परंपरा पुढे आली.

'''उगमकाल''':- सुमारे १७व्या शतकातील मराठाकाळ.

'''कलेचा प्रकार''':- सवाल-जवाब गायकी व जुगलबंदी.

'''पार्श्वभूमी:-''' शाहीर परंपरा, डफावरील गायकी व पुराणकथांतील संवादात्मक वादविवाद.

'''सांस्कृतिक भूमिका''':- धार्मिक जागृती, समाजप्रबोधन, लोकसंगीताचा प्रसार.

== ऐतिहासिक पार्श्वभूमी ==
'''शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले''' या कलेचा उगम [[शाहीर]] परंपरा|शाहीर परंपरेतून झाला आहे. तोंडी साहित्यकृतीच्या माध्यमातून धार्मिक कथा, सामाजिक विषय व प्रबोधनपर विचार गावागावांत पोहोचवण्याचे हे प्रभावी माध्यम ठरले. इतिहासतज्ञांच्या मते, ही परंपरा मध्ययुगीन काळात कोकणातील ग्रामीण समाजजीवनाचा भाग होती.

== सादरीकरणाची पद्धत ==
या कलेमध्ये दोन गट असतात:

'''शक्तीवाले''': गायनातील ताकद, शब्दसामर्थ्य, वाकपटुत्व व सुरेलता यांच्या जोरावर संवाद साधणारा गट.आदीशक्ती एक रूप असते.

'''तुरेवाले''': वाद्यांच्या ठेक्यावर चपळतेने संवाद करणारा, लयबद्धता व ठसकेबाज सादरीकरण करणारा गट.आदिशक्तीचे दुसरे रूप असते.

संपूर्ण सादरीकरण ''सवाल-जवाब गायकी''च्या पद्धतीने केले जाते. प्रत्येक गट आपली बारी आल्यावर समोरच्या गटाला प्राचीन ग्रंथ, धार्मिक कथा, सामाजिक प्रश्न अथवा वाकपटुत्वावर आधारित प्रश्न विचारतो. समोरचा गट त्याचे उत्तर आपल्या बारीत - गायकीच्या माध्यमातून देतो व पुढे नव्या प्रश्नाच्या स्वरूपात मांडण्याचा पुढाकार घेतो.

सवाल-जवाबांच्या या सत्रात [[डफ]] (वाद्य), [[ढोलकी]], झांझ व तुरे या पारंपरिक वाद्यांचा वापर केला जातो, ज्यामुळे सादरीकरणाला ठसकेबाज व प्रेक्षकांना भारावून टाकणारे स्वरूप मिळते.

== सांस्कृतिक महत्व ==

* समाजप्रबोधन व लोकशिक्षणाचे प्रभावी माध्यम.

* प्राचीन ज्ञान व तत्त्वज्ञान सहजगत्या लोकांपर्यंत पोहोचवण्याचा मार्ग.

* गावकुसातील सांस्कृतिक एकात्मता व लोकसहभाग वाढवणारे लोककलाप्रकार.

== आधुनिक काळातील स्थिती व परंपरेचे जतन ==
आजच्या काळातदेखील &quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; ही परंपरा कोकणातील गौरी-गणपती उत्सव, जत्रा, ग्रामदैवताच्या पूजाविधी अशा पारंपरिक सणांमध्ये मोठ्या उत्साहात साजरी केली जाते. विशेषतः रत्‍नागिरी, सिंधुदुर्ग, रायगड जिल्ह्यांत शक्तीतुरा जुगलबंदीचे कार्यक्रम अजूनही पाहायला मिळतात.

1. '''गौरी-गणपती सणातील विशेष महत्त्व''' -
गौरी-गणपतीच्या रात्री ‘शक्तीतुरा’ जुगलबंदी सादर केली जाते. गावातील जुनी माणसं (अधिक जाणकार शाहीर, वयोवृद्ध लोककला कलाकार) एकत्र येऊन, नव्या पिढीतील गायक व वादकांशी सवाल-जवाब करतात.

हा कार्यक्रम केवळ मनोरंजनासाठी नव्हे तर 'ज्ञानाच्या पडताळणीसाठी' (Knowledge Duels) आयोजित केला जातो.

वाद्यांचे ठोके, गायनातील ताकद, प्रश्नांची चातुर्यता व उत्तरातील सखोलता पाहून गावातील लोक ठरवतात की, &quot;शक्तीवाले सरस की तुरेवाले?&quot;

2. '''बारी ठेवण्याची परंपरा (Bari Tradition)''' -
काही गावांमध्ये शक्तीवाले व तुरेवाले यांच्या &quot;बारी&quot; (सादरीकरणाची पाळी) पारंपरिक स्वरूपात ठेवली जाते.

एका वर्षी शक्तीवाल्यांची पहिली बारी, पुढच्या वर्षी तुरेवाल्यांची—असा परंपरा चालते.

या बारीमध्ये वयोवृद्ध कलाकार नवीन पिढीला प्रश्न विचारून त्यांच्या ज्ञान व शब्दसामर्थ्याची चाचणी घेतात.

अनेक ठिकाणी आजही हे कार्यक्रम &quot;रात्रभर चालणाऱ्या जुगलबंदीच्या स्वरूपात&quot; होतात.

3. '''जुनी माणसे व परंपरेची जबाबदारी''' -
कोकणातील जुन्या पिढीतील शाहीर व वादक अजूनही या परंपरेला जिवंत ठेवण्यासाठी प्रयत्नशील आहेत.

त्यांचा उद्देश केवळ कला जपणं नाही, तर त्यामागील &quot;ज्ञान, धर्म, वाकपटुत्व, सामाजिक जाणीवा&quot; या मर्माचा वारसा पुढील पिढीला देणे हा आहे.

कला ही केवळ करमणुकीची बाब नसून &quot;ज्ञानाच्या प्रश्नोत्तरांची चाचणी&quot; कशी असते, याचा अनुभव या परंपरेतून गावकऱ्यांना मिळतो.

== आजची स्थिती ==
&quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; ही परंपरा आजही कोकणातील गौरी-गणपती उत्सव, ग्रामजत्रा, आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये साजरी केली जाते. मात्र, बदलत्या काळानुसार या कलेच्या प्रसार व संवर्धनासाठी विविध नवे उपक्रम राबविले जात आहेत.

१. '''शैक्षणिक संस्था व सांस्कृतिक महोत्सवांतून सादरीकरण'''
कोकणातील अनेक विद्यालये, महाविद्यालये व सांस्कृतिक मंचांवर विशेष लोककला विभागांतर्गत या कलेचे सादरीकरण केले जाते.

कोकण साहित्य महोत्सव, जिल्हास्तरीय लोककला स्पर्धा, विद्यापीठ सांस्कृतिक संमेलने यामध्ये &quot;शक्तीतुरा जुगलबंदी&quot; सादर केली जाते.

काही संस्थांनी ही परंपरा शैक्षणिक अभ्यासक्रमात (Folk Art Elective Courses) समाविष्ट केली आहे.

२. '''प्रशिक्षण कार्यशाळा व वारसा जतन उपक्रम'''
रत्‍नागिरी, देवगड, चिपळूण परिसरातील सांस्कृतिक मंडळे व स्थानिक शाहीर मंडळी नव्या पिढीतील कलाकारांना सवाल-जवाब गायकीचे प्रशिक्षण देण्यासाठी कार्यशाळा व शिबिरे घेतात.

महाराष्ट्र शासनाच्या लोककला संवर्धन योजना अंतर्गत काही प्रकल्पांतून या कलेच्या प्रशिक्षणासाठी निधी मिळतो.

&quot;शाहीर शक्तीतुरा परंपरा संवर्धन मंच&quot; (Konkan Shahir Tura Sanvardhan Manch) सारख्या स्वयंसेवी संस्थांकडून वारसाहक्क जतनाचा प्रयत्न होत आहे.

३. '''डिजिटल माध्यमांतून प्रसार व दस्तऐवजीकरण'''
यूट्यूब, फेसबुक, इंस्टाग्राम या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवरून &quot;शक्तीतुरा जुगलबंदीचे थेट प्रक्षेपण (Live Streaming)&quot; व व्हिडिओ प्रसारण केले जात आहे.

४. '''सामाजिक व ग्रामस्तरीय पुढाकार'''
अलीकडे कोकणातील काही सामाजिक संस्था, ग्रामस्थ व सांस्कृतिक कार्यकर्ते गावपातळीवर नाट्यगृह किंवा सांस्कृतिक हॉल बुक करून &quot;शक्तीतुरा जुगलबंदी&quot; कार्यक्रम आयोजन करतात.

या कार्यक्रमांसाठी तिकीट विक्री, देणगी संकलन व ग्रामसमितींच्या माध्यमातून आर्थिक सहाय्य मिळवले जाते.

त्यांचा मुख्य हेतू नव्या पिढीला या पारंपरिक कलेशी जोडणे व &quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; या परंपरेची जनजागृती करणे हा आहे.

अशा कार्यक्रमांमध्ये शाळा-महाविद्यालयांतील विद्यार्थ्यांसाठी विशेष प्रेक्षणीय सत्रे ठेवली जातात, ज्यात तज्ञ शाहीर कलाकार त्यांना प्रश्नोत्तरांच्या माध्यमातून मार्गदर्शन करतात.

[[महाराष्ट्र]] राज्य [[साहित्य]] संस्कृती मंडळ, [[मुंबई विद्यापीठ]] [[लोककला]]अभ्यास केंद्र, आणि स्वतंत्र शाहीर ग्रुप्स यांनी या कलेचे व्हिडिओ डॉक्युमेंटेशन व लेखी दस्तऐवजीकरण केले आहे.

काही ठिकाणी ऑनलाईन कार्यशाळा व वेबिनारच्या माध्यमातून नव्या पिढीला प्रशिक्षण दिले जाते.

== अंतर्गत दुवे ==

[[कोकण]]

महाराष्ट्रातील [[लोककला]]

[[भारतीय]] [[लोकसंगीत]]

[[शाहीर]]परंपरा

तोंडी साहित्य कृती

[[ढोलकी]]

[[डफ]]

== बाह्य दुवे ==


[https://www.satbara.in/2025/04/shahir-shaktitura-competition.html सातबारा.in - शक्तीतुरा मुक़ाबल्यांचे वारसत्व]

[https://www.youtube.com/playlist?list=PLKonkaniShahirMookabla YouTube Playlist - शक्तीतुरा मुक़ाबल्याचे सादरीकरण]

[https://www.facebook.com/konkanishahirparmpra कोकणी शाहीर परंपरा – फेसबुक पेज]

[https://www.youtube.com/playlist?list=PLKonkaniShahirMookabla YouTube Playlist - शक्तीतुरा मुक़ाबल्याचे सादरीकरण]

[https://www.facebook.com/konkanishahirparmpra कोकणी शाहीर परंपरा – फेसबुक पेज]

[https://www.youtube.com/playlist?list=PLKonkaniShahirMookabla गावपातळीवरील शक्तीतुरा सादरीकरण व्हिडिओ]

[[वर्ग:महाराष्ट्रातील लोककला]]
[[वर्ग:कोकणातील परंपरा]]
[[वर्ग:भारतीय लोकसंगीत]]
[[वर्ग:लोकपरंपरा]]</text>
      <sha1>gr8t32v6bdtbt00vbsjcvvxtkdzv1be</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692253</id>
      <parentid>2692252</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T14:12:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikimarathi999</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2692253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19907" sha1="od1nbshj0yryl5kiu4d7bl6enh0ac87" xml:space="preserve">
{{Infobox
| above = शक्तीवाले व तुरेवाले
| abovestyle = background:#E6D8AD; font-size:120%; font-weight:bold;
| image =
| caption = महाराष्ट्रातील पारंपरिक लोककला

| header1 = सामान्य माहिती
| headerstyle = background:#F5F5DC;

| label2 = प्रकार
| data2 = लोककला / लोकपरंपरा

| label3 = प्रदेश
| data3 = महाराष्ट्र

| label4 = प्रमुख प्रसार
| data4 = पश्चिम महाराष्ट्र, मराठवाडा, विदर्भ व इतर भाग

| label5 = भाषा
| data5 = मराठी

| label6 = सादरीकरण
| data6 = शाहीरी, प्रश्नोत्तरात्मक काव्यगायन

| label7 = विषय
| data7 = देवीची शक्ती, शिव–शक्ती तत्त्वज्ञान, धार्मिक व तात्त्विक विचार

| label8 = प्रमुख घटक
| data8 = शक्तीवाले, तुरेवाले

| label9 = प्रसंग
| data9 = यात्रा, जत्रा, धार्मिक उत्सव, ग्रामोत्सव

| label10 = वाद्ये
| data10 = डफ, तुणतुणे, झांज, टाळ, ढोलकी (प्रदेशानुसार बदल)

| label11 = संबंधित
| data11 = कलगी-[[तुरा]], शाहिरी, [[गोंधळ]], [[भारूड]], [[कीर्तन]]

| label12 = सांस्कृतिक महत्त्व
| data12 = महाराष्ट्राच्या लोकपरंपरेतील तात्त्विक व सांस्कृतिक अभिव्यक्ती
}}


== शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले ==
&quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; या कलेचा उगम व ऐतिहासिक पार्श्वभूमी स्पष्ट सांगताना आपल्याला कोकणातील शाहीर परंपरा, डफावरील गायकी, आणि सवाल-जवाब जुगलबंदी परंपरा या तिन्हींचा इतिहास समजून घेणे आवश्यक आहे.

===इतिहास व कालखंड===
&quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; ही परंपरा सुमारे 300-400 वर्षांपूर्वीपासून कोकणात प्रचलित असल्याचे स्थानिक संशोधकांचे मत आहे.

मराठा काळातील (१७व्या शतक) शाहीर परंपरा, तोंडी साहित्य, आणि धार्मिक व सामाजिक प्रबोधन करण्यासाठी या कलेचा वापर होत असे.

कोकणातील जत्रा, यात्रांमध्ये धार्मिक कथा व प्रबोधनासाठी &quot;सवाल-जवाब गायकी&quot; ही पद्धत लोकप्रिय झाली.

शिवकालीन (छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळात) लोकांना जागृत करण्यासाठी शाहीर डफावरील परखड गाण्यांचा वापर करीत.जनजागृती, इतिहास,संस्कृती जतन करीत. या पद्धतीतूनच &quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; ची रुजवात झाली.हि दोन शक्ती आदिशक्ती शिव कला संबोधली जाते.

पुराणकथांतील वादविवाद (उदा. ज्ञानेश्वरीतील संवाद, तुकाराम-शिवाजी महाराज भेट) यांचे लोकसंस्कृतीत प्रतिबिंब म्हणून ही परंपरा पुढे आली.

'''उगमकाल''':- सुमारे १७व्या शतकातील मराठाकाळ.

'''कलेचा प्रकार''':- सवाल-जवाब गायकी व जुगलबंदी.

'''पार्श्वभूमी:-''' शाहीर परंपरा, डफावरील गायकी व पुराणकथांतील संवादात्मक वादविवाद.

'''सांस्कृतिक भूमिका''':- धार्मिक जागृती, समाजप्रबोधन, लोकसंगीताचा प्रसार.

== ऐतिहासिक पार्श्वभूमी ==
'''शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले''' या कलेचा उगम [[शाहीर]] परंपरा|शाहीर परंपरेतून झाला आहे. तोंडी साहित्यकृतीच्या माध्यमातून धार्मिक कथा, सामाजिक विषय व प्रबोधनपर विचार गावागावांत पोहोचवण्याचे हे प्रभावी माध्यम ठरले. इतिहासतज्ञांच्या मते, ही परंपरा मध्ययुगीन काळात कोकणातील ग्रामीण समाजजीवनाचा भाग होती.

== सादरीकरणाची पद्धत ==
या कलेमध्ये दोन गट असतात:

'''शक्तीवाले''': गायनातील ताकद, शब्दसामर्थ्य, वाकपटुत्व व सुरेलता यांच्या जोरावर संवाद साधणारा गट.आदीशक्ती एक रूप असते.

'''तुरेवाले''': वाद्यांच्या ठेक्यावर चपळतेने संवाद करणारा, लयबद्धता व ठसकेबाज सादरीकरण करणारा गट.आदिशक्तीचे दुसरे रूप असते.

संपूर्ण सादरीकरण ''सवाल-जवाब गायकी''च्या पद्धतीने केले जाते. प्रत्येक गट आपली बारी आल्यावर समोरच्या गटाला प्राचीन ग्रंथ, धार्मिक कथा, सामाजिक प्रश्न अथवा वाकपटुत्वावर आधारित प्रश्न विचारतो. समोरचा गट त्याचे उत्तर आपल्या बारीत - गायकीच्या माध्यमातून देतो व पुढे नव्या प्रश्नाच्या स्वरूपात मांडण्याचा पुढाकार घेतो.

सवाल-जवाबांच्या या सत्रात [[डफ]] (वाद्य), [[ढोलकी]], झांझ व तुरे या पारंपरिक वाद्यांचा वापर केला जातो, ज्यामुळे सादरीकरणाला ठसकेबाज व प्रेक्षकांना भारावून टाकणारे स्वरूप मिळते.

== सांस्कृतिक महत्व ==

* समाजप्रबोधन व लोकशिक्षणाचे प्रभावी माध्यम.

* प्राचीन ज्ञान व तत्त्वज्ञान सहजगत्या लोकांपर्यंत पोहोचवण्याचा मार्ग.

* गावकुसातील सांस्कृतिक एकात्मता व लोकसहभाग वाढवणारे लोककलाप्रकार.

== आधुनिक काळातील स्थिती व परंपरेचे जतन ==
आजच्या काळातदेखील &quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; ही परंपरा कोकणातील गौरी-गणपती उत्सव, जत्रा, ग्रामदैवताच्या पूजाविधी अशा पारंपरिक सणांमध्ये मोठ्या उत्साहात साजरी केली जाते. विशेषतः रत्‍नागिरी, सिंधुदुर्ग, रायगड जिल्ह्यांत शक्तीतुरा जुगलबंदीचे कार्यक्रम अजूनही पाहायला मिळतात.

1. '''गौरी-गणपती सणातील विशेष महत्त्व''' -
गौरी-गणपतीच्या रात्री ‘शक्तीतुरा’ जुगलबंदी सादर केली जाते. गावातील जुनी माणसं (अधिक जाणकार शाहीर, वयोवृद्ध लोककला कलाकार) एकत्र येऊन, नव्या पिढीतील गायक व वादकांशी सवाल-जवाब करतात.

हा कार्यक्रम केवळ मनोरंजनासाठी नव्हे तर 'ज्ञानाच्या पडताळणीसाठी' (Knowledge Duels) आयोजित केला जातो.

वाद्यांचे ठोके, गायनातील ताकद, प्रश्नांची चातुर्यता व उत्तरातील सखोलता पाहून गावातील लोक ठरवतात की, &quot;शक्तीवाले सरस की तुरेवाले?&quot;

2. '''बारी ठेवण्याची परंपरा (Bari Tradition)''' -
काही गावांमध्ये शक्तीवाले व तुरेवाले यांच्या &quot;बारी&quot; (सादरीकरणाची पाळी) पारंपरिक स्वरूपात ठेवली जाते.

एका वर्षी शक्तीवाल्यांची पहिली बारी, पुढच्या वर्षी तुरेवाल्यांची—असा परंपरा चालते.

या बारीमध्ये वयोवृद्ध कलाकार नवीन पिढीला प्रश्न विचारून त्यांच्या ज्ञान व शब्दसामर्थ्याची चाचणी घेतात.

अनेक ठिकाणी आजही हे कार्यक्रम &quot;रात्रभर चालणाऱ्या जुगलबंदीच्या स्वरूपात&quot; होतात.

3. '''जुनी माणसे व परंपरेची जबाबदारी''' -
कोकणातील जुन्या पिढीतील शाहीर व वादक अजूनही या परंपरेला जिवंत ठेवण्यासाठी प्रयत्नशील आहेत.

त्यांचा उद्देश केवळ कला जपणं नाही, तर त्यामागील &quot;ज्ञान, धर्म, वाकपटुत्व, सामाजिक जाणीवा&quot; या मर्माचा वारसा पुढील पिढीला देणे हा आहे.

कला ही केवळ करमणुकीची बाब नसून &quot;ज्ञानाच्या प्रश्नोत्तरांची चाचणी&quot; कशी असते, याचा अनुभव या परंपरेतून गावकऱ्यांना मिळतो.

== आजची स्थिती ==
&quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; ही परंपरा आजही कोकणातील गौरी-गणपती उत्सव, ग्रामजत्रा, आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये साजरी केली जाते. मात्र, बदलत्या काळानुसार या कलेच्या प्रसार व संवर्धनासाठी विविध नवे उपक्रम राबविले जात आहेत.

१. '''शैक्षणिक संस्था व सांस्कृतिक महोत्सवांतून सादरीकरण'''
कोकणातील अनेक विद्यालये, महाविद्यालये व सांस्कृतिक मंचांवर विशेष लोककला विभागांतर्गत या कलेचे सादरीकरण केले जाते.

कोकण साहित्य महोत्सव, जिल्हास्तरीय लोककला स्पर्धा, विद्यापीठ सांस्कृतिक संमेलने यामध्ये &quot;शक्तीतुरा जुगलबंदी&quot; सादर केली जाते.

काही संस्थांनी ही परंपरा शैक्षणिक अभ्यासक्रमात (Folk Art Elective Courses) समाविष्ट केली आहे.

२. '''प्रशिक्षण कार्यशाळा व वारसा जतन उपक्रम'''
रत्‍नागिरी, देवगड, चिपळूण परिसरातील सांस्कृतिक मंडळे व स्थानिक शाहीर मंडळी नव्या पिढीतील कलाकारांना सवाल-जवाब गायकीचे प्रशिक्षण देण्यासाठी कार्यशाळा व शिबिरे घेतात.

महाराष्ट्र शासनाच्या लोककला संवर्धन योजना अंतर्गत काही प्रकल्पांतून या कलेच्या प्रशिक्षणासाठी निधी मिळतो.

&quot;शाहीर शक्तीतुरा परंपरा संवर्धन मंच&quot; (Konkan Shahir Tura Sanvardhan Manch) सारख्या स्वयंसेवी संस्थांकडून वारसाहक्क जतनाचा प्रयत्न होत आहे.

३. '''डिजिटल माध्यमांतून प्रसार व दस्तऐवजीकरण'''
यूट्यूब, फेसबुक, इंस्टाग्राम या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवरून &quot;शक्तीतुरा जुगलबंदीचे थेट प्रक्षेपण (Live Streaming)&quot; व व्हिडिओ प्रसारण केले जात आहे.

४. '''सामाजिक व ग्रामस्तरीय पुढाकार'''
अलीकडे कोकणातील काही सामाजिक संस्था, ग्रामस्थ व सांस्कृतिक कार्यकर्ते गावपातळीवर नाट्यगृह किंवा सांस्कृतिक हॉल बुक करून &quot;शक्तीतुरा जुगलबंदी&quot; कार्यक्रम आयोजन करतात.

या कार्यक्रमांसाठी तिकीट विक्री, देणगी संकलन व ग्रामसमितींच्या माध्यमातून आर्थिक सहाय्य मिळवले जाते.

त्यांचा मुख्य हेतू नव्या पिढीला या पारंपरिक कलेशी जोडणे व &quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; या परंपरेची जनजागृती करणे हा आहे.

अशा कार्यक्रमांमध्ये शाळा-महाविद्यालयांतील विद्यार्थ्यांसाठी विशेष प्रेक्षणीय सत्रे ठेवली जातात, ज्यात तज्ञ शाहीर कलाकार त्यांना प्रश्नोत्तरांच्या माध्यमातून मार्गदर्शन करतात.

[[महाराष्ट्र]] राज्य [[साहित्य]] संस्कृती मंडळ, [[मुंबई विद्यापीठ]] [[लोककला]]अभ्यास केंद्र, आणि स्वतंत्र शाहीर ग्रुप्स यांनी या कलेचे व्हिडिओ डॉक्युमेंटेशन व लेखी दस्तऐवजीकरण केले आहे.

काही ठिकाणी ऑनलाईन कार्यशाळा व वेबिनारच्या माध्यमातून नव्या पिढीला प्रशिक्षण दिले जाते.

== अंतर्गत दुवे ==

[[कोकण]]
महाराष्ट्रातील [[लोककला]]
[[भारतीय]] [[लोकसंगीत]]
[[शाहीर]]परंपरा
तोंडी साहित्य कृती
[[ढोलकी]]
[[डफ]]

== बाह्य दुवे ==


[https://www.satbara.in/2025/04/shahir-shaktitura-competition.html सातबारा.in - शक्तीतुरा मुक़ाबल्यांचे वारसत्व]

[https://www.youtube.com/playlist?list=PLKonkaniShahirMookabla YouTube Playlist - शक्तीतुरा मुक़ाबल्याचे सादरीकरण]

[https://www.facebook.com/konkanishahirparmpra कोकणी शाहीर परंपरा – फेसबुक पेज]

[https://www.youtube.com/playlist?list=PLKonkaniShahirMookabla YouTube Playlist - शक्तीतुरा मुक़ाबल्याचे सादरीकरण]

[https://www.facebook.com/konkanishahirparmpra कोकणी शाहीर परंपरा – फेसबुक पेज]

[https://www.youtube.com/playlist?list=PLKonkaniShahirMookabla गावपातळीवरील शक्तीतुरा सादरीकरण व्हिडिओ]

[[वर्ग:महाराष्ट्रातील लोककला]]
[[वर्ग:कोकणातील परंपरा]]
[[वर्ग:भारतीय लोकसंगीत]]
[[वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती]]
[[वर्ग:लोकपरंपरा]]</text>
      <sha1>od1nbshj0yryl5kiu4d7bl6enh0ac87</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692255</id>
      <parentid>2692253</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T14:14:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikimarathi999</username>
        <id>172574</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* अंतर्गत दुवे */</comment>
      <origin>2692255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19818" sha1="8042jhcmvq2dilimn6o5ueool5echza" xml:space="preserve">
{{Infobox
| above = शक्तीवाले व तुरेवाले
| abovestyle = background:#E6D8AD; font-size:120%; font-weight:bold;
| image =
| caption = महाराष्ट्रातील पारंपरिक लोककला

| header1 = सामान्य माहिती
| headerstyle = background:#F5F5DC;

| label2 = प्रकार
| data2 = लोककला / लोकपरंपरा

| label3 = प्रदेश
| data3 = महाराष्ट्र

| label4 = प्रमुख प्रसार
| data4 = पश्चिम महाराष्ट्र, मराठवाडा, विदर्भ व इतर भाग

| label5 = भाषा
| data5 = मराठी

| label6 = सादरीकरण
| data6 = शाहीरी, प्रश्नोत्तरात्मक काव्यगायन

| label7 = विषय
| data7 = देवीची शक्ती, शिव–शक्ती तत्त्वज्ञान, धार्मिक व तात्त्विक विचार

| label8 = प्रमुख घटक
| data8 = शक्तीवाले, तुरेवाले

| label9 = प्रसंग
| data9 = यात्रा, जत्रा, धार्मिक उत्सव, ग्रामोत्सव

| label10 = वाद्ये
| data10 = डफ, तुणतुणे, झांज, टाळ, ढोलकी (प्रदेशानुसार बदल)

| label11 = संबंधित
| data11 = कलगी-[[तुरा]], शाहिरी, [[गोंधळ]], [[भारूड]], [[कीर्तन]]

| label12 = सांस्कृतिक महत्त्व
| data12 = महाराष्ट्राच्या लोकपरंपरेतील तात्त्विक व सांस्कृतिक अभिव्यक्ती
}}


== शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले ==
&quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; या कलेचा उगम व ऐतिहासिक पार्श्वभूमी स्पष्ट सांगताना आपल्याला कोकणातील शाहीर परंपरा, डफावरील गायकी, आणि सवाल-जवाब जुगलबंदी परंपरा या तिन्हींचा इतिहास समजून घेणे आवश्यक आहे.

===इतिहास व कालखंड===
&quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; ही परंपरा सुमारे 300-400 वर्षांपूर्वीपासून कोकणात प्रचलित असल्याचे स्थानिक संशोधकांचे मत आहे.

मराठा काळातील (१७व्या शतक) शाहीर परंपरा, तोंडी साहित्य, आणि धार्मिक व सामाजिक प्रबोधन करण्यासाठी या कलेचा वापर होत असे.

कोकणातील जत्रा, यात्रांमध्ये धार्मिक कथा व प्रबोधनासाठी &quot;सवाल-जवाब गायकी&quot; ही पद्धत लोकप्रिय झाली.

शिवकालीन (छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळात) लोकांना जागृत करण्यासाठी शाहीर डफावरील परखड गाण्यांचा वापर करीत.जनजागृती, इतिहास,संस्कृती जतन करीत. या पद्धतीतूनच &quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; ची रुजवात झाली.हि दोन शक्ती आदिशक्ती शिव कला संबोधली जाते.

पुराणकथांतील वादविवाद (उदा. ज्ञानेश्वरीतील संवाद, तुकाराम-शिवाजी महाराज भेट) यांचे लोकसंस्कृतीत प्रतिबिंब म्हणून ही परंपरा पुढे आली.

'''उगमकाल''':- सुमारे १७व्या शतकातील मराठाकाळ.

'''कलेचा प्रकार''':- सवाल-जवाब गायकी व जुगलबंदी.

'''पार्श्वभूमी:-''' शाहीर परंपरा, डफावरील गायकी व पुराणकथांतील संवादात्मक वादविवाद.

'''सांस्कृतिक भूमिका''':- धार्मिक जागृती, समाजप्रबोधन, लोकसंगीताचा प्रसार.

== ऐतिहासिक पार्श्वभूमी ==
'''शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले''' या कलेचा उगम [[शाहीर]] परंपरा|शाहीर परंपरेतून झाला आहे. तोंडी साहित्यकृतीच्या माध्यमातून धार्मिक कथा, सामाजिक विषय व प्रबोधनपर विचार गावागावांत पोहोचवण्याचे हे प्रभावी माध्यम ठरले. इतिहासतज्ञांच्या मते, ही परंपरा मध्ययुगीन काळात कोकणातील ग्रामीण समाजजीवनाचा भाग होती.

== सादरीकरणाची पद्धत ==
या कलेमध्ये दोन गट असतात:

'''शक्तीवाले''': गायनातील ताकद, शब्दसामर्थ्य, वाकपटुत्व व सुरेलता यांच्या जोरावर संवाद साधणारा गट.आदीशक्ती एक रूप असते.

'''तुरेवाले''': वाद्यांच्या ठेक्यावर चपळतेने संवाद करणारा, लयबद्धता व ठसकेबाज सादरीकरण करणारा गट.आदिशक्तीचे दुसरे रूप असते.

संपूर्ण सादरीकरण ''सवाल-जवाब गायकी''च्या पद्धतीने केले जाते. प्रत्येक गट आपली बारी आल्यावर समोरच्या गटाला प्राचीन ग्रंथ, धार्मिक कथा, सामाजिक प्रश्न अथवा वाकपटुत्वावर आधारित प्रश्न विचारतो. समोरचा गट त्याचे उत्तर आपल्या बारीत - गायकीच्या माध्यमातून देतो व पुढे नव्या प्रश्नाच्या स्वरूपात मांडण्याचा पुढाकार घेतो.

सवाल-जवाबांच्या या सत्रात [[डफ]] (वाद्य), [[ढोलकी]], झांझ व तुरे या पारंपरिक वाद्यांचा वापर केला जातो, ज्यामुळे सादरीकरणाला ठसकेबाज व प्रेक्षकांना भारावून टाकणारे स्वरूप मिळते.

== सांस्कृतिक महत्व ==

* समाजप्रबोधन व लोकशिक्षणाचे प्रभावी माध्यम.

* प्राचीन ज्ञान व तत्त्वज्ञान सहजगत्या लोकांपर्यंत पोहोचवण्याचा मार्ग.

* गावकुसातील सांस्कृतिक एकात्मता व लोकसहभाग वाढवणारे लोककलाप्रकार.

== आधुनिक काळातील स्थिती व परंपरेचे जतन ==
आजच्या काळातदेखील &quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; ही परंपरा कोकणातील गौरी-गणपती उत्सव, जत्रा, ग्रामदैवताच्या पूजाविधी अशा पारंपरिक सणांमध्ये मोठ्या उत्साहात साजरी केली जाते. विशेषतः रत्‍नागिरी, सिंधुदुर्ग, रायगड जिल्ह्यांत शक्तीतुरा जुगलबंदीचे कार्यक्रम अजूनही पाहायला मिळतात.

1. '''गौरी-गणपती सणातील विशेष महत्त्व''' -
गौरी-गणपतीच्या रात्री ‘शक्तीतुरा’ जुगलबंदी सादर केली जाते. गावातील जुनी माणसं (अधिक जाणकार शाहीर, वयोवृद्ध लोककला कलाकार) एकत्र येऊन, नव्या पिढीतील गायक व वादकांशी सवाल-जवाब करतात.

हा कार्यक्रम केवळ मनोरंजनासाठी नव्हे तर 'ज्ञानाच्या पडताळणीसाठी' (Knowledge Duels) आयोजित केला जातो.

वाद्यांचे ठोके, गायनातील ताकद, प्रश्नांची चातुर्यता व उत्तरातील सखोलता पाहून गावातील लोक ठरवतात की, &quot;शक्तीवाले सरस की तुरेवाले?&quot;

2. '''बारी ठेवण्याची परंपरा (Bari Tradition)''' -
काही गावांमध्ये शक्तीवाले व तुरेवाले यांच्या &quot;बारी&quot; (सादरीकरणाची पाळी) पारंपरिक स्वरूपात ठेवली जाते.

एका वर्षी शक्तीवाल्यांची पहिली बारी, पुढच्या वर्षी तुरेवाल्यांची—असा परंपरा चालते.

या बारीमध्ये वयोवृद्ध कलाकार नवीन पिढीला प्रश्न विचारून त्यांच्या ज्ञान व शब्दसामर्थ्याची चाचणी घेतात.

अनेक ठिकाणी आजही हे कार्यक्रम &quot;रात्रभर चालणाऱ्या जुगलबंदीच्या स्वरूपात&quot; होतात.

3. '''जुनी माणसे व परंपरेची जबाबदारी''' -
कोकणातील जुन्या पिढीतील शाहीर व वादक अजूनही या परंपरेला जिवंत ठेवण्यासाठी प्रयत्नशील आहेत.

त्यांचा उद्देश केवळ कला जपणं नाही, तर त्यामागील &quot;ज्ञान, धर्म, वाकपटुत्व, सामाजिक जाणीवा&quot; या मर्माचा वारसा पुढील पिढीला देणे हा आहे.

कला ही केवळ करमणुकीची बाब नसून &quot;ज्ञानाच्या प्रश्नोत्तरांची चाचणी&quot; कशी असते, याचा अनुभव या परंपरेतून गावकऱ्यांना मिळतो.

== आजची स्थिती ==
&quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; ही परंपरा आजही कोकणातील गौरी-गणपती उत्सव, ग्रामजत्रा, आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये साजरी केली जाते. मात्र, बदलत्या काळानुसार या कलेच्या प्रसार व संवर्धनासाठी विविध नवे उपक्रम राबविले जात आहेत.

१. '''शैक्षणिक संस्था व सांस्कृतिक महोत्सवांतून सादरीकरण'''
कोकणातील अनेक विद्यालये, महाविद्यालये व सांस्कृतिक मंचांवर विशेष लोककला विभागांतर्गत या कलेचे सादरीकरण केले जाते.

कोकण साहित्य महोत्सव, जिल्हास्तरीय लोककला स्पर्धा, विद्यापीठ सांस्कृतिक संमेलने यामध्ये &quot;शक्तीतुरा जुगलबंदी&quot; सादर केली जाते.

काही संस्थांनी ही परंपरा शैक्षणिक अभ्यासक्रमात (Folk Art Elective Courses) समाविष्ट केली आहे.

२. '''प्रशिक्षण कार्यशाळा व वारसा जतन उपक्रम'''
रत्‍नागिरी, देवगड, चिपळूण परिसरातील सांस्कृतिक मंडळे व स्थानिक शाहीर मंडळी नव्या पिढीतील कलाकारांना सवाल-जवाब गायकीचे प्रशिक्षण देण्यासाठी कार्यशाळा व शिबिरे घेतात.

महाराष्ट्र शासनाच्या लोककला संवर्धन योजना अंतर्गत काही प्रकल्पांतून या कलेच्या प्रशिक्षणासाठी निधी मिळतो.

&quot;शाहीर शक्तीतुरा परंपरा संवर्धन मंच&quot; (Konkan Shahir Tura Sanvardhan Manch) सारख्या स्वयंसेवी संस्थांकडून वारसाहक्क जतनाचा प्रयत्न होत आहे.

३. '''डिजिटल माध्यमांतून प्रसार व दस्तऐवजीकरण'''
यूट्यूब, फेसबुक, इंस्टाग्राम या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवरून &quot;शक्तीतुरा जुगलबंदीचे थेट प्रक्षेपण (Live Streaming)&quot; व व्हिडिओ प्रसारण केले जात आहे.

४. '''सामाजिक व ग्रामस्तरीय पुढाकार'''
अलीकडे कोकणातील काही सामाजिक संस्था, ग्रामस्थ व सांस्कृतिक कार्यकर्ते गावपातळीवर नाट्यगृह किंवा सांस्कृतिक हॉल बुक करून &quot;शक्तीतुरा जुगलबंदी&quot; कार्यक्रम आयोजन करतात.

या कार्यक्रमांसाठी तिकीट विक्री, देणगी संकलन व ग्रामसमितींच्या माध्यमातून आर्थिक सहाय्य मिळवले जाते.

त्यांचा मुख्य हेतू नव्या पिढीला या पारंपरिक कलेशी जोडणे व &quot;शक्तीवाले विरुद्ध तुरेवाले&quot; या परंपरेची जनजागृती करणे हा आहे.

अशा कार्यक्रमांमध्ये शाळा-महाविद्यालयांतील विद्यार्थ्यांसाठी विशेष प्रेक्षणीय सत्रे ठेवली जातात, ज्यात तज्ञ शाहीर कलाकार त्यांना प्रश्नोत्तरांच्या माध्यमातून मार्गदर्शन करतात.

[[महाराष्ट्र]] राज्य [[साहित्य]] संस्कृती मंडळ, [[मुंबई विद्यापीठ]] [[लोककला]]अभ्यास केंद्र, आणि स्वतंत्र शाहीर ग्रुप्स यांनी या कलेचे व्हिडिओ डॉक्युमेंटेशन व लेखी दस्तऐवजीकरण केले आहे.

काही ठिकाणी ऑनलाईन कार्यशाळा व वेबिनारच्या माध्यमातून नव्या पिढीला प्रशिक्षण दिले जाते.

== अंतर्गत दुवे ==

[[कोकण]]

[[लोककला]]

[[भारतीय]] [[लोकसंगीत]]

[[शाहीर]]परंपरा

[[ढोलकी]]

[[डफ]]

== बाह्य दुवे ==


[https://www.satbara.in/2025/04/shahir-shaktitura-competition.html सातबारा.in - शक्तीतुरा मुक़ाबल्यांचे वारसत्व]

[https://www.youtube.com/playlist?list=PLKonkaniShahirMookabla YouTube Playlist - शक्तीतुरा मुक़ाबल्याचे सादरीकरण]

[https://www.facebook.com/konkanishahirparmpra कोकणी शाहीर परंपरा – फेसबुक पेज]

[https://www.youtube.com/playlist?list=PLKonkaniShahirMookabla YouTube Playlist - शक्तीतुरा मुक़ाबल्याचे सादरीकरण]

[https://www.facebook.com/konkanishahirparmpra कोकणी शाहीर परंपरा – फेसबुक पेज]

[https://www.youtube.com/playlist?list=PLKonkaniShahirMookabla गावपातळीवरील शक्तीतुरा सादरीकरण व्हिडिओ]

[[वर्ग:महाराष्ट्रातील लोककला]]
[[वर्ग:कोकणातील परंपरा]]
[[वर्ग:भारतीय लोकसंगीत]]
[[वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती]]
[[वर्ग:लोकपरंपरा]]</text>
      <sha1>8042jhcmvq2dilimn6o5ueool5echza</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>उत्सव (चित्रपट)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>369433</id>
    <revision>
      <id>2692296</id>
      <parentid>2644053</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T02:08:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2692296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7207" sha1="ljowlv2fcmgzz0l89vgeh540mcdv390" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}} {{Italic title|string=उत्सव}}
'''''उत्सव'''''  हा १९८४ चा [[हिंदी भाषा|हिंदी]] कामुक [[नाट्य (चित्रपट आणि दूरचित्रवाणी)|नाट्य चित्रपट]] आहे, जो [[शशी कपूर]] निर्मित आणि [[गिरीश कर्नाड]] दिग्दर्शित आहे. हा चित्रपट शूद्रकाच्या ''[[मृच्छकटिक|मृच्छकटिका]]''  नाटकावर आधारित आहे. याचे हिंदी आणि इंग्रजीमध्ये एकाच वेळी चित्रीकरण करण्यात आले होते, नंतरच्या आवृत्तीचे पोस्ट-प्रॉडक्शन काम लंडनमध्ये करण्यात आले होते. 

या चित्रपटात [[शंकर नाग]], [[शशी कपूर]], [[रेखा]], [[अमजद खान]], अनुराधा पटेल, शेखर सुमन, [[अनुपम खेर]], [[नीना गुप्ता]], [[कुलभूषण खरबंदा]], [[अन्नू कपूर]], [[संजना कपूर]] आणि [[कुणाल शशी कपूर|कुणाल कपूर]] यांच्या भूमिका आहेत .

या चित्रपटाचे संगीत [[लक्ष्मीकांत-प्यारेलाल]] यांचे आहे आणि &quot;मन क्यूं बहका रे बहका&quot; या गाण्यांसाठी प्रसिद्ध आहे, जे बहिणी [[लता मंगेशकर]] आणि [[आशा भोसले]] यांचे प्रसिद्ध युगलगीत आहे. [[अनुराधा पौडवाल]] यांचे &quot;मेरे मन बाजा मृदंग&quot; साठी त्यांना १९८५ मध्ये [[फिल्मफेर सर्वोत्तम महिला पार्श्वगायक पुरस्कार|फिल्मफेर सर्वोत्कृष्ट महिला पार्श्वगायक पुरस्कार]] मिळाला. [[सुरेश वाडकर|सुरेश वाडकर यांचेही]] एक गाणे आहे, &quot;सांझ ढाले गगन तले&quot; जे प्रसिद्ध आहे. [[केंद्रीय चित्रपट प्रमाणन मंडळ|भारतीय केंद्रीय चित्रपट प्रमाणन मंडळाने]] २३ ऑगस्ट १९८४ रोजी चित्रपटाला &quot;ए&quot; प्रमाणपत्र दिले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://cbfcindia.gov.in/html/SearchDetails.aspx?mid=29752&amp;Loc=Backlog|title=Utsav (1984)|date=1984-08-23|publisher=Central Board of Film Certification (CBFC)|access-date=2014-05-13|archive-date=2013-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220045249/http://cbfcindia.gov.in/html/SearchDetails.aspx?mid=29752&amp;Loc=Backlog|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== संगीत ==
चित्रपटाचे गीत [[लक्ष्मीकांत-प्यारेलाल]] यांनी संगीतबद्ध केला होता आणि गीते [[वसंत देव]] यांनी लिहिली होती.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.hindigeetmala.net/movie/utsav.htm|title=Utsav : Lyrics and video of Songs from the Movie Utsav (1985)}}&lt;/ref&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!गाणे
! गायक
|-
| &quot;मन क्यूं बेहका&quot;
| [[लता मंगेशकर]], [[आशा भोसले]]
|-
| &quot;नीलम पे&quot;
| [[लता मंगेशकर]]
|-
| &quot;मेरा मन बाजा मृदंग&quot;
| [[सुरेश वाडकर]], [[अनुराधा पौडवाल]], आरती मुखर्जी, [[उदित नारायण]]
|-
| &quot;सांझ ढाले&quot;
| [[सुरेश वाडकर]]
|-
|}

== पुरस्कार ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; 
!पुरस्कार 
!श्रेणी
!विजेता
!निकाल
!संदर्भ
|-
|३२ वे राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार
|सर्वोत्कृष्ट कला दिग्दर्शन
|नचिकेत पटवर्धन&lt;br /&gt;जयू पटवर्धन
|{{Won}}
|&lt;ref name=&quot;32ndaward&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://dff.nic.in/images/Documents/85_32ndNfacatalogue.pdf|title=32nd National Film Awards|publisher=Directorate of Film Festivals|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191014151919/https://www.dff.nic.in/images/Documents/85_32ndNfacatalogue.pdf|archive-date=14 October 2019|access-date=2 September 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |३३ वे [[फिल्मफेर पुरस्कार]]
|[[फिल्मफेर सर्वोत्तम गीतकार पुरस्कार|सर्वोत्तम गीतकार]]
|[[वसंत देव]] (&quot;मन क्यू बेहका&quot;)
|{{Won}}
| rowspan=&quot;4&quot; |&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://filmfareawards.indiatimes.com/cms.dll/articleshow?artid=33781002|title=Best Lyricist (Popular)|publisher=Filmfare Awards Official wlistings, [[इंडिया टाइम्स]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110518160558/http://filmfareawards.indiatimes.com/cms.dll/articleshow?artid=33781002|archive-date=18 May 2011|access-date=2014-05-12}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.awardsandshows.com/features/filmfare-awards-1986-188.html|title=Filmfare Awards 1986|website=awardsandshows.com|access-date=1 July 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[फिल्मफेर सर्वोत्तम महिला पार्श्वगायक पुरस्कार|सर्वोत्तम महिला पार्श्वगायक]]
|[[अनुराधा पौडवाल]] (&quot;मेरे मन बाजे मृदंग&quot;)
|{{Won}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[फिल्मफेर सर्वोत्तम विनोदी भूमिकेतील पुरस्कार|सर्वोत्तम विनोदी भूमिका]]
|[[अमजद खान]]
|{{Nom}}
|-
|[[अन्नू कपूर]]
|{{Nom}}
|-
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:इ.स. १९८४ मधील हिंदी चित्रपट]]
[[वर्ग:गिरीश कर्नाड दिग्दर्शित चित्रपट]]
[[वर्ग:भारतीय कामुक चित्रपट]]</text>
      <sha1>ljowlv2fcmgzz0l89vgeh540mcdv390</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६</title>
    <ns>0</ns>
    <id>377458</id>
    <revision>
      <id>2692331</id>
      <parentid>2692227</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T05:35:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>/* पुरुषांचे कार्यक्रम */</comment>
      <origin>2692331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55680" sha1="h3bfqxzu1jsk78a99wuuwnyif2x2u3u" xml:space="preserve">{{short description|International cricket season}}
{{Use dmy dates|date=January 2025}}{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट वर्षे|२०२५-२६|२०२६-२७}}
'''२०२६ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम''' एप्रिल २०२६ ते सप्टेंबर २०२६ पर्यंत असेल.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cricschedule.com/ftp.php|title=Future Tour Programs (FTP) Schedule of ICC|website=CricSchedule|access-date=2024-03-16}}&lt;/ref&gt; या कालावधीमध्ये पुरुषांचे [[कसोटी सामना|कसोटी]], [[एकदिवसीय क्रिकेट|एकदिवसीय]] आणि [[टी२०]] सामने (पूर्ण सदस्य संघांमधील), [[महिला कसोटी क्रिकेट|महिला कसोटी]], [[महिला एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय|महिला एकदिवसीय]] आणि [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला]] [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२०]] सामने तसेच काही इतर महत्त्वाच्या मालिका समाविष्ट असतील.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf|title=Men's Future Tours Programme 2023 to 2027|work=International Cricket Council|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20221226133751/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf|archive-date=26 December 2022|accessdate=14 March 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2747093|title=Men's FTP for 2023-2027 announced|work=International Cricket Council|accessdate=14 March 2023}}&lt;/ref&gt; [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक]] जून आणि जुलै २०२६ दरम्यान इंग्लंडमध्ये आयोजित करण्याचे नियोजित आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=[[Sky Sports]]|access-date=26 July 2022}}&lt;/ref&gt; येथे दाखवलेल्या सामन्यांव्यतिरिक्त, या कालावधीत सहयोगी राष्ट्रांशी संबंधित इतर अनेक टी२०आय मालिका खेळवल्या जातील.

== मोसम आढावा ==

=== पुरुषांचे कार्यक्रम ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; white-space:nowrap&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |'''आंतरराष्ट्रीय दौरे'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''आरंभ दिनांक'''
! rowspan=&quot;2&quot; |यजमान संघ
! rowspan=&quot;2&quot; |पाहुणा संघ
! colspan=&quot;3&quot; |निकाल [सामने]
|-
! width=&quot;80&quot; |[[कसोटी सामना|कसोटी]]
! width=&quot;80&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|आं.ए.दि.]]
! width=&quot;80&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय टी२०|आं.टी२०]]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा बांगलादेश दौरा|{{date|17 April 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|NZ}} 
| {{n/a}} || २–१ [३] || १–१ [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तानचा बांगलादेश दौरा|{{date|8 May 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|PAK}} 
| २–० [२] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा आयर्लंड दौरा|{{date|27 May 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IRE}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|NZ}}
| ०–१ [१] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
|[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा आयर्लंड दौरा|{{date|30 May 2026}}]]
|{{cr|PAK}}
|{{cr|AUS}}
|
|२–१ [३]
|
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा इंग्लंड दौरा|{{date|4 June 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|NZ}}
|[३] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#ऑस्ट्रेलियाचा बांगलादेश दौरा|{{date|5 June 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|AUS}}
| {{n/a}} || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#अफगाणिस्तानचा भारत दौरा|{{date|6 June 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IND}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|AFG|२०१३}}
| [१] || [३] || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा आयर्लंड दौरा|२६ जून २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IRE}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IND}}
| {{n/a}}|| {{n/a}} || [२]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#श्रीलंकेचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|June 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|WIN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|SL}}
| [२] || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#बांगलादेशचा झिम्बाब्वे दौरा|{{date|June 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ZIM}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
|[२] || [५] || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#ऑस्ट्रेलियाचा पाकिस्तान दौरा|{{date|June 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|PAK}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|AUS}}
| {{n/a}} || [३] || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा इंग्लंड दौरा|{{date|1 July 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IND}}
| {{n/a}} || [३] || [5]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|July 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|WIN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|NZ}}
| {{n/a}} || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तानचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|July 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|WIN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|PAK}}
| [२]|| {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#बांगलादेशचा आयर्लंड दौरा|{{date|August 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IRE}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
| {{n/a}} || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#अफगाणिस्तानचा आयर्लंड दौरा|{{date|August 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IRE}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|AFG|२०१३}}
| [१] || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#बांगलदेशचा ऑस्ट्रेलिया दौरा |{{date|13 August 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|AUS}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
| [२] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तानचा इंग्लंड दौरा|{{date|19 August 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|PAK}}
|[३] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#ऑस्ट्रेलियाचा झिम्बाब्वे दौरा|{{date|August 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ZIM}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|AUS}}
| {{n/a}} || [३] || {{n/a}}
|-
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#दक्षिण आफ्रिकेचा नामिबिया दौरा|{{date|August 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|NAM}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|SA}}
| {{n/a}} || [३] || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा बांगलादेश दौरा|{{date|1 September 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IND}}
| {{n/a}} || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#श्रीलंकेचा इंग्लंड दौरा|{{date|15 September 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|SL}}
| {{n/a}} || [३] || [३]
|-
! colspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align :center&quot; |'''आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा'''
|-
!'''आरंभ दिनांक'''
! colspan=&quot;4&quot; |'''स्पर्धा'''
!'''विजेते'''
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका |{{date|2 April 2026}}]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|NAM}} [[२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका|२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका (१६वी फेरी)]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |
|-
|style=&quot;text-align:left&quot; | [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६#२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१७वी फेरी)|२५ एप्रिल २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; |{{ध्वजचिन्ह|NEP}} [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१७वी फेरी)]]
| {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१८वी फेरी)|१२ मे २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|USA}} [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे)|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१८वी फेरी)]]
| {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका |जून २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|USA}} [[२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका]]
| {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|{{date|15 July 2026}}]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|NED}} [[२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका|{{date|August 2026}}]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|NAM}} २०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका
| style=&quot;text-align:left&quot; |
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बी (टांझानिया)|{{date|August 2026}}]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|TAN}} [[२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बी (टांझानिया)|२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बी]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |
|}

=== महिलांचे कार्यक्रम ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; white-space:nowrap&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |'''महिलांचे आंतरराष्ट्रीय दौरे'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |आरंभ दिनांक
! rowspan=&quot;2&quot; |यजमान संघ
! rowspan=&quot;2&quot; |पाहुणा संघ
! colspan=&quot;3&quot; |'''निकाल [सामने]'''
|-
! width=&quot;80&quot; |[[महिला कसोटी क्रिकेट|म. कसोटी]]
! width=&quot;80&quot; |[[महिला एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय|म.आं.ए.दि.]]
! width=&quot;80&quot; |[[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|म.आं.टी२०]]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#श्रीलंका महिलांचा बांगलादेश दौरा|{{date|April 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|BAN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|SRI}}
| {{n/a}} || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारतीय महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा|{{date|17 April 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|SA}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|IND}}
| {{n/a}} || {{n/a}} || [५]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#झिम्बाब्वे महिलांचा पाकिस्तान दौरा |{{date|24 April 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|PAK}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|ZIM}}
| {{n/a}} || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंड महिलांचा इंग्लंड दौरा|{{date|10 May 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|NZ}}
| {{n/a}} || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारतीय महिलांचा इंग्लंड दौरा|{{date|28 May 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|IND}}
| [१] || {{n/a}} || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#आयर्लंड महिलांचा इंग्लंड दौरा|{{date|1 September 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|IRE}}
| {{n/a}} || [३] || {{n/a}}
|-
! colspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align :center&quot; |'''आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा'''
|-
!'''आरंभ दिनांक'''
! colspan=&quot;4&quot; |'''स्पर्धा'''
!'''विजेते'''
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका|मे २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|IRE|cricket}} [[२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका|जून २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|SCO}} [[२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक|१२ जून २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|ENG}} [[२०२६ महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ महिला आशिया चषक |जुलै २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |[[२०२६ महिला आशिया चषक]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |
|}

== एप्रिल ==
=== २०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका ===
{{main|२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;6&quot; |[[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] - आं.ए.दि. तिरंगी मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!संघ १
!संघ २
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529139.html आं.ए.दि. ४९४६]
|२ एप्रिल 
|{{cr|OMA}}
|{{cr|SCO}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|सामना रद्द
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529140.html आं.ए.दि. ४९४७]
|४ एप्रिल
|{{cr|NAM}}
|{{cr|OMA}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|{{cr|OMA}} ३ गडी राखून 
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529141.html आं.ए.दि. ४९४८]
|६ एप्रिल
|{{cr|NAM}}
|{{cr|SCO}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|अनिर्णित
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529142.html आं.ए.दि. ४९४९]
|८ एप्रिल
|{{cr|OMA}}
|{{cr|SCO}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|{{cr|OMA}} १२ धावांनी
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529143.html आं.ए.दि. ४९५०]
|१० एप्रिल
|{{cr|NAM}}
|{{cr|OMA}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|{{cr|NAM}} १ गडी राखून 
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529144.html आं.ए.दि. ४९५१]
|१२ एप्रिल
|{{cr|NAM}}
|{{cr|SCO}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|{{cr|SCO}} ७ गडी राखून
|}

=== न्यू झीलंडचा बांगलादेश दौरा ===
{{Main|न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528272.html १ला आं.ए.दि.]
|१७ एप्रिल
|[[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मीरपूर]]
|{{cr|NZ}} २६ धावांनी
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528273.html २रा आं.ए.दि.]
|२० एप्रिल
|[[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मीरपूर]]
|{{cr|BAN}} ६ गडी राखून
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528274.html ३रा आं.ए.दि.]
|२३ एप्रिल
|[[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]]
|{{cr|BAN}} ५५ धावांनी
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528275.html १ला आं.टी२०]
|२७ एप्रिल
|[[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]]
|{{cr|BAN}} ६ गडी राखून
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528276.html २रा आं.टी२०]
|२९ एप्रिल
|[[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]]
|सामना रद्द
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528276.html ३रा आं.टी२०]
|२ मे
|[[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मीरपूर]]
|{{cr|NZ}} ६ गडी राखून ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]])
|}

=== भारतीय महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा ===
{{main|भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |म.आं.टी२० मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527253.html १ला म.आं.टी२०]
|१७ एप्रिल
|[[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]]
|{{Crw|SA}} ६ गडी राखून
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527254.html २रा म.आं.टी२०]
|१९ एप्रिल
|[[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]]
|{{Crw|SA}} ८ गडी राखून
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527255.html ३रा म.आं.टी२०]
|२२ एप्रिल
|[[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]
|{{Crw|SA}} ९ गडी राखून
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527256.html ४था म.आं.टी२०]
|२५ एप्रिल
|[[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]
|{{Crw|IND}} १४ धावांनी
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527257.html ५वा म.आं.टी२०]
|२७ एप्रिल
|[[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी (ग्वाटेंग)|बेनोनी]] 
|{{Crw|SA}} २३ धावांनी
|}

=== श्रीलंका महिलांचा बांगलादेश दौरा ===
{{main|श्रीलंका महिला संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528279.html १ला म.आं.ए.दि.]
|२० एप्रिल
|[[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]]
|{{Crw|BAN}} ३ गडी राखून
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496580.html २रा म.आं.ए.दि.]
|२२ एप्रिल
|[[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]]
|{{Crw|SL}} ४ गडी राखून
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496581.html ३रा म.आं.ए.दि.]
|२५ एप्रिल
|[[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]]
|{{Crw|SL}} ७ गडी राखून
|-
! colspan=&quot;4&quot; |WT20I series
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496582.html १ला म.आं.टी२०]
|२८ एप्रिल
|[[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]]
|{{Crw|SL}} २५ धावांनी
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496583.html २रा म.आं.टी२०]
|३० एप्रिल
|[[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]]
|{{Crw|SL}} २१ धावांनी
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496584.html ३रा म.आं.टी२०]
|२ मे 
|[[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]]
|{{Crw|SL}} ३ धावांनी
|}

=== २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१६वी फेरी) ===
{{main|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;6&quot; | [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] – तिरंगी मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! संघ १
! संघ २
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531696.html आं.ए.दि. ४९५४]|| २५ एप्रिल || {{cr|NEP}} || {{cr|UAE}}|| [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|NEP}} ३७ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531698.html आं.ए.दि. ४९५५]|| २७ एप्रिल || {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|UAE}} २५ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531699.html आं.ए.दि. ४९५६]|| २९ एप्रिल || {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|OMA}} १०२ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]])
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531700.html आं.ए.दि. ४९५७]|| १ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} ६ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]])
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531701.html आं.ए.दि. ४९५८]|| ३ मे || {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|UAE}} ५४ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531702.html आं.ए.दि. ४९५९]|| ५ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} ८१ धावांनी
|}

=== झिम्बाब्वे महिलांचा पाकिस्तान दौरा ===
{{Main|झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}}
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534071.html म.आं.ए.दि. १५४५]
|४ मे
|[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]]
|{{Crw|PAK}} १६८ धावांनी
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534072.html म.आं.ए.दि. १५४६]
|६ मे
|[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]]
|{{Crw|PAK}} २०६ धावांनी
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534073.html म.आं.ए.दि. १५४७]
|९ मे
|[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]]
|{{Crw|PAK}} ९ गडी राखून
|-
! colspan=&quot;4&quot; |म.आं.टी२०. मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534074.html म.आं.टी२० २७६६]
|१२ मे
|[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]]
|{{Crw|PAK}} १५३ धावांनी
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534075.html म.आं.टी२० २७६७]
|१४ मे
|[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]]
|{{Crw|PAK}} ६७ धावांनी
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534076.html म.आं.टी२० २७६९]
|१५ मे
|[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]]
|{{Crw|PAK}} १३३ धावांनी
|}

=== झिम्बाब्वेचा पाकिस्तान दौरा ===
{{Main|झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|१ला आं.टी२०
|
|
|
|-
|२रा आं.टी२०
|
|
|
|-
|३रा आं.टी२०
|
|
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|१ला आं.ए.दि.
|
|
|
|-
|२रा आं.टी२०
|
|
|
|-
|३रा आं.टी२०
|
|
|
|}

== मे==

=== २०२६ अमेरिका तिरंगी मालिका===
{{main|२०२६ अमेरिका तिरंगी मालिका}}

=== न्यू झीलंड महिलांचा इंग्लंड दौरा===
{{Main|न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496542.html १ला म.आं.ए.दि.]
|१० मे
|[[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496543.html २रा म.आं.ए.दि.]
|१३ मे
|[[काउंटी क्रिकेट मैदान (नॉरदॅम्प्टन)|काउंटी मैदान]], [[नॉरदॅम्प्टन]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496544.html ३रा म.आं.ए.दि.]
|१६ मे
|[[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]]
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |म.आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496545.html १ला म.आं.टी२०] 
|२० मे
|[[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान ]], [[डर्बी]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496546.html २रा म.आं.टी२०] 
|२३ मे
|[[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[कँटरबरी]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496547.html ३रा म.आं.टी२०] 
|२५ मे
|[[काउंटी क्रिकेट मैदान (होव)|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]]
|
|}

===न्यू झीलंडचा आयर्लंड दौरा ===
{{Main|न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |कसोटी मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|एकमेव कसोटी
|
|
|
|-
|}

=== २०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका===
{{Main|२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका}}
{{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR
|source=
|show_tie=no
|update=future
|start_date=May 2026

|team1=IRE
|team2=PAK
|team3=WIN

|win_IRE= |loss_IRE= |nr_IRE= |rs_IRE= |or_IRE= |rc_IRE= |ob_IRE=
|win_PAK= |loss_PAK= |nr_PAK= |rs_PAK= |or_PAK= |rc_PAK= |ob_PAK=
|win_WIN= |loss_WIN= |nr_WIN= |rs_WIN= |or_WIN= |rc_WIN= |ob_WIN=
 
|name_IRE={{crw|IRE}}
|name_PAK={{crw|PAK}}
|name_WIN={{crw|WIN}}
}}

=== भारतीय महिलांचा इंग्लंड दौरा===
{{main|भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |म.आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496548.html १ला म.आं.टी२०] 
|२८ मे
|[[काउंटी क्रिकेट मैदान (चेम्सफोर्ड)|काउंटी मैदान]], [[चेम्सफोर्ड]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496549.html २रा म.आं.टी२०] 
|३० मे
|[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496550.html ३रा म.आं.टी२०] 
|२ जून
|[[काउंटी मैदान (टाँटन)|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]]
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |महिला कसोटी मालिका मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496551.html एकमेव म.कसोटी]
|१०–१३ जुलै
|[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
|
|}

== जून ==

=== २०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका===
&lt;!-- {{main|२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका}} --&gt;
{{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR
|source=
|show_tie=no
|update=future
|start_date=June 2026

|team1=BAN
|team2=NED
|team3=SCO

|win_BAN= |loss_BAN= |nr_BAN= |rs_BAN= |or_BAN= |rc_BAN= |ob_BAN=
|win_NED= |loss_NED= |nr_NED= |rs_NED= |or_NED= |rc_NED= |ob_NED=
|win_SCO= |loss_SCO= |nr_SCO= |rs_SCO= |or_SCO= |rc_SCO= |ob_SCO=
 
|name_BAN={{crw|BAN}}
|name_NED={{crw|NED}}
|name_SCO={{crw|SCO}}
}}

=== New Zealand in England ===
{{Main|New Zealand cricket team in England in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[2025–2027 World Test Championship|2025–2027 ICC World Test Championship]] – कसोटी मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496571.html १ली कसोटी] 
|4–8 June
|[[Lord's]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496572.html २री कसोटी] 
|17–21 June
|[[The Oval]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496573.html ३री कसोटी] 
|25–29 June
|[[Trent Bridge]], [[Nottingham]]
|
|-
|}

=== Australia बांगलादेश दौरा ===
{{Main|Australian cricket team बांगलादेश दौरा in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st ODI
|5 June
|
|
|-
|२रा ODI
|8 June
|
|
|-
|३रा ODI
|11 June
|
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st T20I
|15 June
|
|
|-
|२रा T20I
|18 June
|
|
|-
|३रा T20I
|20 June
|
|
|-
|}

=== Afghanistan in India ===
{{Main|Afghan cricket team in India in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |Only Test
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|Only Test
|6–10 June
|[[Maharaja Yadavindra Singh International Cricket Stadium]], [[New Chandigarh]]
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st ODI
|14 June
|[[Himachal Pradesh Cricket Association Stadium|HPCA Stadium]], [[Dharmashala]]
|
|-
|२रा ODI
|17 June
|[[Ekana Cricket Stadium]], [[Lucknow]]
|
|-
|३रा ODI
|20 June
|[[M. A. Chidambaram Stadium]], [[Chennai]]
|
|}

=== 2026 Women's T20 World Cup ===
{{main|2026 Women's T20 World Cup}}{{#section:Template:2026  Women's T20 World Cup Standings|Group A}} {{#section:Template:2026  Women's T20 World Cup Standings|Group B}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |Round-robin
|-
!क्र.
!दिनांक
!Team 1
!Team 2
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490677.html १ला म.आं.टी२०] 
|12 June
|{{crw|ENG}}
|{{crw|SL}}
|[[Edgbaston Cricket Ground|Edgbaston]], [[Birmingham]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490678.html २रा म.आं.टी२०] 
|13 June
|{{crw|IRE}}
|{{crw|SCO}}
|[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490679.html ३रा म.आं.टी२०] 
|13 June
|{{crw|AUS}}
|{{crw|SA}}
|[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490680.html ४था म.आं.टी२०] 
|13 June
|{{crw|NZ}}
|{{crw|WIN}}
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490681.html ५वा म.आं.टी२०] 
|14 June
|{{crw|BAN}}
|{{crw|NED}}
|[[Edgbaston Cricket Ground|Edgbaston]], [[Birmingham]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490682.html 6th म.आं.टी२०] 
|14 June
|{{crw|IND}}
|{{crw|PAK}}
|[[Edgbaston Cricket Ground|Edgbaston]], [[Birmingham]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490683.html 7th म.आं.टी२०] 
|16 June
|{{crw|NZ}}
|{{crw|SL}}
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490684.html 8th म.आं.टी२०] 
|16 June
|{{crw|ENG}}
|{{crw|IRE}}
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490685.html 9th म.आं.टी२०] 
|17 June
|{{crw|AUS}}
|{{crw|BAN}}
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490686.html 10th म.आं.टी२०] 
|17 June
|{{crw|IND}}
|{{crw|NED}}
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490687.html 11th म.आं.टी२०] 
|17 June
|{{crw|PAK}}
|{{crw|SA}}
|[[Edgbaston Cricket Ground|Edgbaston]], [[Birmingham]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490688.html 12th म.आं.टी२०] 
|18 June
|{{crw|SCO}}
|{{crw|WIN}}
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490689.html 13th म.आं.टी२०] 
|19 June
|{{crw|IRE}}
|{{crw|NZ}}
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490690.html 1४था म.आं.टी२०] 
|20 June
|{{crw|AUS}}
|{{crw|NED}}
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490691.html 1५वा म.आं.टी२०] 
|20 June
|{{crw|BAN}}
|{{crw|PAK}}
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490692.html 16th म.आं.टी२०] 
|20 June
|{{crw|ENG}}
|{{crw|SCO}}
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490693.html 17th म.आं.टी२०] 
|21 June
|{{crw|SL}}
|{{crw|WIN}}
|[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490694.html 18th म.आं.टी२०] 
|21 June
|{{crw|IND}}
|{{crw|SA}}
|[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490695.html 19th म.आं.टी२०] 
|23 June
|{{crw|NZ}}
|{{crw|SCO}}
|[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490696.html 20th म.आं.टी२०] 
|23 June
|{{crw|IRE}}
|{{crw|SL}}
|[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490697.html 21st म.आं.टी२०] 
|23 June
|{{crw|AUS}}
|{{crw|PAK}}
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490698.html 2२रा म.आं.टी२०] 
|24 June
|{{crw|ENG}}
|{{crw|WIN}}
|[[Lord's]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490699.html 2३रा म.आं.टी२०] 
|25 June
|{{crw|BAN}}
|{{crw|IND}}
|[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490700.html 2४था म.आं.टी२०] 
|25 June
|{{crw|NED}}
|{{crw|SA}}
|[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490701.html 2५वा म.आं.टी२०] 
|26 June
|{{crw|SCO}}
|{{crw|SL}}
|[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490702.html 26th म.आं.टी२०] 
|27 June
|{{crw|NED}}
|{{crw|PAK}}
|[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490703.html 27th म.आं.टी२०] 
|27 June
|{{crw|IRE}}
|{{crw|WIN}}
|[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490704.html 28th म.आं.टी२०] 
|27 June
|{{crw|ENG}}
|{{crw|NZ}}
|[[The Oval]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490705.html 29th म.आं.टी२०] 
|28 June
|{{crw|BAN}}
|{{crw|SA}}
|[[Lord's]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490706.html 30th म.आं.टी२०] 
|28 June
|{{crw|AUS}}
|{{crw|IND}}
|[[Lord's]], [[London]]
|
|-
! colspan=&quot;6&quot; |Semi-finals
|-
!क्र.
!दिनांक
!Team 1
!Team 2
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490707.html १ला semi-final]
|30 June
|TBA
|TBA
|[[The Oval]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490708.html २रा semi-final]
|2 July
|TBA
|TBA
|[[The Oval]], [[London]]
|
|-
! colspan=&quot;6&quot; |Final
|-
!क्र.
!दिनांक
!Team 1
!Team 2
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490709.html Final]
|5 July
|TBA
|TBA
|[[Lord's]], [[London]]
|
|}

== जुलै ==

===भारताचा इंग्लंड दौरा===
{{Main|भारतीय क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496574.html १ला आं.टी२०] 
|१ जुलै 
|[[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]]
|सामना अनिर्णित 
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496575.html २रा आं.टी२०] 
|४ जुलै 
|[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496576.html ३रा आं.टी२०] 
|७ जुलै 
|[[ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496577.html ४था आं.टी२०] 
|९ जुलै
|[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496578.html ५वा आं.टी२०] 
|११ जुलै
|[[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)| रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]]
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496579.html १ला आं.ए.दि.]
|१४ जुलै
|[[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान| एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496580.html २रा आं.ए.दि.]
|१६ जुलै
|[[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496581.html ३रा आं.ए.दि.]
|१९ जुलै
|[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
|
|}

=== 2026 Netherlands Tri-Nation Series ===
{{main|2026 Netherlands Tri-Nation Series}}

=== Bangladesh in Zimbabwe ===
{{Main|Bangladeshi cricket team in Zimbabwe in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|कसोटी मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st Test
|
|
|
|-
|२रा Test
|
|
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st ODI
|
|
|
|-
|२रा ODI
|
|
|
|-
|३रा ODI
|
|
|
|-
|४था ODI
|
|
|
|-
|५वा ODI
|
|
|
|}

=== 2026 Women's Asia Cup ===&lt;!-- {{main|2026 Women's Asia Cup}} --&gt;

== August ==

=== 2026 Namibia T20I Tri-Nation Series ===&lt;!-- {{main|2026 Namibia T20I Tri-Nation Series}} --&gt;
{{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR
|source=
|show_tie=no
|update=future
|start_date=August 2026

|team1=NAM
|team2=SA
|team3=ZIM

|win_NAM= |loss_NAM= |nr_NAM= |rs_NAM= |or_NAM= |rc_NAM= |ob_NAM=
|win_SA= |loss_SA= |nr_SA= |rs_SA= |or_SA= |rc_SA= |ob_SA=
|win_ZIM= |loss_ZIM= |nr_ZIM= |rs_ZIM= |or_ZIM= |rc_ZIM= |ob_ZIM=
 
|name_NAM={{cr|NAM}}
|name_SA={{cr|SA}}
|name_ZIM={{cr|ZIM}}
}}

=== Bangladesh in Australia ===
{{Main|Bangladeshi cricket team in Australia in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[2025–2027 World Test Championship|2025–2027 ICC World Test Championship]] – कसोटी मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st Test
|13–17 August
|[[Marrara Oval]], [[Darwin, Northern Territory|Darwin]]
|
|-
|२रा Test
|22–26 August
|[[Great Barrier Reef Arena]], [[Mackay, Queensland|Mackay]]
|
|}

=== Pakistan in England ===
{{Main|Pakistani cricket team in England in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[2025–2027 World Test Championship|2025–2027 ICC World Test Championship]] – कसोटी मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496582.html १ली कसोटी] 
|19–23 August
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496583.html २री कसोटी] 
|27–31 August
|[[Lord's]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496584.html ३री कसोटी] 
|9–13 September
|[[Edgbaston Cricket Ground|Edgbaston]], [[Birmingham]]
|
|}

=== Bangladesh in Ireland ===
{{Main|Bangladeshi cricket team in Ireland in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st ODI
|
|
|
|-
|२रा ODI
|
|
|
|-
|३रा ODI
|
|
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st T20I
|
|
|
|-
|२रा T20I
|
|
|
|-
|३रा T20I
|
|
|
|}

=== 2026 Cricket World Cup Challenge League B (Tanzania) ===
{{main|2026 Cricket World Cup Challenge League B (Tanzania)}}Teams:

* {{cr|BHR}}
* {{cr|HK}}
* {{cr|ITA}}
* {{cr|SIN}}
* {{cr|TAN}}
* {{cr|UGA}}

== September ==

=== India बांगलादेश दौरा ===
{{Main|Indian cricket team बांगलादेश दौरा in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st ODI
|1 September
|
|
|-
|२रा ODI
|3 September
|
|
|-
|३रा ODI
|6 September
|
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st T20I
|9 September
|
|
|-
|२रा T20I
|12 September
|
|
|-
|३रा T20I
|13 September
|
|
|}

=== Ireland women in England ===
{{Main|Ireland women's cricket team in England in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[2025–2029 ICC Women's Championship]] — WODI series}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496552.html १ला म.आं.ए.दि.]
|1 September
|[[Grace Road]], [[Leicester]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496553.html २रा म.आं.ए.दि.]
|3 September
|[[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496554.html ३रा म.आं.ए.दि.]
|6 September
|[[New Road, Worcester|New Road]], [[Worcester, England|Worcester]]
|
|}

=== Sri Lanka in England ===
{{Main|Sri Lankan cricket team in England in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496585.html १ला आं.टी२०] 
|15 September
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496586.html २रा आं.टी२०] 
|17 September
|[[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496587.html ३रा आं.टी२०] 
|19 September
|[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]]
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496588.html १ला आं.ए.दि.]
|22 September
|[[Riverside Ground]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496589.html २रा आं.ए.दि.]
|24 September
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496590.html ३रा आं.ए.दि.]
|27 September
|[[The Oval]], [[London]]
|
|}

== See also ==

* [[Associate international cricket in 2026]]
* [[International cricket in 2025–26]]
* [[International cricket in 2026–27]]

== References ==
{{reflist}}{{International cricket seasons}} {{International cricket in 2026}}

{{Portal bar|Cricket|Sports}}</text>
      <sha1>h3bfqxzu1jsk78a99wuuwnyif2x2u3u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692338</id>
      <parentid>2692331</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T06:03:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>/* पुरुषांचे कार्यक्रम */</comment>
      <origin>2692338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55798" sha1="5rgyozmq7ltebmufzpc5v0vtucrlagv" xml:space="preserve">{{short description|International cricket season}}
{{Use dmy dates|date=January 2025}}{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट वर्षे|२०२५-२६|२०२६-२७}}
'''२०२६ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम''' एप्रिल २०२६ ते सप्टेंबर २०२६ पर्यंत असेल.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cricschedule.com/ftp.php|title=Future Tour Programs (FTP) Schedule of ICC|website=CricSchedule|access-date=2024-03-16}}&lt;/ref&gt; या कालावधीमध्ये पुरुषांचे [[कसोटी सामना|कसोटी]], [[एकदिवसीय क्रिकेट|एकदिवसीय]] आणि [[टी२०]] सामने (पूर्ण सदस्य संघांमधील), [[महिला कसोटी क्रिकेट|महिला कसोटी]], [[महिला एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय|महिला एकदिवसीय]] आणि [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला]] [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२०]] सामने तसेच काही इतर महत्त्वाच्या मालिका समाविष्ट असतील.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf|title=Men's Future Tours Programme 2023 to 2027|work=International Cricket Council|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20221226133751/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf|archive-date=26 December 2022|accessdate=14 March 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2747093|title=Men's FTP for 2023-2027 announced|work=International Cricket Council|accessdate=14 March 2023}}&lt;/ref&gt; [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक]] जून आणि जुलै २०२६ दरम्यान इंग्लंडमध्ये आयोजित करण्याचे नियोजित आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=[[Sky Sports]]|access-date=26 July 2022}}&lt;/ref&gt; येथे दाखवलेल्या सामन्यांव्यतिरिक्त, या कालावधीत सहयोगी राष्ट्रांशी संबंधित इतर अनेक टी२०आय मालिका खेळवल्या जातील.

== मोसम आढावा ==

=== पुरुषांचे कार्यक्रम ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; white-space:nowrap&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |'''आंतरराष्ट्रीय दौरे'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''आरंभ दिनांक'''
! rowspan=&quot;2&quot; |यजमान संघ
! rowspan=&quot;2&quot; |पाहुणा संघ
! colspan=&quot;3&quot; |निकाल [सामने]
|-
! width=&quot;80&quot; |[[कसोटी सामना|कसोटी]]
! width=&quot;80&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|आं.ए.दि.]]
! width=&quot;80&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय टी२०|आं.टी२०]]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा बांगलादेश दौरा|{{date|17 April 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|NZ}} 
| {{n/a}} || २–१ [३] || १–१ [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तानचा बांगलादेश दौरा|{{date|8 May 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|PAK}} 
| २–० [२] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा आयर्लंड दौरा|{{date|27 May 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IRE}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|NZ}}
| ०–१ [१] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
|style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#ऑस्ट्रेलियाचा पाकिस्तान दौरा|{{date|30 May 2026}}]]
|{{cr|PAK}}
|{{cr|AUS}}
|{{n/a}}
|२–१ [३]
|{{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#श्रीलंकेचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|3 June 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|WIN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|SL}}
| [२] || ०–१ [३] || २–१ [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा इंग्लंड दौरा|{{date|4 June 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|NZ}}
|१–२ [३] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#अफगाणिस्तानचा भारत दौरा|{{date|6 June 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IND}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|AFG|२०१३}}
| १–० [१] || ३–० [३] || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#ऑस्ट्रेलियाचा बांगलादेश दौरा|{{date|9 June 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|AUS}}
| {{n/a}} || २–१ [३] || ०–३ [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा आयर्लंड दौरा|२६ जून २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IRE}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IND}}
| {{n/a}}|| {{n/a}} || २–० [२]

|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#बांगलादेशचा झिम्बाब्वे दौरा|{{date|28 June 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ZIM}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
|१–० [२] || [५] || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा इंग्लंड दौरा|{{date|1 July 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IND}}
| {{n/a}} || [३] || [५]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|11 July 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|WIN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|NZ}}
| {{n/a}} || [५] || {{n/a}} 
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा झिम्बाब्वे  दौरा|{{date|23 July 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ZIM}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IND}}
| {{n/a}} || {{n/a}} || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तानचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|25 July 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|WIN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|PAK}}
| [२]|| {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#अफगाणिस्तानचा आयर्लंड दौरा|{{date|5 August 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IRE}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|AFG}}
| {{n/a}} || [५] || {{n/a}} 
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#बांगलदेशचा ऑस्ट्रेलिया दौरा |{{date|13 August 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|AUS}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
| [२] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा श्रीलंका दौरा|{{date|15 August 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|SRI}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IND}}
|[२] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तानचा इंग्लंड दौरा|{{date|19 August 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|PAK}}
|[३] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#दक्षिण आफ्रिकेचा नामिबिया दौरा|{{date|August 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|NAM}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|SA}}
| {{n/a}} || [३] || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#श्रीलंकेचा इंग्लंड दौरा|{{date|15 September 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|SL}}
| {{n/a}} || [३] || [३]
|-
! colspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align :center&quot; |'''आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा'''
|-
!'''आरंभ दिनांक'''
! colspan=&quot;4&quot; |'''स्पर्धा'''
!'''विजेते'''
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका |{{date|2 April 2026}}]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|NAM}} [[२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका|२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका (१६वी फेरी)]]
|{{n/a}}
|-
|style=&quot;text-align:left&quot; | [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६#२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१७वी फेरी)|२५ एप्रिल २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; |{{ध्वजचिन्ह|NEP}} [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१७वी फेरी)]]
| {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१८वी फेरी)|१२ मे २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|USA}} [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे)|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१८वी फेरी)]]
| {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका |६ जून २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|USA}} [[२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका|२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका (१९वी फेरी)]]
| {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|{{date|21 July 2026}}]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|NED}} [[२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका (२०वी फेरी)]]
| {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका|{{date|3 August 2026}}]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|NED}} [[२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका|२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका (२१वी फेरी)]]
| {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका|{{date|August 2026}}]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|NAM}} २०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका
| style=&quot;text-align:left&quot; |
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बी (टांझानिया)|{{date|August 2026}}]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|TAN}} [[२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बी (टांझानिया)|२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बी]]
| {{n/a}}
|}

=== महिलांचे कार्यक्रम ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; white-space:nowrap&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |'''महिलांचे आंतरराष्ट्रीय दौरे'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |आरंभ दिनांक
! rowspan=&quot;2&quot; |यजमान संघ
! rowspan=&quot;2&quot; |पाहुणा संघ
! colspan=&quot;3&quot; |'''निकाल [सामने]'''
|-
! width=&quot;80&quot; |[[महिला कसोटी क्रिकेट|म. कसोटी]]
! width=&quot;80&quot; |[[महिला एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय|म.आं.ए.दि.]]
! width=&quot;80&quot; |[[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|म.आं.टी२०]]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#श्रीलंका महिलांचा बांगलादेश दौरा|{{date|April 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|BAN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|SRI}}
| {{n/a}} || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारतीय महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा|{{date|17 April 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|SA}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|IND}}
| {{n/a}} || {{n/a}} || [५]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#झिम्बाब्वे महिलांचा पाकिस्तान दौरा |{{date|24 April 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|PAK}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|ZIM}}
| {{n/a}} || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंड महिलांचा इंग्लंड दौरा|{{date|10 May 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|NZ}}
| {{n/a}} || [३] || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारतीय महिलांचा इंग्लंड दौरा|{{date|28 May 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|IND}}
| [१] || {{n/a}} || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#आयर्लंड महिलांचा इंग्लंड दौरा|{{date|1 September 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|IRE}}
| {{n/a}} || [३] || {{n/a}}
|-
! colspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align :center&quot; |'''आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा'''
|-
!'''आरंभ दिनांक'''
! colspan=&quot;4&quot; |'''स्पर्धा'''
!'''विजेते'''
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका|मे २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|IRE|cricket}} [[२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका|जून २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|SCO}} [[२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक|१२ जून २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|ENG}} [[२०२६ महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ महिला आशिया चषक |जुलै २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |[[२०२६ महिला आशिया चषक]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |
|}

== एप्रिल ==
=== २०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका ===
{{main|२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;6&quot; |[[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] - आं.ए.दि. तिरंगी मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!संघ १
!संघ २
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529139.html आं.ए.दि. ४९४६]
|२ एप्रिल 
|{{cr|OMA}}
|{{cr|SCO}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|सामना रद्द
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529140.html आं.ए.दि. ४९४७]
|४ एप्रिल
|{{cr|NAM}}
|{{cr|OMA}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|{{cr|OMA}} ३ गडी राखून 
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529141.html आं.ए.दि. ४९४८]
|६ एप्रिल
|{{cr|NAM}}
|{{cr|SCO}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|अनिर्णित
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529142.html आं.ए.दि. ४९४९]
|८ एप्रिल
|{{cr|OMA}}
|{{cr|SCO}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|{{cr|OMA}} १२ धावांनी
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529143.html आं.ए.दि. ४९५०]
|१० एप्रिल
|{{cr|NAM}}
|{{cr|OMA}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|{{cr|NAM}} १ गडी राखून 
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529144.html आं.ए.दि. ४९५१]
|१२ एप्रिल
|{{cr|NAM}}
|{{cr|SCO}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|{{cr|SCO}} ७ गडी राखून
|}

=== न्यू झीलंडचा बांगलादेश दौरा ===
{{Main|न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528272.html १ला आं.ए.दि.]
|१७ एप्रिल
|[[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मीरपूर]]
|{{cr|NZ}} २६ धावांनी
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528273.html २रा आं.ए.दि.]
|२० एप्रिल
|[[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मीरपूर]]
|{{cr|BAN}} ६ गडी राखून
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528274.html ३रा आं.ए.दि.]
|२३ एप्रिल
|[[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]]
|{{cr|BAN}} ५५ धावांनी
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528275.html १ला आं.टी२०]
|२७ एप्रिल
|[[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]]
|{{cr|BAN}} ६ गडी राखून
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528276.html २रा आं.टी२०]
|२९ एप्रिल
|[[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]]
|सामना रद्द
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528276.html ३रा आं.टी२०]
|२ मे
|[[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मीरपूर]]
|{{cr|NZ}} ६ गडी राखून ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]])
|}

=== भारतीय महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा ===
{{main|भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |म.आं.टी२० मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527253.html १ला म.आं.टी२०]
|१७ एप्रिल
|[[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]]
|{{Crw|SA}} ६ गडी राखून
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527254.html २रा म.आं.टी२०]
|१९ एप्रिल
|[[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]]
|{{Crw|SA}} ८ गडी राखून
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527255.html ३रा म.आं.टी२०]
|२२ एप्रिल
|[[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]
|{{Crw|SA}} ९ गडी राखून
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527256.html ४था म.आं.टी२०]
|२५ एप्रिल
|[[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]
|{{Crw|IND}} १४ धावांनी
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527257.html ५वा म.आं.टी२०]
|२७ एप्रिल
|[[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी (ग्वाटेंग)|बेनोनी]] 
|{{Crw|SA}} २३ धावांनी
|}

=== श्रीलंका महिलांचा बांगलादेश दौरा ===
{{main|श्रीलंका महिला संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528279.html १ला म.आं.ए.दि.]
|२० एप्रिल
|[[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]]
|{{Crw|BAN}} ३ गडी राखून
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496580.html २रा म.आं.ए.दि.]
|२२ एप्रिल
|[[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]]
|{{Crw|SL}} ४ गडी राखून
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496581.html ३रा म.आं.ए.दि.]
|२५ एप्रिल
|[[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]]
|{{Crw|SL}} ७ गडी राखून
|-
! colspan=&quot;4&quot; |WT20I series
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496582.html १ला म.आं.टी२०]
|२८ एप्रिल
|[[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]]
|{{Crw|SL}} २५ धावांनी
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496583.html २रा म.आं.टी२०]
|३० एप्रिल
|[[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]]
|{{Crw|SL}} २१ धावांनी
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496584.html ३रा म.आं.टी२०]
|२ मे 
|[[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]]
|{{Crw|SL}} ३ धावांनी
|}

=== २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१६वी फेरी) ===
{{main|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;6&quot; | [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] – तिरंगी मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! संघ १
! संघ २
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531696.html आं.ए.दि. ४९५४]|| २५ एप्रिल || {{cr|NEP}} || {{cr|UAE}}|| [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|NEP}} ३७ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531698.html आं.ए.दि. ४९५५]|| २७ एप्रिल || {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|UAE}} २५ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531699.html आं.ए.दि. ४९५६]|| २९ एप्रिल || {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|OMA}} १०२ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]])
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531700.html आं.ए.दि. ४९५७]|| १ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} ६ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]])
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531701.html आं.ए.दि. ४९५८]|| ३ मे || {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|UAE}} ५४ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531702.html आं.ए.दि. ४९५९]|| ५ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} ८१ धावांनी
|}

=== झिम्बाब्वे महिलांचा पाकिस्तान दौरा ===
{{Main|झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}}
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534071.html म.आं.ए.दि. १५४५]
|४ मे
|[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]]
|{{Crw|PAK}} १६८ धावांनी
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534072.html म.आं.ए.दि. १५४६]
|६ मे
|[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]]
|{{Crw|PAK}} २०६ धावांनी
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534073.html म.आं.ए.दि. १५४७]
|९ मे
|[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]]
|{{Crw|PAK}} ९ गडी राखून
|-
! colspan=&quot;4&quot; |म.आं.टी२०. मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534074.html म.आं.टी२० २७६६]
|१२ मे
|[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]]
|{{Crw|PAK}} १५३ धावांनी
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534075.html म.आं.टी२० २७६७]
|१४ मे
|[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]]
|{{Crw|PAK}} ६७ धावांनी
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534076.html म.आं.टी२० २७६९]
|१५ मे
|[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]]
|{{Crw|PAK}} १३३ धावांनी
|}

=== झिम्बाब्वेचा पाकिस्तान दौरा ===
{{Main|झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|१ला आं.टी२०
|
|
|
|-
|२रा आं.टी२०
|
|
|
|-
|३रा आं.टी२०
|
|
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|१ला आं.ए.दि.
|
|
|
|-
|२रा आं.टी२०
|
|
|
|-
|३रा आं.टी२०
|
|
|
|}

== मे==

=== २०२६ अमेरिका तिरंगी मालिका===
{{main|२०२६ अमेरिका तिरंगी मालिका}}

=== न्यू झीलंड महिलांचा इंग्लंड दौरा===
{{Main|न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496542.html १ला म.आं.ए.दि.]
|१० मे
|[[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496543.html २रा म.आं.ए.दि.]
|१३ मे
|[[काउंटी क्रिकेट मैदान (नॉरदॅम्प्टन)|काउंटी मैदान]], [[नॉरदॅम्प्टन]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496544.html ३रा म.आं.ए.दि.]
|१६ मे
|[[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]]
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |म.आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496545.html १ला म.आं.टी२०] 
|२० मे
|[[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान ]], [[डर्बी]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496546.html २रा म.आं.टी२०] 
|२३ मे
|[[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[कँटरबरी]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496547.html ३रा म.आं.टी२०] 
|२५ मे
|[[काउंटी क्रिकेट मैदान (होव)|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]]
|
|}

===न्यू झीलंडचा आयर्लंड दौरा ===
{{Main|न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |कसोटी मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|एकमेव कसोटी
|
|
|
|-
|}

=== २०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका===
{{Main|२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका}}
{{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR
|source=
|show_tie=no
|update=future
|start_date=May 2026

|team1=IRE
|team2=PAK
|team3=WIN

|win_IRE= |loss_IRE= |nr_IRE= |rs_IRE= |or_IRE= |rc_IRE= |ob_IRE=
|win_PAK= |loss_PAK= |nr_PAK= |rs_PAK= |or_PAK= |rc_PAK= |ob_PAK=
|win_WIN= |loss_WIN= |nr_WIN= |rs_WIN= |or_WIN= |rc_WIN= |ob_WIN=
 
|name_IRE={{crw|IRE}}
|name_PAK={{crw|PAK}}
|name_WIN={{crw|WIN}}
}}

=== भारतीय महिलांचा इंग्लंड दौरा===
{{main|भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |म.आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496548.html १ला म.आं.टी२०] 
|२८ मे
|[[काउंटी क्रिकेट मैदान (चेम्सफोर्ड)|काउंटी मैदान]], [[चेम्सफोर्ड]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496549.html २रा म.आं.टी२०] 
|३० मे
|[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496550.html ३रा म.आं.टी२०] 
|२ जून
|[[काउंटी मैदान (टाँटन)|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]]
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |महिला कसोटी मालिका मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496551.html एकमेव म.कसोटी]
|१०–१३ जुलै
|[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
|
|}

== जून ==

=== २०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका===
&lt;!-- {{main|२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका}} --&gt;
{{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR
|source=
|show_tie=no
|update=future
|start_date=June 2026

|team1=BAN
|team2=NED
|team3=SCO

|win_BAN= |loss_BAN= |nr_BAN= |rs_BAN= |or_BAN= |rc_BAN= |ob_BAN=
|win_NED= |loss_NED= |nr_NED= |rs_NED= |or_NED= |rc_NED= |ob_NED=
|win_SCO= |loss_SCO= |nr_SCO= |rs_SCO= |or_SCO= |rc_SCO= |ob_SCO=
 
|name_BAN={{crw|BAN}}
|name_NED={{crw|NED}}
|name_SCO={{crw|SCO}}
}}

=== New Zealand in England ===
{{Main|New Zealand cricket team in England in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[2025–2027 World Test Championship|2025–2027 ICC World Test Championship]] – कसोटी मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496571.html १ली कसोटी] 
|4–8 June
|[[Lord's]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496572.html २री कसोटी] 
|17–21 June
|[[The Oval]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496573.html ३री कसोटी] 
|25–29 June
|[[Trent Bridge]], [[Nottingham]]
|
|-
|}

=== Australia बांगलादेश दौरा ===
{{Main|Australian cricket team बांगलादेश दौरा in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st ODI
|5 June
|
|
|-
|२रा ODI
|8 June
|
|
|-
|३रा ODI
|11 June
|
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st T20I
|15 June
|
|
|-
|२रा T20I
|18 June
|
|
|-
|३रा T20I
|20 June
|
|
|-
|}

=== Afghanistan in India ===
{{Main|Afghan cricket team in India in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |Only Test
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|Only Test
|6–10 June
|[[Maharaja Yadavindra Singh International Cricket Stadium]], [[New Chandigarh]]
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st ODI
|14 June
|[[Himachal Pradesh Cricket Association Stadium|HPCA Stadium]], [[Dharmashala]]
|
|-
|२रा ODI
|17 June
|[[Ekana Cricket Stadium]], [[Lucknow]]
|
|-
|३रा ODI
|20 June
|[[M. A. Chidambaram Stadium]], [[Chennai]]
|
|}

=== 2026 Women's T20 World Cup ===
{{main|2026 Women's T20 World Cup}}{{#section:Template:2026  Women's T20 World Cup Standings|Group A}} {{#section:Template:2026  Women's T20 World Cup Standings|Group B}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |Round-robin
|-
!क्र.
!दिनांक
!Team 1
!Team 2
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490677.html १ला म.आं.टी२०] 
|12 June
|{{crw|ENG}}
|{{crw|SL}}
|[[Edgbaston Cricket Ground|Edgbaston]], [[Birmingham]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490678.html २रा म.आं.टी२०] 
|13 June
|{{crw|IRE}}
|{{crw|SCO}}
|[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490679.html ३रा म.आं.टी२०] 
|13 June
|{{crw|AUS}}
|{{crw|SA}}
|[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490680.html ४था म.आं.टी२०] 
|13 June
|{{crw|NZ}}
|{{crw|WIN}}
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490681.html ५वा म.आं.टी२०] 
|14 June
|{{crw|BAN}}
|{{crw|NED}}
|[[Edgbaston Cricket Ground|Edgbaston]], [[Birmingham]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490682.html 6th म.आं.टी२०] 
|14 June
|{{crw|IND}}
|{{crw|PAK}}
|[[Edgbaston Cricket Ground|Edgbaston]], [[Birmingham]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490683.html 7th म.आं.टी२०] 
|16 June
|{{crw|NZ}}
|{{crw|SL}}
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490684.html 8th म.आं.टी२०] 
|16 June
|{{crw|ENG}}
|{{crw|IRE}}
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490685.html 9th म.आं.टी२०] 
|17 June
|{{crw|AUS}}
|{{crw|BAN}}
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490686.html 10th म.आं.टी२०] 
|17 June
|{{crw|IND}}
|{{crw|NED}}
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490687.html 11th म.आं.टी२०] 
|17 June
|{{crw|PAK}}
|{{crw|SA}}
|[[Edgbaston Cricket Ground|Edgbaston]], [[Birmingham]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490688.html 12th म.आं.टी२०] 
|18 June
|{{crw|SCO}}
|{{crw|WIN}}
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490689.html 13th म.आं.टी२०] 
|19 June
|{{crw|IRE}}
|{{crw|NZ}}
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490690.html 1४था म.आं.टी२०] 
|20 June
|{{crw|AUS}}
|{{crw|NED}}
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490691.html 1५वा म.आं.टी२०] 
|20 June
|{{crw|BAN}}
|{{crw|PAK}}
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490692.html 16th म.आं.टी२०] 
|20 June
|{{crw|ENG}}
|{{crw|SCO}}
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490693.html 17th म.आं.टी२०] 
|21 June
|{{crw|SL}}
|{{crw|WIN}}
|[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490694.html 18th म.आं.टी२०] 
|21 June
|{{crw|IND}}
|{{crw|SA}}
|[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490695.html 19th म.आं.टी२०] 
|23 June
|{{crw|NZ}}
|{{crw|SCO}}
|[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490696.html 20th म.आं.टी२०] 
|23 June
|{{crw|IRE}}
|{{crw|SL}}
|[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490697.html 21st म.आं.टी२०] 
|23 June
|{{crw|AUS}}
|{{crw|PAK}}
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490698.html 2२रा म.आं.टी२०] 
|24 June
|{{crw|ENG}}
|{{crw|WIN}}
|[[Lord's]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490699.html 2३रा म.आं.टी२०] 
|25 June
|{{crw|BAN}}
|{{crw|IND}}
|[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490700.html 2४था म.आं.टी२०] 
|25 June
|{{crw|NED}}
|{{crw|SA}}
|[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490701.html 2५वा म.आं.टी२०] 
|26 June
|{{crw|SCO}}
|{{crw|SL}}
|[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490702.html 26th म.आं.टी२०] 
|27 June
|{{crw|NED}}
|{{crw|PAK}}
|[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490703.html 27th म.आं.टी२०] 
|27 June
|{{crw|IRE}}
|{{crw|WIN}}
|[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490704.html 28th म.आं.टी२०] 
|27 June
|{{crw|ENG}}
|{{crw|NZ}}
|[[The Oval]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490705.html 29th म.आं.टी२०] 
|28 June
|{{crw|BAN}}
|{{crw|SA}}
|[[Lord's]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490706.html 30th म.आं.टी२०] 
|28 June
|{{crw|AUS}}
|{{crw|IND}}
|[[Lord's]], [[London]]
|
|-
! colspan=&quot;6&quot; |Semi-finals
|-
!क्र.
!दिनांक
!Team 1
!Team 2
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490707.html १ला semi-final]
|30 June
|TBA
|TBA
|[[The Oval]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490708.html २रा semi-final]
|2 July
|TBA
|TBA
|[[The Oval]], [[London]]
|
|-
! colspan=&quot;6&quot; |Final
|-
!क्र.
!दिनांक
!Team 1
!Team 2
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490709.html Final]
|5 July
|TBA
|TBA
|[[Lord's]], [[London]]
|
|}

== जुलै ==

===भारताचा इंग्लंड दौरा===
{{Main|भारतीय क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496574.html १ला आं.टी२०] 
|१ जुलै 
|[[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]]
|सामना अनिर्णित 
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496575.html २रा आं.टी२०] 
|४ जुलै 
|[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496576.html ३रा आं.टी२०] 
|७ जुलै 
|[[ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496577.html ४था आं.टी२०] 
|९ जुलै
|[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496578.html ५वा आं.टी२०] 
|११ जुलै
|[[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)| रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]]
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496579.html १ला आं.ए.दि.]
|१४ जुलै
|[[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान| एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496580.html २रा आं.ए.दि.]
|१६ जुलै
|[[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496581.html ३रा आं.ए.दि.]
|१९ जुलै
|[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
|
|}

=== 2026 Netherlands Tri-Nation Series ===
{{main|2026 Netherlands Tri-Nation Series}}

=== Bangladesh in Zimbabwe ===
{{Main|Bangladeshi cricket team in Zimbabwe in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|कसोटी मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st Test
|
|
|
|-
|२रा Test
|
|
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st ODI
|
|
|
|-
|२रा ODI
|
|
|
|-
|३रा ODI
|
|
|
|-
|४था ODI
|
|
|
|-
|५वा ODI
|
|
|
|}

=== 2026 Women's Asia Cup ===&lt;!-- {{main|2026 Women's Asia Cup}} --&gt;

== August ==

=== 2026 Namibia T20I Tri-Nation Series ===&lt;!-- {{main|2026 Namibia T20I Tri-Nation Series}} --&gt;
{{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR
|source=
|show_tie=no
|update=future
|start_date=August 2026

|team1=NAM
|team2=SA
|team3=ZIM

|win_NAM= |loss_NAM= |nr_NAM= |rs_NAM= |or_NAM= |rc_NAM= |ob_NAM=
|win_SA= |loss_SA= |nr_SA= |rs_SA= |or_SA= |rc_SA= |ob_SA=
|win_ZIM= |loss_ZIM= |nr_ZIM= |rs_ZIM= |or_ZIM= |rc_ZIM= |ob_ZIM=
 
|name_NAM={{cr|NAM}}
|name_SA={{cr|SA}}
|name_ZIM={{cr|ZIM}}
}}

=== Bangladesh in Australia ===
{{Main|Bangladeshi cricket team in Australia in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[2025–2027 World Test Championship|2025–2027 ICC World Test Championship]] – कसोटी मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st Test
|13–17 August
|[[Marrara Oval]], [[Darwin, Northern Territory|Darwin]]
|
|-
|२रा Test
|22–26 August
|[[Great Barrier Reef Arena]], [[Mackay, Queensland|Mackay]]
|
|}

=== Pakistan in England ===
{{Main|Pakistani cricket team in England in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[2025–2027 World Test Championship|2025–2027 ICC World Test Championship]] – कसोटी मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496582.html १ली कसोटी] 
|19–23 August
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496583.html २री कसोटी] 
|27–31 August
|[[Lord's]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496584.html ३री कसोटी] 
|9–13 September
|[[Edgbaston Cricket Ground|Edgbaston]], [[Birmingham]]
|
|}

=== Bangladesh in Ireland ===
{{Main|Bangladeshi cricket team in Ireland in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st ODI
|
|
|
|-
|२रा ODI
|
|
|
|-
|३रा ODI
|
|
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st T20I
|
|
|
|-
|२रा T20I
|
|
|
|-
|३रा T20I
|
|
|
|}

=== 2026 Cricket World Cup Challenge League B (Tanzania) ===
{{main|2026 Cricket World Cup Challenge League B (Tanzania)}}Teams:

* {{cr|BHR}}
* {{cr|HK}}
* {{cr|ITA}}
* {{cr|SIN}}
* {{cr|TAN}}
* {{cr|UGA}}

== September ==

=== India बांगलादेश दौरा ===
{{Main|Indian cricket team बांगलादेश दौरा in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st ODI
|1 September
|
|
|-
|२रा ODI
|3 September
|
|
|-
|३रा ODI
|6 September
|
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st T20I
|9 September
|
|
|-
|२रा T20I
|12 September
|
|
|-
|३रा T20I
|13 September
|
|
|}

=== Ireland women in England ===
{{Main|Ireland women's cricket team in England in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[2025–2029 ICC Women's Championship]] — WODI series}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496552.html १ला म.आं.ए.दि.]
|1 September
|[[Grace Road]], [[Leicester]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496553.html २रा म.आं.ए.दि.]
|3 September
|[[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496554.html ३रा म.आं.ए.दि.]
|6 September
|[[New Road, Worcester|New Road]], [[Worcester, England|Worcester]]
|
|}

=== Sri Lanka in England ===
{{Main|Sri Lankan cricket team in England in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496585.html १ला आं.टी२०] 
|15 September
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496586.html २रा आं.टी२०] 
|17 September
|[[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496587.html ३रा आं.टी२०] 
|19 September
|[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]]
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496588.html १ला आं.ए.दि.]
|22 September
|[[Riverside Ground]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496589.html २रा आं.ए.दि.]
|24 September
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496590.html ३रा आं.ए.दि.]
|27 September
|[[The Oval]], [[London]]
|
|}

== See also ==

* [[Associate international cricket in 2026]]
* [[International cricket in 2025–26]]
* [[International cricket in 2026–27]]

== References ==
{{reflist}}{{International cricket seasons}} {{International cricket in 2026}}

{{Portal bar|Cricket|Sports}}</text>
      <sha1>5rgyozmq7ltebmufzpc5v0vtucrlagv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692341</id>
      <parentid>2692338</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T06:13:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>/* महिलांचे कार्यक्रम */</comment>
      <origin>2692341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56984" sha1="1ujx7wvmqivzmn0mdk0ikc063ivjleb" xml:space="preserve">{{short description|International cricket season}}
{{Use dmy dates|date=January 2025}}{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट वर्षे|२०२५-२६|२०२६-२७}}
'''२०२६ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट हंगाम''' एप्रिल २०२६ ते सप्टेंबर २०२६ पर्यंत असेल.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cricschedule.com/ftp.php|title=Future Tour Programs (FTP) Schedule of ICC|website=CricSchedule|access-date=2024-03-16}}&lt;/ref&gt; या कालावधीमध्ये पुरुषांचे [[कसोटी सामना|कसोटी]], [[एकदिवसीय क्रिकेट|एकदिवसीय]] आणि [[टी२०]] सामने (पूर्ण सदस्य संघांमधील), [[महिला कसोटी क्रिकेट|महिला कसोटी]], [[महिला एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय|महिला एकदिवसीय]] आणि [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|महिला]] [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२०]] सामने तसेच काही इतर महत्त्वाच्या मालिका समाविष्ट असतील.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf|title=Men's Future Tours Programme 2023 to 2027|work=International Cricket Council|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20221226133751/https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf|archive-date=26 December 2022|accessdate=14 March 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2747093|title=Men's FTP for 2023-2027 announced|work=International Cricket Council|accessdate=14 March 2023}}&lt;/ref&gt; [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक]] जून आणि जुलै २०२६ दरम्यान इंग्लंडमध्ये आयोजित करण्याचे नियोजित आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.skysports.com/cricket/news/12123/12659535/england-to-host-2026-womens-t20-cricket-world-cup|title=England to host 2026 T20 Women's World Cup|work=[[Sky Sports]]|access-date=26 July 2022}}&lt;/ref&gt; येथे दाखवलेल्या सामन्यांव्यतिरिक्त, या कालावधीत सहयोगी राष्ट्रांशी संबंधित इतर अनेक टी२०आय मालिका खेळवल्या जातील.

== मोसम आढावा ==

=== पुरुषांचे कार्यक्रम ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; white-space:nowrap&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |'''आंतरराष्ट्रीय दौरे'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |'''आरंभ दिनांक'''
! rowspan=&quot;2&quot; |यजमान संघ
! rowspan=&quot;2&quot; |पाहुणा संघ
! colspan=&quot;3&quot; |निकाल [सामने]
|-
! width=&quot;80&quot; |[[कसोटी सामना|कसोटी]]
! width=&quot;80&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट|आं.ए.दि.]]
! width=&quot;80&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय टी२०|आं.टी२०]]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा बांगलादेश दौरा|{{date|17 April 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|NZ}} 
| {{n/a}} || २–१ [३] || १–१ [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तानचा बांगलादेश दौरा|{{date|8 May 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|PAK}} 
| २–० [२] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा आयर्लंड दौरा|{{date|27 May 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IRE}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|NZ}}
| ०–१ [१] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
|style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#ऑस्ट्रेलियाचा पाकिस्तान दौरा|{{date|30 May 2026}}]]
|{{cr|PAK}}
|{{cr|AUS}}
|{{n/a}}
|२–१ [३]
|{{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#श्रीलंकेचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|3 June 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|WIN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|SL}}
| [२] || ०–१ [३] || २–१ [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा इंग्लंड दौरा|{{date|4 June 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|NZ}}
|१–२ [३] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#अफगाणिस्तानचा भारत दौरा|{{date|6 June 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IND}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|AFG|२०१३}}
| १–० [१] || ३–० [३] || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#ऑस्ट्रेलियाचा बांगलादेश दौरा|{{date|9 June 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|AUS}}
| {{n/a}} || २–१ [३] || ०–३ [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा आयर्लंड दौरा|२६ जून २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IRE}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IND}}
| {{n/a}}|| {{n/a}} || २–० [२]

|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#बांगलादेशचा झिम्बाब्वे दौरा|{{date|28 June 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ZIM}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
|१–० [२] || [५] || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा इंग्लंड दौरा|{{date|1 July 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IND}}
| {{n/a}} || [३] || [५]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंडचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|11 July 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|WIN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|NZ}}
| {{n/a}} || [५] || {{n/a}} 
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा झिम्बाब्वे  दौरा|{{date|23 July 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ZIM}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IND}}
| {{n/a}} || {{n/a}} || [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तानचा वेस्ट इंडीज दौरा|{{date|25 July 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|WIN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|PAK}}
| [२]|| {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#अफगाणिस्तानचा आयर्लंड दौरा|{{date|5 August 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IRE}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|AFG}}
| {{n/a}} || [५] || {{n/a}} 
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#बांगलदेशचा ऑस्ट्रेलिया दौरा |{{date|13 August 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|AUS}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|BAN}}
| [२] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारताचा श्रीलंका दौरा|{{date|15 August 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|SRI}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|IND}}
|[२] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तानचा इंग्लंड दौरा|{{date|19 August 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|PAK}}
|[३] || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#दक्षिण आफ्रिकेचा नामिबिया दौरा|{{date|August 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|NAM}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|SA}}
| {{n/a}} || [३] || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#श्रीलंकेचा इंग्लंड दौरा|{{date|15 September 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{cr|SL}}
| {{n/a}} || [३] || [३]
|-
! colspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align :center&quot; |'''आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा'''
|-
!'''आरंभ दिनांक'''
! colspan=&quot;4&quot; |'''स्पर्धा'''
!'''विजेते'''
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका |{{date|2 April 2026}}]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|NAM}} [[२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका|२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका (१६वी फेरी)]]
|{{n/a}}
|-
|style=&quot;text-align:left&quot; | [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६#२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१७वी फेरी)|२५ एप्रिल २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align: left;&quot; |{{ध्वजचिन्ह|NEP}} [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१७वी फेरी)]]
| {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१८वी फेरी)|१२ मे २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|USA}} [[२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (मे)|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१८वी फेरी)]]
| {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका |६ जून २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|USA}} [[२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका|२०२६ कॅनडा तिरंगी मालिका (१९वी फेरी)]]
| {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|{{date|21 July 2026}}]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|NED}} [[२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका|२०२६ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका (२०वी फेरी)]]
| {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका|{{date|3 August 2026}}]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|NED}} [[२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका|२०२६ स्कॉटलंड तिरंगी मालिका (२१वी फेरी)]]
| {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका|{{date|August 2026}}]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|NAM}} २०२६ नामिबिया आं.टी२० तिरंगी मालिका
| style=&quot;text-align:left&quot; |
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बी (टांझानिया)|{{date|August 2026}}]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|TAN}} [[२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बी (टांझानिया)|२०२६ क्रिकेट विश्वचषक चॅलेंज लीग बी]]
| {{n/a}}
|}

=== महिलांचे कार्यक्रम ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; white-space:nowrap&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |'''महिलांचे आंतरराष्ट्रीय दौरे'''
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |आरंभ दिनांक
! rowspan=&quot;2&quot; |यजमान संघ
! rowspan=&quot;2&quot; |पाहुणा संघ
! colspan=&quot;3&quot; |'''निकाल [सामने]'''
|-
! width=&quot;80&quot; |[[महिला कसोटी क्रिकेट|म. कसोटी]]
! width=&quot;80&quot; |[[महिला एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय|म.आं.ए.दि.]]
! width=&quot;80&quot; |[[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|म.आं.टी२०]]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारतीय महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा|{{date|17 April 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|SA}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|IND}}
| {{n/a}} || {{n/a}} || ४–१ [५]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#श्रीलंका महिलांचा बांगलादेश दौरा|{{date|20 April 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|BAN}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|SRI}}
| {{n/a}} || १–२ [३] || ०–३ [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#झिम्बाब्वे महिलांचा पाकिस्तान दौरा |{{date|3 May 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|PAK}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|ZIM}}
| {{n/a}} || ३–० [३] || ३–० [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#न्यू झीलंड महिलांचा इंग्लंड दौरा|{{date|10 May 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|NZ}}
| {{n/a}} || १-१ [३] || २-१ [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#भारतीय महिलांचा इंग्लंड दौरा|{{date|28 May 2026}}]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|IND}}
| [१] || {{n/a}} || २-१ [३]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#वेस्ट इंडीज महिलांचा आयर्लंड दौरा|१० जुलै २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|IRE}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|WIN}}
| {{n/a}} || [३] || {{n/a}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#पाकिस्तान महिलांचा श्रीलंका दौरा|२३ जुलै २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|IRE}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|WIN}}
| {{n/a}} || [३] || [३] 
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#आयर्लंड महिलांचा इंग्लंड दौरा|१ सप्टेंबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|ENG}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|IRE}}
| {{n/a}} || [३] || {{n/a}}  
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#दक्षिण आफ्रिका महिलांचा झिम्बाब्वे दौरा|११ सप्टेंबर २०२६]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|ZIM}}
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{crw|RSA}}
| {{n/a}} || {{n/a}} || [५]   
|-
! colspan=&quot;6&quot; style=&quot;text-align :center&quot; |'''आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा'''
|-
!'''आरंभ दिनांक'''
! colspan=&quot;4&quot; |'''स्पर्धा'''
!'''विजेते'''

|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका|२८ मे २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|SCO}} [[२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{Crw|SCO}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका|२८ मे २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|IRE|cricket}} [[२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |{{Crw|WIN}}
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक|१२ जून २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |{{flagicon|ENG}} [[२०२६ महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |
|-
| style=&quot;text-align:left&quot; |[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६#२०२६ महिला आशिया चषक |जुलै २०२६]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:left&quot; |[[२०२६ महिला आशिया चषक]]
| style=&quot;text-align:left&quot; |
|}

== एप्रिल ==
=== २०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका ===
{{main|२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;6&quot; |[[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] - आं.ए.दि. तिरंगी मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!संघ १
!संघ २
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529139.html आं.ए.दि. ४९४६]
|२ एप्रिल 
|{{cr|OMA}}
|{{cr|SCO}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|सामना रद्द
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529140.html आं.ए.दि. ४९४७]
|४ एप्रिल
|{{cr|NAM}}
|{{cr|OMA}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|{{cr|OMA}} ३ गडी राखून 
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529141.html आं.ए.दि. ४९४८]
|६ एप्रिल
|{{cr|NAM}}
|{{cr|SCO}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|अनिर्णित
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529142.html आं.ए.दि. ४९४९]
|८ एप्रिल
|{{cr|OMA}}
|{{cr|SCO}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|{{cr|OMA}} १२ धावांनी
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529143.html आं.ए.दि. ४९५०]
|१० एप्रिल
|{{cr|NAM}}
|{{cr|OMA}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|{{cr|NAM}} १ गडी राखून 
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529144.html आं.ए.दि. ४९५१]
|१२ एप्रिल
|{{cr|NAM}}
|{{cr|SCO}}
|[[वॉन्डरर्स क्रिकेट मैदान]], [[विंडहोक]]
|{{cr|SCO}} ७ गडी राखून
|}

=== न्यू झीलंडचा बांगलादेश दौरा ===
{{Main|न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528272.html १ला आं.ए.दि.]
|१७ एप्रिल
|[[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मीरपूर]]
|{{cr|NZ}} २६ धावांनी
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528273.html २रा आं.ए.दि.]
|२० एप्रिल
|[[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मीरपूर]]
|{{cr|BAN}} ६ गडी राखून
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528274.html ३रा आं.ए.दि.]
|२३ एप्रिल
|[[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]]
|{{cr|BAN}} ५५ धावांनी
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528275.html १ला आं.टी२०]
|२७ एप्रिल
|[[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]]
|{{cr|BAN}} ६ गडी राखून
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528276.html २रा आं.टी२०]
|२९ एप्रिल
|[[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]]
|सामना रद्द
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528276.html ३रा आं.टी२०]
|२ मे
|[[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मीरपूर]]
|{{cr|NZ}} ६ गडी राखून ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]])
|}

=== भारतीय महिलांचा दक्षिण आफ्रिका दौरा ===
{{main|भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |म.आं.टी२० मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527253.html १ला म.आं.टी२०]
|१७ एप्रिल
|[[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]]
|{{Crw|SA}} ६ गडी राखून
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527254.html २रा म.आं.टी२०]
|१९ एप्रिल
|[[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]]
|{{Crw|SA}} ८ गडी राखून
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527255.html ३रा म.आं.टी२०]
|२२ एप्रिल
|[[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]
|{{Crw|SA}} ९ गडी राखून
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527256.html ४था म.आं.टी२०]
|२५ एप्रिल
|[[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]
|{{Crw|IND}} १४ धावांनी
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527257.html ५वा म.आं.टी२०]
|२७ एप्रिल
|[[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी (ग्वाटेंग)|बेनोनी]] 
|{{Crw|SA}} २३ धावांनी
|}

=== श्रीलंका महिलांचा बांगलादेश दौरा ===
{{main|श्रीलंका महिला संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528279.html १ला म.आं.ए.दि.]
|२० एप्रिल
|[[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]]
|{{Crw|BAN}} ३ गडी राखून
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496580.html २रा म.आं.ए.दि.]
|२२ एप्रिल
|[[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]]
|{{Crw|SL}} ४ गडी राखून
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496581.html ३रा म.आं.ए.दि.]
|२५ एप्रिल
|[[शहीद कमरुझ्झमान स्टेडियम]], [[राजशाही]]
|{{Crw|SL}} ७ गडी राखून
|-
! colspan=&quot;4&quot; |WT20I series
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496582.html १ला म.आं.टी२०]
|२८ एप्रिल
|[[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]]
|{{Crw|SL}} २५ धावांनी
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496583.html २रा म.आं.टी२०]
|३० एप्रिल
|[[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]]
|{{Crw|SL}} २१ धावांनी
|-
|[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496584.html ३रा म.आं.टी२०]
|२ मे 
|[[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]]
|{{Crw|SL}} ३ धावांनी
|}

=== २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (१६वी फेरी) ===
{{main|२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;6&quot; | [[२०२४-२०२६ क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] – तिरंगी मालिका
|-
! क्र.
! दिनांक
! संघ १
! संघ २
! ठिकाण
! निकाल
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531696.html आं.ए.दि. ४९५४]|| २५ एप्रिल || {{cr|NEP}} || {{cr|UAE}}|| [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|NEP}} ३७ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531698.html आं.ए.दि. ४९५५]|| २७ एप्रिल || {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|UAE}} २५ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531699.html आं.ए.दि. ४९५६]|| २९ एप्रिल || {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|OMA}} १०२ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]])
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531700.html आं.ए.दि. ४९५७]|| १ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} ६ धावांनी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस]])
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531701.html आं.ए.दि. ४९५८]|| ३ मे || {{cr|OMA}} || {{cr|UAE}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]] || {{cr|UAE}} ५४ धावांनी
|-
| [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1531702.html आं.ए.दि. ४९५९]|| ५ मे || {{cr|NEP}} || {{cr|OMA}} || [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]|| {{cr|NEP}} ८१ धावांनी
|}

=== झिम्बाब्वे महिलांचा पाकिस्तान दौरा ===
{{Main|झिम्बाब्वे महिला क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}}
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534071.html म.आं.ए.दि. १५४५]
|४ मे
|[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]]
|{{Crw|PAK}} १६८ धावांनी
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534072.html म.आं.ए.दि. १५४६]
|६ मे
|[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]]
|{{Crw|PAK}} २०६ धावांनी
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534073.html म.आं.ए.दि. १५४७]
|९ मे
|[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]]
|{{Crw|PAK}} ९ गडी राखून
|-
! colspan=&quot;4&quot; |म.आं.टी२०. मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534074.html म.आं.टी२० २७६६]
|१२ मे
|[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]]
|{{Crw|PAK}} १५३ धावांनी
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534075.html म.आं.टी२० २७६७]
|१४ मे
|[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]]
|{{Crw|PAK}} ६७ धावांनी
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1534076.html म.आं.टी२० २७६९]
|१५ मे
|[[राष्ट्रीय स्टेडियम (कराची)|राष्ट्रीय स्टेडियम]], [[कराची]]
|{{Crw|PAK}} १३३ धावांनी
|}

=== झिम्बाब्वेचा पाकिस्तान दौरा ===
{{Main|झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|१ला आं.टी२०
|
|
|
|-
|२रा आं.टी२०
|
|
|
|-
|३रा आं.टी२०
|
|
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र. 
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|१ला आं.ए.दि.
|
|
|
|-
|२रा आं.टी२०
|
|
|
|-
|३रा आं.टी२०
|
|
|
|}

== मे==

=== २०२६ अमेरिका तिरंगी मालिका===
{{main|२०२६ अमेरिका तिरंगी मालिका}}

=== न्यू झीलंड महिलांचा इंग्लंड दौरा===
{{Main|न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[२०२५–२०२९ आयसीसी महिला अजिंक्यपद]] — म.आं.ए.दि. मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496542.html १ला म.आं.ए.दि.]
|१० मे
|[[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496543.html २रा म.आं.ए.दि.]
|१३ मे
|[[काउंटी क्रिकेट मैदान (नॉरदॅम्प्टन)|काउंटी मैदान]], [[नॉरदॅम्प्टन]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496544.html ३रा म.आं.ए.दि.]
|१६ मे
|[[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]]
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |म.आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496545.html १ला म.आं.टी२०] 
|२० मे
|[[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान ]], [[डर्बी]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496546.html २रा म.आं.टी२०] 
|२३ मे
|[[सेंट लॉरेन्स मैदान]], [[कँटरबरी]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496547.html ३रा म.आं.टी२०] 
|२५ मे
|[[काउंटी क्रिकेट मैदान (होव)|काउंटी मैदान]], [[होव्ह]]
|
|}

===न्यू झीलंडचा आयर्लंड दौरा ===
{{Main|न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा आयर्लंड दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |कसोटी मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|एकमेव कसोटी
|
|
|
|-
|}

=== २०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका===
{{Main|२०२६ आयर्लंड महिला तिरंगी मालिका}}
{{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR
|source=
|show_tie=no
|update=future
|start_date=May 2026

|team1=IRE
|team2=PAK
|team3=WIN

|win_IRE= |loss_IRE= |nr_IRE= |rs_IRE= |or_IRE= |rc_IRE= |ob_IRE=
|win_PAK= |loss_PAK= |nr_PAK= |rs_PAK= |or_PAK= |rc_PAK= |ob_PAK=
|win_WIN= |loss_WIN= |nr_WIN= |rs_WIN= |or_WIN= |rc_WIN= |ob_WIN=
 
|name_IRE={{crw|IRE}}
|name_PAK={{crw|PAK}}
|name_WIN={{crw|WIN}}
}}

=== भारतीय महिलांचा इंग्लंड दौरा===
{{main|भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |म.आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496548.html १ला म.आं.टी२०] 
|२८ मे
|[[काउंटी क्रिकेट मैदान (चेम्सफोर्ड)|काउंटी मैदान]], [[चेम्सफोर्ड]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496549.html २रा म.आं.टी२०] 
|३० मे
|[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496550.html ३रा म.आं.टी२०] 
|२ जून
|[[काउंटी मैदान (टाँटन)|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]]
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |महिला कसोटी मालिका मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496551.html एकमेव म.कसोटी]
|१०–१३ जुलै
|[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
|
|}

== जून ==

=== २०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका===
&lt;!-- {{main|२०२६ स्कॉटलंड महिला तिरंगी मालिका}} --&gt;
{{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR
|source=
|show_tie=no
|update=future
|start_date=June 2026

|team1=BAN
|team2=NED
|team3=SCO

|win_BAN= |loss_BAN= |nr_BAN= |rs_BAN= |or_BAN= |rc_BAN= |ob_BAN=
|win_NED= |loss_NED= |nr_NED= |rs_NED= |or_NED= |rc_NED= |ob_NED=
|win_SCO= |loss_SCO= |nr_SCO= |rs_SCO= |or_SCO= |rc_SCO= |ob_SCO=
 
|name_BAN={{crw|BAN}}
|name_NED={{crw|NED}}
|name_SCO={{crw|SCO}}
}}

=== New Zealand in England ===
{{Main|New Zealand cricket team in England in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[2025–2027 World Test Championship|2025–2027 ICC World Test Championship]] – कसोटी मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496571.html १ली कसोटी] 
|4–8 June
|[[Lord's]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496572.html २री कसोटी] 
|17–21 June
|[[The Oval]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496573.html ३री कसोटी] 
|25–29 June
|[[Trent Bridge]], [[Nottingham]]
|
|-
|}

=== Australia बांगलादेश दौरा ===
{{Main|Australian cricket team बांगलादेश दौरा in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st ODI
|5 June
|
|
|-
|२रा ODI
|8 June
|
|
|-
|३रा ODI
|11 June
|
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st T20I
|15 June
|
|
|-
|२रा T20I
|18 June
|
|
|-
|३रा T20I
|20 June
|
|
|-
|}

=== Afghanistan in India ===
{{Main|Afghan cricket team in India in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |Only Test
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|Only Test
|6–10 June
|[[Maharaja Yadavindra Singh International Cricket Stadium]], [[New Chandigarh]]
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st ODI
|14 June
|[[Himachal Pradesh Cricket Association Stadium|HPCA Stadium]], [[Dharmashala]]
|
|-
|२रा ODI
|17 June
|[[Ekana Cricket Stadium]], [[Lucknow]]
|
|-
|३रा ODI
|20 June
|[[M. A. Chidambaram Stadium]], [[Chennai]]
|
|}

=== 2026 Women's T20 World Cup ===
{{main|2026 Women's T20 World Cup}}{{#section:Template:2026  Women's T20 World Cup Standings|Group A}} {{#section:Template:2026  Women's T20 World Cup Standings|Group B}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;6&quot; |Round-robin
|-
!क्र.
!दिनांक
!Team 1
!Team 2
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490677.html १ला म.आं.टी२०] 
|12 June
|{{crw|ENG}}
|{{crw|SL}}
|[[Edgbaston Cricket Ground|Edgbaston]], [[Birmingham]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490678.html २रा म.आं.टी२०] 
|13 June
|{{crw|IRE}}
|{{crw|SCO}}
|[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490679.html ३रा म.आं.टी२०] 
|13 June
|{{crw|AUS}}
|{{crw|SA}}
|[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490680.html ४था म.आं.टी२०] 
|13 June
|{{crw|NZ}}
|{{crw|WIN}}
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490681.html ५वा म.आं.टी२०] 
|14 June
|{{crw|BAN}}
|{{crw|NED}}
|[[Edgbaston Cricket Ground|Edgbaston]], [[Birmingham]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490682.html 6th म.आं.टी२०] 
|14 June
|{{crw|IND}}
|{{crw|PAK}}
|[[Edgbaston Cricket Ground|Edgbaston]], [[Birmingham]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490683.html 7th म.आं.टी२०] 
|16 June
|{{crw|NZ}}
|{{crw|SL}}
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490684.html 8th म.आं.टी२०] 
|16 June
|{{crw|ENG}}
|{{crw|IRE}}
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490685.html 9th म.आं.टी२०] 
|17 June
|{{crw|AUS}}
|{{crw|BAN}}
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490686.html 10th म.आं.टी२०] 
|17 June
|{{crw|IND}}
|{{crw|NED}}
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490687.html 11th म.आं.टी२०] 
|17 June
|{{crw|PAK}}
|{{crw|SA}}
|[[Edgbaston Cricket Ground|Edgbaston]], [[Birmingham]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490688.html 12th म.आं.टी२०] 
|18 June
|{{crw|SCO}}
|{{crw|WIN}}
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490689.html 13th म.आं.टी२०] 
|19 June
|{{crw|IRE}}
|{{crw|NZ}}
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490690.html 1४था म.आं.टी२०] 
|20 June
|{{crw|AUS}}
|{{crw|NED}}
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490691.html 1५वा म.आं.टी२०] 
|20 June
|{{crw|BAN}}
|{{crw|PAK}}
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490692.html 16th म.आं.टी२०] 
|20 June
|{{crw|ENG}}
|{{crw|SCO}}
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490693.html 17th म.आं.टी२०] 
|21 June
|{{crw|SL}}
|{{crw|WIN}}
|[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490694.html 18th म.आं.टी२०] 
|21 June
|{{crw|IND}}
|{{crw|SA}}
|[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490695.html 19th म.आं.टी२०] 
|23 June
|{{crw|NZ}}
|{{crw|SCO}}
|[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490696.html 20th म.आं.टी२०] 
|23 June
|{{crw|IRE}}
|{{crw|SL}}
|[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490697.html 21st म.आं.टी२०] 
|23 June
|{{crw|AUS}}
|{{crw|PAK}}
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490698.html 2२रा म.आं.टी२०] 
|24 June
|{{crw|ENG}}
|{{crw|WIN}}
|[[Lord's]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490699.html 2३रा म.आं.टी२०] 
|25 June
|{{crw|BAN}}
|{{crw|IND}}
|[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490700.html 2४था म.आं.टी२०] 
|25 June
|{{crw|NED}}
|{{crw|SA}}
|[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490701.html 2५वा म.आं.टी२०] 
|26 June
|{{crw|SCO}}
|{{crw|SL}}
|[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490702.html 26th म.आं.टी२०] 
|27 June
|{{crw|NED}}
|{{crw|PAK}}
|[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490703.html 27th म.आं.टी२०] 
|27 June
|{{crw|IRE}}
|{{crw|WIN}}
|[[Bristol काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[Bristol]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490704.html 28th म.आं.टी२०] 
|27 June
|{{crw|ENG}}
|{{crw|NZ}}
|[[The Oval]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490705.html 29th म.आं.टी२०] 
|28 June
|{{crw|BAN}}
|{{crw|SA}}
|[[Lord's]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490706.html 30th म.आं.टी२०] 
|28 June
|{{crw|AUS}}
|{{crw|IND}}
|[[Lord's]], [[London]]
|
|-
! colspan=&quot;6&quot; |Semi-finals
|-
!क्र.
!दिनांक
!Team 1
!Team 2
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490707.html १ला semi-final]
|30 June
|TBA
|TBA
|[[The Oval]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490708.html २रा semi-final]
|2 July
|TBA
|TBA
|[[The Oval]], [[London]]
|
|-
! colspan=&quot;6&quot; |Final
|-
!क्र.
!दिनांक
!Team 1
!Team 2
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490709.html Final]
|5 July
|TBA
|TBA
|[[Lord's]], [[London]]
|
|}

== जुलै ==

===भारताचा इंग्लंड दौरा===
{{Main|भारतीय क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496574.html १ला आं.टी२०] 
|१ जुलै 
|[[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]]
|सामना अनिर्णित 
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496575.html २रा आं.टी२०] 
|४ जुलै 
|[[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496576.html ३रा आं.टी२०] 
|७ जुलै 
|[[ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496577.html ४था आं.टी२०] 
|९ जुलै
|[[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496578.html ५वा आं.टी२०] 
|११ जुलै
|[[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)| रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]]
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496579.html १ला आं.ए.दि.]
|१४ जुलै
|[[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान| एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496580.html २रा आं.ए.दि.]
|१६ जुलै
|[[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496581.html ३रा आं.ए.दि.]
|१९ जुलै
|[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]
|
|}

=== 2026 Netherlands Tri-Nation Series ===
{{main|2026 Netherlands Tri-Nation Series}}

=== Bangladesh in Zimbabwe ===
{{Main|Bangladeshi cricket team in Zimbabwe in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|कसोटी मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st Test
|
|
|
|-
|२रा Test
|
|
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st ODI
|
|
|
|-
|२रा ODI
|
|
|
|-
|३रा ODI
|
|
|
|-
|४था ODI
|
|
|
|-
|५वा ODI
|
|
|
|}

=== 2026 Women's Asia Cup ===&lt;!-- {{main|2026 Women's Asia Cup}} --&gt;

== August ==

=== 2026 Namibia T20I Tri-Nation Series ===&lt;!-- {{main|2026 Namibia T20I Tri-Nation Series}} --&gt;
{{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR
|source=
|show_tie=no
|update=future
|start_date=August 2026

|team1=NAM
|team2=SA
|team3=ZIM

|win_NAM= |loss_NAM= |nr_NAM= |rs_NAM= |or_NAM= |rc_NAM= |ob_NAM=
|win_SA= |loss_SA= |nr_SA= |rs_SA= |or_SA= |rc_SA= |ob_SA=
|win_ZIM= |loss_ZIM= |nr_ZIM= |rs_ZIM= |or_ZIM= |rc_ZIM= |ob_ZIM=
 
|name_NAM={{cr|NAM}}
|name_SA={{cr|SA}}
|name_ZIM={{cr|ZIM}}
}}

=== Bangladesh in Australia ===
{{Main|Bangladeshi cricket team in Australia in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[2025–2027 World Test Championship|2025–2027 ICC World Test Championship]] – कसोटी मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st Test
|13–17 August
|[[Marrara Oval]], [[Darwin, Northern Territory|Darwin]]
|
|-
|२रा Test
|22–26 August
|[[Great Barrier Reef Arena]], [[Mackay, Queensland|Mackay]]
|
|}

=== Pakistan in England ===
{{Main|Pakistani cricket team in England in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[2025–2027 World Test Championship|2025–2027 ICC World Test Championship]] – कसोटी मालिका}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496582.html १ली कसोटी] 
|19–23 August
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496583.html २री कसोटी] 
|27–31 August
|[[Lord's]], [[London]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496584.html ३री कसोटी] 
|9–13 September
|[[Edgbaston Cricket Ground|Edgbaston]], [[Birmingham]]
|
|}

=== Bangladesh in Ireland ===
{{Main|Bangladeshi cricket team in Ireland in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st ODI
|
|
|
|-
|२रा ODI
|
|
|
|-
|३रा ODI
|
|
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st T20I
|
|
|
|-
|२रा T20I
|
|
|
|-
|३रा T20I
|
|
|
|}

=== 2026 Cricket World Cup Challenge League B (Tanzania) ===
{{main|2026 Cricket World Cup Challenge League B (Tanzania)}}Teams:

* {{cr|BHR}}
* {{cr|HK}}
* {{cr|ITA}}
* {{cr|SIN}}
* {{cr|TAN}}
* {{cr|UGA}}

== September ==

=== India बांगलादेश दौरा ===
{{Main|Indian cricket team बांगलादेश दौरा in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st ODI
|1 September
|
|
|-
|२रा ODI
|3 September
|
|
|-
|३रा ODI
|6 September
|
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|1st T20I
|9 September
|
|
|-
|२रा T20I
|12 September
|
|
|-
|३रा T20I
|13 September
|
|
|}

=== Ireland women in England ===
{{Main|Ireland women's cricket team in England in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |{{nowrap|[[2025–2029 ICC Women's Championship]] — WODI series}}
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496552.html १ला म.आं.ए.दि.]
|1 September
|[[Grace Road]], [[Leicester]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496553.html २रा म.आं.ए.दि.]
|3 September
|[[काउंटी क्रिकेट मैदान (डर्बी)|काउंटी मैदान]], [[डर्बी]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496554.html ३रा म.आं.ए.दि.]
|6 September
|[[New Road, Worcester|New Road]], [[Worcester, England|Worcester]]
|
|}

=== Sri Lanka in England ===
{{Main|Sri Lankan cricket team in England in 2026}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;4&quot; |आं.टी२० मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496585.html १ला आं.टी२०] 
|15 September
|[[Rose Bowl (cricket ground)|Rose Bowl]], [[Southampton]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496586.html २रा आं.टी२०] 
|17 September
|[[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496587.html ३रा आं.टी२०] 
|19 September
|[[Old Trafford Cricket Ground|Old Trafford]], [[Manchester]]
|
|-
! colspan=&quot;4&quot; |आं.ए.दि. मालिका
|-
!क्र.
!दिनांक
!ठिकाण
!निकाल
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496588.html १ला आं.ए.दि.]
|22 September
|[[Riverside Ground]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496589.html २रा आं.ए.दि.]
|24 September
|[[Headingley Cricket Ground|Headingley]], [[Leeds]]
|
|-
|[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496590.html ३रा आं.ए.दि.]
|27 September
|[[The Oval]], [[London]]
|
|}

== See also ==

* [[Associate international cricket in 2026]]
* [[International cricket in 2025–26]]
* [[International cricket in 2026–27]]

== References ==
{{reflist}}{{International cricket seasons}} {{International cricket in 2026}}

{{Portal bar|Cricket|Sports}}</text>
      <sha1>1ujx7wvmqivzmn0mdk0ikc063ivjleb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कॅटेरिना बिलोकुर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>378898</id>
    <revision>
      <id>2692329</id>
      <parentid>2678695</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T05:25:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2692329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22464" sha1="4jz20lozfj7qxwtilai24ha5u1zatki" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''कॅटेरिना वासिलिव्हना बिलोकुर''' (७ डिसेंबर (२४ नोव्हेंबर) १९००   – ९ जून १९६१)&lt;ref name=&quot;UArtlib&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://en.uartlib.org/kateryna-bilokur-biographical-sketch/|title=Kateryna Bilokur: Biographical sketch – Ukrainian Art Library|date=22 January 2015|website=en.uartlib.org|language=en-US|access-date=21 October 2017|archive-date=2018-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20181009125621/http://en.uartlib.org/kateryna-bilokur-biographical-sketch/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; या पोल्टावा गव्हर्नरेटमध्ये जन्मलेल्या एक [[युक्रेन|युक्रेनियन]] लोककलाकार, [[चित्रकार]] आणि [[कवी|कवयित्री]] होत्या. सुरुवातीला फारशी चांगली कामगिरी न केल्यानंतर, १९३० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात आणि १९४० च्या दशकात [[निसर्ग|निसर्गावरील]] त्यांच्या आवडीमुळे त्यांची कामे ओळखली जाऊ लागली. युक्रेनियन स्त्रियांच्या शेतकरी जीवनाच्या चित्रणासाठी त्यांची चित्रे प्रसिद्ध झाली आहेत.&lt;ref name=&quot;Hryshchenko&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Hryshchenko|first=O. V.|date=2019|title=ART-TECHNOLOGY OF KATERYNA BILOKUR: WRITING TO REMEMBER (ON THE MATERIAL OF THE NOVEL V. YAVORIVSKY &quot;SELF-PORTRAIT FROM IMAGINATION&quot;)|url=https://doi.org/10.32447/2663-340x-2019-5-7|journal=Lviv Philological Journal|volume=5|pages=42–47|doi=10.32447/2663-340x-2019-5-7|issn=2663-340X|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, कॅनव्हासवर तेलाच्या रंगात रंगवलेल्या बिलोकुर यांच्या फुलांच्या चित्रांमुळे त्यांना सर्वसाधारण ओळख मिळाली, समीक्षकांनी नमूद केले की जणू, ती &quot;फुलांचे आत्मे बघू शकते.&quot;&lt;ref name=&quot;RadioSvoboda&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|last=Штогрін (Shtohrin)|first=Ірина (Iryna)|url=https://www.radiosvoboda.org/a/do-dnya-pamyati-kateryny-bilokur/31300080.html|title=&quot;Була, щоб залишитися у квітах&quot;: до дня пам'яті Катерини Білокур|date=11 June 2021|work=Радіо Свобода|language=uk|access-date=16 January 2025}}&lt;/ref&gt;

१९५१ मध्ये बिलोकुर यांना युक्रेनच्या 'पीपल्स आर्टिस्ट' म्हणून गौरविण्यात आले. अनेक स्रोतांनुसार एक लोकप्रिय आख्यायिका आहे की [[पाब्लो पिकासो]] यांनी पॅरिसमध्ये बिलोकुर यांचे काम पाहिले आणि टिप्पणी केली, &quot;[जर] आपल्याकडे या पातळीची कलाकार असती, तर आपण संपूर्ण जगाला तिच्याबद्दल बोलायला लावले असते.&quot;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://umoloda.kiev.ua/number/574/164/20788//fb|title=Буйна|website=Club-tourist|language=en-US|access-date=7 December 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RadioSvoboda&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|date=2016|title=All Books Reviewed by the Palimpsest Editorial Collective|url=https://doi.org/10.1353/pal.2016.0005|journal=Palimpsest: A Journal on Women, Gender, and the Black International|volume=5|issue=1|pages=89–90|doi=10.1353/pal.2016.0005|issn=2165-1612|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

बिलोकुरचा जन्म २४ नोव्हेंबर (७ डिसेंबर), १९०० रोजी बोहदानिव्हका या गावात झाला होता. वयाच्या सहाव्या किंवा सातव्या वर्षी बिलोकूर वाचायला शिकली. बूट आणि कपड्यांवरील खर्च वाचवण्यासाठी तिच्या कुटुंबीयांनी तिला शाळेत न पाठवण्याचा निर्णय घेतला. तिने लहानपणापासूनच चित्रकला सुरू केली, पण तिच्या आई-वडिलांना हा छंद आवडत नसे आणि ते तिला तसे करू देत नसत. बिलोकूर जुने कपडे आणि कोळसा वापरून गुपचूप चित्रकला करत राहिली.

एका मुलाखतीमध्ये त्यांनी सांगीतले की त्यांनी त्यांच्या आईकडून एकदा पांढऱ्या कॅनव्हासचा एक तुकडा घेतला आणि कोळशाचा एक तुकडा घेतला. त्यांनी एका बाजूला काहीतरी काढते, मग त्याचा आनंद घेते दुसऱ्या बाजूला काहीतरी काढते. एकदा त्यांनी जे पाहिले नाही असे काहीतरी काढले, जे त्यांनी कल्पना केलेले काही पक्षी होते. त्या जे काही तयार करू शकले त्यामुळे त्यांना खूप आनंद झाला. तेव्हाच त्यांच्या आई-वडिलांनी त्यांना पकडले. त्यांनी चित्र फाडून टाकले आणि जाळून दिले. &quot;तू वेडी झाली आहेस का? तू काय करत आहेस? जर इतर लोकांनी तुला हे करताना पाहिले तर काय होईल? यानंतर कोणता सैतान तुझ्याशी लग्न करायला तयार होईल!..&quot; असे तिचे पालक बोलले. त्या पुढे बोलल्या, &quot;मला निसर्गाचा राग येतो, तो माझ्याशी क्रूरपणे वागला, त्याने मला पवित्र चित्रकलेचे हे प्रचंड प्रेम दिले आणि मग माझ्या प्रतिभेच्या पूर्ण क्षमतेने हे अद्भुत कार्य निर्माण करण्याची संधी हिरावून घेतली!&quot; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.godrules.net/library/Slavic/ukrainian/ukrainianmat7.htm|title=Украинская Библия - Matthew 7|website=godrules.net}}&lt;/ref&gt;

ती तिच्या शेजारीण आणि दूरच्या नातेवाईक, निकिता टोनकोनोग यांनी आयोजित केलेल्या स्थानिक नाट्य क्लबसाठी सजावटीची चित्रे काढायची. नंतर, बिलोकूर याच नाट्यगृहाच्या रंगमंचावर अभिनय सादर करायची.

१९२२ ते १९२३ च्या दरम्यान, बिलोकूरला मिरहोरॉड येथील कलात्मक सिरॅमिक्सच्या व्यावसायिक शाळेबद्दल समजले. तिने स्वतःची दोन रेखाचित्रे निवडली आणि ती मिरहोरॉडला गेली: एक चित्राची प्रतिकृती होती आणि दुसरे तिच्या आजोबांच्या घराचे रेखाचित्र होते; ही दोन्ही रेखाचित्रे तिने खास या प्रसंगासाठी विकत घेतलेल्या कागदावर काढली होती. पण तिचे कोणतेही औपचारिक शिक्षण झाले नसल्यामुळे तिला शाळेत प्रवेश मिळाला नाही व ती घरी परतली.

चित्र काढण्याची इच्छा तिच्या मनात कायम होती. पुढे, तिने कलिता नावाच्या दोन विवाहित शिक्षकांनी आयोजित केलेल्या नाट्यवर्गात जायला सुरुवात केली.

तिच्या आईवडिलांनी तिला नाटकांमध्ये भाग घेण्यास परवानगी दिली, पण अट अशी होती की तिच्या अभिनयामुळे तिच्या घरकामात अडथळा येऊ नये. १९२८ मध्ये, बिलोकूरने क्यीवमधील एका नाट्यशाळेबद्दल ऐकले आणि तिथे आपले नशीब आजमावण्याचे ठरवले. पण पुन्हा एकदा, पूर्वशिक्षणाच्या अभावामुळे तिला नाकारण्यात आले.

१९३४ च्या शरद ऋतूमध्ये, तिने चुमगाक नदीत बुडून आत्महत्येचा प्रयत्न केला आणि थंडीमुळे तिच्या पायांना इजा झाली. आत्महत्येच्या प्रयत्नानंतर, तिच्या वडिलांनी अखेरीस तिला चित्रकला करण्याची परवानगी दिली.&lt;ref name=&quot;RadioSvoboda&quot;/&gt;

== सर्जनशील काळ ==
[[चित्र:Могила_Катерини_Василівни_Білокур.jpg|इवलेसे|बोहदानिव्हका येथील बिलोकूरची कबर]]
१९४० च्या वसंत ऋतूमध्ये, बिलोकूरने रेडिओवर [[Oksana Petrusenko|ओक्साना पेट्रुसेन्को]] यांनी गायलेले गाणे ऐकले. त्या गाण्याने बिलोकूर इतकी प्रभावित झाली की तिने त्या गायिकेला एक पत्र लिहिले, ज्यासोबत कॅनव्हासच्या तुकड्यावर काढलेले व्हायबर्नमचे चित्र जोडले होते. त्या चित्राने खूप प्रभावित झालेल्या त्या गायिकेने, तिचे मित्र वासिल कासियान आणि पावलो टायचिना यांच्याशी सल्लामसलत केल्यानंतर, लोककला केंद्राशी संपर्क साधला. लवकरच, पोल्टावा येथे एक आदेश आला - बोहदानिव्हका गावात जाऊन बिलोकूरला शोधावे आणि तिच्या कलाकृतींबद्दल चौकशी करावी. &lt;ref name=&quot;Bondar&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|last=Bondar|first=Andriy|url=https://www.kyivpost.com/post/40905|title=Kateryna Bilokur, the Genial Self-Taught Painter Who Loved Flowers More Than Life|date=25 November 2024|work=Kyiv Post|access-date=16 January 2025}}&lt;/ref&gt;

व्होलोडिमिर खित्को, जे त्यावेळी प्रादेशिक लोककला गृहाच्या कलात्मक आणि कार्यपद्धती परिषदेचे प्रमुख होते, ते बोहदानिव्हकाला भेट देण्यासाठी आले. त्यांनी पोल्टावामध्ये कॅटेरिना बिलोकुर यांची अनेक चित्रे कलाकार [[Matvey Dontsov|मात्वेई डोंत्सोव्ह]] यांना दाखवली. १९४० मध्ये पोल्टावा येथील लोककला गृहात बिलोकुर यांच्या ११ चित्रांचे प्रदर्शन सुरू झाले. हे प्रदर्शन प्रचंड यशस्वी झाले आणि त्यांना मॉस्कोच्या सहलीचे बक्षीस मिळाले. खित्को यांच्यासोबत त्यांनी ट्रेत्याकोव्ह गॅलरी आणि पुश्किन संग्रहालयाला भेट दिली.

बिलोकुर यांना एक लोककलाकार म्हणून लवकरच ओळख मिळाली, ज्यांच्याबद्दल कम्युनिस्ट पक्षाच्या नेत्यांना वाटले की ते &quot;समाजवादी वास्तववाद&quot; टिपतात, परंतु बिलोकुर यांचे कार्य युक्रेनियन ग्रामीण भागाची ओळख जपण्यासाठी ओळखले जाते. १९४४ मध्ये, युक्रेनियन लोकसजावट कलांच्या राज्य संग्रहालयाचे संचालक, वासिल नहाई यांनी बोहदानिव्हकाला भेट दिली आणि बिलोकुर यांच्याकडून अनेक चित्रे मिळवली. या खरेदीमुळे युक्रेनियन लोकसजावट कलांच्या संग्रहालयात बिलोकुर यांच्या कलाकृतींचा सर्वोत्तम संग्रह आहे.&lt;ref name=&quot;Bondar&quot;/&gt; १९४७ मध्ये बिलोकुर यांना [[जोसेफ स्टॅलिन|स्टॅलिन]] यांचे चित्र काढण्याची संधी देण्यात आली, परंतु त्यांनी ती नाकारली.&lt;ref name=&quot;RadioSvoboda&quot;/&gt;

१९४९ मध्ये, बिलोकुर युक्रेनच्या कलाकार संघाच्या सदस्य झाल्या. १९५० च्या दशकात त्यांचे अद्वितीय जलरंग तंत्र विकसित केले.

१९५६ मध्ये, बिलोकुर यांना युक्रेनियन एस.एस.आर.च्या &quot;जनतेची कलाकार&quot; ही पदवी मिळाली.&lt;ref name=&quot;Levytska 165–181&quot;&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Levytska|first=Oksana|date=10 June 2023|title=Автопортрет на тлі жорстокої доби: Катерина Білокур в епістолярному, спогадовому та мистецькому дискурсах|url=https://doi.org/10.31338/2451-2958spu.10.12|journal=Studia Polsko-Ukraińskie|issue=10|pages=165–181|doi=10.31338/2451-2958spu.10.12|issn=2451-2958|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; त्यानंतरच्या वर्षांमध्ये, बिलोकुर यांच्या कलाकृती पोल्टावा, क्यीव, मॉस्को आणि इतर शहरांमधील प्रदर्शनांमध्ये नियमितपणे प्रदर्शित केल्या गेल्या. बिलोकुर यांना प्रवासासाठी कधीही पासपोर्ट देण्यात आला नाही. त्यांच्या मित्रांनी कम्युनिस्ट पक्षाच्या नेत्यांकडे त्यांना क्यीवला जाण्याची परवानगी द्यावी यासाठी याचिका केली, परंतु हे प्रयत्न नाकारण्यात आले. &lt;ref name=&quot;RadioSvoboda&quot;/&gt;

== अंतिम वर्षे ==
[[चित्र:Stamp_of_Ukraine_ua055st.jpg|इवलेसे|बिलोकूरचे चित्रण करणारा २००० मधील युक्रेनियाचा स्टॅम्प]]
[[चित्र:Coin_of_Ukraine_Bilokur_R.jpg|इवलेसे|बिलोकुरचे नाणे]]
१९४८ मध्ये, तिचे वडील वासिली बिलोकुर यांचे निधन झाले. कॅथेरिना काही काळ तिच्या आजारी आईसोबत राहिली, आणि नंतर तिचा भाऊ ग्रिगोरी, त्याच्या पत्नी आणि पाच मुलांसह त्यांच्यासोबत राहायला आला. १९६१ च्या वसंत ऋतूमध्ये, तिच्या आईला पोटात आणि पायांमध्ये तीव्र वेदना होऊ लागल्या. घरगुती उपायांनी काही उपयोग झाला नाही आणि गावातील औषधालयात आवश्यक औषधे उपलब्ध नव्हती. १९६१ च्या जून महिन्याच्या सुरुवातीला, तिच्या ९४ वर्षीय आईचे निधन झाले. त्याच वर्षी, बिलोकुर यांना यागोटिन्स्की प्रादेशिक रुग्णालयात दाखल करण्यात आले. १० जून रोजी, त्यांच्यावर एक शस्त्रक्रिया करण्यात आली, जी यशस्वी झाली नाही आणि त्याच दिवशी बिलोकुर यांचे निधन झाले. त्यांना त्यांच्या मूळ गावी बोगदानिव्हका येथे दफन करण्यात आले. त्यांच्या समाधीवरील शिलालेखाचे शिल्पकार इव्हान गोन्चार नावाचे शिल्पकार आहेत.

७ डिसेंबर २०२० रोजी, [[गूगल|गुगलने]] आपल्या संकेतस्थळावर [[गूगल डूडल|गुगल डूडलद्वारे]] तिचा १२० वा वाढदिवस साजरा केला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://doodles.google/doodle/kateryna-bilokurs-120th-birthday/|title=Kateryna Bilokur's 120th Birthday|date=7 December 2020}}&lt;/ref&gt; नोव्हेंबर २०२४ मध्ये, [[बुध ग्रह|बुध ग्रहावरील]] एका विवराला तिच्या सन्मानार्थ नाव देण्यात आले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/16353|title=Bilokur|website=Gazetteer of Planetary Nomenclature|publisher=[[IAU]]/[[USGS]]/[[NASA]]|access-date=6 December 2024}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==

* [https://www.wikiart.org/en/kateryna-bilokur#!#supersized-featured-260390 कॅटेरिना बिलोकुर - ५४ कलाकृती - चित्रकला] - विकीआर्टवरील तिची चित्रे
* [https://web.archive.org/web/20060911025429/http://www.ukraine-gateway.org.ua/gateway/gateway.nsf/webcontent/07030000 युक्रेन प्रवेशद्वार]
* [https://web.archive.org/web/20130617070126/http://ukrkolo.com/bilokur/english.htm Ukrkolo.com वर कॅटरिना बिलोकूर]

{{DEFAULTSORT:बिलोकुर, कॅटेरिना}}
[[वर्ग:इ.स. १९६१ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:इ.स. १९०० मधील जन्म]]
[[वर्ग:युक्रेनी कलाकार]]
[[वर्ग:युक्रेनी कवी]]
[[वर्ग:Pages with unreviewed translations]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>4jz20lozfj7qxwtilai24ha5u1zatki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका (एप्रिल)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>378981</id>
    <revision>
      <id>2692343</id>
      <parentid>2682019</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T06:20:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <origin>2692343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11140" sha1="re4y3jdoug8gvupwzh4ivc8cij48hox" xml:space="preserve">{{Infobox cricket series
| series = २०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका
| image = 
| image_size = 250px
| caption = १६वी फेरी
| partof = [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]]
| date = २५ एप्रिल - २ मे २०२६
| place = [[नेपाळ]]
| team1 = {{cr|NEP}}
| team2 = {{cr|OMA}}
| team3 = {{cr|UAE}}
| captain1 = 
| captain2 = 
| captain3 = 
| runs1 = 
| runs2 = 
| runs3 = 
| wickets1 = 
| wickets2 = 
| wickets3 =  
| previous = [[२०२५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका|संयुक्त अरब अमिराती २०२५]]
| next = [[२०२६ नामिबिया तिरंगी मालिका|नामिबिया २०२६]]
}}

'''२०२६ नेपाळ तिरंगी मालिका''' ही [[२०२४-२०२६ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग २]] [[क्रिकेट विश्वचषक|क्रिकेट]] स्पर्धेची सोळावी फेरी होती जी २५ एप्रिल ते ५ मे २०२६ दरम्यान [[नेपाळ]]मध्ये खेळवली गेली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://english.ratopati.com/story/57850/cricket-mega-event-in-kirtipur-series-under-world-cup-league-2-to-be-held|title=Nepal to Host ICC Men's Cricket World Cup League-2 Tri-Series in April and May|work=रातोपाटी|trans-title=नेपाळ एप्रिल आणि मे महिन्यात आयसीसी पुरुष क्रिकेट विश्वचषक लीग-२ तिरंगी मालिकेचे यजमानपद भूषवणार|url-status=live|access-date=१४ एप्रिल २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://czarsportzauto.com/nepal-uae-oman-odi-tri-series-2026/|title=Cricket Nepal to host UAE and Oman for ODI Tri-series in April/May 2026|work=Czarsportz|trans-title=क्रिकेट: नेपाळ एप्रिल/मे २०२६ मध्ये एकदिवसीय तिरंगी मालिकेसाठी युएई आणि ओमानचे यजमानपद भूषवणार|url-status=live|access-date=१४ एप्रिल २०२६}}&lt;/ref&gt; ही [[संयुक्त अरब अमिराती राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|संयुक्त अरब अमिराती]], [[नेपाळ  राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नेपाळ]] आणि [[ओमान  राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ओमान]] या पुरुष राष्ट्रीय संघांमध्ये खेळवली गेलेली तिरंगी मालिका होती.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://kathmandupost.com/sports/2025/10/19/after-qualifying-for-t20-world-cup-rhinos-aim-to-do-the-same-in-odi |trans-title=टी-२० विश्वचषकासाठी पात्रता मिळवल्यानंतर, राइनोजचे एकदिवसीय स्पर्धेतही असेच करण्याचे उद्दिष्ट|title=After qualifying for T20 World Cup, Rhinos aim to do the same in ODI |work=द काठमांडू पोस्ट |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}&lt;/ref&gt; सामने [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] स्वरूपात खेळवले गेले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/eight-team-cwc-league-2-begins-in-nepal-on-the-road-to-2027|trans-title=२०२७ दिशेने नेपाळमध्ये आठ संघांची क्रिकेट विश्वचषक लीग २ सुरू होत आहे.|title=Eight-team CWC League 2 begins in Nepal on the road to 2027|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ही मालिका मूळतः १० ते २० मार्च २०२६ दरम्यान होणार होती,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/nepal-uae-oman-odi-tri-series-2026/ |trans-title=मार्च २०२६ मध्ये क्रिकेट नेपाळ युएई आणि ओमानमध्ये एकदिवसीय तिरंगी मालिकेचे आयोजन करणार.|title=Cricket Nepal to host UAE and Oman for ODI Tri-series in March 2026 |work=Czarsportz |access-date=२१ फेब्रुवारी २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=२०२६ च्या टी२० विश्वचषकानंतर नेपाळ क्रिकेट संघाचे वेळापत्रक|title=Nepal Cricket Team Schedule After T20 World Cup 2026 |url=https://www.latestly.com/sports/cricket/nepal-cricket-team-schedule-after-t20-world-cup-2026-7318386.html |access-date=17 फेब्रुवारी २०२६ |website=latestly.com}}&lt;/ref&gt; परंतु पश्चिम आशियातील युद्धामुळे ती पुढे ढकलण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/men-s-cwc-league-2-matches-postponed-because-of-west-asia-conflict-1526822|title=Men's CWC League 2 matches postponed because of West Asia conflict|date=४ मार्च २०२६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]|trans-title=पश्चिम आशियातील संघर्षामुळे पुरुषांचे क्रिकेट विश्वचषक लीग २ सामने पुढे ढकलले|url-status=live|access-date=१४ मार्च २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://english.khabarhub.com/2026/04/537532/|title=CWC League 2 matches in Kathmandu postponed|date=४ मार्च २०२६|work=खबरहब|trans-title=काठमांडूमधील क्रिकेट विश्वचषक लीग २ सामने पुढे ढकलले|url-status=live|access-date=१४ एप्रिल २०२६}}&lt;/ref&gt; 

==संघ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left; margin:auto&quot;
|-
!{{cr|NEP}}
!{{cr|OMA}}
!{{cr|UAE}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|
&lt;!-- NEPAL --&gt;
|
&lt;!-- OMAN --&gt;
|
&lt;!-- UAE --&gt;
|}

==सामने==
===१ला आं.ए.दि. सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = 
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{cr-rt|NEP}}
| team2 = {{cr|OMA}}
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [ धावफलक]
| venue = [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}

===२रा आं.ए.दि. सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = 
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{cr-rt|OMA}}
| team2 = {{cr|UAE}}
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [ धावफलक]
| venue = [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}

===३रा आं.ए.दि. सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = 
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{cr-rt|NEP}}
| team2 = {{cr|UAE}}
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [ धावफलक]
| venue = [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}

===४था आं.ए.दि. सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = 
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{cr-rt|NEP}}
| team2 = {{cr|OMA}}
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [ धावफलक]
| venue = [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}

===५वा आं.ए.दि. सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = 
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{cr-rt|OMA}}
| team2 = {{cr|UAE}}
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [ धावफलक]
| venue = [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}

===६वा आं.ए.दि. सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = 
| time =
| daynight = 
| team1 = {{cr-rt|NEP}}
| team2 = {{cr|UAE}}
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = 
| report = [ धावफलक]
| venue = [[त्रिभुवन विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कीर्तिपूर]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = 
| rain = 
| notes = 
}}

==नोंदी==
{{Notelist}}

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्यदुवे==
* [https://www.espncricinfo.com/series/icc-men-s-cricket-world-cup-league-2-2023-24-2027-1420525 क्रिकेट विश्वचषक लीग २ मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर]
{{२०२७ क्रिकेट विश्वचषक}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}}

[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]]
[[Category:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे नेपाळ दौरे]]
[[Category:संयुक्त अरब अमिराती क्रिकेट संघाचे नेपाळ दौरे]]
[[Category:ओमान क्रिकेट संघाचे नेपाळ दौरे]]
[[वर्ग:नेपाळमधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]</text>
      <sha1>re4y3jdoug8gvupwzh4ivc8cij48hox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१२</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380707</id>
    <revision>
      <id>2692359</id>
      <parentid>2690065</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T08:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2692359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44657" sha1="2jnfjakxxq7oj9v3uy4xt2i4cbp8oui" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
३ मार्च २०१२ रोजी '''गोवा विधानसभेची निवडणूक''' घेण्यात आली व सहाव्या [[गोवा विधानसभा|गोवा विधानसभेच्या]] ४० सदस्यांची निवड झाली. ६ मार्च २०१२ रोजी निकाल जाहीर झाला. [[भारतीय जनता पक्ष]] - [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]] आघाडीने गोव्यातील ४० जागांच्या विधानसभेत पदस्थ मुख्यमंत्री [[दिगंबर कामत]] यांच्या नेतृत्वाखालील सत्ताधारी [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] सरकारचा २४ जागांवर पराभव केला. भारतीय जनता पक्षाने २१ जागा जिंकल्या, तर महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षाने ३ जागा जिंकल्या. सर्वात मोठ्या फरकाने विजयी झालेल्या आमदार भाजपचे विद्यमान आमदार फ्रान्सिस डिसोझा ([[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|म्हापसा मतदारसंघ]]) होते. माजी मुख्यमंत्री [[मनोहर पर्रीकर]] यांनी ९ मार्च रोजी नवे मुख्यमंत्री म्हणून शपथ घेतली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/alina-saldanha-gets-environment-forest-portfolios-112061100545_1.html|title=Alina Saldanha gets environment, forest portfolios|date=June 11, 2012|via=Business Standard}}&lt;/ref&gt;

== वेळापत्रक ==
निवडणुकीच्या कार्यक्रमांचे वेळापत्रक खालीलप्रमाणे होते: &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://infoelections.com/infoelection/index.php/goa-news/235-goaelectionschedule.html|title=Assembly Election Results Dates Candidate List Opinion/Exit Poll Latest News, Political Consulting Survey Election Campaign Management Company India|website=infoelections.com|access-date=2026-06-19|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206234905/https://infoelections.com/infoelection/index.php/goa-news/235-goaelectionschedule.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!कार्यक्रम
! तारीख
|-
| अधिसूचना जारी करणे
| ६ फेब्रुवारी
|-
| उमेदवारी अर्ज दाखल करण्याची अंतिम मुदत
| १३ फेब्रुवारी
|-
| नामनिर्देशित व्यक्तींची मंजुरी
| १४ फेब्रुवारी
|-
| उमेदवारी मागे घेण्याची अंतिम मुदत
| १६ फेब्रुवारी
|-
| '''निवडणूक'''
| '''३ मार्च'''
|-
| निकाल
| ६ मार्च
|-
| निवडणूक पूर्ण करण्याची अंतिम मुदत
| ९ मार्च
|}

== पक्ष ==
[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]], [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]], [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]] आणि [[भारतीय जनता पक्ष]] हे निवडणुकीच्या रिंगणात असलेले राष्ट्रीय राजकीय पक्ष होते. इतर प्रादेशिक पक्षांमध्ये [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|महाराष्ट्रवादी गोमंतक]], [[गोवा विकास पक्ष|गोवा विकास]], [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|युनायटेड गोअन्स डेमोक्रॅटिक पार्टी]] आणि [[Go Su-raj Party|गो सु-राज पार्टी यांचा]] समावेश होता.

== समस्या ==
गेल्या काही वर्षांत गोव्याच्या सांस्कृतिक ओळखीचा मुद्दा समोर आला आहे. शेजारील [[कर्नाटक]] आणि [[महाराष्ट्र]], तसेच [[उत्तर प्रदेश]] आणि [[बिहार|बिहारसारख्या]] दूरच्या भागांतून वाढत्या स्थलांतरामुळे गोव्याची लोकसंख्या झपाट्याने वाढली आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.merinews.com/article/goan-identity-erodes-with-onslaught-of-migrants/135616.shtml|title=Goan identity erodes with onslaught of migrants|date=2008-06-12|publisher=Merinews.com|access-date=2021-06-17}}&lt;/ref&gt;

२०११ च्या भारतीय भ्रष्टाचारविरोधी आंदोलनानंतर, या वर्षी निवडणुकीला सामोरे जाणाऱ्या सत्ताधारी सरकारवर भ्रष्टाचाराचे अनेक आरोप करण्यात आले.

घराणेशाही हा देखील एक मुद्दा होता. माजी मुख्यमंत्री आणि गोवा टीएमसीचे विद्यमान प्रमुख [[विल्फ्रेड डिसूझा|विल्फ्रेड डी'सूझा]] यांनी काँग्रेसवर नाईक, आलेमाओ, राणे आणि मॉन्सेरेट यांसारख्या घराण्यांतील नेत्यांच्या नातेवाईकांना निवडणुकीचे तिकीट देऊन 'घराणेशाही' चालवल्याचा आरोप केला.

मागील सरकारमध्ये खाणकाम आणि अर्थमंत्री असताना विद्यमान मुख्यमंत्री [[दिगंबर कामत]] अवैध खाणकाम थांबवण्यात अपयशी ठरल्याबद्दल त्यांनी टीका केली. देशातील अवैध खाणकामाची चौकशी करण्यासाठी न्यायमूर्ती एम. बी. शाह यांच्या नेतृत्वाखालील आयोगाच्या अहवालाची &quot;लीक&quot; झालेली प्रत पाहिल्याचे सांगितल्यानंतर त्यांनी त्या अहवालाचा हवाला दिला, ज्यामध्ये असे सुचवण्यात आले होते की अवैध धातू निर्यातीमुळे ४२३ दशलक्ष अमेरिकन डॉलर्सच्या संभाव्य महसुलाचे नुकसान झाले आहे.&lt;ref name=&quot;corruption&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.navhindtimes.in/goa-news/congress-promoting-family-raj-willy|title=Congress promoting Family Raj: Willy|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120218193213/http://www.navhindtimes.in/goa-news/congress-promoting-family-raj-willy|archive-date=2012-02-18|access-date=2012-02-16}}&lt;/ref&gt;

== निकाल ==
{{निवडणूक तक्ता}}
|-
! पक्ष !! जागा लढल्या !! जागा जिंकल्या !! जागा बदल !! मतांची टक्केवारी
|- 
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |[[भारतीय जनता पक्ष]]
| २८
| २१
| {{Gain}} ७
| ३४.६८%
|- style=&quot;background: #90EE90;&quot;
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |[[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| ७
| ३
| {{Gain}} १
| ६.७२%
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| ३४
| ९
| {{loss}} ७
| ३०.७८%
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] 
| ६
| ०
| {{loss}} ३
| ४.०८%
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |[[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष]] 
| ७
| ०
| {{loss}} १
| १.१७%
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |[[गोवा विकास पक्ष]] 
| ९
| २
| {{Gain}} २
| ३.५%
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |सेव्ह गोवा पक्ष 
| ०
| ०
| {{loss}} २
| ०%
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |अपक्ष
| ७२
| ५
| {{Gain}} ३
| १६.६७%
|- style=&quot;background-color:#E9E9E9; font-weight:bold&quot;
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |एकूण
| -
| ४०
| -
| -
|}

== सविस्तर निकाल ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;line-height:20px;text-align:center;white-space:nowrap;font-size:94%;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |मतदासंघ
! colspan=&quot;5&quot; |विजेता
! colspan=&quot;5&quot; |उप-विजेता
! colspan=&quot;2&quot; |अंतर
|-
! उमेदवार
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते
! data-sort-type=&quot;number&quot; |%
! उमेदवार
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते
! data-sort-type=&quot;number&quot; |%
! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते
! data-sort-type=&quot;number&quot; |%
|-
!१
|[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]]
|[[लक्ष्मीकांत पार्सेकर]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; width=4px |
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
|११,९५५
|४६.११
|दयानंद सोपटे
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=4px |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|८,५२०
|३२.८६
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |३,४३५
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |१३.२५
|-
!२
|[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|पेडणे (एस.सी.)]]
|[[राजेंद्र आर्लेकर]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
|१६,४०६
|६३.३७
|मनोहर आजगावकर
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|८,०५३
|३१.१०
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |८,३५३
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |३२.२७
|-
!३
|[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|डिचोली]]
|[[नरेश सावल]]
|style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[अपक्ष]]
|८,३३१
|३९.६८
|राजेश पाटनेकर
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|६,५३२
|३१.११
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}; color:black;&quot; |१,७९९
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}; color:black;&quot; |८.५७
|-
!४
|[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|थिविम]]
|[[किरण कांदोलकर]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
|१०,४७३
|५१.५६
|निलकंठ हलरणकर
|style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी काँ.]]
|९,३६१
|४६.०८
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |१,११२
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |५.४८
|-
!५
|[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|म्हापसा]]
|[[फ्रांसीस डिसूझा]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
|१४,९५५
|७४.००
|आशिश शिरोडकर
|style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी काँ.]]
|४,७८६
|२३.६८
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |१०,१६९
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |५०.३२
|-
!६
|[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|शिवोली]]
|[[दयानंद मांद्रेकर]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
|११,४३०
|५२.८३
|उदय दत्ताराम पालिमकर
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|९,२५९
|४२.८०
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |२,१७१
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |१०.०३
|-
!७
|[[साळगांव विधानसभा मतदारसंघ|साळगांव]]
|[[दिलीप परूळेकर]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
|१०,०८४
|५१.९६
|डि'सूझा तूलिओ
|style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[अपक्ष]]
|४,२७६
|२२.०३
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |५,८०८
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |२९.९३
|-
!८
|[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|कळंगुट]]
|[[मायकल लोबो]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
|९,८९१
|५३.९१
|ॲग्नेलो फर्नांडिस
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|८,०२२
|४३.७२
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |१,८६९
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |१०.१९
|-
!९
|[[पर्वरी विधानसभा मतदारसंघ|पर्वरी]]
|[[रोहन खौंटे]]
|style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[अपक्ष]]
|७,९७२
|४७.९३
|गोविंद पर्वतकर
|style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
|७,०७१
|४२.५२
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}; color:black;&quot; |९०१
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}; color:black;&quot; |५.४१
|-
!१०
|[[हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ|हळदोणे]]
|[[टिक्लो गेल्न सौझा]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
|११,३१५
|५५.७७
|दयानंद नार्वेकर
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|७,८३९
|३८.६४
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |३,४७६
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |१७.१३
|-
!११
|[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]]
|[[मनोहर पर्रीकर]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
|११,०८६
|६६.१३
|यतिन पारेख
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|५,०१८
|२९.९३
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |६,०६८
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |३६.२०
|-
!१२
|[[ताळगांव विधानसभा मतदारसंघ|ताळगांव]]
|[[जेनिफर मॉन्सेरात]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|१०,६८२
|५०.८८
|दत्तप्रसाद नाईक
|style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
|९,५३१
|४५.३९
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}; color:white;&quot; |१,१५१
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}; color:white;&quot; |५.४९
|-
!१३
|[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|सांता क्रुझ]]
|[[अतानासियो मॉन्सेरात]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|८,६४४
|४०.४३
|रोडॉल्फो लुई फर्नांडिस
|style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[अपक्ष]]
|६,३०८
|२९.५०
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}; color:white;&quot; |२,३३६
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}; color:white;&quot; |१०.९३
|-
!१४
|[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|सेंट आंद्रे]]
|[[विष्णू नाईक वाघ]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
|८,८१८
|५१.२४
|फ्रान्सिस्को सिल्वेइरा
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|७,५९९
|४४.१६
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |१,२१९
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |७.०८
|-
!१५
|[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|कुंभारजुवा]]
|[[पांडुरंग मडकईकर]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|९,५५६
|४८.२२
|निर्मला सावंत
|style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[अपक्ष]]
|७,९८१
|४०.२७
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}; color:white;&quot; |१,५७५
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}; color:white;&quot; |७.९५
|-
!१६
|[[मये विधानसभा मतदारसंघ|मये]]
|[[अनंत शेट]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
|१२,०५४
|५३.७९
|प्रविण झांट्ये
|style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[अपक्ष]]
|६,३३५
|२८.२७
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |५,७१९
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |२५.५२
|-
!१७
|[[सांखळी विधानसभा मतदारसंघ|सांखळी]]
|[[प्रमोद सावंत]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
|१४,२५५
|६६.०२
|प्रताप गौन्स
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|७,३३७
|३३.९८
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |६,९१८
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |३२.०४
|-
!१८
|[[पर्ये विधानसभा मतदारसंघ|पर्ये]]
|[[प्रतापसिंह राणे]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot;  |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|१३,७७२
|५५.०९
|विश्वजीत कृष्णराव राणे
|style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
|११,२२५
|४४.९१
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}; color:white;&quot; |२,५४७
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}; color:white;&quot; |१०.१८
|-
!१९
|[[वाळपाई विधानसभा मतदारसंघ|वाळपाई]]
|[[विश्वजीत राणे]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|१२,४१२
|५३.६६
|सत्यविजय नाईक
|style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
|९,४७३
|४०.९६
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}; color:white;&quot; |२,९३९
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}; color:white;&quot; |१२.७०
|-
!२०
|[[प्रियोळ विधानसभा मतदारसंघ|प्रियोळ]]
|[[पांडूरंग ढवळीकर|पांडूरंग उर्फ दिपक ढवळीकर]]
|style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
|१२,२६४
|४९.७२
|गोविंद गौडे
|style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[अपक्ष]]
|१०,१६४
|४१.२०
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |२,१००
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |८.५२
|-
!२१
|[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|फोंडा]]
|[[लावू मामलेदार]]
|style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
|१२,६६२
|५४.५१
|[[रवी नाईक]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|९,४७२
|४०.७७
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |३,१९०
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |१३.७४
|-
!२२
|[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|शिरोडा]]
|[[महादेव नाईक]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
|१२,२१६
|५३.१५
|सुभाष शिरोडकर
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|९,९५४
|४३.३१
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |२,२६२
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |९.८४
|-
!२३
|[[मडकाई विधानसभा मतदारसंघ|मडकाई]]
|[[रामकृष्ण ढवळीकर]]
|style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
|१४,९५२
|६५.९४
|रितेश नाईक
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|७,७२२
|३४.०६
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |७,२३०
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |३१.८८
|-
!२४
|[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|मुरगांव]]
|[[मिलींद नाईक]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
|७,४१९
|४५.६९
|संकल्प आमोणकर
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|६,५०६
|४०.०७
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |९१३
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |५.६२
|-
!२५
|[[वास्को द गामा विधानसभा मतदारसंघ|वास्को द गामा]]
|[[जोस अलेम्डा]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
|११,४६८
|५२.७२
|जोस फिलिप डिसूझा
|style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी काँ.]]
|६,९७८
|३२.०८
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |४,४९०
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |२०.६४
|-
!२६
|[[दाबोळी विधानसभा मतदारसंघ|दाबोळी]]
|[[मॅविन हेलिओडोरो गोदिन्हो]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|७,४६८
|४८.८९
|प्रेमानंद नानोस्कर
|style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
|६,५२४
|४२.७१
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}; color:white;&quot; |९४४
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}; color:white;&quot; |६.१८
|-
!२७
|[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|कुठ्ठाळी]]
|[[मतान्य साल्दान्हा]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
|७,४२७
|३६.३७
|नेल्ली रॉडरिगस
|style=&quot;background-color: {{गोवा विकास पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[गोवा विकास पक्ष|गोवा विकास]]
|५,१५८
|२५.२६
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |२,२६९
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |११.११
|-
!२८
|[[नुवे विधानसभा मतदारसंघ|नुवे]]
|[[मिकी पाचेको]]
|style=&quot;background-color: {{गोवा विकास पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[गोवा विकास पक्ष|गोवा विकास]]
|१२,२८८
|५६.९०
|अलेक्सो सिक्वेरा
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|८,०९२
|३७.४७
| style=&quot;background-color: {{गोवा विकास पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |४,१९६
| style=&quot;background-color: {{गोवा विकास पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |१९.४३
|-
!२९
|[[कुडतरी विधानसभा मतदारसंघ|कुडतरी]]
|[[अलेक्सो लॉरेन्को]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|११,२२१
|५७.११
|डॉम्नीक गावकर
|style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[अपक्ष]]
|७,१५२
|३६.४०
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}; color:white;&quot; |४,०६९
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}; color:white;&quot; |२०.७१
|-
!३०
|[[फातोर्डा विधानसभा मतदारसंघ|फातोर्डा]]
|[[विजय सरदेसाई]]
|style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[अपक्ष]]
|१०,३७५
|४८.३९
|दामू नाईक
|style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
|८,४३६
|३९.३५
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}; color:black;&quot; |१,९३९
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}; color:black;&quot; |९.०४
|-
!३१
|[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|मडगाव]]
|[[दिगंबर कामत]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|१२,०४१
|५४.३६
|रुपेश महात्मे
|style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
|७,५८९
|३४.२६
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}; color:white;&quot; |४,४५२
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}; color:white;&quot; |२०.१०
|-
!३२
|[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बाणावली]]
|[[कायतानो आर. सिल्वा]]
|style=&quot;background-color: {{गोवा विकास पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[गोवा विकास पक्ष|गोवा विकास]]
|९,६९५
|४५.९५
|वालंका आलेमाव
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|७,६९४
|३६.४७
| style=&quot;background-color: {{गोवा विकास पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |२,००१
| style=&quot;background-color: {{गोवा विकास पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |९.४८
|-
!३३
|[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|नावेली]]
|[[अव्हरटानो फुर्तादो]]
|style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[अपक्ष]]
|१०,२३१
|५४.४८
|चर्चील आलेमाओ
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|८,०८६
|४३.०६
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}; color:black;&quot; |२,१४५
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}; color:black;&quot; |११.४२
|-
!३४
|[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|कुंकळ्ळी]]
|[[सुभाष काशीनाथ नाईक|सुभाष उर्फ राजन काशीनाथ नाईक]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
|७,७३८
|३७.३१
|अलेमाओ जोकिम
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|६,४२५
|३०.९८
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |१,३१३
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |६.३३
|-
!३५
|[[वेळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|वेळ्ळी]]
|[[बेंजामीन सिल्व्हा]]
|style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[अपक्ष]]
|१३,१६४
|५९.४९
|फिलीप रॉडरिगस
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|८,२३८
|३७.२३
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}; color:black;&quot; |४,९२६
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}; color:black;&quot; |२२.२६
|-
!३६
|[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|केपें]]
|[[चंद्रकांत कवलेकर]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|१०,९९४
|४४.२२
|प्रकाश वेळीप
|style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[अपक्ष]]
|४,६२१
|१८.५९
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}; color:white;&quot; |६,३Nz
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}; color:white;&quot; |२५.६३
|-
!३७
|[[कुडचडे विधानसभा मतदारसंघ|कुडचडे]]
|[[निलेश काब्राल]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
|१४,२९९
|७२.२०
|शाम सतरडेकर
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|५,५०७
|२७.८०
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |८,७९२
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |४४.४०
|-
!३८
|[[सावर्डे विधानसभा मतदारसंघ|सावर्डे]]
|[[गणेश गावकर]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
|१०,५८५
|४५.३४
|अर्जुन साळगावकर
|style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[अपक्ष]]
|८,२९४
|३५.५३
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |२,२९१
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |९.८१
|-
!३९
|[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|सांगे]]
|[[सुभाष फळदेसाई]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
|७,४५४
|३४.६७
|अलेमो युरी
|style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी काँ.]]
|६,९७१
|३२.४२
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |४८३
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |२.२५
|-
!४०
|[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|काणकोण]]
|[[रमेश तावडकर]]
|style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
|१४,३२८
|५३.८९
|इसिडोरे फर्नांडिस
|style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
|११,६२४
|४३.७२
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |२,७०४
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}; color:white;&quot; |१०.१७
|-
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. २०१२ मधील विधानसभा निवडणुका]]</text>
      <sha1>2jnfjakxxq7oj9v3uy4xt2i4cbp8oui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>तोमाझिन्हो कार्डोझो</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381072</id>
    <revision>
      <id>2692267</id>
      <parentid>2692124</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:46:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4722" sha1="ldc5tpsrakeykv8pumfxc2fgykmcmuy" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''तोमाझिन्हो कार्डोझो''' (जन्म '''लॅम्बर्टो तोमास कार्डोसो''';&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=vKAbygAACAAJ|title=When the Curtains Rise--: Understanding Goa's Vibrant Konkani Theatre|last=Fernandes|first=André Rafael|date=2010|publisher=Tiatr Academy of Goa|isbn=978-93-80739-01-4|pages=177|language=en}}&lt;/ref&gt; १४ एप्रिल १९४६),&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.goavidhansabha.gov.in/member_detail.php?mem_id=122|title=Goa Legislative Assembly|website=www.goavidhansabha.gov.in|access-date=2022-10-05}}&lt;/ref&gt; हे एक भारतीय राजकारणी, नाटककार, लेखक ([[कोंकणी भाषा|कोंकणी]] आणि इंग्रजी) आणि शिक्षक आहेत. त्यांनी जानेवारी १९९५ ते जून १९९९ पर्यंत [[गोवा विधानसभा|गोवा विधानसभेचे]] [[गोवा विधानसभा|अध्यक्ष]] म्हणून काम केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/road-in-candolim-named-after-former-speaker-tomazinho/articleshow/82074907.cms|title=Road in Candolim named after former speaker Tomazinho|date=April 15, 2021|website=The Times of India|language=en|access-date=2022-08-10}}&lt;/ref&gt; ते [[गोवा|गोव्यातील]] साहित्य आणि ''[[तियात्र|तियात्रातील]]'' त्यांच्या कामगिरीसाठी ओळखले जातात.

== कारकीर्द ==
कार्डोझो यांनी त्यांच्या आयुष्यातील बराच काळ अध्यापनाचे काम केले. त्यांनी शालेय स्तरावर गणित आणि विज्ञान शिकवले. त्यांनी १९५७ मध्ये [[कोंकणी भाषा|कोंकणी]] ''तियात्र'' रंगमंचावर पदार्पण केले,&lt;ref name=&quot;FindAll&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.findall-goa.com/specials.php?pgid=78|title=Face of Goa: Tomazinho Cardozo: Torchbearer of Tiatr|website=FindAll Goa|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304093532/http://www.findall-goa.com/specials.php?pgid=78|archive-date=4 March 2016|access-date=29 October 2015}}&lt;/ref&gt; आणि चर्चच्या उत्सवातील ''तियात्र'' सादरीकरणासाठी जवळजवळ दरवर्षी एक नाटक लिहिले.&lt;ref name=&quot;FindAll&quot; /&gt;

ते १९७७ पासून २२ वर्षे कांडोलिम [[ग्रामपंचायत|ग्रामपंचायतीचे]] [[सरपंच]] होते.&lt;ref name=&quot;FindAll&quot; /&gt; १९९४ मध्ये ते [[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|कळंगुट मतदारसंघातून]] [[गोवा विधानसभा|गोवा विधानसभेवर]] निवडून आले, जिथे त्यांनी पाच वर्षे सेवा केली. १९९९ मधील निवडणूकीत मात्र त्यांना विजय मिळाला नाही.

कॅंडोलिममधील एका रस्त्याला त्याचे नाव देण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/road-in-candolim-named-after-former-speaker-tomazinho/articleshow/82074907.cms|title=Road in Candolim named after former speaker Tomazinho|date=2021-04-15|work=The Times of India|issn=0971-8257|access-date=2025-02-08}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:इ.स. १९४६ मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:कोंकणी लेखक]]
[[वर्ग:कोंकणी नाटककार]]
[[वर्ग:गोव्याचे आमदार]]
[[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:कळंगुटचे आमदार]]</text>
      <sha1>ldc5tpsrakeykv8pumfxc2fgykmcmuy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सर्बिया क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381073</id>
    <revision>
      <id>2692268</id>
      <parentid>2692165</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:48:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21151" sha1="q2smpij71plpu9pqe01dg5mcoe5305l" xml:space="preserve">खालील यादी सर्बिया क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. सर्बियाने १४ ऑक्टोबर २०१९ रोजी बल्गेरिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला.

== सुची ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:75px&quot; | चिन्ह
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:350px&quot; | अर्थ
|-
! scope=&quot;row&quot; |सामना क्र.
| सर्बियाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
| आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; | तारीख
| सामन्याची तारीख
|-
! scope=&quot;row&quot; |विरुद्ध संघ
| ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव
|-
! scope=&quot;row&quot; | स्थळ
| कोणत्या मैदानावर सामना झाला
|-
! scope=&quot;row&quot; | विजेता
| सामन्याचा विजेता/अनिर्णित
|-
| bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित
|}
==यादी== 
{| class=&quot;wikitable ubsortable&quot; style=&quot;text-align:left; white-space:nowrap&quot;
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203831.html ९३१] || १४ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|GRE}} [[कोर्फू|मरिना मैदान]], [[कोर्फू]] || {{cr|BUL}} || rowspan=2 | [[२०१९ हेलेनिक प्रीमियर लीग|२०१९ ग्रीस तिरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203832.html ९३२] || १६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GRE}} || {{flagicon|GRE}} [[कोर्फू|मरिना मैदान]], [[कोर्फू]] || {{cr|GRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1267305.html ११६६] || २४ जून २०२१ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|BUL}} || rowspan=4 | [[२०२१ सोफिया ट्वेंटी२० चषक|२०२१ बल्गेरिया चौरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1267306.html ११६९] || २५ जून २०२१ || {{cr|GRE}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|GRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1267308.html ११७१] || २५ जून २०२१ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|ROM}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1267310.html ११७३] || २६ जून २०२१ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|ROM}}
|-  
| ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317136.html १५७६] || २४ जून २०२२ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|BUL}} || rowspan=7 |  
|-  
| ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317137.html १५७७] || २५ जून २०२२ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|BUL}}
|-  
| ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317138.html १५७८] || २५ जून २०२२ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|BUL}}
|-  
| १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317139.html १५७९] || २६ जून २०२२ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|BUL}}
|-  
| ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1323550.html १६२१] || ८ जुलै २०२२ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|SER}} [[लिसीजी जियाराक मैदान]], [[बेलग्रेड]] || {{cr|SER}}
|-  
| १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1323551.html १६२५] || ९ जुलै २०२२ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|SER}} [[लिसीजी जियाराक मैदान]], [[बेलग्रेड]] || {{cr|SER}}
|-  
| १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1323552.html १६२७] || ९ जुलै २०२२ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|SER}} [[लिसीजी जियाराक मैदान]], [[बेलग्रेड]] || {{cr|BUL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321263.html १६४८] || १३ जुलै २०२२ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{cr|IMN}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप 'अ' गट पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321266.html १६५६] || १५ जुलै २०२२ || {{cr|TUR}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|SER}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321269.html १६६२] || १६ जुलै २०२२ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{cr|ROM}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321274.html १६६९] || १८ जुलै २०२२ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{cr|SER}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321277.html १६७४] || १९ जुलै २०२२ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{cr|CRO}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381453.html २१०९] || २३ जून २०२३ || {{cr|TUR}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|SER}} || rowspan=4 | [[२०२३ बल्गेरिया चौरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381455.html २१११] || २३ जून २०२३ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|SER}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381457.html २११४] || २४ जून २०२३ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|SER}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381460.html २११८] || २५ जून २०२३ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || अनिर्णित
|-  
| २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1400053.html २२९१] || ५ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} || rowspan=5 |
|-  
| २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1400054.html २२९४] || ५ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}}
|-  
| २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1440132.html २७२६] || २९ जून २०२४ || {{cr|SVN}} || {{flagicon|SVN}} [[स्मलेडनिक|वलबुर्गा क्रिकेट मैदान]], [[स्मलेडनिक]] || {{cr|SVN}}
|-  
| २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1440133.html २७२८] || २९ जून २०२४ || {{cr|SVN}} || {{flagicon|SVN}} [[स्मलेडनिक|वलबुर्गा क्रिकेट मैदान]], [[स्मलेडनिक]] || {{cr|SVN}}
|-  
| २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1440134.html २७३०] || ३० जून २०२४ || {{cr|SVN}} || {{flagicon|SVN}} [[स्मलेडनिक|वलबुर्गा क्रिकेट मैदान]], [[स्मलेडनिक]] || {{cr|SER}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439813.html २७३८] || ७ जुलै २०२४ || {{cr|JER}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|JER}} || rowspan=4 | [[२०२४-२५ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप पात्रता#पात्रता ब|२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप 'ब' गट पात्रता]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439823.html २७४७] || १० जुलै २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|CRO}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439826.html २७५३] || ११ जुलै २०२४ || {{cr|SUI}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|SUI}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439829.html २७५५] || १२ जुलै २०२४ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|BEL}}
|-  
| ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1452624.html २८७८] || ३० सप्टेंबर २०२४ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} || rowspan=5 | 
|-  
| ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1452625.html २८८१] || ३० सप्टेंबर २०२४ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}}
|-  
| ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486789.html ३२०६] || ७ जून २०२५ || {{cr|SVN}} || {{flagicon|SER}} [[लिसीजी जियाराक मैदान]], [[बेलग्रेड]] || {{cr|SER}}
|-  
| ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486790.html ३२०८] || ७ जून २०२५ || {{cr|SVN}} || {{flagicon|SER}} [[लिसीजी जियाराक मैदान]], [[बेलग्रेड]] || {{cr|SER}}
|-  
| ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486791.html ३२११] || ८ जून २०२५ || {{cr|SVN}} || {{flagicon|SER}} [[लिसीजी जियाराक मैदान]], [[बेलग्रेड]] || {{cr|SER}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499544.html ३४१९] || २९ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|HUN}} [[हंगेरी|जी.बी. ओव्हल]], [[हंगेरी|सोझ्लिद्गेत]] || {{cr|SRB}} || rowspan=5 | [[२०२५ पूर्व युरोप ट्वेंटी२० चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499546.html ३४२२] || ३० ऑगस्ट २०२५ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|HUN}} [[हंगेरी|जी.बी. ओव्हल]], [[हंगेरी|सोझ्लिद्गेत]] || {{cr|SRB}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499547.html ३४२३] || ३० ऑगस्ट २०२५ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|HUN}} [[हंगेरी|जी.बी. ओव्हल]], [[हंगेरी|सोझ्लिद्गेत]] || {{cr|SRB}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499549.html ३४२८] || ३१ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|HUN}} [[हंगेरी|जी.बी. ओव्हल]], [[हंगेरी|सोझ्लिद्गेत]] || {{cr|SRB}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499550.html ३४३०] || ३१ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|HUN}} [[हंगेरी|जी.बी. ओव्हल]], [[हंगेरी|सोझ्लिद्गेत]] || {{cr|HUN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506440.html ३५४०] || ३१ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|CYP}} || rowspan=4 | [[२०२५-२६ सायप्रस तिरंगी मालिका|२०२५ सायप्रस तिरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506441.html ३५४२] || ३१ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|CYP}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506442.html ३५४७] || १ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|BUL}}  
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506443.html ३५४८] || १ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|BUL}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539476.html ३९९१] || २६ जून २०२६ || {{cr|LUX}} || {{flagicon|CZE}} [[विनॉर क्रिकेट स्टेडियम (स्कॉट पेज खेळपट्टी)|विनॉर क्रिकेट स्टेडियम]], [[प्राग]] || {{cr|LUX}} || rowspan=4 | [[२०२५ मध्य युरोप चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539478.html ३९९५] || २७ जून २०२६ || {{cr|CZE}} || {{flagicon|CZE}} [[विनॉर क्रिकेट स्टेडियम (स्कॉट पेज खेळपट्टी)|विनॉर क्रिकेट स्टेडियम]], [[प्राग]] || {{cr|CZE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539479.html ३९९७] || २७ जून २०२६ || {{cr|LUX}} || {{flagicon|CZE}} [[विनॉर क्रिकेट स्टेडियम (स्कॉट पेज खेळपट्टी)|विनॉर क्रिकेट स्टेडियम]], [[प्राग]] || {{cr|LUX}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539481.html ४००३] || २८ जून २०२६ || {{cr|CZE}} || {{flagicon|CZE}} [[विनॉर क्रिकेट स्टेडियम (स्कॉट पेज खेळपट्टी)|विनॉर क्रिकेट स्टेडियम]], [[प्राग]] || {{cr|CZE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1543364.html] || ८ जुलै २०२६ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|DEN}} [[डेन्मार्क|कोये क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|कोये]] || TBD || rowspan=3 | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता अ|२०२८ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप 'ब' गट पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1543369.html] || १० जुलै २०२६ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || TBD
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1543374.html] || १२ जुलै २०२६ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|DEN}} [[डेन्मार्क|कोये क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|कोये]] || TBD
|}

==नोंदी==
 
{{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}}

[[वर्ग:सर्बिया क्रिकेट| ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय]]</text>
      <sha1>q2smpij71plpu9pqe01dg5mcoe5305l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692269</id>
      <parentid>2692268</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:49:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:सर्बिया क्रिकेट]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21201" sha1="mo1r9btv0syrczgpke9mng7o982bqn6" xml:space="preserve">खालील यादी सर्बिया क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. सर्बियाने १४ ऑक्टोबर २०१९ रोजी बल्गेरिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला.

== सुची ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:75px&quot; | चिन्ह
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:350px&quot; | अर्थ
|-
! scope=&quot;row&quot; |सामना क्र.
| सर्बियाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
| आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; | तारीख
| सामन्याची तारीख
|-
! scope=&quot;row&quot; |विरुद्ध संघ
| ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव
|-
! scope=&quot;row&quot; | स्थळ
| कोणत्या मैदानावर सामना झाला
|-
! scope=&quot;row&quot; | विजेता
| सामन्याचा विजेता/अनिर्णित
|-
| bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित
|}
==यादी== 
{| class=&quot;wikitable ubsortable&quot; style=&quot;text-align:left; white-space:nowrap&quot;
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203831.html ९३१] || १४ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|GRE}} [[कोर्फू|मरिना मैदान]], [[कोर्फू]] || {{cr|BUL}} || rowspan=2 | [[२०१९ हेलेनिक प्रीमियर लीग|२०१९ ग्रीस तिरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203832.html ९३२] || १६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|GRE}} || {{flagicon|GRE}} [[कोर्फू|मरिना मैदान]], [[कोर्फू]] || {{cr|GRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1267305.html ११६६] || २४ जून २०२१ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|BUL}} || rowspan=4 | [[२०२१ सोफिया ट्वेंटी२० चषक|२०२१ बल्गेरिया चौरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1267306.html ११६९] || २५ जून २०२१ || {{cr|GRE}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|GRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1267308.html ११७१] || २५ जून २०२१ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|ROM}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1267310.html ११७३] || २६ जून २०२१ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|ROM}}
|-  
| ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317136.html १५७६] || २४ जून २०२२ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|BUL}} || rowspan=7 |  
|-  
| ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317137.html १५७७] || २५ जून २०२२ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|BUL}}
|-  
| ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317138.html १५७८] || २५ जून २०२२ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|BUL}}
|-  
| १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317139.html १५७९] || २६ जून २०२२ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|BUL}}
|-  
| ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1323550.html १६२१] || ८ जुलै २०२२ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|SER}} [[लिसीजी जियाराक मैदान]], [[बेलग्रेड]] || {{cr|SER}}
|-  
| १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1323551.html १६२५] || ९ जुलै २०२२ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|SER}} [[लिसीजी जियाराक मैदान]], [[बेलग्रेड]] || {{cr|SER}}
|-  
| १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1323552.html १६२७] || ९ जुलै २०२२ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|SER}} [[लिसीजी जियाराक मैदान]], [[बेलग्रेड]] || {{cr|BUL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321263.html १६४८] || १३ जुलै २०२२ || {{cr|IMN}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{cr|IMN}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरूष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप 'अ' गट पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321266.html १६५६] || १५ जुलै २०२२ || {{cr|TUR}} || {{flagicon|FIN}} [[केरावा राष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[केरवा]] || {{cr|SER}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321269.html १६६२] || १६ जुलै २०२२ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{cr|ROM}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321274.html १६६९] || १८ जुलै २०२२ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{cr|SER}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1321277.html १६७४] || १९ जुलै २०२२ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|FIN}} [[टिकुरिला क्रिकेट मैदान]], [[व्हंटा]] || {{cr|CRO}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381453.html २१०९] || २३ जून २०२३ || {{cr|TUR}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|SER}} || rowspan=4 | [[२०२३ बल्गेरिया चौरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381455.html २१११] || २३ जून २०२३ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|SER}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381457.html २११४] || २४ जून २०२३ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || {{cr|SER}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381460.html २११८] || २५ जून २०२३ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|BUL}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी, सोफिया|राष्ट्रीय क्रिकेट अकादमी]], [[सोफिया]] || अनिर्णित
|-  
| २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1400053.html २२९१] || ५ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} || rowspan=5 |
|-  
| २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1400054.html २२९४] || ५ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}}
|-  
| २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1440132.html २७२६] || २९ जून २०२४ || {{cr|SVN}} || {{flagicon|SVN}} [[स्मलेडनिक|वलबुर्गा क्रिकेट मैदान]], [[स्मलेडनिक]] || {{cr|SVN}}
|-  
| २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1440133.html २७२८] || २९ जून २०२४ || {{cr|SVN}} || {{flagicon|SVN}} [[स्मलेडनिक|वलबुर्गा क्रिकेट मैदान]], [[स्मलेडनिक]] || {{cr|SVN}}
|-  
| २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1440134.html २७३०] || ३० जून २०२४ || {{cr|SVN}} || {{flagicon|SVN}} [[स्मलेडनिक|वलबुर्गा क्रिकेट मैदान]], [[स्मलेडनिक]] || {{cr|SER}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439813.html २७३८] || ७ जुलै २०२४ || {{cr|JER}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|JER}} || rowspan=4 | [[२०२४-२५ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप पात्रता#पात्रता ब|२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप 'ब' गट पात्रता]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439823.html २७४७] || १० जुलै २०२४ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|CRO}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439826.html २७५३] || ११ जुलै २०२४ || {{cr|SUI}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|SUI}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439829.html २७५५] || १२ जुलै २०२४ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|GER}} [[बेयर उर्डिंगेन क्रिकेट मैदान]], [[क्रेफेल्ड]] || {{cr|BEL}}
|-  
| ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1452624.html २८७८] || ३० सप्टेंबर २०२४ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}} || rowspan=5 | 
|-  
| ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1452625.html २८८१] || ३० सप्टेंबर २०२४ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|GIB}} [[युरोपा स्पोर्ट्स पार्क]], [[जिब्राल्टर]] || {{cr|GIB}}
|-  
| ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486789.html ३२०६] || ७ जून २०२५ || {{cr|SVN}} || {{flagicon|SER}} [[लिसीजी जियाराक मैदान]], [[बेलग्रेड]] || {{cr|SER}}
|-  
| ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486790.html ३२०८] || ७ जून २०२५ || {{cr|SVN}} || {{flagicon|SER}} [[लिसीजी जियाराक मैदान]], [[बेलग्रेड]] || {{cr|SER}}
|-  
| ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1486791.html ३२११] || ८ जून २०२५ || {{cr|SVN}} || {{flagicon|SER}} [[लिसीजी जियाराक मैदान]], [[बेलग्रेड]] || {{cr|SER}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499544.html ३४१९] || २९ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|HUN}} [[हंगेरी|जी.बी. ओव्हल]], [[हंगेरी|सोझ्लिद्गेत]] || {{cr|SRB}} || rowspan=5 | [[२०२५ पूर्व युरोप ट्वेंटी२० चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499546.html ३४२२] || ३० ऑगस्ट २०२५ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|HUN}} [[हंगेरी|जी.बी. ओव्हल]], [[हंगेरी|सोझ्लिद्गेत]] || {{cr|SRB}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499547.html ३४२३] || ३० ऑगस्ट २०२५ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|HUN}} [[हंगेरी|जी.बी. ओव्हल]], [[हंगेरी|सोझ्लिद्गेत]] || {{cr|SRB}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499549.html ३४२८] || ३१ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|CRO}} || {{flagicon|HUN}} [[हंगेरी|जी.बी. ओव्हल]], [[हंगेरी|सोझ्लिद्गेत]] || {{cr|SRB}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1499550.html ३४३०] || ३१ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|HUN}} || {{flagicon|HUN}} [[हंगेरी|जी.बी. ओव्हल]], [[हंगेरी|सोझ्लिद्गेत]] || {{cr|HUN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506440.html ३५४०] || ३१ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|CYP}} || rowspan=4 | [[२०२५-२६ सायप्रस तिरंगी मालिका|२०२५ सायप्रस तिरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506441.html ३५४२] || ३१ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|CYP}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|CYP}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506442.html ३५४७] || १ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|BUL}}  
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506443.html ३५४८] || १ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|BUL}} || {{flagicon|CYP}} [[हॅपी व्हॅली मैदान|हॅपी व्हॅली मैदान क्र.२]], [[सायप्रस|एपीसकोपी]] || {{cr|BUL}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539476.html ३९९१] || २६ जून २०२६ || {{cr|LUX}} || {{flagicon|CZE}} [[विनॉर क्रिकेट स्टेडियम (स्कॉट पेज खेळपट्टी)|विनॉर क्रिकेट स्टेडियम]], [[प्राग]] || {{cr|LUX}} || rowspan=4 | [[२०२५ मध्य युरोप चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539478.html ३९९५] || २७ जून २०२६ || {{cr|CZE}} || {{flagicon|CZE}} [[विनॉर क्रिकेट स्टेडियम (स्कॉट पेज खेळपट्टी)|विनॉर क्रिकेट स्टेडियम]], [[प्राग]] || {{cr|CZE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539479.html ३९९७] || २७ जून २०२६ || {{cr|LUX}} || {{flagicon|CZE}} [[विनॉर क्रिकेट स्टेडियम (स्कॉट पेज खेळपट्टी)|विनॉर क्रिकेट स्टेडियम]], [[प्राग]] || {{cr|LUX}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539481.html ४००३] || २८ जून २०२६ || {{cr|CZE}} || {{flagicon|CZE}} [[विनॉर क्रिकेट स्टेडियम (स्कॉट पेज खेळपट्टी)|विनॉर क्रिकेट स्टेडियम]], [[प्राग]] || {{cr|CZE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1543364.html] || ८ जुलै २०२६ || {{cr|ROM}} || {{flagicon|DEN}} [[डेन्मार्क|कोये क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|कोये]] || TBD || rowspan=3 | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक युरोप उप-प्रादेशिक पात्रता अ|२०२८ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप 'ब' गट पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1543369.html] || १० जुलै २०२६ || {{cr|BEL}} || {{flagicon|DEN}} [[स्वानहोम पार्क]], [[ब्रॉन्डबी]] || TBD
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1543374.html] || १२ जुलै २०२६ || {{cr|GIB}} || {{flagicon|DEN}} [[डेन्मार्क|कोये क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डेन्मार्क|कोये]] || TBD
|}

==नोंदी==
 
{{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}}

[[वर्ग:सर्बिया क्रिकेट संघाचे फिनलंड दौरे|ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय]]</text>
      <sha1>mo1r9btv0syrczgpke9mng7o982bqn6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मनू फर्नांडिस (राजकारणी)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381075</id>
    <revision>
      <id>2692271</id>
      <parentid>2692161</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:50:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2825" sha1="iz01y3nj04v98j547y2j8llm4is68n6" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''मॅन्युएल ग्रेगोरियो &quot;मनू&quot; फर्नांडिस''' (जन्म ११ सप्टेंबर १९४४) हे एक भारतीय राजकारणी आणि उद्योगपती आहेत, जे [[गोवा विधानसभा|गोवा विधानसभेचे]] माजी सदस्य आहेत. त्यांनी १९८४ ते १९९४ पर्यंत [[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघाचे]] आणि १९९४ ते १९९९ पर्यंत [[वेळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|वेळ्ळी विधानसभा मतदारसंघाचे]] प्रतिनिधित्व केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3850-goa-1994/|title=Goa General Election 1994}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.latestly.com/elections/assembly-elections/goa/1994/velim/|title=Fernandes Manu winner in Velim, Goa Assembly Elections 1994: LIVE Results &amp; Latest News: Election Dates, Polling Schedule, Election Results &amp; Live Election Updates|website=LatestLY|language=en|access-date=2022-08-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.elections.in/goa/assembly-constituencies/velim.html|title=Velim (Goa) Election Results 2017, Winner, Runner-up and MLA Candidates|website=Elections in India|access-date=2022-08-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thegoan.net/goa-news/%EF%BB%BFvelim-mla-opens-two-offices-in-constituency/82953.html|title=Velim MLA opens two offices in constituency|website=The Goan EveryDay|language=en|access-date=2022-08-31}}&lt;/ref&gt; आधी ते [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसशी]] संबंधीत होते; पण वेळ्ळी येथील निवडणूक त्यांनी अपक्ष म्हणून जिंकली.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:इ.स. १९४४ मधील जन्म]]
[[वर्ग:गोव्याचे आमदार]]
[[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:अपक्ष राजकारणी]]
[[वर्ग:कुंकळ्ळीचे आमदार]]</text>
      <sha1>iz01y3nj04v98j547y2j8llm4is68n6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692272</id>
      <parentid>2692271</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:50:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2883" sha1="qcrx24u4xhqwikkbfoy2ws0yrrhovh0" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''मॅन्युएल ग्रेगोरियो &quot;मनू&quot; फर्नांडिस''' (जन्म ११ सप्टेंबर १९४४) हे एक भारतीय राजकारणी आणि उद्योगपती आहेत, जे [[गोवा विधानसभा|गोवा विधानसभेचे]] माजी सदस्य आहेत. त्यांनी १९८४ ते १९९४ पर्यंत [[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघाचे]] आणि १९९४ ते १९९९ पर्यंत [[वेळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|वेळ्ळी विधानसभा मतदारसंघाचे]] प्रतिनिधित्व केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3850-goa-1994/|title=Goa General Election 1994}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.latestly.com/elections/assembly-elections/goa/1994/velim/|title=Fernandes Manu winner in Velim, Goa Assembly Elections 1994: LIVE Results &amp; Latest News: Election Dates, Polling Schedule, Election Results &amp; Live Election Updates|website=LatestLY|language=en|access-date=2022-08-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.elections.in/goa/assembly-constituencies/velim.html|title=Velim (Goa) Election Results 2017, Winner, Runner-up and MLA Candidates|website=Elections in India|access-date=2022-08-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thegoan.net/goa-news/%EF%BB%BFvelim-mla-opens-two-offices-in-constituency/82953.html|title=Velim MLA opens two offices in constituency|website=The Goan EveryDay|language=en|access-date=2022-08-31}}&lt;/ref&gt; आधी ते [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसशी]] संबंधीत होते; पण वेळ्ळी येथील निवडणूक त्यांनी अपक्ष म्हणून जिंकली.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:इ.स. १९४४ मधील जन्म]]
[[वर्ग:गोव्याचे आमदार]]
[[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:अपक्ष राजकारणी]]
[[वर्ग:कुंकळ्ळीचे आमदार]]
[[वर्ग:वेळ्ळीचे आमदार]]</text>
      <sha1>qcrx24u4xhqwikkbfoy2ws0yrrhovh0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोविंद रघुचंद्र आचार्य</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381076</id>
    <revision>
      <id>2692273</id>
      <parentid>2692185</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:51:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2452" sha1="9q3s8t9p90fak8h3doly14gcuewjyyj" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''गोविंद रघुचंद्र आचार्य''' हे [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षाचे]] भारतीय राजकारणी असून ते पोइंग्विनिम मतदारसंघाचे [[गोवा विधानसभा|गोवा विधानसभेचे]] माजी सदस्य आहेत. त्यांनी १९९४ मधीन निवडणूक गोमंतक पक्षातून जिंकली.&lt;ref&gt;[http://www.freepressjournal.in/ujjain/top-rss-bjp-leaders-reach-mahakal-darbar/787894 Top RSS-BJP leaders reach Mahakal darbar]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.janpratinidhi.com/acharyagovindraghuchandra-po14425.aspx|title=Janpratinidhi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218064639/http://www.janpratinidhi.com/acharyagovindraghuchandra-po14425.aspx|archive-date=18 February 2017|access-date=17 February 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://elections.traceall.in/vidhan-sabha-assembly-election-results/Poinguinim-in-Goa Previous Year's Election Results in Poinguinim, Goa]&lt;/ref&gt; त्या आधी ते [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९८९|१९८९]] मध्ये [[शिवसेना]] मधून अयशस्वी झाले होते. १९९९ मध्ये पण त्यांना गोमंतक पक्षातून यश मिळाले नाही. २००४ मधील पोटनिवडणूकीत त्यांनी [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] मधून अपयशी लढत दिली.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:शिवसेनेतील राजकारणी]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:गोव्याचे आमदार]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:पोइंग्विनिमचे आमदार]]</text>
      <sha1>9q3s8t9p90fak8h3doly14gcuewjyyj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692360</id>
      <parentid>2692273</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T08:23:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2692360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2720" sha1="epsc7jatvhpl46ry5icnf8rdll7xdvb" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''गोविंद रघुचंद्र आचार्य''' हे [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षाचे]] भारतीय राजकारणी असून ते पोइंग्विनिम मतदारसंघाचे [[गोवा विधानसभा|गोवा विधानसभेचे]] माजी सदस्य आहेत. त्यांनी १९९४ मधीन निवडणूक गोमंतक पक्षातून जिंकली.&lt;ref&gt;[http://www.freepressjournal.in/ujjain/top-rss-bjp-leaders-reach-mahakal-darbar/787894 Top RSS-BJP leaders reach Mahakal darbar]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.janpratinidhi.com/acharyagovindraghuchandra-po14425.aspx|title=Janpratinidhi|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170218064639/http://www.janpratinidhi.com/acharyagovindraghuchandra-po14425.aspx|archive-date=18 February 2017|access-date=17 February 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://elections.traceall.in/vidhan-sabha-assembly-election-results/Poinguinim-in-Goa |title=Previous Year's Election Results in Poinguinim, Goa |access-date=2026-07-02 |archive-date=2023-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230424124709/https://elections.traceall.in/vidhan-sabha-assembly-election-results/Poinguinim-in-Goa |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; त्या आधी ते [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९८९|१९८९]] मध्ये [[शिवसेना]] मधून अयशस्वी झाले होते. १९९९ मध्ये पण त्यांना गोमंतक पक्षातून यश मिळाले नाही. २००४ मधील पोटनिवडणूकीत त्यांनी [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] मधून अपयशी लढत दिली.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:शिवसेनेतील राजकारणी]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:गोव्याचे आमदार]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:पोइंग्विनिमचे आमदार]]</text>
      <sha1>epsc7jatvhpl46ry5icnf8rdll7xdvb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>होलीपूर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381077</id>
    <revision>
      <id>2692274</id>
      <parentid>2692217</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:51:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>अभय नातू ने लेख [[होलीपूर गाव]] वरुन [[होलीपूर]] ला हलविला: शीर्षकलेखन संकेत</comment>
      <origin>2692217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1424" sha1="qjhof14m4thkahmle23glr03c6i2wv9" xml:space="preserve">'''होलीपूर''' हे उत्तर प्रदेशातील [[गाझीपूर जिल्हा|गाझीपूर जिल्ह्याच्या]] सैदपूर तहसील &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://findmygov.in/|title=Find My Government|website=findmygov.in|language=hi|access-date=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/988-saidpur-ghazipur-uttar-pradesh.html|title=Villages &amp; Towns in Saidpur Tehsil of Ghazipur, Uttar Pradesh|website=www.census2011.co.in|access-date=}}&lt;/ref&gt; मध्ये असलेले एक [[गाव]] आहे. [[भारताची जनगणना २०११|२०११ च्या जनगणनेनुसार]], या गावात अंदाजे ३३१ कुटुंबे असून, येथील एकूण लोकसंख्या सुमारे २,३२५ आहे. त्याचा पिन कोड २३३३०४ &lt;ref name=&quot;villageinfo.org&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://villageinfo.org/village/204387|title=Holipur Village (Pincode: 233304), Saidpur, Ghazipur {{!}} Uttar Pradesh {{!}} – Population, Area, Nearby Villages, Assembly &amp; Parliament Constituency|website=villageinfo.org|access-date=}}&lt;/ref&gt; आहे.

==संदर्भ==</text>
      <sha1>qjhof14m4thkahmle23glr03c6i2wv9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692276</id>
      <parentid>2692274</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1483" sha1="qyjabckhy8so7v33705cc5cgu66yceq" xml:space="preserve">'''होलीपूर''' हे उत्तर प्रदेशातील [[गाझीपूर जिल्हा|गाझीपूर जिल्ह्याच्या]] सैदपूर तहसील &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://findmygov.in/|title=Find My Government|website=findmygov.in|language=hi|access-date=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/988-saidpur-ghazipur-uttar-pradesh.html|title=Villages &amp; Towns in Saidpur Tehsil of Ghazipur, Uttar Pradesh|website=www.census2011.co.in|access-date=}}&lt;/ref&gt; मध्ये असलेले एक [[गाव]] आहे. [[भारताची जनगणना २०११|२०११ च्या जनगणनेनुसार]], या गावात अंदाजे ३३१ कुटुंबे असून, येथील एकूण लोकसंख्या सुमारे २,३२५ आहे. त्याचा पिन कोड २३३३०४ &lt;ref name=&quot;villageinfo.org&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://villageinfo.org/village/204387|title=Holipur Village (Pincode: 233304), Saidpur, Ghazipur {{!}} Uttar Pradesh {{!}} – Population, Area, Nearby Villages, Assembly &amp; Parliament Constituency|website=villageinfo.org|access-date=}}&lt;/ref&gt; आहे.

==संदर्भ==

[[वर्ग:गाझीपूर जिल्हा]]</text>
      <sha1>qyjabckhy8so7v33705cc5cgu66yceq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692277</id>
      <parentid>2692276</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:52:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1593" sha1="hdkpbgayef3ypah7qwovtemt45k7l4b" xml:space="preserve">'''होलीपूर''' हे उत्तर प्रदेशातील [[गाझीपूर जिल्हा|गाझीपूर जिल्ह्याच्या]] सैदपूर तहसील &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://findmygov.in/|title=Find My Government|website=findmygov.in|language=hi|access-date=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/988-saidpur-ghazipur-uttar-pradesh.html|title=Villages &amp; Towns in Saidpur Tehsil of Ghazipur, Uttar Pradesh|website=www.census2011.co.in|access-date=}}&lt;/ref&gt; मध्ये असलेले एक [[गाव]] आहे. [[भारताची जनगणना २०११|२०११ च्या जनगणनेनुसार]], या गावात अंदाजे ३३१ कुटुंबे असून, येथील एकूण लोकसंख्या सुमारे २,३२५ आहे. त्याचा पिन कोड २३३३०४ &lt;ref name=&quot;villageinfo.org&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://villageinfo.org/village/204387|title=Holipur Village (Pincode: 233304), Saidpur, Ghazipur {{!}} Uttar Pradesh {{!}} – Population, Area, Nearby Villages, Assembly &amp; Parliament Constituency|website=villageinfo.org|access-date=}}&lt;/ref&gt; आहे.

==संदर्भ==

[[वर्ग:गाझीपूर जिल्हा]]
[[वर्ग:उत्तर प्रदेश राज्यातील शहरे व गावे]]</text>
      <sha1>hdkpbgayef3ypah7qwovtemt45k7l4b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692278</id>
      <parentid>2692277</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T16:52:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>साचा</comment>
      <origin>2692278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1716" sha1="55u8831mmp0i4bieh0yrqcbfj37n4yk" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''होलीपूर''' हे उत्तर प्रदेशातील [[गाझीपूर जिल्हा|गाझीपूर जिल्ह्याच्या]] सैदपूर तहसील &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://findmygov.in/|title=Find My Government|website=findmygov.in|language=hi|access-date=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/988-saidpur-ghazipur-uttar-pradesh.html|title=Villages &amp; Towns in Saidpur Tehsil of Ghazipur, Uttar Pradesh|website=www.census2011.co.in|access-date=}}&lt;/ref&gt; मध्ये असलेले एक [[गाव]] आहे. [[भारताची जनगणना २०११|२०११ च्या जनगणनेनुसार]], या गावात अंदाजे ३३१ कुटुंबे असून, येथील एकूण लोकसंख्या सुमारे २,३२५ आहे. त्याचा पिन कोड २३३३०४ &lt;ref name=&quot;villageinfo.org&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://villageinfo.org/village/204387|title=Holipur Village (Pincode: 233304), Saidpur, Ghazipur {{!}} Uttar Pradesh {{!}} – Population, Area, Nearby Villages, Assembly &amp; Parliament Constituency|website=villageinfo.org|access-date=}}&lt;/ref&gt; आहे.

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:गाझीपूर जिल्हा]]
[[वर्ग:उत्तर प्रदेश राज्यातील शहरे व गावे]]</text>
      <sha1>55u8831mmp0i4bieh0yrqcbfj37n4yk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>प्रतोद</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381079</id>
    <revision>
      <id>2692245</id>
      <timestamp>2026-07-02T12:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: '''प्रतोद''' हे संसदीय कामकाजासंबंधी आयुधाचा वापर करण्यासाठी राजकीय पक्षांकडून अधिकृत असा पक्षादेश बजावण्यासाठी विधीमंडळ सदस्यांना अवगत करतात.</comment>
      <origin>2692245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="380" sha1="jumbum417w99652v6a77ueukhrhh4r7" xml:space="preserve">'''प्रतोद''' हे संसदीय कामकाजासंबंधी आयुधाचा वापर करण्यासाठी राजकीय पक्षांकडून अधिकृत असा पक्षादेश बजावण्यासाठी विधीमंडळ सदस्यांना अवगत करतात.</text>
      <sha1>jumbum417w99652v6a77ueukhrhh4r7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692246</id>
      <parentid>2692245</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T12:14:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="493" sha1="blaupnvwuw7wlynotti8jkmolcdkg05" xml:space="preserve">''' पक्ष प्रतोद''' हे संसदीय कामकाजासंबंधी आयुधाचा वापर करण्यासाठी राजकीय पक्षांकडून अधिकृत असा पक्षादेश बजावण्यासाठी विधीमंडळ सदस्यांना अवगत करतात.
* यांना इंग्रजीमध्ये Party Whip असे म्हणतात.</text>
      <sha1>blaupnvwuw7wlynotti8jkmolcdkg05</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692247</id>
      <parentid>2692246</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T12:15:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="699" sha1="hnwki3fw9dzldng3blzafvbhx9gyd9u" xml:space="preserve">''' पक्ष प्रतोद''' हे संसदीय कामकाजासंबंधी आयुधाचा वापर करण्यासाठी राजकीय पक्षांकडून अधिकृत असा पक्षादेश बजावण्यासाठी विधीमंडळ सदस्यांना अवगत करतात.
* यांना इंग्रजीमध्ये Party Whip असे म्हणतात.
ज्याचा शब्दशः अर्थ चाबूक, तर कायदेशीर अर्थ पक्षाचा अधिकृत पदाधिकारी असा होतो.</text>
      <sha1>hnwki3fw9dzldng3blzafvbhx9gyd9u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692248</id>
      <parentid>2692247</parentid>
      <timestamp>2026-07-02T12:16:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="701" sha1="fk5agf8w55qt8tnkpo6bhfz5e3l2svx" xml:space="preserve">'''मुख्य प्रतोद''' हे संसदीय कामकाजासंबंधी आयुधाचा वापर करण्यासाठी राजकीय पक्षांकडून अधिकृत असा पक्षादेश बजावण्यासाठी विधीमंडळ सदस्यांना अवगत करतात.
* यांना इंग्रजीमध्ये Chief Whip असे म्हणतात.
ज्याचा शब्दशः अर्थ चाबूक, तर कायदेशीर अर्थ पक्षाचा अधिकृत पदाधिकारी असा होतो.</text>
      <sha1>fk5agf8w55qt8tnkpo6bhfz5e3l2svx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Dilip surwase kawatha</title>
    <ns>3</ns>
    <id>381080</id>
    <revision>
      <id>2692262</id>
      <timestamp>2026-07-02T15:01:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2692262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="282" sha1="k7ey3tjnqakuxbiucddfyj96zyuiztc" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Dilip surwase kawatha}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २०:३१, २ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>k7ey3tjnqakuxbiucddfyj96zyuiztc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:अल्ताफ शेख</title>
    <ns>3</ns>
    <id>381081</id>
    <revision>
      <id>2692264</id>
      <timestamp>2026-07-02T15:53:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2692264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="289" sha1="mx4ica8so69hq7upgklz4lvva66pllz" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=अल्ताफ शेख}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २१:२३, २ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>mx4ica8so69hq7upgklz4lvva66pllz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सकीब महमुद</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381082</id>
    <redirect title="साकिब महमूद" />
    <revision>
      <id>2692265</id>
      <timestamp>2026-07-02T16:43:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2692265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="4mibmsgmf9t2rwgixgc31519ap3ttqm" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[साकिब महमूद]]</text>
      <sha1>4mibmsgmf9t2rwgixgc31519ap3ttqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>लॅम्बर्टो तोमास कार्डोसो</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381083</id>
    <redirect title="तोमाझिन्हो कार्डोझो" />
    <revision>
      <id>2692266</id>
      <timestamp>2026-07-02T16:45:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>मूळ नाव</comment>
      <origin>2692266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100" sha1="nak23b123liyalzp1qkal1kq8o11n4x" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[तोमाझिन्हो कार्डोझो]]</text>
      <sha1>nak23b123liyalzp1qkal1kq8o11n4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मॅन्युएल ग्रेगोरियो फर्नांडिस</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381084</id>
    <redirect title="मनू फर्नांडिस (राजकारणी)" />
    <revision>
      <id>2692270</id>
      <timestamp>2026-07-02T16:49:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>मूळ नाव</comment>
      <origin>2692270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="b1fx5fdlsvrxgub5xvws5f5v763gl08" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[मनू फर्नांडिस (राजकारणी)]]</text>
      <sha1>b1fx5fdlsvrxgub5xvws5f5v763gl08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>होलीपूर गाव</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381085</id>
    <redirect title="होलीपूर" />
    <revision>
      <id>2692275</id>
      <timestamp>2026-07-02T16:51:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>अभय नातू ने लेख [[होलीपूर गाव]] वरुन [[होलीपूर]] ला हलविला: शीर्षकलेखन संकेत</comment>
      <origin>2692275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="pv8osql823c323rlu8a1d0hyb858hcm" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[होलीपूर]]</text>
      <sha1>pv8osql823c323rlu8a1d0hyb858hcm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Kavita maurya</title>
    <ns>3</ns>
    <id>381086</id>
    <revision>
      <id>2692280</id>
      <timestamp>2026-07-02T17:02:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2692280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="274" sha1="emafd63y6fczw0c47gzm4ej358v90nd" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Kavita maurya}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २२:३२, २ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>emafd63y6fczw0c47gzm4ej358v90nd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>टोराँटो पीअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381087</id>
    <redirect title="टोराँटो पीयर्सन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ" />
    <revision>
      <id>2692284</id>
      <timestamp>2026-07-02T17:15:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2692284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="150" sha1="n4ucufmmi4c6ct25fymc6ue3ihqtwb4" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[टोराँटो पीयर्सन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]</text>
      <sha1>n4ucufmmi4c6ct25fymc6ue3ihqtwb4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>माँट्रियाल-त्रुदो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381088</id>
    <redirect title="माँत्रियाल–त्रूदो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ" />
    <revision>
      <id>2692285</id>
      <timestamp>2026-07-02T17:16:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2692285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="158" sha1="0sau7t53vqlvagwdfgbfp7h7ci5xarc" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[माँत्रियाल–त्रूदो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]</text>
      <sha1>0sau7t53vqlvagwdfgbfp7h7ci5xarc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सीएटल-टॅकोमा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381089</id>
    <redirect title="सिॲटल–टॅकोमा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ" />
    <revision>
      <id>2692286</id>
      <timestamp>2026-07-02T17:16:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2692286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="143" sha1="aty865otai9jjrhrtkjrrfbugwdmri8" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[सिॲटल–टॅकोमा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]</text>
      <sha1>aty865otai9jjrhrtkjrrfbugwdmri8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>व्हात्स्लाव हावेल विमानतळ प्राग</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381090</id>
    <redirect title="व्हात्स्लाफ हावेल विमानतळ प्राग" />
    <revision>
      <id>2692287</id>
      <timestamp>2026-07-02T17:19:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2692287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132" sha1="9ouoqw74ny99eadykmjtsznmpyyou7s" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[व्हात्स्लाफ हावेल विमानतळ प्राग]]</text>
      <sha1>9ouoqw74ny99eadykmjtsznmpyyou7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Pinaktt</title>
    <ns>3</ns>
    <id>381091</id>
    <revision>
      <id>2692290</id>
      <timestamp>2026-07-02T22:16:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2692290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="268" sha1="7tp4jt8eswf90i2avk764xohc2fkxhr" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Pinaktt}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०३:४६, ३ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>7tp4jt8eswf90i2avk764xohc2fkxhr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:GaneshMane199</title>
    <ns>3</ns>
    <id>381092</id>
    <revision>
      <id>2692328</id>
      <timestamp>2026-07-03T05:08:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2692328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="274" sha1="m0a7cbl4glvh0e2mqotxad9oq19gk6w" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=GaneshMane199}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १०:३८, ३ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>m0a7cbl4glvh0e2mqotxad9oq19gk6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:रोहित संजय पवार</title>
    <ns>3</ns>
    <id>381093</id>
    <revision>
      <id>2692335</id>
      <timestamp>2026-07-03T05:49:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2692335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="302" sha1="itcp3s1ya7vi8g68lmo5yxx53l7mn67" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=रोहित संजय पवार}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ११:१९, ३ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>itcp3s1ya7vi8g68lmo5yxx53l7mn67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Rohit Sanjay pawar</title>
    <ns>3</ns>
    <id>381094</id>
    <revision>
      <id>2692336</id>
      <timestamp>2026-07-03T05:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2692336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="279" sha1="m4aix6n4vkm1nr0aawm4raado37b98x" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Rohit Sanjay pawar}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ११:२४, ३ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>m4aix6n4vkm1nr0aawm4raado37b98x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९९</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381095</id>
    <revision>
      <id>2692337</id>
      <timestamp>2026-07-03T06:01:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1343600851|1999 Goa Legislative Assembly election]]&quot; पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले</comment>
      <origin>2692337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23303" sha1="kmg3oghgj13mb4nqyd00sbelnl3jk2s" xml:space="preserve">
'''गोवा विधानसभा निवडणूका''' जून १९९९ मध्ये झाल्या.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.proquest.com/docview/741844291|title=Goa polls become prestige issue as curtain-raiser to LS elections|date=1999-05-28|work=The Times of India|id={{ProQuest|741844291}}|access-date=29 February 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.goavidhansabha.gov.in/member_past_list.php?srch_mode=QUERY&amp;cmbassemblyid=3 Goa Vidhan Sabha]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eci.gov.in/files/file/3852-goa-1999/ Election Commission India]&lt;/ref&gt;

== निवडणुकीतील पक्ष ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!क्र.
! पक्ष
! ध्वज
! चिन्ह
! नेता
! जागांसाठी स्पर्धा
!जागा जिंकल्या
|-
| style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Indian National Congress}};color:white&quot; | '''१.'''
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|[[चित्र:INC_Flag_Official.jpg|50x50अंश]]
|[[चित्र:INC_Logo.png|58x58अंश]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[लुइझिनो फलेरो]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | ४०
|२१
|-
| style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white&quot; | '''२.'''
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पार्टी]]
|[[चित्र:BJP_flag.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:Lotus_flower_symbol.svg|50x50अंश]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[मनोहर पर्रीकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | ३९
|१०
|-
| style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Maharashtrawadi Gomantak Party}};color:white&quot; | '''३.'''
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
|[[चित्र:Blank.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:Indian_Election_Symbol_Lion.svg|50x50अंश]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[शशिकला काकोडकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | १७
|४
|-
| style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Goa Rajiv Congress Party}};color:white&quot; | '''४.'''
| style=&quot;text-align:center&quot; | गोवा राजीव काँग्रेस पार्टी
|[[चित्र:Blank.svg|50x50अंश]]
|
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[विल्फ्रेड डिसूझा|विल्फ्रेड डी सूझा]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | १४
|२
|-
| style=&quot;text-align:center; background:{{party color|United Goans Democratic Party}};color:white&quot; | '''५.'''
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|युनायटेड गोअन्स डेमोक्रॅटिक पार्टी]]
|[[चित्र:Blank.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:Indian_Election_Symbol_Two_Leaves.png|50x50अंश]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[चर्चिल आलेमाव|चर्चिल अलेमाओ]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | ११
|२
|}

== निकाल ==
निवडणुकीत विजयी झालेल्या आमदारांची यादी खालीलप्रमाणे आहे.&lt;ref&gt;[http://www.elections.in/goa/assembly-constituencies/1999-election-results.html List of Successful Candidates in Goa Assembly Election in 1999]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |Assembly Constituency
!Turnout
! colspan=&quot;5&quot; |Winner
! colspan=&quot;5&quot; |Runner Up
! rowspan=&quot;2&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; |Margin
|-
!#k
!Names
!%
!Candidate
! colspan=&quot;2&quot; |Party
! data-sort-type=&quot;number&quot; |Votes
!%
!Candidate
! colspan=&quot;2&quot; |Party
! data-sort-type=&quot;number&quot; |Votes
!%
|-
|१
|[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|Mandrem]]
|73.32%
|[[रमाकांत खलप|Ramakant Khalap]]||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|5,401
|39.6%
|परब संगीता गोपाळ||{{party name with color|Indian National Congress}}
|4,219
|30.94%
| style=&quot;background:{{party color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''1,182'''&lt;/span&gt;
|-
|२
|[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|Pernem]]
|72.72%
|जितेंद्र रघुराज देशप्रभू||{{party name with color|Indian National Congress}}
|5,129
|41.32%
|कोतकर परशुराम नागेश||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|3,963
|31.93%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''1,166'''&lt;/span&gt;
|-
|३
|Dargalim
|68.24%
|[[मनोहर आजगावकर|Manohar Ajgaonkar]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|4,328
|42.92%
|धारगळकर बाळकृष्ण आत्माराम||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|3,232
|32.05%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''1,096'''&lt;/span&gt;
|-
|४
|[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|Tivim]]
|67.43%
|[[दयानंद नार्वेकर|Dayanand Narvekar]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|6,989
|41.17%
|हलर्णकर नीलकांत रामनाथ||{{party name with color|Goa Rajiv Congress Party}}
|4,333
|25.53%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''2,656'''&lt;/span&gt;
|-
|५
|[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|Mapusa]]
|61.06%
|[[फ्रान्सिस डिसूझा|Francis D'Souza]]||{{party name with color|Goa Rajiv Congress Party}}
|5,602
|36.2%
|नाटेकर गुरुदास भालचंद्र||{{party name with color|Indian National Congress}}
|4,027
|26.02%
| style=&quot;background:{{party color|Goa Rajiv Congress Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''1,575'''&lt;/span&gt;
|-
|६
|[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|Siolim]]
|67.06%
|[[दयानंद मांद्रेकर|Dayanand Mandrekar]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|4,455
|27.13%
|मार्क्स मिल्टन ऑलिंपियो||{{party name with color|Indian National Congress}}
|3,663
|22.3%
| style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''792'''&lt;/span&gt;
|-
|७
|[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|Calangute]]
|66.33%
|सुरेश विश्वनाथ परुळेकर||{{party name with color|United Goans Democratic Party}}
|7,670
|46.36%
|[[तोमाझिन्हो कार्डोझो|Tomazinho Cardozo]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|6,921
|41.83%
| style=&quot;background:{{party color|United Goans Democratic Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''749'''&lt;/span&gt;
|-
|८
|[[साळगांव विधानसभा मतदारसंघ|Saligao]]
|67.67%
|[[विल्फ्रेड डिसूझा|Wilfred de Souza]]||{{party name with color|Goa Rajiv Congress Party}}
|5,006
|35.94%
|कलंगुटकर दिलीप सोनू||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|4,542
|32.61%
| style=&quot;background:{{party color|Goa Rajiv Congress Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''464'''&lt;/span&gt;
|-
|९
|[[हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ|Aldona]]
|61.33%
|[[उल्हास असनोडकर|Ulhas Asnodkar]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|6,587
|36.69%
|हळणकर विश्वनाथ रोहिदास||{{party name with color|Indian National Congress}}
|2,738
|15.25%
| style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''3,849'''&lt;/span&gt;
|-
|१०
|[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|Panaji]]
|56.27%
|[[मनोहर पर्रीकर|Manohar Parrikar]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|5,396
|51.53%
|केशव प्रभू||{{party name with color|Indian National Congress}}
|2,647
|25.28%
| style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''2,749'''&lt;/span&gt;
|-
|११
|[[ताळगांव विधानसभा मतदारसंघ|Taleigao]]
|60.36%
|सोमनाथ दत्ता झुवरकर||{{party name with color|Indian National Congress}}
|8,288
|52.71%
|सुभाष साळकर||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|6,461
|41.09%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''1,827'''&lt;/span&gt;
|-
|१२
|[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|St. Cruz]]
|66.97%
|[[व्हिक्टोरिया फर्नांडिस|Victoria Fernandes]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|8,829
|50.78%
|अनिल होबळे||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|3,442
|19.8%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''5,387'''&lt;/span&gt;
|-
|१३
|[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|St. Andre]]
|72.07%
|[[फ्रान्सिस्को सिल्वेरा|Francisco Silveira]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|7,080
|45.5%
|अविनाश कामत||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|4,376
|28.12%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''2,704'''&lt;/span&gt;
|-
|१४
|[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|Cumbarjua]]
|64.76%
|निर्मला प्रभाकर सावंत||{{party name with color|Indian National Congress}}
|6,004
|37.18%
|गोविंद पार्वतकर||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|5,154
|31.92%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''850'''&lt;/span&gt;
|-
|१५
|[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|Bicholim]]
|73.13%
|[[पांडुरंग राऊत|Pandurang Raut]]||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|5,089
|33.04%
|[[राजेश पाटणेकर|Rajesh Patnekar]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|4,999
|32.46%
| style=&quot;background:{{party color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''90'''&lt;/span&gt;
|-
|१६
|[[मये विधानसभा मतदारसंघ|Maem]]
|72.73%
|[[प्रकाश फडते|Prakash Fadte]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|3,420
|27.16%
|मुरारी चोपडेकर||{{party name with color|Indian National Congress}}
|2,582
|20.51%
| style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''838'''&lt;/span&gt;
|-
|१७
|Pale
|71.48%
|[[सुरेश आमोणकर (राजकारणी)|Suresh Amonkar]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|7,156
|44.41%
|गुरुदास गवस||{{party name with color|Indian National Congress}}
|4,805
|29.82%
| style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''2,351'''&lt;/span&gt;
|-
|१८
|[[पर्ये विधानसभा मतदारसंघ|Poriem]]
|74.62%
|[[प्रतापसिंह राणे|Pratapsingh Rane]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|7,865
|52.93%
|संतोबा देसाई||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|3,407
|22.93%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''4,458'''&lt;/span&gt;
|-
|१९
|[[वाळपाई विधानसभा मतदारसंघ|Valpoi]]
|71.12%
|[[व्यंकटेश देसाई|Venkatesh Desai]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|4,177
|38.01%
|[[नरहरी हळदणकर|Narahari Haldankar]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|3,323
|30.24%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''854'''&lt;/span&gt;
|-
|२०
|[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|Ponda]]
|66.79%
|[[रवी नाईक|Ravi Naik]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|9,349
|48.72%
|यशवंत खेडेकर||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|5,313
|27.69%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''4,036'''&lt;/span&gt;
|-
|२१
|[[प्रियोळ विधानसभा मतदारसंघ|Priol]]
|73.01%
|[[विश्वास सातारकर|Vishwas Satarkar]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|6,563
|37.29%
|[[काशिनाथ जाल्मी|Dr.Kashinath Jalmi]]||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|4,593
|26.1%
| style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''1,970'''&lt;/span&gt;
|-
|२२
|[[मडकई विधानसभा मतदारसंघ|Marcaim]]
|73.84%
|[[सुदिन ढवळीकर|Sudin Dhavalikar]]||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|6,537
|38.94%
|श्रीपाद नाईक||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|5,843
|34.8%
| style=&quot;background:{{party color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''694'''&lt;/span&gt;
|-
|२३
|[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|Siroda]]
|75.79%
|[[सुभाष शिरोडकर|Subhash Shirodkar]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|9,548
|56.56%
|मनोहर नाईक||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|6,339
|37.55%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''3,209'''&lt;/span&gt;
|-
|२४
|[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|Mormugao]]
|52.43%
|[[शेख हसन हारून|Sheikh Hassan Haroon]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|4,721
|29.65%
|अर्चना कोचरेकर||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|3,698
|23.23%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''1,023'''&lt;/span&gt;
|-
|२५
|[[वास्को द गामा विधानसभा मतदारसंघ|Vasco Da Gama]]
|51.89%
|[[जोस फिलिप डिसूझा|Jose Philip D'Souza]]||{{party name with color|United Goans Democratic Party}}
|5,691
|33.11%
|[[राजेंद्र आर्लेकर|Rajendra Arlekar]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|4,183
|24.34%
| style=&quot;background:{{party color|United Goans Democratic Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''1,508'''&lt;/span&gt;
|-
|२६
|[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|Cortalim]]
|62.4%
|[[मॉविन गोडिन्हो|Mauvin Godinho]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|7,230
|41.06%
|दौरादो हर्कुलानो टी.||{{party name with color|United Goans Democratic Party}}
|6,129
|34.81%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''1,101'''&lt;/span&gt;
|-
|२७
|Loutolim
| -
|अलेक्सो सिक्वेरा||{{party name with color|Indian National Congress}}
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;background:#dcdcdc; text-align:center;&quot; |'''''बिनविरोध निवडून आले'''''
|-
|२८
|[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|Benaulim]]
|60.99%
|[[चर्चिल आलेमाव|Churchill Alemao]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|8,625
|66.8%
|राधाराव ग्रासियस||{{party name with color|United Goans Democratic Party}}
|3,788
|29.34%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''4,837'''&lt;/span&gt;
|-
|२९
|[[फातोर्डा विधानसभा मतदारसंघ|Fatorda]]
|55.38%
|कार्डोज लुईस ॲलेक्स फ्लोरेन्स||{{party name with color|Indian National Congress}}
|7,164
|47.76%
|अशोक कोरगावकर||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|4,421
|29.48%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''2,743'''&lt;/span&gt;
|-
|३०
|[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|Margao]]
|52.72%
|[[दिगंबर कामत|Digambar Kamat]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|7,549
|58.45%
|एम.के. शेख||{{party name with color|Indian National Congress}}
|4,272
|33.08%
| style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''3,277'''&lt;/span&gt;
|-
|३१
|[[कुडतरी विधानसभा मतदारसंघ|Curtorim]]
|59.%
|[[फ्रांसिस्को सार्डिन्हा|Francisco Sardinha]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|10,843
|83.66%
|ॲन्टोनियो गौनकर ||{{party name with color|Independent politician}}
|1,293
|9.98%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''9,550'''&lt;/span&gt;
|-
|३२
|[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|Navelim]]
|56.3%
|[[लुइझिनो फलेरो|Luizinho Faleiro]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|12,054
|75.48%
|जिना शेख||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|2,293
|14.36%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''9,761'''&lt;/span&gt;
|-
|३३
|[[वेळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|Velim]]
|59.31%
|[[फिलिप नेरी रॉड्रिग्ज|Filipe Nery Rodrigues]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|7,829
|65.83%
|[[मनू फर्नांडिस (राजकारणी)|Manu Fernandes]]||{{party name with color|Goa Rajiv Congress Party}}
|2,557
|21.5%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''5,272'''&lt;/span&gt;
|-
|३४
|[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|Cuncolim]]
|56.65%
|[[अरेसियो डिसूझा|Arecio D'Souza]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|5,481
|43.93%
|जुलिओ डिसील्व्हा||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|3,267
|26.19%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''2,214'''&lt;/span&gt;
|-
|३५
|[[सावर्डे विधानसभा मतदारसंघ|Sanvordem]]
|66.88%
|[[विनय दिनू तेंडुलकर|Vinay Dinu Tendulkar]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|4,600
|29.28%
|गणेश गावकर||{{party name with color|Indian National Congress}}
|3,924
|24.97%
| style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''676'''&lt;/span&gt;
|-
|३६
|[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|Sanguem]]
|68.6%
|[[प्रभाकर गावकर|Prabhakar Gaonkar]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|3,498
|28.79%
|सत्यवान देसाई||{{party name with color|Indian National Congress}}
|2,711
|22.31%
| style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''787'''&lt;/span&gt;
|-
|३७
|[[कुडचडे विधानसभा मतदारसंघ|Curchorem]]
|66.43%
|रामराव देसाई||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|7,640
|46.95%
|डॉम्नीक फर्नांडीस||{{party name with color|Indian National Congress}}
|7,271
|44.68%
| style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''369'''&lt;/span&gt;
|-
|३८
|[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|Quepem]]
|66.64%
|[[प्रकाश वेळीप|Prakash Velip]]||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|5,648
|36.62%
|राऊल परेरा||{{party name with color|Indian National Congress}}
|5,509
|35.72%
| style=&quot;background:{{party color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''139'''&lt;/span&gt;
|-
|३९
|[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|Canacona]]
|74.17%
|संजय बांदेकर||{{party name with color|Indian National Congress}}
|4,849
|37.37%
|विजय पै खोत||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|4,678
|36.05%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''171'''&lt;/span&gt;
|-
|४०
|Poinguinim
|76.35%
|[[इसिडोर फर्नांडिस (राजकारणी)|Isidore Fernandes]]||{{party name with color|Independent politician}}
|4,860
|45.04%
|[[गोविंद रघुचंद्र आचार्य|Govind Raghuchandra Acharya]]||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|3,201
|29.66%
| style=&quot;background:{{party color|Independent politician}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:black;&quot;&gt;'''1,659'''&lt;/span&gt;
|}

== सरकारची स्थापना ==
[[लुइझिनो फलेरो]] यांच्या नेतृत्वाखाली [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने]] सरकार स्थापन केले, जे १६९ दिवस टिकले. [[फ्रांसिस्को सार्डिन्हा]] यांनी [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] फोडून [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाच्या]] मदतीने सरकार स्थापन केले, जे ३३४ दिवस टिकले.

२४ ऑक्टोबर २००० रोजी, [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाने]] [[मनोहर पर्रीकर]] यांच्या नेतृत्वाखाली [[गोवा|गोव्यात]] आपले पहिले सरकार स्थापन केले, जे [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००२|पुढील निवडणुका (२००२)]] होईपर्यंत १ वर्ष आणि २२३ दिवस टिकले.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]]</text>
      <sha1>kmg3oghgj13mb4nqyd00sbelnl3jk2s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692358</id>
      <parentid>2692337</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T08:20:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2692358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23388" sha1="n9tlc8htts1b39vk02bdwi7q66hqlbv" xml:space="preserve">
'''गोवा विधानसभा निवडणूका''' जून १९९९ मध्ये झाल्या.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.proquest.com/docview/741844291|title=Goa polls become prestige issue as curtain-raiser to LS elections|date=1999-05-28|work=The Times of India|id={{ProQuest|741844291}}|access-date=29 February 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.goavidhansabha.gov.in/member_past_list.php?srch_mode=QUERY&amp;cmbassemblyid=3 Goa Vidhan Sabha]{{मृत दुवा|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eci.gov.in/files/file/3852-goa-1999/ Election Commission India]&lt;/ref&gt;

== निवडणुकीतील पक्ष ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!क्र.
! पक्ष
! ध्वज
! चिन्ह
! नेता
! जागांसाठी स्पर्धा
!जागा जिंकल्या
|-
| style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Indian National Congress}};color:white&quot; | '''१.'''
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|[[चित्र:INC_Flag_Official.jpg|50x50अंश]]
|[[चित्र:INC_Logo.png|58x58अंश]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[लुइझिनो फलेरो]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | ४०
|२१
|-
| style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white&quot; | '''२.'''
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पार्टी]]
|[[चित्र:BJP_flag.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:Lotus_flower_symbol.svg|50x50अंश]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[मनोहर पर्रीकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | ३९
|१०
|-
| style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Maharashtrawadi Gomantak Party}};color:white&quot; | '''३.'''
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
|[[चित्र:Blank.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:Indian_Election_Symbol_Lion.svg|50x50अंश]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[शशिकला काकोडकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | १७
|४
|-
| style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Goa Rajiv Congress Party}};color:white&quot; | '''४.'''
| style=&quot;text-align:center&quot; | गोवा राजीव काँग्रेस पार्टी
|[[चित्र:Blank.svg|50x50अंश]]
|
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[विल्फ्रेड डिसूझा|विल्फ्रेड डी सूझा]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | १४
|२
|-
| style=&quot;text-align:center; background:{{party color|United Goans Democratic Party}};color:white&quot; | '''५.'''
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|युनायटेड गोअन्स डेमोक्रॅटिक पार्टी]]
|[[चित्र:Blank.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:Indian_Election_Symbol_Two_Leaves.png|50x50अंश]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[चर्चिल आलेमाव|चर्चिल अलेमाओ]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | ११
|२
|}

== निकाल ==
निवडणुकीत विजयी झालेल्या आमदारांची यादी खालीलप्रमाणे आहे.&lt;ref&gt;[http://www.elections.in/goa/assembly-constituencies/1999-election-results.html List of Successful Candidates in Goa Assembly Election in 1999]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |Assembly Constituency
!Turnout
! colspan=&quot;5&quot; |Winner
! colspan=&quot;5&quot; |Runner Up
! rowspan=&quot;2&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; |Margin
|-
!#k
!Names
!%
!Candidate
! colspan=&quot;2&quot; |Party
! data-sort-type=&quot;number&quot; |Votes
!%
!Candidate
! colspan=&quot;2&quot; |Party
! data-sort-type=&quot;number&quot; |Votes
!%
|-
|१
|[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|Mandrem]]
|73.32%
|[[रमाकांत खलप|Ramakant Khalap]]||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|5,401
|39.6%
|परब संगीता गोपाळ||{{party name with color|Indian National Congress}}
|4,219
|30.94%
| style=&quot;background:{{party color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''1,182'''&lt;/span&gt;
|-
|२
|[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|Pernem]]
|72.72%
|जितेंद्र रघुराज देशप्रभू||{{party name with color|Indian National Congress}}
|5,129
|41.32%
|कोतकर परशुराम नागेश||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|3,963
|31.93%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''1,166'''&lt;/span&gt;
|-
|३
|Dargalim
|68.24%
|[[मनोहर आजगावकर|Manohar Ajgaonkar]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|4,328
|42.92%
|धारगळकर बाळकृष्ण आत्माराम||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|3,232
|32.05%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''1,096'''&lt;/span&gt;
|-
|४
|[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|Tivim]]
|67.43%
|[[दयानंद नार्वेकर|Dayanand Narvekar]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|6,989
|41.17%
|हलर्णकर नीलकांत रामनाथ||{{party name with color|Goa Rajiv Congress Party}}
|4,333
|25.53%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''2,656'''&lt;/span&gt;
|-
|५
|[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|Mapusa]]
|61.06%
|[[फ्रान्सिस डिसूझा|Francis D'Souza]]||{{party name with color|Goa Rajiv Congress Party}}
|5,602
|36.2%
|नाटेकर गुरुदास भालचंद्र||{{party name with color|Indian National Congress}}
|4,027
|26.02%
| style=&quot;background:{{party color|Goa Rajiv Congress Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''1,575'''&lt;/span&gt;
|-
|६
|[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|Siolim]]
|67.06%
|[[दयानंद मांद्रेकर|Dayanand Mandrekar]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|4,455
|27.13%
|मार्क्स मिल्टन ऑलिंपियो||{{party name with color|Indian National Congress}}
|3,663
|22.3%
| style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''792'''&lt;/span&gt;
|-
|७
|[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|Calangute]]
|66.33%
|सुरेश विश्वनाथ परुळेकर||{{party name with color|United Goans Democratic Party}}
|7,670
|46.36%
|[[तोमाझिन्हो कार्डोझो|Tomazinho Cardozo]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|6,921
|41.83%
| style=&quot;background:{{party color|United Goans Democratic Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''749'''&lt;/span&gt;
|-
|८
|[[साळगांव विधानसभा मतदारसंघ|Saligao]]
|67.67%
|[[विल्फ्रेड डिसूझा|Wilfred de Souza]]||{{party name with color|Goa Rajiv Congress Party}}
|5,006
|35.94%
|कलंगुटकर दिलीप सोनू||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|4,542
|32.61%
| style=&quot;background:{{party color|Goa Rajiv Congress Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''464'''&lt;/span&gt;
|-
|९
|[[हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ|Aldona]]
|61.33%
|[[उल्हास असनोडकर|Ulhas Asnodkar]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|6,587
|36.69%
|हळणकर विश्वनाथ रोहिदास||{{party name with color|Indian National Congress}}
|2,738
|15.25%
| style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''3,849'''&lt;/span&gt;
|-
|१०
|[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|Panaji]]
|56.27%
|[[मनोहर पर्रीकर|Manohar Parrikar]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|5,396
|51.53%
|केशव प्रभू||{{party name with color|Indian National Congress}}
|2,647
|25.28%
| style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''2,749'''&lt;/span&gt;
|-
|११
|[[ताळगांव विधानसभा मतदारसंघ|Taleigao]]
|60.36%
|सोमनाथ दत्ता झुवरकर||{{party name with color|Indian National Congress}}
|8,288
|52.71%
|सुभाष साळकर||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|6,461
|41.09%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''1,827'''&lt;/span&gt;
|-
|१२
|[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|St. Cruz]]
|66.97%
|[[व्हिक्टोरिया फर्नांडिस|Victoria Fernandes]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|8,829
|50.78%
|अनिल होबळे||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|3,442
|19.8%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''5,387'''&lt;/span&gt;
|-
|१३
|[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|St. Andre]]
|72.07%
|[[फ्रान्सिस्को सिल्वेरा|Francisco Silveira]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|7,080
|45.5%
|अविनाश कामत||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|4,376
|28.12%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''2,704'''&lt;/span&gt;
|-
|१४
|[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|Cumbarjua]]
|64.76%
|निर्मला प्रभाकर सावंत||{{party name with color|Indian National Congress}}
|6,004
|37.18%
|गोविंद पार्वतकर||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|5,154
|31.92%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''850'''&lt;/span&gt;
|-
|१५
|[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|Bicholim]]
|73.13%
|[[पांडुरंग राऊत|Pandurang Raut]]||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|5,089
|33.04%
|[[राजेश पाटणेकर|Rajesh Patnekar]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|4,999
|32.46%
| style=&quot;background:{{party color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''90'''&lt;/span&gt;
|-
|१६
|[[मये विधानसभा मतदारसंघ|Maem]]
|72.73%
|[[प्रकाश फडते|Prakash Fadte]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|3,420
|27.16%
|मुरारी चोपडेकर||{{party name with color|Indian National Congress}}
|2,582
|20.51%
| style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''838'''&lt;/span&gt;
|-
|१७
|Pale
|71.48%
|[[सुरेश आमोणकर (राजकारणी)|Suresh Amonkar]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|7,156
|44.41%
|गुरुदास गवस||{{party name with color|Indian National Congress}}
|4,805
|29.82%
| style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''2,351'''&lt;/span&gt;
|-
|१८
|[[पर्ये विधानसभा मतदारसंघ|Poriem]]
|74.62%
|[[प्रतापसिंह राणे|Pratapsingh Rane]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|7,865
|52.93%
|संतोबा देसाई||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|3,407
|22.93%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''4,458'''&lt;/span&gt;
|-
|१९
|[[वाळपाई विधानसभा मतदारसंघ|Valpoi]]
|71.12%
|[[व्यंकटेश देसाई|Venkatesh Desai]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|4,177
|38.01%
|[[नरहरी हळदणकर|Narahari Haldankar]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|3,323
|30.24%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''854'''&lt;/span&gt;
|-
|२०
|[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|Ponda]]
|66.79%
|[[रवी नाईक|Ravi Naik]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|9,349
|48.72%
|यशवंत खेडेकर||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|5,313
|27.69%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''4,036'''&lt;/span&gt;
|-
|२१
|[[प्रियोळ विधानसभा मतदारसंघ|Priol]]
|73.01%
|[[विश्वास सातारकर|Vishwas Satarkar]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|6,563
|37.29%
|[[काशिनाथ जाल्मी|Dr.Kashinath Jalmi]]||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|4,593
|26.1%
| style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''1,970'''&lt;/span&gt;
|-
|२२
|[[मडकई विधानसभा मतदारसंघ|Marcaim]]
|73.84%
|[[सुदिन ढवळीकर|Sudin Dhavalikar]]||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|6,537
|38.94%
|श्रीपाद नाईक||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|5,843
|34.8%
| style=&quot;background:{{party color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''694'''&lt;/span&gt;
|-
|२३
|[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|Siroda]]
|75.79%
|[[सुभाष शिरोडकर|Subhash Shirodkar]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|9,548
|56.56%
|मनोहर नाईक||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|6,339
|37.55%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''3,209'''&lt;/span&gt;
|-
|२४
|[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|Mormugao]]
|52.43%
|[[शेख हसन हारून|Sheikh Hassan Haroon]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|4,721
|29.65%
|अर्चना कोचरेकर||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|3,698
|23.23%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''1,023'''&lt;/span&gt;
|-
|२५
|[[वास्को द गामा विधानसभा मतदारसंघ|Vasco Da Gama]]
|51.89%
|[[जोस फिलिप डिसूझा|Jose Philip D'Souza]]||{{party name with color|United Goans Democratic Party}}
|5,691
|33.11%
|[[राजेंद्र आर्लेकर|Rajendra Arlekar]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|4,183
|24.34%
| style=&quot;background:{{party color|United Goans Democratic Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''1,508'''&lt;/span&gt;
|-
|२६
|[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|Cortalim]]
|62.4%
|[[मॉविन गोडिन्हो|Mauvin Godinho]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|7,230
|41.06%
|दौरादो हर्कुलानो टी.||{{party name with color|United Goans Democratic Party}}
|6,129
|34.81%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''1,101'''&lt;/span&gt;
|-
|२७
|Loutolim
| -
|अलेक्सो सिक्वेरा||{{party name with color|Indian National Congress}}
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;background:#dcdcdc; text-align:center;&quot; |'''''बिनविरोध निवडून आले'''''
|-
|२८
|[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|Benaulim]]
|60.99%
|[[चर्चिल आलेमाव|Churchill Alemao]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|8,625
|66.8%
|राधाराव ग्रासियस||{{party name with color|United Goans Democratic Party}}
|3,788
|29.34%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''4,837'''&lt;/span&gt;
|-
|२९
|[[फातोर्डा विधानसभा मतदारसंघ|Fatorda]]
|55.38%
|कार्डोज लुईस ॲलेक्स फ्लोरेन्स||{{party name with color|Indian National Congress}}
|7,164
|47.76%
|अशोक कोरगावकर||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|4,421
|29.48%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''2,743'''&lt;/span&gt;
|-
|३०
|[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|Margao]]
|52.72%
|[[दिगंबर कामत|Digambar Kamat]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|7,549
|58.45%
|एम.के. शेख||{{party name with color|Indian National Congress}}
|4,272
|33.08%
| style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''3,277'''&lt;/span&gt;
|-
|३१
|[[कुडतरी विधानसभा मतदारसंघ|Curtorim]]
|59.%
|[[फ्रांसिस्को सार्डिन्हा|Francisco Sardinha]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|10,843
|83.66%
|ॲन्टोनियो गौनकर ||{{party name with color|Independent politician}}
|1,293
|9.98%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''9,550'''&lt;/span&gt;
|-
|३२
|[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|Navelim]]
|56.3%
|[[लुइझिनो फलेरो|Luizinho Faleiro]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|12,054
|75.48%
|जिना शेख||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|2,293
|14.36%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''9,761'''&lt;/span&gt;
|-
|३३
|[[वेळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|Velim]]
|59.31%
|[[फिलिप नेरी रॉड्रिग्ज|Filipe Nery Rodrigues]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|7,829
|65.83%
|[[मनू फर्नांडिस (राजकारणी)|Manu Fernandes]]||{{party name with color|Goa Rajiv Congress Party}}
|2,557
|21.5%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''5,272'''&lt;/span&gt;
|-
|३४
|[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|Cuncolim]]
|56.65%
|[[अरेसियो डिसूझा|Arecio D'Souza]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|5,481
|43.93%
|जुलिओ डिसील्व्हा||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|3,267
|26.19%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''2,214'''&lt;/span&gt;
|-
|३५
|[[सावर्डे विधानसभा मतदारसंघ|Sanvordem]]
|66.88%
|[[विनय दिनू तेंडुलकर|Vinay Dinu Tendulkar]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|4,600
|29.28%
|गणेश गावकर||{{party name with color|Indian National Congress}}
|3,924
|24.97%
| style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''676'''&lt;/span&gt;
|-
|३६
|[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|Sanguem]]
|68.6%
|[[प्रभाकर गावकर|Prabhakar Gaonkar]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|3,498
|28.79%
|सत्यवान देसाई||{{party name with color|Indian National Congress}}
|2,711
|22.31%
| style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''787'''&lt;/span&gt;
|-
|३७
|[[कुडचडे विधानसभा मतदारसंघ|Curchorem]]
|66.43%
|रामराव देसाई||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|7,640
|46.95%
|डॉम्नीक फर्नांडीस||{{party name with color|Indian National Congress}}
|7,271
|44.68%
| style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''369'''&lt;/span&gt;
|-
|३८
|[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|Quepem]]
|66.64%
|[[प्रकाश वेळीप|Prakash Velip]]||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|5,648
|36.62%
|राऊल परेरा||{{party name with color|Indian National Congress}}
|5,509
|35.72%
| style=&quot;background:{{party color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''139'''&lt;/span&gt;
|-
|३९
|[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|Canacona]]
|74.17%
|संजय बांदेकर||{{party name with color|Indian National Congress}}
|4,849
|37.37%
|विजय पै खोत||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|4,678
|36.05%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''171'''&lt;/span&gt;
|-
|४०
|Poinguinim
|76.35%
|[[इसिडोर फर्नांडिस (राजकारणी)|Isidore Fernandes]]||{{party name with color|Independent politician}}
|4,860
|45.04%
|[[गोविंद रघुचंद्र आचार्य|Govind Raghuchandra Acharya]]||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|3,201
|29.66%
| style=&quot;background:{{party color|Independent politician}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:black;&quot;&gt;'''1,659'''&lt;/span&gt;
|}

== सरकारची स्थापना ==
[[लुइझिनो फलेरो]] यांच्या नेतृत्वाखाली [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने]] सरकार स्थापन केले, जे १६९ दिवस टिकले. [[फ्रांसिस्को सार्डिन्हा]] यांनी [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] फोडून [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाच्या]] मदतीने सरकार स्थापन केले, जे ३३४ दिवस टिकले.

२४ ऑक्टोबर २००० रोजी, [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाने]] [[मनोहर पर्रीकर]] यांच्या नेतृत्वाखाली [[गोवा|गोव्यात]] आपले पहिले सरकार स्थापन केले, जे [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००२|पुढील निवडणुका (२००२)]] होईपर्यंत १ वर्ष आणि २२३ दिवस टिकले.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]]</text>
      <sha1>n9tlc8htts1b39vk02bdwi7q66hqlbv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692379</id>
      <parentid>2692358</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T09:22:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <origin>2692379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34462" sha1="bpczanq5awko42yv548bczbq39w65ny" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''गोवा विधानसभा निवडणूका''' जून १९९९ मध्ये झाल्या.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.proquest.com/docview/741844291|title=Goa polls become prestige issue as curtain-raiser to LS elections|date=1999-05-28|work=The Times of India|id={{ProQuest|741844291}}|access-date=29 February 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.goavidhansabha.gov.in/member_past_list.php?srch_mode=QUERY&amp;cmbassemblyid=3 Goa Vidhan Sabha]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eci.gov.in/files/file/3852-goa-1999/ Election Commission India]&lt;/ref&gt;

== निवडणुकीतील पक्ष ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!क्र.
! पक्ष
! ध्वज
! चिन्ह
! नेता
! जागांसाठी स्पर्धा
!जागा जिंकल्या
|-
| style=&quot;background:{{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|[[चित्र:INC_Flag_Official.jpg|50x50अंश]]
|[[चित्र:INC_Logo.png|58x58अंश]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[लुइझिनो फलेरो]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | ४०
|२१
|-
| style=&quot;background:{{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | २
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पार्टी]]
|[[चित्र:BJP_flag.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:Lotus_flower_symbol.svg|50x50अंश]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[मनोहर पर्रीकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | ३९
|१०
|-
| style=&quot;background:{{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ३
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
|[[चित्र:Blank.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:Indian_Election_Symbol_Lion.svg|50x50अंश]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[शशिकला काकोडकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | १७
|४
|-
| style=&quot;background:{{गोवा राजीव काँग्रेस पार्टी/meta/color}}&quot; | ४
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष]]
|[[चित्र:Blank.svg|50x50अंश]]
|
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[विल्फ्रेड डिसूझा]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | १४
|२
|-
| style=&quot;background:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | ५
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष]]
|[[चित्र:Blank.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:Indian_Election_Symbol_Two_Leaves.png|50x50अंश]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[चर्चिल आलेमाव]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | ११
|२
|}

== निकाल ==
निवडणुकीत विजयी झालेल्या आमदारांची यादी खालीलप्रमाणे आहे.&lt;ref&gt;[http://www.elections.in/goa/assembly-constituencies/1999-election-results.html List of Successful Candidates in Goa Assembly Election in 1999]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |मतदारसंघ !! मतदान !! colspan=&quot;5&quot; |विजेता !! colspan=&quot;5&quot; |उप-विजेता !! rowspan=&quot;2&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; |अंतर
|-
!क्र. !!नाव !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!%
|-
|१
|[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]]
|73.32%
|[[रमाकांत खलप]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|5,401
|39.6%
|परब संगीता गोपाळ
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|4,219
|30.94%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 1,182
|-
|२
|[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|पेडणे]]
|72.72%
|जितेंद्र रघुराज देशप्रभू
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|5,129
|41.32%
|कोतकर परशुराम नागेश
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,963
|31.93%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |1,166
|-
|३
|दर्गाळी
|68.24%
|[[मनोहर आजगावकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,328
|42.92%
|धारगळकर बाळकृष्ण आत्माराम
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,232
|32.05%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |1,096
|-
|४
|[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|थिविम]]
|67.43%
|[[दयानंद नार्वेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|6,989
|41.17%
|हलर्णकर नीलकांत रामनाथ
| [[गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,333
|25.53%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |2,656
|-
|५
|[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|म्हापसा]]
|61.06%
|[[फ्रान्सिस डिसूझा]]
| [[गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,602
|36.2%
|नाटेकर गुरुदास भालचंद्र
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,027
|26.02%
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |1,575
|-
|६
|[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|शिवोली]]
|67.06%
|[[दयानंद मांद्रेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,455
|27.13%
|मार्क्स मिल्टन ऑलिंपियो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|3,663
|22.3%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |792
|-
|७
|[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|कळंगुट]]
|66.33%
|सुरेश विश्वनाथ परुळेकर
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष]]
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |
|7,670
|46.36%
|[[तोमाझिन्हो कार्डोझो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|6,921
|41.83%
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 749
|-
|८
|[[साळगांव विधानसभा मतदारसंघ|साळगांव]]
|67.67%
|[[विल्फ्रेड डिसूझा]]
| [[गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,006
|35.94%
|कलंगुटकर दिलीप सोनू
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,542
|32.61%
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |464
|-
|९
|[[हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ|हळदोणे]]
|61.33%
|[[उल्हास असनोडकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|6,587
|36.69%
|हळणकर विश्वनाथ रोहिदास
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|2,738
|15.25%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |3,849
|-
|१०
|[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]]
|56.27%
|[[मनोहर पर्रीकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,396
|51.53%
|केशव प्रभू
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|2,647
|25.28%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |2,749
|-
|११
|[[ताळगांव विधानसभा मतदारसंघ|ताळगांव]]
|60.36%
|सोमनाथ दत्ता झुवरकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|8,288
|52.71%
|सुभाष साळकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|6,461
|41.09%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,827
|-
|१२
|[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|सांता क्रुझ]]
|66.97%
|[[व्हिक्टोरिया फर्नांडिस]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|8,829
|50.78%
|अनिल होबळे
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,442
|19.8%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |5,387
|-
|१३
|[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|सेंट आंद्रे]]
|72.07%
|[[फ्रान्सिस्को सिल्वेरा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|7,080
|45.5%
|अविनाश कामत
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,376
|28.12%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |2,704
|-
|१४
|[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|कुंभारजुवा]]
|64.76%
|निर्मला प्रभाकर सावंत
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|6,004
|37.18%
|गोविंद पार्वतकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,154
|31.92%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 850
|-
|१५
|[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|डिचोली]]
|73.13%
|[[पांडुरंग राऊत]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,089
|33.04%
|[[राजेश पाटणेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,999
|32.46%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 90
|-
|१६
|[[मये विधानसभा मतदारसंघ|मये]]
|72.73%
|[[प्रकाश फडते]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,420
|27.16%
|मुरारी चोपडेकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|2,582
|20.51%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |838
|-
|१७
|पाले
|71.48%
|[[सुरेश आमोणकर (राजकारणी)|सुरेश आमोणकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|7,156
|44.41%
|गुरुदास गवस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,805
|29.82%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |2,351
|-
|१८
|[[पर्ये विधानसभा मतदारसंघ|पर्ये]]
|74.62%
|[[प्रतापसिंह राणे]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|7,865
|52.93%
|संतोबा देसाई
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,407
|22.93%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 4,458
|-
|१९
|[[वाळपाई विधानसभा मतदारसंघ|वाळपाई]]
|71.12%
|[[व्यंकटेश देसाई]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,177
|38.01%
|[[नरहरी हळदणकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,323
|30.24%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |854
|-
|२०
|[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|फोंडा]]
|66.79%
|[[रवी नाईक]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|9,349
|48.72%
|यशवंत खेडेकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,313
|27.69%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |4,036
|-
|२१
|[[प्रियोळ विधानसभा मतदारसंघ|प्रियोळ]]
|73.01%
|[[विश्वास सातारकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|6,563
|37.29%
|[[काशिनाथ जाल्मी]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,593
|26.1%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 1,970
|-
|२२
|[[मडकई विधानसभा मतदारसंघ|मडकई]]
|73.84%
|[[सुदिन ढवळीकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|6,537
|38.94%
|श्रीपाद नाईक
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,843
|34.8%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |694
|-
|२३
|[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|शिरोडा]]
|75.79%
|[[सुभाष शिरोडकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|9,548
|56.56%
|मनोहर नाईक
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|6,339
|37.55%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |3,209
|-
|२४
|[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|मुरगांव]]
|52.43%
|[[शेख हसन हारून]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,721
|29.65%
|अर्चना कोचरेकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,698
|23.23%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |1,023
|-
|२५
|[[वास्को द गामा विधानसभा मतदारसंघ|वास्को द गामा]]
|51.89%
|[[जोस फिलिप डिसूझा]]
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष]]
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,691
|33.11%
|[[राजेंद्र आर्लेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,183
|24.34%
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |1,508
|-
|२६
|[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|कुठ्ठाळी]]
|62.4%
|[[मॉविन गोडिन्हो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|7,230
|41.06%
|दौरादो हर्कुलानो टी.
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष]]
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |
|6,129
|34.81%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |1,101
|-
|२७
|Loutolim
| -
|अलेक्सो सिक्वेरा
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;background:#dcdcdc; text-align:center;&quot; |'''''बिनविरोध निवडून आले'''''
|-
|२८
|[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बाणावली]]
|60.99%
|[[चर्चिल आलेमाव]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|8,625
|66.8%
|राधाराव ग्रासियस
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष]]
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,788
|29.34%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |4,837
|-
|२९
|[[फातोर्डा विधानसभा मतदारसंघ|फातोर्डा]]
|55.38%
|कार्डोज लुईस ॲलेक्स फ्लोरेन्स
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|7,164
|47.76%
|अशोक कोरगावकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,421
|29.48%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |2,743
|-
|३०
|[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|मडगांव]]
|52.72%
|[[दिगंबर कामत]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|7,549
|58.45%
|एम.के. शेख
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,272
|33.08%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |3,277
|-
|३१
|[[कुडतरी विधानसभा मतदारसंघ|कुडतरी]]
|59.%
|[[फ्रांसिस्को सार्डिन्हा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|10,843
|83.66%
|ॲन्टोनियो गौनकर 
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|1,293
|9.98%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 9,550
|-
|३२
|[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|नावेली]]
|56.3%
|[[लुइझिनो फलेरो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|12,054
|75.48%
|जिना शेख
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|2,293
|14.36%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |9,761
|-
|३३
|[[वेळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|वेळ्ळी]]
|59.31%
|[[फिलिप नेरी रॉड्रिग्ज]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|7,829
|65.83%
|[[मनू फर्नांडिस (राजकारणी)|मनू फर्नांडिस]]
| [[गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|2,557
|21.5%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |5,272
|-
|३४
|[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|कुंकळ्ळी]]
|56.65%
|[[अरेसियो डिसूझा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|5,481
|43.93%
|जुलिओ डिसील्व्हा
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,267
|26.19%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |2,214
|-
|३५
|[[सावर्डे विधानसभा मतदारसंघ|सावर्डे]]
|66.88%
|[[विनय दिनू तेंडुलकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,600
|29.28%
|गणेश गावकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|3,924
|24.97%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 676
|-
|३६
|[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|सांगे]]
|68.6%
|[[प्रभाकर गावकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,498
|28.79%
|सत्यवान देसाई
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|2,711
|22.31%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |787
|-
|३७
|[[कुडचडे विधानसभा मतदारसंघ|कुडचडे]]
|66.43%
|रामराव देसाई
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|7,640
|46.95%
|डॉम्नीक फर्नांडीस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|7,271
|44.68%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |369
|-
|३८
|[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|केपें]]
|66.64%
|[[प्रकाश वेळीप]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,648
|36.62%
|राऊल परेरा
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|5,509
|35.72%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 139
|-
|३९
|[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|काणकोण]]
|74.17%
|संजय बांदेकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,849
|37.37%
|विजय पै खोत
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,678
|36.05%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 171
|-
|४०
|Poinguinim
|76.35%
|[[इसिडोर फर्नांडिस (राजकारणी)|इसिडोर फर्नांडिस]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,860
|45.04%
|[[गोविंद रघुचंद्र आचार्य]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,201
|29.66%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |1,659
|-
|}

== सरकारची स्थापना ==
[[लुइझिनो फलेरो]] यांच्या नेतृत्वाखाली [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने]] सरकार स्थापन केले, जे १६९ दिवस टिकले. [[फ्रांसिस्को सार्डिन्हा]] यांनी [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] फोडून [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाच्या]] मदतीने सरकार स्थापन केले, जे ३३४ दिवस टिकले.

२४ ऑक्टोबर २००० रोजी, [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाने]] [[मनोहर पर्रीकर]] यांच्या नेतृत्वाखाली [[गोवा|गोव्यात]] आपले पहिले सरकार स्थापन केले, जे [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००२|पुढील निवडणुका (२००२)]] होईपर्यंत १ वर्ष आणि २२३ दिवस टिकले.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]]</text>
      <sha1>bpczanq5awko42yv548bczbq39w65ny</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692385</id>
      <parentid>2692379</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T09:31:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <origin>2692385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34766" sha1="eevccniyuey3kb1dmrvwd6x8c19zl0s" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''गोवा विधानसभा निवडणूका''' जून १९९९ मध्ये झाल्या.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.proquest.com/docview/741844291|title=Goa polls become prestige issue as curtain-raiser to LS elections|date=1999-05-28|work=The Times of India|id={{ProQuest|741844291}}|access-date=29 February 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.goavidhansabha.gov.in/member_past_list.php?srch_mode=QUERY&amp;cmbassemblyid=3 Goa Vidhan Sabha]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eci.gov.in/files/file/3852-goa-1999/ Election Commission India]&lt;/ref&gt;

== निवडणुकीतील पक्ष ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!क्र.
! पक्ष
! ध्वज
! चिन्ह
! नेता
! जागांसाठी स्पर्धा
!जागा जिंकल्या
|-
| style=&quot;background:{{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|[[चित्र:INC_Flag_Official.jpg|50x50अंश]]
|[[चित्र:INC_Logo.png|58x58अंश]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[लुइझिनो फलेरो]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | ४०
|२१
|-
| style=&quot;background:{{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | २
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पार्टी]]
|[[चित्र:BJP_flag.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:Lotus_flower_symbol.svg|50x50अंश]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[मनोहर पर्रीकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | ३९
|१०
|-
| style=&quot;background:{{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ३
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
|[[चित्र:Blank.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:Indian_Election_Symbol_Lion.svg|50x50अंश]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[शशिकला काकोडकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | १७
|४
|-
| style=&quot;background:{{गोवा राजीव काँग्रेस पार्टी/meta/color}}&quot; | ४
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष]]
|[[चित्र:Blank.svg|50x50अंश]]
|
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[विल्फ्रेड डिसूझा]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | १४
|२
|-
| style=&quot;background:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | ५
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष]]
|[[चित्र:Blank.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:Indian_Election_Symbol_Two_Leaves.png|50x50अंश]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[चर्चिल आलेमाव]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | ११
|२
|}

== निकाल ==
निवडणुकीत विजयी झालेल्या आमदारांची यादी खालीलप्रमाणे आहे.&lt;ref&gt;[http://www.elections.in/goa/assembly-constituencies/1999-election-results.html List of Successful Candidates in Goa Assembly Election in 1999]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |मतदारसंघ !! मतदान !! colspan=&quot;5&quot; |विजेता !! colspan=&quot;5&quot; |उप-विजेता !! rowspan=&quot;2&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; |अंतर
|-
!क्र. !!नाव !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!%
|-
|१
|[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]]
|73.32%
|[[रमाकांत खलप]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|5,401
|39.6%
|परब संगीता गोपाळ
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|4,219
|30.94%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 1,182
|-
|२
|[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|पेडणे]]
|72.72%
|जितेंद्र रघुराज देशप्रभू
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|5,129
|41.32%
|कोतकर परशुराम नागेश
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,963
|31.93%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |1,166
|-
|३
|दर्गाळी
|68.24%
|[[मनोहर आजगावकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,328
|42.92%
|धारगळकर बाळकृष्ण आत्माराम
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,232
|32.05%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |1,096
|-
|४
|[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|थिविम]]
|67.43%
|[[दयानंद नार्वेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|6,989
|41.17%
|हलर्णकर नीलकांत रामनाथ
| [[गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष|राजीव काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,333
|25.53%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |2,656
|-
|५
|[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|म्हापसा]]
|61.06%
|[[फ्रान्सिस डिसूझा]]
| [[गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष|राजीव काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,602
|36.2%
|नाटेकर गुरुदास भालचंद्र
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,027
|26.02%
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |1,575
|-
|६
|[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|शिवोली]]
|67.06%
|[[दयानंद मांद्रेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,455
|27.13%
|मार्क्स मिल्टन ऑलिंपियो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|3,663
|22.3%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |792
|-
|७
|[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|कळंगुट]]
|66.33%
|सुरेश विश्वनाथ परुळेकर
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |
|7,670
|46.36%
|[[तोमाझिन्हो कार्डोझो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|6,921
|41.83%
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 749
|-
|८
|[[साळगांव विधानसभा मतदारसंघ|साळगांव]]
|67.67%
|[[विल्फ्रेड डिसूझा]]
| [[गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष|राजीव काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,006
|35.94%
|कलंगुटकर दिलीप सोनू
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,542
|32.61%
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |464
|-
|९
|[[हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ|हळदोणे]]
|61.33%
|[[उल्हास असनोडकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|6,587
|36.69%
|हळणकर विश्वनाथ रोहिदास
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|2,738
|15.25%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |3,849
|-
|१०
|[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]]
|56.27%
|[[मनोहर पर्रीकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,396
|51.53%
|केशव प्रभू
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|2,647
|25.28%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |2,749
|-
|११
|[[ताळगांव विधानसभा मतदारसंघ|ताळगांव]]
|60.36%
|सोमनाथ दत्ता झुवरकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|8,288
|52.71%
|सुभाष साळकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|6,461
|41.09%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,827
|-
|१२
|[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|सांता क्रुझ]]
|66.97%
|[[व्हिक्टोरिया फर्नांडिस]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|8,829
|50.78%
|अनिल होबळे
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,442
|19.8%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |5,387
|-
|१३
|[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|सेंट आंद्रे]]
|72.07%
|[[फ्रान्सिस्को सिल्वेरा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|7,080
|45.5%
|अविनाश कामत
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,376
|28.12%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |2,704
|-
|१४
|[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|कुंभारजुवा]]
|64.76%
|निर्मला प्रभाकर सावंत
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|6,004
|37.18%
|गोविंद पार्वतकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,154
|31.92%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 850
|-
|१५
|[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|डिचोली]]
|73.13%
|[[पांडुरंग राऊत]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,089
|33.04%
|[[राजेश पाटणेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,999
|32.46%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 90
|-
|१६
|[[मये विधानसभा मतदारसंघ|मये]]
|72.73%
|[[प्रकाश फडते]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,420
|27.16%
|मुरारी चोपडेकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|2,582
|20.51%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |838
|-
|१७
|पाले
|71.48%
|[[सुरेश आमोणकर (राजकारणी)|सुरेश आमोणकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|7,156
|44.41%
|गुरुदास गवस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,805
|29.82%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |2,351
|-
|१८
|[[पर्ये विधानसभा मतदारसंघ|पर्ये]]
|74.62%
|[[प्रतापसिंह राणे]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|7,865
|52.93%
|संतोबा देसाई
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,407
|22.93%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 4,458
|-
|१९
|[[वाळपाई विधानसभा मतदारसंघ|वाळपाई]]
|71.12%
|[[व्यंकटेश देसाई]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,177
|38.01%
|[[नरहरी हळदणकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,323
|30.24%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |854
|-
|२०
|[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|फोंडा]]
|66.79%
|[[रवी नाईक]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|9,349
|48.72%
|यशवंत खेडेकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,313
|27.69%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |4,036
|-
|२१
|[[प्रियोळ विधानसभा मतदारसंघ|प्रियोळ]]
|73.01%
|[[विश्वास सातारकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|6,563
|37.29%
|[[काशिनाथ जाल्मी]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,593
|26.1%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 1,970
|-
|२२
|[[मडकई विधानसभा मतदारसंघ|मडकई]]
|73.84%
|[[सुदिन ढवळीकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|6,537
|38.94%
|श्रीपाद नाईक
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,843
|34.8%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |694
|-
|२३
|[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|शिरोडा]]
|75.79%
|[[सुभाष शिरोडकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|9,548
|56.56%
|मनोहर नाईक
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|6,339
|37.55%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |3,209
|-
|२४
|[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|मुरगांव]]
|52.43%
|[[शेख हसन हारून]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,721
|29.65%
|अर्चना कोचरेकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,698
|23.23%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |1,023
|-
|२५
|[[वास्को द गामा विधानसभा मतदारसंघ|वास्को द गामा]]
|51.89%
|[[जोस फिलिप डिसूझा]]
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,691
|33.11%
|[[राजेंद्र आर्लेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,183
|24.34%
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |1,508
|-
|२६
|[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|कुठ्ठाळी]]
|62.4%
|[[मॉविन गोडिन्हो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|7,230
|41.06%
|दौरादो हर्कुलानो टी.
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |
|6,129
|34.81%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |1,101
|-
|२७
|Loutolim
| -
|अलेक्सो सिक्वेरा
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;background:#dcdcdc; text-align:center;&quot; |'''''बिनविरोध निवडून आले'''''
|-
|२८
|[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बाणावली]]
|60.99%
|[[चर्चिल आलेमाव]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|8,625
|66.8%
|राधाराव ग्रासियस
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,788
|29.34%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |4,837
|-
|२९
|[[फातोर्डा विधानसभा मतदारसंघ|फातोर्डा]]
|55.38%
|कार्डोज लुईस ॲलेक्स फ्लोरेन्स
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|7,164
|47.76%
|अशोक कोरगावकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,421
|29.48%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |2,743
|-
|३०
|[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|मडगांव]]
|52.72%
|[[दिगंबर कामत]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|7,549
|58.45%
|एम.के. शेख
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,272
|33.08%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |3,277
|-
|३१
|[[कुडतरी विधानसभा मतदारसंघ|कुडतरी]]
|59.%
|[[फ्रांसिस्को सार्डिन्हा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|10,843
|83.66%
|ॲन्टोनियो गौनकर 
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|1,293
|9.98%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 9,550
|-
|३२
|[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|नावेली]]
|56.3%
|[[लुइझिनो फलेरो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|12,054
|75.48%
|जिना शेख
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|2,293
|14.36%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |9,761
|-
|३३
|[[वेळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|वेळ्ळी]]
|59.31%
|[[फिलिप नेरी रॉड्रिग्ज]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|7,829
|65.83%
|[[मनू फर्नांडिस (राजकारणी)|मनू फर्नांडिस]]
| [[गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष|राजीव काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|2,557
|21.5%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |5,272
|-
|३४
|[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|कुंकळ्ळी]]
|56.65%
|[[अरेसियो डिसूझा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|5,481
|43.93%
|जुलिओ डिसील्व्हा
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,267
|26.19%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |2,214
|-
|३५
|[[सावर्डे विधानसभा मतदारसंघ|सावर्डे]]
|66.88%
|[[विनय दिनू तेंडुलकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,600
|29.28%
|गणेश गावकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|3,924
|24.97%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 676
|-
|३६
|[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|सांगे]]
|68.6%
|[[प्रभाकर गावकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,498
|28.79%
|सत्यवान देसाई
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|2,711
|22.31%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |787
|-
|३७
|[[कुडचडे विधानसभा मतदारसंघ|कुडचडे]]
|66.43%
|रामराव देसाई
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|7,640
|46.95%
|डॉम्नीक फर्नांडीस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|7,271
|44.68%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |369
|-
|३८
|[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|केपें]]
|66.64%
|[[प्रकाश वेळीप]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,648
|36.62%
|राऊल परेरा
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|5,509
|35.72%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 139
|-
|३९
|[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|काणकोण]]
|74.17%
|संजय बांदेकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,849
|37.37%
|विजय पै खोत
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,678
|36.05%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 171
|-
|४०
|Poinguinim
|76.35%
|[[इसिडोर फर्नांडिस (राजकारणी)|इसिडोर फर्नांडिस]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,860
|45.04%
|[[गोविंद रघुचंद्र आचार्य]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,201
|29.66%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |1,659
|-
|}

== सरकारची स्थापना ==
[[लुइझिनो फलेरो]] यांच्या नेतृत्वाखाली [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने]] सरकार स्थापन केले, जे १६९ दिवस टिकले. [[फ्रांसिस्को सार्डिन्हा]] यांनी [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] फोडून [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाच्या]] मदतीने सरकार स्थापन केले, जे ३३४ दिवस टिकले.

२४ ऑक्टोबर २००० रोजी, [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाने]] [[मनोहर पर्रीकर]] यांच्या नेतृत्वाखाली [[गोवा|गोव्यात]] आपले पहिले सरकार स्थापन केले, जे [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००२|पुढील निवडणुका (२००२)]] होईपर्यंत १ वर्ष आणि २२३ दिवस टिकले.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]]</text>
      <sha1>eevccniyuey3kb1dmrvwd6x8c19zl0s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०२६ महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381096</id>
    <redirect title="२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक" />
    <revision>
      <id>2692339</id>
      <timestamp>2026-07-03T06:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>[[२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]] कडे पुनर्निर्देशित</comment>
      <origin>2692339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130" sha1="t1jc8q5j5nsgsanpzkj4jv78gtff0bi" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[२०२६ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक]]</text>
      <sha1>t1jc8q5j5nsgsanpzkj4jv78gtff0bi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बेनी प्रसाद वर्मा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381097</id>
    <revision>
      <id>2692340</id>
      <timestamp>2026-07-03T06:13:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = बेनी प्रसाद वर्मा | चित्र नाव = The_Union_Steel_Minister,_Shri_Beni_Prasad_Verma_briefing_the_media_after_reviewing_the_performance_of_NMDC,_in_New_Delhi_on_October_23,_2012.jpg | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[राज्यसभा]] सदस्य | मतदारसंघ = उत्तर प्रदेश |...</comment>
      <origin>2692340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3934" sha1="kahpcyuok12tne7jyi3zycbusva9mm3" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = बेनी प्रसाद वर्मा
| चित्र नाव = The_Union_Steel_Minister,_Shri_Beni_Prasad_Verma_briefing_the_media_after_reviewing_the_performance_of_NMDC,_in_New_Delhi_on_October_23,_2012.jpg
| चित्र आकारमान = 250px
| पद = [[राज्यसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ = उत्तर प्रदेश
| कार्यकाळ_आरंभ = २०१६
| कार्यकाळ_समाप्ती = २०२०
| मागील = 
| पुढील = 
| पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ1 = [[गोंडा लोकसभा मतदारसंघ|गोंडा]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = मे २००९
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = मे २०१४
| मागील1 = [[कीर्तिवर्धन सिंग]]
| पुढील1 = [[कीर्तिवर्धन सिंग]]
| मतदारसंघ2 = [[कैसरगंज लोकसभा मतदारसंघ|कैसरगंज]]
| कार्यकाळ_आरंभ2 = १९९६
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = २००९
| मागील2 = लक्ष्मीनारायण मणी त्रिपाठी
| पुढील2 = [[ब्रिज भूषण शरण सिंह]]
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक|1941|2|11}}
| जन्मस्थान      = [[बाराबंकी]]
| मृत्युदिनांक      = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2020|3|27|1941|2|11}}
| मृत्युस्थान      = [[लखनौ]]
| पक्ष         = [[समाजवादी पक्ष]]&lt;br&gt;[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| अपत्ये          = 
| निवास   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''बेनी प्रसाद वर्मा''' हे एक भारतीय राजकारणी, केंद्रीय मंत्री, [[लोकसभा]] सदस्य व [[उत्तर प्रदेश विधानसभा]] सदस्य होते. ते [[समाजवादी पक्ष]]ाचे संस्थापक मानले जातात. ते [[समाजवादी पक्ष]]ातर्फे १९९६, १९९८, १९९९ व २००४ लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[उत्तर प्रदेश]]च्या [[कैसरगंज लोकसभा मतदारसंघ|कैसरगंज]] मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून आले. २००९ मध्ये त्यांनी सपा सोडून पुन्हा [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]मध्ये प्रवेश केला व २००९ साली [[गोंडा लोकसभा मतदारसंघ|गोंडा]] मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले. ते २०१६ ते २०२० दरम्यान राज्यसभा सदस्य होते.

{{Commons category|Beni Prasad Verma|बेनी प्रसाद वर्मा}}

[[वर्ग:११ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१३ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:राज्यसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>kahpcyuok12tne7jyi3zycbusva9mm3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०२६</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381098</id>
    <revision>
      <id>2692347</id>
      <timestamp>2026-07-03T06:55:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{Infobox cricket tour | series_name                  = न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा २०२६ | team1_image                  = Flag of Bangladesh.svg | team1_name                   = बांगलादेश | team2_image                  = Flag of New Zealand.svg | team2_name                   = न्यूझीलंड | from_date                    = १७ एप्रि...</comment>
      <origin>2692347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8312" sha1="fp7dwymlgom4raqflgvu8vfw50dvt5i" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा २०२६
| team1_image                  = Flag of Bangladesh.svg
| team1_name                   = बांगलादेश
| team2_image                  = Flag of New Zealand.svg
| team2_name                   = न्यूझीलंड
| from_date                    = १७ एप्रिल 
| to_date                      = २ मे २०२६ 
| team1_captain                = {{nowrap|[[मेहेदी हसन मिराझ]] &lt;small&gt;(आं.ए.दि.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[लिटन दास]] &lt;small&gt;(आं.टी२०)&lt;/small&gt;}}
| team2_captain                = {{nowrap|[[टॉम लॅथम]] &lt;small&gt;(आं.ए.दि.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[निक केली]] &lt;small&gt;(आं.टी२०)&lt;/small&gt;}}
| no_of_ODIs                   = 3
| team1_ODIs_won               = 2
| team2_ODIs_won               = 1
| team1_ODIs_most_runs         = [[नजमुल हुसैन शान्तो]] (१५५)
| team2_ODIs_most_runs         = [[निक केली]] (१४९)&lt;br&gt;[[डीन फॉक्सक्रॉफ्ट]] (१४९)
| team1_ODIs_most_wickets      = [[नाहिद राणा]] (८)
| team2_ODIs_most_wickets      = [[विल्यम ओ’रुर्क]] (५)&lt;br&gt;[[जेडन लेनॉक्स]] (५)
| player_of_ODI_series         = [[नाहिद राणा]] (बां)
| no_of_twenty20s              = 3
| team1_twenty20s_won          = 1
| team2_twenty20s_won          = 1
| team1_twenty20s_most_runs    = [[तौहीद ह्रिदोय]] (८४)
| team2_twenty20s_most_runs    = [[बेव्हॉन जेकब्स]] (६३)
| team1_twenty20s_most_wickets = [[शोरिफुल इस्लाम]] (४)
| team2_twenty20s_most_wickets = [[जॉश क्लार्कसन]] (४)
| player_of_twenty20_series    = [[तौहीद ह्रिदोय]] (बां)
}}

न्यूझीलंडच्या क्रिकेट संघाने एप्रिल आणि मे २०२६ मध्ये बांगलादेशचा दौरा केला. ह्या दौऱ्यावर तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] (ODI) व तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवले गेले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-confirmed-for-new-zealand-s-tour-of-bangladesh |trans-title= न्यूझीलंडच्या बांगलादेश दौऱ्यासाठीची ठिकाणे निश्चित |title=Venues confirmed for New Zealand's tour of Bangladesh |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/new-zealand-to-tour-bangladesh-in-april-for-odis-and-t20is-1529540 |trans-title=न्यूझीलंड एप्रिलमध्ये एकदिवसीय आणि टी२० सामन्यांसाठी बांगलादेशचा दौरा करणार. |title=New Zealand to tour Bangladesh in April for ODIs and T20Is |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=|title=पुरुषांचे भविष्यकालीन दौऱ्यांचे कार्यक्रम |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; मार्च २०२६ मध्ये, बांगलादेश क्रिकेट बोर्डाने या दौऱ्यातील सामन्यांचे वेळापत्रक निश्चित केले.[&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/138180/tanzim-sakib-nears-full-intensity-return-targets-april-comeback |trans-title=तन्झिम साकिब पूर्ण क्षमतेने पुनरागमनाच्या उंबरठ्यावर; एप्रिलमध्ये परतण्याचे लक्ष्य |title=Tanzim Sakib nears full intensity return, targets April comeback |work=क्रिकबझ्झ |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt; तथापि, ऊर्जा संकटामुळे वीज वाचवण्यासाठी दोन्ही मालिकांमधील सामन्यांच्या वेळा आधीच्या वेळेपेक्षा लवकर करण्यात आल्या.&lt;ref&gt;{{cite news |trans-title=ऊर्जा संकटामुळे वीज वापर कमी करण्यासाठी बांगलादेशने न्यूझीलंडविरुद्धच्या आगामी मालिकेतील सामन्यांच्या वेळा बदलल्या.|title=Bangladesh changes match timings for upcoming New Zealand series to cut power use amid energy crisis |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/bangladesh-changes-match-timings-for-upcoming-new-zealand-series-to-cut-power-use-amid-energy-crisis-101775811676328.html |access-date=३ जुलै २०२६|work=Hindustan Times |date=१० एप्रिल २०२६|language=en}}&lt;/ref&gt;

बांगलादेशने एकदिवसीय मालिका २-१ अशा फरकाने जिंकली; ऑक्टोबर २०२५ पासून मायदेशात जिंकलेली ही त्यांची सलग तिसरी एकदिवसीय मालिका ठरली. &lt;ref&gt;{{cite news |last1=इसाम|first1=मोहम्मद|trans-title= शांतोचे शतक आणि मुस्तफिजुरचे पाच बळी; बांगलादेशचा मालिका विजय निश्चित |title=Shanto century, Mustafizur five-for seals series win for Bangladesh |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-in-bangladesh-2026-1528267/bangladesh-vs-new-zealand-3rd-odi-1528274/match-report |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt; दुसरी टी-२० आंतरराष्ट्रीय लढत पावसामुळे रद्द झाल्यामुळे टी२० मालिका १-१ अशी बरोबरीत सुटली.&lt;ref&gt;{{cite news |last1= इसाम |first1= मोहम्मद |trans-title= जेकब्सच्या धडाकेबाज नाबाद ६२ धावांचे शोरिफुलच्या तीन बळींना प्रत्युत्तर; न्यूझीलंडने मालिकेत साधली बरोबरी. |title=Jacobs' blazing 62* counters Shoriful three-for as NZ level series |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-in-bangladesh-2026-1528267/bangladesh-vs-new-zealand-3rd-t20i-1528277/match-report |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}
{{बांगलादेशचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}
[[वर्ग:न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचे बांगलादेश दौरे|२०२६]]
[[वर्ग:न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|बांगलादेश]]
[[वर्ग:परदेशी क्रिकेट संघाचे बांगलादेश दौरे]]</text>
      <sha1>fp7dwymlgom4raqflgvu8vfw50dvt5i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692348</id>
      <parentid>2692347</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T06:55:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — शहराचे अचूक नाव ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#शहराचे अचूक नाव|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2692348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8313" sha1="9iaorslgw0bwz8aq3wi52tlr0vkirpw" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा २०२६
| team1_image                  = Flag of Bangladesh.svg
| team1_name                   = बांगलादेश
| team2_image                  = Flag of New Zealand.svg
| team2_name                   = न्यूझीलंड
| from_date                    = १७ एप्रिल 
| to_date                      = २ मे २०२६ 
| team1_captain                = {{nowrap|[[मेहेदी हसन मिराझ]] &lt;small&gt;(आं.ए.दि.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[लिटन दास]] &lt;small&gt;(आं.टी२०)&lt;/small&gt;}}
| team2_captain                = {{nowrap|[[टॉम लॅथम]] &lt;small&gt;(आं.ए.दि.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[निक केली]] &lt;small&gt;(आं.टी२०)&lt;/small&gt;}}
| no_of_ODIs                   = 3
| team1_ODIs_won               = 2
| team2_ODIs_won               = 1
| team1_ODIs_most_runs         = [[नजमुल हुसैन शान्तो]] (१५५)
| team2_ODIs_most_runs         = [[निक केली]] (१४९)&lt;br&gt;[[डीन फॉक्सक्रॉफ्ट]] (१४९)
| team1_ODIs_most_wickets      = [[नाहिद राणा]] (८)
| team2_ODIs_most_wickets      = [[विल्यम ओ’रुर्क]] (५)&lt;br&gt;[[जेडन लेनॉक्स]] (५)
| player_of_ODI_series         = [[नाहिद राणा]] (बां)
| no_of_twenty20s              = 3
| team1_twenty20s_won          = 1
| team2_twenty20s_won          = 1
| team1_twenty20s_most_runs    = [[तौहीद ह्रिदोय]] (८४)
| team2_twenty20s_most_runs    = [[बेव्हॉन जेकब्स]] (६३)
| team1_twenty20s_most_wickets = [[शोरिफुल इस्लाम]] (४)
| team2_twenty20s_most_wickets = [[जॉश क्लार्कसन]] (४)
| player_of_twenty20_series    = [[तौहीद ह्रिदोय]] (बां)
}}

न्यू झीलंडच्या क्रिकेट संघाने एप्रिल आणि मे २०२६ मध्ये बांगलादेशचा दौरा केला. ह्या दौऱ्यावर तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] (ODI) व तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवले गेले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-confirmed-for-new-zealand-s-tour-of-bangladesh |trans-title= न्यूझीलंडच्या बांगलादेश दौऱ्यासाठीची ठिकाणे निश्चित |title=Venues confirmed for New Zealand's tour of Bangladesh |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/new-zealand-to-tour-bangladesh-in-april-for-odis-and-t20is-1529540 |trans-title=न्यूझीलंड एप्रिलमध्ये एकदिवसीय आणि टी२० सामन्यांसाठी बांगलादेशचा दौरा करणार. |title=New Zealand to tour Bangladesh in April for ODIs and T20Is |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=|title=पुरुषांचे भविष्यकालीन दौऱ्यांचे कार्यक्रम |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; मार्च २०२६ मध्ये, बांगलादेश क्रिकेट बोर्डाने या दौऱ्यातील सामन्यांचे वेळापत्रक निश्चित केले.[&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/138180/tanzim-sakib-nears-full-intensity-return-targets-april-comeback |trans-title=तन्झिम साकिब पूर्ण क्षमतेने पुनरागमनाच्या उंबरठ्यावर; एप्रिलमध्ये परतण्याचे लक्ष्य |title=Tanzim Sakib nears full intensity return, targets April comeback |work=क्रिकबझ्झ |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt; तथापि, ऊर्जा संकटामुळे वीज वाचवण्यासाठी दोन्ही मालिकांमधील सामन्यांच्या वेळा आधीच्या वेळेपेक्षा लवकर करण्यात आल्या.&lt;ref&gt;{{cite news |trans-title=ऊर्जा संकटामुळे वीज वापर कमी करण्यासाठी बांगलादेशने न्यूझीलंडविरुद्धच्या आगामी मालिकेतील सामन्यांच्या वेळा बदलल्या.|title=Bangladesh changes match timings for upcoming New Zealand series to cut power use amid energy crisis |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/bangladesh-changes-match-timings-for-upcoming-new-zealand-series-to-cut-power-use-amid-energy-crisis-101775811676328.html |access-date=३ जुलै २०२६|work=Hindustan Times |date=१० एप्रिल २०२६|language=en}}&lt;/ref&gt;

बांगलादेशने एकदिवसीय मालिका २-१ अशा फरकाने जिंकली; ऑक्टोबर २०२५ पासून मायदेशात जिंकलेली ही त्यांची सलग तिसरी एकदिवसीय मालिका ठरली. &lt;ref&gt;{{cite news |last1=इसाम|first1=मोहम्मद|trans-title= शांतोचे शतक आणि मुस्तफिजुरचे पाच बळी; बांगलादेशचा मालिका विजय निश्चित |title=Shanto century, Mustafizur five-for seals series win for Bangladesh |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-in-bangladesh-2026-1528267/bangladesh-vs-new-zealand-3rd-odi-1528274/match-report |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt; दुसरी टी-२० आंतरराष्ट्रीय लढत पावसामुळे रद्द झाल्यामुळे टी२० मालिका १-१ अशी बरोबरीत सुटली.&lt;ref&gt;{{cite news |last1= इसाम |first1= मोहम्मद |trans-title= जेकब्सच्या धडाकेबाज नाबाद ६२ धावांचे शोरिफुलच्या तीन बळींना प्रत्युत्तर; न्यूझीलंडने मालिकेत साधली बरोबरी. |title=Jacobs' blazing 62* counters Shoriful three-for as NZ level series |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-in-bangladesh-2026-1528267/bangladesh-vs-new-zealand-3rd-t20i-1528277/match-report |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}
{{बांगलादेशचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}
[[वर्ग:न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचे बांगलादेश दौरे|२०२६]]
[[वर्ग:न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|बांगलादेश]]
[[वर्ग:परदेशी क्रिकेट संघाचे बांगलादेश दौरे]]</text>
      <sha1>9iaorslgw0bwz8aq3wi52tlr0vkirpw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692349</id>
      <parentid>2692348</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T06:55:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:परदेशी क्रिकेट संघाचे बांगलादेश दौरे]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8334" sha1="ghn3l6j3oelss0ba6ebaswdtxg6wgrn" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा २०२६
| team1_image                  = Flag of Bangladesh.svg
| team1_name                   = बांगलादेश
| team2_image                  = Flag of New Zealand.svg
| team2_name                   = न्यूझीलंड
| from_date                    = १७ एप्रिल 
| to_date                      = २ मे २०२६ 
| team1_captain                = {{nowrap|[[मेहेदी हसन मिराझ]] &lt;small&gt;(आं.ए.दि.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[लिटन दास]] &lt;small&gt;(आं.टी२०)&lt;/small&gt;}}
| team2_captain                = {{nowrap|[[टॉम लॅथम]] &lt;small&gt;(आं.ए.दि.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[निक केली]] &lt;small&gt;(आं.टी२०)&lt;/small&gt;}}
| no_of_ODIs                   = 3
| team1_ODIs_won               = 2
| team2_ODIs_won               = 1
| team1_ODIs_most_runs         = [[नजमुल हुसैन शान्तो]] (१५५)
| team2_ODIs_most_runs         = [[निक केली]] (१४९)&lt;br&gt;[[डीन फॉक्सक्रॉफ्ट]] (१४९)
| team1_ODIs_most_wickets      = [[नाहिद राणा]] (८)
| team2_ODIs_most_wickets      = [[विल्यम ओ’रुर्क]] (५)&lt;br&gt;[[जेडन लेनॉक्स]] (५)
| player_of_ODI_series         = [[नाहिद राणा]] (बां)
| no_of_twenty20s              = 3
| team1_twenty20s_won          = 1
| team2_twenty20s_won          = 1
| team1_twenty20s_most_runs    = [[तौहीद ह्रिदोय]] (८४)
| team2_twenty20s_most_runs    = [[बेव्हॉन जेकब्स]] (६३)
| team1_twenty20s_most_wickets = [[शोरिफुल इस्लाम]] (४)
| team2_twenty20s_most_wickets = [[जॉश क्लार्कसन]] (४)
| player_of_twenty20_series    = [[तौहीद ह्रिदोय]] (बां)
}}

न्यू झीलंडच्या क्रिकेट संघाने एप्रिल आणि मे २०२६ मध्ये बांगलादेशचा दौरा केला. ह्या दौऱ्यावर तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] (ODI) व तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवले गेले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-confirmed-for-new-zealand-s-tour-of-bangladesh |trans-title= न्यूझीलंडच्या बांगलादेश दौऱ्यासाठीची ठिकाणे निश्चित |title=Venues confirmed for New Zealand's tour of Bangladesh |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/new-zealand-to-tour-bangladesh-in-april-for-odis-and-t20is-1529540 |trans-title=न्यूझीलंड एप्रिलमध्ये एकदिवसीय आणि टी२० सामन्यांसाठी बांगलादेशचा दौरा करणार. |title=New Zealand to tour Bangladesh in April for ODIs and T20Is |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=|title=पुरुषांचे भविष्यकालीन दौऱ्यांचे कार्यक्रम |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; मार्च २०२६ मध्ये, बांगलादेश क्रिकेट बोर्डाने या दौऱ्यातील सामन्यांचे वेळापत्रक निश्चित केले.[&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/138180/tanzim-sakib-nears-full-intensity-return-targets-april-comeback |trans-title=तन्झिम साकिब पूर्ण क्षमतेने पुनरागमनाच्या उंबरठ्यावर; एप्रिलमध्ये परतण्याचे लक्ष्य |title=Tanzim Sakib nears full intensity return, targets April comeback |work=क्रिकबझ्झ |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt; तथापि, ऊर्जा संकटामुळे वीज वाचवण्यासाठी दोन्ही मालिकांमधील सामन्यांच्या वेळा आधीच्या वेळेपेक्षा लवकर करण्यात आल्या.&lt;ref&gt;{{cite news |trans-title=ऊर्जा संकटामुळे वीज वापर कमी करण्यासाठी बांगलादेशने न्यूझीलंडविरुद्धच्या आगामी मालिकेतील सामन्यांच्या वेळा बदलल्या.|title=Bangladesh changes match timings for upcoming New Zealand series to cut power use amid energy crisis |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/bangladesh-changes-match-timings-for-upcoming-new-zealand-series-to-cut-power-use-amid-energy-crisis-101775811676328.html |access-date=३ जुलै २०२६|work=Hindustan Times |date=१० एप्रिल २०२६|language=en}}&lt;/ref&gt;

बांगलादेशने एकदिवसीय मालिका २-१ अशा फरकाने जिंकली; ऑक्टोबर २०२५ पासून मायदेशात जिंकलेली ही त्यांची सलग तिसरी एकदिवसीय मालिका ठरली. &lt;ref&gt;{{cite news |last1=इसाम|first1=मोहम्मद|trans-title= शांतोचे शतक आणि मुस्तफिजुरचे पाच बळी; बांगलादेशचा मालिका विजय निश्चित |title=Shanto century, Mustafizur five-for seals series win for Bangladesh |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-in-bangladesh-2026-1528267/bangladesh-vs-new-zealand-3rd-odi-1528274/match-report |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt; दुसरी टी-२० आंतरराष्ट्रीय लढत पावसामुळे रद्द झाल्यामुळे टी२० मालिका १-१ अशी बरोबरीत सुटली.&lt;ref&gt;{{cite news |last1= इसाम |first1= मोहम्मद |trans-title= जेकब्सच्या धडाकेबाज नाबाद ६२ धावांचे शोरिफुलच्या तीन बळींना प्रत्युत्तर; न्यूझीलंडने मालिकेत साधली बरोबरी. |title=Jacobs' blazing 62* counters Shoriful three-for as NZ level series |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-in-bangladesh-2026-1528267/bangladesh-vs-new-zealand-3rd-t20i-1528277/match-report |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}
{{बांगलादेशचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}
[[वर्ग:न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचे बांगलादेश दौरे|२०२६]]
[[वर्ग:न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|बांगलादेश]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे बांगलादेश दौरे]]</text>
      <sha1>ghn3l6j3oelss0ba6ebaswdtxg6wgrn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692350</id>
      <parentid>2692349</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T06:56:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <origin>2692350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8332" sha1="h6vs7zcvb4lfuni8ms7kic0dax7p5ck" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा २०२६
| team1_image                  = Flag of Bangladesh.svg
| team1_name                   = बांगलादेश
| team2_image                  = Flag of New Zealand.svg
| team2_name                   = न्यूझीलंड
| from_date                    = १७ एप्रिल 
| to_date                      = २ मे २०२६ 
| team1_captain                = {{nowrap|[[मेहेदी हसन मिराझ]] &lt;small&gt;(आं.ए.दि.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[लिटन दास]] &lt;small&gt;(आं.टी२०)&lt;/small&gt;}}
| team2_captain                = {{nowrap|[[टॉम लॅथम]] &lt;small&gt;(आं.ए.दि.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[निक केली]] &lt;small&gt;(आं.टी२०)&lt;/small&gt;}}
| no_of_ODIs                   = 3
| team1_ODIs_won               = 2
| team2_ODIs_won               = 1
| team1_ODIs_most_runs         = [[नजमुल हुसैन शान्तो]] (१५५)
| team2_ODIs_most_runs         = [[निक केली]] (१४९)&lt;br&gt;[[डीन फॉक्सक्रॉफ्ट]] (१४९)
| team1_ODIs_most_wickets      = [[नाहिद राणा]] (८)
| team2_ODIs_most_wickets      = [[विल्यम ओ'रुर्क]] (५)&lt;br&gt;[[जेडन लेनॉक्स]] (५)
| player_of_ODI_series         = [[नाहिद राणा]] (बां)
| no_of_twenty20s              = 3
| team1_twenty20s_won          = 1
| team2_twenty20s_won          = 1
| team1_twenty20s_most_runs    = [[तौहीद ह्रिदोय]] (८४)
| team2_twenty20s_most_runs    = [[बेव्हॉन जेकब्स]] (६३)
| team1_twenty20s_most_wickets = [[शोरिफुल इस्लाम]] (४)
| team2_twenty20s_most_wickets = [[जॉश क्लार्कसन]] (४)
| player_of_twenty20_series    = [[तौहीद ह्रिदोय]] (बां)
}}

न्यू झीलंडच्या क्रिकेट संघाने एप्रिल आणि मे २०२६ मध्ये बांगलादेशचा दौरा केला. ह्या दौऱ्यावर तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] (ODI) व तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवले गेले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-confirmed-for-new-zealand-s-tour-of-bangladesh |trans-title= न्यूझीलंडच्या बांगलादेश दौऱ्यासाठीची ठिकाणे निश्चित |title=Venues confirmed for New Zealand's tour of Bangladesh |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/new-zealand-to-tour-bangladesh-in-april-for-odis-and-t20is-1529540 |trans-title=न्यूझीलंड एप्रिलमध्ये एकदिवसीय आणि टी२० सामन्यांसाठी बांगलादेशचा दौरा करणार. |title=New Zealand to tour Bangladesh in April for ODIs and T20Is |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=|title=पुरुषांचे भविष्यकालीन दौऱ्यांचे कार्यक्रम |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; मार्च २०२६ मध्ये, बांगलादेश क्रिकेट बोर्डाने या दौऱ्यातील सामन्यांचे वेळापत्रक निश्चित केले.[&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/138180/tanzim-sakib-nears-full-intensity-return-targets-april-comeback |trans-title=तन्झिम साकिब पूर्ण क्षमतेने पुनरागमनाच्या उंबरठ्यावर; एप्रिलमध्ये परतण्याचे लक्ष्य |title=Tanzim Sakib nears full intensity return, targets April comeback |work=क्रिकबझ्झ |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt; तथापि, ऊर्जा संकटामुळे वीज वाचवण्यासाठी दोन्ही मालिकांमधील सामन्यांच्या वेळा आधीच्या वेळेपेक्षा लवकर करण्यात आल्या.&lt;ref&gt;{{cite news |trans-title=ऊर्जा संकटामुळे वीज वापर कमी करण्यासाठी बांगलादेशने न्यूझीलंडविरुद्धच्या आगामी मालिकेतील सामन्यांच्या वेळा बदलल्या.|title=Bangladesh changes match timings for upcoming New Zealand series to cut power use amid energy crisis |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/bangladesh-changes-match-timings-for-upcoming-new-zealand-series-to-cut-power-use-amid-energy-crisis-101775811676328.html |access-date=३ जुलै २०२६|work=Hindustan Times |date=१० एप्रिल २०२६|language=en}}&lt;/ref&gt;

बांगलादेशने एकदिवसीय मालिका २-१ अशा फरकाने जिंकली; ऑक्टोबर २०२५ पासून मायदेशात जिंकलेली ही त्यांची सलग तिसरी एकदिवसीय मालिका ठरली. &lt;ref&gt;{{cite news |last1=इसाम|first1=मोहम्मद|trans-title= शांतोचे शतक आणि मुस्तफिजुरचे पाच बळी; बांगलादेशचा मालिका विजय निश्चित |title=Shanto century, Mustafizur five-for seals series win for Bangladesh |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-in-bangladesh-2026-1528267/bangladesh-vs-new-zealand-3rd-odi-1528274/match-report |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt; दुसरी टी-२० आंतरराष्ट्रीय लढत पावसामुळे रद्द झाल्यामुळे टी२० मालिका १-१ अशी बरोबरीत सुटली.&lt;ref&gt;{{cite news |last1= इसाम |first1= मोहम्मद |trans-title= जेकब्सच्या धडाकेबाज नाबाद ६२ धावांचे शोरिफुलच्या तीन बळींना प्रत्युत्तर; न्यूझीलंडने मालिकेत साधली बरोबरी. |title=Jacobs' blazing 62* counters Shoriful three-for as NZ level series |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-in-bangladesh-2026-1528267/bangladesh-vs-new-zealand-3rd-t20i-1528277/match-report |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}
{{बांगलादेशचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}
[[वर्ग:न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचे बांगलादेश दौरे|२०२६]]
[[वर्ग:न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|बांगलादेश]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे बांगलादेश दौरे]]</text>
      <sha1>h6vs7zcvb4lfuni8ms7kic0dax7p5ck</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692351</id>
      <parentid>2692350</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T06:58:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <origin>2692351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8325" sha1="kpwagrjvrvvecezpc7knlglk7t4f4nh" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा २०२६
| team1_image                  = Flag of Bangladesh.svg
| team1_name                   = बांगलादेश
| team2_image                  = Flag of New Zealand.svg
| team2_name                   = न्यूझीलंड
| from_date                    = १७ एप्रिल 
| to_date                      = २ मे २०२६ 
| team1_captain                = {{nowrap|[[मेहेदी हसन मिराझ]] &lt;small&gt;(आं.ए.दि.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[लिटन दास]] &lt;small&gt;(आं.टी२०)&lt;/small&gt;}}
| team2_captain                = {{nowrap|[[टॉम लॅथम]] &lt;small&gt;(आं.ए.दि.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[निक केली]] &lt;small&gt;(आं.टी२०)&lt;/small&gt;}}
| no_of_ODIs                   = 3
| team1_ODIs_won               = 2
| team2_ODIs_won               = 1
| team1_ODIs_most_runs         = [[नजमुल हुसैन शान्तो]] (१५५)
| team2_ODIs_most_runs         = [[निक केली]] (१४९)&lt;br&gt;[[डीन फॉक्सक्रॉफ्ट]] (१४९)
| team1_ODIs_most_wickets      = [[नाहिद राणा]] (८)
| team2_ODIs_most_wickets      = [[विल्यम ओ'रुर्क]] (५)&lt;br&gt;[[जेडन लेनॉक्स]] (५)
| player_of_ODI_series         = [[नाहिद राणा]] (बां)
| no_of_twenty20s              = 3
| team1_twenty20s_won          = 1
| team2_twenty20s_won          = 1
| team1_twenty20s_most_runs    = [[तौहीद ह्रिदोय]] (८४)
| team2_twenty20s_most_runs    = [[बेव्हॉन जेकब्स]] (६३)
| team1_twenty20s_most_wickets = [[शोरिफुल इस्लाम]] (४)
| team2_twenty20s_most_wickets = [[जॉश क्लार्कसन]] (४)
| player_of_twenty20_series    = [[तौहीद ह्रिदोय]] (बां)
}}

[[न्यू झीलंड क्रिकेट संघ]]ाने एप्रिल आणि मे २०२६ मध्ये [[बांगलादेश]]चा दौरा केला. ह्या दौऱ्यावर तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] व तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवले गेले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-confirmed-for-new-zealand-s-tour-of-bangladesh |trans-title= न्यूझीलंडच्या बांगलादेश दौऱ्यासाठीची ठिकाणे निश्चित |title=Venues confirmed for New Zealand's tour of Bangladesh |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/new-zealand-to-tour-bangladesh-in-april-for-odis-and-t20is-1529540 |trans-title=न्यूझीलंड एप्रिलमध्ये एकदिवसीय आणि टी२० सामन्यांसाठी बांगलादेशचा दौरा करणार. |title=New Zealand to tour Bangladesh in April for ODIs and T20Is |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=|title=पुरुषांचे भविष्यकालीन दौऱ्यांचे कार्यक्रम |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; मार्च २०२६ मध्ये, [[बांगलादेश क्रिकेट बोर्ड]]ाने या दौऱ्यातील सामन्यांचे वेळापत्रक निश्चित केले.[&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/138180/tanzim-sakib-nears-full-intensity-return-targets-april-comeback |trans-title=तन्झिम साकिब पूर्ण क्षमतेने पुनरागमनाच्या उंबरठ्यावर; एप्रिलमध्ये परतण्याचे लक्ष्य |title=Tanzim Sakib nears full intensity return, targets April comeback |work=क्रिकबझ्झ |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt; तथापि, ऊर्जा संकटामुळे वीज वाचवण्यासाठी दोन्ही मालिकांमधील सामन्यांच्या वेळा आधीच्या वेळेपेक्षा लवकर करण्यात आल्या.&lt;ref&gt;{{cite news |trans-title=ऊर्जा संकटामुळे वीज वापर कमी करण्यासाठी बांगलादेशने न्यूझीलंडविरुद्धच्या आगामी मालिकेतील सामन्यांच्या वेळा बदलल्या.|title=Bangladesh changes match timings for upcoming New Zealand series to cut power use amid energy crisis |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/bangladesh-changes-match-timings-for-upcoming-new-zealand-series-to-cut-power-use-amid-energy-crisis-101775811676328.html |access-date=३ जुलै २०२६|work=Hindustan Times |date=१० एप्रिल २०२६|language=en}}&lt;/ref&gt;

बांगलादेशने एकदिवसीय मालिका २-१ अशा फरकाने जिंकली; ऑक्टोबर २०२५ पासून मायदेशात जिंकलेली ही त्यांची सलग तिसरी एकदिवसीय मालिका ठरली. &lt;ref&gt;{{cite news |last1=इसाम|first1=मोहम्मद|trans-title= शांतोचे शतक आणि मुस्तफिजुरचे पाच बळी; बांगलादेशचा मालिका विजय निश्चित |title=Shanto century, Mustafizur five-for seals series win for Bangladesh |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-in-bangladesh-2026-1528267/bangladesh-vs-new-zealand-3rd-odi-1528274/match-report |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt; दुसरी आंतरराष्ट्रीय टी२० लढत पावसामुळे रद्द झाल्यामुळे टी२० मालिका १-१ अशी बरोबरीत सुटली.&lt;ref&gt;{{cite news |last1= इसाम |first1= मोहम्मद |trans-title= जेकब्सच्या धडाकेबाज नाबाद ६२ धावांचे शोरिफुलच्या तीन बळींना प्रत्युत्तर; न्यूझीलंडने मालिकेत साधली बरोबरी. |title=Jacobs' blazing 62* counters Shoriful three-for as NZ level series |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-in-bangladesh-2026-1528267/bangladesh-vs-new-zealand-3rd-t20i-1528277/match-report |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}
{{बांगलादेशचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}
[[वर्ग:न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचे बांगलादेश दौरे|२०२६]]
[[वर्ग:न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|बांगलादेश]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे बांगलादेश दौरे]]</text>
      <sha1>kpwagrjvrvvecezpc7knlglk7t4f4nh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692352</id>
      <parentid>2692351</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T07:40:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>/* संघ */</comment>
      <origin>2692352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16481" sha1="7reorrducw4aeoq9ujy71unv3l15vy0" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा २०२६
| team1_image                  = Flag of Bangladesh.svg
| team1_name                   = बांगलादेश
| team2_image                  = Flag of New Zealand.svg
| team2_name                   = न्यूझीलंड
| from_date                    = १७ एप्रिल 
| to_date                      = २ मे २०२६ 
| team1_captain                = {{nowrap|[[मेहेदी हसन मिराझ]] &lt;small&gt;(आं.ए.दि.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[लिटन दास]] &lt;small&gt;(आं.टी२०)&lt;/small&gt;}}
| team2_captain                = {{nowrap|[[टॉम लॅथम]] &lt;small&gt;(आं.ए.दि.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[निक केली]] &lt;small&gt;(आं.टी२०)&lt;/small&gt;}}
| no_of_ODIs                   = 3
| team1_ODIs_won               = 2
| team2_ODIs_won               = 1
| team1_ODIs_most_runs         = [[नजमुल हुसैन शान्तो]] (१५५)
| team2_ODIs_most_runs         = [[निक केली]] (१४९)&lt;br&gt;[[डीन फॉक्सक्रॉफ्ट]] (१४९)
| team1_ODIs_most_wickets      = [[नाहिद राणा]] (८)
| team2_ODIs_most_wickets      = [[विल्यम ओ'रुर्क]] (५)&lt;br&gt;[[जेडन लेनॉक्स]] (५)
| player_of_ODI_series         = [[नाहिद राणा]] (बां)
| no_of_twenty20s              = 3
| team1_twenty20s_won          = 1
| team2_twenty20s_won          = 1
| team1_twenty20s_most_runs    = [[तौहीद ह्रिदोय]] (८४)
| team2_twenty20s_most_runs    = [[बेव्हॉन जेकब्स]] (६३)
| team1_twenty20s_most_wickets = [[शोरिफुल इस्लाम]] (४)
| team2_twenty20s_most_wickets = [[जॉश क्लार्कसन]] (४)
| player_of_twenty20_series    = [[तौहीद ह्रिदोय]] (बां)
}}

[[न्यू झीलंड क्रिकेट संघ]]ाने एप्रिल आणि मे २०२६ मध्ये [[बांगलादेश]]चा दौरा केला. ह्या दौऱ्यावर तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] व तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवले गेले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-confirmed-for-new-zealand-s-tour-of-bangladesh |trans-title= न्यूझीलंडच्या बांगलादेश दौऱ्यासाठीची ठिकाणे निश्चित |title=Venues confirmed for New Zealand's tour of Bangladesh |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/new-zealand-to-tour-bangladesh-in-april-for-odis-and-t20is-1529540 |trans-title=न्यूझीलंड एप्रिलमध्ये एकदिवसीय आणि टी२० सामन्यांसाठी बांगलादेशचा दौरा करणार. |title=New Zealand to tour Bangladesh in April for ODIs and T20Is |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=|title=पुरुषांचे भविष्यकालीन दौऱ्यांचे कार्यक्रम |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; मार्च २०२६ मध्ये, [[बांगलादेश क्रिकेट बोर्ड]]ाने या दौऱ्यातील सामन्यांचे वेळापत्रक निश्चित केले.[&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/138180/tanzim-sakib-nears-full-intensity-return-targets-april-comeback |trans-title=तन्झिम साकिब पूर्ण क्षमतेने पुनरागमनाच्या उंबरठ्यावर; एप्रिलमध्ये परतण्याचे लक्ष्य |title=Tanzim Sakib nears full intensity return, targets April comeback |work=क्रिकबझ्झ |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt; तथापि, ऊर्जा संकटामुळे वीज वाचवण्यासाठी दोन्ही मालिकांमधील सामन्यांच्या वेळा आधीच्या वेळेपेक्षा लवकर करण्यात आल्या.&lt;ref&gt;{{cite news |trans-title=ऊर्जा संकटामुळे वीज वापर कमी करण्यासाठी बांगलादेशने न्यूझीलंडविरुद्धच्या आगामी मालिकेतील सामन्यांच्या वेळा बदलल्या.|title=Bangladesh changes match timings for upcoming New Zealand series to cut power use amid energy crisis |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/bangladesh-changes-match-timings-for-upcoming-new-zealand-series-to-cut-power-use-amid-energy-crisis-101775811676328.html |access-date=३ जुलै २०२६|work=Hindustan Times |date=१० एप्रिल २०२६|language=en}}&lt;/ref&gt;

बांगलादेशने एकदिवसीय मालिका २-१ अशा फरकाने जिंकली; ऑक्टोबर २०२५ पासून मायदेशात जिंकलेली ही त्यांची सलग तिसरी एकदिवसीय मालिका ठरली. &lt;ref&gt;{{cite news |last1=इसाम|first1=मोहम्मद|trans-title= शांतोचे शतक आणि मुस्तफिजुरचे पाच बळी; बांगलादेशचा मालिका विजय निश्चित |title=Shanto century, Mustafizur five-for seals series win for Bangladesh |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-in-bangladesh-2026-1528267/bangladesh-vs-new-zealand-3rd-odi-1528274/match-report |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt; दुसरी आंतरराष्ट्रीय टी२० लढत पावसामुळे रद्द झाल्यामुळे टी२० मालिका १-१ अशी बरोबरीत सुटली.&lt;ref&gt;{{cite news |last1= इसाम |first1= मोहम्मद |trans-title= जेकब्सच्या धडाकेबाज नाबाद ६२ धावांचे शोरिफुलच्या तीन बळींना प्रत्युत्तर; न्यूझीलंडने मालिकेत साधली बरोबरी. |title=Jacobs' blazing 62* counters Shoriful three-for as NZ level series |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-in-bangladesh-2026-1528267/bangladesh-vs-new-zealand-3rd-t20i-1528277/match-report |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;

==संघ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left;white-space:nowrap;margin:auto&quot;

|- 
!colspan=2|{{cr|BAN}}
!colspan=2|{{cr|NZ}}
|-
!आं.ए.दि.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/bangladesh-name-unchanged-15-man-squad-for-first-two-odis-against-new-zealand-1531352 | work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] | access-date=३ जुलै २०२६ |trans-title= न्यूझीलंडविरुद्धच्या पहिल्या दोन एकदिवसीय सामन्यांसाठी बांगलादेशचा १५ सदस्यांचा संघ कायम. |title=Bangladesh name unchanged 15-man squad for first two ODIs against New Zealand}}&lt;/ref&gt;
!आं.टी२०&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/new-look-bangladesh-pace-attack-for-t20is-against-black-caps | work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]| access-date=३ जुलै २०२६|trans-title= 'ब्लॅक कॅप्स' विरुद्धच्या टी२० सामन्यांसाठी बांगलादेशचे नवीन स्वरूपातील वेगवान गोलंदाजी पथक |title=New-look Bangladesh pace attack for T20Is against Black Caps}}&lt;/ref&gt;
!आं.ए.दि.&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.nzc.nz/news-items/fisher-o-rourke-and-tickner-return-to-blackcaps/ |work=[[न्यू झीलंड क्रिकेट]]| access-date= ३ जुलै २०२६|trans-title= फिशर, ओ'रूर्क आणि टिकनर यांचे 'ब्लॅककॅप्स'मध्ये पुनरागमन |title=Fisher, O’Rourke, and Tickner return to BLACKCAPS}}&lt;/ref&gt;
!आं.टी२०&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.espncricinfo.com/story/ban-vs-nz-fisher-o-rourke-tickner-return-from-injuries-for-white-ball-tour-of-bangladesh-1529894 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] | access-date= ३ जुलै २०२६|trans-title= बांगलादेशच्या व्हाईट-बॉल दौऱ्यासाठी फिशर, ओ'रूर्क आणि टिकनर दुखापतीतून सावरून परतले. |title=Fisher, O'Rourke, Tickner return from injuries for white-ball tour of Bangladesh}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|
* [[मेहेदी हसन मिराझ]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[नजमुल हुसैन शान्तो]]([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]])
* [[अफीफ हुसैन]]
* [[तन्वीर इस्लाम]]
* [[तांझिद हसन]]
* [[तास्किन अहमद]]
* [[तौहीद ह्रिदोय]]
* [[नाहिद राणा]]
* [[महिदुल इस्लाम अंकोन]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[मुस्तफिझुर रहमान]]
* [[रिशाद हुसेन]]
* [[लिटन दास]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[शोरिफुल इस्लाम]]
* [[सैफ हसन]]
* [[सौम्य सरकार]]
|
* [[लिटन दास]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]])
* [[सैफ हसन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]])
* [[अब्दुल गफर साकलेन]]
* [[तंझीम हसन साकिब]]
* [[तांझिद हसन]]
* [[तौहीद ह्रिदोय]]
* [[नसुम अहमद]]
* [[नुरुल हसन]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[परवेझ हुसेन इमॉन]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[महेदी हसन]]
* [[मोहम्मद सैफूद्दीन]]
* [[रिपन मंडोल]]
* [[रिशाद हुसेन]]
* [[शमीम होसेन]]
* [[शोरिफुल इस्लाम]]
|
* [[टॉम लॅथम]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[आदित्य अशोक]]
* &lt;s&gt;[[क्रिस क्लार्क]]&lt;/s&gt;
* [[जेडन लेनॉक्स]]
* [[जॉश क्लार्कसन]]
* [[डीन फॉक्सक्रॉफ्ट]]
* [[डेन क्लीव्हर]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[निक केली]]
* [[नेथन स्मिथ]]
* [[बेन लिस्टर]]
* &lt;s&gt;[[बेन सियर्स]]&lt;/s&gt;
* [[ब्लेर टिकनर]]
* [[मुहम्मद अब्बास]]
* [[विल यंग]]
* [[विल्यम ओ'रुर्क]]
* [[हेन्री निकोल्स]]
|
* [[टॉम लॅथम]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[इश सोधी]]
* &lt;s&gt;[[क्रिस क्लार्क]]&lt;/s&gt;
* [[केटन क्लार्क]]
* [[जेडन लेनॉक्स]]
* [[जॉश क्लार्कसन]]
* [[टिम रॉबिन्सन (न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू)|टिम रॉबिन्सन]]
* [[डीन फॉक्सक्रॉफ्ट]]
* [[डेन क्लीव्हर]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[निक केली]]
* [[नेथन स्मिथ]]
* [[बेन लिस्टर]]
* [[बेन सियर्स]]
* [[बेव्हॉन जेकब्स]]
* [[ब्लेर टिकनर]]
* [[मॅथ्यू फिशर (क्रिकेट खेळाडू)|मॅट फिशर]]
|}
या दौऱ्यापूर्वी, दुखापतीमुळे बाहेर पडलेल्या क्रिस्टियन क्लार्कच्या जागी [[बेन लिस्टर]]चा न्यूझीलंडच्या संघात समावेश करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nzc.nz/news-items/lister-called-up-for-bangladesh-to-replace-injured-clarke/ |trans-title=दुखापतग्रस्त क्लार्कच्या जागी बांगलादेशसाठी लिस्टरची निवड |title=Lister called up for Bangladesh to replace injured Clarke |work= [[न्यू झीलंड क्रिकेट]]|access-date= ३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ben-lister-called-up-for-bangladesh-tour-after-kristian-clarke-injury-1531217 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३ जुलै २०२६|trans-title=क्लार्कच्या दुखापतीनंतर बांगलादेश दौऱ्यासाठी लिस्टरची निवड |title=Lister called up for Bangladesh tour after Clarke injury}}&lt;/ref&gt; तसेच, २०२६ च्या पाकिस्तान सुपर लीगसाठी बोलावणे आल्यामुळे [[बेन सियर्स]]ही एकदिवसीय मालिकेसाठी उपलब्ध राहू शकला नाही.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.tapmad.com/blog/rawalpindiz-signs-ben-sears-nz-pacer-replaces-injured-naseem/4914-5-0 |trans-title= पीएसएल (PSL) २०२६ मोहिमेदरम्यान वेगवान गोलंदाजांच्या टंचाईचा सामना करत असलेल्या 'रावळपिंडीझ'ने दुखापतग्रस्त नसीम शाहच्या जागी बेन सियर्सला केले करारबद्ध. |title=RawalPindiz Signs Ben Sears to Replace Injured Naseem Shah as Pace Crisis Hits PSL 2026 Campaign |work=टॅपमॅड |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}
{{बांगलादेशचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}
[[वर्ग:न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचे बांगलादेश दौरे|२०२६]]
[[वर्ग:न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|बांगलादेश]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे बांगलादेश दौरे]]</text>
      <sha1>7reorrducw4aeoq9ujy71unv3l15vy0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692353</id>
      <parentid>2692352</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T07:41:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — शहराचे अचूक नाव ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#शहराचे अचूक नाव|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2692353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16482" sha1="ho9cu8gbncw9mbbuhy979o4shhj3p17" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा २०२६
| team1_image                  = Flag of Bangladesh.svg
| team1_name                   = बांगलादेश
| team2_image                  = Flag of New Zealand.svg
| team2_name                   = न्यूझीलंड
| from_date                    = १७ एप्रिल 
| to_date                      = २ मे २०२६ 
| team1_captain                = {{nowrap|[[मेहेदी हसन मिराझ]] &lt;small&gt;(आं.ए.दि.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[लिटन दास]] &lt;small&gt;(आं.टी२०)&lt;/small&gt;}}
| team2_captain                = {{nowrap|[[टॉम लॅथम]] &lt;small&gt;(आं.ए.दि.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[निक केली]] &lt;small&gt;(आं.टी२०)&lt;/small&gt;}}
| no_of_ODIs                   = 3
| team1_ODIs_won               = 2
| team2_ODIs_won               = 1
| team1_ODIs_most_runs         = [[नजमुल हुसैन शान्तो]] (१५५)
| team2_ODIs_most_runs         = [[निक केली]] (१४९)&lt;br&gt;[[डीन फॉक्सक्रॉफ्ट]] (१४९)
| team1_ODIs_most_wickets      = [[नाहिद राणा]] (८)
| team2_ODIs_most_wickets      = [[विल्यम ओ'रुर्क]] (५)&lt;br&gt;[[जेडन लेनॉक्स]] (५)
| player_of_ODI_series         = [[नाहिद राणा]] (बां)
| no_of_twenty20s              = 3
| team1_twenty20s_won          = 1
| team2_twenty20s_won          = 1
| team1_twenty20s_most_runs    = [[तौहीद ह्रिदोय]] (८४)
| team2_twenty20s_most_runs    = [[बेव्हॉन जेकब्स]] (६३)
| team1_twenty20s_most_wickets = [[शोरिफुल इस्लाम]] (४)
| team2_twenty20s_most_wickets = [[जॉश क्लार्कसन]] (४)
| player_of_twenty20_series    = [[तौहीद ह्रिदोय]] (बां)
}}

[[न्यू झीलंड क्रिकेट संघ]]ाने एप्रिल आणि मे २०२६ मध्ये [[बांगलादेश]]चा दौरा केला. ह्या दौऱ्यावर तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] व तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवले गेले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-confirmed-for-new-zealand-s-tour-of-bangladesh |trans-title= न्यूझीलंडच्या बांगलादेश दौऱ्यासाठीची ठिकाणे निश्चित |title=Venues confirmed for New Zealand's tour of Bangladesh |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/new-zealand-to-tour-bangladesh-in-april-for-odis-and-t20is-1529540 |trans-title=न्यूझीलंड एप्रिलमध्ये एकदिवसीय आणि टी२० सामन्यांसाठी बांगलादेशचा दौरा करणार. |title=New Zealand to tour Bangladesh in April for ODIs and T20Is |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=|title=पुरुषांचे भविष्यकालीन दौऱ्यांचे कार्यक्रम |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; मार्च २०२६ मध्ये, [[बांगलादेश क्रिकेट बोर्ड]]ाने या दौऱ्यातील सामन्यांचे वेळापत्रक निश्चित केले.[&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/138180/tanzim-sakib-nears-full-intensity-return-targets-april-comeback |trans-title=तन्झिम साकिब पूर्ण क्षमतेने पुनरागमनाच्या उंबरठ्यावर; एप्रिलमध्ये परतण्याचे लक्ष्य |title=Tanzim Sakib nears full intensity return, targets April comeback |work=क्रिकबझ्झ |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt; तथापि, ऊर्जा संकटामुळे वीज वाचवण्यासाठी दोन्ही मालिकांमधील सामन्यांच्या वेळा आधीच्या वेळेपेक्षा लवकर करण्यात आल्या.&lt;ref&gt;{{cite news |trans-title=ऊर्जा संकटामुळे वीज वापर कमी करण्यासाठी बांगलादेशने न्यूझीलंडविरुद्धच्या आगामी मालिकेतील सामन्यांच्या वेळा बदलल्या.|title=Bangladesh changes match timings for upcoming New Zealand series to cut power use amid energy crisis |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/bangladesh-changes-match-timings-for-upcoming-new-zealand-series-to-cut-power-use-amid-energy-crisis-101775811676328.html |access-date=३ जुलै २०२६|work=Hindustan Times |date=१० एप्रिल २०२६|language=en}}&lt;/ref&gt;

बांगलादेशने एकदिवसीय मालिका २-१ अशा फरकाने जिंकली; ऑक्टोबर २०२५ पासून मायदेशात जिंकलेली ही त्यांची सलग तिसरी एकदिवसीय मालिका ठरली. &lt;ref&gt;{{cite news |last1=इसाम|first1=मोहम्मद|trans-title= शांतोचे शतक आणि मुस्तफिजुरचे पाच बळी; बांगलादेशचा मालिका विजय निश्चित |title=Shanto century, Mustafizur five-for seals series win for Bangladesh |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-in-bangladesh-2026-1528267/bangladesh-vs-new-zealand-3rd-odi-1528274/match-report |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt; दुसरी आंतरराष्ट्रीय टी२० लढत पावसामुळे रद्द झाल्यामुळे टी२० मालिका १-१ अशी बरोबरीत सुटली.&lt;ref&gt;{{cite news |last1= इसाम |first1= मोहम्मद |trans-title= जेकब्सच्या धडाकेबाज नाबाद ६२ धावांचे शोरिफुलच्या तीन बळींना प्रत्युत्तर; न्यूझीलंडने मालिकेत साधली बरोबरी. |title=Jacobs' blazing 62* counters Shoriful three-for as NZ level series |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-in-bangladesh-2026-1528267/bangladesh-vs-new-zealand-3rd-t20i-1528277/match-report |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;

==संघ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left;white-space:nowrap;margin:auto&quot;

|- 
!colspan=2|{{cr|BAN}}
!colspan=2|{{cr|NZ}}
|-
!आं.ए.दि.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/bangladesh-name-unchanged-15-man-squad-for-first-two-odis-against-new-zealand-1531352 | work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] | access-date=३ जुलै २०२६ |trans-title= न्यूझीलंडविरुद्धच्या पहिल्या दोन एकदिवसीय सामन्यांसाठी बांगलादेशचा १५ सदस्यांचा संघ कायम. |title=Bangladesh name unchanged 15-man squad for first two ODIs against New Zealand}}&lt;/ref&gt;
!आं.टी२०&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/new-look-bangladesh-pace-attack-for-t20is-against-black-caps | work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]| access-date=३ जुलै २०२६|trans-title= 'ब्लॅक कॅप्स' विरुद्धच्या टी२० सामन्यांसाठी बांगलादेशचे नवीन स्वरूपातील वेगवान गोलंदाजी पथक |title=New-look Bangladesh pace attack for T20Is against Black Caps}}&lt;/ref&gt;
!आं.ए.दि.&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.nzc.nz/news-items/fisher-o-rourke-and-tickner-return-to-blackcaps/ |work=[[न्यू झीलंड क्रिकेट]]| access-date= ३ जुलै २०२६|trans-title= फिशर, ओ'रूर्क आणि टिकनर यांचे 'ब्लॅककॅप्स'मध्ये पुनरागमन |title=Fisher, O’Rourke, and Tickner return to BLACKCAPS}}&lt;/ref&gt;
!आं.टी२०&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.espncricinfo.com/story/ban-vs-nz-fisher-o-rourke-tickner-return-from-injuries-for-white-ball-tour-of-bangladesh-1529894 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] | access-date= ३ जुलै २०२६|trans-title= बांगलादेशच्या व्हाईट-बॉल दौऱ्यासाठी फिशर, ओ'रूर्क आणि टिकनर दुखापतीतून सावरून परतले. |title=Fisher, O'Rourke, Tickner return from injuries for white-ball tour of Bangladesh}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|
* [[मेहेदी हसन मिराझ]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[नजमुल हुसैन शान्तो]]([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]])
* [[अफीफ हुसैन]]
* [[तन्वीर इस्लाम]]
* [[तांझिद हसन]]
* [[तास्किन अहमद]]
* [[तौहीद ह्रिदोय]]
* [[नाहिद राणा]]
* [[महिदुल इस्लाम अंकोन]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[मुस्तफिझुर रहमान]]
* [[रिशाद हुसेन]]
* [[लिटन दास]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[शोरिफुल इस्लाम]]
* [[सैफ हसन]]
* [[सौम्य सरकार]]
|
* [[लिटन दास]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]])
* [[सैफ हसन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]])
* [[अब्दुल गफर साकलेन]]
* [[तंझीम हसन साकिब]]
* [[तांझिद हसन]]
* [[तौहीद ह्रिदोय]]
* [[नसुम अहमद]]
* [[नुरुल हसन]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[परवेझ हुसेन इमॉन]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[महेदी हसन]]
* [[मोहम्मद सैफूद्दीन]]
* [[रिपन मंडोल]]
* [[रिशाद हुसेन]]
* [[शमीम होसेन]]
* [[शोरिफुल इस्लाम]]
|
* [[टॉम लॅथम]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[आदित्य अशोक]]
* &lt;s&gt;[[क्रिस क्लार्क]]&lt;/s&gt;
* [[जेडन लेनॉक्स]]
* [[जॉश क्लार्कसन]]
* [[डीन फॉक्सक्रॉफ्ट]]
* [[डेन क्लीव्हर]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[निक केली]]
* [[नेथन स्मिथ]]
* [[बेन लिस्टर]]
* &lt;s&gt;[[बेन सियर्स]]&lt;/s&gt;
* [[ब्लेर टिकनर]]
* [[मुहम्मद अब्बास]]
* [[विल यंग]]
* [[विल्यम ओ'रुर्क]]
* [[हेन्री निकोल्स]]
|
* [[टॉम लॅथम]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[इश सोधी]]
* &lt;s&gt;[[क्रिस क्लार्क]]&lt;/s&gt;
* [[केटन क्लार्क]]
* [[जेडन लेनॉक्स]]
* [[जॉश क्लार्कसन]]
* [[टिम रॉबिन्सन (न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू)|टिम रॉबिन्सन]]
* [[डीन फॉक्सक्रॉफ्ट]]
* [[डेन क्लीव्हर]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[निक केली]]
* [[नेथन स्मिथ]]
* [[बेन लिस्टर]]
* [[बेन सियर्स]]
* [[बेव्हॉन जेकब्स]]
* [[ब्लेर टिकनर]]
* [[मॅथ्यू फिशर (क्रिकेट खेळाडू)|मॅट फिशर]]
|}
या दौऱ्यापूर्वी, दुखापतीमुळे बाहेर पडलेल्या क्रिस्टियन क्लार्कच्या जागी [[बेन लिस्टर]]चा न्यू झीलंडच्या संघात समावेश करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nzc.nz/news-items/lister-called-up-for-bangladesh-to-replace-injured-clarke/ |trans-title=दुखापतग्रस्त क्लार्कच्या जागी बांगलादेशसाठी लिस्टरची निवड |title=Lister called up for Bangladesh to replace injured Clarke |work= [[न्यू झीलंड क्रिकेट]]|access-date= ३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ben-lister-called-up-for-bangladesh-tour-after-kristian-clarke-injury-1531217 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३ जुलै २०२६|trans-title=क्लार्कच्या दुखापतीनंतर बांगलादेश दौऱ्यासाठी लिस्टरची निवड |title=Lister called up for Bangladesh tour after Clarke injury}}&lt;/ref&gt; तसेच, २०२६ च्या पाकिस्तान सुपर लीगसाठी बोलावणे आल्यामुळे [[बेन सियर्स]]ही एकदिवसीय मालिकेसाठी उपलब्ध राहू शकला नाही.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.tapmad.com/blog/rawalpindiz-signs-ben-sears-nz-pacer-replaces-injured-naseem/4914-5-0 |trans-title= पीएसएल (PSL) २०२६ मोहिमेदरम्यान वेगवान गोलंदाजांच्या टंचाईचा सामना करत असलेल्या 'रावळपिंडीझ'ने दुखापतग्रस्त नसीम शाहच्या जागी बेन सियर्सला केले करारबद्ध. |title=RawalPindiz Signs Ben Sears to Replace Injured Naseem Shah as Pace Crisis Hits PSL 2026 Campaign |work=टॅपमॅड |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}
{{बांगलादेशचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}
[[वर्ग:न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचे बांगलादेश दौरे|२०२६]]
[[वर्ग:न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|बांगलादेश]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे बांगलादेश दौरे]]</text>
      <sha1>ho9cu8gbncw9mbbuhy979o4shhj3p17</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692354</id>
      <parentid>2692353</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T07:41:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>/* संघ */</comment>
      <origin>2692354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16452" sha1="di1w5menwiim6tlcmw9m0gai10wbt4y" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा २०२६
| team1_image                  = Flag of Bangladesh.svg
| team1_name                   = बांगलादेश
| team2_image                  = Flag of New Zealand.svg
| team2_name                   = न्यूझीलंड
| from_date                    = १७ एप्रिल 
| to_date                      = २ मे २०२६ 
| team1_captain                = {{nowrap|[[मेहेदी हसन मिराझ]] &lt;small&gt;(आं.ए.दि.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[लिटन दास]] &lt;small&gt;(आं.टी२०)&lt;/small&gt;}}
| team2_captain                = {{nowrap|[[टॉम लॅथम]] &lt;small&gt;(आं.ए.दि.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[निक केली]] &lt;small&gt;(आं.टी२०)&lt;/small&gt;}}
| no_of_ODIs                   = 3
| team1_ODIs_won               = 2
| team2_ODIs_won               = 1
| team1_ODIs_most_runs         = [[नजमुल हुसैन शान्तो]] (१५५)
| team2_ODIs_most_runs         = [[निक केली]] (१४९)&lt;br&gt;[[डीन फॉक्सक्रॉफ्ट]] (१४९)
| team1_ODIs_most_wickets      = [[नाहिद राणा]] (८)
| team2_ODIs_most_wickets      = [[विल्यम ओ'रुर्क]] (५)&lt;br&gt;[[जेडन लेनॉक्स]] (५)
| player_of_ODI_series         = [[नाहिद राणा]] (बां)
| no_of_twenty20s              = 3
| team1_twenty20s_won          = 1
| team2_twenty20s_won          = 1
| team1_twenty20s_most_runs    = [[तौहीद ह्रिदोय]] (८४)
| team2_twenty20s_most_runs    = [[बेव्हॉन जेकब्स]] (६३)
| team1_twenty20s_most_wickets = [[शोरिफुल इस्लाम]] (४)
| team2_twenty20s_most_wickets = [[जॉश क्लार्कसन]] (४)
| player_of_twenty20_series    = [[तौहीद ह्रिदोय]] (बां)
}}

[[न्यू झीलंड क्रिकेट संघ]]ाने एप्रिल आणि मे २०२६ मध्ये [[बांगलादेश]]चा दौरा केला. ह्या दौऱ्यावर तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] व तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवले गेले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-confirmed-for-new-zealand-s-tour-of-bangladesh |trans-title= न्यूझीलंडच्या बांगलादेश दौऱ्यासाठीची ठिकाणे निश्चित |title=Venues confirmed for New Zealand's tour of Bangladesh |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/new-zealand-to-tour-bangladesh-in-april-for-odis-and-t20is-1529540 |trans-title=न्यूझीलंड एप्रिलमध्ये एकदिवसीय आणि टी२० सामन्यांसाठी बांगलादेशचा दौरा करणार. |title=New Zealand to tour Bangladesh in April for ODIs and T20Is |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=|title=पुरुषांचे भविष्यकालीन दौऱ्यांचे कार्यक्रम |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; मार्च २०२६ मध्ये, [[बांगलादेश क्रिकेट बोर्ड]]ाने या दौऱ्यातील सामन्यांचे वेळापत्रक निश्चित केले.[&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/138180/tanzim-sakib-nears-full-intensity-return-targets-april-comeback |trans-title=तन्झिम साकिब पूर्ण क्षमतेने पुनरागमनाच्या उंबरठ्यावर; एप्रिलमध्ये परतण्याचे लक्ष्य |title=Tanzim Sakib nears full intensity return, targets April comeback |work=क्रिकबझ्झ |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt; तथापि, ऊर्जा संकटामुळे वीज वाचवण्यासाठी दोन्ही मालिकांमधील सामन्यांच्या वेळा आधीच्या वेळेपेक्षा लवकर करण्यात आल्या.&lt;ref&gt;{{cite news |trans-title=ऊर्जा संकटामुळे वीज वापर कमी करण्यासाठी बांगलादेशने न्यूझीलंडविरुद्धच्या आगामी मालिकेतील सामन्यांच्या वेळा बदलल्या.|title=Bangladesh changes match timings for upcoming New Zealand series to cut power use amid energy crisis |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/bangladesh-changes-match-timings-for-upcoming-new-zealand-series-to-cut-power-use-amid-energy-crisis-101775811676328.html |access-date=३ जुलै २०२६|work=Hindustan Times |date=१० एप्रिल २०२६|language=en}}&lt;/ref&gt;

बांगलादेशने एकदिवसीय मालिका २-१ अशा फरकाने जिंकली; ऑक्टोबर २०२५ पासून मायदेशात जिंकलेली ही त्यांची सलग तिसरी एकदिवसीय मालिका ठरली. &lt;ref&gt;{{cite news |last1=इसाम|first1=मोहम्मद|trans-title= शांतोचे शतक आणि मुस्तफिजुरचे पाच बळी; बांगलादेशचा मालिका विजय निश्चित |title=Shanto century, Mustafizur five-for seals series win for Bangladesh |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-in-bangladesh-2026-1528267/bangladesh-vs-new-zealand-3rd-odi-1528274/match-report |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt; दुसरी आंतरराष्ट्रीय टी२० लढत पावसामुळे रद्द झाल्यामुळे टी२० मालिका १-१ अशी बरोबरीत सुटली.&lt;ref&gt;{{cite news |last1= इसाम |first1= मोहम्मद |trans-title= जेकब्सच्या धडाकेबाज नाबाद ६२ धावांचे शोरिफुलच्या तीन बळींना प्रत्युत्तर; न्यूझीलंडने मालिकेत साधली बरोबरी. |title=Jacobs' blazing 62* counters Shoriful three-for as NZ level series |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-in-bangladesh-2026-1528267/bangladesh-vs-new-zealand-3rd-t20i-1528277/match-report |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;

==संघ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left&quot;

|- 
!colspan=2|{{cr|BAN}}
!colspan=2|{{cr|NZ}}
|-
!आं.ए.दि.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/bangladesh-name-unchanged-15-man-squad-for-first-two-odis-against-new-zealand-1531352 | work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] | access-date=३ जुलै २०२६ |trans-title= न्यूझीलंडविरुद्धच्या पहिल्या दोन एकदिवसीय सामन्यांसाठी बांगलादेशचा १५ सदस्यांचा संघ कायम. |title=Bangladesh name unchanged 15-man squad for first two ODIs against New Zealand}}&lt;/ref&gt;
!आं.टी२०&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/new-look-bangladesh-pace-attack-for-t20is-against-black-caps | work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]| access-date=३ जुलै २०२६|trans-title= 'ब्लॅक कॅप्स' विरुद्धच्या टी२० सामन्यांसाठी बांगलादेशचे नवीन स्वरूपातील वेगवान गोलंदाजी पथक |title=New-look Bangladesh pace attack for T20Is against Black Caps}}&lt;/ref&gt;
!आं.ए.दि.&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.nzc.nz/news-items/fisher-o-rourke-and-tickner-return-to-blackcaps/ |work=[[न्यू झीलंड क्रिकेट]]| access-date= ३ जुलै २०२६|trans-title= फिशर, ओ'रूर्क आणि टिकनर यांचे 'ब्लॅककॅप्स'मध्ये पुनरागमन |title=Fisher, O’Rourke, and Tickner return to BLACKCAPS}}&lt;/ref&gt;
!आं.टी२०&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.espncricinfo.com/story/ban-vs-nz-fisher-o-rourke-tickner-return-from-injuries-for-white-ball-tour-of-bangladesh-1529894 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] | access-date= ३ जुलै २०२६|trans-title= बांगलादेशच्या व्हाईट-बॉल दौऱ्यासाठी फिशर, ओ'रूर्क आणि टिकनर दुखापतीतून सावरून परतले. |title=Fisher, O'Rourke, Tickner return from injuries for white-ball tour of Bangladesh}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|
* [[मेहेदी हसन मिराझ]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[नजमुल हुसैन शान्तो]]([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]])
* [[अफीफ हुसैन]]
* [[तन्वीर इस्लाम]]
* [[तांझिद हसन]]
* [[तास्किन अहमद]]
* [[तौहीद ह्रिदोय]]
* [[नाहिद राणा]]
* [[महिदुल इस्लाम अंकोन]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[मुस्तफिझुर रहमान]]
* [[रिशाद हुसेन]]
* [[लिटन दास]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[शोरिफुल इस्लाम]]
* [[सैफ हसन]]
* [[सौम्य सरकार]]
|
* [[लिटन दास]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]])
* [[सैफ हसन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]])
* [[अब्दुल गफर साकलेन]]
* [[तंझीम हसन साकिब]]
* [[तांझिद हसन]]
* [[तौहीद ह्रिदोय]]
* [[नसुम अहमद]]
* [[नुरुल हसन]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[परवेझ हुसेन इमॉन]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[महेदी हसन]]
* [[मोहम्मद सैफूद्दीन]]
* [[रिपन मंडोल]]
* [[रिशाद हुसेन]]
* [[शमीम होसेन]]
* [[शोरिफुल इस्लाम]]
|
* [[टॉम लॅथम]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[आदित्य अशोक]]
* &lt;s&gt;[[क्रिस क्लार्क]]&lt;/s&gt;
* [[जेडन लेनॉक्स]]
* [[जॉश क्लार्कसन]]
* [[डीन फॉक्सक्रॉफ्ट]]
* [[डेन क्लीव्हर]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[निक केली]]
* [[नेथन स्मिथ]]
* [[बेन लिस्टर]]
* &lt;s&gt;[[बेन सियर्स]]&lt;/s&gt;
* [[ब्लेर टिकनर]]
* [[मुहम्मद अब्बास]]
* [[विल यंग]]
* [[विल्यम ओ'रुर्क]]
* [[हेन्री निकोल्स]]
|
* [[टॉम लॅथम]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[इश सोधी]]
* &lt;s&gt;[[क्रिस क्लार्क]]&lt;/s&gt;
* [[केटन क्लार्क]]
* [[जेडन लेनॉक्स]]
* [[जॉश क्लार्कसन]]
* [[टिम रॉबिन्सन (न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू)|टिम रॉबिन्सन]]
* [[डीन फॉक्सक्रॉफ्ट]]
* [[डेन क्लीव्हर]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[निक केली]]
* [[नेथन स्मिथ]]
* [[बेन लिस्टर]]
* [[बेन सियर्स]]
* [[बेव्हॉन जेकब्स]]
* [[ब्लेर टिकनर]]
* [[मॅथ्यू फिशर (क्रिकेट खेळाडू)|मॅट फिशर]]
|}
या दौऱ्यापूर्वी, दुखापतीमुळे बाहेर पडलेल्या क्रिस्टियन क्लार्कच्या जागी [[बेन लिस्टर]]चा न्यू झीलंडच्या संघात समावेश करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nzc.nz/news-items/lister-called-up-for-bangladesh-to-replace-injured-clarke/ |trans-title=दुखापतग्रस्त क्लार्कच्या जागी बांगलादेशसाठी लिस्टरची निवड |title=Lister called up for Bangladesh to replace injured Clarke |work= [[न्यू झीलंड क्रिकेट]]|access-date= ३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ben-lister-called-up-for-bangladesh-tour-after-kristian-clarke-injury-1531217 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३ जुलै २०२६|trans-title=क्लार्कच्या दुखापतीनंतर बांगलादेश दौऱ्यासाठी लिस्टरची निवड |title=Lister called up for Bangladesh tour after Clarke injury}}&lt;/ref&gt; तसेच, २०२६ च्या पाकिस्तान सुपर लीगसाठी बोलावणे आल्यामुळे [[बेन सियर्स]]ही एकदिवसीय मालिकेसाठी उपलब्ध राहू शकला नाही.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.tapmad.com/blog/rawalpindiz-signs-ben-sears-nz-pacer-replaces-injured-naseem/4914-5-0 |trans-title= पीएसएल (PSL) २०२६ मोहिमेदरम्यान वेगवान गोलंदाजांच्या टंचाईचा सामना करत असलेल्या 'रावळपिंडीझ'ने दुखापतग्रस्त नसीम शाहच्या जागी बेन सियर्सला केले करारबद्ध. |title=RawalPindiz Signs Ben Sears to Replace Injured Naseem Shah as Pace Crisis Hits PSL 2026 Campaign |work=टॅपमॅड |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}
{{बांगलादेशचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}
[[वर्ग:न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचे बांगलादेश दौरे|२०२६]]
[[वर्ग:न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|बांगलादेश]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे बांगलादेश दौरे]]</text>
      <sha1>di1w5menwiim6tlcmw9m0gai10wbt4y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692384</id>
      <parentid>2692354</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T09:30:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>/* संदर्भयादी */</comment>
      <origin>2692384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25782" sha1="cxx0781tjsbvs3h4co3z2mh4dom3nja" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा २०२६
| team1_image                  = Flag of Bangladesh.svg
| team1_name                   = बांगलादेश
| team2_image                  = Flag of New Zealand.svg
| team2_name                   = न्यूझीलंड
| from_date                    = १७ एप्रिल 
| to_date                      = २ मे २०२६ 
| team1_captain                = {{nowrap|[[मेहेदी हसन मिराझ]] &lt;small&gt;(आं.ए.दि.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[लिटन दास]] &lt;small&gt;(आं.टी२०)&lt;/small&gt;}}
| team2_captain                = {{nowrap|[[टॉम लॅथम]] &lt;small&gt;(आं.ए.दि.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[निक केली]] &lt;small&gt;(आं.टी२०)&lt;/small&gt;}}
| no_of_ODIs                   = 3
| team1_ODIs_won               = 2
| team2_ODIs_won               = 1
| team1_ODIs_most_runs         = [[नजमुल हुसैन शान्तो]] (१५५)
| team2_ODIs_most_runs         = [[निक केली]] (१४९)&lt;br&gt;[[डीन फॉक्सक्रॉफ्ट]] (१४९)
| team1_ODIs_most_wickets      = [[नाहिद राणा]] (८)
| team2_ODIs_most_wickets      = [[विल्यम ओ'रुर्क]] (५)&lt;br&gt;[[जेडन लेनॉक्स]] (५)
| player_of_ODI_series         = [[नाहिद राणा]] (बां)
| no_of_twenty20s              = 3
| team1_twenty20s_won          = 1
| team2_twenty20s_won          = 1
| team1_twenty20s_most_runs    = [[तौहीद ह्रिदोय]] (८४)
| team2_twenty20s_most_runs    = [[बेव्हॉन जेकब्स]] (६३)
| team1_twenty20s_most_wickets = [[शोरिफुल इस्लाम]] (४)
| team2_twenty20s_most_wickets = [[जॉश क्लार्कसन]] (४)
| player_of_twenty20_series    = [[तौहीद ह्रिदोय]] (बां)
}}

[[न्यू झीलंड क्रिकेट संघ]]ाने एप्रिल आणि मे २०२६ मध्ये [[बांगलादेश]]चा दौरा केला. ह्या दौऱ्यावर तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] व तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवले गेले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-confirmed-for-new-zealand-s-tour-of-bangladesh |trans-title= न्यूझीलंडच्या बांगलादेश दौऱ्यासाठीची ठिकाणे निश्चित |title=Venues confirmed for New Zealand's tour of Bangladesh |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/new-zealand-to-tour-bangladesh-in-april-for-odis-and-t20is-1529540 |trans-title=न्यूझीलंड एप्रिलमध्ये एकदिवसीय आणि टी२० सामन्यांसाठी बांगलादेशचा दौरा करणार. |title=New Zealand to tour Bangladesh in April for ODIs and T20Is |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=|title=पुरुषांचे भविष्यकालीन दौऱ्यांचे कार्यक्रम |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; मार्च २०२६ मध्ये, [[बांगलादेश क्रिकेट बोर्ड]]ाने या दौऱ्यातील सामन्यांचे वेळापत्रक निश्चित केले.[&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/138180/tanzim-sakib-nears-full-intensity-return-targets-april-comeback |trans-title=तन्झिम साकिब पूर्ण क्षमतेने पुनरागमनाच्या उंबरठ्यावर; एप्रिलमध्ये परतण्याचे लक्ष्य |title=Tanzim Sakib nears full intensity return, targets April comeback |work=क्रिकबझ्झ |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt; तथापि, ऊर्जा संकटामुळे वीज वाचवण्यासाठी दोन्ही मालिकांमधील सामन्यांच्या वेळा आधीच्या वेळेपेक्षा लवकर करण्यात आल्या.&lt;ref&gt;{{cite news |trans-title=ऊर्जा संकटामुळे वीज वापर कमी करण्यासाठी बांगलादेशने न्यूझीलंडविरुद्धच्या आगामी मालिकेतील सामन्यांच्या वेळा बदलल्या.|title=Bangladesh changes match timings for upcoming New Zealand series to cut power use amid energy crisis |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/bangladesh-changes-match-timings-for-upcoming-new-zealand-series-to-cut-power-use-amid-energy-crisis-101775811676328.html |access-date=३ जुलै २०२६|work=Hindustan Times |date=१० एप्रिल २०२६|language=en}}&lt;/ref&gt;

बांगलादेशने एकदिवसीय मालिका २-१ अशा फरकाने जिंकली; ऑक्टोबर २०२५ पासून मायदेशात जिंकलेली ही त्यांची सलग तिसरी एकदिवसीय मालिका ठरली. &lt;ref&gt;{{cite news |last1=इसाम|first1=मोहम्मद|trans-title= शांतोचे शतक आणि मुस्तफिजुरचे पाच बळी; बांगलादेशचा मालिका विजय निश्चित |title=Shanto century, Mustafizur five-for seals series win for Bangladesh |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-in-bangladesh-2026-1528267/bangladesh-vs-new-zealand-3rd-odi-1528274/match-report |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt; दुसरी आंतरराष्ट्रीय टी२० लढत पावसामुळे रद्द झाल्यामुळे टी२० मालिका १-१ अशी बरोबरीत सुटली.&lt;ref&gt;{{cite news |last1= इसाम |first1= मोहम्मद |trans-title= जेकब्सच्या धडाकेबाज नाबाद ६२ धावांचे शोरिफुलच्या तीन बळींना प्रत्युत्तर; न्यूझीलंडने मालिकेत साधली बरोबरी. |title=Jacobs' blazing 62* counters Shoriful three-for as NZ level series |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-in-bangladesh-2026-1528267/bangladesh-vs-new-zealand-3rd-t20i-1528277/match-report |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;

==संघ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left&quot;

|- 
!colspan=2|{{cr|BAN}}
!colspan=2|{{cr|NZ}}
|-
!आं.ए.दि.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/bangladesh-name-unchanged-15-man-squad-for-first-two-odis-against-new-zealand-1531352 | work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] | access-date=३ जुलै २०२६ |trans-title= न्यूझीलंडविरुद्धच्या पहिल्या दोन एकदिवसीय सामन्यांसाठी बांगलादेशचा १५ सदस्यांचा संघ कायम. |title=Bangladesh name unchanged 15-man squad for first two ODIs against New Zealand}}&lt;/ref&gt;
!आं.टी२०&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/new-look-bangladesh-pace-attack-for-t20is-against-black-caps | work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]| access-date=३ जुलै २०२६|trans-title= 'ब्लॅक कॅप्स' विरुद्धच्या टी२० सामन्यांसाठी बांगलादेशचे नवीन स्वरूपातील वेगवान गोलंदाजी पथक |title=New-look Bangladesh pace attack for T20Is against Black Caps}}&lt;/ref&gt;
!आं.ए.दि.&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.nzc.nz/news-items/fisher-o-rourke-and-tickner-return-to-blackcaps/ |work=[[न्यू झीलंड क्रिकेट]]| access-date= ३ जुलै २०२६|trans-title= फिशर, ओ'रूर्क आणि टिकनर यांचे 'ब्लॅककॅप्स'मध्ये पुनरागमन |title=Fisher, O’Rourke, and Tickner return to BLACKCAPS}}&lt;/ref&gt;
!आं.टी२०&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.espncricinfo.com/story/ban-vs-nz-fisher-o-rourke-tickner-return-from-injuries-for-white-ball-tour-of-bangladesh-1529894 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] | access-date= ३ जुलै २०२६|trans-title= बांगलादेशच्या व्हाईट-बॉल दौऱ्यासाठी फिशर, ओ'रूर्क आणि टिकनर दुखापतीतून सावरून परतले. |title=Fisher, O'Rourke, Tickner return from injuries for white-ball tour of Bangladesh}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|
* [[मेहेदी हसन मिराझ]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[नजमुल हुसैन शान्तो]]([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]])
* [[अफीफ हुसैन]]
* [[तन्वीर इस्लाम]]
* [[तांझिद हसन]]
* [[तास्किन अहमद]]
* [[तौहीद ह्रिदोय]]
* [[नाहिद राणा]]
* [[महिदुल इस्लाम अंकोन]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[मुस्तफिझुर रहमान]]
* [[रिशाद हुसेन]]
* [[लिटन दास]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[शोरिफुल इस्लाम]]
* [[सैफ हसन]]
* [[सौम्य सरकार]]
|
* [[लिटन दास]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]])
* [[सैफ हसन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]])
* [[अब्दुल गफर साकलेन]]
* [[तंझीम हसन साकिब]]
* [[तांझिद हसन]]
* [[तौहीद ह्रिदोय]]
* [[नसुम अहमद]]
* [[नुरुल हसन]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[परवेझ हुसेन इमॉन]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[महेदी हसन]]
* [[मोहम्मद सैफूद्दीन]]
* [[रिपन मंडोल]]
* [[रिशाद हुसेन]]
* [[शमीम होसेन]]
* [[शोरिफुल इस्लाम]]
|
* [[टॉम लॅथम]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[आदित्य अशोक]]
* &lt;s&gt;[[क्रिस क्लार्क]]&lt;/s&gt;
* [[जेडन लेनॉक्स]]
* [[जॉश क्लार्कसन]]
* [[डीन फॉक्सक्रॉफ्ट]]
* [[डेन क्लीव्हर]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[निक केली]]
* [[नेथन स्मिथ]]
* [[बेन लिस्टर]]
* &lt;s&gt;[[बेन सियर्स]]&lt;/s&gt;
* [[ब्लेर टिकनर]]
* [[मुहम्मद अब्बास]]
* [[विल यंग]]
* [[विल्यम ओ'रुर्क]]
* [[हेन्री निकोल्स]]
|
* [[टॉम लॅथम]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[इश सोधी]]
* &lt;s&gt;[[क्रिस क्लार्क]]&lt;/s&gt;
* [[केटन क्लार्क]]
* [[जेडन लेनॉक्स]]
* [[जॉश क्लार्कसन]]
* [[टिम रॉबिन्सन (न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू)|टिम रॉबिन्सन]]
* [[डीन फॉक्सक्रॉफ्ट]]
* [[डेन क्लीव्हर]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[निक केली]]
* [[नेथन स्मिथ]]
* [[बेन लिस्टर]]
* [[बेन सियर्स]]
* [[बेव्हॉन जेकब्स]]
* [[ब्लेर टिकनर]]
* [[मॅथ्यू फिशर (क्रिकेट खेळाडू)|मॅट फिशर]]
|}
या दौऱ्यापूर्वी, दुखापतीमुळे बाहेर पडलेल्या क्रिस्टियन क्लार्कच्या जागी [[बेन लिस्टर]]चा न्यू झीलंडच्या संघात समावेश करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nzc.nz/news-items/lister-called-up-for-bangladesh-to-replace-injured-clarke/ |trans-title=दुखापतग्रस्त क्लार्कच्या जागी बांगलादेशसाठी लिस्टरची निवड |title=Lister called up for Bangladesh to replace injured Clarke |work= [[न्यू झीलंड क्रिकेट]]|access-date= ३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ben-lister-called-up-for-bangladesh-tour-after-kristian-clarke-injury-1531217 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३ जुलै २०२६|trans-title=क्लार्कच्या दुखापतीनंतर बांगलादेश दौऱ्यासाठी लिस्टरची निवड |title=Lister called up for Bangladesh tour after Clarke injury}}&lt;/ref&gt; तसेच, २०२६ च्या पाकिस्तान सुपर लीगसाठी बोलावणे आल्यामुळे [[बेन सियर्स]]ही एकदिवसीय मालिकेसाठी उपलब्ध राहू शकला नाही.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.tapmad.com/blog/rawalpindiz-signs-ben-sears-nz-pacer-replaces-injured-naseem/4914-5-0 |trans-title= पीएसएल (PSL) २०२६ मोहिमेदरम्यान वेगवान गोलंदाजांच्या टंचाईचा सामना करत असलेल्या 'रावळपिंडीझ'ने दुखापतग्रस्त नसीम शाहच्या जागी बेन सियर्सला केले करारबद्ध. |title=RawalPindiz Signs Ben Sears to Replace Injured Naseem Shah as Pace Crisis Hits PSL 2026 Campaign |work=टॅपमॅड |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;

==आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका==
=== १ला आं.ए.दि. सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = १७ एप्रिल २०२६
| time = ११:००
| daynight = y
| team1 = {{cr-rt|NZ}}
| team2 = {{cr|BAN}}
| score1 = २४७/८ (५० षटके)
| runs1 = [[हेन्री निकोल्स]] ६८ (८३)
| wickets1 = [[शोरिफुल इस्लाम]] २/२७ (१० षटके)
| score2 = २२१ (४८.३ षटके)
| runs2 = [[सैफ हसन]] ५७ (७६)
| wickets2 = [[ब्लेर टिकनर]] ३/४५ (९.३ षटके)
| result = न्यूझीलंड २६ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528272.html धावफलक]
| venue = [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]
| umpires = [[तन्वीर अहमद]] (बां) आणि [[नितीन मेनन]] (भा)
| motm = [[डीन फॉक्सक्रॉफ्ट]] (न्यू)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = 
}}

===२रा आं.ए.दि. सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २० एप्रिल २०२६
| time = ११:००
| daynight = y
| team1 = {{cr-rt|NZ}}
| team2 = {{cr|BAN}}
| score1 = १९८ (४८.४ षटके)
| runs1 = [[निक केली]] ८३ (१०२)
| wickets1 = [[नाहिद राणा]] ५/३२ (१० षटके)
| score2 = १९९/४ (३५.३ षटके)
| runs2 = [[तांझिद हसन]] ७६ (५८)
| wickets2 = [[जेडन लेनॉक्स]] २/३६ (९ षटके)
| result = बांगलादेश ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528273.html धावफलक]
| venue = [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]
| umpires = [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इं) आणि [[गाझी सोहेल]] (बां)
| motm = [[नाहिद राणा]] (बां)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[लिटन दास]]चा (बां) हा १००वा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite news |trans-title= राणाचे पाच बळी; बांगलादेशचा मालिका बरोबरीत आणणारा विजय {{!}} द डेली स्टार |title=Rana’s five-for powers Bangladesh to series-levelling win {{!}} The Daily Star |url=https://www.thedailystar.net/sports/cricket/news/litton-marks-100th-odi-new-zealand-bat-first-again-mirpur-4155856 |access-date=२३ एप्रिल २०२६ |work=द डेली स्टार}}&lt;/ref&gt;
}}

===३रा आं.ए.दि. सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २३ एप्रिल २०२६
| time = ११:००
| daynight = y
| team1 = {{cr-rt|BAN}}
| team2 = {{cr|NZ}}
| score1 = २६५/८ (५० षटके)
| runs1 = [[नजमुल हुसैन शान्तो]] १०५ (११९)
| wickets1 = [[विल्यम ओ'रुर्क]] ३/३२ (७ षटके)
| score2 = २१० (४४.५ षटके)
| runs2 = [[डीन फॉक्सक्रॉफ्ट]] ७५ (७२)
| wickets2 = [[मुस्तफिझुर रहमान]] ५/४३ (९ षटके)
| result = बांगलादेश ५५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528274.html धावफलक]
| venue = [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]]
| umpires = [[मसुदुर रहमान]] (बां) आणि [[नितीन मेनन]] (भा)
| motm = [[नजमुल हुसैन शान्तो]] (बां)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = 
}}

==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका==
===१ला आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २७ एप्रिल २०२६
| time = १४:००
| daynight = 
| team1 = {{cr-rt|NZ}}
| team2 = {{cr|BAN}}
| score1 = १८२/६ (२० षटके)
| runs1 = [[डेन क्लीव्हर]] ५१ (२८)
| wickets1 = [[रिशाद हुसेन]] २/३२ (४ षटके)
| score2 = १८३/४ (१८ षटके)
| runs2 = [[तौहीद ह्रिदोय]] ५१[[नाबाद|*]] (२७)
| wickets2 = [[इश सोधी]] २/४० (४ षटके)
| result = बांगलादेश ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528275.html धावफलक]
| venue = [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]]
| umpires = [[मोर्शेद अली खान]] (बां) आणि [[गाझी सोहेल]] (बां)
| motm = [[तौहीद ह्रिदोय]] (बां)
| toss = Bangladesh नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[मॅथ्यू फिशर (क्रिकेट खेळाडू)|मॅट फिशर]] आणि [[नेथन स्मिथ]] (न्यू) ह्या दोघांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}

===२रा आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २९ एप्रिल २०२६
| time = १४:००
| daynight = 
| team1 = {{cr-rt|BAN}}
| team2 = {{cr|NZ}}
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = सामना रद्द
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528276.html धावफलक]
| venue = [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]]
| umpires = [[तन्वीर अहमद]] (बां) आणि [[मसुदुर रहमान]] (बां)
| motm = 
| toss = नाणेफेक नाही.
| rain = पावसामुळे खेळ होऊ शकला नाही.
| notes = 
}}

===३रा आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २ मे २०२६
| time = १४:००
| daynight = 
| team1 = {{cr-rt|BAN}}
| team2 = {{cr|NZ}}
| score1 = १०२ (१४.२ षटके)
| runs1 = [[तौहीद ह्रिदोय]] ३३ (२४)
| wickets1 = [[जॉश क्लार्कसन]] ३/९ (२ षटके)
| score2 = १०४/४ (११.४ षटके)
| runs2 = [[बेव्हॉन जेकब्स]] ६२[[नाबाद|*]] (३१)
| wickets2 = [[शोरिफुल इस्लाम]] ३/१९ (३ षटके)
| result = न्यूझीलंड ६ गडी राखून विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]])
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528277.html धावफलक]
| venue = [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]
| umpires = [[मसुदुर रहमान]] (बां) आणि [[गाझी सोहेल]] (बां)
| motm = [[बेव्हॉन जेकब्स]] (न्यू)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी १५ षटकांचा खेळविण्यात आला.
| notes = [[जेडन लेनॉक्स]]ने (न्यू) आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}

===बाह्यदुवे===
* [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-in-bangladesh-2026-1528267 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर]

{{बांगलादेशचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}

[[वर्ग:न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचे बांगलादेश दौरे|२०२६]]
[[वर्ग:न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|बांगलादेश]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे बांगलादेश दौरे]]</text>
      <sha1>cxx0781tjsbvs3h4co3z2mh4dom3nja</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692387</id>
      <parentid>2692384</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T09:31:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* १ला आं.टी२० सामना */</comment>
      <origin>2692387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25805" sha1="k9xq6ivgdnupqixpzrnkee40zetjcwm" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = न्यूझीलंड क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा २०२६
| team1_image                  = Flag of Bangladesh.svg
| team1_name                   = बांगलादेश
| team2_image                  = Flag of New Zealand.svg
| team2_name                   = न्यूझीलंड
| from_date                    = १७ एप्रिल 
| to_date                      = २ मे २०२६ 
| team1_captain                = {{nowrap|[[मेहेदी हसन मिराझ]] &lt;small&gt;(आं.ए.दि.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[लिटन दास]] &lt;small&gt;(आं.टी२०)&lt;/small&gt;}}
| team2_captain                = {{nowrap|[[टॉम लॅथम]] &lt;small&gt;(आं.ए.दि.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[निक केली]] &lt;small&gt;(आं.टी२०)&lt;/small&gt;}}
| no_of_ODIs                   = 3
| team1_ODIs_won               = 2
| team2_ODIs_won               = 1
| team1_ODIs_most_runs         = [[नजमुल हुसैन शान्तो]] (१५५)
| team2_ODIs_most_runs         = [[निक केली]] (१४९)&lt;br&gt;[[डीन फॉक्सक्रॉफ्ट]] (१४९)
| team1_ODIs_most_wickets      = [[नाहिद राणा]] (८)
| team2_ODIs_most_wickets      = [[विल्यम ओ'रुर्क]] (५)&lt;br&gt;[[जेडन लेनॉक्स]] (५)
| player_of_ODI_series         = [[नाहिद राणा]] (बां)
| no_of_twenty20s              = 3
| team1_twenty20s_won          = 1
| team2_twenty20s_won          = 1
| team1_twenty20s_most_runs    = [[तौहीद ह्रिदोय]] (८४)
| team2_twenty20s_most_runs    = [[बेव्हॉन जेकब्स]] (६३)
| team1_twenty20s_most_wickets = [[शोरिफुल इस्लाम]] (४)
| team2_twenty20s_most_wickets = [[जॉश क्लार्कसन]] (४)
| player_of_twenty20_series    = [[तौहीद ह्रिदोय]] (बां)
}}

[[न्यू झीलंड क्रिकेट संघ]]ाने एप्रिल आणि मे २०२६ मध्ये [[बांगलादेश]]चा दौरा केला. ह्या दौऱ्यावर तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] व तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवले गेले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/venues-confirmed-for-new-zealand-s-tour-of-bangladesh |trans-title= न्यूझीलंडच्या बांगलादेश दौऱ्यासाठीची ठिकाणे निश्चित |title=Venues confirmed for New Zealand's tour of Bangladesh |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/new-zealand-to-tour-bangladesh-in-april-for-odis-and-t20is-1529540 |trans-title=न्यूझीलंड एप्रिलमध्ये एकदिवसीय आणि टी२० सामन्यांसाठी बांगलादेशचा दौरा करणार. |title=New Zealand to tour Bangladesh in April for ODIs and T20Is |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=|title=पुरुषांचे भविष्यकालीन दौऱ्यांचे कार्यक्रम |url=https://resources.pulse.icc-cricket.com/ICC/document/2022/08/17/9ecd5af8-4657-475f-ae1e-733b04f69750/Men-s-FTP-upto-2027.pdf |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]}}&lt;/ref&gt; मार्च २०२६ मध्ये, [[बांगलादेश क्रिकेट बोर्ड]]ाने या दौऱ्यातील सामन्यांचे वेळापत्रक निश्चित केले.[&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/138180/tanzim-sakib-nears-full-intensity-return-targets-april-comeback |trans-title=तन्झिम साकिब पूर्ण क्षमतेने पुनरागमनाच्या उंबरठ्यावर; एप्रिलमध्ये परतण्याचे लक्ष्य |title=Tanzim Sakib nears full intensity return, targets April comeback |work=क्रिकबझ्झ |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt; तथापि, ऊर्जा संकटामुळे वीज वाचवण्यासाठी दोन्ही मालिकांमधील सामन्यांच्या वेळा आधीच्या वेळेपेक्षा लवकर करण्यात आल्या.&lt;ref&gt;{{cite news |trans-title=ऊर्जा संकटामुळे वीज वापर कमी करण्यासाठी बांगलादेशने न्यूझीलंडविरुद्धच्या आगामी मालिकेतील सामन्यांच्या वेळा बदलल्या.|title=Bangladesh changes match timings for upcoming New Zealand series to cut power use amid energy crisis |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/bangladesh-changes-match-timings-for-upcoming-new-zealand-series-to-cut-power-use-amid-energy-crisis-101775811676328.html |access-date=३ जुलै २०२६|work=Hindustan Times |date=१० एप्रिल २०२६|language=en}}&lt;/ref&gt;

बांगलादेशने एकदिवसीय मालिका २-१ अशा फरकाने जिंकली; ऑक्टोबर २०२५ पासून मायदेशात जिंकलेली ही त्यांची सलग तिसरी एकदिवसीय मालिका ठरली. &lt;ref&gt;{{cite news |last1=इसाम|first1=मोहम्मद|trans-title= शांतोचे शतक आणि मुस्तफिजुरचे पाच बळी; बांगलादेशचा मालिका विजय निश्चित |title=Shanto century, Mustafizur five-for seals series win for Bangladesh |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-in-bangladesh-2026-1528267/bangladesh-vs-new-zealand-3rd-odi-1528274/match-report |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt; दुसरी आंतरराष्ट्रीय टी२० लढत पावसामुळे रद्द झाल्यामुळे टी२० मालिका १-१ अशी बरोबरीत सुटली.&lt;ref&gt;{{cite news |last1= इसाम |first1= मोहम्मद |trans-title= जेकब्सच्या धडाकेबाज नाबाद ६२ धावांचे शोरिफुलच्या तीन बळींना प्रत्युत्तर; न्यूझीलंडने मालिकेत साधली बरोबरी. |title=Jacobs' blazing 62* counters Shoriful three-for as NZ level series |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-in-bangladesh-2026-1528267/bangladesh-vs-new-zealand-3rd-t20i-1528277/match-report |access-date=३ जुलै २०२६|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;

==संघ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left&quot;

|- 
!colspan=2|{{cr|BAN}}
!colspan=2|{{cr|NZ}}
|-
!आं.ए.दि.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/bangladesh-name-unchanged-15-man-squad-for-first-two-odis-against-new-zealand-1531352 | work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] | access-date=३ जुलै २०२६ |trans-title= न्यूझीलंडविरुद्धच्या पहिल्या दोन एकदिवसीय सामन्यांसाठी बांगलादेशचा १५ सदस्यांचा संघ कायम. |title=Bangladesh name unchanged 15-man squad for first two ODIs against New Zealand}}&lt;/ref&gt;
!आं.टी२०&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/new-look-bangladesh-pace-attack-for-t20is-against-black-caps | work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]| access-date=३ जुलै २०२६|trans-title= 'ब्लॅक कॅप्स' विरुद्धच्या टी२० सामन्यांसाठी बांगलादेशचे नवीन स्वरूपातील वेगवान गोलंदाजी पथक |title=New-look Bangladesh pace attack for T20Is against Black Caps}}&lt;/ref&gt;
!आं.ए.दि.&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.nzc.nz/news-items/fisher-o-rourke-and-tickner-return-to-blackcaps/ |work=[[न्यू झीलंड क्रिकेट]]| access-date= ३ जुलै २०२६|trans-title= फिशर, ओ'रूर्क आणि टिकनर यांचे 'ब्लॅककॅप्स'मध्ये पुनरागमन |title=Fisher, O’Rourke, and Tickner return to BLACKCAPS}}&lt;/ref&gt;
!आं.टी२०&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.espncricinfo.com/story/ban-vs-nz-fisher-o-rourke-tickner-return-from-injuries-for-white-ball-tour-of-bangladesh-1529894 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] | access-date= ३ जुलै २०२६|trans-title= बांगलादेशच्या व्हाईट-बॉल दौऱ्यासाठी फिशर, ओ'रूर्क आणि टिकनर दुखापतीतून सावरून परतले. |title=Fisher, O'Rourke, Tickner return from injuries for white-ball tour of Bangladesh}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|
* [[मेहेदी हसन मिराझ]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[नजमुल हुसैन शान्तो]]([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]])
* [[अफीफ हुसैन]]
* [[तन्वीर इस्लाम]]
* [[तांझिद हसन]]
* [[तास्किन अहमद]]
* [[तौहीद ह्रिदोय]]
* [[नाहिद राणा]]
* [[महिदुल इस्लाम अंकोन]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[मुस्तफिझुर रहमान]]
* [[रिशाद हुसेन]]
* [[लिटन दास]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[शोरिफुल इस्लाम]]
* [[सैफ हसन]]
* [[सौम्य सरकार]]
|
* [[लिटन दास]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]])
* [[सैफ हसन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]])
* [[अब्दुल गफर साकलेन]]
* [[तंझीम हसन साकिब]]
* [[तांझिद हसन]]
* [[तौहीद ह्रिदोय]]
* [[नसुम अहमद]]
* [[नुरुल हसन]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[परवेझ हुसेन इमॉन]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[महेदी हसन]]
* [[मोहम्मद सैफूद्दीन]]
* [[रिपन मंडोल]]
* [[रिशाद हुसेन]]
* [[शमीम होसेन]]
* [[शोरिफुल इस्लाम]]
|
* [[टॉम लॅथम]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[आदित्य अशोक]]
* &lt;s&gt;[[क्रिस क्लार्क]]&lt;/s&gt;
* [[जेडन लेनॉक्स]]
* [[जॉश क्लार्कसन]]
* [[डीन फॉक्सक्रॉफ्ट]]
* [[डेन क्लीव्हर]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[निक केली]]
* [[नेथन स्मिथ]]
* [[बेन लिस्टर]]
* &lt;s&gt;[[बेन सियर्स]]&lt;/s&gt;
* [[ब्लेर टिकनर]]
* [[मुहम्मद अब्बास]]
* [[विल यंग]]
* [[विल्यम ओ'रुर्क]]
* [[हेन्री निकोल्स]]
|
* [[टॉम लॅथम]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[इश सोधी]]
* &lt;s&gt;[[क्रिस क्लार्क]]&lt;/s&gt;
* [[केटन क्लार्क]]
* [[जेडन लेनॉक्स]]
* [[जॉश क्लार्कसन]]
* [[टिम रॉबिन्सन (न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू)|टिम रॉबिन्सन]]
* [[डीन फॉक्सक्रॉफ्ट]]
* [[डेन क्लीव्हर]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[निक केली]]
* [[नेथन स्मिथ]]
* [[बेन लिस्टर]]
* [[बेन सियर्स]]
* [[बेव्हॉन जेकब्स]]
* [[ब्लेर टिकनर]]
* [[मॅथ्यू फिशर (क्रिकेट खेळाडू)|मॅट फिशर]]
|}
या दौऱ्यापूर्वी, दुखापतीमुळे बाहेर पडलेल्या क्रिस्टियन क्लार्कच्या जागी [[बेन लिस्टर]]चा न्यू झीलंडच्या संघात समावेश करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nzc.nz/news-items/lister-called-up-for-bangladesh-to-replace-injured-clarke/ |trans-title=दुखापतग्रस्त क्लार्कच्या जागी बांगलादेशसाठी लिस्टरची निवड |title=Lister called up for Bangladesh to replace injured Clarke |work= [[न्यू झीलंड क्रिकेट]]|access-date= ३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/ben-lister-called-up-for-bangladesh-tour-after-kristian-clarke-injury-1531217 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३ जुलै २०२६|trans-title=क्लार्कच्या दुखापतीनंतर बांगलादेश दौऱ्यासाठी लिस्टरची निवड |title=Lister called up for Bangladesh tour after Clarke injury}}&lt;/ref&gt; तसेच, २०२६ च्या पाकिस्तान सुपर लीगसाठी बोलावणे आल्यामुळे [[बेन सियर्स]]ही एकदिवसीय मालिकेसाठी उपलब्ध राहू शकला नाही.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.tapmad.com/blog/rawalpindiz-signs-ben-sears-nz-pacer-replaces-injured-naseem/4914-5-0 |trans-title= पीएसएल (PSL) २०२६ मोहिमेदरम्यान वेगवान गोलंदाजांच्या टंचाईचा सामना करत असलेल्या 'रावळपिंडीझ'ने दुखापतग्रस्त नसीम शाहच्या जागी बेन सियर्सला केले करारबद्ध. |title=RawalPindiz Signs Ben Sears to Replace Injured Naseem Shah as Pace Crisis Hits PSL 2026 Campaign |work=टॅपमॅड |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;

==आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका==
=== १ला आं.ए.दि. सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = १७ एप्रिल २०२६
| time = ११:००
| daynight = y
| team1 = {{cr-rt|NZ}}
| team2 = {{cr|BAN}}
| score1 = २४७/८ (५० षटके)
| runs1 = [[हेन्री निकोल्स]] ६८ (८३)
| wickets1 = [[शोरिफुल इस्लाम]] २/२७ (१० षटके)
| score2 = २२१ (४८.३ षटके)
| runs2 = [[सैफ हसन]] ५७ (७६)
| wickets2 = [[ब्लेर टिकनर]] ३/४५ (९.३ षटके)
| result = न्यूझीलंड २६ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528272.html धावफलक]
| venue = [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]
| umpires = [[तन्वीर अहमद]] (बां) आणि [[नितीन मेनन]] (भा)
| motm = [[डीन फॉक्सक्रॉफ्ट]] (न्यू)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = 
}}

===२रा आं.ए.दि. सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २० एप्रिल २०२६
| time = ११:००
| daynight = y
| team1 = {{cr-rt|NZ}}
| team2 = {{cr|BAN}}
| score1 = १९८ (४८.४ षटके)
| runs1 = [[निक केली]] ८३ (१०२)
| wickets1 = [[नाहिद राणा]] ५/३२ (१० षटके)
| score2 = १९९/४ (३५.३ षटके)
| runs2 = [[तांझिद हसन]] ७६ (५८)
| wickets2 = [[जेडन लेनॉक्स]] २/३६ (९ षटके)
| result = बांगलादेश ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528273.html धावफलक]
| venue = [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]
| umpires = [[रिचर्ड इलिंगवर्थ]] (इं) आणि [[गाझी सोहेल]] (बां)
| motm = [[नाहिद राणा]] (बां)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[लिटन दास]]चा (बां) हा १००वा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite news |trans-title= राणाचे पाच बळी; बांगलादेशचा मालिका बरोबरीत आणणारा विजय {{!}} द डेली स्टार |title=Rana’s five-for powers Bangladesh to series-levelling win {{!}} The Daily Star |url=https://www.thedailystar.net/sports/cricket/news/litton-marks-100th-odi-new-zealand-bat-first-again-mirpur-4155856 |access-date=२३ एप्रिल २०२६ |work=द डेली स्टार}}&lt;/ref&gt;
}}

===३रा आं.ए.दि. सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २३ एप्रिल २०२६
| time = ११:००
| daynight = y
| team1 = {{cr-rt|BAN}}
| team2 = {{cr|NZ}}
| score1 = २६५/८ (५० षटके)
| runs1 = [[नजमुल हुसैन शान्तो]] १०५ (११९)
| wickets1 = [[विल्यम ओ'रुर्क]] ३/३२ (७ षटके)
| score2 = २१० (४४.५ षटके)
| runs2 = [[डीन फॉक्सक्रॉफ्ट]] ७५ (७२)
| wickets2 = [[मुस्तफिझुर रहमान]] ५/४३ (९ षटके)
| result = बांगलादेश ५५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528274.html धावफलक]
| venue = [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]]
| umpires = [[मसुदुर रहमान]] (बां) आणि [[नितीन मेनन]] (भा)
| motm = [[नजमुल हुसैन शान्तो]] (बां)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = 
}}

==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका==
===१ला आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २७ एप्रिल २०२६
| time = १४:००
| daynight = 
| team1 = {{cr-rt|NZ}}
| team2 = {{cr|BAN}}
| score1 = १८२/६ (२० षटके)
| runs1 = [[डेन क्लीव्हर]] ५१ (२८)
| wickets1 = [[रिशाद हुसेन]] २/३२ (४ षटके)
| score2 = १८३/४ (१८ षटके)
| runs2 = [[तौहीद ह्रिदोय]] ५१[[नाबाद|*]] (२७)
| wickets2 = [[इश सोधी]] २/४० (४ षटके)
| result = बांगलादेश ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528275.html धावफलक]
| venue = [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]]
| umpires = [[मोर्शेद अली खान]] (बां) आणि [[गाझी सोहेल]] (बां)
| motm = [[तौहीद ह्रिदोय]] (बां)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[मॅथ्यू फिशर (क्रिकेट खेळाडू)|मॅट फिशर]] आणि [[नेथन स्मिथ]] (न्यू) ह्या दोघांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}

===२रा आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २९ एप्रिल २०२६
| time = १४:००
| daynight = 
| team1 = {{cr-rt|BAN}}
| team2 = {{cr|NZ}}
| score1 = 
| runs1 = 
| wickets1 = 
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = सामना रद्द
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528276.html धावफलक]
| venue = [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]]
| umpires = [[तन्वीर अहमद]] (बां) आणि [[मसुदुर रहमान]] (बां)
| motm = 
| toss = नाणेफेक नाही.
| rain = पावसामुळे खेळ होऊ शकला नाही.
| notes = 
}}

===३रा आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २ मे २०२६
| time = १४:००
| daynight = 
| team1 = {{cr-rt|BAN}}
| team2 = {{cr|NZ}}
| score1 = १०२ (१४.२ षटके)
| runs1 = [[तौहीद ह्रिदोय]] ३३ (२४)
| wickets1 = [[जॉश क्लार्कसन]] ३/९ (२ षटके)
| score2 = १०४/४ (११.४ षटके)
| runs2 = [[बेव्हॉन जेकब्स]] ६२[[नाबाद|*]] (३१)
| wickets2 = [[शोरिफुल इस्लाम]] ३/१९ (३ षटके)
| result = न्यूझीलंड ६ गडी राखून विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]])
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528277.html धावफलक]
| venue = [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]]
| umpires = [[मसुदुर रहमान]] (बां) आणि [[गाझी सोहेल]] (बां)
| motm = [[बेव्हॉन जेकब्स]] (न्यू)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे सामना प्रत्येकी १५ षटकांचा खेळविण्यात आला.
| notes = [[जेडन लेनॉक्स]]ने (न्यू) आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}

===बाह्यदुवे===
* [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-in-bangladesh-2026-1528267 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर]

{{बांगलादेशचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}

[[वर्ग:न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचे बांगलादेश दौरे|२०२६]]
[[वर्ग:न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|बांगलादेश]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे बांगलादेश दौरे]]</text>
      <sha1>k9xq6ivgdnupqixpzrnkee40zetjcwm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>१९९९ गोवा विधानसभा निवडणूक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381099</id>
    <redirect title="गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९९" />
    <revision>
      <id>2692357</id>
      <timestamp>2026-07-03T08:17:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नामभेद</comment>
      <origin>2692357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118" sha1="99mlx49o92m3ggchduq12bszhcg8imh" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९९]]</text>
      <sha1>99mlx49o92m3ggchduq12bszhcg8imh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:प्रथमेश पांडुरंग मोरे</title>
    <ns>3</ns>
    <id>381100</id>
    <revision>
      <id>2692361</id>
      <timestamp>2026-07-03T08:39:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2692361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="320" sha1="t30lux83da3j427l0tucnsrr2v7vk60" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=प्रथमेश पांडुरंग मोरे}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १४:०९, ३ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>t30lux83da3j427l0tucnsrr2v7vk60</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कल्पनाथ राय</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381101</id>
    <revision>
      <id>2692362</id>
      <timestamp>2026-07-03T09:00:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = कल्पनाथ राय | चित्र नाव = | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[राज्यसभा]] सदस्य | मतदारसंघ = उत्तर प्रदेश | कार्यकाळ_आरंभ = १९८६ | कार्यकाळ_समाप्ती = १९९२ | मागील =  | पुढील =  | प...</comment>
      <origin>2692362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2773" sha1="43aqoduqe73v0yozywydd7ctqlm9svy" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = कल्पनाथ राय
| चित्र नाव =
| चित्र आकारमान = 250px
| पद = [[राज्यसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ = उत्तर प्रदेश
| कार्यकाळ_आरंभ = १९८६
| कार्यकाळ_समाप्ती = १९९२
| मागील = 
| पुढील = 
| पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ1 = [[घोसी लोकसभा मतदारसंघ|घोसी]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = १९८९
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = १९९९
| मागील1 = राजकुमार राय
| पुढील1 = बालकृष्ण चौहान
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक|1941|1|4}}
| जन्मस्थान      = [[मऊ]]
| मृत्युदिनांक      = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|1999|8|6|1941|1|4}}
| मृत्युस्थान      = [[दिल्ली]]
| पक्ष         = [[समता पक्ष]]&lt;br&gt;[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| अपत्ये          = 
| निवास   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''कल्पनाथ राय''' हे एक भारतीय राजकारणी, केंद्रीय मंत्री, [[लोकसभा]] सदस्य व [[राज्यसभा]] सदस्य होते. ते काँग्रेस पक्षातर्फे १९८९, १९९१, १९९६ व १९९८ लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[उत्तर प्रदेश]]च्या [[घोसी लोकसभा मतदारसंघ|घोसी]] मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून आले. त्याचबरोबर ते तीनवेळा राज्यसभा सदस्य देखील राहिले होते. त्यांई [[इंदिरा गांधी]] व [[पी.व्ही. नरसिंह राव]] सरकारांमध्ये अनेक मंत्रीपदे भुषवली होती.

[[वर्ग:९ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:११ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:राज्यसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>43aqoduqe73v0yozywydd7ctqlm9svy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साचा:गोवा राजीव काँग्रेस पार्टी/meta/color</title>
    <ns>10</ns>
    <id>381102</id>
    <redirect title="साचा:गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color" />
    <revision>
      <id>2692366</id>
      <timestamp>2026-07-03T09:09:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: yellow</comment>
      <origin>2692366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6" sha1="hmfkec2nqnds2w4wz9owdmiu8s9ymix" xml:space="preserve">yellow</text>
      <sha1>hmfkec2nqnds2w4wz9owdmiu8s9ymix</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692369</id>
      <parentid>2692366</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T09:10:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>[[साचा:गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color]] कडे पुनर्निर्देशित</comment>
      <origin>2692369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135" sha1="9ck8w3gujp8uj2n0pkpddms13667184" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[साचा:गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color]]</text>
      <sha1>9ck8w3gujp8uj2n0pkpddms13667184</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>राजीव कुमार राय</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381103</id>
    <revision>
      <id>2692367</id>
      <timestamp>2026-07-03T09:09:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{गल्लत|राजीव राय}} {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = राजीव कुमार राय | चित्र नाव =  | चित्र आकारमान = 250px | पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ1 = [[घोसी लोकसभा मतदारसंघ|घोसी]] | कार्यकाळ_आरंभ1 = जून २०२४ | का...</comment>
      <origin>2692367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1710" sha1="haawcd33taicq73teyzr4xbyx01v5d1" xml:space="preserve">{{गल्लत|राजीव राय}}
{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = राजीव कुमार राय
| चित्र नाव = 
| चित्र आकारमान = 250px
| पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ1 = [[घोसी लोकसभा मतदारसंघ|घोसी]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = जून २०२४
| कार्यकाळ_समाप्ती1 =
| मागील1 = [[अतुल राय]]
| पुढील1 = 
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक आणि वय|1969|9|6}}
| जन्मस्थान      = [[बल्लिया जिल्हा]]
| मृत्युदिनांक      =
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = [[समाजवादी पक्ष]] 
| वडील      = 
| निवास   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''राजीव कुमार राय''' हे एक भारतीय राजकारणी व विद्यमान [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते [[समाजवादी पक्ष]]ातर्फे [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४ लोकसभा निवडणुकांमध्ये]] [[उत्तर प्रदेश]]च्या [[घोसी लोकसभा मतदारसंघ|घोसी]] मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून आले. 


[[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>haawcd33taicq73teyzr4xbyx01v5d1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692368</id>
      <parentid>2692367</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T09:10:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2692368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1742" sha1="lyyf84bfydt9gy00ehlujhztsunbind" xml:space="preserve">{{गल्लत|राजीव राय}}
{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = राजीव कुमार राय
| चित्र नाव = RajeevRaiMPForeignDelegation.jpg
| चित्र आकारमान = 250px
| पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ1 = [[घोसी लोकसभा मतदारसंघ|घोसी]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = जून २०२४
| कार्यकाळ_समाप्ती1 =
| मागील1 = [[अतुल राय]]
| पुढील1 = 
| जन्मदिनांक      = {{जन्म दिनांक आणि वय|1969|9|6}}
| जन्मस्थान      = [[बल्लिया जिल्हा]]
| मृत्युदिनांक      =
| मृत्युस्थान      = 
| पक्ष         = [[समाजवादी पक्ष]] 
| वडील      = 
| निवास   = 
| संकेतस्थळ  = 
| तळटीपा = 
}}
'''राजीव कुमार राय''' हे एक भारतीय राजकारणी व विद्यमान [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते [[समाजवादी पक्ष]]ातर्फे [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४ लोकसभा निवडणुकांमध्ये]] [[उत्तर प्रदेश]]च्या [[घोसी लोकसभा मतदारसंघ|घोसी]] मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून आले. 


[[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>lyyf84bfydt9gy00ehlujhztsunbind</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साचा:गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color</title>
    <ns>10</ns>
    <id>381104</id>
    <revision>
      <id>2692370</id>
      <timestamp>2026-07-03T09:10:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: yellow</comment>
      <origin>2692370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6" sha1="hmfkec2nqnds2w4wz9owdmiu8s9ymix" xml:space="preserve">yellow</text>
      <sha1>hmfkec2nqnds2w4wz9owdmiu8s9ymix</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692371</id>
      <parentid>2692370</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T09:11:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <origin>2692371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="451" sha1="a4o6y26fdbhbbvp0jpj8iv8p60a04uc" xml:space="preserve">&lt;nowiki&gt;yellow&lt;/nowiki&gt;&lt;noinclude&gt;

== उदाहरण==
{|
|- style=&quot;color:{{ {{PAGENAME}} }}&quot;
| '''हा रंग'''
|- style=&quot;background:{{ {{PAGENAME}} }}; color:white&quot;
| '''ह्या रंगावर पांढरा'''
|- style=&quot;background:{{ {{PAGENAME}} }}; color:black&quot;
| '''ह्या रंगावर काळा'''
|}

[[वर्ग:भारतीय राजकीय पक्ष रंग साचे]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a4o6y26fdbhbbvp0jpj8iv8p60a04uc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:प्रा. एस व्ही गायकवाड</title>
    <ns>3</ns>
    <id>381105</id>
    <revision>
      <id>2692373</id>
      <timestamp>2026-07-03T09:13:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2692373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="316" sha1="1olaaa6k9598jpsz8ssvmlzghy7k7fz" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=प्रा. एस व्ही गायकवाड}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १४:४३, ३ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>1olaaa6k9598jpsz8ssvmlzghy7k7fz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साचा:ProQuest</title>
    <ns>10</ns>
    <id>381106</id>
    <revision>
      <id>2692376</id>
      <timestamp>2026-07-03T09:18:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{Catalog lookup link|{{{1|}}}|{{{2|}}}|{{{3|}}}|{{{4|}}}|{{{5|}}}|{{{6|}}}|{{{7|}}}|{{{8|}}}|{{{9|}}}|article-link=ProQuest|article-name=ProQuest|link-prefix=https://www.proquest.com/docview/|list-leadout={{{leadout|}}}|url-access1={{{url-access1|{{{url-access|}}}}}}|url-access2={{{url-access2|}}}|url-access3={{{url-access3|}}}|url-access4={{{url-access4|}}}|url-access5={{{url-access5|}}}|url-access6={{{url-access6|}}}|url-access7={{{url-access7|}}}|url-access8={{{u...</comment>
      <origin>2692376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="597" sha1="ii9p6ro2lxvyljrxchcmkb2tew6sjrm" xml:space="preserve">{{Catalog lookup link|{{{1|}}}|{{{2|}}}|{{{3|}}}|{{{4|}}}|{{{5|}}}|{{{6|}}}|{{{7|}}}|{{{8|}}}|{{{9|}}}|article-link=ProQuest|article-name=ProQuest|link-prefix=https://www.proquest.com/docview/|list-leadout={{{leadout|}}}|url-access1={{{url-access1|{{{url-access|}}}}}}|url-access2={{{url-access2|}}}|url-access3={{{url-access3|}}}|url-access4={{{url-access4|}}}|url-access5={{{url-access5|}}}|url-access6={{{url-access6|}}}|url-access7={{{url-access7|}}}|url-access8={{{url-access8|}}}|url-access9={{{url-access9|}}}|url-access-all={{{url-access-all|}}}}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ii9p6ro2lxvyljrxchcmkb2tew6sjrm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साचा:ProQuest/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>381107</id>
    <revision>
      <id>2692377</id>
      <timestamp>2026-07-03T09:19:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{Documentation subpage}} {{High-use}} &lt;!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --&gt; {{tsh|pq}}  == Usage == For linking to [[ProQuest]] entries, especially using {{para|id}} in [[Help:Citation Style 1|CS1 citation templates]]. Up to 9 parameters and a user-definable {{para|leadout}} are supported.  Document numbers from proquest.umi.com are different and should not be used.  As for...</comment>
      <origin>2692377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="968" sha1="00potlxexy7yrlhgub17c9pnq1zf4zm" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{High-use}}
&lt;!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --&gt;
{{tsh|pq}}

== Usage ==
For linking to [[ProQuest]] entries, especially using {{para|id}} in [[Help:Citation Style 1|CS1 citation templates]]. Up to 9 parameters and a user-definable {{para|leadout}} are supported.

Document numbers from proquest.umi.com are different and should not be used.

As for all identifiers ([[Help:Citation Style 1#Identifiers]]), the access status of the linked document is not reflected in the {{para|url-access}} parameter.

== Example ==
; &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{ProQuest|734005592}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; renders as:
: {{ProQuest|734005592}}

== See also ==
* {{tl|Catalog lookup link}}

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
&lt;!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --&gt;
[[Category:Catalog lookup templates]]
[[Category:Book templates|ProQuest]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>00potlxexy7yrlhgub17c9pnq1zf4zm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381108</id>
    <revision>
      <id>2692383</id>
      <timestamp>2026-07-03T09:27:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1298271376|Goa Rajiv Congress Party]]&quot; पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले</comment>
      <origin>2692383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5877" sha1="d4wp4ipc6586bux5nm8nhm5d8b3jita" xml:space="preserve">
'''गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष''' (जीआरसीपी) हा [[गोवा|गोव्यातील]] [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसमधून]] फुटलेला एक गट होता. त्याची स्थापना १९९८ मध्ये [[विल्फ्रेड डिसूझा]] यांनी केली होती.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://m.rediff.com/news/1999/jul/16goa.htm|title=Rediff on the NeT:Opposition in Goa pins its hopes on rebellion in Cong}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://eci.nic.in/archive/ge1999/parties/state/grcp.htm|title=Goa Rajiv Congress Party|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714235456/http://eci.nic.in/archive/ge1999/parties/state/grcp.htm|archive-date=2014-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.goanews.com/news_disp.php?newsid=1829|title=Goa News {{!}}Willy's 5th experiment, now Trinamul, to fight poll (By: SANDESH PRABHUDESAI, PANAJI)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://m.goanews.com/news_details.php?id=780|title=Willy fields Delhi lawyer for RS seat|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813122840/http://m.goanews.com/news_details.php?id=780|archive-date=13 August 2023|access-date=1 July 2014}}&lt;/ref&gt; त्यांनी [[भारतीय जनता पक्ष]] (भाजप) आणि [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षासोबत]] युतीचे राज्य सरकार स्थापन केले, ज्यात डिसूझा मुख्यमंत्री होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.digitalgoa.com/eg_disp.php?typ=eg&amp;cid=17|title=DigitalGoa.com - Goa, Goa Breaking News, Goa Holidays, Goa Centric Portal, Goa Yellow Pages, Explore Goa, Goa News Headlines, Goa News, Goa Current Affairs, Goa Events|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714210300/http://www.digitalgoa.com/eg_disp.php?typ=eg&amp;cid=17|archive-date=2014-07-14|access-date=2014-07-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.goanews.com/news_disp.php?newsid=1829|title=Goa News {{!}}Willy's 5th experiment, now Trinamul, to fight poll (By: SANDESH PRABHUDESAI, PANAJI)}}&lt;/ref&gt; काँग्रेसमधून फुटताना डिसूझा यांनी काँग्रेसच्या अनेक स्थानिक शाखा आणि राज्यातील संपूर्ण युवक काँग्रेस आणि नॅशनल स्टुडंट्स युनियन ऑफ इंडिया (काँग्रेसची विद्यार्थी शाखा) च्या शाखा आपल्यासोबत घेतल्या.

[[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९९|१९९९ च्या गोवा विधानसभा]] निवडणुकीत जीआरसीपीने १४ उमेदवार उभे केले, त्यापैकी दोघे निवडून आले ( [[विल्फ्रेड डिसूझा]] आणि [[फ्रान्सिस डिसूझा]]). पक्षाला एकूण ३६,५७० मते मिळाली. निवडणुकीनंतर लगेचच जीआरसीपीचे [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षात]] विलीनीकरण झाले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2002-05-03/news/27345221_1_goa-ncp-nationalist-congress-party-congress-leaders|title=Business News Today: Read Latest Business news, India Business News Live, Share Market &amp; Economy News|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715124531/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2002-05-03/news/27345221_1_goa-ncp-nationalist-congress-party-congress-leaders|archive-date=15 July 2014}}&lt;/ref&gt;

फ्रान्सिस डिसूझा यांनी त्याच वर्षी ५ नोव्हेंबरला राष्ट्रवादी काँग्रेस सोडून भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसमध्ये पुन्हा प्रवेश केला.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/Willy-says-Tulio-can-contest-from-any-other-party/articleshow/11493346.cms|title=Assembly elections 2012 &amp;#124; Goa News - Times of India|date=15 January 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=1 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813122838/https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/Willy-says-Tulio-can-contest-from-any-other-party/articleshow/11493346.cms|archive-date=13 August 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt; नंतर ते [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपमध्ये]] सामील झाले होते. 

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष]]
[[वर्ग:गोव्यातील राजकीय पक्ष]]
[[वर्ग:इ.स. १९९८ मधील निर्मिती]]
[[वर्ग:इ.स. १९९९ मधील समाप्ती]]</text>
      <sha1>d4wp4ipc6586bux5nm8nhm5d8b3jita</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692386</id>
      <parentid>2692383</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T09:31:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>{{माहिती संचिका}}</comment>
      <origin>2692386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5918" sha1="1w2854a0g17ba539l4f7nxdqplp4v2h" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष''' (जीआरसीपी) हा [[गोवा|गोव्यातील]] [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसमधून]] फुटलेला एक गट होता. त्याची स्थापना १९९८ मध्ये [[विल्फ्रेड डिसूझा]] यांनी केली होती.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://m.rediff.com/news/1999/jul/16goa.htm|title=Rediff on the NeT:Opposition in Goa pins its hopes on rebellion in Cong}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://eci.nic.in/archive/ge1999/parties/state/grcp.htm|title=Goa Rajiv Congress Party|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714235456/http://eci.nic.in/archive/ge1999/parties/state/grcp.htm|archive-date=2014-07-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.goanews.com/news_disp.php?newsid=1829|title=Goa News {{!}}Willy's 5th experiment, now Trinamul, to fight poll (By: SANDESH PRABHUDESAI, PANAJI)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://m.goanews.com/news_details.php?id=780|title=Willy fields Delhi lawyer for RS seat|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813122840/http://m.goanews.com/news_details.php?id=780|archive-date=13 August 2023|access-date=1 July 2014}}&lt;/ref&gt; त्यांनी [[भारतीय जनता पक्ष]] (भाजप) आणि [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षासोबत]] युतीचे राज्य सरकार स्थापन केले, ज्यात डिसूझा मुख्यमंत्री होते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.digitalgoa.com/eg_disp.php?typ=eg&amp;cid=17|title=DigitalGoa.com - Goa, Goa Breaking News, Goa Holidays, Goa Centric Portal, Goa Yellow Pages, Explore Goa, Goa News Headlines, Goa News, Goa Current Affairs, Goa Events|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714210300/http://www.digitalgoa.com/eg_disp.php?typ=eg&amp;cid=17|archive-date=2014-07-14|access-date=2014-07-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.goanews.com/news_disp.php?newsid=1829|title=Goa News {{!}}Willy's 5th experiment, now Trinamul, to fight poll (By: SANDESH PRABHUDESAI, PANAJI)}}&lt;/ref&gt; काँग्रेसमधून फुटताना डिसूझा यांनी काँग्रेसच्या अनेक स्थानिक शाखा आणि राज्यातील संपूर्ण युवक काँग्रेस आणि नॅशनल स्टुडंट्स युनियन ऑफ इंडिया (काँग्रेसची विद्यार्थी शाखा) च्या शाखा आपल्यासोबत घेतल्या.

[[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९९|१९९९ च्या गोवा विधानसभा]] निवडणुकीत जीआरसीपीने १४ उमेदवार उभे केले, त्यापैकी दोघे निवडून आले ( [[विल्फ्रेड डिसूझा]] आणि [[फ्रान्सिस डिसूझा]]). पक्षाला एकूण ३६,५७० मते मिळाली. निवडणुकीनंतर लगेचच जीआरसीपीचे [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षात]] विलीनीकरण झाले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2002-05-03/news/27345221_1_goa-ncp-nationalist-congress-party-congress-leaders|title=Business News Today: Read Latest Business news, India Business News Live, Share Market &amp; Economy News|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715124531/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2002-05-03/news/27345221_1_goa-ncp-nationalist-congress-party-congress-leaders|archive-date=15 July 2014}}&lt;/ref&gt;

फ्रान्सिस डिसूझा यांनी त्याच वर्षी ५ नोव्हेंबरला राष्ट्रवादी काँग्रेस सोडून भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसमध्ये पुन्हा प्रवेश केला.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/Willy-says-Tulio-can-contest-from-any-other-party/articleshow/11493346.cms|title=Assembly elections 2012 &amp;#124; Goa News - Times of India|date=15 January 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=1 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813122838/https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/Willy-says-Tulio-can-contest-from-any-other-party/articleshow/11493346.cms|archive-date=13 August 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt; नंतर ते [[भारतीय जनता पक्ष|भाजपमध्ये]] सामील झाले होते. 

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष]]
[[वर्ग:गोव्यातील राजकीय पक्ष]]
[[वर्ग:इ.स. १९९८ मधील निर्मिती]]
[[वर्ग:इ.स. १९९९ मधील समाप्ती]]</text>
      <sha1>1w2854a0g17ba539l4f7nxdqplp4v2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381109</id>
    <revision>
      <id>2692394</id>
      <timestamp>2026-07-03T10:42:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{Infobox cricket tour | series_name                  = भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६ | team1_image                  = Flag of South Africa.svg | team1_name                   = दक्षिण आफ्रिका | team2_image                  = Flag of India.svg | team2_name                   = भारत | from_date                    = १७ |...</comment>
      <origin>2692394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5802" sha1="d8x635luw6br4wkw1tulld5nsfn3fot" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६
| team1_image                  = Flag of South Africa.svg
| team1_name                   = दक्षिण आफ्रिका
| team2_image                  = Flag of India.svg
| team2_name                   = भारत
| from_date                    = १७
| to_date                      = २७ एप्रिल २०२६
| team1_captain                = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]]
| team2_captain                = [[हरमनप्रीत कौर]]
| no_of_twenty20s              = 5
| team1_twenty20s_won          = 4
| team2_twenty20s_won          = 1
| team1_twenty20s_most_runs    = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] (३३०)
| team2_twenty20s_most_runs    = [[हरमनप्रीत कौर]] (१६९)
| team1_twenty20s_most_wickets = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] (६)&lt;br&gt;[[तुमी सेखुखुने]] (६)
| team2_twenty20s_most_wickets = [[दीप्ती शर्मा]] (७)
| player_of_twenty20_series    = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] (द)
}}

[[भारतीय महिला क्रिकेट संघ]]ाने [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध सामने खेळण्यासाठी एप्रिल २०२६ मध्ये [[दक्षिण आफ्रिका|दक्षिण आफ्रिके]]चा दौरा केला. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/india-women-to-travel-to-south-africa-for-five-match-t20i-series/article70531219.ece |trans-title= भारतीय महिला संघ पाच सामन्यांच्या आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेसाठी दक्षिण आफ्रिकेचा दौरा करणार |title=India Women to travel to South Africa for five-match T20I series |work=[[द हिंदू]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt; या दौऱ्यावर पाच [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामन्यांचा समावेश होता. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/south-africa-women-to-host-india-for-five-t20is-in-april-1520250 |trans-title=दक्षिण आफ्रिकेचा महिला संघ एप्रिलमध्ये भारतासोबत पाच टी२० सामन्यांची मालिका खेळणार. |title=South Africa women to host India for five T20Is in April |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/schedule-for-india-s-tour-of-south-africa-announced |trans-title= भारताच्या दक्षिण आफ्रिका दौऱ्याचे वेळापत्रक जाहीर |title=Schedule for India’s tour of South Africa announced |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt; हे सामने [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेपूर्वी दोन्ही संघांसाठी तयारीचा भाग म्हणून खेळले गेले. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/india-south-africa-womens-t20i-series-2026-schedule-world-cup-preparations-2855087-2026-01-20 |trans-title=२०२६ टी२० विश्वचषकापूर्वी भारतीय महिला संघ दक्षिण आफ्रिका दौऱ्यावर ५ टी२० सामने खेळणार.|title=India women's team to tour South Africa for 5 T20Is before T20 World Cup 2026 |work=[[इंडिया टुडे]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt; जानेवारी २०२६ मध्ये, '[[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]]'ने (CSA) २०२६ च्या मायदेशातील आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून या दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cricket.co.za/proteas-women-to-host-india-for-five-match-t20i-series-in-april/ |trans-title=एप्रिलमध्ये 'प्रोटिज' महिला संघ भारतासोबत पाच सामन्यांची टी२० मालिका खेळणार |title=Proteas women to host India for five-match T20I series in April |work=[[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}
[[वर्ग:भारतीय महिला क्रिकेट संघाचे दक्षिण आफ्रिका दौरे|२०२६]]
[[वर्ग:भारतीय महिला क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|दक्षिण आफ्रिका]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघाचे दक्षिण आफ्रिका दौरे]]</text>
      <sha1>d8x635luw6br4wkw1tulld5nsfn3fot</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692395</id>
      <parentid>2692394</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T10:43:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघाचे दक्षिण आफ्रिका दौरे]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5805" sha1="ds4epxqmp44g4kd1x2lb2e39f0ww7z4" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६
| team1_image                  = Flag of South Africa.svg
| team1_name                   = दक्षिण आफ्रिका
| team2_image                  = Flag of India.svg
| team2_name                   = भारत
| from_date                    = १७
| to_date                      = २७ एप्रिल २०२६
| team1_captain                = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]]
| team2_captain                = [[हरमनप्रीत कौर]]
| no_of_twenty20s              = 5
| team1_twenty20s_won          = 4
| team2_twenty20s_won          = 1
| team1_twenty20s_most_runs    = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] (३३०)
| team2_twenty20s_most_runs    = [[हरमनप्रीत कौर]] (१६९)
| team1_twenty20s_most_wickets = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] (६)&lt;br&gt;[[तुमी सेखुखुने]] (६)
| team2_twenty20s_most_wickets = [[दीप्ती शर्मा]] (७)
| player_of_twenty20_series    = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] (द)
}}

[[भारतीय महिला क्रिकेट संघ]]ाने [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध सामने खेळण्यासाठी एप्रिल २०२६ मध्ये [[दक्षिण आफ्रिका|दक्षिण आफ्रिके]]चा दौरा केला. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/india-women-to-travel-to-south-africa-for-five-match-t20i-series/article70531219.ece |trans-title= भारतीय महिला संघ पाच सामन्यांच्या आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेसाठी दक्षिण आफ्रिकेचा दौरा करणार |title=India Women to travel to South Africa for five-match T20I series |work=[[द हिंदू]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt; या दौऱ्यावर पाच [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामन्यांचा समावेश होता. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/south-africa-women-to-host-india-for-five-t20is-in-april-1520250 |trans-title=दक्षिण आफ्रिकेचा महिला संघ एप्रिलमध्ये भारतासोबत पाच टी२० सामन्यांची मालिका खेळणार. |title=South Africa women to host India for five T20Is in April |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/schedule-for-india-s-tour-of-south-africa-announced |trans-title= भारताच्या दक्षिण आफ्रिका दौऱ्याचे वेळापत्रक जाहीर |title=Schedule for India’s tour of South Africa announced |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt; हे सामने [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेपूर्वी दोन्ही संघांसाठी तयारीचा भाग म्हणून खेळले गेले. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/india-south-africa-womens-t20i-series-2026-schedule-world-cup-preparations-2855087-2026-01-20 |trans-title=२०२६ टी२० विश्वचषकापूर्वी भारतीय महिला संघ दक्षिण आफ्रिका दौऱ्यावर ५ टी२० सामने खेळणार.|title=India women's team to tour South Africa for 5 T20Is before T20 World Cup 2026 |work=[[इंडिया टुडे]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt; जानेवारी २०२६ मध्ये, '[[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]]'ने (CSA) २०२६ च्या मायदेशातील आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून या दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cricket.co.za/proteas-women-to-host-india-for-five-match-t20i-series-in-april/ |trans-title=एप्रिलमध्ये 'प्रोटिज' महिला संघ भारतासोबत पाच सामन्यांची टी२० मालिका खेळणार |title=Proteas women to host India for five-match T20I series in April |work=[[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}
[[वर्ग:भारतीय महिला क्रिकेट संघाचे दक्षिण आफ्रिका दौरे|२०२६]]
[[वर्ग:भारतीय महिला क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|दक्षिण आफ्रिका]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघांचे दक्षिण आफ्रिका दौरे]]</text>
      <sha1>ds4epxqmp44g4kd1x2lb2e39f0ww7z4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692396</id>
      <parentid>2692395</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T10:43:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <origin>2692396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5947" sha1="kde2xaf3jscxy80re2cpc2sdsvkiyqy" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६
| team1_image                  = Flag of South Africa.svg
| team1_name                   = दक्षिण आफ्रिका
| team2_image                  = Flag of India.svg
| team2_name                   = भारत
| from_date                    = १७
| to_date                      = २७ एप्रिल २०२६
| team1_captain                = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]]
| team2_captain                = [[हरमनप्रीत कौर]]
| no_of_twenty20s              = 5
| team1_twenty20s_won          = 4
| team2_twenty20s_won          = 1
| team1_twenty20s_most_runs    = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] (३३०)
| team2_twenty20s_most_runs    = [[हरमनप्रीत कौर]] (१६९)
| team1_twenty20s_most_wickets = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] (६)&lt;br&gt;[[तुमी सेखुखुने]] (६)
| team2_twenty20s_most_wickets = [[दीप्ती शर्मा]] (७)
| player_of_twenty20_series    = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] (द)
}}

[[भारतीय महिला क्रिकेट संघ]]ाने [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध सामने खेळण्यासाठी एप्रिल २०२६ मध्ये [[दक्षिण आफ्रिका|दक्षिण आफ्रिके]]चा दौरा केला. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/india-women-to-travel-to-south-africa-for-five-match-t20i-series/article70531219.ece |trans-title= भारतीय महिला संघ पाच सामन्यांच्या आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेसाठी दक्षिण आफ्रिकेचा दौरा करणार |title=India Women to travel to South Africa for five-match T20I series |work=[[द हिंदू]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt; या दौऱ्यावर पाच [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामन्यांचा समावेश होता. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/south-africa-women-to-host-india-for-five-t20is-in-april-1520250 |trans-title=दक्षिण आफ्रिकेचा महिला संघ एप्रिलमध्ये भारतासोबत पाच टी२० सामन्यांची मालिका खेळणार. |title=South Africa women to host India for five T20Is in April |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/schedule-for-india-s-tour-of-south-africa-announced |trans-title= भारताच्या दक्षिण आफ्रिका दौऱ्याचे वेळापत्रक जाहीर |title=Schedule for India’s tour of South Africa announced |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt; हे सामने [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेपूर्वी दोन्ही संघांसाठी तयारीचा भाग म्हणून खेळले गेले. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/india-south-africa-womens-t20i-series-2026-schedule-world-cup-preparations-2855087-2026-01-20 |trans-title=२०२६ टी२० विश्वचषकापूर्वी भारतीय महिला संघ दक्षिण आफ्रिका दौऱ्यावर ५ टी२० सामने खेळणार.|title=India women's team to tour South Africa for 5 T20Is before T20 World Cup 2026 |work=[[इंडिया टुडे]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt; जानेवारी २०२६ मध्ये, '[[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]]'ने (CSA) २०२६ च्या मायदेशातील आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून या दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cricket.co.za/proteas-women-to-host-india-for-five-match-t20i-series-in-april/ |trans-title=एप्रिलमध्ये 'प्रोटिज' महिला संघ भारतासोबत पाच सामन्यांची टी२० मालिका खेळणार |title=Proteas women to host India for five-match T20I series in April |work=[[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
{{दक्षिण आफ्रिकेचे आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}
[[वर्ग:भारतीय महिला क्रिकेट संघाचे दक्षिण आफ्रिका दौरे|२०२६]]
[[वर्ग:भारतीय महिला क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|दक्षिण आफ्रिका]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघांचे दक्षिण आफ्रिका दौरे]]</text>
      <sha1>kde2xaf3jscxy80re2cpc2sdsvkiyqy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692405</id>
      <parentid>2692396</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T11:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <origin>2692405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16971" sha1="cycfkqvf8pfxnm7bafvjaxq4qmare2z" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६
| team1_image                  = Flag of South Africa.svg
| team1_name                   = दक्षिण आफ्रिका
| team2_image                  = Flag of India.svg
| team2_name                   = भारत
| from_date                    = १७
| to_date                      = २७ एप्रिल २०२६
| team1_captain                = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]]
| team2_captain                = [[हरमनप्रीत कौर]]
| no_of_twenty20s              = 5
| team1_twenty20s_won          = 4
| team2_twenty20s_won          = 1
| team1_twenty20s_most_runs    = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] (३३०)
| team2_twenty20s_most_runs    = [[हरमनप्रीत कौर]] (१६९)
| team1_twenty20s_most_wickets = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] (६)&lt;br&gt;[[तुमी सेखुखुने]] (६)
| team2_twenty20s_most_wickets = [[दीप्ती शर्मा]] (७)
| player_of_twenty20_series    = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] (द)
}}

[[भारतीय महिला क्रिकेट संघ]]ाने [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध सामने खेळण्यासाठी एप्रिल २०२६ मध्ये [[दक्षिण आफ्रिका|दक्षिण आफ्रिके]]चा दौरा केला. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/india-women-to-travel-to-south-africa-for-five-match-t20i-series/article70531219.ece |trans-title= भारतीय महिला संघ पाच सामन्यांच्या आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेसाठी दक्षिण आफ्रिकेचा दौरा करणार |title=India Women to travel to South Africa for five-match T20I series |work=[[द हिंदू]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt; या दौऱ्यावर पाच [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामन्यांचा समावेश होता. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/south-africa-women-to-host-india-for-five-t20is-in-april-1520250 |trans-title=दक्षिण आफ्रिकेचा महिला संघ एप्रिलमध्ये भारतासोबत पाच टी२० सामन्यांची मालिका खेळणार. |title=South Africa women to host India for five T20Is in April |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/schedule-for-india-s-tour-of-south-africa-announced |trans-title= भारताच्या दक्षिण आफ्रिका दौऱ्याचे वेळापत्रक जाहीर |title=Schedule for India’s tour of South Africa announced |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt; हे सामने [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेपूर्वी दोन्ही संघांसाठी तयारीचा भाग म्हणून खेळले गेले. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/india-south-africa-womens-t20i-series-2026-schedule-world-cup-preparations-2855087-2026-01-20 |trans-title=२०२६ टी२० विश्वचषकापूर्वी भारतीय महिला संघ दक्षिण आफ्रिका दौऱ्यावर ५ टी२० सामने खेळणार.|title=India women's team to tour South Africa for 5 T20Is before T20 World Cup 2026 |work=[[इंडिया टुडे]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt; जानेवारी २०२६ मध्ये, '[[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]]'ने (CSA) २०२६ च्या मायदेशातील आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून या दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cricket.co.za/proteas-women-to-host-india-for-five-match-t20i-series-in-april/ |trans-title=एप्रिलमध्ये 'प्रोटिज' महिला संघ भारतासोबत पाच सामन्यांची टी२० मालिका खेळणार |title=Proteas women to host India for five-match T20I series in April |work=[[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
==संघ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;margin:auto&quot;
|- 
!{{crw|SA}}
!{{crw|IND}}
|-
!आं.टी२०&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=डर्बन, जोहान्सबर्ग आणि बेनोनी येथे भारताविरुद्ध होणाऱ्या आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेसाठी 'प्रोटिज महिला' संघ घोषित. |title=Proteas Women squad confirmed for India T20I series in Durban, Jhb and Benoni |url=https://cricket.co.za/proteas-women-squad-confirmed-for-india-t20i-series-in-durban-jhb-and-benoni/ |website=[[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
!आं.टी२०&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=दक्षिण आफ्रिकेविरुद्धच्या पाच टी-२० सामन्यांसाठी भारताचा संघ जाहीर |title=India’s squad for five T20Is against South Africa announced |url=https://www.bcci.tv/articles/2026/news/55556332/india-s-squad-for-five-t20is-against-south-africa-announced |website=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|
* [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[ॲनेके बॉश]]
* [[तझमिन ब्रिट्स]]
* [[नेडीन डि क्लर्क]]
* [[ॲनेरी डेर्कसेन]]
* [[अयांडा ह्लुबी]]
* [[सिनालो जाफ्ता]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[अयाबाँगा खाका]]
* [[सुने लूस]]
* टेबोगो माचेके ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[एलिझ-मारी मार्क्स]]
* [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]]
* कायला रेनेके
* [[तुमी सेखुखुने]]
* [[क्लोई ट्रायॉन]]
|
* [[हरमनप्रीत कौर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[स्मृती मंधाना]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]])
* [[शफाली वर्मा]]
* [[जेमिमा रॉड्रिग्ज]]
* [[दीप्ती शर्मा]]
* [[रिचा घोष]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[अरुंधती रेड्डी]]
* [[रेणुका सिंग]]
* [[क्रांती गौड]]
* [[श्री चरणी]]
* [[श्रेयंका पाटील]]
* [[काशवी गौतम]]
* [[भारती फुलमाली]]
* [[उमा चेत्री]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* अनुष्का शर्मा
|}

==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका==
===१ला आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = १७ एप्रिल २०२६
| time = १८:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १५७/७ (२० षटके)
| runs1 = [[हरमनप्रीत कौर]] ४७[[नाबाद|*]] (३३)
| wickets1 = [[अयाबाँगा खाका]] ३/१६ (४ षटके)
| score2 = १५८/४ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ५१ (३९)
| wickets2 = [[श्रेयंका पाटील]] २/२६ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ६ गडी राखून विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527253.html धावफलक]
| venue = [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]]
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[केरिन क्लास्ते]] (द)
| motm = [[अयाबाँगा खाका]] (द)
| toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[काशवी गौतम]]ने (भा) आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}

===२रा आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = १९ एप्रिल २०२६
| time = १४:००
| night = 
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १४७ (२० षटके)
| runs1 = [[शफाली वर्मा]] ५७ (३८)
| wickets1 = [[क्लोई ट्रायॉन]] ३/२२ (४ षटके)
| score2 = १४८/२ (१७.१ षटके)
| runs2 = [[सुने लूस]] ५७ (४६)
| wickets2 = [[श्रेयंका पाटील]] २/३५ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ८ गडी राखून विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527254.html धावफलक]
| venue = [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]]
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[स्टेसी लॅके]] (द)
| motm = [[क्लोई ट्रायॉन]] (द)
| toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = अनुष्का शर्माने (भा) आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}

===३रा आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २२ एप्रिल २०२६
| time = १८:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १९२/४ (२० षटके)
| runs1 = [[हरमनप्रीत कौर]] ६६ (३८)
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/३१ (४ षटके)
| score2 = १९३/१ (१६.३ षटके)
| runs2 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ११५ (५३)
| wickets2 = [[श्रेयंका पाटील]] १/३० (३ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ९ गडी राखून विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527255.html धावफलक]
| venue = [[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि मझिझी गंपू (द)
| motm = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] (द)
| toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = 
}}

===४था आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २५ एप्रिल २०२६
| time = १८:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १८५/५ (२० षटके)
| runs1 = [[जेमिमा रॉड्रिग्ज]] ४३ (२९)
| wickets1 = कायला रेनेके २/१० (२ षटके)
| score2 = १७१/९ (२० षटके)
| runs2 = [[सुने लूस]] ४० (२४)
| wickets2 = [[दीप्ती शर्मा]] ५/१९ (४ षटके)
| result = भारत १४ धावांनी विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527256.html धावफलक]
| venue = [[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]
| umpires = मझिझी गंपू (द) आणि [[केरिन क्लास्ते]] (द)
| motm = [[दीप्ती शर्मा]] (भा)
| toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[दीप्ती शर्मा]]ने (भा) आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यामध्ये पहिल्यांदाच [[पंचबळी|पाच बळी]] घेतले.&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=दीप्तीची आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यातील पहिली 'फाइव्ह-फर' (पाच बळींची कामगिरी); दक्षिण आफ्रिकेचा पराभव. |title=Deepti's maiden T20I five-for downs South Africa |url=https://www.espncricinfo.com/series/india-women-tour-of-south-africa-2026-1527251/south-africa-women-vs-india-women-4th-t20i-1527256/match-report |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
}}

===५वा आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २७ एप्रिल २०२६
| time = १४:००
| night = 
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|IND}}
| score1 = १५५/६ (२० षटके)
| runs1 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ९२[[नाबाद|*]] (५६)
| wickets1 = [[रेणुका सिंग]] २/२१ (४ षटके)
| score2 = १३२/८ (२० षटके)
| runs2 = [[भारती फुलमाली]] ४० (३०)
| wickets2 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/१५ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका २३ धावांनी विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527257.html धावफलक]
| venue = [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी (ग्वाटेंग)|बेनोनी]]
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[केरिन क्लास्ते]] (द)
| motm = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] (द)
| toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = 
}}

== संदर्भयादी ==
{{संदर्भयादी}}

===बाह्यदुवे===
* [https://www.espncricinfo.com/series/india-women-tour-of-south-africa-2026-1527251 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर]
{{दक्षिण आफ्रिकेचे आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}
[[वर्ग:भारतीय महिला क्रिकेट संघाचे दक्षिण आफ्रिका दौरे|२०२६]]
[[वर्ग:भारतीय महिला क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|दक्षिण आफ्रिका]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघांचे दक्षिण आफ्रिका दौरे]]</text>
      <sha1>cycfkqvf8pfxnm7bafvjaxq4qmare2z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692407</id>
      <parentid>2692405</parentid>
      <timestamp>2026-07-03T11:12:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitin.kunjir</username>
        <id>4684</id>
      </contributor>
      <comment>/* संघ */</comment>
      <origin>2692407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16927" sha1="1igdu9xoj1044bt9gus7sieef8v1k41" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०२६
| team1_image                  = Flag of South Africa.svg
| team1_name                   = दक्षिण आफ्रिका
| team2_image                  = Flag of India.svg
| team2_name                   = भारत
| from_date                    = १७
| to_date                      = २७ एप्रिल २०२६
| team1_captain                = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]]
| team2_captain                = [[हरमनप्रीत कौर]]
| no_of_twenty20s              = 5
| team1_twenty20s_won          = 4
| team2_twenty20s_won          = 1
| team1_twenty20s_most_runs    = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] (३३०)
| team2_twenty20s_most_runs    = [[हरमनप्रीत कौर]] (१६९)
| team1_twenty20s_most_wickets = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] (६)&lt;br&gt;[[तुमी सेखुखुने]] (६)
| team2_twenty20s_most_wickets = [[दीप्ती शर्मा]] (७)
| player_of_twenty20_series    = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] (द)
}}

[[भारतीय महिला क्रिकेट संघ]]ाने [[दक्षिण आफ्रिका महिला क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध सामने खेळण्यासाठी एप्रिल २०२६ मध्ये [[दक्षिण आफ्रिका|दक्षिण आफ्रिके]]चा दौरा केला. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/india-women-to-travel-to-south-africa-for-five-match-t20i-series/article70531219.ece |trans-title= भारतीय महिला संघ पाच सामन्यांच्या आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेसाठी दक्षिण आफ्रिकेचा दौरा करणार |title=India Women to travel to South Africa for five-match T20I series |work=[[द हिंदू]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt; या दौऱ्यावर पाच [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामन्यांचा समावेश होता. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/south-africa-women-to-host-india-for-five-t20is-in-april-1520250 |trans-title=दक्षिण आफ्रिकेचा महिला संघ एप्रिलमध्ये भारतासोबत पाच टी२० सामन्यांची मालिका खेळणार. |title=South Africa women to host India for five T20Is in April |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/womens-t20-worldcup-2026/news/schedule-for-india-s-tour-of-south-africa-announced |trans-title= भारताच्या दक्षिण आफ्रिका दौऱ्याचे वेळापत्रक जाहीर |title=Schedule for India’s tour of South Africa announced |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]|access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt; हे सामने [[२०२६ महिला टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेपूर्वी दोन्ही संघांसाठी तयारीचा भाग म्हणून खेळले गेले. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/india-south-africa-womens-t20i-series-2026-schedule-world-cup-preparations-2855087-2026-01-20 |trans-title=२०२६ टी२० विश्वचषकापूर्वी भारतीय महिला संघ दक्षिण आफ्रिका दौऱ्यावर ५ टी२० सामने खेळणार.|title=India women's team to tour South Africa for 5 T20Is before T20 World Cup 2026 |work=[[इंडिया टुडे]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt; जानेवारी २०२६ मध्ये, '[[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]]'ने (CSA) २०२६ च्या मायदेशातील आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून या दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cricket.co.za/proteas-women-to-host-india-for-five-match-t20i-series-in-april/ |trans-title=एप्रिलमध्ये 'प्रोटिज' महिला संघ भारतासोबत पाच सामन्यांची टी२० मालिका खेळणार |title=Proteas women to host India for five-match T20I series in April |work=[[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
==संघ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left;margin:auto&quot;
|- 
!{{crw|SA}}&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=डर्बन, जोहान्सबर्ग आणि बेनोनी येथे भारताविरुद्ध होणाऱ्या आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेसाठी 'प्रोटिज महिला' संघ घोषित. |title=Proteas Women squad confirmed for India T20I series in Durban, Jhb and Benoni |url=https://cricket.co.za/proteas-women-squad-confirmed-for-india-t20i-series-in-durban-jhb-and-benoni/ |website=[[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
!{{crw|IND}}&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=दक्षिण आफ्रिकेविरुद्धच्या पाच टी-२० सामन्यांसाठी भारताचा संघ जाहीर |title=India’s squad for five T20Is against South Africa announced |url=https://www.bcci.tv/articles/2026/news/55556332/india-s-squad-for-five-t20is-against-south-africa-announced |website=[[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|
* [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[अयांडा ह्लुबी]]
* [[अयाबाँगा खाका]]
* [[ॲनेके बॉश]]
* [[ॲनेरी डेर्कसेन]]
* [[एलिझ-मारी मार्क्स]]
* कायला रेनेके
* [[क्लोई ट्रायॉन]] 
* टेबोगो माचेके ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[तझमिन ब्रिट्स]]
* [[तुमी सेखुखुने]]
* [[नेडीन डि क्लर्क]]
* [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]]
* [[सिनालो जाफ्ता]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[सुने लूस]]
|
* [[हरमनप्रीत कौर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[स्मृती मंधाना]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]])
* अनुष्का शर्मा
* [[अरुंधती रेड्डी]]
* [[उमा चेत्री]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[काशवी गौतम]]
* [[क्रांती गौड]]
* [[जेमिमा रॉड्रिग्ज]]
* [[दीप्ती शर्मा]]
* [[भारती फुलमाली]]
* [[रिचा घोष]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[रेणुका सिंग]]
* [[शफाली वर्मा]]
* [[श्री चरणी]]
* [[श्रेयंका पाटील]]
|}

==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका==
===१ला आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = १७ एप्रिल २०२६
| time = १८:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १५७/७ (२० षटके)
| runs1 = [[हरमनप्रीत कौर]] ४७[[नाबाद|*]] (३३)
| wickets1 = [[अयाबाँगा खाका]] ३/१६ (४ षटके)
| score2 = १५८/४ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ५१ (३९)
| wickets2 = [[श्रेयंका पाटील]] २/२६ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ६ गडी राखून विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527253.html धावफलक]
| venue = [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]]
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[केरिन क्लास्ते]] (द)
| motm = [[अयाबाँगा खाका]] (द)
| toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[काशवी गौतम]]ने (भा) आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}

===२रा आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = १९ एप्रिल २०२६
| time = १४:००
| night = 
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १४७ (२० षटके)
| runs1 = [[शफाली वर्मा]] ५७ (३८)
| wickets1 = [[क्लोई ट्रायॉन]] ३/२२ (४ षटके)
| score2 = १४८/२ (१७.१ षटके)
| runs2 = [[सुने लूस]] ५७ (४६)
| wickets2 = [[श्रेयंका पाटील]] २/३५ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ८ गडी राखून विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527254.html धावफलक]
| venue = [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान]], [[डर्बन]]
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[स्टेसी लॅके]] (द)
| motm = [[क्लोई ट्रायॉन]] (द)
| toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = अनुष्का शर्माने (भा) आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
}}

===३रा आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २२ एप्रिल २०२६
| time = १८:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १९२/४ (२० षटके)
| runs1 = [[हरमनप्रीत कौर]] ६६ (३८)
| wickets1 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/३१ (४ षटके)
| score2 = १९३/१ (१६.३ षटके)
| runs2 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ११५ (५३)
| wickets2 = [[श्रेयंका पाटील]] १/३० (३ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका ९ गडी राखून विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527255.html धावफलक]
| venue = [[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि मझिझी गंपू (द)
| motm = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] (द)
| toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = 
}}

===४था आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २५ एप्रिल २०२६
| time = १८:००
| night = y
| team1 = {{crw-rt|IND}}
| team2 = {{crw|SA}}
| score1 = १८५/५ (२० षटके)
| runs1 = [[जेमिमा रॉड्रिग्ज]] ४३ (२९)
| wickets1 = कायला रेनेके २/१० (२ षटके)
| score2 = १७१/९ (२० षटके)
| runs2 = [[सुने लूस]] ४० (२४)
| wickets2 = [[दीप्ती शर्मा]] ५/१९ (४ षटके)
| result = भारत १४ धावांनी विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527256.html धावफलक]
| venue = [[वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]
| umpires = मझिझी गंपू (द) आणि [[केरिन क्लास्ते]] (द)
| motm = [[दीप्ती शर्मा]] (भा)
| toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[दीप्ती शर्मा]]ने (भा) आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यामध्ये पहिल्यांदाच [[पंचबळी|पाच बळी]] घेतले.&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=दीप्तीची आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यातील पहिली 'फाइव्ह-फर' (पाच बळींची कामगिरी); दक्षिण आफ्रिकेचा पराभव. |title=Deepti's maiden T20I five-for downs South Africa |url=https://www.espncricinfo.com/series/india-women-tour-of-south-africa-2026-1527251/south-africa-women-vs-india-women-4th-t20i-1527256/match-report |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;
}}

===५वा आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २७ एप्रिल २०२६
| time = १४:००
| night = 
| team1 = {{crw-rt|SA}}
| team2 = {{crw|IND}}
| score1 = १५५/६ (२० षटके)
| runs1 = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] ९२[[नाबाद|*]] (५६)
| wickets1 = [[रेणुका सिंग]] २/२१ (४ षटके)
| score2 = १३२/८ (२० षटके)
| runs2 = [[भारती फुलमाली]] ४० (३०)
| wickets2 = [[नॉनकुलुलेको म्लाबा]] २/१५ (४ षटके)
| result = दक्षिण आफ्रिका २३ धावांनी विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1527257.html धावफलक]
| venue = [[विलोमूर पार्क]], [[बेनोनी (ग्वाटेंग)|बेनोनी]]
| umpires = [[लॉरेन अगेनबॅग]] (द) आणि [[केरिन क्लास्ते]] (द)
| motm = [[लॉरा वॉल्व्हार्ड]] (द)
| toss = दक्षिण आफ्रिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = 
}}

== संदर्भयादी ==
{{संदर्भयादी}}

===बाह्यदुवे===
* [https://www.espncricinfo.com/series/india-women-tour-of-south-africa-2026-1527251 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर]
{{दक्षिण आफ्रिकेचे आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२६}}
[[वर्ग:भारतीय महिला क्रिकेट संघाचे दक्षिण आफ्रिका दौरे|२०२६]]
[[वर्ग:भारतीय महिला क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|दक्षिण आफ्रिका]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघांचे दक्षिण आफ्रिका दौरे]]</text>
      <sha1>1igdu9xoj1044bt9gus7sieef8v1k41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चर्चा:कृत्रिम बुद्धिमत्ता</title>
    <ns>1</ns>
    <id>381110</id>
    <revision>
      <id>2692398</id>
      <timestamp>2026-07-03T10:44:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37991-36</username>
        <id>184886</id>
      </contributor>
      <comment>/* how to use ai */ नवीन विभाग</comment>
      <origin>2692398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="227" sha1="3lv7u254xfktsgra1t2ds22lib7xy0e" xml:space="preserve">== how to use ai ==

how to use ai [[विशेष:योगदान/&amp;#126;2026-37991-36|&amp;#126;2026-37991-36]] ([[सदस्य चर्चा:&amp;#126;2026-37991-36|talk]]) १६:१४, ३ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>3lv7u254xfktsgra1t2ds22lib7xy0e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:PradeepBhalerao1991</title>
    <ns>3</ns>
    <id>381111</id>
    <revision>
      <id>2692408</id>
      <timestamp>2026-07-03T11:36:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2692408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="280" sha1="do994r82hnsvsoq0yo47fmpf6fi28nb" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=PradeepBhalerao1991}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १७:०६, ३ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>do994r82hnsvsoq0yo47fmpf6fi28nb</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>