विकिपीडिया mrwiki https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter मिडिया विशेष चर्चा सदस्य सदस्य चर्चा विकिपीडिया विकिपीडिया चर्चा चित्र चित्र चर्चा मिडियाविकी मिडियाविकी चर्चा साचा साचा चर्चा सहाय्य सहाय्य चर्चा वर्ग वर्ग चर्चा दालन दालन चर्चा मसुदा मसुदा चर्चा TimedText TimedText talk विभाग विभाग चर्चा Event Event talk 0 2576 2692707 2542334 2026-07-05T08:49:04Z Ketaki Modak 21590 2692707 wikitext text/x-wiki {{बदल}} साहित्य निर्माण करणाऱ्या व्यक्तीने स्वतःचे मूळ संपूर्ण नाव न वापरता वेगळ्याच नावाने साहित्य निर्मितीत वापरलेल्या नावाला टोपण नाव म्हणतात. मराठीले अनेक लेखक टोपणनावाने लेखन करीत आलेले आहेत, काहीजण अजूनही करतात. अशा टोपणनावाने लिखाण करणाऱ्या लेखकांची ही अपूर्ण यादी :- * [[अरुण टिकेकर]] : (टिचकीबहाद्दर); (दस्तुरखुद्द) *[[अनिल बाबुराव गव्हाणे]] : (बापू) * [[अशोक जैन]] : (कलंदर) * अशोक रानडे (दक्षकर्ण) * [[आत्माराम नीलकंठ साधले]] : [[आनंद साधले]], [[दमयंती सरपटवार]] * आत्माराम शेट्ये : (शेषन कार्तिक) * [[आनंद बालाजी देशपांडे]] (आकाशानंद) * [[आनंद साधले]] : (दमयंती सरपटवार) * आनंदीबाई कर्वे : (बाया कर्वे) * कृष्ण गंगाधर दीक्षित : (संजीव) * कृष्णाजी अनंत एकबोटे (सहकरी कृष्ण) * कृष्णाजी लक्ष्मण सोमण : (किरात; काळदंड; सारथी) (काव्यलेखनासाठी किरात आणि भ्रमर) * [[कृ.श्री. अर्जुनवाडकर]] (पंतोजी) * केशव नारायण देव : (पतितपावनदास) * गंगाधर कुलकर्णी (रसगंगाधर) * गणेश दामोदर सावरकर : (बाबाराव सावरकर) (दुर्गातनय) * गणेश वामन गोगटे : (लीला) * गणेश विठ्ठल कुलकर्णी (कुंभोजकर) : (व्यतिपात) * ग.दि. माडगुळकर (गदिमा) * [[गोपाळ गोविंद मुजुमदार]] : (साधुदास) * गोपाळ नरहर नातू : लोककवी (मनमोहन); मीनाक्षी दादरकर * [[गोपाळ हरी देशमुख]] : ([[लोकहितवादी]]; एक ब्राह्मण) * चंद्रकांत सखाराम चव्हाण : ([[बाबूराव अर्नाळकर]]) * चं.वि.बावडेकर : (आलमगीर) * चिंतामण रामचंद्र टिकेकर - [[अरुण टिकेकर]] यांचे वडील : (दूत) * चिं.त्र्य.खानोलकर - आरती प्रभु * [[जयवंत दळवी]] : (ठणठणपाळ) * [[तुकारामतात्या पडवळ]] : (एक हिंदू) * [[तुळसी परब]] : ओज पर्व * दगडू मारुती पवार : कथालेखक (जागल्या) * [[दत्ता टोळ]] : (अमरेंद्र दत्त) * दत्तात्रेय रामचंद्र कुलकर्णी : (श्रीपंत महाराज बाळेकुंद्रीकर) * दामोदर माधव कुळकर्णी : (माधवसुत) * डॉ. दामोदर विष्णू नेने : ([[दादूमिया]]) * दासोपंत दिगंबर देशपांडे : (दासोपंत) * दिनकर शंकरराव जवळकर : (आग्यावेताळ) * देवदत्त टिळक : (लक्ष्मीनंदन) * द्वारकानाथ माधव पितळे : ([[नाथमाधव]]) * द्वारकाबाई हिवरगांवकर/[[मनोरमा श्रीधर रानडे]] : ([[गोपिकातनया]]) * धनंजय चिंचोलीकर : ([[बब्रूवान रुद्रकंठावार]]) * [[न.र. फाटक]] : (अंतर्भेदी), (करिष्मा), (फरिश्ता) आणि (सत्यान्वेषी) * [[नरसिंह चिंतामण केळकर]] : (अनामिक; आत्‍मानंद) * नागावकर : (गंधर्व) * नागेश गणेश नवरे : (नागेश) * नारायण गजानन आठवले : (राजा ठकार) * नागोराव गोविंद साठे : (ब्रह्मानंदाश्रम स्वामी) * नारायण जोशी : (साखरेबुवा; नानामहाराज साखरे) * नारायण दामोदर सावरकर : (जातिहृदय) * [[नारायण विनायक कुलकर्णी]] : गोविंदसुत (की विनायकसुत?) * नरेंद्र नाईक (शांताग्रज) * [[परशराम गोविंद चिंचाळकर]] : गोविंदसुत * [[प.स. देसाई]] (सौ.जानकीबाई देसाई) : (सदाराम) * पांडुरंग ज्ञानेश्वर कुळकर्णी : (पांडुरंग शर्मा) * पुरुषोत्तम धाक्रस (फडकरी) * प्रल्हाद केशव अत्रे (केशवकुमार) * प्र.न. जोशी : (पुष्पदंत) * प्रभाकर जनार्दन दातार : शाहीर प्रभाकर * प्रभाकर नारायण पाध्ये : (भाऊ पाध्ये) * प्रवीण टोकेकर : (ब्रिटिश नंदी) * [[फोंडूशास्त्री करंडे]] : द्विरेफ * बळवंत जनार्दन करंदीकर : (रमाकांत) * बा.सी. मर्ढेकर : (मकरंद) * [[बाळकृष्ण अनंत भिडे]] : (बी) * बाळूताई खरे/[[मालती बेडेकर]] : ([[विभावरी शिरूरकर]]) * ब्रह्माजीपंत ब्रह्मानंद नाझरीकर : (श्रीधर) * भा.रा. भागवत : (संप्रस्त) * महादेव मल्हार जोशी : (स्वामी सच्चिदानंद) * [[मा.गो. वैद्य]] : (नीरद) * महादेव आसाराम घाटेवाळ : (माधव परदेशी) * [[माधव मोडक|माधव दादाजी मोडक]] : (बंधु माधव) * मालतीबाई बेडेकर/बाळूताई खरे : ([[विभावरी शिरूरकर]]) * [[मीनप्पा व्यंकटेश केलवाड]] : गोविंदशर्मा * मुक्ताबाई दीक्षित : (कृष्णाबाई) * मुक्ता विठ्ठल कुलकर्णी : (मुक्ताबाई) * मृत्युंजय श्रीकृष्ण रिसबूड : ([[सुमेध वडावाला]]) * मृदुला तांबे : (सृष्टिलावण्या) * मेहबूब पठाण : (अमर शेख) * मो.ग. रांगणेकर : (धुंडिराज) * [[र.गो. सरदेसाई]] : (र.गो.स., हरिविवेक) * रघुनाथ चंदावरकर : (रघुनाथ पंडित) * [[रघुवीर जगन्नाथ सामंत]] (कुमार रघुवीर) * रामकृष्ण माधव चोणकर : (हरी माधव समर्थ) * [[राम गणेश गडकरी]] : (बाळकराम) * रामचंद्र जोशी : (साखरेबाबा) * [[रामचंद्र विनायक कुलकर्णी]] : (आनंदघनराम) * रामचंद्र विनायक टिकेकर - [[अरुण टिकेकर]] यांचे आजोबा : (धनुर्धारी) * रामजी गणोजी चौगुले : (रामजी गणोजी) * रा.श्री. जोग : (निशिगंध) * लक्ष्मीकांत तांबोळी : (लता जिंतूरकर) * लक्ष्मीकांत शांताराम कुडाळकर (लक्ष्मीकांत-प्यारेलालमधील पहिला) : (के.लक्ष्मीकांत, लक्ष्मीकांत) * लीला भागवत : (भानुदास रोहेकर) * [[वा.रा.कांत]] : (कांत) * [[विठ्ठल वामन हडप]] : (केयूरक) * [[वि.ग. कानिटकर|विनायक गजानन कानिटकर]] : (रा. म. शास्त्री, ग्यानबा) * [[विनायक नरहरी भावे]] : ([[विनोबा]]) * वि.ल. बर्वे : (आनंद) * वि.शा. काळे : (बाबुलनाथ) * विश्वनाथ वामन बापट : (वसंत बापट * विष्णू भिकाजी गोखले : (विष्णूबाबा ब्रह्मचारी) * विष्णू वामन शिरवाडकर (कुसुमाग्रज ) * विष्णूशास्त्री चिपळूणकर : (गोल्या घुबड) * [[विठ्ठल हरी कुलकर्णी|वि.ह. कुलकर्णी]] (चंद्रहास, रत्नपारखी, शरदचंद्र, सुहास) * वीरसेन आनंद कदम : (बाबा कदम) * [[शंकर दाजीशास्त्री पदे]] : पिनाकी, भ्रमर, शंकर * शिवराम महादेव गोऱ्हे : (चंद्रशेखर; चंद्रिका) * [[श्रीधर व्यंकटेश केतकर]] : गोविंदपौत्र * श्रीपाद रामचंद्र टिकेकर - [[अरुण टिकेकर]] यांचे काका : मुसाफिर * स.अ. शुक्ल : (कुमुद) * संजीवनी मराठे (जीवन * संगीता उत्तम धायगुडे (हुमान कार) * [[सतीश जकातदार]] : (अमोघ श्रीवास्तव; सलील आदर्श) * सुनंदा बलराम कुलकर्णी : (सानिया) * सुलोचना देशमुख : (एस्; एन्) * सेतुमाधव पगडी : (कृष्णकुमार) * पी. विठ्ठल * ज्ञानेश्वर नाडकर्णी : (तुकाराम शेंदाणे) * (?) अप्पा बळवंत * (?) (वामनसुता) * (?) (देशभगिनी) * (?) (लक्ष्मीतनया) ==कवी== मराठी भाषेत जेव्हा काव्यरचनेला सुरुवात झाली तेव्हापासून कवी बहुधा आपले पहिले नाव कविनाम म्हणून वापरत असत. ज्ञानेश्वर, तुकाराम, नामदेव, मोरोपंत, सगनभाऊ ही या कवींची प्रथम नावे होती. प्रथम नाव, मधले नाव आणि नंतर आडनाव लिहायची पद्धत नंतरच्या काळात सुरू झाली. आधुनिक काळातदेखील इंदिरा, कवी गोविंद, दत्त, नीरजा, पद्मा, मनमोहन, माधव, मीरा, यशोधरा, विनायक, संजीवनी या कवी-कवयित्रींनी स्वतःच्याच पहिल्या नावाने काव्यलेखन केले. अनेक कवींनी आपल्या सग्यासंबंधींच्या नावाला अग्रज, अनुज, कुमार, जूलियन, तनय, सुत, इत्यादी प्रत्यय लावून आपापली टोपणनावे सिद्ध केली. इतरांनी या पद्धतींशी फारकत घेऊन अत्यंत स्वतंत्र टोपणनावे घेतली आणि आपले काव्यलेखन केले. इ.स. १९६०पासून टोपणनावाखाली कविता करण्याची पद्धत मराठीतून बहुधा हद्दपार झाली आहे. (अपवाद - [[सौमित्र]]) काही मराठी आणि अन्य कवी/लेखकांच्या टोपणनावांची ही यादी : {|Align="Center" Border="1" Width="75%" |- Align="Center" Style="background: #D0D0D0" | '''टोपण नाव''' || '''खरे नाव''' |- Align="Center" | [[अकिंचन]] || [[वासू. ग. मेहेंदळे]] |- Align="Center" | [[अनंततनय]] || [[दत्तात्रेय अनंत आपटे]] |- Align="Center" | [[अनंतफंदी]] || [[अनंत भवानीबावा घोलप]] |- Align="Center" | [[अनंतसुत विठ्ठल]], [[कावडीबाबा]] || [[विठ्ठल अनंत पिंपळगावकर]] |- Align="Center" |[[आनंद साधले]] || [[आत्माराम नीलकंठ साधले]]; [[दमयंती सरपटवार]] |- Align="Center" |[[अनिल]] || [[आत्माराम रावजी देशपांडे]] |- Align="Center" |[[अनिल भारती]] || [[शान्ताराम पाटील]] (या कातरवेळी, तो सलीम राजपुत्र) |- Align="Center" | [[अशोक (कवी)]] || [[नारायण रामचंद्र मोरे]] |- Align="Center" | [[अज्ञातवासी]] || [[दिनकर गंगाधर केळकर]] |- Align="Center" | [[आधुनिक]] || [[नीळकंठ बळवंत ऊर्फ बापूसाहेब भवाळकर]] |- Align="Center" | [[आनंद]] || [[विनायक लक्ष्मण बरवे]] |- Align="Center" | [[आनंदतनय]] || [[गोपाळ आनंदराव देशपांडे]] |- Align="Center" |[[आरती प्रभू]] || [[चिंतामण त्र्यंबक खानोलकर]] |- Align="Center" | [[इंदिरा]] || [[इंदिरा संत]] |- Align="Center" | [[इंदुकांत]] || [[दिनकर नानाजी शिंदे]] |- Align="Center" | [[उदासी/हरिहरमहाराज ]] || [[नीलकंठ रामकृष्ण पाळंदे]] |- Align="Center" | [[उद्धवचिद्धन/उद्धवचैतन्य/उधोबाबा/]] || [[उद्धव xxxx कोकिळ]] |- Align="Center" | [[एकनाथ]], [[एकाजनार्दन]] || [[एकनाथ|एकनाथ सूर्यनारायण पैठणकर]] |- Align="Center" | [[विनायक जनार्दन करंदीकर|एक मित्र]], [[विनायक जनार्दन करंदीकर|विनायक]] || [[विनायक जनार्दन करंदीकर]] |- Align="Center" | [[कलापी]], [[त्र्यंबक बापूजी ठोंबरे|बालकवी]] || [[त्र्यंबक बापूजी ठोंबरे]] |- Align="Center" | [[कबीर]] || [[]] |- Align="Center" | [[कवीश्वरबास]] || [[भानूभट/भास्करभट्ट xxxx बोरीकर]] |- Align="Center" | [[कावडीबाबा/अनंतसुत विठ्ठल]] || [[विठ्ठल अनंत पिंपळगावकर]] |- Align="Center" | [[कांत]] || [[वा.रा. कांत]] |- Align="Center" | काव्यविहारी || धोंडो वासुदेव गद्रे |- Align="Center" | [[काव्यशेखर]] || [[भास्कर काशीनाथ चांदूरकर]] |- Align="Center" | [[किरात/भ्रमर]] || [[कृष्णाजी लक्ष्मण सोमण]] |- Align="Center" | [[कवी कुंजविहारी]] || [[हरिहर गुरुनाथ सलगरकर]] |- Align="Center" | कुमुदबांधव || [[स.अ. शुक्ल]] |- Align="Center" | [[कुसुमाग्रज]] || [[विष्णू वामन शिरवाडकर]] |- Align="Center" | [[कृष्णकेशव]] || [[अनुपलब्ध]] |- Align="Center" | [[कृष्णाग्रज]] || [[अनुपलब्ध]] |- Align="Center" | [[केशवकुमार]] || [[प्रल्हाद केशव अत्रे]] |- Align="Center" | [[केशवसुत]] || [[कृष्णाजी केशव दामले]] |- Align="Center" | [[केशवसुत]] || [[नारायण केशव बेहेरे]] |- Align="Center" | [[के.स.रि.]] || [[केशव सदाशिव रिसबूड]] |- Align="Center" | [[कोणीतरी]] || [[नरहर शंकर रहाळकर]] |- Align="Center" | [[गिरीश]] || [[शंकर केशव कानेटकर]] |- Align="Center" | [[गोपिकातनया]] || [[कु.द्वारका हिवरगावकर(सौ.मनोरमा श्रीधर रानडे)]] |- Align="Center" | [[गोपीनाथ]] || [[गोपीनाथ तळवलकर]] |- Align="Center" | [[गोमा गणेश]] || [[गणेश कृष्ण फाटक]] |- Align="Center" | [[गोविंद]] || [[गोविंद दत्तात्रय दरेकर]] |- Align="Center" | [[गोविंदपौत्र]] || [[श्रीधर व्यंकटेश केतकर]] |- Align="Center" | [[गोविंदप्रभु]] || [[गुंडम अनंतनायक राऊळ]] |- Align="Center" | [[गोविंदाग्रज]] || [[राम गणेश गडकरी]] |- Align="Center" | ग्यानबा, रा. म.शास्त्री || [[वि.ग. कानिटकर]] |- Align="Center" | [[ग्रेस]] || [[माणिक गोडघाटे]] |- Align="Center" | [[चक्रधर]] || [[श्रीचांगदेव राऊळ]] |- Align="Center" | [[चंद्रशेखर]] || [[चंद्रशेखर शिवराम गोऱ्हे]] |- Align="Center" | [[चेतोहर]] || [[परशुराम नारायण पाटणकर]] |- Align="Center" | [[जगन्नाथ]] || [[जगन्नाथ धोंडू भांगले]] |- Align="Center" | [[जगन्मित्र]] || [[रेव्हरंड नारायण वामन टिळक]] |- Align="Center" | [[जननीजनकज]] || [[पु.पां गोखले]] |- Align="Center" | [[वासुदेव गणेश टेंबे|टेंबे स्वामी/वासुदेवानंद सरस्वती]] || [[वासुदेव गणेश टेंबे]] |- Align="Center" | [[ढोलीबुवा/महीपतिनाथ]] || [[सखाराम केरसुणे]] |- Align="Center" | [[तुकाराम]]/तुका || [[तुकाराम बोल्होबा/बाळकोबा मोरे/अंबिले/आंबले]] |- Align="Center" | [[तुलसीदास]] || [[]] |- Align="Center" | [[दत्त]] || [[दत्तात्रय कोंडो घाटे]] |- Align="Center" | [[दमयंती सरपटवार]] || [[आनंद साधले]], [[आत्माराम नीलकंठ साधले] |- Align="Center" | [[दया पवार]] || [[दगडू पवार]] |- Align="Center" | [[दामोदर]] || [[वीरेश्वर सदाशिव ऊर्फ तात्या छत्रे]] |- Align="Center" | [[दा.ग.पा.]] || [[दामोदर गणेश पाध्ये]] |- Align="Center" | [[दासोपंत]]/ दिगंबरानुचर || [[दासो दिगंबर देशपांडे]] |- Align="Center" | [[दित्जू]]/माधव जूलियन || [[माधव त्र्यंबक पटवर्धन]] |- Align="Center" | [[नामदेव]] || [[नामदेव दामाशेटी शिंपी]] |- Align="Center" | [[नारायणसुत]] || [[श्रीपाद नारायण मुजुमदार]] |- Align="Center" | [[निरंजन]] || [[वसंत सदाशिव बल्लाळ]] |- Align="Center" | [[निशिगंध]] || [[रा.श्री. जोग]] |- Align="Center" | [[निळोबा]] || [[निळा मुकुंद पिंपळनेरकर]] |- Align="Center" | [[नीरजा]] || [[नीरजा साठे]] |- Align="Center" | [[नृसिंहसरस्वती]] || [[नरहरी माधव काळे]] |- Align="Center" | [[पठ्ठे बापूराव]] || [[श्रीधर कृष्ण कुलकर्णी(रेठरेकर)]] |- Align="Center" | [[पद्मविहारी]] || [[रघुनाथ गणेश जोशी]] |- Align="Center" | [[पद्मा]] || [[पद्मा गोळे]] |- Align="Center" | [[पी.सावळाराम]] || [[निवृत्तिनाथ रावजी पाटील]] |- Align="Center" | [[पुरु.शिव. रेगे]] || [[पु.शि. रेगे]] |- Align="Center" | [[पूर्णदास]] || [[बाबा उपसकर-राजाध्यक्ष]] |- Align="Center" | [[प्रभाकर दातार|प्रभाकर]] || [[शाहीर प्रभाकर जनार्दम दातार]] |- Align="Center" | [[भगवान रघुनाथ कुळकर्णी|फुलारी]]/[[भगवान रघुनाथ कुळकर्णी|बी रघुनाथ]]|| [[भगवान रघुनाथ कुळकर्णी]] |- Align="Center" | [[बहिणाबाई]] || [[बहिणाबाई नथूजी चौधरी]] |- Align="Center" | [[(संत) बहिणाबाई]] || [[कु.बहिणा आऊदेव कुळकर्णी (सौ.बहिणा रत्नाकर पाठक)]] |- Align="Center" | [[बापरखुमादेवीवर/बापविठ्ठलसुत]] || [[ज्ञानदेव विठ्ठलपंत कुळकर्णी]] |- Align="Center" | [[बाबा आमटे]] || [[मुरलीधर देवीदास आमटे]] |- Align="Center" | [[बाबुलनाथ]] || [[विनायक श्यामराव काळे]] |- Align="Center" | [[बालकवी]]/कलापि || [[त्र्यंबक बापूजी ठोंबरे]] |- Align="Center" | [[बाळा]] || [[बाळा कारंजकर]] |- Align="Center" | [[बाळकृष्ण अनंत भिडे| बी]] ; B || [[बाळकृष्ण अनंत भिडे]] |- Align="Center" | [[नारायण मुरलीधर गुप्ते| बी]]; BEE || [[नारायण मुरलीधर गुप्ते]] |- Align="Center" | [[भगवान रघुनाथ कुळकर्णी|बी रघुनाथ]]/[[भगवान रघुनाथ कुळकर्णी|फुलारी]] || [[भगवान रघुनाथ कुळकर्णी]] |- Align="Center" | [[बोधलेबुवा]] || [[माणकोजी भानजी जगताप]] |- Align="Center" | [[भगवानकवि]] || [[भवान रत्नाकर कऱ्हाडकर]] |- Align="Center" | [[भानजी]] || [[भास्कर त्रिंबक देशपांडे]] |- Align="Center" | [[भानुदास/मामळूभट]] || [[भानुदास पैठणकर(एकनाथांचे पणजोबा)]] |- Align="Center" | [[भावगुप्तपद्म]] || [[पांडुरंग गोविंदशास्त्री पारखी]] |- Align="Center" | [[भावशर्मा]] || [[के.(केशव) नारायण काळे]] |- Align="Center" | [[भालेंदु]] || [[भालचंद्र/गुलाबराव सीताराम सुकथनकर]] |- Align="Center" | [[भ्रमर]]/किरात || [[कृष्णाजी लक्ष्मण सोमण]] |- Align="Center" | [[मंदार]] || [[रेंदाळकर|एकनाथ पांडुरंग रेंदाळकर]] |- Align="Center" | [[मध्वमुनीश्वर]] || [[त्रिंबक नारायणाचार्य]] ( आडनाव अनुपलब्ध) |- Align="Center" | [[मनमोहन]] || [[गोपाळ नरहर ऊर्फ मनमोहन नातू]] |- Align="Center" | [[मनोहरबंधू]] || [[भास्कर कृष्ण उजगरे]] |- Align="Center" | [[महिपती]] || [[महिपती दादोपंत कांबळे-ताहराबादकर]] |- Align="Center" | [[महीपतिनाथ]]/ढोलीबुवा || [[सखाराम केरसुणे]] |- Align="Center" | [[माणिक/माणिकप्रभू/माणिकबाबा]] || [[माणिक मनोहर नाईक, हरकुडे]] |- Align="Center" | [[माधव]] || [[माधव केशव काटदरे]] |- Align="Center" | [[माधव जूलियन]], दित्जू/मा.जू./एम्.जूलियन || [[माधव त्र्यंबक पटवर्धन]] |- Align="Center" | [[माधव मिलिंद]] || कॅ. [[मा.कृ. शिंदे]] |- Align="Center" | [[माधवसुत]] || [[दामोदर माधव कुळकर्णी]] |- Align="Center" | [[माधवानुज]] || [[काशीनाथ हरी मोडक]] |- Align="Center" | मार्क ट्वेन || सॅम्युएल लॅंगहाॅर्न क्लेमन्स |- Align="Center" | [[मीरा]] || [[मीरा तारळेकर]] |- Align="Center" | [[मीराबाई]] || [[]] |- Align="Center" | [[मुकुंदराज]] || [[?]] |- Align="Center" | [[मुकुंदराय]] || [[मुकुंद गणेश मिरजकर]] |- Align="Center" | [[मुक्ताबाई]]/मुक्ताई || [[मुक्ता विठ्ठलपंत कुळकर्णी]] |- Align="Center" | [[मुक्तिबोध]] || [[शरच्चंद्र माधब मुक्तिबोध]] |- Align="Center" | [[मुक्तेश्वर]] || [[मुक्तेश्वर चिंतामणी मुद्गल]] |- Align="Center" | [[मोरोपंत]] || [[मोरेश्वर रामचंद्र पराडकर]] |- Align="Center" | [[यशवंत]] || [[यशवंत दिनकर पेंढरकर]] |- Align="Center" | [[यशोधरा]] || [[यशोधरा साठे]] |- Align="Center" | [[योगेश]] || [[भालजी पेंढारकर]] |- Align="Center" | [[रंगनाथस्वामी(निगडीकर)]] || [[रंगनाथ बोपाजी घोडके]] |- Align="Center" | [[रघुनाथ पंडित]] || [[रघुनाथपंडित चंदावरकर/तंजावरकर; रघुनाथ गणेश नवहस्त/नवाथे]] |- Align="Center" | [[रमेशबाळ]] || [[बाळ सीताराम मर्ढेकर]] |- Align="Center" | [[राजहंस]] || [[यादव शंकर वावीकर]] |- Align="Center" | [[रा. देव]] || [[]] |- Align="Center" | [[राधारमण]] || [[कृष्णाजी पांडुरंग लिमये]] |- Align="Center" | [[रामजोशी/कविराय]] || [[राम जनार्दन जोशी]] |- Align="Center" | [[रामदास]] || [[नारायण सूर्याजी ठोसर]] |- Align="Center" | रा. म. शास्त्री, ग्यानबा || [[वि.ग. कानिटकर]] |- Align="Center" | [[वसंत]] || [[वासुदेव बळवंत पटवर्धन]] |- Align="Center" |[[डॉ. वसंत अवसरे]] || [[शांता शेळके (श्री अवसरे मुळात शान्ताबाईंचे स्नेही होते.) ]] |- Align="Center" | [[वसंतविहार]] || [[शंकर दत्तात्रय जोशी]] |- Align="Center" | [[वा.दा.ओ.]] || [[वामन दाजी ओक]] |- Align="Center" | [[वामन पंडित]] || [[वामन तानाजी शेषे / वा शेष]] |- Align="Center" | [[विठाबाई]] || [[विठा रामप्पा नायक]] |- Align="Center" | [[विठा रेणुकानंदन]] || [[विठ्ठल मनोहर बडवे-कुलकर्णी]] |- Align="Center" | [[विठ्ठल केरीकर]] || [[विठ्ठल नरसिंह साखळकर]] |- Align="Center" | [[विठ्ठलदास]] || [[विठ्ठल अनंत क्षीरसागर्/बीडकर]] |- Align="Center" | [[विंदा करंदीकर]] || [[गोविंद विनायक करंदीकर]] |- Align="Center" | [[विनायक/एक मित्र]] || [[विनायक जनार्दन करंदीकर]] |- Align="Center" | [[विष्णूदास]] || [[कृष्णराव रावजी धांदरफळे]] |- Align="Center" | [[विसोबा खेचर]] || [[विसोबा चाटे]] |- Align="Center" | [[विहंगम]] || [[बाळकृष्ण लक्ष्मण अंतरकर]] |- Align="Center" | [[वैशाख]] || [[त्र्यं.वि. देशमुख]] |- Align="Center" | [[शारदाश्रमवासी]] || [[पुरुषोत्तम गोपाळ काणेकर]] |- Align="Center" | [[शुभानंत]] || [[]] |- Align="Center" | [[श्रीकांत]] || [[]] |- Align="Center" | [[श्रीकृष्ण]] || [[श्री.नी. चाफेकर|श्रीकृष्ण नीळकंठ चापेकर]] |- Align="Center" | [[श्रीधर]] || [[श्रीधर ब्रह्मानंद नाझरेकर/खडके/देशपांडे]] |- Align="Center" | [[श्रीराम]] || [[श्रीनिवास रामचंद्र बोबडे]] |- Align="Center" | [[संजीव]] || [[कृष्ण गंगाधर दीक्षित]] |- Align="Center" | [[संजीवनी]] || [[संजीवनी मराठे]] |- Align="Center" | [[सदानंदस्वामी]] || [[सदानंद चिंतामणी उपासनी]] |- Align="Center" | [[सरस्वतीकंठाभरण]] || [[दिनकर नानाजी शिंदे]] |- Align="Center" | [[साधुदास]] || [[गोपाळ गोविंद मुजुमदार/पाटणकर]] |- Align="Center" | [[सानिया]] || सुनंदा बलराम कुलकर्णी |- Align="Center" | [[साने गुरुजी]] || [[पांडुरंग सदाशिव साने]] |- Align="Center" | [[सामराज]] || [[शामभट लक्ष्मण आर्वीकर(राजोपध्ये)]] |- Align="Center" | [[सांवतामाळी]] || [[सांवता परसूबा माळी]] |- Align="Center" | [[सुधांशु]] || [[हणमंत नरहर जोशी]] |- Align="Center" | [[सुमंत]] || [[अप्पाराव धुंडिराज मुरतुले]] |- Align="Center" | [[सुहृद्चंपा]] || [[पुरुषोत्तम शिवराम रेगे]] |- Align="Center" | [[सौमित्र]] || [[किशोर कदम]] |- Align="Center" | [[स्वरूपानंद]] || [[रामचंद्र विष्णू गोडबोले]] |- Align="Center" | [[हरिबुवा]] || [[हरिबुवा शिंपी(हरीबोवा केरेश्वर भोंडवे)]] |- Align="Center" | [[हरिहरमहाराज/उदासी]] || [[नीलकंठ रामकृष्ण पाळंदे]] |- Align="Center" | [[प्रीत]] || [[स्वप्नील चाफेकर]] |- Align="Center" | [[मानसी सरोज]] || [[नम्रता माळी पाटील]] |- Align="Center" | [[होनाजी]] || [[होनाजी सयाजी शेलारखाने]] |- Align="Center" | [[ज्ञानेश्वर/ज्ञानदेव/बापरखमादेवीवर/बापविठ्ठलसुत]] || [[ज्ञानदेव विठ्ठलपंत कुळकर्णी] |- align="Center" |राघुवीरदास |बाळकृष्ण भाऊ जोशी |- Align="Center" |} ==हे सुद्धा पहा== * [[टोपणनावानुसार मराठी लेखक]] [[वर्ग:मराठी साहित्यिक|*]] [[वर्ग:मराठी कवी|*]] [[वर्ग:याद्या]] hzbbmejtkwu36wxgrzoh45yl34e4i7c 0 3168 2692681 2690133 2026-07-05T05:56:50Z ~2026-38333-09 184946 /* तालुक्यानुसार */ 2692681 wikitext text/x-wiki {{जिल्हा सूचना|जिल्हा_नाव=पुणे}} {{माहितीचौकट भारतीय जिल्हा |जिल्ह्याचे_नाव = पुणे जिल्हा |स्थानिक_नाव = पुणे जिल्हा |चित्र_नकाशा = Pune in Maharashtra (India).svg |राज्याचे_नाव = महाराष्ट्र |विभागाचे_नाव = [[पुणे विभाग]] |मुख्यालयाचे_नाव = [[पुणे]] |तालुक्यांची_नावे = १.[[आंबेगाव तालुका|आंबेगाव]] २.[[इंदापूर तालुका|इंदापूर]] ३.[[खेड तालुका, पुणे जिल्हा|खेड]] ४.[[जुन्नर तालुका|जुन्नर]] ५.[[दौंड तालुका|दौंड]] ६.[[पुणे शहर तालुका|पुणे शहर]] ७.[[पुरंदर तालुका|पुरंदर]] ८.[[बारामती तालुका|बारामती]] ९.[[भोर तालुका|भोर]] १०.[[मावळ तालुका|मावळ]] ११.[[मुळशी तालुका|मुळशी]] १२.[[राजगड तालुका|राजगड]] १३.[[शिरूर तालुका, पुणे जिल्हा|शिरूर]] १४.[[हवेली तालुका|हवेली]] |क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी = १५,६४२ |लोकसंख्या_एकूण = ९९,२४,२२४ |जनगणना_वर्ष = २००१ |लोकसंख्या_घनता = ४६१.८५ |शहरी_लोकसंख्या = |साक्षरता_दर = ८०.७८ |लिंग_गुणोत्तर = १.०८ |प्रमुख_शहरे =[[पुणे]], [[पिंपरी चिंचवड]], [[सासवड]], [[जेजुरी]],[[बारामती]]. |जिल्हाधिकाऱ्यांचे_नाव = विकास देशमुख |लोकसभा_मतदारसंघांची_नावे = [[पुणे लोकसभा मतदारसंघ|पुणे]], [[बारामती लोकसभा मतदारसंघ|बारामती]], [[मावळ लोकसभा मतदारसंघ|मावळ]] (रायगड जिल्ह्याचा काही भाग) [[शिरूर लोकसभा मतदारसंघ|शिरूर]]. |विधानसभा_मतदारसंघाची_नावे = |खासदारांची_नावे = [[सुप्रिया सुळे]], [[मुरलीधर मोहोळ]], [[श्रीरंग बारणे]], [[अमोल कोल्हे]]. |पर्जन्यमान_मिमी = ६५० |संकेतस्थळ = http://pune.gov.in/ }} '''पुणे जिल्हा''' हा पश्चिम महाराष्ट्रातील एक प्रगत जिल्हा म्हणून प्रसिद्ध आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://pune.gov.in/|title=पुणे जिल्हा|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=}}</ref> पुणे जिल्ह्यासंदर्भात एक म्हण <nowiki>''</nowiki>पुणे तिथे काय उणे <nowiki>''</nowiki> प्रचलित आहे . महाराष्ट्रातील पश्चिम महाराष्ट्र विभागात असलेल्या ह्या जिल्ह्याला मोठा इतिहास आहे. पुणे शहर हे महाराष्ट्र राज्याची सांस्कृतिक राजधानी म्हणून ओळखले जाते. पुणे जिल्ह्याच्या वायव्येला [[ठाणे जिल्हा]], पश्चिमेस [[रायगड जिल्हा]], दक्षिणेस [[सातारा जिल्हा]], आग्नेयेस [[सोलापूर जिल्हा]] तर ईशान्य व पूर्वेस [[अहिल्यानगर जिल्हा]] आहे. == विशेष == अखिल विश्वासाठी पसायदान मागणाऱ्या व श्रीकृष्णाने सांगितलेली गीता प्राकृत भाषेत सोपी करून सांगणाऱ्याया [[संत ज्ञानेश्वर]] महाराजांची संजीवन समाधी पुणे जिल्ह्यात आहे. साध्या-सरळ मराठी माणसाला अध्यात्म आणि जीवनविषयक तत्त्वज्ञान गाथेतील अभंगांच्या माध्यमातून अतिशय सुगम भाषेत सांगणाऱ्या [[संत तुकाराम|संत तुकारामांची]], पुणे जिल्हा ही जन्मभूमी व कर्मभूमी होती. हिंदवी स्वराज्याचे संस्थापक छत्रपती शिवाजी महाराज यांचा जन्म पुणे जिल्ह्यातील शिवनेरी किल्ल्यावर झाला होता. संत ज्ञानेश्वर महाराजांची संजीवन समाधी आणि संत तुकाराम महाराजांचा जन्म व त्यांची साधना यांमुळे पुणे जिल्हा, हा महाराष्ट्रासाठी आध्यात्मिक दृष्टिकोनातून एक सात्त्विक व पवित्र ऊर्जा केंद्रच आहे. दर आषाढी एकादशीला पंढरपूरच्या विठ्ठलाचे दर्शन घेण्यासाठी ज्ञानोबा-तुकारामाच्या नावांच्या पालख्या लाखो वारकऱ्यांसह ह्याच जिल्ह्यातील देहू-आळंदीतून प्रस्थान करतात. शिवाजी महाराजांच्या काळापासून पुण्याचे स्थान महाराष्ट्रात नेहमीच महत्त्वाचे राहिले आहे. केवळ महाराष्ट्रालाच नव्हे तर देशाला दिशा देणाऱ्या अनेक संस्थांची व व्यक्तींची खाण म्हणजे पुणे. पुणे हे संस्कृतीचे व शिक्षणाचे माहेरघर समजले जाते. ऐतिहासिक पार्श्वभूमी असलेल्या या शहरात व जिल्ह्यात उद्योगांचा पायाही तेवढाच भक्कम आहे. एवढेच नव्हे तर पुणे हे लष्करीदृष्ट्याही महत्त्वाचे केंद्र आहे. पुणे तिथे काय उणे असे गमतीने किंवा उपरोधानेही म्हणले जाते. परंतु पुणे शहराचा व जिल्ह्याचा सर्वांगीण विकास पाहता ते खरेच असल्याचे दिसून येते. प्रामुख्याने शिक्षणाचे, माहिती तंत्रज्ञान व अन्य उद्योगांचे देशातील मुख्य केंद्र म्हणून पुणे जिल्हा हा जोमाने वाटचाल करत आहे. पुणे शहरातील विविध स्वयंसेवी संस्था प्रसिद्ध आहे. ==तक्तायुक्त संक्षिप्त माहिती== {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" |सांख्यिकी तपशील |- |'''<big>जिल्हा परिषद</big>''' | '''<big>पुणे जिल्हा परिषद</big>''' |- |'''पंचायत समिती (१२)''' |१. बारामती २. मुळशी ३. मावळ  ४. खेड ५. आंबेगाव  ६. इंदापूर   ७. वेल्हे ८. पुरंदर ९. भोर  १०. शिरुर  ११. दौंड १२. जुन्नर |- |'''विधानसभा मतदारसंघ (२१)''' |[[जुन्नर]], [[आंबेगाव]], [[खेड]]-[[आळंदी]], [[शिरूर]], [[दौंड]], [[इंदापूर]], [[बारामती]], [[पुरंदर]], [[भोर]], [[मावळ]], [[चिंचवड]], [[पिंपरी]] , [[भोसरी]], [[वडगाव शेरी]], [[शिवाजीनगर]], [[कोथरूड]], [[खडकवासला]], [[पर्वती]], [[हडपसर]], [[पुणे कॅंटॉन्मेंट]] व [[कसबा पेठ, पुणे|कसबा पेठ]]. |- |'''उपविभागीय कार्यालये (८)''' |१.पुणे(शहर)  २. हवेली(ग्रामीण) ३. मुळशी ४. बारामती ५. शिरुर ६. आंबेगाव ७. जुन्नर ८. पुरंदर |- |'''नगर पंचायती (०२)''' |१. तळेगांव (दाभाडे) २. भोर |- |'''अपर तहसिल-१''' |१. लोणी काळभोर २. ... |- |'''नगर परिषदा (९'''+०) |१. , २. , ३. , ४. ता. ५. , ६. ता., ७. ता. , ८. , ९. & ईतर ६ |} == ऐतिहासिक महत्त्वाचे == हिंदवी स्वराज्याचे संस्थापक व स्वराज्याचा अभिमान सर्वसामान्य मराठी माणसांत जागृत करणाऱ्या छत्रपती शिवाजी महाराजांनी आयुष्यातील महत्त्वाचा काळ पुणे शहरात (व जिल्ह्यातही) व्यतीत केला होता. फाल्गुन वद्य तृतीया, इ.स. १६३० (संदर्भ : शहर पुणे, खंड-२ , पृष्ठ ५७६) या दिवशी छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जन्म जिल्ह्यातील जुन्नर येथील [[शिवनेरी]] किल्ल्यावर झाला. इ.स. १६४१ पासून [[शिवाजी महाराज]] व [[जिजाबाई]] यांचे वास्तव्य अधिक काळ पुण्यात होते. [[खेड शिवापूर]] येथे व पुण्यातील [[लाल महाल]] येथे शिवाजी महाराजांचे बालपण गेले. इ.स. १६४५ मध्ये महाराजांनी तोरणा (तालुका- वेल्हा) किल्ला जिंकून स्वराज्य स्थापनेचा शुभारंभ केला. १६४५ ते १६४८ या काळात तोरण्यासह पुणे जिल्ह्यातील [[कोंढाणा]], [[राजगड]] व [[पुरंदर]] हेही गड छत्रपतींनी हस्तगत केले. पुणे शहरासह सध्याच्या पुणे जिल्ह्यातील [[जुन्नर]], [[पुरंदर]], [[भोर]], [[मावळ]], [[मुळशी]] व [[राजगड]] हे तालुके शिवकालीन इतिहासात महत्त्वाचे होते. अखिल विश्वासाठी पसायदान मागणाऱ्या व श्रीकृष्णाने सांगितलेली गीता प्राकृत भाषेत सोपी करून सांगणाऱ्याया [[संत ज्ञानेश्वर]] महाराजांची संजीवन समाधी पुणे जिल्ह्यात आहे. साध्या-सरळ मराठी माणसाला अध्यात्म आणि जीवनविषयक तत्त्वज्ञान गाथेतील अभंगांच्या माध्यमातून अतिशय सुगम भाषेत सांगणाऱ्या [[संत तुकाराम|संत तुकारामांची]], पुणे जिल्हा ही जन्मभूमी व कर्मभूमी होती. * हिंदवी स्वराज्याचे संस्थापक छत्रपती शिवाजी महाराज यांचा जन्म पुणे जिल्ह्यातील शिवनेरी किल्ल्यावर झाला होता. वानवडी येथे [[श्रीमंत सरकार महादजी शिंदे महाराज]] यांची शिंदे छत्री आहे. अतिशय सुंदर वास्तु कलेमध्ये ही वास्तू गणली जाते. पुणे आणि पेशवाई यांचा संबंध अतूट आहे. पेशवाईचे संस्थापक [[बाळाजी विश्वनाथ]] यांचे पुत्र थोरले बाजीराव पेशवे यांच्या काळात पेशव्यांचा पुण्याशी प्रत्यक्ष संबंध आला. बाजीराव पेशव्यांच्या १७२० ते १७४० या काळातील उज्ज्वल कारकिर्दीचे केंद्र पुणे हेच होते. बाजीरावांनी पुण्यात १७३१ मध्ये शनिवारवाडा ही भव्य, सुसज्ज, किल्लासदृश वास्तू बांधून पुण्याच्या वैभवात भर टाकली. शिवाजी राजाने महाराष्ट्राची, तर बाजीरावाने बृहन्महाराष्ट्राची निर्मिती केली, असे वंग इतिहासकार यदुनाथ सरकार म्हणतात. [[थोरले बाजीराव पेशवे]] यांचे पुत्र [[नानासाहेब पेशवे]] यांच्या काळात (इ.स.१७४०-१७६१- कारकीर्द) पुणे हे महाराष्ट्राचेच नव्हे तर हिंदुस्थानचे सत्ता केंद्र बनले. नानासाहेबांनी पुण्याचा सर्वांगीण विस्तार व विकास केला आणि शहराची व मराठी राज्याची आर्थिक घडी नीट बसवली. पुण्याच्या सुशोभीकरणाकडे लक्ष दिले, पर्वती देवस्थान व सारसबागेची निर्मिती केली. पेठा वसवल्या, हौद, वाडे, मंदिरे, रस्ते यांचा विकास केला. [[कात्रज]] तलावातून पुणे शहरासाठी पाणी आणले. (काही इतिहासकारांच्या मते पाणी पुरवठ्याचे काम बाजीरावांनी केले.) पेशवाईतील मुत्सद्दी राजकारणी नाना फडणवीस यांचे योगदानही पुण्याच्या संदर्भात उल्लेखनीय आहे. १७७४ ते १७९५ या काळात नाना फडणवीसच पेशवाईचे सूत्रधार होते. निजाम, हैदर, टिपू, इंग्रज व फ्रेंच यांच्याशी मैत्री, लढाई व भेदनीती अशी सूत्रे वापरत त्यांनी पेशवाई टिकवण्याचा प्रयत्‍न केला. पण १८०० साली झालेल्या नानांच्या मृत्यूनंतर पेशवाईचे व पर्यायाने पुण्याचे वैभव ओसरत गेले. इ.स. १८१८ मध्ये [[मराठेशाही]]चा व [[पेशवाई]]चा अस्त झाला. पुढील काळात, १८१८मध्ये शनिवारवाड्यावर इंग्लंडचा युनियन जॅक फडकवला गेला. == भूगोल == पुणे जिल्हयाचा अक्षवृत्तीय विस्तार १७ अंश ५४’ ते १० अंश २४’ उत्तर अक्षवृत्तांच्या दरम्यान आहे आणि रेखावृत्तीय विस्तार ७३ अंश १९’ ते ७५ अंश १०’ पुर्व रेखावृत्तापर्यत आहे. पुणे जिल्हयाचे भौगोलिक क्षेत्र १५.६४२ चौ. कि. मी. आहे. पुणे जिल्हा हा क्षेत्र नुसार राज्यात दुस-या क्रमांकावर आहे तसेच राज्याचे ५.१० टक्के क्षेत्र पुणे जिल्हयाने व्यापलेले आहे. पश्चिम महाराष्ट्रात सहयाद्रीपायथ्यापाशी पुणे जिल्हा तीन भागात विभागला गेला आहे: # ”घाटमाथा”, # “मावळ” आणि # “देश”. पुणे जिल्हा अतिशय ऊष्ण मोसमी वारे असलेल्या भूप्रदेशाचा भाग आहे आणि त्यामुळे तापमानात तसेच पर्जन्य मानातही बदल जाणवतो. पुण्याचा पश्चिम भाग हा थंड आहे तर पूर्व भाग ऊष्ण आणि कोरडा आहे.उन्हाळा : २२°सेल्सियस ते ४१°सेल्सियस हिवाळा :८ ° सेल्सियस ते २५° सेल्सियस पाऊस : ६५० ते ७०० मिमी पुणे जिल्ह्याच्या '''सीमा''': * उत्तरेस व पूर्वेस [[अहिल्यानगर जिल्हा]], * आग्नेयेस [[सोलापूर जिल्हा]], * दक्षिणेला [[सातारा जिल्हा]], * पश्चिमेला [[रायगड जिल्हा]] * वायव्येला [[ठाणे जिल्हा]] आहे. पुणे जिल्ह्यातून पुढील नद्या वाहतात. - [[भीमा नदी]] ही जिल्हातील सर्वांत मोठी नदी आहे. [[भीमा नदी|भीमेचा]] उगम [[भीमाशंकर]] [[खेड तालुका|(ता. खेड)]] येथे होतो. इतर '''नद्या''' पुढीलप्रमाणे:- [[इंद्रायणी नदी]], कऱ्हा, [[कुकडी नदी]], [[घोड नदी]], [[निरानदी|निरा नदी]] , [[पवना नदी]], [[मांडवी नदी|मांडवी]], मीना, भामा, [[मुठा नदी]], [[मुळा नदी]] पुणे जिह्यातील '''धरणे''':- खडकवासला, पानशेत, भुशी, मुुळशी, भाटघर, [[वीरधरण|वीर धरण]], पिंपळगाव-जोग,क्वषरसगाव, टेमघर, भामा-आसखेड, येडगाव, चास-कमान, माणिकडोह, ठोकरवाडी,ज्नाञझरे, आंध्रा-vally, गुंजवणी, निरा-देवधर, उजनी, वळवण. पहा : [[जिल्हावार नद्या]] == प्रसिद्ध व्यक्ती == * [[छत्रपती शिवाजी महाराज]], * [[संत ज्ञानेश्वर]] महाराज, * संत [[तुकाराम महाराज]], * [[छत्रपती संभाजी]] महाराज, * [[बाजीराव पेशवा]], * [[महात्मा फुले]], * [[सावित्रीबाई फुले]], * [[स्वातंत्र्यवीर सावरकर]], * [[गोपाळ गणेश आगरकर]], * क्रांतीवीर हुतात्मा [[शिवराम हरी राजगुरू]], * [[गोपाळ कृष्ण गोखले]], * [[पु.ल. देशपांडे]], * [[प्रल्हाद केशव अत्रे]], * पं.[[भीमसेन जोशी]], * [[लोकमान्य टिळक]], * [[पंडिता रमाबाई]], * [[जिजाबाई शहाजी भोसले|राजमाता जिजाई]]. ==उद्योगधंदे== [[महाराष्ट्र औद्योगिक विकास प्राधिकरण]] (MIDC) या संस्था जिल्ह्यात अनेक ठिकाणी आहेत. पुण्यात अनेक माहिती-तंत्रज्ञान कंपन्या आहेत. हिंजवडीतील [[राजीव गांधी इन्फोटेक पार्क]] येथे माहिती-तंत्रज्ञान संस्था एकटवल्या आहेत. पिंपरी चिंचवड ह्या पुण्याच्या जुळ्या शहरात बजाज, टेल्कोसह अनेक मोठे उद्योग आहेत, तसेच खराडी येथे इऑन, झेनसर, अमेझॉन, बार्कलेस, फायझर्व या सारख्या नामांकित आय टी पार्क देखील आहेत. [[मुंबई]] नंतर पुणे हे राज्यातील सर्वाधिक औद्योगिकदृष्ट्या विकसित शहर आहे. पुणे-मुंबई ही दोन राष्ट्रीय महत्त्वाची शहरे जोडणाऱ्या महामार्गावरील पिंपरी, चिंचवड हा परिसर औद्योगिक घनता जास्त असलेला पट्टा आहे. पुणे शहर हे मध्यवर्ती औद्योगिक केंद्र असलेल्या या जिल्ह्यात लोणी देवकर (इंदापूर), आबी, उर्से, कुरकुंभ, चाकण, जेजुरी, टाकवे, पिंपरी-चिंचवड, बारामती, बेबडओहळ, भोसरी, रांजणगाव व हिंजवडी येथे बऱ्याच औद्योगिक वसाहती आहेत. == शिक्षण == * पुणे शहरातील [[पुणे विद्यापीठ]] हे जगप्रसिद्ध असून पुण्यास "पूर्वेचे ऑक्सफर्ड" असेही म्हणतात. त्याचबरोबर गोखले अर्थशास्त्र व राज्यशास्त्र संस्था, डेक्कन कॉलेज पदव्युत्तर आणि संशोधन संस्था ही स्वायत्त विद्यापीठे आहेत. पुणे विद्यापीठाचे नामकरण सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ केले आहे. सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठामध्ये जगातील सर्व देशांचे विद्यार्थी संशोधन व पदवी साठी अभ्यास करतात असतात. त्यामुळे पुणे शहरास विद्येचे माहेर घर म्हणतात. बरेचसे क्रांतिकारक तसेच स्वातंत्र्य सेनानी येथे जन्माला आले. कित्येक चळवळी येथे जन्माला आल्या. येथे थोर संत जन्मले. * छत्रपती शिवाजी महाराज, छत्रपती संभाजी महाराज यांची जन्म ठिकाण पुणे जिल्ह्यातील अनुक्रमे जुन्नर तालुक्यातील शिवनेरी किल्ल्यावर व पुरंदर किल्ल्यावर झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.loksatta.com/pune-news/pune-vidyapeeth-changed-to-savitribai-phule-pune-vidyapeeth-758137/|title=पुणे विद्यापीठ नामविस्तार सोहळ्यात श्रेय घेण्याची अहमहमिका|दिनांक=2014-08-10|संकेतस्थळ=[[लोकसत्ता]]|अॅक्सेसदिनांक=2020-03-29}}</ref> == ग्रंथालये == पुणे जिल्ह्यातील सरकारमान्य सार्वजनिक ग्रंथालयांची संख्या ५६२ असून त्यांशिवाय संस्थांची अनेक ग्रंथालये असून इतरही बरीच खासगी ग्रंथालये आहेत. == शेती == जिल्ह्यात तांबडी, तपकिरी व काळी अशी तिन्ही प्रकारची मृदा (जमीन) आढळते. पश्र्चिमेकडून पूर्वेकडे जावे तशी जमिनीची सुपिकता वाढत जाते. पूर्वेकडील बारामती व इंदापूर तालुक्यांत काळी जमीन प्रामुख्याने आढळते. ऊस (बारामती, भोर, इंदापूर) व द्राक्षे (बारामती, इंदापूर) ही नगदी पिकेही जिल्ह्यात घेतली जातात. आंबेमोहोर हा भोर तालुक्यातील सुवासिक तांदूळ महाराष्ट्रात प्रसिद्ध आहे. == शेतीविषयक संस्था == पुणे जिल्हयाचा अक्षवृत्तीय विस्तार १७ अंश ५४’ ते १० अंश २४’ उत्तर अक्षवृत्तांच्या दरम्यान आहे आणि रेखावृत्तीय विस्तार ७३ अंश १९’ ते ७५ अंश १०’ पुर्व रेखावृत्तापर्यत आहे. पुणे जिल्हयाचे भौगोलिक क्षेत्र १५.६४२ चौ. कि. मी. आहे. पुणे जिल्हा हा क्षेत्र नुसार राज्यात दुस-या क्रमांकावर आहे तसेच राज्याचे ५.१० टक्के क्षेत्र पुणे जिल्हयाने व्यापलेले आहे. पश्चिम महाराष्ट्रात सहयाद्रीपायथ्यापाशी पुणे जिल्हा तीन भागात विभागला गेला आहे: जिल्ह्यात तांबडी, तपकिरी व काळी अशी तिन्ही प्रकारची मृदा (माती) आढळते. पश्चिमेकडून पूर्वेकडे जावे तशी जमिनीची सुपीकता वाढत जाते. पूर्वेकडील बारामती व इंदापूर तालुक्यांतली प्रामुख्याने काळी आहे. जिल्ह्यातील मुख्य पिकांचा तपशील व सिंचनाचे प्रमाण पुढीलप्रमाणे आहे. {| class="wikitable" |- ! क्र. !! तपशील !! क्षेत्र (हेक्टर्स) |- | १ || लागवडीखालील जमीन || ९९८५२२ |- | २ || जिरायत || ७५६११८ |- | ३ || बागायत || २४२४०४ |} {| class="wikitable" |- ! क्र. !! हंगाम !! महत्त्वाचे पीक |- | १ || खरीप || बाजरी, तांदूळ |- | २ || रब्बी || गहू, हरभरा |- | ३ || खरीप व रब्बी || ज्वारी |} ऊस (बारामती, भोर, इंदापूर) व द्राक्षे (बारामती, इंदापूर) ही नगदी पिकेही जिल्ह्यात घेतली जातात. ‘आंबेमोहोर’ हा भोर तालुक्यातील सुवासिक तांदूळ महाराष्ट्रात प्रसिद्ध आहे. तसेच मावळ तालुक्यातील इंद्रायणी तांदूळ प्रसिद्ध आहे पुणे जिल्ह्यात एकूण ११ साखर कारखाने आहेत. त्यांची सूची पुढे दिली आहे. {| class="wikitable" |- ! क्र. !! कारखान्याचे नाव !! गाव, तालुका |- | १ || श्रीविघ्नहर सहकारी साखर कारखाना || शिरोली, [[जुन्नर तालुका|जुन्नर]] |- | २ || संत तुकाराम महाराज सहकारी साखर कारखाना || हिंजवडी, [[मुळशी तालुका|मुळशी]] |- | ३ || राजगड सहकारी साखर कारखाना || निगडे, [[भोर तालुका|भोर]] |- | ४ || घोडगंगा सहकारी साखर कारखाना || न्हावरे, [[शिरूर तालुका|शिरूर]] |- | ५ || भीमा सहकारी साखर कारखाना || मधुकरनगर, [[दौंड तालुका|दौंड]] |- | ६ || सोमेश्वर सहकारी साखर कारखाना || सोमेश्वर, [[बारामती तालुका|बारामती]] |- | ७ || माळेगाव सहकारी साखर कारखाना || माळेगाव, [[बारामती तालुका|बारामती]] |- | ८ || श्रीछत्रपती सहकारी साखर कारखाना || भवानीनगर, [[इंदापूर तालुका|इंदापूर]] |- | ९ || इंदापूर सहकारी साखर कारखाना || बिजवडी, [[इंदापूर तालुका|इंदापूर]] |- | १० || यशवंत सहकारी साखर कारखाना || थेऊर, [[हवेली तालुका|हवेली]] |- | ११ || भीमाशंकर सहकारी साखर कारखाना || अवसरी बुद्रुक, [[आंबेगाव तालुका|आंबेगाव]] |- | | | |} भारतीय अ‍ॅग्रो इंडस्ट्रीज फाउंडेशन उरळीकांचन (बाएफ) ([[हवेली तालुका|हवेली]]) व नॅशनल रिसर्च सेंटर फॉर ग्रेप्स (पुणे शहर) या कृषिविषयक संस्थाही येथे कार्यरत आहेत. ==प्रेक्षणीय स्थळे== === धार्मिक === * [[आळंदी]]: आळंदी (संत ज्ञानेश्र्वरांची संजीवन समाधी) व देहू (संत तुकारामांचे गाव) ही दोन महत्त्वाची तीर्थस्थळे पुणे जिल्ह्यात आहेत. आळंदी पुण्यापासून 25 कि.मी. अंतरावर आहे. आळंदी सर्वतोमुखी देवाची आळंदी म्हणून ओळखली जाते. येथे संत कवी ज्ञानेश्वर महाराज यांचे मंदिर व समाधी आहे. हे मंदिर सन 1570 मध्ये बांधण्यात आले. संत ज्ञानेश्वर महाराजांनी भगवद्गीतेचे मराठीत रूपांतर केले त्याला ज्ञानेश्वरी असे म्हणतात. आळंदीमधील विठ्ठल-रुक्मीणी मंदिर, राम मंदिर, कृष्ण मंदिर व मुक्ताई मंदिर ही आळंदी मधील आणखी काही प्रसिद्ध ठिकाणे आहेत. संत ज्ञानेश्वर महाराजांनी त्यांच्या आयुष्यातील जास्तीत जास्त काळ आळंदीतच घालवला. आषाढ महिन्यात यात्रेकरु पालखी बरोबर आळंदी ते पंढरपूर जवळजवळ 150 कि.मी. अंतर चालून जातात.प्रसिद्ध भिंत ज्यावर बसून ज्ञानेश्वर महाराज चांगदेवांना भेटायला गेले ती भिंत अजूनही आळंदी येथे आहे. * [[अष्टविनायक|अष्टविनायकांपैकी]] ५ गणपती: महाराष्ट्रात श्री गणपतीच्या ८ मंदिरांना विशेष स्थान आहे. विविध जिल्ह्यांत असलेल्या या अष्टविनायकांचे दर्शन घेण्यासाठी केवळ महाराष्ट्रातूनच नव्हे, तर भारतातून गणेशभक्त येतात. या अष्टविनायकांपैकी ५ स्थाने पुणे जिल्ह्यात आहेत:- # [[चिंतामणी (थेउर)]]-[[थेऊर]], # [[महागणपती (रांजणगाव)]]-[[रांजणगाव]], # [[मोरेश्वर (मोरगाव)]]-[[मोरगाव]], # [[विघ्नहर (ओझर)]]-[[ओझर]], # [[गिरिजात्मज (लेण्याद्री)]]-[[लेण्याद्री]]. * [[जेजुरी]]: श्री. खंडोबा म्हणजे महाराष्ट्राचे कुलदैवत! येथील गडावर असलेले खंडोबाचे स्थान प्रसिद्ध आहे. सोमवती अमावास्या या दिवशी यात्रेला येथे लाखो भाविक येतात. लग्न झाल्यानंतर नव दांपत्याने कुलदैवताचे दर्शन घ्यावे अशी प्रथा असल्यामुळे, नव्याने लग्न झालेली जोडपी श्री खंडोबाच्या दर्शनासाठी येथे गर्दी करतात.खंडोबाचा येऽऽळकोट, येळकोट येळकोट जय मल्हार हा खंडोबाचा गजर महाराष्ट्रभर प्रसिद्ध असून, जेजुरी-गडावर दर्शन घेताना भंडारा (हळद) मोठ्या प्रमाणावर उधळला जातो. जेजुरी हे पुरंदर तालुक्यात असून पुण्यापासून ५० कि.मी. अंतरावर आहे. येथून अष्टविनायकांतील मोरगाव केवळ १५ कि.मी. अंतरावर आहे. * [[भीमाशंकर]] : भारतातील १२ ज्योतिर्लिंगापैकी ५ ज्योतिर्लिंगे महाराष्ट्रात आहेत, आणि त्यांपैकी एक पुणे जिल्ह्यातील खेड तालुक्यात भीमाशंकर येथे आहे. निसर्गरम्य जंगलात, सह्याद्रीच्या कुशीत वसलेल्या या मंदिरातील श्री शंकराचे दर्शन घेण्यासाठी संपूर्ण भारतातून लाखो भाविक येतात. येथील जंगल (अभयारण्य), नागफणी कडा प्रसिद्ध असून येथूनच पुणे जिल्ह्यातील सर्वांत मोठ्या नदीचा - भीमा नदीचा - उगम होतो. भीमाशंकर अभयारण्यात शेकरु ही मोठी खार आढळते. शेकरू (Giant Squirrel) ही खार महाराष्ट्राचा राज्य प्राणी आहे. या अभयारण्यात कारवी ही अंधारात चमकणारी वनस्पती आढळते. उपरोक्त स्थानांबरोबरच पुण्याचे ग्रामदैवत- [[कसबा गणपती सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळ|कसबा गणपती]] व ग्रामदेवता-[[तांबडी जोगेश्वरीचे मंदिर]], [[चतुःशृंगी]]चे मंदिर, पुरंदर तालुक्यातील बोपदेव घाटातील [[कानिफनाथ मंदिर]], [[चिंचवड]] येथील नदीकाठचे गणेश मंदिर व गणेशभक्त मोरया गोसावी यांची समाधी, तसेच संत ज्ञानेश्वरांचे बंधू सोपानदेव यांची सासवड येथील समाधी, पुणे शहरातील एका दगडात कोरलेले, आठव्या शतकातील पाताळेश्र्वर (महादेवाचे) मंदिर, पुण्यातीलच पर्वती टेकडी-मंदिर, कार्ले - भाजे येथील लेणी, वानवडी येथील महादजी शिंदे यांची छत्री इत्यादी ठिकाणे उल्लेखनीय आहेत. महाराष्ट्रातील किल्ले आपल्याला इतिहासाकडे नेतातच, त्याचबरोबर पर्यटनाचा, प्रसंगी गिर्यारोहणाचा आनंद लुटण्यासाठीही साद घालतात. * निरा नरसिंहपूर हे तीर्थक्षेत्र पुणे जिल्ह्यातील इंदापूर तालुक्यात आहे.नीरा भीमा या पवित्र संगमावर भक्त श्रेष्ठ प्रल्हादाने आपल्या आराध्य दैवताची स्थापना केली. त्याने केलेल्या वालुकामूर्तीत श्री नृसिंहांनी प्रवेश करून आपल्या भक्तांसाठी या ठिकाणी नेहमीकरिता वास्तव्य केले. त्यामुळे या क्षेत्राला श्रेष्ठ तीर्थक्षेत्राचे स्वरूप प्राप्त झाले आहे. हे दैवत श्रीलक्ष्मी नृसिंह या नावाने प्रसिद्ध आहे. सांप्रतचे श्रींचे देवालय हे उत्तुंग व भव्य असे असून पेशवे काळातील वास्तुतशिल्पाचा हा आदर्श आहे. === गडकिल्ले === #'''पर्वती''': पर्वती ही महाराष्ट्रातील पुणे शहराच्या आग्नेय कोपऱ्यात स्थित असलेली टेकडी आहे.पुण्याच्या अनेक भागांतून ती दृष्टीस पडते. हिच्या माथ्याची समुद्रसपाटीपासूनची उंची सुमारे ६४० मीटर (२१०० फूट) आहे. सुमारे १०३ पायऱ्या चढून येथे पोहोचता येते.या पायऱ्या भव्य अशा नौबतखान्याजवळ संपतात.हिच्या माथ्यावर देवदेवेश्वर मंदिर व अन्य काही देवदेवतांची मंदिरे आहेत. मराठा साम्राज्याचे पंतप्रधान असलेल्या नानासाहेब पेशवे यांनी देवदेवेश्वर मंदिर बांधून घेतले. २. '''लोणावळा - खंडाळा''': लोणावळा हे थंड हवेचे ठिकाण सहयाद्री पर्वतरांगेच्या कुशीत समुद्रसपाटीपासून सहाशे तीस मीटर उंचीवर आहे. पुण्यापासून 150 किलोमीटरवर आहे. लोणावळा, खंडाळा आणि सभोवतालचा परिसर आल्हाददायक आहे. नयनरम्य निसर्ग, किल्ले, नैसर्गिक तळी, तलाव व विविध वनस्पतींनी समृद्ध आहे. भुशी व लोणावळा ही तळी पाहण्यासारखी आहेत. येथून खंडाळा हे थंड हवेचे ठिकाण अवघ्या पाच किलोमीटरवर आहे. लोणावळयापासून पाच किलोमीटर अंतरावर मळवली या ठिकाणाहून जवळ असलेले लोहगड, तिकोणा व विसापूर हे किल्ले इतिहासप्रेमी तसेच गिर्यारोहकांचे खास आकर्षण आहेत. ३.'''सिंहगड''': पूर्वी कोंढाणा या नावाने ओळखला जाणारा सिंहगड हा किल्ला पुण्यातील एक सुप्रसिद्ध व लोकप्रिय किल्ला आहे. हा किल्ला हवेली तालुक्यातील डोणजे गावात आहे. हा किल्ला पुणे शहरापासून ३५-४० कि.मी. अंतरावर असून तो 1290 मी. उंचीवर आहे. छत्रपती शिवाजी महराजांचा विश्वासू व शूर सरदार तानाजी मालुसरे यांचे याच ठिकाणी मुघल सत्तेशी युद्ध झाले. तानाजी मालुसरेंच्या मृत्युची बातमी ऐकुन छत्रपती शिवाजी महाराज म्हणाले ” गड आला पण सिंह गेला” त्यानंतर त्यांनी कोढाणा किल्ल्याचे नाव बदलून सिंहगड असे ठेवले. * '''शिवनेरी किल्ला''': पुणे जिल्ह्यातील जुन्नर शहरात आहे. जुन्नर मध्ये शिरतानांच शिवनेरीचे दर्शन होते. महाराष्ट्राचे दैवत श्री शिवछत्रपती यांच हे जन्मस्थान आहे.छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या जन्मामुळे ‘शिवनेरी’ किल्ल्यास महाराष्ट्राच्या इतिहासात एक वेगळेच अन् अढळ स्थान आहे.या किल्ल्याला चारही बाजूंनी कठीण चढाव असून जिंकावयास कठीण असा बालेकिल्ला आहे. किल्ल्यावर शिवाई देवीचे छोटे मंदिर व जिजाबाई व बाल-शिवाजी यांच्या प्रतिमा आहेत. '''शनिवारवाडा''': पहिला बाजीराव पेशवा यांनी सन 1736 साली 13 खोल्यांचा पेशव्यांचा राजवाडा म्हणजेच शनिवार वाडा बांधला. हा वाडा पेशव्यांचे मुख्य ठिकाण होते. हे पुण्याच्या संस्कृतीचे प्रतिक आहे. सुरक्षिततेला जास्त प्राधान्य देऊन शनिवारवाडयाची रचना करण्यात आलेली आहे. शनिवार वाडयाचे मुख्य प्रवेशद्वार दिल्ली दरवाजा या नावाने व इतर दरवाजे गणेश, मस्तानी, जंभळ, खिडकी अशा नावांनी ओळखले जातात. शनिवार वाडयासमोर पहिल्या बाजीरावाचा घोडयावर बसलेला पुतळा आहे. शनिवारवाडयात गणेश महल, रंग महल, आरसा महल, हस्तीदंत महल, दिवाणखाना आणि कारंजे अशी अनेक ठिकाणे पाहावयास मिळतात. पेशव्यांचा इतिहास सांगणारा लाईट व म्युझिक शो शनिवार वाडयावर दररोज आयोजित केला जातो. पेशव्यांची सत्ता असलेला हा राजवाडा सन 1928 मध्ये आगीमुळे नष्ट झाला. आता फक्त राजवाडयाच्या मजबूत तटबंदी असणा-या भिंती व सुरक्षिततेसाठी अणकुचीदार टोक असणारा भक्कम दरवाजा शिल्लक आहे. '''आगाखान पॅलेस''' गांधी मेमोरियल सोसायटीचे आगाखान पॅलेस हे इटालियन आर्चेस व लॉन आहे. ब्रिटीशांनी या जागेचा उपयोग महात्मा गांधी, कस्तुरबा गांधी व महादेवभाई देसाई यांचेसाठी भारत झोडो आंदोलनात तुरुंग म्हणुन केला होता. कस्तुरबा व महादेवभाई यांनी याच जागेत अखेरचा श्वास घेतला त्यामुळे या ठिकाणी त्यांचे स्मरणार्थ संगमरवरी स्मारक बांधण्यात आले. ऐतिहासिक * [[शनिवारवाडा]] - (पुण्याच्या संस्कृतीचे प्रतीक. पहिल्या बाजीरावाने बांधलेला शनिवारवाडा ही पेशव्यांची राजधानी होती). * [[लाल महाल]] - (दादोजी कोंडदेव यांनी बांधलेला हा महाल शनिवारवाड्याजवळ आहे. [[शिवाजी महाराज]] व [[जिजाबाई]] येथे वास्तव्यास होते). * इतर- [[शिंदे छत्री]], [[विश्रामबाग वाडा]], [[आगाखान पॅलेस]], [[दिनकर केळकर वस्तुसंग्रहालय]]. === तालुक्यानुसार === [[चित्र:Shaniwarwada.jpg|thumb|200px|शनिवारवाडा]] # [[हवेली तालुका]] - [[देहू]](संत [[तुकाराम]] महाराज मंदिर), [[कसबा गणपती]], [[चतुःशृंगी]], [[सिंहगड किल्ला]], [[खडकवासला धरण]], [[माळशेज घाट]], [[सारस बाग]], वानवडी शिंदे छत्री, पाताळेश्र्वर मंदिर व गुहा, शनिवार वाडा, लाल महल, रामदरा मंदिर # [[खेड(राजगुरुनगर) तालुका]] - ([[आळंदी]] [[ज्ञानेश्वर]] समाधी), [[भीमाशंकर अभयारण्य]], [[भीमाशंकर]],[[चास कमान धरण]],[[चाकण भुईकोट किल्ला]] # [[मावळ तालुका]] - [[लोणावळा]], [[खंडाळा]], [[राजमाची]], [[कार्ला लेणी]] [[भाजे लेणी]], [[भुशी डॅम]] भाजे कार्ला येथे भगवान बुद्धांच्या मुर्ती भग्न अवस्थेत आहेत तसेच देशाचा खरा इतिहास दडलेला आहे. # [[बारामती तालुका]] - [[मोरगावचा मयूरेश्वर]]. # [[पुरंदर तालुका]] - [[जेजुरी]], [[वीर (पुरंदर)|वीर]] [[नारायणपूर]], [[सासवड]]. # [[शिरुर तालुका]] - [[वढू तुळापूर]] ([[संभाजी]] महाराजांची समाधी) # [[राजगड तालुका]] - [[राजगड]], [[तोरणा किल्ला]], [[मढेघाट]], पानशेत धरण, वरसगाव धरण,चापेट धरण. # [[आंबेगाव तालुका]] - [[डिंभे धरण]] # [[भोर तालुका]] - [[बनेश्वर]] ,भाटघर धरण , रायरेश्वर, रोहिडा किल्ला # [[दौंड तालुका]] - [[बहादुरगड]], [[मलठण]], [[कुरकुंभ]] # [[जुन्नर तालुका]] - [[शिवनेरी]] ([[शिवाजी]] महाराजांचे जन्मस्थान), [[ओझर]]. # मुळशी: मुळशी तालुका मध्ये छत्रपती शिवाजी महाराज स्थापित हिंदवी स्वराज्याचे पहिले पायदळ प्रमुख सरनौबत [[नरवीर पिलाजी गोळे]] यांची पवित्र समाधी पिरंगुट येथे आहे. शिवाय, जगदीश्वर मंदिर आहे. पुण्यापासुन जवळच केंदुर पाबळ येथे संत कान्होराज महाराजांची समाधी आहे. * किल्ले:- पुरंदर वज्रगड, मल्हारगड(सोनोरी) ढवळगड (आंबळे). * मंदिरे:- खंडोबा मंदिर (जेजुरी) कानिफनाथ मंदिर,(बोपगाव)प्रति बालाजी मंदिर, (केतकावळे) श्रीनाथ मस्कोबा मंदिर (वीर) वाल्मिकी मंदीर (वाल्हे), ज्योतिर्लिंग (काटेबारस). * यादवकालीन व चालुक्याकालीन मंदिरे संगमेश्वर चांगावटेश्वर,सिद्धेश्वर,( सासवड) पांडेश्वर,( पांडेश्वर) नारायनेश्वर,( नारायणपूर) भुलेश्वर (माळशिरस) * जन्मभूमी :- शंभूराजे जन्मभूमी पुरंदर,नरवीर उमाजी नाईक जन्मभूमी भिवडी,महात्मा जोतिबा फुले जन्मभूमी (खानवडी), आचार्य अत्रे जन्मभूमी (चांबळी), लहुजी वस्ताद जन्मभूमी (नारायणपूर पेठ) माधवराव पेशवे (पुरंदर) * समाधी :- सरसेनापती बाजी पासलकर,गोदाजी राजे जगताप, बाळाजी विश्वनाथ भट (सासवड). ==प्रशासन== === तालुका मुख्यालये === पुणे जिल्ह्यात खालीलप्रमाणे तालुके आहेत: # [[हवेली तालुका|हवेली]] # [[जुन्नर तालुका|जुन्नर]] # [[आंबेगाव तालुका|आंबेगाव]] # [[खेड तालुका|खेड]] # [[शिरूर तालुका|शिरूर]] # [[मावळ तालुका|मावळ]] (वडगाव) # [[मुळशी तालुका|मुळशी]] (पौड) # [[भोर तालुका|भोर]] # [[राजगड तालुका|राजगड]] (वेल्हे) # [[पुरंदर तालुका|पुरंदर]] (सासवड) # [[बारामती तालुका|बारामती]] # [[इंदापूर तालुका|इंदापूर]] # [[दौंड तालुका|दौंड]] # [[पुणे शहर तालुका|पुणे शहर]] === महसूल प्रशासन === ६ उपविभागीय कार्यालये # हवेली: पुणे तालुका # खेड: जुन्नर, आंबेगाव, शिरुर # भोर: राजगड, पुरंदर # मावळ: मुळशी # बारामती: दौंड, इंदापूर === ग्रामीण राजकीय प्रशासन === * लोकसभा मतदारसंघ (४) : [[पुणे]] ,[[बारामती]],[[शिरूर]] व [[मावळ]]. (मावळ लोकसभा मतदारसंघात पुणे जिल्ह्यातील मावळ, चिंचवड, पिंपरी या ३ विधानसभा मतदारसंघांसह रायगड जिल्ह्यातील पनवेल, कर्जत व उरण हे ३ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट आहेत.) * विधानसभा मतदारसंघ (२१) : [[जुन्नर]], [[आंबेगाव]], [[खेड]]-[[आळंदी]], [[शिरूर]], [[दौंड]], [[इंदापूर]], [[बारामती]], [[पुरंदर]], [[भोर]], [[मावळ]], [[चिंचवड]], [[पिंपरी]] , [[भोसरी]], [[वडगाव शेरी]], [[शिवाजीनगर]], [[कोथरूड]], [[खडकवासला]], [[पर्वती]], [[हडपसर]], [[पुणे कॅंटॉन्मेंट]] व [[कसबा पेठ, पुणे|कसबा पेठ]]. * जिल्ह्यात ७५ जिल्हा परिषद मतदारसंघ असून १५० पंचायत समिती मतदारसंघ आहेत. ** या जिल्ह्यात १,४०१ ग्रामपंचायती आहेत. == दळणवळण == पुणे जिल्हा हा राज्याच्या राजधानीला व आजूबाजूच्या इतर जिल्ह्यांना रस्ते व लोहमार्गांनी जोडला आहे.एकमेकांना जोडलेल्या रस्त्यांमध्ये द्रुतगती मार्ग, राष्ट्रीय महामार्ग, राज्य महामार्ग, व मुख्य जिल्हा मार्ग यांचा समावेश होतो. जिल्ह्यामध्ये ब्रॉडगेज दुहेरी मार्ग व एकेरीमार्ग रेल्वेचे जाळे पसरलेले आहे.जिल्ह्यातील मुख्य ठिकाणावरून हवाईमार्गाने देशातील इतर मुख्य विमानतळांपर्यत व काही ठराविक आंतरराष्ट्रीय ठिकाणांशी वाहतूक व आयात-निर्यात केली जाते. जिल्हयामध्ये नद्यांना बारामाही पाणी उपलब्ध नसलेने जलमार्गाचा वापर केला जात नाही.पुणे जिल्हयातील रस्त्यांची एकूण लांबी 13,642 कि.मी. आहे. त्यातील 5,394 कि.मी. लांबीचे रस्त्यांचा पृष्ठभाग हा ज्वालाग्राही पदार्थांपासून तयार झालेला आहे, 3,554 कि.मी. रस्ते हे पाण्याने बांधलेले खडीचा पृष्ठभाग असलेले आहेत आणि 4,694 कि.मी. इतर पृष्ठभागाने बनलेले म्हणजेच खडीचा नसलेला रस्ता आहे. रस्त्याचे त्यांचे महत्त्वानुसार विभागणी केली आहे. जिल्हयातील रस्त्यांच्या एकूण लांबीपैकी 331 कि.मी. हा राष्ट्रीय महामार्ग आहे आणि 1,368 कि.मी. रस्ता राज्य महामार्ग आहे. मुख्य व इतर जिल्हा रस्ते यांची एकूण लांबी 5,388 कि.मी. असून ते सर्व तालुक्यांतून जातात. जवळजवळ सर्वंच गावे खडीचे रस्त्यांनी जोडलेली आहेत. गावातील रस्त्यांची एकूण लांबी 6,555 कि.मी. आहे पुणे-मुंबई हा सहा पदरी द्रुतगतीमार्ग (एक्सप्रेस हायवे) महाराष्ट्राचे प्रमुख वैशिष्ट्य आहे. मुंबई - बंगलोर(राष्ट्रीय महामार्ग क्र. ४) पुणे - हैद्राबाद(राष्ट्रीय महामार्ग क्र. ९) व पुणे-नाशिक(राष्ट्रीय महामार्ग क्र. ५०) हे तीन राष्ट्रीय महामार्ग जिल्ह्यातून जातात. उपरोक्त महामार्गांबरोबरच पुणे जिल्ह्यात अनेक घाट आहेत. जिल्ह्याच्या पश्चिम सीमेवर असलेल्या घाटांमुळे कोकण व मुंबई हे भाग पुणे जिल्ह्याला जोडले गेले, आहेत. देशाच्या आर्थिक राजधानी मुंबईला जोडणारा पुणे-मुंबई लोहमार्ग हा जिल्ह्यातील सर्वांत महत्त्वाचा लोहमार्ग आहे. ब्रिटिश काळातच हा लोहमार्ग बांधला गेलेला आहे. खंडाळा, लोणावळा ही जिल्ह्यातील निसर्गरम्य स्थाने याच मार्गावर आहेत. अनेक द्रुतगती रेल्वे गाड्या पुणे-मुंबई दरम्यान दररोज धावतात. मुंबई-कोल्हापूर हा रेल्वे मार्गही पुणे जिल्ह्यातून जातो. भारतातील अनेक मोठी शहरे पुण्याला रेल्वेच्या माध्यमातून जोडली गेली असून पुण्याजवळील खडकी हे लष्करी केंद्रही रेल्वेने जोडले गेले आहे. पुणे-दौंड-बारामती हा रुंदमापी मार्गही जिल्ह्यात असून पुणे व दौंड ही जंक्शन्स जिल्ह्यात आहे. पुणे येथे लोहगाव विमानतळ हा राष्ट्रीय विमानतळ आहे. सध्या येथून दुबई, सिंगापूर, अबू धाबी, फ्रॅंकफर्ट आदी ठिकाणी जाणाऱ्या आंतरराष्ट्रीय सेवाही उपलब्ध आहेत. ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.marathimati.net/pune-district/ | title = पुणे जिल्हा | प्रकाशक = [[मराठीमाती]] | भाषा = मराठी | access-date = 2012-06-17 | archive-date = 2012-10-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121001174947/http://www.marathimati.net/pune-district/ | url-status = dead }} *[http://pune.gov.in/ पुणे जिल्हा परिषद संकेतस्थळ] {{भौगोलिक स्थान |मध्य = पुणे जिल्हा |उत्तर = [[अहमदनगर जिल्हा]] |ईशान्य = [[अहमदनगर जिल्हा]] |पूर्व = [[अहमदनगर जिल्हा]] |आग्नेय = [[सोलापूर जिल्हा]] |दक्षिण = [[सातारा जिल्हा]] |नैऋत्य = [[सातारा जिल्हा]] |पश्चिम = [[रायगड जिल्हा]] |वायव्य = [[ठाणे जिल्हा]] }} {{महाराष्ट्रातील जिल्हे}} {{पुणे जिल्ह्यातील तालुके}} [[वर्ग:पुणे जिल्हा|*]] [[वर्ग:पुणे]] [[वर्ग:पुणे विभागातील जिल्हे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील जिल्हे]] m5tmt3lzins1rcab3qd99q95zap2cn4 2692682 2692681 2026-07-05T05:58:32Z ~2026-38333-09 184946 /* तालुका मुख्यालये */ 2692682 wikitext text/x-wiki {{जिल्हा सूचना|जिल्हा_नाव=पुणे}} {{माहितीचौकट भारतीय जिल्हा |जिल्ह्याचे_नाव = पुणे जिल्हा |स्थानिक_नाव = पुणे जिल्हा |चित्र_नकाशा = Pune in Maharashtra (India).svg |राज्याचे_नाव = महाराष्ट्र |विभागाचे_नाव = [[पुणे विभाग]] |मुख्यालयाचे_नाव = [[पुणे]] |तालुक्यांची_नावे = १.[[आंबेगाव तालुका|आंबेगाव]] २.[[इंदापूर तालुका|इंदापूर]] ३.[[खेड तालुका, पुणे जिल्हा|खेड]] ४.[[जुन्नर तालुका|जुन्नर]] ५.[[दौंड तालुका|दौंड]] ६.[[पुणे शहर तालुका|पुणे शहर]] ७.[[पुरंदर तालुका|पुरंदर]] ८.[[बारामती तालुका|बारामती]] ९.[[भोर तालुका|भोर]] १०.[[मावळ तालुका|मावळ]] ११.[[मुळशी तालुका|मुळशी]] १२.[[राजगड तालुका|राजगड]] १३.[[शिरूर तालुका, पुणे जिल्हा|शिरूर]] १४.[[हवेली तालुका|हवेली]] |क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी = १५,६४२ |लोकसंख्या_एकूण = ९९,२४,२२४ |जनगणना_वर्ष = २००१ |लोकसंख्या_घनता = ४६१.८५ |शहरी_लोकसंख्या = |साक्षरता_दर = ८०.७८ |लिंग_गुणोत्तर = १.०८ |प्रमुख_शहरे =[[पुणे]], [[पिंपरी चिंचवड]], [[सासवड]], [[जेजुरी]],[[बारामती]]. |जिल्हाधिकाऱ्यांचे_नाव = विकास देशमुख |लोकसभा_मतदारसंघांची_नावे = [[पुणे लोकसभा मतदारसंघ|पुणे]], [[बारामती लोकसभा मतदारसंघ|बारामती]], [[मावळ लोकसभा मतदारसंघ|मावळ]] (रायगड जिल्ह्याचा काही भाग) [[शिरूर लोकसभा मतदारसंघ|शिरूर]]. |विधानसभा_मतदारसंघाची_नावे = |खासदारांची_नावे = [[सुप्रिया सुळे]], [[मुरलीधर मोहोळ]], [[श्रीरंग बारणे]], [[अमोल कोल्हे]]. |पर्जन्यमान_मिमी = ६५० |संकेतस्थळ = http://pune.gov.in/ }} '''पुणे जिल्हा''' हा पश्चिम महाराष्ट्रातील एक प्रगत जिल्हा म्हणून प्रसिद्ध आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://pune.gov.in/|title=पुणे जिल्हा|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=}}</ref> पुणे जिल्ह्यासंदर्भात एक म्हण <nowiki>''</nowiki>पुणे तिथे काय उणे <nowiki>''</nowiki> प्रचलित आहे . महाराष्ट्रातील पश्चिम महाराष्ट्र विभागात असलेल्या ह्या जिल्ह्याला मोठा इतिहास आहे. पुणे शहर हे महाराष्ट्र राज्याची सांस्कृतिक राजधानी म्हणून ओळखले जाते. पुणे जिल्ह्याच्या वायव्येला [[ठाणे जिल्हा]], पश्चिमेस [[रायगड जिल्हा]], दक्षिणेस [[सातारा जिल्हा]], आग्नेयेस [[सोलापूर जिल्हा]] तर ईशान्य व पूर्वेस [[अहिल्यानगर जिल्हा]] आहे. == विशेष == अखिल विश्वासाठी पसायदान मागणाऱ्या व श्रीकृष्णाने सांगितलेली गीता प्राकृत भाषेत सोपी करून सांगणाऱ्याया [[संत ज्ञानेश्वर]] महाराजांची संजीवन समाधी पुणे जिल्ह्यात आहे. साध्या-सरळ मराठी माणसाला अध्यात्म आणि जीवनविषयक तत्त्वज्ञान गाथेतील अभंगांच्या माध्यमातून अतिशय सुगम भाषेत सांगणाऱ्या [[संत तुकाराम|संत तुकारामांची]], पुणे जिल्हा ही जन्मभूमी व कर्मभूमी होती. हिंदवी स्वराज्याचे संस्थापक छत्रपती शिवाजी महाराज यांचा जन्म पुणे जिल्ह्यातील शिवनेरी किल्ल्यावर झाला होता. संत ज्ञानेश्वर महाराजांची संजीवन समाधी आणि संत तुकाराम महाराजांचा जन्म व त्यांची साधना यांमुळे पुणे जिल्हा, हा महाराष्ट्रासाठी आध्यात्मिक दृष्टिकोनातून एक सात्त्विक व पवित्र ऊर्जा केंद्रच आहे. दर आषाढी एकादशीला पंढरपूरच्या विठ्ठलाचे दर्शन घेण्यासाठी ज्ञानोबा-तुकारामाच्या नावांच्या पालख्या लाखो वारकऱ्यांसह ह्याच जिल्ह्यातील देहू-आळंदीतून प्रस्थान करतात. शिवाजी महाराजांच्या काळापासून पुण्याचे स्थान महाराष्ट्रात नेहमीच महत्त्वाचे राहिले आहे. केवळ महाराष्ट्रालाच नव्हे तर देशाला दिशा देणाऱ्या अनेक संस्थांची व व्यक्तींची खाण म्हणजे पुणे. पुणे हे संस्कृतीचे व शिक्षणाचे माहेरघर समजले जाते. ऐतिहासिक पार्श्वभूमी असलेल्या या शहरात व जिल्ह्यात उद्योगांचा पायाही तेवढाच भक्कम आहे. एवढेच नव्हे तर पुणे हे लष्करीदृष्ट्याही महत्त्वाचे केंद्र आहे. पुणे तिथे काय उणे असे गमतीने किंवा उपरोधानेही म्हणले जाते. परंतु पुणे शहराचा व जिल्ह्याचा सर्वांगीण विकास पाहता ते खरेच असल्याचे दिसून येते. प्रामुख्याने शिक्षणाचे, माहिती तंत्रज्ञान व अन्य उद्योगांचे देशातील मुख्य केंद्र म्हणून पुणे जिल्हा हा जोमाने वाटचाल करत आहे. पुणे शहरातील विविध स्वयंसेवी संस्था प्रसिद्ध आहे. ==तक्तायुक्त संक्षिप्त माहिती== {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" |सांख्यिकी तपशील |- |'''<big>जिल्हा परिषद</big>''' | '''<big>पुणे जिल्हा परिषद</big>''' |- |'''पंचायत समिती (१२)''' |१. बारामती २. मुळशी ३. मावळ  ४. खेड ५. आंबेगाव  ६. इंदापूर   ७. वेल्हे ८. पुरंदर ९. भोर  १०. शिरुर  ११. दौंड १२. जुन्नर |- |'''विधानसभा मतदारसंघ (२१)''' |[[जुन्नर]], [[आंबेगाव]], [[खेड]]-[[आळंदी]], [[शिरूर]], [[दौंड]], [[इंदापूर]], [[बारामती]], [[पुरंदर]], [[भोर]], [[मावळ]], [[चिंचवड]], [[पिंपरी]] , [[भोसरी]], [[वडगाव शेरी]], [[शिवाजीनगर]], [[कोथरूड]], [[खडकवासला]], [[पर्वती]], [[हडपसर]], [[पुणे कॅंटॉन्मेंट]] व [[कसबा पेठ, पुणे|कसबा पेठ]]. |- |'''उपविभागीय कार्यालये (८)''' |१.पुणे(शहर)  २. हवेली(ग्रामीण) ३. मुळशी ४. बारामती ५. शिरुर ६. आंबेगाव ७. जुन्नर ८. पुरंदर |- |'''नगर पंचायती (०२)''' |१. तळेगांव (दाभाडे) २. भोर |- |'''अपर तहसिल-१''' |१. लोणी काळभोर २. ... |- |'''नगर परिषदा (९'''+०) |१. , २. , ३. , ४. ता. ५. , ६. ता., ७. ता. , ८. , ९. & ईतर ६ |} == ऐतिहासिक महत्त्वाचे == हिंदवी स्वराज्याचे संस्थापक व स्वराज्याचा अभिमान सर्वसामान्य मराठी माणसांत जागृत करणाऱ्या छत्रपती शिवाजी महाराजांनी आयुष्यातील महत्त्वाचा काळ पुणे शहरात (व जिल्ह्यातही) व्यतीत केला होता. फाल्गुन वद्य तृतीया, इ.स. १६३० (संदर्भ : शहर पुणे, खंड-२ , पृष्ठ ५७६) या दिवशी छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जन्म जिल्ह्यातील जुन्नर येथील [[शिवनेरी]] किल्ल्यावर झाला. इ.स. १६४१ पासून [[शिवाजी महाराज]] व [[जिजाबाई]] यांचे वास्तव्य अधिक काळ पुण्यात होते. [[खेड शिवापूर]] येथे व पुण्यातील [[लाल महाल]] येथे शिवाजी महाराजांचे बालपण गेले. इ.स. १६४५ मध्ये महाराजांनी तोरणा (तालुका- वेल्हा) किल्ला जिंकून स्वराज्य स्थापनेचा शुभारंभ केला. १६४५ ते १६४८ या काळात तोरण्यासह पुणे जिल्ह्यातील [[कोंढाणा]], [[राजगड]] व [[पुरंदर]] हेही गड छत्रपतींनी हस्तगत केले. पुणे शहरासह सध्याच्या पुणे जिल्ह्यातील [[जुन्नर]], [[पुरंदर]], [[भोर]], [[मावळ]], [[मुळशी]] व [[राजगड]] हे तालुके शिवकालीन इतिहासात महत्त्वाचे होते. अखिल विश्वासाठी पसायदान मागणाऱ्या व श्रीकृष्णाने सांगितलेली गीता प्राकृत भाषेत सोपी करून सांगणाऱ्याया [[संत ज्ञानेश्वर]] महाराजांची संजीवन समाधी पुणे जिल्ह्यात आहे. साध्या-सरळ मराठी माणसाला अध्यात्म आणि जीवनविषयक तत्त्वज्ञान गाथेतील अभंगांच्या माध्यमातून अतिशय सुगम भाषेत सांगणाऱ्या [[संत तुकाराम|संत तुकारामांची]], पुणे जिल्हा ही जन्मभूमी व कर्मभूमी होती. * हिंदवी स्वराज्याचे संस्थापक छत्रपती शिवाजी महाराज यांचा जन्म पुणे जिल्ह्यातील शिवनेरी किल्ल्यावर झाला होता. वानवडी येथे [[श्रीमंत सरकार महादजी शिंदे महाराज]] यांची शिंदे छत्री आहे. अतिशय सुंदर वास्तु कलेमध्ये ही वास्तू गणली जाते. पुणे आणि पेशवाई यांचा संबंध अतूट आहे. पेशवाईचे संस्थापक [[बाळाजी विश्वनाथ]] यांचे पुत्र थोरले बाजीराव पेशवे यांच्या काळात पेशव्यांचा पुण्याशी प्रत्यक्ष संबंध आला. बाजीराव पेशव्यांच्या १७२० ते १७४० या काळातील उज्ज्वल कारकिर्दीचे केंद्र पुणे हेच होते. बाजीरावांनी पुण्यात १७३१ मध्ये शनिवारवाडा ही भव्य, सुसज्ज, किल्लासदृश वास्तू बांधून पुण्याच्या वैभवात भर टाकली. शिवाजी राजाने महाराष्ट्राची, तर बाजीरावाने बृहन्महाराष्ट्राची निर्मिती केली, असे वंग इतिहासकार यदुनाथ सरकार म्हणतात. [[थोरले बाजीराव पेशवे]] यांचे पुत्र [[नानासाहेब पेशवे]] यांच्या काळात (इ.स.१७४०-१७६१- कारकीर्द) पुणे हे महाराष्ट्राचेच नव्हे तर हिंदुस्थानचे सत्ता केंद्र बनले. नानासाहेबांनी पुण्याचा सर्वांगीण विस्तार व विकास केला आणि शहराची व मराठी राज्याची आर्थिक घडी नीट बसवली. पुण्याच्या सुशोभीकरणाकडे लक्ष दिले, पर्वती देवस्थान व सारसबागेची निर्मिती केली. पेठा वसवल्या, हौद, वाडे, मंदिरे, रस्ते यांचा विकास केला. [[कात्रज]] तलावातून पुणे शहरासाठी पाणी आणले. (काही इतिहासकारांच्या मते पाणी पुरवठ्याचे काम बाजीरावांनी केले.) पेशवाईतील मुत्सद्दी राजकारणी नाना फडणवीस यांचे योगदानही पुण्याच्या संदर्भात उल्लेखनीय आहे. १७७४ ते १७९५ या काळात नाना फडणवीसच पेशवाईचे सूत्रधार होते. निजाम, हैदर, टिपू, इंग्रज व फ्रेंच यांच्याशी मैत्री, लढाई व भेदनीती अशी सूत्रे वापरत त्यांनी पेशवाई टिकवण्याचा प्रयत्‍न केला. पण १८०० साली झालेल्या नानांच्या मृत्यूनंतर पेशवाईचे व पर्यायाने पुण्याचे वैभव ओसरत गेले. इ.स. १८१८ मध्ये [[मराठेशाही]]चा व [[पेशवाई]]चा अस्त झाला. पुढील काळात, १८१८मध्ये शनिवारवाड्यावर इंग्लंडचा युनियन जॅक फडकवला गेला. == भूगोल == पुणे जिल्हयाचा अक्षवृत्तीय विस्तार १७ अंश ५४’ ते १० अंश २४’ उत्तर अक्षवृत्तांच्या दरम्यान आहे आणि रेखावृत्तीय विस्तार ७३ अंश १९’ ते ७५ अंश १०’ पुर्व रेखावृत्तापर्यत आहे. पुणे जिल्हयाचे भौगोलिक क्षेत्र १५.६४२ चौ. कि. मी. आहे. पुणे जिल्हा हा क्षेत्र नुसार राज्यात दुस-या क्रमांकावर आहे तसेच राज्याचे ५.१० टक्के क्षेत्र पुणे जिल्हयाने व्यापलेले आहे. पश्चिम महाराष्ट्रात सहयाद्रीपायथ्यापाशी पुणे जिल्हा तीन भागात विभागला गेला आहे: # ”घाटमाथा”, # “मावळ” आणि # “देश”. पुणे जिल्हा अतिशय ऊष्ण मोसमी वारे असलेल्या भूप्रदेशाचा भाग आहे आणि त्यामुळे तापमानात तसेच पर्जन्य मानातही बदल जाणवतो. पुण्याचा पश्चिम भाग हा थंड आहे तर पूर्व भाग ऊष्ण आणि कोरडा आहे.उन्हाळा : २२°सेल्सियस ते ४१°सेल्सियस हिवाळा :८ ° सेल्सियस ते २५° सेल्सियस पाऊस : ६५० ते ७०० मिमी पुणे जिल्ह्याच्या '''सीमा''': * उत्तरेस व पूर्वेस [[अहिल्यानगर जिल्हा]], * आग्नेयेस [[सोलापूर जिल्हा]], * दक्षिणेला [[सातारा जिल्हा]], * पश्चिमेला [[रायगड जिल्हा]] * वायव्येला [[ठाणे जिल्हा]] आहे. पुणे जिल्ह्यातून पुढील नद्या वाहतात. - [[भीमा नदी]] ही जिल्हातील सर्वांत मोठी नदी आहे. [[भीमा नदी|भीमेचा]] उगम [[भीमाशंकर]] [[खेड तालुका|(ता. खेड)]] येथे होतो. इतर '''नद्या''' पुढीलप्रमाणे:- [[इंद्रायणी नदी]], कऱ्हा, [[कुकडी नदी]], [[घोड नदी]], [[निरानदी|निरा नदी]] , [[पवना नदी]], [[मांडवी नदी|मांडवी]], मीना, भामा, [[मुठा नदी]], [[मुळा नदी]] पुणे जिह्यातील '''धरणे''':- खडकवासला, पानशेत, भुशी, मुुळशी, भाटघर, [[वीरधरण|वीर धरण]], पिंपळगाव-जोग,क्वषरसगाव, टेमघर, भामा-आसखेड, येडगाव, चास-कमान, माणिकडोह, ठोकरवाडी,ज्नाञझरे, आंध्रा-vally, गुंजवणी, निरा-देवधर, उजनी, वळवण. पहा : [[जिल्हावार नद्या]] == प्रसिद्ध व्यक्ती == * [[छत्रपती शिवाजी महाराज]], * [[संत ज्ञानेश्वर]] महाराज, * संत [[तुकाराम महाराज]], * [[छत्रपती संभाजी]] महाराज, * [[बाजीराव पेशवा]], * [[महात्मा फुले]], * [[सावित्रीबाई फुले]], * [[स्वातंत्र्यवीर सावरकर]], * [[गोपाळ गणेश आगरकर]], * क्रांतीवीर हुतात्मा [[शिवराम हरी राजगुरू]], * [[गोपाळ कृष्ण गोखले]], * [[पु.ल. देशपांडे]], * [[प्रल्हाद केशव अत्रे]], * पं.[[भीमसेन जोशी]], * [[लोकमान्य टिळक]], * [[पंडिता रमाबाई]], * [[जिजाबाई शहाजी भोसले|राजमाता जिजाई]]. ==उद्योगधंदे== [[महाराष्ट्र औद्योगिक विकास प्राधिकरण]] (MIDC) या संस्था जिल्ह्यात अनेक ठिकाणी आहेत. पुण्यात अनेक माहिती-तंत्रज्ञान कंपन्या आहेत. हिंजवडीतील [[राजीव गांधी इन्फोटेक पार्क]] येथे माहिती-तंत्रज्ञान संस्था एकटवल्या आहेत. पिंपरी चिंचवड ह्या पुण्याच्या जुळ्या शहरात बजाज, टेल्कोसह अनेक मोठे उद्योग आहेत, तसेच खराडी येथे इऑन, झेनसर, अमेझॉन, बार्कलेस, फायझर्व या सारख्या नामांकित आय टी पार्क देखील आहेत. [[मुंबई]] नंतर पुणे हे राज्यातील सर्वाधिक औद्योगिकदृष्ट्या विकसित शहर आहे. पुणे-मुंबई ही दोन राष्ट्रीय महत्त्वाची शहरे जोडणाऱ्या महामार्गावरील पिंपरी, चिंचवड हा परिसर औद्योगिक घनता जास्त असलेला पट्टा आहे. पुणे शहर हे मध्यवर्ती औद्योगिक केंद्र असलेल्या या जिल्ह्यात लोणी देवकर (इंदापूर), आबी, उर्से, कुरकुंभ, चाकण, जेजुरी, टाकवे, पिंपरी-चिंचवड, बारामती, बेबडओहळ, भोसरी, रांजणगाव व हिंजवडी येथे बऱ्याच औद्योगिक वसाहती आहेत. == शिक्षण == * पुणे शहरातील [[पुणे विद्यापीठ]] हे जगप्रसिद्ध असून पुण्यास "पूर्वेचे ऑक्सफर्ड" असेही म्हणतात. त्याचबरोबर गोखले अर्थशास्त्र व राज्यशास्त्र संस्था, डेक्कन कॉलेज पदव्युत्तर आणि संशोधन संस्था ही स्वायत्त विद्यापीठे आहेत. पुणे विद्यापीठाचे नामकरण सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ केले आहे. सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठामध्ये जगातील सर्व देशांचे विद्यार्थी संशोधन व पदवी साठी अभ्यास करतात असतात. त्यामुळे पुणे शहरास विद्येचे माहेर घर म्हणतात. बरेचसे क्रांतिकारक तसेच स्वातंत्र्य सेनानी येथे जन्माला आले. कित्येक चळवळी येथे जन्माला आल्या. येथे थोर संत जन्मले. * छत्रपती शिवाजी महाराज, छत्रपती संभाजी महाराज यांची जन्म ठिकाण पुणे जिल्ह्यातील अनुक्रमे जुन्नर तालुक्यातील शिवनेरी किल्ल्यावर व पुरंदर किल्ल्यावर झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.loksatta.com/pune-news/pune-vidyapeeth-changed-to-savitribai-phule-pune-vidyapeeth-758137/|title=पुणे विद्यापीठ नामविस्तार सोहळ्यात श्रेय घेण्याची अहमहमिका|दिनांक=2014-08-10|संकेतस्थळ=[[लोकसत्ता]]|अॅक्सेसदिनांक=2020-03-29}}</ref> == ग्रंथालये == पुणे जिल्ह्यातील सरकारमान्य सार्वजनिक ग्रंथालयांची संख्या ५६२ असून त्यांशिवाय संस्थांची अनेक ग्रंथालये असून इतरही बरीच खासगी ग्रंथालये आहेत. == शेती == जिल्ह्यात तांबडी, तपकिरी व काळी अशी तिन्ही प्रकारची मृदा (जमीन) आढळते. पश्र्चिमेकडून पूर्वेकडे जावे तशी जमिनीची सुपिकता वाढत जाते. पूर्वेकडील बारामती व इंदापूर तालुक्यांत काळी जमीन प्रामुख्याने आढळते. ऊस (बारामती, भोर, इंदापूर) व द्राक्षे (बारामती, इंदापूर) ही नगदी पिकेही जिल्ह्यात घेतली जातात. आंबेमोहोर हा भोर तालुक्यातील सुवासिक तांदूळ महाराष्ट्रात प्रसिद्ध आहे. == शेतीविषयक संस्था == पुणे जिल्हयाचा अक्षवृत्तीय विस्तार १७ अंश ५४’ ते १० अंश २४’ उत्तर अक्षवृत्तांच्या दरम्यान आहे आणि रेखावृत्तीय विस्तार ७३ अंश १९’ ते ७५ अंश १०’ पुर्व रेखावृत्तापर्यत आहे. पुणे जिल्हयाचे भौगोलिक क्षेत्र १५.६४२ चौ. कि. मी. आहे. पुणे जिल्हा हा क्षेत्र नुसार राज्यात दुस-या क्रमांकावर आहे तसेच राज्याचे ५.१० टक्के क्षेत्र पुणे जिल्हयाने व्यापलेले आहे. पश्चिम महाराष्ट्रात सहयाद्रीपायथ्यापाशी पुणे जिल्हा तीन भागात विभागला गेला आहे: जिल्ह्यात तांबडी, तपकिरी व काळी अशी तिन्ही प्रकारची मृदा (माती) आढळते. पश्चिमेकडून पूर्वेकडे जावे तशी जमिनीची सुपीकता वाढत जाते. पूर्वेकडील बारामती व इंदापूर तालुक्यांतली प्रामुख्याने काळी आहे. जिल्ह्यातील मुख्य पिकांचा तपशील व सिंचनाचे प्रमाण पुढीलप्रमाणे आहे. {| class="wikitable" |- ! क्र. !! तपशील !! क्षेत्र (हेक्टर्स) |- | १ || लागवडीखालील जमीन || ९९८५२२ |- | २ || जिरायत || ७५६११८ |- | ३ || बागायत || २४२४०४ |} {| class="wikitable" |- ! क्र. !! हंगाम !! महत्त्वाचे पीक |- | १ || खरीप || बाजरी, तांदूळ |- | २ || रब्बी || गहू, हरभरा |- | ३ || खरीप व रब्बी || ज्वारी |} ऊस (बारामती, भोर, इंदापूर) व द्राक्षे (बारामती, इंदापूर) ही नगदी पिकेही जिल्ह्यात घेतली जातात. ‘आंबेमोहोर’ हा भोर तालुक्यातील सुवासिक तांदूळ महाराष्ट्रात प्रसिद्ध आहे. तसेच मावळ तालुक्यातील इंद्रायणी तांदूळ प्रसिद्ध आहे पुणे जिल्ह्यात एकूण ११ साखर कारखाने आहेत. त्यांची सूची पुढे दिली आहे. {| class="wikitable" |- ! क्र. !! कारखान्याचे नाव !! गाव, तालुका |- | १ || श्रीविघ्नहर सहकारी साखर कारखाना || शिरोली, [[जुन्नर तालुका|जुन्नर]] |- | २ || संत तुकाराम महाराज सहकारी साखर कारखाना || हिंजवडी, [[मुळशी तालुका|मुळशी]] |- | ३ || राजगड सहकारी साखर कारखाना || निगडे, [[भोर तालुका|भोर]] |- | ४ || घोडगंगा सहकारी साखर कारखाना || न्हावरे, [[शिरूर तालुका|शिरूर]] |- | ५ || भीमा सहकारी साखर कारखाना || मधुकरनगर, [[दौंड तालुका|दौंड]] |- | ६ || सोमेश्वर सहकारी साखर कारखाना || सोमेश्वर, [[बारामती तालुका|बारामती]] |- | ७ || माळेगाव सहकारी साखर कारखाना || माळेगाव, [[बारामती तालुका|बारामती]] |- | ८ || श्रीछत्रपती सहकारी साखर कारखाना || भवानीनगर, [[इंदापूर तालुका|इंदापूर]] |- | ९ || इंदापूर सहकारी साखर कारखाना || बिजवडी, [[इंदापूर तालुका|इंदापूर]] |- | १० || यशवंत सहकारी साखर कारखाना || थेऊर, [[हवेली तालुका|हवेली]] |- | ११ || भीमाशंकर सहकारी साखर कारखाना || अवसरी बुद्रुक, [[आंबेगाव तालुका|आंबेगाव]] |- | | | |} भारतीय अ‍ॅग्रो इंडस्ट्रीज फाउंडेशन उरळीकांचन (बाएफ) ([[हवेली तालुका|हवेली]]) व नॅशनल रिसर्च सेंटर फॉर ग्रेप्स (पुणे शहर) या कृषिविषयक संस्थाही येथे कार्यरत आहेत. ==प्रेक्षणीय स्थळे== === धार्मिक === * [[आळंदी]]: आळंदी (संत ज्ञानेश्र्वरांची संजीवन समाधी) व देहू (संत तुकारामांचे गाव) ही दोन महत्त्वाची तीर्थस्थळे पुणे जिल्ह्यात आहेत. आळंदी पुण्यापासून 25 कि.मी. अंतरावर आहे. आळंदी सर्वतोमुखी देवाची आळंदी म्हणून ओळखली जाते. येथे संत कवी ज्ञानेश्वर महाराज यांचे मंदिर व समाधी आहे. हे मंदिर सन 1570 मध्ये बांधण्यात आले. संत ज्ञानेश्वर महाराजांनी भगवद्गीतेचे मराठीत रूपांतर केले त्याला ज्ञानेश्वरी असे म्हणतात. आळंदीमधील विठ्ठल-रुक्मीणी मंदिर, राम मंदिर, कृष्ण मंदिर व मुक्ताई मंदिर ही आळंदी मधील आणखी काही प्रसिद्ध ठिकाणे आहेत. संत ज्ञानेश्वर महाराजांनी त्यांच्या आयुष्यातील जास्तीत जास्त काळ आळंदीतच घालवला. आषाढ महिन्यात यात्रेकरु पालखी बरोबर आळंदी ते पंढरपूर जवळजवळ 150 कि.मी. अंतर चालून जातात.प्रसिद्ध भिंत ज्यावर बसून ज्ञानेश्वर महाराज चांगदेवांना भेटायला गेले ती भिंत अजूनही आळंदी येथे आहे. * [[अष्टविनायक|अष्टविनायकांपैकी]] ५ गणपती: महाराष्ट्रात श्री गणपतीच्या ८ मंदिरांना विशेष स्थान आहे. विविध जिल्ह्यांत असलेल्या या अष्टविनायकांचे दर्शन घेण्यासाठी केवळ महाराष्ट्रातूनच नव्हे, तर भारतातून गणेशभक्त येतात. या अष्टविनायकांपैकी ५ स्थाने पुणे जिल्ह्यात आहेत:- # [[चिंतामणी (थेउर)]]-[[थेऊर]], # [[महागणपती (रांजणगाव)]]-[[रांजणगाव]], # [[मोरेश्वर (मोरगाव)]]-[[मोरगाव]], # [[विघ्नहर (ओझर)]]-[[ओझर]], # [[गिरिजात्मज (लेण्याद्री)]]-[[लेण्याद्री]]. * [[जेजुरी]]: श्री. खंडोबा म्हणजे महाराष्ट्राचे कुलदैवत! येथील गडावर असलेले खंडोबाचे स्थान प्रसिद्ध आहे. सोमवती अमावास्या या दिवशी यात्रेला येथे लाखो भाविक येतात. लग्न झाल्यानंतर नव दांपत्याने कुलदैवताचे दर्शन घ्यावे अशी प्रथा असल्यामुळे, नव्याने लग्न झालेली जोडपी श्री खंडोबाच्या दर्शनासाठी येथे गर्दी करतात.खंडोबाचा येऽऽळकोट, येळकोट येळकोट जय मल्हार हा खंडोबाचा गजर महाराष्ट्रभर प्रसिद्ध असून, जेजुरी-गडावर दर्शन घेताना भंडारा (हळद) मोठ्या प्रमाणावर उधळला जातो. जेजुरी हे पुरंदर तालुक्यात असून पुण्यापासून ५० कि.मी. अंतरावर आहे. येथून अष्टविनायकांतील मोरगाव केवळ १५ कि.मी. अंतरावर आहे. * [[भीमाशंकर]] : भारतातील १२ ज्योतिर्लिंगापैकी ५ ज्योतिर्लिंगे महाराष्ट्रात आहेत, आणि त्यांपैकी एक पुणे जिल्ह्यातील खेड तालुक्यात भीमाशंकर येथे आहे. निसर्गरम्य जंगलात, सह्याद्रीच्या कुशीत वसलेल्या या मंदिरातील श्री शंकराचे दर्शन घेण्यासाठी संपूर्ण भारतातून लाखो भाविक येतात. येथील जंगल (अभयारण्य), नागफणी कडा प्रसिद्ध असून येथूनच पुणे जिल्ह्यातील सर्वांत मोठ्या नदीचा - भीमा नदीचा - उगम होतो. भीमाशंकर अभयारण्यात शेकरु ही मोठी खार आढळते. शेकरू (Giant Squirrel) ही खार महाराष्ट्राचा राज्य प्राणी आहे. या अभयारण्यात कारवी ही अंधारात चमकणारी वनस्पती आढळते. उपरोक्त स्थानांबरोबरच पुण्याचे ग्रामदैवत- [[कसबा गणपती सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळ|कसबा गणपती]] व ग्रामदेवता-[[तांबडी जोगेश्वरीचे मंदिर]], [[चतुःशृंगी]]चे मंदिर, पुरंदर तालुक्यातील बोपदेव घाटातील [[कानिफनाथ मंदिर]], [[चिंचवड]] येथील नदीकाठचे गणेश मंदिर व गणेशभक्त मोरया गोसावी यांची समाधी, तसेच संत ज्ञानेश्वरांचे बंधू सोपानदेव यांची सासवड येथील समाधी, पुणे शहरातील एका दगडात कोरलेले, आठव्या शतकातील पाताळेश्र्वर (महादेवाचे) मंदिर, पुण्यातीलच पर्वती टेकडी-मंदिर, कार्ले - भाजे येथील लेणी, वानवडी येथील महादजी शिंदे यांची छत्री इत्यादी ठिकाणे उल्लेखनीय आहेत. महाराष्ट्रातील किल्ले आपल्याला इतिहासाकडे नेतातच, त्याचबरोबर पर्यटनाचा, प्रसंगी गिर्यारोहणाचा आनंद लुटण्यासाठीही साद घालतात. * निरा नरसिंहपूर हे तीर्थक्षेत्र पुणे जिल्ह्यातील इंदापूर तालुक्यात आहे.नीरा भीमा या पवित्र संगमावर भक्त श्रेष्ठ प्रल्हादाने आपल्या आराध्य दैवताची स्थापना केली. त्याने केलेल्या वालुकामूर्तीत श्री नृसिंहांनी प्रवेश करून आपल्या भक्तांसाठी या ठिकाणी नेहमीकरिता वास्तव्य केले. त्यामुळे या क्षेत्राला श्रेष्ठ तीर्थक्षेत्राचे स्वरूप प्राप्त झाले आहे. हे दैवत श्रीलक्ष्मी नृसिंह या नावाने प्रसिद्ध आहे. सांप्रतचे श्रींचे देवालय हे उत्तुंग व भव्य असे असून पेशवे काळातील वास्तुतशिल्पाचा हा आदर्श आहे. === गडकिल्ले === #'''पर्वती''': पर्वती ही महाराष्ट्रातील पुणे शहराच्या आग्नेय कोपऱ्यात स्थित असलेली टेकडी आहे.पुण्याच्या अनेक भागांतून ती दृष्टीस पडते. हिच्या माथ्याची समुद्रसपाटीपासूनची उंची सुमारे ६४० मीटर (२१०० फूट) आहे. सुमारे १०३ पायऱ्या चढून येथे पोहोचता येते.या पायऱ्या भव्य अशा नौबतखान्याजवळ संपतात.हिच्या माथ्यावर देवदेवेश्वर मंदिर व अन्य काही देवदेवतांची मंदिरे आहेत. मराठा साम्राज्याचे पंतप्रधान असलेल्या नानासाहेब पेशवे यांनी देवदेवेश्वर मंदिर बांधून घेतले. २. '''लोणावळा - खंडाळा''': लोणावळा हे थंड हवेचे ठिकाण सहयाद्री पर्वतरांगेच्या कुशीत समुद्रसपाटीपासून सहाशे तीस मीटर उंचीवर आहे. पुण्यापासून 150 किलोमीटरवर आहे. लोणावळा, खंडाळा आणि सभोवतालचा परिसर आल्हाददायक आहे. नयनरम्य निसर्ग, किल्ले, नैसर्गिक तळी, तलाव व विविध वनस्पतींनी समृद्ध आहे. भुशी व लोणावळा ही तळी पाहण्यासारखी आहेत. येथून खंडाळा हे थंड हवेचे ठिकाण अवघ्या पाच किलोमीटरवर आहे. लोणावळयापासून पाच किलोमीटर अंतरावर मळवली या ठिकाणाहून जवळ असलेले लोहगड, तिकोणा व विसापूर हे किल्ले इतिहासप्रेमी तसेच गिर्यारोहकांचे खास आकर्षण आहेत. ३.'''सिंहगड''': पूर्वी कोंढाणा या नावाने ओळखला जाणारा सिंहगड हा किल्ला पुण्यातील एक सुप्रसिद्ध व लोकप्रिय किल्ला आहे. हा किल्ला हवेली तालुक्यातील डोणजे गावात आहे. हा किल्ला पुणे शहरापासून ३५-४० कि.मी. अंतरावर असून तो 1290 मी. उंचीवर आहे. छत्रपती शिवाजी महराजांचा विश्वासू व शूर सरदार तानाजी मालुसरे यांचे याच ठिकाणी मुघल सत्तेशी युद्ध झाले. तानाजी मालुसरेंच्या मृत्युची बातमी ऐकुन छत्रपती शिवाजी महाराज म्हणाले ” गड आला पण सिंह गेला” त्यानंतर त्यांनी कोढाणा किल्ल्याचे नाव बदलून सिंहगड असे ठेवले. * '''शिवनेरी किल्ला''': पुणे जिल्ह्यातील जुन्नर शहरात आहे. जुन्नर मध्ये शिरतानांच शिवनेरीचे दर्शन होते. महाराष्ट्राचे दैवत श्री शिवछत्रपती यांच हे जन्मस्थान आहे.छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या जन्मामुळे ‘शिवनेरी’ किल्ल्यास महाराष्ट्राच्या इतिहासात एक वेगळेच अन् अढळ स्थान आहे.या किल्ल्याला चारही बाजूंनी कठीण चढाव असून जिंकावयास कठीण असा बालेकिल्ला आहे. किल्ल्यावर शिवाई देवीचे छोटे मंदिर व जिजाबाई व बाल-शिवाजी यांच्या प्रतिमा आहेत. '''शनिवारवाडा''': पहिला बाजीराव पेशवा यांनी सन 1736 साली 13 खोल्यांचा पेशव्यांचा राजवाडा म्हणजेच शनिवार वाडा बांधला. हा वाडा पेशव्यांचे मुख्य ठिकाण होते. हे पुण्याच्या संस्कृतीचे प्रतिक आहे. सुरक्षिततेला जास्त प्राधान्य देऊन शनिवारवाडयाची रचना करण्यात आलेली आहे. शनिवार वाडयाचे मुख्य प्रवेशद्वार दिल्ली दरवाजा या नावाने व इतर दरवाजे गणेश, मस्तानी, जंभळ, खिडकी अशा नावांनी ओळखले जातात. शनिवार वाडयासमोर पहिल्या बाजीरावाचा घोडयावर बसलेला पुतळा आहे. शनिवारवाडयात गणेश महल, रंग महल, आरसा महल, हस्तीदंत महल, दिवाणखाना आणि कारंजे अशी अनेक ठिकाणे पाहावयास मिळतात. पेशव्यांचा इतिहास सांगणारा लाईट व म्युझिक शो शनिवार वाडयावर दररोज आयोजित केला जातो. पेशव्यांची सत्ता असलेला हा राजवाडा सन 1928 मध्ये आगीमुळे नष्ट झाला. आता फक्त राजवाडयाच्या मजबूत तटबंदी असणा-या भिंती व सुरक्षिततेसाठी अणकुचीदार टोक असणारा भक्कम दरवाजा शिल्लक आहे. '''आगाखान पॅलेस''' गांधी मेमोरियल सोसायटीचे आगाखान पॅलेस हे इटालियन आर्चेस व लॉन आहे. ब्रिटीशांनी या जागेचा उपयोग महात्मा गांधी, कस्तुरबा गांधी व महादेवभाई देसाई यांचेसाठी भारत झोडो आंदोलनात तुरुंग म्हणुन केला होता. कस्तुरबा व महादेवभाई यांनी याच जागेत अखेरचा श्वास घेतला त्यामुळे या ठिकाणी त्यांचे स्मरणार्थ संगमरवरी स्मारक बांधण्यात आले. ऐतिहासिक * [[शनिवारवाडा]] - (पुण्याच्या संस्कृतीचे प्रतीक. पहिल्या बाजीरावाने बांधलेला शनिवारवाडा ही पेशव्यांची राजधानी होती). * [[लाल महाल]] - (दादोजी कोंडदेव यांनी बांधलेला हा महाल शनिवारवाड्याजवळ आहे. [[शिवाजी महाराज]] व [[जिजाबाई]] येथे वास्तव्यास होते). * इतर- [[शिंदे छत्री]], [[विश्रामबाग वाडा]], [[आगाखान पॅलेस]], [[दिनकर केळकर वस्तुसंग्रहालय]]. === तालुक्यानुसार === [[चित्र:Shaniwarwada.jpg|thumb|200px|शनिवारवाडा]] # [[हवेली तालुका]] - [[देहू]](संत [[तुकाराम]] महाराज मंदिर), [[कसबा गणपती]], [[चतुःशृंगी]], [[सिंहगड किल्ला]], [[खडकवासला धरण]], [[माळशेज घाट]], [[सारस बाग]], वानवडी शिंदे छत्री, पाताळेश्र्वर मंदिर व गुहा, शनिवार वाडा, लाल महल, रामदरा मंदिर # [[खेड(राजगुरुनगर) तालुका]] - ([[आळंदी]] [[ज्ञानेश्वर]] समाधी), [[भीमाशंकर अभयारण्य]], [[भीमाशंकर]],[[चास कमान धरण]],[[चाकण भुईकोट किल्ला]] # [[मावळ तालुका]] - [[लोणावळा]], [[खंडाळा]], [[राजमाची]], [[कार्ला लेणी]] [[भाजे लेणी]], [[भुशी डॅम]] भाजे कार्ला येथे भगवान बुद्धांच्या मुर्ती भग्न अवस्थेत आहेत तसेच देशाचा खरा इतिहास दडलेला आहे. # [[बारामती तालुका]] - [[मोरगावचा मयूरेश्वर]]. # [[पुरंदर तालुका]] - [[जेजुरी]], [[वीर (पुरंदर)|वीर]] [[नारायणपूर]], [[सासवड]]. # [[शिरुर तालुका]] - [[वढू तुळापूर]] ([[संभाजी]] महाराजांची समाधी) # [[राजगड तालुका]] - [[राजगड]], [[तोरणा किल्ला]], [[मढेघाट]], पानशेत धरण, वरसगाव धरण,चापेट धरण. # [[आंबेगाव तालुका]] - [[डिंभे धरण]] # [[भोर तालुका]] - [[बनेश्वर]] ,भाटघर धरण , रायरेश्वर, रोहिडा किल्ला # [[दौंड तालुका]] - [[बहादुरगड]], [[मलठण]], [[कुरकुंभ]] # [[जुन्नर तालुका]] - [[शिवनेरी]] ([[शिवाजी]] महाराजांचे जन्मस्थान), [[ओझर]]. # मुळशी: मुळशी तालुका मध्ये छत्रपती शिवाजी महाराज स्थापित हिंदवी स्वराज्याचे पहिले पायदळ प्रमुख सरनौबत [[नरवीर पिलाजी गोळे]] यांची पवित्र समाधी पिरंगुट येथे आहे. शिवाय, जगदीश्वर मंदिर आहे. पुण्यापासुन जवळच केंदुर पाबळ येथे संत कान्होराज महाराजांची समाधी आहे. * किल्ले:- पुरंदर वज्रगड, मल्हारगड(सोनोरी) ढवळगड (आंबळे). * मंदिरे:- खंडोबा मंदिर (जेजुरी) कानिफनाथ मंदिर,(बोपगाव)प्रति बालाजी मंदिर, (केतकावळे) श्रीनाथ मस्कोबा मंदिर (वीर) वाल्मिकी मंदीर (वाल्हे), ज्योतिर्लिंग (काटेबारस). * यादवकालीन व चालुक्याकालीन मंदिरे संगमेश्वर चांगावटेश्वर,सिद्धेश्वर,( सासवड) पांडेश्वर,( पांडेश्वर) नारायनेश्वर,( नारायणपूर) भुलेश्वर (माळशिरस) * जन्मभूमी :- शंभूराजे जन्मभूमी पुरंदर,नरवीर उमाजी नाईक जन्मभूमी भिवडी,महात्मा जोतिबा फुले जन्मभूमी (खानवडी), आचार्य अत्रे जन्मभूमी (चांबळी), लहुजी वस्ताद जन्मभूमी (नारायणपूर पेठ) माधवराव पेशवे (पुरंदर) * समाधी :- सरसेनापती बाजी पासलकर,गोदाजी राजे जगताप, बाळाजी विश्वनाथ भट (सासवड). ==प्रशासन== === तालुका मुख्यालये === पुणे जिल्ह्यात खालीलप्रमाणे तालुके आहेत: # [[हवेली तालुका|हवेली]] # [[जुन्नर तालुका|जुन्नर]] # [[आंबेगाव तालुका|आंबेगाव]] (घोडेगाव) # [[खेड तालुका|खेड]] # [[शिरूर तालुका|शिरूर]] # [[मावळ तालुका|मावळ]] (वडगाव) # [[मुळशी तालुका|मुळशी]] (पौड) # [[भोर तालुका|भोर]] # [[राजगड तालुका|राजगड]] (वेल्हे) # [[पुरंदर तालुका|पुरंदर]] (सासवड) # [[बारामती तालुका|बारामती]] # [[इंदापूर तालुका|इंदापूर]] # [[दौंड तालुका|दौंड]] # [[पुणे शहर तालुका|पुणे शहर]] === महसूल प्रशासन === ६ उपविभागीय कार्यालये # हवेली: पुणे तालुका # खेड: जुन्नर, आंबेगाव, शिरुर # भोर: राजगड, पुरंदर # मावळ: मुळशी # बारामती: दौंड, इंदापूर === ग्रामीण राजकीय प्रशासन === * लोकसभा मतदारसंघ (४) : [[पुणे]] ,[[बारामती]],[[शिरूर]] व [[मावळ]]. (मावळ लोकसभा मतदारसंघात पुणे जिल्ह्यातील मावळ, चिंचवड, पिंपरी या ३ विधानसभा मतदारसंघांसह रायगड जिल्ह्यातील पनवेल, कर्जत व उरण हे ३ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट आहेत.) * विधानसभा मतदारसंघ (२१) : [[जुन्नर]], [[आंबेगाव]], [[खेड]]-[[आळंदी]], [[शिरूर]], [[दौंड]], [[इंदापूर]], [[बारामती]], [[पुरंदर]], [[भोर]], [[मावळ]], [[चिंचवड]], [[पिंपरी]] , [[भोसरी]], [[वडगाव शेरी]], [[शिवाजीनगर]], [[कोथरूड]], [[खडकवासला]], [[पर्वती]], [[हडपसर]], [[पुणे कॅंटॉन्मेंट]] व [[कसबा पेठ, पुणे|कसबा पेठ]]. * जिल्ह्यात ७५ जिल्हा परिषद मतदारसंघ असून १५० पंचायत समिती मतदारसंघ आहेत. ** या जिल्ह्यात १,४०१ ग्रामपंचायती आहेत. == दळणवळण == पुणे जिल्हा हा राज्याच्या राजधानीला व आजूबाजूच्या इतर जिल्ह्यांना रस्ते व लोहमार्गांनी जोडला आहे.एकमेकांना जोडलेल्या रस्त्यांमध्ये द्रुतगती मार्ग, राष्ट्रीय महामार्ग, राज्य महामार्ग, व मुख्य जिल्हा मार्ग यांचा समावेश होतो. जिल्ह्यामध्ये ब्रॉडगेज दुहेरी मार्ग व एकेरीमार्ग रेल्वेचे जाळे पसरलेले आहे.जिल्ह्यातील मुख्य ठिकाणावरून हवाईमार्गाने देशातील इतर मुख्य विमानतळांपर्यत व काही ठराविक आंतरराष्ट्रीय ठिकाणांशी वाहतूक व आयात-निर्यात केली जाते. जिल्हयामध्ये नद्यांना बारामाही पाणी उपलब्ध नसलेने जलमार्गाचा वापर केला जात नाही.पुणे जिल्हयातील रस्त्यांची एकूण लांबी 13,642 कि.मी. आहे. त्यातील 5,394 कि.मी. लांबीचे रस्त्यांचा पृष्ठभाग हा ज्वालाग्राही पदार्थांपासून तयार झालेला आहे, 3,554 कि.मी. रस्ते हे पाण्याने बांधलेले खडीचा पृष्ठभाग असलेले आहेत आणि 4,694 कि.मी. इतर पृष्ठभागाने बनलेले म्हणजेच खडीचा नसलेला रस्ता आहे. रस्त्याचे त्यांचे महत्त्वानुसार विभागणी केली आहे. जिल्हयातील रस्त्यांच्या एकूण लांबीपैकी 331 कि.मी. हा राष्ट्रीय महामार्ग आहे आणि 1,368 कि.मी. रस्ता राज्य महामार्ग आहे. मुख्य व इतर जिल्हा रस्ते यांची एकूण लांबी 5,388 कि.मी. असून ते सर्व तालुक्यांतून जातात. जवळजवळ सर्वंच गावे खडीचे रस्त्यांनी जोडलेली आहेत. गावातील रस्त्यांची एकूण लांबी 6,555 कि.मी. आहे पुणे-मुंबई हा सहा पदरी द्रुतगतीमार्ग (एक्सप्रेस हायवे) महाराष्ट्राचे प्रमुख वैशिष्ट्य आहे. मुंबई - बंगलोर(राष्ट्रीय महामार्ग क्र. ४) पुणे - हैद्राबाद(राष्ट्रीय महामार्ग क्र. ९) व पुणे-नाशिक(राष्ट्रीय महामार्ग क्र. ५०) हे तीन राष्ट्रीय महामार्ग जिल्ह्यातून जातात. उपरोक्त महामार्गांबरोबरच पुणे जिल्ह्यात अनेक घाट आहेत. जिल्ह्याच्या पश्चिम सीमेवर असलेल्या घाटांमुळे कोकण व मुंबई हे भाग पुणे जिल्ह्याला जोडले गेले, आहेत. देशाच्या आर्थिक राजधानी मुंबईला जोडणारा पुणे-मुंबई लोहमार्ग हा जिल्ह्यातील सर्वांत महत्त्वाचा लोहमार्ग आहे. ब्रिटिश काळातच हा लोहमार्ग बांधला गेलेला आहे. खंडाळा, लोणावळा ही जिल्ह्यातील निसर्गरम्य स्थाने याच मार्गावर आहेत. अनेक द्रुतगती रेल्वे गाड्या पुणे-मुंबई दरम्यान दररोज धावतात. मुंबई-कोल्हापूर हा रेल्वे मार्गही पुणे जिल्ह्यातून जातो. भारतातील अनेक मोठी शहरे पुण्याला रेल्वेच्या माध्यमातून जोडली गेली असून पुण्याजवळील खडकी हे लष्करी केंद्रही रेल्वेने जोडले गेले आहे. पुणे-दौंड-बारामती हा रुंदमापी मार्गही जिल्ह्यात असून पुणे व दौंड ही जंक्शन्स जिल्ह्यात आहे. पुणे येथे लोहगाव विमानतळ हा राष्ट्रीय विमानतळ आहे. सध्या येथून दुबई, सिंगापूर, अबू धाबी, फ्रॅंकफर्ट आदी ठिकाणी जाणाऱ्या आंतरराष्ट्रीय सेवाही उपलब्ध आहेत. ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.marathimati.net/pune-district/ | title = पुणे जिल्हा | प्रकाशक = [[मराठीमाती]] | भाषा = मराठी | access-date = 2012-06-17 | archive-date = 2012-10-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121001174947/http://www.marathimati.net/pune-district/ | url-status = dead }} *[http://pune.gov.in/ पुणे जिल्हा परिषद संकेतस्थळ] {{भौगोलिक स्थान |मध्य = पुणे जिल्हा |उत्तर = [[अहमदनगर जिल्हा]] |ईशान्य = [[अहमदनगर जिल्हा]] |पूर्व = [[अहमदनगर जिल्हा]] |आग्नेय = [[सोलापूर जिल्हा]] |दक्षिण = [[सातारा जिल्हा]] |नैऋत्य = [[सातारा जिल्हा]] |पश्चिम = [[रायगड जिल्हा]] |वायव्य = [[ठाणे जिल्हा]] }} {{महाराष्ट्रातील जिल्हे}} {{पुणे जिल्ह्यातील तालुके}} [[वर्ग:पुणे जिल्हा|*]] [[वर्ग:पुणे]] [[वर्ग:पुणे विभागातील जिल्हे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील जिल्हे]] cxya7qqocfttf1vx512do3ewlk9nf36 2692683 2692682 2026-07-05T05:59:54Z ~2026-38333-09 184946 /* तालुका मुख्यालये */ 2692683 wikitext text/x-wiki {{जिल्हा सूचना|जिल्हा_नाव=पुणे}} {{माहितीचौकट भारतीय जिल्हा |जिल्ह्याचे_नाव = पुणे जिल्हा |स्थानिक_नाव = पुणे जिल्हा |चित्र_नकाशा = Pune in Maharashtra (India).svg |राज्याचे_नाव = महाराष्ट्र |विभागाचे_नाव = [[पुणे विभाग]] |मुख्यालयाचे_नाव = [[पुणे]] |तालुक्यांची_नावे = १.[[आंबेगाव तालुका|आंबेगाव]] २.[[इंदापूर तालुका|इंदापूर]] ३.[[खेड तालुका, पुणे जिल्हा|खेड]] ४.[[जुन्नर तालुका|जुन्नर]] ५.[[दौंड तालुका|दौंड]] ६.[[पुणे शहर तालुका|पुणे शहर]] ७.[[पुरंदर तालुका|पुरंदर]] ८.[[बारामती तालुका|बारामती]] ९.[[भोर तालुका|भोर]] १०.[[मावळ तालुका|मावळ]] ११.[[मुळशी तालुका|मुळशी]] १२.[[राजगड तालुका|राजगड]] १३.[[शिरूर तालुका, पुणे जिल्हा|शिरूर]] १४.[[हवेली तालुका|हवेली]] |क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी = १५,६४२ |लोकसंख्या_एकूण = ९९,२४,२२४ |जनगणना_वर्ष = २००१ |लोकसंख्या_घनता = ४६१.८५ |शहरी_लोकसंख्या = |साक्षरता_दर = ८०.७८ |लिंग_गुणोत्तर = १.०८ |प्रमुख_शहरे =[[पुणे]], [[पिंपरी चिंचवड]], [[सासवड]], [[जेजुरी]],[[बारामती]]. |जिल्हाधिकाऱ्यांचे_नाव = विकास देशमुख |लोकसभा_मतदारसंघांची_नावे = [[पुणे लोकसभा मतदारसंघ|पुणे]], [[बारामती लोकसभा मतदारसंघ|बारामती]], [[मावळ लोकसभा मतदारसंघ|मावळ]] (रायगड जिल्ह्याचा काही भाग) [[शिरूर लोकसभा मतदारसंघ|शिरूर]]. |विधानसभा_मतदारसंघाची_नावे = |खासदारांची_नावे = [[सुप्रिया सुळे]], [[मुरलीधर मोहोळ]], [[श्रीरंग बारणे]], [[अमोल कोल्हे]]. |पर्जन्यमान_मिमी = ६५० |संकेतस्थळ = http://pune.gov.in/ }} '''पुणे जिल्हा''' हा पश्चिम महाराष्ट्रातील एक प्रगत जिल्हा म्हणून प्रसिद्ध आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://pune.gov.in/|title=पुणे जिल्हा|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=}}</ref> पुणे जिल्ह्यासंदर्भात एक म्हण <nowiki>''</nowiki>पुणे तिथे काय उणे <nowiki>''</nowiki> प्रचलित आहे . महाराष्ट्रातील पश्चिम महाराष्ट्र विभागात असलेल्या ह्या जिल्ह्याला मोठा इतिहास आहे. पुणे शहर हे महाराष्ट्र राज्याची सांस्कृतिक राजधानी म्हणून ओळखले जाते. पुणे जिल्ह्याच्या वायव्येला [[ठाणे जिल्हा]], पश्चिमेस [[रायगड जिल्हा]], दक्षिणेस [[सातारा जिल्हा]], आग्नेयेस [[सोलापूर जिल्हा]] तर ईशान्य व पूर्वेस [[अहिल्यानगर जिल्हा]] आहे. == विशेष == अखिल विश्वासाठी पसायदान मागणाऱ्या व श्रीकृष्णाने सांगितलेली गीता प्राकृत भाषेत सोपी करून सांगणाऱ्याया [[संत ज्ञानेश्वर]] महाराजांची संजीवन समाधी पुणे जिल्ह्यात आहे. साध्या-सरळ मराठी माणसाला अध्यात्म आणि जीवनविषयक तत्त्वज्ञान गाथेतील अभंगांच्या माध्यमातून अतिशय सुगम भाषेत सांगणाऱ्या [[संत तुकाराम|संत तुकारामांची]], पुणे जिल्हा ही जन्मभूमी व कर्मभूमी होती. हिंदवी स्वराज्याचे संस्थापक छत्रपती शिवाजी महाराज यांचा जन्म पुणे जिल्ह्यातील शिवनेरी किल्ल्यावर झाला होता. संत ज्ञानेश्वर महाराजांची संजीवन समाधी आणि संत तुकाराम महाराजांचा जन्म व त्यांची साधना यांमुळे पुणे जिल्हा, हा महाराष्ट्रासाठी आध्यात्मिक दृष्टिकोनातून एक सात्त्विक व पवित्र ऊर्जा केंद्रच आहे. दर आषाढी एकादशीला पंढरपूरच्या विठ्ठलाचे दर्शन घेण्यासाठी ज्ञानोबा-तुकारामाच्या नावांच्या पालख्या लाखो वारकऱ्यांसह ह्याच जिल्ह्यातील देहू-आळंदीतून प्रस्थान करतात. शिवाजी महाराजांच्या काळापासून पुण्याचे स्थान महाराष्ट्रात नेहमीच महत्त्वाचे राहिले आहे. केवळ महाराष्ट्रालाच नव्हे तर देशाला दिशा देणाऱ्या अनेक संस्थांची व व्यक्तींची खाण म्हणजे पुणे. पुणे हे संस्कृतीचे व शिक्षणाचे माहेरघर समजले जाते. ऐतिहासिक पार्श्वभूमी असलेल्या या शहरात व जिल्ह्यात उद्योगांचा पायाही तेवढाच भक्कम आहे. एवढेच नव्हे तर पुणे हे लष्करीदृष्ट्याही महत्त्वाचे केंद्र आहे. पुणे तिथे काय उणे असे गमतीने किंवा उपरोधानेही म्हणले जाते. परंतु पुणे शहराचा व जिल्ह्याचा सर्वांगीण विकास पाहता ते खरेच असल्याचे दिसून येते. प्रामुख्याने शिक्षणाचे, माहिती तंत्रज्ञान व अन्य उद्योगांचे देशातील मुख्य केंद्र म्हणून पुणे जिल्हा हा जोमाने वाटचाल करत आहे. पुणे शहरातील विविध स्वयंसेवी संस्था प्रसिद्ध आहे. ==तक्तायुक्त संक्षिप्त माहिती== {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" |सांख्यिकी तपशील |- |'''<big>जिल्हा परिषद</big>''' | '''<big>पुणे जिल्हा परिषद</big>''' |- |'''पंचायत समिती (१२)''' |१. बारामती २. मुळशी ३. मावळ  ४. खेड ५. आंबेगाव  ६. इंदापूर   ७. वेल्हे ८. पुरंदर ९. भोर  १०. शिरुर  ११. दौंड १२. जुन्नर |- |'''विधानसभा मतदारसंघ (२१)''' |[[जुन्नर]], [[आंबेगाव]], [[खेड]]-[[आळंदी]], [[शिरूर]], [[दौंड]], [[इंदापूर]], [[बारामती]], [[पुरंदर]], [[भोर]], [[मावळ]], [[चिंचवड]], [[पिंपरी]] , [[भोसरी]], [[वडगाव शेरी]], [[शिवाजीनगर]], [[कोथरूड]], [[खडकवासला]], [[पर्वती]], [[हडपसर]], [[पुणे कॅंटॉन्मेंट]] व [[कसबा पेठ, पुणे|कसबा पेठ]]. |- |'''उपविभागीय कार्यालये (८)''' |१.पुणे(शहर)  २. हवेली(ग्रामीण) ३. मुळशी ४. बारामती ५. शिरुर ६. आंबेगाव ७. जुन्नर ८. पुरंदर |- |'''नगर पंचायती (०२)''' |१. तळेगांव (दाभाडे) २. भोर |- |'''अपर तहसिल-१''' |१. लोणी काळभोर २. ... |- |'''नगर परिषदा (९'''+०) |१. , २. , ३. , ४. ता. ५. , ६. ता., ७. ता. , ८. , ९. & ईतर ६ |} == ऐतिहासिक महत्त्वाचे == हिंदवी स्वराज्याचे संस्थापक व स्वराज्याचा अभिमान सर्वसामान्य मराठी माणसांत जागृत करणाऱ्या छत्रपती शिवाजी महाराजांनी आयुष्यातील महत्त्वाचा काळ पुणे शहरात (व जिल्ह्यातही) व्यतीत केला होता. फाल्गुन वद्य तृतीया, इ.स. १६३० (संदर्भ : शहर पुणे, खंड-२ , पृष्ठ ५७६) या दिवशी छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जन्म जिल्ह्यातील जुन्नर येथील [[शिवनेरी]] किल्ल्यावर झाला. इ.स. १६४१ पासून [[शिवाजी महाराज]] व [[जिजाबाई]] यांचे वास्तव्य अधिक काळ पुण्यात होते. [[खेड शिवापूर]] येथे व पुण्यातील [[लाल महाल]] येथे शिवाजी महाराजांचे बालपण गेले. इ.स. १६४५ मध्ये महाराजांनी तोरणा (तालुका- वेल्हा) किल्ला जिंकून स्वराज्य स्थापनेचा शुभारंभ केला. १६४५ ते १६४८ या काळात तोरण्यासह पुणे जिल्ह्यातील [[कोंढाणा]], [[राजगड]] व [[पुरंदर]] हेही गड छत्रपतींनी हस्तगत केले. पुणे शहरासह सध्याच्या पुणे जिल्ह्यातील [[जुन्नर]], [[पुरंदर]], [[भोर]], [[मावळ]], [[मुळशी]] व [[राजगड]] हे तालुके शिवकालीन इतिहासात महत्त्वाचे होते. अखिल विश्वासाठी पसायदान मागणाऱ्या व श्रीकृष्णाने सांगितलेली गीता प्राकृत भाषेत सोपी करून सांगणाऱ्याया [[संत ज्ञानेश्वर]] महाराजांची संजीवन समाधी पुणे जिल्ह्यात आहे. साध्या-सरळ मराठी माणसाला अध्यात्म आणि जीवनविषयक तत्त्वज्ञान गाथेतील अभंगांच्या माध्यमातून अतिशय सुगम भाषेत सांगणाऱ्या [[संत तुकाराम|संत तुकारामांची]], पुणे जिल्हा ही जन्मभूमी व कर्मभूमी होती. * हिंदवी स्वराज्याचे संस्थापक छत्रपती शिवाजी महाराज यांचा जन्म पुणे जिल्ह्यातील शिवनेरी किल्ल्यावर झाला होता. वानवडी येथे [[श्रीमंत सरकार महादजी शिंदे महाराज]] यांची शिंदे छत्री आहे. अतिशय सुंदर वास्तु कलेमध्ये ही वास्तू गणली जाते. पुणे आणि पेशवाई यांचा संबंध अतूट आहे. पेशवाईचे संस्थापक [[बाळाजी विश्वनाथ]] यांचे पुत्र थोरले बाजीराव पेशवे यांच्या काळात पेशव्यांचा पुण्याशी प्रत्यक्ष संबंध आला. बाजीराव पेशव्यांच्या १७२० ते १७४० या काळातील उज्ज्वल कारकिर्दीचे केंद्र पुणे हेच होते. बाजीरावांनी पुण्यात १७३१ मध्ये शनिवारवाडा ही भव्य, सुसज्ज, किल्लासदृश वास्तू बांधून पुण्याच्या वैभवात भर टाकली. शिवाजी राजाने महाराष्ट्राची, तर बाजीरावाने बृहन्महाराष्ट्राची निर्मिती केली, असे वंग इतिहासकार यदुनाथ सरकार म्हणतात. [[थोरले बाजीराव पेशवे]] यांचे पुत्र [[नानासाहेब पेशवे]] यांच्या काळात (इ.स.१७४०-१७६१- कारकीर्द) पुणे हे महाराष्ट्राचेच नव्हे तर हिंदुस्थानचे सत्ता केंद्र बनले. नानासाहेबांनी पुण्याचा सर्वांगीण विस्तार व विकास केला आणि शहराची व मराठी राज्याची आर्थिक घडी नीट बसवली. पुण्याच्या सुशोभीकरणाकडे लक्ष दिले, पर्वती देवस्थान व सारसबागेची निर्मिती केली. पेठा वसवल्या, हौद, वाडे, मंदिरे, रस्ते यांचा विकास केला. [[कात्रज]] तलावातून पुणे शहरासाठी पाणी आणले. (काही इतिहासकारांच्या मते पाणी पुरवठ्याचे काम बाजीरावांनी केले.) पेशवाईतील मुत्सद्दी राजकारणी नाना फडणवीस यांचे योगदानही पुण्याच्या संदर्भात उल्लेखनीय आहे. १७७४ ते १७९५ या काळात नाना फडणवीसच पेशवाईचे सूत्रधार होते. निजाम, हैदर, टिपू, इंग्रज व फ्रेंच यांच्याशी मैत्री, लढाई व भेदनीती अशी सूत्रे वापरत त्यांनी पेशवाई टिकवण्याचा प्रयत्‍न केला. पण १८०० साली झालेल्या नानांच्या मृत्यूनंतर पेशवाईचे व पर्यायाने पुण्याचे वैभव ओसरत गेले. इ.स. १८१८ मध्ये [[मराठेशाही]]चा व [[पेशवाई]]चा अस्त झाला. पुढील काळात, १८१८मध्ये शनिवारवाड्यावर इंग्लंडचा युनियन जॅक फडकवला गेला. == भूगोल == पुणे जिल्हयाचा अक्षवृत्तीय विस्तार १७ अंश ५४’ ते १० अंश २४’ उत्तर अक्षवृत्तांच्या दरम्यान आहे आणि रेखावृत्तीय विस्तार ७३ अंश १९’ ते ७५ अंश १०’ पुर्व रेखावृत्तापर्यत आहे. पुणे जिल्हयाचे भौगोलिक क्षेत्र १५.६४२ चौ. कि. मी. आहे. पुणे जिल्हा हा क्षेत्र नुसार राज्यात दुस-या क्रमांकावर आहे तसेच राज्याचे ५.१० टक्के क्षेत्र पुणे जिल्हयाने व्यापलेले आहे. पश्चिम महाराष्ट्रात सहयाद्रीपायथ्यापाशी पुणे जिल्हा तीन भागात विभागला गेला आहे: # ”घाटमाथा”, # “मावळ” आणि # “देश”. पुणे जिल्हा अतिशय ऊष्ण मोसमी वारे असलेल्या भूप्रदेशाचा भाग आहे आणि त्यामुळे तापमानात तसेच पर्जन्य मानातही बदल जाणवतो. पुण्याचा पश्चिम भाग हा थंड आहे तर पूर्व भाग ऊष्ण आणि कोरडा आहे.उन्हाळा : २२°सेल्सियस ते ४१°सेल्सियस हिवाळा :८ ° सेल्सियस ते २५° सेल्सियस पाऊस : ६५० ते ७०० मिमी पुणे जिल्ह्याच्या '''सीमा''': * उत्तरेस व पूर्वेस [[अहिल्यानगर जिल्हा]], * आग्नेयेस [[सोलापूर जिल्हा]], * दक्षिणेला [[सातारा जिल्हा]], * पश्चिमेला [[रायगड जिल्हा]] * वायव्येला [[ठाणे जिल्हा]] आहे. पुणे जिल्ह्यातून पुढील नद्या वाहतात. - [[भीमा नदी]] ही जिल्हातील सर्वांत मोठी नदी आहे. [[भीमा नदी|भीमेचा]] उगम [[भीमाशंकर]] [[खेड तालुका|(ता. खेड)]] येथे होतो. इतर '''नद्या''' पुढीलप्रमाणे:- [[इंद्रायणी नदी]], कऱ्हा, [[कुकडी नदी]], [[घोड नदी]], [[निरानदी|निरा नदी]] , [[पवना नदी]], [[मांडवी नदी|मांडवी]], मीना, भामा, [[मुठा नदी]], [[मुळा नदी]] पुणे जिह्यातील '''धरणे''':- खडकवासला, पानशेत, भुशी, मुुळशी, भाटघर, [[वीरधरण|वीर धरण]], पिंपळगाव-जोग,क्वषरसगाव, टेमघर, भामा-आसखेड, येडगाव, चास-कमान, माणिकडोह, ठोकरवाडी,ज्नाञझरे, आंध्रा-vally, गुंजवणी, निरा-देवधर, उजनी, वळवण. पहा : [[जिल्हावार नद्या]] == प्रसिद्ध व्यक्ती == * [[छत्रपती शिवाजी महाराज]], * [[संत ज्ञानेश्वर]] महाराज, * संत [[तुकाराम महाराज]], * [[छत्रपती संभाजी]] महाराज, * [[बाजीराव पेशवा]], * [[महात्मा फुले]], * [[सावित्रीबाई फुले]], * [[स्वातंत्र्यवीर सावरकर]], * [[गोपाळ गणेश आगरकर]], * क्रांतीवीर हुतात्मा [[शिवराम हरी राजगुरू]], * [[गोपाळ कृष्ण गोखले]], * [[पु.ल. देशपांडे]], * [[प्रल्हाद केशव अत्रे]], * पं.[[भीमसेन जोशी]], * [[लोकमान्य टिळक]], * [[पंडिता रमाबाई]], * [[जिजाबाई शहाजी भोसले|राजमाता जिजाई]]. ==उद्योगधंदे== [[महाराष्ट्र औद्योगिक विकास प्राधिकरण]] (MIDC) या संस्था जिल्ह्यात अनेक ठिकाणी आहेत. पुण्यात अनेक माहिती-तंत्रज्ञान कंपन्या आहेत. हिंजवडीतील [[राजीव गांधी इन्फोटेक पार्क]] येथे माहिती-तंत्रज्ञान संस्था एकटवल्या आहेत. पिंपरी चिंचवड ह्या पुण्याच्या जुळ्या शहरात बजाज, टेल्कोसह अनेक मोठे उद्योग आहेत, तसेच खराडी येथे इऑन, झेनसर, अमेझॉन, बार्कलेस, फायझर्व या सारख्या नामांकित आय टी पार्क देखील आहेत. [[मुंबई]] नंतर पुणे हे राज्यातील सर्वाधिक औद्योगिकदृष्ट्या विकसित शहर आहे. पुणे-मुंबई ही दोन राष्ट्रीय महत्त्वाची शहरे जोडणाऱ्या महामार्गावरील पिंपरी, चिंचवड हा परिसर औद्योगिक घनता जास्त असलेला पट्टा आहे. पुणे शहर हे मध्यवर्ती औद्योगिक केंद्र असलेल्या या जिल्ह्यात लोणी देवकर (इंदापूर), आबी, उर्से, कुरकुंभ, चाकण, जेजुरी, टाकवे, पिंपरी-चिंचवड, बारामती, बेबडओहळ, भोसरी, रांजणगाव व हिंजवडी येथे बऱ्याच औद्योगिक वसाहती आहेत. == शिक्षण == * पुणे शहरातील [[पुणे विद्यापीठ]] हे जगप्रसिद्ध असून पुण्यास "पूर्वेचे ऑक्सफर्ड" असेही म्हणतात. त्याचबरोबर गोखले अर्थशास्त्र व राज्यशास्त्र संस्था, डेक्कन कॉलेज पदव्युत्तर आणि संशोधन संस्था ही स्वायत्त विद्यापीठे आहेत. पुणे विद्यापीठाचे नामकरण सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ केले आहे. सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठामध्ये जगातील सर्व देशांचे विद्यार्थी संशोधन व पदवी साठी अभ्यास करतात असतात. त्यामुळे पुणे शहरास विद्येचे माहेर घर म्हणतात. बरेचसे क्रांतिकारक तसेच स्वातंत्र्य सेनानी येथे जन्माला आले. कित्येक चळवळी येथे जन्माला आल्या. येथे थोर संत जन्मले. * छत्रपती शिवाजी महाराज, छत्रपती संभाजी महाराज यांची जन्म ठिकाण पुणे जिल्ह्यातील अनुक्रमे जुन्नर तालुक्यातील शिवनेरी किल्ल्यावर व पुरंदर किल्ल्यावर झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.loksatta.com/pune-news/pune-vidyapeeth-changed-to-savitribai-phule-pune-vidyapeeth-758137/|title=पुणे विद्यापीठ नामविस्तार सोहळ्यात श्रेय घेण्याची अहमहमिका|दिनांक=2014-08-10|संकेतस्थळ=[[लोकसत्ता]]|अॅक्सेसदिनांक=2020-03-29}}</ref> == ग्रंथालये == पुणे जिल्ह्यातील सरकारमान्य सार्वजनिक ग्रंथालयांची संख्या ५६२ असून त्यांशिवाय संस्थांची अनेक ग्रंथालये असून इतरही बरीच खासगी ग्रंथालये आहेत. == शेती == जिल्ह्यात तांबडी, तपकिरी व काळी अशी तिन्ही प्रकारची मृदा (जमीन) आढळते. पश्र्चिमेकडून पूर्वेकडे जावे तशी जमिनीची सुपिकता वाढत जाते. पूर्वेकडील बारामती व इंदापूर तालुक्यांत काळी जमीन प्रामुख्याने आढळते. ऊस (बारामती, भोर, इंदापूर) व द्राक्षे (बारामती, इंदापूर) ही नगदी पिकेही जिल्ह्यात घेतली जातात. आंबेमोहोर हा भोर तालुक्यातील सुवासिक तांदूळ महाराष्ट्रात प्रसिद्ध आहे. == शेतीविषयक संस्था == पुणे जिल्हयाचा अक्षवृत्तीय विस्तार १७ अंश ५४’ ते १० अंश २४’ उत्तर अक्षवृत्तांच्या दरम्यान आहे आणि रेखावृत्तीय विस्तार ७३ अंश १९’ ते ७५ अंश १०’ पुर्व रेखावृत्तापर्यत आहे. पुणे जिल्हयाचे भौगोलिक क्षेत्र १५.६४२ चौ. कि. मी. आहे. पुणे जिल्हा हा क्षेत्र नुसार राज्यात दुस-या क्रमांकावर आहे तसेच राज्याचे ५.१० टक्के क्षेत्र पुणे जिल्हयाने व्यापलेले आहे. पश्चिम महाराष्ट्रात सहयाद्रीपायथ्यापाशी पुणे जिल्हा तीन भागात विभागला गेला आहे: जिल्ह्यात तांबडी, तपकिरी व काळी अशी तिन्ही प्रकारची मृदा (माती) आढळते. पश्चिमेकडून पूर्वेकडे जावे तशी जमिनीची सुपीकता वाढत जाते. पूर्वेकडील बारामती व इंदापूर तालुक्यांतली प्रामुख्याने काळी आहे. जिल्ह्यातील मुख्य पिकांचा तपशील व सिंचनाचे प्रमाण पुढीलप्रमाणे आहे. {| class="wikitable" |- ! क्र. !! तपशील !! क्षेत्र (हेक्टर्स) |- | १ || लागवडीखालील जमीन || ९९८५२२ |- | २ || जिरायत || ७५६११८ |- | ३ || बागायत || २४२४०४ |} {| class="wikitable" |- ! क्र. !! हंगाम !! महत्त्वाचे पीक |- | १ || खरीप || बाजरी, तांदूळ |- | २ || रब्बी || गहू, हरभरा |- | ३ || खरीप व रब्बी || ज्वारी |} ऊस (बारामती, भोर, इंदापूर) व द्राक्षे (बारामती, इंदापूर) ही नगदी पिकेही जिल्ह्यात घेतली जातात. ‘आंबेमोहोर’ हा भोर तालुक्यातील सुवासिक तांदूळ महाराष्ट्रात प्रसिद्ध आहे. तसेच मावळ तालुक्यातील इंद्रायणी तांदूळ प्रसिद्ध आहे पुणे जिल्ह्यात एकूण ११ साखर कारखाने आहेत. त्यांची सूची पुढे दिली आहे. {| class="wikitable" |- ! क्र. !! कारखान्याचे नाव !! गाव, तालुका |- | १ || श्रीविघ्नहर सहकारी साखर कारखाना || शिरोली, [[जुन्नर तालुका|जुन्नर]] |- | २ || संत तुकाराम महाराज सहकारी साखर कारखाना || हिंजवडी, [[मुळशी तालुका|मुळशी]] |- | ३ || राजगड सहकारी साखर कारखाना || निगडे, [[भोर तालुका|भोर]] |- | ४ || घोडगंगा सहकारी साखर कारखाना || न्हावरे, [[शिरूर तालुका|शिरूर]] |- | ५ || भीमा सहकारी साखर कारखाना || मधुकरनगर, [[दौंड तालुका|दौंड]] |- | ६ || सोमेश्वर सहकारी साखर कारखाना || सोमेश्वर, [[बारामती तालुका|बारामती]] |- | ७ || माळेगाव सहकारी साखर कारखाना || माळेगाव, [[बारामती तालुका|बारामती]] |- | ८ || श्रीछत्रपती सहकारी साखर कारखाना || भवानीनगर, [[इंदापूर तालुका|इंदापूर]] |- | ९ || इंदापूर सहकारी साखर कारखाना || बिजवडी, [[इंदापूर तालुका|इंदापूर]] |- | १० || यशवंत सहकारी साखर कारखाना || थेऊर, [[हवेली तालुका|हवेली]] |- | ११ || भीमाशंकर सहकारी साखर कारखाना || अवसरी बुद्रुक, [[आंबेगाव तालुका|आंबेगाव]] |- | | | |} भारतीय अ‍ॅग्रो इंडस्ट्रीज फाउंडेशन उरळीकांचन (बाएफ) ([[हवेली तालुका|हवेली]]) व नॅशनल रिसर्च सेंटर फॉर ग्रेप्स (पुणे शहर) या कृषिविषयक संस्थाही येथे कार्यरत आहेत. ==प्रेक्षणीय स्थळे== === धार्मिक === * [[आळंदी]]: आळंदी (संत ज्ञानेश्र्वरांची संजीवन समाधी) व देहू (संत तुकारामांचे गाव) ही दोन महत्त्वाची तीर्थस्थळे पुणे जिल्ह्यात आहेत. आळंदी पुण्यापासून 25 कि.मी. अंतरावर आहे. आळंदी सर्वतोमुखी देवाची आळंदी म्हणून ओळखली जाते. येथे संत कवी ज्ञानेश्वर महाराज यांचे मंदिर व समाधी आहे. हे मंदिर सन 1570 मध्ये बांधण्यात आले. संत ज्ञानेश्वर महाराजांनी भगवद्गीतेचे मराठीत रूपांतर केले त्याला ज्ञानेश्वरी असे म्हणतात. आळंदीमधील विठ्ठल-रुक्मीणी मंदिर, राम मंदिर, कृष्ण मंदिर व मुक्ताई मंदिर ही आळंदी मधील आणखी काही प्रसिद्ध ठिकाणे आहेत. संत ज्ञानेश्वर महाराजांनी त्यांच्या आयुष्यातील जास्तीत जास्त काळ आळंदीतच घालवला. आषाढ महिन्यात यात्रेकरु पालखी बरोबर आळंदी ते पंढरपूर जवळजवळ 150 कि.मी. अंतर चालून जातात.प्रसिद्ध भिंत ज्यावर बसून ज्ञानेश्वर महाराज चांगदेवांना भेटायला गेले ती भिंत अजूनही आळंदी येथे आहे. * [[अष्टविनायक|अष्टविनायकांपैकी]] ५ गणपती: महाराष्ट्रात श्री गणपतीच्या ८ मंदिरांना विशेष स्थान आहे. विविध जिल्ह्यांत असलेल्या या अष्टविनायकांचे दर्शन घेण्यासाठी केवळ महाराष्ट्रातूनच नव्हे, तर भारतातून गणेशभक्त येतात. या अष्टविनायकांपैकी ५ स्थाने पुणे जिल्ह्यात आहेत:- # [[चिंतामणी (थेउर)]]-[[थेऊर]], # [[महागणपती (रांजणगाव)]]-[[रांजणगाव]], # [[मोरेश्वर (मोरगाव)]]-[[मोरगाव]], # [[विघ्नहर (ओझर)]]-[[ओझर]], # [[गिरिजात्मज (लेण्याद्री)]]-[[लेण्याद्री]]. * [[जेजुरी]]: श्री. खंडोबा म्हणजे महाराष्ट्राचे कुलदैवत! येथील गडावर असलेले खंडोबाचे स्थान प्रसिद्ध आहे. सोमवती अमावास्या या दिवशी यात्रेला येथे लाखो भाविक येतात. लग्न झाल्यानंतर नव दांपत्याने कुलदैवताचे दर्शन घ्यावे अशी प्रथा असल्यामुळे, नव्याने लग्न झालेली जोडपी श्री खंडोबाच्या दर्शनासाठी येथे गर्दी करतात.खंडोबाचा येऽऽळकोट, येळकोट येळकोट जय मल्हार हा खंडोबाचा गजर महाराष्ट्रभर प्रसिद्ध असून, जेजुरी-गडावर दर्शन घेताना भंडारा (हळद) मोठ्या प्रमाणावर उधळला जातो. जेजुरी हे पुरंदर तालुक्यात असून पुण्यापासून ५० कि.मी. अंतरावर आहे. येथून अष्टविनायकांतील मोरगाव केवळ १५ कि.मी. अंतरावर आहे. * [[भीमाशंकर]] : भारतातील १२ ज्योतिर्लिंगापैकी ५ ज्योतिर्लिंगे महाराष्ट्रात आहेत, आणि त्यांपैकी एक पुणे जिल्ह्यातील खेड तालुक्यात भीमाशंकर येथे आहे. निसर्गरम्य जंगलात, सह्याद्रीच्या कुशीत वसलेल्या या मंदिरातील श्री शंकराचे दर्शन घेण्यासाठी संपूर्ण भारतातून लाखो भाविक येतात. येथील जंगल (अभयारण्य), नागफणी कडा प्रसिद्ध असून येथूनच पुणे जिल्ह्यातील सर्वांत मोठ्या नदीचा - भीमा नदीचा - उगम होतो. भीमाशंकर अभयारण्यात शेकरु ही मोठी खार आढळते. शेकरू (Giant Squirrel) ही खार महाराष्ट्राचा राज्य प्राणी आहे. या अभयारण्यात कारवी ही अंधारात चमकणारी वनस्पती आढळते. उपरोक्त स्थानांबरोबरच पुण्याचे ग्रामदैवत- [[कसबा गणपती सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळ|कसबा गणपती]] व ग्रामदेवता-[[तांबडी जोगेश्वरीचे मंदिर]], [[चतुःशृंगी]]चे मंदिर, पुरंदर तालुक्यातील बोपदेव घाटातील [[कानिफनाथ मंदिर]], [[चिंचवड]] येथील नदीकाठचे गणेश मंदिर व गणेशभक्त मोरया गोसावी यांची समाधी, तसेच संत ज्ञानेश्वरांचे बंधू सोपानदेव यांची सासवड येथील समाधी, पुणे शहरातील एका दगडात कोरलेले, आठव्या शतकातील पाताळेश्र्वर (महादेवाचे) मंदिर, पुण्यातीलच पर्वती टेकडी-मंदिर, कार्ले - भाजे येथील लेणी, वानवडी येथील महादजी शिंदे यांची छत्री इत्यादी ठिकाणे उल्लेखनीय आहेत. महाराष्ट्रातील किल्ले आपल्याला इतिहासाकडे नेतातच, त्याचबरोबर पर्यटनाचा, प्रसंगी गिर्यारोहणाचा आनंद लुटण्यासाठीही साद घालतात. * निरा नरसिंहपूर हे तीर्थक्षेत्र पुणे जिल्ह्यातील इंदापूर तालुक्यात आहे.नीरा भीमा या पवित्र संगमावर भक्त श्रेष्ठ प्रल्हादाने आपल्या आराध्य दैवताची स्थापना केली. त्याने केलेल्या वालुकामूर्तीत श्री नृसिंहांनी प्रवेश करून आपल्या भक्तांसाठी या ठिकाणी नेहमीकरिता वास्तव्य केले. त्यामुळे या क्षेत्राला श्रेष्ठ तीर्थक्षेत्राचे स्वरूप प्राप्त झाले आहे. हे दैवत श्रीलक्ष्मी नृसिंह या नावाने प्रसिद्ध आहे. सांप्रतचे श्रींचे देवालय हे उत्तुंग व भव्य असे असून पेशवे काळातील वास्तुतशिल्पाचा हा आदर्श आहे. === गडकिल्ले === #'''पर्वती''': पर्वती ही महाराष्ट्रातील पुणे शहराच्या आग्नेय कोपऱ्यात स्थित असलेली टेकडी आहे.पुण्याच्या अनेक भागांतून ती दृष्टीस पडते. हिच्या माथ्याची समुद्रसपाटीपासूनची उंची सुमारे ६४० मीटर (२१०० फूट) आहे. सुमारे १०३ पायऱ्या चढून येथे पोहोचता येते.या पायऱ्या भव्य अशा नौबतखान्याजवळ संपतात.हिच्या माथ्यावर देवदेवेश्वर मंदिर व अन्य काही देवदेवतांची मंदिरे आहेत. मराठा साम्राज्याचे पंतप्रधान असलेल्या नानासाहेब पेशवे यांनी देवदेवेश्वर मंदिर बांधून घेतले. २. '''लोणावळा - खंडाळा''': लोणावळा हे थंड हवेचे ठिकाण सहयाद्री पर्वतरांगेच्या कुशीत समुद्रसपाटीपासून सहाशे तीस मीटर उंचीवर आहे. पुण्यापासून 150 किलोमीटरवर आहे. लोणावळा, खंडाळा आणि सभोवतालचा परिसर आल्हाददायक आहे. नयनरम्य निसर्ग, किल्ले, नैसर्गिक तळी, तलाव व विविध वनस्पतींनी समृद्ध आहे. भुशी व लोणावळा ही तळी पाहण्यासारखी आहेत. येथून खंडाळा हे थंड हवेचे ठिकाण अवघ्या पाच किलोमीटरवर आहे. लोणावळयापासून पाच किलोमीटर अंतरावर मळवली या ठिकाणाहून जवळ असलेले लोहगड, तिकोणा व विसापूर हे किल्ले इतिहासप्रेमी तसेच गिर्यारोहकांचे खास आकर्षण आहेत. ३.'''सिंहगड''': पूर्वी कोंढाणा या नावाने ओळखला जाणारा सिंहगड हा किल्ला पुण्यातील एक सुप्रसिद्ध व लोकप्रिय किल्ला आहे. हा किल्ला हवेली तालुक्यातील डोणजे गावात आहे. हा किल्ला पुणे शहरापासून ३५-४० कि.मी. अंतरावर असून तो 1290 मी. उंचीवर आहे. छत्रपती शिवाजी महराजांचा विश्वासू व शूर सरदार तानाजी मालुसरे यांचे याच ठिकाणी मुघल सत्तेशी युद्ध झाले. तानाजी मालुसरेंच्या मृत्युची बातमी ऐकुन छत्रपती शिवाजी महाराज म्हणाले ” गड आला पण सिंह गेला” त्यानंतर त्यांनी कोढाणा किल्ल्याचे नाव बदलून सिंहगड असे ठेवले. * '''शिवनेरी किल्ला''': पुणे जिल्ह्यातील जुन्नर शहरात आहे. जुन्नर मध्ये शिरतानांच शिवनेरीचे दर्शन होते. महाराष्ट्राचे दैवत श्री शिवछत्रपती यांच हे जन्मस्थान आहे.छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या जन्मामुळे ‘शिवनेरी’ किल्ल्यास महाराष्ट्राच्या इतिहासात एक वेगळेच अन् अढळ स्थान आहे.या किल्ल्याला चारही बाजूंनी कठीण चढाव असून जिंकावयास कठीण असा बालेकिल्ला आहे. किल्ल्यावर शिवाई देवीचे छोटे मंदिर व जिजाबाई व बाल-शिवाजी यांच्या प्रतिमा आहेत. '''शनिवारवाडा''': पहिला बाजीराव पेशवा यांनी सन 1736 साली 13 खोल्यांचा पेशव्यांचा राजवाडा म्हणजेच शनिवार वाडा बांधला. हा वाडा पेशव्यांचे मुख्य ठिकाण होते. हे पुण्याच्या संस्कृतीचे प्रतिक आहे. सुरक्षिततेला जास्त प्राधान्य देऊन शनिवारवाडयाची रचना करण्यात आलेली आहे. शनिवार वाडयाचे मुख्य प्रवेशद्वार दिल्ली दरवाजा या नावाने व इतर दरवाजे गणेश, मस्तानी, जंभळ, खिडकी अशा नावांनी ओळखले जातात. शनिवार वाडयासमोर पहिल्या बाजीरावाचा घोडयावर बसलेला पुतळा आहे. शनिवारवाडयात गणेश महल, रंग महल, आरसा महल, हस्तीदंत महल, दिवाणखाना आणि कारंजे अशी अनेक ठिकाणे पाहावयास मिळतात. पेशव्यांचा इतिहास सांगणारा लाईट व म्युझिक शो शनिवार वाडयावर दररोज आयोजित केला जातो. पेशव्यांची सत्ता असलेला हा राजवाडा सन 1928 मध्ये आगीमुळे नष्ट झाला. आता फक्त राजवाडयाच्या मजबूत तटबंदी असणा-या भिंती व सुरक्षिततेसाठी अणकुचीदार टोक असणारा भक्कम दरवाजा शिल्लक आहे. '''आगाखान पॅलेस''' गांधी मेमोरियल सोसायटीचे आगाखान पॅलेस हे इटालियन आर्चेस व लॉन आहे. ब्रिटीशांनी या जागेचा उपयोग महात्मा गांधी, कस्तुरबा गांधी व महादेवभाई देसाई यांचेसाठी भारत झोडो आंदोलनात तुरुंग म्हणुन केला होता. कस्तुरबा व महादेवभाई यांनी याच जागेत अखेरचा श्वास घेतला त्यामुळे या ठिकाणी त्यांचे स्मरणार्थ संगमरवरी स्मारक बांधण्यात आले. ऐतिहासिक * [[शनिवारवाडा]] - (पुण्याच्या संस्कृतीचे प्रतीक. पहिल्या बाजीरावाने बांधलेला शनिवारवाडा ही पेशव्यांची राजधानी होती). * [[लाल महाल]] - (दादोजी कोंडदेव यांनी बांधलेला हा महाल शनिवारवाड्याजवळ आहे. [[शिवाजी महाराज]] व [[जिजाबाई]] येथे वास्तव्यास होते). * इतर- [[शिंदे छत्री]], [[विश्रामबाग वाडा]], [[आगाखान पॅलेस]], [[दिनकर केळकर वस्तुसंग्रहालय]]. === तालुक्यानुसार === [[चित्र:Shaniwarwada.jpg|thumb|200px|शनिवारवाडा]] # [[हवेली तालुका]] - [[देहू]](संत [[तुकाराम]] महाराज मंदिर), [[कसबा गणपती]], [[चतुःशृंगी]], [[सिंहगड किल्ला]], [[खडकवासला धरण]], [[माळशेज घाट]], [[सारस बाग]], वानवडी शिंदे छत्री, पाताळेश्र्वर मंदिर व गुहा, शनिवार वाडा, लाल महल, रामदरा मंदिर # [[खेड(राजगुरुनगर) तालुका]] - ([[आळंदी]] [[ज्ञानेश्वर]] समाधी), [[भीमाशंकर अभयारण्य]], [[भीमाशंकर]],[[चास कमान धरण]],[[चाकण भुईकोट किल्ला]] # [[मावळ तालुका]] - [[लोणावळा]], [[खंडाळा]], [[राजमाची]], [[कार्ला लेणी]] [[भाजे लेणी]], [[भुशी डॅम]] भाजे कार्ला येथे भगवान बुद्धांच्या मुर्ती भग्न अवस्थेत आहेत तसेच देशाचा खरा इतिहास दडलेला आहे. # [[बारामती तालुका]] - [[मोरगावचा मयूरेश्वर]]. # [[पुरंदर तालुका]] - [[जेजुरी]], [[वीर (पुरंदर)|वीर]] [[नारायणपूर]], [[सासवड]]. # [[शिरुर तालुका]] - [[वढू तुळापूर]] ([[संभाजी]] महाराजांची समाधी) # [[राजगड तालुका]] - [[राजगड]], [[तोरणा किल्ला]], [[मढेघाट]], पानशेत धरण, वरसगाव धरण,चापेट धरण. # [[आंबेगाव तालुका]] - [[डिंभे धरण]] # [[भोर तालुका]] - [[बनेश्वर]] ,भाटघर धरण , रायरेश्वर, रोहिडा किल्ला # [[दौंड तालुका]] - [[बहादुरगड]], [[मलठण]], [[कुरकुंभ]] # [[जुन्नर तालुका]] - [[शिवनेरी]] ([[शिवाजी]] महाराजांचे जन्मस्थान), [[ओझर]]. # मुळशी: मुळशी तालुका मध्ये छत्रपती शिवाजी महाराज स्थापित हिंदवी स्वराज्याचे पहिले पायदळ प्रमुख सरनौबत [[नरवीर पिलाजी गोळे]] यांची पवित्र समाधी पिरंगुट येथे आहे. शिवाय, जगदीश्वर मंदिर आहे. पुण्यापासुन जवळच केंदुर पाबळ येथे संत कान्होराज महाराजांची समाधी आहे. * किल्ले:- पुरंदर वज्रगड, मल्हारगड(सोनोरी) ढवळगड (आंबळे). * मंदिरे:- खंडोबा मंदिर (जेजुरी) कानिफनाथ मंदिर,(बोपगाव)प्रति बालाजी मंदिर, (केतकावळे) श्रीनाथ मस्कोबा मंदिर (वीर) वाल्मिकी मंदीर (वाल्हे), ज्योतिर्लिंग (काटेबारस). * यादवकालीन व चालुक्याकालीन मंदिरे संगमेश्वर चांगावटेश्वर,सिद्धेश्वर,( सासवड) पांडेश्वर,( पांडेश्वर) नारायनेश्वर,( नारायणपूर) भुलेश्वर (माळशिरस) * जन्मभूमी :- शंभूराजे जन्मभूमी पुरंदर,नरवीर उमाजी नाईक जन्मभूमी भिवडी,महात्मा जोतिबा फुले जन्मभूमी (खानवडी), आचार्य अत्रे जन्मभूमी (चांबळी), लहुजी वस्ताद जन्मभूमी (नारायणपूर पेठ) माधवराव पेशवे (पुरंदर) * समाधी :- सरसेनापती बाजी पासलकर,गोदाजी राजे जगताप, बाळाजी विश्वनाथ भट (सासवड). ==प्रशासन== === तालुका मुख्यालये === पुणे जिल्ह्यात खालीलप्रमाणे तालुके आहेत: # [[हवेली तालुका|हवेली]] # [[जुन्नर तालुका|जुन्नर]] # [[आंबेगाव तालुका|आंबेगाव]] (घोडेगाव) # [[खेड तालुका|खेड]] (राजगुरुनगर) # [[शिरूर तालुका|शिरूर]] # [[मावळ तालुका|मावळ]] (वडगाव) # [[मुळशी तालुका|मुळशी]] (पौड) # [[भोर तालुका|भोर]] # [[राजगड तालुका|राजगड]] (वेल्हे) # [[पुरंदर तालुका|पुरंदर]] (सासवड) # [[बारामती तालुका|बारामती]] # [[इंदापूर तालुका|इंदापूर]] # [[दौंड तालुका|दौंड]] # [[पुणे शहर तालुका|पुणे शहर]] === महसूल प्रशासन === ६ उपविभागीय कार्यालये # हवेली: पुणे तालुका # खेड: जुन्नर, आंबेगाव, शिरुर # भोर: राजगड, पुरंदर # मावळ: मुळशी # बारामती: दौंड, इंदापूर === ग्रामीण राजकीय प्रशासन === * लोकसभा मतदारसंघ (४) : [[पुणे]] ,[[बारामती]],[[शिरूर]] व [[मावळ]]. (मावळ लोकसभा मतदारसंघात पुणे जिल्ह्यातील मावळ, चिंचवड, पिंपरी या ३ विधानसभा मतदारसंघांसह रायगड जिल्ह्यातील पनवेल, कर्जत व उरण हे ३ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट आहेत.) * विधानसभा मतदारसंघ (२१) : [[जुन्नर]], [[आंबेगाव]], [[खेड]]-[[आळंदी]], [[शिरूर]], [[दौंड]], [[इंदापूर]], [[बारामती]], [[पुरंदर]], [[भोर]], [[मावळ]], [[चिंचवड]], [[पिंपरी]] , [[भोसरी]], [[वडगाव शेरी]], [[शिवाजीनगर]], [[कोथरूड]], [[खडकवासला]], [[पर्वती]], [[हडपसर]], [[पुणे कॅंटॉन्मेंट]] व [[कसबा पेठ, पुणे|कसबा पेठ]]. * जिल्ह्यात ७५ जिल्हा परिषद मतदारसंघ असून १५० पंचायत समिती मतदारसंघ आहेत. ** या जिल्ह्यात १,४०१ ग्रामपंचायती आहेत. == दळणवळण == पुणे जिल्हा हा राज्याच्या राजधानीला व आजूबाजूच्या इतर जिल्ह्यांना रस्ते व लोहमार्गांनी जोडला आहे.एकमेकांना जोडलेल्या रस्त्यांमध्ये द्रुतगती मार्ग, राष्ट्रीय महामार्ग, राज्य महामार्ग, व मुख्य जिल्हा मार्ग यांचा समावेश होतो. जिल्ह्यामध्ये ब्रॉडगेज दुहेरी मार्ग व एकेरीमार्ग रेल्वेचे जाळे पसरलेले आहे.जिल्ह्यातील मुख्य ठिकाणावरून हवाईमार्गाने देशातील इतर मुख्य विमानतळांपर्यत व काही ठराविक आंतरराष्ट्रीय ठिकाणांशी वाहतूक व आयात-निर्यात केली जाते. जिल्हयामध्ये नद्यांना बारामाही पाणी उपलब्ध नसलेने जलमार्गाचा वापर केला जात नाही.पुणे जिल्हयातील रस्त्यांची एकूण लांबी 13,642 कि.मी. आहे. त्यातील 5,394 कि.मी. लांबीचे रस्त्यांचा पृष्ठभाग हा ज्वालाग्राही पदार्थांपासून तयार झालेला आहे, 3,554 कि.मी. रस्ते हे पाण्याने बांधलेले खडीचा पृष्ठभाग असलेले आहेत आणि 4,694 कि.मी. इतर पृष्ठभागाने बनलेले म्हणजेच खडीचा नसलेला रस्ता आहे. रस्त्याचे त्यांचे महत्त्वानुसार विभागणी केली आहे. जिल्हयातील रस्त्यांच्या एकूण लांबीपैकी 331 कि.मी. हा राष्ट्रीय महामार्ग आहे आणि 1,368 कि.मी. रस्ता राज्य महामार्ग आहे. मुख्य व इतर जिल्हा रस्ते यांची एकूण लांबी 5,388 कि.मी. असून ते सर्व तालुक्यांतून जातात. जवळजवळ सर्वंच गावे खडीचे रस्त्यांनी जोडलेली आहेत. गावातील रस्त्यांची एकूण लांबी 6,555 कि.मी. आहे पुणे-मुंबई हा सहा पदरी द्रुतगतीमार्ग (एक्सप्रेस हायवे) महाराष्ट्राचे प्रमुख वैशिष्ट्य आहे. मुंबई - बंगलोर(राष्ट्रीय महामार्ग क्र. ४) पुणे - हैद्राबाद(राष्ट्रीय महामार्ग क्र. ९) व पुणे-नाशिक(राष्ट्रीय महामार्ग क्र. ५०) हे तीन राष्ट्रीय महामार्ग जिल्ह्यातून जातात. उपरोक्त महामार्गांबरोबरच पुणे जिल्ह्यात अनेक घाट आहेत. जिल्ह्याच्या पश्चिम सीमेवर असलेल्या घाटांमुळे कोकण व मुंबई हे भाग पुणे जिल्ह्याला जोडले गेले, आहेत. देशाच्या आर्थिक राजधानी मुंबईला जोडणारा पुणे-मुंबई लोहमार्ग हा जिल्ह्यातील सर्वांत महत्त्वाचा लोहमार्ग आहे. ब्रिटिश काळातच हा लोहमार्ग बांधला गेलेला आहे. खंडाळा, लोणावळा ही जिल्ह्यातील निसर्गरम्य स्थाने याच मार्गावर आहेत. अनेक द्रुतगती रेल्वे गाड्या पुणे-मुंबई दरम्यान दररोज धावतात. मुंबई-कोल्हापूर हा रेल्वे मार्गही पुणे जिल्ह्यातून जातो. भारतातील अनेक मोठी शहरे पुण्याला रेल्वेच्या माध्यमातून जोडली गेली असून पुण्याजवळील खडकी हे लष्करी केंद्रही रेल्वेने जोडले गेले आहे. पुणे-दौंड-बारामती हा रुंदमापी मार्गही जिल्ह्यात असून पुणे व दौंड ही जंक्शन्स जिल्ह्यात आहे. पुणे येथे लोहगाव विमानतळ हा राष्ट्रीय विमानतळ आहे. सध्या येथून दुबई, सिंगापूर, अबू धाबी, फ्रॅंकफर्ट आदी ठिकाणी जाणाऱ्या आंतरराष्ट्रीय सेवाही उपलब्ध आहेत. ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://www.marathimati.net/pune-district/ | title = पुणे जिल्हा | प्रकाशक = [[मराठीमाती]] | भाषा = मराठी | access-date = 2012-06-17 | archive-date = 2012-10-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121001174947/http://www.marathimati.net/pune-district/ | url-status = dead }} *[http://pune.gov.in/ पुणे जिल्हा परिषद संकेतस्थळ] {{भौगोलिक स्थान |मध्य = पुणे जिल्हा |उत्तर = [[अहमदनगर जिल्हा]] |ईशान्य = [[अहमदनगर जिल्हा]] |पूर्व = [[अहमदनगर जिल्हा]] |आग्नेय = [[सोलापूर जिल्हा]] |दक्षिण = [[सातारा जिल्हा]] |नैऋत्य = [[सातारा जिल्हा]] |पश्चिम = [[रायगड जिल्हा]] |वायव्य = [[ठाणे जिल्हा]] }} {{महाराष्ट्रातील जिल्हे}} {{पुणे जिल्ह्यातील तालुके}} [[वर्ग:पुणे जिल्हा|*]] [[वर्ग:पुणे]] [[वर्ग:पुणे विभागातील जिल्हे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील जिल्हे]] dcym8dleu6ntkoi3ac1ijp2vrfguyi2 0 4918 2692620 2623526 2026-07-04T16:12:47Z ~2026-24679-89 182431 /* हे सुद्धा पहा */ 2692620 wikitext text/x-wiki नांदेड एज्युकेशन सोसायटीची स्थापना स्व. परमपूज्य [[स्वामी रामानंदतीर्थ]] यांनी केली. * [[नरहर कुरुंदकर|स्व. श्री. नरहर कुरुंदकर]] हे पीपल्स कॉलेजचे प्राचार्य, साहित्यिक जगतात त्यांच्या साहित्यसमीक्षेकरता परिचित आहेत. त्यांचे '[[धार आणि काठ]]' हे पुस्तक मराठी साहित्य समीक्षेच्या क्षेत्राचा मानदंड म्हणून परिचित आहे. ==हे सुद्धा पहा== * [[सुरेंद्र शिवदास बारलिंगे]], संस्थापक प्राचार्य [[वर्ग:नांदेड जिल्हा]] e0zyn0l7jja09th6xywl4nszcejntk7 2692624 2692620 2026-07-04T16:16:17Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2692624 wikitext text/x-wiki नांदेड एज्युकेशन सोसायटीची स्थापना स्व. परमपूज्य [[स्वामी रामानंद तीर्थ]] यांनी केली. * [[नरहर कुरुंदकर|स्व. श्री. नरहर कुरुंदकर]] हे पीपल्स कॉलेजचे प्राचार्य, साहित्यिक जगतात त्यांच्या साहित्यसमीक्षेकरता परिचित आहेत. त्यांचे ''[[धार आणि काठ]]'' हे पुस्तक मराठी साहित्य समीक्षेच्या क्षेत्राचा मानदंड म्हणून परिचित आहे. * [[सुरेंद्र बारलिंगे]] संस्थापकांपैकी एक. ==हे सुद्धा पहा== * [[सुरेंद्र शिवदास बारलिंगे]], संस्थापक प्राचार्य [[वर्ग:नांदेड जिल्हा]] ln9nhqls8l16bjhb3qf9hmr9x7xef4g 0 5122 2692715 2692374 2026-07-05T10:33:56Z Simoni.IBC24 184850 2692715 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट अभिनेता|पार्श्वभूमी_रंग=|नाव=आमिर खान|चित्र=Aamir Khan at Satyamev Jayate press conference 10.jpg|चित्र_रुंदी=|चित्र_शीर्षक=आमिर खान|पूर्ण_नाव=आमिर हुसेन खान|जन्म_दिनांक={{जन्म दिनांक आणि वय|1965|3|14}}|जन्म_स्थान=[[मुंबई]]|मृत्यू_दिनांक=|मृत्यू_स्थान=|इतर_नावे=|कार्यक्षेत्र=[[अभिनेता]], निर्माता, [[दिग्दर्शक]]|राष्ट्रीयत्व=[[भारतीय]]|भाषा=[[हिंदी भाषा]], [[इंग्लिश भाषा]] , [[मराठी भाषा]]|कारकीर्द_काळ=[[इ.स. १९८८]] -|प्रमुख_नाटके=|प्रमुख_चित्रपट=|प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम=|पुरस्कार=|वडील_नाव=ताहिर हुसैन|आई_नाव=|पती_नाव=|पत्नी_नाव={{लग्न|रीना दत्त|1987|2002|end=घटस्फोट}}<br />{{लग्न|[[किरण राव]]|2005|2021|end=विभक्त}}|अपत्ये=जुनैद, इरा|संकेतस्थळ=[http://www.aamirkhan.com/ www.आमिरखान.com]|तळटिपा=}} '''मोहम्मद आमिर हुसेन खान''' (१४ मार्च १९६५) हा एक भारतीय अभिनेता आहे, जो [[बॉलीवूड|हिंदी चित्रपटां]]<nowiki/>मध्ये काम करतो. माध्यमांत "''मिस्टर परफेक्शनिस्ट''" म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या आमिरने, <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://m.tribuneindia.com/news/entertainment/mr-perfectionist-aamir-khan-doesnt-believe-in-perfection-shares-how-got-the-title-420406|title=mr perfectionist aamir khan doesnt believe in perfection shares how got the title|website=[[The Tribune]]|access-date=13 May 2023}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.zeebiz.com/trending/entertainment/news-aamir-khan-birthday-why-mr-perfectionist-has-delivered-more-hits-than-other-khans-in-the-past-decade-secret-superstar-laal-singh-chaddha-dangal-225856|title=Aamir Khan Birthday: Why 'Mr. Perfectionist' has delivered more hits than other Khans in the past decade?|date=14 March 2023|website=Zee Business|access-date=13 May 2023}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/aamir-khan-turns-58-a-look-at-actors-most-unconventional-roles/the-perfectionist-of-bollywood/slideshow/98626875.cms|title=Aamir Khan Turns 58: A Look At Actor's Most Unconventional Roles - The Perfectionist Of Bollywood|website=The Economic Times|access-date=13 May 2023}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/aamir-khan-mr-perfectionist-remained-relevant-for-35-years-8582549/|title=The real Aamir Khan: How Bollywood's Mr Perfectionist remained relevant for 35 years in ever-changing India|date=29 April 2023|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=13 May 2023}}</ref> त्याच्या ३० वर्षांच्या कारकिर्दीतून स्वतःला भारतीय चित्रपटसृष्टीतील सर्वात उल्लेखनीय अभिनेत्यांपैकी एक म्हणून स्थापित केले आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://specials.रीडिफ.कॉम/movies/2006/aug/17sd11.htm|title=Readers' Picks: Top Bollywood Actors|date=17 August 2006|publisher=Rediff|access-date=26 January 2010}}{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://specials.रीडिफ.कॉम/movies/2006/aug/08sld11.htm|title=Powerlist: Top Bollywood Actors|date=8 August 2006|publisher=Rediff|access-date=26 January 2010}}{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> नऊ [[फिल्मफेअर पुरस्कार]], चार [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]] आणि एक AACTA पुरस्कारांसह तो असंख्य पुरस्कारांचे प्राप्तकर्ता आहे. त्याच्या एका चित्रपटाला [[अकादमी पुरस्कार]] नामांकन देखील मिळाले आहे. [[भारत सरकार]]<nowiki/>ने २००३ मध्ये त्याला [[पद्मश्री]] आणि २०१० मध्ये [[पद्मभूषण]] देऊन सन्मानित केले आहे. <ref name="Padma Awards2">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015|access-date=21 July 2015}}</ref> २०१७ मध्ये त्याला [[चीन]] सरकारकडून मानद पदवी मिळाली होती. <ref name="afternoondc2">[http://www.afternoondc.in/bollywood/aamir-khan-the-chinese-heartthrob/article_194948?fromNewsdog=1 Aamir Khan: The Chinese heartthrob] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107222453/http://www.afternoondc.in/bollywood/aamir-khan-the-chinese-heartthrob/article_194948?fromNewsdog=1}}, ''[[आफ्टरनून (दैनिक)|The Afternoon Despatch & Courier]]'', 16 May 2017</ref> आमिर खान त्याचा काका [[नासिर हुसैन]] यांच्या ''[[यादों की बारात]]'' (१९७३) या चित्रपटात बालकलाकार म्हणून पहिल्यांदा पडद्यावर दिसला. प्रौढ म्हणून त्याची पहिली चित्रपट भूमिका ''[[होली (१९८४ चित्रपट)|होली]]'' (१९८४) मध्ये होती. ''[[कयामत से कयामत तक]]'' (१९८८) मधील प्रमुख भूमिकेतून त्याने पूर्णवेळ अभिनय कारकिर्दीला सुरुवात केली. ''[[राख (१९८९ चित्रपट)|राख]]'' (१९८९) मधील अभिनयामुळे त्याला विशेष उल्लेख श्रेणीमध्ये [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]] मिळाला. ''[[दिल (चित्रपट)|दिल]]'' (१९९०), ''[[राजा हिंदुस्तानी]]'' (१९९६) ज्यासाठी सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा पहिला फिल्मफेर पुरस्कार त्याने जिंकला, आणि [[सरफरोश]] (१९९९) यासह अनेक व्यावसायिकदृष्ट्या यशस्वी चित्रपटांमध्ये काम करून आमिरने १९९० च्या दशकात एक प्रमुख अभिनेता म्हणून स्वतःची ओळख निर्माण केली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.रीडिफ.कॉम/movies/2000/nov/30aamir.htm|title=I become the audience|last=Press Trust India|date=30 November 2000|publisher=[[Rediff]]|access-date=26 January 2010}}{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> १९९९ मध्ये, त्याने आमिर खान प्रॉडक्शनची स्थापना केली, ज्याचा पहिला चित्रपट, ''[[लगान]]'' (२००१) हा सर्वोत्कृष्ट परदेशी भाषेतील चित्रपट म्हणून [[अकादमी पुरस्कार|अकादमी पुरस्कारा]]<nowiki/>साठी नामांकित झाला आणि त्याला सर्वोत्कृष्ट लोकप्रिय चित्रपटासाठी राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार आणि आणखी दोन फिल्मफेर पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेता आणि सर्वोत्कृष्ट चित्रपट) प्राप्त झाले. ''[[दिल चाहता है]]'' (२००१) मधील त्याच्या अभिनयालाही दाद मिळाली. चार वर्षांच्या विश्रांतीनंतर, खान मुख्य भूमिकांमध्ये परतला, विशेषतः ''[[फना (चित्रपट)|फना]]'' (२००६) आणि ''[[रंग दे बसंती (चित्रपट)|रंग दे बसंती]]'' (२००६) हे चित्रपट गाजले. ''[[तारे जमीं पर|तारे जमीन पर]]'' (२००७) चित्रपटातून त्याने दिग्दर्शनात पदार्पण केले. या चित्रपटासाठी त्याला सर्वोत्कृष्ट चित्रपट आणि सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शकासाठी फिल्मफेर पुरस्कार मिळाले. खानचे सर्वात मोठे व्यावसायिक यश ''[[गजनी (२००८ हिंदी चित्रपट)|गजनी]]'' (२००८), [[३ इडियट्स|''३ इडियट्स'']] (२००९), ''[[धूम ३]] (''२०१३), ''[[पी.के. (चित्रपट)|पीके]]'' (२०१४) आणि ''[[दंगल (२०१६ चित्रपट)|दंगल]]'' (२०१६) सह आले. यापैकी प्रत्येक चित्रपटाने सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट होण्याचा विक्रम केला. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Malvania|first=Urvi|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/baahubali-2-beats-pk-s-lifetime-collection-becomes-india-s-top-earner-117050600034_1.html|title=Baahubali 2 beats PK's lifetime collection, becomes India's top-earner|last2=Narasimhan|first2=T. E.|date=6 May 2017|work=[[बिझनेस स्टँडर्ड]]|language=en|access-date=1 January 2023}}</ref> ''दंगलसाठी'' आमिरला फिल्मफेरमध्ये तिसरा सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा पुरस्कार मिळाला. <ref>{{स्रोत बातमी|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/62nd-filmfare-awards-2017-winners-list/articleshow/56541241.cms|title=62nd Filmfare Awards 2017: Winners' list|date=15 January 2017|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=15 January 2017}}</ref> [[भारत]] आणि [[चीन]]<nowiki/>मध्ये विशेषतः त्याचे मोठ्या प्रमाणात अनुयायी आहेत. ''[[न्यूजवीक]]<nowiki/>ने'' त्याचे "जगातील सर्वात मोठा चित्रपट स्टार" असे वर्णन केले आहे. <ref name="newsweek">{{स्रोत बातमी|url=http://www.newsweek.com/bollywood-icon-aamir-khan-secret-superstar-worldwide-success-dangal-and-688775|title=Aamir Khan is the biggest movie star on the planet—and a woke feminist, too|date=19 October 2017|work=[[Newsweek]]}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forbes.com/sites/robcain/2017/10/03/if-secret-superstar-hits-big-aamir-khan-will-own-the-title-worlds-biggest-movie-star/|title=Success By 'Secret Superstar' Could Give Aamir Khan The Title Of The World's Biggest Movie Star|date=3 October 2017|website=[[Forbes]]}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forbes.com/sites/robcain/2017/10/05/heres-why-aamir-khan-is-arguably-the-worlds-biggest-movie-star-part-2/|title=Why Aamir Khan Is Arguably The World's Biggest Movie Star, Part 2|date=5 October 2017|website=[[Forbes]]}}</ref> जगातील ''५०० सर्वात प्रभावशाली मुस्लिमांमध्ये'' त्याची नियमितपणे नोंद करण्यात आली आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.themuslim500.com/profiles/aamir-khan/|title=The Muslim 500: Aamir-Khan|language=en-US|access-date=14 April 2020}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/22-Indians-among-worlds-influential-Muslims/articleshow/49315830.cms|title=Times of India on 22 most influential Muslims in India|date=12 October 2015|work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|language=en-US|access-date=14 April 2020}}</ref> ''[[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]]'' हा दूरचित्रवाणी टॉक शो देखील आमिरने तयार केला आणि सादर केला. समाजसुधारक म्हणून त्याने केलेल्या कार्यामुळे <ref name="time">{{Cite magazine|last=Rahman|first=A. R.|author-link=A. R. Rahman|title=The 2013 TIME 100: Aamir Khan|url=http://time100.time.com/2013/04/18/time-100/slide/aamir-khan/|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=18 April 2013|archive-date=2021-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419041412/https://time100.time.com/2013/04/18/time-100/slide/aamir-khan/|url-status=dead}}</ref> २०१३ मध्ये जगातील सर्वात प्रभावशाली व्यक्तींच्या [[टाईम १००|''टाईम १००'']] यादीत आमिरला स्थान मिळाले. ==पूर्व आयुष्य आणि पार्श्वभूमी== खानचा जन्म १४ मार्च १९६५ रोजी मुंबई येथे ताहिर हुसैन व झीनथ हुसैन , चित्रपट निर्माता ह्याच्या घरात झाला .त्याचे काही नातेवाईक हिंदी चित्रपट सृष्टीचे सदस्य होते.तो भारतीय तत्त्वज्ञानी अबुल कलाम आझादशी आजीच्या माध्यमातून संबंधित आहे. खान चार भावंडांत सर्वात मोठा आहे; त्याला एक भाऊ,अभिनेता फैजल खान आणि दोन बहिणी फरहात आणि निखात खान आहे.त्याला भौतिकशास्त्र विषय खूप आवडतो.पूतण्या, इम्रान खान, एक समकालीन हिंदी चित्रपट अभिनेता आहे. लहान असताना, खान दोन वेळा लहान भूमिकांसाठी पडद्यावर दिसू लागला. आठ वर्षाचा असताना नसीर हुसैन दिग्दर्शित अत्यंत लोकप्रिय गाणं यादो कि बारात मध्ये दिसला. पुढील वर्षी, त्याने आपल्या वडिलांच्या निर्मित मधहोश चित्रपटात महेंद्रसिंग संधूची तरुण भूमिका निभवलि. खान,च्या पूर्व प्राथमिक शिक्षणासाठी जे.बी. पेटिट शाळेत होता . नंतर त्याने इयत्ता आठवी पर्यंतचे शिक्षण संत ॲनच्या महाविद्यालयात घेतले आणि इयत्ता नववी व दहावीचे शिक्षण बॉम्बे स्कॉटिश स्कूल, माहीम येथून पूर्ण केले. सत्यमेव जयते हा कार्यक्रमातून खूप पेरणा मिळाली. ==प्रेरणास्थान== आमिर खान [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांना आपले प्रेरणास्थान मानतो. आमिर म्हणतो की, ‘‘डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे निर्भय होते. त्यांनी प्रेमासह सहचाराची, मानवतेची शिकवण दिली. त्यांनी लोकांवर प्रेम केले आणि मानवतेचा विचार केला. बाबासाहेबांनी आयुष्यात कधीच हार मानली नाही. ते निर्भय होते. म्हणून आजही मला अडचणी आल्या किंवा समस्यांना सामोरे जावे लागले. परिस्थिती अत्यंत कठीण झाली की मी बाबासाहेबांची आठवण काढतो. त्यामुळे मला प्रेरणा मिळते. म्हणून बाबासाहेब हेच माझे प्रेरणास्थान आहेत.”<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://m.lokmat.com/maharashtra/dr-inspiration-babasaheb-ambedkar-aamir-khan/|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हेच प्रेरणास्थान - आमीर खान|date=2016-04-10|work=Lokmat|access-date=2018-03-10|language=mr}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/marathi/lokmat-epaper-lokmat/do+babasaheb+aambedakar+hech+preranasthan+aamir+khan-newsid-51880855|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हेच प्रेरणास्थान - आमीर खान - Lokmat {{!}} DailyHunt|work=DailyHunt|access-date=2018-03-10|language=en}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=http://zeenews.india.com/marathi/news/mumbai/aamir-khan-on-dr-babasaheb-ambedkar/309642|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हेच प्रेरणास्थान - आमीर खान|date=2016-04-10|work=24taas.com|access-date=2018-03-10|language=en}}</ref><ref>{{Citation|last=AWAAZ INDIA TV|title=Aamir Khan Speech on Dr. Bababsahab Ambedkar|date=2016-04-10|url=https://m.youtube.com/watch?v=l-BxVr2B-Ho|accessdate=2018-03-10}}</ref> == वैयक्तिक जीवन == जुलै २०२६ मध्ये आमिर खान यांनी त्यांची सहचारिणी गौरी स्प्रॅट हिच्याशी ५ जुलै २०२६ रोजी मुंबईतील त्यांच्या निवासस्थानी अत्यंत साध्या आणि खासगी समारंभात विवाह केला. या समारंभाला दोन्ही कुटुंबांतील सदस्य, त्यांची मुले तसेच काही निकटवर्तीय मित्र उपस्थित होते. विवाहाची नोंद विशेष विवाह अधिनियमांतर्गत करण्यात आली. गौरी स्प्रॅट या मूळच्या बंगळुरूच्या असून त्या फॅशन, ब्युटी आणि वेलनेस क्षेत्राशी संबंधित आहेत तसेच आमिर खान प्रॉडक्शन्सशीही संलग्न आहेत.<ref>{{Cite web |url=https://www.aajtak.in/entertainment/bollywood-news/story/aamir-khan-third-marriage-live-updates-gauri-spratt-grand-wedding-inside-photos-ex-wives-reena-dutta-kiran-rao-tmovf-2594100-2026-07-05 |title=Aamir Khan-Gauri Spratt Wedding LIVE Updates |website=Aaj Tak |language=hi |date=5 July 2026 |access-date=5 July 2026}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.jagran.com/entertainment/bollywood-aamir-khan-gauri-spratt-wedding-photos-location-guest-list-and-more-details-40295524.html |title=Aamir Khan-Gauri Spratt Wedding: Photos, Location, Guest List and More Details |website=Dainik Jagran |language=hi |date=5 July 2026 |access-date=5 July 2026}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ibc24.in/maharashtra/mumbai/aamir-khan-gauri-spratt-wedding-today-2026-3662965.html |title=Aamir Khan Gauri Spratt Wedding Today 2026 |website=IBC24 |language=hi |date=5 July 2026 |access-date=5 July 2026}}</ref> == चित्रपट == {| class="wikitable sortable" !वर्ष ! चित्रपट ! भूमिका !class="unsortable"|टीपा |- |१९८५ | [[होली (१९८५ चित्रपट)|होली]] | ''मदन शर्मा'' | |- |१९८८ | ''[[कयामत से कयामत तक]]'' | ''[[कयामत से कयामत तक|राज]]'' | [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]]<br />[[फिल्मफेअर सर्वोत्तम पुरुष पदार्पण पुरस्कार]] |- | rowspan="2" |१९८९ | [[राख (१९८९ चित्रपट)|राख]] | ''राख'' | [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]] |- | [[लव्ह लव्ह लव्ह (१९८९ चित्रपट)|लव्ह लव्ह लव्ह]] | ''अमित'' | |- | rowspan="5" |१९९० | [[अव्वल नंबर (चित्रपट)|अव्वल नंबर]] | ''सनी'' | |- | ''तुम मेरे हो'' | ''शिव'' | |- | ''[[दिल (हिंदी चित्रपट)|दिल]]'' | ''[[दिल (हिंदी चित्रपट)|राजा]]'' | |- | [[दीवाना मुझ सा नहीं (चित्रपट)|दीवाना मुझ सा नहीं]] | ''अजय शर्मा'' | |- | [[जवानी झिंदाबाद]] | ''शशी शर्मा'' | |- | rowspan="2" |१९९१ | [[अफसाना प्यार का]] | ''राज'' | |- | ''[[दिल है के मानता नहीं]]'' | ''[[दिल है के मानता नहीं|रघु  जेटली]]'' | |- | rowspan="4" |१९९२ | ''[[जो जीता वही सिकंदर]]'' |संजयलाल  शर्मा | |- | [[इसी का नाम जिंदगी]] | छोटू | |- | [[दौलत की जंग]] |राजेश  चौधरी | |- |''[[परंपरा (हिंदी चित्रपट)|परंपरा]]'' |रणबीर  पृथ्वी  सिंग | |- |१९९३ | ''[[हम हैं राही प्यार के]]'' | राहुल  मल्होत्रा | |- |१९९४ | ''[[अंदाज अपना अपना]]'' | ''[[अंदाज अपना अपना|अमर मनोहर]]'' | |- | rowspan="4" |१९९५ | [[बाझी (१९९५ चित्रपट)|बाझी]] | '' अमर दामाजी'' | |- | [[आतंक ही आतंक (चित्रपट)|आतंक ही आतंक]] | ''रोहन'' | |- | ''[[रंगीला]]'' |मुन्ना | |- | ''[[अकेले हम अकेले तुम]]'' | ''[[अकेले हम अकेले तुम|रोहीत  कुमार]]'' | |- |१९९६ | ''[[राजा हिंदुस्तानी]]'' | ''[[राजा हिंदुस्तानी]]'' | [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम अभिनेता पुरस्कार]] |- |१९९७ | [[इश्क (१९९७ हिंदी चित्रपट)|इश्क]] | ''राजा'' | |- |१९९८ | ''गुलाम'' | ''सिद्धार्थ  मराठे'' | |- | rowspan="3" |१९९९ | ''[[सरफरोश]]'' | ''[[सरफरोश|अजय सिंग राठोड]]'' | |- | ''मन'' | ''देव करन सिंह'' | |- | ''[[१९४७: अर्थ]]'' | ''[[१९४७: अर्थ|दिल  नवाझ]]'' | |- |२००० | ''मेला'' | ''किशन  प्यारे'' | |- | rowspan="2" |२००१ | ''[[लगान (हिंदी चित्रपट)|लगान]]'' |भुवन | [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम अभिनेता पुरस्कार]] |- | ''[[दिल चाहता है]]'' | ''[[दिल चाहता है|आकाश मल्होत्रा]]'' | |- |२००५ | ''मंगल पांडे'' | ''मंगल पांडे'' | |- | rowspan="2" |२००६ | ''[[रंग दे बसंती]]'' | ''[[रंग दे बसंती|दलजित  "डज " सिंग /]]'' ''[[रंग दे बसंती|चंद्रशेखर  आझाद]]'' | [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम अभिनेता समीक्षक पुरस्कार]] |- | ''[[फना (चित्रपट)|फना]]'' | ''[[फना (चित्रपट)|रेहान]]'' | |- |२००७ | ''[[तारे जमीन पर]]'' | ''[[तारे जमीन पर|रॅम शंकर निकुंभ]]'' | [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम दिग्दर्शक पुरस्कार]] |- |२००८ | ''[[गजनी (२००८ हिंदी चित्रपट)|गजनी]]'' |संजय  सिंघानिया   | |- |२००९ | ''[[३ इडियट्स]]'' | ''[[३ इडियट्स|रणछोडदास "रांचो " शामलदास चांचंद /]]'' ''[[३ इडियट्स|फुंसुख वंगडु]]'' | |- |२०११ | ''धोबी घाट'' | ''धोबी घाट'' | |- |२०१२ | ''तलाश'' | ''सुर्जन सिंग शेखावत'' | |- |२०१३ | ''धूम 3'' | ''साहिर  खान /समर  खान'' | |- |२०१४ | ''[[पी.के. (चित्रपट)|पी.के.]]'' | ''[[पी.के. (चित्रपट)|पी.के.]] | |- |२०१६ | [[दंगल (२०१६ चित्रपट)|दंगल]] |महावीर सिंग फोगट | |} ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== *[http://www.aamirkhan.com/ अधिकृत संकेतस्थळ] *{{आय.एम.डी.बी. नाव|0451148}} {{कॉमन्स वर्ग|Aamir Khan|आमिर खान}} {{DEFAULTSORT:खान, आमिर}} [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते]] [[वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:आंबेडकरवादी]] quhaposy161t34lg515f5y6hk9w19x1 0 9273 2692669 2692192 2026-07-05T05:09:53Z Dhangar history 184421 /* इतिहास */ 2692669 wikitext text/x-wiki '''धनगर समाज हा १०८ कुळांनी बनलेला शेतकरी आणि पशुपालक योद्धा आणि धार्मिक परंपरा असलेला समाज आहे ''' हे लोक [[मध्य प्रदेश]], [[महाराष्ट्र]], [[कर्नाटक]], [[गोवा]], [[आंध्र प्रदेश|गुजरात,]] [[मध्य प्रदेश|मध्यप्रदेश]], [[तेलंगणा]] राज्यांत राहतात.{{संदर्भ}} == '''इतिहास''' == '''[[अहिल्यादेवी होळकर|पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर]]''' (३१ मे, १७२५ - १३ ऑगस्ट, १७९५, राज्यकालावधी इ.स. १७६७ - इ.स. १७९५) या भारतातील, [[माळव्याच्या]] '''तत्त्वज्ञानी महाराणी''' म्हणून ओळखल्या जातात. त्यांनी नर्मदा तीरी, इंदूरच्या दक्षिणेस असलेल्या महेश्वर या ठिकाणी आपली राजधानी हलविली. मल्हाररावांनी त्यांना प्रशासकीय व सैन्याच्या कामात पारंगत केलेल होते. त्या आधाराने अहिल्यादेवींनी इ.स. १७६६ ते इ.स. १७९५, म्हणजे त्यांच्या मृत्यूपर्यंत माळव्यावर राज्य केले होते. * इंग्रजी लेखक लॉरेन्स यांनी अहिल्यादेवी होळकर, यांना भारताच्या "कॅथरीन द ग्रेट, एलिझाबेथ मार्गारेट" असे म्हणले आहे.[१] थोडक्यात अहिल्यादेवी यांची तुलना रशियाची राणी कॅथरीन द ग्रेट, इंग्लंडची राणी एलिझाबेथ तसेच डेन्मार्कची राणी मार्गारेट यांच्याशी एकत्रित केली आहे. त्याने म्हटले आहे की, ज्या वेळेस जगातील सर्वात महान स्त्रियांचा इतिहास लिहिला जाईल त्या वेळेस पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर यांचे नाव सर्व प्रथम लिहिला जाईल.{{संदर्भयादी}}. '''गडरिया आणि धनगर फरक''' ऐतिहासिक दृष्ट्या धनगर आणि गडरिया वेगळे आहेत कारण ह्या दोन्ही समाजात कुठलाही रोटी बेटी व्यवहार होत नाही आणि कुळ गोत्र, संस्कृती , कुलदेवता ही पूर्णपणे वेगळी आहे. == संस्कृती == धनगर समाजातील लोक हे हातात कुऱ्हाड, पाठीवर घोंगड, हातात कड, कोल्हापुरी चप्पल वापरतात.{{संदर्भ}} '''जय मल्हार''' ''यळकोट यळकोट जय मल्हार'', '''बिरोबाच्या नावानं चांगभलं''' हे समाजाचे ब्रीदवाक्य आहे.{{संदर्भ}} धनगर समाजामध्ये हा सगळ्या धनगरांच्या देवळात ''भंडारा'' उधळला जातो.{{संदर्भ}} ही लोक धनगरी ओवी गातात व गजी नृत्य केले जाते. धनगर समाज हा दसऱ्याच्या दिवशी शस्त्र पूजन करतो . [[वर्ग:हिंदू धर्मामधील जाती]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील मागासवर्गीय जाती]] 6r0vzkskld6kvshu0r9jcp66gnujz7d 0 9489 2692626 2681055 2026-07-04T16:17:00Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2692626 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट साहित्यिक | नाव = | चित्र = | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = आचार्य नरहर कुरुंदकर | टोपण_नाव = | जन्म_दिनांक = १५ जुलै,१९३२ | जन्म_स्थान = नांदापूर जि.परभणी | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | कार्यक्षेत्र = अखंड महाराष्ट्र | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | धर्म = हिंदू | भाषा = मराठी | कार्यकाळ = | साहित्य_प्रकार = | विषय = | चळवळ = | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = | प्रभाव = | प्रभावित = | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = प्रा. | स्वाक्षरी_चित्र = | संकेतस्थळ_दुवा = | तळटिपा = }} '''आचार्य नरहर कुरुंदकर''' ([[१५ जुलै]], [[इ.स. १९३२]] - [[१० फेब्रुवारी]], [[इ.स. १९८२]]) हे मराठी भाषा व साहित्याचे समीक्षक, आणि समाजचिंतक होते. ते एक प्रभावी वक्ते होते. त्यांनी [[प्रतिभा निकेतन माध्यमिक विद्यालय, नांदेड]]‎ येथे शिक्षक म्हणून तर [[नांदेड एज्युकेशन सोसायटी]]चे [[पीपल्स कॉलेज, नांदेड]] येथे प्राचार्यपद भूषविले होते. विशेष बाब म्हणजे [[अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन|अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे]] अध्यक्षपद दोनदा बिनविरोध त्यांच्याकडे येऊनही त्यांनी त्याला नम्रपणे नकार दिला होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://www.loksatta.com/daily/20090210/vishesh.htm | title=स्व. नरहर कुरुंदकर समज आणि गैरसमज | प्रकाशक=लोकसत्ता | दिनांक=१० फेब्रुवारी २००९ | ॲक्सेसदिनांक=१५ फेब्रुवारी २०१४ | भाषा=मराठी | लेखक=मधु जामकर | archive-date=2016-03-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160309094229/http://www.loksatta.com/daily/20090210/vishesh.htm | url-status=dead }}</ref> {{कॉमन्स|Category:Books_by_Narhar_Kurundkar}} == व्यक्तिगत जीवन == हिंगोली जिल्ह्यातील कुरुंदा हे त्यांचे मूळ गाव. नरहर कुरुंदकरांचा [[विवाह]] प्रभावती यांच्याशी झाला होता. या दांपत्याला एक मुलगा आणि तीन मुली अशी अपत्ये होती. प्रभावती कुरुंदकरांचा [[मृत्यू]] ९ [[जानेवारी]] [[इ.स. २०१०]] या दिवशी झाला. त्यांच्या एका मुलीचे नाव [[श्यामल पत्की]] आहे. ==कारकीर्द== {{विस्तार}} ==प्रतिष्ठान== कुरुंदकरांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ [[नांदेड]] शहरात त्यांच्या नावाचे ’[[नरहर कुरुंदकर प्रतिष्ठान]]’ स्थापन (२०१०) झाले आहे. श्यामल पत्की या प्रतिष्ठानच्या संस्थापक [[अध्यक्ष]] आहेत. २०१० साली, [[नांदेड एज्युकेशन सोसायटी|नांदेड एज्युकेशन सोसायटी व नरहर कुरुंदकर प्रतिष्ठानच्या संयुक्त प्रकल्प म्हणून]] सोसायटीच्या [[स्वामी रामानंद तीर्थ]] संशोधन केंद्रात नरहर कुरुंदकर प्रगत अध्ययन व संशोधन केंद्र सुरू केले आहे. नांदेड एज्यूकेशन सोसायटीने दिलेल्या दिड एकर जागेवर <ref>किरकोळ बदल</ref>२०१० साली महाराष्ट्र शासनातर्फे नरहर कुरुंदकर स्मारकाची घोषणा केली असून त्यापैकी दोन कोटीच्या पहिल्या फेजचे बांधकाम पूर्ण झाले असून सध्या तिथून संस्थेचे कार्य सुरू आहे. स्मारकाच्या ऊर्वरीत बांधकामाच्या १५ कोटीच्या प्रस्तावास शासनाने मार्च २०२४ मध्ये मान्यता दिली असून लवकरच प्रत्यक्ष बांधकामास सुरुवात होईल. अभ्यास केंद्रातर्फे विविध विषयासंबधी मान्यवरांच्या मासिक व्याख्यानाचे नियमित आयोजन केले जाते. तसेच विविधक्षेत्रात काम करणाऱ्या दोन संशोधकांना त्यांच्या प्रकल्पासाठी १५ जुलै रौजी शिष्यवृत्ती घोषीत केली जाते. संशोधनवृत्तीसाठी शैक्षणिक अर्हतेतीची अट नसल्याने अनेक नवे प्रकल्प मार्गी लागले आहेत. शिष्यवृत्ती मिळाल्यापासून दोन वर्षात प्रकल्प सादर करणे एवढीच अट आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.narharkurundkar.in/kurundkar-fellowship/|title=Kurundkar Fellowship – Narhar Kurundkar Pratishthan|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2020-02-10|archive-date=2019-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190909095406/http://www.narharkurundkar.in/kurundkar-fellowship/|url-status=dead}}</ref> आतापर्यंत पूर्ण झालेले प्रकल्प : * दासोपंतांच्या पदरचनांचा सांगीतिक व वाङ्‌मयीन अभ्यास * मराठ्यांचा इतिहास-कुरुंदकरांची भूमिका, ई.१२ प्रकल्प पूर्ण झाले आहेत. या प्रतिष्ठानच्या वतीने ४२ वर्षापासुन दरवर्षी ८-१० फेब्रुवारी दरम्यान <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=narharkundkar.com|title=narharkurundkarratisthan.com|url-status=live}}</ref>व्याख्यानमाला आयोजित केली जाते.. आतापर्यंत (२०२४) येथे [[अशोक वाजपेयी]], [[गंगाधर गाडगीळ]], डॉ.[[जयंत नारळीकर]], [[दुर्गा भागवत]], [[भालचंद्र फडके]], डॉ.[[म.द. हातकणंगलेकर]], डॉ.[[य.दि. फडके]], डॉ.[[यशवंत सुमंत]], डॉ.[[सदानंद मोरे]] आदींची व्याख्याने झाली आहेत. ==कुरुंदकरांचे स्मारक== कुरुंदकरांसह [[विनोबा भावे]], [[वसंतदादा पाटील]], [[बालगंधर्व]], [[जी.डी. बापू लाड]], [[नागनाथ‍अण्णा नायकवडी]], बाळासाहेब देसाई (सातारा), भाई सावंत, बाळासाहेब सावंत (रत्‍नागिरी), [[चिंतामणराव देशमुख]], [[संताजी घोरपडे]], [[मारोतराव कन्नमवार]], आदी व्यक्तीची स्मारके उभारण्याचे महाराष्ट्रातील काँग्रेस सरकारने ठरवले होते, पण यांतील एकही स्मारक पूर्णत्वास गेले नाही. ==प्रकाशित साहित्य== {| class="wikitable sortable" |- ! width="30%"| नाव ! width="20%"| साहित्यप्रकार ! width="30%"| प्रकाशन ! width="20%"| प्रकाशन वर्ष (इ.स.) |- | [[अभयारण्य (पुस्तक)|अभयारण्य]]|| || इंद्रायणी साहित्य || |- | [[आकलन]]|| व्यक्तिचित्रे|| देशमुख आणि कंपनी|| |- | [[जागर]]|| लेखसंग्रह (राजकीय)|| देशमुख आणि कंपनी || |- | [[थेंब अत्तराचे]]|| || देशमुख आणि कंपनी|| |- | [[धार आणि काठ]]|| || देशमुख आणि कंपनी || |- | निवडक कुरंदकर ग्रंथवेध भाग १, २ (संपादक विश्वास दांडेकर) ||निवडक प्रस्तावनांचा संग्रह|| देशमुख आणि कंपनी || |- | निवडक पत्रे-नरहर कुरुंदकर (संपादक- जया दडकर) || || || |- | पं.नेहरू-एक मागोवा (सहलेखक- डॉ. एन.जी. राजूरकर) || || || |- | परिचय[https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%AF]|| || इंद्रायणी साहित्य|| १५ जुलै १९८७ |- | पायवाट[https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9F]|| || मॅजेस्टिक बुक स्टॉल|| ऑगस्ट १९७४ |- | भजन || || || |- | मनुस्मृती (इंग्रजी)|| || || |- | [[मागोवा]]|| || देशमुख आणि कंपनी || |- | [[रूपवेध]]|| || देशमुख आणि कंपनी || |- | [[रंगशाळा]]|| || देशमुख आणि कंपनी|| |- | [[शिवरात्र]]|| || || |- | छत्रपती शिवाजी महाराज जीवन-रहस्य || || || |- | [[हैदराबाद]] : विमोचन आणि [[s:हैदराबाद_विमोचन_आणि_विसर्जन|विसर्जन]]|| || || |- |वाटचाल[https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9F%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2] | |इंद्रायणी साहित्य |१० फेब्रुवारी १९८८ |} [[commons:Category:Books_by_Narhar_Kurundkar|नरहर कुरुंदकर लिखित पुस्तके ऑनलाइन वाचण्यासाठी]] ==प्रस्तावना लेखन== कुरुंदकरांनी अनेक पुस्तकांना प्रदीर्घ प्रस्तावना लिहिल्या आहेत. त्‍यांनी लिहिलेल्या प्रस्तावनांमधून आठ प्रस्तावनांची निवड करून ‘निवडक नरहर कुरूंदर’ हे संपादित पुस्तक आकाराला आलेले आहे. ‘देशमुख आणि कंपनी’ने प्रकाशित केलेल्या या पुस्तकातील प्रस्तावनांची निवड विश्वास दांडेकर यांनी केलेली आहे. ‘ग्रंथवेध भाग-१’ असे या पुस्तकाला म्हटलेले असून इतर निवडक प्रस्तावना भाग-२ मध्ये समाविष्ट करण्यात येणार आहेत. ===कुरंदकरांच्या प्रस्तावना लाभलेली व ग्रंथवेध-१ मधे उल्लेखलेली पुस्तके=== * अमेरिकन निग्रो साहित्य आणि संस्कृती (जनार्दन वाघमारे) * चक्रपाणी (रा.चिं. ढेरे) * चलो कलकत्ता (बिमल मित्र) * महाडचा मुक्तिसंग्राम (झुंबरलाल कांबळे-राम बिवलकर) * लोकायत (स.रा.गाडगीळ) * श्रीमान योगी (रणजित देसाई) : सत्तर पानी प्रस्तावना * संस्कृती (इरावती कर्वे) * हिमालयाची सावली (वसंत कानेटकर) ==इतर लेखन== * मनुस्मृती : कंटेंपररी थॉट्स (मराठी अनुवाद-मधुकर देशपांडे) * डॉ. [[सर्वपल्ली राधाकृष्णन]] ==पुरस्कार== ' [[धार आणि काठ]]' या पुस्तकाला महाराष्ट्र राज्य पुरस्कार मिळाला. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [http://www.maayboli.com/hitguj/messages/103385/49725.html?1057251667 राष्ट्रीय एकात्मता आणि इतिहासाचा अभ्यासक्रम] * [http://blogs.sify.com/blog_display.php?blogid=1455&pid=4223 रणजीत देसाई लिखित 'श्रीमान योगी' या पुस्तकास नरहर कुरुंदकर यांनी दिलेल्या प्रस्तावनेचे स्वैर इंग्रजी भाषांतर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311032211/http://blogs.sify.com/blog_display.php?blogid=1455&pid=4223 |date=2007-03-11 }} * [http://www.manogat.com/search/node/%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A4%B0+%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%95%E0%A4%B0 मनोगतवरील चर्चा]{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Ghate Pankaj. [http://www.aksharnama.com/client/article_detail/1007 मी नरहर कुरुंदकरांकडे कसं पाहतो! (पूर्वार्ध)] * Ghate Pankaj. [http://www.aksharnama.com/client/article_detail/1009 मी कुरुंदकरांकडे कसं पाहतो! (उत्तरार्ध)] {{मराठी साहित्यिक}} [[वर्ग:नांदेड जिल्हा]] [[वर्ग:मराठी साहित्यिक|कुरुंदकर, नरहर]] [[वर्ग:मराठी समीक्षक|कुरुंदकर, नरहर]] [[वर्ग:मराठी लेखक|कुरुंदकर, नरहर]] [[वर्ग:इ.स. १९३२ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८२ मधील मृत्यू]] 7xowv12b0bstrn66nauamt7lhqmek7g 2692717 2692626 2026-07-05T11:35:12Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2692717 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट साहित्यिक | नाव = | चित्र = | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = आचार्य नरहर कुरुंदकर | टोपण_नाव = | जन्म_दिनांक = १५ जुलै,१९३२ | जन्म_स्थान = नांदापूर जि.परभणी | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | कार्यक्षेत्र = अखंड महाराष्ट्र | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | धर्म = हिंदू | भाषा = मराठी | कार्यकाळ = | साहित्य_प्रकार = | विषय = | चळवळ = | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = | प्रभाव = | प्रभावित = | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = प्रा. श्यामल पत्की | स्वाक्षरी_चित्र = | संकेतस्थळ_दुवा = | तळटिपा = }} '''आचार्य नरहर कुरुंदकर''' ([[१५ जुलै]], [[इ.स. १९३२]] - [[१० फेब्रुवारी]], [[इ.स. १९८२]]) हे मराठी भाषा व साहित्याचे समीक्षक, आणि समाजचिंतक होते. ते एक प्रभावी वक्ते होते. त्यांनी [[प्रतिभा निकेतन माध्यमिक विद्यालय, नांदेड]]‎ येथे शिक्षक म्हणून तर [[नांदेड एज्युकेशन सोसायटी]]चे [[पीपल्स कॉलेज, नांदेड]] येथे प्राचार्यपद भूषविले होते. विशेष बाब म्हणजे [[अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन|अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे]] अध्यक्षपद दोनदा बिनविरोध त्यांच्याकडे येऊनही त्यांनी त्याला नम्रपणे नकार दिला होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://www.loksatta.com/daily/20090210/vishesh.htm | title=स्व. नरहर कुरुंदकर समज आणि गैरसमज | प्रकाशक=लोकसत्ता | दिनांक=१० फेब्रुवारी २००९ | ॲक्सेसदिनांक=१५ फेब्रुवारी २०१४ | भाषा=मराठी | लेखक=मधु जामकर | archive-date=2016-03-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160309094229/http://www.loksatta.com/daily/20090210/vishesh.htm | url-status=dead }}</ref> {{कॉमन्स|Category:Books_by_Narhar_Kurundkar}} == व्यक्तिगत जीवन == हिंगोली जिल्ह्यातील कुरुंदा हे त्यांचे मूळ गाव. नरहर कुरुंदकरांचा [[विवाह]] प्रभावती यांच्याशी झाला होता. या दांपत्याला एक मुलगा आणि तीन मुली अशी अपत्ये होती. प्रभावती कुरुंदकरांचा [[मृत्यू]] ९ [[जानेवारी]] [[इ.स. २०१०]] या दिवशी झाला. त्यांच्या एका मुलीचे नाव [[श्यामल पत्की]] आहे. ==कारकीर्द== {{विस्तार}} ==प्रतिष्ठान== कुरुंदकरांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ [[नांदेड]] शहरात त्यांच्या नावाचे ’[[नरहर कुरुंदकर प्रतिष्ठान]]’ स्थापन (२०१०) झाले आहे. श्यामल पत्की या प्रतिष्ठानच्या संस्थापक [[अध्यक्ष]] आहेत. २०१० साली, [[नांदेड एज्युकेशन सोसायटी|नांदेड एज्युकेशन सोसायटी व नरहर कुरुंदकर प्रतिष्ठानच्या संयुक्त प्रकल्प म्हणून]] सोसायटीच्या [[स्वामी रामानंद तीर्थ]] संशोधन केंद्रात नरहर कुरुंदकर प्रगत अध्ययन व संशोधन केंद्र सुरू केले आहे. नांदेड एज्यूकेशन सोसायटीने दिलेल्या दिड एकर जागेवर <ref>किरकोळ बदल</ref>२०१० साली महाराष्ट्र शासनातर्फे नरहर कुरुंदकर स्मारकाची घोषणा केली असून त्यापैकी दोन कोटीच्या पहिल्या फेजचे बांधकाम पूर्ण झाले असून सध्या तिथून संस्थेचे कार्य सुरू आहे. स्मारकाच्या ऊर्वरीत बांधकामाच्या १५ कोटीच्या प्रस्तावास शासनाने मार्च २०२४ मध्ये मान्यता दिली असून लवकरच प्रत्यक्ष बांधकामास सुरुवात होईल. अभ्यास केंद्रातर्फे विविध विषयासंबधी मान्यवरांच्या मासिक व्याख्यानाचे नियमित आयोजन केले जाते. तसेच विविधक्षेत्रात काम करणाऱ्या दोन संशोधकांना त्यांच्या प्रकल्पासाठी १५ जुलै रौजी शिष्यवृत्ती घोषीत केली जाते. संशोधनवृत्तीसाठी शैक्षणिक अर्हतेतीची अट नसल्याने अनेक नवे प्रकल्प मार्गी लागले आहेत. शिष्यवृत्ती मिळाल्यापासून दोन वर्षात प्रकल्प सादर करणे एवढीच अट आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.narharkurundkar.in/kurundkar-fellowship/|title=Kurundkar Fellowship – Narhar Kurundkar Pratishthan|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2020-02-10|archive-date=2019-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190909095406/http://www.narharkurundkar.in/kurundkar-fellowship/|url-status=dead}}</ref> आतापर्यंत पूर्ण झालेले प्रकल्प : * दासोपंतांच्या पदरचनांचा सांगीतिक व वाङ्‌मयीन अभ्यास * मराठ्यांचा इतिहास-कुरुंदकरांची भूमिका, ई.१२ प्रकल्प पूर्ण झाले आहेत. या प्रतिष्ठानच्या वतीने ४२ वर्षापासुन दरवर्षी ८-१० फेब्रुवारी दरम्यान <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=narharkundkar.com|title=narharkurundkarratisthan.com|url-status=live}}</ref>व्याख्यानमाला आयोजित केली जाते.. आतापर्यंत (२०२४) येथे [[अशोक वाजपेयी]], [[गंगाधर गाडगीळ]], डॉ.[[जयंत नारळीकर]], [[दुर्गा भागवत]], [[भालचंद्र फडके]], डॉ.[[म.द. हातकणंगलेकर]], डॉ.[[य.दि. फडके]], डॉ.[[यशवंत सुमंत]], डॉ.[[सदानंद मोरे]] आदींची व्याख्याने झाली आहेत. ==कुरुंदकरांचे स्मारक== कुरुंदकरांसह [[विनोबा भावे]], [[वसंतदादा पाटील]], [[बालगंधर्व]], [[जी.डी. बापू लाड]], [[नागनाथ‍अण्णा नायकवडी]], बाळासाहेब देसाई (सातारा), भाई सावंत, बाळासाहेब सावंत (रत्‍नागिरी), [[चिंतामणराव देशमुख]], [[संताजी घोरपडे]], [[मारोतराव कन्नमवार]], आदी व्यक्तीची स्मारके उभारण्याचे महाराष्ट्रातील काँग्रेस सरकारने ठरवले होते, पण यांतील एकही स्मारक पूर्णत्वास गेले नाही. ==प्रकाशित साहित्य== {| class="wikitable sortable" |- ! width="30%"| नाव ! width="20%"| साहित्यप्रकार ! width="30%"| प्रकाशन ! width="20%"| प्रकाशन वर्ष (इ.स.) |- | [[अभयारण्य (पुस्तक)|अभयारण्य]]|| || इंद्रायणी साहित्य || |- | [[आकलन]]|| व्यक्तिचित्रे|| देशमुख आणि कंपनी|| |- | [[जागर]]|| लेखसंग्रह (राजकीय)|| देशमुख आणि कंपनी || |- | [[थेंब अत्तराचे]]|| || देशमुख आणि कंपनी|| |- | [[धार आणि काठ]]|| || देशमुख आणि कंपनी || |- | निवडक कुरंदकर ग्रंथवेध भाग १, २ (संपादक विश्वास दांडेकर) ||निवडक प्रस्तावनांचा संग्रह|| देशमुख आणि कंपनी || |- | निवडक पत्रे-नरहर कुरुंदकर (संपादक- जया दडकर) || || || |- | पं.नेहरू-एक मागोवा (सहलेखक- डॉ. एन.जी. राजूरकर) || || || |- | परिचय[https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%AF]|| || इंद्रायणी साहित्य|| १५ जुलै १९८७ |- | पायवाट[https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9F]|| || मॅजेस्टिक बुक स्टॉल|| ऑगस्ट १९७४ |- | भजन || || || |- | मनुस्मृती (इंग्रजी)|| || || |- | [[मागोवा]]|| || देशमुख आणि कंपनी || |- | [[रूपवेध]]|| || देशमुख आणि कंपनी || |- | [[रंगशाळा]]|| || देशमुख आणि कंपनी|| |- | [[शिवरात्र]]|| || || |- | छत्रपती शिवाजी महाराज जीवन-रहस्य || || || |- | [[हैदराबाद]] : विमोचन आणि [[s:हैदराबाद_विमोचन_आणि_विसर्जन|विसर्जन]]|| || || |- |वाटचाल[https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9F%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2] | |इंद्रायणी साहित्य |१० फेब्रुवारी १९८८ |} [[commons:Category:Books_by_Narhar_Kurundkar|नरहर कुरुंदकर लिखित पुस्तके ऑनलाइन वाचण्यासाठी]] ==प्रस्तावना लेखन== कुरुंदकरांनी अनेक पुस्तकांना प्रदीर्घ प्रस्तावना लिहिल्या आहेत. त्‍यांनी लिहिलेल्या प्रस्तावनांमधून आठ प्रस्तावनांची निवड करून ‘निवडक नरहर कुरूंदर’ हे संपादित पुस्तक आकाराला आलेले आहे. ‘देशमुख आणि कंपनी’ने प्रकाशित केलेल्या या पुस्तकातील प्रस्तावनांची निवड विश्वास दांडेकर यांनी केलेली आहे. ‘ग्रंथवेध भाग-१’ असे या पुस्तकाला म्हटलेले असून इतर निवडक प्रस्तावना भाग-२ मध्ये समाविष्ट करण्यात येणार आहेत. ===कुरंदकरांच्या प्रस्तावना लाभलेली व ग्रंथवेध-१ मधे उल्लेखलेली पुस्तके=== * अमेरिकन निग्रो साहित्य आणि संस्कृती (जनार्दन वाघमारे) * चक्रपाणी (रा.चिं. ढेरे) * चलो कलकत्ता (बिमल मित्र) * महाडचा मुक्तिसंग्राम (झुंबरलाल कांबळे-राम बिवलकर) * लोकायत (स.रा.गाडगीळ) * श्रीमान योगी (रणजित देसाई) : सत्तर पानी प्रस्तावना * संस्कृती (इरावती कर्वे) * हिमालयाची सावली (वसंत कानेटकर) ==इतर लेखन== * मनुस्मृती : कंटेंपररी थॉट्स (मराठी अनुवाद-मधुकर देशपांडे) * डॉ. [[सर्वपल्ली राधाकृष्णन]] ==पुरस्कार== ' [[धार आणि काठ]]' या पुस्तकाला महाराष्ट्र राज्य पुरस्कार मिळाला. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [http://www.maayboli.com/hitguj/messages/103385/49725.html?1057251667 राष्ट्रीय एकात्मता आणि इतिहासाचा अभ्यासक्रम] * [http://blogs.sify.com/blog_display.php?blogid=1455&pid=4223 रणजीत देसाई लिखित 'श्रीमान योगी' या पुस्तकास नरहर कुरुंदकर यांनी दिलेल्या प्रस्तावनेचे स्वैर इंग्रजी भाषांतर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311032211/http://blogs.sify.com/blog_display.php?blogid=1455&pid=4223 |date=2007-03-11 }} * [http://www.manogat.com/search/node/%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A4%B0+%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%95%E0%A4%B0 मनोगतवरील चर्चा]{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Ghate Pankaj. [http://www.aksharnama.com/client/article_detail/1007 मी नरहर कुरुंदकरांकडे कसं पाहतो! (पूर्वार्ध)] * Ghate Pankaj. [http://www.aksharnama.com/client/article_detail/1009 मी कुरुंदकरांकडे कसं पाहतो! (उत्तरार्ध)] {{मराठी साहित्यिक}} [[वर्ग:नांदेड जिल्हा]] [[वर्ग:मराठी साहित्यिक|कुरुंदकर, नरहर]] [[वर्ग:मराठी समीक्षक|कुरुंदकर, नरहर]] [[वर्ग:मराठी लेखक|कुरुंदकर, नरहर]] [[वर्ग:इ.स. १९३२ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८२ मधील मृत्यू]] cpat7dgz6i2tptptrxiz7qqci0v4lj2 2692718 2692717 2026-07-05T11:36:04Z ~2026-24679-89 182431 /* कुरुंदकरांचे स्मारक */ 2692718 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट साहित्यिक | नाव = | चित्र = | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = | पूर्ण_नाव = आचार्य नरहर कुरुंदकर | टोपण_नाव = | जन्म_दिनांक = १५ जुलै,१९३२ | जन्म_स्थान = नांदापूर जि.परभणी | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | कार्यक्षेत्र = अखंड महाराष्ट्र | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | धर्म = हिंदू | भाषा = मराठी | कार्यकाळ = | साहित्य_प्रकार = | विषय = | चळवळ = | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = | प्रभाव = | प्रभावित = | पुरस्कार = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = प्रा. श्यामल पत्की | स्वाक्षरी_चित्र = | संकेतस्थळ_दुवा = | तळटिपा = }} '''आचार्य नरहर कुरुंदकर''' ([[१५ जुलै]], [[इ.स. १९३२]] - [[१० फेब्रुवारी]], [[इ.स. १९८२]]) हे मराठी भाषा व साहित्याचे समीक्षक, आणि समाजचिंतक होते. ते एक प्रभावी वक्ते होते. त्यांनी [[प्रतिभा निकेतन माध्यमिक विद्यालय, नांदेड]]‎ येथे शिक्षक म्हणून तर [[नांदेड एज्युकेशन सोसायटी]]चे [[पीपल्स कॉलेज, नांदेड]] येथे प्राचार्यपद भूषविले होते. विशेष बाब म्हणजे [[अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन|अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे]] अध्यक्षपद दोनदा बिनविरोध त्यांच्याकडे येऊनही त्यांनी त्याला नम्रपणे नकार दिला होता.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://www.loksatta.com/daily/20090210/vishesh.htm | title=स्व. नरहर कुरुंदकर समज आणि गैरसमज | प्रकाशक=लोकसत्ता | दिनांक=१० फेब्रुवारी २००९ | ॲक्सेसदिनांक=१५ फेब्रुवारी २०१४ | भाषा=मराठी | लेखक=मधु जामकर | archive-date=2016-03-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160309094229/http://www.loksatta.com/daily/20090210/vishesh.htm | url-status=dead }}</ref> {{कॉमन्स|Category:Books_by_Narhar_Kurundkar}} == व्यक्तिगत जीवन == हिंगोली जिल्ह्यातील कुरुंदा हे त्यांचे मूळ गाव. नरहर कुरुंदकरांचा [[विवाह]] प्रभावती यांच्याशी झाला होता. या दांपत्याला एक मुलगा आणि तीन मुली अशी अपत्ये होती. प्रभावती कुरुंदकरांचा [[मृत्यू]] ९ [[जानेवारी]] [[इ.स. २०१०]] या दिवशी झाला. त्यांच्या एका मुलीचे नाव [[श्यामल पत्की]] आहे. ==कारकीर्द== {{विस्तार}} ==प्रतिष्ठान== कुरुंदकरांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ [[नांदेड]] शहरात त्यांच्या नावाचे ’[[नरहर कुरुंदकर प्रतिष्ठान]]’ स्थापन (२०१०) झाले आहे. श्यामल पत्की या प्रतिष्ठानच्या संस्थापक [[अध्यक्ष]] आहेत. २०१० साली, [[नांदेड एज्युकेशन सोसायटी|नांदेड एज्युकेशन सोसायटी व नरहर कुरुंदकर प्रतिष्ठानच्या संयुक्त प्रकल्प म्हणून]] सोसायटीच्या [[स्वामी रामानंद तीर्थ]] संशोधन केंद्रात नरहर कुरुंदकर प्रगत अध्ययन व संशोधन केंद्र सुरू केले आहे. नांदेड एज्यूकेशन सोसायटीने दिलेल्या दिड एकर जागेवर <ref>किरकोळ बदल</ref>२०१० साली महाराष्ट्र शासनातर्फे नरहर कुरुंदकर स्मारकाची घोषणा केली असून त्यापैकी दोन कोटीच्या पहिल्या फेजचे बांधकाम पूर्ण झाले असून सध्या तिथून संस्थेचे कार्य सुरू आहे. स्मारकाच्या ऊर्वरीत बांधकामाच्या १५ कोटीच्या प्रस्तावास शासनाने मार्च २०२४ मध्ये मान्यता दिली असून लवकरच प्रत्यक्ष बांधकामास सुरुवात होईल. अभ्यास केंद्रातर्फे विविध विषयासंबधी मान्यवरांच्या मासिक व्याख्यानाचे नियमित आयोजन केले जाते. तसेच विविधक्षेत्रात काम करणाऱ्या दोन संशोधकांना त्यांच्या प्रकल्पासाठी १५ जुलै रौजी शिष्यवृत्ती घोषीत केली जाते. संशोधनवृत्तीसाठी शैक्षणिक अर्हतेतीची अट नसल्याने अनेक नवे प्रकल्प मार्गी लागले आहेत. शिष्यवृत्ती मिळाल्यापासून दोन वर्षात प्रकल्प सादर करणे एवढीच अट आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.narharkurundkar.in/kurundkar-fellowship/|title=Kurundkar Fellowship – Narhar Kurundkar Pratishthan|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2020-02-10|archive-date=2019-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190909095406/http://www.narharkurundkar.in/kurundkar-fellowship/|url-status=dead}}</ref> आतापर्यंत पूर्ण झालेले प्रकल्प : * दासोपंतांच्या पदरचनांचा सांगीतिक व वाङ्‌मयीन अभ्यास * मराठ्यांचा इतिहास-कुरुंदकरांची भूमिका, ई.१२ प्रकल्प पूर्ण झाले आहेत. या प्रतिष्ठानच्या वतीने ४२ वर्षापासुन दरवर्षी ८-१० फेब्रुवारी दरम्यान <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=narharkundkar.com|title=narharkurundkarratisthan.com|url-status=live}}</ref>व्याख्यानमाला आयोजित केली जाते.. आतापर्यंत (२०२४) येथे [[अशोक वाजपेयी]], [[गंगाधर गाडगीळ]], डॉ.[[जयंत नारळीकर]], [[दुर्गा भागवत]], [[भालचंद्र फडके]], डॉ.[[म.द. हातकणंगलेकर]], डॉ.[[य.दि. फडके]], डॉ.[[यशवंत सुमंत]], डॉ.[[सदानंद मोरे]] आदींची व्याख्याने झाली आहेत. ==कुरुंदकरांचे स्मारक== कुरुंदकरांसह [[विनोबा भावे]], [[वसंतदादा पाटील]], [[बालगंधर्व]], [[जी.डी. बापू लाड]], [[नागनाथ‍अण्णा नायकवडी]], बाळासाहेब देसाई (सातारा), भाई सावंत, [[बाळासाहेब सावंत]] (रत्‍नागिरी), [[चिंतामणराव देशमुख]], [[संताजी घोरपडे]], [[मारोतराव कन्नमवार]], आदी व्यक्तीची स्मारके उभारण्याचे महाराष्ट्रातील काँग्रेस सरकारने ठरवले होते, पण यांतील एकही स्मारक पूर्णत्वास गेले नाही. ==प्रकाशित साहित्य== {| class="wikitable sortable" |- ! width="30%"| नाव ! width="20%"| साहित्यप्रकार ! width="30%"| प्रकाशन ! width="20%"| प्रकाशन वर्ष (इ.स.) |- | [[अभयारण्य (पुस्तक)|अभयारण्य]]|| || इंद्रायणी साहित्य || |- | [[आकलन]]|| व्यक्तिचित्रे|| देशमुख आणि कंपनी|| |- | [[जागर]]|| लेखसंग्रह (राजकीय)|| देशमुख आणि कंपनी || |- | [[थेंब अत्तराचे]]|| || देशमुख आणि कंपनी|| |- | [[धार आणि काठ]]|| || देशमुख आणि कंपनी || |- | निवडक कुरंदकर ग्रंथवेध भाग १, २ (संपादक विश्वास दांडेकर) ||निवडक प्रस्तावनांचा संग्रह|| देशमुख आणि कंपनी || |- | निवडक पत्रे-नरहर कुरुंदकर (संपादक- जया दडकर) || || || |- | पं.नेहरू-एक मागोवा (सहलेखक- डॉ. एन.जी. राजूरकर) || || || |- | परिचय[https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%AF]|| || इंद्रायणी साहित्य|| १५ जुलै १९८७ |- | पायवाट[https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9F]|| || मॅजेस्टिक बुक स्टॉल|| ऑगस्ट १९७४ |- | भजन || || || |- | मनुस्मृती (इंग्रजी)|| || || |- | [[मागोवा]]|| || देशमुख आणि कंपनी || |- | [[रूपवेध]]|| || देशमुख आणि कंपनी || |- | [[रंगशाळा]]|| || देशमुख आणि कंपनी|| |- | [[शिवरात्र]]|| || || |- | छत्रपती शिवाजी महाराज जीवन-रहस्य || || || |- | [[हैदराबाद]] : विमोचन आणि [[s:हैदराबाद_विमोचन_आणि_विसर्जन|विसर्जन]]|| || || |- |वाटचाल[https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9F%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2] | |इंद्रायणी साहित्य |१० फेब्रुवारी १९८८ |} [[commons:Category:Books_by_Narhar_Kurundkar|नरहर कुरुंदकर लिखित पुस्तके ऑनलाइन वाचण्यासाठी]] ==प्रस्तावना लेखन== कुरुंदकरांनी अनेक पुस्तकांना प्रदीर्घ प्रस्तावना लिहिल्या आहेत. त्‍यांनी लिहिलेल्या प्रस्तावनांमधून आठ प्रस्तावनांची निवड करून ‘निवडक नरहर कुरूंदर’ हे संपादित पुस्तक आकाराला आलेले आहे. ‘देशमुख आणि कंपनी’ने प्रकाशित केलेल्या या पुस्तकातील प्रस्तावनांची निवड विश्वास दांडेकर यांनी केलेली आहे. ‘ग्रंथवेध भाग-१’ असे या पुस्तकाला म्हटलेले असून इतर निवडक प्रस्तावना भाग-२ मध्ये समाविष्ट करण्यात येणार आहेत. ===कुरंदकरांच्या प्रस्तावना लाभलेली व ग्रंथवेध-१ मधे उल्लेखलेली पुस्तके=== * अमेरिकन निग्रो साहित्य आणि संस्कृती (जनार्दन वाघमारे) * चक्रपाणी (रा.चिं. ढेरे) * चलो कलकत्ता (बिमल मित्र) * महाडचा मुक्तिसंग्राम (झुंबरलाल कांबळे-राम बिवलकर) * लोकायत (स.रा.गाडगीळ) * श्रीमान योगी (रणजित देसाई) : सत्तर पानी प्रस्तावना * संस्कृती (इरावती कर्वे) * हिमालयाची सावली (वसंत कानेटकर) ==इतर लेखन== * मनुस्मृती : कंटेंपररी थॉट्स (मराठी अनुवाद-मधुकर देशपांडे) * डॉ. [[सर्वपल्ली राधाकृष्णन]] ==पुरस्कार== ' [[धार आणि काठ]]' या पुस्तकाला महाराष्ट्र राज्य पुरस्कार मिळाला. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [http://www.maayboli.com/hitguj/messages/103385/49725.html?1057251667 राष्ट्रीय एकात्मता आणि इतिहासाचा अभ्यासक्रम] * [http://blogs.sify.com/blog_display.php?blogid=1455&pid=4223 रणजीत देसाई लिखित 'श्रीमान योगी' या पुस्तकास नरहर कुरुंदकर यांनी दिलेल्या प्रस्तावनेचे स्वैर इंग्रजी भाषांतर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311032211/http://blogs.sify.com/blog_display.php?blogid=1455&pid=4223 |date=2007-03-11 }} * [http://www.manogat.com/search/node/%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A4%B0+%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%95%E0%A4%B0 मनोगतवरील चर्चा]{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Ghate Pankaj. [http://www.aksharnama.com/client/article_detail/1007 मी नरहर कुरुंदकरांकडे कसं पाहतो! (पूर्वार्ध)] * Ghate Pankaj. [http://www.aksharnama.com/client/article_detail/1009 मी कुरुंदकरांकडे कसं पाहतो! (उत्तरार्ध)] {{मराठी साहित्यिक}} [[वर्ग:नांदेड जिल्हा]] [[वर्ग:मराठी साहित्यिक|कुरुंदकर, नरहर]] [[वर्ग:मराठी समीक्षक|कुरुंदकर, नरहर]] [[वर्ग:मराठी लेखक|कुरुंदकर, नरहर]] [[वर्ग:इ.स. १९३२ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९८२ मधील मृत्यू]] 1ojsn482s7scm7trnasthtj3qxjqg1j 0 13583 2692615 2639084 2026-07-04T16:04:23Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2692615 wikitext text/x-wiki '''महापौर''' हा मराठी शब्द [[विनायक दामोदर सावरकर|स्वातंत्र्यवीर सावरकरांनी]] सुचवला होता. त्‍यापूर्वी किंवा त्याआधी [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रात]] महानगरपालिकेच्या प्रमुख नेत्याला '''Mayor''' (मेयर) असे म्हणत असत. इतर राज्यांत अजूनही मेयर असे म्हणतात, कारण मेयर‌ हा‌ इंग्रजी शब्द आहे, त्याला भारतीय भाषेत प्रतिशब्द फक्त मराठीत आहे * पाश्चात्य देशांमध्ये महापौराला "शहराचा प्रथम नागरिक" असे म्हणून मान देतात किंवा देण्यात आला आहे. भारतांतील शहरांमधले महापौर हे पद केवळ शोभेचे असते. या पदाला कोणतेही खास अधिकार नसतात. केवळ सरकारी समारंभांना हजेरी लावणे, छोट्याछोट्या समारंभांचे किंवा स्पर्धांचे उद्घाटन करणे आणि महानगरपालिकेच्या शाळांत वह्या-पुस्तके किंवा बक्षिसे वाटणे, या पलीकडे त्याचा उपयोग करून घेतला जात नाही. महाराष्ट्रातील महापालिकेत निवडून आलेले सभासद आपल्यातल्या एका सभासदाला नेता म्हणून निवडतात. या नेत्याला [[शहर|शहराचा प्रथम नागरिक]] किंवा '''महापौर''' असे म्हणतात. * महापौर हा सभासदांमधून मतदानानेच निवडला गेला पाहिजे आणि त्याचा कार्यकाळ महापालिका सभागृहाच्या कार्यकालाइतकाच असायला हवा. **परंतु, सध्या महाराष्ट्रात, राज्याच्या राजकीय पक्षाचा एखादा मोठा नेता आपल्या मर्जीतल्या माणसाची महापौर म्हणून नेमणूक करतो आणि त्याचा कार्यकाल एक वर्ष, दीड वर्ष किंवा आणखी किती कमी किंवा जास्त असावा ते ठरतो. भारतातील इतर महापालिकांत महापौराची निवड वेगवेगळ्या पद्धतीने होते. * उत्तर प्रदेशात आणि आणखी काही राज्यांत महापौर हा शहराच्या सर्व नागरिकांकडून थेट निवडणूक पद्धतीने निर्वाचित केला जातो. लंडन आणि न्यू यॉर्कमध्येही महापौरासाठी थेट निवडणूक होते किंवा होत असते. मात्र, इंग्लंडमध्ये नुकत्याच झालेल्या सर्वेक्षणानुसार एकूण अकरा शहरांपैकी नऊ शहरांतील नागरिकांनी महापौराची थेट निवडणूक नसावी, असा कौल दिला आहे. *फक्त ब्रिस्टॉल आणि डोनकॅस्टर हा दोनच शहरांतील नागरिकांना महापौराची थेट निवडणूक हवी आहे. [[वर्ग:नागरिकशास्त्र]] 5dbl3d0ez79ib1zpf2usrlye9j81ova 2692616 2692615 2026-07-04T16:04:47Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2692616 wikitext text/x-wiki '''महापौर''' हा मराठी शब्द [[विनायक दामोदर सावरकर|स्वातंत्र्यवीर सावरकरांनी]] सुचवला होता. त्‍यापूर्वी किंवा त्याआधी [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रात]] महानगरपालिकेच्या प्रमुख नेत्याला '''Mayor''' (मेयर) असे म्हणत असत. इतर राज्यांत अजूनही मेयर असे म्हणतात, कारण मेयर‌ हा‌ इंग्रजी शब्द आहे, त्याला भारतीय भाषेत प्रतिशब्द फक्त मराठीत आहे. * पाश्चात्य देशांमध्ये महापौराला "शहराचा प्रथम नागरिक" असे म्हणून मान देतात किंवा देण्यात आला आहे. भारतांतील शहरांमधले महापौर हे पद केवळ शोभेचे असते. या पदाला कोणतेही खास अधिकार नसतात. केवळ सरकारी समारंभांना हजेरी लावणे, छोट्याछोट्या समारंभांचे किंवा स्पर्धांचे उद्घाटन करणे आणि महानगरपालिकेच्या शाळांत वह्या-पुस्तके किंवा बक्षिसे वाटणे, या पलीकडे त्याचा उपयोग करून घेतला जात नाही. महाराष्ट्रातील महापालिकेत निवडून आलेले सभासद आपल्यातल्या एका सभासदाला नेता म्हणून निवडतात. या नेत्याला [[शहर|शहराचा प्रथम नागरिक]] किंवा '''महापौर''' असे म्हणतात. * महापौर हा सभासदांमधून मतदानानेच निवडला गेला पाहिजे आणि त्याचा कार्यकाळ महापालिका सभागृहाच्या कार्यकालाइतकाच असायला हवा. **परंतु, सध्या महाराष्ट्रात, राज्याच्या राजकीय पक्षाचा एखादा मोठा नेता आपल्या मर्जीतल्या माणसाची महापौर म्हणून नेमणूक करतो आणि त्याचा कार्यकाल एक वर्ष, दीड वर्ष किंवा आणखी किती कमी किंवा जास्त असावा ते ठरतो. भारतातील इतर महापालिकांत महापौराची निवड वेगवेगळ्या पद्धतीने होते. * उत्तर प्रदेशात आणि आणखी काही राज्यांत महापौर हा शहराच्या सर्व नागरिकांकडून थेट निवडणूक पद्धतीने निर्वाचित केला जातो. लंडन आणि न्यू यॉर्कमध्येही महापौरासाठी थेट निवडणूक होते किंवा होत असते. मात्र, इंग्लंडमध्ये नुकत्याच झालेल्या सर्वेक्षणानुसार एकूण अकरा शहरांपैकी नऊ शहरांतील नागरिकांनी महापौराची थेट निवडणूक नसावी, असा कौल दिला आहे. *फक्त ब्रिस्टॉल आणि डोनकॅस्टर हा दोनच शहरांतील नागरिकांना महापौराची थेट निवडणूक हवी आहे. [[वर्ग:नागरिकशास्त्र]] tvkrdlgr8vg75de4pp85jf3y04qckrf 2692617 2692616 2026-07-04T16:05:46Z अभय नातू 206 [[Special:Contributions/~2026-24679-89|~2026-24679-89]] ([[User talk:~2026-24679-89|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:~2025-38910-26|~2025-38910-26]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2639084 wikitext text/x-wiki '''महापौर''' हा मराठी शब्द [[विनायक दामोदर सावरकर|स्वातंत्र्यवीर सावरकरांनी]] सुचवला होता. त्‍यापूर्वी किंवा त्याआधी [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रात]] महानगरपालिकेच्या प्रमुख नेत्याला '''Mayor''' (मेयर) असे म्हणत असत. इतर राज्यांत अजूनही मेयर असे म्हणतात, कारण मेयर‌ हा‌ इंग्रजी शब्द आहे. * पाश्चात्य देशांमध्ये महापौराला "शहराचा प्रथम नागरिक" असे म्हणून मान देतात किंवा देण्यात आला आहे. भारतांतील शहरांमधले महापौर हे पद केवळ शोभेचे असते. या पदाला कोणतेही खास अधिकार नसतात. केवळ सरकारी समारंभांना हजेरी लावणे, छोट्याछोट्या समारंभांचे किंवा स्पर्धांचे उद्घाटन करणे आणि महानगरपालिकेच्या शाळांत वह्या-पुस्तके किंवा बक्षिसे वाटणे, या पलीकडे त्याचा उपयोग करून घेतला जात नाही. महाराष्ट्रातील महापालिकेत निवडून आलेले सभासद आपल्यातल्या एका सभासदाला नेता म्हणून निवडतात. या नेत्याला [[शहर|शहराचा प्रथम नागरिक]] किंवा '''महापौर''' असे म्हणतात. * महापौर हा सभासदांमधून मतदानानेच निवडला गेला पाहिजे आणि त्याचा कार्यकाळ महापालिका सभागृहाच्या कार्यकालाइतकाच असायला हवा. **परंतु, सध्या महाराष्ट्रात, राज्याच्या राजकीय पक्षाचा एखादा मोठा नेता आपल्या मर्जीतल्या माणसाची महापौर म्हणून नेमणूक करतो आणि त्याचा कार्यकाल एक वर्ष, दीड वर्ष किंवा आणखी किती कमी किंवा जास्त असावा ते ठरतो. भारतातील इतर महापालिकांत महापौराची निवड वेगवेगळ्या पद्धतीने होते. * उत्तर प्रदेशात आणि आणखी काही राज्यांत महापौर हा शहराच्या सर्व नागरिकांकडून थेट निवडणूक पद्धतीने निर्वाचित केला जातो. लंडन आणि न्यू यॉर्कमध्येही महापौरासाठी थेट निवडणूक होते किंवा होत असते. मात्र, इंग्लंडमध्ये नुकत्याच झालेल्या सर्वेक्षणानुसार एकूण अकरा शहरांपैकी नऊ शहरांतील नागरिकांनी महापौराची थेट निवडणूक नसावी, असा कौल दिला आहे. *फक्त ब्रिस्टॉल आणि डोनकॅस्टर हा दोनच शहरांतील नागरिकांना महापौराची थेट निवडणूक हवी आहे. [[वर्ग:नागरिकशास्त्र]] 9ayn73ob4eagsbwotjpp44jht2wsvnj 0 14695 2692648 2534728 2026-07-05T02:30:38Z अभय नातू 206 /* संदर्भ आणि नोंदी */ 2692648 wikitext text/x-wiki {{मट्रा अनुवादीत}} {{पुनर्लेखन}} {{Infobox football biography 2 | name = क्रिस्तियानो रोनाल्डो | image = [[चित्र:Cristiano Ajax.jpg|250px]] | caption = (Abhijeet Kale Photography) क्रिस्तियानो रोनाल्डो [[रेआल माद्रिद]] साठी खेळतांना | fullname = क्रिस्तियानो रोनाल्डो दॉस सांतोस अवॅरो | birth_date = {{Birth date and age१९८५|२|५}} | birth_place = [[tamil]], [[tamil]] | height = {{convert१.८६|m|६ft०१in|0|abbr=on}}<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |title=ristiano Ronaldo dos Santos Aveiro |दुवा=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1193041476158/1202773887674/jugador/Jugador/Cristiano_Ronaldo.htm |work=Realmadrid.com |publisher=Real Madrid CF |accessdate=18 February 2010 }}</ref> | position = [[Forward (association football)|Forward]] | currentclub = [Juventus]] | clubnumber = ७ | youthyears१ = १९९३–१९९५ |youthclubs१ = [[ॲन्डोरिन्हा]] | youthyears२ = १९९५–१९९७ |youthclubs२ = {{PORfbclub|C.D. Nacional}} | youthyears३ = १९९७–२००२ |youthclubs३ = {{PORfbclub|Sporting Clube de Portugal}} | years१ = २००२–२००३ |clubs१ = {{PORfbclub|Sporting Clube de Portugal}} |caps१ = २५ |goals१ = ३ | years२ = २००३–२००९ |clubs२ = {{ENGfbclub|Manchester United F.C.}} |caps२ = १९६ |goals२ = ८४ | years३ = २००९– |clubs३ = {{ESPfbclub|Real Madrid C.F.}} |caps३ = १०१ |goals३ = ११२ | nationalyears१ = २००१–२००२ |nationalteam१ = {{fbu|१७|Portugal}} |nationalcaps१ = ९ |nationalgoals१ = ६ | nationalyears२ = २००३ |nationalteam२ = {{fbu|२०|Portugal}} |nationalcaps२ = ५ |nationalgoals२ = १ | nationalyears३ = २००२–२००३ |nationalteam३ = {{fbu|२१|Portugal}} |nationalcaps३ = ६ |nationalgoals३ = ३ | nationalyears४ = २००४ |nationalteam४ = {{fbu|२३|Portugal}} |nationalcaps४ = ३ |nationalgoals४ = १ | nationalyears५ = २००३– |nationalteam५ = {{fb|Portugal}} |nationalcaps५ = ९१ |nationalgoals५ = ३२ | pcupdate = १९:००, १३ मे २०१२ (UTC) | ntupdate = १८:५५, ९ जून २०१२ (UTC) }} [[File:Cristiano Ronaldo and Lionel Messi - Portugal vs Argentina, 9th February 2011.jpg|thumb|left|]] == कामगिरी == {|border=1 align Cristiano रोनाल्डो DOS Santos Aveiro , [ 2 ] OIH ( 5 फेब्रुवारी 1985 जन्म ) , [ 3 ] Cristiano रोनाल्डो म्हणून ओळखले , स्पॅनिश क्लब रेआल माद्रिद आणि कर्णधार पोर्तुगाल राष्ट्रीय संघाचे पुढे भूमिका म्हणून जो पोर्तुगीज फुटबॉल आहे . तो ( € 94 दशलक्ष / $ 131,6 दशलक्ष ) £ 80 दशलक्ष किमतीची हस्तांतरण 2009 मध्ये मॅंचेस्टर युनायटेड पासून रिअल माद्रिद हलविले तेव्हा त्यांनी इतिहासातील सर्वात महाग फुटबॉल बनले . तो ( कर नंतर) दर वर्षी € 21 दशलक्ष दिले जाते अटींनुसार रिअल माद्रिद बरोबर रोनाल्डोच्या कॉन्ट्रॅक्ट , त्याला जगात सर्वाधिक पेड फुटबॉल करते , [ 4 ] व त्याचे buyout पथकर कलम € 1 अब्ज अमूल्य आहे त्याच्या करार . [ 5 ] रोनाल्डो CD वर हलवून आधी त्याने दोन वर्षे खेळलेला जेथे Andorinha , एक युवक खेळाडू म्हणून कारकीर्द सुरुवात Nacional . 1997 मध्ये त्यांनी पोर्तुगीज दिग्गज स्पोर्टिंग Clube डी पोर्तुगाल एक पाउल केले . रोनाल्डो 2003 मध्ये £ 12.24 दशलक्ष ( € 15 दशलक्ष ) साठी त्याला साइन इन कोण मॅंचेस्टर युनायटेड व्यवस्थापक ऍलेक्स फर्ग्युसन , लक्ष नाही. 2004 मध्ये , रोनाल्डो पहिला क्लब सन्मान , फा जिंकला . रोनाल्डो 2007 मध्ये असे , सर्व चार मुख्य PFA आणि FWA पुरस्कार जिंकणारा इंग्लंड पहिला खेळाडू खेळण्याच्या होते . 2008 आणि 2013 मध्ये , रोनाल्डो दोनदा पुरस्कार जिंकणारा पोर्तुगीज कधीही पहिली , फिफा / Ballon डि किंवा ग्रहावर सर्वोत्तम फुटबॉल पारितोषिक जिंकली . [ 6 ] [ 7 ] त्यांनी 2008 दोन्ही युरोपियन CRISTIANO RONALDO TAMBIEN CONOCIDO COMO IVAN 10º EL PERFECTO, MILITA EN EL EQUIPO JUVENIL DEL NUMANCIA DE ARES गोल्डन शू प्रदान करण्यात आले आणि 2011 . 2008 मध्ये त्यांनी चार मुख्य PFA आणि FWA trophies तीन जिंकली आणि वर्षातील फिफा प्लेयर , वर्षातील FIFPro प्लेयर , वर्ष जागतिक सॉकर प्लेयर , आणि Onze डि किंवा नामकरण करण्यात आले . [ 8 ] [ 9 ] [ 2007 आणि 2008 मध्ये 10 ] , रोनाल्डो वर्षातील FWA फुटबॉल नाव देण्यात आले. रोनाल्डो 2009 मध्ये वर्ष ध्येय साठी फिफा Puskás पुरस्कार उदघाटन विजेते होते . रोनाल्डो शंभर लीग ध्येय पोहोचण्याचा दोन सलग वर्षे , वेगवान रिअल माद्रिद खेळाडू एका हंगामात 40 गोल पोहोचण्याचा प्रथम वरच्या युरोपियन संघ प्लेयर, आणिला लीगा एका हंगामात प्रत्येक संघ विरुद्ध स्कोअर कधीही प्रथम खेळाडू आहे . [ 11 ] तसेच रिअल माद्रिद एक हंगामात धाव सर्वात उद्दिष्टाचा विक्रम . जानेवारी 2014 मध्ये , रोनाल्डो त्याच्या 400th कारकीर्द ध्येय नाही. [ 12 ] क्रमांक 9 शर्ट परिधान माद्रिद येथे त्याच्या पहिल्या वर्षी खर्च केल्यानंतर , तो पुन्हा लॉंग देणाऱ्या संपावर गेलेला कामगार राऊल सुटण्याचा खालील संख्या 7 परिधान लागला . रोनाल्डो पूर्वी मॅंचेस्टर युनायटेड येथे संख्या 7 शर्ट थकलेला होता . रोनाल्डो एक पोर्तुगीज आंतरराष्ट्रीय खेळाडू आहे आणि ऑगस्ट 2003 मध्ये आंतरराष्ट्रीय फुटबाॅलमध्ये पदार्पण केले . त्यांनी 100 पेक्षा अधिक वेळा capped गेले आहे आणि सर्व वेळ त्याच्या देशाच्या संयुक्त टॉप goalscorer आहे . युएफा यूरो 2004 , 2006 फिफा विश्वचषक , युएफा यूरो 2008 , 2010 फिफा विश्वचषक आणि युएफा यूरो 2012 ; पोर्तुगाल त्यांनी पाच प्रमुख स्पर्धा घेतला आहे . त्यांनी पोर्तुगाल अंतिम पोहोचण्याचा मदतीबद्दल व्यतिरिक्त , ग्रीस विरुद्ध युरो 2004 उघडण्याची खेळ पहिला आंतरराष्ट्रीय ध्येय धाव . त्यांनी जुलै 2008 मध्ये बाजूलाच्या नेतृत्व चेंडू घेतला आणि युरो 2012 उपांत्य फेरीत कर्णधार पोर्तुगाल निघालो आणि संयुक्त अव्वल गुण म्हणून स्पर्धा समाप्त .=left cellpadding=4 cellspacing=2 style="background: ivory; font-size: 95%; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse;width:60%;" |+ '''<big>सर्व-कालीन क्लब कामगिरी</big>''' |- style="background:beige" !rowspan="2"|क्लब !rowspan="2"|हंगाम !colspan="3"|राष्ट्रीय लीग !colspan="3"|राष्ट्रीय चषक !colspan="3"|युरोपीयन स्पर्धा !colspan="3"|एकूण |- style="background:beige" !सामने !गोल !मदत !सामने !गोल !मदत !सामने !गोल !मदत !सामने !गोल !मदत |- |rowspan="2" align=center valign=center|'''[[स्पोर्टींग क्लब डे पोर्तुगाल]]''' |align="center"|[[२००२-०३ in Portuguese football|२००२-०३]] |align="center"|२५ |align="center"|३ |align="center"| - |align="center"| ३ |align="center"| २ |align="center"| - |align="center"| ३ |align="center"| - |align="center"| - !३१ !५ ! - |- style="background:lemonchiffon" ! एकूण !! २५ !! ३ !! - !! ३ !! २ !! - !! ३ !! - !! - !! ३१ !! ५ !! - |- |rowspan="6" align=center valign=center|'''[[मॅंचेस्टर युनायटेड एफ.सी.|मॅंचेस्टर युनायटेड]]''' |align="center"|[[२००३-०४ in English football|२००३-०४]] |align="center"|२९ |align="center"|४ |align="center"|४ |align="center"|६ |align="center"|२ |align="center"|- |align="center"|५ |align="center"|- |align="center"|- !४० !६ !४ |- |align="center"|[[२००४-०५ in English football|२००४-०५]] |align="center"|३३ |align="center"|५ |align="center"|४ |align="center"|९ |align="center"|४ |align="center"|- |align="center"|८ |align="center"|- |align="center"|- !५० !९ !४ |- |align="center"|[[२००५-०६ in English football|२००५-०६]] |align="center"|३३ |align="center"|९ |align="center"|६ |align="center"|६ |align="center"|२ |align="center"|१ |align="center"|८ |align="center"|१ |align="center"|- !४७ !१२ !७ |- |align="center"|[[२००६-०७ in English football|२००६-०७]] |align="center"|३४ |align="center"|१७ |align="center"|१४ |align="center"|८ |align="center"|३ |align="center"|१ |align="center"|११ |align="center"|३ |align="center"|५ !५३ !२३ !२० |- |align="center"|[[२००७-०८ in English football|२००७-०८]] |align="center"|३१ |align="center"|२८ |align="center"|६ |align="center"|३ |align="center"|३ |align="center"|- |align="center"|८ |align="center"|७ |align="center"|१ !४२ !३८ !७ |- style="background:lemonchiffon" ! एकूण !! १६० !! ६३ !! ३४ !! ३२ !! १४ !! २ !! ४० !! ११ !! ६ !! २३२ !! ८८ !! ४२ |- style="background:beige" !colspan="2"| Career एकूण !! १८५ !! ६६ !! ३४ !! ३५ !! १६ !! २ !! ४३ !! ११ !! ६ !! २६३ !! ९३ !! ४२ |}<br /> (''Correct as of [[एप्रिल २५]] [[इ.स. २००८]]'') {{विस्तार-फुटबॉल}} === फिफा विश्वचषक कारकीर्द === क्रिस्तियानो रोनाल्डोने {{fb|झधई}} एकूण ६ [[फिफा विश्वचषक]] (२००६ ते २०२६) स्पर्धांमध्ये भाग घेतला आहे. सहा वेगवेगळ्या विश्वचषक स्पर्धांमध्ये गोल करणारा तो जगातील पहिला पुरुष खेळाडू आहे. {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" ! वर्ष !! यजमान देश !! सामने !! गोल !! असिस्ट !! कामगिरी / विशेष नोंद |- | '''२००६''' | [[जर्मनी]] | ६ | १ | ० | '''चौथे स्थान:''' रोनाल्डोचा हा पहिलाच विश्वचषक होता. त्याने इराणविरुद्ध पहिला विश्वचषक गोल केला. पोर्तुगालने उपांत्य फेरी गाठली होती. |- | '''२०१०''' | [[दक्षिण आफ्रिका]] | ४ | १ | १ | '''अंतिम १६ ची फेरी:''' उत्तर कोरियाविरुद्ध ७-० अशा विजयात त्याने एक गोल आणि एक असिस्ट केला. पोर्तुगालला स्पेनकडून पराभव स्वीकारावा लागला. |- | '''२०१४''' | [[ब्राझील]] | ३ | १ | १ | '''साखळी फेरी:''' रोनाल्डो दुखापतीसह खेळला. घानाविरुद्ध त्याने एकमेव विजयी गोल केला, मात्र पोर्तुगाल संघ साखळी फेरीतच बाद झाला. |- | '''२०१८''' | [[रशिया]] | ४ | ४ | ० | '''अंतिम १६ ची फेरी:''' स्पेनविरुद्ध केलेली संस्मरणीय हॅट्ट्रिक (३ गोल) या स्पर्धेचे मुख्य आकर्षण ठरली. पोर्तुगालला उरुग्वेने बाद केले. |- | '''२०२२''' | [[कतार]] | ५ | १ | ० | '''उपांत्यपूर्व फेरी:''' घानाविरुद्ध गोल करून त्याने ५ वेगवेगळ्या विश्वचषकात गोल करण्याचा विक्रम रचला. पोर्तुगालला मोरोक्कोकडून पराभव पत्करावा लागला. |- ! एकूण !! ५ विश्वचषक !! २२ !! ८ !! २ !! सर्वोत्तम कामगिरी: चौथे स्थान (२००६) |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:रोनाल्डो, क्रिस्तियानो}} [[वर्ग:पोर्तुगालचे फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. १९८५ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] f2s60qlihllqmync1dcny0yuujqph2m 2692649 2692648 2026-07-05T02:30:47Z अभय नातू 206 /* फिफा विश्वचषक कारकीर्द */ 2692649 wikitext text/x-wiki {{मट्रा अनुवादीत}} {{पुनर्लेखन}} {{Infobox football biography 2 | name = क्रिस्तियानो रोनाल्डो | image = [[चित्र:Cristiano Ajax.jpg|250px]] | caption = (Abhijeet Kale Photography) क्रिस्तियानो रोनाल्डो [[रेआल माद्रिद]] साठी खेळतांना | fullname = क्रिस्तियानो रोनाल्डो दॉस सांतोस अवॅरो | birth_date = {{Birth date and age१९८५|२|५}} | birth_place = [[tamil]], [[tamil]] | height = {{convert१.८६|m|६ft०१in|0|abbr=on}}<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |title=ristiano Ronaldo dos Santos Aveiro |दुवा=http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1193041476158/1202773887674/jugador/Jugador/Cristiano_Ronaldo.htm |work=Realmadrid.com |publisher=Real Madrid CF |accessdate=18 February 2010 }}</ref> | position = [[Forward (association football)|Forward]] | currentclub = [Juventus]] | clubnumber = ७ | youthyears१ = १९९३–१९९५ |youthclubs१ = [[ॲन्डोरिन्हा]] | youthyears२ = १९९५–१९९७ |youthclubs२ = {{PORfbclub|C.D. Nacional}} | youthyears३ = १९९७–२००२ |youthclubs३ = {{PORfbclub|Sporting Clube de Portugal}} | years१ = २००२–२००३ |clubs१ = {{PORfbclub|Sporting Clube de Portugal}} |caps१ = २५ |goals१ = ३ | years२ = २००३–२००९ |clubs२ = {{ENGfbclub|Manchester United F.C.}} |caps२ = १९६ |goals२ = ८४ | years३ = २००९– |clubs३ = {{ESPfbclub|Real Madrid C.F.}} |caps३ = १०१ |goals३ = ११२ | nationalyears१ = २००१–२००२ |nationalteam१ = {{fbu|१७|Portugal}} |nationalcaps१ = ९ |nationalgoals१ = ६ | nationalyears२ = २००३ |nationalteam२ = {{fbu|२०|Portugal}} |nationalcaps२ = ५ |nationalgoals२ = १ | nationalyears३ = २००२–२००३ |nationalteam३ = {{fbu|२१|Portugal}} |nationalcaps३ = ६ |nationalgoals३ = ३ | nationalyears४ = २००४ |nationalteam४ = {{fbu|२३|Portugal}} |nationalcaps४ = ३ |nationalgoals४ = १ | nationalyears५ = २००३– |nationalteam५ = {{fb|Portugal}} |nationalcaps५ = ९१ |nationalgoals५ = ३२ | pcupdate = १९:००, १३ मे २०१२ (UTC) | ntupdate = १८:५५, ९ जून २०१२ (UTC) }} [[File:Cristiano Ronaldo and Lionel Messi - Portugal vs Argentina, 9th February 2011.jpg|thumb|left|]] == कामगिरी == {|border=1 align Cristiano रोनाल्डो DOS Santos Aveiro , [ 2 ] OIH ( 5 फेब्रुवारी 1985 जन्म ) , [ 3 ] Cristiano रोनाल्डो म्हणून ओळखले , स्पॅनिश क्लब रेआल माद्रिद आणि कर्णधार पोर्तुगाल राष्ट्रीय संघाचे पुढे भूमिका म्हणून जो पोर्तुगीज फुटबॉल आहे . तो ( € 94 दशलक्ष / $ 131,6 दशलक्ष ) £ 80 दशलक्ष किमतीची हस्तांतरण 2009 मध्ये मॅंचेस्टर युनायटेड पासून रिअल माद्रिद हलविले तेव्हा त्यांनी इतिहासातील सर्वात महाग फुटबॉल बनले . तो ( कर नंतर) दर वर्षी € 21 दशलक्ष दिले जाते अटींनुसार रिअल माद्रिद बरोबर रोनाल्डोच्या कॉन्ट्रॅक्ट , त्याला जगात सर्वाधिक पेड फुटबॉल करते , [ 4 ] व त्याचे buyout पथकर कलम € 1 अब्ज अमूल्य आहे त्याच्या करार . [ 5 ] रोनाल्डो CD वर हलवून आधी त्याने दोन वर्षे खेळलेला जेथे Andorinha , एक युवक खेळाडू म्हणून कारकीर्द सुरुवात Nacional . 1997 मध्ये त्यांनी पोर्तुगीज दिग्गज स्पोर्टिंग Clube डी पोर्तुगाल एक पाउल केले . रोनाल्डो 2003 मध्ये £ 12.24 दशलक्ष ( € 15 दशलक्ष ) साठी त्याला साइन इन कोण मॅंचेस्टर युनायटेड व्यवस्थापक ऍलेक्स फर्ग्युसन , लक्ष नाही. 2004 मध्ये , रोनाल्डो पहिला क्लब सन्मान , फा जिंकला . रोनाल्डो 2007 मध्ये असे , सर्व चार मुख्य PFA आणि FWA पुरस्कार जिंकणारा इंग्लंड पहिला खेळाडू खेळण्याच्या होते . 2008 आणि 2013 मध्ये , रोनाल्डो दोनदा पुरस्कार जिंकणारा पोर्तुगीज कधीही पहिली , फिफा / Ballon डि किंवा ग्रहावर सर्वोत्तम फुटबॉल पारितोषिक जिंकली . [ 6 ] [ 7 ] त्यांनी 2008 दोन्ही युरोपियन CRISTIANO RONALDO TAMBIEN CONOCIDO COMO IVAN 10º EL PERFECTO, MILITA EN EL EQUIPO JUVENIL DEL NUMANCIA DE ARES गोल्डन शू प्रदान करण्यात आले आणि 2011 . 2008 मध्ये त्यांनी चार मुख्य PFA आणि FWA trophies तीन जिंकली आणि वर्षातील फिफा प्लेयर , वर्षातील FIFPro प्लेयर , वर्ष जागतिक सॉकर प्लेयर , आणि Onze डि किंवा नामकरण करण्यात आले . [ 8 ] [ 9 ] [ 2007 आणि 2008 मध्ये 10 ] , रोनाल्डो वर्षातील FWA फुटबॉल नाव देण्यात आले. रोनाल्डो 2009 मध्ये वर्ष ध्येय साठी फिफा Puskás पुरस्कार उदघाटन विजेते होते . रोनाल्डो शंभर लीग ध्येय पोहोचण्याचा दोन सलग वर्षे , वेगवान रिअल माद्रिद खेळाडू एका हंगामात 40 गोल पोहोचण्याचा प्रथम वरच्या युरोपियन संघ प्लेयर, आणिला लीगा एका हंगामात प्रत्येक संघ विरुद्ध स्कोअर कधीही प्रथम खेळाडू आहे . [ 11 ] तसेच रिअल माद्रिद एक हंगामात धाव सर्वात उद्दिष्टाचा विक्रम . जानेवारी 2014 मध्ये , रोनाल्डो त्याच्या 400th कारकीर्द ध्येय नाही. [ 12 ] क्रमांक 9 शर्ट परिधान माद्रिद येथे त्याच्या पहिल्या वर्षी खर्च केल्यानंतर , तो पुन्हा लॉंग देणाऱ्या संपावर गेलेला कामगार राऊल सुटण्याचा खालील संख्या 7 परिधान लागला . रोनाल्डो पूर्वी मॅंचेस्टर युनायटेड येथे संख्या 7 शर्ट थकलेला होता . रोनाल्डो एक पोर्तुगीज आंतरराष्ट्रीय खेळाडू आहे आणि ऑगस्ट 2003 मध्ये आंतरराष्ट्रीय फुटबाॅलमध्ये पदार्पण केले . त्यांनी 100 पेक्षा अधिक वेळा capped गेले आहे आणि सर्व वेळ त्याच्या देशाच्या संयुक्त टॉप goalscorer आहे . युएफा यूरो 2004 , 2006 फिफा विश्वचषक , युएफा यूरो 2008 , 2010 फिफा विश्वचषक आणि युएफा यूरो 2012 ; पोर्तुगाल त्यांनी पाच प्रमुख स्पर्धा घेतला आहे . त्यांनी पोर्तुगाल अंतिम पोहोचण्याचा मदतीबद्दल व्यतिरिक्त , ग्रीस विरुद्ध युरो 2004 उघडण्याची खेळ पहिला आंतरराष्ट्रीय ध्येय धाव . त्यांनी जुलै 2008 मध्ये बाजूलाच्या नेतृत्व चेंडू घेतला आणि युरो 2012 उपांत्य फेरीत कर्णधार पोर्तुगाल निघालो आणि संयुक्त अव्वल गुण म्हणून स्पर्धा समाप्त .=left cellpadding=4 cellspacing=2 style="background: ivory; font-size: 95%; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse;width:60%;" |+ '''<big>सर्व-कालीन क्लब कामगिरी</big>''' |- style="background:beige" !rowspan="2"|क्लब !rowspan="2"|हंगाम !colspan="3"|राष्ट्रीय लीग !colspan="3"|राष्ट्रीय चषक !colspan="3"|युरोपीयन स्पर्धा !colspan="3"|एकूण |- style="background:beige" !सामने !गोल !मदत !सामने !गोल !मदत !सामने !गोल !मदत !सामने !गोल !मदत |- |rowspan="2" align=center valign=center|'''[[स्पोर्टींग क्लब डे पोर्तुगाल]]''' |align="center"|[[२००२-०३ in Portuguese football|२००२-०३]] |align="center"|२५ |align="center"|३ |align="center"| - |align="center"| ३ |align="center"| २ |align="center"| - |align="center"| ३ |align="center"| - |align="center"| - !३१ !५ ! - |- style="background:lemonchiffon" ! एकूण !! २५ !! ३ !! - !! ३ !! २ !! - !! ३ !! - !! - !! ३१ !! ५ !! - |- |rowspan="6" align=center valign=center|'''[[मॅंचेस्टर युनायटेड एफ.सी.|मॅंचेस्टर युनायटेड]]''' |align="center"|[[२००३-०४ in English football|२००३-०४]] |align="center"|२९ |align="center"|४ |align="center"|४ |align="center"|६ |align="center"|२ |align="center"|- |align="center"|५ |align="center"|- |align="center"|- !४० !६ !४ |- |align="center"|[[२००४-०५ in English football|२००४-०५]] |align="center"|३३ |align="center"|५ |align="center"|४ |align="center"|९ |align="center"|४ |align="center"|- |align="center"|८ |align="center"|- |align="center"|- !५० !९ !४ |- |align="center"|[[२००५-०६ in English football|२००५-०६]] |align="center"|३३ |align="center"|९ |align="center"|६ |align="center"|६ |align="center"|२ |align="center"|१ |align="center"|८ |align="center"|१ |align="center"|- !४७ !१२ !७ |- |align="center"|[[२००६-०७ in English football|२००६-०७]] |align="center"|३४ |align="center"|१७ |align="center"|१४ |align="center"|८ |align="center"|३ |align="center"|१ |align="center"|११ |align="center"|३ |align="center"|५ !५३ !२३ !२० |- |align="center"|[[२००७-०८ in English football|२००७-०८]] |align="center"|३१ |align="center"|२८ |align="center"|६ |align="center"|३ |align="center"|३ |align="center"|- |align="center"|८ |align="center"|७ |align="center"|१ !४२ !३८ !७ |- style="background:lemonchiffon" ! एकूण !! १६० !! ६३ !! ३४ !! ३२ !! १४ !! २ !! ४० !! ११ !! ६ !! २३२ !! ८८ !! ४२ |- style="background:beige" !colspan="2"| Career एकूण !! १८५ !! ६६ !! ३४ !! ३५ !! १६ !! २ !! ४३ !! ११ !! ६ !! २६३ !! ९३ !! ४२ |}<br /> (''Correct as of [[एप्रिल २५]] [[इ.स. २००८]]'') {{विस्तार-फुटबॉल}} === फिफा विश्वचषक कारकीर्द === क्रिस्तियानो रोनाल्डोने {{fb|POR}} एकूण ६ [[फिफा विश्वचषक]] (२००६ ते २०२६) स्पर्धांमध्ये भाग घेतला आहे. सहा वेगवेगळ्या विश्वचषक स्पर्धांमध्ये गोल करणारा तो जगातील पहिला पुरुष खेळाडू आहे. {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" ! वर्ष !! यजमान देश !! सामने !! गोल !! असिस्ट !! कामगिरी / विशेष नोंद |- | '''२००६''' | [[जर्मनी]] | ६ | १ | ० | '''चौथे स्थान:''' रोनाल्डोचा हा पहिलाच विश्वचषक होता. त्याने इराणविरुद्ध पहिला विश्वचषक गोल केला. पोर्तुगालने उपांत्य फेरी गाठली होती. |- | '''२०१०''' | [[दक्षिण आफ्रिका]] | ४ | १ | १ | '''अंतिम १६ ची फेरी:''' उत्तर कोरियाविरुद्ध ७-० अशा विजयात त्याने एक गोल आणि एक असिस्ट केला. पोर्तुगालला स्पेनकडून पराभव स्वीकारावा लागला. |- | '''२०१४''' | [[ब्राझील]] | ३ | १ | १ | '''साखळी फेरी:''' रोनाल्डो दुखापतीसह खेळला. घानाविरुद्ध त्याने एकमेव विजयी गोल केला, मात्र पोर्तुगाल संघ साखळी फेरीतच बाद झाला. |- | '''२०१८''' | [[रशिया]] | ४ | ४ | ० | '''अंतिम १६ ची फेरी:''' स्पेनविरुद्ध केलेली संस्मरणीय हॅट्ट्रिक (३ गोल) या स्पर्धेचे मुख्य आकर्षण ठरली. पोर्तुगालला उरुग्वेने बाद केले. |- | '''२०२२''' | [[कतार]] | ५ | १ | ० | '''उपांत्यपूर्व फेरी:''' घानाविरुद्ध गोल करून त्याने ५ वेगवेगळ्या विश्वचषकात गोल करण्याचा विक्रम रचला. पोर्तुगालला मोरोक्कोकडून पराभव पत्करावा लागला. |- ! एकूण !! ५ विश्वचषक !! २२ !! ८ !! २ !! सर्वोत्तम कामगिरी: चौथे स्थान (२००६) |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:रोनाल्डो, क्रिस्तियानो}} [[वर्ग:पोर्तुगालचे फुटबॉल खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. १९८५ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 1io7hytk9lvgbyjjqqhsi9izmh74qhl 0 15615 2692656 2581877 2026-07-05T03:08:51Z अभय नातू 206 /* प्रवाशी */ 2692656 wikitext text/x-wiki [[चित्र:RMS Titanic 3.jpg|right|thumb|300 px|आर.एम.एस. टायटॅनिक]] [[इ.स. १९१२|१९१२ मध्ये]] बांधले गेलेले '''आर.एम.एस. टायटॅनिक''' ({{lang-en|'''RMS Titanic'''}}) हे जगातील सर्वात मोठे प्रवासी जहाज होते. १० एप्रिल १९१२ रोजी [[इंग्लंड]]मधील [[साउथहॅंप्टन]] येथून हे जहाज [[न्यू यॉर्क शहर|न्यू यॉर्क शहराकडे]] सफरीला निघाले. ४ दिवसांनी १४ एप्रिल १९१२ रोजी उत्तर [[अटलांटिक महासागर|अटलांटिक महासागरामध्ये]] एका [[हिमनग|हिमनगासोबत]] झालेल्या टक्करीमध्ये टायटॅनिक बुडाले. एकूण २,२२७ प्रवासी व कर्मचाऱ्यांपैकी १,५१७ लोक ह्या दुर्घटनेमध्ये मृत्यूमुखी पडले. जगातील सर्वात विनाशकारी सागरी अपघातांपैकी हा एक मानला जातो. जास्त प्रमाणात प्रवासी मृत्यूमुखी पडण्याची २ प्रमुख कारणे होती. एकतर जहाजातील निम्मेच प्रवासी सामावून घेता येतील(संख्या:११७८) इतक्याच जीवरक्षक नावा उपलब्ध होत्या. दुसरी बाब, टायटॅनिक वरील बऱ्याच जणांना घटनेचे गांभीर्य समजले नव्हते. त्यातच टायटॅनिकच्या कर्मचारी वर्गाने प्रथम दर्जाच्या लोकांना प्राधान्य देण्याची, त्यातही स्त्रिया व मुले प्रथम अशी भूमिका घेतल्याने सुरुवातीच्या काही जीवरक्षक नावा पूर्णपणे न भरताच गेल्या. अखेर केवळ ७०६ जणच आपले प्राण वाचवू शकले. टायटॅनिक बुडाली तेव्हा पाण्याचे तापमान साधारण २८ °F (−२ °C) इतके होते ज्यात साधारणत: माणसाला १५ मिनिटात मृत्यू येतो. टायटॅनिक जहाजाच्या डिझाईन व बांधणीमध्ये अनेक अनुभवी अभियंत्यांचा सहभाग होता. त्याच्या बांधणीसाठी त्या काळातील सर्वात अद्ययावत उत्पादन तंत्रे वापरण्यात आलेली होती. तसेच ह्या जहाजामध्ये अनेक सुरक्षा वैशिष्ट्यांचा वापर करण्यात आला होता. असे असतानाही हे जहाज पहिल्याच सफरीमध्ये बुडाले ह्यामुळे अनेक तज्ज्ञांना धक्का बसला. == प्रवास == १० एप्रिल १९१२ रोजी टायटॅनिकने आपला प्रवास साउथॅम्पटन ( इंग्लंड ) येथुन सुरू केला. सर्वात अणुभवी कॅप्टन स्मिथ या जहाजाचे कप्तान होते व हा प्रवास संपताच ते निवृत्त होणार होते. बंदरातुन बाहेर पडत असतांनाच टायटॅनिकच्या जोराने जवळ उभ्या असलेल्या एस एस न्युयॉर्क या जहाजाचा दोर तुटला व ते टायटॅनिक जवळ सरकू लागले. टायटॅनिक व एस एस न्युयॉर्क यांची धडक टाळण्यात अखेर यश आले. एका टगबोटीने एस एस न्युयॉर्कला टायटॅनिक पासून केवळ ४ मीटर अंतरावरून वळवण्यात यश मिळवले. पुढे आणखी २ ठिकाणी थांबत टायटॅनिकने २२४० जणांसकट प्रवास सुरू केला.टायटॅनिक वर प्रवाशांमध्ये ३ वर्ग होते. प्रथम (३२९ प्रवासी) , द्वितिय (२८५प्रवासी)व तृतीय (७१० प्रवासी). प्रथम वर्गाच्या प्रवाशांची राहण्याची सोय वरच्या मजल्यांवर होती तर तृतीय वर्गाचे प्रवासी सर्वात खालच्या मजल्यांवर होते. [[चित्र:TitanicRoute.svg|left|thumb|500 px|जहाजाचा प्रवासमार्ग व बुडण्याचे ठिकाण]] == प्रवासी == टायटॅनिक मध्ये जगातील श्रीमंत लोकांपैकी काही लोक प्रवास करत होते. [[जॉन जेकब अॅस्टर]] हे १९०९ मधील सर्वात श्रीमंत दांपत्य टायटॅनिक मध्ये प्रवास करत होते. टायटॅनिक मध्ये सर्वसाधारणपणे १३१७ लोक प्रवास करत होते. *३२४ (प्रथम वर्ग) *२८४ (द्वितीय वर्ग) *७०९ (तृतीय वर्ग) जहाजाच्या पूर्ण क्षमतेपेक्षा कमी प्रवासी जहाजावर होते , पूर्ण भरू शकत असलेले टायटॅनिक "नॅशनल कोल"च्या संपामुळे बऱ्याच लोकांनी आपले आरक्षण रद्द केले होते. टायटॅनिकचे मालक जे.पी.मॉर्गन यांनी त्यांची सवारी शेवटच्या मिनिटाला रद्द केली. जहाजाची मूळ क्षमता - *१०३४ (प्रथम वर्ग) *५१० (द्वितीय वर्ग) *१०२२ (तृतीय वर्ग) === मृत्यू पावलेले प्रमुख प्रवासी === टायटॅनिक जहाजाच्या दुर्घटनेत अनेक आणि श्रीमंत व्यक्तींनी आपले प्राण गमावले. * [[जॉन जेकब अॅस्टर चौथा]] – जहाजावरील सर्वात श्रीमंत प्रवासी, जे एक अमेरिकन उद्योगपती आणि रिअल इस्टेट विकासक होते.<ref>{{cite book |last=Eaton |first=John P. |title=Titanic: Triumph and Tragedy |year=१९९४ |publisher=W.W. Norton & Company |isbn=978-0-393-03697-8}}</ref> * [[इसिदोर स्ट्रॉस]] – अमेरिकेतील मॅसीज डिपार्टमेंटल स्टोअरचे सह-मालक आणि माजी काँग्रेस सदस्य.<ref>{{cite book |last=Lynch |first=Don |title=Titanic: An Illustrated History |year=१९९२ |publisher=Madison Press Books |pages=४८-५२}}</ref> * [[आयडा स्ट्रॉस]] – इसिदोर स्ट्रॉस यांच्या पत्नी. त्यांनी आपल्या पतीला सोडून जीवरक्षक नौकेत बसण्यास नकार दिला आणि पतीसोबतच मृत्यू स्वीकारला.<ref>{{cite web |url=https://www.encyclopedia-titanica.org/titanic-victim/ida-straus.html |title=Ida Straus Biography |website=Encyclopedia Titanica |access-date=४ जुलै २०२६}}</ref> * [[थॉमस अँड्र्यूज]] – टायटॅनिक जहाजाचे मुख्य डिझायनर आणि जहाज निर्माते, ज्यांनी शेवटच्या क्षणापर्यंत लोकांना वाचवण्याचे काम केले.<ref>{{cite book |last=Bullock |first=Shan F. |title=Thomas Andrews, Shipbuilder |year=१९१२ |publisher=Maunsel and Company}}</ref> * [[बेंजामिन गुगेनहाइम]] – अमेरिकन खाण उद्योगपती. त्यांनी आपल्या सेवकासह उत्कृष्ट कपडे परिधान करून सन्मानाने मृत्यूला सामोरे जाण्याचा निर्णय घेतला होता.<ref>{{cite book |last=Davenport-Hines |first=Richard |title=Titanic Lives: Migrants and Millionaires, Conmen and Crew |year=२०१२ |publisher=HarperCollins |pages=१४२}}</ref> * [[आर्चिबाल्ड बट]] – अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष विल्यम हॉवर्ड टाफ्ट आणि थिओडोर रुझवेल्ट यांचे लष्करी सल्लागार. * [[विल्यम थॉमस स्टीड]] – एक ब्रिटिश पत्रकार आणि संपादक, ज्यांनी अन्वेषणात्मक पत्रकारितेची सुरुवात केली होती.<ref>{{cite journal |last=Luckhurst |first=Roger |title=The Titanic and the W.T. Stead Phenomenon |journal=Journal of Victorian Culture |volume=१७ |issue=४ |year=२०१२ |pages=४८०–४८५}}</ref> * [[चार्ल्स डेव्हिस ड्युएल]] – अमेरिकन चित्रपट निर्माते आणि उद्योजक. * [[जॉर्ज डंटन विडनर]] – फिलाडेल्फिया येथील सर्वात श्रीमंत व्यावसायिक आणि रिअल इस्टेट गुंतवणूकदार. * [[हॅरी एल्किन्स विडनर]] – जॉर्ज विडनर यांचा मुलगा आणि दुर्मिळ पुस्तकांचा संग्राहक; त्याच्या स्मरणार्थ हार्वर्ड विद्यापीठात ग्रंथालय उभारले गेले.<ref>{{cite book |last=Widener |first=Eleanor Elkins |title=The Harry Elkins Widener Memorial Library |year=१९१५ |publisher=Harvard University Press}}</ref> * [[जॉन बोर्शमन थॉयर]] – पेनसिल्व्हेनिया रेल्वे कंपनीचे उपाध्यक्ष. * आर्थर एरनेस्ट वेबस्टर – जहाजावरील मुख्य कॅप्टन एडवर्ड स्मिथ यांचे निकटवर्तीय आणि अधिकारी. * [[एडवर्ड स्मिथ]] – टायटॅनिक जहाजाचे मुख्य कॅप्टन, ज्यांनी जहाजासोबतच जलसमाधी घेतली.<ref>{{cite book |last=Lord |first=Walter |title=A Night to Remember |year=१९५५ |publisher=R & W Holt}}</ref> * [[हेन्री टिंगल वाइल्ड]] – जहाजावरील मुख्य मुख्य अधिकारी. * [[विल्यम मॅकमास्टर मुरडॉक]] – जहाजावरील प्रथम अधिकारी, ज्यांनी हिमनगाची टक्कर टाळण्याचा शेवटचा प्रयत्न केला होता.<ref>{{cite book |last=Maltin |first=Tim |title=101 Things You Thought You Knew About the Titanic |year=२०१० |publisher=Beautiful Books}}</ref> * [[जेम्स पॉल मूडी]] – जहाजावरील सहावे अधिकारी, ज्यांनी इतर नौका सोडण्यात मदत केली. * [[वॉल्टर डोनल्ड डग्लस]] – मिनीयापोलिस येथील उद्योगपती आणि रेल्वे मालक. * क्रिस्टोफर हेड – लंडनमधील चेल्सीचे माजी महापौर आणि कला संग्राहक. * फ्रेडेरिक राईट – जहाजावरील क्रिकेटपटू आणि क्रीडा प्रशिक्षक. == वाचलेले निवडक प्रवासी == या दुर्घटनेतून वाचलेल्या काही व्यक्तींनी त्यानंतरच्या आयुष्यात विविध क्षेत्रांत मोठे योगदान दिले. {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" ! प्रवाशाचे नाव !! दुर्घटनाकालीन पार्श्वभूमी !! दुर्घटनेनंतरचे आयुष्य आणि विशेष नोंद |- | [[मार्गारेट ब्राउन]] | अमेरिकन सामाजिक कार्यकर्त्या आणि समाजसेविका. | दुर्घटनेनंतर त्यांना द अनसिंकेबल मॉली ब्राउन म्हणून ओळखले जाऊ लागले. त्यांनी जिवंत राहिलेल्या गरीब प्रवाशांसाठी निधी उभारला आणि पहिल्या महायुद्धात फ्रान्समध्ये मदत कार्य केले.<ref>{{cite book |last=Iversen |first=Kristen |title=Molly Brown: Unraveling the Myth |year=१९९९ |publisher=Johnson Books}}</ref> |- | [[जे. ब्रुस इस्मय]] | टायटॅनिक जहाजाची मालकी असलेल्या व्हाईट स्टार लाईन कंपनीचे अध्यक्ष. | महिला आणि लहान मुले जहाजावर असताना स्वतः जीवरक्षक नौकेत बसल्यामुळे त्यांच्यावर जगभरातून तीव्र टीका झाली. त्यांनी कंपनीच्या अध्यक्षपदाचा राजीनामा दिला.<ref>{{cite book |last=Wilson |first=Frances |title=How to Survive the Titanic: The Sinking of J. Bruce Ismay |year=२०११ |publisher=HarperCollins}}</ref> |- | [[आर्चिबाल्ड ग्रॅसी चौथा]] | अमेरिकन लष्करी अधिकारी आणि लेखक. | दुर्घटनेतून वाचल्यानंतर त्यांनी टायटॅनिकवरील अनुभवांवर आधारित एक पुस्तक लिहिले. मात्र, दुर्घटनेच्या धक्क्यातून आणि आरोग्याच्या समस्यांमुळे डिसेंबर १९१२ मध्येच त्यांचा मृत्यू झाला.<ref>{{cite book |last=Gracie |first=Archibald |title=The Truth About the Titanic |year=१९१३ |publisher=Mitchell Kennerley}}</ref> |- | [[चार्ल्स लाईटोलर]] | जहाजावरील द्वितीय अधिकारी, जे सर्वात ज्येष्ठ वाचलेले क्रू सदस्य होते. | त्यांनी पहिल्या महायुद्धात ब्रिटिश नौदलात सेवा बजावली. दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान त्यांनी स्वतःच्या खाजगी बोटीचा वापर करून डंकर्क येथून १३० ब्रिटिश सैनिकांचे प्राण वाचवले.<ref>{{cite book |last=Stenson |first=Patrick |title=Lights: The Odyssey of C.H. Lightoller |year=१९८४ |publisher=Bodley Head}}</ref> |- | [[लॉरेन्स बीस्ली]] | ब्रिटिश शिक्षक आणि विज्ञान लेखक. | दुर्घटनेनंतर अवघ्या नऊ आठवड्यांत त्यांनी द लॉस ऑफ द एसएस टायटॅनिक हे पुस्तक लिहिले, जे या दुर्घटनेचे सर्वात अचूक ऐतिहासिक वर्णन मानले जाते.<ref>{{cite book |last=Beesley |first=Lawrence |title=The Loss of the SS Titanic |year=१९१२ |publisher=Houghton Mifflin}}</ref> |- | [[कॉस्मो डफ-गॉर्डन]] | ब्रिटिश जमीनदार आणि ऑलिम्पिक पदक विजेते तलवारबाज. | त्यांच्या जीवरक्षक नौकेत खूप कमी लोग बसवले गेल्यामुळे आणि त्यांनी कर्मचाऱ्यांना पैसे दिल्यामुळे त्यांच्यावर चौकशी समितीसमोर आरोप झाले, ज्यामुळे त्यांची सामाजिक प्रतिष्ठा कमी झाली. |- | [[ल्युसी डफ-गॉर्डन]] | लंडनमधील फॅशन डिझायनर आणि कॉस्मो डफ-गॉर्डन यांच्या पत्नी. | दुर्घटनेनंतर त्यांनी आपला फॅशन व्यवसाय न्यू यॉर्क आणि पॅरिसमध्ये वाढवला. त्या काळातील आघाडीच्या फॅशन डिझायनर म्हणून त्यांचे नाव राहिले.<ref>{{cite book |last=Etherington-Smith |first=Meredith |title=The "It" Girls: Lucy, Lady Duff Gordon, the Couturiere "Lucile" |year=१९८६ |publisher=Hamish Hamilton}}</ref> |- | [[डोरोथी गिब्सन]] | अमेरिकन मूकपट अभिनेत्री. | दुर्घटनेतून वाचल्यानंतर अवघ्या एका महिन्यात त्यांनी सेव्हड फ्रॉम द टायटॅनिक या चित्रपटात काम केले, जो टायटॅनिकवर बनलेला पहिला चित्रपट होता.<ref>{{cite journal |last=Bigham |first=Randy Bryan |title=Finders Keepers: The Life of Dorothy Gibson |journal=The Titanic Commutator |volume=२१ |year=१९९७}}</ref> |- | [[इव्हा हार्ट]] | दुर्घटनेच्या वेळी केवळ ७ वर्षांची असलेली ब्रिटिश मुलगी. | त्यांनी आपल्या आईसोबत जीव वाचवला. मोठेपणी त्यांनी टायटॅनिक संवर्धनासाठी आणि जहाजाचे अवशेष समुद्रातून बाहेर काढण्याच्या विरोधात मोठी मोहीम राबवली.<ref>{{cite book |last=Hart |first=Eva |title=Shadow of the Titanic: A Survivor's Story |year=१९९४ |publisher=Ward Lock}}</ref> |- | [[मिलविना डीन]] | दुर्घटनेच्या वेळी अवघ्या ९ आठवड्यांची असलेली लहान मुलगी. | त्या टायटॅनिक दुर्घटनेतील सर्वात तरुण प्रवासी होत्या. ३१ मे २००९ रोजी वयाच्या ९७ व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले आणि त्या टायटॅनिक दुर्घटनेतून वाचलेल्या शेवटच्या जिवंत व्यक्ती ठरल्या.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/hampshire/8076091.stm |title=Last Titanic survivor dies aged 97 |work=BBC News |access-date=४ जुलै २०२६}}</ref> |} == अपघात == ४ दिवसांच्या प्रवासात टायटॅनिकला सतत हिमनगाबाबत इशारे मिळत होते. त्यानंतर अमेरिका नावाच्या स्टिमरने टायटॅनिकला मार्गात हिमनग असल्याचा संदेश रविवार १४ एप्रिल दुपारी १३.४५ला पाठवला. यावेळी बिनतारी संदेश सांभाळण्या व्यक्तींकडे प्रवाशांची संदेश वहणाची प्रमुख कामगिरी असल्याने यासंदेशाला त्यांनी गांभीर्याने घेतले नाही. त्याच संध्याकाळी मेसाबा जहाजाने मार्गात हिमनग असल्याचा संदेश असाच वाया गेला. त्याच रात्री ११:४० वाजता टायटॅनिक किनारयापासून ४०० मैलांवर होते आणि टायटॅनिक वरील टेहाळणी पथकाला जहाजाच्या सरळ रेषेतच हिमनग आढळला. तो संदेश ताबडतोब जहाजाच्या केबिनमध्ये गेला. त्यावेळी कार्यरत असणाऱ्या अधिकारयाने ताबडतोब जहाज डावीकडे वळवण्याचे आदेश दिले. बरेच प्रयत्न करून जहाजाची दिशा बदलण्यात आली. तरी टायटॅनिकची सरळ धडक टाळण्यात जरी यश आले असले तरी जहाज पुर्णपणे बचावले नाही. टायटॅनिकच्या उजव्या बाजुचा पाण्याखाली २० फुट खोलीवर असणारा भाग हिमनगावर घासला गेला, व या भागात झालेल्या भेगांतुन पाणी वेगाने आत घुसले. तळाकडील मजले पाण्याने भरताच टायटॅनिकचा मागील भाग पाण्याखाली गेला ज्यामुळे पाणी आणखी वेगाने आत शिरु लागले. == जास्त मृत्यूमुखींचे कारण == जास्त प्रमाणात प्रवासी मृत्यूमुखी पडण्याचे प्रमुख कारणे - *जहाजातील निम्मेच प्रवासी सामावून घेता येतील ( ११७८ ) इतक्याच जीवरक्षक नावा उपलब्ध होत्या. *टायटॅनिक वरील बरयाच जणांना घटनेचे गांभिर्य समजले नव्हते. त्यातच टायटॅनिकच्या कर्मचारी वर्गाने प्रथम दर्जाच्या लोकांना प्राधान्य त्यातही स्त्रिया व मुले प्रथम अशी भूमिका घेतल्याने सुरुवातीच्या काही जीवरक्षक नावा पुर्णपणे न भरताच गेल्या. अखेर केवळ ७०६ जणच आपले प्राण वाचवु शकले. *टायटॅनिक बुडाली तेव्हा पाण्याचे तापमान साधारण २८ °F (−२ °C) इतके होते ज्यात साधारणत: माणसाला १५ मिनिटात मृत्यु येतो. {{clear}} टायटॅनिक बद्दल आजही माझ्या मनात कायम कुतूहल अन् जास्तीत जास्त माहिती कशी मिळेल याची धडपड कायम चालू असते. टायटॅनिक हे फक्त एक जहाज नसुन एक पर्व आहे जे कधीही संपुष्टात येणार नाही. माझ्या सारख्या करोडो चाहत्यांसाठी अन् ऐतिहासिक जहाजेचे योग्य पद्धतीने संवर्धन व्हावे,यासाठी अन् माझ्या माध्यमातून तीची ओळख सर्वदूर पसरली जावी, हा प्रामाणिक हेतू ठेवून हा अल्बम मी माझ्या फेसबुक अकाऊंटला क्रिएट केला आहे.आशा करतो की आपण सर्वांनी ही माहिती वाचावी. लेखन:भरत सोनवणे (औरंगाबाद). == #TitanicinfoBLS == * [http://www.bbc.co.uk/archive/titanic/index.shtml ''बीबीसी''वरील लेखागार]{{en icon}} * [http://www.titanichistoricalsociety.org टायटॅनिक ऐतिहासिक समिती] {{en icon}} == हे सुद्धा पहा == [[टायटॅनिक, चित्रपट]] {{commons|RMS Titanic|टायटॅनिक}} [[वर्ग:प्रवासी जहाजे]] o3x7o9czx1g4kevzwj9s15ak8xndzub 2692657 2692656 2026-07-05T03:09:26Z अभय नातू 206 /* प्रवास */ 2692657 wikitext text/x-wiki [[चित्र:RMS Titanic 3.jpg|right|thumb|300 px|आर.एम.एस. टायटॅनिक]] [[इ.स. १९१२|१९१२ मध्ये]] बांधले गेलेले '''आर.एम.एस. टायटॅनिक''' ({{lang-en|'''RMS Titanic'''}}) हे जगातील सर्वात मोठे प्रवासी जहाज होते. १० एप्रिल १९१२ रोजी [[इंग्लंड]]मधील [[साउथहॅंप्टन]] येथून हे जहाज [[न्यू यॉर्क शहर|न्यू यॉर्क शहराकडे]] सफरीला निघाले. ४ दिवसांनी १४ एप्रिल १९१२ रोजी उत्तर [[अटलांटिक महासागर|अटलांटिक महासागरामध्ये]] एका [[हिमनग|हिमनगासोबत]] झालेल्या टक्करीमध्ये टायटॅनिक बुडाले. एकूण २,२२७ प्रवासी व कर्मचाऱ्यांपैकी १,५१७ लोक ह्या दुर्घटनेमध्ये मृत्यूमुखी पडले. जगातील सर्वात विनाशकारी सागरी अपघातांपैकी हा एक मानला जातो. जास्त प्रमाणात प्रवासी मृत्यूमुखी पडण्याची २ प्रमुख कारणे होती. एकतर जहाजातील निम्मेच प्रवासी सामावून घेता येतील(संख्या:११७८) इतक्याच जीवरक्षक नावा उपलब्ध होत्या. दुसरी बाब, टायटॅनिक वरील बऱ्याच जणांना घटनेचे गांभीर्य समजले नव्हते. त्यातच टायटॅनिकच्या कर्मचारी वर्गाने प्रथम दर्जाच्या लोकांना प्राधान्य देण्याची, त्यातही स्त्रिया व मुले प्रथम अशी भूमिका घेतल्याने सुरुवातीच्या काही जीवरक्षक नावा पूर्णपणे न भरताच गेल्या. अखेर केवळ ७०६ जणच आपले प्राण वाचवू शकले. टायटॅनिक बुडाली तेव्हा पाण्याचे तापमान साधारण २८ °F (−२ °C) इतके होते ज्यात साधारणत: माणसाला १५ मिनिटात मृत्यू येतो. टायटॅनिक जहाजाच्या डिझाईन व बांधणीमध्ये अनेक अनुभवी अभियंत्यांचा सहभाग होता. त्याच्या बांधणीसाठी त्या काळातील सर्वात अद्ययावत उत्पादन तंत्रे वापरण्यात आलेली होती. तसेच ह्या जहाजामध्ये अनेक सुरक्षा वैशिष्ट्यांचा वापर करण्यात आला होता. असे असतानाही हे जहाज पहिल्याच सफरीमध्ये बुडाले ह्यामुळे अनेक तज्ज्ञांना धक्का बसला. == प्रवास == [[चित्र:TitanicRoute.svg|left|thumb|500 px|उजवे|जहाजाचा प्रवासमार्ग व बुडण्याचे ठिकाण]] १० एप्रिल १९१२ रोजी टायटॅनिकने आपला प्रवास साउथॅम्पटन ( इंग्लंड ) येथुन सुरू केला. सर्वात अणुभवी कॅप्टन स्मिथ या जहाजाचे कप्तान होते व हा प्रवास संपताच ते निवृत्त होणार होते. बंदरातुन बाहेर पडत असतांनाच टायटॅनिकच्या जोराने जवळ उभ्या असलेल्या एस एस न्युयॉर्क या जहाजाचा दोर तुटला व ते टायटॅनिक जवळ सरकू लागले. टायटॅनिक व एस एस न्युयॉर्क यांची धडक टाळण्यात अखेर यश आले. एका टगबोटीने एस एस न्युयॉर्कला टायटॅनिक पासून केवळ ४ मीटर अंतरावरून वळवण्यात यश मिळवले. पुढे आणखी २ ठिकाणी थांबत टायटॅनिकने २२४० जणांसकट प्रवास सुरू केला.टायटॅनिक वर प्रवाशांमध्ये ३ वर्ग होते. प्रथम (३२९ प्रवासी) , द्वितिय (२८५प्रवासी)व तृतीय (७१० प्रवासी). प्रथम वर्गाच्या प्रवाशांची राहण्याची सोय वरच्या मजल्यांवर होती तर तृतीय वर्गाचे प्रवासी सर्वात खालच्या मजल्यांवर होते. == प्रवासी == टायटॅनिक मध्ये जगातील श्रीमंत लोकांपैकी काही लोक प्रवास करत होते. [[जॉन जेकब अॅस्टर]] हे १९०९ मधील सर्वात श्रीमंत दांपत्य टायटॅनिक मध्ये प्रवास करत होते. टायटॅनिक मध्ये सर्वसाधारणपणे १३१७ लोक प्रवास करत होते. *३२४ (प्रथम वर्ग) *२८४ (द्वितीय वर्ग) *७०९ (तृतीय वर्ग) जहाजाच्या पूर्ण क्षमतेपेक्षा कमी प्रवासी जहाजावर होते , पूर्ण भरू शकत असलेले टायटॅनिक "नॅशनल कोल"च्या संपामुळे बऱ्याच लोकांनी आपले आरक्षण रद्द केले होते. टायटॅनिकचे मालक जे.पी.मॉर्गन यांनी त्यांची सवारी शेवटच्या मिनिटाला रद्द केली. जहाजाची मूळ क्षमता - *१०३४ (प्रथम वर्ग) *५१० (द्वितीय वर्ग) *१०२२ (तृतीय वर्ग) === मृत्यू पावलेले प्रमुख प्रवासी === टायटॅनिक जहाजाच्या दुर्घटनेत अनेक आणि श्रीमंत व्यक्तींनी आपले प्राण गमावले. * [[जॉन जेकब अॅस्टर चौथा]] – जहाजावरील सर्वात श्रीमंत प्रवासी, जे एक अमेरिकन उद्योगपती आणि रिअल इस्टेट विकासक होते.<ref>{{cite book |last=Eaton |first=John P. |title=Titanic: Triumph and Tragedy |year=१९९४ |publisher=W.W. Norton & Company |isbn=978-0-393-03697-8}}</ref> * [[इसिदोर स्ट्रॉस]] – अमेरिकेतील मॅसीज डिपार्टमेंटल स्टोअरचे सह-मालक आणि माजी काँग्रेस सदस्य.<ref>{{cite book |last=Lynch |first=Don |title=Titanic: An Illustrated History |year=१९९२ |publisher=Madison Press Books |pages=४८-५२}}</ref> * [[आयडा स्ट्रॉस]] – इसिदोर स्ट्रॉस यांच्या पत्नी. त्यांनी आपल्या पतीला सोडून जीवरक्षक नौकेत बसण्यास नकार दिला आणि पतीसोबतच मृत्यू स्वीकारला.<ref>{{cite web |url=https://www.encyclopedia-titanica.org/titanic-victim/ida-straus.html |title=Ida Straus Biography |website=Encyclopedia Titanica |access-date=४ जुलै २०२६}}</ref> * [[थॉमस अँड्र्यूज]] – टायटॅनिक जहाजाचे मुख्य डिझायनर आणि जहाज निर्माते, ज्यांनी शेवटच्या क्षणापर्यंत लोकांना वाचवण्याचे काम केले.<ref>{{cite book |last=Bullock |first=Shan F. |title=Thomas Andrews, Shipbuilder |year=१९१२ |publisher=Maunsel and Company}}</ref> * [[बेंजामिन गुगेनहाइम]] – अमेरिकन खाण उद्योगपती. त्यांनी आपल्या सेवकासह उत्कृष्ट कपडे परिधान करून सन्मानाने मृत्यूला सामोरे जाण्याचा निर्णय घेतला होता.<ref>{{cite book |last=Davenport-Hines |first=Richard |title=Titanic Lives: Migrants and Millionaires, Conmen and Crew |year=२०१२ |publisher=HarperCollins |pages=१४२}}</ref> * [[आर्चिबाल्ड बट]] – अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष विल्यम हॉवर्ड टाफ्ट आणि थिओडोर रुझवेल्ट यांचे लष्करी सल्लागार. * [[विल्यम थॉमस स्टीड]] – एक ब्रिटिश पत्रकार आणि संपादक, ज्यांनी अन्वेषणात्मक पत्रकारितेची सुरुवात केली होती.<ref>{{cite journal |last=Luckhurst |first=Roger |title=The Titanic and the W.T. Stead Phenomenon |journal=Journal of Victorian Culture |volume=१७ |issue=४ |year=२०१२ |pages=४८०–४८५}}</ref> * [[चार्ल्स डेव्हिस ड्युएल]] – अमेरिकन चित्रपट निर्माते आणि उद्योजक. * [[जॉर्ज डंटन विडनर]] – फिलाडेल्फिया येथील सर्वात श्रीमंत व्यावसायिक आणि रिअल इस्टेट गुंतवणूकदार. * [[हॅरी एल्किन्स विडनर]] – जॉर्ज विडनर यांचा मुलगा आणि दुर्मिळ पुस्तकांचा संग्राहक; त्याच्या स्मरणार्थ हार्वर्ड विद्यापीठात ग्रंथालय उभारले गेले.<ref>{{cite book |last=Widener |first=Eleanor Elkins |title=The Harry Elkins Widener Memorial Library |year=१९१५ |publisher=Harvard University Press}}</ref> * [[जॉन बोर्शमन थॉयर]] – पेनसिल्व्हेनिया रेल्वे कंपनीचे उपाध्यक्ष. * आर्थर एरनेस्ट वेबस्टर – जहाजावरील मुख्य कॅप्टन एडवर्ड स्मिथ यांचे निकटवर्तीय आणि अधिकारी. * [[एडवर्ड स्मिथ]] – टायटॅनिक जहाजाचे मुख्य कॅप्टन, ज्यांनी जहाजासोबतच जलसमाधी घेतली.<ref>{{cite book |last=Lord |first=Walter |title=A Night to Remember |year=१९५५ |publisher=R & W Holt}}</ref> * [[हेन्री टिंगल वाइल्ड]] – जहाजावरील मुख्य मुख्य अधिकारी. * [[विल्यम मॅकमास्टर मुरडॉक]] – जहाजावरील प्रथम अधिकारी, ज्यांनी हिमनगाची टक्कर टाळण्याचा शेवटचा प्रयत्न केला होता.<ref>{{cite book |last=Maltin |first=Tim |title=101 Things You Thought You Knew About the Titanic |year=२०१० |publisher=Beautiful Books}}</ref> * [[जेम्स पॉल मूडी]] – जहाजावरील सहावे अधिकारी, ज्यांनी इतर नौका सोडण्यात मदत केली. * [[वॉल्टर डोनल्ड डग्लस]] – मिनीयापोलिस येथील उद्योगपती आणि रेल्वे मालक. * क्रिस्टोफर हेड – लंडनमधील चेल्सीचे माजी महापौर आणि कला संग्राहक. * फ्रेडेरिक राईट – जहाजावरील क्रिकेटपटू आणि क्रीडा प्रशिक्षक. == वाचलेले निवडक प्रवासी == या दुर्घटनेतून वाचलेल्या काही व्यक्तींनी त्यानंतरच्या आयुष्यात विविध क्षेत्रांत मोठे योगदान दिले. {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" ! प्रवाशाचे नाव !! दुर्घटनाकालीन पार्श्वभूमी !! दुर्घटनेनंतरचे आयुष्य आणि विशेष नोंद |- | [[मार्गारेट ब्राउन]] | अमेरिकन सामाजिक कार्यकर्त्या आणि समाजसेविका. | दुर्घटनेनंतर त्यांना द अनसिंकेबल मॉली ब्राउन म्हणून ओळखले जाऊ लागले. त्यांनी जिवंत राहिलेल्या गरीब प्रवाशांसाठी निधी उभारला आणि पहिल्या महायुद्धात फ्रान्समध्ये मदत कार्य केले.<ref>{{cite book |last=Iversen |first=Kristen |title=Molly Brown: Unraveling the Myth |year=१९९९ |publisher=Johnson Books}}</ref> |- | [[जे. ब्रुस इस्मय]] | टायटॅनिक जहाजाची मालकी असलेल्या व्हाईट स्टार लाईन कंपनीचे अध्यक्ष. | महिला आणि लहान मुले जहाजावर असताना स्वतः जीवरक्षक नौकेत बसल्यामुळे त्यांच्यावर जगभरातून तीव्र टीका झाली. त्यांनी कंपनीच्या अध्यक्षपदाचा राजीनामा दिला.<ref>{{cite book |last=Wilson |first=Frances |title=How to Survive the Titanic: The Sinking of J. Bruce Ismay |year=२०११ |publisher=HarperCollins}}</ref> |- | [[आर्चिबाल्ड ग्रॅसी चौथा]] | अमेरिकन लष्करी अधिकारी आणि लेखक. | दुर्घटनेतून वाचल्यानंतर त्यांनी टायटॅनिकवरील अनुभवांवर आधारित एक पुस्तक लिहिले. मात्र, दुर्घटनेच्या धक्क्यातून आणि आरोग्याच्या समस्यांमुळे डिसेंबर १९१२ मध्येच त्यांचा मृत्यू झाला.<ref>{{cite book |last=Gracie |first=Archibald |title=The Truth About the Titanic |year=१९१३ |publisher=Mitchell Kennerley}}</ref> |- | [[चार्ल्स लाईटोलर]] | जहाजावरील द्वितीय अधिकारी, जे सर्वात ज्येष्ठ वाचलेले क्रू सदस्य होते. | त्यांनी पहिल्या महायुद्धात ब्रिटिश नौदलात सेवा बजावली. दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान त्यांनी स्वतःच्या खाजगी बोटीचा वापर करून डंकर्क येथून १३० ब्रिटिश सैनिकांचे प्राण वाचवले.<ref>{{cite book |last=Stenson |first=Patrick |title=Lights: The Odyssey of C.H. Lightoller |year=१९८४ |publisher=Bodley Head}}</ref> |- | [[लॉरेन्स बीस्ली]] | ब्रिटिश शिक्षक आणि विज्ञान लेखक. | दुर्घटनेनंतर अवघ्या नऊ आठवड्यांत त्यांनी द लॉस ऑफ द एसएस टायटॅनिक हे पुस्तक लिहिले, जे या दुर्घटनेचे सर्वात अचूक ऐतिहासिक वर्णन मानले जाते.<ref>{{cite book |last=Beesley |first=Lawrence |title=The Loss of the SS Titanic |year=१९१२ |publisher=Houghton Mifflin}}</ref> |- | [[कॉस्मो डफ-गॉर्डन]] | ब्रिटिश जमीनदार आणि ऑलिम्पिक पदक विजेते तलवारबाज. | त्यांच्या जीवरक्षक नौकेत खूप कमी लोग बसवले गेल्यामुळे आणि त्यांनी कर्मचाऱ्यांना पैसे दिल्यामुळे त्यांच्यावर चौकशी समितीसमोर आरोप झाले, ज्यामुळे त्यांची सामाजिक प्रतिष्ठा कमी झाली. |- | [[ल्युसी डफ-गॉर्डन]] | लंडनमधील फॅशन डिझायनर आणि कॉस्मो डफ-गॉर्डन यांच्या पत्नी. | दुर्घटनेनंतर त्यांनी आपला फॅशन व्यवसाय न्यू यॉर्क आणि पॅरिसमध्ये वाढवला. त्या काळातील आघाडीच्या फॅशन डिझायनर म्हणून त्यांचे नाव राहिले.<ref>{{cite book |last=Etherington-Smith |first=Meredith |title=The "It" Girls: Lucy, Lady Duff Gordon, the Couturiere "Lucile" |year=१९८६ |publisher=Hamish Hamilton}}</ref> |- | [[डोरोथी गिब्सन]] | अमेरिकन मूकपट अभिनेत्री. | दुर्घटनेतून वाचल्यानंतर अवघ्या एका महिन्यात त्यांनी सेव्हड फ्रॉम द टायटॅनिक या चित्रपटात काम केले, जो टायटॅनिकवर बनलेला पहिला चित्रपट होता.<ref>{{cite journal |last=Bigham |first=Randy Bryan |title=Finders Keepers: The Life of Dorothy Gibson |journal=The Titanic Commutator |volume=२१ |year=१९९७}}</ref> |- | [[इव्हा हार्ट]] | दुर्घटनेच्या वेळी केवळ ७ वर्षांची असलेली ब्रिटिश मुलगी. | त्यांनी आपल्या आईसोबत जीव वाचवला. मोठेपणी त्यांनी टायटॅनिक संवर्धनासाठी आणि जहाजाचे अवशेष समुद्रातून बाहेर काढण्याच्या विरोधात मोठी मोहीम राबवली.<ref>{{cite book |last=Hart |first=Eva |title=Shadow of the Titanic: A Survivor's Story |year=१९९४ |publisher=Ward Lock}}</ref> |- | [[मिलविना डीन]] | दुर्घटनेच्या वेळी अवघ्या ९ आठवड्यांची असलेली लहान मुलगी. | त्या टायटॅनिक दुर्घटनेतील सर्वात तरुण प्रवासी होत्या. ३१ मे २००९ रोजी वयाच्या ९७ व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले आणि त्या टायटॅनिक दुर्घटनेतून वाचलेल्या शेवटच्या जिवंत व्यक्ती ठरल्या.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/hampshire/8076091.stm |title=Last Titanic survivor dies aged 97 |work=BBC News |access-date=४ जुलै २०२६}}</ref> |} == अपघात == ४ दिवसांच्या प्रवासात टायटॅनिकला सतत हिमनगाबाबत इशारे मिळत होते. त्यानंतर अमेरिका नावाच्या स्टिमरने टायटॅनिकला मार्गात हिमनग असल्याचा संदेश रविवार १४ एप्रिल दुपारी १३.४५ला पाठवला. यावेळी बिनतारी संदेश सांभाळण्या व्यक्तींकडे प्रवाशांची संदेश वहणाची प्रमुख कामगिरी असल्याने यासंदेशाला त्यांनी गांभीर्याने घेतले नाही. त्याच संध्याकाळी मेसाबा जहाजाने मार्गात हिमनग असल्याचा संदेश असाच वाया गेला. त्याच रात्री ११:४० वाजता टायटॅनिक किनारयापासून ४०० मैलांवर होते आणि टायटॅनिक वरील टेहाळणी पथकाला जहाजाच्या सरळ रेषेतच हिमनग आढळला. तो संदेश ताबडतोब जहाजाच्या केबिनमध्ये गेला. त्यावेळी कार्यरत असणाऱ्या अधिकारयाने ताबडतोब जहाज डावीकडे वळवण्याचे आदेश दिले. बरेच प्रयत्न करून जहाजाची दिशा बदलण्यात आली. तरी टायटॅनिकची सरळ धडक टाळण्यात जरी यश आले असले तरी जहाज पुर्णपणे बचावले नाही. टायटॅनिकच्या उजव्या बाजुचा पाण्याखाली २० फुट खोलीवर असणारा भाग हिमनगावर घासला गेला, व या भागात झालेल्या भेगांतुन पाणी वेगाने आत घुसले. तळाकडील मजले पाण्याने भरताच टायटॅनिकचा मागील भाग पाण्याखाली गेला ज्यामुळे पाणी आणखी वेगाने आत शिरु लागले. == जास्त मृत्यूमुखींचे कारण == जास्त प्रमाणात प्रवासी मृत्यूमुखी पडण्याचे प्रमुख कारणे - *जहाजातील निम्मेच प्रवासी सामावून घेता येतील ( ११७८ ) इतक्याच जीवरक्षक नावा उपलब्ध होत्या. *टायटॅनिक वरील बरयाच जणांना घटनेचे गांभिर्य समजले नव्हते. त्यातच टायटॅनिकच्या कर्मचारी वर्गाने प्रथम दर्जाच्या लोकांना प्राधान्य त्यातही स्त्रिया व मुले प्रथम अशी भूमिका घेतल्याने सुरुवातीच्या काही जीवरक्षक नावा पुर्णपणे न भरताच गेल्या. अखेर केवळ ७०६ जणच आपले प्राण वाचवु शकले. *टायटॅनिक बुडाली तेव्हा पाण्याचे तापमान साधारण २८ °F (−२ °C) इतके होते ज्यात साधारणत: माणसाला १५ मिनिटात मृत्यु येतो. {{clear}} टायटॅनिक बद्दल आजही माझ्या मनात कायम कुतूहल अन् जास्तीत जास्त माहिती कशी मिळेल याची धडपड कायम चालू असते. टायटॅनिक हे फक्त एक जहाज नसुन एक पर्व आहे जे कधीही संपुष्टात येणार नाही. माझ्या सारख्या करोडो चाहत्यांसाठी अन् ऐतिहासिक जहाजेचे योग्य पद्धतीने संवर्धन व्हावे,यासाठी अन् माझ्या माध्यमातून तीची ओळख सर्वदूर पसरली जावी, हा प्रामाणिक हेतू ठेवून हा अल्बम मी माझ्या फेसबुक अकाऊंटला क्रिएट केला आहे.आशा करतो की आपण सर्वांनी ही माहिती वाचावी. लेखन:भरत सोनवणे (औरंगाबाद). == #TitanicinfoBLS == * [http://www.bbc.co.uk/archive/titanic/index.shtml ''बीबीसी''वरील लेखागार]{{en icon}} * [http://www.titanichistoricalsociety.org टायटॅनिक ऐतिहासिक समिती] {{en icon}} == हे सुद्धा पहा == [[टायटॅनिक, चित्रपट]] {{commons|RMS Titanic|टायटॅनिक}} [[वर्ग:प्रवासी जहाजे]] iz1qhqnats34jdiu12tab9lqj6xeb59 2692658 2692657 2026-07-05T03:09:37Z अभय नातू 206 /* प्रवास */ 2692658 wikitext text/x-wiki [[चित्र:RMS Titanic 3.jpg|right|thumb|300 px|आर.एम.एस. टायटॅनिक]] [[इ.स. १९१२|१९१२ मध्ये]] बांधले गेलेले '''आर.एम.एस. टायटॅनिक''' ({{lang-en|'''RMS Titanic'''}}) हे जगातील सर्वात मोठे प्रवासी जहाज होते. १० एप्रिल १९१२ रोजी [[इंग्लंड]]मधील [[साउथहॅंप्टन]] येथून हे जहाज [[न्यू यॉर्क शहर|न्यू यॉर्क शहराकडे]] सफरीला निघाले. ४ दिवसांनी १४ एप्रिल १९१२ रोजी उत्तर [[अटलांटिक महासागर|अटलांटिक महासागरामध्ये]] एका [[हिमनग|हिमनगासोबत]] झालेल्या टक्करीमध्ये टायटॅनिक बुडाले. एकूण २,२२७ प्रवासी व कर्मचाऱ्यांपैकी १,५१७ लोक ह्या दुर्घटनेमध्ये मृत्यूमुखी पडले. जगातील सर्वात विनाशकारी सागरी अपघातांपैकी हा एक मानला जातो. जास्त प्रमाणात प्रवासी मृत्यूमुखी पडण्याची २ प्रमुख कारणे होती. एकतर जहाजातील निम्मेच प्रवासी सामावून घेता येतील(संख्या:११७८) इतक्याच जीवरक्षक नावा उपलब्ध होत्या. दुसरी बाब, टायटॅनिक वरील बऱ्याच जणांना घटनेचे गांभीर्य समजले नव्हते. त्यातच टायटॅनिकच्या कर्मचारी वर्गाने प्रथम दर्जाच्या लोकांना प्राधान्य देण्याची, त्यातही स्त्रिया व मुले प्रथम अशी भूमिका घेतल्याने सुरुवातीच्या काही जीवरक्षक नावा पूर्णपणे न भरताच गेल्या. अखेर केवळ ७०६ जणच आपले प्राण वाचवू शकले. टायटॅनिक बुडाली तेव्हा पाण्याचे तापमान साधारण २८ °F (−२ °C) इतके होते ज्यात साधारणत: माणसाला १५ मिनिटात मृत्यू येतो. टायटॅनिक जहाजाच्या डिझाईन व बांधणीमध्ये अनेक अनुभवी अभियंत्यांचा सहभाग होता. त्याच्या बांधणीसाठी त्या काळातील सर्वात अद्ययावत उत्पादन तंत्रे वापरण्यात आलेली होती. तसेच ह्या जहाजामध्ये अनेक सुरक्षा वैशिष्ट्यांचा वापर करण्यात आला होता. असे असतानाही हे जहाज पहिल्याच सफरीमध्ये बुडाले ह्यामुळे अनेक तज्ज्ञांना धक्का बसला. == प्रवास == [[चित्र:TitanicRoute.svg|thumb|500 px|उजवे|जहाजाचा प्रवासमार्ग व बुडण्याचे ठिकाण]] १० एप्रिल १९१२ रोजी टायटॅनिकने आपला प्रवास साउथॅम्पटन ( इंग्लंड ) येथुन सुरू केला. सर्वात अणुभवी कॅप्टन स्मिथ या जहाजाचे कप्तान होते व हा प्रवास संपताच ते निवृत्त होणार होते. बंदरातुन बाहेर पडत असतांनाच टायटॅनिकच्या जोराने जवळ उभ्या असलेल्या एस एस न्युयॉर्क या जहाजाचा दोर तुटला व ते टायटॅनिक जवळ सरकू लागले. टायटॅनिक व एस एस न्युयॉर्क यांची धडक टाळण्यात अखेर यश आले. एका टगबोटीने एस एस न्युयॉर्कला टायटॅनिक पासून केवळ ४ मीटर अंतरावरून वळवण्यात यश मिळवले. पुढे आणखी २ ठिकाणी थांबत टायटॅनिकने २२४० जणांसकट प्रवास सुरू केला.टायटॅनिक वर प्रवाशांमध्ये ३ वर्ग होते. प्रथम (३२९ प्रवासी) , द्वितिय (२८५प्रवासी)व तृतीय (७१० प्रवासी). प्रथम वर्गाच्या प्रवाशांची राहण्याची सोय वरच्या मजल्यांवर होती तर तृतीय वर्गाचे प्रवासी सर्वात खालच्या मजल्यांवर होते. == प्रवासी == टायटॅनिक मध्ये जगातील श्रीमंत लोकांपैकी काही लोक प्रवास करत होते. [[जॉन जेकब अॅस्टर]] हे १९०९ मधील सर्वात श्रीमंत दांपत्य टायटॅनिक मध्ये प्रवास करत होते. टायटॅनिक मध्ये सर्वसाधारणपणे १३१७ लोक प्रवास करत होते. *३२४ (प्रथम वर्ग) *२८४ (द्वितीय वर्ग) *७०९ (तृतीय वर्ग) जहाजाच्या पूर्ण क्षमतेपेक्षा कमी प्रवासी जहाजावर होते , पूर्ण भरू शकत असलेले टायटॅनिक "नॅशनल कोल"च्या संपामुळे बऱ्याच लोकांनी आपले आरक्षण रद्द केले होते. टायटॅनिकचे मालक जे.पी.मॉर्गन यांनी त्यांची सवारी शेवटच्या मिनिटाला रद्द केली. जहाजाची मूळ क्षमता - *१०३४ (प्रथम वर्ग) *५१० (द्वितीय वर्ग) *१०२२ (तृतीय वर्ग) === मृत्यू पावलेले प्रमुख प्रवासी === टायटॅनिक जहाजाच्या दुर्घटनेत अनेक आणि श्रीमंत व्यक्तींनी आपले प्राण गमावले. * [[जॉन जेकब अॅस्टर चौथा]] – जहाजावरील सर्वात श्रीमंत प्रवासी, जे एक अमेरिकन उद्योगपती आणि रिअल इस्टेट विकासक होते.<ref>{{cite book |last=Eaton |first=John P. |title=Titanic: Triumph and Tragedy |year=१९९४ |publisher=W.W. Norton & Company |isbn=978-0-393-03697-8}}</ref> * [[इसिदोर स्ट्रॉस]] – अमेरिकेतील मॅसीज डिपार्टमेंटल स्टोअरचे सह-मालक आणि माजी काँग्रेस सदस्य.<ref>{{cite book |last=Lynch |first=Don |title=Titanic: An Illustrated History |year=१९९२ |publisher=Madison Press Books |pages=४८-५२}}</ref> * [[आयडा स्ट्रॉस]] – इसिदोर स्ट्रॉस यांच्या पत्नी. त्यांनी आपल्या पतीला सोडून जीवरक्षक नौकेत बसण्यास नकार दिला आणि पतीसोबतच मृत्यू स्वीकारला.<ref>{{cite web |url=https://www.encyclopedia-titanica.org/titanic-victim/ida-straus.html |title=Ida Straus Biography |website=Encyclopedia Titanica |access-date=४ जुलै २०२६}}</ref> * [[थॉमस अँड्र्यूज]] – टायटॅनिक जहाजाचे मुख्य डिझायनर आणि जहाज निर्माते, ज्यांनी शेवटच्या क्षणापर्यंत लोकांना वाचवण्याचे काम केले.<ref>{{cite book |last=Bullock |first=Shan F. |title=Thomas Andrews, Shipbuilder |year=१९१२ |publisher=Maunsel and Company}}</ref> * [[बेंजामिन गुगेनहाइम]] – अमेरिकन खाण उद्योगपती. त्यांनी आपल्या सेवकासह उत्कृष्ट कपडे परिधान करून सन्मानाने मृत्यूला सामोरे जाण्याचा निर्णय घेतला होता.<ref>{{cite book |last=Davenport-Hines |first=Richard |title=Titanic Lives: Migrants and Millionaires, Conmen and Crew |year=२०१२ |publisher=HarperCollins |pages=१४२}}</ref> * [[आर्चिबाल्ड बट]] – अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष विल्यम हॉवर्ड टाफ्ट आणि थिओडोर रुझवेल्ट यांचे लष्करी सल्लागार. * [[विल्यम थॉमस स्टीड]] – एक ब्रिटिश पत्रकार आणि संपादक, ज्यांनी अन्वेषणात्मक पत्रकारितेची सुरुवात केली होती.<ref>{{cite journal |last=Luckhurst |first=Roger |title=The Titanic and the W.T. Stead Phenomenon |journal=Journal of Victorian Culture |volume=१७ |issue=४ |year=२०१२ |pages=४८०–४८५}}</ref> * [[चार्ल्स डेव्हिस ड्युएल]] – अमेरिकन चित्रपट निर्माते आणि उद्योजक. * [[जॉर्ज डंटन विडनर]] – फिलाडेल्फिया येथील सर्वात श्रीमंत व्यावसायिक आणि रिअल इस्टेट गुंतवणूकदार. * [[हॅरी एल्किन्स विडनर]] – जॉर्ज विडनर यांचा मुलगा आणि दुर्मिळ पुस्तकांचा संग्राहक; त्याच्या स्मरणार्थ हार्वर्ड विद्यापीठात ग्रंथालय उभारले गेले.<ref>{{cite book |last=Widener |first=Eleanor Elkins |title=The Harry Elkins Widener Memorial Library |year=१९१५ |publisher=Harvard University Press}}</ref> * [[जॉन बोर्शमन थॉयर]] – पेनसिल्व्हेनिया रेल्वे कंपनीचे उपाध्यक्ष. * आर्थर एरनेस्ट वेबस्टर – जहाजावरील मुख्य कॅप्टन एडवर्ड स्मिथ यांचे निकटवर्तीय आणि अधिकारी. * [[एडवर्ड स्मिथ]] – टायटॅनिक जहाजाचे मुख्य कॅप्टन, ज्यांनी जहाजासोबतच जलसमाधी घेतली.<ref>{{cite book |last=Lord |first=Walter |title=A Night to Remember |year=१९५५ |publisher=R & W Holt}}</ref> * [[हेन्री टिंगल वाइल्ड]] – जहाजावरील मुख्य मुख्य अधिकारी. * [[विल्यम मॅकमास्टर मुरडॉक]] – जहाजावरील प्रथम अधिकारी, ज्यांनी हिमनगाची टक्कर टाळण्याचा शेवटचा प्रयत्न केला होता.<ref>{{cite book |last=Maltin |first=Tim |title=101 Things You Thought You Knew About the Titanic |year=२०१० |publisher=Beautiful Books}}</ref> * [[जेम्स पॉल मूडी]] – जहाजावरील सहावे अधिकारी, ज्यांनी इतर नौका सोडण्यात मदत केली. * [[वॉल्टर डोनल्ड डग्लस]] – मिनीयापोलिस येथील उद्योगपती आणि रेल्वे मालक. * क्रिस्टोफर हेड – लंडनमधील चेल्सीचे माजी महापौर आणि कला संग्राहक. * फ्रेडेरिक राईट – जहाजावरील क्रिकेटपटू आणि क्रीडा प्रशिक्षक. == वाचलेले निवडक प्रवासी == या दुर्घटनेतून वाचलेल्या काही व्यक्तींनी त्यानंतरच्या आयुष्यात विविध क्षेत्रांत मोठे योगदान दिले. {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" ! प्रवाशाचे नाव !! दुर्घटनाकालीन पार्श्वभूमी !! दुर्घटनेनंतरचे आयुष्य आणि विशेष नोंद |- | [[मार्गारेट ब्राउन]] | अमेरिकन सामाजिक कार्यकर्त्या आणि समाजसेविका. | दुर्घटनेनंतर त्यांना द अनसिंकेबल मॉली ब्राउन म्हणून ओळखले जाऊ लागले. त्यांनी जिवंत राहिलेल्या गरीब प्रवाशांसाठी निधी उभारला आणि पहिल्या महायुद्धात फ्रान्समध्ये मदत कार्य केले.<ref>{{cite book |last=Iversen |first=Kristen |title=Molly Brown: Unraveling the Myth |year=१९९९ |publisher=Johnson Books}}</ref> |- | [[जे. ब्रुस इस्मय]] | टायटॅनिक जहाजाची मालकी असलेल्या व्हाईट स्टार लाईन कंपनीचे अध्यक्ष. | महिला आणि लहान मुले जहाजावर असताना स्वतः जीवरक्षक नौकेत बसल्यामुळे त्यांच्यावर जगभरातून तीव्र टीका झाली. त्यांनी कंपनीच्या अध्यक्षपदाचा राजीनामा दिला.<ref>{{cite book |last=Wilson |first=Frances |title=How to Survive the Titanic: The Sinking of J. Bruce Ismay |year=२०११ |publisher=HarperCollins}}</ref> |- | [[आर्चिबाल्ड ग्रॅसी चौथा]] | अमेरिकन लष्करी अधिकारी आणि लेखक. | दुर्घटनेतून वाचल्यानंतर त्यांनी टायटॅनिकवरील अनुभवांवर आधारित एक पुस्तक लिहिले. मात्र, दुर्घटनेच्या धक्क्यातून आणि आरोग्याच्या समस्यांमुळे डिसेंबर १९१२ मध्येच त्यांचा मृत्यू झाला.<ref>{{cite book |last=Gracie |first=Archibald |title=The Truth About the Titanic |year=१९१३ |publisher=Mitchell Kennerley}}</ref> |- | [[चार्ल्स लाईटोलर]] | जहाजावरील द्वितीय अधिकारी, जे सर्वात ज्येष्ठ वाचलेले क्रू सदस्य होते. | त्यांनी पहिल्या महायुद्धात ब्रिटिश नौदलात सेवा बजावली. दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान त्यांनी स्वतःच्या खाजगी बोटीचा वापर करून डंकर्क येथून १३० ब्रिटिश सैनिकांचे प्राण वाचवले.<ref>{{cite book |last=Stenson |first=Patrick |title=Lights: The Odyssey of C.H. Lightoller |year=१९८४ |publisher=Bodley Head}}</ref> |- | [[लॉरेन्स बीस्ली]] | ब्रिटिश शिक्षक आणि विज्ञान लेखक. | दुर्घटनेनंतर अवघ्या नऊ आठवड्यांत त्यांनी द लॉस ऑफ द एसएस टायटॅनिक हे पुस्तक लिहिले, जे या दुर्घटनेचे सर्वात अचूक ऐतिहासिक वर्णन मानले जाते.<ref>{{cite book |last=Beesley |first=Lawrence |title=The Loss of the SS Titanic |year=१९१२ |publisher=Houghton Mifflin}}</ref> |- | [[कॉस्मो डफ-गॉर्डन]] | ब्रिटिश जमीनदार आणि ऑलिम्पिक पदक विजेते तलवारबाज. | त्यांच्या जीवरक्षक नौकेत खूप कमी लोग बसवले गेल्यामुळे आणि त्यांनी कर्मचाऱ्यांना पैसे दिल्यामुळे त्यांच्यावर चौकशी समितीसमोर आरोप झाले, ज्यामुळे त्यांची सामाजिक प्रतिष्ठा कमी झाली. |- | [[ल्युसी डफ-गॉर्डन]] | लंडनमधील फॅशन डिझायनर आणि कॉस्मो डफ-गॉर्डन यांच्या पत्नी. | दुर्घटनेनंतर त्यांनी आपला फॅशन व्यवसाय न्यू यॉर्क आणि पॅरिसमध्ये वाढवला. त्या काळातील आघाडीच्या फॅशन डिझायनर म्हणून त्यांचे नाव राहिले.<ref>{{cite book |last=Etherington-Smith |first=Meredith |title=The "It" Girls: Lucy, Lady Duff Gordon, the Couturiere "Lucile" |year=१९८६ |publisher=Hamish Hamilton}}</ref> |- | [[डोरोथी गिब्सन]] | अमेरिकन मूकपट अभिनेत्री. | दुर्घटनेतून वाचल्यानंतर अवघ्या एका महिन्यात त्यांनी सेव्हड फ्रॉम द टायटॅनिक या चित्रपटात काम केले, जो टायटॅनिकवर बनलेला पहिला चित्रपट होता.<ref>{{cite journal |last=Bigham |first=Randy Bryan |title=Finders Keepers: The Life of Dorothy Gibson |journal=The Titanic Commutator |volume=२१ |year=१९९७}}</ref> |- | [[इव्हा हार्ट]] | दुर्घटनेच्या वेळी केवळ ७ वर्षांची असलेली ब्रिटिश मुलगी. | त्यांनी आपल्या आईसोबत जीव वाचवला. मोठेपणी त्यांनी टायटॅनिक संवर्धनासाठी आणि जहाजाचे अवशेष समुद्रातून बाहेर काढण्याच्या विरोधात मोठी मोहीम राबवली.<ref>{{cite book |last=Hart |first=Eva |title=Shadow of the Titanic: A Survivor's Story |year=१९९४ |publisher=Ward Lock}}</ref> |- | [[मिलविना डीन]] | दुर्घटनेच्या वेळी अवघ्या ९ आठवड्यांची असलेली लहान मुलगी. | त्या टायटॅनिक दुर्घटनेतील सर्वात तरुण प्रवासी होत्या. ३१ मे २००९ रोजी वयाच्या ९७ व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले आणि त्या टायटॅनिक दुर्घटनेतून वाचलेल्या शेवटच्या जिवंत व्यक्ती ठरल्या.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/hampshire/8076091.stm |title=Last Titanic survivor dies aged 97 |work=BBC News |access-date=४ जुलै २०२६}}</ref> |} == अपघात == ४ दिवसांच्या प्रवासात टायटॅनिकला सतत हिमनगाबाबत इशारे मिळत होते. त्यानंतर अमेरिका नावाच्या स्टिमरने टायटॅनिकला मार्गात हिमनग असल्याचा संदेश रविवार १४ एप्रिल दुपारी १३.४५ला पाठवला. यावेळी बिनतारी संदेश सांभाळण्या व्यक्तींकडे प्रवाशांची संदेश वहणाची प्रमुख कामगिरी असल्याने यासंदेशाला त्यांनी गांभीर्याने घेतले नाही. त्याच संध्याकाळी मेसाबा जहाजाने मार्गात हिमनग असल्याचा संदेश असाच वाया गेला. त्याच रात्री ११:४० वाजता टायटॅनिक किनारयापासून ४०० मैलांवर होते आणि टायटॅनिक वरील टेहाळणी पथकाला जहाजाच्या सरळ रेषेतच हिमनग आढळला. तो संदेश ताबडतोब जहाजाच्या केबिनमध्ये गेला. त्यावेळी कार्यरत असणाऱ्या अधिकारयाने ताबडतोब जहाज डावीकडे वळवण्याचे आदेश दिले. बरेच प्रयत्न करून जहाजाची दिशा बदलण्यात आली. तरी टायटॅनिकची सरळ धडक टाळण्यात जरी यश आले असले तरी जहाज पुर्णपणे बचावले नाही. टायटॅनिकच्या उजव्या बाजुचा पाण्याखाली २० फुट खोलीवर असणारा भाग हिमनगावर घासला गेला, व या भागात झालेल्या भेगांतुन पाणी वेगाने आत घुसले. तळाकडील मजले पाण्याने भरताच टायटॅनिकचा मागील भाग पाण्याखाली गेला ज्यामुळे पाणी आणखी वेगाने आत शिरु लागले. == जास्त मृत्यूमुखींचे कारण == जास्त प्रमाणात प्रवासी मृत्यूमुखी पडण्याचे प्रमुख कारणे - *जहाजातील निम्मेच प्रवासी सामावून घेता येतील ( ११७८ ) इतक्याच जीवरक्षक नावा उपलब्ध होत्या. *टायटॅनिक वरील बरयाच जणांना घटनेचे गांभिर्य समजले नव्हते. त्यातच टायटॅनिकच्या कर्मचारी वर्गाने प्रथम दर्जाच्या लोकांना प्राधान्य त्यातही स्त्रिया व मुले प्रथम अशी भूमिका घेतल्याने सुरुवातीच्या काही जीवरक्षक नावा पुर्णपणे न भरताच गेल्या. अखेर केवळ ७०६ जणच आपले प्राण वाचवु शकले. *टायटॅनिक बुडाली तेव्हा पाण्याचे तापमान साधारण २८ °F (−२ °C) इतके होते ज्यात साधारणत: माणसाला १५ मिनिटात मृत्यु येतो. {{clear}} टायटॅनिक बद्दल आजही माझ्या मनात कायम कुतूहल अन् जास्तीत जास्त माहिती कशी मिळेल याची धडपड कायम चालू असते. टायटॅनिक हे फक्त एक जहाज नसुन एक पर्व आहे जे कधीही संपुष्टात येणार नाही. माझ्या सारख्या करोडो चाहत्यांसाठी अन् ऐतिहासिक जहाजेचे योग्य पद्धतीने संवर्धन व्हावे,यासाठी अन् माझ्या माध्यमातून तीची ओळख सर्वदूर पसरली जावी, हा प्रामाणिक हेतू ठेवून हा अल्बम मी माझ्या फेसबुक अकाऊंटला क्रिएट केला आहे.आशा करतो की आपण सर्वांनी ही माहिती वाचावी. लेखन:भरत सोनवणे (औरंगाबाद). == #TitanicinfoBLS == * [http://www.bbc.co.uk/archive/titanic/index.shtml ''बीबीसी''वरील लेखागार]{{en icon}} * [http://www.titanichistoricalsociety.org टायटॅनिक ऐतिहासिक समिती] {{en icon}} == हे सुद्धा पहा == [[टायटॅनिक, चित्रपट]] {{commons|RMS Titanic|टायटॅनिक}} [[वर्ग:प्रवासी जहाजे]] 6pwxtvsmi8avm72zmyywo3omha4i02c 2692659 2692658 2026-07-05T03:15:23Z अभय नातू 206 /* वाचलेले निवडक प्रवासी */ 2692659 wikitext text/x-wiki [[चित्र:RMS Titanic 3.jpg|right|thumb|300 px|आर.एम.एस. टायटॅनिक]] [[इ.स. १९१२|१९१२ मध्ये]] बांधले गेलेले '''आर.एम.एस. टायटॅनिक''' ({{lang-en|'''RMS Titanic'''}}) हे जगातील सर्वात मोठे प्रवासी जहाज होते. १० एप्रिल १९१२ रोजी [[इंग्लंड]]मधील [[साउथहॅंप्टन]] येथून हे जहाज [[न्यू यॉर्क शहर|न्यू यॉर्क शहराकडे]] सफरीला निघाले. ४ दिवसांनी १४ एप्रिल १९१२ रोजी उत्तर [[अटलांटिक महासागर|अटलांटिक महासागरामध्ये]] एका [[हिमनग|हिमनगासोबत]] झालेल्या टक्करीमध्ये टायटॅनिक बुडाले. एकूण २,२२७ प्रवासी व कर्मचाऱ्यांपैकी १,५१७ लोक ह्या दुर्घटनेमध्ये मृत्यूमुखी पडले. जगातील सर्वात विनाशकारी सागरी अपघातांपैकी हा एक मानला जातो. जास्त प्रमाणात प्रवासी मृत्यूमुखी पडण्याची २ प्रमुख कारणे होती. एकतर जहाजातील निम्मेच प्रवासी सामावून घेता येतील(संख्या:११७८) इतक्याच जीवरक्षक नावा उपलब्ध होत्या. दुसरी बाब, टायटॅनिक वरील बऱ्याच जणांना घटनेचे गांभीर्य समजले नव्हते. त्यातच टायटॅनिकच्या कर्मचारी वर्गाने प्रथम दर्जाच्या लोकांना प्राधान्य देण्याची, त्यातही स्त्रिया व मुले प्रथम अशी भूमिका घेतल्याने सुरुवातीच्या काही जीवरक्षक नावा पूर्णपणे न भरताच गेल्या. अखेर केवळ ७०६ जणच आपले प्राण वाचवू शकले. टायटॅनिक बुडाली तेव्हा पाण्याचे तापमान साधारण २८ °F (−२ °C) इतके होते ज्यात साधारणत: माणसाला १५ मिनिटात मृत्यू येतो. टायटॅनिक जहाजाच्या डिझाईन व बांधणीमध्ये अनेक अनुभवी अभियंत्यांचा सहभाग होता. त्याच्या बांधणीसाठी त्या काळातील सर्वात अद्ययावत उत्पादन तंत्रे वापरण्यात आलेली होती. तसेच ह्या जहाजामध्ये अनेक सुरक्षा वैशिष्ट्यांचा वापर करण्यात आला होता. असे असतानाही हे जहाज पहिल्याच सफरीमध्ये बुडाले ह्यामुळे अनेक तज्ज्ञांना धक्का बसला. == प्रवास == [[चित्र:TitanicRoute.svg|thumb|500 px|उजवे|जहाजाचा प्रवासमार्ग व बुडण्याचे ठिकाण]] १० एप्रिल १९१२ रोजी टायटॅनिकने आपला प्रवास साउथॅम्पटन ( इंग्लंड ) येथुन सुरू केला. सर्वात अणुभवी कॅप्टन स्मिथ या जहाजाचे कप्तान होते व हा प्रवास संपताच ते निवृत्त होणार होते. बंदरातुन बाहेर पडत असतांनाच टायटॅनिकच्या जोराने जवळ उभ्या असलेल्या एस एस न्युयॉर्क या जहाजाचा दोर तुटला व ते टायटॅनिक जवळ सरकू लागले. टायटॅनिक व एस एस न्युयॉर्क यांची धडक टाळण्यात अखेर यश आले. एका टगबोटीने एस एस न्युयॉर्कला टायटॅनिक पासून केवळ ४ मीटर अंतरावरून वळवण्यात यश मिळवले. पुढे आणखी २ ठिकाणी थांबत टायटॅनिकने २२४० जणांसकट प्रवास सुरू केला.टायटॅनिक वर प्रवाशांमध्ये ३ वर्ग होते. प्रथम (३२९ प्रवासी) , द्वितिय (२८५प्रवासी)व तृतीय (७१० प्रवासी). प्रथम वर्गाच्या प्रवाशांची राहण्याची सोय वरच्या मजल्यांवर होती तर तृतीय वर्गाचे प्रवासी सर्वात खालच्या मजल्यांवर होते. == प्रवासी == टायटॅनिक मध्ये जगातील श्रीमंत लोकांपैकी काही लोक प्रवास करत होते. [[जॉन जेकब अॅस्टर]] हे १९०९ मधील सर्वात श्रीमंत दांपत्य टायटॅनिक मध्ये प्रवास करत होते. टायटॅनिक मध्ये सर्वसाधारणपणे १३१७ लोक प्रवास करत होते. *३२४ (प्रथम वर्ग) *२८४ (द्वितीय वर्ग) *७०९ (तृतीय वर्ग) जहाजाच्या पूर्ण क्षमतेपेक्षा कमी प्रवासी जहाजावर होते , पूर्ण भरू शकत असलेले टायटॅनिक "नॅशनल कोल"च्या संपामुळे बऱ्याच लोकांनी आपले आरक्षण रद्द केले होते. टायटॅनिकचे मालक जे.पी.मॉर्गन यांनी त्यांची सवारी शेवटच्या मिनिटाला रद्द केली. जहाजाची मूळ क्षमता - *१०३४ (प्रथम वर्ग) *५१० (द्वितीय वर्ग) *१०२२ (तृतीय वर्ग) === मृत्यू पावलेले प्रमुख प्रवासी === टायटॅनिक जहाजाच्या दुर्घटनेत अनेक आणि श्रीमंत व्यक्तींनी आपले प्राण गमावले. * [[जॉन जेकब अॅस्टर चौथा]] – जहाजावरील सर्वात श्रीमंत प्रवासी, जे एक अमेरिकन उद्योगपती आणि रिअल इस्टेट विकासक होते.<ref>{{cite book |last=Eaton |first=John P. |title=Titanic: Triumph and Tragedy |year=१९९४ |publisher=W.W. Norton & Company |isbn=978-0-393-03697-8}}</ref> * [[इसिदोर स्ट्रॉस]] – अमेरिकेतील मॅसीज डिपार्टमेंटल स्टोअरचे सह-मालक आणि माजी काँग्रेस सदस्य.<ref>{{cite book |last=Lynch |first=Don |title=Titanic: An Illustrated History |year=१९९२ |publisher=Madison Press Books |pages=४८-५२}}</ref> * [[आयडा स्ट्रॉस]] – इसिदोर स्ट्रॉस यांच्या पत्नी. त्यांनी आपल्या पतीला सोडून जीवरक्षक नौकेत बसण्यास नकार दिला आणि पतीसोबतच मृत्यू स्वीकारला.<ref>{{cite web |url=https://www.encyclopedia-titanica.org/titanic-victim/ida-straus.html |title=Ida Straus Biography |website=Encyclopedia Titanica |access-date=४ जुलै २०२६}}</ref> * [[थॉमस अँड्र्यूज]] – टायटॅनिक जहाजाचे मुख्य डिझायनर आणि जहाज निर्माते, ज्यांनी शेवटच्या क्षणापर्यंत लोकांना वाचवण्याचे काम केले.<ref>{{cite book |last=Bullock |first=Shan F. |title=Thomas Andrews, Shipbuilder |year=१९१२ |publisher=Maunsel and Company}}</ref> * [[बेंजामिन गुगेनहाइम]] – अमेरिकन खाण उद्योगपती. त्यांनी आपल्या सेवकासह उत्कृष्ट कपडे परिधान करून सन्मानाने मृत्यूला सामोरे जाण्याचा निर्णय घेतला होता.<ref>{{cite book |last=Davenport-Hines |first=Richard |title=Titanic Lives: Migrants and Millionaires, Conmen and Crew |year=२०१२ |publisher=HarperCollins |pages=१४२}}</ref> * [[आर्चिबाल्ड बट]] – अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष विल्यम हॉवर्ड टाफ्ट आणि थिओडोर रुझवेल्ट यांचे लष्करी सल्लागार. * [[विल्यम थॉमस स्टीड]] – एक ब्रिटिश पत्रकार आणि संपादक, ज्यांनी अन्वेषणात्मक पत्रकारितेची सुरुवात केली होती.<ref>{{cite journal |last=Luckhurst |first=Roger |title=The Titanic and the W.T. Stead Phenomenon |journal=Journal of Victorian Culture |volume=१७ |issue=४ |year=२०१२ |pages=४८०–४८५}}</ref> * [[चार्ल्स डेव्हिस ड्युएल]] – अमेरिकन चित्रपट निर्माते आणि उद्योजक. * [[जॉर्ज डंटन विडनर]] – फिलाडेल्फिया येथील सर्वात श्रीमंत व्यावसायिक आणि रिअल इस्टेट गुंतवणूकदार. * [[हॅरी एल्किन्स विडनर]] – जॉर्ज विडनर यांचा मुलगा आणि दुर्मिळ पुस्तकांचा संग्राहक; त्याच्या स्मरणार्थ हार्वर्ड विद्यापीठात ग्रंथालय उभारले गेले.<ref>{{cite book |last=Widener |first=Eleanor Elkins |title=The Harry Elkins Widener Memorial Library |year=१९१५ |publisher=Harvard University Press}}</ref> * [[जॉन बोर्शमन थॉयर]] – पेनसिल्व्हेनिया रेल्वे कंपनीचे उपाध्यक्ष. * आर्थर एरनेस्ट वेबस्टर – जहाजावरील मुख्य कॅप्टन एडवर्ड स्मिथ यांचे निकटवर्तीय आणि अधिकारी. * [[एडवर्ड स्मिथ]] – टायटॅनिक जहाजाचे मुख्य कॅप्टन, ज्यांनी जहाजासोबतच जलसमाधी घेतली.<ref>{{cite book |last=Lord |first=Walter |title=A Night to Remember |year=१९५५ |publisher=R & W Holt}}</ref> * [[हेन्री टिंगल वाइल्ड]] – जहाजावरील मुख्य मुख्य अधिकारी. * [[विल्यम मॅकमास्टर मुरडॉक]] – जहाजावरील प्रथम अधिकारी, ज्यांनी हिमनगाची टक्कर टाळण्याचा शेवटचा प्रयत्न केला होता.<ref>{{cite book |last=Maltin |first=Tim |title=101 Things You Thought You Knew About the Titanic |year=२०१० |publisher=Beautiful Books}}</ref> * [[जेम्स पॉल मूडी]] – जहाजावरील सहावे अधिकारी, ज्यांनी इतर नौका सोडण्यात मदत केली. * [[वॉल्टर डोनल्ड डग्लस]] – मिनीयापोलिस येथील उद्योगपती आणि रेल्वे मालक. * क्रिस्टोफर हेड – लंडनमधील चेल्सीचे माजी महापौर आणि कला संग्राहक. * फ्रेडेरिक राईट – जहाजावरील क्रिकेटपटू आणि क्रीडा प्रशिक्षक. == वाचलेले निवडक प्रवासी == या दुर्घटनेतून वाचलेल्या काही व्यक्तींनी त्यानंतरच्या आयुष्यात विविध क्षेत्रांत मोठे योगदान दिले. {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" ! प्रवाशाचे नाव !! दुर्घटनाकालीन पार्श्वभूमी !! दुर्घटनेनंतरचे आयुष्य आणि विशेष नोंद |- | [[मार्गारेट ब्राउन]] | अमेरिकन सामाजिक कार्यकर्त्या आणि समाजसेविका. | दुर्घटनेनंतर त्यांना ''द अनसिंकेबल मॉली ब्राउन'' म्हणून ओळखले जाऊ लागले. त्यांनी जिवंत राहिलेल्या गरीब प्रवाशांसाठी निधी उभारला आणि [[पहिले महायुद्ध|पहिल्या महायुद्धात]] [[फ्रान्स|फ्रांस]]मध्ये मदत कार्य केले.<ref>{{cite book |last=Iversen |first=Kristen |title=Molly Brown: Unraveling the Myth |year=१९९९ |publisher=Johnson Books}}</ref> |- | [[जे. ब्रुस इस्मे]] | टायटॅनिक जहाजाची मालिक असलेल्या [[व्हाईट स्टार लाइन]] कंपनीचे अध्यक्ष. | महिला आणि लहान मुले जहाजावर असताना स्वतः जीवरक्षक नौकेत बसल्यामुळे त्यांच्यावर जगभरातून तीव्र टीका झाली. त्यांनी कंपनीच्या अध्यक्षपदाचा राजीनामा दिला.<ref>{{cite book |last=Wilson |first=Frances |title=How to Survive the Titanic: The Sinking of J. Bruce Ismay |year=२०११ |publisher=HarperCollins}}</ref> |- | [[आर्चिबाल्ड ग्रॅसी चौथा]] | अमेरिकन लष्करी अधिकारी आणि लेखक. | दुर्घटनेतून वाचल्यानंतर त्यांनी टायटॅनिकवरील अनुभवांवर आधारित एक पुस्तक लिहिले. मात्र दुर्घटनेच्या धक्क्यातून आणि आरोग्याच्या समस्यांमुळे डिसेंबर १९१२ मध्येच त्यांचा मृत्यू झाला.<ref>{{cite book |last=Gracie |first=Archibald |title=The Truth About the Titanic |year=१९१३ |publisher=Mitchell Kennerley}}</ref> |- | [[चार्ल्स लाईटोलर]] | जहाजावरील दुय्यम अधिकारी, जे सर्वात ज्येष्ठ वाचलेले कर्मचारी होते. | त्यांनी [[पहिले महायुद्ध|पहिल्या महायुद्धात]] [[रॉयल नेव्ही|ब्रिटिश आरमारात]] सेवा बजावली. [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान]] त्यांनी स्वतःच्या खाजगी बोटीचा वापर करून [[डंकर्क]] येथून १३० [[डंकर्कची लढाई|ब्रिटिश सैनिकांचे प्राण वाचवले]].<ref>{{cite book |last=Stenson |first=Patrick |title=Lights: The Odyssey of C.H. Lightoller |year=१९८४ |publisher=Bodley Head}}</ref> |- | [[लॉरेन्स बीस्ली]] | ब्रिटिश शिक्षक आणि विज्ञान लेखक. | दुर्घटनेनंतर अवघ्या नऊ आठवड्यांत त्यांनी द लॉस ऑफ द एसएस टायटॅनिक हे पुस्तक लिहिले, जे या दुर्घटनेचे सर्वात अचूक ऐतिहासिक वर्णन मानले जाते.<ref>{{cite book |last=Beesley |first=Lawrence |title=The Loss of the SS Titanic |year=१९१२ |publisher=Houghton Mifflin}}</ref> |- | [[कॉस्मो डफ-गॉर्डन]] | ब्रिटिश जमीनदार आणि [[ऑलिम्पिक]] पदक विजेते तलवारबाज. | त्यांच्या जीवरक्षक नौकेत खूप कमी लोग बसवले गेल्यामुळे आणि त्यांनी कर्मचाऱ्यांना पैसे दिल्यामुळे त्यांच्यावर चौकशी समितीसमोर आरोप झाले, ज्यामुळे त्यांची सामाजिक प्रतिष्ठा कमी झाली. |- | [[ल्युसी डफ-गॉर्डन]] | लंडनमधील फॅशन डिझायनर आणि कॉस्मो डफ-गॉर्डन यांच्या पत्नी. | दुर्घटनेनंतर त्यांनी आपला फॅशन व्यवसाय न्यू यॉर्क आणि पॅरिसमध्ये वाढवला. त्या काळातील आघाडीच्या फॅशन डिझायनर म्हणून त्यांचे नाव राहिले.<ref>{{cite book |last=Etherington-Smith |first=Meredith |title=The "It" Girls: Lucy, Lady Duff Gordon, the Couturiere "Lucile" |year=१९८६ |publisher=Hamish Hamilton}}</ref> |- | [[डोरोथी गिब्सन]] | अमेरिकन मूकपट अभिनेत्री. | दुर्घटनेतून वाचल्यानंतर अवघ्या एका महिन्यात त्यांनी [[सेव्हड फ्रॉम द टायटॅनिक]] या चित्रपटात काम केले, जो टायटॅनिकवर आधारित पहिला चित्रपट होता.<ref>{{cite journal |last=Bigham |first=Randy Bryan |title=Finders Keepers: The Life of Dorothy Gibson |journal=The Titanic Commutator |volume=२१ |year=१९९७}}</ref> |- | [[इव्हा हार्ट]] | दुर्घटनेच्या वेळी केवळ ७ वर्षांची असलेली ब्रिटिश मुलगी. | त्यांनी आपल्या आईसोबत जीव वाचवला. मोठेपणी त्यांनी टायटॅनिक संवर्धनासाठी आणि जहाजाचे अवशेष समुद्रातून बाहेर काढण्याच्या विरोधात मोठी मोहीम राबवली.<ref>{{cite book |last=Hart |first=Eva |title=Shadow of the Titanic: A Survivor's Story |year=१९९४ |publisher=Ward Lock}}</ref> |- | [[मिलविना डीन]] | दुर्घटनेच्या वेळी अवघ्या ९ आठवड्यांची असलेली लहान मुलगी. | त्या टायटॅनिक दुर्घटनेतील सर्वात तरुण प्रवासी होत्या. ३१ मे २००९ रोजी वयाच्या ९७ व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले आणि त्या टायटॅनिक दुर्घटनेतून वाचलेल्या शेवटच्या जिवंत व्यक्ती ठरल्या.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/hampshire/8076091.stm |title=Last Titanic survivor dies aged 97 |work=BBC News |access-date=४ जुलै २०२६}}</ref> |} == अपघात == ४ दिवसांच्या प्रवासात टायटॅनिकला सतत हिमनगाबाबत इशारे मिळत होते. त्यानंतर अमेरिका नावाच्या स्टिमरने टायटॅनिकला मार्गात हिमनग असल्याचा संदेश रविवार १४ एप्रिल दुपारी १३.४५ला पाठवला. यावेळी बिनतारी संदेश सांभाळण्या व्यक्तींकडे प्रवाशांची संदेश वहणाची प्रमुख कामगिरी असल्याने यासंदेशाला त्यांनी गांभीर्याने घेतले नाही. त्याच संध्याकाळी मेसाबा जहाजाने मार्गात हिमनग असल्याचा संदेश असाच वाया गेला. त्याच रात्री ११:४० वाजता टायटॅनिक किनारयापासून ४०० मैलांवर होते आणि टायटॅनिक वरील टेहाळणी पथकाला जहाजाच्या सरळ रेषेतच हिमनग आढळला. तो संदेश ताबडतोब जहाजाच्या केबिनमध्ये गेला. त्यावेळी कार्यरत असणाऱ्या अधिकारयाने ताबडतोब जहाज डावीकडे वळवण्याचे आदेश दिले. बरेच प्रयत्न करून जहाजाची दिशा बदलण्यात आली. तरी टायटॅनिकची सरळ धडक टाळण्यात जरी यश आले असले तरी जहाज पुर्णपणे बचावले नाही. टायटॅनिकच्या उजव्या बाजुचा पाण्याखाली २० फुट खोलीवर असणारा भाग हिमनगावर घासला गेला, व या भागात झालेल्या भेगांतुन पाणी वेगाने आत घुसले. तळाकडील मजले पाण्याने भरताच टायटॅनिकचा मागील भाग पाण्याखाली गेला ज्यामुळे पाणी आणखी वेगाने आत शिरु लागले. == जास्त मृत्यूमुखींचे कारण == जास्त प्रमाणात प्रवासी मृत्यूमुखी पडण्याचे प्रमुख कारणे - *जहाजातील निम्मेच प्रवासी सामावून घेता येतील ( ११७८ ) इतक्याच जीवरक्षक नावा उपलब्ध होत्या. *टायटॅनिक वरील बरयाच जणांना घटनेचे गांभिर्य समजले नव्हते. त्यातच टायटॅनिकच्या कर्मचारी वर्गाने प्रथम दर्जाच्या लोकांना प्राधान्य त्यातही स्त्रिया व मुले प्रथम अशी भूमिका घेतल्याने सुरुवातीच्या काही जीवरक्षक नावा पुर्णपणे न भरताच गेल्या. अखेर केवळ ७०६ जणच आपले प्राण वाचवु शकले. *टायटॅनिक बुडाली तेव्हा पाण्याचे तापमान साधारण २८ °F (−२ °C) इतके होते ज्यात साधारणत: माणसाला १५ मिनिटात मृत्यु येतो. {{clear}} टायटॅनिक बद्दल आजही माझ्या मनात कायम कुतूहल अन् जास्तीत जास्त माहिती कशी मिळेल याची धडपड कायम चालू असते. टायटॅनिक हे फक्त एक जहाज नसुन एक पर्व आहे जे कधीही संपुष्टात येणार नाही. माझ्या सारख्या करोडो चाहत्यांसाठी अन् ऐतिहासिक जहाजेचे योग्य पद्धतीने संवर्धन व्हावे,यासाठी अन् माझ्या माध्यमातून तीची ओळख सर्वदूर पसरली जावी, हा प्रामाणिक हेतू ठेवून हा अल्बम मी माझ्या फेसबुक अकाऊंटला क्रिएट केला आहे.आशा करतो की आपण सर्वांनी ही माहिती वाचावी. लेखन:भरत सोनवणे (औरंगाबाद). == #TitanicinfoBLS == * [http://www.bbc.co.uk/archive/titanic/index.shtml ''बीबीसी''वरील लेखागार]{{en icon}} * [http://www.titanichistoricalsociety.org टायटॅनिक ऐतिहासिक समिती] {{en icon}} == हे सुद्धा पहा == [[टायटॅनिक, चित्रपट]] {{commons|RMS Titanic|टायटॅनिक}} [[वर्ग:प्रवासी जहाजे]] qgz6in18vp0ek1w3ja8m2mrusoohzix 2692660 2692659 2026-07-05T03:20:03Z अभय नातू 206 /* मृत्यू पावलेले प्रमुख प्रवासी */ 2692660 wikitext text/x-wiki [[चित्र:RMS Titanic 3.jpg|right|thumb|300 px|आर.एम.एस. टायटॅनिक]] [[इ.स. १९१२|१९१२ मध्ये]] बांधले गेलेले '''आर.एम.एस. टायटॅनिक''' ({{lang-en|'''RMS Titanic'''}}) हे जगातील सर्वात मोठे प्रवासी जहाज होते. १० एप्रिल १९१२ रोजी [[इंग्लंड]]मधील [[साउथहॅंप्टन]] येथून हे जहाज [[न्यू यॉर्क शहर|न्यू यॉर्क शहराकडे]] सफरीला निघाले. ४ दिवसांनी १४ एप्रिल १९१२ रोजी उत्तर [[अटलांटिक महासागर|अटलांटिक महासागरामध्ये]] एका [[हिमनग|हिमनगासोबत]] झालेल्या टक्करीमध्ये टायटॅनिक बुडाले. एकूण २,२२७ प्रवासी व कर्मचाऱ्यांपैकी १,५१७ लोक ह्या दुर्घटनेमध्ये मृत्यूमुखी पडले. जगातील सर्वात विनाशकारी सागरी अपघातांपैकी हा एक मानला जातो. जास्त प्रमाणात प्रवासी मृत्यूमुखी पडण्याची २ प्रमुख कारणे होती. एकतर जहाजातील निम्मेच प्रवासी सामावून घेता येतील(संख्या:११७८) इतक्याच जीवरक्षक नावा उपलब्ध होत्या. दुसरी बाब, टायटॅनिक वरील बऱ्याच जणांना घटनेचे गांभीर्य समजले नव्हते. त्यातच टायटॅनिकच्या कर्मचारी वर्गाने प्रथम दर्जाच्या लोकांना प्राधान्य देण्याची, त्यातही स्त्रिया व मुले प्रथम अशी भूमिका घेतल्याने सुरुवातीच्या काही जीवरक्षक नावा पूर्णपणे न भरताच गेल्या. अखेर केवळ ७०६ जणच आपले प्राण वाचवू शकले. टायटॅनिक बुडाली तेव्हा पाण्याचे तापमान साधारण २८ °F (−२ °C) इतके होते ज्यात साधारणत: माणसाला १५ मिनिटात मृत्यू येतो. टायटॅनिक जहाजाच्या डिझाईन व बांधणीमध्ये अनेक अनुभवी अभियंत्यांचा सहभाग होता. त्याच्या बांधणीसाठी त्या काळातील सर्वात अद्ययावत उत्पादन तंत्रे वापरण्यात आलेली होती. तसेच ह्या जहाजामध्ये अनेक सुरक्षा वैशिष्ट्यांचा वापर करण्यात आला होता. असे असतानाही हे जहाज पहिल्याच सफरीमध्ये बुडाले ह्यामुळे अनेक तज्ज्ञांना धक्का बसला. == प्रवास == [[चित्र:TitanicRoute.svg|thumb|500 px|उजवे|जहाजाचा प्रवासमार्ग व बुडण्याचे ठिकाण]] १० एप्रिल १९१२ रोजी टायटॅनिकने आपला प्रवास साउथॅम्पटन ( इंग्लंड ) येथुन सुरू केला. सर्वात अणुभवी कॅप्टन स्मिथ या जहाजाचे कप्तान होते व हा प्रवास संपताच ते निवृत्त होणार होते. बंदरातुन बाहेर पडत असतांनाच टायटॅनिकच्या जोराने जवळ उभ्या असलेल्या एस एस न्युयॉर्क या जहाजाचा दोर तुटला व ते टायटॅनिक जवळ सरकू लागले. टायटॅनिक व एस एस न्युयॉर्क यांची धडक टाळण्यात अखेर यश आले. एका टगबोटीने एस एस न्युयॉर्कला टायटॅनिक पासून केवळ ४ मीटर अंतरावरून वळवण्यात यश मिळवले. पुढे आणखी २ ठिकाणी थांबत टायटॅनिकने २२४० जणांसकट प्रवास सुरू केला.टायटॅनिक वर प्रवाशांमध्ये ३ वर्ग होते. प्रथम (३२९ प्रवासी) , द्वितिय (२८५प्रवासी)व तृतीय (७१० प्रवासी). प्रथम वर्गाच्या प्रवाशांची राहण्याची सोय वरच्या मजल्यांवर होती तर तृतीय वर्गाचे प्रवासी सर्वात खालच्या मजल्यांवर होते. == प्रवासी == टायटॅनिक मध्ये जगातील श्रीमंत लोकांपैकी काही लोक प्रवास करत होते. [[जॉन जेकब अॅस्टर]] हे १९०९ मधील सर्वात श्रीमंत दांपत्य टायटॅनिक मध्ये प्रवास करत होते. टायटॅनिक मध्ये सर्वसाधारणपणे १३१७ लोक प्रवास करत होते. *३२४ (प्रथम वर्ग) *२८४ (द्वितीय वर्ग) *७०९ (तृतीय वर्ग) जहाजाच्या पूर्ण क्षमतेपेक्षा कमी प्रवासी जहाजावर होते , पूर्ण भरू शकत असलेले टायटॅनिक "नॅशनल कोल"च्या संपामुळे बऱ्याच लोकांनी आपले आरक्षण रद्द केले होते. टायटॅनिकचे मालक जे.पी.मॉर्गन यांनी त्यांची सवारी शेवटच्या मिनिटाला रद्द केली. जहाजाची मूळ क्षमता - *१०३४ (प्रथम वर्ग) *५१० (द्वितीय वर्ग) *१०२२ (तृतीय वर्ग) === मृत्यू पावलेले प्रमुख प्रवासी === टायटॅनिक जहाजाच्या दुर्घटनेत अनेक आणि श्रीमंत व्यक्तींनी आपले प्राण गमावले. * [[जॉन जेकब अॅस्टर चौथा]] – जहाजावरील सर्वात श्रीमंत प्रवासी, जे एक अमेरिकन उद्योगपती आणि रिअल इस्टेट विकासक होते.<ref>{{cite book |last=Eaton |first=John P. |title=Titanic: Triumph and Tragedy |year=१९९४ |publisher=W.W. Norton & Company |isbn=978-0-393-03697-8}}</ref> * [[इसिदोर स्ट्रॉस]] – अमेरिकेतील [[मेसीझ डिपार्टमेंटल स्टोर]]चे सह-मालक आणि माजी काँग्रेस सदस्य.<ref>{{cite book |last=Lynch |first=Don |title=Titanic: An Illustrated History |year=१९९२ |publisher=Madison Press Books |pages=४८-५२}}</ref> * [[आयडा स्ट्रॉस]] – इसिदोर स्ट्रॉस यांच्या पत्नी. त्यांनी आपल्या पतीला सोडून जीवरक्षक नौकेत बसण्यास नकार दिला आणि पतीसोबतच मृत्यू स्वीकारला.<ref>{{cite web |url=https://www.encyclopedia-titanica.org/titanic-victim/ida-straus.html |title=Ida Straus Biography |website=Encyclopedia Titanica |access-date=४ जुलै २०२६}}</ref> * [[थॉमस अँड्रुझ]] – टायटॅनिक जहाजाचे मुख्य डिझायनर आणि जहाज निर्माते, ज्यांनी शेवटच्या क्षणापर्यंत लोकांना वाचवण्याचे काम केले.<ref>{{cite book |last=Bullock |first=Shan F. |title=Thomas Andrews, Shipbuilder |year=१९१२ |publisher=Maunsel and Company}}</ref> * [[बेंजामिन गुगेनहाइम]] – अमेरिकन खाण उद्योगपती. त्यांनी आपल्या सेवकासह उत्कृष्ट कपडे परिधान करून सन्मानाने मृत्यूला सामोरे जाण्याचा निर्णय घेतला होता.<ref>{{cite book |last=Davenport-Hines |first=Richard |title=Titanic Lives: Migrants and Millionaires, Conmen and Crew |year=२०१२ |publisher=HarperCollins |pages=१४२}}</ref> * [[आर्चिबाल्ड बट]] – [[अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष]] [[विल्यम हॉवर्ड टाफ्ट]] आणि [[थियोडोर रूझवेल्ट|थियोडोर रुझवेल्ट]] यांचे लष्करी सल्लागार. * [[विल्यम थॉमस स्टीड]] – एक ब्रिटिश पत्रकार आणि संपादक, ज्यांनी अन्वेषणात्मक पत्रकारितेची सुरुवात केली होती.<ref>{{cite journal |last=Luckhurst |first=Roger |title=The Titanic and the W.T. Stead Phenomenon |journal=Journal of Victorian Culture |volume=१७ |issue=४ |year=२०१२ |pages=४८०–४८५}}</ref> * [[चार्ल्स डेव्हिस ड्युएल]] – अमेरिकन चित्रपट निर्माते आणि उद्योजक. * [[जॉर्ज डंटन विडनर]] – [[फिलाडेल्फिया]] येथील सर्वात श्रीमंत व्यावसायिक आणि रिअल इस्टेट गुंतवणूकदार. * [[हॅरी एल्किन्स विडनर]] – जॉर्ज विडनर यांचा मुलगा आणि दुर्मिळ पुस्तकांचा संग्राहक; त्याच्या स्मरणार्थ [[हार्वर्ड विद्यापीठ|हार्वर्ड विद्यापीठात]] ग्रंथालय उभारले गेले.<ref>{{cite book |last=Widener |first=Eleanor Elkins |title=The Harry Elkins Widener Memorial Library |year=१९१५ |publisher=Harvard University Press}}</ref> * [[जॉन बोर्शमन थॉयर]] – [[पेनसिल्व्हेनिया रेल्वे कंपनी]]चे उपाध्यक्ष. * [[एडवर्ड स्मिथ (कॅप्टन)|एडवर्ड स्मिथ]] – टायटॅनिकचे मुख्य कॅप्टन, ज्यांनी जहाजासोबतच जलसमाधी घेतली.<ref>{{cite book |last=Lord |first=Walter |title=A Night to Remember |year=१९५५ |publisher=R & W Holt}}</ref> * आर्थर एरनेस्ट वेबस्टर – जहाजावरील मुख्य कॅप्टन एडवर्ड स्मिथ यांचे निकटवर्तीय आणि अधिकारी. * [[हेन्री टिंगल वाइल्ड]] – जहाजावरील मुख्य मुख्य अधिकारी. * [[विल्यम मॅकमास्टर मुरडॉक]] – जहाजावरील प्रथम अधिकारी, ज्यांनी हिमनगाची टक्कर टाळण्याचा शेवटचा प्रयत्न केला होता.<ref>{{cite book |last=Maltin |first=Tim |title=101 Things You Thought You Knew About the Titanic |year=२०१० |publisher=Beautiful Books}}</ref> * [[जेम्स पॉल मूडी]] – जहाजावरील सहाव्या दर्जाचे अधिकारी, ज्यांनी इतर नौका सोडण्यात मदत केली. * [[वॉल्टर डोनल्ड डग्लस]] – [[मिनीयापोलिस]] येथील उद्योगपती आणि रेल्वे मालक. * क्रिस्टोफर हेड – [[लंडन]]मधील [[चेल्सी (लंडन)|चेल्सी]]चे माजी महापौर आणि कला संग्राहक. * फ्रेडरिक राइट – क्रिकेट खेळाडू आणि क्रीडा प्रशिक्षक. == वाचलेले निवडक प्रवासी == या दुर्घटनेतून वाचलेल्या काही व्यक्तींनी त्यानंतरच्या आयुष्यात विविध क्षेत्रांत मोठे योगदान दिले. {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" ! प्रवाशाचे नाव !! दुर्घटनाकालीन पार्श्वभूमी !! दुर्घटनेनंतरचे आयुष्य आणि विशेष नोंद |- | [[मार्गारेट ब्राउन]] | अमेरिकन सामाजिक कार्यकर्त्या आणि समाजसेविका. | दुर्घटनेनंतर त्यांना ''द अनसिंकेबल मॉली ब्राउन'' म्हणून ओळखले जाऊ लागले. त्यांनी जिवंत राहिलेल्या गरीब प्रवाशांसाठी निधी उभारला आणि [[पहिले महायुद्ध|पहिल्या महायुद्धात]] [[फ्रान्स|फ्रांस]]मध्ये मदत कार्य केले.<ref>{{cite book |last=Iversen |first=Kristen |title=Molly Brown: Unraveling the Myth |year=१९९९ |publisher=Johnson Books}}</ref> |- | [[जे. ब्रुस इस्मे]] | टायटॅनिक जहाजाची मालिक असलेल्या [[व्हाईट स्टार लाइन]] कंपनीचे अध्यक्ष. | महिला आणि लहान मुले जहाजावर असताना स्वतः जीवरक्षक नौकेत बसल्यामुळे त्यांच्यावर जगभरातून तीव्र टीका झाली. त्यांनी कंपनीच्या अध्यक्षपदाचा राजीनामा दिला.<ref>{{cite book |last=Wilson |first=Frances |title=How to Survive the Titanic: The Sinking of J. Bruce Ismay |year=२०११ |publisher=HarperCollins}}</ref> |- | [[आर्चिबाल्ड ग्रॅसी चौथा]] | अमेरिकन लष्करी अधिकारी आणि लेखक. | दुर्घटनेतून वाचल्यानंतर त्यांनी टायटॅनिकवरील अनुभवांवर आधारित एक पुस्तक लिहिले. मात्र दुर्घटनेच्या धक्क्यातून आणि आरोग्याच्या समस्यांमुळे डिसेंबर १९१२ मध्येच त्यांचा मृत्यू झाला.<ref>{{cite book |last=Gracie |first=Archibald |title=The Truth About the Titanic |year=१९१३ |publisher=Mitchell Kennerley}}</ref> |- | [[चार्ल्स लाईटोलर]] | जहाजावरील दुय्यम अधिकारी, जे सर्वात ज्येष्ठ वाचलेले कर्मचारी होते. | त्यांनी [[पहिले महायुद्ध|पहिल्या महायुद्धात]] [[रॉयल नेव्ही|ब्रिटिश आरमारात]] सेवा बजावली. [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान]] त्यांनी स्वतःच्या खाजगी बोटीचा वापर करून [[डंकर्क]] येथून १३० [[डंकर्कची लढाई|ब्रिटिश सैनिकांचे प्राण वाचवले]].<ref>{{cite book |last=Stenson |first=Patrick |title=Lights: The Odyssey of C.H. Lightoller |year=१९८४ |publisher=Bodley Head}}</ref> |- | [[लॉरेन्स बीस्ली]] | ब्रिटिश शिक्षक आणि विज्ञान लेखक. | दुर्घटनेनंतर अवघ्या नऊ आठवड्यांत त्यांनी द लॉस ऑफ द एसएस टायटॅनिक हे पुस्तक लिहिले, जे या दुर्घटनेचे सर्वात अचूक ऐतिहासिक वर्णन मानले जाते.<ref>{{cite book |last=Beesley |first=Lawrence |title=The Loss of the SS Titanic |year=१९१२ |publisher=Houghton Mifflin}}</ref> |- | [[कॉस्मो डफ-गॉर्डन]] | ब्रिटिश जमीनदार आणि [[ऑलिम्पिक]] पदक विजेते तलवारबाज. | त्यांच्या जीवरक्षक नौकेत खूप कमी लोग बसवले गेल्यामुळे आणि त्यांनी कर्मचाऱ्यांना पैसे दिल्यामुळे त्यांच्यावर चौकशी समितीसमोर आरोप झाले, ज्यामुळे त्यांची सामाजिक प्रतिष्ठा कमी झाली. |- | [[ल्युसी डफ-गॉर्डन]] | लंडनमधील फॅशन डिझायनर आणि कॉस्मो डफ-गॉर्डन यांच्या पत्नी. | दुर्घटनेनंतर त्यांनी आपला फॅशन व्यवसाय न्यू यॉर्क आणि पॅरिसमध्ये वाढवला. त्या काळातील आघाडीच्या फॅशन डिझायनर म्हणून त्यांचे नाव राहिले.<ref>{{cite book |last=Etherington-Smith |first=Meredith |title=The "It" Girls: Lucy, Lady Duff Gordon, the Couturiere "Lucile" |year=१९८६ |publisher=Hamish Hamilton}}</ref> |- | [[डोरोथी गिब्सन]] | अमेरिकन मूकपट अभिनेत्री. | दुर्घटनेतून वाचल्यानंतर अवघ्या एका महिन्यात त्यांनी [[सेव्हड फ्रॉम द टायटॅनिक]] या चित्रपटात काम केले, जो टायटॅनिकवर आधारित पहिला चित्रपट होता.<ref>{{cite journal |last=Bigham |first=Randy Bryan |title=Finders Keepers: The Life of Dorothy Gibson |journal=The Titanic Commutator |volume=२१ |year=१९९७}}</ref> |- | [[इव्हा हार्ट]] | दुर्घटनेच्या वेळी केवळ ७ वर्षांची असलेली ब्रिटिश मुलगी. | त्यांनी आपल्या आईसोबत जीव वाचवला. मोठेपणी त्यांनी टायटॅनिक संवर्धनासाठी आणि जहाजाचे अवशेष समुद्रातून बाहेर काढण्याच्या विरोधात मोठी मोहीम राबवली.<ref>{{cite book |last=Hart |first=Eva |title=Shadow of the Titanic: A Survivor's Story |year=१९९४ |publisher=Ward Lock}}</ref> |- | [[मिलविना डीन]] | दुर्घटनेच्या वेळी अवघ्या ९ आठवड्यांची असलेली लहान मुलगी. | त्या टायटॅनिक दुर्घटनेतील सर्वात तरुण प्रवासी होत्या. ३१ मे २००९ रोजी वयाच्या ९७ व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले आणि त्या टायटॅनिक दुर्घटनेतून वाचलेल्या शेवटच्या जिवंत व्यक्ती ठरल्या.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/hampshire/8076091.stm |title=Last Titanic survivor dies aged 97 |work=BBC News |access-date=४ जुलै २०२६}}</ref> |} == अपघात == ४ दिवसांच्या प्रवासात टायटॅनिकला सतत हिमनगाबाबत इशारे मिळत होते. त्यानंतर अमेरिका नावाच्या स्टिमरने टायटॅनिकला मार्गात हिमनग असल्याचा संदेश रविवार १४ एप्रिल दुपारी १३.४५ला पाठवला. यावेळी बिनतारी संदेश सांभाळण्या व्यक्तींकडे प्रवाशांची संदेश वहणाची प्रमुख कामगिरी असल्याने यासंदेशाला त्यांनी गांभीर्याने घेतले नाही. त्याच संध्याकाळी मेसाबा जहाजाने मार्गात हिमनग असल्याचा संदेश असाच वाया गेला. त्याच रात्री ११:४० वाजता टायटॅनिक किनारयापासून ४०० मैलांवर होते आणि टायटॅनिक वरील टेहाळणी पथकाला जहाजाच्या सरळ रेषेतच हिमनग आढळला. तो संदेश ताबडतोब जहाजाच्या केबिनमध्ये गेला. त्यावेळी कार्यरत असणाऱ्या अधिकारयाने ताबडतोब जहाज डावीकडे वळवण्याचे आदेश दिले. बरेच प्रयत्न करून जहाजाची दिशा बदलण्यात आली. तरी टायटॅनिकची सरळ धडक टाळण्यात जरी यश आले असले तरी जहाज पुर्णपणे बचावले नाही. टायटॅनिकच्या उजव्या बाजुचा पाण्याखाली २० फुट खोलीवर असणारा भाग हिमनगावर घासला गेला, व या भागात झालेल्या भेगांतुन पाणी वेगाने आत घुसले. तळाकडील मजले पाण्याने भरताच टायटॅनिकचा मागील भाग पाण्याखाली गेला ज्यामुळे पाणी आणखी वेगाने आत शिरु लागले. == जास्त मृत्यूमुखींचे कारण == जास्त प्रमाणात प्रवासी मृत्यूमुखी पडण्याचे प्रमुख कारणे - *जहाजातील निम्मेच प्रवासी सामावून घेता येतील ( ११७८ ) इतक्याच जीवरक्षक नावा उपलब्ध होत्या. *टायटॅनिक वरील बरयाच जणांना घटनेचे गांभिर्य समजले नव्हते. त्यातच टायटॅनिकच्या कर्मचारी वर्गाने प्रथम दर्जाच्या लोकांना प्राधान्य त्यातही स्त्रिया व मुले प्रथम अशी भूमिका घेतल्याने सुरुवातीच्या काही जीवरक्षक नावा पुर्णपणे न भरताच गेल्या. अखेर केवळ ७०६ जणच आपले प्राण वाचवु शकले. *टायटॅनिक बुडाली तेव्हा पाण्याचे तापमान साधारण २८ °F (−२ °C) इतके होते ज्यात साधारणत: माणसाला १५ मिनिटात मृत्यु येतो. {{clear}} टायटॅनिक बद्दल आजही माझ्या मनात कायम कुतूहल अन् जास्तीत जास्त माहिती कशी मिळेल याची धडपड कायम चालू असते. टायटॅनिक हे फक्त एक जहाज नसुन एक पर्व आहे जे कधीही संपुष्टात येणार नाही. माझ्या सारख्या करोडो चाहत्यांसाठी अन् ऐतिहासिक जहाजेचे योग्य पद्धतीने संवर्धन व्हावे,यासाठी अन् माझ्या माध्यमातून तीची ओळख सर्वदूर पसरली जावी, हा प्रामाणिक हेतू ठेवून हा अल्बम मी माझ्या फेसबुक अकाऊंटला क्रिएट केला आहे.आशा करतो की आपण सर्वांनी ही माहिती वाचावी. लेखन:भरत सोनवणे (औरंगाबाद). == #TitanicinfoBLS == * [http://www.bbc.co.uk/archive/titanic/index.shtml ''बीबीसी''वरील लेखागार]{{en icon}} * [http://www.titanichistoricalsociety.org टायटॅनिक ऐतिहासिक समिती] {{en icon}} == हे सुद्धा पहा == [[टायटॅनिक, चित्रपट]] {{commons|RMS Titanic|टायटॅनिक}} [[वर्ग:प्रवासी जहाजे]] e2rnsex50wxgxylgm62g5nv26naewu4 0 17424 2692694 2608210 2026-07-05T06:36:40Z अभय नातू 206 /* इतिहास */ 2692694 wikitext text/x-wiki [[चित्र:States of South Asia.png|thumb|right|400px| भारतीय उपखंडातील स्थानिक भाषांचा नकाशा]] भारताच्या भाषा प्रामुख्याने दोन मुख्य भाषिक गटांतील आहेत. <br /> १. इंडो-युरोपीय (ज्याच्या इंडो-आर्य शाखेतील भाषा जवळपास ७४% लोकसंख्येकडून वापरल्या जातात)<br /> २. द्रविडीय भाषा (जवळपास २४% लोकसंख्येकडून वापरली जाते).<br /> भारतात इतर बोलल्या जाणाऱ्या भाषा या [[ऑस्ट्रो-एशियाटिक]] आणि [[तिबेटो-बर्मन]] भाषिक गटांतील तसेच स्वतंत्र भाषा आहेत.<br /> अंदमान बेटांवर बोलली जाणारी [[:en:Andamanese languages|अंदमानी भाषा]] ही कोणत्याही भाषिक गटांशी निगडित नाही असे वाटते.<br /> भारताच्या बोलीभाषांची संख्या ही १२२२, तर देशातील २३४ भाषा या कुणाच्याना कुणाच्या मातृभाषा आहेत. त्यांपैकी २४ भाषा बोलणाऱ्या भाषकांची संख्या ही प्रत्येकी दहा लाख किंवा अधिक आहे. भारतीय भाषांच्या इतिहासात [[फारसी भाषा|फारसी]] आणि [[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]] भाषांचा प्रभाव मोठा आहे. [[संस्कृत भाषा|संस्कृत]] आणि [[तमिळ भाषा|तमिळ]] या भाषा या भारताच्या सर्वांत जुन्या भाषा मानल्या जातात. संस्कृत, तमिळ, तेलुगू, ओडिया, कन्‍नड, मल्याळम, मराठी, पाली, प्राकृत, बंगाली व आसामी या भाषांना अभिजात भाषा म्हणून मान्यता आहे. भाषा अभिजात ठरण्यापूर्वी ती किमान १५०० ते २००० वर्षे इतकी जुनी असावी लागते. मराठी भाषा ही इसवी सनापूर्वी २०७ या वर्षी ब्राह्मी लिपीत लिहिली जात होती हे सिद्ध झाले आहे. मराठी, पाली, प्राकृत, बंगाली व आसामी या भाषांना ३ ऑक्टोबर २०२४ रोजी अभिजात भाषा म्हणून मान्यता दिली गेली. भारतीय राज्यघटनेच्या कलम ३४३ नुसार इंग्रजी आणि देवनागरी लिपीत लिहिलेली हिंदी ह्या संघराज्याच्या व्यवहाराच्या भाषा आहेत. कलम ३४५ नुसार राज्यसरकारांनी राज्यासाठी अधिकृत मानलेली भाषा ही भारतीय राज्यघटनेनुसार राजभाषा मानली जाते. १९६७ मध्ये झालेल्या २१ व्या घटना दुरुस्तीपर्यंत १४ भाषांना अधिकृत दर्जा होता. आताच्या सुधारणेनुसार सिंधी, कोंकणी, मणीपुरी आणि नेपाळी वगैरेंचा अधिकृत भाषांमध्ये समावेश करण्यात आला. त्यानुसार अधिकृत भाषांची संख्या ही २२ झाली. भारताच्या राज्यांची रचना भाषिक तत्त्वानुसार करण्यात आली असून प्रत्येक राज्य हे आपल्या अंतर्गत व्यवहारासाठी व शिक्षणासाठी कोणती भाषा वापरावी याचा निर्णय घेऊ शकते. सध्या भारतीय घटनेनुसार देशात बोलल्या जाणाऱ्या २२ प्रादेशिक भाषांना शासकीय राजभाषेचा दर्जा दिला आहे. यांत [[आसामी भाषा|आसामी]], [[उर्दू भाषा|उर्दू]], [[उडिया भाषा|ओरिया]], [[कन्नड भाषा|कन्नड]], [[काश्मिरी भाषा|काश्मिरी]], [[कोंकणी भाषा|कोंकणी]], [[गुजराती भाषा|गुजराती]], [[डोगरी भाषा|डोगरी]], [[तमिळ भाषा|तमिळ]], [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]], [[नेपाळी भाषा|नेपाळी]], [[पंजाबी भाषा|पंजाबी]], [[बंगाली भाषा|बंगाली]], [[बोडो भाषा|बोडो]], [[मराठी भाषा|मराठी]], [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]], [[मैतेई भाषा|मैतेई]], [[मैथिली भाषा|मैथिली]], [[संथाली भाषा|संथाली]], [[संस्कृत भाषा|संस्कृत]], [[सिंधी भाषा|सिंधी]], आणि [[हिंदी भाषा|हिंदी]], यांचा समावेश होतो. हिंदी ही संघराज्याची व्यवहाराची भाषा असण्याबरोबरच उत्तर प्रदेश, उत्तरांचल, छत्तीसगढ, झारखंड, दिल्ली, मध्य प्रदेश, बिहार, राजस्थान, हरियाणा आणि हिमाचल प्रदेश या राज्यांची राजभाषा आहे. इंग्रजी ही देखील संघराज्याची अधिकृत भाषा आहे. अनेकदा हिंदी ही एक [[भारताच्या अधिकृत भाषा|राष्ट्रभाषा]] म्हणून समजली जाते परंतु भारतीय संविधानाने कोणत्याही भाषेला हा दर्जा दिलेला नाही. == भाषिक गट/कुटुंब == भारतीय भाषांची प्रमुख भाषिक गटांच्या साहाय्याने वर्गवारी करता येते. यातील इंडो-यूरोपीय हा सर्वांत मोठा गट आहे. या गटातील इंडो-आर्य शाखा ही प्रमुख आहे. (जवळपास ७० कोटी लोकसंख्या). त्याबरोबरच पर्शियन, पोर्तुगीज किंवा फ्रेंच आणि इंग्रजी या भाषांचाही समावेश होतो. दुसरा प्रमुख गट हा द्रविडीय भाषांचा आहे. जवळपास २० कोटी लोकसंख्या या गटातील भाषा बोलते. इतर लहान गटांमध्ये मुंडा (९० लक्ष लोकसंख्या), तिबेटो-बर्मन (६० लक्ष) यांचा समावेश होतो. [[निहाली भाषा|निहाली]] या स्वतंत्र भाषेचाही भारताच्या भाषांमध्ये समावेश होतो. == इतिहास == इंडो-युरोपीय गटातील उत्तर भारतीय भाषा या इंडो-आर्य गटातील संस्कृत सारख्या पुरातन भाषेपासून उत्क्रांत झाल्या आहेत. मध्ययुगीन प्राकृत आणि अपभ्रंश या भाषाही संस्कृत भाषेपासून उत्क्रांत झाल्या आहेत. अर्वाचीन उत्तर भारतीय भाषा प्रामुख्याने हिंदी, पंजाबी आणि बंगाली तसेच पश्चिम भारतीय भाषा मराठी यांची निर्मिती कधी झाली असावी याविषयी एकमत नाही. परंतु इ.स. १००० च्या आसपास या भाषांची निर्मिती झाली असावी असे मानण्यात येते. प्रत्येक भाषेवर वेगवेगळे प्रभाव पडले आहेत. हिंदी/उर्दू आणि त्याच्याशी संबंधित भाषांवर पर्शियन आणि अरेबिक भाषांचा प्रचंड प्रभाव आहे. दक्षिण भारतीय - द्रविडीय भाषांचा इतिहास हा संस्कृतपेक्षा स्वतंत्र असला तरी नंतरच्या काळात सर्व द्रविडीय भाषांवर संस्कृतचा प्रभाव पडलेला आहे. तेलुगू, तमिळ, कन्नड आणि मल्याळम या प्रमुख द्रविडीय भाषा आहेत. == भारताच्या अधिकृत भाषा == भारतीय संविधानाच्या आठव्या अनुसूचीनुसार एकूण २२ भाषांना अधिकृत राजभाषेचा दर्जा देण्यात आला आहे. १९५० मध्ये संविधानाच्या निर्मितीवेळी मूळ यादीत १४ भाषा होत्या, त्यानंतर विविध घटनादुरुस्त्यांद्वारे इतर भाषांचा समावेश करण्यात आला. {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" ! भाषेचे नाव !! समाविष्ट केलेले वर्ष !! घटनादुरुस्ती (विशेष नोंद) |- | [[आसामी भाषा|आसामी]] || १९५० || मूळ भाषा |- | [[बंगाली भाषा|बंगाली]] || १९५० || मूळ भाषा |- | [[गुजराती भाषा|गुजराती]] || १९५० || मूळ भाषा |- | [[हिंदी भाषा|हिंदी]] || १९५० || मूळ भाषा |- | [[कन्नड भाषा|कन्नड]] || १९५० || मूळ भाषा |- | [[काश्मिरी भाषा|काश्मिरी]] || १९५० || मूळ भाषा |- | [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] || १९५० || मूळ भाषा |- | [[मराठी भाषा|मराठी]] || १९५० || मूळ भाषा |- | [[ओडिया भाषा|ओडिया]] || १९५० || मूळ भाषा (२०११ च्या ९६ व्या घटनादुरुस्तीद्वारे 'उडिया' वरून 'ओडिया' असे नामकरण) |- | [[पंजाबी भाषा|पंजाबी]] || १९५० || मूळ भाषा |- | [[संस्कृत भाषा|संस्कृत]] || १९५० || मूळ भाषा |- | [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || १९५० || मूळ भाषा |- | [[तेलगू भाषा|तेलगू]] || १९५० || मूळ भाषा |- | [[उर्दू भाषा|उर्दू]] || १९५० || मूळ भाषा |- | [[सिंधी भाषा|सिंधी]] || १९६७ || २१ वी घटनादुरुस्ती |- | [[कोंकणी भाषा|कोंकणी]] || १९९२ || ७१ वी घटनादुरुस्ती |- | [[मणिपुरी भाषा|मणिपुरी]] || १९९२ || ७१ वी घटनादुरुस्ती |- | [[नेपाळी भाषा|नेपाळी]] || १९९२ || ७१ वी घटनादुरुस्ती |- | [[बोडो भाषा|बोडो]] || २००३ || ९२ या घटनादुरुस्ती (२००४ पासून लागू) |- | [[डोगरी भाषा|डोगरी]] || २००३ || ९२ या घटनादुरुस्ती (२००४ पासून लागू) |- | [[मैथिली भाषा|मैथिली]] || २००३ || ९२ या घटनादुरुस्ती (२००४ पासून लागू) |- | [[संथाली भाषा|संथाली]] || २००३ || ९२ या घटनादुरुस्ती (२००४ पासून लागू) |} == संदर्भ आणि नोंदी == <references> <ref name="EighthSchedule">{{cite web |url=https://rajbhasha.gov.in/en/languages-included-eighth-schedule-indian-constitution |title=Languages Included in the Eighth Schedule of the Indian Constitution |website=Department of Official Language, Government of India |access-date=५ जुलै २०२६}}</ref> <ref name="MHA_Languages">{{cite web |url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/EighthSchedule_19052017.pdf |title=Constitutional provisions relating to Eighth Schedule |website=Ministry of Home Affairs, Government of India |access-date=५ जुलै २०२६}}</ref> </references> == भाषिक संघर्ष == पहिला प्रमुख भाषिक संघर्ष हा तामिळनाडू मध्ये केवळ हिंदी हीच भारताची राष्ट्रभाषा बनवण्यावरून झाला. पुढे या चळवळीतून हिंदीविरोधी चळवळी झाल्या. याच चळवळीतून [[द्रमुक]] सत्तेवर आला आणि [[काँग्रेस]] पक्षाचे तामिळनाडूतून कायमचे उच्चाटन झाले. प्रादेशिक भाषांविषयीचा अभिमान हा बंगाल, महाराष्ट्र, कर्नाटक या राज्यांमधूनही मोठ्या प्रमाणावर आढळतो. प्रादेशिक भाषांच्या अस्तित्वाविषयीच्या भीतीमुळे केरळ आंध्रप्रदेश तमिळनाडू आणि कर्नाटक राज्य सरकारांकडुन मातृभाषांमधून प्राथमिक शिक्षण घेणे हे राज्यामध्ये सक्तीचे केले जात आहे. (हा लेख इंग्रजी विकिपीडिया वरील लेखाचे भाषांतर आहे.) {{भारत भाषा}} [[वर्ग:भारतामधील भाषा| ]] btptbsonedkm7qxlu36v5ll000wrewa 2692695 2692694 2026-07-05T06:40:00Z अभय नातू 206 /* भारताच्या अधिकृत भाषा */ 2692695 wikitext text/x-wiki [[चित्र:States of South Asia.png|thumb|right|400px| भारतीय उपखंडातील स्थानिक भाषांचा नकाशा]] भारताच्या भाषा प्रामुख्याने दोन मुख्य भाषिक गटांतील आहेत. <br /> १. इंडो-युरोपीय (ज्याच्या इंडो-आर्य शाखेतील भाषा जवळपास ७४% लोकसंख्येकडून वापरल्या जातात)<br /> २. द्रविडीय भाषा (जवळपास २४% लोकसंख्येकडून वापरली जाते).<br /> भारतात इतर बोलल्या जाणाऱ्या भाषा या [[ऑस्ट्रो-एशियाटिक]] आणि [[तिबेटो-बर्मन]] भाषिक गटांतील तसेच स्वतंत्र भाषा आहेत.<br /> अंदमान बेटांवर बोलली जाणारी [[:en:Andamanese languages|अंदमानी भाषा]] ही कोणत्याही भाषिक गटांशी निगडित नाही असे वाटते.<br /> भारताच्या बोलीभाषांची संख्या ही १२२२, तर देशातील २३४ भाषा या कुणाच्याना कुणाच्या मातृभाषा आहेत. त्यांपैकी २४ भाषा बोलणाऱ्या भाषकांची संख्या ही प्रत्येकी दहा लाख किंवा अधिक आहे. भारतीय भाषांच्या इतिहासात [[फारसी भाषा|फारसी]] आणि [[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]] भाषांचा प्रभाव मोठा आहे. [[संस्कृत भाषा|संस्कृत]] आणि [[तमिळ भाषा|तमिळ]] या भाषा या भारताच्या सर्वांत जुन्या भाषा मानल्या जातात. संस्कृत, तमिळ, तेलुगू, ओडिया, कन्‍नड, मल्याळम, मराठी, पाली, प्राकृत, बंगाली व आसामी या भाषांना अभिजात भाषा म्हणून मान्यता आहे. भाषा अभिजात ठरण्यापूर्वी ती किमान १५०० ते २००० वर्षे इतकी जुनी असावी लागते. मराठी भाषा ही इसवी सनापूर्वी २०७ या वर्षी ब्राह्मी लिपीत लिहिली जात होती हे सिद्ध झाले आहे. मराठी, पाली, प्राकृत, बंगाली व आसामी या भाषांना ३ ऑक्टोबर २०२४ रोजी अभिजात भाषा म्हणून मान्यता दिली गेली. भारतीय राज्यघटनेच्या कलम ३४३ नुसार इंग्रजी आणि देवनागरी लिपीत लिहिलेली हिंदी ह्या संघराज्याच्या व्यवहाराच्या भाषा आहेत. कलम ३४५ नुसार राज्यसरकारांनी राज्यासाठी अधिकृत मानलेली भाषा ही भारतीय राज्यघटनेनुसार राजभाषा मानली जाते. १९६७ मध्ये झालेल्या २१ व्या घटना दुरुस्तीपर्यंत १४ भाषांना अधिकृत दर्जा होता. आताच्या सुधारणेनुसार सिंधी, कोंकणी, मणीपुरी आणि नेपाळी वगैरेंचा अधिकृत भाषांमध्ये समावेश करण्यात आला. त्यानुसार अधिकृत भाषांची संख्या ही २२ झाली. भारताच्या राज्यांची रचना भाषिक तत्त्वानुसार करण्यात आली असून प्रत्येक राज्य हे आपल्या अंतर्गत व्यवहारासाठी व शिक्षणासाठी कोणती भाषा वापरावी याचा निर्णय घेऊ शकते. सध्या भारतीय घटनेनुसार देशात बोलल्या जाणाऱ्या २२ प्रादेशिक भाषांना शासकीय राजभाषेचा दर्जा दिला आहे. यांत [[आसामी भाषा|आसामी]], [[उर्दू भाषा|उर्दू]], [[उडिया भाषा|ओरिया]], [[कन्नड भाषा|कन्नड]], [[काश्मिरी भाषा|काश्मिरी]], [[कोंकणी भाषा|कोंकणी]], [[गुजराती भाषा|गुजराती]], [[डोगरी भाषा|डोगरी]], [[तमिळ भाषा|तमिळ]], [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]], [[नेपाळी भाषा|नेपाळी]], [[पंजाबी भाषा|पंजाबी]], [[बंगाली भाषा|बंगाली]], [[बोडो भाषा|बोडो]], [[मराठी भाषा|मराठी]], [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]], [[मैतेई भाषा|मैतेई]], [[मैथिली भाषा|मैथिली]], [[संथाली भाषा|संथाली]], [[संस्कृत भाषा|संस्कृत]], [[सिंधी भाषा|सिंधी]], आणि [[हिंदी भाषा|हिंदी]], यांचा समावेश होतो. हिंदी ही संघराज्याची व्यवहाराची भाषा असण्याबरोबरच उत्तर प्रदेश, उत्तरांचल, छत्तीसगढ, झारखंड, दिल्ली, मध्य प्रदेश, बिहार, राजस्थान, हरियाणा आणि हिमाचल प्रदेश या राज्यांची राजभाषा आहे. इंग्रजी ही देखील संघराज्याची अधिकृत भाषा आहे. अनेकदा हिंदी ही एक [[भारताच्या अधिकृत भाषा|राष्ट्रभाषा]] म्हणून समजली जाते परंतु भारतीय संविधानाने कोणत्याही भाषेला हा दर्जा दिलेला नाही. == भाषिक गट/कुटुंब == भारतीय भाषांची प्रमुख भाषिक गटांच्या साहाय्याने वर्गवारी करता येते. यातील इंडो-यूरोपीय हा सर्वांत मोठा गट आहे. या गटातील इंडो-आर्य शाखा ही प्रमुख आहे. (जवळपास ७० कोटी लोकसंख्या). त्याबरोबरच पर्शियन, पोर्तुगीज किंवा फ्रेंच आणि इंग्रजी या भाषांचाही समावेश होतो. दुसरा प्रमुख गट हा द्रविडीय भाषांचा आहे. जवळपास २० कोटी लोकसंख्या या गटातील भाषा बोलते. इतर लहान गटांमध्ये मुंडा (९० लक्ष लोकसंख्या), तिबेटो-बर्मन (६० लक्ष) यांचा समावेश होतो. [[निहाली भाषा|निहाली]] या स्वतंत्र भाषेचाही भारताच्या भाषांमध्ये समावेश होतो. == इतिहास == इंडो-युरोपीय गटातील उत्तर भारतीय भाषा या इंडो-आर्य गटातील संस्कृत सारख्या पुरातन भाषेपासून उत्क्रांत झाल्या आहेत. मध्ययुगीन प्राकृत आणि अपभ्रंश या भाषाही संस्कृत भाषेपासून उत्क्रांत झाल्या आहेत. अर्वाचीन उत्तर भारतीय भाषा प्रामुख्याने हिंदी, पंजाबी आणि बंगाली तसेच पश्चिम भारतीय भाषा मराठी यांची निर्मिती कधी झाली असावी याविषयी एकमत नाही. परंतु इ.स. १००० च्या आसपास या भाषांची निर्मिती झाली असावी असे मानण्यात येते. प्रत्येक भाषेवर वेगवेगळे प्रभाव पडले आहेत. हिंदी/उर्दू आणि त्याच्याशी संबंधित भाषांवर पर्शियन आणि अरेबिक भाषांचा प्रचंड प्रभाव आहे. दक्षिण भारतीय - द्रविडीय भाषांचा इतिहास हा संस्कृतपेक्षा स्वतंत्र असला तरी नंतरच्या काळात सर्व द्रविडीय भाषांवर संस्कृतचा प्रभाव पडलेला आहे. तेलुगू, तमिळ, कन्नड आणि मल्याळम या प्रमुख द्रविडीय भाषा आहेत. == भारताच्या अधिकृत भाषा == भारतीय संविधानाच्या आठव्या अनुसूचीनुसार एकूण २२ भाषांना अधिकृत राजभाषेचा दर्जा देण्यात आला आहे. १९५० मध्ये संविधानाच्या निर्मितीवेळी मूळ यादीत १४ भाषा होत्या, त्यानंतर विविध घटनादुरुस्त्यांद्वारे<ref name="EighthSchedule" /> इतर भाषांचा समावेश करण्यात आला. {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" ! भाषेचे नाव !! समाविष्ट केलेले वर्ष !! घटनादुरुस्ती (विशेष नोंद) |- | [[आसामी भाषा|आसामी]] || १९५० || मूळ भाषा |- | [[बंगाली भाषा|बंगाली]] || १९५० || मूळ भाषा |- | [[गुजराती भाषा|गुजराती]] || १९५० || मूळ भाषा |- | [[हिंदी भाषा|हिंदी]] || १९५० || मूळ भाषा |- | [[कन्नड भाषा|कन्नड]] || १९५० || मूळ भाषा |- | [[काश्मिरी भाषा|काश्मिरी]] || १९५० || मूळ भाषा |- | [[मल्याळम भाषा|मल्याळम]] || १९५० || मूळ भाषा |- | [[मराठी भाषा|मराठी]] || १९५० || मूळ भाषा |- | [[ओडिया भाषा|ओडिया]] || १९५० || मूळ भाषा (२०११ च्या ९६ व्या घटनादुरुस्तीद्वारे 'उडिया' वरून 'ओडिया' असे नामकरण) |- | [[पंजाबी भाषा|पंजाबी]] || १९५० || मूळ भाषा |- | [[संस्कृत भाषा|संस्कृत]] || १९५० || मूळ भाषा |- | [[तमिळ भाषा|तमिळ]] || १९५० || मूळ भाषा |- | [[तेलगू भाषा|तेलगू]] || १९५० || मूळ भाषा |- | [[उर्दू भाषा|उर्दू]] || १९५० || मूळ भाषा |- | [[सिंधी भाषा|सिंधी]] || १९६७ || २१ वी घटनादुरुस्ती |- | [[कोंकणी भाषा|कोंकणी]] || १९९२ || ७१ वी घटनादुरुस्ती |- | [[मणिपुरी भाषा|मणिपुरी]] || १९९२ || ७१ वी घटनादुरुस्ती |- | [[नेपाळी भाषा|नेपाळी]] || १९९२ || ७१ वी घटनादुरुस्ती |- | [[बोडो भाषा|बोडो]] || २००३ || ९२ या घटनादुरुस्ती (२००४ पासून लागू) |- | [[डोगरी भाषा|डोगरी]] || २००३ || ९२ या घटनादुरुस्ती (२००४ पासून लागू) |- | [[मैथिली भाषा|मैथिली]] || २००३ || ९२ या घटनादुरुस्ती (२००४ पासून लागू) |- | [[संथाली भाषा|संथाली]] || २००३ || ९२ या घटनादुरुस्ती (२००४ पासून लागू) |} == संदर्भ आणि नोंदी == <references> <ref name="EighthSchedule">{{cite web |url=https://rajbhasha.gov.in/en/languages-included-eighth-schedule-indian-constitution |title=Languages Included in the Eighth Schedule of the Indian Constitution |website=Department of Official Language, Government of India |access-date=५ जुलै २०२६}}</ref> <ref name="MHA_Languages">{{cite web |url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/EighthSchedule_19052017.pdf |title=Constitutional provisions relating to Eighth Schedule |website=Ministry of Home Affairs, Government of India |access-date=५ जुलै २०२६}}</ref> </references> == भाषिक संघर्ष == पहिला प्रमुख भाषिक संघर्ष हा तामिळनाडू मध्ये केवळ हिंदी हीच भारताची राष्ट्रभाषा बनवण्यावरून झाला. पुढे या चळवळीतून हिंदीविरोधी चळवळी झाल्या. याच चळवळीतून [[द्रमुक]] सत्तेवर आला आणि [[काँग्रेस]] पक्षाचे तामिळनाडूतून कायमचे उच्चाटन झाले. प्रादेशिक भाषांविषयीचा अभिमान हा बंगाल, महाराष्ट्र, कर्नाटक या राज्यांमधूनही मोठ्या प्रमाणावर आढळतो. प्रादेशिक भाषांच्या अस्तित्वाविषयीच्या भीतीमुळे केरळ आंध्रप्रदेश तमिळनाडू आणि कर्नाटक राज्य सरकारांकडुन मातृभाषांमधून प्राथमिक शिक्षण घेणे हे राज्यामध्ये सक्तीचे केले जात आहे. (हा लेख इंग्रजी विकिपीडिया वरील लेखाचे भाषांतर आहे.) {{भारत भाषा}} [[वर्ग:भारतामधील भाषा| ]] pyx6bz4lh056oiwvy3wi0whgmotn89o 0 23646 2692720 2541949 2026-07-05T11:38:02Z ~2026-24679-89 182431 /* निधन */ 2692720 wikitext text/x-wiki {{हा लेख|अभिनेत्री वनमाला|वनमाला (निःसंदिग्धीकरण)}} {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = वनमाला (देवी) | चित्र = The 91 years old lead actress of ‘Shyamchi Aai’ and the winner of President’s Gold Medal in 1953, Vanmala Devi at a Press Conference during the ongoing 36th International Film Festival of India – 2005 in Panaji, Goa.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_title = मध्यभागी बसलेल्या वनमाला देवी, २००५ मध्ये | पूर्ण_नाव = सुशीलादेवी बापूराव पवार | जन्म_दिनांक = [[मे २२]], [[इ.स. १९१५]] | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = [[मे २९]], [[इ.स. २००७]] | मृत्यू_स्थान = [[ग्वाल्हेर]]; [[मध्य प्रदेश]], [[भारत]] | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = अभिनय | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | कारकीर्द_काळ = | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = [[श्यामची आई (चित्रपट)|श्यामची आई]], [[पायाची दासी (चित्रपट)|पायाची दासी]] | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = चित्रपटासाठी राष्ट्रपती पदक विजेता पहिला मराठी चित्रपट | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''सुशीलादेवी बापूराव पवार''' ऊर्फ '''वनमाला''' ([[मे २२]], [[इ.स. १९१५]] - [[मे २९]], [[इ.स. २००७]]; [[ग्वाल्हेर]]; [[मध्य प्रदेश]], [[भारत]]) या मराठी आणि हिंदी चित्रपटांतील राष्ट्रीय पुरस्कार विजेत्या अभिनेत्री होत्या. [[श्यामची आई (चित्रपट)|श्यामची आई]] चित्रपटातील भूमिकेसाठी त्यांना इ.स. १९५३ सालचा सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा भारतातील राष्ट्रपती पुरस्कार मिळाला. == जीवन == सुशीलादेवी पवार यांचा जन्म [[मे २२]], [[इ.स. १९१५]] रोजी झाला. त्यांचे वडील बापूराव पवार [[ग्वाल्हेर संस्थान|ग्वाल्हेराचे संस्थानिक]] शिंदे यांच्या दरबारी सरदार होते <ref name="सकाळ२००७०५३०">{{स्रोत बातमी | दुवा = | title = ज्येष्ठ अभिनेत्री वनमाला यांचे निधन | प्रकाशक = [[सकाळ (वृत्तपत्र)|सकाळ]] | दिनांक = ३० मे, इ.स. २००७ | ॲक्सेसदिनांक = | भाषा = मराठी }}</ref>. सुशीलादेवींनी बी.ए. पदवी मिळवली. तसेच त्यांनी बी.टी. अभ्यासक्रमासाठी प्रवेश मिळवला होता. [[पुणे|पुण्यातील]] [[आगरकर हायस्कूल|आगरकर हायस्कुलात]] त्यांनी काही काळ शिक्षिकेची नोकरी केली <ref name="सकाळ२००७०५३०"/>. सुशीलाबाईंचे लग्न पी.के.सावंत नावाच्या एका वकिलाशी झाले होते. ते मुंबई राज्याच्या मंत्रिमंडळात मंत्री होते. त्यांच्याशी घटस्फोट घेऊन सुशीलाबाई पुण्यात आल्या आणि त्यांनी नाटकां-चित्रपटांत भूमिका करायला सुरुवात केली. === अभिनयक्षेत्रातील कारकीर्द === नागभूषण नवकुमार आणि लच्छूमहाराज यांच्याकडून नृत्य, तर पं. सदाशिवराव अमृतफुले, चम्मनखाँ आणि गणपतराव देवासकर यांच्याकडून सुशीलादेवी [[हिंदुस्तानी संगीत|हिंदुस्तानी गायकी]] शिकल्या होत्या<ref name="सकाळ२००७०५३०"/>. कलेच्या आवडीमुळे त्यांनी कुटुंबीयांचा विरोध पत्करून चित्रपटक्षेत्रात उतरण्याचा निर्णय घेतला आणि इ.स. १९४० सालातल्या [[लपंडाव (चित्रपट)|लपंडाव]] चित्रपटाद्वारे चित्रपटसृष्टीत पदार्पण केले. इ.स. १९४१ सालच्या "सिकंदर" या चित्रपटाने त्यां हिंदी चित्रपटात आल्या. पुढील काळात त्यांनी ''वसंतसेना'', ''बाईलवेडा'', ''पायाची दासी'' इत्यादी मराठी चित्रपटांतून, तसेच ''आँखमिचौली'', ''महाकवी कालिदास'', ''हातिमताई'', ''शरबती आँखे'', ''परबत पे अपना डेरा'' इत्यादी हिंदी चित्रपटांतून अभिनय केला. [[पांडुरंग सदाशिव साने]] यांनी लिहिलेल्या "[[श्यामची आई]]"वर [[प्रल्हाद केशव अत्रे|प्र.के. अत्र्यांनी]] [[श्यामची आई (चित्रपट)|श्यामची आई]] चित्रपट बनवला. त्यात श्यामच्या आईची मुख्य व्यक्तिरेखा वनमालाबाईंनी साकारली. हा चित्रपट आणि त्यातील त्यांनी रंगवलेली आईची व्यक्तिरेखा प्रचंड लोकप्रिय ठरली. या भूमिकेसाठी त्यांना इ.स. १९५३ सालचा भारतातील सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा राष्ट्रपती पुरस्कार लाभला. चित्रपटांशिवाय वनमालाबाईंनी मराठी नाटकांतूनही पात्रे रंगवली. त्यांनी रंगवलेल्या ''संगीत संशयकल्लोळ'' नाटकातील कृत्तिका, तसेच ''लग्नाची बेडी'' नाटकातील रश्मी या भूमिका विशेष गाजल्या. == निधन == आयुष्याच्या अखेरची काही वर्षे वनमालाबाईंना [[कर्करोग|कर्करोगाने]] ग्रासले<ref name="मटा२००७०५३०">{{स्रोत बातमी | दुवा = http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshowarchive.cms?msid=2086144 | title = 'श्यामची आई' गेली!| विदा संकेतस्थळ दुवा=http://archive.is/qejx9 | विदा दिनांक=१२ ऑगस्ट २०१४ | प्रकाशक = [[महाराष्ट्र टाइम्स]] | दिनांक = ३० मे, इ.स. २००७ | ॲक्सेसदिनांक = १६ जुलै, इ.स. २०१२ | भाषा = मराठी }}</ref>. [[मे २९]], [[इ.स. २००७]] रोजी [[भारत|भारतातील]] [[मध्य प्रदेश|मध्य प्रदेश राज्यात]] [[ग्वाल्हेर]] मुक्कामी त्यांचे निधन झाले. == पुरस्कार व मानसन्मान == वनमालाबाईंना श्यामची आई चित्रपटातील भूमिकेसाठी इ.स. १९५३ सालच्या भारतातील राष्ट्रपती पुरस्कारांतर्गत सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पुरस्कार मिळाला. महाराष्ट्र राज्य शासनानेही त्यांना व्ही. शांताराम पुरस्कार देऊन गौरवले. == आत्मचरित्र == वनमालाबाईंनी ’परतीचा प्रवास' या नावाचे आत्मचरित्र लिहिले आहे. ==हे सुद्धा वाचा== विनायक लिमये :[http://www.agrowon.com/Agrowon/20120108/4792384147165249114.htm अजरामर 'आई'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306082456/http://www.agrowon.com/Agrowon/20120108/4792384147165249114.htm |date=2016-03-06 }} [[पी.के. सावंत]] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{विस्तार}} {{DEFAULTSORT:वनमाला}} [[वर्ग:मराठी अभिनेत्री]] [[वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:मराठी लेखिका]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:इ.स. १९१५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००७ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] sv5sxo9dmr7r1b1ofhdj9vgnzow9e16 2692721 2692720 2026-07-05T11:38:26Z ~2026-24679-89 182431 /* निधन */ 2692721 wikitext text/x-wiki {{हा लेख|अभिनेत्री वनमाला|वनमाला (निःसंदिग्धीकरण)}} {{माहितीचौकट अभिनेता | पार्श्वभूमी_रंग = | नाव = वनमाला (देवी) | चित्र = The 91 years old lead actress of ‘Shyamchi Aai’ and the winner of President’s Gold Medal in 1953, Vanmala Devi at a Press Conference during the ongoing 36th International Film Festival of India – 2005 in Panaji, Goa.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_title = मध्यभागी बसलेल्या वनमाला देवी, २००५ मध्ये | पूर्ण_नाव = सुशीलादेवी बापूराव पवार | जन्म_दिनांक = [[मे २२]], [[इ.स. १९१५]] | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = [[मे २९]], [[इ.स. २००७]] | मृत्यू_स्थान = [[ग्वाल्हेर]]; [[मध्य प्रदेश]], [[भारत]] | इतर_नावे = | कार्यक्षेत्र = अभिनय | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | कारकीर्द_काळ = | प्रमुख_नाटके = | प्रमुख_चित्रपट = [[श्यामची आई (चित्रपट)|श्यामची आई]], [[पायाची दासी (चित्रपट)|पायाची दासी]] | प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = | पुरस्कार = चित्रपटासाठी राष्ट्रपती पदक विजेता पहिला मराठी चित्रपट | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''सुशीलादेवी बापूराव पवार''' ऊर्फ '''वनमाला''' ([[मे २२]], [[इ.स. १९१५]] - [[मे २९]], [[इ.स. २००७]]; [[ग्वाल्हेर]]; [[मध्य प्रदेश]], [[भारत]]) या मराठी आणि हिंदी चित्रपटांतील राष्ट्रीय पुरस्कार विजेत्या अभिनेत्री होत्या. [[श्यामची आई (चित्रपट)|श्यामची आई]] चित्रपटातील भूमिकेसाठी त्यांना इ.स. १९५३ सालचा सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा भारतातील राष्ट्रपती पुरस्कार मिळाला. == जीवन == सुशीलादेवी पवार यांचा जन्म [[मे २२]], [[इ.स. १९१५]] रोजी झाला. त्यांचे वडील बापूराव पवार [[ग्वाल्हेर संस्थान|ग्वाल्हेराचे संस्थानिक]] शिंदे यांच्या दरबारी सरदार होते <ref name="सकाळ२००७०५३०">{{स्रोत बातमी | दुवा = | title = ज्येष्ठ अभिनेत्री वनमाला यांचे निधन | प्रकाशक = [[सकाळ (वृत्तपत्र)|सकाळ]] | दिनांक = ३० मे, इ.स. २००७ | ॲक्सेसदिनांक = | भाषा = मराठी }}</ref>. सुशीलादेवींनी बी.ए. पदवी मिळवली. तसेच त्यांनी बी.टी. अभ्यासक्रमासाठी प्रवेश मिळवला होता. [[पुणे|पुण्यातील]] [[आगरकर हायस्कूल|आगरकर हायस्कुलात]] त्यांनी काही काळ शिक्षिकेची नोकरी केली <ref name="सकाळ२००७०५३०"/>. सुशीलाबाईंचे लग्न पी.के.सावंत नावाच्या एका वकिलाशी झाले होते. ते मुंबई राज्याच्या मंत्रिमंडळात मंत्री होते. त्यांच्याशी घटस्फोट घेऊन सुशीलाबाई पुण्यात आल्या आणि त्यांनी नाटकां-चित्रपटांत भूमिका करायला सुरुवात केली. === अभिनयक्षेत्रातील कारकीर्द === नागभूषण नवकुमार आणि लच्छूमहाराज यांच्याकडून नृत्य, तर पं. सदाशिवराव अमृतफुले, चम्मनखाँ आणि गणपतराव देवासकर यांच्याकडून सुशीलादेवी [[हिंदुस्तानी संगीत|हिंदुस्तानी गायकी]] शिकल्या होत्या<ref name="सकाळ२००७०५३०"/>. कलेच्या आवडीमुळे त्यांनी कुटुंबीयांचा विरोध पत्करून चित्रपटक्षेत्रात उतरण्याचा निर्णय घेतला आणि इ.स. १९४० सालातल्या [[लपंडाव (चित्रपट)|लपंडाव]] चित्रपटाद्वारे चित्रपटसृष्टीत पदार्पण केले. इ.स. १९४१ सालच्या "सिकंदर" या चित्रपटाने त्यां हिंदी चित्रपटात आल्या. पुढील काळात त्यांनी ''वसंतसेना'', ''बाईलवेडा'', ''पायाची दासी'' इत्यादी मराठी चित्रपटांतून, तसेच ''आँखमिचौली'', ''महाकवी कालिदास'', ''हातिमताई'', ''शरबती आँखे'', ''परबत पे अपना डेरा'' इत्यादी हिंदी चित्रपटांतून अभिनय केला. [[पांडुरंग सदाशिव साने]] यांनी लिहिलेल्या "[[श्यामची आई]]"वर [[प्रल्हाद केशव अत्रे|प्र.के. अत्र्यांनी]] [[श्यामची आई (चित्रपट)|श्यामची आई]] चित्रपट बनवला. त्यात श्यामच्या आईची मुख्य व्यक्तिरेखा वनमालाबाईंनी साकारली. हा चित्रपट आणि त्यातील त्यांनी रंगवलेली आईची व्यक्तिरेखा प्रचंड लोकप्रिय ठरली. या भूमिकेसाठी त्यांना इ.स. १९५३ सालचा भारतातील सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा राष्ट्रपती पुरस्कार लाभला. चित्रपटांशिवाय वनमालाबाईंनी मराठी नाटकांतूनही पात्रे रंगवली. त्यांनी रंगवलेल्या ''संगीत संशयकल्लोळ'' नाटकातील कृत्तिका, तसेच ''लग्नाची बेडी'' नाटकातील रश्मी या भूमिका विशेष गाजल्या. == निधन == आयुष्याच्या अखेरची काही वर्षे वनमालाबाईंना [[कर्करोग|कर्करोगाने]] ग्रासले,<ref name="मटा२००७०५३०">{{स्रोत बातमी | दुवा = http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshowarchive.cms?msid=2086144 | title = 'श्यामची आई' गेली!| विदा संकेतस्थळ दुवा=http://archive.is/qejx9 | विदा दिनांक=१२ ऑगस्ट २०१४ | प्रकाशक = [[महाराष्ट्र टाइम्स]] | दिनांक = ३० मे, इ.स. २००७ | ॲक्सेसदिनांक = १६ जुलै, इ.स. २०१२ | भाषा = मराठी }}</ref> [[मे २९]], [[इ.स. २००७]] रोजी [[भारत|भारतातील]] [[मध्य प्रदेश|मध्य प्रदेश राज्यात]] [[ग्वाल्हेर]] मुक्कामी त्यांचे निधन झाले. == पुरस्कार व मानसन्मान == वनमालाबाईंना श्यामची आई चित्रपटातील भूमिकेसाठी इ.स. १९५३ सालच्या भारतातील राष्ट्रपती पुरस्कारांतर्गत सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पुरस्कार मिळाला. महाराष्ट्र राज्य शासनानेही त्यांना व्ही. शांताराम पुरस्कार देऊन गौरवले. == आत्मचरित्र == वनमालाबाईंनी ’परतीचा प्रवास' या नावाचे आत्मचरित्र लिहिले आहे. ==हे सुद्धा वाचा== विनायक लिमये :[http://www.agrowon.com/Agrowon/20120108/4792384147165249114.htm अजरामर 'आई'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306082456/http://www.agrowon.com/Agrowon/20120108/4792384147165249114.htm |date=2016-03-06 }} [[पी.के. सावंत]] ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{विस्तार}} {{DEFAULTSORT:वनमाला}} [[वर्ग:मराठी अभिनेत्री]] [[वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:मराठी लेखिका]] [[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री]] [[वर्ग:इ.स. १९१५ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २००७ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] glncbmyha2ca55k9x3ady1vmqnlo6pi 0 25325 2692599 2674503 2026-07-04T15:43:40Z अभय नातू 206 प्रस्तावना 2692599 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''अर्नेस्ट हेमिंग्वे''' हे एक अमेरिकन साहित्यिक होते. त्यांना विसाव्या शतकातील श्रेष्ठ अमेरिकन कथा-कादंबरीकार समजले जाते. यांचा जन्म अमेरिकेतील [[इलिनॉय]] राज्यातील ओक पार्क येथे १८९९ साली झाला. त्यांचे वडील व्यवसायाने डॉक्टर होते तसेच त्यांना शिकार, मासेमारी असे छंद होते. अर्नेस्टना बाळपणीच वडिलांकडून या छंदांचे बाळकडू मिळाले. पुढे आयुष्यभर अर्नेस्टने शिकार, मासेमारी, मुष्टियुद्ध, बैलांच्या झुंजी असे छंद जोपासले. ओक पार्क मध्ये ते फुटबॉल खेळत, मुष्टियुद्धात भाग घेत आणि शालेय वृत्तपत्रातून लेखन करीत असत. वयाच्या अठराव्या वर्षी त्यांनी कान्सास सिटी स्टार या वृत्तपत्रात वार्ताहर म्हणून कामास सुरुवात केली. त्याच दरम्यान त्यांनी पहिल्या महायुद्धात लढाईवर जाण्यासाठी आपले नाव नोंदविले; पण त्यांच्या डाव्या डोळ्यात दोष असल्याने त्यांची निवड झाली नाही. तेव्हा त्यांनी रेडक्रॉसच्या ॲंब्यूलन्सचा ड्रायव्हर म्हणून नोकरी मिळविली. आपल्या जिवाची तमा न बाळगता त्यांनी एका जखमी सैनिकाचा जीव वाचविल्याने त्यांचा सत्कार करण्यात आला. पहिल्या महायुद्धानंतर अर्नेस्ट हेमिंग्वे पुन्हा पत्रकारितेकडे वळले. १९२५ साली त्यांचे पहिले महत्त्वाचे पुस्तक '''इन अवर टाइम''' प्रकाशित झाले. या कथासंग्रहात मिशिगनमधील बालपणीचे अनुभव त्यांनी लिहिले आहेत. १९२६ साली '''द सन ऑल्सो राइझेस''' आणि १९२९ साली '''अ फेअरवेल टू आर्म्स''' नावाच्या पहिल्या महायुद्धावर आधारीत कादंबऱ्या प्रकाशित झाल्या. यात पहिल्या महायुद्धाच्या विध्वसंक अनुभवाने हताश झालेल्या तरुण पिढीचे चित्रण हेमिंग्वे यांनी केले आहे. १९३७ साली प्रकाशित '''टू हॅव अँड हॅव नॉट''' ही कादंबरी आर्थिक मंदीच्या पार्श्वभूमीची, '''हूम द बेल टोल्स''' (१९४०) ही स्पॅनिश यादवी युद्धावर आधारीत महाकाव्यसदृश कादंबरी, '''ॲक्रॉस द रिव्हर अँड इन्टू द ट्रीज''' (१९५०) ही दुस्ऱ्या महायुद्धानंतर एका प्रेमसंबंधांवर आधारीत कादंबरी, अशा विविध विषयांवर हेमिंग्वे यांनी विपुल लिखाण केले. हेमिंग्वे यांची '''द ओल्ड मॅन अँड द सी''' ही सर्वोत्कृष्ठ कादंबरी मानली जाते. त्यांनी सुमारे ५० कथा लिहिल्या आणि त्यांचे तीन कथासंग्रह '''इन अवर टाइम''' (१९२५), '''मेन विदाउट विमेन''' (१९२७) आणि '''विनर टेक नथिंग''' (१९३३) प्रसिद्ध झाले आहेत. हेमिंग्वे यांच्या कथांमध्ये निक ॲडम्स नावाचा एक तरुण नायक भेटतो, तरुण हेमिंग्वेचेच ते एक रूप असल्याचे जाणवते. यावर लिहिलेल्या कथांपैकी '''द किलर्स''', '''द शॉर्ट हॅपी लाइफ ऑफ फ्रान्सिस मॅकॉम्बर''', '''द स्नोज ऑफ किलिमांजरो''' अतिशय गाजल्या. [[चित्र:Ernest_Hemingway_1923_passport_photo.jpg|thumb|डावे|अर्नेस्ट हेमिंग्वे]] [[पहिले महायुद्ध]], आर्थिक मंदी, [[दुसरे महायुद्ध]], जर्मनीतील हिटलरशाही, रशियातील रक्तरंजित संघर्ष, स्पॅनिश यादवी युद्ध अशा सर्व जागतिक घाडामोडींवर आणि स्वतःच्या छंदांवरून घेतलेले विषय, जंगले, बंदुका, प्रेमप्रकरणे, आत्महत्या या विषयांचे मनस्वी आकर्षण हेमिंग्वे यांना होते आणि तेच त्यांच्या लिखाणात उमटले आहे. १९५४ साली अर्नेस्ट हेमिंग्वे यांना साहित्यातील सर्वाधिक मानाचे [[नोबेल पारितोषिक]] मिळाले. [[चित्र:Ernest Hemingway Signature.svg|border|180px|right]] अर्नेस्ट हेमिंग्वे यांना मृत्युचे खूप आकर्षण होते. वयाची ६० जवळ येत असतांना त्यांना मधुमेह, रक्तदाब, विस्मरण, संशयग्रस्तता, भयगंड अशा असाध्य व्याधींमुळे ते त्रस्त होते. व्याच्या ६२ व्या वर्षी १९६१ साली अर्नेस्ट हेमिंग्वे यांनी स्वतःच्या डोक्यात बंदुकीची गोळी झाडून आत्महत्या केली. आत्महत्या करण्यामागे मृत्यु विषयीची ओढ असणे एक कारण असु शकेल पण ही ओढ अनुवांशिक असावी असे म्हणतात. कारण अर्नेस्ट हेमिंग्वे यांच्या वडिलांनीही डोक्यात गोळी झाडुनच आत्महत्या केली होती. त्यांच्या भावालाही आजारपणातून आपण बरे होऊ शकत नाही असे वाटल्यावरून गर्दचे व्यसन लागले होते. अर्नेस्ट हेमिंग्वे यांना तीन मुली, पैकी एकीने झोपेच्या गोळ्या खाऊन आत्महत्या केली, दुसरी जवळजवळ वेडी झाली तर मुलगा ग्रेगरी यालाही वेडाचे झटके येत असत. बेदरकार, बेधडक, बेभान वर्तन त्यातून निर्माण झालेले आजार, मनोरूग्णता, वेड, स्मृतिनाश, न्यूनगंड अशा विकारांनी सगळेच ग्रासलेले दिसून येते. त्यामुळेच आत्महत्या करण्याचा मार्ग निवडला असावा. == निवडक साहित्यकृती == {| class="wikitable sortable" ! वर्ष !! शीर्षक !! प्रकाशक !! पुरस्कार |- | १९२३ || [[थ्री स्टोरीज अँड टेन पोयम्स]] || काँटॅक्ट पब्लिशिंग कंपनी || — |- | १९२४ || [[इन अवर टाइम (लघुकथा संग्रह)|इन अवर टाइम]] (लघुकथा) || थ्री माउंटेन्स प्रेस || — |- | १९२५ || [[इन अवर टाइम]] (लघुकथा संग्रह) || बोनी अँड लिव्हरराइट || — |- | १९२६ || [[द टॉरेंट्स ऑफ स्प्रिंग]] || चार्ल्स स्क्रिबनर्स सन्स || — |- | १९२६ || [[द सन अल्सो रायझेस]] || चार्ल्स स्क्रिबनर्स सन्स || — |- | १९२७ || [[मेन विदाउट विमेन]] || चार्ल्स स्क्रिबनर्स सन्स || — |- | १९२९ || [[अ फेअरवेल टू आर्म्स]] || चार्ल्स स्क्रिबनर्स सन्स || — |- | १९३२ || [[डेथ इन द आफ्टरनुन]] || चार्ल्स स्क्रिबनर्स सन्स || — |- | १९३३ || [[विनर टेक नथिंग]] || चार्ल्स स्क्रिबनर्स सन्स || — |- | १९३५ || [[ग्रीन हिल्स ऑफ आफ्रिका]] || चार्ल्स स्क्रिबनर्स सन्स || — |- | १९३७ || [[टू हॅव अँड हॅव नॉट]] || चार्ल्स स्क्रिबनर्स सन्स || — |- | १९३८ || [[द फिफ्थ कॉलम अँड द फर्स्ट फोर्टी-नाइन स्टोरीज]] || चार्ल्स स्क्रिबनर्स सन्स || — |- | १९४० || [[फॉर हुम द बेल टोल्स]] || चार्ल्स स्क्रिबनर्स सन्स || — |- | १९५० || [[अक्रॉस द रिव्हर अँड इंटू द ट्रीज]] || चार्ल्स स्क्रिबनर्स सन्स || — |- | १९५२ || [[द ओल्ड मॅन अँड द सी]] || चार्ल्स स्क्रिबनर्स सन्स || पुलित्झर पुरस्कार (१९५३) आणि नोबेल पारितोषिक (१९५४)<ref name="Old Man"/> |} == बाह्य दुवे == {{नोबेल साहित्य||1954/hemingway.html}} {{DEFAULTSORT:हेमिंग्वे, अर्नेस्ट}} [[वर्ग:अमेरिकन लेखक]] [[वर्ग:इ.स. १८९९ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९६१ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:साहित्यातील नोबेल पारितोषिकविजेते]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 7m93bnksnh31dkks6c5jmsmgo8d115b 0 33367 2692698 2057702 2026-07-05T06:54:00Z अभय नातू 206 /* शोध व नावे */ 2692698 wikitext text/x-wiki शनीचे उपग्रह प्रचंड आहेत, १ किमी व्यासाच्या उल्कांपासून ते प्रचंड [[टायटन]]पर्यंत. टायटन आकाराने बुधाहूनही मोठा आहे. शनीला ६२ निश्चित कक्षा असलेले उपग्रह, नावे असलेले ५३ आणि ५० किमीपेक्षा जास्त व्यास असलेले फक्त १३ उपग्रह आहेत. {{multiple image |align= right|direction =vertical|header = Artist's concepts of the Saturnian ring–moon system|header_align = center |footer =|footer_align = left| width = 450|image1=Saturn's_Rings_PIA03550.jpg| alt1=A spherical yellow-brownish body (Saturn) can be seen on the left. It is viewed at an oblique angle with respect to its equatorial plane. Around Saturn there are rings and small ring moons. Further to the right large round moons are shown in order of their distance.| caption1 = Saturn, its rings and major icy moons—from Mimas to Rhea|image2 = Moons of Saturn 2007.jpg|alt2=In the foreground there are six round fully illuminated bodies and some small irregular objects. A large half-illuminated body is shown in the background with circular cloud bands around the partially darkened north pole visible.| caption2 = Images of several moons of Saturn. From left to right: Mimas, Enceladus, Tethys, Dione, Rhea; Titan in the background; Iapetus (top right) and irregularly shaped Hyperion (bottom right). Some small moons are also shown. All to scale.}} '''शनी ग्रहाचे चंद्र''' असंख्य आणि विविधतापूर्ण आहेत. एक गोलाकार पिवळा-तपकिरी [[शरीर]] [[शनि (ज्योतिष)|(शनि]]) डावीकडे दिसू शकतो. हे त्याच्या विषुववृत्तीय विमानासंबधीच्या संदर्भात तिरकस कोनात पाहिले जाते. शनीच्या सभोवती रिंग्ज आणि लहान रिंग चंद्राचा असतो. उजव्या मोठ्या गोल चंद्राच्या दिशेने त्यांचे अंतर क्रमाने दर्शविले जाते. शनि, त्याचे रिंग्ज आणि मोठे बर्फाळ चंद्रमा-मिमास ते रिया पर्यंत अग्रभागांमध्ये सहा राउंड पूर्णतः प्रकाशित झालेल्या आणि काही लहान अनियमित वस्तू आहेत. मोठे अर्धपुतळ शरीर हे दृश्यमान अंशतः अंधुक झालेला उत्तर धोंड्याभोवती परिपत्रक मेघ बँडच्या पार्श्वभूमीमध्ये दर्शविले आहे. शनिचे अनेक चंद्रमाचे छायाचित्र. डावीकडून उजवीकडे: मिमास, एन्सेलॅडस, टेथिस, दुऑन, रिया; पार्श्वभूमीत बुद्धिमत्ता; (वरच्या उजव्या) आणि अनियमितपणे आकार असलेले हायपरियन (खालच्या उजव्या). काही लहान चंद्रमा देखील दर्शविल्या जातात. मोजण्यासाठी सर्व शनीचे चंद्रमार्ग असंख्य आणि वैविध्यपूर्ण आहेत,ज्यात 1 किलोमीटर पेक्षा कमी विशाल टाइटनपर्यंतच्या लहान चंद्राच्या चांदण्यांमधील ग्रह आहे, जे बुध बुधपेक्षा मोठे आहे. शनिमध्ये 62 चंद्रमाशांच्या पुष्टी केलेल्या कविते आहेत, 53 पैकी ज्याचे नाव आहे आणि त्यातील 13 केवळ 50 किलोमीटरपेक्षा जास्त व्यास आहेत, तसेच त्यांच्या स्वतःच्या जटिल कक्षीय हालचालींच्या घळीच्या रिंग आहेत. सात शनीयान चंद्राचे आकार मोठे असल्यासारखे मोठे आहेत, परंतु त्यापैकी केवळ दोन, टायटन आणि रिया सध्या हायड्रोस्टॅटिक समतोलतेमध्ये आहेत. सॅटर्नच्या चंद्रामध्ये विशेषतः उल्लेखनीय म्हणजे टायटन, सौर उर्जामधील दुसऱ्या सर्वात मोठ्या चंद्रा (बृहस्पतिच्या गॅनिमेड नंतर), नायट्रोजन-समृद्ध पृथ्वी सारखी वातावरण आणि कोरड्या नदीचे नेटवर्क्स आणि हायड्रोकार्बन तलाव असलेले एक भूभाग सौर यंत्रणामध्ये कुठेही आढळत नाही; आणि एन्सेलॅडसची रासायनिक रचना केल्यापासून धूमकेतूसारखीच असते विशेषतः एन्सेलॅडसने दक्षिण ध्रुवाच्या पाण्याखाली द्रव पाण्याची उपस्थिती दर्शविली आहे असे गॅस आणि धूळचे जेनेट्स सोडते आणि संभाव्यतेला त्याच्या पृष्ठभागाखाली जागतिक महासागराकडे जाण्याची शक्यता आहे. शनिचे चंद्राचे चंद्राचे नियमित उपग्रह असतात; त्यांच्याकडे सर्जनच्या विषुववृत्ताच्या विमानास फारशी कल्पना नसलेल्या प्रोजेक्ट आहेत. त्यामध्ये सात प्रमुख [[उपग्रह]] समाविष्ट आहेत, ज्यामध्ये मोठ्या चंद्रासह ट्रोजन कक्षामध्ये अस्तित्वात असलेले दोन लहान चंद्रमा, दोन परस्पर सह-कक्षीय चंद्र आणि दोन उपग्रह आहेत जे शनीच्या फॅ रिगच्या पाळक म्हणून काम करतात. शनीच्या गोल कड्यामध्ये अंतर असणाऱ्या इतर दोन नियमित उपग्रहांची कक्षा. तुलनेने मोठ्या Hyperion टायटन एक अनुनाद मध्ये लॉक केले आहे उर्वरित नियमित चंद्राच्या कक्षेत अिंगच्या बाह्य आवरणाजवळ, जी रिंगमध्ये आणि मुख्य चंद्रमा मिमास आणि एसेलॅडसच्या दरम्यान. नियमित उपग्रहांना परंपरागततः टायटन्स आणि टाइटनेस किंवा त्यानंतर पौराणिक शनिशी संबंधित इतर आकृत्यांचे नामकरण केले जाते उर्वरित 38, केवळ एक वगळता सर्व लहान आहेत, अनियमित उपग्रह आहेत, ज्यांचे कर्कश शनिपासून बरेच दूर आहेत, [[उच्च रक्तदाब|उच्च]] प्रलोभन आहेत, आणि प्रोग्रॅड् आणि प्रतिगामी लोकांमध्ये मिसळले जातात. हे चंद्रमार्ग कदाचित लहान ग्रह ग्रहण केले जातात, किंवा त्यांना पकडले गेल्यानंतर अशा मृतदेहांच्या ढिगाऱ्यापासून मोडकळीस मिळविले गेले, टक्कर कुटुंब बनवणे अनियमित उपग्रहांना त्यांच्या कक्षीय वैशिष्ट्यांत, इनुइट, नॉर्स आणि गॅलिक गटांमध्ये वर्गीकृत केले गेले आहे आणि त्यांची नावे संबंधित पौराणिक कथांमधून निवडली जातात. अनियमित चंद्रातील सर्वात मोठा चांद्र चांदणीचा ​​चांभोहा, फॉइ आहे, 19 व्या शतकाच्या शेवटी साप शनीच्या आतील रत्ने थोड्या शेकडो मीटरपासून सूक्ष्म ते माशाच्या आकाराच्या वस्तू घेऊन असतात, प्रत्येक शनिवारी स्वतःच्या कक्षेत असतात.अशाप्रकारे शनिनिअन चंद्रमाची एक निश्चित संख्या दिली जाऊ शकत नाही, कारण अनफिनिश्ड लहान अनामिक वस्तूंची ज्यामध्ये शनीचा रिंग सिस्टीम बनली आहे आणि चंद्रासाठी नाव असलेल्या मोठ्या वस्तू दरम्यान कोणतीही उद्दीष्ट सीमा नाही. रिंगमध्ये एम्बेड केलेल्या 150 पेक्षा जास्त चांदणींना आसपासच्या रिंग साहित्यात निर्माण होणा-या गोंधळातून आढळून आले, तरी ही अशा वस्तूंच्या एकूण लोकसंख्येचा केवळ एक लहानसा नमूनाचा मानला जातो. == शनीचे नैसर्गिक उपग्रह == ज्या काळात दुर्बिणीतून फोटो काढता येत नसत, त्याकाळीही शनीच्या [[आठ]] उपग्रहांचा शोध लागला होता. १६५५ साली [[टायटन]]चा शोध, [[टेथिस]], [[डायोन]], [[ऱ्हिआ]] यांचा १६७१-७२ साली लागलेला शोध, [[मिमास]]-[[एन्सेलाडस (शनीचा उपग्रह)|एन्सेलाडस]] यांचा १७८९ साली शोध. शनी ग्रहाला एकूण १४६ ज्ञात उपग्रह (चंद्र) आहेत. त्यांपैकी सर्वात महत्त्वाच्या, मोठ्या आणि मुख्य उपग्रहांची यादी खालीलप्रमाणे आहे. {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" ! उपग्रहाचे नाव !! शोध वर्ष !! शोधकर्ता !! व्यास (किमी) !! विशेष नोंद |- | [[टायटन (उपग्रह)|टायटन]] || १६५५ || [[क्रिस्टियान हायगेन्स]] || ५,१४९.४ || शनीचा सर्वात मोठा आणि सूर्यमालेतील दुसरा सर्वात मोठा उपग्रह. याला स्वतःचे दाट वातावरण आहे. |- | [[रिया (उपग्रह)|रिया]] || १६७२ || [[जिओव्हानी डोमेनिको कॅसिनी]] || १,५२७ || शनीचा दुसरा सर्वात मोठा उपग्रह. हा मुख्यतः बर्फ आणि खडकांचा बनलेला आहे. |- | [[आयापेटस (उपग्रह)|आयापेटस]] || १६७१ || जिओव्हानी डोमेनिको कॅसिनी || १,४६९ || हा उपग्रह त्याच्या दोन वेगवेगळ्या रंगांच्या (एक भाग गडद काळा आणि दुसरा पांढरा) पृष्ठभागासाठी प्रसिद्ध आहे. |- | [[डायोनी (उपग्रह)|डायोनी]] || १६८४ || जिओव्हानी डोमेनिको कॅसिनी || १,१२२ || या उपग्रहाच्या पृष्ठभागावर मोठ्या प्रमाणावर बर्फाच्या कड्या आणि विवर आहेत. |- | [[टेथिस (उपग्रह)|टेथिस]] || १६८४ || जिओव्हानी डोमेनिको कॅसिनी || १,०६२ || यावर 'ओडिसियस' नावाचे एक विस्तीर्ण आणि अवाढव्य विवर (इम्पॅक्ट क्रेटर) आहे. |- | [[एनसेलाडस (उपग्रह)|एनसेलाडस]] || १७८९ || [[विल्यम हर्शेल|विल्यम हर्षल]] || ५०४ || या उपग्रहाच्या दक्षिण ध्रुवावर पाण्याच्या कारंज्यांचे (गिझर्स) अस्तित्व आढळले असून येथे विस्तीर्ण भूमिगत समुद्र असण्याची शक्यता आहे. |- | [[मिमास (उपग्रह)|मिमास]] || १७८९ || विल्यम हर्षेल || ३९६ || याच्या पृष्ठभागावरील 'हर्शेल' विवरामुळे हा उपग्रह स्टार वॉर्समधील 'डेथ स्टार' सारखा दिसतो. |- | [[हायपेरियन (उपग्रह)|हायपेरियन]] || १८४८ || [[डब्लू. क्रँच बाँड]] आणि [[विल्यम लसाल]] || २७० || हा उपग्रह पूर्णपणे अनियमित आकाराचा असून त्याचा पृष्ठभाग एखाद्या स्पंजसारखा दिसतो. |- | [[फोबे (उपग्रह)|फोबे]] || १८९९ || [[विल्यम हेन्री पिकरिंग]] || २१३ || शनीचा हा उपग्रह इतर उपग्रहांच्या विरुद्ध दिशेने (रेट्रोग्रेड ऑर्बिट) प्रदक्षिणा घालतो. |} == संदर्भ आणि नोंदी == <references> <ref name="NASA_Saturn_Moons">{{cite web |url=https://science.nasa.gov/saturn/moons/ |title=Saturn Moons Overview |website=NASA Science |access-date=५ जुलै २०२६}}</ref> <ref name="Carnegie_Saturn">{{cite web |url=https://carnegiescience.edu/news/saturn-surpasses-jupiter-after-discovery-20-new-moons |title=Saturn surpasses Jupiter with new moon discoveries |website=Carnegie Institution for Science |access-date=५ जुलै २०२६}}</ref> </references> {{खगोल शास्त्रावरील अपूर्ण लेख}} {{सूर्यमाला}} [[वर्ग:शनी ग्रह]] [[वर्ग:शनी ग्रहाचे उपग्रह|*]] [[वर्ग:ग्रहानुसार उपग्रह|शनी]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] 1upyqoir2lb8fapelin909kprjc2zhd 2692699 2692698 2026-07-05T06:56:06Z अभय नातू 206 /* शनीचे नैसर्गिक उपग्रह */ 2692699 wikitext text/x-wiki शनीचे उपग्रह प्रचंड आहेत, १ किमी व्यासाच्या उल्कांपासून ते प्रचंड [[टायटन]]पर्यंत. टायटन आकाराने बुधाहूनही मोठा आहे. शनीला ६२ निश्चित कक्षा असलेले उपग्रह, नावे असलेले ५३ आणि ५० किमीपेक्षा जास्त व्यास असलेले फक्त १३ उपग्रह आहेत. {{multiple image |align= right|direction =vertical|header = Artist's concepts of the Saturnian ring–moon system|header_align = center |footer =|footer_align = left| width = 450|image1=Saturn's_Rings_PIA03550.jpg| alt1=A spherical yellow-brownish body (Saturn) can be seen on the left. It is viewed at an oblique angle with respect to its equatorial plane. Around Saturn there are rings and small ring moons. Further to the right large round moons are shown in order of their distance.| caption1 = Saturn, its rings and major icy moons—from Mimas to Rhea|image2 = Moons of Saturn 2007.jpg|alt2=In the foreground there are six round fully illuminated bodies and some small irregular objects. A large half-illuminated body is shown in the background with circular cloud bands around the partially darkened north pole visible.| caption2 = Images of several moons of Saturn. From left to right: Mimas, Enceladus, Tethys, Dione, Rhea; Titan in the background; Iapetus (top right) and irregularly shaped Hyperion (bottom right). Some small moons are also shown. All to scale.}} '''शनी ग्रहाचे चंद्र''' असंख्य आणि विविधतापूर्ण आहेत. एक गोलाकार पिवळा-तपकिरी [[शरीर]] [[शनि (ज्योतिष)|(शनि]]) डावीकडे दिसू शकतो. हे त्याच्या विषुववृत्तीय विमानासंबधीच्या संदर्भात तिरकस कोनात पाहिले जाते. शनीच्या सभोवती रिंग्ज आणि लहान रिंग चंद्राचा असतो. उजव्या मोठ्या गोल चंद्राच्या दिशेने त्यांचे अंतर क्रमाने दर्शविले जाते. शनि, त्याचे रिंग्ज आणि मोठे बर्फाळ चंद्रमा-मिमास ते रिया पर्यंत अग्रभागांमध्ये सहा राउंड पूर्णतः प्रकाशित झालेल्या आणि काही लहान अनियमित वस्तू आहेत. मोठे अर्धपुतळ शरीर हे दृश्यमान अंशतः अंधुक झालेला उत्तर धोंड्याभोवती परिपत्रक मेघ बँडच्या पार्श्वभूमीमध्ये दर्शविले आहे. शनिचे अनेक चंद्रमाचे छायाचित्र. डावीकडून उजवीकडे: मिमास, एन्सेलॅडस, टेथिस, दुऑन, रिया; पार्श्वभूमीत बुद्धिमत्ता; (वरच्या उजव्या) आणि अनियमितपणे आकार असलेले हायपरियन (खालच्या उजव्या). काही लहान चंद्रमा देखील दर्शविल्या जातात. मोजण्यासाठी सर्व शनीचे चंद्रमार्ग असंख्य आणि वैविध्यपूर्ण आहेत,ज्यात 1 किलोमीटर पेक्षा कमी विशाल टाइटनपर्यंतच्या लहान चंद्राच्या चांदण्यांमधील ग्रह आहे, जे बुध बुधपेक्षा मोठे आहे. शनिमध्ये 62 चंद्रमाशांच्या पुष्टी केलेल्या कविते आहेत, 53 पैकी ज्याचे नाव आहे आणि त्यातील 13 केवळ 50 किलोमीटरपेक्षा जास्त व्यास आहेत, तसेच त्यांच्या स्वतःच्या जटिल कक्षीय हालचालींच्या घळीच्या रिंग आहेत. सात शनीयान चंद्राचे आकार मोठे असल्यासारखे मोठे आहेत, परंतु त्यापैकी केवळ दोन, टायटन आणि रिया सध्या हायड्रोस्टॅटिक समतोलतेमध्ये आहेत. सॅटर्नच्या चंद्रामध्ये विशेषतः उल्लेखनीय म्हणजे टायटन, सौर उर्जामधील दुसऱ्या सर्वात मोठ्या चंद्रा (बृहस्पतिच्या गॅनिमेड नंतर), नायट्रोजन-समृद्ध पृथ्वी सारखी वातावरण आणि कोरड्या नदीचे नेटवर्क्स आणि हायड्रोकार्बन तलाव असलेले एक भूभाग सौर यंत्रणामध्ये कुठेही आढळत नाही; आणि एन्सेलॅडसची रासायनिक रचना केल्यापासून धूमकेतूसारखीच असते विशेषतः एन्सेलॅडसने दक्षिण ध्रुवाच्या पाण्याखाली द्रव पाण्याची उपस्थिती दर्शविली आहे असे गॅस आणि धूळचे जेनेट्स सोडते आणि संभाव्यतेला त्याच्या पृष्ठभागाखाली जागतिक महासागराकडे जाण्याची शक्यता आहे. शनिचे चंद्राचे चंद्राचे नियमित उपग्रह असतात; त्यांच्याकडे सर्जनच्या विषुववृत्ताच्या विमानास फारशी कल्पना नसलेल्या प्रोजेक्ट आहेत. त्यामध्ये सात प्रमुख [[उपग्रह]] समाविष्ट आहेत, ज्यामध्ये मोठ्या चंद्रासह ट्रोजन कक्षामध्ये अस्तित्वात असलेले दोन लहान चंद्रमा, दोन परस्पर सह-कक्षीय चंद्र आणि दोन उपग्रह आहेत जे शनीच्या फॅ रिगच्या पाळक म्हणून काम करतात. शनीच्या गोल कड्यामध्ये अंतर असणाऱ्या इतर दोन नियमित उपग्रहांची कक्षा. तुलनेने मोठ्या Hyperion टायटन एक अनुनाद मध्ये लॉक केले आहे उर्वरित नियमित चंद्राच्या कक्षेत अिंगच्या बाह्य आवरणाजवळ, जी रिंगमध्ये आणि मुख्य चंद्रमा मिमास आणि एसेलॅडसच्या दरम्यान. नियमित उपग्रहांना परंपरागततः टायटन्स आणि टाइटनेस किंवा त्यानंतर पौराणिक शनिशी संबंधित इतर आकृत्यांचे नामकरण केले जाते उर्वरित 38, केवळ एक वगळता सर्व लहान आहेत, अनियमित उपग्रह आहेत, ज्यांचे कर्कश शनिपासून बरेच दूर आहेत, [[उच्च रक्तदाब|उच्च]] प्रलोभन आहेत, आणि प्रोग्रॅड् आणि प्रतिगामी लोकांमध्ये मिसळले जातात. हे चंद्रमार्ग कदाचित लहान ग्रह ग्रहण केले जातात, किंवा त्यांना पकडले गेल्यानंतर अशा मृतदेहांच्या ढिगाऱ्यापासून मोडकळीस मिळविले गेले, टक्कर कुटुंब बनवणे अनियमित उपग्रहांना त्यांच्या कक्षीय वैशिष्ट्यांत, इनुइट, नॉर्स आणि गॅलिक गटांमध्ये वर्गीकृत केले गेले आहे आणि त्यांची नावे संबंधित पौराणिक कथांमधून निवडली जातात. अनियमित चंद्रातील सर्वात मोठा चांद्र चांदणीचा ​​चांभोहा, फॉइ आहे, 19 व्या शतकाच्या शेवटी साप शनीच्या आतील रत्ने थोड्या शेकडो मीटरपासून सूक्ष्म ते माशाच्या आकाराच्या वस्तू घेऊन असतात, प्रत्येक शनिवारी स्वतःच्या कक्षेत असतात.अशाप्रकारे शनिनिअन चंद्रमाची एक निश्चित संख्या दिली जाऊ शकत नाही, कारण अनफिनिश्ड लहान अनामिक वस्तूंची ज्यामध्ये शनीचा रिंग सिस्टीम बनली आहे आणि चंद्रासाठी नाव असलेल्या मोठ्या वस्तू दरम्यान कोणतीही उद्दीष्ट सीमा नाही. रिंगमध्ये एम्बेड केलेल्या 150 पेक्षा जास्त चांदणींना आसपासच्या रिंग साहित्यात निर्माण होणा-या गोंधळातून आढळून आले, तरी ही अशा वस्तूंच्या एकूण लोकसंख्येचा केवळ एक लहानसा नमूनाचा मानला जातो. == शनीचे नैसर्गिक उपग्रह == ज्या काळात दुर्बिणीतून फोटो काढता येत नसत, त्याकाळीही शनीच्या [[आठ]] उपग्रहांचा शोध लागला होता. १६५५ साली [[टायटन]]चा शोध, [[टेथिस]], [[डायोन]], [[ऱ्हिआ]] यांचा १६७१-७२ साली लागलेला शोध, [[मिमास]]-[[एन्सेलाडस (शनीचा उपग्रह)|एन्सेलाडस]] यांचा १७८९ साली शोध लागला. शनी ग्रहाला एकूण १४६ ज्ञात उपग्रह (चंद्र) आहेत.<ref name="NASA_Saturn_Moons" /> {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" ! उपग्रहाचे नाव !! शोध वर्ष !! शोधकर्ता !! व्यास (किमी) !! विशेष नोंद |- | [[टायटन (उपग्रह)|टायटन]] || १६५५ || [[क्रिस्टियान हायगेन्स]] || ५,१४९.४ || शनीचा सर्वात मोठा आणि सूर्यमालेतील दुसरा सर्वात मोठा उपग्रह. याला स्वतःचे दाट वातावरण आहे. |- | [[रिया (उपग्रह)|रिया]] || १६७२ || [[जिओव्हानी डोमेनिको कॅसिनी]] || १,५२७ || शनीचा दुसरा सर्वात मोठा उपग्रह. हा मुख्यतः बर्फ आणि खडकांचा बनलेला आहे. |- | [[आयापेटस (उपग्रह)|आयापेटस]] || १६७१ || जिओव्हानी डोमेनिको कॅसिनी || १,४६९ || हा उपग्रह त्याच्या दोन वेगवेगळ्या रंगांच्या (एक भाग गडद काळा आणि दुसरा पांढरा) पृष्ठभागासाठी प्रसिद्ध आहे. |- | [[डायोनी (उपग्रह)|डायोनी]] || १६८४ || जिओव्हानी डोमेनिको कॅसिनी || १,१२२ || या उपग्रहाच्या पृष्ठभागावर मोठ्या प्रमाणावर बर्फाच्या कड्या आणि विवर आहेत. |- | [[टेथिस (उपग्रह)|टेथिस]] || १६८४ || जिओव्हानी डोमेनिको कॅसिनी || १,०६२ || यावर 'ओडिसियस' नावाचे एक विस्तीर्ण आणि अवाढव्य विवर (इम्पॅक्ट क्रेटर) आहे. |- | [[एनसेलाडस (उपग्रह)|एनसेलाडस]] || १७८९ || [[विल्यम हर्शेल|विल्यम हर्षल]] || ५०४ || या उपग्रहाच्या दक्षिण ध्रुवावर पाण्याच्या कारंज्यांचे (गिझर्स) अस्तित्व आढळले असून येथे विस्तीर्ण भूमिगत समुद्र असण्याची शक्यता आहे. |- | [[मिमास (उपग्रह)|मिमास]] || १७८९ || विल्यम हर्षेल || ३९६ || याच्या पृष्ठभागावरील 'हर्शेल' विवरामुळे हा उपग्रह स्टार वॉर्समधील 'डेथ स्टार' सारखा दिसतो. |- | [[हायपेरियन (उपग्रह)|हायपेरियन]] || १८४८ || [[डब्लू. क्रँच बाँड]] आणि [[विल्यम लसाल]] || २७० || हा उपग्रह पूर्णपणे अनियमित आकाराचा असून त्याचा पृष्ठभाग एखाद्या स्पंजसारखा दिसतो. |- | [[फोबे (उपग्रह)|फोबे]] || १८९९ || [[विल्यम हेन्री पिकरिंग]] || २१३ || शनीचा हा उपग्रह इतर उपग्रहांच्या विरुद्ध दिशेने (रेट्रोग्रेड ऑर्बिट) प्रदक्षिणा घालतो. |} == संदर्भ आणि नोंदी == <references> <ref name="NASA_Saturn_Moons">{{cite web |url=https://science.nasa.gov/saturn/moons/ |title=Saturn Moons Overview |website=NASA Science |access-date=५ जुलै २०२६}}</ref> <ref name="Carnegie_Saturn">{{cite web |url=https://carnegiescience.edu/news/saturn-surpasses-jupiter-after-discovery-20-new-moons |title=Saturn surpasses Jupiter with new moon discoveries |website=Carnegie Institution for Science |access-date=५ जुलै २०२६}}</ref> </references> {{खगोल शास्त्रावरील अपूर्ण लेख}} {{सूर्यमाला}} [[वर्ग:शनी ग्रह]] [[वर्ग:शनी ग्रहाचे उपग्रह|*]] [[वर्ग:ग्रहानुसार उपग्रह|शनी]] [[वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख]] 4i9fz6q46t6as5tva90kod25arh3mmj 0 41585 2692653 2224628 2026-07-05T02:44:51Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2692653 wikitext text/x-wiki '''कतिकल शंकरनारायणन''' ऊर्फ '''के. शंकरनारायणन''' ([ [[१५ ऑगस्ट]], [[इ.स. १९३२|१९३२]] - [[२४ एप्रिल]], [[इ.स. २०२२|२०२२]]<ref>{{Cite web | url=https://www.mathrubhumi.com/videos/news-in-videos/senior-congress-leader-k-sankaranarayanan-passes-away-1.7461027 | title=മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻമന്ത്രിയുമായ കെ. ശങ്കരനാരായണൻ അന്തരിച്ചു }}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2022/04/24/k-sankaranarayanan-passed-away.html | title=മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവ് കെ.ശങ്കരനാരായണൻ അന്തരിച്ചു }}</ref>) हे [[भारत|भारताच्या]] [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] पक्षाचे नेते व [[महाराष्ट्र]] राज्याचे माजी राज्यपाल होते. ह्या पदावर ते जानेवारी २०१० ते ऑगस्ट २०१४ दरम्यान होते. त्यापूर्वी ते [[नागालॅंड]] राज्याचे राज्यपाल व [[केरळ]] मंत्रिमंडळात मंत्री होते. श्री कतिकल शंकरनारायणन यांनी २२ जानेवारी २०१० रोजी महाराष्ट्राच्या राज्यपालपदाची शपथ घेतली. यांना सार्वजनिक जीवनाचा सहा दशकांचा अनुभव होता. ==बालपण== १५ ऑक्टोबर इ.स. १९३२ रोजी केरळमध्ये जन्मलेले शंकरनारायणन वयाच्या १४ व्या वर्षी विद्यार्थी संघटनेचे सदस्य झाले. ==कारकीर्द== इ.स. १९५७ ते इ.स. १९६४ आणि त्यानंतर इ.स. १९६४ ते इ.स. १९६८ या कालावधीत ते पालघाट जिल्हा काँग्रेसचे अनुक्रमे सचिव व अध्यक्ष होते. इ.स. १९६८ ते इ.स. १९७२ या कालावधीत ते अविभाजित काँग्रेसचे सचिव होते. १९७२ साली शंकरनारायणन यांची केरळ प्रदेश काँग्रेस समितीच्या अध्यक्षपदावर नियुक्ती झाली. हे पद त्यांनी १९७७ पर्यंत सांभाळले. शंकरनारायणन अखिल भारतीय काँग्रेस कमिटीच्या राष्ट्रीय कार्यकारणीचे सदस्य होते. तसेच काँग्रेस पक्ष संघटनेच्या अखिल भारतीय संसदीय मंडळाचेदेखील सदस्य होते. केरळ राज्य विधान सभेवर ते अनेकदा भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या तिकिटावर निवडून गेले. पाचव्या केरळ विधानसभेत ते तिर्थला येथून निवडून गेले होते, तर सहाव्या विधानसभेत त्यांनी श्रीकृष्णपुरमचे प्रतिनिधित्व केले. ओट्टापलम येथून त्यांनी आठव्या विधानसभेत प्रवेश केला तर अकराव्या विधानसभेवर ते पालघाट मतदार संघातून निवडून गेले, यावरून त्यांचा व्यापक जनसंपर्क व लोकप्रियता दिसून येते. इ.स. १९७७ साली शंकरनारायणन तत्कालीन मुख्यमंत्री के. करुणाकरन यांच्या मंत्रिमंडळात कृषी, पशुसंवर्धन व दुग्धविकास आणि सामुदायिक विकास खात्याचे मंत्री झाले. त्यानंतर ए. के. ॲंटनी यांच्या मंत्रिमंडळातदेखील ते मंत्री होते. ॲंटनी यांच्या मुख्यमंत्रीपदाच्या दुसऱ्या कारकिर्दीत ते २००१ ते २००४ या काळात ते अर्थ व राजस्व खात्याचे कॅबिनेट मंत्री होते. इ.स. १९८० ते इ.स. १९८२ या काळात श्री शंकरनारायणन विधानसभेच्या आश्वासन समितीचे अध्यक्ष होते, तर इ.स. १९८९ ते १९९१ या कालावधीत ते लोकलेखा समितीचे अध्यक्ष होते. आघाडीचे सरकार चालविणे किती कठीण काम आहे, हे राजकीय निरीक्षक जाणतातच. या पार्श्वभूमीवर इ.स. १९८५ ते इ.स. २००१ या तब्बल साडेसोळा वर्षांच्या काळात ते केरळातील संयुक्त लोकशाही आघाडीचे निमंत्रक होते. या आघाडीत तब्बल सात राजकीय पक्ष होते आणि त्यांना सोबत घेऊन चालण्याची तारेवरची कसरत त्यांनी सहज केली. दि.३ फेब्रुवारी इ.स. २००७ रोजी शंकरनारायणन यांची नागालॅंडच्या राज्यपाल पदावर नियुक्ती झाली. त्यांनी २५ जुलै इ.स. २००९ पर्यंत म्हणजे जवळजवळ अडीच वर्षे त्यांनी या पदाचा कार्यभार पाहिला. या दरम्यान नागालॅंडमध्ये काही काळ राष्ट्रपती राजवट लागू होती. ही राजवट संपल्यानंतर त्यांच्या कार्यकाळात सर्वसाधारण निवडणूक तसेच नागालॅंड विधानसभेची निवडणूक होऊन लोकनियुक्त सरकार स्थापन झाले. दि. २६ जुलै इ.स. २००९ रोजी झारखंडचे राज्यपाल म्हणून शंकरनारायणन यांनी शपथ घेतली तेव्हा ते राज्यदेखील राष्ट्रपती राजवटीखाली होते. झारखंडमधील त्यांच्या कार्यकाळात राज्य विधानसभेची निवडणूक निर्भय व निःपक्षपाती वातावरणात पार पडली व राज्यात सरकारची स्थापना झाली. ===महाराष्ट्राचे राज्यपाल=== महाराष्ट्राच्या राज्यपालपदी नियुक्ती झाल्यावर शंकरनारायणन यांनी अल्पावधीतच आपल्या कामाचा ठसा उमटवला. विकास, उच्च शिक्षण, पर्यावरण संरक्षण व लोककल्याण या विषयांवर त्यांनी महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतले. राज्यातील विद्यापीठांचे कुलपती या नात्याने शंकरनारायणन यांनी अवघ्या दीड वर्षांच्या काळात तब्बल १४ कुलगुरूंच्या नियु्क्त्या केल्या. या नियु्क्त्या राजकीय शिफारशींवरून न होता केवळ गुणवत्तेच्या आधारावर करण्याबाबत ते विशेष आग्रही राहिले. घटनेच्या अनुच्छेद ३७१(२)अंतर्गत राज्यातील वैधानिक विकास मंडळांसंदर्भात प्राप्त अधिकारांचा वापर करून शंकरनारायणन यांनी विख्यात अर्थतज्ज्ञ डॉ. विजय केळकर यांच्या अध्यक्षतेखाली एका तज्ज्ञ समितीची स्थापना केली असून राज्यातील मागास भागांच्या विकासाच्या पातळ्यांचा नवे मापदंड वापरून तौलनिक अभ्यास करण्याचे काम त्या समितीला देण्यात आले आहे. आपल्या पर्यावरणाविषयक प्रेमाची साक्ष देत शंकरनारायणन यांनी नागपूरमधील राजभवन येथे एक विस्तीर्ण जैववैविध्य उद्यान स्थापन करण्याची सूचना केली असून येत्या काही महिन्यातच त्याचे विधिवत उद्‌घाटन होणार आहे. या जैववैविध्य उद्यानामध्ये मध्य भारतातील विविध वनस्पतींचे जतन व पुनरुज्जीवन होणार आहे. आपली सर्व हयात मूल्याधिष्ठित राजकारणात घालविणाऱ्या शंकरनारायणन यांना लोककल्याण व विकासविषयक प्रश्‍नांमध्‍ये विशेष रुची आहे. {{s-start}} {{succession box| before=[[शिलेन्द्र कुमार सिंग]]| title=[[:वर्ग:अरुणाचल प्रदेशचे राज्यपाल|अरुणाचल प्रदेशचे राज्यपाल]]| years=2007–2008 | after= [[जोगिंदर जसवंत सिंह]]| }} {{succession box| before=[[शिव चरण माथूर]]| title=[[:वर्ग:आसामचे राज्यपाल|आसामचे राज्यपाल]]| years=2009 | after= [[सैय्यद सिब्‍टी रजी]]| }} {{succession box| before=[[एस.सी. जमीर]]| title=[[महाराष्ट्राचे राज्यपाल]]| years=2010–2014 | after= [[सी. विद्यासागर राव]]| }} {{s-end}} == संदर्भ आणि नोंंदी == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:शंकरनारायणन,के.}} [[वर्ग:अरुणाचल प्रदेशचे राज्यपाल]] [[वर्ग:नागालँडचे राज्यपाल]] [[वर्ग:महाराष्ट्राचे राज्यपाल]] [[वर्ग:इ.स. १९३२ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. २०२२ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]] f64qlspchk1xdz2j1460mikz6ehlt88 0 44518 2692621 2328884 2026-07-04T16:13:47Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2692621 wikitext text/x-wiki {{संदर्भहीन लेख}} {{माहितीचौकट विद्यापीठ | नाव = {{लेखनाव}} | प्रचलित नाव = | image = FergussonCollegeMainBuilding.jpg | caption = | ब्रीदवाक्य = | ब्रीदवाक्याचा अर्थ = | स्थापना = | प्रकार = | Parent institution = | Religious affiliation = | Academic affiliation = | Financial endowment = | Budget = | Officer in charge = | Chairman = | Chairperson = | कुलपती = | President = | Vice-president = | superintendent = | Provost = | कुलगुरू = | Rector = | Principal = | Dean = | Director = | Academic_staff = | administrative_staff = | विद्यार्थी = | Undergrad = | Postgrad = | Doctorate = | शहर = | राज्य = | देश = | परिसर = | जुने नाव = | Athletics = | sports= | Nickname= | Mascot= | नियंत्रक = | संकेतस्थळ = | logo = }} '''फर्ग्युसन महाविद्यालय''' [[पुणे|पुण्यातील]] जुने व प्रख्यात महाविद्यालय आहे. हे महाविद्यालय [[ डेक्कन एज्युकेशन सोसायटी]]चे असून याची स्थापना १८८५ साली [[विष्णूशास्त्री चिपळूणकर|चिपळूणकर]], [[लोकमान्य टिळक]] व समाजसुधारक आगरकर यांच्या पुढाकाराने झाली. या महाविद्यालयात शास्त्र व कला विभागाचे कनिष्ठ व बॅचलरची पदवी देणारे वरिष्ठ महाविद्यालय आहे. सन २००३ मध्ये इंडिया टाइम्सने केलेल्या सर्वेक्षणानुसार या कला व विज्ञान या शाखा असलेल्या वरिष्ठ महाविद्यालयाची, भारतातील पहिल्या दहा महाविद्यालयांत गणना होते. फर्ग्युसन महाविद्यालयाला इ.स. २०१६ ते २०२१ अशा सहा वर्षांसाठी स्वायत्त महाविद्यालयाचा दर्जा मिळाला आहे. * एकापेक्षा अधिक भारताच्या पंतप्रधानांनी जिथे आपले शिक्षण पूर्ण केले, असे हे भारतातील एकमेव महाविद्यालय आहे. ==फर्गुसन महाविद्यालयाचा इतिहास== फर्ग्युसनचे माजी प्राचार्य कै. डॉ. वि. मा. बाचल यांनी फर्ग्युसनवर जवळपास दीड हजार हस्तलिखित पाने लिहिली होती. फर्ग्युसन कॉलेजचा हा १२५ वर्षांचा समग्र इतिहास ग्रंथरूपात 'फर्ग्युसनची वाटचाल' या नावाने प्रसिद्ध झाला आहे. फर्ग्युसनची स्थापनेपासून ते २०१० पर्यंतचा इतिहास या पुस्तकातून समोर आला आहे. या ग्रंथामुळे पुण्याच्या तत्कालीन राजकीय, सामाजिक, आर्थिक व सांस्कृतिक जीवनाचे संदर्भ उपलब्ध झाले आहेत. फर्ग्युसन महाविद्यालय हे पुण्यातील जुने व प्रख्यात महाविद्यालय आहे. [[विष्णूशास्त्री चिपळूणकर]], [[लोकमान्य टिळक]], [[गोपाळ गणेश आगरकर]], महादेव बल्लाळ नामजोशी, [[वामन शिवराम आपटे]] यांनी फर्ग्युसन महाविद्यालयाची स्थापना केली. फर्ग्युसनची इमारत वास्तुकलेचा एक उत्तम नमुना मानला जातो. हे कॉलेज देशाच्या स्वातंत्र्यलढ्याचा साक्षीदार आहे. अनेक नेते फर्ग्युसनमधून शिकून बाहेर पडले. कॉलेजला शिक्षक आणि विद्यार्थ्यांची मोठी परंपरा आहे. त्याचे प्राचार्यपद अनेक विद्वानांनी भूषवले आहे. सैन्य, प्रशासन, मंत्री, खेळाडू, अभिनेते अशा सर्व पद्धतीचे विद्यार्थी महाविद्यालयातून घडले, त्यांचा बराचसा इतिहास या ग्रंथात आला आहे. फर्ग्युसन महाविद्यालयाच्या निर्मितीसाठी होळकर राज घराण्याने त्यांचा वाडा दान केला होता आणि आर्थिक मदत सुद्धा केली होती. ==येथे शिक्षण घेतलेल्या प्रसिद्ध व्यक्ती== * [[विनायक दामोदर सावरकर]] * विठ्ठल रामजी शिंदे ==हे सुद्धा पहा== * [[जेम्स फर्ग्युसन]] [[वर्ग:पुण्यातील शैक्षणिक संस्था]] {{पुणे}} akx9qmf0p8gjtq30izmo7tfkr2edt6s 2692622 2692621 2026-07-04T16:14:22Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2692622 wikitext text/x-wiki {{संदर्भहीन लेख}} {{माहितीचौकट विद्यापीठ | नाव = {{लेखनाव}} | प्रचलित नाव = | image = FergussonCollegeMainBuilding.jpg | caption = | ब्रीदवाक्य = | ब्रीदवाक्याचा अर्थ = | स्थापना = | प्रकार = | Parent institution = | Religious affiliation = | Academic affiliation = | Financial endowment = | Budget = | Officer in charge = | Chairman = | Chairperson = | कुलपती = | President = | Vice-president = | superintendent = | Provost = | कुलगुरू = | Rector = | Principal = | Dean = | Director = | Academic_staff = | administrative_staff = | विद्यार्थी = | Undergrad = | Postgrad = | Doctorate = | शहर = | राज्य = | देश = | परिसर = | जुने नाव = | Athletics = | sports= | Nickname= | Mascot= | नियंत्रक = | संकेतस्थळ = | logo = }} '''फर्ग्युसन महाविद्यालय''' [[पुणे|पुण्यातील]] जुने व प्रख्यात महाविद्यालय आहे. हे महाविद्यालय [[ डेक्कन एज्युकेशन सोसायटी]]चे असून याची स्थापना १८८५ साली [[विष्णूशास्त्री चिपळूणकर|चिपळूणकर]], [[लोकमान्य टिळक]] व समाजसुधारक आगरकर यांच्या पुढाकाराने झाली. या महाविद्यालयात शास्त्र व कला विभागाचे कनिष्ठ व बॅचलरची पदवी देणारे वरिष्ठ महाविद्यालय आहे. सन २००३ मध्ये इंडिया टाइम्सने केलेल्या सर्वेक्षणानुसार या कला व विज्ञान या शाखा असलेल्या वरिष्ठ महाविद्यालयाची, भारतातील पहिल्या दहा महाविद्यालयांत गणना होते. फर्ग्युसन महाविद्यालयाला इ.स. २०१६ ते २०२१ अशा सहा वर्षांसाठी स्वायत्त महाविद्यालयाचा दर्जा मिळाला आहे. * एकापेक्षा अधिक भारताच्या पंतप्रधानांनी जिथे आपले शिक्षण पूर्ण केले, असे हे भारतातील एकमेव महाविद्यालय आहे. ==फर्गुसन महाविद्यालयाचा इतिहास== फर्ग्युसनचे माजी प्राचार्य कै. डॉ. वि. मा. बाचल यांनी फर्ग्युसनवर जवळपास दीड हजार हस्तलिखित पाने लिहिली होती. फर्ग्युसन कॉलेजचा हा १२५ वर्षांचा समग्र इतिहास ग्रंथरूपात 'फर्ग्युसनची वाटचाल' या नावाने प्रसिद्ध झाला आहे. फर्ग्युसनची स्थापनेपासून ते २०१० पर्यंतचा इतिहास या पुस्तकातून समोर आला आहे. या ग्रंथामुळे पुण्याच्या तत्कालीन राजकीय, सामाजिक, आर्थिक व सांस्कृतिक जीवनाचे संदर्भ उपलब्ध झाले आहेत. फर्ग्युसन महाविद्यालय हे पुण्यातील जुने व प्रख्यात महाविद्यालय आहे. [[विष्णूशास्त्री चिपळूणकर]], [[लोकमान्य टिळक]], [[गोपाळ गणेश आगरकर]], महादेव बल्लाळ नामजोशी, [[वामन शिवराम आपटे]] यांनी फर्ग्युसन महाविद्यालयाची स्थापना केली. फर्ग्युसनची इमारत वास्तुकलेचा एक उत्तम नमुना मानला जातो. हे कॉलेज देशाच्या स्वातंत्र्यलढ्याचा साक्षीदार आहे. अनेक नेते फर्ग्युसनमधून शिकून बाहेर पडले. कॉलेजला शिक्षक आणि विद्यार्थ्यांची मोठी परंपरा आहे. त्याचे प्राचार्यपद अनेक विद्वानांनी भूषवले आहे. सैन्य, प्रशासन, मंत्री, खेळाडू, अभिनेते अशा सर्व पद्धतीचे विद्यार्थी महाविद्यालयातून घडले, त्यांचा बराचसा इतिहास या ग्रंथात आला आहे. फर्ग्युसन महाविद्यालयाच्या निर्मितीसाठी होळकर राज घराण्याने त्यांचा वाडा दान केला होता आणि आर्थिक मदत सुद्धा केली होती. ==येथे शिक्षण घेतलेल्या प्रसिद्ध व्यक्ती== * [[विनायक दामोदर सावरकर]] * विठ्ठल रामजी शिंदे ==हे सुद्धा पहा== * [[जेम्स फर्ग्युसन]] [[वर्ग:पुण्यातील शैक्षणिक संस्था]] {{पुणे}} osk37z2vrkl2mekknhkyu5nb934hfkc 0 44991 2692636 1764038 2026-07-04T22:17:47Z अभय नातू 206 दुवे 2692636 wikitext text/x-wiki {{Grand Prix race report infobox| Type = F1| Grand Prix = Australian| Country = Australia| Image = Albert Lake Park Street Circuit in Melborne, Australia.svg| Date = मार्च १८| Year = २००७| Race_No = १| Season_No = १७| Official name = LXXII [[ING Group|ING]] [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]| Course = Temporary street circuit| Location = [[Melbourne Grand Prix Circuit]], [[Melbourne]], [[Australia]]| Course_mi = ३.२९५| Course_km = ५.३०३| Distance_laps = ५८| Distance_mi = १९१.१२| Distance_km = ३०७.५७४| Weather = Clear| Pole_Driver = [[किमी रायकोन्नेन]]| Pole_Team = [[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]]| Pole_Country = Finland| Pole_Time = १:२६.०७२| Fast_Driver = [[किमी रायकोन्नेन]]| Fast_Country = Finland| Fast_Team = [[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]]| Fast_Time = १:२५.२३५| Fast_Lap = ४१| First_Driver = [[किमी रायकोन्नेन]]| First_Team = [[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]]| First_Country = Finland| Second_Driver = [[फर्नांदो अलोन्सो]]| Second_Team = [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडिझ-बेन्ज|मर्सिडिझ]]| Second_Country= Spain| Third_Driver = [[लुइस हॅमिल्टन]]| Third_Team = [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडिझ-बेन्ज|मर्सिडिझ]]| Third_Country = United Kingdom| }} == Classification == === Qualifying === {| class="wikitable" style="font-size: 95%" |- ! Pos !! Name !! Constructor !! Part १ !! Part २ !! Part ३ |- |१ |{{flagicon|Finland}} [[किमी रायकोन्नेन]] |[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] |'''१:२६.६४४''' |१:२५.६४४ |'''१:२६.०७२''' |- |२ |{{flagicon|Spain}} [[फर्नांदो अलोन्सो]] |[[मॅक्लरीन]]-[[Mercedes-Benz motorsport|Mercedes]] |१:२६.६९७ |'''१:२५.३२६''' |१:२६.४९३ |- |३ |{{flagicon|Germany}} [[निक हाइडफेल्ड]] |[[सॉबर|बी.एम.डब्ल्यू. सौबर]] |१:२६.८९५ |१:२५.३५८ |१:२६.५५६ |- |४ |{{flagicon|United Kingdom}} [[लुइस हॅमिल्टन]] |[[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीझ-बेंझ मोटरस्पोर्ट|मर्सिडीझ]] |१:२६.६७४ |१:२५.५७७ |१:२६.७५५ |- |५ |{{flagicon|Poland}} [[रोबेर्ट कुबिचा]] |[[सॉबर|बी.एम.डब्ल्यू. सौबर]] |१:२६.६९६ |१:२५.८८२ |१:२७.३४७ |- |६ |{{flagicon|Italy}} [[ज्यांकार्लो फिजिकेल्ला]] |[[रेनोल्ट एफ१|रेनोल्ट]] |१:२७.२७० |१:२५.९४४ |१:२७.६३४ |- |७ |{{flagicon|Australia}} [[मार्क वेबर]] |[[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[रेनोल्ट एफ१|रेनोल्ट]] |१:२६.९७८ |१:२६.६२३ |१:२७.९३४ |- |८ |{{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुल्ली]] |[[टोयोटा एफ१|टोयोटा]] |१:२७.०१४ |१:२६.६८८ |१:२८.४०४ |- |९ |{{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]] |[[टोयोटा एफ१|टोयोटा]] |१:२७.३२८ |१:२६.७३९ |१:२८.६९२ |- |१० |{{flagicon|Japan}} [[ताकुमा सातो]] |[[सुपर आगुरी एफ१|सुपर आगुरी]]-[[होंडा रेसिंग एफ१|होंडा]] |१:२७.३६५ |१:२६.७५८ |१:२८.८७१ |- |११ |{{flagicon|United Kingdom}} [[अँथनी डेविडसन]] |[[सुपर आगुरी एफ१|सुपर आगुरी]]-[[होंडा रेसिंग एफ१|होंडा]] |१:२६.९८६ |१:२६.९०९ | |- |१२ |{{flagicon|Germany}} [[निको रॉसबर्ग]] |[[विलियम्स एफ१|विलियम्स]]-[[टोयोटा एफ१|टोयोटा]] |१:२७.५९६ |१:२६.९१४ | |- |१३ |{{flagicon|Finland}} [[हेइक्कि कोवालायनन]] |[[रेनोल्ट एफ१|रेनोल्ट]] |१:२७.५२९ |१:२६.९६४ | |- |१४ |{{flagicon|United Kingdom}} [[जेन्सन बटन]] |[[होंडा रेसिंग एफ१|होंडा]] |१:२७.५४० |१:२७.२६४ | |- |१५ |{{flagicon|Austria}} [[अलेक्झांडर वुर्झ]] |[[विलियम्स एफ१|विलियम्स]]-[[टोयोटा एफ१|टोयोटा]] |१:२७.४७९ |१:२७.३९३ | |- |१६ |{{flagicon|Brazil}} [[फिलिपे मास्सा]] |[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] |१:२६.७१२ |no time | |- |१७ |{{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बॅरीकेलो]] |[[होंडा रेसिंग एफ१|होंडा]] |१:२७.६७९ | | |- |१८ |{{flagicon|USA}} [[Scott Speed]] |[[स्कुदेरिआ टोरो रोस्सो|टोरो रोस्सो]]-[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] |१:२८.३०५ | | |- |१९ |{{flagicon|United Kingdom}} [[डेव्हिड कुल्टहार्ड]] |[[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[रेनोल्ट एफ१|रेनोल्ट]] |१:२८.५७९ | | |- |२० |{{flagicon|Italy}} [[व्हितांतोनियो लिउझी]] |[[स्कुदेरिआ टोरो रोस्सो|टोरो रोस्सो]]-[[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]] |१:२९.२६७ | | |- |२१ |{{flagicon|Germany}} [[आद्रियान सुटिल]] |[[Spyker F१|Spyker]]-[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] |१:२९.३३९ | | |- |२२ |{{flagicon|Netherlands}} [[क्रिस्चियान आल्बर्स]] |[[Spyker F१|Spyker]]-[[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]] |१:३१.९३२ | | |} === Race === {|class="wikitable" style="font-size: ९५%" |- ! Pos !! No !! Driver !! Constructor !! Lap !! Time/Retired !! Grid !! Points |- ! १ | ६ || {{flagicon|Finland}} '''[[किमी रायकोन्नेन]]''' || '''[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]]''' | ५८ | १:२५:२८.७७० | १ | '''१०''' |- ! २ | १ || {{flagicon|Spain}} '''[[फर्नांदो अलोन्सो]]''' || '''[[मॅकलारेन|मॅक्लरीन]]-[[Mercedes-Benz motorsport|Mercedes]]''' | ५८ | +७.२४२ | २ | '''८''' |- ! ३ | २ || {{flagicon|UK}} '''[[लुइस हॅमिल्टन]]''' || '''[[मॅकलारेन|मॅक्लरीन]]-[[Mercedes-Benz motorsport|Mercedes]]''' | ५८ | +१८.५९५ | ४ | '''६''' |- ! ४ | ९ || {{flagicon|Germany}} '''[[निक हाइडफेल्ड]]''' || '''[[सॉबर|बी.एम.डब्ल्यू. सौबर]]''' | ५८ | +३८.७६३ | ३ | '''५''' |- ! ५ | ३ || {{flagicon|Italy}} '''[[ज्यांकार्लो फिजिकेल्ला]]''' || '''[[रेनोल्ट एफ१|रेनोल्ट]]''' | ५८ | +१:०६.४६९ | ६ | '''४''' |- ! ६ | ५ || {{flagicon|Brazil}} '''[[फिलिपे मास्सा]]''' || '''[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]]''' | ५८ | +१:०६.८०५ | २२ | '''३''' |- ! ७ | १६ || {{flagicon|Germany}} '''[[निको रॉसबर्ग]]''' || '''[[विलियम्स एफ१|विलियम्स]]-[[टोयोटा एफ१|टोयोटा]]''' | ५७ | +१ Lap | १२ | '''२''' |- ! ८ | ११ || {{flagicon|Germany}} '''[[Ralf Schumacher]]''' || '''[[टोयोटा एफ१|टोयोटा]]''' | ५७ | +१ Lap | ९ | '''१''' |- ! ९ | १२ || {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुल्ली]] || [[टोयोटा एफ१|टोयोटा]] | ५७ | +१ Lap | ८ | |- ! १० | ४ || {{flagicon|Finland}} [[हेइक्कि कोवालायनन]] || [[रेनोल्ट एफ१|रेनोल्ट]] | ५७ | +१ Lap | १३ | |- ! ११ | ८ || {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बॅरीकेलो]] || [[होंडा रेसिंग एफ१|होंडा]] | ५७ | +१ Lap | १६ | |- ! १२ | २२ || {{flagicon|Japan}} [[ताकुमा सातो]] || [[सुपर आगुरी एफ१|सुपर आगुरी]]-[[होंडा रेसिंग एफ१|होंडा]] | ५७ | +१ Lap | १० | |- ! १३ | १५ || {{flagicon|Australia}} [[मार्क वेबर]] || [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[रेनोल्ट एफ१|रेनोल्ट]] | ५७ | +१ Lap | ७ | |- ! १४ | १८ || {{flagicon|Italy}} [[Vitantonio Liuzzi]] || [[स्कुदेरिआ टोरो रोस्सो|टोरो रोस्सो]]-[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] | ५७ | +१ Lap | १९ | |- ! १५ | ७ || {{flagicon|UK}} [[जेन्सन बटन]] || [[होंडा रेसिंग एफ१|होंडा]] | ५७ | +१ Lap | १४ | |- ! १६ | २३ || {{flagicon|UK}} [[अँथनी डेविडसन]] || [[सुपर आगुरी एफ१|सुपर आगुरी]]-[[होंडा रेसिंग एफ१|होंडा]] | ५६ | +२ Laps | ११ | |- ! १७ | २० || {{flagicon|Germany}} [[आद्रियान सुटिल]] || [[Spyker F१|Spyker]]-[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] | ५६ | +२ Laps | २० | |- ! Ret | १७ || {{flagicon|Austria}} [[Alexander Wurz]] || [[विलियम्स एफ१|विलियम्स]]-[[टोयोटा एफ१|टोयोटा]] | ४८ | Accident | १५ | |- ! Ret | १४ || {{flagicon|UK}} [[डेव्हिड कुल्टहार्ड]] || [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[रेनोल्ट एफ१|रेनोल्ट]] | ४८ | Accident | १८ | |- ! Ret | १० || {{flagicon|Poland}} [[रोबेर्ट कुबिचा]] || [[सॉबर|बी.एम.डब्ल्यू. सौबर]] | ३६ | Gearbox | ५ | |- ! Ret | १९ || {{flagicon|USA}} [[Scott Speed]] || [[स्कुदेरिआ टोरो रोस्सो|टोरो रोस्सो]]-[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] | २८ | Puncture | १७ | |- ! Ret | २१ || {{flagicon|Netherlands}} [[Christijan Albers]] || [[Spyker F१|Spyker]]-[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] | १० | Accident | २१ | |} {{F1 race report| Name_of_race = [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] | Year_of_race = २००७ | Previous_race_in_season = [[२००६ ब्राझिलियन ग्रांप्री]] | Next_race_in_season = [[२००७ मलेशियन ग्रांप्री]] | Previous_year's_race = [[२००६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] | Next_year's_race = [[२००८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] }} {{F1GP}} [[वर्ग:२००७ फॉर्म्युला वन हंगाम]] [[वर्ग:ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] hh1fxgrw43mcchuzeymp41ss1w027r6 2692637 2692636 2026-07-04T22:18:26Z अभय नातू 206 /* Qualifying */ 2692637 wikitext text/x-wiki {{Grand Prix race report infobox| Type = F1| Grand Prix = Australian| Country = Australia| Image = Albert Lake Park Street Circuit in Melborne, Australia.svg| Date = मार्च १८| Year = २००७| Race_No = १| Season_No = १७| Official name = LXXII [[ING Group|ING]] [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]]| Course = Temporary street circuit| Location = [[Melbourne Grand Prix Circuit]], [[Melbourne]], [[Australia]]| Course_mi = ३.२९५| Course_km = ५.३०३| Distance_laps = ५८| Distance_mi = १९१.१२| Distance_km = ३०७.५७४| Weather = Clear| Pole_Driver = [[किमी रायकोन्नेन]]| Pole_Team = [[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]]| Pole_Country = Finland| Pole_Time = १:२६.०७२| Fast_Driver = [[किमी रायकोन्नेन]]| Fast_Country = Finland| Fast_Team = [[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]]| Fast_Time = १:२५.२३५| Fast_Lap = ४१| First_Driver = [[किमी रायकोन्नेन]]| First_Team = [[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]]| First_Country = Finland| Second_Driver = [[फर्नांदो अलोन्सो]]| Second_Team = [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडिझ-बेन्ज|मर्सिडिझ]]| Second_Country= Spain| Third_Driver = [[लुइस हॅमिल्टन]]| Third_Team = [[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडिझ-बेन्ज|मर्सिडिझ]]| Third_Country = United Kingdom| }} == Classification == === Qualifying === {| class="wikitable" style="font-size: 95%" |- ! Pos !! Name !! Constructor !! Part १ !! Part २ !! Part ३ |- |१ |{{flagicon|Finland}} [[किमी रायकोन्नेन]] |[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] |'''१:२६.६४४''' |१:२५.६४४ |'''१:२६.०७२''' |- |२ |{{flagicon|Spain}} [[फर्नांदो अलोन्सो]] |[[मॅक्लरीन]]-[[मर्सिडिझ-बेंझ मोटरस्पोर्ट|मर्सिडिझ]] |१:२६.६९७ |'''१:२५.३२६''' |१:२६.४९३ |- |३ |{{flagicon|Germany}} [[निक हाइडफेल्ड]] |[[सॉबर|बी.एम.डब्ल्यू. सौबर]] |१:२६.८९५ |१:२५.३५८ |१:२६.५५६ |- |४ |{{flagicon|United Kingdom}} [[लुइस हॅमिल्टन]] |[[मॅकलारेन]]-[[मर्सिडीझ-बेंझ मोटरस्पोर्ट|मर्सिडीझ]] |१:२६.६७४ |१:२५.५७७ |१:२६.७५५ |- |५ |{{flagicon|Poland}} [[रोबेर्ट कुबिचा]] |[[सॉबर|बी.एम.डब्ल्यू. सौबर]] |१:२६.६९६ |१:२५.८८२ |१:२७.३४७ |- |६ |{{flagicon|Italy}} [[ज्यांकार्लो फिजिकेल्ला]] |[[रेनोल्ट एफ१|रेनोल्ट]] |१:२७.२७० |१:२५.९४४ |१:२७.६३४ |- |७ |{{flagicon|Australia}} [[मार्क वेबर]] |[[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[रेनोल्ट एफ१|रेनोल्ट]] |१:२६.९७८ |१:२६.६२३ |१:२७.९३४ |- |८ |{{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुल्ली]] |[[टोयोटा एफ१|टोयोटा]] |१:२७.०१४ |१:२६.६८८ |१:२८.४०४ |- |९ |{{flagicon|Germany}} [[राल्फ शुमाकर]] |[[टोयोटा एफ१|टोयोटा]] |१:२७.३२८ |१:२६.७३९ |१:२८.६९२ |- |१० |{{flagicon|Japan}} [[ताकुमा सातो]] |[[सुपर आगुरी एफ१|सुपर आगुरी]]-[[होंडा रेसिंग एफ१|होंडा]] |१:२७.३६५ |१:२६.७५८ |१:२८.८७१ |- |११ |{{flagicon|United Kingdom}} [[अँथनी डेविडसन]] |[[सुपर आगुरी एफ१|सुपर आगुरी]]-[[होंडा रेसिंग एफ१|होंडा]] |१:२६.९८६ |१:२६.९०९ | |- |१२ |{{flagicon|Germany}} [[निको रॉसबर्ग]] |[[विलियम्स एफ१|विलियम्स]]-[[टोयोटा एफ१|टोयोटा]] |१:२७.५९६ |१:२६.९१४ | |- |१३ |{{flagicon|Finland}} [[हेइक्कि कोवालायनन]] |[[रेनोल्ट एफ१|रेनोल्ट]] |१:२७.५२९ |१:२६.९६४ | |- |१४ |{{flagicon|United Kingdom}} [[जेन्सन बटन]] |[[होंडा रेसिंग एफ१|होंडा]] |१:२७.५४० |१:२७.२६४ | |- |१५ |{{flagicon|Austria}} [[अलेक्झांडर वुर्झ]] |[[विलियम्स एफ१|विलियम्स]]-[[टोयोटा एफ१|टोयोटा]] |१:२७.४७९ |१:२७.३९३ | |- |१६ |{{flagicon|Brazil}} [[फिलिपे मास्सा]] |[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] |१:२६.७१२ |no time | |- |१७ |{{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बॅरीकेलो]] |[[होंडा रेसिंग एफ१|होंडा]] |१:२७.६७९ | | |- |१८ |{{flagicon|USA}} [[Scott Speed]] |[[स्कुदेरिआ टोरो रोस्सो|टोरो रोस्सो]]-[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] |१:२८.३०५ | | |- |१९ |{{flagicon|United Kingdom}} [[डेव्हिड कुल्टहार्ड]] |[[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[रेनोल्ट एफ१|रेनोल्ट]] |१:२८.५७९ | | |- |२० |{{flagicon|Italy}} [[व्हितांतोनियो लिउझी]] |[[स्कुदेरिआ टोरो रोस्सो|टोरो रोस्सो]]-[[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]] |१:२९.२६७ | | |- |२१ |{{flagicon|Germany}} [[आद्रियान सुटिल]] |[[Spyker F१|Spyker]]-[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] |१:२९.३३९ | | |- |२२ |{{flagicon|Netherlands}} [[क्रिस्चियान आल्बर्स]] |[[Spyker F१|Spyker]]-[[स्कुदेरिआ फेरारी|फेरारी]] |१:३१.९३२ | | |} === Race === {|class="wikitable" style="font-size: ९५%" |- ! Pos !! No !! Driver !! Constructor !! Lap !! Time/Retired !! Grid !! Points |- ! १ | ६ || {{flagicon|Finland}} '''[[किमी रायकोन्नेन]]''' || '''[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]]''' | ५८ | १:२५:२८.७७० | १ | '''१०''' |- ! २ | १ || {{flagicon|Spain}} '''[[फर्नांदो अलोन्सो]]''' || '''[[मॅकलारेन|मॅक्लरीन]]-[[Mercedes-Benz motorsport|Mercedes]]''' | ५८ | +७.२४२ | २ | '''८''' |- ! ३ | २ || {{flagicon|UK}} '''[[लुइस हॅमिल्टन]]''' || '''[[मॅकलारेन|मॅक्लरीन]]-[[Mercedes-Benz motorsport|Mercedes]]''' | ५८ | +१८.५९५ | ४ | '''६''' |- ! ४ | ९ || {{flagicon|Germany}} '''[[निक हाइडफेल्ड]]''' || '''[[सॉबर|बी.एम.डब्ल्यू. सौबर]]''' | ५८ | +३८.७६३ | ३ | '''५''' |- ! ५ | ३ || {{flagicon|Italy}} '''[[ज्यांकार्लो फिजिकेल्ला]]''' || '''[[रेनोल्ट एफ१|रेनोल्ट]]''' | ५८ | +१:०६.४६९ | ६ | '''४''' |- ! ६ | ५ || {{flagicon|Brazil}} '''[[फिलिपे मास्सा]]''' || '''[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]]''' | ५८ | +१:०६.८०५ | २२ | '''३''' |- ! ७ | १६ || {{flagicon|Germany}} '''[[निको रॉसबर्ग]]''' || '''[[विलियम्स एफ१|विलियम्स]]-[[टोयोटा एफ१|टोयोटा]]''' | ५७ | +१ Lap | १२ | '''२''' |- ! ८ | ११ || {{flagicon|Germany}} '''[[Ralf Schumacher]]''' || '''[[टोयोटा एफ१|टोयोटा]]''' | ५७ | +१ Lap | ९ | '''१''' |- ! ९ | १२ || {{flagicon|Italy}} [[यार्नो त्रुल्ली]] || [[टोयोटा एफ१|टोयोटा]] | ५७ | +१ Lap | ८ | |- ! १० | ४ || {{flagicon|Finland}} [[हेइक्कि कोवालायनन]] || [[रेनोल्ट एफ१|रेनोल्ट]] | ५७ | +१ Lap | १३ | |- ! ११ | ८ || {{flagicon|Brazil}} [[रुबेन्स बॅरीकेलो]] || [[होंडा रेसिंग एफ१|होंडा]] | ५७ | +१ Lap | १६ | |- ! १२ | २२ || {{flagicon|Japan}} [[ताकुमा सातो]] || [[सुपर आगुरी एफ१|सुपर आगुरी]]-[[होंडा रेसिंग एफ१|होंडा]] | ५७ | +१ Lap | १० | |- ! १३ | १५ || {{flagicon|Australia}} [[मार्क वेबर]] || [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[रेनोल्ट एफ१|रेनोल्ट]] | ५७ | +१ Lap | ७ | |- ! १४ | १८ || {{flagicon|Italy}} [[Vitantonio Liuzzi]] || [[स्कुदेरिआ टोरो रोस्सो|टोरो रोस्सो]]-[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] | ५७ | +१ Lap | १९ | |- ! १५ | ७ || {{flagicon|UK}} [[जेन्सन बटन]] || [[होंडा रेसिंग एफ१|होंडा]] | ५७ | +१ Lap | १४ | |- ! १६ | २३ || {{flagicon|UK}} [[अँथनी डेविडसन]] || [[सुपर आगुरी एफ१|सुपर आगुरी]]-[[होंडा रेसिंग एफ१|होंडा]] | ५६ | +२ Laps | ११ | |- ! १७ | २० || {{flagicon|Germany}} [[आद्रियान सुटिल]] || [[Spyker F१|Spyker]]-[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] | ५६ | +२ Laps | २० | |- ! Ret | १७ || {{flagicon|Austria}} [[Alexander Wurz]] || [[विलियम्स एफ१|विलियम्स]]-[[टोयोटा एफ१|टोयोटा]] | ४८ | Accident | १५ | |- ! Ret | १४ || {{flagicon|UK}} [[डेव्हिड कुल्टहार्ड]] || [[रेड बुल रेसिंग|रेड बुल]]-[[रेनोल्ट एफ१|रेनोल्ट]] | ४८ | Accident | १८ | |- ! Ret | १० || {{flagicon|Poland}} [[रोबेर्ट कुबिचा]] || [[सॉबर|बी.एम.डब्ल्यू. सौबर]] | ३६ | Gearbox | ५ | |- ! Ret | १९ || {{flagicon|USA}} [[Scott Speed]] || [[स्कुदेरिआ टोरो रोस्सो|टोरो रोस्सो]]-[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] | २८ | Puncture | १७ | |- ! Ret | २१ || {{flagicon|Netherlands}} [[Christijan Albers]] || [[Spyker F१|Spyker]]-[[स्कुदेरिआ फेर्रारी|फेर्रारी]] | १० | Accident | २१ | |} {{F1 race report| Name_of_race = [[ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] | Year_of_race = २००७ | Previous_race_in_season = [[२००६ ब्राझिलियन ग्रांप्री]] | Next_race_in_season = [[२००७ मलेशियन ग्रांप्री]] | Previous_year's_race = [[२००६ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] | Next_year's_race = [[२००८ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] }} {{F1GP}} [[वर्ग:२००७ फॉर्म्युला वन हंगाम]] [[वर्ग:ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री]] d8zrad1d9vrxnqp8ihiribw0zm3kl5s 0 61241 2692602 2618052 2026-07-04T15:52:26Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2692602 wikitext text/x-wiki {{गल्लत|कनान}} {{गल्लत|कन्हान नदी}} हे [[नागपूर|नागपूर शहरापासून]] सुमारे २२ कि.मी.वर असणारे एक गाव आहे. हे [[राष्ट्रीय महामार्ग ७|नागपूर-जबलपूर मार्गावर]] आहे. [[कन्हान नदी|कन्हान नदीशेजारी]] हे वसलेले असल्यामुळे यास 'कन्हान' हे नाव पडले. हे [[नागपूर]]-[[कोलकाता]] या रेल्वेमार्गावरही आहे. {{विस्तार}} [[वर्ग:नागपूर जिल्ह्यातील गावे]] 6tuozo6yil4615ymxm3yse6g0exunme 2692606 2692602 2026-07-04T15:55:00Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2692606 wikitext text/x-wiki {{गल्लत|कनान}} {{गल्लत|कन्हान नदी}} हे [[नागपूर|नागपूर शहरापासून]] सुमारे २२ कि.मी.वर असणारे एक गाव आहे. हे [[राष्ट्रीय महामार्ग ७|नागपूर-जबलपूर मार्गावर]] आहे. [[कन्हान नदी|कन्हान नदीशेजारी]] हे वसलेले असल्यामुळे यास 'कन्हान' हे नाव पडले. * कन्हान हेच [[नागपूर]]-[[कोलकाता]] या रेल्वेमार्गावर सुद्धा आहे. {{विस्तार}} [[वर्ग:नागपूर जिल्ह्यातील गावे]] ritco3ldwx9t1k2y1sgcvenwnxu7lha 2692607 2692606 2026-07-04T15:55:17Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2692607 wikitext text/x-wiki {{गल्लत|कनान}} {{गल्लत|कन्हान नदी}} हे [[नागपूर|नागपूर शहरापासून]] सुमारे २२ कि.मी.वर असणारे एक गाव आहे. हे [[राष्ट्रीय महामार्ग ७|नागपूर-जबलपूर मार्गावर]] आहे. [[कन्हान नदी|कन्हान नदीशेजारी]] हे वसलेले असल्यामुळे यास ''कन्हान'' हे नाव पडले. * कन्हान हेच [[नागपूर]]-[[कोलकाता]] या रेल्वेमार्गावर सुद्धा आहे. {{विस्तार}} [[वर्ग:नागपूर जिल्ह्यातील गावे]] 7hwkm5d014o5a0sezx33p14vqzvkamr 0 62711 2692600 2626902 2026-07-04T15:51:29Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2692600 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट संसद सदस्य | नाव = प्रतापराव जाधव | लघुचित्र =Shri Jadhav Prataprao Ganpatrao being welcomed on her arrival for assumption of charge as the Minister of State (Independent Charge) for Ayush (cropped).jpg | पद = [[संसद सदस्य]] | कार्यकाळ_आरंभ = [[इ.स. २००९]] | कार्यकाळ_समाप्ती = | मागील = [[आनंदराव विठोबा अडसूळ]] | पुढील = | जन्मदिनांक = [[२५ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९६०]] | जन्मस्थान = [[मेहकर]], [[बुलढाणा जिल्हा]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[शिवसेना]] | पत्नी = | अपत्ये = | निवास = | मतदारसंघ = [[बुलढाणा (लोकसभा मतदारसंघ)|बुलढाणा]] | पद2 = | कार्यकाळ_आरंभ2 = | कार्यकाळ_समाप्ती2 = | मागील2 = | पुढील2 = | कार्यकाळ_आरंभ3 = | कार्यकाळ_समाप्ती3 = | कार्यकाळ_आरंभ4 = | कार्यकाळ_समाप्ती4 = | व्यवसाय = | धर्म = | सही = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = | तारीख = | वर्ष = | स्रोत = }} '''प्रताप गणपतराव जाधव''' ([[२५ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९६०]]:[[मेहेकर]], [[बुलढाणा जिल्हा]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] - ) हे भारतीय राजकारणी असून हे [[१५वी लोकसभा|१५व्या लोकसभेचे]] सदस्य होते. {{१६व्या लोकसभेतील महाराष्ट्राचे खासदार}} {{१७व्या लोकसभेतील महाराष्ट्राचे खासदार}} {{DEFAULTSORT:जाधव,प्रतापराव गणपतराव}} [[वर्ग:शिवसेनेतील राजकारणी]] [[वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:इ.स. १९६० मधील जन्म]] [[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:मेहकरचे आमदार]] [[वर्ग:बुलढाणाचे खासदार]] 9rxx03rq4bhss9c1livp9cg5tdp2x4f 0 65656 2692573 2689998 2026-07-04T14:11:15Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2692573 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''हरणखुरी''' तथा '''फील्ड बाइंडवीड''' (शास्त्रीय नाव: Convolvulus arvensis) ही एक आयुर्वेदिक औषधी वनस्पती आहे. ही प्रामुख्याने आशिया आणि युरोप खंडात आढळते. ती जमिनीवर पसरणारी किंवा दुसऱ्या झाडांवर चढणारी एक बारमाही वेल आहे. भारतामध्ये विशेषतः [[हिमालय|हिमालयाच्या]] पर्वतीय प्रदेशात आणि शेतांच्या कडेला ही वनस्पती नैसर्गिकरित्या मोठ्या प्रमाणात उगवलेली आढळते. तिच्या पानाचा आकार हरणाच्या खुरासारखा दिसतो. शेतकरी या वनस्पतीला तण मानत असले, तरी पारंपरिक औषधी पद्धतींमध्ये या वनस्पतीला मोलाचे स्थान आहे.<ref>{{cite web |url=https://hi.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%A1%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE_%E0%A4%96%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%80 |title=हिरन खुरी - विकिपीडिया |accessdate=जून १८, २०२६ }}{{मृत दुवा|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> आयुर्वेदामध्ये हरणखुरीचा पानांचा आणि मुळांचा वापर शरीरातील वेदना कमी करण्यासाठी आणि सूज उतरवण्यासाठी उत्तम मानला जातो. विशेषतः पायांचे पेटके (''क्रॅम्प्स'') येणे, सांधेदुखी आणि त्वचेच्या काही समस्यांवर ही एक गुणकारी वनौषधी म्हणून वापरली जाते. यामध्ये असलेल्या विरेचक गुणधर्मांमुळे पोटाच्या तक्रारींवर आणि बद्धकोष्टतेवर देखील हे एक पारंपरिक पूरक औषध म्हणून काम करते. अनेक आयुर्वेदिक ब्रँड्सद्वारे हरणखुरीचे चूर्ण आणि अर्क वेगवेगळ्या आरोग्य समस्यांवर मात करण्यासाठी बाजारात आणलेले आहेत.<ref>{{cite web |url=https://www.myupchar.com/en/medicine/azamdeal-hiran-khuri-p37174768/-v291519 |title=Hiran Khuri: Uses, Price, Dosage, Side Effects |publisher=myUpchar |accessdate=जून १८, २०२६}}</ref> {विस्तार}} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:औषधी वनस्पती]] 05416k9n2tw2vpqc9ylak6i2zjk8yai 0 66219 2692596 2686148 2026-07-04T15:38:59Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2692596 wikitext text/x-wiki '''बजाजी निंबाळकर''' हे [[विजापूर]]च्या [[आदिलशाही]]चे निष्ठावंत सेवक होते. आपली बहीण सईबाई हिचा विवाह त्यांनी [[छत्रपती शिवाजी|छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या]]शी लावून दिला होता. तद्पश्चातही निंबाळकर हे आदिलशाहीच्या दरबारी चाकरी करायचे. १६४८ साली [[आदिलशहा]]ने [[शहाजीराजे भोसले|शहाजीराजांना]] कैद करून शिवाजीवर फतेहखान व फरादखानास पाठविले होते. त्यावेळी त्यांच्यासमवेत [[फलटण]]चे निंबाळकरही स्वराज्यावर चालून आले होते. या बजाजी निंबाळकरांना जुलमाने बाटवून मुसलमान केले होते.{{संदर्भ हवा}} त्यांना शिवाजी महाराजांनी परत हिंदू धर्मात आणले. या धर्मराजकारणात राजमाता [[जिजाबाई]] राजांच्या पाठीशी ठाम उभ्या राहिल्या. एवढेच नव्हे तर, महाराजांनी बजाजी निंबाळकर यांचा मुलगा महादजीशी आपल्या सखुबाई नावाच्या मुलीचा विवाह करवून दिला. हा विवाह १६५५ साली झाला. त्यावेळी महादजी हे फलटणचे सरदार होते. या बजाजीराव निंबाळकरांचे निधन १६८२मध्ये झाले. त्यांची समाधी फलटण गावी आहे. बजाजी निंबाळकर यांचा मुलगा महादजी व सून सखुबाई यांची समाधी माळशिरस गावी आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा = http://www.loksatta.com/old/daily/20090513/lsv01.htm | title = माळशिरसमधील ‘त्या’ दोन्ही समाधी शिवरायांच्या कन्या व जावयाच्या | भाषा = मराठी | ॲक्सेसदिनांक = ८ मे, इ.स. २०१२ | archive-date = 2021-03-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210306022943/https://www.loksatta.com/old/daily/20090513/lsv01.htm | url-status = dead }}</ref> {{जाणकार}} फलटण हे गाव आदिलशाहीच्या राज्यात महत्त्वाचे समजले जाई. महाराजांच्या काळात '''बजाजीराजे नाईक निंबाळकर''' हे तिथले जहागीरदार होते. फलटणचे बजाजी नाईक निंबाळकर यांच्यासबंधी एक प्रसिद्ध दंतकथा आहे. ती अशी की - “विजापूरच्या आदिलशहाने त्यास विजापूरला धरून नेले व त्याचे धर्मांतर केले. गावी परतल्यावर आपल्याकडून झालेल्या धर्मांतराचा बजाजींना पश्चात्ताप झाला. बजाजीराव ह्यांना छत्रपती शिवाजी महाराजांनी शिखर शिंगणापूर येथे विधिसर हिंदू धर्मात आणले. त्यानंतर काही दिवसांनी बजाजीचा मुलगा महादजी निंबाळकर यास शिवाजी महाराजानी आपली मुलगी दिली.” मात्र, असे धर्मांतर झाले असा कुठेही उल्लेख नाही आणि जर बजाजीराव यांचे धर्मांतर झालेच असेल तर मग त्यांचे ” मुसलमान “ नाव काय, हे आजतागायत कोणीही देत नाही. या कथेचा उल्लेख करताना कुठलीच तारीख – शक – संवत्सर काहीसुद्धा आजपर्यंत उपलब्ध झालेले नाही. दंतकथाकार कथेत बजाजीराजे हे १६४२ मधे मुसलमान झाले असे म्हणतात. त्या हिशोबे त्यांचे १६४२ ते १६५१ या कालखंडामध्ये जर धर्मांतर झाले असेल तर त्यांचा कागदोपत्री उल्लेख हा मुसलमान नावाने यायला हवा, पण तो येत तर नाहीच तर, याच दरम्यान त्यांचा उल्लेख समकालीन कागदपत्रामंध्ये हिंदू म्हणूनच केला जातो. == समकालीन पुरावे== १) शिवभारत हे अस्सल साधन आज उपलब्ध आहे, प्रथम त्याचा संदर्भ पाहू या - शिवभारत – अध्याय १३- श्लोक १० घांटीको (घाटगे) मत्तराजश्च कुलीशोपमसायकः | तथा फलस्थान (फलटण) पतिबलवान बाजनायकः || या मधे कवींद्र परमानंद हे बजाजीराजेंचा उल्लेख ” बाजनायक ” असा करतात, शिवभारतामध्ये येणारा हा उल्लेख १६४८ मधल्या प्रसंगाचा आहे. तेव्हा शिवाजीवर फतहखानाचे संकट आले होते. कवींद्र परमानंद यांनी बजाजीस फलटणचा अधिपती आणि बाजनायक असे म्हणले आहे, श्लोकामध्ये जर बजाजीराजांचे धर्मांतर झाले असेल तर त्यांच्या यावनी नामाचा उल्लेख अजिबात नाही, शिवभारत हे विश्वासार्ह आहे कारण ते समकालीन आहे आणि त्यावर विश्वास ठेवणे हे क्रमप्राप्त आहे.कवींद्र परमानंद हे शिवाजीचे निकटवर्ती होते. तेव्हा हा पुरावा निश्चित विश्वासपात्र आहे. २)निंबाळकर घराण्याची इ.स.१८२२मध्ये लिहिली गेलेली एक छोटी कैफियत बापूसाहेब निंबाळकर यांच्या दफ्तरात सापडली.तिच्यात असा एक उल्लेख आहे की बजाजीरावांनी इ.स.१६५१मध्ये बेगम (विजापूरची बडी बेगम ?) हिच्याकडून फलटणची सनद घेतली. इथेही बजाजीरावांचे नाव हिंदूच असून, त्यांच्या धर्मांतराचा काहीही उल्लेख नाही. ३) बजाजीराजे निंबाळकर अफजलखान स्वारीच्या वेळी सन १६५९मध्ये फलटण परिसरात होते.त्यांना अफजलखान याने पकडले व त्यांची सुंता करून त्यांना ठार मारण्याची धमकी दिली, त्यावेळी अफजलखानाकडील मराठी सरदार ” नाइकजीराजे पांढरे ” यांच्या मध्यस्थीने बजाजीराजे निंबाळकर यांच्याकडून ६० हजार होनांची खंडणी घेऊन अफजलखानाने त्यांना सोडले. ह्या संदर्भातील अस्सल पत्र खाली दिले आहे. - ” धनकोनाम जयचंदीभाई व जमामाव बाबानभाई मुक्काम मलवडी यास रिणकोनाम बजाजी नाइक निंबाळकर व सावित्रीबाई महादजी नाइक निंबाळकर देशमुख परगणे फलटण…कारणे लिहून दिला कर्जकतबा ऐसाजे बदल खान आजम आबदलाखान (अफजलखान) यासी पातशहानी साहेबी शिवाजी राजेवारी मसलत केलि. ते वख्ति आबदलाखान कुचावर कुच करून मलवडी उतरले, ते वख्ति अम्हाबद्दल शिवाजी राजे यानि नाइकजी राजेस (नाइकजीराजे पांढरे) बहुत प्रकारे कागद लिहला होता आम्हास दस्त करून गल्यात तोफ घालून सुनता करून हत्तीच्या पायाखाले घालून मारावे, तो नाइकजी राजे यांनी बहुत काही आडमुड होउन आबदलाखानास अर्ज केल्यावरी साठी हजरावारी करार करून, होन साठी हजारावर दरम्यान नाइकजी राजे पांढरे जमान होउन सोडिवले साक्षीदार – रतनजी माने देशमुख कसबे म्हसवड, मलजी राजे पांढरे, रविराव ढ़ोणे, जाधवराव देशमुख दौलताबाद, धूलाजी राजे सडगे, देवजी राजे धायगुड़े, तानाजी राजे कोकरे, दत्ताजी माने देशमुख कर्यात मलवडी, विठ्ठल भालेरावजी दीवाण निरत नाइकजी राजे पांढरे ” ( शिवकालीन पत्रसारसंग्रह – खंड – २ – लेख.क्र. – १७९७ ) जर इ.स १६५९मधे अफजलखान बजाजीराजे नाइक यांची सुंता करायची धमकी देतो. तर ह्यावरून सिद्ध होते की – १६५९ च्या आधी बजाजी निंबाळकर यांची सुंता झालीच नव्हती, कारण जर ती झालेली असती तर अफजलखानाने तशी धमकी बजाजीस दिलीच नसती. रणजित देसाई यांनी आपल्या श्रीमान योगी पुस्तकात बजाजी यांना मुसलमान केल्याचा उल्लेख केला आहे. ==संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मराठा साम्राज्य]] [[वर्ग:सैनिकी पेशातील मराठी व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १६८२ मधील मृत्यू]] fxso2vyuy48f2x6iimgcuv8pxz4q373 2692597 2692596 2026-07-04T15:39:10Z अभय नातू 206 removed [[Category:सैनिकी पेशातील मराठी व्यक्ती]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2692597 wikitext text/x-wiki '''बजाजी निंबाळकर''' हे [[विजापूर]]च्या [[आदिलशाही]]चे निष्ठावंत सेवक होते. आपली बहीण सईबाई हिचा विवाह त्यांनी [[छत्रपती शिवाजी|छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या]]शी लावून दिला होता. तद्पश्चातही निंबाळकर हे आदिलशाहीच्या दरबारी चाकरी करायचे. १६४८ साली [[आदिलशहा]]ने [[शहाजीराजे भोसले|शहाजीराजांना]] कैद करून शिवाजीवर फतेहखान व फरादखानास पाठविले होते. त्यावेळी त्यांच्यासमवेत [[फलटण]]चे निंबाळकरही स्वराज्यावर चालून आले होते. या बजाजी निंबाळकरांना जुलमाने बाटवून मुसलमान केले होते.{{संदर्भ हवा}} त्यांना शिवाजी महाराजांनी परत हिंदू धर्मात आणले. या धर्मराजकारणात राजमाता [[जिजाबाई]] राजांच्या पाठीशी ठाम उभ्या राहिल्या. एवढेच नव्हे तर, महाराजांनी बजाजी निंबाळकर यांचा मुलगा महादजीशी आपल्या सखुबाई नावाच्या मुलीचा विवाह करवून दिला. हा विवाह १६५५ साली झाला. त्यावेळी महादजी हे फलटणचे सरदार होते. या बजाजीराव निंबाळकरांचे निधन १६८२मध्ये झाले. त्यांची समाधी फलटण गावी आहे. बजाजी निंबाळकर यांचा मुलगा महादजी व सून सखुबाई यांची समाधी माळशिरस गावी आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा = http://www.loksatta.com/old/daily/20090513/lsv01.htm | title = माळशिरसमधील ‘त्या’ दोन्ही समाधी शिवरायांच्या कन्या व जावयाच्या | भाषा = मराठी | ॲक्सेसदिनांक = ८ मे, इ.स. २०१२ | archive-date = 2021-03-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210306022943/https://www.loksatta.com/old/daily/20090513/lsv01.htm | url-status = dead }}</ref> {{जाणकार}} फलटण हे गाव आदिलशाहीच्या राज्यात महत्त्वाचे समजले जाई. महाराजांच्या काळात '''बजाजीराजे नाईक निंबाळकर''' हे तिथले जहागीरदार होते. फलटणचे बजाजी नाईक निंबाळकर यांच्यासबंधी एक प्रसिद्ध दंतकथा आहे. ती अशी की - “विजापूरच्या आदिलशहाने त्यास विजापूरला धरून नेले व त्याचे धर्मांतर केले. गावी परतल्यावर आपल्याकडून झालेल्या धर्मांतराचा बजाजींना पश्चात्ताप झाला. बजाजीराव ह्यांना छत्रपती शिवाजी महाराजांनी शिखर शिंगणापूर येथे विधिसर हिंदू धर्मात आणले. त्यानंतर काही दिवसांनी बजाजीचा मुलगा महादजी निंबाळकर यास शिवाजी महाराजानी आपली मुलगी दिली.” मात्र, असे धर्मांतर झाले असा कुठेही उल्लेख नाही आणि जर बजाजीराव यांचे धर्मांतर झालेच असेल तर मग त्यांचे ” मुसलमान “ नाव काय, हे आजतागायत कोणीही देत नाही. या कथेचा उल्लेख करताना कुठलीच तारीख – शक – संवत्सर काहीसुद्धा आजपर्यंत उपलब्ध झालेले नाही. दंतकथाकार कथेत बजाजीराजे हे १६४२ मधे मुसलमान झाले असे म्हणतात. त्या हिशोबे त्यांचे १६४२ ते १६५१ या कालखंडामध्ये जर धर्मांतर झाले असेल तर त्यांचा कागदोपत्री उल्लेख हा मुसलमान नावाने यायला हवा, पण तो येत तर नाहीच तर, याच दरम्यान त्यांचा उल्लेख समकालीन कागदपत्रामंध्ये हिंदू म्हणूनच केला जातो. == समकालीन पुरावे== १) शिवभारत हे अस्सल साधन आज उपलब्ध आहे, प्रथम त्याचा संदर्भ पाहू या - शिवभारत – अध्याय १३- श्लोक १० घांटीको (घाटगे) मत्तराजश्च कुलीशोपमसायकः | तथा फलस्थान (फलटण) पतिबलवान बाजनायकः || या मधे कवींद्र परमानंद हे बजाजीराजेंचा उल्लेख ” बाजनायक ” असा करतात, शिवभारतामध्ये येणारा हा उल्लेख १६४८ मधल्या प्रसंगाचा आहे. तेव्हा शिवाजीवर फतहखानाचे संकट आले होते. कवींद्र परमानंद यांनी बजाजीस फलटणचा अधिपती आणि बाजनायक असे म्हणले आहे, श्लोकामध्ये जर बजाजीराजांचे धर्मांतर झाले असेल तर त्यांच्या यावनी नामाचा उल्लेख अजिबात नाही, शिवभारत हे विश्वासार्ह आहे कारण ते समकालीन आहे आणि त्यावर विश्वास ठेवणे हे क्रमप्राप्त आहे.कवींद्र परमानंद हे शिवाजीचे निकटवर्ती होते. तेव्हा हा पुरावा निश्चित विश्वासपात्र आहे. २)निंबाळकर घराण्याची इ.स.१८२२मध्ये लिहिली गेलेली एक छोटी कैफियत बापूसाहेब निंबाळकर यांच्या दफ्तरात सापडली.तिच्यात असा एक उल्लेख आहे की बजाजीरावांनी इ.स.१६५१मध्ये बेगम (विजापूरची बडी बेगम ?) हिच्याकडून फलटणची सनद घेतली. इथेही बजाजीरावांचे नाव हिंदूच असून, त्यांच्या धर्मांतराचा काहीही उल्लेख नाही. ३) बजाजीराजे निंबाळकर अफजलखान स्वारीच्या वेळी सन १६५९मध्ये फलटण परिसरात होते.त्यांना अफजलखान याने पकडले व त्यांची सुंता करून त्यांना ठार मारण्याची धमकी दिली, त्यावेळी अफजलखानाकडील मराठी सरदार ” नाइकजीराजे पांढरे ” यांच्या मध्यस्थीने बजाजीराजे निंबाळकर यांच्याकडून ६० हजार होनांची खंडणी घेऊन अफजलखानाने त्यांना सोडले. ह्या संदर्भातील अस्सल पत्र खाली दिले आहे. - ” धनकोनाम जयचंदीभाई व जमामाव बाबानभाई मुक्काम मलवडी यास रिणकोनाम बजाजी नाइक निंबाळकर व सावित्रीबाई महादजी नाइक निंबाळकर देशमुख परगणे फलटण…कारणे लिहून दिला कर्जकतबा ऐसाजे बदल खान आजम आबदलाखान (अफजलखान) यासी पातशहानी साहेबी शिवाजी राजेवारी मसलत केलि. ते वख्ति आबदलाखान कुचावर कुच करून मलवडी उतरले, ते वख्ति अम्हाबद्दल शिवाजी राजे यानि नाइकजी राजेस (नाइकजीराजे पांढरे) बहुत प्रकारे कागद लिहला होता आम्हास दस्त करून गल्यात तोफ घालून सुनता करून हत्तीच्या पायाखाले घालून मारावे, तो नाइकजी राजे यांनी बहुत काही आडमुड होउन आबदलाखानास अर्ज केल्यावरी साठी हजरावारी करार करून, होन साठी हजारावर दरम्यान नाइकजी राजे पांढरे जमान होउन सोडिवले साक्षीदार – रतनजी माने देशमुख कसबे म्हसवड, मलजी राजे पांढरे, रविराव ढ़ोणे, जाधवराव देशमुख दौलताबाद, धूलाजी राजे सडगे, देवजी राजे धायगुड़े, तानाजी राजे कोकरे, दत्ताजी माने देशमुख कर्यात मलवडी, विठ्ठल भालेरावजी दीवाण निरत नाइकजी राजे पांढरे ” ( शिवकालीन पत्रसारसंग्रह – खंड – २ – लेख.क्र. – १७९७ ) जर इ.स १६५९मधे अफजलखान बजाजीराजे नाइक यांची सुंता करायची धमकी देतो. तर ह्यावरून सिद्ध होते की – १६५९ च्या आधी बजाजी निंबाळकर यांची सुंता झालीच नव्हती, कारण जर ती झालेली असती तर अफजलखानाने तशी धमकी बजाजीस दिलीच नसती. रणजित देसाई यांनी आपल्या श्रीमान योगी पुस्तकात बजाजी यांना मुसलमान केल्याचा उल्लेख केला आहे. ==संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मराठा साम्राज्य]] [[वर्ग:फलटण संस्थान]] [[वर्ग:इ.स. १६८२ मधील मृत्यू]] sn1l1hgnshw3wlwy8hm2wiwrvp6zk4o 2692598 2692597 2026-07-04T15:39:20Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2692598 wikitext text/x-wiki '''बजाजी निंबाळकर''' हे [[विजापूर]]च्या [[आदिलशाही]]चे निष्ठावंत सेवक होते. आपली बहीण सईबाई हिचा विवाह त्यांनी [[छत्रपती शिवाजी|छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या]]शी लावून दिला होता. तद्पश्चातही निंबाळकर हे आदिलशाहीच्या दरबारी चाकरी करायचे. १६४८ साली [[आदिलशहा]]ने [[शहाजीराजे भोसले|शहाजीराजांना]] कैद करून शिवाजीवर फतेहखान व फरादखानास पाठविले होते. त्यावेळी त्यांच्यासमवेत [[फलटण]]चे निंबाळकरही स्वराज्यावर चालून आले होते. या बजाजी निंबाळकरांना जुलमाने बाटवून मुसलमान केले होते.{{संदर्भ हवा}} त्यांना शिवाजी महाराजांनी परत हिंदू धर्मात आणले. या धर्मराजकारणात राजमाता [[जिजाबाई]] राजांच्या पाठीशी ठाम उभ्या राहिल्या. एवढेच नव्हे तर, महाराजांनी बजाजी निंबाळकर यांचा मुलगा महादजीशी आपल्या सखुबाई नावाच्या मुलीचा विवाह करवून दिला. हा विवाह १६५५ साली झाला. त्यावेळी महादजी हे फलटणचे सरदार होते. या बजाजीराव निंबाळकरांचे निधन १६८२मध्ये झाले. त्यांची समाधी फलटण गावी आहे. बजाजी निंबाळकर यांचा मुलगा महादजी व सून सखुबाई यांची समाधी माळशिरस गावी आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा = http://www.loksatta.com/old/daily/20090513/lsv01.htm | title = माळशिरसमधील ‘त्या’ दोन्ही समाधी शिवरायांच्या कन्या व जावयाच्या | भाषा = मराठी | ॲक्सेसदिनांक = ८ मे, इ.स. २०१२ | archive-date = 2021-03-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210306022943/https://www.loksatta.com/old/daily/20090513/lsv01.htm | url-status = dead }}</ref> {{जाणकार}} फलटण हे गाव आदिलशाहीच्या राज्यात महत्त्वाचे समजले जाई. महाराजांच्या काळात '''बजाजीराजे नाईक निंबाळकर''' हे तिथले जहागीरदार होते. फलटणचे बजाजी नाईक निंबाळकर यांच्यासबंधी एक प्रसिद्ध दंतकथा आहे. ती अशी की - “विजापूरच्या आदिलशहाने त्यास विजापूरला धरून नेले व त्याचे धर्मांतर केले. गावी परतल्यावर आपल्याकडून झालेल्या धर्मांतराचा बजाजींना पश्चात्ताप झाला. बजाजीराव ह्यांना छत्रपती शिवाजी महाराजांनी शिखर शिंगणापूर येथे विधिसर हिंदू धर्मात आणले. त्यानंतर काही दिवसांनी बजाजीचा मुलगा महादजी निंबाळकर यास शिवाजी महाराजानी आपली मुलगी दिली.” मात्र, असे धर्मांतर झाले असा कुठेही उल्लेख नाही आणि जर बजाजीराव यांचे धर्मांतर झालेच असेल तर मग त्यांचे ” मुसलमान “ नाव काय, हे आजतागायत कोणीही देत नाही. या कथेचा उल्लेख करताना कुठलीच तारीख – शक – संवत्सर काहीसुद्धा आजपर्यंत उपलब्ध झालेले नाही. दंतकथाकार कथेत बजाजीराजे हे १६४२ मधे मुसलमान झाले असे म्हणतात. त्या हिशोबे त्यांचे १६४२ ते १६५१ या कालखंडामध्ये जर धर्मांतर झाले असेल तर त्यांचा कागदोपत्री उल्लेख हा मुसलमान नावाने यायला हवा, पण तो येत तर नाहीच तर, याच दरम्यान त्यांचा उल्लेख समकालीन कागदपत्रामंध्ये हिंदू म्हणूनच केला जातो. == समकालीन पुरावे== १) शिवभारत हे अस्सल साधन आज उपलब्ध आहे, प्रथम त्याचा संदर्भ पाहू या - शिवभारत – अध्याय १३- श्लोक १० घांटीको (घाटगे) मत्तराजश्च कुलीशोपमसायकः | तथा फलस्थान (फलटण) पतिबलवान बाजनायकः || या मधे कवींद्र परमानंद हे बजाजीराजेंचा उल्लेख ” बाजनायक ” असा करतात, शिवभारतामध्ये येणारा हा उल्लेख १६४८ मधल्या प्रसंगाचा आहे. तेव्हा शिवाजीवर फतहखानाचे संकट आले होते. कवींद्र परमानंद यांनी बजाजीस फलटणचा अधिपती आणि बाजनायक असे म्हणले आहे, श्लोकामध्ये जर बजाजीराजांचे धर्मांतर झाले असेल तर त्यांच्या यावनी नामाचा उल्लेख अजिबात नाही, शिवभारत हे विश्वासार्ह आहे कारण ते समकालीन आहे आणि त्यावर विश्वास ठेवणे हे क्रमप्राप्त आहे.कवींद्र परमानंद हे शिवाजीचे निकटवर्ती होते. तेव्हा हा पुरावा निश्चित विश्वासपात्र आहे. २)निंबाळकर घराण्याची इ.स.१८२२मध्ये लिहिली गेलेली एक छोटी कैफियत बापूसाहेब निंबाळकर यांच्या दफ्तरात सापडली.तिच्यात असा एक उल्लेख आहे की बजाजीरावांनी इ.स.१६५१मध्ये बेगम (विजापूरची बडी बेगम ?) हिच्याकडून फलटणची सनद घेतली. इथेही बजाजीरावांचे नाव हिंदूच असून, त्यांच्या धर्मांतराचा काहीही उल्लेख नाही. ३) बजाजीराजे निंबाळकर अफजलखान स्वारीच्या वेळी सन १६५९मध्ये फलटण परिसरात होते.त्यांना अफजलखान याने पकडले व त्यांची सुंता करून त्यांना ठार मारण्याची धमकी दिली, त्यावेळी अफजलखानाकडील मराठी सरदार ” नाइकजीराजे पांढरे ” यांच्या मध्यस्थीने बजाजीराजे निंबाळकर यांच्याकडून ६० हजार होनांची खंडणी घेऊन अफजलखानाने त्यांना सोडले. ह्या संदर्भातील अस्सल पत्र खाली दिले आहे. - ” धनकोनाम जयचंदीभाई व जमामाव बाबानभाई मुक्काम मलवडी यास रिणकोनाम बजाजी नाइक निंबाळकर व सावित्रीबाई महादजी नाइक निंबाळकर देशमुख परगणे फलटण…कारणे लिहून दिला कर्जकतबा ऐसाजे बदल खान आजम आबदलाखान (अफजलखान) यासी पातशहानी साहेबी शिवाजी राजेवारी मसलत केलि. ते वख्ति आबदलाखान कुचावर कुच करून मलवडी उतरले, ते वख्ति अम्हाबद्दल शिवाजी राजे यानि नाइकजी राजेस (नाइकजीराजे पांढरे) बहुत प्रकारे कागद लिहला होता आम्हास दस्त करून गल्यात तोफ घालून सुनता करून हत्तीच्या पायाखाले घालून मारावे, तो नाइकजी राजे यांनी बहुत काही आडमुड होउन आबदलाखानास अर्ज केल्यावरी साठी हजरावारी करार करून, होन साठी हजारावर दरम्यान नाइकजी राजे पांढरे जमान होउन सोडिवले साक्षीदार – रतनजी माने देशमुख कसबे म्हसवड, मलजी राजे पांढरे, रविराव ढ़ोणे, जाधवराव देशमुख दौलताबाद, धूलाजी राजे सडगे, देवजी राजे धायगुड़े, तानाजी राजे कोकरे, दत्ताजी माने देशमुख कर्यात मलवडी, विठ्ठल भालेरावजी दीवाण निरत नाइकजी राजे पांढरे ” ( शिवकालीन पत्रसारसंग्रह – खंड – २ – लेख.क्र. – १७९७ ) जर इ.स १६५९मधे अफजलखान बजाजीराजे नाइक यांची सुंता करायची धमकी देतो. तर ह्यावरून सिद्ध होते की – १६५९ च्या आधी बजाजी निंबाळकर यांची सुंता झालीच नव्हती, कारण जर ती झालेली असती तर अफजलखानाने तशी धमकी बजाजीस दिलीच नसती. रणजित देसाई यांनी आपल्या श्रीमान योगी पुस्तकात बजाजी यांना मुसलमान केल्याचा उल्लेख केला आहे. ==संदर्भ आणि नोंदी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मराठा साम्राज्य]] [[वर्ग:फलटण संस्थान]] [[वर्ग:इ.स. १६८२ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 0fsyffga3y2q2imf3xhbnvr7ivb1lt0 0 70824 2692654 2208027 2026-07-05T02:51:00Z अभय नातू 206 /* राहुल सांकृत्यायन यांनी लिहिलेली पुस्तके */ 2692654 wikitext text/x-wiki {{विकिकरण}} {{माहितीचौकट साहित्यिक | नाव = राहुल सांकृत्यायन | चित्र = Rahulbaba.JPG | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = राहुल सांकृत्यायन | पूर्ण_नाव = केदारनाथ गोवर्धन पांडे | टोपण_नाव = | जन्म_दिनांक = [[९ एप्रिल]], [[इ.स. १८९३]] | जन्म_स्थान = पंधहा, आजमगड,[[उत्तर प्रदेश|उत्तरप्रदेश]] | मृत्यू_दिनांक = [[१४ एप्रिल]], [[इ.स. १९६३]] | मृत्यू_स्थान = [[दार्जिलिंग]], [[पश्चिम बंगाल]] | कार्यक्षेत्र = [[लेखक]], निबंधकार, विद्वान, [[समाजशास्त्र]], भारतीय राष्ट्रवादी, [[इतिहास]], भारतीय विद्या, [[तत्त्वज्ञान]], [[बौद्ध धर्म]], तिबेटशास्त्र, शब्दकोशलेखन, [[व्याकरण]], मजकूर संपादन, लोकसाहित्य, [[विज्ञान]], [[नाटक]], [[राजकारण]], विविध विषयांचे व्यासंगी विद्वान, अनेक भाषांवर प्रभुत्व असलेले भाषापंडित | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]] | भाषा = [[हिंदी]], [[पाली]], [[संस्कृत]], [[अर्धमागधी भाषा|अर्धमागधी]], [[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]], [[अरबी भाषा|अरबी]], [[फारसी भाषा|फारसी]], [[फ्रेंच भाषा|फ्रेंच]], [[तमिळ]], [[कन्नड]], [[चिनी भाषा|चिनी]], [[जपानी भाषा|जपानी]], [[तिबेटी भाषा|तिबेटी]], [[रशियन भाषा|रशियन]] इ. | कार्यकाळ = आधुनिक | साहित्य_प्रकार = प्रवासवर्णन, कथा, आत्मकथा | विषय = | चळवळ = | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = व्होल्गा से गंगा, मेरी जीवन यात्रा | प्रभाव = | प्रभावित = कुमार नेपाल, हजारीप्रसाद द्विवेदी. | पुरस्कार = हिंदी साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष, सन्मानित डॉक्टरेट, [[पद्मभूषण]], हिंदी यात्रासहित्याचे पितामह | वडील_नाव = गोवर्धन | आई_नाव = कुलवन्ती | पती_नाव = | पत्नी_नाव = ॲलेना | अपत्ये = इगोर राहुलोविच | स्वाक्षरी_चित्र = | संकेतस्थळ_दुवा = | तळटिपा = }} '''महापंडित राहुल सांकृत्यायन''' (मूळ नाव केदानाथ पांडे, जन्म : पंदहा, [[उत्तर प्रदेश]], ९ एप्रिल १८९३; - [[दार्जिलिंग]], १४ एप्रिल १९६३) हे हिंदी साहित्यातील नावाजलेले लेखक, पंडित व तत्त्वज्ञानी होते. ==जीवन== जागतिक कीर्तीचे भारतीय महापंडित, लेखक तसेच [[बौद्ध]] धर्माच्या अभ्यासामुळे ‘त्रिपिटकाचार्य’ या गौरवाने सन्मानित झालेले राहुल सांकृत्यायन यांचा जन्म [[९ एप्रिल]] [[इ.स. १८९३]] रोजी झाला. लहानपणापासून विरक्त वृत्तीचे असल्याने साधू बनण्यासाठी ते काशी येथे गेले. तेथे त्यांनी संस्कृतचा अभ्यास केला. या काळात ते [[आर्य समाज|आर्य समाजा]]कडे वळले. निःस्वार्थी वृत्तीच्या हिंदू मिशनऱ्यांची संघटना उभारण्याचा त्यांनी प्रयत्न केला. १९१७ मध्ये [[रशिया]]त झालेल्या क्रांतीने ते प्रभावित झाले. ==ग्रंथसंपदा== ‘साम्यवाद ही क्यों’, ‘मानवसमाज’, ‘राजनीती’ हे ग्रंथ लिहिले. श्रीलंकेत १९३० च्या सुमारास [[बौद्ध धर्म]]ाची दीक्षा घेतली आणि मूळचे केदारनाथ पांडे दीक्षा घेतल्यावर राहुल सांकृत्यायन झाले. यानंतर [[बौद्ध]] धर्माच्या प्रचारासाठी [[नेपाळ]], [[तिबेट]], [[म्यानमार]], [[जपान]], [[कोरिया]] अगदी [[युरोप]]ही पालथा घातला. [[रशिया]]त काही काळ प्राध्यापक म्हणून काम केले. तेथे एलेना या स्त्रीशी त्यांनी विवाह केला. पाली, संस्कृत, अर्धमागधी या प्राचीन भाषांसह इंग्रजी, [[अरबी]], [[फारशी]], [[फ्रेंच भाषा|फ्रेंच]], [[तमिळ]], [[कन्नड (निःसंदिग्धीकरण)|कन्नड]], चिनी, जपानी, तिबेटी, रशियन इ. भाषांवर त्यांचे प्रभुत्व होते. साम्यवाद व बौद्ध तत्त्वज्ञान या दोघांची सांगड घालण्याचा त्यांनी प्रयत्न केला. धम्मपट, विजयपिटक या बौद्ध ग्रंथांचा हिंदी अनुवाद, तुरुंगात असताना ‘व्होल्गा से गंगा’ हा कथासंग्रह, याशिवाय ‘मेरी साधक यात्रा’, ‘तिब्बत मे सवा वर्ष’, 'मेरी लडाख यात्रा', ‘मेरी युरोप यात्रा’ ही प्रवासवर्णने, ‘सतमी के बच्चे’, ‘बहुरंगी धपुरी’ या कथा तर ‘जीने के लिए’, ‘जय योधेय’ या कादंबऱ्या ही त्यांची ग्रंथसंपदा.<ref>Sharma, R.S. (2009). Rethinking India's Past. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-569787-2.</ref> याशिवाय धर्म, तत्त्वज्ञान, राजनीती, इतिहास, पुराण, प्राच्यविद्या, व्याकरण, विज्ञान, चरित्र, आत्मचरित्र, निबंध, नाटक आदी विषयांवर त्यांनी दीडशेच्यावर ग्रंथ लिहिले. विस्मृति_के_गर्भ_में ही महापंडित राहुल सांकृत्यायन यांनी १९२३ साली लिहिलेली ही कादंबरी. प्रो.विद्याव्रत,धनदास,धीरेन्द्र आणि चाङ् यांच्यासोबत मितनी हर्पी (Mitanni) या साम्राज्याची केलेली यात्रा...इजिप्त साम्राज्यातील अनेक नावांची,शहरांची ओळख करून देणारी, इतिहासातील एका संस्कृतीचा भाग प्रकाशात आणणारी ही वेगळ्या धाटणीची कादंबरी आहे. मितनी हर्पी साम्राज्याच्या राजकुमारीचा तिच्या बलाढ्य सेनापतीसोबतचा अस्तित्वाचा लढा...थेबिसच्या राजकुमाराची कबर...आणि कबरीत लपवलेले अनमोल रत्न,जवाहिरे..चित्रलिपीच्या संशोधकाने उत्सुकतेपोटी व जगासमोर प्राचीन इतिहास शोधण्यासाठी केलेली धडपड, त्यातील गुंता...आणि विजयी 'उकल' यांचे दर्शन घडविणारी कादंबरी आहे. ==अभ्यासविशेष== वैदिक हिंदू धर्म, आर्यसमाज, साम्यवाद, बौद्ध धर्म आणि शेवटी मानवता हाच धर्म असा सांकृत्यायन यांचा व्यापक वैचारिक प्रवास आहे. ==सन्मान== हिंदी साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष, सन्मानित डॉक्टरेट, [[पद्मभूषण]] आदी मानसन्मान राहुल सांकृत्यायन यांना मिळाले. ==निधन== १४ एप्रिल १९६३ च्या सुमारास त्यांचे निधन झाले. == प्रमुख साहित्यकृती == महापंडित राहुल सांकृत्यायन यांनी इतिहास, तत्त्वज्ञान, प्रवासवर्णन आणि कादंबरी अशा विविध प्रकारांत विपुल लेखन केले आहे. {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" ! पुस्तकाचे नाव !! साहित्य प्रकार !! प्रकाशन वर्ष !! पुरस्कार / विशेष नोंद |- | ''बोल्गा से गंगा'' | ऐतिहासिक कथासंग्रह | १९४३ | मानवी संस्कृतीच्या विकासाचा प्रवास दर्शवणारे हे त्यांचे अत्यंत गाजलेले आणि जगप्रसिद्ध पुस्तक आहे. |- | ''मध्य एशिया का इतिहास'' | इतिहास | १९५६ | या दोन भागांतील महाग्रंथासाठी त्यांना १९५८ चा 'साहित्य अकादमी पुरस्कार' मिळाला. |- | ''दर्शन दिग्दर्शन'' | तत्त्वज्ञान | १९४४ | भारतीय आणि पाश्चात्य तत्त्वज्ञानाचा सखोल अभ्यास मांडणारा अत्यंत महत्त्वाचा ग्रंथ. |- | ''सिंह सेनापति'' | ऐतिहासिक कादंबरी | १९४४ | वैशालीच्या लिच्छवी प्रजासत्ताकावर आधारित एक प्रसिद्ध ऐतिहासिक कादंबरी. |- | ''मेरी लद्दाख यात्रा'' | प्रवासवर्णन | १९१६ | सांकृत्यायन यांच्या तिबेट आणि लडाख परिसरातील सुरुवातीच्या साहसी प्रवासाचे सुंदर वर्णन. |- | ''घूमक्कड शास्त्र'' | वैचारिक / प्रवास मार्गदर्शन | १९४८ | प्रवासाचे महत्त्व आणि पर्यटन हेच ज्ञानप्राप्तीचे साधन कसे आहे, याचे सविस्तर विवेचन करणारा मार्गदर्शक ग्रंथ. |- | ''जय यौधेय'' | ऐतिहासिक कादंबरी | १९४४ | प्राचीन भारतातील यौधेय गणराज्याचा इतिहास आणि संघर्षावर आधारित कादंबरी. |- | ''वैज्ञानिक भौतिकवाद'' | तत्त्वज्ञान | १९४२ | मार्क्सवादी तत्त्वज्ञानाचा आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोनाचा अभ्यास मांडणारे पुस्तक. |- | ''दिग्विजय'' | नाटक | १९४५ | त्यांच्या काही मोजक्या आणि ऐतिहासिक पार्श्वभूमी असलेल्या नाटकांपैकी एक महत्त्वाचे नाटक. |- | ''ऋग्वैदिक आर्य'' | इतिहास | १९५७ | वैदिक कालीन आर्यांच्या संस्कृती, समाज आणि इतिहासाचे सखोल विश्लेषण करणारा ग्रंथ. |} === मराठीत अनुवादित झालेली पुस्तके === राहुल सांकृत्यायन यांच्या मूळ हिंदी पुस्तकांचे जगातील अनेक भाषांत अनुवाद झाले आहेत. त्यांपैकी मराठीत अनुवादित झालेली काही प्रमुख पुस्तके खालीलप्रमाणे आहेत: {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" ! पुस्तकाचे नाव !! मूळ भाषा (स्वरूप) !! मराठी अनुवादक / विशेष नोंद |- | ''अकबर'' | हिंदी (ऐतिहासिक चरित्र) | मुघल सम्राट अकबराच्या जीवनावर आणि त्याच्या धोरणांवर आधारित चरित्र. |- | ''दर्शन दिग्दर्शन'' | हिंदी (तत्त्वज्ञान) | जागतिक तत्त्वज्ञानाचा परिचय करून देणारा अनुवादित ग्रंथ. |- | ''दिवोदास'' | हिंदी (ऐतिहासिक कादंबरी) | वैदिक काळातील पार्श्वभूमीवर आधारलेली प्रसिद्ध कादंबरी. |- | ''भागो नही दुनिया को बदलो'' | हिंदी (वैचारिक) | मानवी समाज बदलण्यासाठी क्रांतीची आणि परिवर्तनाची गरज सांगणारे पुस्तक. |- | ''माओचे चरित्र'' | हिंदी (चरित्र) | चिनी क्रांतीचे नेते माओ त्से-तुंग यांच्या जीवनावर आधारित चरित्र. |- | ''व्होल्गा ते गंगा'' | हिंदी (ऐतिहासिक कथा) | मानवी संस्कृतीच्या ८,००० वर्षांचा इतिहास सांगणाऱ्या कथांचा मराठी अनुवाद, जो महाराष्ट्रात प्रचंड लोकप्रिय ठरला. |- | ''सिंह सेनापति'' | हिंदी (ऐतिहासिक कादंबरी) | प्राचीन लिच्छवी प्रजासत्ताकातील सेनापतीच्या जीवनावरील कादंबरीचा मराठी अनुवाद. |} ==बाह्य दुवे== * [http://www.hindisansthan.org/hi/awards/mahapandit_awards.html महापंडित राहुल सांकृत्यायन पुरस्कार] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100530101741/http://www.hindisansthan.org/hi/awards/mahapandit_awards.html |date=2010-05-30 }} {{भारतीय स्वातंत्र्यलढा}} {{DEFAULTSORT:सांकृत्यायन, राहुल}} [[वर्ग:हिंदी साहित्यिक]] [[वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १८९३ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९६३ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:भारतीय लेखक]] [[वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते]] n27mxochriuna1kov1chnlmvzerqd3t 0 71166 2692665 2679135 2026-07-05T04:28:13Z ~2026-38065-21 184940 /* चित्रपट */ 2692665 wikitext text/x-wiki {{गल्लत|समर्थ रामदास स्वामी}} {{संदर्भ कमी}} {{माहितीचौकट हिंदू संत | नाव = श्री स्वामी समर्थ (अक्कलकोट) | चित्र = Shri Swami Samarth.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = श्री स्वामी समर्थ (अक्कलकोट) | मूळ_पूर्ण_नाव = | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = [[अक्कलकोट]] ([[महाराष्ट्र]]) | गुरू = | पंथ = दत्त संप्रदाय | शिष्य = | साहित्यरचना = | भाषा = मराठी | कार्य = महाराष्ट्र व कर्नाटकात दत्त संप्रदायाचा प्रसार | पेशा = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | वचन = 'भिऊ नकोस, <br/>मी तुझ्या पाठीशी आहे' | संबंधित_तीर्थक्षेत्रे = अक्कलकोट, गाणगापूर | विशेष = | स्वाक्षरी_चित्र = | तळटिपा = }} '''श्री स्वामी समर्थ''' अर्थात '''अक्कलकोट स्वामी''' (प्रकटकाल : इ.स. १८५६-१८७८)२२ वर्ष आयुष्यात हे इसवी सनाच्या १९ व्या शतकात होऊन गेलेले, [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] [[अक्कलकोट]] येथे खूप काळ वास्तव्य केलेले [[श्रीपाद वल्लभ]] व [[श्रीनृसिंहसरस्वती]] यांच्या नंतरचे [[दत्त|भगवान श्रीदत्तात्रेयांचे]] ते तिसरे पूर्णावतार अवतार आहेत. गाणगापूरचे श्री नृसिंह सरस्वती हेच नंतर श्रीस्वामी समर्थांच्या रूपाने प्रकट झाले. "मी नृसिंह भान असून श्रीशैलम्‌‍जवळील कर्दळी वनातून आलो आहे" हे स्वामींच्या तोंडचे उद्‌गार ते नृसिंह सरस्वतींचा अवतार असल्याचे सुचवतात. विविध ठिकाणी स्वामी विविध नावांनी वावरले. ==जीवन== स्वामी समर्थ हे विद्यमान [[आंध्र प्रदेश|आंध्रप्रदेशातल्या]] [[श्री शैल्यम]] क्षेत्राजवळील [[कर्दळीवन]]ातून प्रकट झाले.<ref>Hanumante, Mukund M. (1999). A Glimpse of Divinity: Shri Swami Samarth Maharaj of Akkalkot. Kenner, USA: Akkalkot Swami Samarth Foundation ISBN 978-0-9669943-0-8</ref> त्यांनी तेथून आसेतुहिमाचल भ्रमण केले. ==स्वामी समर्थ प्रकट दिन== [[इ.स. १८५६]]च्या सुमारास स्वामी समर्थ [[अक्कलकोट]]ास आले. [[मंगळवेढा|मंगळवेढ्याहून]] पहिल्यांदा जेव्हा ते [[अक्कलकोट]] नगरीत प्रवेशले, तेव्हा त्यांनी गावातील खंडोबा मंदिरात मुक्काम केला. तो दिवस चैत्र शुद्ध द्वितीया, शके १७७८, अनल नाम संवत्सरे, रविवार दि. ०६/०४/१८५६ हा होता. ==वासुदेव बळवंत फडके== [[इ.स. १८७५]] सालच्या सुमारास महाराष्ट्रात जेव्हा मोठा दुष्काळ पडला होता, तेव्हा क्रांतिकारक [[वासुदेव बळवंत फडके]] स्वामी समर्थांच्या दर्शनासाठी आले होते, त्या वेळी त्यांनी फडक्यांना '''सध्या लढायची वेळ नाही''' असा सल्ला दिल्याचे सांगितले.{{संदर्भ हवा}} ==महती== ''सबसे बडा गुरू... गुरूसे बडा गुरू का ध्यास... और उससे भी बडे श्री स्वामी समर्थ महाराज... तसेच स्वामी महाराजांनी त्यांच्या भक्तांना अभयदान दिले, भिऊ नकोस मी तुझ्या पाठीशी आहे...!'' अशा शब्दांंमधे स्वामी समर्थांची महती वर्णन केली जाते. ==प्रकटनाची पूर्वपीठिका== इ.स. १४५९ मध्ये, माघ वद्य १, शके १३८० या दिवशी<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://balsanskar.com/marathi/lekh/486.html |title=संग्रहित प्रत |access-date=2012-10-04 |archive-date=2012-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120819194025/http://balsanskar.com/marathi/lekh/486.html |url-status=dead }}</ref> श्री नृसिंह सरस्वती स्वामी महाराज ह्यांनी [[गाणगापूर]]ास निर्गुण पादुका स्थापन केल्या व त्यानंतर शैल यात्रेचे निमित्त साधून ते [[कर्दळीवन]]ात अदृश्य झाले. ह्या कर्दळी वनात सुमारे ३०० वर्ष महाराजांनी कठोर तपश्चर्या केली. ह्या काळात मुंग्यांनी त्यांच्यावर वारूळ रचले. एके दिवशी उद्धव नावाचा लाकूडतोड्या त्याच [[कर्दळीवन]]ात लाकडे तोडीत असताना त्याच्या हातून कुऱ्हाड निसटली व ती वारुळावर पडली. उद्धवाचे निमित्त साधून स्वामी महाराजांना पुन्हा भक्तांच्या कल्याणासाठी प्रगट व्हायचे होते. कुऱ्हाड वारुळावर पडताच त्यातून रक्ताची धार उडाली व क्षणातच दिव्य प्रकाश पडून उद्धवासमोर एक आजानुबाहू तेजस्वी मूर्ती प्रगट झाली; तेच [[अक्कलकोट]]चे स्वामी समर्थ महाराज होत. आपल्या हातून ह्या महापुरुषाला जखम झाली ह्या विचाराने उद्धवाला दुःख झाले व भय वाटू लागले; पण भक्तांसाठी माताच असलेल्या महाराजांनी उद्धवाला अभय व आशीर्वाद देऊन गंगातीरी प्रयाण केले. गंगातीरावर भ्रमण करता करता ते कलकत्त्यास गेले व तेथे त्यांनी महाकाली मातेचे दर्शन घेतले. नंतर काशी, प्रयाग असे भ्रमण करीत ते उत्तरेकडून दक्षिणेस आले. ==दीक्षा== श्री स्वामी समर्थ पंढरपूर, मोहोळ असे भ्रमण करीत सोलापुरास आले. त्यानंतर मंगळवेढे नामक गावास स्वामींनी काही काळ वास्तव्य केले व तिथल्या भक्तांना विविध स्तरावर मार्गदर्शन केले. भेटेल त्याला आपल्या लीलेने आगळ्यावेगळ्या पद्धतींनी दुःखमुक्त करून कार्यरत केले. श्री सद्गुरू रामानंद बिडकर महाराज यांना स्वामींची दीक्षा मिळाली आहे. ते फार मोठे शिष्य होऊन गेले आहे. ==अक्कलकोट प्रवेश== इसवी सन १८५६ मध्ये स्वामी महाराजांनी अक्कलकोटमध्ये प्रवेश केला व तिथल्या बावीस वर्षांच्या वास्तव्यात अक्कलकोट हे तीर्थक्षेत्र झाले. येथे त्यांनी जगातील अनेक मान्यवरांना मार्गदर्शन केले. ==अवतार कार्य समाप्ती== स्वामींनी अनेकांना कामाला लावून इसवी सन १८७८ मध्ये त्यांचा एक आविष्कार संपविला असे नाटक केले आहे. स्वामी महाराजांचे अवतार कार्य आजही सुरू आहे. स्वामींनी अवतार कार्य संपवलेले नाही. स्वामी समर्थ महाराज आजदेखील भक्तांच्या पाठीशी सतत राहून त्यांना मार्गदर्शन करून कार्यरत करीत आहेत व अनंतकाळपर्यंत करीत राहतील. आजही श्री स्वामी समर्थ महाराज जो-जो भेटेल त्याचा उद्धार अनेक मार्गातून करत आहेत. ==पुण्यतिथी== श्री स्वामी समर्थ महाराज यांनी रविवार दि. ३० एप्रिल १८७८ रोजी (चैत्र वद्य त्रयोदशी, शके १८००, बहुधान्य नाम संवत्सर) अक्कलकोट येथे 'वटवृक्ष समाधी मठ स्थानी' माध्याह्नकाली आपल्या अवतारकार्याची समाप्ती केल्याचे नाटक केले व नंतर श्री स्वामी समर्थ यांना त्यांचे परम शिष्य चोळप्पा यांच्या निवासस्थानाजवळ समाधिस्थ करण्यात आले. त्यानंतर स्वामी महाराज पुन्हा कर्दळी वनात लुप्त झाले. ==श्री वटवृक्ष स्वामी महाराज मंदिर== सोलापूरपासून ४० कि. मी. अंतरावर, [[महाराष्ट्र]] व कर्नाटक सीमेवर अक्‍कलकोट हे श्री स्वामी समर्थांचे परमपवित्र तिर्थक्षेत्र आहे.अक्कलकोटची भूमी ही स्वामींच्या वास्तव्याने पुनीत झालेली आहे. सोलापूरहून स्वामी जे अक्कलकोटला आले ते शेवट पर्यंत तेथेच राहिले. २२ वर्ष स्‍वामींचे वास्‍तव्‍य वटवृक्षाच्‍या छायेत होते. आज त्‍या पुण्यस्‍थळी श्री वटवृक्ष स्वामी महाराज मंदिर उभे आहे. पवित्र वटवृक्षाखाली श्रीच्या निगुण पादुका, शिवलिंग, श्री स्‍वामीची संगमवरी मंगलमूर्ती व स्वामींच्या स्मृती वस्तुने हा मंदिर परिसर स्‍वामीमय झाला आहे. श्री वटवृक्ष स्वामी महाराज मंदिरात पहाटे पाच वाजता काकडआरती होते. काकडआरतीपासून वस्‍त्रालंकार पूजा होईपर्यंत गाभाऱ्यातील पादुकांचे व शिवलिंगाचे दर्शन घडते. त्यानंतर मात्र त्यावर मुखवटा चढवला जातो. श्री स्‍वामीची संगमवरी मंगलमूर्तीसह श्री गुरुदेव दत्तात्रय, श्री गुरुदेव श्रीपाद वल्‍लभ, श्री गुरुदेव नरसिं. सरस्‍वती व शिवलिंगावरील . श्री स्‍वामीच्‍या प्रसन्‍न मुखावटाचे विलोभनीय दृश्य डोळाचे पारणे फेडणारे असते. भक्‍तांना सकाळी ७:३० ते ९:३० वेळेत पूजा, अभिषेक, लघुरुद्र करता येते. सकाळी ११:३० वाजता नैवेद्य आरती होते. सायंकाळी ७:४५ वाजता आरती, धुपारती व शेजारती होते. रात्री १०:०० भाविकांसाठी दर्शन मंदिर बंद केले जाते. <ref>https://vatvrukshaswami.org/temple-schedule}}</ref> मंदिर गाभारा चांदीच्‍या नक्षीदार वखराने सजविण्यात आला असून गाभाऱ्यांच्‍या मागे स्‍वामींची छोटी सोनेरी मूर्ती आहे. दर गुरुवारी पालखी निघते. स्वामी महाराजांचा पुण्यतिथी उत्सव चैत्र वद्य षष्ठीपासून चैत्र वद्य चतुर्दशीपर्यंत मोठ्या प्रमाणावर साजरा केला जातो. दत्तजयंती, गुरुद्वादशी असे अन्य उत्सवही इथे हजारो भक्तांच्या उपस्थितीत उत्साहात साजरे होतात.<ref>{{https://royalfamilyakkalkot.com/places-mar/banyan-tree-temple-the-eternal-abode-of-swami-mar/ }}</ref> श्री वटवृक्ष स्वामी महाराज मंदिर परिसरात गणेश व मारूंती व नागदेवतेच्‍या मूर्तीचे दर्शन घडते. मंदिरातील शेजघर समोरील परिसरात ४०,००० पंचमुखी रुद्राक्षांपासून साकारलेली स्वामींची १२ फूट लांब आणि १० फूट रुंदीची शांतीदायक प्रतिमा आहे. मंदिराच्‍या पूर्वला स्‍वामीभक्‍त ज्‍योतिबा मंडप आहे. वटवृक्षाखालील ज्योतीबा मंडपात दिवसभर नित्यनाम जप, भजन, पूजन, ग्रंथ पारायण सुरू असते. ==श्री स्वामी समर्थ अन्नछत्र== अक्कलकोटचे ऐतिहासिक महत्व असून हे पूर्वी संस्थान होते. येथे राजघराण्याची गादी असुन भोसले हे संस्थानिक आहेत. श्रीमंत फत्तेसिंहराजे भोसले, पहिले शहाजीराजे, मालोजीराजे, फत्तेसिंहराजे तिसरे व श्रीमंत विजयसिंहराजे भोसले असे पराक्रमी व कर्तबगार राजे होऊन गेले. अक्कलकोट शहराची ख्याती सबंध महाराष्ट्रभर आणि देशभर पसरली ती म्हणजे दत्तावतारी ब्रम्हांडनायक श्री स्वामी समर्थ महाराज यांचेमुळे. श्री स्वामी समर्थाचा हा अवतार श्रीमंत मालोजीराजे भोसले यांचे कारकीर्दीत झाला. श्रीमंत मालोजीराजे भोसले हे स्वामी भक्त होते श्री. स्वामी समर्थाच्या या पावननगरी मध्ये अन्नछत्र असावे ही कल्पना सन्मा. जन्मेजय भोसले महाराजांनी उचलुन धरली व २९ जुलै १९८८ श्री गुरुपोर्णिमेच्या मुहूर्तावर हे अन्नछत्र सुरू झाले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https:// https://swamiannacchatra.org/|title= श्री स्वामी समर्थ अन्नछत्र}}</ref> अन्नछत्राचे “श्री स्वामी समर्थ अन्नछत्र मंडळ अक्कलकोट” असे नामकरण करण्यात आले. अन्नछत्राचा विस्तार व्हायला लागला. अन्नदानासाठी परगांवच्या भक्तांच्या देणग्या यायला लागल्याने ट्रस्ट स्थापनाची आवश्यकता भासु लागली. त्यामुळे सन्मा. जन्मेजय भोसले महाराजांनी आपले निकटवर्तीयसंबधीत व सहकारी असलेल्या स्वामीभक्तांना सभासद करून घेऊन पब्लिक ट्रस्ट (सार्वजनिकन्यास) ची नोंदणी केली. अन्नछत्र हे दुपारी 12 ते 3 व रात्री 9 ते 11 या वेळेत सुरू असते. गर्दीच्या वेळेस किवां उत्सवाच्या दिवशी हे अन्नछत्र अहोरात्र सुरू असते. येथे आलेला भक्त विन्मुख होऊन जात नाही. हे या अन्नछत्राचे विशेष आहे. अन्नछत्रात रोज अंदाजे १० हजार तर गर्दीच्या विशेष दिवशी सुमारे १ लाख स्वामीभक्त महाप्रसाद घेतात. महाप्रसादाचा दररोजचा खर्च सरासरी २ लाख ते ३ लाख रूपये इतका आहे. सदरचा महाप्रसाद (मोफत पुर्ण भोजन) मोफत असल्याने येथे कसल्याच प्रकारचे मुल्य त्यासाठी आकरले जात नाही. नियोजित महाप्रसादगृहाच्या बांधकाम सुरू झाले आहे. महाप्रसादगृह एकावेळेस २००० भाविक महाप्रसाद घेतील इतक्या क्षमतेचे असणार आहे. भव्य देखणी इमारत ४ माजली असणार आहे. तळ मजला हा प्रतीक्षा गृह असून वरील ३ मजले हे महाप्रसादगृहासाठी असणार आहे. ह्या इमारतीत देणगी काउंटर्स, कार्यालय, धान्य गोदाम, स्वयंपाकगृह, भांडी धुवण्यासाठी ची जागा, भाजी निवडण्यासाठी जागा तसेच पीठ गिरणी, कांडप मशीन, स्वच्छता गृह व लिफ्ट ची सोय इत्यादी असणार आहे. नवी ईमारत ही संपूर्णतः वातानुकुलीत असणार आहे. या साठी रु.५००००/- ते रु.१०००००/- पर्यंत देणगी देणाऱ्या देणगीदाराचे नाव ग्रेनाईटच्या बोर्डावर कोरण्यात येईल आणि सदर ग्रेनाईट बोर्ड बांधकाम झाल्यावर महाप्रसादगृहात लावण्यात येईल आणि रु. १००००१ किंवा त्यापेक्षा जास्त देणगी देणारया देणगीदाराचे नाव मार्बल संगमरवर प्लेटवर कोरण्यात येईल आणि सदर मार्बल बोर्ड बांधकाम झाल्यावर महाप्रसादगृहात लावण्यात येईल. ==चित्रपट== * स्वामी समर्थ यांच्या भक्तीवर [[देऊळ बंद]]’ हा चित्रपट २०१५ साली निघाला. त्यात स्वामींची भूमिका [[मोहन जोशी]] यांनी केली होती. चित्रपटाचे दिग्दर्शन [[प्रवीण तरडे]] व प्रणीत कुलकर्णी यांनी केले आहे. * तत्पूर्वी २०१२ साली ’कृपासिंधू श्री स्वामी समर्थ’ ही दूरचित्रवांणी मालिका ’[[मी मराठी]]’ या वाहिनीवर आली होती. हिचे प्रसारण शंभराहून अधिक भागांत झाले होते. या दोन्हींच्या आधी २००४ साली जेष्ठ अभिनेते श्री राहुल सोलापुरकर यांचा "भिऊ नकोस मी तुझ्या पाठीशी आहे" हा चित्रपट आला होता. २०२० मध्ये कलर्स मराठी वाहिनीवर "जय जय स्वामी समर्थ" ही मालिका सुरू आहे. स्वामी समर्थांच्या जीवनावर आधारित मालिका आहे. त्याआधी "तोचि एक समर्थ " हा चित्रपट सन २००० मध्ये प्रदर्शित झाला. यमध्ये दाजी भाटवडेकर, गिरीश ओक इत्यादि कलाकार होते. ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{विस्तार}} {{हिंदू धर्मामधील पंथ आणि संप्रदाय}} [[वर्ग:मराठी संत]] [[वर्ग:हिंदू संत]] [[वर्ग:दत्त संप्रदाय]] jyspuegbd1xtzzr9gxcxt8fvon24jnc 2692666 2692665 2026-07-05T04:28:15Z KiranBOT II 140753 शुद्धलेखन — ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#नियम १७|शुद्धलेखनाचा नियम १७]]) 2692666 wikitext text/x-wiki {{गल्लत|समर्थ रामदास स्वामी}} {{संदर्भ कमी}} {{माहितीचौकट हिंदू संत | नाव = श्री स्वामी समर्थ (अक्कलकोट) | चित्र = Shri Swami Samarth.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = श्री स्वामी समर्थ (अक्कलकोट) | मूळ_पूर्ण_नाव = | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = [[अक्कलकोट]] ([[महाराष्ट्र]]) | गुरू = | पंथ = दत्त संप्रदाय | शिष्य = | साहित्यरचना = | भाषा = मराठी | कार्य = महाराष्ट्र व कर्नाटकात दत्त संप्रदायाचा प्रसार | पेशा = | वडील_नाव = | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | वचन = 'भिऊ नकोस, <br/>मी तुझ्या पाठीशी आहे' | संबंधित_तीर्थक्षेत्रे = अक्कलकोट, गाणगापूर | विशेष = | स्वाक्षरी_चित्र = | तळटिपा = }} '''श्री स्वामी समर्थ''' अर्थात '''अक्कलकोट स्वामी''' (प्रकटकाल : इ.स. १८५६-१८७८)२२ वर्ष आयुष्यात हे इसवी सनाच्या १९ व्या शतकात होऊन गेलेले, [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रातील]] [[अक्कलकोट]] येथे खूप काळ वास्तव्य केलेले [[श्रीपाद वल्लभ]] व [[श्रीनृसिंहसरस्वती]] यांच्या नंतरचे [[दत्त|भगवान श्रीदत्तात्रेयांचे]] ते तिसरे पूर्णावतार अवतार आहेत. गाणगापूरचे श्री नृसिंह सरस्वती हेच नंतर श्रीस्वामी समर्थांच्या रूपाने प्रकट झाले. "मी नृसिंह भान असून श्रीशैलम्‌‍जवळील कर्दळी वनातून आलो आहे" हे स्वामींच्या तोंडचे उद्‌गार ते नृसिंह सरस्वतींचा अवतार असल्याचे सुचवतात. विविध ठिकाणी स्वामी विविध नावांनी वावरले. ==जीवन== स्वामी समर्थ हे विद्यमान [[आंध्र प्रदेश|आंध्रप्रदेशातल्या]] [[श्री शैल्यम]] क्षेत्राजवळील [[कर्दळीवन]]ातून प्रकट झाले.<ref>Hanumante, Mukund M. (1999). A Glimpse of Divinity: Shri Swami Samarth Maharaj of Akkalkot. Kenner, USA: Akkalkot Swami Samarth Foundation ISBN 978-0-9669943-0-8</ref> त्यांनी तेथून आसेतुहिमाचल भ्रमण केले. ==स्वामी समर्थ प्रकट दिन== [[इ.स. १८५६]]च्या सुमारास स्वामी समर्थ [[अक्कलकोट]]ास आले. [[मंगळवेढा|मंगळवेढ्याहून]] पहिल्यांदा जेव्हा ते [[अक्कलकोट]] नगरीत प्रवेशले, तेव्हा त्यांनी गावातील खंडोबा मंदिरात मुक्काम केला. तो दिवस चैत्र शुद्ध द्वितीया, शके १७७८, अनल नाम संवत्सरे, रविवार दि. ०६/०४/१८५६ हा होता. ==वासुदेव बळवंत फडके== [[इ.स. १८७५]] सालच्या सुमारास महाराष्ट्रात जेव्हा मोठा दुष्काळ पडला होता, तेव्हा क्रांतिकारक [[वासुदेव बळवंत फडके]] स्वामी समर्थांच्या दर्शनासाठी आले होते, त्या वेळी त्यांनी फडक्यांना '''सध्या लढायची वेळ नाही''' असा सल्ला दिल्याचे सांगितले.{{संदर्भ हवा}} ==महती== ''सबसे बडा गुरू... गुरूसे बडा गुरू का ध्यास... और उससे भी बडे श्री स्वामी समर्थ महाराज... तसेच स्वामी महाराजांनी त्यांच्या भक्तांना अभयदान दिले, भिऊ नकोस मी तुझ्या पाठीशी आहे...!'' अशा शब्दांंमधे स्वामी समर्थांची महती वर्णन केली जाते. ==प्रकटनाची पूर्वपीठिका== इ.स. १४५९ मध्ये, माघ वद्य १, शके १३८० या दिवशी<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://balsanskar.com/marathi/lekh/486.html |title=संग्रहित प्रत |access-date=2012-10-04 |archive-date=2012-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120819194025/http://balsanskar.com/marathi/lekh/486.html |url-status=dead }}</ref> श्री नृसिंह सरस्वती स्वामी महाराज ह्यांनी [[गाणगापूर]]ास निर्गुण पादुका स्थापन केल्या व त्यानंतर शैल यात्रेचे निमित्त साधून ते [[कर्दळीवन]]ात अदृश्य झाले. ह्या कर्दळी वनात सुमारे ३०० वर्ष महाराजांनी कठोर तपश्चर्या केली. ह्या काळात मुंग्यांनी त्यांच्यावर वारूळ रचले. एके दिवशी उद्धव नावाचा लाकूडतोड्या त्याच [[कर्दळीवन]]ात लाकडे तोडीत असताना त्याच्या हातून कुऱ्हाड निसटली व ती वारुळावर पडली. उद्धवाचे निमित्त साधून स्वामी महाराजांना पुन्हा भक्तांच्या कल्याणासाठी प्रगट व्हायचे होते. कुऱ्हाड वारुळावर पडताच त्यातून रक्ताची धार उडाली व क्षणातच दिव्य प्रकाश पडून उद्धवासमोर एक आजानुबाहू तेजस्वी मूर्ती प्रगट झाली; तेच [[अक्कलकोट]]चे स्वामी समर्थ महाराज होत. आपल्या हातून ह्या महापुरुषाला जखम झाली ह्या विचाराने उद्धवाला दुःख झाले व भय वाटू लागले; पण भक्तांसाठी माताच असलेल्या महाराजांनी उद्धवाला अभय व आशीर्वाद देऊन गंगातीरी प्रयाण केले. गंगातीरावर भ्रमण करता करता ते कलकत्त्यास गेले व तेथे त्यांनी महाकाली मातेचे दर्शन घेतले. नंतर काशी, प्रयाग असे भ्रमण करीत ते उत्तरेकडून दक्षिणेस आले. ==दीक्षा== श्री स्वामी समर्थ पंढरपूर, मोहोळ असे भ्रमण करीत सोलापुरास आले. त्यानंतर मंगळवेढे नामक गावास स्वामींनी काही काळ वास्तव्य केले व तिथल्या भक्तांना विविध स्तरावर मार्गदर्शन केले. भेटेल त्याला आपल्या लीलेने आगळ्यावेगळ्या पद्धतींनी दुःखमुक्त करून कार्यरत केले. श्री सद्गुरू रामानंद बिडकर महाराज यांना स्वामींची दीक्षा मिळाली आहे. ते फार मोठे शिष्य होऊन गेले आहे. ==अक्कलकोट प्रवेश== इसवी सन १८५६ मध्ये स्वामी महाराजांनी अक्कलकोटमध्ये प्रवेश केला व तिथल्या बावीस वर्षांच्या वास्तव्यात अक्कलकोट हे तीर्थक्षेत्र झाले. येथे त्यांनी जगातील अनेक मान्यवरांना मार्गदर्शन केले. ==अवतार कार्य समाप्ती== स्वामींनी अनेकांना कामाला लावून इसवी सन १८७८ मध्ये त्यांचा एक आविष्कार संपविला असे नाटक केले आहे. स्वामी महाराजांचे अवतार कार्य आजही सुरू आहे. स्वामींनी अवतार कार्य संपवलेले नाही. स्वामी समर्थ महाराज आजदेखील भक्तांच्या पाठीशी सतत राहून त्यांना मार्गदर्शन करून कार्यरत करीत आहेत व अनंतकाळपर्यंत करीत राहतील. आजही श्री स्वामी समर्थ महाराज जो-जो भेटेल त्याचा उद्धार अनेक मार्गातून करत आहेत. ==पुण्यतिथी== श्री स्वामी समर्थ महाराज यांनी रविवार दि. ३० एप्रिल १८७८ रोजी (चैत्र वद्य त्रयोदशी, शके १८००, बहुधान्य नाम संवत्सर) अक्कलकोट येथे 'वटवृक्ष समाधी मठ स्थानी' माध्याह्नकाली आपल्या अवतारकार्याची समाप्ती केल्याचे नाटक केले व नंतर श्री स्वामी समर्थ यांना त्यांचे परम शिष्य चोळप्पा यांच्या निवासस्थानाजवळ समाधिस्थ करण्यात आले. त्यानंतर स्वामी महाराज पुन्हा कर्दळी वनात लुप्त झाले. ==श्री वटवृक्ष स्वामी महाराज मंदिर== सोलापूरपासून ४० कि. मी. अंतरावर, [[महाराष्ट्र]] व कर्नाटक सीमेवर अक्‍कलकोट हे श्री स्वामी समर्थांचे परमपवित्र तिर्थक्षेत्र आहे.अक्कलकोटची भूमी ही स्वामींच्या वास्तव्याने पुनीत झालेली आहे. सोलापूरहून स्वामी जे अक्कलकोटला आले ते शेवट पर्यंत तेथेच राहिले. २२ वर्ष स्‍वामींचे वास्‍तव्‍य वटवृक्षाच्‍या छायेत होते. आज त्‍या पुण्यस्‍थळी श्री वटवृक्ष स्वामी महाराज मंदिर उभे आहे. पवित्र वटवृक्षाखाली श्रीच्या निगुण पादुका, शिवलिंग, श्री स्‍वामीची संगमवरी मंगलमूर्ती व स्वामींच्या स्मृती वस्तुने हा मंदिर परिसर स्‍वामीमय झाला आहे. श्री वटवृक्ष स्वामी महाराज मंदिरात पहाटे पाच वाजता काकडआरती होते. काकडआरतीपासून वस्‍त्रालंकार पूजा होईपर्यंत गाभाऱ्यातील पादुकांचे व शिवलिंगाचे दर्शन घडते. त्यानंतर मात्र त्यावर मुखवटा चढवला जातो. श्री स्‍वामीची संगमवरी मंगलमूर्तीसह श्री गुरुदेव दत्तात्रय, श्री गुरुदेव श्रीपाद वल्‍लभ, श्री गुरुदेव नरसिं. सरस्‍वती व शिवलिंगावरील . श्री स्‍वामीच्‍या प्रसन्‍न मुखावटाचे विलोभनीय दृश्य डोळाचे पारणे फेडणारे असते. भक्‍तांना सकाळी ७:३० ते ९:३० वेळेत पूजा, अभिषेक, लघुरुद्र करता येते. सकाळी ११:३० वाजता नैवेद्य आरती होते. सायंकाळी ७:४५ वाजता आरती, धुपारती व शेजारती होते. रात्री १०:०० भाविकांसाठी दर्शन मंदिर बंद केले जाते. <ref>https://vatvrukshaswami.org/temple-schedule}}</ref> मंदिर गाभारा चांदीच्‍या नक्षीदार वखराने सजविण्यात आला असून गाभाऱ्यांच्‍या मागे स्‍वामींची छोटी सोनेरी मूर्ती आहे. दर गुरुवारी पालखी निघते. स्वामी महाराजांचा पुण्यतिथी उत्सव चैत्र वद्य षष्ठीपासून चैत्र वद्य चतुर्दशीपर्यंत मोठ्या प्रमाणावर साजरा केला जातो. दत्तजयंती, गुरुद्वादशी असे अन्य उत्सवही इथे हजारो भक्तांच्या उपस्थितीत उत्साहात साजरे होतात.<ref>{{https://royalfamilyakkalkot.com/places-mar/banyan-tree-temple-the-eternal-abode-of-swami-mar/ }}</ref> श्री वटवृक्ष स्वामी महाराज मंदिर परिसरात गणेश व मारूंती व नागदेवतेच्‍या मूर्तीचे दर्शन घडते. मंदिरातील शेजघर समोरील परिसरात ४०,००० पंचमुखी रुद्राक्षांपासून साकारलेली स्वामींची १२ फूट लांब आणि १० फूट रुंदीची शांतीदायक प्रतिमा आहे. मंदिराच्‍या पूर्वला स्‍वामीभक्‍त ज्‍योतिबा मंडप आहे. वटवृक्षाखालील ज्योतीबा मंडपात दिवसभर नित्यनाम जप, भजन, पूजन, ग्रंथ पारायण सुरू असते. ==श्री स्वामी समर्थ अन्नछत्र== अक्कलकोटचे ऐतिहासिक महत्व असून हे पूर्वी संस्थान होते. येथे राजघराण्याची गादी असुन भोसले हे संस्थानिक आहेत. श्रीमंत फत्तेसिंहराजे भोसले, पहिले शहाजीराजे, मालोजीराजे, फत्तेसिंहराजे तिसरे व श्रीमंत विजयसिंहराजे भोसले असे पराक्रमी व कर्तबगार राजे होऊन गेले. अक्कलकोट शहराची ख्याती सबंध महाराष्ट्रभर आणि देशभर पसरली ती म्हणजे दत्तावतारी ब्रम्हांडनायक श्री स्वामी समर्थ महाराज यांचेमुळे. श्री स्वामी समर्थाचा हा अवतार श्रीमंत मालोजीराजे भोसले यांचे कारकीर्दीत झाला. श्रीमंत मालोजीराजे भोसले हे स्वामी भक्त होते श्री. स्वामी समर्थाच्या या पावननगरी मध्ये अन्नछत्र असावे ही कल्पना सन्मा. जन्मेजय भोसले महाराजांनी उचलुन धरली व २९ जुलै १९८८ श्री गुरुपोर्णिमेच्या मुहूर्तावर हे अन्नछत्र सुरू झाले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https:// https://swamiannacchatra.org/|title= श्री स्वामी समर्थ अन्नछत्र}}</ref> अन्नछत्राचे “श्री स्वामी समर्थ अन्नछत्र मंडळ अक्कलकोट” असे नामकरण करण्यात आले. अन्नछत्राचा विस्तार व्हायला लागला. अन्नदानासाठी परगांवच्या भक्तांच्या देणग्या यायला लागल्याने ट्रस्ट स्थापनाची आवश्यकता भासु लागली. त्यामुळे सन्मा. जन्मेजय भोसले महाराजांनी आपले निकटवर्तीयसंबधीत व सहकारी असलेल्या स्वामीभक्तांना सभासद करून घेऊन पब्लिक ट्रस्ट (सार्वजनिकन्यास) ची नोंदणी केली. अन्नछत्र हे दुपारी 12 ते 3 व रात्री 9 ते 11 या वेळेत सुरू असते. गर्दीच्या वेळेस किवां उत्सवाच्या दिवशी हे अन्नछत्र अहोरात्र सुरू असते. येथे आलेला भक्त विन्मुख होऊन जात नाही. हे या अन्नछत्राचे विशेष आहे. अन्नछत्रात रोज अंदाजे १० हजार तर गर्दीच्या विशेष दिवशी सुमारे १ लाख स्वामीभक्त महाप्रसाद घेतात. महाप्रसादाचा दररोजचा खर्च सरासरी २ लाख ते ३ लाख रूपये इतका आहे. सदरचा महाप्रसाद (मोफत पुर्ण भोजन) मोफत असल्याने येथे कसल्याच प्रकारचे मुल्य त्यासाठी आकरले जात नाही. नियोजित महाप्रसादगृहाच्या बांधकाम सुरू झाले आहे. महाप्रसादगृह एकावेळेस २००० भाविक महाप्रसाद घेतील इतक्या क्षमतेचे असणार आहे. भव्य देखणी इमारत ४ माजली असणार आहे. तळ मजला हा प्रतीक्षा गृह असून वरील ३ मजले हे महाप्रसादगृहासाठी असणार आहे. ह्या इमारतीत देणगी काउंटर्स, कार्यालय, धान्य गोदाम, स्वयंपाकगृह, भांडी धुवण्यासाठी ची जागा, भाजी निवडण्यासाठी जागा तसेच पीठ गिरणी, कांडप मशीन, स्वच्छता गृह व लिफ्ट ची सोय इत्यादी असणार आहे. नवी ईमारत ही संपूर्णतः वातानुकुलीत असणार आहे. या साठी रु.५००००/- ते रु.१०००००/- पर्यंत देणगी देणाऱ्या देणगीदाराचे नाव ग्रेनाईटच्या बोर्डावर कोरण्यात येईल आणि सदर ग्रेनाईट बोर्ड बांधकाम झाल्यावर महाप्रसादगृहात लावण्यात येईल आणि रु. १००००१ किंवा त्यापेक्षा जास्त देणगी देणारया देणगीदाराचे नाव मार्बल संगमरवर प्लेटवर कोरण्यात येईल आणि सदर मार्बल बोर्ड बांधकाम झाल्यावर महाप्रसादगृहात लावण्यात येईल. ==चित्रपट== * स्वामी समर्थ यांच्या भक्तीवर [[देऊळ बंद]]’ हा चित्रपट २०१५ साली निघाला. त्यात स्वामींची भूमिका [[मोहन जोशी]] यांनी केली होती. चित्रपटाचे दिग्दर्शन [[प्रवीण तरडे]] व प्रणीत कुलकर्णी यांनी केले आहे. * तत्पूर्वी २०१२ साली ’कृपासिंधू श्री स्वामी समर्थ’ ही दूरचित्रवांणी मालिका ’[[मी मराठी]]’ या वाहिनीवर आली होती. हिचे प्रसारण शंभराहून अधिक भागांत झाले होते. या दोन्हींच्या आधी २००४ साली जेष्ठ अभिनेते श्री राहुल सोलापुरकर यांचा "भिऊ नकोस मी तुझ्या पाठीशी आहे" हा चित्रपट आला होता. २०२० मध्ये कलर्स मराठी वाहिनीवर "जय जय स्वामी समर्थ" ही मालिका सुरू आहे. स्वामी समर्थांच्या जीवनावर आधारित मालिका आहे. त्याआधी "तोचि एक समर्थ " हा चित्रपट सन २००० मध्ये प्रदर्शित झाला. यमध्ये दाजी भाटवडेकर, गिरीश ओक इत्यादी कलाकार होते. ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{विस्तार}} {{हिंदू धर्मामधील पंथ आणि संप्रदाय}} [[वर्ग:मराठी संत]] [[वर्ग:हिंदू संत]] [[वर्ग:दत्त संप्रदाय]] 8t0yxxwtwtqjyy474bmc85huyw7gzd7 0 100429 2692644 2436945 2026-07-05T02:09:19Z अभय नातू 206 /* व्यवसाय */ 2692644 wikitext text/x-wiki {{संदर्भहीन लेख}} {{माहितीचौकट व्यक्ती | चौकट_रुंदी = | नाव ={{लेखनाव}} | चित्र = | चित्र_आकारमान = | चित्रशीर्षक ={{लेखनाव}} | चित्रशीर्षक_पर्याय = | जन्मनाव = दीपक | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = [[पुणे]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | मृत्यू_कारण = | कलेवर_सापडलेले_स्थान = | चिरविश्रांतिस्थान = | चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = | निवासस्थान = | राष्ट्रीयत्व =[[भारतीय]] | टोपणनावे = डीएसके | वांशिकत्व = | नागरिकत्व = [[भारतीय]] | शिक्षण = | प्रशिक्षणसंस्था = | पेशा =बांधकाम व्यावसायिक | कारकीर्द_काळ = | मालक = | प्रसिद्ध_कामे = | मूळ_गाव = | पगार = | निव्वळ_मालमत्ता = | उंची = | वजन = | ख्याती = | पदवी_हुद्दा = | कार्यकाळ = | पूर्ववर्ती = | परवर्ती = | राजकीय_पक्ष = | विरोधक = | संचालकमंडळ = | धर्म = [[हिंदू]] | जोडीदार = ज्योती | अपत्ये = | वडील = | आई = | नातेवाईक = | पुरस्कार = | स्वाक्षरी = | स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = | संकेतस्थळ =[http://dskdl.com], [http://dskschool.in] | तळटिपा = | संकीर्ण = }} '''{{लेखनाव}}''' (दीपक सखाराम कुलकर्णी) हे पुण्यातील नामवंत बांधकाम व्यावसायिक आहेत. डी.एस. कुलकर्णी हे डी.एस.के बिल्डर्स म्हणून ओळखले जात असून "घराला घरपण देणारी माणसं" हे डी.एस.केंचं घोषवाक्य आहे. त्यांनी अनेक उद्योगांमध्ये पाय पसरले आहेत आणि त्यांच्या उद्योगांचा वार्षिक टर्न ओव्हर १६०० कोटी रूपयांचा आहे. ==बालपण आणि शिक्षण== डी.एस्.के. यांचा जन्म पुण्यातील कसबा पेठेतला असून आई शाळेत नोकरी करून उरलेल्या वेळात शिकवण्या करणे, कपडे शिवून देणे असे उद्योग करी. पुढे मात्र आईने स्वतःच्या हिंमतीवर एक शाळा काढली. वडील पुण्याच्या हाय एक्स्प्लोझिव फॅक्टरीमध्ये वॉचमन म्हणून काम करीत. पुण्यातल्या तपकीर गल्लीतल्या 'दगडीवाडा' शाळेत सुरुवातीचे शिक्षण झाले. पुढे २री ते ४थी पुणे कॉर्पोरेशनच्या २५ नंबरच्या शाळेत तर ५वीला मंडईतील टिळक पुतळयापाशी असलेल्या कार्पोरेशनच्या १ नंबरच्या शाळेत आणि ६ वी ते मॅट्रिक भारत हायस्कूलमधे त्यांचे शिक्षण झाले. पुढे कॉमर्स शाखेची पदवी घेतली. शाळा सुटली की आसपासचे मित्र वडिलांच्या धंद्याला हातभार लावीत. ते पाहून डी. एस. के. सुद्धा कुठे चण्यामण्या बोरे विकण्याच्या गाडीवर काम कर, कुठे पोत्यावर बसून कै्या वीक, भाजी वीक असले उद्योग वयाच्या सातव्या वर्षापासूनच करू लागले. तिथेच त्यांना कोणतीही वस्तू विकण्याची गोडी निर्माण झाली. मुख्यत: काही काम केले की पैसे मिळतात हे फारच लहानपणी कळले. नंतर पुढे त्यांनी पेपर टाकणे, दिवाळीत फटाके विकणे, काकांच्या भाजीच्या गाडीवर भाजी विकणे असे व्यवसाय केले. यातून एखादी विशिष्ट वस्तू विकताना ती विकण्याची विशिष्ट पद्धत असते हे ते शिकले. ==व्यवसाय== कॉलेजमधील शिक्षण चालू असताना त्यांना उन्हाळयाच्या सुट्टीत किर्लोस्कर ऑईल एंजिन्समध्ये काम करण्याची संधी मिळाली. त्यावेळी टेलिफोन ऑपरेटर बोर्ड कसा चालवतात हे शिकून घेण्याची त्यांना तीव्र इच्छा झाली. हेडफोन लावून बोलण्याच्यावेळी स्पीकरमधून वास आला तो डेटॉलचा. ही आरोग्यदृष्टया घेतलेली काळजी असली तरी डेटॉलच्याऐवजी जर एखादा सेंटचा वापर करण्यासाठी 'टेलिस्मेल' नावाची कंपनी त्यांनी काढली. टेलिस्मेलचे ऑफिस त्यावेळच्या पुणे शहरातील अलका टॉकीज जवळील प्रसिद्ध इमारत 'रवि बिल्डिंग' येथे असावे अशी त्याची महत्त्वाकांक्षा होती. सुरुवातीला ओळखीच्याच एका व्यावसायिकाच्या 'रवि बिल्डिंग'मधील ऑफिसात टेबलस्पेस घेण्याची कल्पना डीएसकेंनी मांडली. तेव्हां त्या व्यावसायिकाने ते ऑफिस रंगवून व पार्टिशन लॅमिनेट करण्याची अट घातली. सर्व सामग्री व माणसे उधारीवर घेऊन त्यांनी रंगकाम पूर्ण केले आणि त्यात खूपच फायदा सुटतो हे त्यांच्या लक्षात आले. रंगाची कॉन्ट्रॅक्ट घेण्याचा डीएसकेंचा धंदा उदयास आला. घरे, ऑफिसेस, मोठमोठ्या औद्योगिक इमारतींना रंग देण्याचे काम करीत असताना काही अडचणी येत. त्याच बरोबर फर्निचरचे कॉन्ट्रॅक्ट घ्यायला सुरुवात केली. गळकी छपरे दुरुस्त करणे, वेड्यावाकड्या लागलेल्या फरशा नीट करून देणे, जुने वायरिंग बदलून नवीन करून देणे, स्वयंपाक घरातील ओटे बांधून देणे , वॉटरप्रूफिंग करून देणे भिंतींना ओल कशाने येते व कशी जाईल यासंबंधी काहीतरी मार्ग काढणे, अशी अनेक संलग्न छोटीमोठी कामे त्यांनी करून द्यायला सुरुवात केली. घरे बांधायला यातूनच पुढे सुरुवात झाली व डी.एस.कुलकर्णी आणि कंपनी या बिल्डिंग कन्स्ट्रक्शन कंपनीची स्थापना झाली. याच बरोबर टोयोटाची एजन्सी, जनरल मोटर्सची एजन्सी, ॲरोमा केमिकल्स, हॉटेल व्यवसाय आणि आजकालच्या परवलीच्या धंद्यात - अर्थात सॉफ्टवेर डेव्हलपमेंट अशा अनेकविध उद्योगांत त्यांनी स्वतःचा पाय रोवला. डी.एस. कुलकर्णींनी सामाजिक आणि शैक्षणिक गरजांसाठी डी.एस.के फाऊंडेशनची निर्मिती केली.. त्यांच्या डी.एस.के. फाउंडेशनतर्फे ते 'डी.एस.के. गप्पा' किंवा मान्यवरांची भाषणे यासारखे सांस्कृतिक कार्यक्रम राबवीत असतात. ते स्वतः चांगले लेखक असून त्यांच्या व्यवसायाच्या जाहिराती ते स्वतः लिहितात. ते उत्तम व्याख्याते आहेत. रेडिओवर आणि अन्यत्र त्यांची भाषणे होत असतात. डी .एस. कुलकर्णी यांच्या दिवंगत पत्‍नीच्या नावाचे ज्योती फाऊंडेशन आहे. त्यांच्या जन्मदिनी-ज्योती सन्मान दिनी हे फाउंडेशन गुणवान स्त्रियांना पुरस्कार देते. कुलकर्णी व त्यांच्या व्यवसायांनी गुंतवणूकदारांकडून घेतलेले पैसे परत न केल्यामुळे २०१७मध्ये त्यांच्यावर आरोप ठेवण्यात आला होता. === महत्त्वाचे प्रकल्प === डीएसके डेव्हलपर्स यांनी प्रामुख्याने [[पुणे]] आणि [[मुंबई]] परिसरात अनेक मोठे निवासी प्रकल्प उभारले आहेत. {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" ! प्रकल्पाचे नाव !! ठिकाण !! प्रकार / महत्त्व !! वैशिष्ट्ये |- | अश्विनी अपार्टमेंट्स<br>(Ashwini Apartments) | रास्ता पेठ, [[पुणे]] | पहिला प्रकल्प | डी. एस. कुलकर्णी यांच्या बांधकाम व्यवसायाची सुरुवात करणारा रास्ता पेठ येथील हा पहिला महत्त्वाचा गृहप्रकल्प मानला जातो. |- | डीएसके विश्व<br>(DSK Vishwa) | धायरी, सिंहगड रोड, [[पुणे]] | सर्वात यशस्वी आणि लोकप्रिय प्रकल्प | हा डीएसके समूहाचा मैलाचा दगड ठरलेला प्रकल्प आहे. शेकडो एकरांवर पसरलेल्या या टाऊनशिपमुळे सिंहगड रस्ता परिसराचा चेहरामोहरा बदलला आणि हा व्यावसायिकदृष्ट्या अत्यंत यशस्वी ठरला. |- | डीएसके ड्रीम सिटी<br>(DSK Dream City) | फुरसुंगी, पुणे-सोलापूर हायवे | सर्वात मोठा प्रकल्प (मेगा टाऊनशिप) | सुमारे ३०० एकर जागेवर नियोजित असलेला हा ८,००० कोटी रुपयांचा भव्य टाऊनशिप प्रकल्प होता. यामध्ये ऑलिम्पिक दर्जाच्या क्रीडा सुविधा आणि आंतरराष्ट्रीय पायाभूत सुविधांचे नियोजन होते, मात्र कंपनीच्या आर्थिक संकटामुळे हा प्रकल्प अपूर्ण राहिला. |- | डीएसके दुर्गमाता टॉवर<br>(DSK Durgamata Tower) | कफ परेड, [[मुंबई]] | प्रीमियम / हाय-एंड व्यावसायिक प्रकल्प | मुंबईतील अत्यंत उच्चभ्रू भागात (Cuffe Parade) उभारलेला हा डीएसके समूहाचा अति-लक्झरी आणि आर्थिकदृष्ट्या मोठा निवासी प्रकल्प होता. |- | डीएसके गंधकोश / डीएसके कुंजबन<br>(DSK Gandhakosh / Kunjaban) | बाणेर / पुनावळे, [[पुणे]] | शेवटच्या टप्प्यातील प्रमुख प्रकल्प | कंपनीला आर्थिक अडचणी येण्यापूर्वी २०१० च्या दशकात आयटी हबच्या जवळ (बाणेर-बालेवाडी परिसरात) मध्यम आणि उच्च-मध्यम वर्गीयांसाठी सुरू केलेले हे शेवटचे मोठे आणि पूर्ण झालेले निवासी प्रकल्प आहेत. |} ==२०१५ साली दिले गेलेले पुरस्कार आणि त्यांचे मानकरी== * ज्योती उद्योगिनी पुरस्कार : आदर्श महिला बचत गट, सायली मुतालिक, सुहासिनी वैद्य आणि स्वाती ओतारी यांना * ज्योती कृषिकन्या पुरस्कार : नंदा काळभोर यांना * ज्योती वसुंधरा पुरस्कार : पर्यावरण क्षेत्रात काम करणाऱ्या अपर्णा वाटवे यांना ==डी. एस. कुलकर्णी यांना मिळालेले पुरस्कार== # हिंद रतन स्वोर्ड ऑफ ऑनर ॲवॉर्ड # वसंत वैद्य पुरस्कार ==पुस्तक== प्रा. [[श्याम भुर्के]] यांनी डी.एस. कुलकर्णी यांचे ’शून्यातून विश्व निर्माण करणारे डीएसके’ नावाचे चरित्र लिहिले आहे. या पुस्तकाची द्वितीय आवृत्ती ७ सप्टेंबर २०१५ रोजी प्रकाशित झाली. ==बाह्य दुवे== * http://dskdl.com * http://dskschool.in [[वर्ग:मराठी उद्योगपती]] 9jv24sq746v950z171psa6w1ivqjfcv 2692645 2692644 2026-07-05T02:10:14Z अभय नातू 206 /* महत्त्वाचे प्रकल्प */ 2692645 wikitext text/x-wiki {{संदर्भहीन लेख}} {{माहितीचौकट व्यक्ती | चौकट_रुंदी = | नाव ={{लेखनाव}} | चित्र = | चित्र_आकारमान = | चित्रशीर्षक ={{लेखनाव}} | चित्रशीर्षक_पर्याय = | जन्मनाव = दीपक | जन्म_दिनांक = | जन्म_स्थान = [[पुणे]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | मृत्यू_कारण = | कलेवर_सापडलेले_स्थान = | चिरविश्रांतिस्थान = | चिरविश्रांतिस्थान_अक्षांश_रेखांश = | निवासस्थान = | राष्ट्रीयत्व =[[भारतीय]] | टोपणनावे = डीएसके | वांशिकत्व = | नागरिकत्व = [[भारतीय]] | शिक्षण = | प्रशिक्षणसंस्था = | पेशा =बांधकाम व्यावसायिक | कारकीर्द_काळ = | मालक = | प्रसिद्ध_कामे = | मूळ_गाव = | पगार = | निव्वळ_मालमत्ता = | उंची = | वजन = | ख्याती = | पदवी_हुद्दा = | कार्यकाळ = | पूर्ववर्ती = | परवर्ती = | राजकीय_पक्ष = | विरोधक = | संचालकमंडळ = | धर्म = [[हिंदू]] | जोडीदार = ज्योती | अपत्ये = | वडील = | आई = | नातेवाईक = | पुरस्कार = | स्वाक्षरी = | स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = | संकेतस्थळ =[http://dskdl.com], [http://dskschool.in] | तळटिपा = | संकीर्ण = }} '''{{लेखनाव}}''' (दीपक सखाराम कुलकर्णी) हे पुण्यातील नामवंत बांधकाम व्यावसायिक आहेत. डी.एस. कुलकर्णी हे डी.एस.के बिल्डर्स म्हणून ओळखले जात असून "घराला घरपण देणारी माणसं" हे डी.एस.केंचं घोषवाक्य आहे. त्यांनी अनेक उद्योगांमध्ये पाय पसरले आहेत आणि त्यांच्या उद्योगांचा वार्षिक टर्न ओव्हर १६०० कोटी रूपयांचा आहे. ==बालपण आणि शिक्षण== डी.एस्.के. यांचा जन्म पुण्यातील कसबा पेठेतला असून आई शाळेत नोकरी करून उरलेल्या वेळात शिकवण्या करणे, कपडे शिवून देणे असे उद्योग करी. पुढे मात्र आईने स्वतःच्या हिंमतीवर एक शाळा काढली. वडील पुण्याच्या हाय एक्स्प्लोझिव फॅक्टरीमध्ये वॉचमन म्हणून काम करीत. पुण्यातल्या तपकीर गल्लीतल्या 'दगडीवाडा' शाळेत सुरुवातीचे शिक्षण झाले. पुढे २री ते ४थी पुणे कॉर्पोरेशनच्या २५ नंबरच्या शाळेत तर ५वीला मंडईतील टिळक पुतळयापाशी असलेल्या कार्पोरेशनच्या १ नंबरच्या शाळेत आणि ६ वी ते मॅट्रिक भारत हायस्कूलमधे त्यांचे शिक्षण झाले. पुढे कॉमर्स शाखेची पदवी घेतली. शाळा सुटली की आसपासचे मित्र वडिलांच्या धंद्याला हातभार लावीत. ते पाहून डी. एस. के. सुद्धा कुठे चण्यामण्या बोरे विकण्याच्या गाडीवर काम कर, कुठे पोत्यावर बसून कै्या वीक, भाजी वीक असले उद्योग वयाच्या सातव्या वर्षापासूनच करू लागले. तिथेच त्यांना कोणतीही वस्तू विकण्याची गोडी निर्माण झाली. मुख्यत: काही काम केले की पैसे मिळतात हे फारच लहानपणी कळले. नंतर पुढे त्यांनी पेपर टाकणे, दिवाळीत फटाके विकणे, काकांच्या भाजीच्या गाडीवर भाजी विकणे असे व्यवसाय केले. यातून एखादी विशिष्ट वस्तू विकताना ती विकण्याची विशिष्ट पद्धत असते हे ते शिकले. ==व्यवसाय== कॉलेजमधील शिक्षण चालू असताना त्यांना उन्हाळयाच्या सुट्टीत किर्लोस्कर ऑईल एंजिन्समध्ये काम करण्याची संधी मिळाली. त्यावेळी टेलिफोन ऑपरेटर बोर्ड कसा चालवतात हे शिकून घेण्याची त्यांना तीव्र इच्छा झाली. हेडफोन लावून बोलण्याच्यावेळी स्पीकरमधून वास आला तो डेटॉलचा. ही आरोग्यदृष्टया घेतलेली काळजी असली तरी डेटॉलच्याऐवजी जर एखादा सेंटचा वापर करण्यासाठी 'टेलिस्मेल' नावाची कंपनी त्यांनी काढली. टेलिस्मेलचे ऑफिस त्यावेळच्या पुणे शहरातील अलका टॉकीज जवळील प्रसिद्ध इमारत 'रवि बिल्डिंग' येथे असावे अशी त्याची महत्त्वाकांक्षा होती. सुरुवातीला ओळखीच्याच एका व्यावसायिकाच्या 'रवि बिल्डिंग'मधील ऑफिसात टेबलस्पेस घेण्याची कल्पना डीएसकेंनी मांडली. तेव्हां त्या व्यावसायिकाने ते ऑफिस रंगवून व पार्टिशन लॅमिनेट करण्याची अट घातली. सर्व सामग्री व माणसे उधारीवर घेऊन त्यांनी रंगकाम पूर्ण केले आणि त्यात खूपच फायदा सुटतो हे त्यांच्या लक्षात आले. रंगाची कॉन्ट्रॅक्ट घेण्याचा डीएसकेंचा धंदा उदयास आला. घरे, ऑफिसेस, मोठमोठ्या औद्योगिक इमारतींना रंग देण्याचे काम करीत असताना काही अडचणी येत. त्याच बरोबर फर्निचरचे कॉन्ट्रॅक्ट घ्यायला सुरुवात केली. गळकी छपरे दुरुस्त करणे, वेड्यावाकड्या लागलेल्या फरशा नीट करून देणे, जुने वायरिंग बदलून नवीन करून देणे, स्वयंपाक घरातील ओटे बांधून देणे , वॉटरप्रूफिंग करून देणे भिंतींना ओल कशाने येते व कशी जाईल यासंबंधी काहीतरी मार्ग काढणे, अशी अनेक संलग्न छोटीमोठी कामे त्यांनी करून द्यायला सुरुवात केली. घरे बांधायला यातूनच पुढे सुरुवात झाली व डी.एस.कुलकर्णी आणि कंपनी या बिल्डिंग कन्स्ट्रक्शन कंपनीची स्थापना झाली. याच बरोबर टोयोटाची एजन्सी, जनरल मोटर्सची एजन्सी, ॲरोमा केमिकल्स, हॉटेल व्यवसाय आणि आजकालच्या परवलीच्या धंद्यात - अर्थात सॉफ्टवेर डेव्हलपमेंट अशा अनेकविध उद्योगांत त्यांनी स्वतःचा पाय रोवला. डी.एस. कुलकर्णींनी सामाजिक आणि शैक्षणिक गरजांसाठी डी.एस.के फाऊंडेशनची निर्मिती केली.. त्यांच्या डी.एस.के. फाउंडेशनतर्फे ते 'डी.एस.के. गप्पा' किंवा मान्यवरांची भाषणे यासारखे सांस्कृतिक कार्यक्रम राबवीत असतात. ते स्वतः चांगले लेखक असून त्यांच्या व्यवसायाच्या जाहिराती ते स्वतः लिहितात. ते उत्तम व्याख्याते आहेत. रेडिओवर आणि अन्यत्र त्यांची भाषणे होत असतात. डी .एस. कुलकर्णी यांच्या दिवंगत पत्‍नीच्या नावाचे ज्योती फाऊंडेशन आहे. त्यांच्या जन्मदिनी-ज्योती सन्मान दिनी हे फाउंडेशन गुणवान स्त्रियांना पुरस्कार देते. कुलकर्णी व त्यांच्या व्यवसायांनी गुंतवणूकदारांकडून घेतलेले पैसे परत न केल्यामुळे २०१७मध्ये त्यांच्यावर आरोप ठेवण्यात आला होता. === महत्त्वाचे प्रकल्प === डीएसके डेव्हलपर्स यांनी प्रामुख्याने [[पुणे]] आणि [[मुंबई]] परिसरात अनेक मोठे निवासी प्रकल्प उभारले आहेत. {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" ! प्रकल्पाचे नाव !! ठिकाण !! प्रकार / महत्त्व !! वैशिष्ट्ये |- | अश्विनी अपार्टमेंट्स | रास्ता पेठ, [[पुणे]] | पहिला प्रकल्प | डी. एस. कुलकर्णी यांच्या बांधकाम व्यवसायाची सुरुवात करणारा [[रास्ता पेठ (पुणे)|रास्ता पेठ]] येथील हा पहिला महत्त्वाचा गृहप्रकल्प मानला जातो. |- | डीएसके विश्व | धायरी, सिंहगड रोड, [[पुणे]] | सर्वात यशस्वी आणि लोकप्रिय प्रकल्प | हा डीएसके समूहाचा मैलाचा दगड ठरलेला प्रकल्प आहे. शेकडो एकरांवर पसरलेल्या या टाऊनशिपमुळे सिंहगड रस्ता परिसराचा चेहरामोहरा बदलला आणि हा व्यावसायिकदृष्ट्या अत्यंत यशस्वी ठरला. |- | डीएसके ड्रीम सिटी | फुरसुंगी, पुणे-सोलापूर हायवे | सर्वात मोठा प्रकल्प (मेगा टाऊनशिप) | सुमारे ३०० एकर जागेवर नियोजित असलेला हा ८,००० कोटी रुपयांचा भव्य टाऊनशिप प्रकल्प होता. यामध्ये ऑलिम्पिक दर्जाच्या क्रीडा सुविधा आणि आंतरराष्ट्रीय पायाभूत सुविधांचे नियोजन होते, मात्र कंपनीच्या आर्थिक संकटामुळे हा प्रकल्प अपूर्ण राहिला. |- | डीएसके दुर्गमाता टॉवर | कफ परेड, [[मुंबई]] | प्रीमियम / हाय-एंड व्यावसायिक प्रकल्प | मुंबईतील अत्यंत उच्चभ्रू भागात उभारलेला हा डीएसके समूहाचा अति-लक्झरी आणि आर्थिकदृष्ट्या मोठा निवासी प्रकल्प होता. |- | डीएसके गंधकोश / डीएसके कुंजबन | [[बाणेर]]/[[पुनावळे]], [[पुणे]] | शेवटच्या टप्प्यातील प्रमुख प्रकल्प | कंपनीला आर्थिक अडचणी येण्यापूर्वी २०१० च्या दशकात आयटी हबच्या जवळ (बाणेर-बालेवाडी परिसरात) मध्यम आणि उच्च-मध्यम वर्गीयांसाठी सुरू केलेले हे शेवटचे मोठे आणि पूर्ण झालेले निवासी प्रकल्प आहेत. |} ==२०१५ साली दिले गेलेले पुरस्कार आणि त्यांचे मानकरी== * ज्योती उद्योगिनी पुरस्कार : आदर्श महिला बचत गट, सायली मुतालिक, सुहासिनी वैद्य आणि स्वाती ओतारी यांना * ज्योती कृषिकन्या पुरस्कार : नंदा काळभोर यांना * ज्योती वसुंधरा पुरस्कार : पर्यावरण क्षेत्रात काम करणाऱ्या अपर्णा वाटवे यांना ==डी. एस. कुलकर्णी यांना मिळालेले पुरस्कार== # हिंद रतन स्वोर्ड ऑफ ऑनर ॲवॉर्ड # वसंत वैद्य पुरस्कार ==पुस्तक== प्रा. [[श्याम भुर्के]] यांनी डी.एस. कुलकर्णी यांचे ’शून्यातून विश्व निर्माण करणारे डीएसके’ नावाचे चरित्र लिहिले आहे. या पुस्तकाची द्वितीय आवृत्ती ७ सप्टेंबर २०१५ रोजी प्रकाशित झाली. ==बाह्य दुवे== * http://dskdl.com * http://dskschool.in [[वर्ग:मराठी उद्योगपती]] 0xsmx1a3ki1y2g49ajwa675ue8pukgn 0 103315 2692661 2690406 2026-07-05T03:24:43Z अभय नातू 206 माहिती 2692661 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} गांधी-इरविन करार' हा महात्मा गांधी आणि लंडनमधील दुसऱ्या गोलमेज परिषदेच्या आधी ५ मार्च १९३१ रोजी भारताचे तत्कालीन व्हाईसरॉय लॉर्ड इर्विन यांनी केलेला राजकीय करार होता.या आधी, व्हाईसरॉय लॉर्ड इरविन यांनी ऑक्टोबर १९२९ मध्ये ब्रिटिश भारतासाठी अनिश्चित भविष्यात 'वर्चस्व दर्जा' अशी अस्पष्ट ऑफर जाहीर केली आणि भविष्यातील घटनेवर चर्चा करण्यासाठी गोलमेज परिषद घेतली. लंडनमध्ये सप्टेंबर ते डिसेंबर १९३१ या कालावधीत दुसरी गोलमेज परिषद घेण्यात आली. "द टू महात्मा" - सरोजिनी नायडू यांनी गांधी आणि लॉर्ड इर्विन यांच्याविषयी सांगितले. एकूण आठ तास बैठक २४ तास चालल्या. गांधी इर्विन यांच्या प्रामाणिकपणाने प्रभावित झाले. "गांधी-इरविन करार"च्या अटी स्पष्टपणे गांधींनी युद्धासाठी किमान म्हणून नमूद केल्या त्यापेक्षा कमी पडल्या. == करारातील भारताच्या प्रमुख मागण्या == [[महात्मा गांधी]] आणि भारताचे तत्कालीन व्हाइसरॉय [[लॉर्ड आयर्विन]] यांच्यात १९३१ मध्ये झालेल्या ऐतिहासिक बैठकीत भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या वतीने गांधीजींनी ब्रिटिश सरकारसमोर प्रामुख्याने खालील अटी व मागण्या मांडल्या होत्या: * '''सर्व राजकीय कैद्यांची सुटका''' – सविनय कायदेभंग चळवळीदरम्यान अटक करण्यात आलेल्या आणि हिंसेचा आरोप नसलेल्या सर्व भारतीय राजकीय कैद्यांची तात्काळ सुटका करण्यात यावी.<ref>{{cite book |last=Sarkar |first=Sumit |title=Modern India 1885–1947 |year=१९८३ |publisher=Macmillan |pages=३११-३१३}}</ref> * '''जप्त केलेली मालमत्ता परत करणे''' – आंदोलनात सहभागी झाल्यामुळे सरकारने भारतीयांची जी जमीन, घरे आणि इतर मालमत्ता जप्त केली होती, ती मूळ मालकांना परत करण्यात यावी. * '''मिठावरील कर रद्द करणे आणि स्थानिक उत्पादनास परवानगी''' – गरिबांवर अन्याय करणारा मिठावरील कर रद्द करण्यात यावा आणि समुद्रकिनाऱ्यालगत राहणाऱ्या स्थानिक लोकांना स्वतःच्या वापरासाठी मीठ तयार करण्याची व गोळा करण्याची परवानगी देण्यात यावी.<ref>{{cite book |last=Chandra |first=Bipan |title=India's Struggle for Independence |year=१९८८ |publisher=Penguin Books |pages=२८०-२८३}}</ref> * '''अंमली पदार्थ आणि विदेशी कापड दुकानांवर शांततापूर्ण निदर्शने''' – दारू, अफीम आणि परदेशी कापडाची विक्री करणाऱ्या दुकानांसमोर भारतीयांना शांततापूर्ण मार्गाने निदर्शने (पिकेटिंग) करण्याचा हक्क मिळावा. * '''जुलमी वटहुकूम मागे घेणे''' – सविनय कायदेभंग चळवळ दडपण्यासाठी ब्रिटिश सरकारने लागू केलेले सर्व जाचक वटहुकूम आणि विशेष कायदे त्वरित मागे घेण्यात यावेत.<ref>{{cite book |last=Guha |first=Ramachandra |title=Gandhi Before India |year=२०१३ |publisher=Knopf}}</ref> * '''दंडात्मक वसुली रद्द करणे''' – आंदोलनात भाग घेतल्याबद्दल लादण्यात आलेले सर्व प्रलंबित दंड आणि वसुली रद्द करण्यात यावी. * '''नोकरी सोडलेल्या सरकारी कर्मचाऱ्यांविषयी सहानुभूती''' – गांधीजींच्या आवाहनावरून ज्या भारतीय सरकारी कर्मचाऱ्यांनी आपल्या पदांचे राजीनामे दिले होते, त्यांना पुन्हा सेवेत सामावून घेताना प्रशासनाने उदार धोरण स्वीकारावे. * '''पोलीस अत्याचारांची चौकशी''' – आंदोलकांवर करण्यात आलेल्या पोलीस लाठीमार आणि अत्याचारांच्या प्रकरणांची निष्पक्ष न्यायालयीन चौकशी करण्यात यावी. (ही मागणी ब्रिटिशांनी अंशतः फेटाळली होती.)<ref>{{cite book |last=Brown |first=Judith M. |title=Gandhi and Civil Disobedience: The Mahatma in Indian Politics 1928-1934 |year=१९७७ |publisher=Cambridge University Press}}</ref> व्हाईसरॉय, लॉर्ड इर्विन, यावेळी भारतीय राष्ट्रवादाला माहित असलेल्या सर्वात कठोर दडपशाहीचे दिग्दर्शन करीत होते, परंतु त्यांनी या भूमिकेचा आस्वाद घेतला नाही. ब्रिटिश संचालित भारतीय नागरी सेवा आणि व्यापारी समुदायाने आणखी कठोर उपायांना अनुकूलता दर्शविली. परंतु ब्रिटिश पंतप्रधान रॅम्से मॅकडोनाल्ड आणि भारतीय राज्याचे मुख्य सचिव विल्यम बेन हे व्हाईटहॉलमधील कामगार सरकारचे स्थान कमकुवत केल्याशिवाय ते सुरक्षित ठेवू शकले तर शांततेसाठी उत्सुक होते. त्यांना गोलमेज परिषदेचे यश मिळवायचे होते आणि हे माहित होते की गांधी आणि काँग्रेसच्या उपस्थितीशिवाय हे शरीर जास्त वजन धरू शकत नाही. जानेवारी १९२९ मध्ये गोलमेज परिषदेच्या शेवटच्या अधिवेशनात रॅम्से मॅकडोनाल्ड यांनी पुढच्या अधिवेशनात काँग्रेसचे प्रतिनिधित्व केले जाईल अशी आशा व्यक्त केली. व्हायसरॉयने हा इशारा घेतला आणि तातडीने गांधी आणि काँग्रेस कार्यकारी समितीच्या सर्व सदस्यांना बिनशर्त मुक्त करण्याचे आदेश दिले. या इशाराने गांधींनी व्हायसरायला भेटायला सहमती दर्शविली. व्हाईसरॉय लॉर्ड इरविन यांच्याशी करार करण्याचे गांधींचे हेतू त्यांच्या तंत्राच्या दृष्टीने चांगल्या प्रकारे समजू शकतात. सत्याग्रह चळवळीचे सामान्यत: "संघर्ष", "बंडखोर" आणि "हिंसाविना युद्ध" असे वर्णन केले गेले. तथापि, या शब्दांच्या सामान्य अर्थाने, ते चळवळीच्या नकारात्मक पैलूंवर, जसे की विरोध आणि संघर्ष यावर एक असंबद्ध जोर देतात असे दिसते. सत्याग्रहाचा हेतू मात्र, शत्रूंचा शारीरिक उन्मूलन किंवा नैतिक मोडतोड साध्य करण्यासाठी नव्हता परंतु त्याने स्वतःच्या हातांनी दुः ख सहन करून अशी मनोवैज्ञानिक प्रक्रिया सुरू केली ज्यायोगे मनाने आणि अंतःकरणाला भेटणे शक्य होईल. अशा संघर्षात, प्रतिस्पर्ध्याबरोबर तडजोड करणे पाखंडी मत किंवा देशद्रोह नाही तर एक नैसर्गिक आणि आवश्यक पाऊल होते. जर तडजोड अकाली होती आणि शत्रूला पश्चात्ताप झाला असेल तर सत्याग्रह अहिंसक लढाईत परत येण्यापासून काहीही प्रतिबंधित केले नाही. गांधी आणि व्हायसराय यांच्यात १३ वर्षातली ही दुसरी उच्चस्तरीय बैठक होती आणि भारत सरकार अधिनियम १९१९चा आधार असलेल्या मॉंटॅगू-चेल्म्सफोर्ड सुधारणांच्या संदर्भात ती वाचली जायची. ==करारातील प्रमुख कलमे== *राजकीय कैद्यांची सुटका व्हावी. त्यांच्यावरील दावे काढून टाकावेत. वटहुकूम परत घ्यावेत. *मिठावरील कर काही प्रमाणात रद्द व्हावा. गरिबांना [[मीठ]] तयार करण्यास परवानगी मिळावी. *परदेशी [[मद्य|दारू]] व माल विकणाऱ्या दुकांनांवर शांततामय निदर्शने करण्याचा हक्क असावा. *[[सविनय कायदेभंग चळवळ|कायदेभंग चळवळीत]] सरकारने ज्यांची मालमत्ता जप्त केली आहे, ती त्यांना परत करावी. *कायदेभंग चळवळ स्थगित व्हावी. *[[राष्ट्रसभा|राष्ट्रसभेने]] गोलमेज परिषदेत सहभाग घ्यावा. *बहिष्कार चळवळ मागे घ्यावी. ==परिणाम== [[जवाहरलाल नेहरू]] व [[सुभाषचंद्र बोस]] यांना करारातील कलमे आवडली नाहीत. त्यांच्या मते गांधींनी सरकारला फार सवलती दिल्या.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा = http://indiaheritage.org/history/history_struggle_freedom.htm | title = हिस्ट्री ऑफ मॉडर्न इंडिया | भाषा = इंग्रजी | अ‍ॅक्सेसदिनांक = १३ डिसेंबर २०११ | अवतरण = द स्ट्रगल फॉर फ्रिडम | archive-date = 2012-02-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120204224546/http://www.indiaheritage.org/history/history_struggle_freedom.htm | url-status = dead }}</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} {{भारतीय स्वातंत्र्यलढा}} [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा]] [[वर्ग:महात्मा गांधी]] [[वर्ग:इ.स. १९३१]] [[वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याच्या काळात झालेले करार व कायदे]] [[वर्ग:महात्मा गांधी यांच्या नावे असलेल्या गोष्टी]] oaj2osjnxvefek2d1byyarewo75rdx6 0 119259 2692634 2691355 2026-07-04T19:20:06Z ~2026-38259-11 184936 2692634 wikitext text/x-wiki {{जमाती}} {{विकिकरण}} '''ठाकर''' ही महाराष्ट्रातील आदिवासी जमात संपूर्ण महाराष्ट्रात आढळते. अखिल महाराष्ट्रातील सर्व जिल्ह्यात ठाकर-ठाकूर जमातीचे लोक राहतात म्हणून १९७६ साली, १९५६ पासून या अनुसूचित जमातींच्या संदर्भात फक्त ५ जिल्ह्यांतील केवळ २७ तालुक्यांसाठी लागू असलेले क्षेत्रबंधन रद्द करण्यात आले व अखिल महाराष्ट्रातील ठाकूर-ठाकर हे अनुसूचित जमातींमध्येच असल्याचा १०८ क्रमांकाचा कायदा, १९७६ साली अस्तित्वात आला आहे. * औरंगाबाद जिल्ह्यातील ठाकर आदिवासी: औरंगाबाद जिल्ह्यात आदिवासी ठाकर व आदिवासी भिल्ल व टोकरे कोळी आहेत. ते अजिंठ्याच्या डोंगरात राहतात. कन्नड तालुका, नांदगाव तालुका, सोयगाव तालुका, सिल्लोड तालुका, चाळीसगाव तालुका आणि खुल्ताबाद तालुका या परिसरात मोडणाऱ्या भूभागांत जवळजवळ ३० हजार आदिवासी ठाकर राहतात. त्यांचे देवदेवता, रुढीपरंपरा, चालीरीती, पोषक, खानपान वगैरे अकोला, संगमनेर, कळसूबाई परिसरातील आदिवासी ठाकरांप्रमाणेच आहेत. त्यांच्याशी यांचे नातेसंबंध आहेत. आदिवासी ठाकरांच्या या परिसरात खोलापूर, गुजरदारी, कलंकी, शिप्घात(?), रंजाची वाडी, माणिकपुंज(ठाकरवाडी), काळदरी, तिसगाव, निरगुडी, पिप्री, लोंजे, चिवली आदी ३० वाड्या आहेत. या वाडीवाडीत आगीवले, वारघडे, सिद, सावंत, पथवे, अवाले, गिऱ्हे, मेंगाळ, गावंडे, मधे, कातवरे, खोडके, कडाळे, उघडे, पोकळे, भूतांबरे अशी ३० प्रकाराची आडनावे (कुलनामे) आढळतात. कुलनामानुसार त्यांचे देव्हारे विविध ठिकाणी आहेत. हे ठाकर खरोखरच आदिवासीच आहेत हे त्यांची बोली, पोषाख, देवदेवता, चालीरीती रुढी परंपरा, ई. तपासून पाहिले. या परिसरातील आदिवासी बाबतीत ही स्वातंत्र्यकाळातील पहिली घटना म्हणावी, त्यादिवशी त्यांनी सर्वांना आदिवासी अनुसूचित जातीचे प्रमाणपत्र दिले जातील, ही घोषणा केली. महाराष्ट्रातील पालघर जिल्ह्यात ठाकर समाज आहे. == व्युत्पत्ती/उत्पत्ती == अजंठा डोंगर परिसरातील ठाकर ही जमात ठाकर, ठाकूर, ठाकऱ्या या नावांनी ओळखली जाते. सांस्कृतिकोशात सांगितल्याप्रमाणे हे ठाकर घोंगड्या तयार करणे, नंदीबैल फिरविणे, बाहुल्यांचे खेळ करणे ही कामे मुळीच करतांना आढळत नाहीत. महाल देशातून आले ते म ठाकर, म म्हणजे मोठे, व क म्हणजे कनिष्ठ, किंवा चाफेकरांचे मते बोलीत क व मचा वापर पुन्हापुन्हा वापर केल्याने क व म ही नावे या क व म ठाकराना पडली असावीत. त्यांच्या पोशाखाबाबत काही दंतकथा सांगितल्या जातात. कन्नड तालुक्यातील अंबाला ठाकरवाडीच्या देवाजी काळूजी आगिवले यांनी सांगितले की ठाकर हे मूळचे मुंगी पैठणचे. निजामाच्या जाचामुळे ते बालाघाट, कोकण, जुंदारखोरा, महालदेश, या ठिकाणी डोंगर दऱ्याखोऱ्यात लपले. तीन पिढ्यापासून पैठण सोडले. तेथून ते कोकणातील टाकेदला गेले. तेथून ते नाशिक व औरंगाबाद जिल्ह्यात गेले. निजामाच्या सैनिकांशी दोन हात करतांना बायका आपले लुगडे आडवे खोचून गुंडाळत व त्या युद्धास सज्ज होत असत. पळापळीत जो वेश घेतला तो अद्यापही तसाच आहे. हा लढा शिवाजीच्या काळात दिला असेही सांगितले जाते. पथवे नावाचे ठाकर पळून पिठ्या डोंगरात गेले. तेथून ते वैतर डोंगरात गेले. ते गाव धरणात बुडाले. तेथून ते घोतीपासून ५ मैल दूर असलेल्या धनुली या गावी आले. तेथून बहिरवाडी आले. तेव्हा त्यांनी पथवेचा देव्हारा हा धनुलीहून बहिरवाडीला हलवला. छत्रपती शिवाजीच्या महाराजांच्या काळात ठाकर हे मावळे होते, * पथवे यांना जहागिरी मिळाली, * मेंगाळ ठाकर हे चपरासी होते तर, * गावंडे ठाकर हे कोतवाल होते. गुन्हेगाराला तापलेल्या तव्यावर उभे करणे हे काम कोतवाल करी. अशा विविध दंतकथा ऐकू येतात. ==इतिहास == राया ठाकर: आदिवासी क्रांतिकारी राया ठाकर हे राघोजी भांगरे यांचे अंगरक्षक होते. * लक्ष्या ठाकर रामजी भांगरे यांचे अंगरक्षक होते. * राया ठाकर इतिहास : राया ठाकर हे महाराष्ट्रातील एक प्रमुख आदिवासी क्रांतिकारक आणि स्वातंत्र्यसैनिक होते. १९ व्या शतकात त्यांनी ब्रिटिश साम्राज्य आणि स्थानिक जुलमी सावकारांविरुद्ध तीव्र लढा दिला. ते 'ठाकर' या मूळ आदिवासी जमातीचे होते.महत्त्वाचे ऐतिहासिक मुद्देराघोजी भांगरे यांचे सहकारी: राया ठाकर हे महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध क्रांतिकारी राघोजी भांगरे यांचे अत्यंत विश्वासू सहकारी आणि वैयक्तिक अंगरक्षक होते.ब्रिटिशविरोधी लढा: त्यांनी राघोजी भांगरे यांच्यासोबत मिळून अकोले, राजूर, आणि अलंग-कुलंगच्या डोंगराळ भागात ब्रिटिशांना जोरदार प्रतिकार केला.सावकारशाहीविरुद्ध बंड: दुष्काळाच्या काळात आदिवासींची जमीन हडपणाऱ्या सावकारांवर त्यांनी हल्ले केले. गरिबांची कर्जबाजारीपणाची कागदपत्रे जाळून त्यांनी लुटलेले धन गरिबांना वाटले.सांस्कृतिक वारसा: आज महाराष्ट्रातील आदिवासी समाजाकडून त्यांना 'आदिवासी वीर' म्हणून पूजले जाते. जल, जंगल आणि जमिनीच्या रक्षणासाठी त्यांनी दिलेल्या बलिदानाची आजही आदराने आठवण काढली जाते. क्रांतिकारक राया ठाकर आणि राघोजी भांगरे यांच्या संघर्षाचा इतिहास अतिशय रोमांचक आहे. १८३० ते १८४८ दरम्यानचा हा कालखंड होता.राया ठाकर आणि राघोजी भांगरे: संघर्षाचे प्रमुख किस्सेगुरिल्ला युद्धपद्धती (गनिमी कावा): अलंग, कुलंग आणि कळसूबाई या सह्याद्रीच्या अत्यंत दुर्गम कड्यांवर राया ठाकर आणि राघोजींनी आपले तळ बनवले होते. या भागाची त्यांना खडान् खडा माहिती होती. ब्रिटिश सैन्य किंवा त्यांचे अधिकारी या भागात आले, की हे क्रांतिकारी डोंगरावरून अचानक हल्ला करत आणि जंगलात गायब होत. ब्रिटीश सैन्याला वर्षानुवर्षे या दुर्गम भागात त्यांना पकडणे अशक्य झाले होते.सावकरांचे कान-नाक कापण्याची मोहीम: १८४० च्या दशकात महाराष्ट्रात मोठा दुष्काळ पडला होता. त्या काळात मारवाडी आणि गुजराती सावकारांनी आदिवासींच्या जमिनी बळकावल्या होत्या. राया आणि राघोजींनी या जुलमी सावकरांना धडा शिकवण्यासाठी त्यांच्या वाड्यांवर धाडी टाकल्या. ते सावकारांचे हिशोबाचे आणि कर्जाचे दस्तावेज (खतावण्या) जाहीरपणे जाळून टाकत. तसेच, गरिबांवर जुलूम करणाऱ्या सावकरांचे कान आणि नाक कापण्याची कडक शिक्षा ते देत, ज्यामुळे सावकारांमध्ये त्यांचा मोठा दरारा निर्माण झाला होता.ब्रिटिश खजिन्याची लूट आणि गरिबांना मदत: इंग्रज सरकार शेतकऱ्यांकडून जबरदस्तीने महसूल (कराच्या रूपाने पैसा) गोळा करायचे. राया ठाकर यांच्या नेतृत्वाखाली क्रांतिकारकांनी अनेकदा ब्रिटीश सरकारी खजिना आणि सावकरांचे धन लुटले. ही लूट ते स्वतःसाठी न ठेवता दुष्काळग्रस्त आणि उपाशी आदिवासींमध्ये वाटून टाकत. यामुळे संपूर्ण आदिवासी समाज त्यांचा पाठीराखा बनला होता.कैद आणि शेवट: ब्रिटिशांनी राघोजी आणि राया ठाकर यांना पकडण्यासाठी मोठे बक्षीस जाहीर केले होते. अखेर, १८४७-४८ च्या सुमारास फितुरीमुळे राघोजी भांगरे यांना पंढरपूर येथून अटक करण्यात आली आणि ठाण्यातील मध्यवर्ती कारागृहात त्यांना फाशी देण्यात आली. राया ठाकर यांनीही शेवटच्या श्वासापर्यंत आपल्या जंगलासाठी आणि स्वातंत्र्यासाठी लढा दिला. क्रांतिकारक राया ठाकर यांच्याशी संबंधित ऐतिहासिक ठिकाणे आणि ठाकर समाजाची जगप्रसिद्ध लोककला या दोन्ही गोष्टींची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे: १. राया ठाकर यांच्याशी संबंधित ऐतिहासिक ठिकाणे (अकोले व राजूर परिसर)राया ठाकर आणि राघाजी भांगरे यांनी ब्रिटिश सैन्याला हुलकावणी देण्यासाठी अहमदनगर जिल्ह्यातील अकोले तालुक्यातील सह्याद्रीच्या डोंगररांगांचा वापर केला. ही ठिकाणे आजही त्यांच्या शौर्याची साक्ष देतात:अलंग, कुलंग आणि मदनगड: अकोले जवळील हे किल्ले अतिशय दुर्गम मानले जातात. राया ठाकर या संपूर्ण डोंगररांगांमध्ये गनिमी काव्याने लढत असत. येथील गुहांचा वापर ते आपले शस्त्र साठे आणि अन्नधान्य लपवण्यासाठी करत.राजूर आणि देवगाव: देवगाव हे राघोजींचे जन्मगाव असून राजूर हे या भागातील मुख्य केंद्र होते. राया ठाकर आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी याच परिसरातील ब्रिटिश चौक्यांवर आणि जुलमी सावकारांच्या वाड्यांवर यशस्वी धाडी टाकल्या होत्या.कळसूबाईची जंगले: महाराष्ट्रातील सर्वोच्च शिखर असलेल्या कळसूबाईच्या पायथ्याशी असलेले घनदाट जंगल हे राया ठाकर यांचे मुख्य लपण्याचे ठिकाण होते. ==संदर्भ == <references/> आदिवासी ठाकर (समाजशास्त्रीय अभ्यास) लेखक-डॉ.रमेश सूर्यवंशी ,अभ्यासिका प्रकाशन १, जून २०१०. ISBN -13-978-81-920256-3-6. == लेखात प्रयुक्त संज्ञा == ===शब्दाचा विशेष संदर्भ/अर्थ छटा=== {| class="wikitable" |- |प्रयुक्त शब्द || विशेष संदर्भ/अर्थ छटा |- | 3 || 4 |} ==इंग्रजी मराठी <!--विकि--> संज्ञा== {| class="wikitable" |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |} hr8vob9j6vaqlbzvpe2t3c7dd80qd1z 2692635 2692634 2026-07-04T19:29:48Z ~2026-38259-11 184936 /* इतिहास */ 2692635 wikitext text/x-wiki {{जमाती}} {{विकिकरण}} '''ठाकर''' ही महाराष्ट्रातील आदिवासी जमात संपूर्ण महाराष्ट्रात आढळते. अखिल महाराष्ट्रातील सर्व जिल्ह्यात ठाकर-ठाकूर जमातीचे लोक राहतात म्हणून १९७६ साली, १९५६ पासून या अनुसूचित जमातींच्या संदर्भात फक्त ५ जिल्ह्यांतील केवळ २७ तालुक्यांसाठी लागू असलेले क्षेत्रबंधन रद्द करण्यात आले व अखिल महाराष्ट्रातील ठाकूर-ठाकर हे अनुसूचित जमातींमध्येच असल्याचा १०८ क्रमांकाचा कायदा, १९७६ साली अस्तित्वात आला आहे. * औरंगाबाद जिल्ह्यातील ठाकर आदिवासी: औरंगाबाद जिल्ह्यात आदिवासी ठाकर व आदिवासी भिल्ल व टोकरे कोळी आहेत. ते अजिंठ्याच्या डोंगरात राहतात. कन्नड तालुका, नांदगाव तालुका, सोयगाव तालुका, सिल्लोड तालुका, चाळीसगाव तालुका आणि खुल्ताबाद तालुका या परिसरात मोडणाऱ्या भूभागांत जवळजवळ ३० हजार आदिवासी ठाकर राहतात. त्यांचे देवदेवता, रुढीपरंपरा, चालीरीती, पोषक, खानपान वगैरे अकोला, संगमनेर, कळसूबाई परिसरातील आदिवासी ठाकरांप्रमाणेच आहेत. त्यांच्याशी यांचे नातेसंबंध आहेत. आदिवासी ठाकरांच्या या परिसरात खोलापूर, गुजरदारी, कलंकी, शिप्घात(?), रंजाची वाडी, माणिकपुंज(ठाकरवाडी), काळदरी, तिसगाव, निरगुडी, पिप्री, लोंजे, चिवली आदी ३० वाड्या आहेत. या वाडीवाडीत आगीवले, वारघडे, सिद, सावंत, पथवे, अवाले, गिऱ्हे, मेंगाळ, गावंडे, मधे, कातवरे, खोडके, कडाळे, उघडे, पोकळे, भूतांबरे अशी ३० प्रकाराची आडनावे (कुलनामे) आढळतात. कुलनामानुसार त्यांचे देव्हारे विविध ठिकाणी आहेत. हे ठाकर खरोखरच आदिवासीच आहेत हे त्यांची बोली, पोषाख, देवदेवता, चालीरीती रुढी परंपरा, ई. तपासून पाहिले. या परिसरातील आदिवासी बाबतीत ही स्वातंत्र्यकाळातील पहिली घटना म्हणावी, त्यादिवशी त्यांनी सर्वांना आदिवासी अनुसूचित जातीचे प्रमाणपत्र दिले जातील, ही घोषणा केली. महाराष्ट्रातील पालघर जिल्ह्यात ठाकर समाज आहे. == व्युत्पत्ती/उत्पत्ती == अजंठा डोंगर परिसरातील ठाकर ही जमात ठाकर, ठाकूर, ठाकऱ्या या नावांनी ओळखली जाते. सांस्कृतिकोशात सांगितल्याप्रमाणे हे ठाकर घोंगड्या तयार करणे, नंदीबैल फिरविणे, बाहुल्यांचे खेळ करणे ही कामे मुळीच करतांना आढळत नाहीत. महाल देशातून आले ते म ठाकर, म म्हणजे मोठे, व क म्हणजे कनिष्ठ, किंवा चाफेकरांचे मते बोलीत क व मचा वापर पुन्हापुन्हा वापर केल्याने क व म ही नावे या क व म ठाकराना पडली असावीत. त्यांच्या पोशाखाबाबत काही दंतकथा सांगितल्या जातात. कन्नड तालुक्यातील अंबाला ठाकरवाडीच्या देवाजी काळूजी आगिवले यांनी सांगितले की ठाकर हे मूळचे मुंगी पैठणचे. निजामाच्या जाचामुळे ते बालाघाट, कोकण, जुंदारखोरा, महालदेश, या ठिकाणी डोंगर दऱ्याखोऱ्यात लपले. तीन पिढ्यापासून पैठण सोडले. तेथून ते कोकणातील टाकेदला गेले. तेथून ते नाशिक व औरंगाबाद जिल्ह्यात गेले. निजामाच्या सैनिकांशी दोन हात करतांना बायका आपले लुगडे आडवे खोचून गुंडाळत व त्या युद्धास सज्ज होत असत. पळापळीत जो वेश घेतला तो अद्यापही तसाच आहे. हा लढा शिवाजीच्या काळात दिला असेही सांगितले जाते. पथवे नावाचे ठाकर पळून पिठ्या डोंगरात गेले. तेथून ते वैतर डोंगरात गेले. ते गाव धरणात बुडाले. तेथून ते घोतीपासून ५ मैल दूर असलेल्या धनुली या गावी आले. तेथून बहिरवाडी आले. तेव्हा त्यांनी पथवेचा देव्हारा हा धनुलीहून बहिरवाडीला हलवला. छत्रपती शिवाजीच्या महाराजांच्या काळात ठाकर हे मावळे होते, * पथवे यांना जहागिरी मिळाली, * मेंगाळ ठाकर हे चपरासी होते तर, * गावंडे ठाकर हे कोतवाल होते. गुन्हेगाराला तापलेल्या तव्यावर उभे करणे हे काम कोतवाल करी. अशा विविध दंतकथा ऐकू येतात. ==इतिहास == राया ठाकर: आदिवासी क्रांतिकारी राया ठाकर हे राघोजी भांगरे यांचे अंगरक्षक होते. * लक्ष्या ठाकर रामजी भांगरे यांचे अंगरक्षक होते. * राया ठाकर इतिहास : राया ठाकर हे महाराष्ट्रातील एक प्रमुख आदिवासी क्रांतिकारक आणि स्वातंत्र्यसैनिक होते. १९ व्या शतकात त्यांनी ब्रिटिश साम्राज्य आणि स्थानिक जुलमी सावकारांविरुद्ध तीव्र लढा दिला. ते 'ठाकर' या मूळ आदिवासी जमातीचे होते.महत्त्वाचे ऐतिहासिक मुद्देराघोजी भांगरे यांचे सहकारी: राया ठाकर हे महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध क्रांतिकारी राघोजी भांगरे यांचे अत्यंत विश्वासू सहकारी आणि वैयक्तिक अंगरक्षक होते.ब्रिटिशविरोधी लढा: त्यांनी राघोजी भांगरे यांच्यासोबत मिळून अकोले, राजूर, आणि अलंग-कुलंगच्या डोंगराळ भागात ब्रिटिशांना जोरदार प्रतिकार केला.सावकारशाहीविरुद्ध बंड: दुष्काळाच्या काळात आदिवासींची जमीन हडपणाऱ्या सावकारांवर त्यांनी हल्ले केले. गरिबांची कर्जबाजारीपणाची कागदपत्रे जाळून त्यांनी लुटलेले धन गरिबांना वाटले.सांस्कृतिक वारसा: आज महाराष्ट्रातील आदिवासी समाजाकडून त्यांना 'आदिवासी वीर' म्हणून पूजले जाते. जल, जंगल आणि जमिनीच्या रक्षणासाठी त्यांनी दिलेल्या बलिदानाची आजही आदराने आठवण काढली जाते. क्रांतिकारक राया ठाकर आणि राघोजी भांगरे यांच्या संघर्षाचा इतिहास अतिशय रोमांचक आहे. १८३० ते १८४८ दरम्यानचा हा कालखंड होता.राया ठाकर आणि राघोजी भांगरे: संघर्षाचे प्रमुख किस्सेगुरिल्ला युद्धपद्धती (गनिमी कावा): अलंग, कुलंग आणि कळसूबाई या सह्याद्रीच्या अत्यंत दुर्गम कड्यांवर राया ठाकर आणि राघोजींनी आपले तळ बनवले होते. या भागाची त्यांना खडान् खडा माहिती होती. ब्रिटिश सैन्य किंवा त्यांचे अधिकारी या भागात आले, की हे क्रांतिकारी डोंगरावरून अचानक हल्ला करत आणि जंगलात गायब होत. ब्रिटीश सैन्याला वर्षानुवर्षे या दुर्गम भागात त्यांना पकडणे अशक्य झाले होते.सावकरांचे कान-नाक कापण्याची मोहीम: १८४० च्या दशकात महाराष्ट्रात मोठा दुष्काळ पडला होता. त्या काळात मारवाडी आणि गुजराती सावकारांनी आदिवासींच्या जमिनी बळकावल्या होत्या. राया आणि राघोजींनी या जुलमी सावकरांना धडा शिकवण्यासाठी त्यांच्या वाड्यांवर धाडी टाकल्या. ते सावकारांचे हिशोबाचे आणि कर्जाचे दस्तावेज (खतावण्या) जाहीरपणे जाळून टाकत. तसेच, गरिबांवर जुलूम करणाऱ्या सावकरांचे कान आणि नाक कापण्याची कडक शिक्षा ते देत, ज्यामुळे सावकारांमध्ये त्यांचा मोठा दरारा निर्माण झाला होता.ब्रिटिश खजिन्याची लूट आणि गरिबांना मदत: इंग्रज सरकार शेतकऱ्यांकडून जबरदस्तीने महसूल (कराच्या रूपाने पैसा) गोळा करायचे. राया ठाकर यांच्या नेतृत्वाखाली क्रांतिकारकांनी अनेकदा ब्रिटीश सरकारी खजिना आणि सावकरांचे धन लुटले. ही लूट ते स्वतःसाठी न ठेवता दुष्काळग्रस्त आणि उपाशी आदिवासींमध्ये वाटून टाकत. यामुळे संपूर्ण आदिवासी समाज त्यांचा पाठीराखा बनला होता.कैद आणि शेवट: ब्रिटिशांनी राघोजी आणि राया ठाकर यांना पकडण्यासाठी मोठे बक्षीस जाहीर केले होते. अखेर, १८४७-४८ च्या सुमारास फितुरीमुळे राघोजी भांगरे यांना पंढरपूर येथून अटक करण्यात आली आणि ठाण्यातील मध्यवर्ती कारागृहात त्यांना फाशी देण्यात आली. राया ठाकर यांनीही शेवटच्या श्वासापर्यंत आपल्या जंगलासाठी आणि स्वातंत्र्यासाठी लढा दिला. क्रांतिकारक राया ठाकर यांच्याशी संबंधित ऐतिहासिक ठिकाणे आणि ठाकर समाजाची जगप्रसिद्ध लोककला या दोन्ही गोष्टींची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे: १. राया ठाकर यांच्याशी संबंधित ऐतिहासिक ठिकाणे (अकोले व राजूर परिसर)राया ठाकर आणि राघाजी भांगरे यांनी ब्रिटिश सैन्याला हुलकावणी देण्यासाठी अहमदनगर जिल्ह्यातील अकोले तालुक्यातील सह्याद्रीच्या डोंगररांगांचा वापर केला. ही ठिकाणे आजही त्यांच्या शौर्याची साक्ष देतात:अलंग, कुलंग आणि मदनगड: अकोले जवळील हे किल्ले अतिशय दुर्गम मानले जातात. राया ठाकर या संपूर्ण डोंगररांगांमध्ये गनिमी काव्याने लढत असत. येथील गुहांचा वापर ते आपले शस्त्र साठे आणि अन्नधान्य लपवण्यासाठी करत.राजूर आणि देवगाव: देवगाव हे राघोजींचे जन्मगाव असून राजूर हे या भागातील मुख्य केंद्र होते. राया ठाकर आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी याच परिसरातील ब्रिटिश चौक्यांवर आणि जुलमी सावकारांच्या वाड्यांवर यशस्वी धाडी टाकल्या होत्या.कळसूबाईची जंगले: महाराष्ट्रातील सर्वोच्च शिखर असलेल्या कळसूबाईच्या पायथ्याशी असलेले घनदाट जंगल हे राया ठाकर यांचे मुख्य लपण्याचे ठिकाण होते. * ✊।। जय आदिवासी ।। 🌿।। जय जोहार ।। 🐅।। जय राया ठाकर ।। सह्याद्रीचा ढाण्या वाघ — आदिवासी क्रांतिकारक राया ठाकर सह्याद्रीच्या दऱ्या-खोऱ्यात जन्मलेला, आदिवासी ठाकर समाजाचा एक पराक्रमी, शूर आणि दुर्लक्षित क्रांतिकारक म्हणजे राया ठाकर. ते फक्त एक व्यक्तिमत्व नव्हते, तर आदिवासी अस्मिता, स्वाभिमान, शौर्य आणि संघटन शक्तीचे प्रतीक होते. राघोजी भांगरे यांचे विश्वासू सहकारी, अंगरक्षक आणि अचूक नेमबाज म्हणून राया ठाकर यांची ओळख होती. त्यांच्या नावाने सह्याद्री दणाणत असे. त्यांच्या धाडसामुळे आणि पराक्रमामुळे लोक त्यांना “सह्याद्रीचा खराखुरा ढाण्या वाघ” म्हणत असत. 🔥 आदिवासी इतिहासाचे विस्मरण आज अनेक जयंती, पुण्यतिथी, दिवस मोठ्या प्रमाणावर साजरे केले जातात, परंतु आदिवासी ठाकर समाजाच्या पूर्वजांचे बलिदान, संघर्ष आणि शौर्य यांची दखल मात्र फार कमी घेतली गेली. राया ठाकर, सकृबुधा मेंगाळ, गिर्हे बंधू, बाळा मेंगाळ, नावजी मेंगाळ, धर्मा मधे, लक्ष्मण खोडका, सोनबा ठाकर, म्हाकूबाई, मंगलनाथ महाराज यांसारख्या अनेक वीरांनी समाजासाठी संसार उघड्यावर ठेवून रक्त सांडले. परंतु त्यांचा इतिहास लिखित स्वरूपात फारसा जतन झाला नाही. हा समाजासाठी एक मोठा दुःखद विषय आहे. 🛡️ राया ठाकर यांचे जीवन लोककथांनुसार राया ठाकर आणि साया ठाकर हे जुळे भाऊ होते. त्यांचे मूळ गाव नाशिक जिल्ह्यातील इगतपुरी तालुक्यातील बारशिंगवे असल्याचे सांगितले जाते. राघोजी भांगरे यांना इंग्रजांनी पकडल्यानंतर राया ठाकर काही काळ पारनेर येथे राहिले आणि नंतर जुन्नर तालुक्यातील सोमतवाडी येथे स्थायिक झाले. तेथे त्यांनी “घोगरे” आडनाव धारण केले आणि पुढे तेजूर ठाकरवाडीतील मुलीशी विवाह करून संसार सुरू केला. पण त्यांच्यातील नेतृत्व, धाडस आणि संघटन क्षमता कधीच कमी झाली नाही. 🎯 अचूक नेमबाज आणि लोकनेता सोमतवाडीतील वडीलधारी मंडळी आजही सांगतात की — राया ठाकर यांच्या शिवाय गावातील कोणताही सण, होळी किंवा कार्यक्रम पूर्ण होत नसे. तमाशामध्ये “राजा”ची भूमिका देखील तेच करत असत. त्यांच्याकडे घुंगरांनी सजवलेली बैलगाडी होती. ते इतके अचूक नेमबाज होते की एक इंग्रज अधिकारी त्यांना नेहमी वाघाच्या शिकारीसाठी घेऊन जात असे. त्यांचा नेम कधीच चुकत नसे. 🐅 वाघासारखा मृत्यू एकदा वाघाच्या शिकारीदरम्यान अचानक दुसऱ्या वाघाने राया ठाकर यांच्यावर हल्ला केला. त्यात ते गंभीर जखमी झाले आणि कायमचे कोसळले. सह्याद्रीचा हा ढाण्या वाघ शेवटपर्यंत वाघाशीच झुंज देत राहिला. त्यांच्या मृत्यूनंतरही इंग्रज अधिकाऱ्याने त्यांचा फोटो टिपल्याचे सांगितले जाते. 🌿 आदिवासी ठाकर समाजाची ओळख आदिवासी ठाकर समाज हा जल, जंगल आणि जमीन यांच्याशी जोडलेला स्वाभिमानी समाज आहे. या समाजात — ✔️ वचनाला जागणे ✔️ स्त्रियांचा सन्मान राखणे ✔️ अन्यायाविरुद्ध लढणे ✔️ समाजनिष्ठा जपणे ✔️ स्वतंत्र न्यायव्यवस्था ठेवणे अशी मजबूत परंपरा होती. “जमात पंचायत” ही स्वतंत्र न्यायव्यवस्था समाजात अस्तित्वात होती. बोर्ली (बाहुली) येथे यात्रेदरम्यान न्यायनिवाडे होत असत. ⚔️ संघर्ष आणि स्वाभिमान इतिहासात अनेक परकीय आक्रमणे झाली, पण ठाकर समाजाने कधीच गुलामी स्वीकारली नाही. कातकरी आणि ठाकर समाजाने आपली ओळख, संस्कृती आणि स्वाभिमान शेवटपर्यंत जपला. ठाकर स्त्रियांनी देखील आपल्या सन्मानासाठी संघर्ष केला. हा समाज स्वाभिमान, पराक्रम आणि निष्ठेचे जिवंत उदाहरण आहे. 📜 आजची गरज आज गरज आहे ती — आदिवासी ठाकर समाजाचा इतिहास शोधण्याची, लिहिण्याची आणि पुढच्या पिढीपर्यंत पोहोचवण्याची. राया ठाकर यांसारख्या वीरांचा इतिहास जिवंत ठेवणे हेच त्यांना खरी आदरांजली ठरेल. ✊ जल, जंगल, जमीन आमचीच आहे! 🌿 आदिवासी अस्मिता आमचा अभिमान! 🐅 सह्याद्रीचा ढाण्या वाघ — राया ठाकर अमर राहो! <br /> <br /> ==संदर्भ == <references/> आदिवासी ठाकर (समाजशास्त्रीय अभ्यास) लेखक-डॉ.रमेश सूर्यवंशी ,अभ्यासिका प्रकाशन १, जून २०१०. ISBN -13-978-81-920256-3-6. == लेखात प्रयुक्त संज्ञा == ===शब्दाचा विशेष संदर्भ/अर्थ छटा=== {| class="wikitable" |- |प्रयुक्त शब्द || विशेष संदर्भ/अर्थ छटा |- | 3 || 4 |} ==इंग्रजी मराठी <!--विकि--> संज्ञा== {| class="wikitable" |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |} kb1gn8f178l95hu3ouc80bc8ui0kkt1 2692639 2692635 2026-07-05T01:56:55Z संतोष गोरे 135680 [[Special:Contributions/~2026-38259-11|~2026-38259-11]] ([[User talk:~2026-38259-11|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:~2026-32459-97|~2026-32459-97]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले. 2691355 wikitext text/x-wiki {{जमाती}} {{विकिकरण}} '''ठाकर''' ही महाराष्ट्रातील आदिवासी जमात संपूर्ण महाराष्ट्रात आढळते. अखिल महाराष्ट्रातील सर्व जिल्ह्यात ठाकर-ठाकूर जमातीचे लोक राहतात म्हणून १९७६ साली, १९५६ पासून या अनुसूचित जमातींच्या संदर्भात फक्त ५ जिल्ह्यांतील केवळ २७ तालुक्यांसाठी लागू असलेले क्षेत्रबंधन रद्द करण्यात आले व अखिल महाराष्ट्रातील ठाकूर-ठाकर हे अनुसूचित जमातींमध्येच असल्याचा १०८ क्रमांकाचा कायदा, १९७६ साली अस्तित्वात आला आहे. * औरंगाबाद जिल्ह्यातील ठाकर आदिवासी: औरंगाबाद जिल्ह्यात आदिवासी ठाकर व आदिवासी भिल्ल व टोकरे कोळी आहेत. ते अजिंठ्याच्या डोंगरात राहतात. कन्नड तालुका, नांदगाव तालुका, सोयगाव तालुका, सिल्लोड तालुका, चाळीसगाव तालुका आणि खुल्ताबाद तालुका या परिसरात मोडणाऱ्या भूभागांत जवळजवळ ३० हजार आदिवासी ठाकर राहतात. त्यांचे देवदेवता, रुढीपरंपरा, चालीरीती, पोषक, खानपान वगैरे अकोला, संगमनेर, कळसूबाई परिसरातील आदिवासी ठाकरांप्रमाणेच आहेत. त्यांच्याशी यांचे नातेसंबंध आहेत. आदिवासी ठाकरांच्या या परिसरात खोलापूर, गुजरदारी, कलंकी, शिप्घात(?), रंजाची वाडी, माणिकपुंज(ठाकरवाडी), काळदरी, तिसगाव, निरगुडी, पिप्री, लोंजे, चिवली आदी ३० वाड्या आहेत. या वाडीवाडीत आगीवले, वारघडे, सिद, सावंत, पथवे, अवाले, गिऱ्हे, मेंगाळ, गावंडे, मधे, कातवरे, खोडके, कडाळे, उघडे, पोकळे, भूतांबरे अशी ३० प्रकाराची आडनावे (कुलनामे) आढळतात. कुलनामानुसार त्यांचे देव्हारे विविध ठिकाणी आहेत. हे ठाकर खरोखरच आदिवासीच आहेत हे त्यांची बोली, पोषाख, देवदेवता, चालीरीती रुढी परंपरा, ई. तपासून पाहिले. या परिसरातील आदिवासी बाबतीत ही स्वातंत्र्यकाळातील पहिली घटना म्हणावी, त्यादिवशी त्यांनी सर्वांना आदिवासी अनुसूचित जातीचे प्रमाणपत्र दिले जातील, ही घोषणा केली. महाराष्ट्रातील पालघर जिल्ह्यात ठाकर समाज आहे. == व्युत्पत्ती/उत्पत्ती == अजंठा डोंगर परिसरातील ठाकर ही जमात ठाकर, ठाकूर, ठाकऱ्या या नावांनी ओळखली जाते. सांस्कृतिकोशात सांगितल्याप्रमाणे हे ठाकर घोंगड्या तयार करणे, नंदीबैल फिरविणे, बाहुल्यांचे खेळ करणे ही कामे मुळीच करतांना आढळत नाहीत. महाल देशातून आले ते म ठाकर, म म्हणजे मोठे, व क म्हणजे कनिष्ठ, किंवा चाफेकरांचे मते बोलीत क व मचा वापर पुन्हापुन्हा वापर केल्याने क व म ही नावे या क व म ठाकराना पडली असावीत. त्यांच्या पोशाखाबाबत काही दंतकथा सांगितल्या जातात. कन्नड तालुक्यातील अंबाला ठाकरवाडीच्या देवाजी काळूजी आगिवले यांनी सांगितले की ठाकर हे मूळचे मुंगी पैठणचे. निजामाच्या जाचामुळे ते बालाघाट, कोकण, जुंदारखोरा, महालदेश, या ठिकाणी डोंगर दऱ्याखोऱ्यात लपले. तीन पिढ्यापासून पैठण सोडले. तेथून ते कोकणातील टाकेदला गेले. तेथून ते नाशिक व औरंगाबाद जिल्ह्यात गेले. निजामाच्या सैनिकांशी दोन हात करतांना बायका आपले लुगडे आडवे खोचून गुंडाळत व त्या युद्धास सज्ज होत असत. पळापळीत जो वेश घेतला तो अद्यापही तसाच आहे. हा लढा शिवाजीच्या काळात दिला असेही सांगितले जाते. पथवे नावाचे ठाकर पळून पिठ्या डोंगरात गेले. तेथून ते वैतर डोंगरात गेले. ते गाव धरणात बुडाले. तेथून ते घोतीपासून ५ मैल दूर असलेल्या धनुली या गावी आले. तेथून बहिरवाडी आले. तेव्हा त्यांनी पथवेचा देव्हारा हा धनुलीहून बहिरवाडीला हलवला. छत्रपती शिवाजीच्या महाराजांच्या काळात ठाकर हे मावळे होते, * पथवे यांना जहागिरी मिळाली, * मेंगाळ ठाकर हे चपरासी होते तर, * गावंडे ठाकर हे कोतवाल होते. गुन्हेगाराला तापलेल्या तव्यावर उभे करणे हे काम कोतवाल करी. अशा विविध दंतकथा ऐकू येतात. ==इतिहास == राया ठाकर: आदिवासी क्रांतिकारी राया ठाकर हे राघोजी भांगरे यांचे अंगरक्षक होते. * लक्ष्या ठाकर रामजी भांगरे यांचे अंगरक्षक होते. ==संदर्भ == <references/> आदिवासी ठाकर (समाजशास्त्रीय अभ्यास) लेखक-डॉ.रमेश सूर्यवंशी ,अभ्यासिका प्रकाशन १, जून २०१०. ISBN -13-978-81-920256-3-6. == लेखात प्रयुक्त संज्ञा == ===शब्दाचा विशेष संदर्भ/अर्थ छटा=== {| class="wikitable" |- |प्रयुक्त शब्द || विशेष संदर्भ/अर्थ छटा |- | 3 || 4 |} ==इंग्रजी मराठी <!--विकि--> संज्ञा== {| class="wikitable" |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |- | इंग्रजी || मराठी |} 8xsfq208v6dlov7xr9j5c6p3b2s6gv2 0 135538 2692725 2690690 2026-07-05T11:43:23Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2692725 wikitext text/x-wiki [[File:Statue of Balasaheb Sawant.jpg|thumb|डॉ.बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ, दापोली येथील डॉ. बाळासाहेब सावंत यांचा पुतळा]] [[File:KKV Library.jpg|thumb|बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ, दापोली येथील वाचनालय]] '''डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ''' [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राच्या]] [[दापोली]] गावातील कृषी विद्यापीठ आहे. याची स्थापना वसंंतराव नाईक सरकारने [[१८ मे]], [[इ.स. १९७२]] रोजी '''कोकण कृषी विद्यापीठ''' नावाने केली. कृृृषी औद्योगिकीकरण व शेतकरी सक्षमीकरणासााठी हरितक्रांतीचे जनक [[वसंतराव नाईक]] यांनी पहिल्यांदाच ४ कृषी विदयापिठाची स्थापना केली, त्यापैकी असलेले हेे एक कृषी विद्यापीठ. पुढे या विदयापिठाचे नवे नामकरण [[१२ फेब्रुवारी]], [[इ.स. २००१]] रोजी याचे नामविस्तार [[पी.के. सावंत]] यांचे नांव देऊन केले गेले. {{भारतातील कृषी विद्यापीठे}} [[वर्ग:महाराष्ट्रातील विद्यापीठे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील कृषि विद्यापीठे]] ow1715qouyg8guzzdffpsqz4ysqxqrk 2692726 2692725 2026-07-05T11:44:09Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2692726 wikitext text/x-wiki [[File:Statue of Balasaheb Sawant.jpg|thumb|डॉ.बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ, दापोली येथील डॉ. बाळासाहेब सावंत यांचा पुतळा]] [[File:KKV Library.jpg|thumb|बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ, दापोली येथील वाचनालय]] '''डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ''' [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राच्या]] [[दापोली]] गावातील कृषी विद्यापीठ आहे. याची स्थापना वसंंतराव नाईक सरकारने [[१८ मे]], [[इ.स. १९७२]] रोजी '''कोकण कृषी विद्यापीठ''' नावाने केली. कृृृषी औद्योगिकीकरण व शेतकरी सक्षमीकरणासााठी हरितक्रांतीचे जनक [[वसंतराव नाईक]] यांनी पहिल्यांदाच ४ कृषी विदयापिठाची स्थापना केली, त्यापैकी असलेले हेे एक कृषी विद्यापीठ. पुढे या विदयापिठाचे नवे नामकरण [[१२ फेब्रुवारी]], [[इ.स. २००१]] रोजी याचे नामविस्तार [[पी.के. सावंत]] यांचे नांव देऊन केले गेले. {{भारतातील कृषी विद्यापीठे}} [[वर्ग:महाराष्ट्रातील विद्यापीठे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील कृषि विद्यापीठे]] 2jbcy85xy59iwxrkh4wsoiedubg12mt 2692727 2692726 2026-07-05T11:44:55Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2692727 wikitext text/x-wiki [[File:Statue of Balasaheb Sawant.jpg|thumb|डॉ.बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ, दापोली येथील डॉ. बाळासाहेब सावंत यांचा पुतळा]] '''डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ''' [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राच्या]] [[दापोली]] गावातील कृषी विद्यापीठ आहे. याची स्थापना वसंंतराव नाईक सरकारने [[१८ मे]], [[इ.स. १९७२]] रोजी '''कोकण कृषी विद्यापीठ''' नावाने केली. कृृृषी औद्योगिकीकरण व शेतकरी सक्षमीकरणासााठी हरितक्रांतीचे जनक [[वसंतराव नाईक]] यांनी पहिल्यांदाच ४ कृषी विदयापिठाची स्थापना केली, त्यापैकी असलेले हेे एक कृषी विद्यापीठ. पुढे या विदयापिठाचे नवे नामकरण [[१२ फेब्रुवारी]], [[इ.स. २००१]] रोजी याचे नामविस्तार [[पी.के. सावंत]] यांचे नांव देऊन केले गेले. [[File:KKV Library.jpg|thumb|बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ, दापोली येथील वाचनालय.]] {{भारतातील कृषी विद्यापीठे}} [[वर्ग:महाराष्ट्रातील विद्यापीठे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील कृषि विद्यापीठे]] 7y3gqp2u7rnttyeogn8km7y48seqizt 2692728 2692727 2026-07-05T11:45:49Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2692728 wikitext text/x-wiki [[File:Statue of Balasaheb Sawant.jpg|thumb|डॉ.बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ, दापोली येथील डॉ. बाळासाहेब उर्फ पी.के. सावंत यांचा पुतळा]] '''डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ''' [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राच्या]] [[दापोली]] गावातील कृषी विद्यापीठ आहे. याची स्थापना वसंंतराव नाईक सरकारने [[१८ मे]], [[इ.स. १९७२]] रोजी '''कोकण कृषी विद्यापीठ''' नावाने केली. कृृृषी औद्योगिकीकरण व शेतकरी सक्षमीकरणासााठी हरितक्रांतीचे जनक [[वसंतराव नाईक]] यांनी पहिल्यांदाच ४ कृषी विदयापिठाची स्थापना केली, त्यापैकी असलेले हेे एक कृषी विद्यापीठ. पुढे या विदयापिठाचे नवे नामकरण [[१२ फेब्रुवारी]], [[इ.स. २००१]] रोजी याचे नामविस्तार [[पी.के. सावंत]] यांचे नांव देऊन केले गेले. [[File:KKV Library.jpg|thumb|बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ, दापोली येथील वाचनालय.]] {{भारतातील कृषी विद्यापीठे}} [[वर्ग:महाराष्ट्रातील विद्यापीठे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील कृषि विद्यापीठे]] 3erlx374jlf4fkvyp8ua8qygh8rll21 0 142181 2692619 2649942 2026-07-04T16:10:37Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2692619 wikitext text/x-wiki डॉ. '''सुरेंद्र शिवदास बारलिंगे''' ([[२० जुलै]], [[इ.स. १९१९]] - [[१९ डिसेंबर]], [[इ.स. १९९७]]) हे स्वांतत्र्य सैनिक आणि महाराष्ट्रातील तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक होते. भारतात आणि विदेशात ते तत्त्ववेत्ते म्हणून परिचित आहेत. त्यांचे तत्त्वचिंतन मराठी, हिंदी आणि इंग्लिश अशा तीन भाषेत आहे. तत्त्वज्ञानाबरोबरच त्यांनी मराठीत तत्त्वज्ञानेतर लेखन केले आहे. सुरेंद्र बारलिंगे यांचे वडील शिवदास कृष्ण बारलिंगे हे उत्कृष्ट वकील होते. ते संस्कृत, गणित, तत्त्वज्ञान, कायदा व खगोलशास्त्र यांचे विद्वान होते. प्रथम लो. [[टिळक]] आणि नंतर [[म. गांधी]] यांचे ते अनुयायी होते.<ref name="ReferenceA">सुरेंद्र शिवदास बारलिंगे, माझा आंतरिक विकास, संक्षेप व अनुवाद -अर्चना देगावकर, पान ०८, ''डॉ. बारलिंगे यांचे विचारविश्व'', परामर्श, खंड २०, अंक ३-४, नोव्हेंबर १९९८, फेब्रुवारी १९९९</ref> * वामन आणि सुरेंद्र हे त्यांचे दोन मुलगे होते. [[वामन शिवदास बारलिंगे]] हे सुरेंद्र यांच्यापेक्षा सोळा वर्षांनी मोठे होते.<ref name="ReferenceA"/> ==व्यक्तिगत जीवन== {{विस्तार}} ==शिक्षण== # मॅट्रिक्युलेशन १९३४ # बी. ए. तत्त्वज्ञान १९४० {{दुजोरा हवा}} # एम. ए. तत्त्वज्ञान १९४२ # पीएचडी १९५७ # डॉक्टरेटोत्तर संशोधन छात्रवृत्ती १९५८-५९ (ऑक्सफर्ड विद्यापीठ) ==पीएच्‌डीचा प्रबंध== डॉ. बारलिंगे यांनी [[नागपूर विद्यापीठ|नागपूर विद्यापीठातून]] [[The Concept of Change]] या विषयावर पीएच.डी. पदवी १९५७ साली प्राप्त केली. डॉ. [[रास बिहारी दास]] हे त्यांचे मार्गदर्शक होते. प्रोफेसर [[डोरोथी इमेट]] आणि प्रोफेसर [[टी. एम. पी. महादेवन]] हे त्यांचे परीक्षक होते. इमेट यांनी बारलिंगे यांचे उत्तम प्रबंध लिहिल्याबद्दल अभिनंदन केले आणि अधिक संशोधनासाठी बारलिंगे यांची शिफारस प्रोफेसर [[गिल्बर्ट राईल]] यांच्याकडे केली. त्यामुळे बारलिंगे यांना डॉक्टरेटोत्तर संशोधन छात्रवृत्ती मिळाली. त्यांनी राईल यांच्याकडे अधिक संशोधन केले.<ref>सुरेंद्र शिवदास बारलिंगे, माझा आंतरिक विकास, संक्षेप व अनुवाद -अर्चना देगावकर, पाने ११, १२, १६, ''डॉ. बारलिंगे यांचे विचारविश्व'', परामर्श, खंड २०, अंक ३-४, नोव्हेंबर १९९८, फेब्रुवारी १९९९</ref> ==कारकीर्द== ===स्वातंत्र्यलढ्यातील सहभाग=== डॉ. बारलिंगे भारताच्या इ.स. १९३२ व १९४२ च्या स्वातंत्र्यलढ्यातले एक स्वातंत्र्य सैनिक होते. [[हैदराबाद मुक्तिसंग्राम|हैद्राबादच्या मुक्ती संग्रामा]]तही त्यांचा सहभाग होता (१९४७-४८). अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषदेचे ते सचिव होते (१९४०). बारलिंगे हे [http://Central%20Provinces%20and%20Berar Central Provinces and Berar]{{मृत दुवा|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Students’ Federationचे मुख्य सचिव होते (१९४०-४१). अखिल भारतीय विद्यार्थी काँग्रेसचे व राष्ट्रीय युवक संघाचे ते एक संस्थापक आणि सहसचिव होते. शेतकऱ्यांच्या आणि कामगारांच्या चळवळीत त्यांचा सहभाग होता. ===शैक्षणिक=== हैदराबाद मुक्ती संग्राम संपल्यावर त्यांनी स्वतःला मराठवाड्यातील आणि तेलंगणातील शिक्षण क्षेत्राला वाहून घेतले. नांदेडच्या [[नांदेड एज्युकेशन सोसायटी|पीपल्स कॉलेजची]] जडण घडण करण्यात त्यांचा मोठा वाटा होता. त्या कॉलेजचे ते संस्थापक प्राचार्य होते. तसेच ते आंध्र प्रदेशातील सिद्दीपेठच्या कला व विज्ञान महाविद्यालयाचे, करीमनगरच्या एस.एस.आर. कॉलेजचे आणि हैदराबादमधील नूतन विद्या समितीच्या न्यू सायन्स कॉलेजचेही प्राचार्य होते. या सर्वच काळातील त्यांच्या आठवणी आणि संवेदनशील मनाने टिपलेले जीवनाच्या विविध अंगांचे अनुभव त्यांनी आपल्या ’ओंजळभर पाणी ’ या आत्मचरित्रात सांगितले आहेत. ते [[पुणे विद्यापीठ|पुणे विद्यापीठात]], दिल्ली विश्वविद्यालयात, आणि त्यावेळी [[युगोस्लाव्हिया]]त असणाऱ्या व सध्या [[क्रोएशिया]]ची राजधानी असलेल्या [[झाग्रेब]] शहरातील विद्यापीठात तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक होते.त्यांचा नावलौकिक केवळ देशातच नाही तर ते युरोपादी पाश्चात्य राष्ट्रांत 'भारतीय तत्त्वज्ञानावरील एक अधिकारी व्यक्ती' म्हणून सुपरिचित होते. बारलिंगे यांना तत्त्वज्ञानाच्या आंतरराष्ट्रीय पार्श्वभूमीवर एक तत्त्वचिंतक म्हणून लौकिक मिळाला. त्यानिमित्ताने [[इंग्लंड]], [[ऑस्ट्रेलिया]] व युगोस्लाव्हिया या देशांमध्ये त्यांचे वास्तव्य झाले. त्यांनी आपला पीएच.डी.नंतरचा अभ्यास [[ऑक्सफर्ड विद्यापीठ|ऑक्सफर्ड विद्यापीठात]] केला. [[अंमळनेर]]च्या भारतीय तत्त्वज्ञान संस्थेचे ते फेलो होते. ==तीन त्रैमासिके== पुणे विद्यापीठात त्यांनी [http://www.unipune.ac.in/dept/mental_moral_and_social_science/philosophy/ph_webfiles/Journals.htm तत्त्वज्ञान विभाग] सुरू केला. [http://www.unipune.ac.in/snc/cssh/ipq/english/ Indian Philosophical Quarterly (IPQ)] हे १९७३साली , [[परामर्श (मराठी)]] हे १९७९ आणि [[परामर्श (हिंदी)]] हे त्रैमासिक १९८० साली, अशी [http://unipune.ac.in/snc/cssh/ipq/default.htm तीन त्रैमासिके] त्यांनी सुरू केली. ==राज्य संस्कृती मंडळाचे अध्यक्षपद== डॉ. सुरेंद्र बारलिंगे हे [[महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ|महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळा]]चे [[इ.स. १९८०]] ते [[१९८९]] दरम्यान अध्यक्ष होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://msblc.maharashtra.gov.in/about.html |title=संग्रहित प्रत |access-date=2015-08-30 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305044800/https://msblc.maharashtra.gov.in/about.html |url-status=dead }}</ref> ==सुरेंद्र बारलिंगे यांची ग्रंथसंपदा == ===तत्त्वज्ञान विषयक (मराठी)=== * तर्करेखा (भाग १, २ -सहलेखक : मो.प्र. मराठे), कॉन्टिनेन्टल प्रकाशन, पुणे, अनुक्रमे मे १९७२, ऑगस्ट १९७२ * भारतीय तर्कशास्त्राची रूपरेखा (सहलेखिका डॉ क्रांतिप्रभा पांडे), परामर्श प्रकाशन, पुणे १९८५ * साहित्य आणि संस्कृती * सौंदर्याचे व्याकरण, अभिनव प्रकाशन, मुंबई १९५७ ===तत्त्वज्ञान विषयक (इंग्लिश भाषेत) === # Beliefs, Reasons and Reflections, Indian Philosophical Quarterly Publication (here after IPQ),Poona University, Pune,1983 # Confessions and Commitments, Indian Council of Philosophical Research, Published by Professor Bhuvan Chandel, Member Secretary for Indian Council of Philosophical Research, Rajendra Bhavan (Fourth Floor), 210 Deen Dayal Upadhyaya Marg, New Delhi 110 002 # Confessions and Commitment, Indian Council for Philosophical Research, Delhi, 1994 # A Critical Survey of Western Philosophy: From Bacon to Kant (Co-Author Padma Kulkarni), The Mac-Milan Company of India Ltd., First ed. 1980. # A Modern Indian Aesthetic theory –The Development from Bharata to Jagannatha, D.K. Printworld (P), Ltd, New Delhi, First ed. 2007 # A Modern Introduction to Indian Logic, second edition, National Publishing House, New Delhi, 1975 # Poverty, Power, Progress, Panchsheel Publisher, Delhi, 19th March 1988, # Reunderstanding Indian Philosophy – Some Glimpses, D.K.Printworld(P), Ltd, New Delhi, First ed. 1998 ===तत्त्वज्ञान विषयक (हिंदी)=== # कला और सौंदर्य (सहयोग - डॉ. क्रांतिप्रभा पांडे, व सु. ए. भेलके), विभूती प्रकाशन, [[दिल्ली]], १९८८ # तर्करेखा, राजस्थान हिंदी ग्रंथ अकादमी, जयपूर १९७२ # भारतीय तर्कशास्त्र की रूपरेखा,राजस्थान हिंदी ग्रंथ अकादमी, [[जयपूर]] १९७६ # सौंदर्यतत्त्व और काव्य सिद्धान्त (अनुवाद डॉ. मनोहर काळे), नेशनल पब्लिशिंग हाउस, [[दिल्ली]], १९६३ ===तत्त्वज्ञानात्मक आणि ललित=== ====मराठी==== * आकाशाच्या सावल्या * इन्किलाब * ओंजळभर पाणी (आत्मकथन) * खरा हा एकची धर्म * गोष्टींचे गाठोडे (कथासंग्रह) * पुन्हा भेटू या (व्यक्तिचित्रे) * माझा देश (कथासंग्रह) * माझे घर (कथासंग्रह) * मी पण माझे (कादंबरी) ====हिंदी==== # डॉ. नंदकिशोर देवराज : दर्शन और साहित्य, (संपादित) (सहसंपादक डॉ. सु. ए. भेलके), विभूती प्रकाशन, दिल्ली १९९८. # मेरा मैं-पन (उपन्यास), कनिष्क प्रकाशन, दिल्ली १९८५. ==परामर्शचा विशेषांक== ’परामर्श’ या मराठी नियतकालिकाने सुरेंद्र बारलिंगे यांच्या देहावसानानंतर 'डॉ. बारलिंगे यांचे विचारविश्व' या विषयावर एक विशेषांक प्रसिद्ध केला. "बारलिंगे यांचे तत्त्वज्ञानात्मक आणि ललित लेखन, त्यांची विविध विषयावरील भाष्ये या साऱ्यांतून साकार होणारे त्याचे विचारविश्व हा विशेषांकाचा विषय होता. या विचारविश्वाचा परिचय व्हावा, त्यांच्या विचारांचे परीक्षण व्हावे, त्यांच्या विचारांतून निर्माण होणाऱ्या प्रश्नांचा, तसेच या प्रश्नांना देता येऊ शकतील अशा पर्यायी उत्तरांचा निर्देश व्हावा व त्यांच्या विचारकर्तृत्वाच्या सीमारेषाही लक्षात याव्यात ही आणि या सीमारेषांपलीकडे जाण्याच्या वाटाही दिसाव्यात अशी व्यापक उद्दिष्टे या विशेषांकामागे आहेत", असे संपादक डॉ. [[प्रदीप गोखले]] नमूद करतात.<ref>डॉ. प्रदीप गोखले, संपादकीय टिपण, ''डॉ. बारलिंगे यांचे विचारविश्व'', परामर्श, खंड २०, अंक ३-४, नोव्हेंबर १९९८, फेब्रुवारी १९९९.</ref> ==इंग्लिश संकेतस्थळ== [https://en.wikipedia.org/wiki/Surendra_Sheodas_Barlingay Surendra Sheodas Barlingay] == संदर्भ व नोंदी == {{विस्तार}} {{DEFAULTSORT:बारलिंगे,सुरेंद्र शिवदास}} [[वर्ग:मराठी लेखक]] [[वर्ग:इ.स. १९१९ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील मृत्यू]] i7y2ntodo39ntunokaamsxjsk2jttdy 2692675 2692619 2026-07-05T05:50:41Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2692675 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} डॉ. '''सुरेंद्र शिवदास बारलिंगे''' ([[२० जुलै]], [[इ.स. १९१९|१९१९]] - [[१९ डिसेंबर]], [[इ.स. १९९७|१९९७]]) हे स्वांतत्र्य सैनिक आणि महाराष्ट्रातील तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक होते. भारतात आणि विदेशात ते तत्त्ववेत्ते म्हणून परिचित आहेत. त्यांचे तत्त्वचिंतन मराठी, हिंदी आणि इंग्लिश अशा तीन भाषेत आहे. तत्त्वज्ञानाबरोबरच त्यांनी मराठीत तत्त्वज्ञानेतर लेखन केले आहे. सुरेंद्र बारलिंगे यांचे वडील शिवदास कृष्ण बारलिंगे हे उत्कृष्ट वकील होते. ते संस्कृत, गणित, तत्त्वज्ञान, कायदा व खगोलशास्त्र यांचे विद्वान होते. प्रथम लो. [[टिळक]] आणि नंतर [[म. गांधी]] यांचे ते अनुयायी होते.<ref name="ReferenceA">सुरेंद्र शिवदास बारलिंगे, माझा आंतरिक विकास, संक्षेप व अनुवाद -अर्चना देगावकर, पान ०८, ''डॉ. बारलिंगे यांचे विचारविश्व'', परामर्श, खंड २०, अंक ३-४, नोव्हेंबर १९९८, फेब्रुवारी १९९९</ref> * वामन आणि सुरेंद्र हे त्यांचे दोन मुलगे होते. [[वामन शिवदास बारलिंगे]] हे सुरेंद्र यांच्यापेक्षा सोळा वर्षांनी मोठे होते.<ref name="ReferenceA"/> ==व्यक्तिगत जीवन== {{विस्तार}} ==शिक्षण== # मॅट्रिक्युलेशन १९३४ # बी. ए. तत्त्वज्ञान १९४० {{दुजोरा हवा}} # एम. ए. तत्त्वज्ञान १९४२ # पीएचडी १९५७ # डॉक्टरेटोत्तर संशोधन छात्रवृत्ती १९५८-५९ (ऑक्सफर्ड विद्यापीठ) ==पीएच्‌डीचा प्रबंध== डॉ. बारलिंगे यांनी [[नागपूर विद्यापीठ|नागपूर विद्यापीठातून]] [[The Concept of Change]] या विषयावर पीएच.डी. पदवी १९५७ साली प्राप्त केली. डॉ. [[रास बिहारी दास]] हे त्यांचे मार्गदर्शक होते. प्रोफेसर [[डोरोथी इमेट]] आणि प्रोफेसर [[टी. एम. पी. महादेवन]] हे त्यांचे परीक्षक होते. इमेट यांनी बारलिंगे यांचे उत्तम प्रबंध लिहिल्याबद्दल अभिनंदन केले आणि अधिक संशोधनासाठी बारलिंगे यांची शिफारस प्रोफेसर [[गिल्बर्ट राईल]] यांच्याकडे केली. त्यामुळे बारलिंगे यांना डॉक्टरेटोत्तर संशोधन छात्रवृत्ती मिळाली. त्यांनी राईल यांच्याकडे अधिक संशोधन केले.<ref>सुरेंद्र शिवदास बारलिंगे, माझा आंतरिक विकास, संक्षेप व अनुवाद -अर्चना देगावकर, पाने ११, १२, १६, ''डॉ. बारलिंगे यांचे विचारविश्व'', परामर्श, खंड २०, अंक ३-४, नोव्हेंबर १९९८, फेब्रुवारी १९९९</ref> ==कारकीर्द== ===स्वातंत्र्यलढ्यातील सहभाग=== डॉ. बारलिंगे भारताच्या इ.स. १९३२ व १९४२ च्या स्वातंत्र्यलढ्यातले एक स्वातंत्र्य सैनिक होते. [[हैदराबाद मुक्तिसंग्राम|हैद्राबादच्या मुक्ती संग्रामा]]तही त्यांचा सहभाग होता (१९४७-४८). अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषदेचे ते सचिव होते (१९४०). बारलिंगे हे [http://Central%20Provinces%20and%20Berar Central Provinces and Berar]{{मृत दुवा|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Students’ Federationचे मुख्य सचिव होते (१९४०-४१). अखिल भारतीय विद्यार्थी काँग्रेसचे व राष्ट्रीय युवक संघाचे ते एक संस्थापक आणि सहसचिव होते. शेतकऱ्यांच्या आणि कामगारांच्या चळवळीत त्यांचा सहभाग होता. ===शैक्षणिक=== हैदराबाद मुक्ती संग्राम संपल्यावर त्यांनी स्वतःला मराठवाड्यातील आणि तेलंगणातील शिक्षण क्षेत्राला वाहून घेतले. नांदेडच्या [[नांदेड एज्युकेशन सोसायटी|पीपल्स कॉलेजची]] जडण घडण करण्यात त्यांचा मोठा वाटा होता. त्या कॉलेजचे ते संस्थापक प्राचार्य होते. तसेच ते आंध्र प्रदेशातील सिद्दीपेठच्या कला व विज्ञान महाविद्यालयाचे, करीमनगरच्या एस.एस.आर. कॉलेजचे आणि हैदराबादमधील नूतन विद्या समितीच्या न्यू सायन्स कॉलेजचेही प्राचार्य होते. या सर्वच काळातील त्यांच्या आठवणी आणि संवेदनशील मनाने टिपलेले जीवनाच्या विविध अंगांचे अनुभव त्यांनी आपल्या ’ओंजळभर पाणी ’ या आत्मचरित्रात सांगितले आहेत. ते [[पुणे विद्यापीठ|पुणे विद्यापीठात]], दिल्ली विश्वविद्यालयात, आणि त्यावेळी [[युगोस्लाव्हिया]]त असणाऱ्या व सध्या [[क्रोएशिया]]ची राजधानी असलेल्या [[झाग्रेब]] शहरातील विद्यापीठात तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक होते.त्यांचा नावलौकिक केवळ देशातच नाही तर ते युरोपादी पाश्चात्य राष्ट्रांत 'भारतीय तत्त्वज्ञानावरील एक अधिकारी व्यक्ती' म्हणून सुपरिचित होते. बारलिंगे यांना तत्त्वज्ञानाच्या आंतरराष्ट्रीय पार्श्वभूमीवर एक तत्त्वचिंतक म्हणून लौकिक मिळाला. त्यानिमित्ताने [[इंग्लंड]], [[ऑस्ट्रेलिया]] व युगोस्लाव्हिया या देशांमध्ये त्यांचे वास्तव्य झाले. त्यांनी आपला पीएच.डी.नंतरचा अभ्यास [[ऑक्सफर्ड विद्यापीठ|ऑक्सफर्ड विद्यापीठात]] केला. [[अंमळनेर]]च्या भारतीय तत्त्वज्ञान संस्थेचे ते फेलो होते. ==तीन त्रैमासिके== पुणे विद्यापीठात त्यांनी [http://www.unipune.ac.in/dept/mental_moral_and_social_science/philosophy/ph_webfiles/Journals.htm तत्त्वज्ञान विभाग] सुरू केला. [http://www.unipune.ac.in/snc/cssh/ipq/english/ Indian Philosophical Quarterly (IPQ)] हे १९७३साली , [[परामर्श (मराठी)]] हे १९७९ आणि [[परामर्श (हिंदी)]] हे त्रैमासिक १९८० साली, अशी [http://unipune.ac.in/snc/cssh/ipq/default.htm तीन त्रैमासिके] त्यांनी सुरू केली. ==राज्य संस्कृती मंडळाचे अध्यक्षपद== डॉ. सुरेंद्र बारलिंगे हे [[महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ|महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळा]]चे [[इ.स. १९८०]] ते [[१९८९]] दरम्यान अध्यक्ष होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://msblc.maharashtra.gov.in/about.html |title=संग्रहित प्रत |access-date=2015-08-30 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305044800/https://msblc.maharashtra.gov.in/about.html |url-status=dead }}</ref> ==सुरेंद्र बारलिंगे यांची ग्रंथसंपदा == ===तत्त्वज्ञान विषयक (मराठी)=== * तर्करेखा (भाग १, २ -सहलेखक : मो.प्र. मराठे), कॉन्टिनेन्टल प्रकाशन, पुणे, अनुक्रमे मे १९७२, ऑगस्ट १९७२ * भारतीय तर्कशास्त्राची रूपरेखा (सहलेखिका डॉ क्रांतिप्रभा पांडे), परामर्श प्रकाशन, पुणे १९८५ * साहित्य आणि संस्कृती * सौंदर्याचे व्याकरण, अभिनव प्रकाशन, मुंबई १९५७ ===तत्त्वज्ञान विषयक (इंग्लिश भाषेत) === # Beliefs, Reasons and Reflections, Indian Philosophical Quarterly Publication (here after IPQ),Poona University, Pune,1983 # Confessions and Commitments, Indian Council of Philosophical Research, Published by Professor Bhuvan Chandel, Member Secretary for Indian Council of Philosophical Research, Rajendra Bhavan (Fourth Floor), 210 Deen Dayal Upadhyaya Marg, New Delhi 110 002 # Confessions and Commitment, Indian Council for Philosophical Research, Delhi, 1994 # A Critical Survey of Western Philosophy: From Bacon to Kant (Co-Author Padma Kulkarni), The Mac-Milan Company of India Ltd., First ed. 1980. # A Modern Indian Aesthetic theory –The Development from Bharata to Jagannatha, D.K. Printworld (P), Ltd, New Delhi, First ed. 2007 # A Modern Introduction to Indian Logic, second edition, National Publishing House, New Delhi, 1975 # Poverty, Power, Progress, Panchsheel Publisher, Delhi, 19th March 1988, # Reunderstanding Indian Philosophy – Some Glimpses, D.K.Printworld(P), Ltd, New Delhi, First ed. 1998 ===तत्त्वज्ञान विषयक (हिंदी)=== # कला और सौंदर्य (सहयोग - डॉ. क्रांतिप्रभा पांडे, व सु. ए. भेलके), विभूती प्रकाशन, [[दिल्ली]], १९८८ # तर्करेखा, राजस्थान हिंदी ग्रंथ अकादमी, जयपूर १९७२ # भारतीय तर्कशास्त्र की रूपरेखा,राजस्थान हिंदी ग्रंथ अकादमी, [[जयपूर]] १९७६ # सौंदर्यतत्त्व और काव्य सिद्धान्त (अनुवाद डॉ. मनोहर काळे), नेशनल पब्लिशिंग हाउस, [[दिल्ली]], १९६३ ===तत्त्वज्ञानात्मक आणि ललित=== ====मराठी==== * आकाशाच्या सावल्या * इन्किलाब * ओंजळभर पाणी (आत्मकथन) * खरा हा एकची धर्म * गोष्टींचे गाठोडे (कथासंग्रह) * पुन्हा भेटू या (व्यक्तिचित्रे) * माझा देश (कथासंग्रह) * माझे घर (कथासंग्रह) * मी पण माझे (कादंबरी) ====हिंदी==== # डॉ. नंदकिशोर देवराज : दर्शन और साहित्य, (संपादित) (सहसंपादक डॉ. सु. ए. भेलके), विभूती प्रकाशन, दिल्ली १९९८. # मेरा मैं-पन (उपन्यास), कनिष्क प्रकाशन, दिल्ली १९८५. ==परामर्शचा विशेषांक== ’परामर्श’ या मराठी नियतकालिकाने सुरेंद्र बारलिंगे यांच्या देहावसानानंतर 'डॉ. बारलिंगे यांचे विचारविश्व' या विषयावर एक विशेषांक प्रसिद्ध केला. "बारलिंगे यांचे तत्त्वज्ञानात्मक आणि ललित लेखन, त्यांची विविध विषयावरील भाष्ये या साऱ्यांतून साकार होणारे त्याचे विचारविश्व हा विशेषांकाचा विषय होता. या विचारविश्वाचा परिचय व्हावा, त्यांच्या विचारांचे परीक्षण व्हावे, त्यांच्या विचारांतून निर्माण होणाऱ्या प्रश्नांचा, तसेच या प्रश्नांना देता येऊ शकतील अशा पर्यायी उत्तरांचा निर्देश व्हावा व त्यांच्या विचारकर्तृत्वाच्या सीमारेषाही लक्षात याव्यात ही आणि या सीमारेषांपलीकडे जाण्याच्या वाटाही दिसाव्यात अशी व्यापक उद्दिष्टे या विशेषांकामागे आहेत", असे संपादक डॉ. [[प्रदीप गोखले]] नमूद करतात.<ref>डॉ. प्रदीप गोखले, संपादकीय टिपण, ''डॉ. बारलिंगे यांचे विचारविश्व'', परामर्श, खंड २०, अंक ३-४, नोव्हेंबर १९९८, फेब्रुवारी १९९९.</ref> ==इंग्लिश संकेतस्थळ== [https://en.wikipedia.org/wiki/Surendra_Sheodas_Barlingay Surendra Sheodas Barlingay] == संदर्भ व नोंदी == {{विस्तार}} {{DEFAULTSORT:बारलिंगे,सुरेंद्र शिवदास}} [[वर्ग:मराठी लेखक]] [[वर्ग:इ.स. १९१९ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील मृत्यू]] 3hj04ga2xdpzwxl3p31z2c0dul1wflq 2692676 2692675 2026-07-05T05:51:11Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2692676 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} {{संदर्भ कमी}} डॉ. '''सुरेंद्र शिवदास बारलिंगे''' ([[२० जुलै]], [[इ.स. १९१९|१९१९]] - [[१९ डिसेंबर]], [[इ.स. १९९७|१९९७]]) हे स्वांतत्र्य सैनिक आणि महाराष्ट्रातील तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक होते. भारतात आणि विदेशात ते तत्त्ववेत्ते म्हणून परिचित आहेत. त्यांचे तत्त्वचिंतन मराठी, हिंदी आणि इंग्लिश अशा तीन भाषेत आहे. तत्त्वज्ञानाबरोबरच त्यांनी मराठीत तत्त्वज्ञानेतर लेखन केले आहे. सुरेंद्र बारलिंगे यांचे वडील शिवदास कृष्ण बारलिंगे हे उत्कृष्ट वकील होते. ते संस्कृत, गणित, तत्त्वज्ञान, कायदा व खगोलशास्त्र यांचे विद्वान होते. प्रथम लो. [[टिळक]] आणि नंतर [[म. गांधी]] यांचे ते अनुयायी होते.<ref name="ReferenceA">सुरेंद्र शिवदास बारलिंगे, माझा आंतरिक विकास, संक्षेप व अनुवाद -अर्चना देगावकर, पान ०८, ''डॉ. बारलिंगे यांचे विचारविश्व'', परामर्श, खंड २०, अंक ३-४, नोव्हेंबर १९९८, फेब्रुवारी १९९९</ref> वामन आणि सुरेंद्र हे त्यांचे दोन मुलगे होते. [[वामन शिवदास बारलिंगे]] हे सुरेंद्र यांच्यापेक्षा सोळा वर्षांनी मोठे होते.<ref name="ReferenceA"/> ==व्यक्तिगत जीवन== {{विस्तार}} ==शिक्षण== # मॅट्रिक्युलेशन १९३४ # बी. ए. तत्त्वज्ञान १९४० {{दुजोरा हवा}} # एम. ए. तत्त्वज्ञान १९४२ # पीएचडी १९५७ # डॉक्टरेटोत्तर संशोधन छात्रवृत्ती १९५८-५९ (ऑक्सफर्ड विद्यापीठ) ==पीएच्‌डीचा प्रबंध== डॉ. बारलिंगे यांनी [[नागपूर विद्यापीठ|नागपूर विद्यापीठातून]] [[The Concept of Change]] या विषयावर पीएच.डी. पदवी १९५७ साली प्राप्त केली. डॉ. [[रास बिहारी दास]] हे त्यांचे मार्गदर्शक होते. प्रोफेसर [[डोरोथी इमेट]] आणि प्रोफेसर [[टी. एम. पी. महादेवन]] हे त्यांचे परीक्षक होते. इमेट यांनी बारलिंगे यांचे उत्तम प्रबंध लिहिल्याबद्दल अभिनंदन केले आणि अधिक संशोधनासाठी बारलिंगे यांची शिफारस प्रोफेसर [[गिल्बर्ट राईल]] यांच्याकडे केली. त्यामुळे बारलिंगे यांना डॉक्टरेटोत्तर संशोधन छात्रवृत्ती मिळाली. त्यांनी राईल यांच्याकडे अधिक संशोधन केले.<ref>सुरेंद्र शिवदास बारलिंगे, माझा आंतरिक विकास, संक्षेप व अनुवाद -अर्चना देगावकर, पाने ११, १२, १६, ''डॉ. बारलिंगे यांचे विचारविश्व'', परामर्श, खंड २०, अंक ३-४, नोव्हेंबर १९९८, फेब्रुवारी १९९९</ref> ==कारकीर्द== ===स्वातंत्र्यलढ्यातील सहभाग=== डॉ. बारलिंगे भारताच्या इ.स. १९३२ व १९४२ च्या स्वातंत्र्यलढ्यातले एक स्वातंत्र्य सैनिक होते. [[हैदराबाद मुक्तिसंग्राम|हैद्राबादच्या मुक्ती संग्रामा]]तही त्यांचा सहभाग होता (१९४७-४८). अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषदेचे ते सचिव होते (१९४०). बारलिंगे हे [http://Central%20Provinces%20and%20Berar Central Provinces and Berar]{{मृत दुवा|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Students’ Federationचे मुख्य सचिव होते (१९४०-४१). अखिल भारतीय विद्यार्थी काँग्रेसचे व राष्ट्रीय युवक संघाचे ते एक संस्थापक आणि सहसचिव होते. शेतकऱ्यांच्या आणि कामगारांच्या चळवळीत त्यांचा सहभाग होता. ===शैक्षणिक=== हैदराबाद मुक्ती संग्राम संपल्यावर त्यांनी स्वतःला मराठवाड्यातील आणि तेलंगणातील शिक्षण क्षेत्राला वाहून घेतले. नांदेडच्या [[नांदेड एज्युकेशन सोसायटी|पीपल्स कॉलेजची]] जडण घडण करण्यात त्यांचा मोठा वाटा होता. त्या कॉलेजचे ते संस्थापक प्राचार्य होते. तसेच ते आंध्र प्रदेशातील सिद्दीपेठच्या कला व विज्ञान महाविद्यालयाचे, करीमनगरच्या एस.एस.आर. कॉलेजचे आणि हैदराबादमधील नूतन विद्या समितीच्या न्यू सायन्स कॉलेजचेही प्राचार्य होते. या सर्वच काळातील त्यांच्या आठवणी आणि संवेदनशील मनाने टिपलेले जीवनाच्या विविध अंगांचे अनुभव त्यांनी आपल्या ’ओंजळभर पाणी ’ या आत्मचरित्रात सांगितले आहेत. ते [[पुणे विद्यापीठ|पुणे विद्यापीठात]], दिल्ली विश्वविद्यालयात, आणि त्यावेळी [[युगोस्लाव्हिया]]त असणाऱ्या व सध्या [[क्रोएशिया]]ची राजधानी असलेल्या [[झाग्रेब]] शहरातील विद्यापीठात तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक होते.त्यांचा नावलौकिक केवळ देशातच नाही तर ते युरोपादी पाश्चात्य राष्ट्रांत 'भारतीय तत्त्वज्ञानावरील एक अधिकारी व्यक्ती' म्हणून सुपरिचित होते. बारलिंगे यांना तत्त्वज्ञानाच्या आंतरराष्ट्रीय पार्श्वभूमीवर एक तत्त्वचिंतक म्हणून लौकिक मिळाला. त्यानिमित्ताने [[इंग्लंड]], [[ऑस्ट्रेलिया]] व युगोस्लाव्हिया या देशांमध्ये त्यांचे वास्तव्य झाले. त्यांनी आपला पीएच.डी.नंतरचा अभ्यास [[ऑक्सफर्ड विद्यापीठ|ऑक्सफर्ड विद्यापीठात]] केला. [[अंमळनेर]]च्या भारतीय तत्त्वज्ञान संस्थेचे ते फेलो होते. ==तीन त्रैमासिके== पुणे विद्यापीठात त्यांनी [http://www.unipune.ac.in/dept/mental_moral_and_social_science/philosophy/ph_webfiles/Journals.htm तत्त्वज्ञान विभाग] सुरू केला. [http://www.unipune.ac.in/snc/cssh/ipq/english/ Indian Philosophical Quarterly (IPQ)] हे १९७३साली , [[परामर्श (मराठी)]] हे १९७९ आणि [[परामर्श (हिंदी)]] हे त्रैमासिक १९८० साली, अशी [http://unipune.ac.in/snc/cssh/ipq/default.htm तीन त्रैमासिके] त्यांनी सुरू केली. ==राज्य संस्कृती मंडळाचे अध्यक्षपद== डॉ. सुरेंद्र बारलिंगे हे [[महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ|महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळा]]चे [[इ.स. १९८०]] ते [[१९८९]] दरम्यान अध्यक्ष होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://msblc.maharashtra.gov.in/about.html |title=संग्रहित प्रत |access-date=2015-08-30 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305044800/https://msblc.maharashtra.gov.in/about.html |url-status=dead }}</ref> ==सुरेंद्र बारलिंगे यांची ग्रंथसंपदा == ===तत्त्वज्ञान विषयक (मराठी)=== * तर्करेखा (भाग १, २ -सहलेखक : मो.प्र. मराठे), कॉन्टिनेन्टल प्रकाशन, पुणे, अनुक्रमे मे १९७२, ऑगस्ट १९७२ * भारतीय तर्कशास्त्राची रूपरेखा (सहलेखिका डॉ क्रांतिप्रभा पांडे), परामर्श प्रकाशन, पुणे १९८५ * साहित्य आणि संस्कृती * सौंदर्याचे व्याकरण, अभिनव प्रकाशन, मुंबई १९५७ ===तत्त्वज्ञान विषयक (इंग्लिश भाषेत) === # Beliefs, Reasons and Reflections, Indian Philosophical Quarterly Publication (here after IPQ),Poona University, Pune,1983 # Confessions and Commitments, Indian Council of Philosophical Research, Published by Professor Bhuvan Chandel, Member Secretary for Indian Council of Philosophical Research, Rajendra Bhavan (Fourth Floor), 210 Deen Dayal Upadhyaya Marg, New Delhi 110 002 # Confessions and Commitment, Indian Council for Philosophical Research, Delhi, 1994 # A Critical Survey of Western Philosophy: From Bacon to Kant (Co-Author Padma Kulkarni), The Mac-Milan Company of India Ltd., First ed. 1980. # A Modern Indian Aesthetic theory –The Development from Bharata to Jagannatha, D.K. Printworld (P), Ltd, New Delhi, First ed. 2007 # A Modern Introduction to Indian Logic, second edition, National Publishing House, New Delhi, 1975 # Poverty, Power, Progress, Panchsheel Publisher, Delhi, 19th March 1988, # Reunderstanding Indian Philosophy – Some Glimpses, D.K.Printworld(P), Ltd, New Delhi, First ed. 1998 ===तत्त्वज्ञान विषयक (हिंदी)=== # कला और सौंदर्य (सहयोग - डॉ. क्रांतिप्रभा पांडे, व सु. ए. भेलके), विभूती प्रकाशन, [[दिल्ली]], १९८८ # तर्करेखा, राजस्थान हिंदी ग्रंथ अकादमी, जयपूर १९७२ # भारतीय तर्कशास्त्र की रूपरेखा,राजस्थान हिंदी ग्रंथ अकादमी, [[जयपूर]] १९७६ # सौंदर्यतत्त्व और काव्य सिद्धान्त (अनुवाद डॉ. मनोहर काळे), नेशनल पब्लिशिंग हाउस, [[दिल्ली]], १९६३ ===तत्त्वज्ञानात्मक आणि ललित=== ====मराठी==== * आकाशाच्या सावल्या * इन्किलाब * ओंजळभर पाणी (आत्मकथन) * खरा हा एकची धर्म * गोष्टींचे गाठोडे (कथासंग्रह) * पुन्हा भेटू या (व्यक्तिचित्रे) * माझा देश (कथासंग्रह) * माझे घर (कथासंग्रह) * मी पण माझे (कादंबरी) ====हिंदी==== # डॉ. नंदकिशोर देवराज : दर्शन और साहित्य, (संपादित) (सहसंपादक डॉ. सु. ए. भेलके), विभूती प्रकाशन, दिल्ली १९९८. # मेरा मैं-पन (उपन्यास), कनिष्क प्रकाशन, दिल्ली १९८५. ==परामर्शचा विशेषांक== ’परामर्श’ या मराठी नियतकालिकाने सुरेंद्र बारलिंगे यांच्या देहावसानानंतर 'डॉ. बारलिंगे यांचे विचारविश्व' या विषयावर एक विशेषांक प्रसिद्ध केला. "बारलिंगे यांचे तत्त्वज्ञानात्मक आणि ललित लेखन, त्यांची विविध विषयावरील भाष्ये या साऱ्यांतून साकार होणारे त्याचे विचारविश्व हा विशेषांकाचा विषय होता. या विचारविश्वाचा परिचय व्हावा, त्यांच्या विचारांचे परीक्षण व्हावे, त्यांच्या विचारांतून निर्माण होणाऱ्या प्रश्नांचा, तसेच या प्रश्नांना देता येऊ शकतील अशा पर्यायी उत्तरांचा निर्देश व्हावा व त्यांच्या विचारकर्तृत्वाच्या सीमारेषाही लक्षात याव्यात ही आणि या सीमारेषांपलीकडे जाण्याच्या वाटाही दिसाव्यात अशी व्यापक उद्दिष्टे या विशेषांकामागे आहेत", असे संपादक डॉ. [[प्रदीप गोखले]] नमूद करतात.<ref>डॉ. प्रदीप गोखले, संपादकीय टिपण, ''डॉ. बारलिंगे यांचे विचारविश्व'', परामर्श, खंड २०, अंक ३-४, नोव्हेंबर १९९८, फेब्रुवारी १९९९.</ref> ==इंग्लिश संकेतस्थळ== [https://en.wikipedia.org/wiki/Surendra_Sheodas_Barlingay Surendra Sheodas Barlingay] == संदर्भ व नोंदी == {{विस्तार}} {{DEFAULTSORT:बारलिंगे,सुरेंद्र शिवदास}} [[वर्ग:मराठी लेखक]] [[वर्ग:इ.स. १९१९ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील मृत्यू]] 0d3k26y8ohcf4ibo4sfmthj136p1hpt 2692677 2692676 2026-07-05T05:52:24Z संतोष गोरे 135680 2692677 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} {{संदर्भ कमी}} डॉ. '''सुरेंद्र शिवदास बारलिंगे''' ([[२० जुलै]], [[इ.स. १९१९|१९१९]] - [[१९ डिसेंबर]], [[इ.स. १९९७|१९९७]]) हे स्वांतत्र्य सैनिक आणि महाराष्ट्रातील तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक होते. भारतात आणि विदेशात ते तत्त्ववेत्ते म्हणून परिचित आहेत. त्यांचे तत्त्वचिंतन मराठी, हिंदी आणि इंग्लिश अशा तीन भाषेत आहे. तत्त्वज्ञानाबरोबरच त्यांनी मराठीत तत्त्वज्ञानेतर लेखन केले आहे. सुरेंद्र बारलिंगे यांचे वडील शिवदास कृष्ण बारलिंगे हे उत्कृष्ट वकील होते. ते संस्कृत, गणित, तत्त्वज्ञान, कायदा व खगोलशास्त्र यांचे विद्वान होते. प्रथम लो. [[टिळक]] आणि नंतर [[म. गांधी]] यांचे ते अनुयायी होते.<ref name="ReferenceA">सुरेंद्र शिवदास बारलिंगे, माझा आंतरिक विकास, संक्षेप व अनुवाद -अर्चना देगावकर, पान ०८, ''डॉ. बारलिंगे यांचे विचारविश्व'', परामर्श, खंड २०, अंक ३-४, नोव्हेंबर १९९८, फेब्रुवारी १९९९</ref> वामन आणि सुरेंद्र हे त्यांचे दोन मुलगे होते. [[वामन शिवदास बारलिंगे]] हे सुरेंद्र यांच्यापेक्षा सोळा वर्षांनी मोठे होते.<ref name="ReferenceA"/> ==व्यक्तिगत जीवन== {{विस्तार}} ==शिक्षण== # मॅट्रिक्युलेशन १९३४ # बी. ए. तत्त्वज्ञान १९४० {{दुजोरा हवा}} # एम. ए. तत्त्वज्ञान १९४२ # पीएचडी १९५७ # डॉक्टरेटोत्तर संशोधन छात्रवृत्ती १९५८-५९ (ऑक्सफर्ड विद्यापीठ) ==पीएच्‌डीचा प्रबंध== डॉ. बारलिंगे यांनी [[नागपूर विद्यापीठ|नागपूर विद्यापीठातून]] [[The Concept of Change]] या विषयावर पीएच.डी. पदवी १९५७ साली प्राप्त केली. डॉ. [[रास बिहारी दास]] हे त्यांचे मार्गदर्शक होते. प्रोफेसर [[डोरोथी इमेट]] आणि प्रोफेसर [[टी. एम. पी. महादेवन]] हे त्यांचे परीक्षक होते. इमेट यांनी बारलिंगे यांचे उत्तम प्रबंध लिहिल्याबद्दल अभिनंदन केले आणि अधिक संशोधनासाठी बारलिंगे यांची शिफारस प्रोफेसर [[गिल्बर्ट राईल]] यांच्याकडे केली. त्यामुळे बारलिंगे यांना डॉक्टरेटोत्तर संशोधन छात्रवृत्ती मिळाली. त्यांनी राईल यांच्याकडे अधिक संशोधन केले.<ref>सुरेंद्र शिवदास बारलिंगे, माझा आंतरिक विकास, संक्षेप व अनुवाद -अर्चना देगावकर, पाने ११, १२, १६, ''डॉ. बारलिंगे यांचे विचारविश्व'', परामर्श, खंड २०, अंक ३-४, नोव्हेंबर १९९८, फेब्रुवारी १९९९</ref> ==कारकीर्द== ===स्वातंत्र्यलढ्यातील सहभाग=== डॉ. बारलिंगे भारताच्या इ.स. १९३२ व १९४२ च्या स्वातंत्र्यलढ्यातले एक स्वातंत्र्य सैनिक होते. [[हैदराबाद मुक्तिसंग्राम|हैद्राबादच्या मुक्ती संग्रामा]]तही त्यांचा सहभाग होता (१९४७-४८). अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषदेचे ते सचिव होते (१९४०). बारलिंगे हे [http://Central%20Provinces%20and%20Berar Central Provinces and Berar]{{मृत दुवा|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Students’ Federationचे मुख्य सचिव होते (१९४०-४१). अखिल भारतीय विद्यार्थी काँग्रेसचे व राष्ट्रीय युवक संघाचे ते एक संस्थापक आणि सहसचिव होते. शेतकऱ्यांच्या आणि कामगारांच्या चळवळीत त्यांचा सहभाग होता. ===शैक्षणिक=== हैदराबाद मुक्ती संग्राम संपल्यावर त्यांनी स्वतःला मराठवाड्यातील आणि तेलंगणातील शिक्षण क्षेत्राला वाहून घेतले. नांदेडच्या [[नांदेड एज्युकेशन सोसायटी|पीपल्स कॉलेजची]] जडण घडण करण्यात त्यांचा मोठा वाटा होता. त्या कॉलेजचे ते संस्थापक प्राचार्य होते. तसेच ते आंध्र प्रदेशातील सिद्दीपेठच्या कला व विज्ञान महाविद्यालयाचे, करीमनगरच्या एस.एस.आर. कॉलेजचे आणि हैदराबादमधील नूतन विद्या समितीच्या न्यू सायन्स कॉलेजचेही प्राचार्य होते. या सर्वच काळातील त्यांच्या आठवणी आणि संवेदनशील मनाने टिपलेले जीवनाच्या विविध अंगांचे अनुभव त्यांनी आपल्या ’ओंजळभर पाणी ’ या आत्मचरित्रात सांगितले आहेत. ते [[पुणे विद्यापीठ|पुणे विद्यापीठात]], दिल्ली विश्वविद्यालयात, आणि त्यावेळी [[युगोस्लाव्हिया]]त असणाऱ्या व सध्या [[क्रोएशिया]]ची राजधानी असलेल्या [[झाग्रेब]] शहरातील विद्यापीठात तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक होते.त्यांचा नावलौकिक केवळ देशातच नाही तर ते युरोपादी पाश्चात्य राष्ट्रांत 'भारतीय तत्त्वज्ञानावरील एक अधिकारी व्यक्ती' म्हणून सुपरिचित होते. बारलिंगे यांना तत्त्वज्ञानाच्या आंतरराष्ट्रीय पार्श्वभूमीवर एक तत्त्वचिंतक म्हणून लौकिक मिळाला. त्यानिमित्ताने [[इंग्लंड]], [[ऑस्ट्रेलिया]] व युगोस्लाव्हिया या देशांमध्ये त्यांचे वास्तव्य झाले. त्यांनी आपला पीएच.डी.नंतरचा अभ्यास [[ऑक्सफर्ड विद्यापीठ|ऑक्सफर्ड विद्यापीठात]] केला. [[अंमळनेर]]च्या भारतीय तत्त्वज्ञान संस्थेचे ते फेलो होते. ==तीन त्रैमासिके== पुणे विद्यापीठात त्यांनी [http://www.unipune.ac.in/dept/mental_moral_and_social_science/philosophy/ph_webfiles/Journals.htm तत्त्वज्ञान विभाग] सुरू केला. [http://www.unipune.ac.in/snc/cssh/ipq/english/ Indian Philosophical Quarterly (IPQ)] हे १९७३साली , [[परामर्श (मराठी)]] हे १९७९ आणि [[परामर्श (हिंदी)]] हे त्रैमासिक १९८० साली, अशी [http://unipune.ac.in/snc/cssh/ipq/default.htm तीन त्रैमासिके] त्यांनी सुरू केली. ==राज्य संस्कृती मंडळाचे अध्यक्षपद== डॉ. सुरेंद्र बारलिंगे हे [[महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ|महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळा]]चे [[इ.स. १९८०]] ते [[१९८९]] दरम्यान अध्यक्ष होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://msblc.maharashtra.gov.in/about.html |title=संग्रहित प्रत |access-date=2015-08-30 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305044800/https://msblc.maharashtra.gov.in/about.html |url-status=dead }}</ref> ==सुरेंद्र बारलिंगे यांची ग्रंथसंपदा == ===तत्त्वज्ञान विषयक (मराठी)=== * तर्करेखा (भाग १, २ -सहलेखक : मो.प्र. मराठे), कॉन्टिनेन्टल प्रकाशन, पुणे, अनुक्रमे मे १९७२, ऑगस्ट १९७२ * भारतीय तर्कशास्त्राची रूपरेखा (सहलेखिका डॉ क्रांतिप्रभा पांडे), परामर्श प्रकाशन, पुणे १९८५ * साहित्य आणि संस्कृती * सौंदर्याचे व्याकरण, अभिनव प्रकाशन, मुंबई १९५७ ===तत्त्वज्ञान विषयक (इंग्लिश भाषेत) === # Beliefs, Reasons and Reflections, Indian Philosophical Quarterly Publication (here after IPQ),Poona University, Pune,1983 # Confessions and Commitments, Indian Council of Philosophical Research, Published by Professor Bhuvan Chandel, Member Secretary for Indian Council of Philosophical Research, Rajendra Bhavan (Fourth Floor), 210 Deen Dayal Upadhyaya Marg, New Delhi 110 002 # Confessions and Commitment, Indian Council for Philosophical Research, Delhi, 1994 # A Critical Survey of Western Philosophy: From Bacon to Kant (Co-Author Padma Kulkarni), The Mac-Milan Company of India Ltd., First ed. 1980. # A Modern Indian Aesthetic theory –The Development from Bharata to Jagannatha, D.K. Printworld (P), Ltd, New Delhi, First ed. 2007 # A Modern Introduction to Indian Logic, second edition, National Publishing House, New Delhi, 1975 # Poverty, Power, Progress, Panchsheel Publisher, Delhi, 19th March 1988, # Reunderstanding Indian Philosophy – Some Glimpses, D.K.Printworld(P), Ltd, New Delhi, First ed. 1998 ===तत्त्वज्ञान विषयक (हिंदी)=== # कला और सौंदर्य (सहयोग - डॉ. क्रांतिप्रभा पांडे, व सु. ए. भेलके), विभूती प्रकाशन, [[दिल्ली]], १९८८ # तर्करेखा, राजस्थान हिंदी ग्रंथ अकादमी, जयपूर १९७२ # भारतीय तर्कशास्त्र की रूपरेखा,राजस्थान हिंदी ग्रंथ अकादमी, [[जयपूर]] १९७६ # सौंदर्यतत्त्व और काव्य सिद्धान्त (अनुवाद डॉ. मनोहर काळे), नेशनल पब्लिशिंग हाउस, [[दिल्ली]], १९६३ ===तत्त्वज्ञानात्मक आणि ललित=== ====मराठी==== * आकाशाच्या सावल्या * इन्किलाब * ओंजळभर पाणी (आत्मकथन) * खरा हा एकची धर्म * गोष्टींचे गाठोडे (कथासंग्रह) * पुन्हा भेटू या (व्यक्तिचित्रे) * माझा देश (कथासंग्रह) * माझे घर (कथासंग्रह) * मी पण माझे (कादंबरी) ====हिंदी==== # डॉ. नंदकिशोर देवराज : दर्शन और साहित्य, (संपादित) (सहसंपादक डॉ. सु. ए. भेलके), विभूती प्रकाशन, दिल्ली १९९८. # मेरा मैं-पन (उपन्यास), कनिष्क प्रकाशन, दिल्ली १९८५. ==परामर्शचा विशेषांक== ’परामर्श’ या मराठी नियतकालिकाने सुरेंद्र बारलिंगे यांच्या देहावसानानंतर 'डॉ. बारलिंगे यांचे विचारविश्व' या विषयावर एक विशेषांक प्रसिद्ध केला. "बारलिंगे यांचे तत्त्वज्ञानात्मक आणि ललित लेखन, त्यांची विविध विषयावरील भाष्ये या साऱ्यांतून साकार होणारे त्याचे विचारविश्व हा विशेषांकाचा विषय होता. या विचारविश्वाचा परिचय व्हावा, त्यांच्या विचारांचे परीक्षण व्हावे, त्यांच्या विचारांतून निर्माण होणाऱ्या प्रश्नांचा, तसेच या प्रश्नांना देता येऊ शकतील अशा पर्यायी उत्तरांचा निर्देश व्हावा व त्यांच्या विचारकर्तृत्वाच्या सीमारेषाही लक्षात याव्यात ही आणि या सीमारेषांपलीकडे जाण्याच्या वाटाही दिसाव्यात अशी व्यापक उद्दिष्टे या विशेषांकामागे आहेत", असे संपादक डॉ. [[प्रदीप गोखले]] नमूद करतात.<ref>डॉ. प्रदीप गोखले, संपादकीय टिपण, ''डॉ. बारलिंगे यांचे विचारविश्व'', परामर्श, खंड २०, अंक ३-४, नोव्हेंबर १९९८, फेब्रुवारी १९९९.</ref> ==इंग्लिश संकेतस्थळ== [https://en.wikipedia.org/wiki/Surendra_Sheodas_Barlingay Surendra Sheodas Barlingay] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:बारलिंगे, सुरेंद्र शिवदास}} [[वर्ग:मराठी लेखक]] [[वर्ग:इ.स. १९१९ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील मृत्यू]] onq2a26ro3yqyutb2vz3cpzzw2stp1b 2692678 2692677 2026-07-05T05:52:51Z संतोष गोरे 135680 2692678 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} {{संदर्भ कमी}} डॉ. '''सुरेंद्र शिवदास बारलिंगे''' ([[२० जुलै]], [[इ.स. १९१९|१९१९]] - [[१९ डिसेंबर]], [[इ.स. १९९७|१९९७]]) हे स्वांतत्र्य सैनिक आणि महाराष्ट्रातील तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक होते. भारतात आणि विदेशात ते तत्त्ववेत्ते म्हणून परिचित आहेत. त्यांचे तत्त्वचिंतन मराठी, हिंदी आणि इंग्लिश अशा तीन भाषेत आहे. तत्त्वज्ञानाबरोबरच त्यांनी मराठीत तत्त्वज्ञानेतर लेखन केले आहे. सुरेंद्र बारलिंगे यांचे वडील शिवदास कृष्ण बारलिंगे हे उत्कृष्ट वकील होते. ते संस्कृत, गणित, तत्त्वज्ञान, कायदा व खगोलशास्त्र यांचे विद्वान होते. प्रथम लो. [[टिळक]] आणि नंतर [[म. गांधी]] यांचे ते अनुयायी होते.<ref name="ReferenceA">सुरेंद्र शिवदास बारलिंगे, माझा आंतरिक विकास, संक्षेप व अनुवाद -अर्चना देगावकर, पान ०८, ''डॉ. बारलिंगे यांचे विचारविश्व'', परामर्श, खंड २०, अंक ३-४, नोव्हेंबर १९९८, फेब्रुवारी १९९९</ref> वामन आणि सुरेंद्र हे त्यांचे दोन मुलगे होते. [[वामन शिवदास बारलिंगे]] हे सुरेंद्र यांच्यापेक्षा सोळा वर्षांनी मोठे होते.<ref name="ReferenceA"/> ==व्यक्तिगत जीवन== {{विस्तार}} ==शिक्षण== # मॅट्रिक्युलेशन १९३४ # बी. ए. तत्त्वज्ञान १९४० {{दुजोरा हवा}} # एम. ए. तत्त्वज्ञान १९४२ # पीएचडी १९५७ # डॉक्टरेटोत्तर संशोधन छात्रवृत्ती १९५८-५९ (ऑक्सफर्ड विद्यापीठ) ==पीएच्‌डीचा प्रबंध== डॉ. बारलिंगे यांनी [[नागपूर विद्यापीठ|नागपूर विद्यापीठातून]] [[The Concept of Change]] या विषयावर पीएच.डी. पदवी १९५७ साली प्राप्त केली. डॉ. [[रास बिहारी दास]] हे त्यांचे मार्गदर्शक होते. प्रोफेसर [[डोरोथी इमेट]] आणि प्रोफेसर [[टी. एम. पी. महादेवन]] हे त्यांचे परीक्षक होते. इमेट यांनी बारलिंगे यांचे उत्तम प्रबंध लिहिल्याबद्दल अभिनंदन केले आणि अधिक संशोधनासाठी बारलिंगे यांची शिफारस प्रोफेसर [[गिल्बर्ट राईल]] यांच्याकडे केली. त्यामुळे बारलिंगे यांना डॉक्टरेटोत्तर संशोधन छात्रवृत्ती मिळाली. त्यांनी राईल यांच्याकडे अधिक संशोधन केले.<ref>सुरेंद्र शिवदास बारलिंगे, माझा आंतरिक विकास, संक्षेप व अनुवाद -अर्चना देगावकर, पाने ११, १२, १६, ''डॉ. बारलिंगे यांचे विचारविश्व'', परामर्श, खंड २०, अंक ३-४, नोव्हेंबर १९९८, फेब्रुवारी १९९९</ref> ==कारकीर्द== ===स्वातंत्र्यलढ्यातील सहभाग=== डॉ. बारलिंगे भारताच्या इ.स. १९३२ व १९४२ च्या स्वातंत्र्यलढ्यातले एक स्वातंत्र्य सैनिक होते. [[हैदराबाद मुक्तिसंग्राम|हैद्राबादच्या मुक्ती संग्रामा]]तही त्यांचा सहभाग होता (१९४७-४८). अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषदेचे ते सचिव होते (१९४०). बारलिंगे हे [http://Central%20Provinces%20and%20Berar Central Provinces and Berar]{{मृत दुवा|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Students’ Federationचे मुख्य सचिव होते (१९४०-४१). अखिल भारतीय विद्यार्थी काँग्रेसचे व राष्ट्रीय युवक संघाचे ते एक संस्थापक आणि सहसचिव होते. शेतकऱ्यांच्या आणि कामगारांच्या चळवळीत त्यांचा सहभाग होता. ===शैक्षणिक=== हैदराबाद मुक्ती संग्राम संपल्यावर त्यांनी स्वतःला मराठवाड्यातील आणि तेलंगणातील शिक्षण क्षेत्राला वाहून घेतले. नांदेडच्या [[नांदेड एज्युकेशन सोसायटी|पीपल्स कॉलेजची]] जडण घडण करण्यात त्यांचा मोठा वाटा होता. त्या कॉलेजचे ते संस्थापक प्राचार्य होते. तसेच ते आंध्र प्रदेशातील सिद्दीपेठच्या कला व विज्ञान महाविद्यालयाचे, करीमनगरच्या एस.एस.आर. कॉलेजचे आणि हैदराबादमधील नूतन विद्या समितीच्या न्यू सायन्स कॉलेजचेही प्राचार्य होते. या सर्वच काळातील त्यांच्या आठवणी आणि संवेदनशील मनाने टिपलेले जीवनाच्या विविध अंगांचे अनुभव त्यांनी आपल्या ’ओंजळभर पाणी ’ या आत्मचरित्रात सांगितले आहेत. ते [[पुणे विद्यापीठ|पुणे विद्यापीठात]], दिल्ली विश्वविद्यालयात, आणि त्यावेळी [[युगोस्लाव्हिया]]त असणाऱ्या व सध्या [[क्रोएशिया]]ची राजधानी असलेल्या [[झाग्रेब]] शहरातील विद्यापीठात तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक होते.त्यांचा नावलौकिक केवळ देशातच नाही तर ते युरोपादी पाश्चात्य राष्ट्रांत 'भारतीय तत्त्वज्ञानावरील एक अधिकारी व्यक्ती' म्हणून सुपरिचित होते. बारलिंगे यांना तत्त्वज्ञानाच्या आंतरराष्ट्रीय पार्श्वभूमीवर एक तत्त्वचिंतक म्हणून लौकिक मिळाला. त्यानिमित्ताने [[इंग्लंड]], [[ऑस्ट्रेलिया]] व युगोस्लाव्हिया या देशांमध्ये त्यांचे वास्तव्य झाले. त्यांनी आपला पीएच.डी.नंतरचा अभ्यास [[ऑक्सफर्ड विद्यापीठ|ऑक्सफर्ड विद्यापीठात]] केला. [[अंमळनेर]]च्या भारतीय तत्त्वज्ञान संस्थेचे ते फेलो होते. ==तीन त्रैमासिके== पुणे विद्यापीठात त्यांनी [http://www.unipune.ac.in/dept/mental_moral_and_social_science/philosophy/ph_webfiles/Journals.htm तत्त्वज्ञान विभाग] सुरू केला. [http://www.unipune.ac.in/snc/cssh/ipq/english/ Indian Philosophical Quarterly (IPQ)] हे १९७३साली , [[परामर्श (मराठी)]] हे १९७९ आणि [[परामर्श (हिंदी)]] हे त्रैमासिक १९८० साली, अशी [http://unipune.ac.in/snc/cssh/ipq/default.htm तीन त्रैमासिके] त्यांनी सुरू केली. ==राज्य संस्कृती मंडळाचे अध्यक्षपद== डॉ. सुरेंद्र बारलिंगे हे [[महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ|महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळा]]चे [[इ.स. १९८०]] ते [[१९८९]] दरम्यान अध्यक्ष होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://msblc.maharashtra.gov.in/about.html |title=संग्रहित प्रत |access-date=2015-08-30 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305044800/https://msblc.maharashtra.gov.in/about.html |url-status=dead }}</ref> ==सुरेंद्र बारलिंगे यांची ग्रंथसंपदा == ===तत्त्वज्ञान विषयक (मराठी)=== * तर्करेखा (भाग १, २ -सहलेखक : मो.प्र. मराठे), कॉन्टिनेन्टल प्रकाशन, पुणे, अनुक्रमे मे १९७२, ऑगस्ट १९७२ * भारतीय तर्कशास्त्राची रूपरेखा (सहलेखिका डॉ क्रांतिप्रभा पांडे), परामर्श प्रकाशन, पुणे १९८५ * साहित्य आणि संस्कृती * सौंदर्याचे व्याकरण, अभिनव प्रकाशन, मुंबई १९५७ ===तत्त्वज्ञान विषयक (इंग्लिश भाषेत) === # Beliefs, Reasons and Reflections, Indian Philosophical Quarterly Publication (here after IPQ),Poona University, Pune,1983 # Confessions and Commitments, Indian Council of Philosophical Research, Published by Professor Bhuvan Chandel, Member Secretary for Indian Council of Philosophical Research, Rajendra Bhavan (Fourth Floor), 210 Deen Dayal Upadhyaya Marg, New Delhi 110 002 # Confessions and Commitment, Indian Council for Philosophical Research, Delhi, 1994 # A Critical Survey of Western Philosophy: From Bacon to Kant (Co-Author Padma Kulkarni), The Mac-Milan Company of India Ltd., First ed. 1980. # A Modern Indian Aesthetic theory –The Development from Bharata to Jagannatha, D.K. Printworld (P), Ltd, New Delhi, First ed. 2007 # A Modern Introduction to Indian Logic, second edition, National Publishing House, New Delhi, 1975 # Poverty, Power, Progress, Panchsheel Publisher, Delhi, 19th March 1988, # Reunderstanding Indian Philosophy – Some Glimpses, D.K.Printworld(P), Ltd, New Delhi, First ed. 1998 ===तत्त्वज्ञान विषयक (हिंदी)=== # कला और सौंदर्य (सहयोग - डॉ. क्रांतिप्रभा पांडे, व सु. ए. भेलके), विभूती प्रकाशन, [[दिल्ली]], १९८८ # तर्करेखा, राजस्थान हिंदी ग्रंथ अकादमी, जयपूर १९७२ # भारतीय तर्कशास्त्र की रूपरेखा,राजस्थान हिंदी ग्रंथ अकादमी, [[जयपूर]] १९७६ # सौंदर्यतत्त्व और काव्य सिद्धान्त (अनुवाद डॉ. मनोहर काळे), नेशनल पब्लिशिंग हाउस, [[दिल्ली]], १९६३ ===तत्त्वज्ञानात्मक आणि ललित=== ====मराठी==== * आकाशाच्या सावल्या * इन्किलाब * ओंजळभर पाणी (आत्मकथन) * खरा हा एकची धर्म * गोष्टींचे गाठोडे (कथासंग्रह) * पुन्हा भेटू या (व्यक्तिचित्रे) * माझा देश (कथासंग्रह) * माझे घर (कथासंग्रह) * मी पण माझे (कादंबरी) ====हिंदी==== # डॉ. नंदकिशोर देवराज : दर्शन और साहित्य, (संपादित) (सहसंपादक डॉ. सु. ए. भेलके), विभूती प्रकाशन, दिल्ली १९९८. # मेरा मैं-पन (उपन्यास), कनिष्क प्रकाशन, दिल्ली १९८५. ==परामर्शचा विशेषांक== ’परामर्श’ या मराठी नियतकालिकाने सुरेंद्र बारलिंगे यांच्या देहावसानानंतर 'डॉ. बारलिंगे यांचे विचारविश्व' या विषयावर एक विशेषांक प्रसिद्ध केला. "बारलिंगे यांचे तत्त्वज्ञानात्मक आणि ललित लेखन, त्यांची विविध विषयावरील भाष्ये या साऱ्यांतून साकार होणारे त्याचे विचारविश्व हा विशेषांकाचा विषय होता. या विचारविश्वाचा परिचय व्हावा, त्यांच्या विचारांचे परीक्षण व्हावे, त्यांच्या विचारांतून निर्माण होणाऱ्या प्रश्नांचा, तसेच या प्रश्नांना देता येऊ शकतील अशा पर्यायी उत्तरांचा निर्देश व्हावा व त्यांच्या विचारकर्तृत्वाच्या सीमारेषाही लक्षात याव्यात ही आणि या सीमारेषांपलीकडे जाण्याच्या वाटाही दिसाव्यात अशी व्यापक उद्दिष्टे या विशेषांकामागे आहेत", असे संपादक डॉ. [[प्रदीप गोखले]] नमूद करतात.<ref>डॉ. प्रदीप गोखले, संपादकीय टिपण, ''डॉ. बारलिंगे यांचे विचारविश्व'', परामर्श, खंड २०, अंक ३-४, नोव्हेंबर १९९८, फेब्रुवारी १९९९.</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:बारलिंगे, सुरेंद्र शिवदास}} [[वर्ग:मराठी लेखक]] [[वर्ग:इ.स. १९१९ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील मृत्यू]] c6c5xv4weipcnmul4vnphy1g3d3twno 2692679 2692678 2026-07-05T05:53:41Z संतोष गोरे 135680 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2692679 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} {{संदर्भ कमी}} डॉ. '''सुरेंद्र शिवदास बारलिंगे''' ([[२० जुलै]], [[इ.स. १९१९|१९१९]] - [[१९ डिसेंबर]], [[इ.स. १९९७|१९९७]]) हे स्वांतत्र्य सैनिक आणि महाराष्ट्रातील तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक होते. भारतात आणि विदेशात ते तत्त्ववेत्ते म्हणून परिचित आहेत. त्यांचे तत्त्वचिंतन मराठी, हिंदी आणि इंग्लिश अशा तीन भाषेत आहे. तत्त्वज्ञानाबरोबरच त्यांनी मराठीत तत्त्वज्ञानेतर लेखन केले आहे. सुरेंद्र बारलिंगे यांचे वडील शिवदास कृष्ण बारलिंगे हे उत्कृष्ट वकील होते. ते संस्कृत, गणित, तत्त्वज्ञान, कायदा व खगोलशास्त्र यांचे विद्वान होते. प्रथम लो. [[टिळक]] आणि नंतर [[म. गांधी]] यांचे ते अनुयायी होते.<ref name="ReferenceA">सुरेंद्र शिवदास बारलिंगे, माझा आंतरिक विकास, संक्षेप व अनुवाद -अर्चना देगावकर, पान ०८, ''डॉ. बारलिंगे यांचे विचारविश्व'', परामर्श, खंड २०, अंक ३-४, नोव्हेंबर १९९८, फेब्रुवारी १९९९</ref> वामन आणि सुरेंद्र हे त्यांचे दोन मुलगे होते. [[वामन शिवदास बारलिंगे]] हे सुरेंद्र यांच्यापेक्षा सोळा वर्षांनी मोठे होते.<ref name="ReferenceA"/> ==व्यक्तिगत जीवन== {{विस्तार}} ==शिक्षण== # मॅट्रिक्युलेशन १९३४ # बी. ए. तत्त्वज्ञान १९४० {{दुजोरा हवा}} # एम. ए. तत्त्वज्ञान १९४२ # पीएचडी १९५७ # डॉक्टरेटोत्तर संशोधन छात्रवृत्ती १९५८-५९ (ऑक्सफर्ड विद्यापीठ) ==पीएच्‌डीचा प्रबंध== डॉ. बारलिंगे यांनी [[नागपूर विद्यापीठ|नागपूर विद्यापीठातून]] [[The Concept of Change]] या विषयावर पीएच.डी. पदवी १९५७ साली प्राप्त केली. डॉ. [[रास बिहारी दास]] हे त्यांचे मार्गदर्शक होते. प्रोफेसर [[डोरोथी इमेट]] आणि प्रोफेसर [[टी. एम. पी. महादेवन]] हे त्यांचे परीक्षक होते. इमेट यांनी बारलिंगे यांचे उत्तम प्रबंध लिहिल्याबद्दल अभिनंदन केले आणि अधिक संशोधनासाठी बारलिंगे यांची शिफारस प्रोफेसर [[गिल्बर्ट राईल]] यांच्याकडे केली. त्यामुळे बारलिंगे यांना डॉक्टरेटोत्तर संशोधन छात्रवृत्ती मिळाली. त्यांनी राईल यांच्याकडे अधिक संशोधन केले.<ref>सुरेंद्र शिवदास बारलिंगे, माझा आंतरिक विकास, संक्षेप व अनुवाद -अर्चना देगावकर, पाने ११, १२, १६, ''डॉ. बारलिंगे यांचे विचारविश्व'', परामर्श, खंड २०, अंक ३-४, नोव्हेंबर १९९८, फेब्रुवारी १९९९</ref> ==कारकीर्द== ===स्वातंत्र्यलढ्यातील सहभाग=== डॉ. बारलिंगे भारताच्या इ.स. १९३२ व १९४२ च्या स्वातंत्र्यलढ्यातले एक स्वातंत्र्य सैनिक होते. [[हैदराबाद मुक्तिसंग्राम|हैद्राबादच्या मुक्ती संग्रामा]]तही त्यांचा सहभाग होता (१९४७-४८). अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषदेचे ते सचिव होते (१९४०). बारलिंगे हे [http://Central%20Provinces%20and%20Berar Central Provinces and Berar]{{मृत दुवा|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Students’ Federationचे मुख्य सचिव होते (१९४०-४१). अखिल भारतीय विद्यार्थी काँग्रेसचे व राष्ट्रीय युवक संघाचे ते एक संस्थापक आणि सहसचिव होते. शेतकऱ्यांच्या आणि कामगारांच्या चळवळीत त्यांचा सहभाग होता. ===शैक्षणिक=== हैदराबाद मुक्ती संग्राम संपल्यावर त्यांनी स्वतःला मराठवाड्यातील आणि तेलंगणातील शिक्षण क्षेत्राला वाहून घेतले. नांदेडच्या [[नांदेड एज्युकेशन सोसायटी|पीपल्स कॉलेजची]] जडण घडण करण्यात त्यांचा मोठा वाटा होता. त्या कॉलेजचे ते संस्थापक प्राचार्य होते. तसेच ते आंध्र प्रदेशातील सिद्दीपेठच्या कला व विज्ञान महाविद्यालयाचे, करीमनगरच्या एस.एस.आर. कॉलेजचे आणि हैदराबादमधील नूतन विद्या समितीच्या न्यू सायन्स कॉलेजचेही प्राचार्य होते. या सर्वच काळातील त्यांच्या आठवणी आणि संवेदनशील मनाने टिपलेले जीवनाच्या विविध अंगांचे अनुभव त्यांनी आपल्या ’ओंजळभर पाणी ’ या आत्मचरित्रात सांगितले आहेत. ते [[पुणे विद्यापीठ|पुणे विद्यापीठात]], दिल्ली विश्वविद्यालयात, आणि त्यावेळी [[युगोस्लाव्हिया]]त असणाऱ्या व सध्या [[क्रोएशिया]]ची राजधानी असलेल्या [[झाग्रेब]] शहरातील विद्यापीठात तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक होते.त्यांचा नावलौकिक केवळ देशातच नाही तर ते युरोपादी पाश्चात्य राष्ट्रांत 'भारतीय तत्त्वज्ञानावरील एक अधिकारी व्यक्ती' म्हणून सुपरिचित होते. बारलिंगे यांना तत्त्वज्ञानाच्या आंतरराष्ट्रीय पार्श्वभूमीवर एक तत्त्वचिंतक म्हणून लौकिक मिळाला. त्यानिमित्ताने [[इंग्लंड]], [[ऑस्ट्रेलिया]] व युगोस्लाव्हिया या देशांमध्ये त्यांचे वास्तव्य झाले. त्यांनी आपला पीएच.डी.नंतरचा अभ्यास [[ऑक्सफर्ड विद्यापीठ|ऑक्सफर्ड विद्यापीठात]] केला. [[अंमळनेर]]च्या भारतीय तत्त्वज्ञान संस्थेचे ते फेलो होते. ==तीन त्रैमासिके== पुणे विद्यापीठात त्यांनी [http://www.unipune.ac.in/dept/mental_moral_and_social_science/philosophy/ph_webfiles/Journals.htm तत्त्वज्ञान विभाग] सुरू केला. [http://www.unipune.ac.in/snc/cssh/ipq/english/ Indian Philosophical Quarterly (IPQ)] हे १९७३साली , [[परामर्श (मराठी)]] हे १९७९ आणि [[परामर्श (हिंदी)]] हे त्रैमासिक १९८० साली, अशी [http://unipune.ac.in/snc/cssh/ipq/default.htm तीन त्रैमासिके] त्यांनी सुरू केली. ==राज्य संस्कृती मंडळाचे अध्यक्षपद== डॉ. सुरेंद्र बारलिंगे हे [[महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ|महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळा]]चे [[इ.स. १९८०]] ते [[१९८९]] दरम्यान अध्यक्ष होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://msblc.maharashtra.gov.in/about.html |title=संग्रहित प्रत |access-date=2015-08-30 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305044800/https://msblc.maharashtra.gov.in/about.html |url-status=dead }}</ref> ==सुरेंद्र बारलिंगे यांची ग्रंथसंपदा == ===तत्त्वज्ञान विषयक (मराठी)=== * तर्करेखा (भाग १, २ -सहलेखक : मो.प्र. मराठे), कॉन्टिनेन्टल प्रकाशन, पुणे, अनुक्रमे मे १९७२, ऑगस्ट १९७२ * भारतीय तर्कशास्त्राची रूपरेखा (सहलेखिका डॉ क्रांतिप्रभा पांडे), परामर्श प्रकाशन, पुणे १९८५ * साहित्य आणि संस्कृती * सौंदर्याचे व्याकरण, अभिनव प्रकाशन, मुंबई १९५७ ===तत्त्वज्ञान विषयक (इंग्लिश भाषेत) === # Beliefs, Reasons and Reflections, Indian Philosophical Quarterly Publication (here after IPQ),Poona University, Pune,1983 # Confessions and Commitments, Indian Council of Philosophical Research, Published by Professor Bhuvan Chandel, Member Secretary for Indian Council of Philosophical Research, Rajendra Bhavan (Fourth Floor), 210 Deen Dayal Upadhyaya Marg, New Delhi 110 002 # Confessions and Commitment, Indian Council for Philosophical Research, Delhi, 1994 # A Critical Survey of Western Philosophy: From Bacon to Kant (Co-Author Padma Kulkarni), The Mac-Milan Company of India Ltd., First ed. 1980. # A Modern Indian Aesthetic theory –The Development from Bharata to Jagannatha, D.K. Printworld (P), Ltd, New Delhi, First ed. 2007 # A Modern Introduction to Indian Logic, second edition, National Publishing House, New Delhi, 1975 # Poverty, Power, Progress, Panchsheel Publisher, Delhi, 19th March 1988, # Reunderstanding Indian Philosophy – Some Glimpses, D.K.Printworld(P), Ltd, New Delhi, First ed. 1998 ===तत्त्वज्ञान विषयक (हिंदी)=== # कला और सौंदर्य (सहयोग - डॉ. क्रांतिप्रभा पांडे, व सु. ए. भेलके), विभूती प्रकाशन, [[दिल्ली]], १९८८ # तर्करेखा, राजस्थान हिंदी ग्रंथ अकादमी, जयपूर १९७२ # भारतीय तर्कशास्त्र की रूपरेखा,राजस्थान हिंदी ग्रंथ अकादमी, [[जयपूर]] १९७६ # सौंदर्यतत्त्व और काव्य सिद्धान्त (अनुवाद डॉ. मनोहर काळे), नेशनल पब्लिशिंग हाउस, [[दिल्ली]], १९६३ ===तत्त्वज्ञानात्मक आणि ललित=== ====मराठी==== * आकाशाच्या सावल्या * इन्किलाब * ओंजळभर पाणी (आत्मकथन) * खरा हा एकची धर्म * गोष्टींचे गाठोडे (कथासंग्रह) * पुन्हा भेटू या (व्यक्तिचित्रे) * माझा देश (कथासंग्रह) * माझे घर (कथासंग्रह) * मी पण माझे (कादंबरी) ====हिंदी==== # डॉ. नंदकिशोर देवराज : दर्शन और साहित्य, (संपादित) (सहसंपादक डॉ. सु. ए. भेलके), विभूती प्रकाशन, दिल्ली १९९८. # मेरा मैं-पन (उपन्यास), कनिष्क प्रकाशन, दिल्ली १९८५. ==परामर्शचा विशेषांक== ’परामर्श’ या मराठी नियतकालिकाने सुरेंद्र बारलिंगे यांच्या देहावसानानंतर 'डॉ. बारलिंगे यांचे विचारविश्व' या विषयावर एक विशेषांक प्रसिद्ध केला. "बारलिंगे यांचे तत्त्वज्ञानात्मक आणि ललित लेखन, त्यांची विविध विषयावरील भाष्ये या साऱ्यांतून साकार होणारे त्याचे विचारविश्व हा विशेषांकाचा विषय होता. या विचारविश्वाचा परिचय व्हावा, त्यांच्या विचारांचे परीक्षण व्हावे, त्यांच्या विचारांतून निर्माण होणाऱ्या प्रश्नांचा, तसेच या प्रश्नांना देता येऊ शकतील अशा पर्यायी उत्तरांचा निर्देश व्हावा व त्यांच्या विचारकर्तृत्वाच्या सीमारेषाही लक्षात याव्यात ही आणि या सीमारेषांपलीकडे जाण्याच्या वाटाही दिसाव्यात अशी व्यापक उद्दिष्टे या विशेषांकामागे आहेत", असे संपादक डॉ. [[प्रदीप गोखले]] नमूद करतात.<ref>डॉ. प्रदीप गोखले, संपादकीय टिपण, ''डॉ. बारलिंगे यांचे विचारविश्व'', परामर्श, खंड २०, अंक ३-४, नोव्हेंबर १९९८, फेब्रुवारी १९९९.</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:बारलिंगे, सुरेंद्र शिवदास}} [[वर्ग:मराठी लेखक]] [[वर्ग:इ.स. १९१९ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] mb4vlywh4a748ms7frgn0ifrnjnwwpn 2692680 2692679 2026-07-05T05:56:46Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2692680 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} {{संदर्भ कमी}} डॉ. '''सुरेंद्र शिवदास बारलिंगे''' ([[२० जुलै]], [[इ.स. १९१९|१९१९]] - [[१९ डिसेंबर]], [[इ.स. १९९७|१९९७]]) हे स्वांतत्र्य सैनिक आणि महाराष्ट्रातील तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक होते. भारतात आणि विदेशात ते तत्त्ववेत्ते म्हणून परिचित आहेत. त्यांचे तत्त्वचिंतन मराठी, हिंदी आणि इंग्लिश अशा तीन भाषेत आहे. तत्त्वज्ञानाबरोबरच त्यांनी मराठीत तत्त्वज्ञानेतर लेखन केले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.dainikprabhat.com/variety-surendra-barlinge |title=विविधा : सुरेंद्र बारलिंगे |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=दैनिक प्रभात |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जुलै २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> सुरेंद्र बारलिंगे यांचे वडील शिवदास कृष्ण बारलिंगे हे उत्कृष्ट वकील होते. ते संस्कृत, गणित, तत्त्वज्ञान, कायदा व खगोलशास्त्र यांचे विद्वान होते. प्रथम लो. [[टिळक]] आणि नंतर [[म. गांधी]] यांचे ते अनुयायी होते.<ref name="ReferenceA">सुरेंद्र शिवदास बारलिंगे, माझा आंतरिक विकास, संक्षेप व अनुवाद -अर्चना देगावकर, पान ०८, ''डॉ. बारलिंगे यांचे विचारविश्व'', परामर्श, खंड २०, अंक ३-४, नोव्हेंबर १९९८, फेब्रुवारी १९९९</ref> वामन आणि सुरेंद्र हे त्यांचे दोन मुलगे होते. [[वामन शिवदास बारलिंगे]] हे सुरेंद्र यांच्यापेक्षा सोळा वर्षांनी मोठे होते.<ref name="ReferenceA"/> ==व्यक्तिगत जीवन== {{विस्तार}} ==शिक्षण== # मॅट्रिक्युलेशन १९३४ # बी. ए. तत्त्वज्ञान १९४० {{दुजोरा हवा}} # एम. ए. तत्त्वज्ञान १९४२ # पीएचडी १९५७ # डॉक्टरेटोत्तर संशोधन छात्रवृत्ती १९५८-५९ (ऑक्सफर्ड विद्यापीठ) ==पीएच्‌डीचा प्रबंध== डॉ. बारलिंगे यांनी [[नागपूर विद्यापीठ|नागपूर विद्यापीठातून]] [[The Concept of Change]] या विषयावर पीएच.डी. पदवी १९५७ साली प्राप्त केली. डॉ. [[रास बिहारी दास]] हे त्यांचे मार्गदर्शक होते. प्रोफेसर [[डोरोथी इमेट]] आणि प्रोफेसर [[टी. एम. पी. महादेवन]] हे त्यांचे परीक्षक होते. इमेट यांनी बारलिंगे यांचे उत्तम प्रबंध लिहिल्याबद्दल अभिनंदन केले आणि अधिक संशोधनासाठी बारलिंगे यांची शिफारस प्रोफेसर [[गिल्बर्ट राईल]] यांच्याकडे केली. त्यामुळे बारलिंगे यांना डॉक्टरेटोत्तर संशोधन छात्रवृत्ती मिळाली. त्यांनी राईल यांच्याकडे अधिक संशोधन केले.<ref>सुरेंद्र शिवदास बारलिंगे, माझा आंतरिक विकास, संक्षेप व अनुवाद -अर्चना देगावकर, पाने ११, १२, १६, ''डॉ. बारलिंगे यांचे विचारविश्व'', परामर्श, खंड २०, अंक ३-४, नोव्हेंबर १९९८, फेब्रुवारी १९९९</ref> ==कारकीर्द== ===स्वातंत्र्यलढ्यातील सहभाग=== डॉ. बारलिंगे भारताच्या इ.स. १९३२ व १९४२ च्या स्वातंत्र्यलढ्यातले एक स्वातंत्र्य सैनिक होते. [[हैदराबाद मुक्तिसंग्राम|हैद्राबादच्या मुक्ती संग्रामा]]तही त्यांचा सहभाग होता (१९४७-४८). अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषदेचे ते सचिव होते (१९४०). बारलिंगे हे [http://Central%20Provinces%20and%20Berar Central Provinces and Berar]{{मृत दुवा|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Students’ Federationचे मुख्य सचिव होते (१९४०-४१). अखिल भारतीय विद्यार्थी काँग्रेसचे व राष्ट्रीय युवक संघाचे ते एक संस्थापक आणि सहसचिव होते. शेतकऱ्यांच्या आणि कामगारांच्या चळवळीत त्यांचा सहभाग होता. ===शैक्षणिक=== हैदराबाद मुक्ती संग्राम संपल्यावर त्यांनी स्वतःला मराठवाड्यातील आणि तेलंगणातील शिक्षण क्षेत्राला वाहून घेतले. नांदेडच्या [[नांदेड एज्युकेशन सोसायटी|पीपल्स कॉलेजची]] जडण घडण करण्यात त्यांचा मोठा वाटा होता. त्या कॉलेजचे ते संस्थापक प्राचार्य होते. तसेच ते आंध्र प्रदेशातील सिद्दीपेठच्या कला व विज्ञान महाविद्यालयाचे, करीमनगरच्या एस.एस.आर. कॉलेजचे आणि हैदराबादमधील नूतन विद्या समितीच्या न्यू सायन्स कॉलेजचेही प्राचार्य होते. या सर्वच काळातील त्यांच्या आठवणी आणि संवेदनशील मनाने टिपलेले जीवनाच्या विविध अंगांचे अनुभव त्यांनी आपल्या ’ओंजळभर पाणी ’ या आत्मचरित्रात सांगितले आहेत. ते [[पुणे विद्यापीठ|पुणे विद्यापीठात]], दिल्ली विश्वविद्यालयात, आणि त्यावेळी [[युगोस्लाव्हिया]]त असणाऱ्या व सध्या [[क्रोएशिया]]ची राजधानी असलेल्या [[झाग्रेब]] शहरातील विद्यापीठात तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक होते.त्यांचा नावलौकिक केवळ देशातच नाही तर ते युरोपादी पाश्चात्य राष्ट्रांत 'भारतीय तत्त्वज्ञानावरील एक अधिकारी व्यक्ती' म्हणून सुपरिचित होते. बारलिंगे यांना तत्त्वज्ञानाच्या आंतरराष्ट्रीय पार्श्वभूमीवर एक तत्त्वचिंतक म्हणून लौकिक मिळाला. त्यानिमित्ताने [[इंग्लंड]], [[ऑस्ट्रेलिया]] व युगोस्लाव्हिया या देशांमध्ये त्यांचे वास्तव्य झाले. त्यांनी आपला पीएच.डी.नंतरचा अभ्यास [[ऑक्सफर्ड विद्यापीठ|ऑक्सफर्ड विद्यापीठात]] केला. [[अंमळनेर]]च्या भारतीय तत्त्वज्ञान संस्थेचे ते फेलो होते. ==तीन त्रैमासिके== पुणे विद्यापीठात त्यांनी [http://www.unipune.ac.in/dept/mental_moral_and_social_science/philosophy/ph_webfiles/Journals.htm तत्त्वज्ञान विभाग] सुरू केला. [http://www.unipune.ac.in/snc/cssh/ipq/english/ Indian Philosophical Quarterly (IPQ)] हे १९७३साली , [[परामर्श (मराठी)]] हे १९७९ आणि [[परामर्श (हिंदी)]] हे त्रैमासिक १९८० साली, अशी [http://unipune.ac.in/snc/cssh/ipq/default.htm तीन त्रैमासिके] त्यांनी सुरू केली. ==राज्य संस्कृती मंडळाचे अध्यक्षपद== डॉ. सुरेंद्र बारलिंगे हे [[महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ|महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळा]]चे [[इ.स. १९८०]] ते [[१९८९]] दरम्यान अध्यक्ष होते.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://msblc.maharashtra.gov.in/about.html |title=संग्रहित प्रत |access-date=2015-08-30 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305044800/https://msblc.maharashtra.gov.in/about.html |url-status=dead }}</ref> ==सुरेंद्र बारलिंगे यांची ग्रंथसंपदा == ===तत्त्वज्ञान विषयक (मराठी)=== * तर्करेखा (भाग १, २ -सहलेखक : मो.प्र. मराठे), कॉन्टिनेन्टल प्रकाशन, पुणे, अनुक्रमे मे १९७२, ऑगस्ट १९७२ * भारतीय तर्कशास्त्राची रूपरेखा (सहलेखिका डॉ क्रांतिप्रभा पांडे), परामर्श प्रकाशन, पुणे १९८५ * साहित्य आणि संस्कृती * सौंदर्याचे व्याकरण, अभिनव प्रकाशन, मुंबई १९५७ ===तत्त्वज्ञान विषयक (इंग्लिश भाषेत) === # Beliefs, Reasons and Reflections, Indian Philosophical Quarterly Publication (here after IPQ),Poona University, Pune,1983 # Confessions and Commitments, Indian Council of Philosophical Research, Published by Professor Bhuvan Chandel, Member Secretary for Indian Council of Philosophical Research, Rajendra Bhavan (Fourth Floor), 210 Deen Dayal Upadhyaya Marg, New Delhi 110 002 # Confessions and Commitment, Indian Council for Philosophical Research, Delhi, 1994 # A Critical Survey of Western Philosophy: From Bacon to Kant (Co-Author Padma Kulkarni), The Mac-Milan Company of India Ltd., First ed. 1980. # A Modern Indian Aesthetic theory –The Development from Bharata to Jagannatha, D.K. Printworld (P), Ltd, New Delhi, First ed. 2007 # A Modern Introduction to Indian Logic, second edition, National Publishing House, New Delhi, 1975 # Poverty, Power, Progress, Panchsheel Publisher, Delhi, 19th March 1988, # Reunderstanding Indian Philosophy – Some Glimpses, D.K.Printworld(P), Ltd, New Delhi, First ed. 1998 ===तत्त्वज्ञान विषयक (हिंदी)=== # कला और सौंदर्य (सहयोग - डॉ. क्रांतिप्रभा पांडे, व सु. ए. भेलके), विभूती प्रकाशन, [[दिल्ली]], १९८८ # तर्करेखा, राजस्थान हिंदी ग्रंथ अकादमी, जयपूर १९७२ # भारतीय तर्कशास्त्र की रूपरेखा,राजस्थान हिंदी ग्रंथ अकादमी, [[जयपूर]] १९७६ # सौंदर्यतत्त्व और काव्य सिद्धान्त (अनुवाद डॉ. मनोहर काळे), नेशनल पब्लिशिंग हाउस, [[दिल्ली]], १९६३ ===तत्त्वज्ञानात्मक आणि ललित=== ====मराठी==== * आकाशाच्या सावल्या * इन्किलाब * ओंजळभर पाणी (आत्मकथन) * खरा हा एकची धर्म * गोष्टींचे गाठोडे (कथासंग्रह) * पुन्हा भेटू या (व्यक्तिचित्रे) * माझा देश (कथासंग्रह) * माझे घर (कथासंग्रह) * मी पण माझे (कादंबरी) ====हिंदी==== # डॉ. नंदकिशोर देवराज : दर्शन और साहित्य, (संपादित) (सहसंपादक डॉ. सु. ए. भेलके), विभूती प्रकाशन, दिल्ली १९९८. # मेरा मैं-पन (उपन्यास), कनिष्क प्रकाशन, दिल्ली १९८५. ==परामर्शचा विशेषांक== ’परामर्श’ या मराठी नियतकालिकाने सुरेंद्र बारलिंगे यांच्या देहावसानानंतर 'डॉ. बारलिंगे यांचे विचारविश्व' या विषयावर एक विशेषांक प्रसिद्ध केला. "बारलिंगे यांचे तत्त्वज्ञानात्मक आणि ललित लेखन, त्यांची विविध विषयावरील भाष्ये या साऱ्यांतून साकार होणारे त्याचे विचारविश्व हा विशेषांकाचा विषय होता. या विचारविश्वाचा परिचय व्हावा, त्यांच्या विचारांचे परीक्षण व्हावे, त्यांच्या विचारांतून निर्माण होणाऱ्या प्रश्नांचा, तसेच या प्रश्नांना देता येऊ शकतील अशा पर्यायी उत्तरांचा निर्देश व्हावा व त्यांच्या विचारकर्तृत्वाच्या सीमारेषाही लक्षात याव्यात ही आणि या सीमारेषांपलीकडे जाण्याच्या वाटाही दिसाव्यात अशी व्यापक उद्दिष्टे या विशेषांकामागे आहेत", असे संपादक डॉ. [[प्रदीप गोखले]] नमूद करतात.<ref>डॉ. प्रदीप गोखले, संपादकीय टिपण, ''डॉ. बारलिंगे यांचे विचारविश्व'', परामर्श, खंड २०, अंक ३-४, नोव्हेंबर १९९८, फेब्रुवारी १९९९.</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{DEFAULTSORT:बारलिंगे, सुरेंद्र शिवदास}} [[वर्ग:मराठी लेखक]] [[वर्ग:इ.स. १९१९ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९९७ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 6x6cx57mpvli0jwwlwom4uxo4n74uj5 0 149525 2692613 2651588 2026-07-04T15:59:40Z ~2026-24679-89 182431 /* इतिहास */ 2692613 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Nagpur Railway Station Stitch.jpg|300 px|इवलेसे|नागपूर रेल्वे स्थानकाचे मुख्य प्रवेशद्वार]] '''नागपूर जंक्शन''' हे [[भारत]] देशाच्या [[नागपूर]] शहरामधील मुख्य [[रेल्वे स्थानक]] आहे. नागपूर शहर भौगोलिक दृष्ट्या भारताचे केंद्र असल्यामुळे नागपूर हे देशामधील सर्वात महत्त्वाच्या स्थानकांपैकी एक आहे. [[भारतीय रेल्वे]]चे पूर्व-पश्चिम धावणारा [[छत्रपती शिवाजी टर्मिनस|मुंबई]]-[[हावडा रेल्वे स्थानक|कोलकाता]] व उत्तर धावणारा [[दिल्ली-चेन्नई रेल्वेमार्ग|दिल्ली-चेन्नई]] हे सर्वात वर्दळीच्या मार्गांपैकी दोन रेल्वेमार्ग नागपूरमध्ये भेटतात. तसेच [[उत्तर भारत]]ामधून [[दक्षिण भारत|दक्षिणेकडे]] जाणाऱ्या बव्हंशी रेल्वेगाड्या नागपूरमधून जातात. नागपूर रेल्वे विभागाचा [[मध्य रेल्वे]] व [[दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे]] ह्या दोन क्षेत्रांमध्ये समावेश होतो. १८६७ सालापासून चालू असलेल्या नागपूर स्थानकावर ८ फलाट असून दररोज सुमारे २३९ गाड्या येथे थांबतात. नागपूरमध्ये मिळणारे सर्व रेल्वे मार्गांचे विद्युतीकरण झाले आहे. == इतिहास == हे अतिशय जुने म्हणजे स्वातंत्र्यपूर्व काळातील ब्रिटिश कालावधीत दि.१५ जानेवारी १९२५ रोजी सर फ्रँक यानी उद्घाटण केलेले रेल्वे स्थानक आहे.<ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.nagpurtoday.in/90-years-of-nagpur-station-building/01142300|title=नागपूर स्टेशनला इमारत ९० वर्षे झाली |प्रकाशक=नागपुरटुडे.इन |दिनांक=१४ जानेवारी २०१५| प्राप्त दिनांक=}}</ref> नागपूर हे भारताचे महत्त्वाचे शहर आहे. १८६७मध्ये नागपूर रेल्वे सुरू झाली. * सन १८८१ मध्ये छत्तीसगड मार्गे महत्त्वाच्या अशा कोलकता शहाराशी हे शहर जोडले. आता असणाऱ्या रेल्वेस्थानकच्या पूर्व बाजूला पूर्वीचे रेल्वेस्थानक होते. ==सेवा== पॅसेंजर, एक्सप्रेस, मेल, दुरान्तो, राजधानी, गरीब रथ अशा ट्रेनचा समावेश असणाऱ्या आणि देशाचे विविध ठिकाणी जाणाऱ्या एकूण २७८ ट्रेन नागपूर रेल्वे स्थानकवर थांबतात.<ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=http://indiarailinfo.com/arrivals/nagpur-junction-ngp/18 |title=नागपूर जंक्शनला येणाऱ्या रेल्वेगाड्यांबद्दल|प्रकाशक=इंडियारेलइन्फो.कॉम|दिनांक=३१ ऑगस्ट २०१६ | प्राप्त दिनांक=}}</ref> यापैकी ५३ दररोज आणि २३ तेथूनच मार्गस्त होणाऱ्या ट्रेन आहेत. साधारण १.६ लाख प्रवाशी येथे ये जा करतात. येथे ८ फ्लॅट फॉर्म आहेत. याचे १३ ट्रॅक आहेत. याचे कोड नाव NGP आहे. हे स्टेशन मध्य रेल्वेच्या दक्षिण पूर्व विभागात आहे.<ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.cr.indianrailways.gov.in//view_section.jsp?id=0,6,1191,1196,1683|title=मध्य रेल्वेच्या विभाग बद्दल संक्षिप्त |प्रकाशक=सीआर.इंडियनरेल्वेस.गव्ह.इन |दिनांक=३१ ऑगस्ट २०१६ | प्राप्त दिनांक=}}</ref> येथा पार्किंग व्यवस्था आहे. ==संपर्क== नागपूर हे ख्यातनाम आहे ते केवळ महाराष्ट्राचे द्वितीय राजधानीचे शहर आहे म्हणून किंवा पर्यटक स्थळं आहे म्हणून नाही तर त्याची ख्याती ते एक भारत देशाचे मध्यवर्ती ठिकाण आहे म्हणून आणि ते व्यावसायिक दृष्टीने राज्यासाठी महत्त्वाचे आहेच पण देशासाठीही आहे. तेथेच हे नागपूर रेल्वे स्थानक आहे.<ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.cleartrip.com/trains/stations/NGP|title=नागपूर रेल्वे स्थानकची यादी |प्रकाशक= क्लियरट्रिप.कॉम |दिनांक=३१ ऑगस्ट २०१६| प्राप्त दिनांक=}}</ref> ==विकास== भारत देशातील २२ रेल्वे स्थानकचा आंतरराष्ट्रीय पद्दतीने विकास करून दर्जा वाढविण्याचा प्रस्ताव झालेला आहे त्यात नागपूर रेल्वे जंक्शन स्टेशनचा समावेश आहे.<ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=http://archive.indianexpress.com/news/nagpur-railway-station-to-be-developed-into-world-class-terminal-experts/1120551/ |title= नागपूर रेल्वे स्थानक जागतिक दर्जाचे टर्मिनल मध्ये विकसित करणे गरजेचे: विशेषज्ञ |प्रकाशक=आर्काइव.इंडियनएक्सप्रेस.कॉम |दिनांक=२५ मे २०१३ | प्राप्त दिनांक=}}</ref> हे काम सार्वजनिक भागीदारी कंपनी आणि मध्य रेल्वे एकत्रितपने करताना सुरक्षा व्यवस्था, स्वच्छता, यावर अधिक भर देण्यात प्रयत्न शील आहे. नजीकचे अजनी रेल्वे स्थानकचे टर्मिनस बनवून लांब पल्याच्या ट्रेन तेथून वळविण्याचे धोरण आहे.<ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=http://zeenews.india.com/news/nation/indian-railways-10-interesting-facts_789718.html |title= भारतीय रेल्वे बद्दल १० मनोरंजक तथ्य |प्रकाशक=झीन्यूज.इंडिया.कॉम |दिनांक=२६ जुलै २०१२ | प्राप्त दिनांक=}}</ref> येथेच बोगी ठेवण्याची व्यवस्था करण्याचाही प्रस्ताव आहे. नागपूर ही उपराजधानी असल्यामुळे येथून [[दिल्ली जंक्शन रेलवे स्टेशन|जुनी दिल्ली]] साठी उप[[राजधानी एक्सप्रेस|राजधानी]] एक्सप्रेस सुरू करण्याची मागणी आहे. याशिवाय नागपूरमध्ये लोकल रेल्वे स्थानक करण्याचीही योजना आहे त्यात अजनी , इतवारी, कळमना आणि गोधणीचा समावेश आहे. नागपूर ते अजनी या रेल्वे मार्गाचे अंतर ३ किमीआहे की जे भारतीय रेल्वेचा सर्वात कमी अंतर असणारा मार्ग आहे. मूलतः रेल्वे चालकांना अजनी येथे वर्कशॉप पर्यत जाण्याची ही व्यवस्था आहे. ==मार्ग== हावडा-नागपूर-मुंबई, दिल्ली-चेन्नई, नागपूर- हैदराबाद, नागपूर-बिलासपुर सेक्शन, नागपूर- नागभीड (NG) आणि नागपूर-छिंदवाडा (NG) हे मार्ग आहेत. == प्रमुख गाड्यांचे वेळापत्रक (सुपरफास्ट, मेल आणि एक्सप्रेस) == नागपूर जंक्शन हे भारतीय रेल्वेच्या 'उत्तर-दक्षिण' आणि 'पूर्व-पश्चिम' अशा दोन्ही मुख्य मार्गांना जोडणारे महत्त्वपूर्ण स्थानक आहे. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! गाडी क्रमांक !! गाडीचे नाव !! कुठून !! कुठे !! आगमन !! प्रस्थान |- style="background-color: #ccffcc;" | १२४३७ || [[राजधानी एक्सप्रेस]] || [[सिकंदराबाद]] || [[हजरत निजामुद्दीन रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]] || ०६:२५ || ०६:३० |- style="background-color: #ccffcc;" | १२४३८ || [[राजधानी एक्सप्रेस]] || [[हजरत निजामुद्दीन रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]] || [[सिकंदराबाद]] || २०:२५ || २०:३० |- style="background-color: #ccffcc;" | २०८२५ || [[वंदे भारत एक्सप्रेस]] || [[बिलासपूर, छत्तीसगढ|बिलासपूर]] || नागपूर || १२:१५ || - |- style="background-color: #ccffcc;" | २०८२६ || [[वंदे भारत एक्सप्रेस]] || नागपूर || [[बिलासपूर, छत्तीसगढ|बिलासपूर]] || - || १४:०५ |- style="background-color: #ccffcc;" | १२२८९ || [[नागपूर - मुंबई दुरंतो एक्सप्रेस|मुंबई दुरंतो]] || नागपूर || [[मुंबई]] || - || २०:४० |- style="background-color: #ccffcc;" | १२२९० || [[नागपूर - मुंबई दुरंतो एक्सप्रेस|मुंबई दुरंतो]] || [[मुंबई]] || नागपूर || ०९:२० || - |- style="background-color: #ccffcc;" | १२१३९ || [[सेवाग्राम एक्सप्रेस]] || [[मुंबई]] || नागपूर || ११:१० || - |- style="background-color: #ccffcc;" | १२१४० || [[सेवाग्राम एक्सप्रेस]] || नागपूर || [[मुंबई]] || - || २१:१५ |- style="background-color: #ccffcc;" | १२८०९ || [[हावडा - मुंबई मेल]] || [[हावडा]] || [[मुंबई]] || ११:१० || ११:१५ |- style="background-color: #ccffcc;" | १२८१० || [[हावडा - मुंबई मेल]] || [[मुंबई]] || [[हावडा]] || १३:५५ || १४:०० |- style="background-color: #ccffcc;" | १२११४ || [[नागपूर - पुणे गरीब रथ]] || नागपूर || [[पुणे]] || - || १८:३५ |- style="background-color: #ccffcc;" | १२११३ || [[नागपूर - पुणे गरीब रथ]] || [[पुणे]] || नागपूर || ०९:१० || - |- style="background-color: #ccffcc;" | १२६१५ || [[ग्रँड ट्रंक एक्सप्रेस]] || [[चेन्नई]] || [[नवी दिल्ली]] || ११:३० || ११:३५ |- style="background-color: #ccffcc;" | १२६१६ || [[ग्रँड ट्रंक एक्सप्रेस]] || [[नवी दिल्ली]] || [[चेन्नई]] || १०:१५ || १०:२० |- style="background-color: #ccffcc;" | १२७२१ || [[दक्षिण एक्सप्रेस]] || [[हैदराबाद]] || [[हजरत निजामुद्दीन रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]] || ०९:२५ || ०९:३० |- style="background-color: #ccffcc;" | १२७२२ || [[दक्षिण एक्सप्रेस]] || [[हजरत निजामुद्दीन रेल्वे स्थानक|नवी दिल्ली]] || [[हैदराबाद]] || १७:०५ || १७:१० |- style="background-color: #ccffcc;" | १२८३४ || [[हावडा - अहमदाबाद सुपरफास्ट एक्सप्रेस]] || [[हावडा]] || [[अहमदाबाद]] || १९:०० || १९:०५ |- | ११०४६ || [[दीक्षाभूमी एक्सप्रेस]] || [[कोल्हापूर]] || [[धनबाद]] || ०९:२० || ०९:२५ |- | १८२३९ || [[शिवनाथ एक्सप्रेस]] || [[बिलासपूर, छत्तीसगढ|बिलासपूर]] || [[ईतवारी (नागपूर)]] || ०३:५० || - |- | १८०३० || [[शालिमार - लोकमान्य टिळक टर्मिनस एक्सप्रेस]] || [[शालिमार]] || [[लोकमान्य टिळक टर्मिनस]] || १३:२५ || १३:३५ |} <small> नोंद: * रेल्वेचे वेळापत्रक बदलू शकते, त्यामुळे प्रवासापूर्वी भारतीय रेल्वेच्या पोर्टलवर तपासणे आवश्यक आहे. * फिका हिरवा रंग सुपरफास्ट, राजधानी, दुरंतो, गरीब रथ आणि वंदे भारत यांसारख्या जलद गाड्यांसाठी वापरला आहे </small> === स्थानिक, पॅसेंजर आणि मेमू गाड्यांचे वेळापत्रक === नागपूरहून प्रामुख्याने वर्धा, गोंदिया, आमला आणि छिंदवाडा या दिशांना स्थानिक सेवा चालवल्या जातात. {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |- ! गाडी क्रमांक !! गाडीचे नाव !! कुठून !! कुठे !! आगमन !! प्रस्थान |- style="background-color: #e3f2fd;" | ०८७४४ || ईतवारी - तिरोडी मेमू || [[ईतवारी (नागपूर)]] || तिरोडी || - || ०७:४५ |- style="background-color: #e3f2fd;" | ०८७४३ || तिरोडी - ईतवारी मेमू || तिरोडी || [[ईतवारी (नागपूर)]] || २३:०५ || - |- | ५१२९४ || नागपूर - आमला पॅसेंजर || नागपूर || आमला || - || १८:१५ |- | ५१२९३ || आमला - नागपूर पॅसेंजर || आमला || नागपूर || ०९:५० || - |- style="background-color: #e3f2fd;" | ६८७१४ || ईतवारी - गोंदिया मेमू || [[ईतवारी (नागपूर)]] || [[गोंदिया]] || - || ०७:३५ |- style="background-color: #e3f2fd;" | ६८७१३ || गोंदिया - ईतवारी मेमू || [[गोंदिया]] || [[ईतवारी (नागपूर)]] || १२:१० || - |- | ०८११९ || नागपूर - छिंदवाडा पॅसेंजर || नागपूर || छिंदवाडा || - || ०७:४५ |- | ०८१२० || छिंदवाडा - नागपूर पॅसेंजर || छिंदवाडा || नागपूर || २१:३५ || - |- style="background-color: #e3f2fd;" | ६८७१५ || नागपूर - भुसावळ मेमू || नागपूर || [[भुसावळ]] || - || १५:३० |- style="background-color: #e3f2fd;" | ६८७१६ || भुसावळ - नागपूर मेमू || [[भुसावळ]] || नागपूर || १२:५० || - |- | ५१२६२ || वर्धा - नागपूर पॅसेंजर || [[वर्धा]] || नागपूर || १०:३० || - |- | ५१२६१ || नागपूर - वर्धा पॅसेंजर || नागपूर || [[वर्धा]] || - || १९:२० |- style="background-color: #e3f2fd;" | ०८७५६ || नागपूर - रामटेक मेमू || नागपूर || [[रामटेक]] || - || ०५:४० |- style="background-color: #e3f2fd;" | ०८७५१ || रामटेक - नागपूर मेमू || [[रामटेक]] || नागपूर || २२:३० || - |- | ०८२६९ || नागपूर - बल्लारशाह पॅसेंजर || नागपूर || बल्लारशाह || - || ०७:२० |- | ०८२७० || बल्लारशाह - नागपूर पॅसेंजर || बल्लारशाह || नागपूर || २१:४० || - |} <small>नोंदी: * निळा रंग [[मेमू |मेमू गाड्या]] दर्शवण्यासाठी वापरला आहे, ज्या प्रामुख्याने जलद स्थानिक प्रवासासाठी असतात. * ईतवारी हे नागपूरमधील हे दुसरे महत्त्वाचे टर्मिनल असून अनेक स्थानिक गाड्या तेथून सुटतात. * भारतीय रेल्वेच्या धोरणानुसार अनेक 'पॅसेंजर' गाड्या आता 'स्पेशल' किंवा 'मेमू' मध्ये रूपांतरित केल्या जात आहेत, त्यामुळे प्रवासाआधी अधिकृत अ‍ॅपवर खात्री करणे योग्य ठरेल. </small> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{महाराष्ट्रातील रेल्वे स्थानके|state=collapsed}} [[वर्ग:नागपूरमधील वाहतूक|रेल्वे स्थानक]] [[वर्ग:नागपूर जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे जंक्शन स्थानके]] lx4zsvyr1zigg6ucq1d6cb89hck3izm 0 151656 2692719 2691139 2026-07-05T11:36:52Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2692719 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट मुख्यमंत्री | नाव = बाळासाहेब सावंत | चित्र= | चित्र आकारमान= 150px | चित्र शीर्षक = | क्रम = | पद = [[:वर्ग:महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री|महाराष्ट्राचे १ले हंगामी मुख्यमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ = [[२४ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९६३]] | कार्यकाळ_समाप्ती = [[०५ डिसेंबर]], [[इ.स. १९६३]] | राज्यपाल = [[विजयालक्ष्मी पंडित]] | पुढील =[[वसंतराव नाईक]] | मागील =[[मारोतराव कन्नमवार]] | जन्मदिनांक = | जन्मस्थान = | मृत्युदिनांक = [[२४ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९६३]] | मृत्युस्थान = मुंबई | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]] | पक्ष = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|अखिल भारतीय काँग्रेस]] | पत्नी= [[वनमाला]] | नाते = | अपत्ये= ० | निवास = रत्नागिरी | शाळा_महाविद्यालय = कोकण कृषी विद्यापीठ | धंदा = | व्यवसाय = वकिली | धर्म = हिंदु | सही = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''परशुराम कृष्णाजी''' उपाख्य '''बाळासाहेब सावंत''' हे [[२४ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९६३]] ते [[५ डिसेंबर]], [[इ.स. १९६३]] या कालावधीत [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राचे]] हंगामी मुख्यमंत्री होते. * [[मारोतराव कन्नमवार]] यांच्या आकस्मिक निधनामुळे महाराष्ट्राच्या हंगामी मुख्यमंत्रिपदाची सूत्रे बाळासाहेब सावंत यांच्याकडे आली होती, त्यांनी केवळ तेरा दिवस राज्याचे हंगामी मुख्यमंत्री म्हणून कार्यभार सांभाळला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://hindi.oneindia.in/news/2010/11/11/20101111220538.html | title=महाराष्ट्र में 50 साल में 15 नेता बने मुख्यमंत्री | ॲक्सेसदिनांक=२८ फेब्रुवारी २०१४ | भाषा=हिंदी }}{{मृत दुवा|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> इ.स. १९५२ साली झालेल्या सार्वत्रिक निवडणुकीमध्ये वेंगुर्ले मतदारसंघातून त्यांची विधानसभेवर निवड झाली होती. महाराष्ट्र राज्याचे गृहमंत्री तसेच कृषिमंत्री म्हणूनही त्यांनी पदभार सांभाळला होता. मराठी चित्रपटांत आणि नाटकांत कामे करणाऱ्या अभिनेत्री [[वनमाला]] या पी.के. सावंत यांच्या पत्नी होत्या. ई.स. २००१ मध्ये त्यांच्या स्मृतीचा आदर म्हणून कोकण कृषी विद्यापीठाला डॉ. बाळासाहेब सावंत यांचे नांव जोडून नामविस्तार केला गेला. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री]] [[वर्ग:महाराष्ट्र प्रदेश काँग्रेस समितीचे अध्यक्ष]] g6lpucvuqm3slk0rh3upmbdhycgo4rs 2692722 2692719 2026-07-05T11:40:44Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2692722 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट मुख्यमंत्री | नाव = बाळासाहेब सावंत | चित्र= | चित्र आकारमान= 150px | चित्र शीर्षक = | क्रम = | पद = [[:वर्ग:महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री|महाराष्ट्राचे १ले हंगामी मुख्यमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ = [[२४ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९६३]] | कार्यकाळ_समाप्ती = [[०५ डिसेंबर]], [[इ.स. १९६३]] | राज्यपाल = [[विजयालक्ष्मी पंडित]] | पुढील =[[वसंतराव नाईक]] | मागील =[[मारोतराव कन्नमवार]] | जन्मदिनांक = | जन्मस्थान = | मृत्युदिनांक = [[२४ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९६३]] | मृत्युस्थान = मुंबई | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]] | पक्ष = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|अखिल भारतीय काँग्रेस]] | पत्नी= [[वनमाला]] | नाते = | अपत्ये= ० | निवास = रत्नागिरी | शाळा_महाविद्यालय = कोकण कृषी विद्यापीठ | धंदा = | व्यवसाय = वकिली | धर्म = हिंदु | सही = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''परशुराम कृष्णाजी''' उपाख्य '''बाळासाहेब सावंत''' हे [[२४ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९६३]] ते [[५ डिसेंबर]], [[इ.स. १९६३]] या कालावधीत [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राचे]] हंगामी मुख्यमंत्री होते. * तत्कालीन मुख्यमंत्री [[मारोतराव कन्नमवार]] यांच्या आकस्मिक निधनामुळे महाराष्ट्राच्या हंगामी मुख्यमंत्रिपदाची सूत्रे बाळासाहेब सावंत यांच्याकडे आली होती, त्यांनी केवळ तेरा दिवस राज्याचे हंगामी मुख्यमंत्री म्हणून कार्यभार सांभाळला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://hindi.oneindia.in/news/2010/11/11/20101111220538.html | title=महाराष्ट्र में 50 साल में 15 नेता बने मुख्यमंत्री | ॲक्सेसदिनांक=२८ फेब्रुवारी २०१४ | भाषा=हिंदी }}{{मृत दुवा|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> इ.स. १९५२ साली झालेल्या सार्वत्रिक निवडणुकीमध्ये वेंगुर्ले मतदारसंघातून त्यांची विधानसभेवर निवड झाली होती. महाराष्ट्र राज्याचे गृहमंत्री तसेच कृषिमंत्री म्हणूनही त्यांनी पदभार सांभाळला होता. मराठी चित्रपटांत आणि नाटकांत कामे करणाऱ्या अभिनेत्री [[वनमाला]] या पी.के. सावंत यांच्या पत्नी होत्या. ई.स. २००१ मध्ये त्यांच्या स्मृतीचा आदर म्हणून कोकण कृषी विद्यापीठाला डॉ. बाळासाहेब सावंत यांचे नांव जोडून नामविस्तार केला गेला. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री]] [[वर्ग:महाराष्ट्र प्रदेश काँग्रेस समितीचे अध्यक्ष]] 2qo87qaimz1dzpef8hgkjfhkg1sklfx 2692723 2692722 2026-07-05T11:41:15Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2692723 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट मुख्यमंत्री | नाव = बाळासाहेब सावंत | चित्र= | चित्र आकारमान= 150px | चित्र शीर्षक = | क्रम = | पद = [[:वर्ग:महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री|महाराष्ट्राचे १ले हंगामी मुख्यमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ = [[२४ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९६३]] | कार्यकाळ_समाप्ती = [[०५ डिसेंबर]], [[इ.स. १९६३]] | राज्यपाल = [[विजयालक्ष्मी पंडित]] | पुढील =[[वसंतराव नाईक]] | मागील =[[मारोतराव कन्नमवार]] | जन्मदिनांक = | जन्मस्थान = | मृत्युदिनांक = [[२४ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९६३]] | मृत्युस्थान = मुंबई | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]] | पक्ष = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|अखिल भारतीय काँग्रेस]] | पत्नी= [[वनमाला]] | नाते = | अपत्ये= ० | निवास = रत्नागिरी | शाळा_महाविद्यालय = कोकण कृषी विद्यापीठ | धंदा = | व्यवसाय = वकिली | धर्म = हिंदु | सही = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''परशुराम कृष्णाजी''' उपाख्य '''बाळासाहेब सावंत''' हे [[२४ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९६३]] ते [[५ डिसेंबर]], [[इ.स. १९६३]] या कालावधीत [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राचे]] हंगामी मुख्यमंत्री होते. * तत्कालीन मुख्यमंत्री [[मारोतराव कन्नमवार]] यांच्या आकस्मिक निधनामुळे महाराष्ट्राच्या हंगामी मुख्यमंत्रिपदाची सूत्रे बाळासाहेब सावंत यांच्याकडे आली होती, त्यांनी केवळ १३ दिवस राज्याचे हंगामी मुख्यमंत्री म्हणून कार्यभार सांभाळला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://hindi.oneindia.in/news/2010/11/11/20101111220538.html | title=महाराष्ट्र में 50 साल में 15 नेता बने मुख्यमंत्री | ॲक्सेसदिनांक=२८ फेब्रुवारी २०१४ | भाषा=हिंदी }}{{मृत दुवा|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> इ.स. १९५२ साली झालेल्या सार्वत्रिक निवडणुकीमध्ये वेंगुर्ले मतदारसंघातून त्यांची विधानसभेवर निवड झाली होती. महाराष्ट्र राज्याचे गृहमंत्री तसेच कृषिमंत्री म्हणूनही त्यांनी पदभार सांभाळला होता. मराठी चित्रपटांत आणि नाटकांत कामे करणाऱ्या अभिनेत्री [[वनमाला]] या पी.के. सावंत यांच्या पत्नी होत्या. ई.स. २००१ मध्ये त्यांच्या स्मृतीचा आदर म्हणून कोकण कृषी विद्यापीठाला डॉ. बाळासाहेब सावंत यांचे नांव जोडून नामविस्तार केला गेला. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री]] [[वर्ग:महाराष्ट्र प्रदेश काँग्रेस समितीचे अध्यक्ष]] o4cnsgxzo529ikpirjoucb55lbcom55 2692724 2692723 2026-07-05T11:42:15Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2692724 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट मुख्यमंत्री | नाव = बाळासाहेब सावंत | चित्र= | चित्र आकारमान= 150px | चित्र शीर्षक = | क्रम = | पद = [[:वर्ग:महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री|महाराष्ट्राचे १ले हंगामी मुख्यमंत्री]] | कार्यकाळ_आरंभ = [[२४ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९६३]] | कार्यकाळ_समाप्ती = [[०५ डिसेंबर]], [[इ.स. १९६३]] | राज्यपाल = [[विजयालक्ष्मी पंडित]] | पुढील =[[वसंतराव नाईक]] | मागील =[[मारोतराव कन्नमवार]] | जन्मदिनांक = | जन्मस्थान = | मृत्युदिनांक = [[२४ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९६३]] | मृत्युस्थान = मुंबई | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]] | पक्ष = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|अखिल भारतीय काँग्रेस]] | पत्नी= [[वनमाला]] | नाते = | अपत्ये= ० | निवास = रत्नागिरी | शाळा_महाविद्यालय = कोकण कृषी विद्यापीठ | धंदा = | व्यवसाय = वकिली | धर्म = हिंदु | सही = | संकेतस्थळ = | तळटिपा = }} '''परशुराम कृष्णाजी''' उपाख्य '''बाळासाहेब सावंत''' हे [[२४ नोव्हेंबर]], [[इ.स. १९६३]] ते [[५ डिसेंबर]], [[इ.स. १९६३]] या कालावधीत [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्राचे]] हंगामी मुख्यमंत्री होते. * तत्कालीन मुख्यमंत्री [[मारोतराव कन्नमवार]] यांच्या आकस्मिक निधनामुळे महाराष्ट्राच्या हंगामी मुख्यमंत्रिपदाची सूत्रे बाळासाहेब सावंत यांच्याकडे आली होती, त्यांनी केवळ १३ दिवस राज्याचे हंगामी मुख्यमंत्री म्हणून कार्यभार सांभाळला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://hindi.oneindia.in/news/2010/11/11/20101111220538.html | title=महाराष्ट्र में 50 साल में 15 नेता बने मुख्यमंत्री | ॲक्सेसदिनांक=२८ फेब्रुवारी २०१४ | भाषा=हिंदी }}{{मृत दुवा|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> इ.स. १९५२ साली झालेल्या सार्वत्रिक निवडणुकीमध्ये वेंगुर्ले मतदारसंघातून त्यांची विधानसभेवर निवड झाली होती. महाराष्ट्र राज्याचे गृहमंत्री तसेच कृषिमंत्री म्हणूनही त्यांनी पदभार सांभाळला होता. मराठी चित्रपटांत आणि नाटकांत कामे करणाऱ्या अभिनेत्री [[वनमाला]] या पी.के. सावंत यांच्या पत्नी होत्या. ई.स. २००१ मध्ये त्यांच्या स्मृतीचा आदर म्हणून [[कोकण कृषी विद्यापीठ]]ला डॉ. बाळासाहेब सावंत यांचे नांव जोडून नामविस्तार केला गेला. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री]] [[वर्ग:महाराष्ट्र प्रदेश काँग्रेस समितीचे अध्यक्ष]] 3c34lopmfd8x23v1w4nf8dieekfhwdt 0 178587 2692650 2528087 2026-07-05T02:41:04Z अभय नातू 206 /* संदर्भ आणि नोंदी */ 2692650 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विमान सेवा | नाव = मिडल ईस्ट एरलाइन्स | चित्र = | चित्र_आकारमान = 200 px | IATA = ME | ICAO = MEA | callsign = CEDAR JET | स्थापना = ३१ मे १९४५ | सुरुवात = १ जानेवारी १९४६ | बंद = | विमानतळ = [[बैरूत–रफिक हरिरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] | मुख्य_शहरे = | फ्रिकवंट_फ्लायर = ''सेडार माइल्स'' | एलायंस = [[स्कायटीम]] | उपकंपन्या = | विमान संख्या = १७ | गंतव्यस्थाने = ३४ | मुख्य कंपनी = | ब्रीदवाक्य = ''From Lebanon to the World'' | मुख्यालय = [[बैरूत]], [[लेबेनॉन]] | मुख्य व्यक्ती = | संकेतस्थळ = }} [[चित्र:Airbus A321-231, Middle East Airlines (MEA) JP6510557.jpg|250 px|इवलेसे|[[लियोनार्दो दा विन्ची-फ्युमिचिनो विमानतळ|रोम विमानतळाकडे]] निघालेले मिडल ईस्ट एरलाइन्सचे [[एअरबस ए३२१]] विमान]] '''मिडल ईस्ट एरलाइन्स''' ({{lang-ar|طيران الشرق الأوسط ـ الخطوط الجوية اللبنانية}}) ही [[पश्चिम आशिया]]तील [[लेबेनॉन]] देशाची राष्ट्रीय [[विमान वाहतूक कंपनी]] आहे. १९४५ साली स्थापन झालेल्या मिडल ईस्ट एरलाइन्सचे मुख्यालय [[बैरूत]] येथे असून तिचा मुख्य वाहतूकतळ [[बैरूत–रफिक हरिरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]ावर आहे. सध्या मिडल ईस्ट एरलाइन्स [[आशिया]], [[युरोप]], [[मध्य पूर्व]], [[आफ्रिका]] इत्यादी प्रदेशांमधील एकूण ३४ शहरांना प्रवासी विमानसेवा पुरवते. २०१२ सालापासून मिडल ईस्ट एरलाइन्स [[स्कायटीम]] समूहाचा सदस्य आहे. ==विमान ताफा== {| class="tocolours" border="1" cellpadding="7" style="border-collapse:collapse" |-style="background:blue" ! rowspan="2" |<span style="color:white;"> विमान ! rowspan="2" style="width:25px;" |<span style="color:white"> सेवेत ! rowspan="2" style="width:25px;" |<span style="color:white"> ऑर्डर !rowspan="2" style="width:25px;" |<span style="color:white"> तरतूद !colspan="3" |<span style="color:white"> प्रवासी |-style="background:blue" !<abbr title="Cedar"><span style="color:white">J</abbr> !<abbr title="Economy"><span style="color:white">Y</abbr> !<span style="color:white">एकूण |- |{{nowrap|[[एअरबस ए३२०]]-२००}} |<center>11 |<center>&mdash; |<center>&mdash; |<center>24 |<center>102 |<center>126 |- |{{nowrap|[[एअरबस ए३२०]]निओ}} |<center>&mdash; |<center>5 |<center>&mdash; |colspan=3|<center>150 (2-class) |- |[[एअरबस ए३२१]] |<center>2 |<center>&mdash; |<center>&mdash; |<center>31 |<center>118 |<center>149 |- |[[एअरबस ए३२१]]निओ |<center>&mdash; |<center>5 |<center>8 |colspan=3|<center>185 (2-class) |- |[[एअरबस ए३३०]]-२०० |<center>4 |<center>1 |<center>1 |<center>44 |<center>200 |<center>244 |- |{{nowrap|एम्ब्रेअर लेगसी ५००}} |<center>&mdash; |<center>1 |<center>1 |colspan=3|<center>12 |- !एकूण !17 !12 !10 !colspan="5"| |} </center> ==गंतव्यस्थाने== {| class="wikitable" |- |style="background-color: #D0E7FF"|† |तळ |- |bgcolor=#D3F9BC| |मोसमी |- |} {|class="sortable wikitable toccolours" |- !style="background:#CE2029;color: white"|शहर !style="background:#CE2029;color: white"|देश !style="background:#CE2029;color: white"|विमानतळ !style="background:#CE2029;color: white"|संदर्भ |- |[[आबिजान]]||कोत द'ईवोआर||पोर्ट बोऊ विमानतळ|| align=center|<ref name="MEroutes">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.mea.com.lb/English/PlanBook/Pages/RouteMap.aspx |title=MEA route map |access-date=2015-07-13 |archive-date=2014-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813170106/http://www.mea.com.lb/English/PlanBook/Pages/RouteMap.aspx |url-status=dead }}</ref> |- |[[अबु धाबी]]||संयुक्त अरब अमिराती||[[अबु धाबी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[आक्रा]]||घाना||कोटोका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[अम्मान]]||जॉर्डन||[[क्वीन आलिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[अंताल्या]]||तुर्कस्तान||bgcolor=#D3F9BC|अंताल्या विमानतळ||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[अथेन्स]]||ग्रीस||[[अथेन्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[बगदाद]]||इराक||[[बगदाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[बसरा]]||इराक||बसरा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|| align=center|<ref>[http://airlineroute.net/2014/02/21/me-beybsr-s14 MEA to Start Beirut – Basra Service from late-March 2014]</ref> |- |[[बैरूत]]||लेबेनॉन||style="background-color: #D0E7FF" | [[बैरूत–रफिक हरिरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] ^†|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[ब्रसेल्स]]||बेल्जियम||[[ब्रसेल्स विमानतळ]] ||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[कैरो]]||इजिप्त||[[कैरो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[कोपनहेगन]]||डेन्मार्क||bgcolor=#D3F9BC|[[कोपनहेगन विमानतळ]]||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[दम्मम]]||सौदी अरेबिया||[[किंग फहाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[दोहा]]||कतार||[[हमाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[दुबई]]||संयुक्त अरब अमिराती||[[दुबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[एर्बिल]]||इराक||एर्बिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[फ्रांकफुर्ट]]||जर्मनी||[[फ्रांकफुर्ट विमानतळ]]||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[जिनिव्हा]]||स्वित्झर्लंड||जिनिव्हा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[इस्तंबूल]]||तुर्कस्तान||[[अतातुर्क आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[जेद्दाह]]||सौदी अरेबिया||[[किंग अब्दुलअझीझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[कानो]]||नायजेरिया||मल्लम अमिनू कानो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[कुवेत शहर]]||कुवेत||[[कुवेत आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[लागोस]]||नायजेरिया||मुर्ताला मुहम्मद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[लार्नाका]]||सायप्रस|||लार्नाका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[लंडन]]||युनायटेड किंग्डम||{{वितसंकेत|LHR}}|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[मदीना]]||सौदी अरेबिया||bgcolor=#D3F9BC|प्रिन्स मोहम्मद बिन अब्दुलअझीझ विमानतळ ||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[मिलान]]||इटली||[[माल्पेन्सा विमानतळ]]|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[मिकोनोस]]||ग्रीस||bgcolor=#D3F9BC|मिकोनोस विमानतळ ||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[नजफ]]||इराक||अल नजफ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ ||align=center|<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.mea.com.lb/English/CedarMiles/NewsAndPromotions/Pages/NewsDetails.aspx?pressid=95 |title=MEA launch Najaf |access-date=2015-07-13 |archive-date=2014-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140521122201/http://www.mea.com.lb/English/CedarMiles/NewsAndPromotions/Pages/NewsDetails.aspx?pressid=95 |url-status=dead }}</ref> |- |[[नीस]]||फ्रान्स||bgcolor=#D3F9BC|नीस कोत दाझ्युर विमानतळ||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[पॅरिस]]||फ्रान्स||[[चार्ल्स दि गॉल विमानतळ]]|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[रियाध]]||सौदी अरेबिया||[[किंग खालिद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[रोम]]||इटली||[[लियोनार्दो दा विन्ची-फ्युमिचिनो विमानतळ]]||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[सारायेव्हो]]||बॉस्निया आणि हर्झगोव्हिना||bgcolor=#D3F9BC|[[सारायेव्हो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[शर्म अल-शेख]]||इजिप्त||bgcolor=#D3F9BC|शर्म अल-शेख आंतरराष्ट्रीय विमानतळ||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[येरेव्हान]]||आर्मेनिया||झ्वार्तनोत्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ ||align=center|<ref>[http://www.panarmenian.net/eng/news/159034/ MEA resuming Yerevan]</ref> |} == अपघात आणि दुर्घटना == * २४ जुलै १९५० रोजी एलआर-एएएन (LR-AAN) नोंदणीकृत [[एर लिबान]]चे [[डग्लस डीसी-३]] (Douglas DC-3) विमान इस्रायली [[सुपरमरीन स्पिटफायर]] (Supermarine Spitfire) कडून झालेल्या गोळीबाराचा बळी ठरले; डीसी-३ विमान बैरुत विमानतळावर सुरक्षितपणे उतरले, परंतु या हल्ल्यात (विमानातील २८ प्रवाशांपैकी) ३ प्रवाशांचा मृत्यू झाला.<ref>{{ASN accident|title= LR-AAN|id= 19500724-0|accessdate= 2015-01-07}}</ref> * ६ जानेवारी १९५२ रोजी ओडी-एबीयू (OD-ABU) नोंदणीकृत एर लिबानचे [[एसएनसीएएसई एसई.१६१ लँग्वेडोक]] (SNCASE SE.161 Languedoc) विमान [[बैरुत-रफिक हरिरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बैरुत विमानतळावरून]] उड्डाण करत असताना कोसळले आणि त्यानंतर लागलेल्या आगीत नष्ट झाले. विमानातील सर्व नऊ प्रवासी आणि चालक दलाचे सदस्य सुखरूप वाचले. हे विमान बैरुत ते [[कुवेत आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कुवेत विमानतळ]], [[कुवेत]] यादरम्यान नियोजित आंतरराष्ट्रीय प्रवासी उड्डाणावर होते.<ref name=ASN060154>{{cite web |url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19540106-0 |title=OD-ABU Accident description |website=Aviation Safety Network |publisher=Flight Safety Foundation |access-date=28 February 2014}}</ref> * २९ सप्टेंबर १९५८ रोजी [[मिडिल ईस्ट एरलाइन्स]]चे (MEA) ओडी-एडीबी (OD-ADB) नोंदणीकृत [[अ‍ॅव्हरो यॉर्क]] विमान पाच प्रवाशांसह [[भूमध्य समुद्र]]ावर बेपत्ता झाले.<ref>{{ASN accident|title= OD-ADB|id= 19580929-0|accessdate= 2016-07-01}}</ref> * १ फेब्रुवारी १९६३ रोजी [[१९६३ अंकारा हवेतील टक्कर|फ्लाईट २६५]] हे ओडी-एडीई (OD-ADE) नोंदणीकृत [[विकर्स विस्काउंट]] (Vickers Viscount 754D) विमान [[तुर्की वायुसेना|तुर्की वायुसेनेच्या]] [[डग्लस सी-४७ स्कायट्रेन]] (Douglas C-47 Skytrain) 'सीबीके२८' या विमानाशी हवेत धडकले. दोन्ही विमाने [[अंकारा]] येथे कोसळली, ज्यामुळे विस्काउंटमधील सर्व १४ व्यक्ती, सी-४७ मधील सर्व ३ व्यक्ती आणि जमिनीवरील इतर ८७ लोकांचा मृत्यू झाला.<ref name=ASN010263>{{cite web|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19630201-0 |title=Accident description |website=Aviation Safety Network |publisher=Flight Safety Foundation |access-date=6 October 2009}}</ref> * १७ एप्रिल १९६४ रोजी ओडी-एईएम (OD-AEM) नोंदणीकृत [[सुद एव्हिएशन कॅराव्हेल]] (Sud Caravelle III) विमानाद्वारे संचालित [[मिडिल ईस्ट एरलाइन्स फ्लाईट ४४४|फ्लाईट ४४४]] सौदी अरेबियातील [[धाहरान]]जवळ समुद्रात कोसळले, ज्यामुळे विमानातील सर्व ४९ जणांचा मृत्यू झाला; या अपघाताचे नेमके कारण स्पष्ट होऊ शकले नाही.<ref>{{cite web |url=http://www.aviation-safety.net/reports/640417-0.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20001018233800/http://www.aviation-safety.net/reports/640417-0.htm |archive-date=2000-10-18 |title=Accident Report MEA Caravelle 17 APR 64 |website=Aviation Safety Network}}</ref> * २१ एप्रिल १९६४ रोजी मिडिल ईस्ट एरलाइन्सचे ओडी-एसीएक्स (OD-ACX) नोंदणीकृत विकर्स विस्काउंट ७५४डी विमान इजिप्तमधील [[एल अरिश आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|एल अरिश]] येथे टॅक्सीवे खचल्यामुळे दुरुस्तीपलीकडे आर्थिकदृष्ट्या खराब झाले.<ref name=ASN210464>{{cite web|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19640421-0 |title=Accident description |website=Aviation Safety Network |publisher=Flight Safety Foundation |access-date=6 October 2009}}</ref> * २८ डिसेंबर १९६८ रोजी बैरुत आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर [[१९६८ इस्रायली लेबनॉनवरील छापा|इस्रायली कमांडोंनी घातलेल्या छाप्यामध्ये]] एमईएची (MEA) सात{{efn|विकर्स विस्काउंट OD-ACT; सुद कॅराव्हेल्स OD-AEE आणि OD-AEF; डी हॅटिलँड कॉमेट्स OD-ADQ, OD-ADR and OD-ADS; बोइंग ७०७ OD-AFC; आणि एमईएसाठी कार्यरत असलेले घाना एरवेजचे विकर्स VC10 (9G-ABP)}} विमाने नष्ट झाली. अथेन्समध्ये [[एल अल फ्लाईट २५३ वर हल्ला|एल अलच्या बोइंग विमानावर झालेल्या दहशतवादी हल्ल्याला]] प्रत्युत्तर म्हणून हा हल्ला करण्यात आला होता, ज्यामध्ये एका इस्रायली मेकॅनिकचा मृत्यू झाला होता.<ref name=ASN281268>{{cite web|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19681228-08 |title=Accident description |website=Aviation Safety Network |publisher=Flight Safety Foundation |access-date=7 October 2009}}</ref> या हल्ल्याचा अमेरिकेने तीव्र शब्दात निषेध केला आणि लेबनीज अधिकाऱ्यांचा एल अल हल्ल्याशी कोणताही संबंध नसल्याचे स्पष्ट केले.<ref name=state>[https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1964-68v20/d369 Telegram From the Department of State to the Embassy in Israel], Washington, December 29, 1968: Subject: Israeli Attack on Khaldeh Airport.</ref> * १ जानेवारी १९७६ रोजी ओडी-एएफटी (OD-AFT) नोंदणीकृत [[बोइंग ७२०]]बी विमानाद्वारे संचालित [[मिडिल ईस्ट एरलाइन्स फ्लाईट ४३८|फ्लाईट ४३८]] च्या पुढील मालवाहू कप्प्यात कथितपणे ठेवलेल्या बॉम्बच्या स्फोटामुळे विमानाचे हवेतच तुकडे झाले. विमानातील सर्व ८१ लोकांचा मृत्यू झाला, ज्यातील काही जण सुरू असलेल्या [[लेबनीज गृहयुद्ध|लेबनीज गृहयुद्धापासून]] पळ काढत होते.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1976/01/02/archives/new-jersey-pages-all-82-die-as-lebanese-jet-crashes-in-arabian.html |title=All 82 Die as Lebanese Jet Crashes in Arabian Desert |website=The New York Times |date=2 January 1976 |access-date=5 October 2020}}</ref> हे विमान सौदी अरेबियातील [[अल कसुमाह]] जवळ कोसळले.<ref name=ASN010176>{{cite web|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19760101-1 |title=Criminal occurrence description |website=Aviation Safety Network |publisher=Flight Safety Foundation |access-date=6 October 2009}}</ref> [[चित्र:Destroyed MEA aircraft 1982.jpg|अंश|डावे|१९८२ मध्ये इस्रायली सैन्याने नष्ट केलेले बोइंग ७०७ विमान]] * १२ जून १९८२ रोजी अबू निदाल गटाने [[श्लोमो अर्गोव्ह|ब्रिटनमधील इस्रायली राजदूताच्या]] केलेल्या हत्येच्या प्रयत्नाचा बदला म्हणून, इस्रायली सैन्याने बैरुतच्या विमानतळावर हल्ला केला आणि मिडिल ईस्ट एरलाइन्सचे बोइंग ७२०-०२३बी (OD-AFP) विमान नष्ट केले. चार दिवसांनंतर, दुसऱ्या एका हल्ल्यात आणखी चार विमाने (तीन ७२० आणि एक ७०७) नष्ट करण्यात आली. १ ऑगस्ट १९८२ रोजी बैरुतवर झालेल्या १४ तासांच्या सततच्या बॉम्बफेकीत बोइंग ७२०-०४७बी (OD-AGG) विमान नष्ट झाले.{{citation needed|date=March 2016}} * २१ ऑगस्ट १९८५ रोजी बैरुत आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर झालेल्या तोफगोळ्यांच्या माऱ्यात एमईएची दोन बोइंग ७२० विमाने (OD-AFL आणि OD-AGQ) नष्ट झाली.<ref>{{ASN accident|title= OD-AFL|id= 19850821-0|accessdate= 2016-07-01}}</ref><ref>{{ASN accident|title= OD-AGQ|id= 19850821-1|accessdate= 2016-07-01}}</ref> * ८ जानेवारी १९८७ रोजी ओडी-एएचबी (OD-AHB) नोंदणीकृत [[बोइंग ७०७|बोइंग ७०७-३२३सी]] विमान बैरुत आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर उतरल्यानंतर झालेल्या तोफगोळ्यांच्या माऱ्यात नष्ट झाले.<ref name=ASN070108>{{cite web|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19870108-0 |title=Criminal Occurrence description |publisher=Flight Safety Foundation |website=Aviation Safety Network |access-date=26 January 2010}}</ref> * १६ नोव्हेंबर २००१ रोजी एफ-ओएचएमपी (F-OHMP) नोंदणीकृत [[एअरबस ए३२१|एरबस ए३२१]] (Airbus A321-200) विमान बैरुत आंतरराष्ट्रीय विमानतळावरून [[कैरो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कैरो आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर]] फ्लाईट ३०४ म्हणून जात असताना कैरो येथे उतरताना शेपटी जमिनीवर आदळल्याने (टेलर स्ट्राईक अपघात) विमानाचे नुकसान झाले. हेच विमान जवळजवळ १४ वर्षांनंतर हवेत बॉम्बस्फोटाने नष्ट झाले, ज्याला [[मेट्रोजेट फ्लाईट ९२६८]] अपघात म्हणून ओळखले जाते.<ref>{{cite web|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=20011116-0 |title=Accident description: Middle East Airlines – MEA Airbus A321-231 F-OHMP |website=Aviation Safety Network |publisher=Flight Safety Foundation |access-date=4 January 2017}}</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== *[http://www.mea.com.lb/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{कॉमन्स|Middle East Airlines|मिडल ईस्ट एरलाइन्स}} {{स्कायटीम}} [[वर्ग:लेबेनॉनमधील विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:स्कायटीम]] a77n6qoo05m1vka83btbyswsvltydy5 2692651 2692650 2026-07-05T02:41:22Z अभय नातू 206 /* अपघात आणि दुर्घटना */ 2692651 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विमान सेवा | नाव = मिडल ईस्ट एरलाइन्स | चित्र = | चित्र_आकारमान = 200 px | IATA = ME | ICAO = MEA | callsign = CEDAR JET | स्थापना = ३१ मे १९४५ | सुरुवात = १ जानेवारी १९४६ | बंद = | विमानतळ = [[बैरूत–रफिक हरिरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] | मुख्य_शहरे = | फ्रिकवंट_फ्लायर = ''सेडार माइल्स'' | एलायंस = [[स्कायटीम]] | उपकंपन्या = | विमान संख्या = १७ | गंतव्यस्थाने = ३४ | मुख्य कंपनी = | ब्रीदवाक्य = ''From Lebanon to the World'' | मुख्यालय = [[बैरूत]], [[लेबेनॉन]] | मुख्य व्यक्ती = | संकेतस्थळ = }} [[चित्र:Airbus A321-231, Middle East Airlines (MEA) JP6510557.jpg|250 px|इवलेसे|[[लियोनार्दो दा विन्ची-फ्युमिचिनो विमानतळ|रोम विमानतळाकडे]] निघालेले मिडल ईस्ट एरलाइन्सचे [[एअरबस ए३२१]] विमान]] '''मिडल ईस्ट एरलाइन्स''' ({{lang-ar|طيران الشرق الأوسط ـ الخطوط الجوية اللبنانية}}) ही [[पश्चिम आशिया]]तील [[लेबेनॉन]] देशाची राष्ट्रीय [[विमान वाहतूक कंपनी]] आहे. १९४५ साली स्थापन झालेल्या मिडल ईस्ट एरलाइन्सचे मुख्यालय [[बैरूत]] येथे असून तिचा मुख्य वाहतूकतळ [[बैरूत–रफिक हरिरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]ावर आहे. सध्या मिडल ईस्ट एरलाइन्स [[आशिया]], [[युरोप]], [[मध्य पूर्व]], [[आफ्रिका]] इत्यादी प्रदेशांमधील एकूण ३४ शहरांना प्रवासी विमानसेवा पुरवते. २०१२ सालापासून मिडल ईस्ट एरलाइन्स [[स्कायटीम]] समूहाचा सदस्य आहे. ==विमान ताफा== {| class="tocolours" border="1" cellpadding="7" style="border-collapse:collapse" |-style="background:blue" ! rowspan="2" |<span style="color:white;"> विमान ! rowspan="2" style="width:25px;" |<span style="color:white"> सेवेत ! rowspan="2" style="width:25px;" |<span style="color:white"> ऑर्डर !rowspan="2" style="width:25px;" |<span style="color:white"> तरतूद !colspan="3" |<span style="color:white"> प्रवासी |-style="background:blue" !<abbr title="Cedar"><span style="color:white">J</abbr> !<abbr title="Economy"><span style="color:white">Y</abbr> !<span style="color:white">एकूण |- |{{nowrap|[[एअरबस ए३२०]]-२००}} |<center>11 |<center>&mdash; |<center>&mdash; |<center>24 |<center>102 |<center>126 |- |{{nowrap|[[एअरबस ए३२०]]निओ}} |<center>&mdash; |<center>5 |<center>&mdash; |colspan=3|<center>150 (2-class) |- |[[एअरबस ए३२१]] |<center>2 |<center>&mdash; |<center>&mdash; |<center>31 |<center>118 |<center>149 |- |[[एअरबस ए३२१]]निओ |<center>&mdash; |<center>5 |<center>8 |colspan=3|<center>185 (2-class) |- |[[एअरबस ए३३०]]-२०० |<center>4 |<center>1 |<center>1 |<center>44 |<center>200 |<center>244 |- |{{nowrap|एम्ब्रेअर लेगसी ५००}} |<center>&mdash; |<center>1 |<center>1 |colspan=3|<center>12 |- !एकूण !17 !12 !10 !colspan="5"| |} </center> ==गंतव्यस्थाने== {| class="wikitable" |- |style="background-color: #D0E7FF"|† |तळ |- |bgcolor=#D3F9BC| |मोसमी |- |} {|class="sortable wikitable toccolours" |- !style="background:#CE2029;color: white"|शहर !style="background:#CE2029;color: white"|देश !style="background:#CE2029;color: white"|विमानतळ !style="background:#CE2029;color: white"|संदर्भ |- |[[आबिजान]]||कोत द'ईवोआर||पोर्ट बोऊ विमानतळ|| align=center|<ref name="MEroutes">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.mea.com.lb/English/PlanBook/Pages/RouteMap.aspx |title=MEA route map |access-date=2015-07-13 |archive-date=2014-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813170106/http://www.mea.com.lb/English/PlanBook/Pages/RouteMap.aspx |url-status=dead }}</ref> |- |[[अबु धाबी]]||संयुक्त अरब अमिराती||[[अबु धाबी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[आक्रा]]||घाना||कोटोका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[अम्मान]]||जॉर्डन||[[क्वीन आलिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[अंताल्या]]||तुर्कस्तान||bgcolor=#D3F9BC|अंताल्या विमानतळ||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[अथेन्स]]||ग्रीस||[[अथेन्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[बगदाद]]||इराक||[[बगदाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[बसरा]]||इराक||बसरा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|| align=center|<ref>[http://airlineroute.net/2014/02/21/me-beybsr-s14 MEA to Start Beirut – Basra Service from late-March 2014]</ref> |- |[[बैरूत]]||लेबेनॉन||style="background-color: #D0E7FF" | [[बैरूत–रफिक हरिरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] ^†|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[ब्रसेल्स]]||बेल्जियम||[[ब्रसेल्स विमानतळ]] ||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[कैरो]]||इजिप्त||[[कैरो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[कोपनहेगन]]||डेन्मार्क||bgcolor=#D3F9BC|[[कोपनहेगन विमानतळ]]||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[दम्मम]]||सौदी अरेबिया||[[किंग फहाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[दोहा]]||कतार||[[हमाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[दुबई]]||संयुक्त अरब अमिराती||[[दुबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[एर्बिल]]||इराक||एर्बिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[फ्रांकफुर्ट]]||जर्मनी||[[फ्रांकफुर्ट विमानतळ]]||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[जिनिव्हा]]||स्वित्झर्लंड||जिनिव्हा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[इस्तंबूल]]||तुर्कस्तान||[[अतातुर्क आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[जेद्दाह]]||सौदी अरेबिया||[[किंग अब्दुलअझीझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[कानो]]||नायजेरिया||मल्लम अमिनू कानो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[कुवेत शहर]]||कुवेत||[[कुवेत आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[लागोस]]||नायजेरिया||मुर्ताला मुहम्मद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[लार्नाका]]||सायप्रस|||लार्नाका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[लंडन]]||युनायटेड किंग्डम||{{वितसंकेत|LHR}}|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[मदीना]]||सौदी अरेबिया||bgcolor=#D3F9BC|प्रिन्स मोहम्मद बिन अब्दुलअझीझ विमानतळ ||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[मिलान]]||इटली||[[माल्पेन्सा विमानतळ]]|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[मिकोनोस]]||ग्रीस||bgcolor=#D3F9BC|मिकोनोस विमानतळ ||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[नजफ]]||इराक||अल नजफ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ ||align=center|<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.mea.com.lb/English/CedarMiles/NewsAndPromotions/Pages/NewsDetails.aspx?pressid=95 |title=MEA launch Najaf |access-date=2015-07-13 |archive-date=2014-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140521122201/http://www.mea.com.lb/English/CedarMiles/NewsAndPromotions/Pages/NewsDetails.aspx?pressid=95 |url-status=dead }}</ref> |- |[[नीस]]||फ्रान्स||bgcolor=#D3F9BC|नीस कोत दाझ्युर विमानतळ||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[पॅरिस]]||फ्रान्स||[[चार्ल्स दि गॉल विमानतळ]]|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[रियाध]]||सौदी अरेबिया||[[किंग खालिद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[रोम]]||इटली||[[लियोनार्दो दा विन्ची-फ्युमिचिनो विमानतळ]]||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[सारायेव्हो]]||बॉस्निया आणि हर्झगोव्हिना||bgcolor=#D3F9BC|[[सारायेव्हो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[शर्म अल-शेख]]||इजिप्त||bgcolor=#D3F9BC|शर्म अल-शेख आंतरराष्ट्रीय विमानतळ||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[येरेव्हान]]||आर्मेनिया||झ्वार्तनोत्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ ||align=center|<ref>[http://www.panarmenian.net/eng/news/159034/ MEA resuming Yerevan]</ref> |} == अपघात आणि दुर्घटना == * २४ जुलै १९५० रोजी एलआर-एएएन (LR-AAN) नोंदणीकृत [[एर लिबान]]चे [[डग्लस डीसी-३]] (Douglas DC-3) विमान इस्रायली [[सुपरमरीन स्पिटफायर]] (Supermarine Spitfire) कडून झालेल्या गोळीबाराचा बळी ठरले; डीसी-३ विमान बैरुत विमानतळावर सुरक्षितपणे उतरले, परंतु या हल्ल्यात (विमानातील २८ प्रवाशांपैकी) ३ प्रवाशांचा मृत्यू झाला.<ref>{{ASN accident|title= LR-AAN|id= 19500724-0|accessdate= 2015-01-07}}</ref> * ६ जानेवारी १९५२ रोजी ओडी-एबीयू (OD-ABU) नोंदणीकृत एर लिबानचे [[एसएनसीएएसई एसई.१६१ लँग्वेडोक]] (SNCASE SE.161 Languedoc) विमान [[बैरुत-रफिक हरिरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बैरुत विमानतळावरून]] उड्डाण करत असताना कोसळले आणि त्यानंतर लागलेल्या आगीत नष्ट झाले. विमानातील सर्व नऊ प्रवासी आणि चालक दलाचे सदस्य सुखरूप वाचले. हे विमान बैरुत ते [[कुवेत आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कुवेत विमानतळ]], [[कुवेत]] यादरम्यान नियोजित आंतरराष्ट्रीय प्रवासी उड्डाणावर होते.<ref name=ASN060154>{{cite web |url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19540106-0 |title=OD-ABU Accident description |website=Aviation Safety Network |publisher=Flight Safety Foundation |access-date=28 February 2014}}</ref> * २९ सप्टेंबर १९५८ रोजी [[मिडिल ईस्ट एरलाइन्स]]चे (MEA) ओडी-एडीबी (OD-ADB) नोंदणीकृत [[अ‍ॅव्हरो यॉर्क]] विमान पाच प्रवाशांसह [[भूमध्य समुद्र]]ावर बेपत्ता झाले.<ref>{{ASN accident|title= OD-ADB|id= 19580929-0|accessdate= 2016-07-01}}</ref> * १ फेब्रुवारी १९६३ रोजी [[१९६३ अंकारा हवेतील टक्कर|फ्लाईट २६५]] हे ओडी-एडीई (OD-ADE) नोंदणीकृत [[विकर्स विस्काउंट]] (Vickers Viscount 754D) विमान [[तुर्की वायुसेना|तुर्की वायुसेनेच्या]] [[डग्लस सी-४७ स्कायट्रेन]] (Douglas C-47 Skytrain) 'सीबीके२८' या विमानाशी हवेत धडकले. दोन्ही विमाने [[अंकारा]] येथे कोसळली, ज्यामुळे विस्काउंटमधील सर्व १४ व्यक्ती, सी-४७ मधील सर्व ३ व्यक्ती आणि जमिनीवरील इतर ८७ लोकांचा मृत्यू झाला.<ref name=ASN010263>{{cite web|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19630201-0 |title=Accident description |website=Aviation Safety Network |publisher=Flight Safety Foundation |access-date=6 October 2009}}</ref> * १७ एप्रिल १९६४ रोजी ओडी-एईएम (OD-AEM) नोंदणीकृत [[सुद एव्हिएशन कॅराव्हेल]] (Sud Caravelle III) विमानाद्वारे संचालित [[मिडिल ईस्ट एरलाइन्स फ्लाईट ४४४|फ्लाईट ४४४]] सौदी अरेबियातील [[धाहरान]]जवळ समुद्रात कोसळले, ज्यामुळे विमानातील सर्व ४९ जणांचा मृत्यू झाला; या अपघाताचे नेमके कारण स्पष्ट होऊ शकले नाही.<ref>{{cite web |url=http://www.aviation-safety.net/reports/640417-0.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20001018233800/http://www.aviation-safety.net/reports/640417-0.htm |archive-date=2000-10-18 |title=Accident Report MEA Caravelle 17 APR 64 |website=Aviation Safety Network}}</ref> * २१ एप्रिल १९६४ रोजी मिडिल ईस्ट एरलाइन्सचे ओडी-एसीएक्स (OD-ACX) नोंदणीकृत विकर्स विस्काउंट ७५४डी विमान इजिप्तमधील [[एल अरिश आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|एल अरिश]] येथे टॅक्सीवे खचल्यामुळे दुरुस्तीपलीकडे आर्थिकदृष्ट्या खराब झाले.<ref name=ASN210464>{{cite web|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19640421-0 |title=Accident description |website=Aviation Safety Network |publisher=Flight Safety Foundation |access-date=6 October 2009}}</ref> * २८ डिसेंबर १९६८ रोजी बैरुत आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर [[१९६८ इस्रायली लेबनॉनवरील छापा|इस्रायली कमांडोंनी घातलेल्या छाप्यामध्ये]] एमईएची (MEA) सात{{efn|विकर्स विस्काउंट OD-ACT; सुद कॅराव्हेल्स OD-AEE आणि OD-AEF; डी हॅटिलँड कॉमेट्स OD-ADQ, OD-ADR and OD-ADS; बोइंग ७०७ OD-AFC; आणि एमईएसाठी कार्यरत असलेले घाना एरवेजचे विकर्स VC10 (9G-ABP)}} विमाने नष्ट झाली. अथेन्समध्ये [[एल अल फ्लाईट २५३ वर हल्ला|एल अलच्या बोइंग विमानावर झालेल्या दहशतवादी हल्ल्याला]] प्रत्युत्तर म्हणून हा हल्ला करण्यात आला होता, ज्यामध्ये एका इस्रायली मेकॅनिकचा मृत्यू झाला होता.<ref name=ASN281268>{{cite web|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19681228-08 |title=Accident description |website=Aviation Safety Network |publisher=Flight Safety Foundation |access-date=7 October 2009}}</ref> या हल्ल्याचा अमेरिकेने तीव्र शब्दात निषेध केला आणि लेबनीज अधिकाऱ्यांचा एल अल हल्ल्याशी कोणताही संबंध नसल्याचे स्पष्ट केले.<ref name=state>[https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1964-68v20/d369 Telegram From the Department of State to the Embassy in Israel], Washington, December 29, 1968: Subject: Israeli Attack on Khaldeh Airport.</ref> * १ जानेवारी १९७६ रोजी ओडी-एएफटी (OD-AFT) नोंदणीकृत [[बोइंग ७२०]]बी विमानाद्वारे संचालित [[मिडिल ईस्ट एरलाइन्स फ्लाईट ४३८|फ्लाईट ४३८]] च्या पुढील मालवाहू कप्प्यात कथितपणे ठेवलेल्या बॉम्बच्या स्फोटामुळे विमानाचे हवेतच तुकडे झाले. विमानातील सर्व ८१ लोकांचा मृत्यू झाला, ज्यातील काही जण सुरू असलेल्या [[लेबनीज गृहयुद्ध|लेबनीज गृहयुद्धापासून]] पळ काढत होते.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1976/01/02/archives/new-jersey-pages-all-82-die-as-lebanese-jet-crashes-in-arabian.html |title=All 82 Die as Lebanese Jet Crashes in Arabian Desert |website=The New York Times |date=2 January 1976 |access-date=5 October 2020}}</ref> हे विमान सौदी अरेबियातील [[अल कसुमाह]] जवळ कोसळले.<ref name=ASN010176>{{cite web|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19760101-1 |title=Criminal occurrence description |website=Aviation Safety Network |publisher=Flight Safety Foundation |access-date=6 October 2009}}</ref> [[चित्र:Destroyed MEA aircraft 1982.jpg|200px|उजवे|१९८२ मध्ये इस्रायली सैन्याने नष्ट केलेले बोइंग ७०७ विमान]] * १२ जून १९८२ रोजी अबू निदाल गटाने [[श्लोमो अर्गोव्ह|ब्रिटनमधील इस्रायली राजदूताच्या]] केलेल्या हत्येच्या प्रयत्नाचा बदला म्हणून, इस्रायली सैन्याने बैरुतच्या विमानतळावर हल्ला केला आणि मिडिल ईस्ट एरलाइन्सचे बोइंग ७२०-०२३बी (OD-AFP) विमान नष्ट केले. चार दिवसांनंतर, दुसऱ्या एका हल्ल्यात आणखी चार विमाने (तीन ७२० आणि एक ७०७) नष्ट करण्यात आली. १ ऑगस्ट १९८२ रोजी बैरुतवर झालेल्या १४ तासांच्या सततच्या बॉम्बफेकीत बोइंग ७२०-०४७बी (OD-AGG) विमान नष्ट झाले.{{citation needed|date=March 2016}} * २१ ऑगस्ट १९८५ रोजी बैरुत आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर झालेल्या तोफगोळ्यांच्या माऱ्यात एमईएची दोन बोइंग ७२० विमाने (OD-AFL आणि OD-AGQ) नष्ट झाली.<ref>{{ASN accident|title= OD-AFL|id= 19850821-0|accessdate= 2016-07-01}}</ref><ref>{{ASN accident|title= OD-AGQ|id= 19850821-1|accessdate= 2016-07-01}}</ref> * ८ जानेवारी १९८७ रोजी ओडी-एएचबी (OD-AHB) नोंदणीकृत [[बोइंग ७०७|बोइंग ७०७-३२३सी]] विमान बैरुत आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर उतरल्यानंतर झालेल्या तोफगोळ्यांच्या माऱ्यात नष्ट झाले.<ref name=ASN070108>{{cite web|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19870108-0 |title=Criminal Occurrence description |publisher=Flight Safety Foundation |website=Aviation Safety Network |access-date=26 January 2010}}</ref> * १६ नोव्हेंबर २००१ रोजी एफ-ओएचएमपी (F-OHMP) नोंदणीकृत [[एअरबस ए३२१|एरबस ए३२१]] (Airbus A321-200) विमान बैरुत आंतरराष्ट्रीय विमानतळावरून [[कैरो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कैरो आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर]] फ्लाईट ३०४ म्हणून जात असताना कैरो येथे उतरताना शेपटी जमिनीवर आदळल्याने (टेलर स्ट्राईक अपघात) विमानाचे नुकसान झाले. हेच विमान जवळजवळ १४ वर्षांनंतर हवेत बॉम्बस्फोटाने नष्ट झाले, ज्याला [[मेट्रोजेट फ्लाईट ९२६८]] अपघात म्हणून ओळखले जाते.<ref>{{cite web|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=20011116-0 |title=Accident description: Middle East Airlines – MEA Airbus A321-231 F-OHMP |website=Aviation Safety Network |publisher=Flight Safety Foundation |access-date=4 January 2017}}</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== *[http://www.mea.com.lb/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{कॉमन्स|Middle East Airlines|मिडल ईस्ट एरलाइन्स}} {{स्कायटीम}} [[वर्ग:लेबेनॉनमधील विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:स्कायटीम]] 047i7sxim1skm9yvyzxw1oc199ev96g 2692652 2692651 2026-07-05T02:42:56Z अभय नातू 206 /* अपघात आणि दुर्घटना */ 2692652 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट विमान सेवा | नाव = मिडल ईस्ट एरलाइन्स | चित्र = | चित्र_आकारमान = 200 px | IATA = ME | ICAO = MEA | callsign = CEDAR JET | स्थापना = ३१ मे १९४५ | सुरुवात = १ जानेवारी १९४६ | बंद = | विमानतळ = [[बैरूत–रफिक हरिरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] | मुख्य_शहरे = | फ्रिकवंट_फ्लायर = ''सेडार माइल्स'' | एलायंस = [[स्कायटीम]] | उपकंपन्या = | विमान संख्या = १७ | गंतव्यस्थाने = ३४ | मुख्य कंपनी = | ब्रीदवाक्य = ''From Lebanon to the World'' | मुख्यालय = [[बैरूत]], [[लेबेनॉन]] | मुख्य व्यक्ती = | संकेतस्थळ = }} [[चित्र:Airbus A321-231, Middle East Airlines (MEA) JP6510557.jpg|250 px|इवलेसे|[[लियोनार्दो दा विन्ची-फ्युमिचिनो विमानतळ|रोम विमानतळाकडे]] निघालेले मिडल ईस्ट एरलाइन्सचे [[एअरबस ए३२१]] विमान]] '''मिडल ईस्ट एरलाइन्स''' ({{lang-ar|طيران الشرق الأوسط ـ الخطوط الجوية اللبنانية}}) ही [[पश्चिम आशिया]]तील [[लेबेनॉन]] देशाची राष्ट्रीय [[विमान वाहतूक कंपनी]] आहे. १९४५ साली स्थापन झालेल्या मिडल ईस्ट एरलाइन्सचे मुख्यालय [[बैरूत]] येथे असून तिचा मुख्य वाहतूकतळ [[बैरूत–रफिक हरिरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]ावर आहे. सध्या मिडल ईस्ट एरलाइन्स [[आशिया]], [[युरोप]], [[मध्य पूर्व]], [[आफ्रिका]] इत्यादी प्रदेशांमधील एकूण ३४ शहरांना प्रवासी विमानसेवा पुरवते. २०१२ सालापासून मिडल ईस्ट एरलाइन्स [[स्कायटीम]] समूहाचा सदस्य आहे. ==विमान ताफा== {| class="tocolours" border="1" cellpadding="7" style="border-collapse:collapse" |-style="background:blue" ! rowspan="2" |<span style="color:white;"> विमान ! rowspan="2" style="width:25px;" |<span style="color:white"> सेवेत ! rowspan="2" style="width:25px;" |<span style="color:white"> ऑर्डर !rowspan="2" style="width:25px;" |<span style="color:white"> तरतूद !colspan="3" |<span style="color:white"> प्रवासी |-style="background:blue" !<abbr title="Cedar"><span style="color:white">J</abbr> !<abbr title="Economy"><span style="color:white">Y</abbr> !<span style="color:white">एकूण |- |{{nowrap|[[एअरबस ए३२०]]-२००}} |<center>11 |<center>&mdash; |<center>&mdash; |<center>24 |<center>102 |<center>126 |- |{{nowrap|[[एअरबस ए३२०]]निओ}} |<center>&mdash; |<center>5 |<center>&mdash; |colspan=3|<center>150 (2-class) |- |[[एअरबस ए३२१]] |<center>2 |<center>&mdash; |<center>&mdash; |<center>31 |<center>118 |<center>149 |- |[[एअरबस ए३२१]]निओ |<center>&mdash; |<center>5 |<center>8 |colspan=3|<center>185 (2-class) |- |[[एअरबस ए३३०]]-२०० |<center>4 |<center>1 |<center>1 |<center>44 |<center>200 |<center>244 |- |{{nowrap|एम्ब्रेअर लेगसी ५००}} |<center>&mdash; |<center>1 |<center>1 |colspan=3|<center>12 |- !एकूण !17 !12 !10 !colspan="5"| |} </center> ==गंतव्यस्थाने== {| class="wikitable" |- |style="background-color: #D0E7FF"|† |तळ |- |bgcolor=#D3F9BC| |मोसमी |- |} {|class="sortable wikitable toccolours" |- !style="background:#CE2029;color: white"|शहर !style="background:#CE2029;color: white"|देश !style="background:#CE2029;color: white"|विमानतळ !style="background:#CE2029;color: white"|संदर्भ |- |[[आबिजान]]||कोत द'ईवोआर||पोर्ट बोऊ विमानतळ|| align=center|<ref name="MEroutes">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.mea.com.lb/English/PlanBook/Pages/RouteMap.aspx |title=MEA route map |access-date=2015-07-13 |archive-date=2014-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813170106/http://www.mea.com.lb/English/PlanBook/Pages/RouteMap.aspx |url-status=dead }}</ref> |- |[[अबु धाबी]]||संयुक्त अरब अमिराती||[[अबु धाबी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[आक्रा]]||घाना||कोटोका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[अम्मान]]||जॉर्डन||[[क्वीन आलिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[अंताल्या]]||तुर्कस्तान||bgcolor=#D3F9BC|अंताल्या विमानतळ||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[अथेन्स]]||ग्रीस||[[अथेन्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[बगदाद]]||इराक||[[बगदाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[बसरा]]||इराक||बसरा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|| align=center|<ref>[http://airlineroute.net/2014/02/21/me-beybsr-s14 MEA to Start Beirut – Basra Service from late-March 2014]</ref> |- |[[बैरूत]]||लेबेनॉन||style="background-color: #D0E7FF" | [[बैरूत–रफिक हरिरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] ^†|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[ब्रसेल्स]]||बेल्जियम||[[ब्रसेल्स विमानतळ]] ||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[कैरो]]||इजिप्त||[[कैरो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[कोपनहेगन]]||डेन्मार्क||bgcolor=#D3F9BC|[[कोपनहेगन विमानतळ]]||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[दम्मम]]||सौदी अरेबिया||[[किंग फहाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[दोहा]]||कतार||[[हमाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[दुबई]]||संयुक्त अरब अमिराती||[[दुबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[एर्बिल]]||इराक||एर्बिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[फ्रांकफुर्ट]]||जर्मनी||[[फ्रांकफुर्ट विमानतळ]]||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[जिनिव्हा]]||स्वित्झर्लंड||जिनिव्हा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[इस्तंबूल]]||तुर्कस्तान||[[अतातुर्क आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[जेद्दाह]]||सौदी अरेबिया||[[किंग अब्दुलअझीझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[कानो]]||नायजेरिया||मल्लम अमिनू कानो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[कुवेत शहर]]||कुवेत||[[कुवेत आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[लागोस]]||नायजेरिया||मुर्ताला मुहम्मद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[लार्नाका]]||सायप्रस|||लार्नाका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[लंडन]]||युनायटेड किंग्डम||{{वितसंकेत|LHR}}|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[मदीना]]||सौदी अरेबिया||bgcolor=#D3F9BC|प्रिन्स मोहम्मद बिन अब्दुलअझीझ विमानतळ ||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[मिलान]]||इटली||[[माल्पेन्सा विमानतळ]]|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[मिकोनोस]]||ग्रीस||bgcolor=#D3F9BC|मिकोनोस विमानतळ ||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[नजफ]]||इराक||अल नजफ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ ||align=center|<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.mea.com.lb/English/CedarMiles/NewsAndPromotions/Pages/NewsDetails.aspx?pressid=95 |title=MEA launch Najaf |access-date=2015-07-13 |archive-date=2014-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140521122201/http://www.mea.com.lb/English/CedarMiles/NewsAndPromotions/Pages/NewsDetails.aspx?pressid=95 |url-status=dead }}</ref> |- |[[नीस]]||फ्रान्स||bgcolor=#D3F9BC|नीस कोत दाझ्युर विमानतळ||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[पॅरिस]]||फ्रान्स||[[चार्ल्स दि गॉल विमानतळ]]|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[रियाध]]||सौदी अरेबिया||[[किंग खालिद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[रोम]]||इटली||[[लियोनार्दो दा विन्ची-फ्युमिचिनो विमानतळ]]||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[सारायेव्हो]]||बॉस्निया आणि हर्झगोव्हिना||bgcolor=#D3F9BC|[[सारायेव्हो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]|| align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[शर्म अल-शेख]]||इजिप्त||bgcolor=#D3F9BC|शर्म अल-शेख आंतरराष्ट्रीय विमानतळ||align=center|<ref name="MEroutes"/> |- |[[येरेव्हान]]||आर्मेनिया||झ्वार्तनोत्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ ||align=center|<ref>[http://www.panarmenian.net/eng/news/159034/ MEA resuming Yerevan]</ref> |} == अपघात आणि दुर्घटना == * २४ जुलै १९५० रोजी एलआर-एएएन (LR-AAN) नोंदणीकृत [[एर लिबान]]चे [[डग्लस डीसी-३]] विमान इस्रायली [[सुपरमरीन स्पिटफायर]]कडून झालेल्या गोळीबाराचा बळी ठरले; डीसी-३ विमान बैरुत विमानतळावर सुरक्षितपणे उतरले, परंतु या हल्ल्यात (विमानातील २८ प्रवाशांपैकी) ३ प्रवाशांचा मृत्यू झाला.<ref>{{ASN accident|title= LR-AAN|id= 19500724-0|accessdate= 2015-01-07}}</ref> * ६ जानेवारी १९५२ रोजी ओडी-एबीयू (OD-ABU) नोंदणीकृत एर लिबानचे [[एसएनसीएएसई एसई.१६१ लँग्वेडोक]] विमान [[बैरुत-रफिक हरिरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बैरुत विमानतळावरून]] उड्डाण करत असताना कोसळले आणि त्यानंतर लागलेल्या आगीत नष्ट झाले. विमानातील सर्व नऊ प्रवासी आणि चालक दलाचे सदस्य सुखरूप वाचले. हे विमान बैरुत ते [[कुवेत आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कुवेत विमानतळ]], [[कुवेत]] यादरम्यान नियोजित आंतरराष्ट्रीय प्रवासी उड्डाणावर होते.<ref name=ASN060154>{{cite web |url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19540106-0 |title=OD-ABU Accident description |website=Aviation Safety Network |publisher=Flight Safety Foundation |access-date=28 February 2014}}</ref> * २९ सप्टेंबर १९५८ रोजी [[मिडिल ईस्ट एरलाइन्स]]चे (MEA) ओडी-एडीबी (OD-ADB) नोंदणीकृत [[अ‍ॅव्हरो यॉर्क]] विमान पाच प्रवाशांसह [[भूमध्य समुद्र]]ावर बेपत्ता झाले.<ref>{{ASN accident|title= OD-ADB|id= 19580929-0|accessdate= 2016-07-01}}</ref> * १ फेब्रुवारी १९६३ रोजी [[१९६३ अंकारा हवेतील टक्कर|फ्लाईट २६५]] हे ओडी-एडीई (OD-ADE) नोंदणीकृत [[विकर्स विस्काउंट]] (Vickers Viscount 754D) विमान [[तुर्की वायुसेना|तुर्की वायुसेनेच्या]] [[डग्लस सी-४७ स्कायट्रेन]] (Douglas C-47 Skytrain) 'सीबीके२८' या विमानाशी हवेत धडकले. दोन्ही विमाने [[अंकारा]] येथे कोसळली, ज्यामुळे विस्काउंटमधील सर्व १४ व्यक्ती, सी-४७ मधील सर्व ३ व्यक्ती आणि जमिनीवरील इतर ८७ लोकांचा मृत्यू झाला.<ref name=ASN010263>{{cite web|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19630201-0 |title=Accident description |website=Aviation Safety Network |publisher=Flight Safety Foundation |access-date=6 October 2009}}</ref> * १७ एप्रिल १९६४ रोजी ओडी-एईएम (OD-AEM) नोंदणीकृत [[सुद एव्हिएशन कॅराव्हेल]] (Sud Caravelle III) विमानाद्वारे संचालित [[मिडिल ईस्ट एरलाइन्स फ्लाईट ४४४|फ्लाईट ४४४]] सौदी अरेबियातील [[धाहरान]]जवळ समुद्रात कोसळले, ज्यामुळे विमानातील सर्व ४९ जणांचा मृत्यू झाला; या अपघाताचे नेमके कारण स्पष्ट होऊ शकले नाही.<ref>{{cite web |url=http://www.aviation-safety.net/reports/640417-0.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20001018233800/http://www.aviation-safety.net/reports/640417-0.htm |archive-date=2000-10-18 |title=Accident Report MEA Caravelle 17 APR 64 |website=Aviation Safety Network}}</ref> * २१ एप्रिल १९६४ रोजी [[मिडल ईस्ट एरलाइन्स]]चे ओडी-एसीएक्स (OD-ACX) नोंदणीकृत विकर्स विस्काउंट ७५४डी विमान [[इजिप्त]]मधील [[एल अरिश आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|एल अरिश]] येथे टॅक्सीवे खचल्यामुळे दुरुस्तीपलीकडे आर्थिकदृष्ट्या खराब झाले.<ref name=ASN210464>{{cite web|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19640421-0 |title=Accident description |website=Aviation Safety Network |publisher=Flight Safety Foundation |access-date=6 October 2009}}</ref> * २८ डिसेंबर १९६८ रोजी बैरुत आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर [[१९६८ इस्रायली लेबनॉनवरील छापा|इस्रायली कमांडोंनी घातलेल्या छाप्यामध्ये]] एमईएची (MEA) सात{{efn|विकर्स विस्काउंट OD-ACT; सुद कॅराव्हेल्स OD-AEE आणि OD-AEF; डी हॅटिलँड कॉमेट्स OD-ADQ, OD-ADR and OD-ADS; बोइंग ७०७ OD-AFC; आणि एमईएसाठी कार्यरत असलेले [[घाना एरवेझ]]चे व्हिकर्स व्हीसी-१० (9G-ABP)}} विमाने नष्ट झाली. अथेन्समध्ये [[एल अल फ्लाईट २५३ वर हल्ला|एल अलच्या बोइंग विमानावर झालेल्या दहशतवादी हल्ल्याला]] प्रत्युत्तर म्हणून हा हल्ला करण्यात आला होता, ज्यामध्ये एका इस्रायली मेकॅनिकचा मृत्यू झाला होता.<ref name=ASN281268>{{cite web|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19681228-08 |title=Accident description |website=Aviation Safety Network |publisher=Flight Safety Foundation |access-date=7 October 2009}}</ref> या हल्ल्याचा [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेने]] तीव्र शब्दात निषेध केला आणि लेबनीज अधिकाऱ्यांचा एल अल हल्ल्याशी कोणताही संबंध नसल्याचे स्पष्ट केले.<ref name=state>[https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1964-68v20/d369 Telegram From the Department of State to the Embassy in Israel], Washington, December 29, 1968: Subject: Israeli Attack on Khaldeh Airport.</ref> * १ जानेवारी १९७६ रोजी ओडी-एएफटी (OD-AFT) नोंदणीकृत [[बोइंग ७२०]]बी विमानाद्वारे संचालित [[मिडल ईस्ट एरलाइन्स फ्लाईट ४३८|फ्लाईट ४३८]] च्या पुढील मालवाहू कप्प्यात ठेवलेल्या संशयित बॉम्बच्या स्फोटामुळे विमानाचे हवेतच तुकडे झाले. विमानातील सर्व ८१ लोकांचा मृत्यू झाला, ज्यातील काही जण सुरू असलेल्या [[लेबनीज गृहयुद्ध|लेबनीज गृहयुद्धापासून]] पळ काढत होते.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1976/01/02/archives/new-jersey-pages-all-82-die-as-lebanese-jet-crashes-in-arabian.html |title=All 82 Die as Lebanese Jet Crashes in Arabian Desert |website=The New York Times |date=2 January 1976 |access-date=5 October 2020}}</ref> हे विमान सौदी अरेबियातील [[अल कसुमाह]] जवळ कोसळले.<ref name=ASN010176>{{cite web|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19760101-1 |title=Criminal occurrence description |website=Aviation Safety Network |publisher=Flight Safety Foundation |access-date=6 October 2009}}</ref> [[चित्र:Destroyed MEA aircraft 1982.jpg|200px|उजवे|१९८२ मध्ये इस्रायली सैन्याने नष्ट केलेले बोइंग ७०७ विमान]] * १२ जून १९८२ रोजी अबू निदाल गटाने [[श्लोमो अर्गोव्ह|ब्रिटनमधील इस्रायली राजदूताच्या]] केलेल्या हत्येच्या प्रयत्नाचा बदला म्हणून, इस्रायली सैन्याने बैरुतच्या विमानतळावर हल्ला केला आणि मिडिल ईस्ट एरलाइन्सचे बोइंग ७२०-०२३बी (OD-AFP) विमान नष्ट केले. चार दिवसांनंतर, दुसऱ्या एका हल्ल्यात आणखी चार विमाने (तीन ७२० आणि एक ७०७) नष्ट करण्यात आली. १ ऑगस्ट १९८२ रोजी बैरुतवर झालेल्या १४ तासांच्या सततच्या बॉम्बफेकीत बोइंग ७२०-०४७बी (OD-AGG) विमान नष्ट झाले.{{citation needed|date=March 2016}} * २१ ऑगस्ट १९८५ रोजी बैरुत आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर झालेल्या तोफगोळ्यांच्या माऱ्यात एमईएची दोन बोइंग ७२० विमाने (OD-AFL आणि OD-AGQ) नष्ट झाली.<ref>{{ASN accident|title= OD-AFL|id= 19850821-0|accessdate= 2016-07-01}}</ref><ref>{{ASN accident|title= OD-AGQ|id= 19850821-1|accessdate= 2016-07-01}}</ref> * ८ जानेवारी १९८७ रोजी ओडी-एएचबी (OD-AHB) नोंदणीकृत [[बोइंग ७०७|बोइंग ७०७-३२३सी]] विमान बैरुत आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर उतरल्यानंतर झालेल्या तोफगोळ्यांच्या माऱ्यात नष्ट झाले.<ref name=ASN070108>{{cite web|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19870108-0 |title=Criminal Occurrence description |publisher=Flight Safety Foundation |website=Aviation Safety Network |access-date=26 January 2010}}</ref> * १६ नोव्हेंबर २००१ रोजी एफ-ओएचएमपी (F-OHMP) नोंदणीकृत [[एअरबस ए३२१|एरबस ए३२१]] (Airbus A321-200) विमान बैरुत आंतरराष्ट्रीय विमानतळावरून [[कैरो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कैरो आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर]] फ्लाईट ३०४ म्हणून जात असताना कैरो येथे उतरताना शेपटी जमिनीवर आदळल्याने (टेलर स्ट्राईक अपघात) विमानाचे नुकसान झाले. हेच विमान जवळजवळ १४ वर्षांनंतर हवेत बॉम्बस्फोटाने नष्ट झाले, ज्याला [[मेट्रोजेट फ्लाईट ९२६८]] अपघात म्हणून ओळखले जाते.<ref>{{cite web|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=20011116-0 |title=Accident description: Middle East Airlines – MEA Airbus A321-231 F-OHMP |website=Aviation Safety Network |publisher=Flight Safety Foundation |access-date=4 January 2017}}</ref> == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== *[http://www.mea.com.lb/ अधिकृत संकेतस्थळ] {{कॉमन्स|Middle East Airlines|मिडल ईस्ट एरलाइन्स}} {{स्कायटीम}} [[वर्ग:लेबेनॉनमधील विमानवाहतूक कंपन्या]] [[वर्ग:स्कायटीम]] o0bb31ed4yepkjocqrpp0278o6r5deh 4 179533 2692670 2691938 2026-07-05T05:11:06Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2692670 wikitext text/x-wiki '''[[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ अलीकडील मृत्यू|अलीकडील मृत्यू]]''' : {{*}} [[बशीर बद्र]] (२८ मे, २०२६), {{*}} [[सुमन कल्याणपूर]] (३१ मे, २०२६), {{*}} [[पहलाज निहलानी]] (४ जून, २०२६), {{*}} [[अनंतराव थोपटे]] (४ जून, २०२६), {{*}} [[रबिलाल टुडू]] (४ जून, २०२६), {{*}} [[सुभाष सी. कश्यप]] (४ जून, २०२६), {{*}} [[भारतीराजा]] (१० जून, २०२६), {{*}} [[प्रसाद सावकार]] (१७ जून, २०२६), {{*}} [[के. भाग्यराज]] (२७ जून, २०२६), {{*}} [[एम.एम. लखेरा]] (२९ जून, २०२६), {{*}} [[विजया मेहता]] (३० जून, २०२६), {{*}} [[तीजन बाई]] (५ जुलै, २०२६) <noinclude> [[वर्ग:विकिपीडिया निर्वाह]] [[वर्ग:मुखपृष्ठ]] </noinclude> q3oj9r9etpz0jo4b0seu382l0hl9cv8 0 190302 2692655 2675570 2026-07-05T03:00:51Z अभय नातू 206 /* ≤ */ 2692655 wikitext text/x-wiki {{गल्लत|विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान}} {{माहितीचौकट क्रिकेट मैदान | मैदान_नाव= विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम | टोपणनाव= न्यू व्हीसीए मैदान | चित्र= VCA Jamtha 1.JPG | title= व्हीसीए मैदान, जामठा, नागपूर | देश=|देश_इंग्लिश_नाव = भारत | स्थळ= जामठा, [[नागपूर]] | स्थापना= २००८ | बसण्याची_क्षमता= ४५,००० | मालक= [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन]] | प्रचालक= [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन]] | एंड१= सेक्रेटरी एंड | एंड२= पॅव्हेलियन एंड | आंतरराष्ट्रीय= Yes | प्रथम_एकदिवसीय_दिनांक= २८ ऑक्टोबर | प्रथम_एकदिवसीय_वर्ष= २००९ | प्रथम_एकदिवसीय_संघ१= भारत | प्रथम_एकदिवसीय_संघ२= ऑस्ट्रेलिया | अंतिम_एकदिवसीय_दिनांक= ३० ऑक्टोबर | अंतिम_एकदिवसीय_वर्ष= २०१३ | अंतिम_एकदिवसीय_संघ१= भारत | अंतिम_एकदिवसीय_संघ२= ऑस्ट्रेलिया | प्रथम_कसौटी_दिनांक= ६-१० नोव्हेंबर | प्रथम_कसौटी_वर्ष= २००८ | प्रथम_कसौटी_संघ१= भारत | प्रथम_कसौटी_संघ२= ऑस्ट्रेलिया | अंतिम_कसौटी_दिनांक= २५-२७ नोव्हेंबर | अंतिम_कसौटी_वर्ष= २०१५ | अंतिम_कसौटी_संघ१= भारत | अंतिम_कसौटी_संघ२= दक्षिण आफ्रिका | प्रथम_२०-२०_दिनांक= ९ डिसेंबर | प्रथम_२०-२०_वर्ष= २००९ | प्रथम_२०-२०_संघ१= भारत | प्रथम_२०-२०_संघ२= श्रीलंका | अंतिम_२०-२०_दिनांक= २९ जानेवारी | अंतिम_२०-२०_वर्ष= २०१७ | अंतिम_२०-२०_संघ१= भारत | अंतिम_२०-२०_संघ२= इंग्लंड | IPL= yes | प्रथमIPLदिनांक= ५ एप्रिल | प्रथमIPLवर्ष= २०१० | प्रथमIPLसंघ१= डेक्कन चार्जर्स | प्रथमIPLसंघ२= राजस्थान रॉयल्स | अंतिमIPLदिनांक= १२ एप्रिल | अंतिमIPLवर्ष= २०१० | अंतिमIPLसंघ१= डेक्कन चार्जर्स | अंतिमIPLसंघ२= राजस्थान रॉयल्स | दिनांक= ऑक्टोबर २५, | वर्ष= २०१६ | स्रोत= http://www.cricinfo.com/भारत/content/ground/375326.html क्रिकइन्फो}} [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]ातील [[नागपूर]] येथे २००८ साली बांधले गेलेले '''विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम''' हे '''न्यू व्हीसीए''' म्हणून सुद्धा ओळखले जाते.हे [[नागपूर]]-[[वर्धा]] रस्त्यावर असलेल्या जामठा या गावी स्थित आहे. मैदानाचे उद्घाटन २००८ साली झाले आणि शहरातले मुख्य मैदान म्हणून ह्या मैदानाने [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन मैदान]]ाची जागा घेतली. नवीन विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियमची एक अव्वल दर्जाचे मैदान म्हणून [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]ने स्तुती केली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-02/top-stories/28322831_1_host-third-vca-stadium-wankhede-stadium |title=नागपूरमध्ये भारत-न्यू झीलंड कसोटी होणार – टाइम्स ऑफ इंडिया |access-date=2016-10-25 |archive-date=2013-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224101116/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-02/top-stories/28322831_1_host-third-vca-stadium-wankhede-stadium |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131224101116/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-02/top-stories/28322831_1_host-third-vca-stadium-wankhede-stadium |date=2013-12-24 }}</ref> व्हीसीए स्टेडियम हे [[विदर्भ क्रिकेट संघ|विदर्भ]] आणि [[मध्य विभाग क्रिकेट संघ|मध्य विभाग]] ह्या संघाचे अनुक्रमे [[रणजी करंडक]] आणि [[दुलीप करंडक]] स्पर्धांसाठी होम ग्राउंड आहे. [[File:VCA.svg|thumb|व्हीसीए मैदानाचा आराखडा]] ==≤== [[सचिन तेंडुलकर]] म्हणाला,"ह्या मैदानावर अपेक्षेपेक्षा चांगल्या सुविधा आहेत." [[रिकी पाँटिंग]]ने चेंजिंग रुमच्या सुखसोईंची प्रशंसा केली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.espncricinfo.com/indvaus2008/content/story/377218.html|title=प्रेक्षकांसाठी योग्य मैदानात प्रेक्षकांचा शुकशुकाट|कृती=क्रिकइन्फो|भाषा=इंग्रजी}}</ref> [[डेक्कन चार्जर्स]]वर दोन-धावांनी विजय मिळवल्यानंतर [[राजस्थान रॉयल्स]]चा कर्णधार [[शेन वॉर्न]] “मैदानाची मोठ्या आकाराबाबत” आनंदित होता. “[[मायकेल लंब]]ने मिड-विकेटच्या दिशेने मारलेला फटका क्षेत्ररक्षकाने झेलला. आता, जर हे [[एम.ए. चिदंबरम मैदान]] किंवा [[एम. चिन्नास्वामी मैदान]] असते तर चेंडू जणू संघाच्या हॉटेलकडे जाणाऱ्या टॅक्सीमध्येच पडला असता. आपल्याला अशाच मोठ्या मैदानांची गरज आहे.,” वॉर्न म्हणाला.<ref>[http://www.dnaindia.com/sport/report-bowlers-in-with-a-chance-at-the-vca-stadium-in-nagpur-1370289 बॉलर्स इन विथ चान्स ॲट द व्हीसीए स्टेडियम इन नागपूर – स्पोर्ट – डीएनए]. डीएनएइंडिया.कॉम. २३ डिसेंबर २०१३ रोजी पाहिले.</ref> मैदान सरळ ८० यार्ड आणि ८५ यार्ड स्क्वेअर लेग सीमारेषेच्या दिशेने आहे, त्यामुळे (खेळण्याच्या क्षेत्रानुसार) ते जगातील सर्वात मोठ्या मैदानांपैकी एक आहे.<ref name="autogenerated2">{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.bcci.tv/bcci/bccitv/community/venues/venue/4d1dd0ab8f09d |title=संग्रहित प्रत |access-date=2016-10-25 |archive-date=2013-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203003410/http://www.bcci.tv/bcci/bccitv/community/venues/venue/4d1dd0ab8f09d |url-status=dead }}</ref> {{wide image|Panoramic view of VCA stadium,nagpur.jpg|1100px|align-cap=center|व्हीसीए मैदान, नागपूरचे विहंगम दृश्य |Height=280}} === कसोटी विक्रम === * '''सर्वोच्च सांघिक धावसंख्या''': ६१०/६घो, [[भारत क्रिकेट संघ|भारत]] वि [[श्रीलंका क्रिकेट संघ|श्रीलंका]], २०१७-१८.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/sl-in-india-2017-18-1122711/india-vs-sri-lanka-2nd-test-1122722/full-scorecard |title=2nd Test, Nagpur, November 24 - 27, 2017, Sri Lanka tour of India |website=ESPNcricinfo |access-date=४ जुलै २०२६}}</ref> * '''निचांकी सांघिक धावसंख्या''': ७९, [[दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघ|दक्षिण आफ्रिका]] वि [[भारत क्रिकेट संघ|भारत]], २०१५-१६. * '''सर्वोच्च वैयक्तिक धावसंख्या''': २५३*, [[हाशिम आमला]] (द.आ.) वि [[भारत क्रिकेट संघ|भारत]], २०१०-११. * '''डावातील सर्वोत्कृष्ट गोलंदाजी''': ८/२१५, [[जेसन क्रेझा]] (ऑ) वि [[भारत क्रिकेट संघ|भारत]], २००८-०९. === एकदिवसीय विक्रम === * '''सर्वोच्च सांघिक धावसंख्या''': ३५४/७, [[भारत क्रिकेट संघ|भारत]] वि [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलिया]], २००९-१०.<ref>[http://www.espncricinfo.com/indvaus2009/content/story/431723.html धोणीच्या फटकेबाजीमुळे मालिकेमध्ये बरोबरी | भारत वि. ऑस्ट्रेलिया, २रा ए.दि., नागपूर अहवाल | क्रिकेट न्यूझ]. इएसपीएन क्रिकइन्फो. २५ ऑक्टोबर २०१६ रोजी पाहिले.</ref> * '''निचांकी सांघिक धावसंख्या''': १२३, [[कॅनडा क्रिकेट संघ|कॅनडा]] वि [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वे]], २८ फेब्रुवारी २०११. * '''सर्वोच्च वैयक्तिक धावसंख्या''': १५६, [[जॉर्ज बेली]] (ऑ) वि [[भारत क्रिकेट संघ|भारत]], २०१३-१४. * '''डावातील सर्वोत्कृष्ट गोलंदाजी''': ४/३३, [[मिशेल जॉन्सन]] (ऑ) वि [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]], फेब्रुवारी २०११. === आंतरराष्ट्रीय टी२० विक्रम === * '''सर्वोच्च सांघिक धावसंख्या''': २१९/५, [[श्रीलंका क्रिकेट संघ|श्रीलंका]] वि [[भारत क्रिकेट संघ|भारत]], २००९-१०. * '''निचांकी सांघिक धावसंख्या''': ७९/१०, [[भारत क्रिकेट संघ|भारत]] वि [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]], २०१६-१७. * '''सर्वोच्च वैयक्तिक धावसंख्या''': ७८, [[कुमार संगाकारा]] (श्री) वि [[भारत क्रिकेट संघ|भारत]], २००९-१०. * '''डावातील सर्वोत्कृष्ट गोलंदाजी''': ६/७, [[दीपक चहर]] (भा) वि [[बांगलादेश क्रिकेट संघ|बांगलादेश]], २०१९-२०.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/bangladesh-in-india-2019-20-1199341/india-vs-bangladesh-3rd-t20i-1199347/full-scorecard |title=3rd T20I (N), Nagpur, November 10, 2019, Bangladesh tour of India |website=ESPNcricinfo |access-date=४ जुलै २०२६}}</ref> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} {{भारतातील क्रिकेट मैदाने}} [[वर्ग:महाराष्ट्रातील क्रिकेट मैदाने]] [[वर्ग:नागपूर]] [[वर्ग:भारतातील क्रिकेट मैदाने]] 4nf33urfnnbcmgzu7t0fiofcjfu7zcc 0 193304 2692583 2692550 2026-07-04T15:30:48Z संतोष गोरे 135680 2692583 wikitext text/x-wiki {{हा लेख|कोल्हापूर जिल्ह्यातील शहर |गारगोटी (निःसंदिग्धीकरण)}} '''गारगोटी''' [[कोल्हापूर जिल्हा| कोल्हापूर जिल्ह्यातील]] एक महत्त्वाचे शहर आणि तालुक्याचे ठिकाण आहे.गारगोटी शहराची लोकसंख्या १५ हाजार इतकी आहे. हे शहर कोल्हापूरपासुन ५५ किमी तर किल्ले [[भूदरगड]]पासून १० कि.मी अंतरावर आहे . [[रांगणा किल्ला]] येथून जवळ आहे. == वैशिष्ट्ये == गारगोटी हे कोल्हापूर जिल्ह्यातील भुदरगड तालुक्याचे मुख्यालय आहे. शहर हे तालुक्याचे प्रशासकीय, शैक्षणिक, व्यापारी आणि वाहतूक केंद्र म्हणून कार्य करते. कोल्हापूर, गडहिंग्लज, राधानगरी, आजरा तसेच परिसरातील गावांशी गारगोटीचे रस्तेमार्गे संपर्क आहेत. == वाहतूक == गारगोटी येथे महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाचे (एसटी) बसस्थानक आहे. येथून कोल्हापूर, गडहिंग्लज, राधानगरी, आजरा आणि इतर शहरांसाठी बससेवा उपलब्ध आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.google.com/maps/search/gargoti+st+bus+map/@16.3184199,74.142196,796m/data=!3m2!1e3!4b1?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYyOS4wIKXMDSoASAFQAw==|title=Google Maps|website=Google Maps|language=mr-US|access-date=2026-07-04}}</ref> == खाद्यसंस्कृती == गारगोटीतील काही खाद्यपदार्थांची दुकाने स्थानिक स्तरावर परिचित आहेत. एसटी बसस्थानकासमोरील "क्रांती वडा" तसेच डी. वाय. पाटील महाविद्यालयासमोरील "बॉम्बे वडा" यांचा स्थानिक खाद्यसंस्कृतीचा भाग म्हणून उल्लेख केला जातो. शहरातील "वैष्णव हॉटेल" येथे पारंपरिक नाश्त्याचे पदार्थ उपलब्ध आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.instagram.com/reels/CI2T5aMga6l/|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2026-07-04}}</ref> == हुतात्मा चौक == गारगोटीतील हुतात्मा चौक हा स्थानिक ऐतिहासिक महत्त्वाचा परिसर मानला जातो. स्थानिक परंपरेनुसार, ब्रिटिश काळात क्रांतिकारकांनी सरकारी खजिना हस्तगत करण्याचा प्रयत्न केला असता काही क्रांतिकारकांना वीरमरण आले. त्यांच्या स्मरणार्थ या ठिकाणास "हुतात्मा चौक" असे नाव देण्यात आल्याचे सांगितले जाते. या माहितीसाठी स्वतंत्र ऐतिहासिक संदर्भ आवश्यक आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.google.com/maps/place/Hutatma+kranti+Smarak/@16.3146003,74.1394274,299m/data=!3m1!1e3!4m9!1m2!2m1!1sgargoti+kolhapur+hutatma+chowk!3m5!1s0x3bc05e108300355f:0x2f26e290d4e5b4!8m2!3d16.3148183!4d74.1393109!16s/g/11gfdd6sgc?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYyOS4wIKXMDSoASAFQAw==|title=Google Maps|website=Google Maps|language=mr-US|access-date=2026-07-04}}</ref> == धार्मिक स्थळे == गारगोटी परिसरातील सोनारे येथे नदीकाठी मुळे महाराजांचे मंदिर आहे. स्थानिक श्रद्धेनुसार, मुळे महाराज यांना आदमापूर येथील संत बाळूमामा गुरू मानले जाते. गारगोटीजवळील शेंगाव येथे दत्त मंदिर असून ते परिसरातील धार्मिक स्थळांपैकी एक आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.google.com/maps/place/Mule+Maharaj+Math+Temple/@16.3125286,74.1312903,796m/data=!3m2!1e3!4b1!4m6!3m5!1s0x3bc05e05138d9591:0x8058cc330f8664a2!8m2!3d16.3125286!4d74.1338652!16s/g/11c0t8_n5m?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYyOS4wIKXMDSoASAFQAw==|title=Google Maps|website=Google Maps|language=mr-US|access-date=2026-07-04}}</ref> == पर्यटन == गारगोटीपासून अल्प अंतरावर भुदरगड किल्ला आहे. इतिहासकारांच्या मते या किल्ल्याची उभारणी चालुक्य राजवटीच्या काळात झाली असावी. पुढे छत्रपती शिवाजी महाराजांनी हा किल्ला स्वराज्यात समाविष्ट केला. तसेच गारगोटी परिसरातील पाल हे नैसर्गिक परिसरासाठी ओळखले जाणारे ठिकाण आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Hingmire|first=Parth|date=2025-04-09|title=Bhudargad|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bhudargad&oldid=1284827548|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> == महत्त्व == गारगोटी हे भुदरगड तालुक्यातील प्रशासकीय, शैक्षणिक आणि व्यापारी केंद्र म्हणून विकसित झाले आहे. शहरातून परिसरातील गावांना शिक्षण, आरोग्य, वाहतूक, व्यापार आणि विविध शासकीय सेवा उपलब्ध होतात. [[वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील गावे]] 24s5ncg4x5kub1xekt0bc9r3i8shc0s 2692584 2692583 2026-07-04T15:31:07Z संतोष गोरे 135680 2692584 wikitext text/x-wiki {{हा लेख|कोल्हापूर जिल्ह्यातील शहर |गारगोटी (निःसंदिग्धीकरण)}} '''गारगोटी''' [[कोल्हापूर जिल्हा| कोल्हापूर जिल्ह्यातील]] एक महत्त्वाचे शहर आणि तालुक्याचे ठिकाण आहे.गारगोटी शहराची लोकसंख्या १५ हाजार इतकी आहे. हे शहर कोल्हापूरपासुन ५५ किमी तर किल्ले [[भूदरगड]]पासून १० कि.मी अंतरावर आहे . [[रांगणा किल्ला]] येथून जवळ आहे. == वैशिष्ट्ये == गारगोटी हे कोल्हापूर जिल्ह्यातील भुदरगड तालुक्याचे मुख्यालय आहे. शहर हे तालुक्याचे प्रशासकीय, शैक्षणिक, व्यापारी आणि वाहतूक केंद्र म्हणून कार्य करते. कोल्हापूर, गडहिंग्लज, राधानगरी, आजरा तसेच परिसरातील गावांशी गारगोटीचे रस्तेमार्गे संपर्क आहेत. == वाहतूक == गारगोटी येथे महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाचे (एसटी) बसस्थानक आहे. येथून कोल्हापूर, गडहिंग्लज, राधानगरी, आजरा आणि इतर शहरांसाठी बससेवा उपलब्ध आहे. == खाद्यसंस्कृती == गारगोटीतील काही खाद्यपदार्थांची दुकाने स्थानिक स्तरावर परिचित आहेत. एसटी बसस्थानकासमोरील "क्रांती वडा" तसेच डी. वाय. पाटील महाविद्यालयासमोरील "बॉम्बे वडा" यांचा स्थानिक खाद्यसंस्कृतीचा भाग म्हणून उल्लेख केला जातो. शहरातील "वैष्णव हॉटेल" येथे पारंपरिक नाश्त्याचे पदार्थ उपलब्ध आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.instagram.com/reels/CI2T5aMga6l/|title=Instagram|website=www.instagram.com|access-date=2026-07-04}}</ref> == हुतात्मा चौक == गारगोटीतील हुतात्मा चौक हा स्थानिक ऐतिहासिक महत्त्वाचा परिसर मानला जातो. स्थानिक परंपरेनुसार, ब्रिटिश काळात क्रांतिकारकांनी सरकारी खजिना हस्तगत करण्याचा प्रयत्न केला असता काही क्रांतिकारकांना वीरमरण आले. त्यांच्या स्मरणार्थ या ठिकाणास "हुतात्मा चौक" असे नाव देण्यात आल्याचे सांगितले जाते. या माहितीसाठी स्वतंत्र ऐतिहासिक संदर्भ आवश्यक आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.google.com/maps/place/Hutatma+kranti+Smarak/@16.3146003,74.1394274,299m/data=!3m1!1e3!4m9!1m2!2m1!1sgargoti+kolhapur+hutatma+chowk!3m5!1s0x3bc05e108300355f:0x2f26e290d4e5b4!8m2!3d16.3148183!4d74.1393109!16s/g/11gfdd6sgc?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYyOS4wIKXMDSoASAFQAw==|title=Google Maps|website=Google Maps|language=mr-US|access-date=2026-07-04}}</ref> == धार्मिक स्थळे == गारगोटी परिसरातील सोनारे येथे नदीकाठी मुळे महाराजांचे मंदिर आहे. स्थानिक श्रद्धेनुसार, मुळे महाराज यांना आदमापूर येथील संत बाळूमामा गुरू मानले जाते. गारगोटीजवळील शेंगाव येथे दत्त मंदिर असून ते परिसरातील धार्मिक स्थळांपैकी एक आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.google.com/maps/place/Mule+Maharaj+Math+Temple/@16.3125286,74.1312903,796m/data=!3m2!1e3!4b1!4m6!3m5!1s0x3bc05e05138d9591:0x8058cc330f8664a2!8m2!3d16.3125286!4d74.1338652!16s/g/11c0t8_n5m?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYyOS4wIKXMDSoASAFQAw==|title=Google Maps|website=Google Maps|language=mr-US|access-date=2026-07-04}}</ref> == पर्यटन == गारगोटीपासून अल्प अंतरावर भुदरगड किल्ला आहे. इतिहासकारांच्या मते या किल्ल्याची उभारणी चालुक्य राजवटीच्या काळात झाली असावी. पुढे छत्रपती शिवाजी महाराजांनी हा किल्ला स्वराज्यात समाविष्ट केला. तसेच गारगोटी परिसरातील पाल हे नैसर्गिक परिसरासाठी ओळखले जाणारे ठिकाण आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Hingmire|first=Parth|date=2025-04-09|title=Bhudargad|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bhudargad&oldid=1284827548|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> == महत्त्व == गारगोटी हे भुदरगड तालुक्यातील प्रशासकीय, शैक्षणिक आणि व्यापारी केंद्र म्हणून विकसित झाले आहे. शहरातून परिसरातील गावांना शिक्षण, आरोग्य, वाहतूक, व्यापार आणि विविध शासकीय सेवा उपलब्ध होतात. [[वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील गावे]] nuhgdf22orqel9uaw08h3gthb1sn8nm 2692586 2692584 2026-07-04T15:31:22Z संतोष गोरे 135680 2692586 wikitext text/x-wiki {{हा लेख|कोल्हापूर जिल्ह्यातील शहर |गारगोटी (निःसंदिग्धीकरण)}} '''गारगोटी''' [[कोल्हापूर जिल्हा| कोल्हापूर जिल्ह्यातील]] एक महत्त्वाचे शहर आणि तालुक्याचे ठिकाण आहे.गारगोटी शहराची लोकसंख्या १५ हाजार इतकी आहे. हे शहर कोल्हापूरपासुन ५५ किमी तर किल्ले [[भूदरगड]]पासून १० कि.मी अंतरावर आहे . [[रांगणा किल्ला]] येथून जवळ आहे. == वैशिष्ट्ये == गारगोटी हे कोल्हापूर जिल्ह्यातील भुदरगड तालुक्याचे मुख्यालय आहे. शहर हे तालुक्याचे प्रशासकीय, शैक्षणिक, व्यापारी आणि वाहतूक केंद्र म्हणून कार्य करते. कोल्हापूर, गडहिंग्लज, राधानगरी, आजरा तसेच परिसरातील गावांशी गारगोटीचे रस्तेमार्गे संपर्क आहेत. == वाहतूक == गारगोटी येथे महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाचे (एसटी) बसस्थानक आहे. येथून कोल्हापूर, गडहिंग्लज, राधानगरी, आजरा आणि इतर शहरांसाठी बससेवा उपलब्ध आहे. == हुतात्मा चौक == गारगोटीतील हुतात्मा चौक हा स्थानिक ऐतिहासिक महत्त्वाचा परिसर मानला जातो. स्थानिक परंपरेनुसार, ब्रिटिश काळात क्रांतिकारकांनी सरकारी खजिना हस्तगत करण्याचा प्रयत्न केला असता काही क्रांतिकारकांना वीरमरण आले. त्यांच्या स्मरणार्थ या ठिकाणास "हुतात्मा चौक" असे नाव देण्यात आल्याचे सांगितले जाते. या माहितीसाठी स्वतंत्र ऐतिहासिक संदर्भ आवश्यक आहेत.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.google.com/maps/place/Hutatma+kranti+Smarak/@16.3146003,74.1394274,299m/data=!3m1!1e3!4m9!1m2!2m1!1sgargoti+kolhapur+hutatma+chowk!3m5!1s0x3bc05e108300355f:0x2f26e290d4e5b4!8m2!3d16.3148183!4d74.1393109!16s/g/11gfdd6sgc?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYyOS4wIKXMDSoASAFQAw==|title=Google Maps|website=Google Maps|language=mr-US|access-date=2026-07-04}}</ref> == धार्मिक स्थळे == गारगोटी परिसरातील सोनारे येथे नदीकाठी मुळे महाराजांचे मंदिर आहे. स्थानिक श्रद्धेनुसार, मुळे महाराज यांना आदमापूर येथील संत बाळूमामा गुरू मानले जाते. गारगोटीजवळील शेंगाव येथे दत्त मंदिर असून ते परिसरातील धार्मिक स्थळांपैकी एक आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.google.com/maps/place/Mule+Maharaj+Math+Temple/@16.3125286,74.1312903,796m/data=!3m2!1e3!4b1!4m6!3m5!1s0x3bc05e05138d9591:0x8058cc330f8664a2!8m2!3d16.3125286!4d74.1338652!16s/g/11c0t8_n5m?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYyOS4wIKXMDSoASAFQAw==|title=Google Maps|website=Google Maps|language=mr-US|access-date=2026-07-04}}</ref> == पर्यटन == गारगोटीपासून अल्प अंतरावर भुदरगड किल्ला आहे. इतिहासकारांच्या मते या किल्ल्याची उभारणी चालुक्य राजवटीच्या काळात झाली असावी. पुढे छत्रपती शिवाजी महाराजांनी हा किल्ला स्वराज्यात समाविष्ट केला. तसेच गारगोटी परिसरातील पाल हे नैसर्गिक परिसरासाठी ओळखले जाणारे ठिकाण आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Hingmire|first=Parth|date=2025-04-09|title=Bhudargad|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bhudargad&oldid=1284827548|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> == महत्त्व == गारगोटी हे भुदरगड तालुक्यातील प्रशासकीय, शैक्षणिक आणि व्यापारी केंद्र म्हणून विकसित झाले आहे. शहरातून परिसरातील गावांना शिक्षण, आरोग्य, वाहतूक, व्यापार आणि विविध शासकीय सेवा उपलब्ध होतात. [[वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील गावे]] 98f62tu4sb1aqu4edui8xw8a5tjhk80 2692589 2692586 2026-07-04T15:31:48Z संतोष गोरे 135680 2692589 wikitext text/x-wiki {{हा लेख|कोल्हापूर जिल्ह्यातील शहर |गारगोटी (निःसंदिग्धीकरण)}} '''गारगोटी''' [[कोल्हापूर जिल्हा| कोल्हापूर जिल्ह्यातील]] एक महत्त्वाचे शहर आणि तालुक्याचे ठिकाण आहे.गारगोटी शहराची लोकसंख्या १५ हाजार इतकी आहे. हे शहर कोल्हापूरपासुन ५५ किमी तर किल्ले [[भूदरगड]]पासून १० कि.मी अंतरावर आहे . [[रांगणा किल्ला]] येथून जवळ आहे. == वैशिष्ट्ये == गारगोटी हे कोल्हापूर जिल्ह्यातील भुदरगड तालुक्याचे मुख्यालय आहे. शहर हे तालुक्याचे प्रशासकीय, शैक्षणिक, व्यापारी आणि वाहतूक केंद्र म्हणून कार्य करते. कोल्हापूर, गडहिंग्लज, राधानगरी, आजरा तसेच परिसरातील गावांशी गारगोटीचे रस्तेमार्गे संपर्क आहेत. == वाहतूक == गारगोटी येथे महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाचे (एसटी) बसस्थानक आहे. येथून कोल्हापूर, गडहिंग्लज, राधानगरी, आजरा आणि इतर शहरांसाठी बससेवा उपलब्ध आहे. == हुतात्मा चौक == गारगोटीतील हुतात्मा चौक हा स्थानिक ऐतिहासिक महत्त्वाचा परिसर मानला जातो. स्थानिक परंपरेनुसार, ब्रिटिश काळात क्रांतिकारकांनी सरकारी खजिना हस्तगत करण्याचा प्रयत्न केला असता काही क्रांतिकारकांना वीरमरण आले. त्यांच्या स्मरणार्थ या ठिकाणास "हुतात्मा चौक" असे नाव देण्यात आल्याचे सांगितले जाते. या माहितीसाठी स्वतंत्र ऐतिहासिक संदर्भ आवश्यक आहेत. == धार्मिक स्थळे == गारगोटी परिसरातील सोनारे येथे नदीकाठी मुळे महाराजांचे मंदिर आहे. स्थानिक श्रद्धेनुसार, मुळे महाराज यांना आदमापूर येथील संत बाळूमामा गुरू मानले जाते. गारगोटीजवळील शेंगाव येथे दत्त मंदिर असून ते परिसरातील धार्मिक स्थळांपैकी एक आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.google.com/maps/place/Mule+Maharaj+Math+Temple/@16.3125286,74.1312903,796m/data=!3m2!1e3!4b1!4m6!3m5!1s0x3bc05e05138d9591:0x8058cc330f8664a2!8m2!3d16.3125286!4d74.1338652!16s/g/11c0t8_n5m?entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDYyOS4wIKXMDSoASAFQAw==|title=Google Maps|website=Google Maps|language=mr-US|access-date=2026-07-04}}</ref> == पर्यटन == गारगोटीपासून अल्प अंतरावर भुदरगड किल्ला आहे. इतिहासकारांच्या मते या किल्ल्याची उभारणी चालुक्य राजवटीच्या काळात झाली असावी. पुढे छत्रपती शिवाजी महाराजांनी हा किल्ला स्वराज्यात समाविष्ट केला. तसेच गारगोटी परिसरातील पाल हे नैसर्गिक परिसरासाठी ओळखले जाणारे ठिकाण आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Hingmire|first=Parth|date=2025-04-09|title=Bhudargad|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bhudargad&oldid=1284827548|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> == महत्त्व == गारगोटी हे भुदरगड तालुक्यातील प्रशासकीय, शैक्षणिक आणि व्यापारी केंद्र म्हणून विकसित झाले आहे. शहरातून परिसरातील गावांना शिक्षण, आरोग्य, वाहतूक, व्यापार आणि विविध शासकीय सेवा उपलब्ध होतात. [[वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील गावे]] c5otih44fhrmhbmsdbegfkdnjkrhry6 2692590 2692589 2026-07-04T15:32:08Z संतोष गोरे 135680 /* धार्मिक स्थळे */ 2692590 wikitext text/x-wiki {{हा लेख|कोल्हापूर जिल्ह्यातील शहर |गारगोटी (निःसंदिग्धीकरण)}} '''गारगोटी''' [[कोल्हापूर जिल्हा| कोल्हापूर जिल्ह्यातील]] एक महत्त्वाचे शहर आणि तालुक्याचे ठिकाण आहे.गारगोटी शहराची लोकसंख्या १५ हाजार इतकी आहे. हे शहर कोल्हापूरपासुन ५५ किमी तर किल्ले [[भूदरगड]]पासून १० कि.मी अंतरावर आहे . [[रांगणा किल्ला]] येथून जवळ आहे. == वैशिष्ट्ये == गारगोटी हे कोल्हापूर जिल्ह्यातील भुदरगड तालुक्याचे मुख्यालय आहे. शहर हे तालुक्याचे प्रशासकीय, शैक्षणिक, व्यापारी आणि वाहतूक केंद्र म्हणून कार्य करते. कोल्हापूर, गडहिंग्लज, राधानगरी, आजरा तसेच परिसरातील गावांशी गारगोटीचे रस्तेमार्गे संपर्क आहेत. == वाहतूक == गारगोटी येथे महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाचे (एसटी) बसस्थानक आहे. येथून कोल्हापूर, गडहिंग्लज, राधानगरी, आजरा आणि इतर शहरांसाठी बससेवा उपलब्ध आहे. == हुतात्मा चौक == गारगोटीतील हुतात्मा चौक हा स्थानिक ऐतिहासिक महत्त्वाचा परिसर मानला जातो. स्थानिक परंपरेनुसार, ब्रिटिश काळात क्रांतिकारकांनी सरकारी खजिना हस्तगत करण्याचा प्रयत्न केला असता काही क्रांतिकारकांना वीरमरण आले. त्यांच्या स्मरणार्थ या ठिकाणास "हुतात्मा चौक" असे नाव देण्यात आल्याचे सांगितले जाते. या माहितीसाठी स्वतंत्र ऐतिहासिक संदर्भ आवश्यक आहेत. == धार्मिक स्थळे == गारगोटी परिसरातील सोनारे येथे नदीकाठी मुळे महाराजांचे मंदिर आहे. स्थानिक श्रद्धेनुसार, मुळे महाराज यांना आदमापूर येथील संत बाळूमामा गुरू मानले जाते. गारगोटीजवळील शेंगाव येथे दत्त मंदिर असून ते परिसरातील धार्मिक स्थळांपैकी एक आहे. == पर्यटन == गारगोटीपासून अल्प अंतरावर भुदरगड किल्ला आहे. इतिहासकारांच्या मते या किल्ल्याची उभारणी चालुक्य राजवटीच्या काळात झाली असावी. पुढे छत्रपती शिवाजी महाराजांनी हा किल्ला स्वराज्यात समाविष्ट केला. तसेच गारगोटी परिसरातील पाल हे नैसर्गिक परिसरासाठी ओळखले जाणारे ठिकाण आहे.<ref>{{जर्नल स्रोत|last=Hingmire|first=Parth|date=2025-04-09|title=Bhudargad|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bhudargad&oldid=1284827548|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> == महत्त्व == गारगोटी हे भुदरगड तालुक्यातील प्रशासकीय, शैक्षणिक आणि व्यापारी केंद्र म्हणून विकसित झाले आहे. शहरातून परिसरातील गावांना शिक्षण, आरोग्य, वाहतूक, व्यापार आणि विविध शासकीय सेवा उपलब्ध होतात. [[वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील गावे]] fo8g2go591uhqyhy4rxfzls5sjbvjdp 2692593 2692590 2026-07-04T15:33:02Z संतोष गोरे 135680 /* पर्यटन */ 2692593 wikitext text/x-wiki {{हा लेख|कोल्हापूर जिल्ह्यातील शहर |गारगोटी (निःसंदिग्धीकरण)}} '''गारगोटी''' [[कोल्हापूर जिल्हा| कोल्हापूर जिल्ह्यातील]] एक महत्त्वाचे शहर आणि तालुक्याचे ठिकाण आहे.गारगोटी शहराची लोकसंख्या १५ हाजार इतकी आहे. हे शहर कोल्हापूरपासुन ५५ किमी तर किल्ले [[भूदरगड]]पासून १० कि.मी अंतरावर आहे . [[रांगणा किल्ला]] येथून जवळ आहे. == वैशिष्ट्ये == गारगोटी हे कोल्हापूर जिल्ह्यातील भुदरगड तालुक्याचे मुख्यालय आहे. शहर हे तालुक्याचे प्रशासकीय, शैक्षणिक, व्यापारी आणि वाहतूक केंद्र म्हणून कार्य करते. कोल्हापूर, गडहिंग्लज, राधानगरी, आजरा तसेच परिसरातील गावांशी गारगोटीचे रस्तेमार्गे संपर्क आहेत. == वाहतूक == गारगोटी येथे महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाचे (एसटी) बसस्थानक आहे. येथून कोल्हापूर, गडहिंग्लज, राधानगरी, आजरा आणि इतर शहरांसाठी बससेवा उपलब्ध आहे. == हुतात्मा चौक == गारगोटीतील हुतात्मा चौक हा स्थानिक ऐतिहासिक महत्त्वाचा परिसर मानला जातो. स्थानिक परंपरेनुसार, ब्रिटिश काळात क्रांतिकारकांनी सरकारी खजिना हस्तगत करण्याचा प्रयत्न केला असता काही क्रांतिकारकांना वीरमरण आले. त्यांच्या स्मरणार्थ या ठिकाणास "हुतात्मा चौक" असे नाव देण्यात आल्याचे सांगितले जाते. या माहितीसाठी स्वतंत्र ऐतिहासिक संदर्भ आवश्यक आहेत. == धार्मिक स्थळे == गारगोटी परिसरातील सोनारे येथे नदीकाठी मुळे महाराजांचे मंदिर आहे. स्थानिक श्रद्धेनुसार, मुळे महाराज यांना आदमापूर येथील संत बाळूमामा गुरू मानले जाते. गारगोटीजवळील शेंगाव येथे दत्त मंदिर असून ते परिसरातील धार्मिक स्थळांपैकी एक आहे. == पर्यटन == गारगोटीपासून अल्प अंतरावर [[भुदरगड किल्ला]] आहे. इतिहासकारांच्या मते या किल्ल्याची उभारणी चालुक्य राजवटीच्या काळात झाली असावी. पुढे छत्रपती शिवाजी महाराजांनी हा किल्ला स्वराज्यात समाविष्ट केला. तसेच गारगोटी परिसरातील पाल हे नैसर्गिक परिसरासाठी ओळखले जाणारे ठिकाण आहे. == महत्त्व == गारगोटी हे भुदरगड तालुक्यातील प्रशासकीय, शैक्षणिक आणि व्यापारी केंद्र म्हणून विकसित झाले आहे. शहरातून परिसरातील गावांना शिक्षण, आरोग्य, वाहतूक, व्यापार आणि विविध शासकीय सेवा उपलब्ध होतात. [[वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील गावे]] h4us7jte1lvmpt288zpa57m53r1gz1n 2692594 2692593 2026-07-04T15:33:34Z संतोष गोरे 135680 2692594 wikitext text/x-wiki {{हा लेख|कोल्हापूर जिल्ह्यातील शहर |गारगोटी (निःसंदिग्धीकरण)}} '''गारगोटी''' [[कोल्हापूर जिल्हा| कोल्हापूर जिल्ह्यातील]] एक महत्त्वाचे शहर आणि तालुक्याचे ठिकाण आहे.गारगोटी शहराची लोकसंख्या १५ हाजार इतकी आहे. हे शहर कोल्हापूरपासुन ५५ किमी तर किल्ले [[भूदरगड]]पासून १० कि.मी अंतरावर आहे . [[रांगणा किल्ला]] येथून जवळ आहे. == वैशिष्ट्ये == गारगोटी हे कोल्हापूर जिल्ह्यातील भुदरगड तालुक्याचे मुख्यालय आहे. शहर हे तालुक्याचे प्रशासकीय, शैक्षणिक, व्यापारी आणि वाहतूक केंद्र म्हणून कार्य करते. कोल्हापूर, गडहिंग्लज, राधानगरी, आजरा तसेच परिसरातील गावांशी गारगोटीचे रस्तेमार्गे संपर्क आहेत. == वाहतूक == गारगोटी येथे महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाचे (एसटी) बसस्थानक आहे. येथून कोल्हापूर, गडहिंग्लज, राधानगरी, आजरा आणि इतर शहरांसाठी बससेवा उपलब्ध आहे. == हुतात्मा चौक == गारगोटीतील हुतात्मा चौक हा स्थानिक ऐतिहासिक महत्त्वाचा परिसर मानला जातो. स्थानिक परंपरेनुसार, ब्रिटिश काळात क्रांतिकारकांनी सरकारी खजिना हस्तगत करण्याचा प्रयत्न केला असता काही क्रांतिकारकांना वीरमरण आले. त्यांच्या स्मरणार्थ या ठिकाणास "हुतात्मा चौक" असे नाव देण्यात आल्याचे सांगितले जाते. या माहितीसाठी स्वतंत्र ऐतिहासिक संदर्भ आवश्यक आहेत. == धार्मिक स्थळे == गारगोटी परिसरातील सोनारे येथे नदीकाठी मुळे महाराजांचे मंदिर आहे. स्थानिक श्रद्धेनुसार, मुळे महाराज यांना आदमापूर येथील संत बाळूमामा गुरू मानले जाते. गारगोटीजवळील शेंगाव येथे दत्त मंदिर असून ते परिसरातील धार्मिक स्थळांपैकी एक आहे. == पर्यटन == गारगोटीपासून अल्प अंतरावर [[भुदरगड|भुदरगड किल्ला]] आहे. इतिहासकारांच्या मते या किल्ल्याची उभारणी चालुक्य राजवटीच्या काळात झाली असावी. पुढे छत्रपती शिवाजी महाराजांनी हा किल्ला स्वराज्यात समाविष्ट केला. तसेच गारगोटी परिसरातील पाल हे नैसर्गिक परिसरासाठी ओळखले जाणारे ठिकाण आहे. == महत्त्व == गारगोटी हे भुदरगड तालुक्यातील प्रशासकीय, शैक्षणिक आणि व्यापारी केंद्र म्हणून विकसित झाले आहे. शहरातून परिसरातील गावांना शिक्षण, आरोग्य, वाहतूक, व्यापार आणि विविध शासकीय सेवा उपलब्ध होतात. [[वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील गावे]] ljky8kjr2mzk37vdzcsjvfndifnmy4g 0 220009 2692629 2671454 2026-07-04T16:48:23Z अभय नातू 206 साचा 2692629 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''डॉ. ॲना सारा कुगलर''' ([[१९ एप्रिल]], [[इ.स. १८५६|१८५६]]:आर्डमोर, [[माँटगोमरी काउंटी, पेनसिल्व्हेनिया]] - [[२६ जुलै]], [[इ.स. १९३०|१९३०]]) ह्या [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेन]] वैद्यकीय मिशनरी होत्या. त्यांनी भारतामध्यल्या [[गुंटूर|गुंटूरमध्ये]] हॉस्पिटलची स्थापना करून ४७ वर्षे रुग्णसेवा केली. या हॉस्पिटलला नंतर त्यांचे नाव देण्यात आले. ==पूर्वजीवन== [[File:Dr. Anna Sarah Kugler.jpg|डावे|right|350px|डॉ ॲना सारा क्लूगर ]] त्यांचा जन्म १९ एप्रिल १८५६ रोजी आर्डमोर, मॉन्टगोमेरी काउंटी, [[पेनसिल्व्हेनिया]] येथे चार्ल्स क्लूगर आणि हॅरिएट एस. शेफ यांच्या घरी झाला. ब्रायन मॉर मधील एका खाजगी शाळेत त्यांनी प्रवेश घेतला आणि फिलाडेल्फियातील फ्रेंड्स सेंट्रल हायस्कूलमधून पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर १८७९ मध्ये पेंसिल्व्हेनियाच्या वुमन्स मेडिकल कॉलेजमधून त्या पदवीधर झाल्या. त्यानंतर त्यांनी नॉरिसटाऊन स्टेट हॉस्पिटलच्या महिला विभागात दोन वर्षे काम केले. ==भारतातील सेवा== १८८२ मध्ये लुथेरन मिशनरीचे ॲडम डी रोव यांच्याकडून त्यांना भारतात महिलांना सेवा देण्यासाठी तातडीने वैद्यकीय मिशनरींची आवश्यकता असल्याचे पत्र प्राप्त झाले. त्यांनी अमेरिकेतील लुथेरन चर्चमधील जनरल पायनॉड ऑफ व्हाइमन होम अँड फॉरेन मिशनरी सोसायटीकडे भारतात जाण्यासाठीच्या खर्चासाठी अर्ज केला. चर्चने सांगितले की, ''या प्रकारची कामे करण्यासाठी अद्याप ते तयार नाहीत'', परंतु भारतातील मुसलमान महिलांसाठी शिक्षक म्हणून कुगलर यांना भारतात पाठविण्यासाठी ते तयार झाले. डॉ. कुगलरनी ही नियुक्ती स्वीकारली कारण त्यांना खात्री होती की अखेरीस वैद्यकीय काम करण्यासाठी बोर्डाची संमती मिळेल. २५ ऑगस्ट, १८८३ रोजी त्या भारतासाठी रवाना झाल्या व २९ नोव्हेंबर १८८३ रोजी भारतात पोहचल्या. त्यांची आंध्र प्रदेश राज्यातील [[गुंटूर]] येथे नियुक्ती करण्यात झाली. त्या मुसलमान महिलांना शिकवण्याच्या कर्तव्याव्यतिरिक्त त्या महिलांसाठी वैद्यकीय सेवाही देत. सुरुवातीला जाती आणि वंशांच्या मर्यादांमुळे त्यांचे कार्य मर्यादित झाले होते, गोरी स्त्री म्हणून त्यांना उच्चजातीय हिंदूं "अशुद्ध" मानत. अनेक निर्बंध असूनही गुंटूर येथे त्यांनी आपल्या पहिल्या वर्षात १८५ रुग्णांना घरी व २७६ महिला रुग्णांना जनानखान्यात जाऊन उपचार केले. त्यांचे ब्रीदवाक्य होते, ''येशूसाठी आम्ही आपल्या सेवसी''. त्यानंतर त्यांची हिंदू मुलींच्या शाळेवर आणि बोर्डिंगची प्रभारी म्हणून नेमणूक झाली. डिसेंबर १८८५ मध्ये त्यांना वैद्यकीय मिशनरी म्हणून नेमण्यात आले. त्यांनी ताबडतोब दवाखान्यासाठीचे नियोजन करणे सुरू केले व १८८९ साली त्या पोस्ट ग्रॅज्युएट करण्यासाठी अमेरिकेमध्ये परत आल्या. १८९१ साली त्या उच्च पदवी घेऊन तसेच रुग्णालय-इमारत आणि उपकरणे या साठीचे आर्थिक नियोजन करून त्या भारतात परत आल्या. स्वनिधी तसेच अमेरिकेतुन मिळालेल्या देणग्यांतून त्यांनी गुंटूरमध्ये १८ एकराचा भूखंड विकत घेतला. स्वनिधी, मिळालेल्या देणग्या आणि सहकारी मिशनऱ्यांपासून मदत घेऊन त्यांनी रुग्णालयाच्या इमारतिची उभारणी सुरू केली आणि उपकरणे जमवली. [[चित्र:Kugler Hospital, Guntur.jpg |thumb|left|290px| गुंटूर मधील डॉ. कुगलर हॉस्पिटलची इमारत व पुतळा]] फेब्रुवारी १८९३ साली एक लहान दवाखाना या जमिनीवर उघडण्यात आला. आणि नंतर त्याच वर्षी अमेरिकन इव्हँजेलिकल लुथेरन मिशन हॉस्पिटलची कोनशिला ठेवण्यात आली. २३ जून, १८९७ रोजी या ५० खाटांच्या हॉस्पिटलचे अनावरण झाले. त्या काळातील ते भारतातील सर्वोत्तम हॉस्पिटल मानले गेले. डॉ. कुगलर यांनी गुंटूरचे संस्थानिक एलोरचे भूयुंगा राव बहादूर यांच्या पत्नीवर उपचार केले तसेच त्यांचे बाळंतपणही केले, संस्थानिकांना मुलगा झाला. संस्थानिकांनी "राव चिन्नमागरी सतराम" हे हॉस्पिटलच्या समोरील विश्रामगृह हॉस्पिटला दान केले. नंतर या विश्रामगृहाचा वापर हिंदू कुटुंबे त्यांच्या नातेवाईकांवर उपचार दरम्यान रहाण्यासाठी करू लागले. १८९५ मध्ये त्यांना शेवटी इतर मिशन कर्तव्यामधून मुक्त करण्यात आले आणि त्यांनी स्वतःला पूर्ण वेळ वैद्यकीय कार्यासाठी वाहून घेतले. हॉस्पिटलमधील आपल्या कर्तव्याव्यतिरिक्त त्यांनी दक्षिण भारतातील इतर गावांमध्येही दवाखाने उघडण्याचे काम त्यांनी केले. लहान मुलांच्या प्रभाग, प्रसूती वार्ड आणि रुग्णालयातील अन्या खोल्यांसाठी निधी उभारला आणि रेंटचिंतला या गावात हॉस्पिटल उभारले. == निधन == १९२५ साली त्यांना अतिश्रमाने थकवा आला व विश्रांतीसाठी त्या दोन वर्षे अमेरिकेला परत गेल्या. दोन वर्षाने त्या परत आल्या व वर्षाभरातच परत ॲनीमियाने आजारी पडल्या. २६ जुलै १९३० रोजी गुंटूर येथील आपल्या स्वतःच्या इस्पितळात त्यांचे निधन झाले. त्यांचे गंटूर येथे दफन करण्यात आले. अमेरिकेतील आर्डमोर येथील सेंट पॉल लुथेरन स्मशानभूमीत त्यांचे स्मारक उभारण्यात आले. त्यांनी मृत्यूच्या काही काळ आधी डॉ. आयडा स्कडरर व त्यांचे सहकारी आणि जवळचे सहकारी यांना सांगितले होते की " ''मला वाटते की मी पन्नास वर्षांपासून भारताची आहे आणि फक्त सत्तेचाळीस वर्षेच सेवा करू शकले, याची मला खंत आहे''". त्यांच्या मृत्यूनंतर त्यांनी ज्या प्रतिष्ठित इस्पितळाची स्थापना केली त्याचे नामकरण डॉ. कुगलर हॉस्पिटल असे करण्यात आले आहे. १९२८ मध्ये त्यांनी ''गंटूर मिशन हॉस्पिटल'' हे एक आत्मचरित्रात्मक पुस्तक लिहिले, ते भविष्यातील वैद्यकीय मिशनऱ्यांसाठी मार्गदर्शक ठरले. == पुरस्कार == १९०५ आणि १९१७ असे दोनदा त्यांना [[कैसर-ए-हिंद]] मेडल पुरस्कार देण्यात आला. {{साचा:कैसर-ए-हिंद विजेते}} {{DEFAULTSORT:कुगलर,डॉ ॲना सारा}} [[वर्ग:इ.स. १८५६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९३० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:कैसर-ए-हिंद पुरस्कार विजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] lxf7h001qmcs53aj24d27ky1sgvd45u 2692630 2692629 2026-07-04T16:48:36Z अभय नातू 206 /* पूर्वजीवन */ 2692630 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''डॉ. ॲना सारा कुगलर''' ([[१९ एप्रिल]], [[इ.स. १८५६|१८५६]]:आर्डमोर, [[माँटगोमरी काउंटी, पेनसिल्व्हेनिया]] - [[२६ जुलै]], [[इ.स. १९३०|१९३०]]) ह्या [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेन]] वैद्यकीय मिशनरी होत्या. त्यांनी भारतामध्यल्या [[गुंटूर|गुंटूरमध्ये]] हॉस्पिटलची स्थापना करून ४७ वर्षे रुग्णसेवा केली. या हॉस्पिटलला नंतर त्यांचे नाव देण्यात आले. ==पूर्वजीवन== त्यांचा जन्म १९ एप्रिल १८५६ रोजी आर्डमोर, मॉन्टगोमेरी काउंटी, [[पेनसिल्व्हेनिया]] येथे चार्ल्स क्लूगर आणि हॅरिएट एस. शेफ यांच्या घरी झाला. ब्रायन मॉर मधील एका खाजगी शाळेत त्यांनी प्रवेश घेतला आणि फिलाडेल्फियातील फ्रेंड्स सेंट्रल हायस्कूलमधून पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर १८७९ मध्ये पेंसिल्व्हेनियाच्या वुमन्स मेडिकल कॉलेजमधून त्या पदवीधर झाल्या. त्यानंतर त्यांनी नॉरिसटाऊन स्टेट हॉस्पिटलच्या महिला विभागात दोन वर्षे काम केले. ==भारतातील सेवा== १८८२ मध्ये लुथेरन मिशनरीचे ॲडम डी रोव यांच्याकडून त्यांना भारतात महिलांना सेवा देण्यासाठी तातडीने वैद्यकीय मिशनरींची आवश्यकता असल्याचे पत्र प्राप्त झाले. त्यांनी अमेरिकेतील लुथेरन चर्चमधील जनरल पायनॉड ऑफ व्हाइमन होम अँड फॉरेन मिशनरी सोसायटीकडे भारतात जाण्यासाठीच्या खर्चासाठी अर्ज केला. चर्चने सांगितले की, ''या प्रकारची कामे करण्यासाठी अद्याप ते तयार नाहीत'', परंतु भारतातील मुसलमान महिलांसाठी शिक्षक म्हणून कुगलर यांना भारतात पाठविण्यासाठी ते तयार झाले. डॉ. कुगलरनी ही नियुक्ती स्वीकारली कारण त्यांना खात्री होती की अखेरीस वैद्यकीय काम करण्यासाठी बोर्डाची संमती मिळेल. २५ ऑगस्ट, १८८३ रोजी त्या भारतासाठी रवाना झाल्या व २९ नोव्हेंबर १८८३ रोजी भारतात पोहचल्या. त्यांची आंध्र प्रदेश राज्यातील [[गुंटूर]] येथे नियुक्ती करण्यात झाली. त्या मुसलमान महिलांना शिकवण्याच्या कर्तव्याव्यतिरिक्त त्या महिलांसाठी वैद्यकीय सेवाही देत. सुरुवातीला जाती आणि वंशांच्या मर्यादांमुळे त्यांचे कार्य मर्यादित झाले होते, गोरी स्त्री म्हणून त्यांना उच्चजातीय हिंदूं "अशुद्ध" मानत. अनेक निर्बंध असूनही गुंटूर येथे त्यांनी आपल्या पहिल्या वर्षात १८५ रुग्णांना घरी व २७६ महिला रुग्णांना जनानखान्यात जाऊन उपचार केले. त्यांचे ब्रीदवाक्य होते, ''येशूसाठी आम्ही आपल्या सेवसी''. त्यानंतर त्यांची हिंदू मुलींच्या शाळेवर आणि बोर्डिंगची प्रभारी म्हणून नेमणूक झाली. डिसेंबर १८८५ मध्ये त्यांना वैद्यकीय मिशनरी म्हणून नेमण्यात आले. त्यांनी ताबडतोब दवाखान्यासाठीचे नियोजन करणे सुरू केले व १८८९ साली त्या पोस्ट ग्रॅज्युएट करण्यासाठी अमेरिकेमध्ये परत आल्या. १८९१ साली त्या उच्च पदवी घेऊन तसेच रुग्णालय-इमारत आणि उपकरणे या साठीचे आर्थिक नियोजन करून त्या भारतात परत आल्या. स्वनिधी तसेच अमेरिकेतुन मिळालेल्या देणग्यांतून त्यांनी गुंटूरमध्ये १८ एकराचा भूखंड विकत घेतला. स्वनिधी, मिळालेल्या देणग्या आणि सहकारी मिशनऱ्यांपासून मदत घेऊन त्यांनी रुग्णालयाच्या इमारतिची उभारणी सुरू केली आणि उपकरणे जमवली. [[चित्र:Kugler Hospital, Guntur.jpg |thumb|left|290px| गुंटूर मधील डॉ. कुगलर हॉस्पिटलची इमारत व पुतळा]] फेब्रुवारी १८९३ साली एक लहान दवाखाना या जमिनीवर उघडण्यात आला. आणि नंतर त्याच वर्षी अमेरिकन इव्हँजेलिकल लुथेरन मिशन हॉस्पिटलची कोनशिला ठेवण्यात आली. २३ जून, १८९७ रोजी या ५० खाटांच्या हॉस्पिटलचे अनावरण झाले. त्या काळातील ते भारतातील सर्वोत्तम हॉस्पिटल मानले गेले. डॉ. कुगलर यांनी गुंटूरचे संस्थानिक एलोरचे भूयुंगा राव बहादूर यांच्या पत्नीवर उपचार केले तसेच त्यांचे बाळंतपणही केले, संस्थानिकांना मुलगा झाला. संस्थानिकांनी "राव चिन्नमागरी सतराम" हे हॉस्पिटलच्या समोरील विश्रामगृह हॉस्पिटला दान केले. नंतर या विश्रामगृहाचा वापर हिंदू कुटुंबे त्यांच्या नातेवाईकांवर उपचार दरम्यान रहाण्यासाठी करू लागले. १८९५ मध्ये त्यांना शेवटी इतर मिशन कर्तव्यामधून मुक्त करण्यात आले आणि त्यांनी स्वतःला पूर्ण वेळ वैद्यकीय कार्यासाठी वाहून घेतले. हॉस्पिटलमधील आपल्या कर्तव्याव्यतिरिक्त त्यांनी दक्षिण भारतातील इतर गावांमध्येही दवाखाने उघडण्याचे काम त्यांनी केले. लहान मुलांच्या प्रभाग, प्रसूती वार्ड आणि रुग्णालयातील अन्या खोल्यांसाठी निधी उभारला आणि रेंटचिंतला या गावात हॉस्पिटल उभारले. == निधन == १९२५ साली त्यांना अतिश्रमाने थकवा आला व विश्रांतीसाठी त्या दोन वर्षे अमेरिकेला परत गेल्या. दोन वर्षाने त्या परत आल्या व वर्षाभरातच परत ॲनीमियाने आजारी पडल्या. २६ जुलै १९३० रोजी गुंटूर येथील आपल्या स्वतःच्या इस्पितळात त्यांचे निधन झाले. त्यांचे गंटूर येथे दफन करण्यात आले. अमेरिकेतील आर्डमोर येथील सेंट पॉल लुथेरन स्मशानभूमीत त्यांचे स्मारक उभारण्यात आले. त्यांनी मृत्यूच्या काही काळ आधी डॉ. आयडा स्कडरर व त्यांचे सहकारी आणि जवळचे सहकारी यांना सांगितले होते की " ''मला वाटते की मी पन्नास वर्षांपासून भारताची आहे आणि फक्त सत्तेचाळीस वर्षेच सेवा करू शकले, याची मला खंत आहे''". त्यांच्या मृत्यूनंतर त्यांनी ज्या प्रतिष्ठित इस्पितळाची स्थापना केली त्याचे नामकरण डॉ. कुगलर हॉस्पिटल असे करण्यात आले आहे. १९२८ मध्ये त्यांनी ''गंटूर मिशन हॉस्पिटल'' हे एक आत्मचरित्रात्मक पुस्तक लिहिले, ते भविष्यातील वैद्यकीय मिशनऱ्यांसाठी मार्गदर्शक ठरले. == पुरस्कार == १९०५ आणि १९१७ असे दोनदा त्यांना [[कैसर-ए-हिंद]] मेडल पुरस्कार देण्यात आला. {{साचा:कैसर-ए-हिंद विजेते}} {{DEFAULTSORT:कुगलर,डॉ ॲना सारा}} [[वर्ग:इ.स. १८५६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९३० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:कैसर-ए-हिंद पुरस्कार विजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] 1qjd0m5m9xp2d31afpfhp0c789sa0av 2692631 2692630 2026-07-04T16:49:50Z अभय नातू 206 /* पूर्वजीवन */ 2692631 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''डॉ. ॲना सारा कुगलर''' ([[१९ एप्रिल]], [[इ.स. १८५६|१८५६]]:आर्डमोर, [[माँटगोमरी काउंटी, पेनसिल्व्हेनिया]] - [[२६ जुलै]], [[इ.स. १९३०|१९३०]]) ह्या [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेन]] वैद्यकीय मिशनरी होत्या. त्यांनी भारतामध्यल्या [[गुंटूर|गुंटूरमध्ये]] हॉस्पिटलची स्थापना करून ४७ वर्षे रुग्णसेवा केली. या हॉस्पिटलला नंतर त्यांचे नाव देण्यात आले. ==पूर्वजीवन== त्यांचा जन्म १९ एप्रिल १८५६ रोजी [[आर्डमोर (मॉन्टगोमेरी काउंटी)|आर्डमोर, मॉन्टगोमेरी काउंटी]], [[पेनसिल्व्हेनिया]] येथे चार्ल्स कुगलर आणि हॅरिएट एस. शेफ यांच्या घरी झाला. ब्रायन मॉर मधील एका खाजगी शाळेत त्यांनी प्रवेश घेतला आणि [[फिलाडेल्फिया]]तील फ्रेंड्स सेंट्रल हायस्कूलमधून पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर १८७९ मध्ये [[पेंसिल्व्हेनिया वुमन्स मेडिकल कॉलेज|पेंसिल्व्हेनियाच्या वुमन्स मेडिकल कॉलेजमधून]] त्या पदवीधर झाल्या. त्यानंतर त्यांनी नॉरिसटाऊन स्टेट हॉस्पिटलच्या महिला विभागात दोन वर्षे काम केले. ==भारतातील सेवा== १८८२ मध्ये लुथेरन मिशनरीचे ॲडम डी रोव यांच्याकडून त्यांना भारतात महिलांना सेवा देण्यासाठी तातडीने वैद्यकीय मिशनरींची आवश्यकता असल्याचे पत्र प्राप्त झाले. त्यांनी अमेरिकेतील लुथेरन चर्चमधील जनरल पायनॉड ऑफ व्हाइमन होम अँड फॉरेन मिशनरी सोसायटीकडे भारतात जाण्यासाठीच्या खर्चासाठी अर्ज केला. चर्चने सांगितले की, ''या प्रकारची कामे करण्यासाठी अद्याप ते तयार नाहीत'', परंतु भारतातील मुसलमान महिलांसाठी शिक्षक म्हणून कुगलर यांना भारतात पाठविण्यासाठी ते तयार झाले. डॉ. कुगलरनी ही नियुक्ती स्वीकारली कारण त्यांना खात्री होती की अखेरीस वैद्यकीय काम करण्यासाठी बोर्डाची संमती मिळेल. २५ ऑगस्ट, १८८३ रोजी त्या भारतासाठी रवाना झाल्या व २९ नोव्हेंबर १८८३ रोजी भारतात पोहचल्या. त्यांची आंध्र प्रदेश राज्यातील [[गुंटूर]] येथे नियुक्ती करण्यात झाली. त्या मुसलमान महिलांना शिकवण्याच्या कर्तव्याव्यतिरिक्त त्या महिलांसाठी वैद्यकीय सेवाही देत. सुरुवातीला जाती आणि वंशांच्या मर्यादांमुळे त्यांचे कार्य मर्यादित झाले होते, गोरी स्त्री म्हणून त्यांना उच्चजातीय हिंदूं "अशुद्ध" मानत. अनेक निर्बंध असूनही गुंटूर येथे त्यांनी आपल्या पहिल्या वर्षात १८५ रुग्णांना घरी व २७६ महिला रुग्णांना जनानखान्यात जाऊन उपचार केले. त्यांचे ब्रीदवाक्य होते, ''येशूसाठी आम्ही आपल्या सेवसी''. त्यानंतर त्यांची हिंदू मुलींच्या शाळेवर आणि बोर्डिंगची प्रभारी म्हणून नेमणूक झाली. डिसेंबर १८८५ मध्ये त्यांना वैद्यकीय मिशनरी म्हणून नेमण्यात आले. त्यांनी ताबडतोब दवाखान्यासाठीचे नियोजन करणे सुरू केले व १८८९ साली त्या पोस्ट ग्रॅज्युएट करण्यासाठी अमेरिकेमध्ये परत आल्या. १८९१ साली त्या उच्च पदवी घेऊन तसेच रुग्णालय-इमारत आणि उपकरणे या साठीचे आर्थिक नियोजन करून त्या भारतात परत आल्या. स्वनिधी तसेच अमेरिकेतुन मिळालेल्या देणग्यांतून त्यांनी गुंटूरमध्ये १८ एकराचा भूखंड विकत घेतला. स्वनिधी, मिळालेल्या देणग्या आणि सहकारी मिशनऱ्यांपासून मदत घेऊन त्यांनी रुग्णालयाच्या इमारतिची उभारणी सुरू केली आणि उपकरणे जमवली. [[चित्र:Kugler Hospital, Guntur.jpg |thumb|left|290px| गुंटूर मधील डॉ. कुगलर हॉस्पिटलची इमारत व पुतळा]] फेब्रुवारी १८९३ साली एक लहान दवाखाना या जमिनीवर उघडण्यात आला. आणि नंतर त्याच वर्षी अमेरिकन इव्हँजेलिकल लुथेरन मिशन हॉस्पिटलची कोनशिला ठेवण्यात आली. २३ जून, १८९७ रोजी या ५० खाटांच्या हॉस्पिटलचे अनावरण झाले. त्या काळातील ते भारतातील सर्वोत्तम हॉस्पिटल मानले गेले. डॉ. कुगलर यांनी गुंटूरचे संस्थानिक एलोरचे भूयुंगा राव बहादूर यांच्या पत्नीवर उपचार केले तसेच त्यांचे बाळंतपणही केले, संस्थानिकांना मुलगा झाला. संस्थानिकांनी "राव चिन्नमागरी सतराम" हे हॉस्पिटलच्या समोरील विश्रामगृह हॉस्पिटला दान केले. नंतर या विश्रामगृहाचा वापर हिंदू कुटुंबे त्यांच्या नातेवाईकांवर उपचार दरम्यान रहाण्यासाठी करू लागले. १८९५ मध्ये त्यांना शेवटी इतर मिशन कर्तव्यामधून मुक्त करण्यात आले आणि त्यांनी स्वतःला पूर्ण वेळ वैद्यकीय कार्यासाठी वाहून घेतले. हॉस्पिटलमधील आपल्या कर्तव्याव्यतिरिक्त त्यांनी दक्षिण भारतातील इतर गावांमध्येही दवाखाने उघडण्याचे काम त्यांनी केले. लहान मुलांच्या प्रभाग, प्रसूती वार्ड आणि रुग्णालयातील अन्या खोल्यांसाठी निधी उभारला आणि रेंटचिंतला या गावात हॉस्पिटल उभारले. == निधन == १९२५ साली त्यांना अतिश्रमाने थकवा आला व विश्रांतीसाठी त्या दोन वर्षे अमेरिकेला परत गेल्या. दोन वर्षाने त्या परत आल्या व वर्षाभरातच परत ॲनीमियाने आजारी पडल्या. २६ जुलै १९३० रोजी गुंटूर येथील आपल्या स्वतःच्या इस्पितळात त्यांचे निधन झाले. त्यांचे गंटूर येथे दफन करण्यात आले. अमेरिकेतील आर्डमोर येथील सेंट पॉल लुथेरन स्मशानभूमीत त्यांचे स्मारक उभारण्यात आले. त्यांनी मृत्यूच्या काही काळ आधी डॉ. आयडा स्कडरर व त्यांचे सहकारी आणि जवळचे सहकारी यांना सांगितले होते की " ''मला वाटते की मी पन्नास वर्षांपासून भारताची आहे आणि फक्त सत्तेचाळीस वर्षेच सेवा करू शकले, याची मला खंत आहे''". त्यांच्या मृत्यूनंतर त्यांनी ज्या प्रतिष्ठित इस्पितळाची स्थापना केली त्याचे नामकरण डॉ. कुगलर हॉस्पिटल असे करण्यात आले आहे. १९२८ मध्ये त्यांनी ''गंटूर मिशन हॉस्पिटल'' हे एक आत्मचरित्रात्मक पुस्तक लिहिले, ते भविष्यातील वैद्यकीय मिशनऱ्यांसाठी मार्गदर्शक ठरले. == पुरस्कार == १९०५ आणि १९१७ असे दोनदा त्यांना [[कैसर-ए-हिंद]] मेडल पुरस्कार देण्यात आला. {{साचा:कैसर-ए-हिंद विजेते}} {{DEFAULTSORT:कुगलर,डॉ ॲना सारा}} [[वर्ग:इ.स. १८५६ मधील जन्म]] [[वर्ग:इ.स. १९३० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:कैसर-ए-हिंद पुरस्कार विजेते]] [[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]] sx40hasnz3o02bvma75lz64r0rn8z8q 0 222344 2692612 2528576 2026-07-04T15:58:01Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2692612 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट रेल्वे स्थानक | नाव = '''ईतवारी जंक्शन''' | स्थानिकनाव = | स्थानिकभाषा = | cta_header = | प्रकार = '''[[दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे]] स्थानक''' | style = | चित्र = | चित्ररुंदी = | चित्रवर्णन = | पत्ता = [[ईतवारी]], [[नागपूर]] | उंची = ३०५ मी | मार्ग = [[हावडा−नागपूर−मुंबई रेल्वेमार्ग]] | जोडमार्ग = | अंतर = | इमारत = | फलाट = ६ | विद्युतीकरण = होय | उद्घाटन = | ADA = | संकेत = ITW | मालकी = [[भारतीय रेल्वे मंत्रालय|रेल्वे मंत्रालय]], [[भारतीय रेल्वे]] | चालक = | विभाग = [[दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे]] | map_type = महाराष्ट्र | map dot label = ईतवारी | latd = 21| latm = 09| lats = 28.4| latNS = N | longd = 79| longm = 07| longs = 10.3 | longEW = E }} '''ईतवारी''' हे [[भारत]] देशाच्या [[नागपूर]] जिल्ह्यातील एक [[रेल्वे स्थानक]] व जंक्शन आहे. [[मुंबई]] व [[कोलकाता]] शहरांना [[नागपूर]] मार्गे जोडणाऱ्या [[हावडा−नागपूर−मुंबई रेल्वेमार्ग]]ावर असलेले ईतवारी रेल्वे स्थानक ह्या भागातील एक महत्त्वाचे स्थानक मानले जाते.हे [[नागपूर रेल्वे स्थानक|नागपूर]] स्थानकापासून सुमारे ४ किमी अंतरावर आहे. येथे ६ फलाट आहेत.या स्थानकावर सुमारे ८ गाड्या थांबतात. येथून १० रेल्वे गाड्यांची सुरुवात होते व १० रेल्वे गाड्या येथे टर्मिनेट होतात. हे रेल्वेचे नागपूर-नागभीड नॅरोगेज मार्गावरील एक स्थानकही आहे. येथून [[कोराडी]]ला एक फाटा जातो.<ref name="ईतवारी">[https://indiarailinfo.com/departures/2034 इंडियारेलइंन्फो या संकेतस्थळावरील इतवारी जंक्शनची माहिती]</ref> नागपूर शहरातील ५ रेल्वे स्थानकांपैकी एक असलेल्या या स्थानकातून [[इतवारी टाटानगर पॅसेंजर]] गाडी निघते. == इतवारीहून जाणाऱ्या महत्त्वाच्या गाड्या == * [[गोंदिया रेल्वे स्थानक|गोंदिया]]-[[छत्रपती शाहू महाराज टर्मिनस|कोल्हापूर]] [[महाराष्ट्र एक्सप्रेस]] * गोंदिया-[[छत्रपती शिवाजी टर्मिनस]] [[विदर्भ एक्सप्रेस]] * [[पुणे रेल्वे स्थानक|पुणे]]-[[हावडा रेल्वे स्थानक|हावडा]] [[आझाद हिंद एक्सप्रेस]] * मुंबई-हावडा [[गीतांजली एक्सप्रेस]] * [[लोकमान्य टिळक टर्मिनस]]-हावडा [[समरसता एक्सप्रेस]] * [[नागपूर रेल्वे स्थानक|नागपूर]]-[[बिलासपूर रेल्वे स्थानक|बिलासपूर]] इंटरसिटी एक्सप्रेस * [[छत्तीसगड एक्सप्रेस]] * [[शिवनाथ एक्सप्रेस]]<ref name="ईतवारी"/> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [https://indiarailinfo.com/departures/2034 ईतवारीहून जाणाऱ्या व सुटणाऱ्या सर्व गाड्यांचे वेळापत्रक] {{महाराष्ट्रातील रेल्वे स्थानके|state=collapsed}} [[वर्ग:नागपूर|रे]] [[वर्ग:नागपूर जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके]] [[वर्ग:दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वेची स्थानके]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे जंक्शन स्थानके]] pegu76ks7akhc63wne1h6nz8m00chu3 1 225473 2692672 1935638 2026-07-05T05:24:27Z Yogesh R. Lokhande 184943 /* मातंग सर्वात प्राचीन */ नवीन विभाग 2692672 wikitext text/x-wiki == थांबा == {{साद|ज}} कृपया तात्पुरती संपादने थांबवा. कारण आधीच्आया अनामिक सदस्याने केलेली चार संपादने उलटवायची बाकी आहेत.--[[User:संदेश हिवाळे|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:संदेश हिवाळे|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} १४:२०, २१ फेब्रुवारी २०१८ (IST) --[[User:संदेश हिवाळे|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:संदेश हिवाळे|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} १४:२०, २१ फेब्रुवारी २०१८ (IST) {{साद|ज}} अनामिकाची संपादने पूर्ववत केली गेली आहे. आपण जोडलेले 'आंबेडकरांनी आणि त्यांच्या महार जातीच्या लोकांनी बौद्ध धर्म स्वीकारला तरी मांगांनी तसे केले नाही.' हे सुद्धा काढले आहे. कारण 'बहुसंख्य' मांगांसाठी लागू होते, 'सर्वच' मांगांसाठी नाही. एका मांग समाजाच्या एका लहान गटाने बौद्ध धर्म स्वीकारलेला आहे. आणि आताही इतर मांग बौद्ध धर्म स्वीकारत आहेत. हे अल्प मांग करतात, बहुसंख्य नाही, हेही खरे. धन्यवाद. --[[User:संदेश हिवाळे|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:संदेश हिवाळे|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} १४:४२, २१ फेब्रुवारी २०१८ (IST) --[[User:संदेश हिवाळे|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:संदेश हिवाळे|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} १४:४२, २१ फेब्रुवारी २०१८ (IST) :पानावरील संपादनांवर लक्ष ठेवल्याबद्दल धन्यवाद. :तुम्ही वर लिहिलेले नेमके कळत नाही आहे. :बहुसंख्य मांगांनी बौद्ध धर्म स्वीकारला कि नाही? :आता बहुसंख्य मांग बौद्ध आहेत कि नाही? :सध्या मांगांमध्ये बौद्ध बहुसंख्या आहेत कि नाही? :हे कळवावे आणि लेखात तसा उल्लेख करावा. :धन्यवाद. :[[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २०:१५, २१ फेब्रुवारी २०१८ (IST) नमस्कार, *अल्पसंख्याक मांगांनी बौद्ध धर्म स्वीकारला आहे आणि स्वीकारतही आहेत. *बहुसंख्याक मांगांनी बौद्ध स्वीकारला नाही. म्हणजेच *सध्या मागांमध्ये हिंदू धर्म हा बहुसंख्याक आहेत. *या सर्व बाबींचा लेखातील 'धर्म' विभागात विस्ताराने उल्लेख केलेला आहे. *धन्यवाद. --[[User:संदेश हिवाळे|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:संदेश हिवाळे|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} १०:४२, २२ फेब्रुवारी २०१८ (IST) ==सत्यशोधक समाज महासंघ संघटनेअंतर्गत धर्मांतर== मा.जी.एस कांबळे यांच्या सत्ययोधक समाज महासंघ संघटनेअंतर्गत २०१४ पासून २०१८ पर्यंत २५०० मांगानी बौध्द धम्म स्विकरला आहेे.. [[सदस्य:भगवान सरोदे|भगवान सरोदे]] ([[सदस्य चर्चा:भगवान सरोदे|चर्चा]]) १२:५९, १ नोव्हेंबर २०१८ (IST) :{{साद|भगवान सरोदे}} आपल्या वरील मुद्दाला विश्वसनीय संदर्भ असेल तर त्याला लेखात जोडू शकता.--[[User:संदेश हिवाळे|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:संदेश हिवाळे|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} २३:१६, १९ जानेवारी २०१९ (IST) == अर्धसुरक्षित साचा == {{साद|अभय नातू|V.narsikar}} 'अर्धसुरक्षित' साचा लावला तरी अनामिक सदस्य संपादन करू शकतात. मग कोणता साचा वापरला तर अनामिक सदस्य संपादन करू शकणार नाहीत.--[[User:संदेश हिवाळे|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:संदेश हिवाळे|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} १६:२१, २७ फेब्रुवारी २०१८ (IST) --[[User:संदेश हिवाळे|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:संदेश हिवाळे|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} १६:२१, २७ फेब्रुवारी २०१८ (IST) ::कृपया, अनामिक सदस्याने केलेले सर्व बदल पूर्ववत करा. व लेखाला पूर्ण सुरक्षित करा.--[[User:संदेश हिवाळे|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:संदेश हिवाळे|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} १६:२५, २७ फेब्रुवारी २०१८ (IST) --[[User:संदेश हिवाळे|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:संदेश हिवाळे|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} १६:२५, २७ फेब्रुवारी २०१८ (IST) == लेख सुधारुयात == यापानावरील संदर्भहिन मजकूर काढायला सुरूवात केली पाहिजे, संदर्भ नसलेली विधाने एकतर संदर्भ देऊन सिध्द करु किंवा काढून टाकूयात, पान सुधारुयात, [[सदस्य:संदेश हिवाळे]] आपण हे काम हातात घेऊ, [[सदस्य:Sureshkhole|WikiSuresh]] ([[सदस्य चर्चा:Sureshkhole|चर्चा]]) १८:२०, २७ फेब्रुवारी २०१८ (IST) ::मी आधीच बहुतांश लेख सुधारला आहे. तथापि, या लेखातील इतिहास, व्यवसाय व पोटजाती या तीन विभागामध्येच फक्त संदर्भांचा अभाव आहे. या तीन विभागामध्येच काम करावे लागेल. पण जाणिवपूर्वक कोणीतरी अनामिक सदस्य यातील संदर्भासह मोठा मजकूर सतत हटवत आहे अन् मी तो परत परत पूर्ववत करत आहे. कृपया, या अनामिकाचीही माहिती काढता आली तर पहा. --[[User:संदेश हिवाळे|'''<span style="background color: black; color: orange">संदेश</span><span style="color: blue"> हिवाळे</span>'''<span style="color: green"></span>]]^{[[User talk:संदेश हिवाळे|<span style="color: maroon">चर्चा</span>]]} १८:४५, २७ फेब्रुवारी २०१८ (IST) धर्मांतरित लोकांचे उल्लेख केला पण ज्यांनी मातंग समाजाचा उद्धार केला त्या क्रांतीसम्राट बाबासाहेब गोपले यांची माहिती टाकायला लेखकांना लकवा बसला का? [[सदस्य:Lalit Kuchekar|Lalit Kuchekar]] ([[सदस्य चर्चा:Lalit Kuchekar|चर्चा]]) १७:१६, ४ ऑगस्ट २०२१ (IST) == मातंग सर्वात प्राचीन == {{Infobox Clan|name=मातंग विद्याधर वंश|ethnicity=जैन इतिहास / प्राचीन नागवंश|regions=विजयार्ध / प्राचीन भारत|religions=[[जैन धर्म]]|subdivisions=वार्क्ष मुलिक वंश (नागवंश) याच्यासह ७ उप-शाखा}} '''मातंग विद्याधर वंश''' आणि त्याची उप-शाखा '''वार्क्ष मुलिक वंश (नागवंश)''' हा जैन इतिहास, पुराण आणि आगम साहित्यातील एक अत्यंत प्राचीन आणि गौरवशाली वंश आहे. [[आचार्य जिनसेन]] कृत ''महापुराण'', [[आचार्य विमलसुरी]] कृत ''पद्मपुराण'' (पौमचरियं) आणि श्वेतांबर जैन परंपरेतील पवित्र आगम ग्रंथ ''[[उत्तराध्ययन सूत्र]]'' यामध्ये या वंशाचा सविस्तर आणि ऐतिहासिक संदर्भ आढळतो.<ref>आचार्य जिनसेन, महापुराण; आचार्य विमलसुरी, पद्मपुराण (पौमचरियं) - विद्याधर वंशाची उत्पत्ती.</ref> == उत्पत्ती आणि इतिहास == जैन पुराण साहित्यानुसार, या वंशाची सुरुवात जैन धर्माचे प्रथम तीर्थंकर [[ऋषभदेव (जैन धर्म)|भगवान ऋषभदेव]] यांच्या काळात झाली. ऋषभदेवांचे निष्ठावंत अनुयायी (किंवा नातू) '''नमि आणि विनमि''' यांच्या सेवेवर प्रसन्न होऊन धरणेंद्र देवेंद्राने त्यांना विजयार्ध पर्वतावर राहण्याचे स्थान दिले आणि अनेक 'विद्या' (अलौकिक शक्ती) बहाल केल्या. यामुळे ते '''विद्याधर''' म्हणून ओळखले जाऊ लागले. राजा विनमि यांच्या प्रतापी पुत्राचे नाव '''मातंग''' होते. या पुत्राच्या नावावरून पुढे '''मातंग विद्याधर वंश''' अस्तित्वात आला.<ref>आचार्य विमलसुरी, पद्मपुराण (पौमचरियं) - विद्याधर वंश संदर्भ.</ref> == वार्क्ष मुलिक वंश (नागवंश) शाखा == मातंग विद्याधर वंशाचा विस्तार होत असताना त्याच्या एकूण सात प्रमुख उप-शाखा (कुळे) निर्माण झाल्या. या सात शाखांपैकी एक अत्यंत प्रसिद्ध शाखा म्हणजे '''वार्क्ष मुलिक वंश''' होय. * '''नागवंश नामकरण:''' या वंशातील लोकांचे मुख्य चिन्ह 'नाग' (साप) हे होते आणि ते नागाच्या चिन्हांनी युक्त दागिने व मुकुट परिधान करत असत. याच कारणामुळे या शाखेला पुढे '''नागवंश''' म्हणून ओळखले गेले. * '''तीर्थंकर सुपार्श्वनाथ संदर्भ:''' जैन धर्माचे ७ वे तीर्थंकर [[सुपार्श्वनाथ|भगवान सुपार्श्वनाथ]] यांचा जन्म याच वार्क्ष मुलिक वंशात (नागवंशात) झाला होता. त्यांच्या मस्तकावर असलेला सात फण्यांचा नाग हा त्यांच्या या वंशाशी संबंधित आहे. == आगम संदर्भ (उत्तराध्ययन सूत्र) == जैन परंपरेतील अत्यंत पवित्र आगम ग्रंथ ''उत्तराध्ययन सूत्र'' (भगवान महावीरांची अंतिम वाणी) यामध्ये मातंग वंशातील थोर ऋषीमुनींचा आणि त्यांच्या आध्यात्मिक श्रेष्ठतेचा इतिहास आढळतो: # '''हरिकेशी मुनी (अध्याय १२ - हरिकेशी अध्ययन):''' जन्मजात मातंग वंशात जन्माला आलेले हरिकेशी हे परम तपस्वी जैन मुनी झाले. एका यज्ञशाळेच्या प्रसंगी तत्कालीन ब्राह्मणांनी त्यांच्या जातीवरून त्यांचा अपमान केला होता. परंतु, हरिकेशी मुनींनी आपल्या तपोबलाने आणि समभावाने सिद्ध केले की, श्रेष्ठत्व हे जातीने किंवा जन्माने नव्हे, तर सदाचाराने आणि संयमाने प्राप्त होते.<ref>उत्तराध्ययन सूत्र, अध्याय १२ - हरिकेशी अध्ययन.</ref> # '''चित्त-संभूत कथा (अध्याय १३ - चित्त-संभूत अध्ययन):''' या अध्यायात मातंग कुळात जन्माला आलेल्या चित्त आणि संभूत या दोन भावांची कथा आहे, ज्यांनी पूर्वजन्मीच्या साधना आणि वैराग्याने मोक्ष मार्ग प्रशस्त केला होता.<ref>उत्तराध्ययन सूत्र, अध्याय १३ - चित्त-संभूत अध्ययन.</ref> == जैन यक्ष परंपरेत स्थान == जैन तंत्र आणि शासन देव परंपरेमध्ये मातंग वंशाला रक्षक देव म्हणून अत्यंत पवित्र स्थान आहे: * '''मातंग यक्ष:''' ७ वे तीर्थंकर भगवान सुपार्श्वनाथ यांचे रक्षक देव (शासन देव) हे '''मातंग यक्ष''' आहेत. * २४ वे आणि अंतिम तीर्थंकर [[महावीर|भगवान महावीर]] यांचे रक्षक देव सुद्धा '''मातंग यक्ष''' आहेत. हे या नावाची सांस्कृतिक आणि धार्मिक महत्ता दर्शवते. == संदर्भ ग्रंथ == {{reflist}}[[सदस्य:Yogesh R. Lokhande|Yogesh R. Lokhande]] ([[सदस्य चर्चा:Yogesh R. Lokhande|चर्चा]]) १०:५४, ५ जुलै २०२६ (IST) lc7iztkgs78dq25w5snyquixot0dvtb 0 227147 2692693 2478955 2026-07-05T06:29:08Z अभय नातू 206 /* संघ */ 2692693 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग विभाग चार, २०१८ | image = | caption = | administrator = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटन]] | cricket format = [[मर्यादित षटकांचे क्रिकेट]] (५०-५०) | tournament format = [[साखळी सामने]] व [[बाद फेरी]] | host = {{देशध्वज|Malaysia}} | champions = | count = | participants = ६ | matches = | Venues = | attendance = | player of the series = | most runs = | most wickets = | website = | previous_year = २०१६ | previous_tournament = आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग विभाग चार, २०१६ | next_year = | next_tournament = | start_date = २९ एप्रिल | end_date = ६ मे २०१८ }} '''आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग विभाग चार, २०१८''' ही एक क्रिकेट स्पर्धा एप्रिल व मे २०१८ मध्ये मलेशियात होणार आहे. ही स्पर्धा [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक]]ासाठी पात्रतेची मोठी भूमिका ठरवेल. == सहभागी देश == {| class="wikitable" |- ! संघ ! पात्रता |- | {{cr|UGA}} | [[२०१७ आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग विभाग तीन]] मध्ये ५व्या स्थानावर |- | {{cr|Malaysia}} | [[२०१७ आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग विभाग तीन]] मध्ये ६व्या स्थानावर |- | {{cr|DEN}} | [[२०१६ आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग विभाग चार]] मध्ये ३ऱ्या स्थानावर |- | {{cr|BER}} | [[२०१६ आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग विभाग चार]] मध्ये ४थ्या स्थानावर |- | {{cr|JER}} | [[२०१७ आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग विभाग पाच]] मध्ये १ल्या स्थानावर |- | {{cr|VAN}} | [[२०१७ आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग विभाग पाच]] मध्ये २ऱ्या स्थानावर |} == संघ == {| class="wikitable" |- ! width=330 | {{cr|UGA}}<br /><small>{{Nobold|प्रशिक्षक: }}</small> ! width=330 | {{cr|Malaysia}}<br /><small>{{Nobold|प्रशिक्षक:}}</small> ! width=330 | {{cr|DEN}}<br /><small>{{Nobold|प्रशिक्षक: [[जेरेमी ब्रे]]}}</small> ! width=330 | {{cr|BER}}<br /><small>{{Nobold|प्रशिक्षक: }}</small> ! width=330 | {{cr|JER}}<br /><small>{{Nobold|प्रशिक्षक: }}</small> ! width=330 | {{cr|VAN}}<br /><small>{{Nobold|प्रशिक्षक: [[शेन डेट्स]]}}</small> |- |valign=top| |valign=top| |valign=top| * [[हमीद शहा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[फ्रेडेरीक क्लोक्कर]] ([[यष्टिरक्षक|य]]) * [[सैफ अहमद]] * [[तरनजीत भरज]] * [[अँडर्स बुलोव]] * [[जोनास हेन्रीकसेन]] * [[मॅड्स हेन्रीकसेन]] * [[निकोलज जॉरगेनसेन]] * [[झहमीर खान]] * [[रिझवान महमूद]] * [[बसीत राजा]] * [[बसीर शहा]] * [[ॲनीक उद्दीन]] * [[शानगीव थानिकाईथासन]] |valign=top| |valign=top| |valign=top| * [[अँड्रु मानसाले]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[जॉनाथोन दुन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उप.क.]]) * [[कॅलम ब्लेक]] * [[जेलेनी चिलिया]] * [[शेन डेझिट]] * [[वोरफोर्ड कोल्वोराई]] * [[ट्रेवर लांगा]] * [[पॅट्रीक माताउतावा]] * [[विल्यमसिंग नालिसा]] * [[नलिन निपिको]] * [[सिंप्सन ओबेड]] * [[जोशुआ रासु]] * [[अपोलिनायरे स्टीफन]] * [[रोन्लाड तारी]] * [[वेस्ली विरालिलीऊ]] |} == गुणतालिका == {{आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग विभाग चार, २०१८}} == साखळी सामने == {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २९ एप्रिल २०१८ | time = | संघ१ ={{cr-rt|MAS}} | धावसंख्या१ = २०८ (४९.३ षटके) | संघ२ ={{cr|UGA}} | धावसंख्या२ = १९९ (४९.१ षटके) | निकाल = {{cr|MAS}} ९ धावांनी विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144321.html धावफलक] | स्थळ = [[किन्रर अकॅडेमी ओव्हल]], [[बंदर किन्नार]] | सामनावीर = | toss = मलेशिया, फलंदाजी }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २९ एप्रिल २०१८ | time = | संघ१ ={{cr-rt|BER}} | धावसंख्या१ = २०९ (४७.५ षटके) | संघ२ ={{cr|DEN}} | धावसंख्या२ = २१२/२ (४१.५ षटके) | निकाल = {{cr|DEN}} ८ गडी आणि ४९ चेंडू राखून विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144322.html धावफलक] | स्थळ = [[रॉयल सेलंगोर क्लब]], [[क्वालालंपूर]] | सामनावीर = | toss = डेन्मार्क, गोलंदाजी }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २९ एप्रिल २०१८ | time = ०९:३० | संघ१ ={{cr-rt|VAN}} | धावसंख्या१ = १०४ (३६ षटके) | संघ२ ={{cr|JER}} | धावसंख्या२ = १०५/३ (३१.१ षटके) | निकाल = {{cr|JER}} ७ गडी आणि ११३ चेंडू राखून विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144323.html धावफलक] | स्थळ = [[युकेएम क्रिकेट ओव्हल]], [[बंदर किन्नार]] | सामनावीर = | toss = जर्सी, गोलंदाजी }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = ३० एप्रिल २०१८ | time = | संघ१ ={{cr-rt|MAS}} | धावसंख्या१ = १९६ (४३.५ षटके) | संघ२ ={{cr|VAN}} | धावसंख्या२ = १७९ (४९.३ षटके) | निकाल = {{cr|MAS}} २३ धावांनी विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144324.html धावफलक] | स्थळ = [[किन्रर अकॅडेमी ओव्हल]], [[बंदर किन्नार]] | सामनावीर = | toss = व्हानुआतु, गोलंदाजी }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = ३० एप्रिल २०१८ | time = | संघ१ ={{cr-rt|JER}} | धावसंख्या१ = २३८/६ (५० षटके) | संघ२ ={{cr|DEN}} | धावसंख्या२ = ११४/३ (२१.५ षटके) | निकाल = {{cr|DEN}} ७ गडी आणि ७ चेंडू राखून विजयी ([[डकवर्थ-लुईस पद्धत|ड/लु]]) | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144325.html धावफलक] | स्थळ = [[रॉयल सेलंगोर क्लब]], [[क्वालालंपूर]] | सामनावीर = | toss = डेन्मार्क, गोलंदाजी | टीपा = पावसामुळे डेन्मार्कला २३ षटकात ११४ धावांचे लक्ष्य देण्यात आले. }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = ३० एप्रिल २०१८ | time = ०९:३० | संघ१ ={{cr-rt|UGA}} | धावसंख्या१ = २४९/५ (५० षटके) | संघ२ ={{cr|BER}} | धावसंख्या२ = ६० (२१.४ षटके) | निकाल = {{cr|UGA}} १८९ धावांनी विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144323.html धावफलक] | स्थळ = [[युकेएम क्रिकेट ओव्हल]], [[बंदर किन्नार]] | सामनावीर = | toss = बर्म्युडा, गोलंदाजी }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २ मे २०१८ | time = | संघ१ ={{cr-rt|BER}} | धावसंख्या१ = २४२ (४९.२ षटके) | संघ२ ={{cr|JER}} | धावसंख्या२ = १८४ (४२.५ षटके) | निकाल = {{cr|BER}} ५८ धावांनी विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144321.html धावफलक] | स्थळ = [[किन्रर अकॅडेमी ओव्हल]], [[बंदर किन्नार]] | सामनावीर = | toss = जर्सी, गोलंदाजी }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २ मे २०१८ | time = | संघ१ ={{cr-rt|UGA}} | धावसंख्या१ = २२२/८ (५० षटके) | संघ२ ={{cr|VAN}} | धावसंख्या२ = १४१ (४७ षटके) | निकाल = {{cr|UGA}} ८१ धावांनी विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144322.html धावफलक] | स्थळ = [[रॉयल सेलंगोर क्लब]], [[क्वालालंपूर]] | सामनावीर = | toss = व्हानुआतु, गोलंदाजी }} ---- {{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने | तारीख = २९ एप्रिल २०१८ | time = ०९:३० | संघ१ ={{cr-rt|DEN}} | धावसंख्या१ = १७९ (४९ षटके) | संघ२ ={{cr|MAS}} | धावसंख्या२ = १४६ (४५.३ षटके) | निकाल = {{cr|DEN}} ३३ धावांनी विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144323.html धावफलक] | स्थळ = [[युकेएम क्रिकेट ओव्हल]], [[बंदर किन्नार]] | सामनावीर = | toss = डेन्मार्क, फलंदाजी }} ---- == अंतिम सामना == == संघाची अंतिम स्थिती == {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०१८}} {{अवर्गीकृत संदेश}} [[वर्ग:इ.स. २०१८ मधील क्रिकेट]] 40drrgfxtsdcc6rcyu2vykhrd5qlik4 0 230738 2692704 2646348 2026-07-05T07:26:40Z अभय नातू 206 /* स्पर्धक */ 2692704 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम | कार्यक्रम = बिग बॉस मराठी | चित्र = | लोगो_चित्र_शीर्षक = | उपशीर्षक = | प्रकार = | निर्माता = | निर्मिती संस्था = एंडेमॉल शाईन इंडिया | दिग्दर्शक = | क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = | सूत्रधार = [[महेश मांजरेकर]], [[रितेश देशमुख]] | विजेते = | पंच = | आवाज = रत्नाकर तारदाळकर | अभिवाचक = | थीम संगीत संगीतकार = | शीर्षकगीत = | अंतिम संगीत = | संगीतकार = | देश = [[भारत]] | भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]] | वर्ष संख्या = ५ | एपिसोड संख्या = ४६७ | कार्यकारी निर्माता = | सुपरवायझिंग निर्माता = | असोसिएट निर्माता = | सह निर्माता = | कथा संकलन = | संकलन = | स्थळ = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]] | कॅमेरा = | चालण्याचा वेळ = दररोज रात्री ८ वाजता | वाहिनी = [[कलर्स मराठी]] | चित्र प्रकार = | ध्वनी प्रकार = | पहिला भाग = | प्रथम प्रसारण = १५ एप्रिल २०१८ | शेवटचे प्रसारण = ६ ऑक्टोबर २०२४ | आधी = [[बिग बॉस मराठी ५]] | नंतर = [[बिग बॉस मराठी १]] | सारखे = [[बिग बॉस]] }} '''बिग बॉस मराठी''' हा [[कलर्स मराठी]] वाहिनीवर प्रसारित होणारा एक कथाबाह्य कार्यक्रम आहे. [[महेश मांजरेकर]] या कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन करत होते. आता [[रितेश देशमुख]] कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन करतो. == आढावा == === नियम === स्पर्धक कोणत्याही इलेक्ट्रॉनिक्स उपकरणांचा परवानगीशिवाय उपयोग करू शकत नाही. ते कोणाबरोबर ही नामांकन प्रक्रियेवर चर्चा करू शकत नाही. दिवसा झोपू शकत नाही. तसेच त्यांना नेहमीच माइक घालणं आणि मराठी भाषेत बोलणं बंधनकारक आहे. === प्रसारण === बिग बॉस मराठी हा कार्यक्रम [[कलर्स मराठी]] वाहिनीवर प्रसारित होतो. दररोजच्या भागांमध्ये मागील दिवसाची मुख्य घटना असते. प्रत्येक शनिवार व रविवारचा भाग मुख्यतः सूत्रधाराद्वारे काढून टाकलेल्या स्पर्धकांच्या मुलाखतीवर केंद्रीत असतो. === बेदखल === प्रतिस्पर्धी त्यांच्या घरातील स्पर्धकांद्वारे दर आठवड्याला नामांकित होतात. दर्शक त्यांच्या आवडत्या स्पर्धकाला मत देतात आणि ज्या स्पर्धकाला सर्वात कमी मते मिळतात तो स्पर्धक घराबाहेर पडतो. === कार्यक्रम === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:89%; line-height:13px;" ! style="width: 6%;" | दिवस ! style="width: 6%;" | {{सोमवार}} ! style="width: 6%;" | {{मंगळवार}} ! style="width: 6%;" | {{बुधवार}} ! style="width: 6%;" | {{गुरुवार}} ! style="width: 6%;" | {{शुक्रवार}} ! style="width: 6%;" | {{शनिवार}} ! style="width: 6%;" | {{रविवार}} |- ! कार्यक्रम |नामांकन | colspan="2" |साप्ताहिक कार्य |लक्झरी बजेट |कॅप्टनसी |मुलाखत |बेदखल |} == स्पर्धक == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size: 85%; line-height:20px; width:auto;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" !कंपू ![[बिग बॉस मराठी १|हंगाम १]] ![[बिग बॉस मराठी २|हंगाम २]] ![[बिग बॉस मराठी ३|हंगाम ३]] ![[बिग बॉस मराठी ४|हंगाम ४]] ![[बिग बॉस मराठी ५|हंगाम ५]] ![[बिग बॉस मराठी ६|हंगाम ६]] |- ! rowspan="10" bgcolor="#CCCCCC" | चित्रपट अभिनेते/अभिनेत्री |[[मेघा धाडे]] |[[किशोरी शहाणे]] | rowspan="2" |अक्षय वाघमारे | rowspan="3" |[[तेजस्विनी लोणारी]] | rowspan="3" |[[वर्षा उसगांवकर]] | विवेक सांगलीकर<ref name="BBM6_Launch">{{cite web |url=https://www.maharashtratimes.com/entertainment/television/bigg-boss-marathi-season-6-grand-premiere-highlights-contestants-list-host-and-live-updates/articleshow/132890412.cms |title=Bigg Boss Marathi Season 6 Launch Highlights |website=Maharashtra Times |access-date=५ जुलै २०२६}}</ref> |- |[[पुष्कर जोग]] |आरोह वेलणकर | दिगंबर मोरे<ref name="BBM6_Launch"/> |- |भूषण कडू | rowspan="2" |अभिजीत केळकर | rowspan="2" |[[सुरेखा कुडची]] | सायली कदम<ref name="BBM6_Launch"/> |- |[[राजेश शृंगारपुरे]] | rowspan="3" |स्नेहलता वसईकर | rowspan="3" |[[निक्की तांबोळी]] | रोहन तांबे |- |[[रेशम टिपणीस]] | rowspan="2" |[[नेहा शितोळे]] | rowspan="4" |[[विशाल निकम]] | rowspan="6" {{n/a|कोणीही नाही}} |- |[[सई लोकूर]] |- |[[स्मिता गोंदकर]] | rowspan="2" |दिगंबर नाईक | rowspan="4" |[[मेघा घाडगे]] | rowspan="4" |[[पंढरीनाथ कांबळे]] |- |[[सुशांत शेलार]] |- |[[विनीत भोंडे]] | rowspan="2" |मैथिली जावकर |[[आदिश वैद्य]] |- |नंदकिशोर चौघुले |[[नीता शेट्टी]] |- ! rowspan="9" bgcolor="#CCCCCC" |दूरदर्शन अभिनेते/अभिनेत्री | rowspan="2" |[[उषा नाडकर्णी]] | rowspan="2" |[[वीणा जगताप]] |[[विकास पाटील]] |[[अपूर्वा नेमळेकर]] | rowspan="2" |निखिल दामले | शशांक देशपांडे |- |[[स्नेहा वाघ]] |[[प्रसाद जवादे]] | स्वप्नील शाह |- |[[शर्मिष्ठा राऊत]] |विद्याधर जोशी |आविष्कार दारव्हेकर |[[यशश्री मसूरकर]] | rowspan="2" |योगिता चव्हाण | मयुरी जोशी<ref name="BBM6_Launch"/> |- |[[जुई गडकरी]] |[[शिवानी सुर्वे]] |[[गायत्री दातार]] |निखिल राजेशिर्के | दीपक सावंत |- | rowspan="2" |ऋतुजा धर्माधिकारी | rowspan="2" |[[माधव देवचके]] | rowspan="2" |[[मीरा जगन्नाथ]] |[[अमृता धोंगडे]] | rowspan="2" |जान्हवी किल्लेकर | rowspan="5" {{n/a|कोणीही नाही}} |- |[[अमृता देशमुख]] |- | rowspan="3" |[[अस्ताद काळे]] | rowspan="3" |[[रुपाली भोसले]] | rowspan="3" |[[सोनाली पाटील]] |किरण माने | rowspan="3" |वैभव चव्हाण |- |[[अक्षय केळकर]] |- |[[रुचिरा जाधव]] |- ! rowspan="2" bgcolor="#CCCCCC" | गायक | rowspan="2" |[[त्यागराज खाडिलकर]] | rowspan="2" |[[वैशाली माडे]] |[[उत्कर्ष शिंदे]] ! rowspan="5" {{n/a|कोणीही नाही}} | rowspan="2" |[[अभिजीत सावंत]] | किरण गोसावी |- |संतोष चौधरी | {{n/a|कोणीही नाही}} |- ! bgcolor="#CCCCCC" | पत्रकार |अनिल थत्ते | colspan="2" {{n/a|'''कोणीही नाही'''}} ! rowspan="2" {{n/a|कोणीही नाही Bournvita}} | {{n/a|कोणीही नाही}} |- ! bgcolor="#CCCCCC" | आचारी | rowspan="6" {{n/a|'''कोणीही नाही'''}} |पराग कान्हेरे |{{n/a|'''कोणीही नाही'''}} | {{n/a|कोणीही नाही}} |- ! bgcolor="#CCCCCC" | राजकारणी |अभिजीत बिचुकले |[[तृप्ती देसाई]] |घनःश्याम दरवडे | {{n/a|कोणीही नाही}} |- ! rowspan="2" bgcolor="#CCCCCC" | रिॲलिटी शो स्पर्धक | rowspan="2" |[[शिव ठाकरे]] |जय दुधाणे |[[समृद्धी जाधव]] | rowspan="2" |अरबाझ पटेल | चेतन सोळंकी |- |[[मीनल शाह]] |योगेश जाधव | {{n/a|कोणीही नाही}} |- ! rowspan="2" bgcolor="#CCCCCC" |डान्सर |[[हीना भाईचाळ]] | rowspan="2" {{n/a|'''कोणीही नाही'''}} |त्रिशुळ मराठे | rowspan="2" {{n/a|'''कोणीही नाही'''}} | प्राजक्ता शिंदे |- |[[सुरेखा पुणेकर]] |विकास सावंत | {{n/a|कोणीही नाही}} |- !मॉडेल ! colspan="3" {{n/a|कोणीही नाही}} |रोहित शिंदे |इरिना रुडाकोवा | {{n/a|कोणीही नाही}} |- !कीर्तनकार | colspan="2" {{n/a|'''कोणीही नाही'''}} |[[शिवलीला पाटील]] !{{n/a|कोणीही नाही}} |पुरुषोत्तम दादा पाटील | {{n/a|कोणीही नाही}} |- ! rowspan="5"| सोशल मीडिया कलाकार | rowspan="5" colspan="4" {{n/a|'''कोणीही नाही'''}} |अंकिता प्रभू-वालावलकर | अमोल पाटिल |- |संग्राम चौघुले | शिल्पा ठाकूर |- |धनंजय पोवार | सागर कोळी |- |आर्या जाधव | मोनाली सावंत |- |सूरज चव्हाण | ज्ञानेश्वर माऊली |- | colspan="7" bgcolor="black" | |- ! bgcolor="#CCCCCC" | '''विजेते''' |'''[[मेघा धाडे]]''' |'''[[शिव ठाकरे]]''' |'''[[विशाल निकम]]''' |'''[[अक्षय केळकर]]''' |'''सूरज चव्हाण''' |'''विवेक सांगलीकर'''<ref name="BBM6_Finale"/> |- ! bgcolor="#CCCCCC" |'''उपविजेते''' |'''[[पुष्कर जोग]]''' |'''[[नेहा शितोळे]]''' |'''जय दुधाणे''' |'''[[अपूर्वा नेमळेकर]]''' |'''[[अभिजीत सावंत]]''' |'''मयुरी जोशी'''<ref name="BBM6_Finale">{{cite news |url=https://www.esakal.com/entertainment/television/bigg-boss-marathi-season-6-grand-finale-winner-announced-latest-marathi-news |title=Bigg Boss Marathi Season 6 Winner Declared |work=Sakal |access-date=५ जुलै २०२६}}</ref> |} == मालिका तपशील == {| class="wikitable" !हंगाम !पहिला भाग !शेवटचा भाग !सूत्रसंचालक !दिवस !स्पर्धक !राशी !विजेता !उपविजेता |- |[[बिग बॉस मराठी १|१]] |१४ एप्रिल २०१८ |२२ जुलै २०१८ | rowspan="4" |[[महेश मांजरेकर]] | rowspan="4" |९९ | rowspan="5" |१७ | rowspan="5" |२५,००,००० |'''[[मेघा धाडे]]''' |'''[[पुष्कर जोग]]''' |- |[[बिग बॉस मराठी २|२]] |२६ मे २०१९ |१ सप्टेंबर २०१९ |'''[[शिव ठाकरे]]''' |'''[[नेहा शितोळे]]''' |- |[[बिग बॉस मराठी ३|३]] |१९ सप्टेंबर २०२१ |२६ डिसेंबर २०२१ |'''[[विशाल निकम]]''' |'''जय दुधाणे''' |- |[[बिग बॉस मराठी ४|४]] |२ ऑक्टोबर २०२२ |८ जानेवारी २०२३ |'''[[अक्षय केळकर]]''' |'''[[अपूर्वा नेमळेकर]]''' |- |[[बिग बॉस मराठी ५|५]] |२८ जुलै २०२४ |६ ऑक्टोबर २०२४ |[[रितेश देशमुख]] |७१ |'''सूरज चव्हाण''' |'''[[अभिजीत सावंत]]''' |} [[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] [[वर्ग:कलर्स मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]] [[वर्ग:बिग बॉस]] lw185wi2ltimxe37zc97rp4ys8ppgdp 0 238446 2692608 2528566 2026-07-04T15:55:57Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2692608 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट रेल्वे स्थानक | नाव = '''कन्हान''' | स्थानिकनाव = | स्थानिकभाषा = कन्हान | cta_header = | प्रकार = '''[[दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे]] स्थानक''' | style = | चित्र = | चित्ररुंदी = | चित्रवर्णन = | पत्ता =जबलपूर- नागपूर रस्ता,राष्ट्रीय महामार्ग ७, [[कन्हान]], जिल्हा- [[नागपूर]] | उंची = २८६ मी | मार्ग = [[हावडा−नागपूर−मुंबई रेल्वेमार्ग]] | जोडमार्ग = | अंतर = | इमारत = | फलाट = ३ | विद्युतीकरण = होय | उद्घाटन = | ADA = | संकेत = KNHN | मालकी = [[भारतीय रेल्वे मंत्रालय|रेल्वे मंत्रालय]], [[भारतीय रेल्वे]] | चालक = | विभाग = [[दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे]] | map_type = महाराष्ट्र | map dot label = | latd = 21| latm =13 | lats =29.6 | latNS = N | longd = 79| longm =14| longs = 13.4| longEW = E }} '''कन्हान''' हे [[भारत]] देशाच्या [[नागपूर]] जिल्ह्यातील एक [[रेल्वे स्थानक]] आहे. [[मुंबई]] व [[कोलकाता]] शहरांना [[नागपूर]] मार्गे जोडणाऱ्या [[हावडा−नागपूर−मुंबई रेल्वेमार्ग|मुंबई-नागपूर-हावडा रेल्वे मार्गा]]ावर [[कामठी रेल्वे स्थानक|कामठी रेल्वे स्थानकानंतर]] ४ किमी अंतरावर आहे. हे [[नागपूर रेल्वे स्थानक|नागपूर]] स्थानकापासून सुमारे १८.५ किमी अंतरावर हावड्याकडे आहे. येथे ३ फलाट आहेत. येथे सुमारे १८ गाड्या थांबतात. येथूनच [[रामटेक रेल्वे स्थानक|रामटेकला]] एक फाटा जातो.<ref name="er">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://erail.in/trains-between-stations/nagpur-NGP/kanhan-jn-KNHN ईरेल.इन हे संकेतस्थळ|title=Kanhan Nagpur |लेखक= |दिनांक=१० जानेवारी २०१९ |प्रकाशक= |ॲक्सेसदिनांक=१० जानेवारी २०१९ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> येथे जलद व अतिजलद रेल्वेगाड्यांना थांबा नाही.येथे थांबणाऱ्या बहुतेक गाड्या या प्रवासी (पॅसेंजर) गाड्या आहेत.<ref name="er"/><ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.indiantrain.in/railway-station/knhn|प्रकाशक= इंडियनट्रेन.इन |अक्सेसदिनांक=०९-०१-२०२४|title=कन्हान रेल्वे स्थानकावरून गाड्या }}</ref> ==कन्हान येथून जाणाऱ्या गाड्या== * गोंदिया इतवारी पॅसेंजर * रायपूर इतवारी पॅसेंजर * इतवारी-तिरोडी पॅसेंजर * इतवारी-टाटानगर पॅसेंजर * [[नागपूर रेल्वे स्थानक|नागपूर]]- रामटेक मेमू गाडी * [[इतवारी रेल्वे स्थानक|इतवारी]]- रामटेक मेमू गाडी * रामटेक - [[नागपूर रेल्वे स्थानक|नागपूर]] मेमू गाडी * रामटेक [[इतवारी रेल्वे स्थानक|इतवारी]] मेमू गाडी<ref name="er"/> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== *[https://indiarailinfo.com/departures/3625 इंडियारेलइन्फो.कॉम कन्हानहून जाणाऱ्या सर्व गाड्यांचे वेळापत्रक] {{महाराष्ट्रातील रेल्वे स्थानके|state=collapsed}} [[वर्ग:नागपूर जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके|कन्हान]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे जंक्शन स्थानके]] 40qamn0bku8hmefx71bsswm4rgo4pmn 2692610 2692608 2026-07-04T15:56:24Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2692610 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट रेल्वे स्थानक | नाव = '''कन्हान''' | स्थानिकनाव = | स्थानिकभाषा = कन्हान | cta_header = | प्रकार = '''[[दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे]] स्थानक''' | style = | चित्र = | चित्ररुंदी = | चित्रवर्णन = | पत्ता =जबलपूर- नागपूर रस्ता,राष्ट्रीय महामार्ग ७, [[कन्हान]], जिल्हा- [[नागपूर]] | उंची = २८६ मी | मार्ग = [[हावडा−नागपूर−मुंबई रेल्वेमार्ग]] | जोडमार्ग = | अंतर = | इमारत = | फलाट = ३ | विद्युतीकरण = होय | उद्घाटन = | ADA = | संकेत = KNHN | मालकी = [[भारतीय रेल्वे मंत्रालय|रेल्वे मंत्रालय]], [[भारतीय रेल्वे]] | चालक = | विभाग = [[दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे]] | map_type = महाराष्ट्र | map dot label = | latd = 21| latm =13 | lats =29.6 | latNS = N | longd = 79| longm =14| longs = 13.4| longEW = E }} '''कन्हान''' हे [[भारत]] देशाच्या [[नागपूर]] जिल्ह्यातील एक [[रेल्वे स्थानक]] आहे. [[मुंबई]] व [[कोलकाता]] शहरांना [[नागपूर]] मार्गे जोडणाऱ्या [[हावडा−नागपूर−मुंबई रेल्वेमार्ग|मुंबई-नागपूर-हावडा रेल्वे मार्गा]]ावर [[कामठी रेल्वे स्थानक|कामठी रेल्वे स्थानकानंतर]] ४ किमी अंतरावर आहे. हे [[नागपूर रेल्वे स्थानक|नागपूर]] स्थानकापासून सुमारे १८.५ किमी अंतरावर हावड्याकडे आहे. येथे ३ फलाट आहेत. येथे सुमारे १८ गाड्या थांबतात. येथूनच [[रामटेक रेल्वे स्थानक|रामटेकला]] एक फाटा जातो.<ref name="er">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://erail.in/trains-between-stations/nagpur-NGP/kanhan-jn-KNHN ईरेल.इन हे संकेतस्थळ|title=Kanhan Nagpur |लेखक= |दिनांक=१० जानेवारी २०१९ |प्रकाशक= |ॲक्सेसदिनांक=१० जानेवारी २०१९ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> येथे जलद व अतिजलद रेल्वेगाड्यांना थांबा नाही. येथे थांबणाऱ्या बहुतेक गाड्या या प्रवासी (पॅसेंजर) गाड्या आहेत.<ref name="er"/><ref>{{स्रोत बातमी |दुवा=https://www.indiantrain.in/railway-station/knhn|प्रकाशक= इंडियनट्रेन.इन |अक्सेसदिनांक=०९-०१-२०२४|title=कन्हान रेल्वे स्थानकावरून गाड्या }}</ref> ==कन्हान येथून जाणाऱ्या गाड्या== * गोंदिया इतवारी पॅसेंजर * रायपूर इतवारी पॅसेंजर * इतवारी-तिरोडी पॅसेंजर * इतवारी-टाटानगर पॅसेंजर * [[नागपूर रेल्वे स्थानक|नागपूर]]- रामटेक मेमू गाडी * [[इतवारी रेल्वे स्थानक|इतवारी]]- रामटेक मेमू गाडी * रामटेक - [[नागपूर रेल्वे स्थानक|नागपूर]] मेमू गाडी * रामटेक [[इतवारी रेल्वे स्थानक|इतवारी]] मेमू गाडी<ref name="er"/> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== *[https://indiarailinfo.com/departures/3625 इंडियारेलइन्फो.कॉम कन्हानहून जाणाऱ्या सर्व गाड्यांचे वेळापत्रक] {{महाराष्ट्रातील रेल्वे स्थानके|state=collapsed}} [[वर्ग:नागपूर जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके|कन्हान]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे जंक्शन स्थानके]] mwio5o7ar44y7z7y4sxp0by7wi8iy2y 0 239184 2692611 1776378 2026-07-04T15:57:04Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2692611 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट रेल्वे स्थानक | नाव = '''कामठी''' | स्थानिकनाव = | स्थानिकभाषा = कन्हान | cta_header = | प्रकार = '''[[दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे]] स्थानक''' | style = | चित्र = | चित्ररुंदी = | चित्रवर्णन = | पत्ता =जबलपूर- नागपूर रस्ता,राष्ट्रीय महामार्ग ७, [[कामठी]], जिल्हा- [[नागपूर]] | उंची = २८९ मी | मार्ग = [[हावडा−नागपूर−मुंबई रेल्वेमार्ग]] | जोडमार्ग = | अंतर = | इमारत = | फलाट = ३ | विद्युतीकरण = होय | उद्घाटन = | ADA = | संकेत = KP | मालकी = [[भारतीय रेल्वे मंत्रालय|रेल्वे मंत्रालय]], [[भारतीय रेल्वे]] | चालक = | विभाग = [[दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे]] | map_type = महाराष्ट्र | map dot label = | latd = 21 | latm =12| lats =39.1 | latNS = N | longd = 79| longm =11| longs =45.8 | longEW = E }} '''कामठी''' हे [[भारत]] देशाच्या [[नागपूर]] जिल्ह्यातील एक [[रेल्वे स्थानक]] आहे. [[मुंबई]] व [[कोलकाता]] शहरांना [[नागपूर]] मार्गे जोडणाऱ्या [[हावडा−नागपूर−मुंबई रेल्वेमार्ग|मुंबई-नागपूर-हावडा रेल्वे मार्गा]]ावर [[कळमना रेल्वे स्थानक|कळमना रेल्वे स्थानकानंतर]] ८ किमी अंतरावर आहे.तर, [[कन्हान रेल्वे स्थानक|कन्हान रेल्वे स्थानकापूर्वी]] ४ किमी अंतरावर आहे. हे [[नागपूर रेल्वे स्थानक|नागपूर]] स्थानकापासून सुमारे १४ किमी अंतरावर हावड्याकडे आहे. येथे ३ फलाट आहेत. येथे सुमारे ३४ गाड्या थांबतात.<ref name="वन">{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=http://www.onefivenine.com/india/Rail/RailwayStation/KP वनफाईव्हनाईन हे संकेतस्थळ|title=Kamptee Railway Station|लेखक= |दिनांक=१५जानेवारी २०१९ |प्रकाशक= |ॲक्सेसदिनांक=१५ जानेवारी २०१९ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> येथे फक्त काही जलद रेल्वेगाड्यांना थांबा आहे.<ref name="वन"/> ==कन्हानवरून जाणाऱ्या गाड्या== गोंदियाकडे जाणाऱ्या व गोंदियाहून येणाऱ्या सर्व प्रवासी रेल्वे गाड्या येथे थांबतात. * [[गोंदिया रेल्वे स्थानक|गोंदिया]]-[[छत्रपती शाहू महाराज टर्मिनस|कोल्हापूर]] [[महाराष्ट्र एक्सप्रेस]] * गोंदिया-[[छत्रपती शिवाजी टर्मिनस]] [[विदर्भ एक्सप्रेस]] * [[पुणे रेल्वे स्थानक|पुणे]]-[[हावडा रेल्वे स्थानक|हावडा]] [[आझाद हिंद एक्सप्रेस]] * मुंबई-हावडा [[गीतांजली एक्सप्रेस]] * [[लोकमान्य टिळक टर्मिनस]]-हावडा [[समरसता एक्सप्रेस]] * [[नागपूर रेल्वे स्थानक|नागपूर]]-[[बिलासपूर रेल्वे स्थानक|बिलासपूर]] इंटरसिटी एक्सप्रेस * [[शिवनाथ एक्सप्रेस]] * [[छत्तीसगड एक्सप्रेस]] * गोंदिया इतवारी पॅसेंजर * रायपूर इतवारी पॅसेंजर * इतवारी-तिरोडी पॅसेंजर * इतवारी-टाटानगर पॅसेंजर * [[नागपूर रेल्वे स्थानक|नागपूर]]- रामटेक मेमू गाडी * [[इतवारी रेल्वे स्थानक|इतवारी]]- रामटेक मेमू गाडी * रामटेक - [[नागपूर रेल्वे स्थानक|नागपूर]] मेमू गाडी * रामटेक [[इतवारी रेल्वे स्थानक|इतवारी]] मेमू गाडी<ref name="वन"> ==संदर्भ== {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== *[https://indiarailinfo.com/departures/195? इंडियारेलइन्फो.कॉम कामठीहून जाणाऱ्या सर्व गाड्यांचे वेळापत्रक] {{महाराष्ट्रातील रेल्वे स्थानके|state=collapsed}} [[वर्ग:नागपूर जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके|कामठी]] 8wi6hy4ws3sf25uxljtt2x8qp5o6lm0 0 252587 2692603 2672453 2026-07-04T15:53:42Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2692603 wikitext text/x-wiki {{विकिकरण}} लॅनी किंग मॅकडोनाल्ड (जन्म 16 फेब्रुवारी 1953) हा कॅनडाचा माजी व्यावसायिक आईस हॉकीपटू आहे जो टोरोंटो मेपल लीफ्स, कॉलोराडो रॉकीज आणि नॅशनल हॉकी लीगच्या कॅलगरी फ्लेम्स (एनएचएल) साठी खेळाला आहे. १६ वर्षांच्या कारकिर्दीत त्याने ११००हून अधिक सामने खेळले ज्यात त्याने ५०० गोल आणि १०००हून अधिक गुण मिळवले. १९८२-८३ मधील त्यांचे एकूण ६६ गोल फ्लेम्सचा एकाच हंगामातील फ्रँचायझीचा विक्रम कायम आहे. एनएचएल मेच्योर ड्राफ्टमधील चौथ्या निवडीच्या रूपात मॅक्डॉनल्डची निवड मॅपल लीफ्सने केली आणि १९७० च्या मध्याच्या मध्यभागी टोरोंटोमध्ये सलग ४० गोल करून स्वतःची आक्रमक फोरवर्ड म्हणून कामगिरी सीद्ध केली. १९७९ मध्ये रॉकीजशी झालेल्या त्याच्या व्यवसायामुळे टोरोंटो चाहत्यांनी मेपल लीफ गार्डनसमोरील कराराचा निषेध केला. १९८१ मध्ये कॅलगरी येथे पाठविण्यापूर्वी त्याने डेन्व्हरमध्ये तीन हंगामात खेळले होते. १९८८-८९ च्या शेवटच्या मोसमात त्यांनी फ्लेम्सला स्टेनली चषक स्पर्धेचे सह-कप्तान म्हणून काम पाहिले. मॅकडोनाल्ड फ्लेम्स इतिहासाच्या सर्वाधिक लोकप्रिय खेळाडूंपैकी एक आहे आणि त्याच्या व्यक्तिमत्त्वामुळे आणि लाल मिश्यामुळे त्याने खेळामध्ये एक वेगळी व्यक्ती म्हणून नाव कमावले. १९८३ मध्ये मॅकेडॉनल्डने समर्पण व क्रीडापटकरणासाठी बिल मास्टरटन मेमोरियल ट्रॉफी जिंकली आणि १९८८ मध्ये किंग क्लॅन्सी मेमोरियल ट्रॉफीचे उद्घाटन विजेते म्हणून त्यांच्या नेतृत्व व मानवतावादी उपस्थितीसाठी विशेषतः स्पेशल ऑलिम्पिकमधील दीर्घ काळ सहकार्याने त्यांची निवड झाली. आंतरराष्ट्रीय पातळीवर, मॅकडोनाल्डने दोन वेळा टीम कॅनडाचे प्रतिनिधित्व केले आणि तीन वेळा व्यवस्थापकीय भूमिकेत काम पाहिले. त्याच्या सहाय्याने १९७६ कॅनडा चषक स्पर्धेच्या उद्घाटनासाठी ओव्हरटाइम गोल जिंकून स्पर्धा निर्माण केली आणि कॅनडाच्या २००४ वर्ल्ड चॅम्पियनशिप विजेत्या संघाचे ते प्लेयर कार्मिक संचालक होते. १९९० मध्ये फ्लेम्सने मॅकडोनाल्डचा गणवेश क्रमांक ९ मध्ये सेवानिवृत्त केले. मॅकडोनाल्ड यांना १९९२ मध्ये हॉकी हॉल ऑफ फेम,१९९९ मध्ये अल्बर्टा स्पोर्ट्स हॉल ऑफ फेम आणि २००१ मध्ये कॅनडाच्या स्पोर्ट्स हॉल ऑफ फेममध्ये स्थान देण्यात आले. २०१५ मध्ये त्यांना बोर्ड ऑफ बोर्डचे अध्यक्षपद देण्यात आले. हॉकी हॉल ऑफ फेम, हॉलच्या निवड समितीवर नऊ वर्षे काम केले. == बालपण == मॅकडोनाल्डचा जन्म १६ फेब्रुवारी १९५३ रोजी हॅना, अल्बर्टा<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2019-09-22|title=Lanny McDonald|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lanny_McDonald&oldid=917063460|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> येथे झाला. भाऊ लिन आणि बहिणी डोना आणि डिक्सी नंतर तो चार मुलांमध्ये सर्वात लहान होता<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2019-09-22|title=Lanny McDonald|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lanny_McDonald&oldid=917063460|journal=Wikipedia|language=en}}</ref>. त्याचे वडील, लॉर्णे हॅनाच्या<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2019-09-22|title=Lanny McDonald|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lanny_McDonald&oldid=917063460|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> बाहेर ३५ किलोमीटर क्रेगमाईलच्या शेताजवळ राहत होते. तरुण लेनी आपल्या वडिलांना आपला नायक म्हणून पाहत असे आणि बऱ्याचदा लॉर्नला त्यांच्या आवडीच्या कामात मदत करत असे. प्रामाणिकपणा आणि कष्टाचे मूल्य शिकवण्याबद्दल मॅकडोनाल्डने त्याच्या वडिलांना  श्रेय दिले<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2019-09-22|title=Lanny McDonald|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lanny_McDonald&oldid=917063460|journal=Wikipedia|language=en}}</ref>. त्याची आई, फिलिस, पूर्णवेळ शिक्षिका होती जी वारंवार सामुदायिक कार्यक्रमांमध्ये सहभागी होत असे<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2019-09-22|title=Lanny McDonald|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lanny_McDonald&oldid=917063460|journal=Wikipedia|language=en}}</ref>. वयाच्या पाचव्या वर्षी स्केटिंग ने, मॅकडोनाल्डने त्वरित हॉकीची आवड निर्माण केली. त्यांनी आपल्या वडिलांच्या समुदाय कार्यसंघासाठी एक स्टिक बॉय म्हणून काम केले आणि उपकरणे व्यवस्थापित करण्यास मदत केली आणि कॅनडामधील हॉकी नाईटचे प्रसिद्ध फोस्टर हेविट रेडिओ प्रसारण ऐकत मोठे झाले. वयाच्या सहाव्या वर्षी त्याने संघटित हॉकी खेळण्यास सुरुवात केली आणि पूर्ण-वेळ वचनबद्धते असूनही, त्याच्या पालकांनी त्याला आणि लिनला त्यांच्या सराव आणि खेळांकरिता हन्ना येथे आणले. मॅक्डोनल्डने आठवले की युवा हॉकीमधील त्याचा अर्धा वेळ हन्नामध्ये आणि इतर अर्धा वेळ कारमध्ये घालवला गेला. वेस्टर्न कॅनडा हॉकी लीग (डब्ल्यूसीएचएल)च्या मेडिसिन हॅट टायगर्समध्ये सामील होण्याऐवजी १९७०-७१ मध्ये जुनियर ए संघात राहण्याचे निवडले. == वैयक्तिक जीवन == मेडिसिन हॅट टायगर्ससाठी कनिष्ठ हॉकी खेळत असताना मॅकडोनल्डची पत्नी आर्डेल यांची भेट झाली<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2019-09-22|title=Lanny McDonald|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lanny_McDonald&oldid=917063460|journal=Wikipedia|language=en}}</ref>. १९७५ मध्ये त्यांचे लग्न झाले<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2019-09-22|title=Lanny McDonald|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lanny_McDonald&oldid=917063460|journal=Wikipedia|language=en}}</ref>, आणि त्यांना चार मुले  आंद्रा, लेआ, बेरेट्स आणि ग्राहम झाले<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2019-09-22|title=Lanny McDonald|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lanny_McDonald&oldid=917063460|journal=Wikipedia|language=en}}</ref>. मॅक्सडोनल्डच्या फ्लेम्सच्या व्यापारानंतर हे कुटुंब कॅलगरीमध्ये स्थायिक झाले. ते मॉन्टानामध्ये ग्रीष्मकालीन घर देखील ठेवतात, जेथे कुटुंबाने रेस्टॉरंटमध्ये गुंतवणूक केली आहे आणि लेकसाइडच्या समुदायामध्ये हस्तकला बनवण्याचे काम केले आहे. अंद्राच्या मालकीचे, ब्रूअरी मॅकडोनाल्डला त्याचे प्रेरणा मानते आणि सन्मानार्थ "ओल्ड 'स्टॅच पोर्टर" तयार केले. स्टीव्ह सिमन्स यांनी लिखित मॅकडोनल्डचे आत्मचरित्र, लॅनी १९८७ मध्ये प्रकाशित केले होते. कॅनेडियन बेस्ट-विक्रेता, हे प्रकाशक मॅकग्रा-हिलसाठी एक अनपेक्षित यश होते. पुस्तकाच्या प्रकाशनाच्या पहिल्या दोन महिन्यांत १०००० प्रती विकल्या गेल्या ज्यासाठी प्रकाशकाने स्पेशल ऑलिम्पिकमध्ये १०००० डॉलर दान केले. २००८ मध्ये, मॅकडोनाल्ड यांना कॅलगरी विद्यापीठातून मानद डॉक्टरेट दिली गेली. [[वर्ग:कॅनडाचे आइस हॉकी खेळाडू]] oao30u01ab2it0frdlkwu56va3l6yfk 2692604 2692603 2026-07-04T15:53:52Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2692604 wikitext text/x-wiki {{विकिकरण}} लॅनी किंग मॅकडोनाल्ड (जन्म 16 फेब्रुवारी 1953) हा कॅनडाचा माजी व्यावसायिक आईस हॉकीपटू आहे जो टोरोंटो मेपल लीफ्स, कॉलोराडो रॉकीज आणि नॅशनल हॉकी लीगच्या कॅलगरी फ्लेम्स (एनएचएल) साठी खेळाला आहे. १६ वर्षांच्या कारकिर्दीत त्याने ११००हून अधिक सामने खेळले ज्यात त्याने ५०० गोल आणि १०००हून अधिक गुण मिळवले. १९८२-८३ मधील त्यांचे एकूण ६६ गोल फ्लेम्सचा एकाच हंगामातील फ्रँचायझीचा विक्रम कायम आहे. एनएचएल मेच्योर ड्राफ्टमधील चौथ्या निवडीच्या रूपात मॅक्डॉनल्डची निवड मॅपल लीफ्सने केली आणि १९७० च्या मध्याच्या मध्यभागी टोरोंटोमध्ये सलग ४० गोल करून स्वतःची आक्रमक फोरवर्ड म्हणून कामगिरी सीद्ध केली. १९७९ मध्ये रॉकीजशी झालेल्या त्याच्या व्यवसायामुळे टोरोंटो चाहत्यांनी मेपल लीफ गार्डनसमोरील कराराचा निषेध केला. १९८१ मध्ये कॅलगरी येथे पाठविण्यापूर्वी त्याने डेन्व्हरमध्ये तीन हंगामात खेळले होते. १९८८-८९ च्या शेवटच्या मोसमात त्यांनी फ्लेम्सला स्टेनली चषक स्पर्धेचे सह-कप्तान म्हणून काम पाहिले. मॅकडोनाल्ड फ्लेम्स इतिहासाच्या सर्वाधिक लोकप्रिय खेळाडूंपैकी एक आहे आणि त्याच्या व्यक्तिमत्त्वामुळे आणि लाल मिश्यामुळे त्याने खेळामध्ये एक वेगळी व्यक्ती म्हणून नाव कमावले. १९८३ मध्ये मॅकेडॉनल्डने समर्पण व क्रीडापटकरणासाठी बिल मास्टरटन मेमोरियल ट्रॉफी जिंकली आणि १९८८ मध्ये किंग क्लॅन्सी मेमोरियल ट्रॉफीचे उद्घाटन विजेते म्हणून त्यांच्या नेतृत्व व मानवतावादी उपस्थितीसाठी विशेषतः स्पेशल ऑलिम्पिकमधील दीर्घ काळ सहकार्याने त्यांची निवड झाली. आंतरराष्ट्रीय पातळीवर, मॅकडोनाल्डने दोन वेळा टीम कॅनडाचे प्रतिनिधित्व केले आणि तीन वेळा व्यवस्थापकीय भूमिकेत काम पाहिले. त्याच्या सहाय्याने १९७६ कॅनडा चषक स्पर्धेच्या उद्घाटनासाठी ओव्हरटाइम गोल जिंकून स्पर्धा निर्माण केली आणि कॅनडाच्या २००४ वर्ल्ड चॅम्पियनशिप विजेत्या संघाचे ते प्लेयर कार्मिक संचालक होते. १९९० मध्ये फ्लेम्सने मॅकडोनाल्डचा गणवेश क्रमांक ९ मध्ये सेवानिवृत्त केले. मॅकडोनाल्ड यांना १९९२ मध्ये हॉकी हॉल ऑफ फेम,१९९९ मध्ये अल्बर्टा स्पोर्ट्स हॉल ऑफ फेम आणि २००१ मध्ये कॅनडाच्या स्पोर्ट्स हॉल ऑफ फेममध्ये स्थान देण्यात आले. २०१५ मध्ये त्यांना बोर्ड ऑफ बोर्डचे अध्यक्षपद देण्यात आले. हॉकी हॉल ऑफ फेम, हॉलच्या निवड समितीवर नऊ वर्षे काम केले. == बालपण == मॅकडोनाल्डचा जन्म १६ फेब्रुवारी १९५३ रोजी हॅना, अल्बर्टा<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2019-09-22|title=Lanny McDonald|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lanny_McDonald&oldid=917063460|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> येथे झाला. भाऊ लिन आणि बहिणी डोना आणि डिक्सी नंतर तो चार मुलांमध्ये सर्वात लहान होता<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2019-09-22|title=Lanny McDonald|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lanny_McDonald&oldid=917063460|journal=Wikipedia|language=en}}</ref>. त्याचे वडील, लॉर्णे हॅनाच्या<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2019-09-22|title=Lanny McDonald|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lanny_McDonald&oldid=917063460|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> बाहेर ३५ किलोमीटर क्रेगमाईलच्या शेताजवळ राहत होते. तरुण लेनी आपल्या वडिलांना आपला नायक म्हणून पाहत असे आणि बऱ्याचदा लॉर्नला त्यांच्या आवडीच्या कामात मदत करत असे. प्रामाणिकपणा आणि कष्टाचे मूल्य शिकवण्याबद्दल मॅकडोनाल्डने त्याच्या वडिलांना  श्रेय दिले<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2019-09-22|title=Lanny McDonald|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lanny_McDonald&oldid=917063460|journal=Wikipedia|language=en}}</ref>. त्याची आई, फिलिस, पूर्णवेळ शिक्षिका होती जी वारंवार सामुदायिक कार्यक्रमांमध्ये सहभागी होत असे<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2019-09-22|title=Lanny McDonald|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lanny_McDonald&oldid=917063460|journal=Wikipedia|language=en}}</ref>. वयाच्या पाचव्या वर्षी स्केटिंग ने, मॅकडोनाल्डने त्वरित हॉकीची आवड निर्माण केली. त्यांनी आपल्या वडिलांच्या समुदाय कार्यसंघासाठी एक स्टिक बॉय म्हणून काम केले आणि उपकरणे व्यवस्थापित करण्यास मदत केली आणि कॅनडामधील हॉकी नाईटचे प्रसिद्ध फोस्टर हेविट रेडिओ प्रसारण ऐकत मोठे झाले. वयाच्या सहाव्या वर्षी त्याने संघटित हॉकी खेळण्यास सुरुवात केली आणि पूर्ण-वेळ वचनबद्धते असूनही, त्याच्या पालकांनी त्याला आणि लिनला त्यांच्या सराव आणि खेळांकरिता हन्ना येथे आणले. मॅक्डोनल्डने आठवले की युवा हॉकीमधील त्याचा अर्धा वेळ हन्नामध्ये आणि इतर अर्धा वेळ कारमध्ये घालवला गेला. वेस्टर्न कॅनडा हॉकी लीग (डब्ल्यूसीएचएल)च्या मेडिसिन हॅट टायगर्समध्ये सामील होण्याऐवजी १९७०-७१ मध्ये जुनियर ए संघात राहण्याचे निवडले. == वैयक्तिक जीवन == मेडिसिन हॅट टायगर्ससाठी कनिष्ठ हॉकी खेळत असताना मॅकडोनल्डची पत्नी आर्डेल यांची भेट झाली<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2019-09-22|title=Lanny McDonald|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lanny_McDonald&oldid=917063460|journal=Wikipedia|language=en}}</ref>. १९७५ मध्ये त्यांचे लग्न झाले<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2019-09-22|title=Lanny McDonald|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lanny_McDonald&oldid=917063460|journal=Wikipedia|language=en}}</ref>, आणि त्यांना चार मुले  आंद्रा, लेआ, बेरेट्स आणि ग्राहम झाले<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2019-09-22|title=Lanny McDonald|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lanny_McDonald&oldid=917063460|journal=Wikipedia|language=en}}</ref>. मॅक्सडोनल्डच्या फ्लेम्सच्या व्यापारानंतर हे कुटुंब कॅलगरीमध्ये स्थायिक झाले. ते मॉन्टानामध्ये ग्रीष्मकालीन घर देखील ठेवतात, जेथे कुटुंबाने रेस्टॉरंटमध्ये गुंतवणूक केली आहे आणि लेकसाइडच्या समुदायामध्ये हस्तकला बनवण्याचे काम केले आहे. अंद्राच्या मालकीचे, ब्रूअरी मॅकडोनाल्डला त्याचे प्रेरणा मानते आणि सन्मानार्थ "ओल्ड 'स्टॅच पोर्टर" तयार केले. स्टीव्ह सिमन्स यांनी लिखित मॅकडोनल्डचे आत्मचरित्र, लॅनी १९८७ मध्ये प्रकाशित केले होते. कॅनेडियन बेस्ट-विक्रेता, हे प्रकाशक मॅकग्रा-हिलसाठी एक अनपेक्षित यश होते. पुस्तकाच्या प्रकाशनाच्या पहिल्या दोन महिन्यांत १०००० प्रती विकल्या गेल्या ज्यासाठी प्रकाशकाने स्पेशल ऑलिम्पिकमध्ये १०००० डॉलर दान केले. २००८ मध्ये, मॅकडोनाल्ड यांना कॅलगरी विद्यापीठातून मानद डॉक्टरेट दिली गेली. [[वर्ग:कॅनडाचे आइस हॉकी खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. १९५३ मधील जन्म]] oyyozx6r9cxn78y8ab04bkz7o1cc3av 2692605 2692604 2026-07-04T15:53:59Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2692605 wikitext text/x-wiki {{विकिकरण}} लॅनी किंग मॅकडोनाल्ड (जन्म 16 फेब्रुवारी 1953) हा कॅनडाचा माजी व्यावसायिक आईस हॉकीपटू आहे जो टोरोंटो मेपल लीफ्स, कॉलोराडो रॉकीज आणि नॅशनल हॉकी लीगच्या कॅलगरी फ्लेम्स (एनएचएल) साठी खेळाला आहे. १६ वर्षांच्या कारकिर्दीत त्याने ११००हून अधिक सामने खेळले ज्यात त्याने ५०० गोल आणि १०००हून अधिक गुण मिळवले. १९८२-८३ मधील त्यांचे एकूण ६६ गोल फ्लेम्सचा एकाच हंगामातील फ्रँचायझीचा विक्रम कायम आहे. एनएचएल मेच्योर ड्राफ्टमधील चौथ्या निवडीच्या रूपात मॅक्डॉनल्डची निवड मॅपल लीफ्सने केली आणि १९७० च्या मध्याच्या मध्यभागी टोरोंटोमध्ये सलग ४० गोल करून स्वतःची आक्रमक फोरवर्ड म्हणून कामगिरी सीद्ध केली. १९७९ मध्ये रॉकीजशी झालेल्या त्याच्या व्यवसायामुळे टोरोंटो चाहत्यांनी मेपल लीफ गार्डनसमोरील कराराचा निषेध केला. १९८१ मध्ये कॅलगरी येथे पाठविण्यापूर्वी त्याने डेन्व्हरमध्ये तीन हंगामात खेळले होते. १९८८-८९ च्या शेवटच्या मोसमात त्यांनी फ्लेम्सला स्टेनली चषक स्पर्धेचे सह-कप्तान म्हणून काम पाहिले. मॅकडोनाल्ड फ्लेम्स इतिहासाच्या सर्वाधिक लोकप्रिय खेळाडूंपैकी एक आहे आणि त्याच्या व्यक्तिमत्त्वामुळे आणि लाल मिश्यामुळे त्याने खेळामध्ये एक वेगळी व्यक्ती म्हणून नाव कमावले. १९८३ मध्ये मॅकेडॉनल्डने समर्पण व क्रीडापटकरणासाठी बिल मास्टरटन मेमोरियल ट्रॉफी जिंकली आणि १९८८ मध्ये किंग क्लॅन्सी मेमोरियल ट्रॉफीचे उद्घाटन विजेते म्हणून त्यांच्या नेतृत्व व मानवतावादी उपस्थितीसाठी विशेषतः स्पेशल ऑलिम्पिकमधील दीर्घ काळ सहकार्याने त्यांची निवड झाली. आंतरराष्ट्रीय पातळीवर, मॅकडोनाल्डने दोन वेळा टीम कॅनडाचे प्रतिनिधित्व केले आणि तीन वेळा व्यवस्थापकीय भूमिकेत काम पाहिले. त्याच्या सहाय्याने १९७६ कॅनडा चषक स्पर्धेच्या उद्घाटनासाठी ओव्हरटाइम गोल जिंकून स्पर्धा निर्माण केली आणि कॅनडाच्या २००४ वर्ल्ड चॅम्पियनशिप विजेत्या संघाचे ते प्लेयर कार्मिक संचालक होते. १९९० मध्ये फ्लेम्सने मॅकडोनाल्डचा गणवेश क्रमांक ९ मध्ये सेवानिवृत्त केले. मॅकडोनाल्ड यांना १९९२ मध्ये हॉकी हॉल ऑफ फेम,१९९९ मध्ये अल्बर्टा स्पोर्ट्स हॉल ऑफ फेम आणि २००१ मध्ये कॅनडाच्या स्पोर्ट्स हॉल ऑफ फेममध्ये स्थान देण्यात आले. २०१५ मध्ये त्यांना बोर्ड ऑफ बोर्डचे अध्यक्षपद देण्यात आले. हॉकी हॉल ऑफ फेम, हॉलच्या निवड समितीवर नऊ वर्षे काम केले. == बालपण == मॅकडोनाल्डचा जन्म १६ फेब्रुवारी १९५३ रोजी हॅना, अल्बर्टा<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2019-09-22|title=Lanny McDonald|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lanny_McDonald&oldid=917063460|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> येथे झाला. भाऊ लिन आणि बहिणी डोना आणि डिक्सी नंतर तो चार मुलांमध्ये सर्वात लहान होता<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2019-09-22|title=Lanny McDonald|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lanny_McDonald&oldid=917063460|journal=Wikipedia|language=en}}</ref>. त्याचे वडील, लॉर्णे हॅनाच्या<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2019-09-22|title=Lanny McDonald|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lanny_McDonald&oldid=917063460|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> बाहेर ३५ किलोमीटर क्रेगमाईलच्या शेताजवळ राहत होते. तरुण लेनी आपल्या वडिलांना आपला नायक म्हणून पाहत असे आणि बऱ्याचदा लॉर्नला त्यांच्या आवडीच्या कामात मदत करत असे. प्रामाणिकपणा आणि कष्टाचे मूल्य शिकवण्याबद्दल मॅकडोनाल्डने त्याच्या वडिलांना  श्रेय दिले<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2019-09-22|title=Lanny McDonald|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lanny_McDonald&oldid=917063460|journal=Wikipedia|language=en}}</ref>. त्याची आई, फिलिस, पूर्णवेळ शिक्षिका होती जी वारंवार सामुदायिक कार्यक्रमांमध्ये सहभागी होत असे<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2019-09-22|title=Lanny McDonald|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lanny_McDonald&oldid=917063460|journal=Wikipedia|language=en}}</ref>. वयाच्या पाचव्या वर्षी स्केटिंग ने, मॅकडोनाल्डने त्वरित हॉकीची आवड निर्माण केली. त्यांनी आपल्या वडिलांच्या समुदाय कार्यसंघासाठी एक स्टिक बॉय म्हणून काम केले आणि उपकरणे व्यवस्थापित करण्यास मदत केली आणि कॅनडामधील हॉकी नाईटचे प्रसिद्ध फोस्टर हेविट रेडिओ प्रसारण ऐकत मोठे झाले. वयाच्या सहाव्या वर्षी त्याने संघटित हॉकी खेळण्यास सुरुवात केली आणि पूर्ण-वेळ वचनबद्धते असूनही, त्याच्या पालकांनी त्याला आणि लिनला त्यांच्या सराव आणि खेळांकरिता हन्ना येथे आणले. मॅक्डोनल्डने आठवले की युवा हॉकीमधील त्याचा अर्धा वेळ हन्नामध्ये आणि इतर अर्धा वेळ कारमध्ये घालवला गेला. वेस्टर्न कॅनडा हॉकी लीग (डब्ल्यूसीएचएल)च्या मेडिसिन हॅट टायगर्समध्ये सामील होण्याऐवजी १९७०-७१ मध्ये जुनियर ए संघात राहण्याचे निवडले. == वैयक्तिक जीवन == मेडिसिन हॅट टायगर्ससाठी कनिष्ठ हॉकी खेळत असताना मॅकडोनल्डची पत्नी आर्डेल यांची भेट झाली<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2019-09-22|title=Lanny McDonald|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lanny_McDonald&oldid=917063460|journal=Wikipedia|language=en}}</ref>. १९७५ मध्ये त्यांचे लग्न झाले<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2019-09-22|title=Lanny McDonald|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lanny_McDonald&oldid=917063460|journal=Wikipedia|language=en}}</ref>, आणि त्यांना चार मुले  आंद्रा, लेआ, बेरेट्स आणि ग्राहम झाले<ref>{{जर्नल स्रोत|date=2019-09-22|title=Lanny McDonald|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lanny_McDonald&oldid=917063460|journal=Wikipedia|language=en}}</ref>. मॅक्सडोनल्डच्या फ्लेम्सच्या व्यापारानंतर हे कुटुंब कॅलगरीमध्ये स्थायिक झाले. ते मॉन्टानामध्ये ग्रीष्मकालीन घर देखील ठेवतात, जेथे कुटुंबाने रेस्टॉरंटमध्ये गुंतवणूक केली आहे आणि लेकसाइडच्या समुदायामध्ये हस्तकला बनवण्याचे काम केले आहे. अंद्राच्या मालकीचे, ब्रूअरी मॅकडोनाल्डला त्याचे प्रेरणा मानते आणि सन्मानार्थ "ओल्ड 'स्टॅच पोर्टर" तयार केले. स्टीव्ह सिमन्स यांनी लिखित मॅकडोनल्डचे आत्मचरित्र, लॅनी १९८७ मध्ये प्रकाशित केले होते. कॅनेडियन बेस्ट-विक्रेता, हे प्रकाशक मॅकग्रा-हिलसाठी एक अनपेक्षित यश होते. पुस्तकाच्या प्रकाशनाच्या पहिल्या दोन महिन्यांत १०००० प्रती विकल्या गेल्या ज्यासाठी प्रकाशकाने स्पेशल ऑलिम्पिकमध्ये १०००० डॉलर दान केले. २००८ मध्ये, मॅकडोनाल्ड यांना कॅलगरी विद्यापीठातून मानद डॉक्टरेट दिली गेली. [[वर्ग:कॅनडाचे आइस हॉकी खेळाडू]] [[वर्ग:इ.स. १९५३ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] ochyfagh54e8dpqdak2aymm6ffah324 0 254400 2692708 2368973 2026-07-05T08:52:13Z Ketaki Modak 21590 2692708 wikitext text/x-wiki [[File:Ramapanchayan, Raja Ravi Varma (Lithograph).jpg|thumb|'''[[राजा रविवर्मा]]''' यांनी काढलेले चित्र]] विविध प्रकारे मोजल्यास, [[रामायण]] ह्या महाकाव्याच्या जवळजवळ ३०० वेगवेगळ्या आवृत्त्या आहेत. त्यांपैकी महर्षी [[वाल्मीकी|वाल्मिकी]] यांनी [[संस्‍कृत भाषा|संस्कृत]] भाषेत लिहिलेले [[रामायण]] अर्थात वाल्मीकि [[रामायण]] हे सर्वात जुने व मूळ आहे. रामायणाचा प्रसार [[भारत|भारताबाहेर]] [[श्रीलंका]], [[नेपाळ]], [[ब्रह्मदेश]], [[इंडोनेशिया]], [[कंबोडिया]], [[लाओस]], [[चीन]], [[थायलंड]], [[फिलिपाईन्स]], [[जपान]], [[मलेशिया]], [[व्हिएतनाम]], आणि [[मंगोलिया]] अशा [[आशिया|आशियातील]] देशांमध्ये झाला आहे. मूळ वाल्मिकी [[रामायण]] भारत तसे भारताबाहेरील गेले तसेच त्याचे भारतातील अन्य प्रादेशिक भाषांमध्ये रूपांतरित झाले. मूळ [[रामायण|रामायणाचे]] रूपांतरण केवळ विविध भाषा साहित्य लेखन या माध्यमांपुरते झालेले नसून ह्याचे प्रकटीकरण अनेक प्रकारचा कला माध्यमांतून झालेले आहे. उदाहरणार्थ, [[ख्मेर साम्राज्य|ख्मेर]] नृत्य रंगभूमी, [[केरळ]] व [[लक्षद्वीप]] मधील मुस्लिमांची [[मप्पिला]] गीते, [[कर्नाटक|कर्नाटकातील]] [[यक्षगान]] नृत्ये इत्यादी. काही रामायणावरील प्रसंगांवर आधारित चित्रं म्हणजे [[थायलंड|थायलंडमधील]] [[वट फ्रा केयो]] मंदिरावरील चित्रे. तसेच सादरीकरणातील इंडोनेशियातील इतर प्रकार म्हणजे रामायणावर आधारित नृत्यनाट्य सादरीकरण, मुखवटा नृत्यनाट्य आणि वायंग हे छायाबाहुली सादरीकरण. तसेच शिल्प प्रकारांमध्ये, [[आंग्कोर वाट|अंगकोर वट]] मंदिराच्या भिंतीवरील [[रामायण|रामायणातील]] लंकेच्या अंतिम युद्धाचे काही प्रसंग कोरण्यात आले आहेत. == संस्कृत आवृत्या == खाली रामायणाच्या काही प्रमुख [[संस्‍कृत भाषा|संस्कृत]] आवृत्त्या आहेत. यांतील काही आवृत्त्या प्रामुख्याने [[वाल्मीकी|वाल्मिकींनी]] लिहिलेल्या कथानकावर भर देतात तर काही आवृत्त्या परिघीय कथेवर किंवा आध्यात्मिक दर्शनावर भर देतात '''अध्यात्म रामायण .''' हे ब्रह्मांड पुराणावर आधारित आहे. असे मानले जाते की ह्या रामायणाचा प्रभाव [[तुलसीदास|तुळशीदास]] यांनी लिहिलेल्या [[रामचरितमानस]] या ग्रंथावर आहे. वाल्मीकि रामायण रामांच्या मानवी अस्तित्वावर भर देते, मात्र अध्यात्मरामायण रामायणाची कथा त्याच्या दिव्यत्वाच्या दृष्टिकोनातून सांगते. '''वसिष्ठ रामायण''' (हे प्रामुख्याने योगवाशिष्ठ म्हणून ओळखले जाते.) यात प्रामुख्याने [[वशिष्ठ]] मुनी व [[राम]] यांच्यातील संवाद आला आहे. या संवादाद्वारे [[अद्वैत|अद्वैत सिद्धांताच्या]] नियमांशी जवळीक साधण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे. यामध्ये अनेक उपाख्याने तसेच स्पष्टीकरणात्मक कथांचा समावेश करण्यात आला आहे; मात्र वाल्मीकि रामायणासारखे खोलात वर्णन करण्यात आले नाही आहे. '''लघु योगवाशिष्ठ''' [[काश्‍मीर|काश्मिरातील]] अभिनंद याने लिहिलेले हे रूपांतरण म्हणजे वशिष्ठ रामायणाचे संक्षिप्त रूप आहे. '''आनंद रामायण''' हे संपूर्णतः वाल्मिकी रामायणावर आधारित आहे मात्र हे रामायण रामाचा आयुष्याच्या शेवटच्या टप्प्यावर अधिक भर देते. ह्या रामायणात [[सीता|सीतेचे]] अपहरण आणि [[रामेश्वरम]] येथे रामाने केलेल्या [[शिव|शिवलिंगाची]] प्रतिष्ठापना या प्रसंगांचा विशेषतः समावेश आहे '''अगस्त्य रामायण''' ह्या रामायणात [[अगस्त्य|अगस्त्यांच्या]] गुणविशेषावर भर देण्यात आला आहे. == संस्कृत नाटक == * प्रतिमा नाटक * अभिषेक नाटक * यज्ञ फलम * कुंदमाला * महावीरचरित * उत्तर राम चरित * जनक जननद * चलित राम * रामाभ्युदय * स्वप्न दशानन * मैथिली कल्याण * उदात्त राघव * आश्चर्य चुडामणी * कृत्य रावण * माया पुष्पक * अनर्घ राघव * बाल रामायण * अभिनव राघव * वाली वध * प्रसन्न राघव * रघु विलास * राघव अभ्युदय * जानकी राघव * विलास * राघव विक्रम * दूतांगद * अमोघ राघव * अभिराम राघव * अद्भुत दर्पण * जानकी परिणय * राघवानंद * ललित राघव * महा नाटक [[चित्र:Rama_and_Hanuman_fighting_Ravana,_an_album_painting_on_paper,_c1820.jpg|इवलेसे| [[हनुमान|हनुमानाच्या]] खांद्यावर बसलेला [[राम]] राक्षसराज [[रावण|रावणाशी]] युद्ध करताना. ]] == प्रादेशिक रूपांतरणे == भारतातील राज्यांनुसार रामायणाची रूपांतरणे खालीलप्रमाणे : '''[[महाराष्ट्र]]''' * सोळाव्या शतकात [[एकनाथ|संत एकनाथांनी]] लिहिलेले [[भावार्थ रामायण|भावार्थरामायण]] हे प्रसिद्ध [[मराठी भाषा|मराठी]] रूपांतरण आहे . त्याचप्रमाणे असे म्हणले जाते की बाराव्या किंवा तेराव्या शतकात रामायणाचे जुन्या मराठीत भाषांतर उपलब्ध होते, असा एक संदर्भ सापडतो. * '''वास्तव रामायण''': डाॅ [[पद्माकर विष्णू वर्तक]] यांनी लिहिलेल्या या रामायणात कोणतेही चमत्कार नाहीत. या रामायणातले वानर हे माकड नाहीत. * अध्यात्मरामायणाच्या आधारे लिहिलेला ग्रंथ - [[c:File:अध्यात्मरामकथा_भाग_१_कांडें_१-४.pdf|अध्यात्मरामकथा]], ले.बाळकृष्ण भाऊ जोशी (राघुवीरदास) '''[[तामिळनाडू]]''' बाराव्या शतकात कवी कम्बन यांनी लिहिलेले कम्बरामायणम् हे प्रसिद्ध [[तमिळ]] रूपांतरण आहे. '''[[केरळ]]''' बाराव्या शतकातील चीरमान याने [[मलयाळम भाषा|मल्याळम]] भाषेत लिहिलेले रामचरितम हे काही प्रथम काव्यांपैकी आहे. तसेच सोळाव्या शतकातील निर्णम राम पंचिकेर यांनी लिहिलेले कन्नस्सा रामायण आणि अध्यात्म रामायण किलीपट्टू( सर्वात लोकप्रिय) हे थूंचथ एळूथचन यांनी लिहिलेले. '''[[कर्नाटक]]''' तेराव्या शतकातील कुुुमूदेंदू रामायण आणि सोळाव्या शतकातील कुमार वाल्मिकी तोरावेे रामायण ही रामायणाची शास्त्रीय [[कन्नड भाषा|कन्नड]] रूपांतरणे आहेत. याव्यतिरिक्त बाराव्या शतकातील नागचंद्राने लिहिलेले रामचंद्र चरित्र पुराण हे एक रूपांतरण आहे. '''[[आंध्र प्रदेश]]''' चौदाव्या शतकात गोना बुड्डा रेड्डी यांनी लिहिलेले श्री रंगनाथन रामायण हे [[तेलुगू भाषा|तेलुगु]] रूपांतरण आहे. तसेच कवी मोल्लाने मोल्ला रामायणमु लिहिले. विश्वनाथ सत्यनारायण यांनी लिहिलेले श्रीमदरामायण कल्पवृक्षमु हे तेलुगु भाषेतील सर्वात प्रशस्त लेखन मानले जाते. तेलुगु भाषेला याच काव्य कृतीसाठी पहिला [[ज्ञानपीठ पुरस्कार]] मिळाला होता. '''[[आसाम]]''' चौदाव्या शतकात माधव कंंदालीने लिहिलेले सप्तकांड रामायण हे [[असमीया भाषा|आसामी]] भाषेत झालेले रामायणाचे रूपांतरण आहे. '''[[ओडिसा]]''' रामायणावर आधारित लेखनाची ओडिसामध्ये मोठी साहित्यिक परंपरा आहे. चौदाव्या शतकात बलराम दास यांनी [[ओडिआ भाषा|ओडिया]] भाषेत दंडी रामायण अथवा जगमोहन रामायणाचे रूपांतरण केले. पंधराव्या शतकात सरला दास यांनी विलंका रामायण काव्य प्रारूपात लिहिले. त्यानंतर रघुनाथ भंजाने रघुनाथ विलास लिहिले. आणि सतराव्या शतकात त्याचा नातू उपेंद्र भंज याने बैदेहीश विलास लिहिले. विश्वनाथ खुंटिया यांनी लिहिलेले बिसी रामायण वा विचित्र रामायण सर्वात लोकप्रिय आहे. '''[[बंगाल]]''' पंधराव्या शतकात कृत्तिवास ओझा यांनी लिहिलेले कृत्तिवास रामायण हे रामायणाचे [[बंगाली भाषा|बंगाली]] रूपांतरण आहे . '''[[गोवा]]''' पंधराव्या शतकात कृष्णदास श्याम यांनी रामायणु हे [[कोकणी]] भाषेत लिहिले होते. '''[[उत्तर प्रदेश]]''' सोळाव्या शतकात गोस्वामी [[तुलसीदास|तुळशीदास]] यांनी [[रामचरितमानस]] या ग्रंथाची रचना केली. [[वर्ग:हिंदू ग्रंथ]] [[वर्ग:रामायण]] 5fwwt2vjlymm2uak06e76nbicnn0hx3 0 254743 2692632 2692105 2026-07-04T17:52:01Z Aditya tamhankar 80177 2692632 wikitext text/x-wiki खालील यादी भारतीय क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. भारताने १ डिसेंबर २००६ रोजी दक्षिण आफ्रिकेविरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. भारताने [[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००७]], [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] आणि [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]] साली ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक जिंकले तर [[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]] साली उपविजेता ठरले. तसेच [[२०२२ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – पुरुषांची स्पर्धा|२०२२ आशियाई खेळांमध्ये]] भारताने सुवर्णपदक पटकावले. == सुची == {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" style="width:75px" | चिन्ह ! scope="col" style="width:350px" | अर्थ |- ! scope="row" |सामना क्र. | भारताने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र. |- ! scope="row" |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. | आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. |- ! scope="row" | तारीख | सामन्याची तारीख |- ! scope="row" |विरुद्ध संघ | ज्या संघाविरुद्ध आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव |- ! scope="row" | स्थळ | कोणत्या मैदानावर सामना झाला |- ! scope="row" | विजेता | सामन्याचा विजेता/अनिर्णित |- | bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित |} ==भारताने देशानुसार खेळलेल्या प्रथम आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याची तारीख== {| class="wikitable" style="text-align: center; width: 400px;" |- ! संघ !! प्रथम आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना |- |align=left|{{cr|RSA}} || १ डिसेंबर २००६ |- |align=left|{{cr|SCO}} || १३ सप्टेंबर २००७ |- |align=left|{{cr|PAK}} || १४ सप्टेंबर २००७ |- |align=left|{{cr|NZ}} || १६ सप्टेंबर २००७ |- |align=left|{{cr|ENG}} || १९ सप्टेंबर २००७ |- |align=left|{{cr|AUS}} || २२ सप्टेंबर २००७ |- |align=left|{{cr|SL}} || १० फेब्रुवारी २००९ |- |align=left|{{cr|BAN}} || ६ जून २००९ |- |align=left|{{cr|IRE}} || १० जून २००९ |- |align=left|{{cr|WIN}} || १२ जून २००९ |- |align=left|{{cr|AFG|२०१३}} || १ मे २०१० |- |align=left|{{cr|ZIM}} || १२ जून २०१० |- |align=left|{{cr|UAE}} || ३ मार्च २०१६ |- |align=left|{{cr|NAM}} || ८ नोव्हेंबर २०२१ |- |align=left|{{cr|HK}} || ३१ सप्टेंबर २०२२ |- |align=left|{{cr|NED}} || २७ ऑक्टोबर २०२२ |- |align=left|{{cr|NEP}} || ३ ऑक्टोबर २०२३ |- |align=left|{{cr|USA}} || १२ जून २०२४ |- |align=left|{{cr|OMA}} || १९ सप्टेंबर २०२५ |} ==विरुद्ध संघांविरुद्धची कामगिरी== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="text-align:center" !scope="col" |विरुद्ध देश !scope="col" |[[ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|सामने]] !scope="col" |विजय !scope="col" |पराभव !scope="col" |टाय !scope="col" |टाय+विजय !scope="col" |टाय+पराभव !scope="col" |अनिर्णित !scope="col" |विजय % !scope="col" |प्रथम !scope="col" |अलीकडील |- | colspan="11" style="text-align: center;" | '''[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|वि. संपूर्ण सदस्य देश]]''' |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|AFG|२०१३}} | ९ || ७ || ० || ० || १ || ० || १ || ७७.७८ || २०१० || २०२४ |- ! scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|AUS}} | ३७ || २२ || १२ || ० || ० || ० || ३ || ५९.४५ || २००७ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|BAN}} | १८ || १७ || १ || ० || ० || ० || ० || ९४.४४ || २००९ || २०२५ |- style="background:#cfc;" !scope="row" style="text-align: left; background:#cfc;"|{{cr|ENG}} | ३२ || १८ || १३ || ० || ० || ० || १ || ५६.२५ || २००७ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|IRE}} | १० || ८ || २ || ० || ० || ० || ० || ८०.०० || २००९ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|NZL}} | ३१ || १७ || ११ || १ || २ || ० || ० || ५४.८३ || २००७ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|PAK}} | १७ || १३ || ३ || ० || १ || ० || ० || ७६.४७ || २००७ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|RSA}} | ३६ || २१ || १४ || ० || ० || ० || १ || ५८.३३ || २००६ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|SL}} | ३३ || २१ || ९ || ० || २ || ० || १ || ६५.६२ || २००९ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|WIN}} | ३१ || २० || १० || ० || ० || ० || १ || ६४.५१ || २००९ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|ZIM}} | १४ || ११ || ३ || ० || ० || ० || ० || ७८.५७ || २०१० || २०२६ |- | colspan="11" style="text-align: center;" | '''[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद|वि. असोसिएट सदस्य देश]]''' |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|HKG}} | १ || १ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२२ || २०२२ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|NAM}} | २ || २ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२१ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|NEP}} | १ || १ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२३ || २०२३ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|NED}} | २ || २ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२२ || २०२६ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|OMA}} | १ || १ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२५ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|SCO}} | २ || १ || ० || ० || ० || ० || १ || ५०.०० || २००७ || २०२१ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{cr|UAE}} | २ || २ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०१६ || २०२५ |- !scope="row" style="text-align: left;"|{{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] | २ || २ || ० || ० || ० || ० || ० || १००.०० || २०२४ || २०२६ |- |- class="sortbottom" !scope="row" style="text-align:center" |'''एकूण''' |'''२८१'''||'''१८७'''||'''७८'''||'''१'''||'''६'''||'''०'''||'''९'''||'''६६.५४'''||'''२००६'''||'''२०२६''' |- |colspan=11|<small>''सदर आकडेवारी ४ जुलै २०२६ रोजी [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]] येथे झालेल्या {{cr-rt|IND}} वि. {{cr|ENG}} सामन्यापर्यंत अद्ययावत आहे.''</small><ref>{{cite web|title= Records / India / Twenty20 Internationals / Result summary|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?class=3;id=6;type=team|publisher=ESPNcricinfo|access-date=21 November 2021}}</ref><ref>{{cite web|title= Records / Twenty20 Internationals / Team records / Results summary |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283307.html|publisher=ESPNcricinfo|access-date=21 November 2021}}</ref> {{navbar|India T20I cricket records by opponent|mini=1|nodiv=1}} |} ==यादी== {| class="wikitable ubsortable" style="text-align:left; white-space:nowrap" |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/255954.html १०] || १ डिसेंबर २००६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} || |- style="background:#cfc;" | २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287859.html २६] || १३ सप्टेंबर २००७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || अनिर्णित || rowspan=7 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287862.html २९] || १४ सप्टेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || बरोबरीत |- style="background:#cfc;" | ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287865.html ३२] || १६ सप्टेंबर २००७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287873.html ४०] || १९ सप्टेंबर २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287876.html ४३] || २० सप्टेंबर २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287878.html ४५] || २२ सप्टेंबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287879.html ४६] || २४ सप्टेंबर २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} |- | ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/297800.html ४७] || २० ऑक्टोबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[ब्रेबॉर्न स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | |- | १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/291356.html ५२] || १ फेब्रुवारी २००८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386535.html ८२] || १० फेब्रुवारी २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/386494.html ८४] || २५ फेब्रुवारी २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZ}} |- | १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/366622.html ८५] || २७ फेब्रुवारी २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/355994.html ९३] || ६ जून २००९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356001.html १०१] || १० जून २००९ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356006.html १०५] || १२ जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356010.html १०९] || १४ जून २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स क्रिकेट मैदान|लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} |- style="background:#cfc;" | १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356014.html ११३] || १६ जून २००९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|RSA}} |- | १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430884.html १२६] || ९ डिसेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|SL}} || rowspan=2 | |- | २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/430885.html १२७] || १२ डिसेंबर २००९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412679.html १५३] || १ मे २०१० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१० आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412682.html १५५] || २ मे २०१० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412691.html १६५] || ७ मे २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412695.html १६९] || ९ मे २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|WIN}} |- style="background:#cfc;" | २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412699.html १७३] || ११ मे २०१० || {{cr|SL}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया]] || {{cr|SL}} |- | २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/452153.html १८२] || १२ जून २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} || rowspan=11 | |- | २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/452154.html १८३] || १३ जून २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463149.html १९६] || ९ जानेवारी २०११ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- | २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/489200.html २००] || ४ जून २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|IND}} |- | ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/474476.html २०४] || ३१ ऑगस्ट २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/521217.html २१४] || २९ ऑगस्ट २०११ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|ENG}} |- | ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518954.html २१७] || १ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/518955.html २१८] || ३ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- | ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/556252.html २४२] || ३० मार्च २०१२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} |- | ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/564786.html २५५] || ७ ऑगस्ट २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|IND}} |- | ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565820.html २६१] || ११ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|NZ}} |- style="background:#cfc;" | ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533274.html २६५] || १९ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533281.html २७२] || २३ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533287.html २७८] || २८ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} |- style="background:#cfc;" | ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533291.html २८२] || ३० सप्टेंबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533295.html २८६] || २ ऑक्टोबर २०१२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565810.html २९२] || २० डिसेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | |- | ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/565811.html २९४] || २२ डिसेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ENG}} |- | ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/589306.html २९६] || २५ डिसेंबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|PAK}} |- | ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/589307.html २९८] || २८ डिसेंबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/647247.html ३३१] || १० ऑक्टोबर २०१३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682921.html ३७८] || २१ मार्च २०१४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682929.html ३८२] || २३ मार्च २०१४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682943.html ३८९] || २८ मार्च २०१४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682951.html ३९३] || ३० मार्च २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682963.html ३९९] || ४ एप्रिल २०१४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682965.html ४००] || ६ एप्रिल २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|SL}} |- | ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/667731.html ४०५] || ७ सप्टेंबर २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन मैदान]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} || rowspan=11 | |- | ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/885969.html ४४०] || १७ जुलै २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/885971.html ४४२] || १९ जुलै २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} |- | ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903587.html ४५६] || २ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|RSA}} |- | ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903589.html ४५७] || ५ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|RSA}} |- | ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895817.html ४८५] || २६ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} |- | ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895819.html ४८६] || २९ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- | ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/895821.html ४८९] || ३१ जानेवारी २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- | ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/963697.html ४९६] || ९ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|SL}} |- | ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/963699.html ४९७] || १२ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}} |- | ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/963701.html ४९९] || १४ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966745.html ५०९] || २४ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०१६ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966751.html ५१२] || २७ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966757.html ५१५] || १ मार्च २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966761.html ५१७] || ३ मार्च २०१६ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966765.html ५२१] || ६ मार्च २०१६ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951329.html ५३५] || १५ मार्च २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] |- style="background:#cfc;" | ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951341.html ५४१] || १९ मार्च २०१६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951353.html ५४७] || २३ मार्च २०१६ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951363.html ५५३] || २७ मार्च २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951371.html ५५६] || ३१ मार्च २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|WIN}} |- | ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1007655.html ५५८] || १८ जून २०१६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=21 | |- | ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1007657.html ५५९] || २० जून २०१६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1007659.html ५६०] || २२ जून २०१६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1041615.html ५६२] || २७ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|WIN}} |- | ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1041617.html ५६३] || २८ ऑगस्ट २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || अनिर्णित |- | ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034825.html ५९२] || २६ जानेवारी २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीन पार्क]], [[कानपूर]] || {{cr|ENG}} |- | ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034827.html ५९३] || २९ जानेवारी २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1034829.html ५९४] || १ फेब्रुवारी २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- | ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1098211.html ६१७] || ९ जुलै २०१७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|JAM}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका]] || {{cr|WIN}} |- | ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1109610.html ६१८] || ६ सप्टेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119501.html ६२३] || ७ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}} |- | ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119502.html ६२४] || १० ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[बर्सापारा क्रिकेट मैदान]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|AUS}} |- | ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120093.html ६३०] || १ नोव्हेंबर २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120094.html ६३१] || ४ नोव्हेंबर २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|NZ}} |- | ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120095.html ६३२] || ७ नोव्हेंबर २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|IND}} |- | ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122729.html ६३३] || २० डिसेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122730.html ६३४] || २२ डिसेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122731.html ६३५] || २४ डिसेंबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122285.html ६५२] || १८ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} |- | ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122286.html ६५४] || २१ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}} |- | ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122287.html ६५५] || २४ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६५६] || ६ मार्च २०१८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२०१८ निदाहास चषक]] |- style="background:#cfc;" | ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६५७] || ८ मार्च २०१८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६५९] || १२ मार्च २०१८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६६०] || १४ मार्च २०१८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1133817.html ६६२] || १८ मार्च २०१८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1140992.html ६७८] || २७ जून २०१८ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} || |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1140993.html ६८०] || २९ जून २०१८ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} || rowspan=45 | |- | १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119543.html ६८४] || ३ जुलै २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|IND}} |- | १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119544.html ६८८] || ६ जुलै २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}} |- | १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1119545.html ६९०] || ८ जुलै २०१८ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|IND}} |- | १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157759.html ७०७] || ४ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157760.html ७०९] || ६ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[भारतरत्न श्री अटल बिहारी वाजपेयी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|IND}} |- | १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157761.html ७१०] || ११ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- | १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144990.html ७१२] || २१ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} |- | १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144991.html ७१३] || २३ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || अनिर्णित |- | ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144992.html ७१४] || २५ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- | १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153696.html ७३५] || ६ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZ}} |- | ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153697.html ७३७] || ८ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}} |- | ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1153698.html ७३८] || १० फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}} |- | ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168247.html ७४८] || २४ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी क्रिकेट मैदान]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|AUS}} |- | ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168248.html ७४९] || २७ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|AUS}} |- | ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188621.html ८४२] || ३ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}} |- | ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188622.html ८४३] || ४ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}} |- | ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188623.html ८४६] || ६ ऑगस्ट २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|IND}} |- | ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187005.html ८८८] || १८ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- | १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187006.html ८९३] || २२ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|SA}} |- | १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187013.html १०००] || ३ नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|BAN}} |- | १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187014.html १००७] || ७ नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- | १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187015.html १०१४] || १० नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187018.html १०२०] || ६ डिसेंबर २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187019.html १०२२] || ८ डिसेंबर २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|WIN}} |- | १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187020.html १०२४] || ११ डिसेंबर २०१९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1202242.html १०२५] || ५ जानेवारी २०२० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[बर्सापारा क्रिकेट मैदान]], [[गुवाहाटी]] || अनिर्णित |- | १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1202243.html १०२६] || ७ जानेवारी २०२० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1202244.html १०२७] || १० जानेवारी २०२० || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}} |- | १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187677.html १०३१] || २४ जानेवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}} |- | १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187678.html १०३४] || २६ जानेवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|IND}} |- | १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187679.html १०३५] || २९ जानेवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || बरोबरीत |- | १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187680.html १०३६] || ३१ जानेवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || बरोबरीत |- | १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187681.html १०३७] || २ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बे ओव्हल]], [[माऊंट माउंगानुई]] || {{cr|IND}} |- | १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223952.html १११४] || ४ डिसेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|IND}} |- | १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223953.html १११५] || ६ डिसेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- | १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223954.html १११६] || ८ डिसेंबर २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}} |- | १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243388.html ११३१] || १२ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}} |- | १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243389.html ११३२] || १४ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243390.html ११३३] || १६ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|ENG}} |- | १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243391.html ११३५] || १८ मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243392.html ११३८] || २० मार्च २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | १४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262758.html १२०४] || २५ जुलै २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- | १४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262759.html १२०६] || २८ जुलै २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- | १४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1262760.html १२०७] || २९ जुलै २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १४६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273727.html १३६१] || २४ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}} || rowspan=5 | [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १४७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273739.html १३८१] || ३१ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|NZL}} |- style="background:#cfc;" | १४८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273744.html १३९०] || ३ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १४९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273748.html १३९६] || ५ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १५० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273753.html १४१०] || ८ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|NAM}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- | १५१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278671.html १४३४] || १७ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[सवाई मानसिंग मैदान]], [[जयपूर]] || {{cr|IND}} || rowspan=24 | |- | १५२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278672.html १४४०] || १९ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय मैदान संकुल]], [[रांची]] || {{cr|IND}} |- | १५३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278673.html १४४६] || २१ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १५४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278679.html १४६७] || १६ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १५५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278680.html १४७३] || १८ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १५६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278681.html १४७९] || २० फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | १५७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278684.html १४९२] || २४ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[भारतरत्न श्री अटल बिहारी वाजपेयी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|अटल बिहारी इकाना स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|IND}} |- | १५८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278685.html १४९३] || २६ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धरमशाळा]] || {{cr|IND}} |- | १५९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278686.html १४९४] || २७ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धरमशाळा]] || {{cr|IND}} |- | १६० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278687.html १५५४] || ९ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली क्रिकेट मैदान]], [[दिल्ली]] || {{cr|SA}} |- | १६१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278688.html १५६९] || १२ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|SA}} |- | १६२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278689.html १५७१] || १४ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट मैदान|डॉ. वाय.एस. रेड्डी स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} |- | १६३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278690.html १५७२] || १७ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- | १६४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1278691.html १५७५] || १९ जून २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || अनिर्णित |- | १६५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303307.html १५८०] || २६ जून २०२२ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} |- | १६६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303307.html १५८६] || २८ जून २०२२ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} |- | १६७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276904.html १६१६] || ७ जुलै २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|IND}} |- | १६८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276905.html १६२८] || ९ जुलै २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|IND}} |- | १६९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1276906.html १६३१] || १० जुलै २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|ENG}} |- | १७० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317903.html १७०२] || २९ जुलै २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[त्रिनिदाद]] || {{cr|IND}} |- | १७१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317904.html १७१८] || १ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{cr|WIN}} |- | १७२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317905.html १७२०] || २ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{cr|IND}} |- | १७३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317906.html १७२५] || ६ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}} |- | १७४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1317907.html १७२६] || ७ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327270.html १७५०] || २८ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०२२ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | १७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327272.html १७५४] || ३१ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|HK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327276.html १़७५८] || ४ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}} |- style="background:#cfc;" | १७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327277.html १७५९] || ६ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|SL}} |- style="background:#cfc;" | १७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327279.html १७६१] || ८ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- | १८० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327503.html १७८८] || २० सप्टेंबर २०२२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|AUS}} || rowspan=6 | |- | १८१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327504.html १७९४] || २३ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | १८२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327505.html १७९६] || २५ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | १८३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327506.html १८००] || २८ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपूरम]] || {{cr|IND}} |- | १८४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327507.html १८०३] || २ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[बर्सापारा क्रिकेट मैदान]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} |- | १८५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327508.html १८०५] || ४ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर क्रिकेट मैदान]], [[इंदूर]] || {{cr|SA}} |- style="background:#cfc;" | १८६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298150.html १८४२] || २३ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[२०२२ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | १८७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298157.html १८४८] || २७ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १८८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298164.html १८५३] || ३० ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|AUS}} [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] || {{cr|SA}} |- style="background:#cfc;" | १८९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298169.html १८६०] || २ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १९० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298176.html १८७३] || ६ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | १९१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298178.html १८७८] || १० नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|ENG}} |- | १९२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1322276.html १८९८] || २० नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[बे ओव्हल]], [[माऊंट माउंगानुई]] || {{cr|IND}} || rowspan=9 | |- | १९३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1322277.html १९११] || २२ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|NZL}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || बरोबरीत |- | १९४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348640.html १९८४] || ३ जानेवारी २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- | १९५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348641.html १९८५] || ५ जानेवारी २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[चिंचवड]] || {{cr|SL}} |- | १९६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348642.html १९८६] || ७ जानेवारी २०२३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|IND}} |- | १९७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348649.html १९९०] || २७ जानेवारी २०२३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[जे.एस्.सी.ए आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रांची]] || {{cr|NZL}} |- | १९८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348650.html १९९१] || २९ जानेवारी २०२३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[इकाना आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, लखनौ|अटल बिहारी वाजपेयी स्टेडियम]], [[लखनौ]] || {{cr|IND}} |- | १९९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348651.html १९९२] || १ फेब्रुवारी २०२३ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | २०० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381217.html २१८८] || ३ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[ब्रायन लारा क्रिकेट अकादमी]], [[त्रिनिदाद]] || {{cr|WIN}} |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | २०१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381218.html २१९१] || ६ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|WIN}} || rowspan=6 | |- | २०२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381219.html २१९२] || ८ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|IND}} |- | २०३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381220.html २१९३] || १२ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|IND}} |- | २०४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1381221.html २१९४] || १३ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[फ्लोरिडा]] || {{cr|WIN}} |- | २०५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384634.html २२००] || १८ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान|द व्हिलेज]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} |- | २०६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384637.html २२०८] || २० ऑगस्ट २०२३ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान|द व्हिलेज]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २०७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1399113.html २२७८] || ३ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|NEP}}|| {{flagicon|CHN}} [[क्वांगचौ|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ क्रिकेट मैदान]], [[क्वांगचौ]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[२०२२ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – पुरुषांची स्पर्धा|२०२२ आशियाई खेळ]] |- style="background:#cfc;" | २०८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1399117.html २२९६] || ६ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|CHN}} [[क्वांगचौ|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ क्रिकेट मैदान]], [[क्वांगचौ]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २०९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1399120.html २३०१] || ७ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|CHN}} [[क्वांगचौ|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ क्रिकेट मैदान]], [[क्वांगचौ]] || अनिर्णित |- | २१० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389391.html २३६१] || २३ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[डॉ. वाय.एस. राजशेखर रेड्डी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|IND}} || rowspan=10 | |- | २११ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389392.html २३६८] || २६ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रीनफील्ड आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[तिरुवनंतपूरम]] || {{cr|IND}} |- | २१२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389392.html २३७३] || २८ नोव्हेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|AUS}} |- | २१३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389393.html २३८०] || १ डिसेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रायपूर]] || {{cr|IND}} |- | २१४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389394.html २३८१] || ३ डिसेंबर २०२३ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|IND}} |- | २१५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387598.html २३९६] || १२ डिसेंबर २०२३ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|SA}} |- | २१६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1387599.html २४०१] || १४ डिसेंबर २०२३ || {{cr|SA}} || {{flagicon|SA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} |- | २१७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389396.html २४२८] || ११ जानेवारी २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन आयएस बिंद्रा स्टेडियम|इंदरजितसिंग बिंद्रा स्टेडियम]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}} |- | २१८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389397.html २४३१] || १४ जानेवारी २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर स्टेडियम]], [[इंदूर]] || {{cr|IND}} |- | २१९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1389398.html २४३५] || १७ जानेवारी २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || बरोबरीत |- style="background:#cfc;" | २२० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415708.html २६३९] || ५ जून २०२४ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|USA}} [[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[नासाउ काउंटी (न्यू यॉर्क)|नासाउ काऊंटी, न्यू यॉर्क]] || {{cr|IND}} || rowspan=8 | [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २२१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415719.html २६५८] || ९ जून २०२४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|USA}} [[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[नासाउ काउंटी (न्यू यॉर्क)|नासाउ काऊंटी, न्यू यॉर्क]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415725.html २६७१] || १२ जून २०२४ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|USA}} [[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[नासाउ काउंटी (न्यू यॉर्क)|नासाउ काऊंटी, न्यू यॉर्क]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415743.html २७१०] || २० जून २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415747.html २७१६] || २२ जून २०२४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[ॲंटिगा]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415751.html २७२१] || २४ जून २०२४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415754.html २७२४] || २७ जून २०२४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २२७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415755.html २७२९] || २९ जून २०२४ || {{cr|SA}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|IND}} |- | २२८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420223.html २७३७] || ६ जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=20 | |- | २२९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420224.html २७३९] || ७ जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | २३० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420225.html २७४९] || १० जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | २३१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420226.html २७५८] || १३ जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | २३२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1420227.html २७६२] || १४ जुलै २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IND}} |- | २३३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1442987.html २७६७] || २७ जुलै २०२४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || {{cr|IND}} |- | २३४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1442988.html २७६८] || २८ जुलै २०२४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || {{cr|IND}} |- | २३५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1442989.html २७६९] || ३० जुलै २०२४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पल्लेकेले]] || टाय |- | २३६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439893.html २८९७] || ६ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[माधवराव सिंधिया क्रिकेट मैदान|श्रीमंत माधवराव सिंधिया क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्वाल्हेर]] || {{cr|IND}} |- | २३७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439894.html २८९९] || ९ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली मैदान|अरुण जेटली क्रिकेट स्टेडियम]], [[दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- | २३८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439895.html २९०४] || १२ ऑक्टोबर २०२४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (हैदराबाद)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हैदराबाद]] || {{cr|IND}} |- | २३९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1449301.html २९३८] || ८ नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} |- | २४० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1449302.html २९४२] || १० नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्जेस ओव्हल]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA}} |- | २४१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1449303.html २९४७] || १३ नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|IND}} |- | २४२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1449304.html २९५२] || १५ नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}} |- | २४३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439899.html ३०८२] || २२ जानेवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- | २४४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439900.html ३०८३] || २५ जानेवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम, चेन्नई|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- | २४५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439901.html ३०८४] || २८ जानेवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[सौराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम|निरंजन शाह स्टेडियम]], [[राजकोट]] || {{cr|ENG}} |- | २४६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439902.html ३०८५] || ३१ जानेवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[चिंचवड]] || {{cr|IND}} |- | २४७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1439903.html ३०८६] || २ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[चर्चगेट]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496921.html ३४४४] || १० सप्टेंबर २०२५ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=7 | [[२०२५ आशिया चषक]] |- style="background:#cfc;" | २४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496925.html ३४५५] || १४ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496931.html ३४६५] || १९ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496933.html ३४६८] || २१ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496935.html ३४७०] || २४ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496937.html ३४७६] || २६ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || टाय |- style="background:#cfc;" | २५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496938.html ३४८२] || २८ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} |- | २५५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478907.html ३५३६] || २९ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || अनिर्णित || rowspan=14 | |- | २५६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478908.html ३५४१] || ३१ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}} |- | २५७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478909.html ३५५१] || २ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|IND}} |- | २५८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478910.html ३५६१] || ६ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरारा स्टेडियम]], [[गोल्ड कोस्ट (क्वीन्सलंड)|गोल्ड कोस्ट]] || {{cr|IND}} |- | २५९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1478911.html ३५६५] || ८ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || अनिर्णित |- | २६० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479576.html ३६२३] || ९ डिसेंबर २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|IND}} |- | २६१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479577.html ३६३१] || ११ डिसेंबर २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[महाराजा यादवेंद्र सिंग आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[मुल्लनपूर गरीबदास]] || {{cr|RSA}} |- | २६२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479578.html ३६४४] || १४ डिसेंबर २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान|हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[धरमशाळा]] || {{cr|IND}} |- | २६३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1479580.html ३६४५] || १९ डिसेंबर २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | २६४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490234.html ३६६३] || २१ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|IND}} |- | २६५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490235.html ३६६७] || २३ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[शहीद वीर नारायण सिंह आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[रायपूर]] || {{cr|IND}} |- | २६६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490236.html ३६६९] || २५ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[आसाम क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[गुवाहाटी]] || {{cr|IND}} |- | २६७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490237.html ३६७२] || २८ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[एसीए-व्हिडीसीए क्रिकेट स्टेडियम|आंध्र क्रिकेट असोसिएशन-विशाखापट्टणम जिल्हा क्रिकेट असोसिएशन आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[विशाखापट्टणम]] || {{cr|NZ}} |- | २६८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1490238.html ३६८०] || ३१ जानेवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[द स्पोर्ट्स हब]], [[तिरुवनंतपुरम]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २६९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512721.html २६८६] || ७ फेब्रुवारी २०२६ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=9 | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]] |- style="background:#cfc;" | २७० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512736.html ३७०३] || १२ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|NAM}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512745.html ३७१५] || १५ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512754.html ३७२३] || १८ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512761.html ३७३०] || २२ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|RSA}} |- style="background:#cfc;" | २७४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512766.html ३७४१] || २६ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IND}} [[एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम (चेन्नई)|एम.ए. चिदंबरम स्टेडियम]], [[चेन्नई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512770.html ३७५०] || १ मार्च २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512772.html ३७५२] || ५ मार्च २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[चर्चगेट]], [[मुंबई]] || {{cr|IND}} |- style="background:#cfc;" | २७७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512773.html ३७५५] || ८ मार्च २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}} |- | २७८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528548.html ३९९३] || २६ जून २०२६ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=12 | |- | २७९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528549.html ४००४] || २८ जून २०२६ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} |- | २८० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496574.html ४००७] || १ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || अनिर्णित |- | २८१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496575.html ४०१२] || ४ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|ENG}} |- | २८१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496576.html] || ७ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || TBD |- | २८२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496577.html] || ९ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || TBD |- | २८३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496578.html] || ११ जुलै २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || TBD |- | २८४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530060.html] || २३ जुलै २०२६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || TBD |- | २८५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530061.html] || २५ जुलै २०२६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || TBD |- | २८६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1530062.html] || २६ जुलै २०२६ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || TBD |- | २८७ ||[ ] || १३ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || TBD |- | २८८ ||[ ] || १५ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || TBD |- style="background:#cfc;" | २८९ ||[ ] || १८ सप्टेंबर २०२६ || TBD || {{flagicon|JPN}} [[ऐची प्रांत|कोरोगी स्पोर्ट्स पार्क]], [[ऐची प्रांत|निश्शीन]] || TBD || [[२०२६ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – पुरुषांची स्पर्धा|२०२६ आशियाई खेळ]] |- | २९० ||[ ] || २६ सप्टेंबर २०२६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[अरुण जेटली स्टेडियम]], [[नवी दिल्ली]] || TBD || rowspan=11 | |- | २९१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529230.html] || ६ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एकाना आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम|भारतरत्न श्री अटलबिहारी वाजपेयी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[लखनौ]] || TBD |- | २९२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529231.html] || ९ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[जेएससीए आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम संकुल|झारखंड राज्य क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम संकुल]], [[रांची]] || TBD |- | २९३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529232.html] || ११ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[होळकर स्टेडियम|राजमाता अहिल्याबाई होळकर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[इंदूर]] || TBD |- | २९४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529233.html] || १४ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम (हैदराबाद)|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हैदराबाद]] || TBD |- | २९५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529234.html] || १७ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम (बंगळूर)|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || TBD |- | २९६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539432.html] || २२ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || TBD |- | २९७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539433.html] || २४ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || TBD |- | २९८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539434.html] || २७ ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] || TBD |- | २९९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539435.html] || ३० ऑक्टोबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || TBD |- | ३०० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1539436.html] || १ नोव्हेंबर २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || TBD |- ! सामना क्र. ! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र. ! तारीख ! विरुद्ध संघ ! स्थळ ! विजेता ! स्पर्धेतील भाग |- | ३०१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529238.html] || २२ डिसेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[निरंजन शाह स्टेडियम]], [[राजकोट]] || TBD |- | ३०२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529239.html] || २४ डिसेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || TBD |- | ३०३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1529240.html] || २७ डिसेंबर २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[चिंचवड]] || TBD |} ==हे ही पहा== * [[भारतीय क्रिकेट संघाने खेळलेल्या कसोटी सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला कसोटी सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय १९ वर्षाखालील क्रिकेट संघाने खेळलेल्या युवा कसोटी सामन्यांची यादी]] * [[भारतीय १९ वर्षाखालील क्रिकेट संघाने खेळलेल्या युवा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची यादी]] {{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}} [[वर्ग:भारतीय क्रिकेट]] 4qf25t6lla4181bvm9pb6hpgcjm5f13 0 279042 2692712 2691535 2026-07-05T10:00:53Z ~2026-38123-85 184952 2692712 wikitext text/x-wiki '''मनोरंजनाचा अधिकमास''' अंतर्गत [[झी मराठी]], [[कलर्स मराठी]], [[स्टार प्रवाह]] वाहिन्यांतर्फे दरवर्षी कोणत्याही महिन्याच्या दर रविवारी मालिकांचे प्रक्षेपण करण्यात येते. = [[झी मराठी]] भाग १ = == मे २०१३ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[तू तिथे मी]] | * सोम-शनि संध्या. ७ वाजता * दर रविवारी दुपारी १ वाजता |- | [[राधा ही बावरी]] | * सोम-शनि संध्या. ७.३० वाजता * दर रविवारी दुपारी १.३० वाजता |- | [[उंच माझा झोका]] | * सोम-शनि रात्री ८ वाजता * दर रविवारी दुपारी २ वाजता |- | [[मला सासू हवी]] | * सोम-शनि रात्री ८.३० वाजता * दर रविवारी दुपारी २.३० वाजता |} == मे २०१४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="2"| |- | [[तू तिथे मी]] / [[जय मल्हार]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[जावई विकत घेणे आहे]] | संध्या. ७.३० वाजता | १८ मे सोडून |- | [[होणार सून मी ह्या घरची]] | रात्री ८ वाजता | rowspan="3"| |- | [[जुळून येती रेशीमगाठी]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[एका लग्नाची तिसरी गोष्ट]] | रात्री ९ वाजता |} == मे २०१६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="6"| २९ मे सोडून |- | [[जय मल्हार]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[नांदा सौख्य भरे]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]] | रात्री ८ वाजता |- | [[माझे पती सौभाग्यवती]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[काहे दिया परदेस]] | रात्री ९ वाजता |} == मे २०१७ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[लागिरं झालं जी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[तुझ्यात जीव रंगला]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] | रात्री ८ वाजता |- | [[खुलता कळी खुलेना]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[काहे दिया परदेस]] | रात्री ९ वाजता |} == मे २०१८ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[लागिरं झालं जी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[तुझ्यात जीव रंगला]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] | रात्री ८ वाजता |- | [[तुझं माझं ब्रेकअप]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]] | रात्री ९ वाजता |} == ऑक्टोबर २०२० == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[लाडाची मी लेक गं!]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[तुझ्यात जीव रंगला]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[माझ्या नवऱ्याची बायको]] | रात्री ८ वाजता |- | [[अग्गंबाई सासूबाई]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[माझा होशील ना]] | रात्री ९ वाजता |} == मे २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[महा मिनिस्टर]] | संध्या. ६ वाजता | rowspan="6"| २९ मे सोडून |- | [[मन झालं बाजिंद]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[मन उडु उडु झालं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू तेव्हा तशी]] | रात्री ८ वाजता |- | [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]] | रात्री ९ वाजता |} == सप्टेंबर २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[अप्पी आमची कलेक्टर]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[तू चाल पुढं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू तेव्हा तशी]] | रात्री ८ वाजता |- | [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] / [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[नवा गडी नवं राज्य]] | रात्री ९ वाजता |} = [[झी मराठी]] भाग २ = == १८ मार्च ते २३ जून २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[अप्पी आमची कलेक्टर]] | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| ७ एप्रिल आणि १६ जून सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[सारं काही तिच्यासाठी]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता | rowspan="3"| ७ एप्रिल आणि २२-२३ जून सोडून |- | [[पुन्हा कर्तव्य आहे]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[नवरी मिळे हिटलरला]] | रात्री १० वाजता |- | [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] | रात्री १०.३० वाजता | ७ एप्रिल सोडून |} == २४ जून ते २२ सप्टेंबर २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सारं काही तिच्यासाठी]] | संध्या. ६.३० वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५-२२ सप्टेंबर सोडून |- | [[अप्पी आमची कलेक्टर]] | संध्या. ७ वाजता | २८ जुलै, २५ ऑगस्ट आणि १५ सप्टेंबर सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, ८ आणि १५ सप्टेंबर सोडून |- | [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] | रात्री ८ वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | रात्री ८.३० वाजता | २४-३० जून, १-६ आणि २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून |- | [[नवरी मिळे हिटलरला]] | रात्री १० वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, ७-८, १४-१५, २१-२२ सप्टेंबर सोडून |- | [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]] | रात्री १०.३० वाजता | २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून |} == २३ सप्टेंबर ते २२ डिसेंबर २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता | २०, २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="3"| २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून |- | [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता | २६-२७ ऑक्टोबर, ३ नोव्हेंबर आणि २२ डिसेंबर सोडून |- | [[पुन्हा कर्तव्य आहे]] | रात्री ९.३० वाजता | rowspan="2"| २८-२९ सप्टेंबर, ५-६, १२-१३, १९-२०, २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून |- | [[नवरी मिळे हिटलरला]] | रात्री १० वाजता |} == २३ डिसेंबर २०२४ ते १६ मार्च २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता | १२ जानेवारी, १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| १२ जानेवारी, २ आणि १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ ते ९ (एक तास) |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता | rowspan="2"| १२ जानेवारी, १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[नवरी मिळे हिटलरला]] | रात्री १० वाजता | १२ जानेवारी, २ आणि १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून |} == १७ मार्च ते १३ एप्रिल २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता | ३० मार्च आणि १३ एप्रिल सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | ३० मार्च सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ ते ९ (एक तास) | ३० मार्च आणि १३ एप्रिल सोडून |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता | ३० मार्च सोडून |- | [[चल भावा सिटीत]] | रात्री ९.३० वाजता | |} == १४ एप्रिल ते ३१ मे २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० | rowspan="2"| |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० | १८ मे सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ | |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | दुपारी २.३० आणि रात्री ९ | १८ मे सोडून |- | [[चल भावा सिटीत]] | रात्री ९.३० वाजता | |- | [[तुला जपणार आहे]] | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० | १८ आणि २५ मे सोडून |} == जून २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="2"| १ आणि २८ जून सोडून |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="4"| १, ८ आणि २८ जून सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९ वाजता |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता |} == जुलै २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | संध्या. ६.३० वाजता | फक्त ६ जुलै |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ७ वाजता | १३ जुलै सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| २० जुलै सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | rowspan="2"| २६-२७ जुलै सोडून |- | [[शिवा (मालिका)|शिवा]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | |} == ऑगस्ट २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता | ३, १७ आणि ३१ ऑगस्ट सोडून |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | ३०-३१ ऑगस्ट सोडून |} == १ सप्टेंबर ते ४ ऑक्टोबर २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[लाखात एक आमचा दादा]] | संध्या. ६ वाजता | rowspan="2"| |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७ वाजता | २१ आणि २८ सप्टेंबर सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| २८ सप्टेंबर सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | |- | [[तुला जपणार आहे]] | रात्री १०.३० वाजता | २८ सप्टेंबर सोडून |} == ५ ऑक्टोबर ते १४ डिसेंबर २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता | ११-१२ ऑक्टोबर आणि ३० नोव्हेंबर सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| ५, ११-१२ ऑक्टोबर सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता |- | [[तुला जपणार आहे]] | रात्री १०.३० वाजता | ११ ऑक्टोबर, १६, २३, ३० नोव्हेंबर आणि ७, १४ डिसेंबर सोडून |} == १५ डिसेंबर २०२५ ते १८ जानेवारी २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता | २१ डिसेंबर सोडून |- | [[पारू (मालिका)|पारू]] | संध्या. ७ वाजता | २१, २८ डिसेंबर, ३-४-५ आणि १८ जानेवारी सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | २१, २८ डिसेंबर आणि १८ जानेवारी सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता | २१, २८ डिसेंबर आणि ५ जानेवारी सोडून |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | २८ डिसेंबर आणि १८ जानेवारी सोडून |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता | |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | ११ आणि १८ जानेवारी सोडून |} == १९ जानेवारी ते १५ मार्च २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता | ८ आणि १४ मार्च सोडून |- | [[शुभ श्रावणी]] | संध्या. ७ वाजता | rowspan="2"| १४ मार्च सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता | rowspan="3"| १४ फेब्रुवारी आणि १४ मार्च सोडून |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | १५ फेब्रुवारी आणि १४ मार्च सोडून |} == १६ मार्च ते १२ एप्रिल २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | संध्या. ६.३० वाजता | २२ मार्च सोडून |- | [[शुभ श्रावणी]] | संध्या. ७ वाजता | ५ आणि १२ एप्रिल सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| २२ मार्च, ५ आणि १२ एप्रिल सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | रात्री ८ वाजता |- | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता | २२ मार्च सोडून |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता | २२ मार्च, ५ आणि १२ एप्रिल सोडून |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता | ५ आणि १२ एप्रिल सोडून |} == १३ एप्रिल ते १७ मे २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[शुभ श्रावणी]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="4"| |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.१५ वाजता |- | [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] | रात्री ८ वाजता |- | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | १० मे सोडून |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता | rowspan="2"| ३ मे सोडून |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १०.१५ वाजता |} == १८ मे ते १४ जून २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="2"| ३१ मे सोडून |- | [[लक्ष्मी निवास]] | दुपारी १.३० वाजता |- | [[शुभ श्रावणी]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="2"| २४, ३१ मे सोडून |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.१५ वाजता |- | [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] | रात्री ८ वाजता | ३१ मे सोडून |- | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता | rowspan="4"| २४ मे सोडून |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १०.१५ वाजता |} == १५ जून २०२६ ते चालू == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! माहिती |- | [[सावळ्याची जणू सावली]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="2"| |- | [[लक्ष्मी निवास]] | दुपारी १.३० वाजता |- | [[शुभ श्रावणी]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="2"| २१ आणि २८ जून सोडून |- | [[कृष्णाईच्या लेकी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[वीण दोघांतली ही तुटेना]] | संध्या. ७.३० वाजता | २१ जून सोडून |- | [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]] | रात्री ८ वाजता | rowspan="2"| २१ आणि २८ जून सोडून |- | [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[कमळी (मालिका)|कमळी]] | रात्री ९ वाजता | rowspan="3"| २१ जून सोडून |- | [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]] | रात्री ९.३० वाजता |- | [[देवमाणूस - मधला अध्याय]] | रात्री १० वाजता |} = [[कलर्स मराठी]] = == ऑगस्ट २०२१ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | बायको अशी हव्वी | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ९.३० वाजता |} == ऑक्टोबर २०२१ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | सोन्याची पावलं | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |} == नोव्हें-डिसें २०२१ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | सोन्याची पावलं | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="6"| ७ नोव्हेंबर आणि २६ डिसेंबर सोडून |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |} == जाने-फेब्रु २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | सोन्याची पावलं | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="8"| २ जानेवारी आणि २७ फेब्रुवारी सोडून |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |- | तुझ्या रूपाचं चांदणं | रात्री ९.३० वाजता |- | आई मायेचं कवच | रात्री १० वाजता |} == जून-१७ जुलै २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | [[राजा राणीची गं जोडी]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="6"| |- | योगयोगेश्वर जय शंकर | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[जीव माझा गुंतला]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ९ वाजता |- | [[भाग्य दिले तू मला]] | रात्री ९.३० वाजता | rowspan="3"| जुलै सोडून |- | आई मायेचं कवच | रात्री १० वाजता |- | लेक माझी दुर्गा | रात्री १०.३० वाजता |} == जून २०२३ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[जीव माझा गुंतला]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | योगयोगेश्वर जय शंकर | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[काव्यांजली - सखी सावली]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[रमा राघव]] | रात्री ९ वाजता |- | [[भाग्य दिले तू मला]] | रात्री ९.३० वाजता |- | पिरतीचा वणवा उरी पेटला | रात्री १० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री १०.३० वाजता |} == जुलै-१३ ऑगस्ट २०२३ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | [[जीव माझा गुंतला]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="8"| ३० जुलै सोडून |- | योगयोगेश्वर जय शंकर | संध्या. ७ वाजता |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[काव्यांजली - सखी सावली]] | रात्री ८.३० वाजता |- | पिरतीचा वणवा उरी पेटला | रात्री १० वाजता |- | [[कस्तुरी (मालिका)|कस्तुरी]] | रात्री १०.३० वाजता |- | [[सुंदरा मनामध्ये भरली]] | रात्री ११ वाजता |} == ऑक्टोबर २०२३ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | सिंधुताई माझी माई | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| १ ऑक्टोबर सोडून |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[काव्यांजली - सखी सावली]] | रात्री ८.३० वाजता |} == ८ एप्रिल ते ९ जून २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | इंद्रायणी | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| ५ मे सोडून |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[काव्यांजली - सखी सावली]] / [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] | रात्री ८.३० वाजता |- | [[रमा राघव]] | रात्री ९ वाजता | फक्त १४ आणि २१ एप्रिल |- | पिरतीचा वणवा उरी पेटला | रात्री १० वाजता | १४, २१ एप्रिल आणि ५ मे सोडून |} == १० जून ते २८ जुलै २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="5"| २१ जुलै सोडून |- | इंद्रायणी | संध्या. ७ वाजता |- | [[अंतरपाट (मालिका)|अंतरपाट]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] | रात्री ८.३० वाजता |- | पिरतीचा वणवा उरी पेटला | रात्री १० वाजता | २१ आणि २८ जुलै सोडून |} == २९ जुलै ते ५ ऑक्टोबर २०२४ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | सुख कळले | संध्या. ६.३० वाजता |- | इंद्रायणी | संध्या. ७ वाजता |- | [[अंतरपाट (मालिका)|अंतरपाट]] / दुर्गा | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] | रात्री ८.३० वाजता |} == ७ ऑक्टोबर २०२४ ते ९ फेब्रुवारी २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | इंद्रायणी | संध्या. ७ वाजता |- | दुर्गा / पिंगा गं पोरी पिंगा | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] / अशोक मा.मा. | रात्री ८.३० वाजता |- | आई तुळजाभवानी | रात्री ९ वाजता |- | लय आवडतेस तू मला | रात्री ९.३० वाजता |} == १३ एप्रिल ते २५ मे २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! नोंदी |- | इंद्रायणी | दुपारी १ आणि संध्या. ७ | rowspan="2"| |- | पिंगा गं पोरी पिंगा | दुपारी १.३० आणि संध्या. ७.३० |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | दुपारी २ आणि रात्री ८ | १८ मे सोडून |- | अशोक मा.मा. | दुपारी २.३० आणि रात्री ८.३० | |- | आई तुळजाभवानी | दुपारी ३ आणि रात्री ९ | १८ मे सोडून |- | लय आवडतेस तू मला | दुपारी ३.३० आणि रात्री ९.३० | |} == १ जून २०२५ ते १० जानेवारी २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | इंद्रायणी | दुपारी १ आणि संध्या. ७ |- | पिंगा गं पोरी पिंगा | दुपारी १.३० आणि संध्या. ७.३० |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | दुपारी २ आणि रात्री ८ |- | अशोक मा.मा. | दुपारी २.३० आणि रात्री ८.३० |- | आई तुळजाभवानी | दुपारी ३ आणि रात्री ९ |} == ११ जानेवारी ते १ मार्च २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | इंद्रायणी | संध्या. ६.३० वाजता |- | आई तुळजाभवानी | संध्या. ७ वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[बिग बॉस मराठी ६]] | रात्री ८ वाजता |- | पिंगा गं पोरी पिंगा | रात्री ११ वाजता |} == २ ते २२ मार्च २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | आई तुळजाभवानी | संध्या. ७ वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[बिग बॉस मराठी ६]] | रात्री ८ वाजता |- | पिंगा गं पोरी पिंगा | रात्री ११ वाजता |} == २३ मार्च ते १९ एप्रिल २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | आई तुळजाभवानी | संध्या. ६ वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | मी जिंकून घेईन सारं | संध्या. ७ वाजता |- | मोहिनी - प्रेमाची फिल्मी कहाणी | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[बिग बॉस मराठी ६]] | रात्री ८ वाजता |} == २० एप्रिल २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | मी जिंकून घेईन सारं | संध्या. ७ वाजता |- | मोहिनी - प्रेमाची फिल्मी कहाणी | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]] | रात्री ८ वाजता |- | आई तुळजाभवानी | रात्री ८.४५ वाजता |} = [[स्टार प्रवाह]] = == ऑगस्ट-सप्टेंबर २०१९ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | विठूमाऊली | संध्या. ७ वाजता | rowspan="2"| ४ ऑगस्ट ते ८ सप्टेंबर |- | श्री गुरुदेव दत्त | संध्या. ७.३० वाजता |} == जाने-फेब्रुवारी २०२० == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | विठूमाऊली | संध्या. ७ वाजता | rowspan="4"| १९ जानेवारी ते ९ फेब्रुवारी |- | [[आई कुठे काय करते!]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]] | रात्री ८ वाजता |- | [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]] | रात्री ८.३० वाजता |} == एप्रिल-मे २०२२ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="5"| ३ एप्रिल आणि १ मे सोडून |- | [[सहकुटुंब सहपरिवार]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[आई कुठे काय करते!]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[रंग माझा वेगळा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[फुलाला सुगंध मातीचा]] | रात्री ८.३० वाजता |} == मार्च २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="4"| फक्त २३ आणि ३० मार्च |- | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी १.३० वाजता |- | [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] | दुपारी २ वाजता |- | आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! | दुपारी २.३० वाजता |- | [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="2"| १६ मार्च सोडून |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | संध्या. ७.३० वाजता | rowspan="2"| |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.१५ वाजता |} == एप्रिल-मे २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="2"| १३ एप्रिल, १८ मे सोडून |- | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी १.३० वाजता |- | [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]] | दुपारी २ वाजता | १८ मे सोडून |- | आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत! | दुपारी २.३० वाजता | १३ एप्रिल, १८ मे सोडून |- | [[साधी माणसं]] | संध्या. ६.३० वाजता | rowspan="5"| १८ मे सोडून |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | कोण होतीस तू, काय झालीस तू! | रात्री ८ वाजता |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता |- | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री १० वाजता | २० एप्रिल सोडून |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री १०.३० वाजता | १८ मे सोडून |- | [[अबोली (मालिका)|अबोली]] | रात्री ११ वाजता | |} == १ जून ते २६ ऑक्टोबर २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० | rowspan="8"| ८ जून, २४ ऑगस्ट आणि १२ ऑक्टोबर सोडून |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० |- | कोण होतीस तू, काय झालीस तू! | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ |- | [[ठरलं तर मग!]] | दुपारी २ आणि रात्री ८.३० |- | येड लागलं प्रेमाचं | दुपारी २.३० आणि रात्री १० |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० |- | [[अबोली (मालिका)|अबोली]] | दुपारी ३.३० आणि रात्री ११ |} == २७ ऑक्टोबर ते १६ नोव्हेंबर २०२५ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ |- | [[ठरलं तर मग!]] | दुपारी २ आणि रात्री ८.३० |- | येड लागलं प्रेमाचं | दुपारी २.३० आणि रात्री १० |- | काजळमाया | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० |- | कोण होतीस तू, काय झालीस तू! | दुपारी ३.३० आणि रात्री ११ |} == १७ नोव्हेंबर २०२५ ते ११ जानेवारी २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० | rowspan="5"| |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ |- | [[ठरलं तर मग!]] | दुपारी २ आणि रात्री ८.३० |- | येड लागलं प्रेमाचं | दुपारी २.३० आणि रात्री १० | २८ डिसेंबर आणि ४ जानेवारी सोडून |- | कोण होतीस तू, काय झालीस तू! | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० | |- | काजळमाया | दुपारी ३.३० आणि रात्री ११ | २३, ३० नोव्हेंबर आणि ३१ डिसेंबर सोडून |} == १२ जानेवारी ते १५ फेब्रुवारी २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[साधी माणसं]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ |- | [[ठरलं तर मग!]] | दुपारी २ आणि रात्री ८.३० |- | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० आणि रात्री १० |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | दुपारी ३ आणि रात्री १०.३० |- | येड लागलं प्रेमाचं | दुपारी ३.३० आणि रात्री ११ |} == १६ फेब्रुवारी ते २६ एप्रिल २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] | दुपारी १ वाजता | १५, २२, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून |- | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी १.३० वाजता | २२, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून |- | लपंडाव | दुपारी २ वाजता | १५, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून |- | नशीबवान | दुपारी २.३० वाजता | १५, २२, २९ मार्च आणि ५, १२, २६ एप्रिल सोडून |- | [[साधी माणसं]] / तुझ्या सोबतीने | संध्या. ६.३० वाजता | १५ आणि २२ मार्च सोडून |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | संध्या. ७ वाजता | rowspan="2"| २२ मार्च सोडून |- | [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता | rowspan="2"| १५ आणि २२ मार्च सोडून |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.४५ वाजता |- | [[वचन दिले तू मला]] | रात्री १० वाजता | २१-२२ फेब्रुवारी, १५ आणि २२ मार्च सोडून |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.३० वाजता | १५ आणि २२ मार्च सोडून |- | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री ११ वाजता | १५ मार्च सोडून |} == २७ एप्रिल ते ३१ मे २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="9"| |- | लपंडाव | दुपारी १.४५ वाजता |- | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता |- | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी ३ वाजता |- | [[वचन दिले तू मला]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.४५ वाजता |- | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता | २-३ मे सोडून |- | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | रात्री १० वाजता | ३ मे सोडून |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.४५ वाजता | rowspan="2"| |- | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री ११.३० वाजता |} == १ जून ते २८ जून २०२६ == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ !! टिपा |- | [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]] | दुपारी १ वाजता | rowspan="8"| २१ जून सोडून |- | लपंडाव | दुपारी १.४५ वाजता |- | तुझ्या सोबतीने | दुपारी २.३० वाजता |- | [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]] | दुपारी ३ वाजता |- | [[वचन दिले तू मला]] | संध्या. ६.३० वाजता |- | [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]] | संध्या. ७ वाजता |- | [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] / [[सुना येती घरा]] | संध्या. ७.३० वाजता |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | रात्री ८ वाजता |- | [[ठरलं तर मग!]] | रात्री ८.३० वाजता | |- | पाठराखीण | रात्री ९ वाजता | rowspan="2"| २१ जून सोडून |- | आनंदी | रात्री ९.३० वाजता |- | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | रात्री १० वाजता | rowspan="2"| |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | रात्री १०.४५ वाजता |- | येड लागलं प्रेमाचं | रात्री ११.३० वाजता | २१ जून सोडून |} == २९ जून २०२६ ते चालू == {| class="wikitable" ! मालिका !! वेळ |- | [[वचन दिले तू मला]] | दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३० |- | विसरु नको तू मला | दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७ |- | [[सुना येती घरा]] | दुपारी १ आणि संध्या. ७.३० |- | [[तू ही रे माझा मितवा]] | दुपारी १.३० आणि रात्री ८ |- | [[ठरलं तर मग!]] | दुपारी २ आणि रात्री ८.३० |- | पाठराखीण | दुपारी २.३० आणि रात्री ९ |- | आनंदी | दुपारी ३ आणि रात्री ९.३० |- | [[बाई तुझा आशीर्वाद]] | दुपारी ३.३० आणि रात्री १० |- | [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]] | दुपारी ४ आणि रात्री १०.३० |- | येड लागलं प्रेमाचं | दुपारी ४.३० आणि रात्री ११ |} [[वर्ग:झी मराठी]] [[वर्ग:कलर्स मराठी]] [[वर्ग:स्टार प्रवाह]] ipn83ite1hbqex99j8xuk8fmwxdxw75 0 293851 2692696 2676034 2026-07-05T06:45:31Z अभय नातू 206 साचा 2692696 wikitext text/x-wiki {{उल्लेखनीयता}} {{माहितीचौकट साहित्यिक | नाव = एकनाथ पवार | चित्र = Eknath Pawar Writer and Poet.jpg | चित्र_रुंदी = 220px | चित्र_शीर्षक = एकनाथ पवार यांचे रेखाचित्र | चित्रशीर्षक_पर्याय = | पूर्ण_नाव = | टोपण_नाव = | जन्म_दिनांक = १० जुलै | जन्म_स्थान = [[वाशीम]], विदर्भ | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | मृत्यू_कारण = | शिक्षण = | कार्यक्षेत्र = साहित्य,शिक्षण,चित्रपट | राष्ट्रीयत्व = भारतीय | धर्म = हिंदू | भाषा = | कार्यकाळ = | साहित्य_प्रकार = | विषय = | चळवळ = | संघटना = | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = | प्रभाव = | प्रभावित = | पुरस्कार = {{*}}केंद्र सरकार पुरस्कृत युवा पुरस्कार,<br> {{*}}महाराष्ट्र शासनाचा राष्ट्रपिता महात्मा गांधी व्यसनमुक्ती सेवा पुरस्कार,<br> {{*}}इंडिया बुक ऑफ रेकॉर्ड, <br> {{*}} महाराष्ट्र शासनाचा राज्य शिक्षक पुरस्कार , वसंंतराव नाईक कृषीदूत पुरस्कार <br>{{*}}लक्ष्यवेधी साहित्यिक पुरस्कार,<br> {{*}}विदर्भ भूषण पुरस्कार | वडील_नाव = विश्वनाथराव पवार | आई_नाव = भाग्यरथी पवार | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | स्वाक्षरी_चित्र = | संकेतस्थळ_दुवा = | तळटिपा = }} '''एकनाथ पवार''' हे एक भारतीय कवी, साहित्यिक, विचारवंत व चित्रपट गीतकार आहेत. संविधानिक आणि मानवी मूल्यांचे प्रखर पुरस्कर्ते असून सामाजिक , शैक्षणिक व पर्यावरण चळवळीतील एक नामवंत व्यक्तिमत्त्व आहे. [[श्यामची शाळा]] या मराठी चित्रपटात त्यांनी गीते लिहीली. याशिवाय 'क्लीन ग्रीन' , 'शिवार माझंं जलयुक्त' या लघुपटांत देखील त्यांनी रचलेली गाणी आहेत. त्यांच्या वडिलांचे नाव विश्वनाथराव , तर आईचे नाव भाग्यरथी असे आहे. त्यांनी ग्रामीण जीवनाचे दुःख , मानवीय मूल्यांचा प्रखर जागर, वंचितांच्या वेेेेदना याबरोबरच शेेेतकऱ्यांचे प्रश्न यांवर लिखाण केले आहे. त्यांच्या अनेक रचना आकाशवाणीवर प्रसारित झालेल्या आहेत. वृत्तपत्रातून विपुल लेेखनही केले आहे. 'क्लीन ग्रीन' या लघूपटालाही पवारांची सुमधूर गाणी लाभलेली असून यात ज्येष्ठ अभिनेते [[अरुण नलावडे|अरुण नलावडे]] यांनी भूमिका साकारली. [[श्यामची शाळा]] या टॅक्स फ्री चित्रपटात [[अरुण नलावडे|अरुण नलावडे]], [[विजय पाटकर]] , [[मिलिंद शिंदे]], अभिनेत्री [[निशा परुळेकर|निशा परूळेकर]] यांनी प्रमुख भूमिका साकारली आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://marathimovieworld.com/moviedetail/shyamchi-shala.php|title=श्यामची शाळा, मराठी चित्रपट|website=मराठी मुव्ही वर्ल्ड|url-status=dead|access-date=2021-10-30|archive-date=2021-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20211030013626/https://marathimovieworld.com/moviedetail/shyamchi-shala.php}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=|title=प्रतिभावंत साहित्यिक एकनाथ पवारांची निवड|publisher=Vidarbha 24 News|year=२०१९|location=नागपूर}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indianfilmhistory.com/details-lyricist/eknath-pawar|title=Eknath Pawar filmography|website=Indian film industry|url-status=dead|access-date=2021-10-29|archive-date=2021-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029205011/https://www.indianfilmhistory.com/details-lyricist/eknath-pawar}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=तिजारे|first=सुनील|title='क्लीन ग्रीन' चित्रपटात वैदर्भीय एकनाथ पवारांची सुमधूर गाणी|publisher=देशोन्नती वृत्तपत्र|year=मे २०१८|location=नागपूर}}</ref> ==विधानपरिषदेत विशेष उल्लेख== शेतकऱ्यांना सन्मान व आत्मबळ मिळावे, तसेच आत्महत्या पासून शेतकऱ्यांना मुक्ती मिळावी, यासाठी एकनाथ पवार यांनी [[थेट शेतकऱ्यांच्या बांधावर मोहीम]] सुरू केली. सन २०१७ मध्ये [[विधान परिषद|विधानपरिषदेत]] विशेष उल्लेख केला गेला. तसेच सन २०१९ मध्ये इंडिया बुक ऑफ रेकॉर्डचा सन्मानही मिळाला. 'रिव्ह्योल्यूशनरी इनिशीवेटीव्ह फाॅर फाॅर्मर्स' म्हणून त्यांच्या संकल्पनेची नोंद झाली. १ जुलैला [[कृषि दिन (महाराष्ट्र)|कृषी दिन]] साजरा करण्याचा सर्वप्रथम निर्णय सन १९८९ मध्ये तत्कालीन मुख्यमंत्री [[शरद पवार]] यांनी घेतला. तर कृषीप्रधान देशात 'कृषी दिन' थेट बांधावर साजरा करण्याची अभिनव प्रथा एकनाथ पवार यांनी सर्वप्रथम सुरू केली. साहित्य लेखनाबरोबरच सामाजिक व पर्यावरण क्षेत्रात देखील त्यांनी योगदान दिले. व्यसनमुक्त युवा-समृद्ध ग्राम यासाठी पुढाकार घेतला. संविधानिक जाणिव रुजावी, वंचित घटकांना सामाजिक न्याय मिळावा यासाठी त्यांनी 'संविधानिक हक्क साक्षरता मोहीम'('Constitutional Rights Literacy Campaign') सुद्धा हाती घेतली. शेतकऱ्याप्रति कृतज्ञतेचे मूल्ये नव्या पिढीत रुजावीत म्हणून 'सेल्फी विथ फार्मर', 'शेतकऱ्यांना फळझाडाची भेट', 'बांधावरची शेतीशाळा' ही अभिनव संकल्पना त्यांनी मांडली. 'थेट शेतकऱ्यांच्या बांधावर मोहीमेचे प्रणेते' याशिवाय 'विदर्भाचा युथ आयकॉन' , '[[शिक्षणतज्ज्ञ|शिक्षणतज्ञ]]' म्हणून देखील त्यांची ओळख आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|url=https://indiabookofrecords.in/revolutionary-initiative-for-farmers/|title=Revolutionary initiative for farmers|publisher=आयबीआर|year=२०१९|location=नवी दिल्ली|pages=}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=मोहोड|first=सागर|url=https://www.thehitavada.com/Encyc/2019/9/24/-Krushidoot-toiling-to-save-farmers-from-ending-lives.html|title=Krushidoot toiling to save farmers from ending lives|publisher=हितवाद|year=२०१९|location=नागपूर}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|last=जोशी|first=रेवती|title=विदर्भाचा युथ आयकॉन : एकनाथ पवार|publisher=तरुण भारत|year=मार्च २०१७|location=नागपूर|pages=११}}</ref> ==ग्रंथ संपदा== {|class="wikitable sortable |+ !साहित्यकृती ! साहित्य प्रकार ! विशेष |- |नगारा |काव्य |पद्मश्री सोमलाल नायक खेतावत , डॉ.रमेश आर्य सह पाच राज्यांतील नामवंत साहित्यिकांची पाठराखण. |- |- |} शैक्षणिक , सामाजिक व राष्ट्र निर्माण क्षेत्रातील उल्लेखनीय कामगिरीच्या गौरवार्थ महाराष्ट्र शासनाने एकनाथ पवार यांना 'राज्य आदर्श शिक्षक पुरस्कार' ने सन्मानित केले. तरुणाईला व्यसनाच्या विळख्यातून बाहेर काढण्यासाठी केलेले विशेष प्रयत्न व दुर्गम भागातील तांडा वाडीवस्त्यांवर केलेला व्यसनमुक्तीचा जागर या उल्लेखनीय कामगिरीसाठी महाराष्ट्र शासनाने राष्ट्रपिता महात्मा गांधी व्यसनमुक्ती सेवा पुरस्काराने सन्मानित केले.<ref>{{स्रोत बातमी|title=एकनाथ पवारांना शासनाचा व्यसनमुक्ती पुरस्कार|publisher=दैनिक लोकमत|year=2026|location=नागपूर|pages=5}}</ref> पवारांनी शिक्षणाचे प्रसार करतांना प्रयोगशिलतेतून वंचितांच्या सबलीकरणासाठी मोलाचे योगदान दिले. == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:मराठी गीतकार]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] [[वर्ग:साहित्यिक]] [[वर्ग:विचारवंत]] ee7ay2mabxpxzoht31kc78fdvljw90o 0 300450 2692668 2673585 2026-07-05T05:08:32Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2692668 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''तीजन बाई''' (८ ऑगस्ट, १९५६ - ५ जुलै, २०२६)या [[छत्तीसगढ|छत्तीसगडमधील]] पांडवानी या पारंपारिक कलेच्या प्रकाराची प्रवर्तक होत्या.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.thehindu.com/news/national/pandavani-legend-teejan-bai-dies-at-70/article71185044.ece |title=Pandavani legend Teejan Bai dies at 7 |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ= |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जुलै २०२६|विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> यांचा जन्म ८ ऑगस्ट १९५६ रोजी झाला. यामध्ये त्या संगीताच्या साथीने [[महाभारत|महाभारतातील]] कथा सादर करत असत. त्यांना भारत सरकारकडून १९८७ मध्ये [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]], २००३ मध्ये [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]] आणि २०१९ मध्ये [[पद्मविभूषण पुरस्कार|पद्मविभूषण]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले होते. याशिवाय १९९५ मध्ये [[संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार]] (भारतातील नृत्य आणि नाटकांसाठी राष्ट्रीय संगीत [[संगीत नाटक अकादमी|अकादमी]]) देण्यात आला होता. == चरित्र == === प्रारंभिक जीवन === तीजन बाईचा जन्म गण्यारी गावात झाला. हे गाव भिलाईच्या उत्तरेस {{Convert|14|km}} अंतरावर आहे. यांचे पालक [[भिलाई|चुनुक]] लाल पारधी आणि त्यांची पत्नी सुखवती हे आहेत.<ref>[http://deepblueink.com/writing/profiles/pandavani.htm Pandavani]</ref> त्या [[छत्तीसगढ|छत्तीसगड]] राज्यातील [[फासेपारधी|पारधी]] [[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती|अनुसूचित जमातीच्या]] आहेत. त्यांच्या पाच भावंडांपैकी त्या सर्वात मोठ्या आहेत. त्यांचे आजोबा ब्रिजलाल पारधी यांना छत्तीसगढ़ी लेखक, सबल सिंग चौहान यांनी [[छत्तीसगढी भाषा|छत्तीसगढ़ी]] हिंदीमध्ये लिहिलेले महाभारत ऐकवले आणि लगेचच ते आवडले. त्यांनी लवकरच त्याचा बराचसा भाग तोंडपाठ केला. नंतर उमेद सिंग देशमुख यांच्या हाताखाली अनौपचारिक प्रशिक्षण घेतले. === कारकीर्द === त्यांनी वयाच्या १३ व्या वर्षी त्यांनी पहिला सार्वजनिक सादरीकरण केले. हे सादरीकरण त्यांनी शेजारच्या चंद्रखुरी (दुर्ग) गावात केला होता. त्यासाठी त्यांना १० रुपये मिळाले होते. यासाठी त्यांनी 'पांडवानी' मधील वेदमती शैलीमध्ये (शैली) गायन केले. हे परंपरागत स्त्रिया गातात. वेदमती ही बसून गाण्याची शैली आहे. परंतु परंपरेच्या विरुद्ध, तीजन बाईंनी त्यांच्या ठराविक गट्टू आवाजात आणि निःसंदिग्ध उत्साहात मोठ्या आवाजात गायन केले. अल्पावधीतच, शेजारच्या गावांमध्ये त्या ओळखल्या जाऊ लागल्या आणि विशेष प्रसंगी आणि उत्सवांमध्ये सादर करण्यासाठी त्यांना आमंत्रणे मिळायला लागली. मध्य प्रदेशातील एक नाट्य व्यक्तिमत्त्व [[हबीब तन्वीर]] यांनी तिची प्रतिभा लक्षात घेतली. त्यांना तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांच्यासाठी सादरीकरणासाठी बोलावण्यात आले. हा त्यांच्यासाठी एक मोठा मौका होता. कालांतराने त्यांना राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय मान्यता मिळाली. १९८८ मध्ये [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]],<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.ahmedabad.com/incity/2k/feb/23bai.htm |title=Ahmadabad, 23 February 2000 |access-date=2022-02-21 |archive-date=2004-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041106054915/http://www.ahmedabad.com/incity/2k/feb/23bai.htm |url-status=dead }}</ref> १९९५ मध्ये [[संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार]] आणि २००३ मध्ये [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]] असे पुरस्कार मिळाले. १९८० च्या सुरुवातीस, त्यांनी संपूर्ण जगभरात सांस्कृतिक राजदूत म्हणून [[इंग्लंड]], [[फ्रान्स]], [[स्वित्झर्लंड]], [[जर्मनी]], [[तुर्की]], [[ट्युनिशिया]], [[माल्टा]], [[सायप्रस]], [[रोमानिया]] आणि [[मॉरिशस]] या देशांमध्ये प्रवास केला.<ref>[http://www.रीडिफ.कॉम/style/dec/05teejan.htm Teejan Bai, रीडिफ.कॉम]{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> त्यांनी [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या पुस्तकावर आधारित [[श्याम बेनेगल]] यांच्या प्रशंसित दूरदर्शन टीव्ही मालिका भारत एक खोजमध्ये महाभारतातील काही भाग सादर केले.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=PS8lOi_wIf0 YouTube: Bharat Ek Khoj - Episode 5 - Mahabarata I]</ref> आज त्या त्यांच्या अद्वितीय लोकगायनाने आणि त्यांच्या दमदार आवाजाने जगभरातील प्रेक्षकांना भुरळ घालत आहेत. आणि त्यांचे गाणे तरुण पिढीपर्यंत पोहोचवत आहेत. त्यांना नुकताच २०१९ मध्ये [[पद्मविभूषण]] हा सर्वोच्च सन्मान मिळाला आहे === वैयक्तिक जीवन === त्यांचे लग्न १२ व्या वर्षी झाले असले तरी, तिला 'पारधी' जमातीने, पांडवानी गाणे म्हणून, एक स्त्री म्हणून बहिष्कृत केले होते. त्यांनी स्वतःसाठी एक छोटीशी झोपडी बांधली आणि शेजाऱ्यांकडून भांडी आणि अन्न उधार घेऊन स्वतःच राहायला सुरुवात केली. तरीही त्यांनी गाणे कधीच सोडले नाही. त्यांना शेवटी गाण्यामुळेच पैसे मिळाले.<ref>[https://web.archive.org/web/20090129143633/http://hindu.com/mp/2005/11/26/stories/2005112605610300.htm द हिंदू, 26 November 2005]</ref> त्या कधीही त्यांच्या पहिल्या पतीच्या घरी गेल्या नाहीत. कालांतराने त्यांनी घटस्फोट घेतला. त्यानंतरच्या वर्षांतच त्यांचे दोनदा लग्न झाले आणि नंतर त्या आजी झाल्या. == सादरीकरणाची शैली == पांडवानी याचा शब्दशः अर्थ [[पांडव|पांडवांच्या]] कथा किंवा [[महाभारत|महाभारतातील]] पौराणिक बंधू असा होतो. यात वाद्यांच्या साथीने एकतारा किंवा तंबुरा आणि कधीकधी दुसऱ्या हातात कर्ताल घेऊन अभिनय आणि गायन केले जाते. कामगिरी जसजशी वाढत जाते तसतसा तंबोरा हा एकमेव आधार बनतो. याचा वापर कधी कधी गडा, [[भीम|भीमाची]] गदा, किंवा [[अर्जुन|अर्जुनाचे]] धनुष्य किंवा रथ साकारण्यासाठी होतो तर इतर वेळी यापासून राणी द्रौपदीचे केस म्हणून वापरला जातो. यामुळे त्यांना विविध पात्रे प्रभावीपणे साकारता येतात. सहजता आणि स्पष्टपणा यामुळे दाखवता येतो.<ref>[http://www.tribuneindia.com/2002/20021116/cth2.htm Teejan Bai performance, The Tribune, 16 November 2002]</ref> भीष्म आणि अर्जुन यांच्यातील द्रौपदी चिरहरन, दुशासन वध आणि महाभारत युद्ध हे तिचे प्रशंसित अभिनय आहेत. == पुरस्कार == [[चित्र:Teejan_Bai_Padma_Vibhushan.jpg|इवलेसे| १६ मार्च २०१९ रोजी नवी दिल्लीतील राष्ट्रपती भवन येथील एका समारंभात राष्ट्रपती, श्री राम नाथ कोविंद श्रीमती तीजन बाई यांना [[पद्मविभूषण]] पुरस्कार देताना. ]] * १९८८ मध्ये [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] * १९९५ मध्ये [[संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार]] * २००३ मध्ये मा. डी. लिट., बिलासपूर विद्यापीठ<ref>[https://web.archive.org/web/20121018233823/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-10-12/india/27204121_1_pandwani-teejan-bai-folk-songs The Times of India, 12 Oct 2003]</ref> * २००३ मध्ये [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]]<ref>[http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php Indian government Padma Awards]</ref> * २०१६ मध्ये एमएस सुब्बलक्ष्मी शताब्दी पुरस्कार * २०१८ मध्ये फुकुओका पारितोषिक<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://fukuoka-prize.org/en/laureate/prize/cul/teejanb.php|title=Teejan Bai｜Laureates|work=Fukuoka Prize|language=ja-JP|access-date=2018-10-22}}</ref> * २०१९ मध्ये [[पद्मविभूषण पुरस्कार|पद्मविभूषण]]<ref>[https://mha.gov.in/sites/default/files/Padma_Awards_2019.pdf Ministry of Home Affairs, India]. 25 January 2019</ref> == हे सुद्धा पहा == * छत्तीसगडचे संगीत == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [https://www.facebook.com/pages/Teejan-bai/793712050675430?ref=tn_tnmn फेसबुक पेज] * [http://www.रीडिफ.कॉम/style/dec/05teejan.htm तीजन बाई, तिच्या महाभारताच्या कथनावरील व्यक्तिरेखा]{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.thehindu.com/arts/dance/article2720614.ece] * [http://www.kamat.com/database/pictures/5313.htm Kamat.com वर तीजन बाईचे पोर्ट्रेट] * [https://www.youtube.com/watch?v=PS8lOi_wIf0 YouTube.com वर भारत एक खोज भाग 5] * [https://aarambha.blogspot.com/search/label/%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%80 छत्तीसगढ़ी पांडवानी] [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका]] [[वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:भारतीय महिला लोक गायिका]] [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १९५६ मधील जन्म]] [[वर्ग:छत्तीसगढमधील कलाकार]] [[वर्ग:कलेतील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:भारतीय कथाकार]] [[वर्ग:दुर्ग जिल्ह्यातील लोक]] [[वर्ग:छत्तीसगढमधील महिला कलाकार]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय गायक]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय गायक]] t9oamsozv092jh1uuhnd44nafnpm220 2692705 2692668 2026-07-05T07:58:50Z Simoni.IBC24 184850 2692705 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''तीजन बाई''' (८ ऑगस्ट, १९५६ - ५ जुलै, २०२६)या [[छत्तीसगढ|छत्तीसगडमधील]] पांडवानी या पारंपारिक कलेच्या प्रकाराची प्रवर्तक होत्या.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.thehindu.com/news/national/pandavani-legend-teejan-bai-dies-at-70/article71185044.ece |title=Pandavani legend Teejan Bai dies at 7 |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ= |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जुलै २०२६|विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}</ref> यांचा जन्म ८ ऑगस्ट १९५६ रोजी झाला. यामध्ये त्या संगीताच्या साथीने [[महाभारत|महाभारतातील]] कथा सादर करत असत. त्यांना भारत सरकारकडून १९८७ मध्ये [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]], २००३ मध्ये [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]] आणि २०१९ मध्ये [[पद्मविभूषण पुरस्कार|पद्मविभूषण]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले होते. याशिवाय १९९५ मध्ये [[संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार]] (भारतातील नृत्य आणि नाटकांसाठी राष्ट्रीय संगीत [[संगीत नाटक अकादमी|अकादमी]]) देण्यात आला होता. == चरित्र == === प्रारंभिक जीवन === तीजन बाईचा जन्म गण्यारी गावात झाला. हे गाव भिलाईच्या उत्तरेस {{Convert|14|km}} अंतरावर आहे. यांचे पालक [[भिलाई|चुनुक]] लाल पारधी आणि त्यांची पत्नी सुखवती हे आहेत.<ref>[http://deepblueink.com/writing/profiles/pandavani.htm Pandavani]</ref> त्या [[छत्तीसगढ|छत्तीसगड]] राज्यातील [[फासेपारधी|पारधी]] [[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती|अनुसूचित जमातीच्या]] आहेत. त्यांच्या पाच भावंडांपैकी त्या सर्वात मोठ्या आहेत. त्यांचे आजोबा ब्रिजलाल पारधी यांना छत्तीसगढ़ी लेखक, सबल सिंग चौहान यांनी [[छत्तीसगढी भाषा|छत्तीसगढ़ी]] हिंदीमध्ये लिहिलेले महाभारत ऐकवले आणि लगेचच ते आवडले. त्यांनी लवकरच त्याचा बराचसा भाग तोंडपाठ केला. नंतर उमेद सिंग देशमुख यांच्या हाताखाली अनौपचारिक प्रशिक्षण घेतले. === कारकीर्द === त्यांनी वयाच्या १३ व्या वर्षी त्यांनी पहिला सार्वजनिक सादरीकरण केले. हे सादरीकरण त्यांनी शेजारच्या चंद्रखुरी (दुर्ग) गावात केला होता. त्यासाठी त्यांना १० रुपये मिळाले होते. यासाठी त्यांनी 'पांडवानी' मधील वेदमती शैलीमध्ये (शैली) गायन केले. हे परंपरागत स्त्रिया गातात. वेदमती ही बसून गाण्याची शैली आहे. परंतु परंपरेच्या विरुद्ध, तीजन बाईंनी त्यांच्या ठराविक गट्टू आवाजात आणि निःसंदिग्ध उत्साहात मोठ्या आवाजात गायन केले. अल्पावधीतच, शेजारच्या गावांमध्ये त्या ओळखल्या जाऊ लागल्या आणि विशेष प्रसंगी आणि उत्सवांमध्ये सादर करण्यासाठी त्यांना आमंत्रणे मिळायला लागली. मध्य प्रदेशातील एक नाट्य व्यक्तिमत्त्व [[हबीब तन्वीर]] यांनी तिची प्रतिभा लक्षात घेतली. त्यांना तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांच्यासाठी सादरीकरणासाठी बोलावण्यात आले. हा त्यांच्यासाठी एक मोठा मौका होता. कालांतराने त्यांना राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय मान्यता मिळाली. १९८८ मध्ये [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]],<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.ahmedabad.com/incity/2k/feb/23bai.htm |title=Ahmadabad, 23 February 2000 |access-date=2022-02-21 |archive-date=2004-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041106054915/http://www.ahmedabad.com/incity/2k/feb/23bai.htm |url-status=dead }}</ref> १९९५ मध्ये [[संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार]] आणि २००३ मध्ये [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]] असे पुरस्कार मिळाले. १९८० च्या सुरुवातीस, त्यांनी संपूर्ण जगभरात सांस्कृतिक राजदूत म्हणून [[इंग्लंड]], [[फ्रान्स]], [[स्वित्झर्लंड]], [[जर्मनी]], [[तुर्की]], [[ट्युनिशिया]], [[माल्टा]], [[सायप्रस]], [[रोमानिया]] आणि [[मॉरिशस]] या देशांमध्ये प्रवास केला.<ref>[http://www.रीडिफ.कॉम/style/dec/05teejan.htm Teejan Bai, रीडिफ.कॉम]{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> त्यांनी [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या पुस्तकावर आधारित [[श्याम बेनेगल]] यांच्या प्रशंसित दूरदर्शन टीव्ही मालिका भारत एक खोजमध्ये महाभारतातील काही भाग सादर केले.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=PS8lOi_wIf0 YouTube: Bharat Ek Khoj - Episode 5 - Mahabarata I]</ref> आज त्या त्यांच्या अद्वितीय लोकगायनाने आणि त्यांच्या दमदार आवाजाने जगभरातील प्रेक्षकांना भुरळ घालत आहेत. आणि त्यांचे गाणे तरुण पिढीपर्यंत पोहोचवत आहेत. त्यांना नुकताच २०१९ मध्ये [[पद्मविभूषण]] हा सर्वोच्च सन्मान मिळाला आहे === वैयक्तिक जीवन === त्यांचे लग्न १२ व्या वर्षी झाले असले तरी, तिला 'पारधी' जमातीने, पांडवानी गाणे म्हणून, एक स्त्री म्हणून बहिष्कृत केले होते. त्यांनी स्वतःसाठी एक छोटीशी झोपडी बांधली आणि शेजाऱ्यांकडून भांडी आणि अन्न उधार घेऊन स्वतःच राहायला सुरुवात केली. तरीही त्यांनी गाणे कधीच सोडले नाही. त्यांना शेवटी गाण्यामुळेच पैसे मिळाले.<ref>[https://web.archive.org/web/20090129143633/http://hindu.com/mp/2005/11/26/stories/2005112605610300.htm द हिंदू, 26 November 2005]</ref> त्या कधीही त्यांच्या पहिल्या पतीच्या घरी गेल्या नाहीत. कालांतराने त्यांनी घटस्फोट घेतला. त्यानंतरच्या वर्षांतच त्यांचे दोनदा लग्न झाले आणि नंतर त्या आजी झाल्या. == निधन == तीजन बाई यांचे ५ जुलै २०२६ रोजी रायपूर येथील अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था (AIIMS) येथे दीर्घ आजारानंतर निधन झाले. त्या ७० वर्षांच्या होत्या. त्यांच्या निधनानंतर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी, राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू, केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह, छत्तीसगडचे मुख्यमंत्री विष्णुदेव साय तसेच विविध राज्यांतील राजकीय आणि सांस्कृतिक क्षेत्रातील मान्यवरांनी शोक व्यक्त केला. त्यांनी पंडवानी या छत्तीसगडी लोककलेला राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ओळख मिळवून देण्यात तीजन बाई यांचे योगदान अविस्मरणीय असल्याचे नमूद केले.<ref>{{Cite web |url=https://www.ibc24.in/country/amit-shah-condoles-teejan-bai-demise-3662789.html |title=Amit Shah Mourns the Demise of Pandavani Legend Teejan Bai |website=IBC24 |language=hi |date=5 July 2026 |access-date=5 July 2026}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.bhaskarhindi.com/other/tijan-bai-ke-nidhan-se-deshbhar-mein-shok-ki-lahar-rashtrapati-murmu-aur-amit-shah-samet-kai-netaon-ne-di-shraddhanjali-1323744 |title=तीजन बाई के निधन से देशभर में शोक की लहर |website=Bhaskar Hindi |agency=IANS |language=hi |date=5 July 2026 |access-date=5 July 2026}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.patrika.com/raipur-news/veterans-including-pm-modi-and-cm-sai-expressed-grief-over-demise-of-teejan-bai-20722048 |title=Veterans including PM Modi and CM Sai expressed grief over demise of Teejan Bai |website=Patrika |language=hi |date=5 July 2026 |access-date=5 July 2026}}</ref> == सादरीकरणाची शैली == पांडवानी याचा शब्दशः अर्थ [[पांडव|पांडवांच्या]] कथा किंवा [[महाभारत|महाभारतातील]] पौराणिक बंधू असा होतो. यात वाद्यांच्या साथीने एकतारा किंवा तंबुरा आणि कधीकधी दुसऱ्या हातात कर्ताल घेऊन अभिनय आणि गायन केले जाते. कामगिरी जसजशी वाढत जाते तसतसा तंबोरा हा एकमेव आधार बनतो. याचा वापर कधी कधी गडा, [[भीम|भीमाची]] गदा, किंवा [[अर्जुन|अर्जुनाचे]] धनुष्य किंवा रथ साकारण्यासाठी होतो तर इतर वेळी यापासून राणी द्रौपदीचे केस म्हणून वापरला जातो. यामुळे त्यांना विविध पात्रे प्रभावीपणे साकारता येतात. सहजता आणि स्पष्टपणा यामुळे दाखवता येतो.<ref>[http://www.tribuneindia.com/2002/20021116/cth2.htm Teejan Bai performance, The Tribune, 16 November 2002]</ref> भीष्म आणि अर्जुन यांच्यातील द्रौपदी चिरहरन, दुशासन वध आणि महाभारत युद्ध हे तिचे प्रशंसित अभिनय आहेत. == पुरस्कार == [[चित्र:Teejan_Bai_Padma_Vibhushan.jpg|इवलेसे| १६ मार्च २०१९ रोजी नवी दिल्लीतील राष्ट्रपती भवन येथील एका समारंभात राष्ट्रपती, श्री राम नाथ कोविंद श्रीमती तीजन बाई यांना [[पद्मविभूषण]] पुरस्कार देताना. ]] * १९८८ मध्ये [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] * १९९५ मध्ये [[संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार]] * २००३ मध्ये मा. डी. लिट., बिलासपूर विद्यापीठ<ref>[https://web.archive.org/web/20121018233823/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-10-12/india/27204121_1_pandwani-teejan-bai-folk-songs The Times of India, 12 Oct 2003]</ref> * २००३ मध्ये [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]]<ref>[http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php Indian government Padma Awards]</ref> * २०१६ मध्ये एमएस सुब्बलक्ष्मी शताब्दी पुरस्कार * २०१८ मध्ये फुकुओका पारितोषिक<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://fukuoka-prize.org/en/laureate/prize/cul/teejanb.php|title=Teejan Bai｜Laureates|work=Fukuoka Prize|language=ja-JP|access-date=2018-10-22}}</ref> * २०१९ मध्ये [[पद्मविभूषण पुरस्कार|पद्मविभूषण]]<ref>[https://mha.gov.in/sites/default/files/Padma_Awards_2019.pdf Ministry of Home Affairs, India]. 25 January 2019</ref> == हे सुद्धा पहा == * छत्तीसगडचे संगीत == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * [https://www.facebook.com/pages/Teejan-bai/793712050675430?ref=tn_tnmn फेसबुक पेज] * [http://www.रीडिफ.कॉम/style/dec/05teejan.htm तीजन बाई, तिच्या महाभारताच्या कथनावरील व्यक्तिरेखा]{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.thehindu.com/arts/dance/article2720614.ece] * [http://www.kamat.com/database/pictures/5313.htm Kamat.com वर तीजन बाईचे पोर्ट्रेट] * [https://www.youtube.com/watch?v=PS8lOi_wIf0 YouTube.com वर भारत एक खोज भाग 5] * [https://aarambha.blogspot.com/search/label/%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%80 छत्तीसगढ़ी पांडवानी] [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका]] [[वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:भारतीय महिला लोक गायिका]] [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:इ.स. १९५६ मधील जन्म]] [[वर्ग:छत्तीसगढमधील कलाकार]] [[वर्ग:कलेतील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:भारतीय कथाकार]] [[वर्ग:दुर्ग जिल्ह्यातील लोक]] [[वर्ग:छत्तीसगढमधील महिला कलाकार]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय गायक]] [[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय गायक]] eezhp0irafgqho0x02giaepflfqmw71 0 301928 2692673 2550595 2026-07-05T05:48:46Z अभय नातू 206 /* संदर्भ */ 2692673 wikitext text/x-wiki {{मट्रा}} '''अलीबाबा ग्रुप होल्डिंग लिमिटेड''', ज्याला '''अलीबाबा''' म्हणूनही ओळखले जाते, ही एक चीनी बहुराष्ट्रीय तंत्रज्ञान कंपनी आहे जी [[इलेक्ट्रॉनिक वाणिज्य|ई-कॉमर्स]], [[किरकोळ व्यवसाय|रिटेल]], [[महाजाल|इंटरनेट]] आणि [[तंत्रज्ञान|तंत्रज्ञानामध्ये]] विशेष आहे. २८ जून १९९९ रोजी [[हांगचौ|हँगझोऊ]], [[च-च्यांग|झेजियांग]] येथे स्थापन झालेली ही कंपनी ग्राहक-ते-ग्राहक, व्यवसाय-ते-ग्राहक, आणि व्यवसाय-ते-व्यवसाय विक्री सेवा वेब पोर्टलद्वारे प्रदान करते, जसे तसेच इलेक्ट्रॉनिक पेमेंट सेवा, शॉपिंग सर्च इंजिन आणि [[क्लाउड कॉम्प्युटिंग]] सेवा. ती जगभरातील असंख्य व्यावसायिक क्षेत्रातील कंपन्यांच्या विविध पोर्टफोलिओची मालकी आणि संचालन करते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.investopedia.com/insights/10-companies-owned-alibaba/|title=10 Companies Owned by Alibaba|last=McClay|first=Rebecca|date=25 July 2017|website=Investopedia|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330205505/https://www.investopedia.com/insights/10-companies-owned-alibaba/|archive-date=30 March 2019|access-date=3 December 2017}}</ref> १९ सप्टेंबर २०१४ रोजी, [[न्यू यॉर्क रोखे बाजार|न्यू यॉर्क स्टॉक एक्सचेंजवर]] अलीबाबाच्या [[प्राथमिक खुला देकार|प्रारंभिक सार्वजनिक ऑफरने]] US$२५ अब्ज उभारले, ज्यामुळे कंपनीचे बाजारमूल्य US$२३१ अब्ज होते आणि आतापर्यंतचा जागतिक इतिहासातील सर्वात मोठा IPO होता. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Baker|first=Lianna B.|url=https://www.reuters.com/article/us-alibaba-ipo/alibaba-surges-38-percent-on-massive-demand-in-market-debut-idUSKBN0HD2CO20140919|title=Alibaba surges 38 percent on massive demand in market debut|last2=Toonkel|first2=Jessica|last3=Vlastelica|first3=Ryan|date=19 September 2014|work=[[Reuters]]|editor-last=Orlofsky|editor-first=Steve|access-date=12 October 2017|editor-last2=Adler|editor-first2=Leslie|archive-url=https://web.archive.org/web/20190213075131/https://www.reuters.com/article/us-alibaba-ipo/alibaba-surges-38-percent-on-massive-demand-in-market-debut-idUSKBN0HD2CO20140919|archive-date=13 February 2019|url-status=live}}</ref> हे शीर्ष १० सर्वात मौल्यवान कॉर्पोरेशनपैकी एक आहे, <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.todayonline.com/world/beijings-battle-control-its-homegrown-tech-giants|title=Beijing's battle to control its homegrown tech giants|date=24 September 2017|work=[[Today (Singapore newspaper)|Today]]|access-date=19 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612184430/https://www.todayonline.com/world/beijings-battle-control-its-homegrown-tech-giants|archive-date=12 June 2018|url-status=live}}</ref> आणि <nowiki><i id="mwQQ">फोर्ब्स</i></nowiki> ग्लोबल २०००, २०२० च्या यादीत जगातील ३१ वी सर्वात मोठी सार्वजनिक कंपनी आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forbes.com/global2000/#c52215d335d8|title=Global 2000|last=Murphy|first=Andrea|date=13 May 2020|website=Forbes|url-status=live|archive-url=https://www.webcitation.org/6D733FWby?url=https://www.forbes.com/global2000/#c52215d335d8|archive-date=23 December 2012|access-date=27 August 2020}}</ref> जानेवारी २०१८ मध्ये, अलिबाबा ही तिची स्पर्धक Tencent नंतर US$ ५०० बिलियन मूल्यमापन चिन्ह तोडणारी दुसरी आशियाई कंपनी बनली. <ref>{{स्रोत बातमी|last=JAO|first=NICOLE|url=https://technode.com/2018/01/25/alibaba-500-million-market-cap/|title=Alibaba market value hits the $500 billion valuation mark|date=25 January 2018|work=TechNode|access-date=25 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190524083448/https://technode.com/2018/01/25/alibaba-500-million-market-cap/|archive-date=24 May 2019|url-status=live}}</ref> {{As of|2020||}} , अलीबाबाकडे सहाव्या क्रमांकाचे जागतिक [[सर्वात मौल्यवान ब्रँडची यादी|ब्रँड मूल्यांकन]] आहे. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Magazine|first=BrandZ|url=https://online.pubhtml5.com/bydd/yeib|title=BrandZ Global Top 100 Most Valuable Brands|date=1 July 2020|work=BrandZ|access-date=2 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201216095355/https://online.pubhtml5.com/bydd/yeib/|archive-date=16 December 2020|url-status=live}}</ref> अलीबाबा ही जगातील सर्वात मोठी रिटेलर आणि ई-कॉमर्स कंपन्यांपैकी एक आहे. २०२० मध्ये, ती पाचव्या क्रमांकाची [[कृत्रिम बुद्धिमत्ता]] कंपनी म्हणून देखील रेट केली गेली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.datamation.com/artificial-intelligence/top-artificial-intelligence-companies.html|title=Top 100 Artificial Intelligence Companies 2020|last=Patrizio and James Maguire|first=Andy|date=2 July 2020|website=datamation.com|publisher=TechnologyAdvice|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930022322/https://www.datamation.com/artificial-intelligence/top-artificial-intelligence-companies.html|archive-date=30 September 2020|access-date=27 August 2020}}</ref> ही सर्वात मोठी व्हेंचर कॅपिटल फर्म आणि जगातील सर्वात मोठ्या गुंतवणूक कॉर्पोरेशनपैकी एक आहे. <ref>{{स्रोत बातमी|last=McLaughlin|first=Bay|url=https://www.forbes.com/sites/baymclaughlin/2018/02/14/this-week-in-china-tech-alibaba-brings-ai-to-pig-farming-and-retail-tech-on-the-rise/|title=This Week in China Tech: Alibaba Brings AI To Pig Farming And Retail Tech on the Rise|date=14 February 2018|work=[[Forbes]]|access-date=26 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709011805/https://www.forbes.com/sites/baymclaughlin/2018/02/14/this-week-in-china-tech-alibaba-brings-ai-to-pig-farming-and-retail-tech-on-the-rise/|archive-date=9 July 2018|url-status=live}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=McLaughlin|first=Bay|url=https://www.forbes.com/sites/baymclaughlin/2018/05/02/this-week-in-china-tech-alibaba-buys-chip-maker-face-scans-to-board-planes-and-more/|title=This Week in China Tech: Alibaba Buys Chip Maker, Face Scans To Board Planes, And More|date=2 May 2018|work=[[Forbes]]|access-date=26 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709012219/https://www.forbes.com/sites/baymclaughlin/2018/05/02/this-week-in-china-tech-alibaba-buys-chip-maker-face-scans-to-board-planes-and-more/|archive-date=9 July 2018|url-status=live}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=McLaughlin|first=Bay|url=https://www.forbes.com/sites/baymclaughlin/2018/05/09/this-week-in-china-tech-alibaba-invests-1-trillion-yuan-and-china-battles-against-googles-alphago/|title=This Week in China Tech: Alibaba Invests 1 Trillion Yuan And China Battles Against Google's AlphaGo|date=9 May 2018|work=[[Forbes]]|access-date=26 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709011748/https://www.forbes.com/sites/baymclaughlin/2018/05/09/this-week-in-china-tech-alibaba-invests-1-trillion-yuan-and-china-battles-against-googles-alphago/|archive-date=9 July 2018|url-status=live}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=O'BRIEN|first=JENNIFER|url=https://www.cmo.com.au/article/641280/how-alibaba-using-ai-power-future-business/|title=How Alibaba is using AI to power the future of business|date=18 May 2018|work=[[International Data Group]]|access-date=26 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190507131219/https://www.cmo.com.au/article/641280/how-alibaba-using-ai-power-future-business/|archive-date=7 May 2019|url-status=live}}</ref> कंपनी जगातील सर्वात मोठी B2B (Alibaba.com), C2C ( Taobao ), आणि B2C ( Tmall ) मार्केटप्लेस होस्ट करते. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.globalfromasia.com/alibaba-competitors/|title=Alibaba's Nine Biggest Competitors in Asia|date=23 August 2018|work=Global From Asia|access-date=22 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217045757/https://www.globalfromasia.com/alibaba-competitors/|archive-date=17 December 2019|url-status=live}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.alexa.com/topsites|title=Alexa Top 500 Global Sites|work=alexa.com|language=en|access-date=22 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526012114/https://www.alexa.com/topsites|archive-date=26 May 2019|url-status=live}}</ref> हे मीडिया उद्योगात विस्तारत आहे, वर्षानुवर्षे महसूल तिप्पट टक्केवारीने वाढत आहे. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://apparelmag.com/alibaba-becomes-worlds-most-valuable-retail-brand|title=Alibaba Becomes World's Most Valuable Retail Brand {{!}} News {{!}} Apparel Magazine(AM)|work=apparelmag.com|language=en|access-date=29 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613184101/https://apparelmag.com/alibaba-becomes-worlds-most-valuable-retail-brand|archive-date=13 June 2018|url-status=live}}</ref> चीनच्या सिंगल्स डेच्या २०१८ च्या आवृत्तीत, जगातील सर्वात मोठा ऑनलाइन आणि ऑफलाइन शॉपिंग डे म्हणूनही याने विक्रम केला. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Pham|first=Sherisse|url=https://www.cnn.com/2018/11/10/tech/alibaba-singles-day/index.html|title=Alibaba Singles Day sales top $30 billion|date=10 November 2018|work=CNN|access-date=16 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422034520/https://www.cnn.com/2018/11/10/tech/alibaba-singles-day/index.html|archive-date=22 April 2019|url-status=live}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.techinasia.com/china-singles-day-2017-record-spending|title=Tech in Asia - Connecting Asia's startup ecosystem|work=techinasia.com|access-date=12 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630220407/https://www.techinasia.com/china-singles-day-2017-record-spending|archive-date=30 June 2019|url-status=live}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.newsit.gr/texnologia/alibaba-poliseis-molis-23-dis-dolarion-tis-protes-9-ores-tis-meras-ton-singles/2912953/|title=Alibaba: Πωλήσεις μόλις… 23 δισ. δολαρίων τις πρώτες 9 ώρες της "μέρας των singles"!|date=11 November 2019|work=NewsIt|access-date=17 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191117075028/https://www.newsit.gr/texnologia/alibaba-poliseis-molis-23-dis-dolarion-tis-protes-9-ores-tis-meras-ton-singles/2912953/|archive-date=17 November 2019|url-status=live}}</ref> -== समूहातील प्रमुख कंपन्या == {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" ! कंपनीचे नाव !! स्थापना वर्ष !! मुख्याधिकारी (CEO) !! प्रमुख कार्यक्षेत्र !! वार्षिक महसूल (अंदाजे डॉलरमध्ये) !! वार्षिक महसूल (अंदाजे रुपयांमध्ये)<br>(अंदाजे विनिमय दर: १ अमेरिकन डॉलर = ८३.५ भारतीय रुपये). |- | [[ताओबाओ]] | २००३ | एडी वू | ग्राहक-ते-ग्राहक (C2C) ई-कॉमर्स | $५५ अब्ज<ref name="AlibabaFY26">{{cite web |url=https://www.businesswire.com/news/home/20260512841182/en/Alibaba-Group-Announces-March-Quarter-2026 and Fiscal Year 2026 Results |title=Alibaba Group Announces March Quarter 2026 and Fiscal Year 2026 Results |website=Business Wire |access-date=४ जुलै २०२६}}</ref> | ₹४,५९,२०० कोटी |- | [[टीमॉल]] | २००८ | एडी वू | व्यवसाय-ते-ग्राहक (B2C) ई-कॉमर्स | $४२ अब्ज<ref name="AlibabaFY26"/> | ₹३,५०,७०० कोटी |- | [[अलिबाबा क्लाउड]] | २००९ | एडी वू | क्लाउड कम्प्युटिंग आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) | $१२ अब्ज<ref name="AlibabaFY26"/> | ₹१,००,२०० कोटी |- | [[अलीएक्सप्रेस]] | २०१० | जियांग फॅन | आंतरराष्ट्रीय किरकोळ ई-कॉमर्स | $१०.५ अब्ज<ref name="StockCounterparts2026">{{cite web |url=https://www.stockcounterparts.com/companies/alibaba |title=Alibaba profile and market insights |website=StockCounterparts |access-date=४ जुलै २०२६}}</ref> | ₹८७,६७५ कोटी |- | [[लझाडा]] | २०१२ | जेम्स डोंग | आग्नेय आशियाई ई-कॉमर्स बाजारपेठ | $४.२ अब्ज<ref name="StockCounterparts2026"/> | ₹३५,०७० कोटी |- | [[कैन्याओ]] | २०१३ | वान लिन | रसद (लॉजिस्टिक्स) आणि पुरवठा साखळी | $१०.८ अब्ज<ref name="AlibabaFY26"/> | ₹९०,१८० कोटी |- | [[अलीपे]] (अँट ग्रुप) | २००४ | एरिक जिंग | डिजिटल पेमेंट आणि वित्तीय तंत्रज्ञान | $११.२ अब्ज<ref name="StockCounterparts2026"/> | ₹९३,५२० कोटी |- | [[युवू]] (युक्कू) | २००६ | फॅन लुयुआन | डिजिटल मीडिया आणि मनोरंजन (व्हिडिओ स्ट्रीमिंग) | $३.६ अब्ज<ref name="AlibabaFY26"/> | ₹३००६० कोटी |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:न्यू यॉर्क रोखे बाजारातील नोंदणीकृत कंपन्या]] [[वर्ग:चीनमधील कंपन्या]] i6ksse3ym1rzjizxafdzs5fgo45ow96 2692674 2692673 2026-07-05T05:50:33Z अभय नातू 206 विभाग 2692674 wikitext text/x-wiki {{मट्रा}} '''अलीबाबा ग्रुप होल्डिंग लिमिटेड''', ज्याला '''अलीबाबा''' म्हणूनही ओळखले जाते, ही एक चीनी बहुराष्ट्रीय तंत्रज्ञान कंपनी आहे जी [[इलेक्ट्रॉनिक वाणिज्य|ई-कॉमर्स]], [[किरकोळ व्यवसाय|रिटेल]], [[महाजाल|इंटरनेट]] आणि [[तंत्रज्ञान|तंत्रज्ञानामध्ये]] विशेष आहे. २८ जून १९९९ रोजी [[हांगचौ|हँगझोऊ]], [[च-च्यांग|झेजियांग]] येथे स्थापन झालेली ही कंपनी ग्राहक-ते-ग्राहक, व्यवसाय-ते-ग्राहक, आणि व्यवसाय-ते-व्यवसाय विक्री सेवा वेब पोर्टलद्वारे प्रदान करते, जसे तसेच इलेक्ट्रॉनिक पेमेंट सेवा, शॉपिंग सर्च इंजिन आणि [[क्लाउड कॉम्प्युटिंग]] सेवा. ती जगभरातील असंख्य व्यावसायिक क्षेत्रातील कंपन्यांच्या विविध पोर्टफोलिओची मालकी आणि संचालन करते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.investopedia.com/insights/10-companies-owned-alibaba/|title=10 Companies Owned by Alibaba|last=McClay|first=Rebecca|date=25 July 2017|website=Investopedia|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330205505/https://www.investopedia.com/insights/10-companies-owned-alibaba/|archive-date=30 March 2019|access-date=3 December 2017}}</ref> १९ सप्टेंबर २०१४ रोजी, [[न्यू यॉर्क रोखे बाजार|न्यू यॉर्क स्टॉक एक्सचेंजवर]] अलीबाबाच्या [[प्राथमिक खुला देकार|प्रारंभिक सार्वजनिक ऑफरने]] US$२५ अब्ज उभारले, ज्यामुळे कंपनीचे बाजारमूल्य US$२३१ अब्ज होते आणि आतापर्यंतचा जागतिक इतिहासातील सर्वात मोठा IPO होता. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Baker|first=Lianna B.|url=https://www.reuters.com/article/us-alibaba-ipo/alibaba-surges-38-percent-on-massive-demand-in-market-debut-idUSKBN0HD2CO20140919|title=Alibaba surges 38 percent on massive demand in market debut|last2=Toonkel|first2=Jessica|last3=Vlastelica|first3=Ryan|date=19 September 2014|work=[[Reuters]]|editor-last=Orlofsky|editor-first=Steve|access-date=12 October 2017|editor-last2=Adler|editor-first2=Leslie|archive-url=https://web.archive.org/web/20190213075131/https://www.reuters.com/article/us-alibaba-ipo/alibaba-surges-38-percent-on-massive-demand-in-market-debut-idUSKBN0HD2CO20140919|archive-date=13 February 2019|url-status=live}}</ref> हे शीर्ष १० सर्वात मौल्यवान कॉर्पोरेशनपैकी एक आहे, <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.todayonline.com/world/beijings-battle-control-its-homegrown-tech-giants|title=Beijing's battle to control its homegrown tech giants|date=24 September 2017|work=[[Today (Singapore newspaper)|Today]]|access-date=19 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612184430/https://www.todayonline.com/world/beijings-battle-control-its-homegrown-tech-giants|archive-date=12 June 2018|url-status=live}}</ref> आणि <nowiki><i id="mwQQ">फोर्ब्स</i></nowiki> ग्लोबल २०००, २०२० च्या यादीत जगातील ३१ वी सर्वात मोठी सार्वजनिक कंपनी आहे. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forbes.com/global2000/#c52215d335d8|title=Global 2000|last=Murphy|first=Andrea|date=13 May 2020|website=Forbes|url-status=live|archive-url=https://www.webcitation.org/6D733FWby?url=https://www.forbes.com/global2000/#c52215d335d8|archive-date=23 December 2012|access-date=27 August 2020}}</ref> जानेवारी २०१८ मध्ये, अलिबाबा ही तिची स्पर्धक Tencent नंतर US$ ५०० बिलियन मूल्यमापन चिन्ह तोडणारी दुसरी आशियाई कंपनी बनली. <ref>{{स्रोत बातमी|last=JAO|first=NICOLE|url=https://technode.com/2018/01/25/alibaba-500-million-market-cap/|title=Alibaba market value hits the $500 billion valuation mark|date=25 January 2018|work=TechNode|access-date=25 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190524083448/https://technode.com/2018/01/25/alibaba-500-million-market-cap/|archive-date=24 May 2019|url-status=live}}</ref> {{As of|2020||}} , अलीबाबाकडे सहाव्या क्रमांकाचे जागतिक [[सर्वात मौल्यवान ब्रँडची यादी|ब्रँड मूल्यांकन]] आहे. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Magazine|first=BrandZ|url=https://online.pubhtml5.com/bydd/yeib|title=BrandZ Global Top 100 Most Valuable Brands|date=1 July 2020|work=BrandZ|access-date=2 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201216095355/https://online.pubhtml5.com/bydd/yeib/|archive-date=16 December 2020|url-status=live}}</ref> अलीबाबा ही जगातील सर्वात मोठी रिटेलर आणि ई-कॉमर्स कंपन्यांपैकी एक आहे. २०२० मध्ये, ती पाचव्या क्रमांकाची [[कृत्रिम बुद्धिमत्ता]] कंपनी म्हणून देखील रेट केली गेली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.datamation.com/artificial-intelligence/top-artificial-intelligence-companies.html|title=Top 100 Artificial Intelligence Companies 2020|last=Patrizio and James Maguire|first=Andy|date=2 July 2020|website=datamation.com|publisher=TechnologyAdvice|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930022322/https://www.datamation.com/artificial-intelligence/top-artificial-intelligence-companies.html|archive-date=30 September 2020|access-date=27 August 2020}}</ref> ही सर्वात मोठी व्हेंचर कॅपिटल फर्म आणि जगातील सर्वात मोठ्या गुंतवणूक कॉर्पोरेशनपैकी एक आहे. <ref>{{स्रोत बातमी|last=McLaughlin|first=Bay|url=https://www.forbes.com/sites/baymclaughlin/2018/02/14/this-week-in-china-tech-alibaba-brings-ai-to-pig-farming-and-retail-tech-on-the-rise/|title=This Week in China Tech: Alibaba Brings AI To Pig Farming And Retail Tech on the Rise|date=14 February 2018|work=[[Forbes]]|access-date=26 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709011805/https://www.forbes.com/sites/baymclaughlin/2018/02/14/this-week-in-china-tech-alibaba-brings-ai-to-pig-farming-and-retail-tech-on-the-rise/|archive-date=9 July 2018|url-status=live}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=McLaughlin|first=Bay|url=https://www.forbes.com/sites/baymclaughlin/2018/05/02/this-week-in-china-tech-alibaba-buys-chip-maker-face-scans-to-board-planes-and-more/|title=This Week in China Tech: Alibaba Buys Chip Maker, Face Scans To Board Planes, And More|date=2 May 2018|work=[[Forbes]]|access-date=26 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709012219/https://www.forbes.com/sites/baymclaughlin/2018/05/02/this-week-in-china-tech-alibaba-buys-chip-maker-face-scans-to-board-planes-and-more/|archive-date=9 July 2018|url-status=live}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=McLaughlin|first=Bay|url=https://www.forbes.com/sites/baymclaughlin/2018/05/09/this-week-in-china-tech-alibaba-invests-1-trillion-yuan-and-china-battles-against-googles-alphago/|title=This Week in China Tech: Alibaba Invests 1 Trillion Yuan And China Battles Against Google's AlphaGo|date=9 May 2018|work=[[Forbes]]|access-date=26 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709011748/https://www.forbes.com/sites/baymclaughlin/2018/05/09/this-week-in-china-tech-alibaba-invests-1-trillion-yuan-and-china-battles-against-googles-alphago/|archive-date=9 July 2018|url-status=live}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|last=O'BRIEN|first=JENNIFER|url=https://www.cmo.com.au/article/641280/how-alibaba-using-ai-power-future-business/|title=How Alibaba is using AI to power the future of business|date=18 May 2018|work=[[International Data Group]]|access-date=26 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190507131219/https://www.cmo.com.au/article/641280/how-alibaba-using-ai-power-future-business/|archive-date=7 May 2019|url-status=live}}</ref> कंपनी जगातील सर्वात मोठी B2B (Alibaba.com), C2C ( Taobao ), आणि B2C ( Tmall ) मार्केटप्लेस होस्ट करते. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.globalfromasia.com/alibaba-competitors/|title=Alibaba's Nine Biggest Competitors in Asia|date=23 August 2018|work=Global From Asia|access-date=22 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217045757/https://www.globalfromasia.com/alibaba-competitors/|archive-date=17 December 2019|url-status=live}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.alexa.com/topsites|title=Alexa Top 500 Global Sites|work=alexa.com|language=en|access-date=22 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526012114/https://www.alexa.com/topsites|archive-date=26 May 2019|url-status=live}}</ref> हे मीडिया उद्योगात विस्तारत आहे, वर्षानुवर्षे महसूल तिप्पट टक्केवारीने वाढत आहे. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://apparelmag.com/alibaba-becomes-worlds-most-valuable-retail-brand|title=Alibaba Becomes World's Most Valuable Retail Brand {{!}} News {{!}} Apparel Magazine(AM)|work=apparelmag.com|language=en|access-date=29 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613184101/https://apparelmag.com/alibaba-becomes-worlds-most-valuable-retail-brand|archive-date=13 June 2018|url-status=live}}</ref> चीनच्या सिंगल्स डेच्या २०१८ च्या आवृत्तीत, जगातील सर्वात मोठा ऑनलाइन आणि ऑफलाइन शॉपिंग डे म्हणूनही याने विक्रम केला. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Pham|first=Sherisse|url=https://www.cnn.com/2018/11/10/tech/alibaba-singles-day/index.html|title=Alibaba Singles Day sales top $30 billion|date=10 November 2018|work=CNN|access-date=16 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422034520/https://www.cnn.com/2018/11/10/tech/alibaba-singles-day/index.html|archive-date=22 April 2019|url-status=live}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.techinasia.com/china-singles-day-2017-record-spending|title=Tech in Asia - Connecting Asia's startup ecosystem|work=techinasia.com|access-date=12 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630220407/https://www.techinasia.com/china-singles-day-2017-record-spending|archive-date=30 June 2019|url-status=live}}</ref> <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.newsit.gr/texnologia/alibaba-poliseis-molis-23-dis-dolarion-tis-protes-9-ores-tis-meras-ton-singles/2912953/|title=Alibaba: Πωλήσεις μόλις… 23 δισ. δολαρίων τις πρώτες 9 ώρες της "μέρας των singles"!|date=11 November 2019|work=NewsIt|access-date=17 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191117075028/https://www.newsit.gr/texnologia/alibaba-poliseis-molis-23-dis-dolarion-tis-protes-9-ores-tis-meras-ton-singles/2912953/|archive-date=17 November 2019|url-status=live}}</ref> == समूहातील प्रमुख कंपन्या == {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" ! कंपनीचे नाव !! स्थापना वर्ष !! मुख्याधिकारी (CEO) !! प्रमुख कार्यक्षेत्र !! वार्षिक महसूल (अंदाजे डॉलरमध्ये) !! वार्षिक महसूल (अंदाजे रुपयांमध्ये)<br>(अंदाजे विनिमय दर: १ अमेरिकन डॉलर = ८३.५ भारतीय रुपये). |- | [[ताओबाओ]] | २००३ | एडी वू | ग्राहक-ते-ग्राहक (C2C) ई-कॉमर्स | $५५ अब्ज<ref name="AlibabaFY26">{{cite web |url=https://www.businesswire.com/news/home/20260512841182/en/Alibaba-Group-Announces-March-Quarter-2026 and Fiscal Year 2026 Results |title=Alibaba Group Announces March Quarter 2026 and Fiscal Year 2026 Results |website=Business Wire |access-date=४ जुलै २०२६}}</ref> | ₹४,५९,२०० कोटी |- | [[टीमॉल]] | २००८ | एडी वू | व्यवसाय-ते-ग्राहक (B2C) ई-कॉमर्स | $४२ अब्ज<ref name="AlibabaFY26"/> | ₹३,५०,७०० कोटी |- | [[अलिबाबा क्लाउड]] | २००९ | एडी वू | क्लाउड कम्प्युटिंग आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) | $१२ अब्ज<ref name="AlibabaFY26"/> | ₹१,००,२०० कोटी |- | [[अलीएक्सप्रेस]] | २०१० | जियांग फॅन | आंतरराष्ट्रीय किरकोळ ई-कॉमर्स | $१०.५ अब्ज<ref name="StockCounterparts2026">{{cite web |url=https://www.stockcounterparts.com/companies/alibaba |title=Alibaba profile and market insights |website=StockCounterparts |access-date=४ जुलै २०२६}}</ref> | ₹८७,६७५ कोटी |- | [[लझाडा]] | २०१२ | जेम्स डोंग | आग्नेय आशियाई ई-कॉमर्स बाजारपेठ | $४.२ अब्ज<ref name="StockCounterparts2026"/> | ₹३५,०७० कोटी |- | [[कैन्याओ]] | २०१३ | वान लिन | रसद (लॉजिस्टिक्स) आणि पुरवठा साखळी | $१०.८ अब्ज<ref name="AlibabaFY26"/> | ₹९०,१८० कोटी |- | [[अलीपे]] (अँट ग्रुप) | २००४ | एरिक जिंग | डिजिटल पेमेंट आणि वित्तीय तंत्रज्ञान | $११.२ अब्ज<ref name="StockCounterparts2026"/> | ₹९३,५२० कोटी |- | [[युवू]] (युक्कू) | २००६ | फॅन लुयुआन | डिजिटल मीडिया आणि मनोरंजन (व्हिडिओ स्ट्रीमिंग) | $३.६ अब्ज<ref name="AlibabaFY26"/> | ₹३००६० कोटी |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:न्यू यॉर्क रोखे बाजारातील नोंदणीकृत कंपन्या]] [[वर्ग:चीनमधील कंपन्या]] svewpcj23h2vgo5wtfoxhnziu739jqi 0 302231 2692646 2592414 2026-07-05T02:14:19Z अभय नातू 206 /* कारकीर्द */ 2692646 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट साहित्यिक | नाव = इला अरब मेहता | चित्र = Ila Arab Mehta.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = १९९५ मधील फोटो | पूर्ण_नाव = | टोपण_नाव = | जन्म_दिनांक = {{Birth date and age|df=y|1938|6|16}} | जन्म_स्थान = [[मुंबई]], [[भारत]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | शिक्षण = | कार्यक्षेत्र = | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]] | धर्म = | भाषा = [[गुजराती]] | कार्यकाळ = | साहित्य_प्रकार = कादंबरीकार आणि कथा लेखिका | विषय = | चळवळ = | संघटना = | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = | प्रभाव = | प्रभावित = | पुरस्कार = | वडील_नाव = गुणवंतराय आचार्य | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | स्वाक्षरी_चित्र = Ila Arab Mehta autograph.svg | संकेतस्थळ_दुवा = | तळटिपा = }} '''इला अरब मेहता''' (जन्म १६ जून १९३८) ह्या भारतातील [[गुजरात]] येथील [[गुजराती भाषा|गुजराती]] कादंबरीकार आणि कथा लेखिका आहेत. == चरित्र == मेहता यांचा जन्म १६ जून १९३८ रोजी [[मुंबई]] येथे गुजराती लेखक [[गुणवंतराय आचार्य]] यांच्या घरी झाला. त्यांचे कुटुंब [[जामनगर|जामनगरचे]] होते. त्यांनी [[जामनगर]], [[राजकोट]] आणि [[मुंबई]] येथून शालेय शिक्षण पूर्ण केले. त्यांनी [[रामनारायण रुईया महाविद्यालय|रामनारायण रुईया कॉलेजमधून]] १९५८ मध्ये गुजरातीसह बीए आणि १९६० मध्ये एमए पूर्ण केले. १९६० ते १९६७ या काळात त्यांनी रुईया कॉलेजमध्ये आणि नंतर [[सेंट झेवियर्स महाविद्यालय, मुंबई|सेंट झेवियर्स कॉलेज, मुंबई]] येथे १९७० ते २००० मध्ये निवृत्तीपर्यंत अध्यापन केले.<ref name="AGSI">{{स्रोत पुस्तक|title=અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ - આધુનિક અને અનુઆધુનિક યુગ (History of Modern Gujarati Literature – Modern and Postmodern Era)|last=Brahmabhatt|first=Prasad|publisher=Parshwa Publication|year=2010|isbn=978-93-5108-247-7|location=Ahmedabad|pages=265–266|language=gu}}</ref><ref name="sa">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/library/meettheauthor/ila_arab_mehta.pdf|title=Meet The Author: Ila Arab Mehta|date=26 March 2011|website=Sahitya Akademi, Delhi|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20161223130220/http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/library/meettheauthor/ila_arab_mehta.pdf|archive-date=23 December 2016}}</ref><ref name="George1992">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=m1R2Pa3f7r0C&pg=PA143|title=Modern Indian Literature, an Anthology: Surveys and poems|last=K. M. George|publisher=Sahitya Akademi|year=1992|isbn=978-81-7201-324-0|page=143}}</ref><ref name="Dutt1999" /> == कारकीर्द == त्यांच्या सुरुवातीच्या काळात मेहता त्यांनी अखंड आनंद, नवनीत आणि स्त्री जीवन या मासिकांमध्ये लेखन केले. त्यांनी त्रिकोनी त्राण रेखाओ (१९६६), थिजेलो आकर (१९७०), राधा (१९७२), एक हाता दिवाण बहादूर (१९७६), बत्रीस लक्षो (१९७६), वरसदार (१९७८), आवती कालनो सूरज (१९७९), यासह अनेक कादंबऱ्या लिहिल्या आहेत. बत्रीस पुतलिनी वेदना (१९८२), अने मृत्यु (१९८२), दरियानो मानस (१९८५), वसंत छल्के (१९८७), नाग परिक्षा, पंच पागल पृथ्वी पर (१९९५), द न्यू लाइफ (२००४), परपोतानी पंख (१९८८), जिली मी कुंपल हथेलिमा (२००७), जहेरखाबर्नो मानस (१९८५), शबने नाम होतू नथी (१९८१) या वेगवेगळ्या विषयांच्या कादंबऱ्या आहेत.<ref name="AGSI" /><ref name="sa" /><ref name="Dutt1999">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=QA1V7sICaIwC&pg=PA743|title=Who's who of Indian Writers, 1999: A-M|last=Kartik Chandra Dutt|publisher=Sahitya Akademi|year=1999|isbn=978-81-260-0873-5|pages=743–744}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKartik_Chandra_Dutt1999">Kartik Chandra Dutt (1999). [https://books.google.com/books?id=QA1V7sICaIwC&pg=PA743 ''Who's who of Indian Writers, 1999: A-M'']. Sahitya Akademi. pp.&nbsp;743–744. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[विशेष:पुस्तकस्त्रोत/978-81-260-0873-5|<bdi>978-81-260-0873-5</bdi>]].</cite></ref> त्यांची कादंबरी वाद (२००१) रीटा कोठारी यांनी फेंस (२०१५) म्हणून इंग्रजीत अनुवादित केलेली आहे.<ref name="Desai 2015">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/books/who-is-that-across-the-fence/|title=Who is That Across the Fence?|last=Desai|first=S. D.|date=18 July 2015|website=द इंडियन एक्सप्रेस|access-date=23 December 2016}}</ref> त्यांची बत्रिस पुतलिनी वेदना ही कादंबरी ही महिलांनी त्यांच्यावर झालेल्या अन्यायाविरुद्धच्या संघर्षाची आणि स्वतःची ओळख प्रस्थापित करण्याच्या प्रयत्नांची कथा आहे. ही कादंबरीच्या मुख्य नायिका अनुराधाभोवती केंद्रित आहे आणि कुंदनिका कपाडियाच्या सात पगलन आकाश (सेव्हन स्टेप्स इन द स्काय; १९९४) प्रमाणेच तिचा पुरुषी अराजकता विरुद्धचा राग सादर करते.<ref name="DasguptaLal2007">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=4r-GAwAAQBAJ&pg=PA181|title=The Indian Family in Transition: Reading Literary and Cultural Texts|last=[[Sanjukta Dasgupta]]|last2=[[Malashri Lal]]|date=13 November 2007|publisher=SAGE Publications|isbn=978-81-321-0163-5|page=181|access-date=26 March 2017}}</ref> एक सिगारेट एक धुपसळी (१९८१), व्हिएना-वुड्स (१९८९), भाग्यरेखा (१९९५), बलवो बलवी बलवू (१९९८), योम किप्पूर (२००६), इला आरब मेहतानो वार्ता वैभव (२००९) हे त्यांचे कथासंग्रह आहेत. वर्षा अडालजानी श्रेष्ठ वार्ता (१९९१) या [[वर्षा अडालजा]] यांच्या निवडक कथा तिने संपादित केल्या आहेत.<ref name="AGSI" /><ref name="sa" /><ref name="Dutt1999" /> मृत्यु नाम परपोटा मारे (१९८४) हे तिचे विविध लेखकांच्या मृत्यूवरील साहित्यकृतींचे संकलन आहे.<ref name="sa" /> त्यांचे लेखन [[स्त्रीवादी]] मानले जाते.<ref name="Sathian 2016">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ozy.com/rising-stars/when-a-respected-author-becomes-an-accidental-feminist/67495|title=When a Respected Author Becomes an Accidental Feminist|last=Sathian|first=Sanjena|date=2016-05-16|website=OZY|access-date=2016-12-23|archive-date=2016-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20161223133716/http://www.ozy.com/rising-stars/when-a-respected-author-becomes-an-accidental-feminist/67495|url-status=dead}}</ref><ref name="NatarajanNelson1996" /> == प्रमुख साहित्यकृती == इला अरब मेहता यांनी गुजराती साहित्यात विपुल लेखन केले आहे. {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" ! पुस्तकाचे नाव !! साहित्य प्रकार !! वर्ष !! संदर्भ / विशेष नोंद |- | ''त्रिटाण'' | कादंबरी | १९७८ | मेहता यांची सुरुवातीच्या काळातील महत्त्वाची कादंबरी.<ref>{{cite book |last=Brahmbhatt |first=Prasad |title=Arvachin Gujarati Sahityano Itihas |year=2010 |publisher=Parshva Publication |location=Ahmedabad |pages=266}}</ref> |- | ''बतीस पुतळीनी वेदना'' | कादंबरी | १९८२ | महिलांच्या संघर्षावर आधारित अत्यंत गाजलेली कादंबरी, ज्याचा इंग्रजीतही अनुवाद झाला आहे.<ref>{{cite book |last=Tharu |first=Susie J. |second=Lalita |first2=Ke |title=Women Writing in India: The twentieth century |year=1993 |publisher=The Feminist Press at CUNY |isbn=978-1-55861-029-3 |pages=500–505}}</ref> |- | ''वारसदार'' | कादंबरी | १९८४ | कौटुंबिक आणि सामाजिक ताणतणाव दर्शवणारी कादंबरी.<ref>{{cite book |last=Amin |first=Sonal |title=Gujarati Lekhikao: Ek Abhyas |year=1995 |publisher=R. R. Sheth & Co. |location=Ahmedabad |pages=112}}</ref> |- | ''आवाज'' | कादंबरी | १९८५ | स्त्रीवादी दृष्टिकोनातून मानवी नातेसंबंधांचा वेध घेणारी कथा.<ref>{{cite journal |title=Contemporary Gujarati Fiction by Women Writers |journal=Indian Literature |volume=38 |issue=4 |year=1995 |pages=78–85 |publisher=Sahitya Akademi}}</ref> |- | ''अने मृत्यु'' | कादंबरी | १९९१ | मानवी जीवन आणि मृत्यूच्या तत्त्वज्ञानावर प्रकाश टाकणारे लेखन.<ref>{{cite book |last=Shastri |first=Satish |title=Modern Gujarati Novelists |year=2002 |publisher=Sahitya Sankul |location=Surat |pages=45}}</ref> |- | ''राधिका'' | कादंबरी | २००३ | आधुनिक काळातील स्त्रीच्या भावविश्वाचे आणि तिच्या स्वातंत्र्याचे चित्रण करणारी कादंबरी.<ref>{{cite book |last=Desai |first=Ramanlal |title=Gujarati Sahitya no Itihas: San 1950 thhi 2005 |year=2007 |publisher=Granth Nirman Board |location=Ahmedabad |pages=189}}</ref> |- | ''एक पादरनां पांखी'' | लघुकथा संग्रह | १९७४ | मेहता यांचा पहिला लघुकथा संग्रह, ज्याने त्यांना कथाकार म्हणून ओळख मिळवून दिली.<ref>{{cite book |last=Brahmbhatt |first=Prasad |title=Arvachin Gujarati Sahityano Itihas |year=2010 |publisher=Parshva Publication |location=Ahmedabad |pages=268}}</ref> |- | ''इला अरब मेहातानी श्रेष्ठ वार्ताओ'' | कथा संग्रह | २००९ | त्यांच्या कारकिर्दीतील निवडक आणि सर्वोत्कृष्ट कथांचे संकलन.<ref>{{cite book |title=Gujarati Sahitya Akademi Award Winners and Nominees |year=2012 |publisher=Gujarat Sahitya Akademi |location=Gandhinagar |pages=92}}</ref> | |} == पुरस्कार == त्यांना गुजरात साहित्य अकादमी, महाराष्ट्र गुजराती साहित्य अकादमी, आणि गुजराती साहित्य परिषद यांनी विविध पुरस्कारांनी सन्मानित केलेले आहे.<ref name="sa" /> == वैयक्तिक जीवन == त्यांनी १९६४ मध्ये अरब मेहता या डॉक्टरशी लग्न केले. त्यांना एक मुलगा, सलील आणि एक मुलगी, सोनाली आहे. त्या मुंबईत राहतात. त्यांचे वडील गुणवंतराय आचार्य आणि तिची धाकटी बहीण [[वर्षा अडालजा|वर्षा अडलजा]] हे देखील गुजराती लेखक आहेत.<ref name="sa" /><ref name="NatarajanNelson1996">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=1lTnv6o-d_oC&pg=PA127|title=Handbook of Twentieth-century Literatures of India|last=Nalini Natarajan|last2=Emmanuel Sampath Nelson|publisher=Greenwood Publishing Group|year=1996|isbn=978-0-313-28778-7|page=127}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFNalini_NatarajanEmmanuel_Sampath_Nelson1996">Nalini Natarajan; Emmanuel Sampath Nelson (1996). [https://books.google.com/books?id=1lTnv6o-d_oC&pg=PA127 ''Handbook of Twentieth-century Literatures of India'']. Greenwood Publishing Group. p.&nbsp;127. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[विशेष:पुस्तकस्त्रोत/978-0-313-28778-7|<bdi>978-0-313-28778-7</bdi>]].</cite></ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{Commonscat-inline}} * Works by Ilā Ārab Mahetā at Google Books [[वर्ग:भारतीय स्त्रीवादी लेखिका]] [[वर्ग:गुजराती लेखक]] [[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय लघुकथा लेखक]] [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील लेखिका]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय कादंबरीकार]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय लेखिका]] [[वर्ग:मुंबई विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:गुजरातमधील कादंबरीकार]] [[वर्ग:मुंबईतील लेखक]] ckukfnf08ev0b39bycntqlmriwmwyj9 2692647 2692646 2026-07-05T02:15:10Z अभय नातू 206 /* प्रमुख साहित्यकृती */ 2692647 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट साहित्यिक | नाव = इला अरब मेहता | चित्र = Ila Arab Mehta.jpg | चित्र_रुंदी = | चित्र_शीर्षक = १९९५ मधील फोटो | पूर्ण_नाव = | टोपण_नाव = | जन्म_दिनांक = {{Birth date and age|df=y|1938|6|16}} | जन्म_स्थान = [[मुंबई]], [[भारत]] | मृत्यू_दिनांक = | मृत्यू_स्थान = | शिक्षण = | कार्यक्षेत्र = | राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]] | धर्म = | भाषा = [[गुजराती]] | कार्यकाळ = | साहित्य_प्रकार = कादंबरीकार आणि कथा लेखिका | विषय = | चळवळ = | संघटना = | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = | प्रभाव = | प्रभावित = | पुरस्कार = | वडील_नाव = गुणवंतराय आचार्य | आई_नाव = | पती_नाव = | पत्नी_नाव = | अपत्ये = | स्वाक्षरी_चित्र = Ila Arab Mehta autograph.svg | संकेतस्थळ_दुवा = | तळटिपा = }} '''इला अरब मेहता''' (जन्म १६ जून १९३८) ह्या भारतातील [[गुजरात]] येथील [[गुजराती भाषा|गुजराती]] कादंबरीकार आणि कथा लेखिका आहेत. == चरित्र == मेहता यांचा जन्म १६ जून १९३८ रोजी [[मुंबई]] येथे गुजराती लेखक [[गुणवंतराय आचार्य]] यांच्या घरी झाला. त्यांचे कुटुंब [[जामनगर|जामनगरचे]] होते. त्यांनी [[जामनगर]], [[राजकोट]] आणि [[मुंबई]] येथून शालेय शिक्षण पूर्ण केले. त्यांनी [[रामनारायण रुईया महाविद्यालय|रामनारायण रुईया कॉलेजमधून]] १९५८ मध्ये गुजरातीसह बीए आणि १९६० मध्ये एमए पूर्ण केले. १९६० ते १९६७ या काळात त्यांनी रुईया कॉलेजमध्ये आणि नंतर [[सेंट झेवियर्स महाविद्यालय, मुंबई|सेंट झेवियर्स कॉलेज, मुंबई]] येथे १९७० ते २००० मध्ये निवृत्तीपर्यंत अध्यापन केले.<ref name="AGSI">{{स्रोत पुस्तक|title=અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ - આધુનિક અને અનુઆધુનિક યુગ (History of Modern Gujarati Literature – Modern and Postmodern Era)|last=Brahmabhatt|first=Prasad|publisher=Parshwa Publication|year=2010|isbn=978-93-5108-247-7|location=Ahmedabad|pages=265–266|language=gu}}</ref><ref name="sa">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/library/meettheauthor/ila_arab_mehta.pdf|title=Meet The Author: Ila Arab Mehta|date=26 March 2011|website=Sahitya Akademi, Delhi|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20161223130220/http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/library/meettheauthor/ila_arab_mehta.pdf|archive-date=23 December 2016}}</ref><ref name="George1992">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=m1R2Pa3f7r0C&pg=PA143|title=Modern Indian Literature, an Anthology: Surveys and poems|last=K. M. George|publisher=Sahitya Akademi|year=1992|isbn=978-81-7201-324-0|page=143}}</ref><ref name="Dutt1999" /> == कारकीर्द == त्यांच्या सुरुवातीच्या काळात मेहता त्यांनी अखंड आनंद, नवनीत आणि स्त्री जीवन या मासिकांमध्ये लेखन केले. त्यांनी त्रिकोनी त्राण रेखाओ (१९६६), थिजेलो आकर (१९७०), राधा (१९७२), एक हाता दिवाण बहादूर (१९७६), बत्रीस लक्षो (१९७६), वरसदार (१९७८), आवती कालनो सूरज (१९७९), यासह अनेक कादंबऱ्या लिहिल्या आहेत. बत्रीस पुतलिनी वेदना (१९८२), अने मृत्यु (१९८२), दरियानो मानस (१९८५), वसंत छल्के (१९८७), नाग परिक्षा, पंच पागल पृथ्वी पर (१९९५), द न्यू लाइफ (२००४), परपोतानी पंख (१९८८), जिली मी कुंपल हथेलिमा (२००७), जहेरखाबर्नो मानस (१९८५), शबने नाम होतू नथी (१९८१) या वेगवेगळ्या विषयांच्या कादंबऱ्या आहेत.<ref name="AGSI" /><ref name="sa" /><ref name="Dutt1999">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=QA1V7sICaIwC&pg=PA743|title=Who's who of Indian Writers, 1999: A-M|last=Kartik Chandra Dutt|publisher=Sahitya Akademi|year=1999|isbn=978-81-260-0873-5|pages=743–744}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKartik_Chandra_Dutt1999">Kartik Chandra Dutt (1999). [https://books.google.com/books?id=QA1V7sICaIwC&pg=PA743 ''Who's who of Indian Writers, 1999: A-M'']. Sahitya Akademi. pp.&nbsp;743–744. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[विशेष:पुस्तकस्त्रोत/978-81-260-0873-5|<bdi>978-81-260-0873-5</bdi>]].</cite></ref> त्यांची कादंबरी वाद (२००१) रीटा कोठारी यांनी फेंस (२०१५) म्हणून इंग्रजीत अनुवादित केलेली आहे.<ref name="Desai 2015">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/books/who-is-that-across-the-fence/|title=Who is That Across the Fence?|last=Desai|first=S. D.|date=18 July 2015|website=द इंडियन एक्सप्रेस|access-date=23 December 2016}}</ref> त्यांची बत्रिस पुतलिनी वेदना ही कादंबरी ही महिलांनी त्यांच्यावर झालेल्या अन्यायाविरुद्धच्या संघर्षाची आणि स्वतःची ओळख प्रस्थापित करण्याच्या प्रयत्नांची कथा आहे. ही कादंबरीच्या मुख्य नायिका अनुराधाभोवती केंद्रित आहे आणि कुंदनिका कपाडियाच्या सात पगलन आकाश (सेव्हन स्टेप्स इन द स्काय; १९९४) प्रमाणेच तिचा पुरुषी अराजकता विरुद्धचा राग सादर करते.<ref name="DasguptaLal2007">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=4r-GAwAAQBAJ&pg=PA181|title=The Indian Family in Transition: Reading Literary and Cultural Texts|last=[[Sanjukta Dasgupta]]|last2=[[Malashri Lal]]|date=13 November 2007|publisher=SAGE Publications|isbn=978-81-321-0163-5|page=181|access-date=26 March 2017}}</ref> एक सिगारेट एक धुपसळी (१९८१), व्हिएना-वुड्स (१९८९), भाग्यरेखा (१९९५), बलवो बलवी बलवू (१९९८), योम किप्पूर (२००६), इला आरब मेहतानो वार्ता वैभव (२००९) हे त्यांचे कथासंग्रह आहेत. वर्षा अडालजानी श्रेष्ठ वार्ता (१९९१) या [[वर्षा अडालजा]] यांच्या निवडक कथा तिने संपादित केल्या आहेत.<ref name="AGSI" /><ref name="sa" /><ref name="Dutt1999" /> मृत्यु नाम परपोटा मारे (१९८४) हे तिचे विविध लेखकांच्या मृत्यूवरील साहित्यकृतींचे संकलन आहे.<ref name="sa" /> त्यांचे लेखन [[स्त्रीवादी]] मानले जाते.<ref name="Sathian 2016">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.ozy.com/rising-stars/when-a-respected-author-becomes-an-accidental-feminist/67495|title=When a Respected Author Becomes an Accidental Feminist|last=Sathian|first=Sanjena|date=2016-05-16|website=OZY|access-date=2016-12-23|archive-date=2016-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20161223133716/http://www.ozy.com/rising-stars/when-a-respected-author-becomes-an-accidental-feminist/67495|url-status=dead}}</ref><ref name="NatarajanNelson1996" /> == प्रमुख साहित्यकृती == इला आरब मेहता यांनी गुजरातीमध्ये विपुल लेखन केले आहे. {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" ! पुस्तकाचे नाव !! साहित्य प्रकार !! वर्ष !! संदर्भ / विशेष नोंद |- | ''त्रिटाण'' | कादंबरी | १९७८ | मेहता यांची सुरुवातीच्या काळातील महत्त्वाची कादंबरी.<ref>{{cite book |last=Brahmbhatt |first=Prasad |title=Arvachin Gujarati Sahityano Itihas |year=2010 |publisher=Parshva Publication |location=Ahmedabad |pages=266}}</ref> |- | ''बतीस पुतळीनी वेदना'' | कादंबरी | १९८२ | महिलांच्या संघर्षावर आधारित अत्यंत गाजलेली कादंबरी, ज्याचा इंग्रजीतही अनुवाद झाला आहे.<ref>{{cite book |last=Tharu |first=Susie J. |second=Lalita |first2=Ke |title=Women Writing in India: The twentieth century |year=1993 |publisher=The Feminist Press at CUNY |isbn=978-1-55861-029-3 |pages=500–505}}</ref> |- | ''वारसदार'' | कादंबरी | १९८४ | कौटुंबिक आणि सामाजिक ताणतणाव दर्शवणारी कादंबरी.<ref>{{cite book |last=Amin |first=Sonal |title=Gujarati Lekhikao: Ek Abhyas |year=1995 |publisher=R. R. Sheth & Co. |location=Ahmedabad |pages=112}}</ref> |- | ''आवाज'' | कादंबरी | १९८५ | स्त्रीवादी दृष्टिकोनातून मानवी नातेसंबंधांचा वेध घेणारी कथा.<ref>{{cite journal |title=Contemporary Gujarati Fiction by Women Writers |journal=Indian Literature |volume=38 |issue=4 |year=1995 |pages=78–85 |publisher=Sahitya Akademi}}</ref> |- | ''अने मृत्यु'' | कादंबरी | १९९१ | मानवी जीवन आणि मृत्यूच्या तत्त्वज्ञानावर प्रकाश टाकणारे लेखन.<ref>{{cite book |last=Shastri |first=Satish |title=Modern Gujarati Novelists |year=2002 |publisher=Sahitya Sankul |location=Surat |pages=45}}</ref> |- | ''राधिका'' | कादंबरी | २००३ | आधुनिक काळातील स्त्रीच्या भावविश्वाचे आणि तिच्या स्वातंत्र्याचे चित्रण करणारी कादंबरी.<ref>{{cite book |last=Desai |first=Ramanlal |title=Gujarati Sahitya no Itihas: San 1950 thhi 2005 |year=2007 |publisher=Granth Nirman Board |location=Ahmedabad |pages=189}}</ref> |- | ''एक पादरनां पांखी'' | लघुकथा संग्रह | १९७४ | मेहता यांचा पहिला लघुकथा संग्रह, ज्याने त्यांना कथाकार म्हणून ओळख मिळवून दिली.<ref>{{cite book |last=Brahmbhatt |first=Prasad |title=Arvachin Gujarati Sahityano Itihas |year=2010 |publisher=Parshva Publication |location=Ahmedabad |pages=268}}</ref> |- | ''इला आरब मेहतानी श्रेष्ठ वार्ताओ'' | कथा संग्रह | २००९ | त्यांच्या कारकिर्दीतील निवडक आणि सर्वोत्कृष्ट कथांचे संकलन.<ref>{{cite book |title=Gujarati Sahitya Akademi Award Winners and Nominees |year=2012 |publisher=Gujarat Sahitya Akademi |location=Gandhinagar |pages=92}}</ref> | |} == पुरस्कार == त्यांना गुजरात साहित्य अकादमी, महाराष्ट्र गुजराती साहित्य अकादमी, आणि गुजराती साहित्य परिषद यांनी विविध पुरस्कारांनी सन्मानित केलेले आहे.<ref name="sa" /> == वैयक्तिक जीवन == त्यांनी १९६४ मध्ये अरब मेहता या डॉक्टरशी लग्न केले. त्यांना एक मुलगा, सलील आणि एक मुलगी, सोनाली आहे. त्या मुंबईत राहतात. त्यांचे वडील गुणवंतराय आचार्य आणि तिची धाकटी बहीण [[वर्षा अडालजा|वर्षा अडलजा]] हे देखील गुजराती लेखक आहेत.<ref name="sa" /><ref name="NatarajanNelson1996">{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=1lTnv6o-d_oC&pg=PA127|title=Handbook of Twentieth-century Literatures of India|last=Nalini Natarajan|last2=Emmanuel Sampath Nelson|publisher=Greenwood Publishing Group|year=1996|isbn=978-0-313-28778-7|page=127}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFNalini_NatarajanEmmanuel_Sampath_Nelson1996">Nalini Natarajan; Emmanuel Sampath Nelson (1996). [https://books.google.com/books?id=1lTnv6o-d_oC&pg=PA127 ''Handbook of Twentieth-century Literatures of India'']. Greenwood Publishing Group. p.&nbsp;127. [[आंतरराष्ट्रीय प्रमाणित पुस्तक क्रमांक|ISBN]]&nbsp;[[विशेष:पुस्तकस्त्रोत/978-0-313-28778-7|<bdi>978-0-313-28778-7</bdi>]].</cite></ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == * {{Commonscat-inline}} * Works by Ilā Ārab Mahetā at Google Books [[वर्ग:भारतीय स्त्रीवादी लेखिका]] [[वर्ग:गुजराती लेखक]] [[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय लघुकथा लेखक]] [[वर्ग:हयात व्यक्ती]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील लेखिका]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय कादंबरीकार]] [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय लेखिका]] [[वर्ग:मुंबई विद्यापीठाचे माजी विद्यार्थी]] [[वर्ग:गुजरातमधील कादंबरीकार]] [[वर्ग:मुंबईतील लेखक]] adlfl6rve5h5us7838p4gfz8xoq1ua5 0 315645 2692582 2692244 2026-07-04T15:24:59Z ~2026-24679-89 182431 /* विधानसभा आमदार (निशाणी-मशाल) */ 2692582 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट भारतीय राजकीय पक्ष |पक्ष_नाव = शिवसेना<br>(उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) |colorcode = |पार्टी_लेखशीर्षक = SHS (UBT) |विभाजित = [[शिवसेना]] |पक्षाध्यक्ष = [[उद्धव बाळासाहेब ठाकरे]] |सचिव=[[अनिल देसाई]], [[विनायक राऊत]], मिलिंद नार्वेकर |लोकसभा_पक्षनेता = [[अरविंद सावंत]] |राज्यसभा_पक्षनेता=[[संजय राऊत]] |स्थापना = {{Start date and age|df=yes|p=y|2022|10|10}} (ECI च्या आदेशाने) |संस्थापक =[[उद्धव ठाकरे]] |split = [[शिवसेना]] |राजकीय_तत्त्वे = {{nowrap|महाराष्ट्रवाद,ज्वलंत हिंदुत्व, मराठी अस्मिता}}<ref>{{cite web|url=https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/uddhav-thackeray-defines-shiv-senas-secular-hindutva-challenges-bjp-to-protect-kashmiri-pandits-23230876|title=Uddhav Thackeray defines Shiv Sena's Secular Hindutva|date=9 June 2022 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/uddhav-thackeray-defines-shiv-senas-secular-hindutva-challenges-bjp-to-protect-kashmiri-pandits-23230876|title=Uddhav Thackeray defines Shiv Sena's Secular Hindutva|date=9 June 2022 }}</ref> {{nowrap|हिंदू राष्ट्रवाद}}<ref>{{cite web|url=https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/uddhav-thackeray-defines-shiv-senas-secular-hindutva-challenges-bjp-to-protect-kashmiri-pandits-23230876|title=Uddhav Thackeray defines Shiv Sena's Secular Hindutva|date=9 June 2022 }}</ref> |position = |eci = Registered | युती = [[महाविकास आघाडी]] {{!}} शिवयुती - [[महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना]] |लोकसभा_पक्षबळ = {{Composition bar|09|543|hex=#FF5E00}} |राज्यसभा_पक्षबळ = {{Composition bar|03|245|hex=#FF5E00}} | state_seats_name = [[आमदार]] |राज्यविधानसभा_पक्षबळ = {{Composition bar|20|288|hex=#FF5E00}} | state2_seats_name = [[Maharashtra Legislative Council]] |state2_seats = {{Composition bar|10|78|hex=#FF5E00}} | पक्ष_चिन्ह = SS(UBT) flag.png | पक्ष_चिन्ह२=IMG Shiv Sena Uddhav Balasaheb Thackeray.jpg }} '''शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)'''<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.news18.com/news/politics/ec-allots-balasahebchi-shiv-sena-as-new-name-for-shinde-led-faction-mashaal-poll-symbol-for-uddhav-camp-6137785.html|title=Team Eknath Shinde Now 'Balasahebanchi Shiv Sena', 'Mashaal' Poll Symbol for Uddhav Camp}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://zeenews.india.com/india/ec-allots-mashaal-as-election-symbol-to-uddhav-thackeray-led-shiv-sena-faction-eknath-shinde-camp-asked-to-give-more-options-2520280.html/amp|title=Thackeray-led Sena gets 'mashaal' as election symbol; Shinde camp asked to give fresh list}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bhaskar.com/national/news/the-mace-mark-sought-was-not-found-shiv-sena-uddhav-balasaheb-thackeray-name-and-torch-mark-to-uddhav-faction-130422442.html|title=शिंदे-उद्धव गुटों को नए नाम अलॉट, निशान एक को: एकनाथ को गदा देने से EC का इनकार; ठाकरे को मशाल सिंबल मिला|date=10 October 2022}}</ref> हा महाराष्ट्रातील एक [[राजकीय पक्ष]] असून तो [[उद्धव ठाकरे|उद्धव बाळासाहेब ठाकरे]] यांच्या नेतृत्वाखाली २०२२ मध्ये निवडणूक आयोगामुळे स्थापन झालेला आहे. या पक्षाला [[भारतीय निवडणूक आयोग|निवडणूक आयोगाने]] मुख्य [[शिवसेना|शिवसेनेपासून]] वेगळे असे नवे [[प्रतीक|चिन्ह]] दिले होते, कारण इ.स. २०२२ च्या महाराष्ट्रातील राजकीय संकटाचा परिणाम म्हणून मुख्य [[शिवसेना|शिवसेनेत]] दुफळी निर्माण झाली होती, त्यामुळे तात्पुरता मुख्य '''शिवसेना''' पक्ष आणि '''धनुष्यबाण''' हे बोधचिन्ह गोठवून दोन गटांचे दोन स्वतंत्र पक्ष निर्माण करण्यात आले होते, पैकी दुसरा पक्ष [[बाळासाहेबांची शिवसेना]] हा होय. ==पक्षनेते== {| class="wikitable" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="text-align: center; border-collapse: collapse; border: 2px #000000 solid; font-size: x-big" !अ. क्र. ! नाव ! छायाचित्र ! पदनाम |- ! १ | '''[[उद्धव ठाकरे]]''' |[[चित्र:The_Chief_Minister_of_Maharashtra,_Shri_Uddhav_Thackeray_calling_on_the_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi,_in_New_Delhi_on_February_21,_2020_(Uddhav_Thackeray)_(cropped).jpg|109x109अंश]] | '''शिवसेना पक्ष-प्रमुख'''<br /> [[महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्र्यांची यादी|महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री]] |- ! २ | '''[[अरविंद सावंत]]''' | | गटनेते, [[लोकसभा]] |- ! ३ | '''[[संजय राऊत]]''' |[[चित्र:Bappa_Lahiri,_Bappi_Lahiri,_Swapna_Patker,_Sanjay_Raut_(cropped).jpg|88x88अंश]] | गटनेते, [[राज्यसभा]] |- ! ४ | '''[[अजय चौधरी]]''' | | नेते, [[महाराष्ट्र विधानसभा]] |- ! ५ | '''[[आदित्य ठाकरे]]''' |[[चित्र:Shri Aaditya Thackeray - 2020 (cropped).jpg|128x128अंश]] | माजी कॅबिनेट मंत्री, [[महाराष्ट्र शासन|महाराष्ट्र सरकार]] तथा विधिमंडळ पक्षनेते |- ! ६ | '''[[भास्कर जाधव]]''' | | गटनेते, [[महाराष्ट्र विधानसभा]] |- | ७ | '''[[विनायक राऊत]]''' | | नेते, [[लोकसभा]] |- ! ८ | '''अंबादास दानवे''' | | मा.विरोधी पक्षनेते, [[महाराष्ट्र विधान परिषद]] |- |} ===राज्यसभा सदस्य=== {| class="wikitable" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border-collapse: collapse; border: 2px #000000 solid; font-size: x-big" ! अ. क्र. ! नाव ! नेमणुकीची तारीख ! सेवानिवृत्तीची तारीख |- ! १ | [[संजय राऊत]] | ०५ जुलै २०२२ | ०४ जुलै २०२८ |- ! २ | [[प्रियंका चतुर्वेदी]] | ३ | |- |} ===लोकसभा खासदार=== सर्वांची निशाणी- '''मशाल''' # [[अरविंद सावंत]], गटनेते-लोकसभा # [[अनिल देसाई]], माजी राज्यसभा सदस्य # [[राजाभाऊ वाजे]], [[नाशिक]] # बंडू जाधव, [[परभणी लोकसभा मतदारसंघ|परभणी]] # नागेश शिंदे (आष्टीकर), [[हिंगोली]] # [[संजय दिना पाटील]] # संजय देशमुख, ([[यवतमाळ]]) # [[भाऊसाहेब वाकचौरे]], [[शिर्डी]] # [[ओमराजे निंबाळकर]], [[धाराशिव]] ==पक्ष-चिन्ह वाद == # शिवसेनेत फूट पडल्यानंतर निवडणूक आयोगाने तात्पुरत्या स्वरूपात उद्धव ठाकरे गटाला [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] हे नवीन नांव आणि निवडणूक चिन्ह म्हणून ''मशाल'' (Flaming torch) दिले होते, ज्यावर [[समता पक्ष]]च्या शीर्ष नेतृत्वाने आपले मूळ चिन्ह असल्याचा दावा केला आहे. # समता पक्षाचे राष्ट्रीय अध्यक्ष [[उदय मंडल]] यांनी मशाल चिन्हासाठी दिल्ली उच्च न्यायालयात याचिका दाखल केली होती, परंतु तिथे याचिका फेटाळली गेली. # तद्नंतर हे प्रकरण सर्वोच्च न्यायालयात गेले, परंतु धगधगती '''मशाल''' हे चिन्ह ठाकरेंनाच मिळाले. # एसंशिं गटाच्या धनुष्यबाण चिन्हाला सर्वोच्च न्यायालयात आव्हान दिले गेले असून, त्यावर लवकरच निर्णय अपेक्षित. ===विधानसभा आमदार (निशाणी-[[मशाल]])=== # [[आदित्य ठाकरे]], विधिमंडळ पक्ष-नेते # [[भास्कर जाधव]], विधानसभा गटनेते # वरुण सरदेसाई # [[हारुण खान]], वर्सोवा # [[अजय चौधरी]] # दिलीपराव सोपल, [[बार्शी]] # [[कैलास घाटगे-पाटील]], धाराशिव # [[संजय पोतनीस]] # संजय देरकर, [[वणी]] (जि. यवतमाळ) # [[सुनिल राजाराम राऊत]] # [[सुनिल प्रभु]], [[प्रतोद]] # [[नितीन देशमुख]], मालेगांव जि. अकोला # डॉ. [[राहुल पाटील (राजकारणी)|राहुल पाटील]], परभणी # [[प्रवीण स्वामी]] (सर), [[उमरगा]] # महेश सावंत, माहिम # गजानन लवाटे, दर्यापूर (जि.अमरावती) # मनोज जामसूतकर # [[अनंत नर|अनंत (बाळा) नर]] # [[सिद्धार्थ खरात]] # बाबाजी काळे, खेड-आळंदी * विधानपरिषद # अनिल परब (Anil Parab) # मिलिंद नार्वेकर (Milind Narvekar) # अंबादास दानवे (Ambadas Danve) # जगन्नाथ मो. अभ्यंकर (JM Abhyankar) # सुनील शिंदे (Sunil Shinde) == शिवयुती - (शिवशक्ती) == २४ डिसेंबर २०२६ रोजी उद्धव ठाकरे राज ठाकरे यांनी वरळी येथील ब्लू सी हॉटेलमध्ये पत्रकार परिषद घेऊन महानगरपालिका निवडणूक २०२६ च्या पार्श्वभूमीवर [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] आणि [[महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना]] पक्षांची अधिकृत युती जाहीर केली. या युतीला कार्यकर्त्यांनी शिवयुती - शिवशक्ती असे नाव‌ दिले. === २०२५-नगरपालिका निवडणूका=== # [[किनवट]] नगरपालिका- नगराध्यक्ष ===२०२६ महानगरपालिका निवडणूका=== # [[परभणी महानगरपालिका]] # [[चंद्रपूर शहर महानगरपालिका]] # [[बृहन्मुंबई महानगरपालिका]] == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} == बाह्य दुवे == [[वर्ग:इ.स. २०२२ मध्ये स्थापन झालेले राजकीय पक्ष]] [[वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष]] [[वर्ग:शिवसेना]] [[वर्ग:शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)|*]] l3yv2ceqc859fcuia3vhyxc7yjh4qsm 0 316994 2692609 2498401 2026-07-04T15:56:09Z अभय नातू 206 प्रस्तावना 2692609 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''याइर लापिड''' (जन्म ५ नोव्हेंबर १९६३) एक इस्रायली राजकारणी आणि माजी [[पत्रकार]] आहेत. हे १ जुलै २०२२ दरम्यान [[इस्रायलचे पंतप्रधान|इस्रायलचे १४वे पंतप्रधान]] होते. त्यांनी यापूर्वी २०२१ ते २०२२ पर्यंत इस्रायलचे पर्यायी पंतप्रधान आणि परराष्ट्र व्यवहार मंत्री म्हणून काम केले आहे. लॅपिड हे मध्यवर्ती येश अतिद पक्षाचे अध्यक्ष आहेत आणि २०२० ते २०२१ पर्यंत विरोधी पक्षनेते होते आणि २०१३ ते २०१४ पर्यंत अर्थमंत्री होते. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.france24.com/en/middle-east/20210601-dreams-of-the-father-guide-lapid-as-he-eyes-israel-s-premiership|title=Dreams of the father guide Yair Lapid as he eyes Israel's premiership|date=1 June 2021|publisher=France 24|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603010235/https://www.france24.com/en/middle-east/20210601-dreams-of-the-father-guide-lapid-as-he-eyes-israel-s-premiership|archive-date=3 June 2021|access-date=3 June 2021}}</ref> २०१२ मध्ये राजकारणात प्रवेश करण्यापूर्वी, लापिड एक लेखक, टीव्ही प्रस्तुतकर्ता आणि न्यूझ अँकर होता. त्यांनी स्थापन केलेला येश अतिद पक्ष २०१३ मधील पहिल्या विधानसभेच्या निवडणुकीत १९ जागा जिंकून [[क्नेसेट|क्नेसेटमधील]] दुसऱ्या क्रमांकाचा पक्ष बनला. अपेक्षेपेक्षा जास्त परिणामांमुळे लॅपिडची एक अग्रगण्य नेता म्हणून प्रतिष्ठा वाढली. २०१३ ते २०१४ पर्यंत, [[लिकुड|लिकुडसोबतच्या]] युती करारानंतर, लापिड यांनी पंतप्रधान [[बिन्यामिन नेतान्याहू|बेंजामिन नेतन्याहू]] यांच्या अंतर्गत अर्थमंत्री म्हणून काम केले. २०१३ मध्ये, ''द जेरुसलेम पोस्टच्या'' "जगातील सर्वात प्रभावशाली ज्यू" च्या यादीत लापिड प्रथम क्रमांकावर होते. <ref name="JERUSALEM POST STAFF">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.jpost.com/Jewish-World/Jewish-Features/Top-50-most-influential-Jews-2013-Places-1-10-313129|title=Top 50 most influential Jews 2013: Places 1–10|last=Jerusalem Post staff|date=4 May 2013|website=[[The Jerusalem Post]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224204320/http://www.jpost.com/Jewish-World/Jewish-Features/Top-50-most-influential-Jews-2013-Places-1-10-313129|archive-date=24 December 2017|access-date=5 August 2013}}</ref> २०१३ मध्ये ''[[टाइम (नियतकालिक)|टाईम]]'' मासिकाच्या "१०० जगातील सर्वात प्रभावशाली लोक" पैकी एक म्हणून स्थान देण्यात आले. <ref name="autogenerated1">{{Cite magazine|last=Vick|first=Karl|title=The 2013 TIME 100|url=http://time100.time.com/2013/04/18/time-100/slide/yair-lapid/|magazine=Time|language=en-US|issn=0040-781X|archive-url=https://web.archive.org/web/20180703095327/http://time100.time.com/2013/04/18/time-100/slide/yair-lapid/|archive-date=3 July 2018|access-date=24 June 2018}}</ref> १७ मे २०२० रोजी, इस्रायलच्या पस्तीसाव्या सरकारची शपथ घेतल्यानंतर, लापिड विरोधी पक्षाचे नेते बनले. <ref>{{स्रोत बातमी|last=Magid|first=Jacob|url=https://www.timesofisrael.com/lapid-predicts-crooked-new-government-will-fall-quickly/|title=Lapid predicts 'crooked' new government will fall quickly|date=17 May 2020|language=en-GB|access-date=17 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523021823/https://www.timesofisrael.com/lapid-predicts-crooked-new-government-will-fall-quickly/|archive-date=23 May 2020|url-status=live}}</ref> ५ मे २०२१ रोजी त्यांनी आघाडी सरकार स्थापन करण्यासाठी इतर पक्षांशी बोलणी सुरू केली. <ref name="hoffman1">{{स्रोत बातमी|last=Hoffman|first=Gil|url=https://www.jpost.com/israel-news/rivlin-to-meet-lapid-bennett-as-consultations-begin-667245|title=Lapid, Bennett hope to form government within a week|date=5 May 2021|work=The Jerusalem Post|access-date=5 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616040624/https://www.jpost.com/israel-news/rivlin-to-meet-lapid-bennett-as-consultations-begin-667245|archive-date=16 June 2021|url-status=live}}</ref> २ जून २०२१ रोजी, लापिडने इस्रायलचे अध्यक्ष [[रेउव्हेन रिव्हलिन]] यांना कळवले की त्यांनी [[नफ्ताली बेनेट|नफ्ताली बेनेटसह]] रोटेशन सरकारला सहमती दिली आहे आणि ते विद्यमान पंतप्रधान बेंजामिन नेतन्याहू यांची जागा घेण्यास तयार आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.jpost.com/israel-news/politics-and-diplomacy/lapid-tells-rivlin-new-government-ready-669937|title=Lapid tells Rivlin: I have succeeded in forming coalition with Bennett|last=Hoffman|first=Gil|date=3 June 2021|website=The Jerusalem Post|language=en-US|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220427071933/https://www.jpost.com/israel-news/politics-and-diplomacy/lapid-tells-rivlin-new-government-ready-669937|archive-date=27 April 2022|access-date=22 June 2022}}</ref> १३ जून २०२१ रोजी नवीन सरकारचा शपथविधी झाला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.wsj.com/articles/israel-could-see-new-government-if-netanyahus-opponents-pass-confidence-vote-11623576602|title=Israel Gets New Government to End Netanyahu's 12-Year Rule|last=Lieber|first=Dov|date=13 June 2021|website=The Wall Street Journal|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210615021602/https://www.wsj.com/articles/israel-could-see-new-government-if-netanyahus-opponents-pass-confidence-vote-11623576602|archive-date=15 June 2021|access-date=15 June 2021}}</ref> क्नेसेट विसर्जित झाल्यानंतर बेनेट पंतप्रधानपदावरून पायउतार झाल्यानंतर १ जुलै २०२२ रोजी लापिड इस्रायलचे पंतप्रधान झाले. नोव्हेंबर २०२२ च्या निवडणुकीनंतर नवीन सरकार स्थापन होईपर्यंत लापिड पंतप्रधान राहतील. {{Efn|Lapid ran in the election, and is not prohibited from continuing to serve as prime minister if he can form the next government with him as the prime minister.}} <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.timesofisrael.com/yair-lapid-takes-over-as-israels-14th-prime-minister/|title=Yair Lapid takes over as Israel's 14th prime minister|last=Spiro|first=Amy|date=1 July 2022|website=[[The Times of Israel]]|access-date=22 July 2022}}</ref> १९८० च्या दशकाच्या मध्यात, लापिडने तामार फ्रीडमनशी लग्न केले. या विवाहामुळे योव (जन्म १९८७) हा एक मुलगा झाला. मुलाच्या जन्मानंतर या जोडप्याचा घटस्फोट झाला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.haaretz.com/israel-news/elections/2019-02-02/ty-article-magazine/.premium/yair-lapid-believes-he-will-replace-netanyahu-as-israels-next-prime-minister/0000017f-dbaa-d856-a37f-ffea6a4a0000|title=The underdog who believes he's Israel's next prime minister|last=Hecht|first=Ravit|date=2 February 2019|website=Haaretz.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701133725/https://www.haaretz.com/israel-news/elections/2019-02-02/ty-article-magazine/.premium/yair-lapid-believes-he-will-replace-netanyahu-as-israels-next-prime-minister/0000017f-dbaa-d856-a37f-ffea6a4a0000|archive-date=1 July 2022|access-date=1 July 2022}}</ref> नंतर त्याने लिही लापिडशी लग्न केले, ज्यांना दोन मुले आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.jpost.com/DiplomacyAndPolitics/Article.aspx?id=300270|title=Labor targets undecided female voters via kids|last=Harkov|first=Lahav|date=21 January 2013|website=The Jerusalem Post|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130226114250/http://www.jpost.com/DiplomacyAndPolitics/Article.aspx?id=300270|archive-date=26 February 2013|access-date=31 March 2016}}</ref> हे जोडपे [[तेल अवीव|तेल अवीवच्या]] रमत अवीव गिमेल परिसरात राहतात. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.jPost.com/VideoArticles/Video/Article.aspx?id=299671|title=Who is Yair Lapid?|last=Danan|first=Deborah|date=15 January 2013|website=The Jerusalem Post|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130526025421/http://www.jpost.com/VideoArticles/Video/Article.aspx?id=299671|archive-date=26 May 2013|access-date=31 March 2016}}</ref> <ref name="NYT">{{स्रोत बातमी|last=Kershner|first=Isabel|url=https://www.nytimes.com/2013/01/23/world/middleeast/yair-lapid-guides-yesh-atid-party-to-success-in-israeli-elections.html?_r=0|title=Charismatic Leader Helps Israel Turn Toward the Center|date=23 January 2013|work=[[The [[न्यू यॉर्क टाइम्स]]|access-date=28 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171108211826/http://www.nytimes.com/2013/01/23/world/middleeast/yair-lapid-guides-yesh-atid-party-to-success-in-israeli-elections.html?_r=0|archive-date=8 November 2017|url-status=live}}</ref> <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.haaretz.com/jewish/.premium-lapid-s-jewish-home-a-reform-shul-1.5226204|title=Yair Lapid's 'Jewish Home' Is a Reform Synagogue in Tel Aviv|last=Dornberg|first=Natasha|date=24 January 2013|website=Haaretz|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121220228/https://www.haaretz.com/jewish/.premium-lapid-s-jewish-home-a-reform-shul-1.5226204|archive-date=21 January 2021|access-date=16 March 2021}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी|30em}} {{इस्रायलचे पंतप्रधान}} {{DEFAULTSORT:लापिड, याइर}} [[वर्ग:इस्रायलचे पंतप्रधान]] [[वर्ग:इ.स. १९६३ मधील जन्म]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] 0fkwcswiqv5et1s9xvv53f8buj2hqr6 0 324845 2692601 2356204 2026-07-04T15:52:10Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2692601 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = २०२२–२३ केन्या महिला चौरंगी मालिका | image = | imagesize = | caption = | fromdate = १३ | todate = २१ डिसेंबर २०२२ | administrator = [[क्रिकेट केन्या]] | cricket format = महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय | tournament format = [[राऊंड-रॉबिन स्पर्धा|डबल राऊंड-रॉबिन]] आणि अंतिम | host = {{flag|केन्या}} | champions = {{crw|UGA}} | runner up = {{crw|KEN}} | count = | participants = ४ | matches = १४ | attendance = | player of the series = {{crwicon|UGA}} जेनेट एमबाबाझी | most runs = {{crwicon|TAN}} फातुमा किबासू (२२१) | most wickets = {{crwicon|TAN}} पेरिस कामुन्या (१०)<br/>{{crwicon|KEN}} फ्लेव्हिया ओधियाम्बो (१०) | previous_year = | previous_tournament = | next_year = | next_tournament = }} '''२०२२–२३ केन्या महिला चौरंगी मालिका''' ही डिसेंबर २०२२ मध्ये [[नैरोबी]] येथे महिलांची ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय (मटी२०आ) क्रिकेट स्पर्धा होती.<ref>{{cite web|url=https://sports.mtn.co.ug/2022/10/27/victoria-pearls-to-regroup-ahead-of-kenya-womens-tri-series/ |title=Victoria Pearls to regroup ahead of Kenya Women's series |work=MTN Sports |access-date=27 October 2022}}</ref> मूलतः केन्या, युगांडा आणि कतार यांचा समावेश असलेली त्रि-राष्ट्रीय मालिका म्हणून घोषित केलेली ही स्पर्धा<ref>{{cite web |url=http://www.ugandacricket.com/index.php/domestic-league/32-women-s-t20/893-consy-aweko-to-lead-victoria-pearls-ahead-of-nairobi-series |title=Consy Aweko to lead Victoria Pearls ahead of Nairobi Series |work=Cricket Uganda |access-date=29 November 2022 |archive-date=2023-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419071621/http://www.ugandacricket.com/index.php/domestic-league/32-women-s-t20/893-consy-aweko-to-lead-victoria-pearls-ahead-of-nairobi-series |url-status=dead }}</ref> टांझानियाच्या समावेशासह एक चौकोनी स्पर्धा बनली.<ref>{{cite web|url=https://kawowo.com/2022/12/12/victoria-pearls-touch-down-in-nairobi-for-quadrangular-series/ |title=Victoria Pearls touch down In Nairobi for Quadrangular Series |work=Kawowo Sports |access-date=12 December 2022}}</ref> जून २०२२ मध्ये खेळल्या गेलेल्या २०२२ क्विबुका टी२०आ स्पर्धेनंतर आफ्रिकन संघ प्रथमच खेळात होते.<ref>{{cite web|url=https://kawowo.com/2022/10/28/victoria-pearls-stars-return-ahead-of-kenya-tour/ |title=Victoria Pearls stars return ahead of Kenya Tour |work=Kawowo Sports |access-date=28 October 2022}}</ref> युगांडाने साखळीमध्ये अव्वल स्थान मिळवले.<ref>{{cite web|url=https://kawowo.com/2022/12/18/victoria-pearls-defeat-kenya-to-reach-finals-of-kenya-womens-tournament/ |title=Victoria Pearls defeat Kenya to reach finals of Kenya Women’s Tournament |work=Kawowo Sports |access-date=18 December 2022}}</ref> केन्याने साखळी टप्प्यातील शेवटच्या सामन्यात टांझानियाचा २ गडी राखून पराभव करून युगांडाविरुद्ध अंतिम फेरीत प्रवेश केला.<ref>{{cite web |url=http://cricketkenya.or.ke/index.php/development/535-evergreen-abuga-hoists-kenya-ladies-to-inaugural-tournament-finale |title=Evergreen Abuga hoists Kenya Ladies to inaugural tournament finale |work=Cricket Kenya |access-date=19 December 2022 |archive-date=2022-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221219223832/http://cricketkenya.or.ke/index.php/development/535-evergreen-abuga-hoists-kenya-ladies-to-inaugural-tournament-finale |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=https://kawowo.com/2022/12/19/victoria-pearls-to-meet-kenya-in-final-of-womens-tournament/ |title=Victoria Pearls to meet Kenya in final of Women’s Tournament |work=Kawowo Sports |access-date=19 December 2022}}</ref> युगांडाने अंतिम फेरीत यजमानांचा ६ गडी राखून पराभव करत स्पर्धा जिंकली.<ref>{{cite web |url=https://cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2022/articles/000015/001595.shtml |title=Uganda win T20 quadrangular in Nairobi |work=Cricket Europe |access-date=21 December 2022 |archive-date=2022-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221180017/https://cricketeurope.com/DATABASE/ARTICLES2022/articles/000015/001595.shtml |url-status=dead }}</ref> तिसऱ्या स्थानाच्या प्ले-ऑफमध्ये टांझानियाने अजिंक्य कतारचा पराभव केला.<ref>{{cite web|url=https://nation.africa/kenya/sports/cricket/uganda-hit-kenya-quadrangular-women-t20-series-final-4062994 |title=Uganda hit Kenya to win quadrangular T20 series |work=Nation |access-date=21 December 2022}}</ref> युगांडाची जेनेट म्बाबाजी हिला स्पर्धेतील सर्वोत्तम खेळाडू म्हणून गौरविण्यात आले.<ref>{{cite web|url=https://kawowo.com/2022/12/21/victoria-pearls-win-kenya-womens-t20-tournament/ |title=Victoria Pearls win Kenya Women's T20 Tournament |work=Kawowo Sports |access-date=21 December 2022}}</ref> ==राऊंड-रॉबिन== ===फिक्स्चर=== {{Single-innings cricket match | date = १३ डिसेंबर २०२२ | time = १०:३० | daynight = | team1 = {{crw-rt|KEN}} | team2 = {{crw|UGA}} | score1 = ५४/३ (१० षटके) | runs1 = मेरी मवांगी १३ (२१) | wickets1 = एव्हलिन एनीपो १/९ (२ षटके) | score2 = ५८/२ (९.४ षटके) | runs2 = प्रॉस्कोव्हिया अलाको २७ (२१) | wickets2 = एस्तेर वाचिरा १/१० (२ षटके) | result = युगांडा ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1349148.html धावफलक] | venue = जिमखाना क्लब ग्राउंड, [[नैरोबी]] | umpires = लिडियाह कापारो (केन्या) आणि चार्ल्स कारियुकी (केन्या) | motm = प्रॉस्कोव्हिया अलाको (युगांडा) | toss = युगांडाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे सामना प्रत्येक बाजूने १० षटकांचा करण्यात आला. | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १३ डिसेंबर २०२२ | time = १४:३० | daynight = | team1 = {{crw-rt|TAN}} | team2 = {{crw|KEN}} | score1 = ९० (१९ षटके) | runs1 = सौम माते ३६ (३३) | wickets1 = फ्लेव्हिया ओधियाम्बो ४/२२ (४ षटके) | score2 = ९१/४ (१८.५ षटके) | runs2 = क्वींतोर अबेल ३१ (३६) | wickets2 = ऍग्नेस क्वेले १/१४ (४ षटके) | result = केन्या ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1346540.html धावफलक] | venue = जिमखाना क्लब ग्राउंड, [[नैरोबी]] | umpires = लिडियाह कापारो (केन्या) आणि निकोलस ओटिएनो (केन्या) | motm = फ्लेव्हिया ओधियाम्बो (केन्या) | toss = टांझानियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = आयशा मोहम्मद आणि शीला शमते (टांझानिया) या दोघांनी महिला टी२०आ पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १४ डिसेंबर २०२२ | time = १०:३० | daynight = | team1 = {{crw-rt|QAT}} | team2 = {{crw|UGA}} | score1 = ५४ (१९.४ षटके) | runs1 = श्रुतीबेन राणा ९ (१८) | wickets1 = इरेन अलुमो ३/३ (४ षटके) | score2 = ५५/३ (१०.३ षटके) | runs2 = जेनेट एमबाबाझी २३ (२९) | wickets2 = रोशेल क्विन २/५ (२.३ षटके) | result = युगांडा ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1349147.html धावफलक] | venue = जिमखाना क्लब ग्राउंड, [[नैरोबी]] | umpires = असगरली कसम (केन्या) आणि इसाक ओयेको (केन्या) | motm = इरेन अलुमो (युगांडा) | toss = युगांडाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १४ डिसेंबर २०२२ | time = १४:३० | daynight = | team1 = {{crw-rt|TAN}} | team2 = {{crw|QAT}} | score1 = १७५/४ (२० षटके) | runs1 = फातुमा किबासू ५२ (४४) | wickets1 = रोशेल क्विन २/३० (४ षटके) | score2 = ९८/९ (२० षटके) | runs2 = आयशा २८ (२१) | wickets2 = नसरा सैदी २/१२ (४ षटके) | result = टांझानिया ७७ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1346541.html धावफलक] | venue = जिमखाना क्लब ग्राउंड, [[नैरोबी]] | umpires = असगरली कसम (केन्या) आणि इसाक ओयेको (केन्या) | motm = फातुमा किबासू (टांझानिया) | toss = टांझानियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १५ डिसेंबर २०२२ | time = १०:३० | daynight = | team1 = {{crw-rt|TAN}} | team2 = {{crw|UGA}} | score1 = ७३ (१७.२ षटके) | runs1 = हुदा उमरी २५ (३३) | wickets1 = सारा अकितेंग १/८ (४ षटके) | score2 = ७४/४ (१२.४ षटके) | runs2 = जेनेट एमबाबाझी १७ (१९) | wickets2 = नसरा सैदी २/१३ (३.४ षटके) | result = युगांडा ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1349146.html धावफलक] | venue = जिमखाना क्लब ग्राउंड, [[नैरोबी]] | umpires = जोसेफ करूरी (केन्या) आणि डेव्हिड ओधियाम्बो (केन्या) | motm = जेनेट एमबाबाझी (युगांडा) | toss = युगांडाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १५ डिसेंबर २०२२ | time = १४:३० | daynight = | team1 = {{crw-rt|QAT}} | team2 = {{crw|KEN}} | score1 = ३९ (१७.२ षटके) | runs1 = आयशा १२ (१६) | wickets1 = क्वींतोर अबेल ३/४ (४ षटके) | score2 = ४२/१ (५.५ षटके) | runs2 = क्वींतोर अबेल २१[[नाबाद|*]] (१८) | wickets2 = सबीजा पणयन १/२३ (२.५ षटके) | result = केन्या ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1346539.html धावफलक] | venue = जिमखाना क्लब ग्राउंड, [[नैरोबी]] | umpires = लिडियाह कापारो (केन्या) आणि डेव्हिड ओधियाम्बो (केन्या) | motm = क्वींतोर अबेल (केन्या) | toss = कतारने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = लावण्य पिल्लई (कतार) यांनी तिचे महिला टी२०आ पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १७ डिसेंबर २०२२ | time = १०:३० | daynight = | team1 = {{crw-rt|TAN}} | team2 = {{crw|UGA}} | score1 = ११६/८ (२० षटके) | runs1 = हुदा उमरी २९ (३०) | wickets1 = सारा अकितेंग २/१५ (३ षटके) | score2 = १०२/८ (२० षटके) | runs2 = जेनेट एमबाबाझी ३३ (३९) | wickets2 = ऍग्नेस क्वेले ३/१४ (४ षटके) | result = टांझानिया १४ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1346542.html धावफलक] | venue = जिमखाना क्लब ग्राउंड, [[नैरोबी]] | umpires = लिडियाह कापारो (केन्या) आणि आयझॅक ओयेको (केन्या) | motm = ऍग्नेस क्वेले (टांझानिया) | toss = युगांडाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = जोसेफिन उलरिक (टांझानिया) ने तिचे महिला टी२०आ पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १७ डिसेंबर २०२२ | time = १४:३० | daynight = | team1 = {{crw-rt|KEN}} | team2 = {{crw|QAT}} | score1 = १६६/६ (२० षटके) | runs1 = वेनासा ओको ४८ (२८) | wickets1 = रोशेल क्विन २/३६ (४ षटके) | score2 = ८१/६ (२० षटके) | runs2 = आयशा ३० (३३) | wickets2 = मर्सी अहोनो २/६ (२ षटके) | result = केन्या ८५ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1349149.html धावफलक] | venue = जिमखाना क्लब ग्राउंड, [[नैरोबी]] | umpires = असगरली कसम (केन्या) आणि इसाक ओयेको (केन्या) | motm = वेनासा ओको (केन्या) | toss = केन्याने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = मर्सी अहोनो (केन्या) ने तिचे महिला टी२०आ पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १८ डिसेंबर २०२२ | time = १०:३० | daynight = | team1 = {{crw-rt|KEN}} | team2 = {{crw|UGA}} | score1 = १०७/४ (२० षटके) | runs1 = मेरी मवांगी ३१ (३८) | wickets1 = जेनेट एमबाबाझी १/१० (४ षटके) | score2 = ११२/४ (१६.२ षटके) | runs2 = प्रॉस्कोव्हिया अलाको ३८ (३१) | wickets2 = फ्लेव्हिया ओधियाम्बो ३/२० (४ षटके) | result = युगांडा ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1346543.html धावफलक] | venue = जिमखाना क्लब ग्राउंड, [[नैरोबी]] | umpires = चार्ल्स कारियुकी (केन्या) आणि जोसेफ करुरी (केन्या) | motm = प्रॉस्कोव्हिया अलाको (युगांडा) | toss = युगांडाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १८ डिसेंबर २०२२ | time = १४:३० | daynight = | team1 = {{crw-rt|TAN}} | team2 = {{crw|QAT}} | score1 = २०१/२ (२० षटके) | runs1 = फातुमा किबासू १०१[[नाबाद|*]] (६२) | wickets1 = हिरल अग्रवाल १/३१ (४ षटके) | score2 = १०५/८ (२० षटके) | runs2 = शाहरीन बहादूर ३० (३३) | wickets2 = पेरिस कामुन्या २/९ (४ षटके) | result = टांझानिया ९६ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1349150.html धावफलक] | venue = जिमखाना क्लब ग्राउंड, [[नैरोबी]] | umpires = चार्ल्स कारियुकी (केन्या) आणि डेव्हिड ओधियाम्बो (केन्या) | motm = फातुमा किबासू (टांझानिया) | toss = टांझानियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = सररिनाह अहमद (कतार) आणि रहीमा याहाया (टांझानिया) या दोघांनीही महिला टी२०आ पदार्पण केले. * फातुमा किबासू ही महिला टी-२० आंतरराष्ट्रीय (३० डाव) मध्ये सर्वात जलद १,००० धावा पूर्ण करणारी खेळाडू ठरली.<ref>{{cite web |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/1233275.html |title=Records / Women's Twenty20 Internationals / Batting records / Fastest to 1000 runs |work=ESPNcricinfo |access-date=19 December 2022}}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १९ डिसेंबर २०२२ | time = १०:३० | daynight = | team1 = {{crw-rt|QAT}} | team2 = {{crw|UGA}} | score1 = ८५/६ (२० षटके) | runs1 = साची धाडवळ ५१[[नाबाद|*]] (६५) | wickets1 = जेनेट एमबाबाझी ३/२० (४ षटके) | score2 = ८६/३ (११.४ षटके) | runs2 = जेनेट एमबाबाझी ३४ (१९) | wickets2 = अलिना खान १/१३ (१.४ षटके) | result = युगांडा ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1346544.html धावफलक] | venue = जिमखाना क्लब ग्राउंड, [[नैरोबी]] | umpires = असगरली कसन (केन्या) आणि निकोलस ओइनो (केन्या) | motm = जेनेट एमबाबाझी (युगांडा) | toss = कतारने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = देवानंद काविनिसेरी (कतार) यांनी तिचे महिला टी२०आ पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १९ डिसेंबर २०२२ | time = १४:३० | daynight = | team1 = {{crw-rt|TAN}} | team2 = {{crw|KEN}} | score1 = १३१/७ (२० षटके) | runs1 = शुफा मोहम्मदी ३६ (३८) | wickets1 = मेरी मवांगी २/१५ (४ षटके) | score2 = १३२/८ (१८.४ षटके) | runs2 = वेरोनिका अबुगा ५६ (४९) | wickets2 = पेरिस कामुन्या ३/१६ (३.४ षटके) | result = केन्या ३ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1346545.html धावफलक] | venue = जिमखाना क्लब ग्राउंड, [[नैरोबी]] | umpires = चार्ल्स कारियुकी (केन्या) आणि निकोलस ओटिएनो (केन्या) | motm = वेरोनिका अबुगा (केन्या) | toss = टांझानियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ==तिसरे स्थान प्ले-ऑफ== {{Single-innings cricket match | date = २१ डिसेंबर २०२२ | time = १०:३० | daynight = | team1 = {{crw-rt|TAN}} | team2 = {{crw|QAT}} | score1 = १२९/८ (२० षटके) | runs1 = फातुमा किबासू ३० (२९) | wickets1 = आयशा ३/२६ (४ षटके) | score2 = १०१ (१९.५ षटके) | runs2 = आयशा ३६ (२८) | wickets2 = जोसेफिन उलरिक २/१४ (४ षटके) | result = टांझानिया २८ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1349151.html धावफलक] | venue = जिमखाना क्लब ग्राउंड, [[नैरोबी]] | umpires = डेव्हिड ओधियाम्बो (केन्या) आणि निकोलस ओटिएनो (केन्या) | motm = पेरिस कामुन्या (टांझानिया) | toss = टांझानियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ==अंतिम सामना== {{Single-innings cricket match | date = २१ डिसेंबर २०२२ | time = १४:३० | daynight = | team1 = {{crw-rt|KEN}} | team2 = {{crw|UGA}} | score1 = ८० (१८.२ षटके) | runs1 = डेझी न्योरोगे २१ (१७) | wickets1 = एव्हलिन एनीपो ३/१२ (३.२ षटके) | score2 = ८१/४ (११.३ षटके) | runs2 = प्रॉस्कोव्हिया अलाको ३० (१३) | wickets2 = मेरी मवांगी ३/१५ (४ षटके) | result = युगांडा ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1349152.html धावफलक] | venue = जिमखाना क्लब ग्राउंड, [[नैरोबी]] | umpires = लिडियाह कापारो (केन्या) आणि आयझॅक ओयेको (केन्या) | motm = एव्हलिन एनीपो (युगांडा) | toss = केन्याने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. २०२२ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:महिला क्रिकेट]] jxixnlxify1z0o2zithy2jgl3fxry6z 0 326895 2692703 2246953 2026-07-05T07:15:36Z अभय नातू 206 साचा 2692703 wikitext text/x-wiki {{बदल}} ग्रामीण जीवनाशी व परिसराशी अनुरूप असे [[शिक्षण]] म्हणजे ग्रामीण शिक्षण होय. ग्रामीण जीवन आणि नागरी जीवन यांत फार मोठे अंतर असते. राहण्याची घरे, आरोग्यविषयक सोयी, रस्ते व वाहतूकव्यवस्था, चरितार्थाची व करमणुकीची साधने आणि सार्वजनिक जीवन यांसारख्या बाबतींत शहरांपेक्षा खेडेगावांत अनेक गैरसोयी असतात. अशा गैरसोयी व जगापासून अलगपणा यांमुळे ग्रामीण शिक्षणावर फार मोठा परिणाम होतो. विद्यार्थी, पालक, शिक्षण, शिक्षणाधिकारी, अभ्यासक्रम, शैक्षणिक प्रशासन आणि शिक्षणखर्च या सर्वांचा विचार करताना खेड्यातील वस्तुस्थितीचा विचार करणे भाग असते. ग्रामीण शिक्षणाच्या विचाराने स्थूलमानाने चार घटक आहेत. देशात प्रचलित असलेल्या शिक्षण पद्धतीचा ग्रामीण भागात प्रसार आणि तो करण्यातील अडचणी यांत पूर्व प्राथमिक, प्राथमिक, माध्यमिक, औद्योगिक, महाविद्यालयीन आणि प्रौढांच्या अशा सर्व शैक्षणिक टप्प्यांचा समावेश होतो. दुसरा विचार शैक्षणिक तसेच शिक्षणोपयोगी अशा तंत्रांसंबंधी आहे. खेड्यातील शिक्षणविषयक अडचणी दूर करून तेथील जनतेला अधिकाधिक चांगले शिक्षण मिळण्याकरिता निरनिराळ्या तंत्रांचा कसा उपयोग करता येईल ते पहावे. तिसरा भाग म्हणजे, ग्रामीण जनतेकरिता नागरी शिक्षणपद्धतीपेक्षा निराळी अशी शिक्षणपद्धती असावी की काय हा होय. चौथा विचार म्हणजे व्यापक ग्रामोद्धाराच्या दृष्टीने प्रौढ शिक्षणाचा उपयोग कसा करून घेता येईल, यासंबंधी आहे. शहरांमध्ये पूर्वप्राथमिकपासून [[महाविद्यालय|महाविद्यालयीन]] शिक्षणापर्यंत सर्व प्रकारच्या शिक्षणाच्या सोयी उपलब्ध असतात. त्यांच्याशी तुलना करताना ग्रामीण भागातील सोयी अत्यंत अपुऱ्या असतात. प्रगत आणि अप्रगत अशा दोन्हीही देशांत असे अंतर दिसून येते. अगदी पुढारलेल्या देशांतही लहान खेडेगावात फक्त प्राथमिक शाळा असू शकते. माध्यमिक आणि उच्च शिक्षणाच्या सोयी अगदी लहान गावात उपलब्ध नसतात. मागासलेल्या देशांत अशी अनेक खेडी आहेत, की जेथे अद्याप प्राथमिक शिक्षणाच्या चार इयत्तांचीही शाळा नाही. ग्रामीण भागात चांगले शिक्षण देण्याच्या दृष्टीने अनेक अडचणी येतात. मुलांची संख्या थोडी म्हणून शाळा काढता येत नाहीत आणि काढलीच तर एकाच शिक्षकाकडे सर्व इयत्ता सोपवाव्या लागतात. खेड्यापाड्यांत जाण्यास शहरी शिक्षक नाखूष असतात. मुलींच्या शाळेकरिता शिक्षिका मिळू शकत नाहीत. हस्तव्यवसाय, विज्ञान, चित्रकला, गायन इ. विषयांचे खास शिक्षक मिळत नाहीत. तपासनीस आडगावी जाण्यास नाखूष असतात त्यामुळे देखरेख कमी राहते आणि शिक्षणाचा दर्जाही कमी असतो. समाज मागासलेला असल्याने तो शिक्षकावर गैरवाजवी हुकमत आणि अधिकार चालवितो. इमारत, साधनसामग्री, ग्रंथालय, प्रयोगशाळा इ. शिक्षणाची साधने खेड्यात दुर्मिळ असतात. ग्रामीण परिस्थितीचा विचार करून, आहे त्या परिस्थितीत अधिकाधिक चांगले शिक्षण देण्याकरिता काही विशेष तंत्रांचा व उपायांचा उपयोग करता येतो. तीनचार लहान शाळा एकत्र करून एकच मोठी केंद्रशाळा ठेवल्यास शिक्षणाचा दर्जा चांगला ठेवता येतो. फिरते शिक्षक वा फिरत्या मोटारगाड्या वा [[रेल्वे]]<nowiki/>चे डबे यांचा उपयोग करून विज्ञान, हस्तव्यवसाय इ. विषयांच्या शिक्षणाची सोय करता येते. शिक्षकांना रहावयास घर, शेत व दुभते जनावर दिले असता, ते तेथे कायम राहू शकतात. मधल्या वेळचे खाणे, दूध, पुस्तके, कपडे इत्यादींची सोय केली, तर मुलांची उपस्थिती वाढू शकते. शेतीच्या कामाचे हंगाम टाळून शाळा भरविल्यास अधिक मुले येऊ शकतात. रेडिओ, दूरचित्रवाणी इ. साधनांच्या द्वारे विविध प्रकारचे शिक्षण खेड्यापाड्यांपर्यंत पोहोचविता येते. ग्रामीण भागात काम करणाऱ्या शिक्षकांना खास असे प्रशिक्षण देता येते. सारांश देश, काल आणि द्रव्यबल यांना अनुसरून संशोधन बुद्धीने आणि प्रयोगशील वृत्तीने अनेक तंत्रांचा अवलंब करून ग्रामीण शिक्षण सर्वांगीण करता येते. ग्रामीण व [[नागरी]] शिक्षण हे समान असावे, हा एक वादाचा मुद्दा आहे. एका पक्षाचे म्हणणे आहे की, असा भेद नसावा. लोकशाही आणि समान संधी यांच्या दृष्टीने अशी भिन्नता अनिष्ट आहे. बालपणीच मुलांचे जीवन खेड्यात बांधून टाकल्यास महत्त्वाकांक्षी मुलांना पुढे येण्यास संधी मिळणार नाही. असे शिक्षण कनिष्ठ दर्जाचे समजले जाईल. ग्रामीण आणि नागरी असा भेद अधिकच वाढेल. याउलट ग्रामीण शिक्षण भिन्न व स्वतंत्र असावे, असे म्हणणारा दुसरा पक्ष आहे. ग्रामीण भागातून शहरांकडे जाणाऱ्या मुलांचा ओघ थांबविला पाहिजे. त्याकरिता प्रारंभापासूनच त्यांना कृषिप्रवण शिक्षण द्यावे. शहरी अभ्यासक्रम या मुलांना अवघड वाटतो त्यामुळे शाळेतील गळती वाढते. प्राथमिक ते उच्च शिक्षणापर्यंत ग्रामीण शिक्षणाची निराळी पद्धती योजल्यास ग्रामोद्धाराकरिता कार्यकर्ते मिळू शकतील. तथापि ग्रामीण शिक्षणाची योजना करताना या दोन्ही मतांना टाकून मधला मार्ग काढावा लागतो. विद्यार्थ्यांच्या बौद्धिक व वैयक्तिक विकासासाठी सर्वसामान्य शिक्षण समान असावे आणि ग्रामीण व शहरी व्यवसायांच्या दृष्टीने पुढील शिक्षणात फरक ठेवावा, अशा भूमिकेमुळे सर्वांचे समाधान होऊ शकेल. मागासलेल्या देशांत ग्रामीण शिक्षणाच्या दोन महत्त्वाच्या समस्या असतात. एक म्हणजे सार्वत्रिक प्राथमिक शिक्षणाची सोय करणे. दुसरी म्हणजे आयुष्यात कधीच शिक्षण न मिळालेल्या प्रौढ ग्रामीण जनतेला साक्षरता, आरोग्य, कृषिशास्त्र, हस्तव्यवसाय, समाजजीवन इ. विषयांचे शिक्षण देऊन सुसंस्कृत करणे. यात प्रौढ शिक्षण व ग्रामोद्धार या दोहोंची सांगड घातली जाते. ग्रामीण शिक्षणाच्या व ग्रामोद्धाराच्या समस्या पुढारलेल्या आणि मागासलेल्या राष्ट्रांनी आपापल्या परिस्थितीप्रमाणे सोडविण्याचा प्रयत्न केला आहे. [[वर्ग:महिला संपादनेथॉन]] 1xmwvarc39imsmrmvdvrgi8c7lhii7y 0 329679 2692702 2692494 2026-07-05T07:11:57Z ~2026-37924-05 184909 /* पौराणिक कथा */ 2692702 wikitext text/x-wiki {{बदल}} {{माहितीचौकट मंदिर |चित्र = padmakshi.jpg |निर्माता = |जीर्णोद्धारक = |नाव = श्री पद्माक्षी रेणुका |निर्माण वर्ष= - |देवता = पद्माक्षी रेणुका |प्रधान देवता = |वास्तुकला = कौलारू |स्थापत्य = |स्थान =[[कावाडे]], [[अलिबाग]], [[महाराष्ट्र]] |निर्देशांक = |तळटिपा = तलावावर वसलेलं कौलारू मंदिर आहे }} '''पद्माक्षी रेणुका''' देवीला '''नारायणी''','''भवानी''','''शताक्षी''','''रौद्री''','''गौरी''','''रक्तकालिका''' किंवा ''' पद्मांबिका''' असे तिचे काही मूळ नावं .देवीची नाव जरी वेगळी असली तरी ही सर्व या परांबिका आदिशक्तीला संबोधित करतात.श्रीदेवी पद्माक्षी या स्थानी रक्तकाली स्वरूपात इथे वसली आहे जे देवी ललिता आणि काली या देवीचा एकत्रित रूप आहे, तिला पूर्ण षोडशी असे ही म्हणले जाते. हे मंदिर अद्याप विकसित झालेले नाही. हे कावाडे गावात अलिबागमधील अत्यंत पूजनीय मंदिर आहे. पद्माक्षी रेणुका 51 किंवा 108 शक्तीपीठांपैकी एक असल्याचे म्हणले जाते, त्यापैकी हे भगवती भवानी शक्तीपीठ आहे जे आद्यभवानी पीठ किंवा अक्षरा पीठ म्हणून ओळखले जाते.परंतु महाराष्ट्रातील साडेतीन शक्तिपीठात याचा समावेश होत नाही.<ref>{{Cite web|url=http://vhp.org/temples-of-bharat/shakti-pithas-of-maharashtra|title=Shakti Pithas of Maharashtra|work=[[Vishva Hindu Parishad|VHP]]|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20150429120819/http://vhp.org/temples-of-bharat/shakti-pithas-of-maharashtra|archivedate=2015-04-29}}</ref> ही वामशत्की(सिंह) या प्राण्यावर आरूढ झालेली आहे.तिचे विलक्षण सौंदर्य आणि कृपा कथांमध्ये उल्लेखित आहे शिवाय, तिला जोगेश्वरी नावाची एक बहीण देखील आहे. देवी पद्माक्षी भगवतीला शताक्षी, पद्माकोषा ,माऊली, काली, भैरवी, वज्रेश्वरी, अंबा आणि एकवीरा म्हणूनही ओळखली जाते. == पौराणिक कथा == पद्माक्षी रेणुका किंवा पद्मांबिका देवी स्वतः मुळमहामाया आहेत. देवी भगवती पद्माक्षी रेणुकेला ,पद्माक्षी रक्तकालिका किंवा भद्रकालिका म्हणूनही ओळखली जाते कारण ती देवी महा[[षोडशी]]चे रुद्र रूप आहे. तिच्या गर्भातून संपूर्ण विश्वाचा जन्म झाला, असेही मानले जाते. तिला दुर्गांबिका किंवा रेणुका म्हणूनही ओळखले जाते. [[चित्र:Dakshayani.jpg|इवलेसे| [[सती (हिंदू देवी)|सतीचे]] प्रेत धरून [[शिव]] फिरत होते]] भगवान शंकराचा बदला घेण्यासाठी राजा दक्ष पिताने यज्ञ केला. दक्षाने शिव आणि सती वगळता सर्व देवतांना यज्ञासाठी आमंत्रित केले. तिला आमंत्रित न केल्यामुळे यज्ञाला उपस्थित राहण्याची सतीची इच्छा कमी झाली नाही. तिने शिवाकडे तिची इच्छा व्यक्त केली, ज्याने तिला जाण्यापासून परावृत्त करण्याचा सर्वतोपरी प्रयत्न केला. तिच्या सततच्या आग्रहाला कंटाळून सती आपल्या वडिलांच्या यज्ञाला गेली. तथापि, बलिदानाच्या वेळी सतीला योग्य तो आदर दिला गेला नाही आणि दक्षाने शिवाचा अपमान केला. संतप्त होऊन, सतीने तिच्या वडिलांना श्राप दिला आणि स्वतः ला आत्मदहन केले. आपल्या पत्नीचा अपमान आणि मृत्यू पाहून संतप्त झालेल्या शिवाने आपल्या वीरभद्र अवतारात दक्षाचा यज्ञ नष्ट केला आणि त्याचा शिरच्छेद केला. त्याचा क्रोध अविरत आणि शोकग्रस्त, शिवाने सतीच्या शरीराचे अवशेष उचलले आणि तांडव, विनाशाचे स्वर्गीय नृत्य, संपूर्ण सृष्टीमध्ये केले. घाबरून इतर देवतांनी विष्णूला हा विनाश थांबवण्याची विनंती केली. यावर उपाय म्हणून विष्णूने सतीच्या प्रेतावर सुदर्शन चक्र वापरले. यामुळे सतीच्या शरीराचे विविध भाग पृथ्वीवर पडून शक्तीपीठ बनले, देवी सतीचा उजवा खांदा पश्चिम समुद्रा जवळील नगरी येथे पडले. या ठिकाणी देवी माता तिच्या शरीराच्या एका भागातून देवी रौद्री भवानी (पुढे रत्नावली म्हणून ओळखली जाते) स्वरूपात प्रकट झाली. या कारणास्तव, मातेचे स्थान रत्नावली शक्तीपीठ म्हणून ओळखले जाऊ लागले असे मान्यता आहे,. याच मुळे त्या क्षेत्र किंवा नागरिकच नाव फूड रत्नपुरी होते असा म्हणता.ज्याच्या शक्तीपीठ भैरवाला चंद्रशेखर म्हणतात. पीठ निर्णय: रत्नावल्यां दक्षिणस्कन्धः कुमारी भैरवः शिवः। काही काळानंतर देवी सतीने देवी पार्वती म्हणून पुनर्जन्म घेतला आणि कठोर तपश्चर्या केल्यानंतर तिने भगवान शिवाशी विवाह केला. कथा अशी आहे की रौद्री देवीच शक्तीपीठ जरी या रत्नपुरि नगरीत असला तरी या नगरी वर संपूर्ण राक्षसांच राज्य होता.यामुळे आसुरांचा या नगरीत अहाकार दूरव्यवहार आणि त्या नगरीच पवित्रता ना राखल्या मुळे रौद्री देवीला ध्यान करण्यात विघ्न येत होते. म्हणून देवी रौद्री रत्नापुरीतून गुप्त होऊन संपूर्ण जगाचे रक्षण करण्याच्या निश्चयाने रौद्री देवी निली(निलाचल) पर्वतावर दीर्घकाळ तपश्चर्या करण्यासाठी निघून गेल्या आणि पाच अग्नी भस्म करण्याचा नियम केला. अशा रीतीने देवी तपश्चर्या करत असताना काही काळ गेल्यावर 'रुरू' नावाच्या राक्षसाचा जन्म झाला. जो अतिशय हुशार होता. ब्रह्मदेवाच्या कमंडलू किंवा कुंभातून जन्माला आल्याने 'रुरू' हा कुंभासुर म्हणूनही ओळखला जात असे. त्याला ब्रह्माजीचे वरदानही होते आणि कुमारिकेच्या हातून त्याचा वध होऊ शकतो असा वर होता. समुद्राच्या मध्यभागी जंगलांनी वेढलेली 'रत्नपुरी' ही त्याची राजधानी होती. तो राक्षस राजा तिथेच राहिला आणि सर्व देवांना घाबरवून राज्य करत होता. करोडो भुते त्याचे साथीदार होते, जे एकमेकांपेक्षा अधिक शक्तिशाली होते. त्या वेळी तो ऐश्वर्यवान 'रुरू' जणू तो दुसरा इंद्रच आहे, अशी ओळख होती. बराच वेळ गेल्यावर त्यांच्या मनात लोकपालांवर विजय मिळवण्याची इच्छा निर्माण झाली. त्याला देवतांशी युद्ध करण्याची स्वाभाविक आवड होती, म्हणून जेव्हा महाराक्षस रुरू प्रचंड सैन्य गोळा करून युद्धाच्या इराद्याने समुद्रातून बाहेर पडला तेव्हा त्याचे पाणी मोठ्या ताकदीने वाढू आणि बाहेर ओसंदु लागले आणि साप, मगरी आणि मासे बाहेर येऊ लागले. सभोवतालचे सर्व देश त्या पाण्याने डुबले होते. समुद्राचे अथांग पाणी आजूबाजूला पसरले आणि अचानक त्यामधून विचित्र चिलखत आणि शस्त्रे घेऊन अनेक राक्षस बाहेर पडले आणि युद्धासाठी निघाले. उंच हत्ती आणि घोडे-रथांवर स्वार होऊन ते असुर-सैनिकांशी लढायला निघाले. त्यांचे लाखो-करोडो पायदळही युद्धासाठी निघाले. शोभणे! रुरूच्या सैन्याचे रथ सूर्याच्या रथासारखे होते आणि ते यांत्रिक शस्त्रांनी सुसज्ज होते. अशा असंख्य रथांवर त्यांचे अनुयायी हस्तरण राक्षसापासून सुरक्षितपणे निघाले. या राक्षस-सैनिकांनी देवांच्या सैनिकांची शक्ती कमी केली आणि तो आपल्या चार शस्त्रास्त्रांसह इंद्राच्या नगरी अमरावतीपुरी कडे निघाला. तेथे पोहोचल्यावर राक्षस राजाने देवांशी युद्ध सुरू केले आणि त्यांच्यावर लाठी, मुसळ, भयंकर बाण, काठ्या इत्यादी शस्त्रांनी हल्ला करण्यास सुरुवात केली. या युद्धात इंद्रासह सर्व देव फार काळ टिकू शकले नाहीत आणि ते जखमी होऊन तेथून पळून गेले. त्याचा सगळा उत्साह मावळला आणि त्याचे मन त्या राक्षसाच्या दहशतीने भरून गेले. आता ते पळत सुटले आणि त्याच निल पर्वतावर पोहोचले, जिथे भगवती रौद्री तपश्चर्या करत होती. देवांना पाहून देवी मोठ्या आवाजात म्हणाली - 'भिऊ नकोस.' देवी म्हणाली- तुम्ही देव इतके घाबरलेले आणि अस्वस्थ का आहात?. देव म्हणाले- 'परमेश्वरी! इकडे पहा! 'रुरु' नावाचा हा महान पराक्रमी राक्षसी राजा येत आहे. आम्हा सर्व देवांना यामुळे त्रास झाला आहे, कृपया आमचे रक्षण करा. हे पाहून देवी उत्साहाने हसली आणि क्रोधित होऊन आपले प्रचंड उग्र रूप धारण केले. देवी हसल्याबरोबर तिच्या मुखातून इतर अनेक देवी प्रकट झाल्या, ज्यांनी संपूर्ण जग भरून गेलं. सर्व देवी आपल्या विकृत रुपात आणि शस्त्रांनी सुसज्ज झाल्या आणि श्रीदेवी रौद्रि तिच्या हातात फास, खड्ग, त्रिशूळ आणि धनुष्य घेऊन प्रकट झाली. त्या सर्व देवी करोडोंच्या संख्येत होत्या आणि भगवती रौद्री तामसिकेला सर्व बाजूंनी घेरून उभ्या होत्या. ती सर्व राक्षसांशी लढू लागली आणि क्षणार्धात सर्व राक्षसांच्या सैनिकांचा नाश केला. देव आता पुन्हा लढू लागले. श्री देवी रौद्रीचे सैन्य आणि देवांचे सैन्य, आता नवीन शक्तीने, राक्षसांशी लढू लागले आणि सर्व राक्षसांच्या सैनिकांना यमलोकात पाठवले. आता त्या महान रणांगणात फक्त 'रुरु' हा राक्षस उरला होता. तो खूप मायावी होता. आता त्याने 'रौरवी' नावाचा भयंकर भ्रम निर्माण केला, त्यामुळे सर्व देव मंत्रमुग्ध होऊन झोपी गेले. देव अशा प्रकारे निद्रेत मग्न असताना श्रीदेवी रौद्री देवींनी क्रोधित होऊन रुरुला फासानी (दोरी) पकडले, ती अत्यंत क्रोधित झाली आणि तिने त्रिदेव, महालक्ष्मी, महाकाली, महासरस्वती, 64 योगिनी, सप्तमातृका, दहा महाविद्या आणि ओम नामजप करून ब्रह्मांडातील सर्व शक्तींना आपल्यात जागृत केले. , तिने परब्रह्म ओंकाराची सर्व शक्ती घेतली आणि सोहळा वर्षीय कुमारिकेच्या रूपात षोडशी म्हणून स्वरूप घेतले(जे की त्रिपुरा सुंदरीचे देवीचे बालिका रूप होते ),याच कारणामुळे तिला पूर्ण षोडशी म्हणून ओळखले. अष्टभुजा रूप धरून श्रीदेवी ने तिचा रंग क्रोधाने लाल काळा झाला. यामुळे एक मोठे युद्ध सुरू झाले आणि शेवटी देवीने तिचे भयंकर रूप धारण केले जे शिवशक्तीचे महान सामर्थ्य आहे, तिने आपल्या त्रिशूलाने रुरूवर हल्ला केला आणि तिच्या चिंतामणी खड्ग किंवा तलवारीने त्याचे मस्तक धडा वेगळे केले, तिच्या भयंकर रूपाने त्या रूरु किंवा कुंभासुराचा वध केला. त्या रुरु दानवाच्या रक्ताने देवीचे पूर्ण शरीर लाल झाले होते.याचमुळे देवीला रक्तचामुंडा किंवा रक्तकाली म्हणुनही ओळखले गेले.राक्षस रुरु किंवा कुंभासूराचा वध करण्या आधी राक्षसाने देवीचा धावा करून तिच्या कडे वरदान मागितले की माझ्या वधा नंतर देवी मातेने पुन्हा रत्नपुरि नगरीत या चट्टली क्षेत्री इथे दीर्घ काळ वास्तव्य करावे व तुझ्या नावाच्या आधी माझा नाव यावं आणि भगवती जी इथे श्री स्वरूपात म्हणजे श्री चक्रात निवास करते जिच्या हातून या महादानवाचा वध झाला तिचे नाव या रत्नपुरी नागरी ला मिळावे , याच मुळे या रत्नपुरी नगरीच नाव श्रीबाग असावे(आता या नगरी ला अलिबाग नाव आहे).याच कारणामुळे श्रीदेवी षोडशीला कुंभासूरभ्यांकरी किंवा रुरुजीता म्हणून ही ओळखली गेली व देवी रत्नपूरित पुन्हा वास्तव्यास आली आणि त्या नगरीचे नाव श्रीबाग झाले.देवी इथे आपल्या नवीन रूपात अर्थात रक्तकाली देवी रूपात इथे स्थानापन्न झाली .देवी या नगरीत चट्टली(म्हणजेच मावळ आता या क्षेत्राचे नाव कावाडे असे आहे) या क्षेत्री तिचे पीठ आहे.हे देवी आदि पराशक्ती महाशोदशीचे एक प्रचंड उग्र रूप आहे. याच बरोबर सेवक स्त्रिया सैन्यासारख्या आहेत आणि त्या नेहमी तिच्या भोवती उभ्या असतात. श्रीबाग (अलिबाग) येथील समुद्र क्षेत्राजवळील चट्टाला (कावाडे) भागात देवी महाषोडशी रक्तकालीने कुंभासुर किंवा रुरूचा विनाश केला हे देवी भगवतीच भवानी शक्तीपीठ आहे. या मंदिरात देवी महाषोडशी रक्तकालीच्या रूपात पुजले जाते. देवी महाशोदशी रक्तचामुंडा ही देवी आदि पराशक्तीच्या रूपात सोळा हात किंवा अष्टभुजा स्वरूपात ,कमळ,ऊस, पंच बाण, पाश, अंकुश,रुरूच मुंड , अभ्य मुद्रा आणि मोठी चिंतामणी तलवार घेऊन आहे. देवीचा रंग रक्त वर्ण असून त्रिनेत्र स्वरूपात आहे. तिने पंचमुखी शिवावर (सदाशिव मुकुंदेश्वराच्या (कामेश्वर) शरीरावर उग्र स्वरूपात) आणि सिंहावर आरुढ झालेली व शरीरावर विविध दागिने घातले आहेत. देवीचे तळवे आणि डोळे कमळासारखे सुंदर होते म्हणून तिला देवांनी पुढे पद्माक्षी किंवा पद्माम्बिका असे नाव ठेवले.ही देवी महाषोडशी पद्माम्बिका विनाशाची , नवीन उत्पतीची ,श्री यंत्राची आणि श्री विद्येची अधिष्ठात्री देवी म्हणूनही ओळखली जाते . असा ही म्हणले जाते की याच देवी ने रक्तबिजाचा वध केला म्हणूनही तिला रक्तकाली अशी ओळख आहे.देवीची कथा वराह पुराणात संबोधित केली असल्याचे सांगितले जाते. महाशोदशी पद्माक्षी भद्रकालिका ध्यान मंत्र: '''||चन्द्रार्कानल कोटिनीरदरुचाम् पाशांकुशामशुगान मुण्डं खड्गमभयमीश्वरीवरं हस्ताम्बुजैरष्टभिः । कामेशान शिवोपरि स्थितासदां त्रयक्षां वहन्तीं परा श्री चिन्तामणिमन्त्र बीज वपुर्षी ध्याये महाषोडशी||''' तिची कथा रेणुकाशीही जोडलेली असल्याने स्थानिक लोक तिला रेणुका म्हणून संबोधतात. म्हणून तिला पद्माक्षी रेणुका देवी म्हणूनही ओळखले जाते. [[चित्र:SriYantra color.svg|right|thumb|300px|श्री चक्र]] काही काळानंतर देवी पद्माक्षीने भगवान सदाशिव मुकुंदेश्वराशी विवाह केला. पद्माक्षीमुकुंदेश्वर या नावाने ओळखले जाणारे जगामध्ये हे लग्न खूप सुंदर होते. नंतर मुकुंदेश्वर त्र्यंबकपुरीला गेले आणि आज त्र्यंबकेश्वर म्हणून ओळखले जाते. पण देवी पद्माक्षीच्या सानिध्यात राहण्यासाठी मुकुंदेश्वर पुन्हा कनकपूरीला आले जे डोंगरावर वसलेले आहे ते कनकेश्वर म्हणून ओळखले गेले हा कनकेश्वर पर्वत महाशोदशी पद्माक्षी देवीच्या मंदिराच्या मागे आहे.तरीही, भगवान मुकुंदेश्वर आपली पत्नी पद्माक्षी देवी यांना भेटण्यासाठी दरवर्षी सर्प रूपात कावाडे क्षेत्री येतात. पण कथा इथेच संपत नाही , सृष्टी कल्याण साठी आदिशक्ती अनेक रूप घेते तसा देवी पार्वतीने जन कल्याण करिता रेणुका हे रूप धारण केले. देवी पार्वतीने आपला नवीन अवतार घेतला आणि रेणुका नावाने भुलोकाला जन्म घेतला जी परशुरामाची आई होती म्हणजेच भगवान विष्णूचा 6वा अवतार आणि रेणुका हे आदिशक्तीचे एक रूप होते. अशी आख्यायिका आहे की रेणुका ही जमदग्नी ऋषींची पत्नी होती आणि तिने त्याचा विश्वासघात केला असा संशय होता. परशुरामाला त्याच्या आईचा शिरच्छेद करण्याचा आदेश देण्यात आला. भगवान परशुरामाने आपल्या वडिलांच्या आदेशाचे पालन केले आणि कुऱ्हाडीने तिचे मस्तक तोडले. रत्नावली पीठ म्हणजेच देवी सतीच्या शरीराचा भाग ज्या ठिकाणी पडला होता त्याच ठिकाणी हे मस्तकाचे पडले होते ते म्हणजे रत्नापूरी(आताचे आलिबाग) नगरीत वसलेले चट्टला क्षेत्र(नंतर याचे नाव मावळ असे झाले पुढे हेच कावाडे झाले).इथे देवी महाकाली रूपात प्रकट झाली. आणि देवी त्या पद्माक्षी रुपात एक रूप झाली . फुडें तीच पद्माक्षी रेणुका झाली. स्कंद पुराणसुर पुढे जाऊन जेव्हा परशुरामाने आपले परशु समुद्रात फेकून . पश्चिम समुद्र मागे हटून कोकण भूमीची निर्मिती केली तेव्हा ती रत्नपुरी नागरि जी आधी पूर्ण चारी बाजूने समुद्राने वेधलिली होती ती त्या कोकण भूमी सोबत जुळून त्या भूमीचा एक भाग झाली. कथे नुसार जेव्हा त्या भूमीत भगवान परशुरामाला आपली आईचा भास सतत त्या भूमीत जाणवत असल्या कारणाने त्याच्या आई रेणुका देवीचा शोध घ्याच ठरवलं. पुढे त्यांनी एक बाण हातात घेऊन एक प्रतिज्ञा घेतली आणि रेणुका देवीचा धावा करून त्याने तो तीर त्या कोकण भूमीत सोडला .आणि रेणुका देवीला विनंती केली की तू जिथे कुठे तुझं अधिष्ठान असेल तिथे हा बाण जाऊन पाडवा. आणि हा बाण अगदी त्याच ठिकाणी पडला जिथे रत्नावली पीठ होते .तेव्हा त्याला कळाले की ही स्थान काही साधे नाही स्वतः श्री रेणुका तिच्या मूळ स्वरूपात पराअंबा रूपात इथे स्थानापनं आहे. त्या वेळी आई रेणुका देवी व पद्माक्षी ने त्याला एक रूप होऊन दर्शन दिले,तिने त्याला सांगितले की तुझ्या या भूमीत माझ्या या महामाया स्वरूपात अखंड वास करेन व भक्तांच्या हाकेला सतत उभी राहिन असा सांगितलं. आणि त्या शातीपीठामध्ये रेणुका देवी विलीन होऊ तिने आपले तांदळा रुपात इथे पाषाण रूप मातृ स्वरूपात प्रकट केलं. पद्माक्षी रेणुका देवीच्या शेजारी आणखी एक देवी आहे जी जोगेश्वरी देवी म्हणून ओळखली जाते ती रक्तदंतिका देवी आहे. ती देव कालभैरवाचे शक्तिशाली स्त्रीरूप आहे किंवा कालभैरवाची पत्नी आहे तिला भैरवी असेही म्हणतात. देवी पद्माक्षी ,दानव रुरू किंवा कुंभसुरा यांच्या युद्धादरम्यान देवी रक्तदंतिका जोगेश्वरीच्या रूपात सर्व शक्ती आणि सप्तमातृका देवी मदत करण्यासाठी नेतृत्व करत होती.याच करणं मुळे देवीने तिला आपल्या शेजारी स्थान दिलं असा म्हंटले जाते. येथे बेलाच्या झाडा जवळ देवी जोगेश्वरीच्या समोर चंद्रशेखर कालभैरवाचे निवासस्थान आहे. ते या ठिकाणचे क्षेत्रपाल असून या शक्तीपीठाचे रक्षक आहेत. तसेच त्यांचे स्वतंत्र मंदिर शिरवली गावात आहे, जे कावडे गावापासून सुमारे ३ किमी अंतरावर आहे. वराहपुराणाचे त्रिशक्ति माहात्म्य मध्ये देवी रौद्री लाच रक्त चामुंडा म्हटले आहे(रौद्री म्हणजेच पद्माक्षी रेणुका). पद्माक्षी मातेला कालरात्री, चामुंडा, महामारी, रक्तकाली इत्यादी नावाने संबोधले जाते. तिने रथनतारा कल्प, मानव कल्प आणि इतर अनेक कल्पांमध्ये रुरू राक्षसाचा (दुर्गमासुराचा पिता) वध केला. तिची प्रतिमा वेगवेगळ्या कल्पांमध्ये बदलते. स्कंदपुराणात तिचे वर्णन सहा हातांनी केले आहे. परंतु वामकेश्वर तंत्रात, तिच्या ध्यानाचे वर्णन 4 हातांनी केले आहे. तसेच तिचे वर्णन महाशोदशी रक्तकालिका या रूपात केले आहे जे 8 हात अष्टभुजा असलेली देवी ललिता त्रिपुरा सुंदरीचे भयंकर रूप आहे. देवी पद्माक्षी रेणुका महाशोदशीचे आणखी काही पैलू येथे आहेत - *सोळा हात*: तिचे सोळा हात सोळा चंद्र दिवसांचे प्रतिनिधित्व करतात आणि प्रत्येक हातामध्ये वेगळे शस्त्र किंवा चिन्ह असते, जे तिची शक्ती आणि अष्टपैलुत्व दर्शवते. - *श्री यंत्र*: तिला अनेकदा श्री यंत्रावर बसलेले चित्रित केले जाते, हे एक भौमितिक चिन्ह आहे जे पुरुष आणि स्त्रीलिंगी शक्तींचे मिलन दर्शवते. - *त्रिपुरा सुंदरी*: महाषोदशीला त्रिपुरा सुंदरी म्हणूनही ओळखले जाते, ज्याचा अर्थ "तीन जगाची सुंदर देवी" आहे. - *तांत्रिक महत्त्व*: तांत्रिक परंपरेत, ती शिव आणि शक्ती, दैवी पुल्लिंगी आणि स्त्रीलिंगी तत्त्वांचे एकत्रीकरण दर्शवते. - *पूजा*: तिच्या उपासनेमध्ये विधी, मंत्र आणि अर्पण यांचा समावेश होतो, ज्याचा उद्देश तिच्या आध्यात्मिक वाढीसाठी, संरक्षणासाठी आणि इच्छांच्या पूर्ततेसाठी आशीर्वाद मिळविण्यासाठी असतो. - *नवरात्री*: नवरात्रीच्या चौथ्या रात्री तिची पूजा केली जाते, हा नऊ दिवसांचा उत्सव आहे जो दैवी स्त्रीत्व साजरा करतो. - *प्रतीक*: महाषोडशी हे वाईटावर चांगल्याच्या विजयाचे, दैवी स्त्रीत्वाचे सामर्थ्य आणि आत असलेले सौंदर्य आणि सामर्थ्य यांचे प्रतीक आहे. == नाम कथा == [[चित्र:Padmakshi renuka.jpg|इवलेसे|पद्माक्षी रेणुका]] भगवान परशुराम जेव्हा आपल्यात भूमीत अर्थात परशुरामाची भूमी कोकणात आपल्या आईच्या घटने नंतर परत आला तेव्हा त्या ठाऊक नव्हते की आपल्या आईच शिर याच कोकणात पडले. परशुरामने 21 वेळा क्षत्रियांची हत्या केली आणि एके दिवशी त्याला पश्चात्ताप होतो. तेव्हा श्री परशुरामाची भेट ऋषी समवरत सोबत होते जे त्याला गंधमाधन पर्वतावर जाण्यास सांगतो आणि भगवान दत्तात्रेयांना भेटायला सांगतो जे श्री परशुरामाला त्रिपुरासुंदरी देवीचे रहस्य समजावून सांगतात आणि त्याला श्रीविद्ये ची दिक्षा देतात. त्यामुळे देवी प्रसन्न होऊन त्याच्या समोर प्रकट झाली आणि परशुराम माते कडे पाहून रडू लागला आणि "माता रेणुका" म्हणू लागला कारण परशुरामला त्याची आई रेणुका देवी त्रिपुरासुंदरीमध्ये दिसते. यावरून असे दिसून आले की देवी त्रिपुरा सुंदरी आणि रेणुका भिन्न नाहीत म्हणून पुढे त्रिपुरा सुंदरीला रेणुका म्हणूनही ओळखले जाऊ लागले. म्हणून या शक्तीपीठाला पद्माक्षी रेणुका असेही म्हणतात. या कारणामुळे आजही देवी पद्माक्षी त्रिपुरासुंदरीचे प्रत्येक नाव रेणुका म्हणून ओळखले जाते म्हणून पद्माक्षी "रेणुका" असे म्हणतात. देवीची मूर्ती "तांडला" स्वरुपात आहे. पद्माक्षी रेणुका देवी ही सर्व कोकणी लोकाची देवी आहे कारण कोकणात जे सौंदर्य, वैभव, सुख, समृद्धी आणि ऐश्वर्य हे सर्व तिच्या कृपे मुळे आहे .याच कारणांमुळे देवीला अवघ्या कोकणची भाग्यलक्ष्मी म्हणून ही ओळखले जाते. देवीने आपल्या शरीरावर सहस्र नयन असलेलं रूप म्हणजे शताक्षी धारण केलेलं आहे .याच स्वरूपामुळे देवी दर्यात जाणाऱ्या सर्व कोळी व तिचे भक्तागणांवर सदैव लक्ष ठेवून व नेहमी पाठीशी उभी आहे .याच मुळे देवीला भगवान परशूरामांनी देवी शताक्षी रेणुका म्हणून ही ओळखली जाशील असे सांगितले .देवीचे दोन्ही नाव पद्माक्षी म्हणजे पद्मकोषे आणि शताक्षी याच दुर्गा सप्तशती मधे उलेख अधळत. ==देवस्थान== देवी पद्माक्षी रेणुका देवस्थान हे आलिबाग तालुक्यात कावाडे(आधीचे विरूमाला) इथे एका तलावाकाठी आहे.देवीचे मंदिर अजूनही बांधलेलं नाही पण ती निसर्गरम्य ठिकाणी तिचे पारंपरिक पद्धतीने कवलारू मंदिर आहे.भाविक लाखोच्या संख्येनं दरवर्षी इथे शारदीय नवरात्रीत व वैशाख शुद्ध पौर्णिमेला देवी आईच्या पालखी सोहळ्यात दर्शनासाठी येत असतात.मंदिरात जाण्याआधी भाविक भक्तांना मंदिराच्या पायथ्याशी लागणारी डोंगरातून येणाऱ्या शुद्ध निर्मळ गांगेतून पाय धुऊन जावा लागत .असे म्हणतात या गांगे मुळे भाविक भक्त शुद्ध होऊन मंदिरात भगवतीचे दर्शन आगदी शुद्ध मनानी प्राप्त होते.असे समजले जाते की भगवान मुकुंदभैरव म्हणजेच कनकेश्वर जे देवीच्या मागे असणाऱ्या डोंगरात वसलेलं स्थान आहे तिथून ही गंगा उत्पन्न झाली .हजारो भाविकांच श्रद्धास्थान असणारी ही देवी तांडला स्वरूपात आहे.ही देवी त्रिपुरसुंदरीचे शक्तीपूर्णा रूप मानले जाते. [[चित्र:Raja Ravi Varma, Ambika (Oleographic print).jpg|इवलेसे|caption=देवी पद्माक्षी रेणुका तिच्या त्रिपुरसुंदरी अवतारात तिच्या भक्त सेवेकरान सोबत]] भगवती इथे एका हातात कमळ तर दुसऱ्या हातात त्रिकाळ चिंतामणी खड्ग घेऊन कुंभासूराच्या मुडक्यवर पाय ठेवून वामश्टककी(सिंह) वर बसली आहे तिला कूंभासुरभयांकरि अशी तिची ओळख आहे.हे स्थान कोकणवासी लोकांची देवी अशी मानली जाते .अशी समज आहे की ज्या लोकांना आपली कुलदेवता माहिती नसेल त्या लोकांनी पद्माक्षी रेणुका देवीला आपले कुलदैवत मानून पुज्या केली तर ती त्यांच्या माहित नसलेल्या कुलदैवता पर्यंत नक्की पोहचते आणि ही देवी भक्ताच्या नवसाला नक्की पावते अशी भाविकांची श्रद्धा आहे. देवी पद्माक्षी रेणुका ही भारतातील १०८ आणि ५२ शक्तिपीठांपैकी एक मानली जाते . देवी ५२ पीठ उलेख हा शक्तीपीठ स्तोत्रामधे राकिणी शक्तीपीठ असे मिळते . तर १०९ शक्ती पीठ असल्याचा उलेख हा देवी भागवत पुराणात अरुंधती शक्तीपीठ असे मिळते. ==सोहळा== पद्माक्षी रेणुका मंदिर ५२ किंवा १०८ पीठांपैकी सर्वात समर्पित शक्तीपीठ आहे. मंदिरात साजरे होणारे सण म्हणजे शारदीय नवरात्री आणि वैशाख शुद्ध पौर्णिमा. वैशाख शुद्ध पौर्णिमेला हजारो पेक्षा जास्त भाविक देवी भगवतीच्या दर्शनासाठी येतात. तसेच नवरात्रीत लाखो लोक तिथे भेट देतात. == संदर्भ == {{संदर्भ यादी}} [[वर्ग:हिंदू दैवते]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे]] 10067apz66q8uqry5d7rljjyonttw72 0 332286 2692576 2291038 2026-07-04T15:08:13Z EmausBot 9929 Bot: Fixing double redirect from [[कृष्ण प्रताप सिंग]] to [[कृष्ण प्रताप सिंह]] 2692576 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[कृष्ण प्रताप सिंह]] qn809qz9ydntt22yujzj3ylitny4tkm 0 332933 2692697 2297785 2026-07-05T06:46:39Z अभय नातू 206 साचा 2692697 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} {{बदल}} 3 मे पासून, ईशान्य भारतीय राज्य मणिपूरमध्ये प्रामुख्याने दोन स्थानिक वांशिक समुदायांमध्ये, मेईटेई आणि कुकी यांच्यामध्ये वारंवार आंतर-जातीय संघर्ष होत आहेत. हिंसाचारामुळे 75 हून अधिक मृत्यू आणि किमान 1,700 इमारती (घरे आणि धार्मिक स्थळांसह) जाळण्यात आल्या आहेत.कुकी आणि मेइटिस या दोन वांशिक गटांमधील प्रदीर्घ संघर्षामुळे व्यापक हिंसाचार, मृत्यू आणि विस्थापन झाले आहे.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/desh-videsh/violence-in-manipur-human-tragedy-sonia-gandhi-expresses-regret-appeal-to-peace-ysh-95-3738652/|title=Manipur Violence : मणिपूरमधील हिंसा ही मानवी शोकांतिका!, सोनिया गांधी यांच्याकडून खंत व्यक्त|date=2023-06-22|website=Loksatta|language=mr|access-date=2023-06-22}}</ref> हा वाद भारतीय संविधानानुसार अनुसूचित जमातीचा दर्जा मिळावा यासाठी मातेई लोकांच्या दीर्घकालीन मागणीशी संबंधित आहे , ज्यामुळे त्यांना आदिवासी समुदायांच्या तुलनेत विशेष अधिकार मिळतील. एप्रिलमध्ये, मणिपूर उच्च न्यायालयाच्या निकालाने राज्य सरकारला चार आठवड्यांच्या आत या मुद्द्यावर प्राधान्याने निर्णय घेण्याचे निर्देश दिले होते. माटे यांच्या मागणीला आदिवासी समाजाने विरोध केला. ऑल ट्रायबल स्टुडंट्स युनियन ऑफ मणिपूर (एटीएसयूएम) ने 3 मे रोजी सर्व पहाडी जिल्ह्यांमध्ये एकता मोर्चा काढला. मार्चच्या अखेरीस, इम्फाळ खोऱ्याच्या सीमेला लागून असलेल्या चुराचंदपूर जिल्ह्यात आणि आसपासच्या मातेई आणि कुकी लोकांमध्ये संघर्ष सुरू झाला. कायदा आणि सुव्यवस्था पुनर्संचयित करण्यासाठी भारतीय सैन्याने सुमारे 10,000 सैनिक आणि निमलष्करी दले तयार केले. राज्यातील इंटरनेट सेवा पाच दिवसांसाठी बंद ठेवण्यात आली होती आणि भारतीय दंड संहितेचे कलम 144 लागू करण्यात आले होते. "अत्यंत परिस्थितीत" कर्फ्यू लागू करण्यासाठी भारतीय सैनिकांना दिसताच गोळ्या घालण्याचे आदेश देण्यात आले होते. निवृत्त सरन्यायाधीशांच्या अध्यक्षतेखालील एक पॅनेल हिंसाचाराची चौकशी करेल, तर राज्यपाल आणि सुरक्षा सल्लागार कुलदीप सिंग यांच्या अध्यक्षतेखाली एक शांतता समिती नागरी समाजाच्या सदस्यांसह स्थापन केली जाईल. केंद्रीय अन्वेषण ब्युरो (सीबीआय) हिंसाचाराच्या कटाशी संबंधित सहा प्रकरणांची चौकशी करणार आहे. ===  पार्श्वभूमी === मणिपूर हे ईशान्य भारतातील एक पहाडी राज्य आहे, त्याच्या पूर्वेला आणि दक्षिणेस म्यानमारच्या सीमेला लागून आहे . मध्यवर्ती लोकसंख्या असलेले क्षेत्र इम्फाळ व्हॅली आहे, जे राज्याच्या भूभागापैकी सुमारे 10% आहे, ज्यात प्रामुख्याने मातेई लोक राहतात. आजूबाजूच्या टेकड्यांवर डोंगरी जमातींचे वास्तव्य आहे, ज्यांचे दक्षिणेकडील भागात कुकी आणि ईशान्य भागात नागा असे वर्गीकरण केले जाते. मातेई, जे बहुतेक हिंदू आहेत, परंतु ते मुस्लिम, बौद्ध आणि मूळ सनमाहींचे पालन करतात, लोकसंख्येच्या 53% आहेत. मणिपूरच्या जमीन सुधारणा कायद्यानुसार, स्थानिक जिल्हा परिषदांच्या परवानगीशिवाय त्यांना राज्याच्या डोंगराळ भागात स्थायिक होण्यास मनाई आहे.  आदिवासी लोकसंख्या, ज्यात प्रामुख्याने ख्रिश्चन कुकी आणि नागा आहेत, राज्याच्या ३.५ दशलक्ष लोकांपैकी सुमारे ४०% आहेत, उर्वरित ९०% राज्य राखीव डोंगराळ भागात राहतात. आदिवासी लोकसंख्येला खोऱ्याच्या परिसरात स्थायिक होण्यास मनाई नाही. मणिपूर विधानसभेत मातेई यांचे राजकीय वर्चस्व आहे. विधानसभेच्या 60 जागांपैकी, 19 जागा अनुसूचित जमाती (ST), म्हणजे नाग किंवा कुकींसाठी राखीव आहेत, तर 40 बिगर राखीव सर्वसाधारण मतदारसंघ आहेत, त्यापैकी 39 जागा मागील निवडणुकीत मातेच्या उमेदवारांनी जिंकल्या होत्या.  आदिवासी गटांनी तक्रार केली आहे की सरकारी खर्च मैत्रेयच्या मालकीच्या इम्फाळ खोऱ्यात अवाजवीपणे केंद्रित आहे. 2023 मध्ये, मणिपूरमधील राज्य सरकारने राखीव वनक्षेत्रातील वस्त्यांमधून बेकायदेशीर स्थलांतरितांना दूर करण्यासाठी प्रयत्न सुरू केले. म्यानमारमधील अवैध स्थलांतरित 1970 पासून मणिपूरमध्ये स्थायिक होत असल्याचे अधिकाऱ्यांनी सांगितले आहे. आदिवासी गटांचे म्हणणे आहे की बेकायदेशीर स्थलांतर हे मातेई लोकसंख्येद्वारे आदिवासी लोकसंख्येला त्यांच्या जमिनीपासून दूर नेण्यासाठी वापरलेले एक बहाणे आहे. फेब्रुवारी 2023 मध्ये, भाजप राज्य सरकारने चुराचंदपूर, कांगपोकपी आणि टेंगनोपाल जिल्ह्यांमध्ये एक निष्कासन मोहीम सुरू केली, ज्यामध्ये वनवासीयांना सुकुण म्हणून घोषित केले - ही एक आदिवासी विरोधी चाल म्हणून पाहिली जाते. मार्चमध्ये, मणिपूर मंत्रिमंडळाने कुकी नॅशनल आर्मी आणि झोमी रिव्होल्यूशनरी आर्मीसह तीन कुकी अतिरेकी गटांसोबतचे ऑपरेशनल करार निलंबित करण्याचा निर्णय घेतला, जरी केंद्र सरकारने अशा माघारीचे समर्थन केले नाही. अनेक मणिपुरी संघटनांनी नवी दिल्लीत 1951 ला आधारभूत वर्ष म्हणून नॅशनल रजिस्टर ऑफ सिटिझन्स (NRC) बनवण्यासाठी दबाव आणला आणि डोंगराळ भागात लोकसंख्येच्या विलक्षण वाढीची तक्रार केली. कांगपोकपी जिल्ह्यात झालेल्या चकमकीत पाच जण जखमी झाल्यामुळे पहिला हिंसाचार उसळला, जिथे आंदोलक "वन्यजीव संरक्षणाच्या नावाखाली राखीव जंगले, संरक्षित जंगले आणि आदिवासींच्या जमिनींवर अतिक्रमण" विरोधात रॅली काढण्यासाठी जमले होते. तर, राज्य मंत्रिमंडळाने सांगितले की, "वनसंपदेचे रक्षण करण्यासाठी आणि खसखसची लागवड दूर करण्यासाठी राज्य सरकारने उचललेल्या पावलांशी सरकार कोणतीही तडजोड करणार नाही. 11 एप्रिल रोजी इंफाळच्या आदिवासी वसाहत भागातील तीन चर्च सरकारी जमिनीवर बेकायदेशीर बांधकाम केल्याबद्दल पाडण्यात आल्या. 20 एप्रिल 2023 रोजी, मणिपूर उच्च न्यायालयाच्या न्यायमूर्तींनी राज्य सरकारला "अनुसूचित जमाती (ST) यादीत समाविष्ट करण्याच्या समुदायाच्या विनंतीचा विचार करण्याचे निर्देश दिले. == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:विकिडाटामध्ये गुणक अनुपलब्ध]] [[वर्ग:मणिपूर]] 0yzjcfh7fa254zgjh40dsc2en5mwpvj 0 342484 2692577 2363708 2026-07-04T15:09:34Z EmausBot 9929 Bot: Fixing double redirect from [[जलौन जिल्हा]] to [[जालौन जिल्हा]] 2692577 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[जालौन जिल्हा]] 389kf7ike9ji9rsooror9tv320zjgl2 0 345713 2692579 2692403 2026-07-04T15:20:25Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2692579 wikitext text/x-wiki {{बदल}} '''नांदेड-देगलूर-बिदर''' हा प्रस्तावित लोहमार्ग असून महाराष्ट्र व कर्नाटक सरकारने ५०:५० वाटा वाटून घेण्याचे निश्चित केले आहे. यासाठी * [[बिदर]] येथे अनेक ऐतिहासिक गुरुद्वारे आहेत, त्यामुळे नांदेडच्या [[तख्त सचखंड श्री हुजुर अबचलनगर साहिब]] गुरुद्वाऱ्याला भेट देणाऱ्या पर्यटकांना लगेच बिदरच्या नानकझिरा-साहिब [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Guru_Nanak_Jhira_Sahib] गुरुद्वाऱ्याचे दर्शन होण्यासाठी तसेच ** बेंगळूरुचे अंतर कमी होण्यासाठी हा लोहमार्ग महत्त्वाचा ठरतो. प्रस्तावित नांदेड-बिदर या नव्या रेल्वेमार्गाची एकूण लांबी १५७.०५० किलोमीटर असून *त्यापैकी १००.७५ किमी मार्ग महाराष्ट्रातील आहे आणि ** उर्वरित ५६.३० कि.मी. मार्ग कर्नाटकमध्ये आहे. ह्या सरळ अशा रेल्वेमार्गामुळे बिदर ते नांदेड हे अंतर १४५ कि.मी.ने कमी होईल. {{BS-map |title=नांदेड बिदर रेल्वेमार्ग |navbar=नांदेड बिदर रेल्वेमार्ग |title-bg=#27404E |title-color=white |collapse={{{collapse|}}} |map= {{BS|KBHFa||{{rws|नांदेड जंक्शन}} {{rint|rail}} {{rint|park}}}} {{BS|pHST||{{rws|मालटेकडी}}}} {{BS|HST||{{rws|मातासाहिब मुगट}}}} {{BS|pHST||{{rws|मारतळा}}}} {{BS|HST||{{rws|कामळज}}}} {{BS|pHST||{{rws|नायगांव रोड}}}} {{BS|pHST||{{rws|नरसी}}}} {{BS|pHST||{{rws|बेटमोगरा}}}} {{BS7|||CONTgq|ABZg+r|||||''{{rws|लातूररोड}}कडे''}} {{BS|HST||{{rws|खानापूर}}}} {{BS2|STRq|ABZgr||देगलूर जंक्शन}} {{BS|pHST||{{rws|करडखेड}}}} {{BS|pHST||{{rws|मरखेल}} (केबिन)}} {{BS|pHST||{{rws|हाणेगांव}}}} {{BS|HST||{{rws|औराद}}}} {{BS|pHST||{{rws|संतपूर}}}} {{BS|pHST||{{rws|जानवाडा}}}} {{BS|pHST||{{rws|बालूर}}}} {{BS|HST||{{rws|हलबर्गा}}}} {{BS|pHST||{{rws|माणगांव}}}} {{BS7||||ABZg+l|CONTfq||||''[[साईनगर शिर्डी रेल्वे स्थानक|शिर्डी]]कडे''}} {{BS|HST||{{rws|धृपत}}{{rint|rail}}}} {{BS|pHST||{{rws|हौदगाव}}}} {{BS|pHST||{{rws|संवत्सर}}}} {{BS|HST||{{rws|कोपरगाव}}}} {{BS|HST||{{rws|येवला}}}} {{BS7|||CONTgq|ABZg+r|||||''{{rws|औरंगाबाद}}कडे''}} {{BS|HST||{{rws|अंकाई}}{{rint|rail}}}} {{BS|pHST||{{rws|अंकाई किल्ला}}}} {{BS|KBHFe||{{rws|बिदर जंक्शन}} {{rint|rail}}}} }}<noinclude> * लोहमार्गावरील प्रस्तावित स्थानके # [[हुजूर साहेब नांदेड रेल्वे स्थानक]] # [[मुगट जंक्शन रेल्वे स्थानक]] # आमदूरा (मारतळा) # कृष्णुर/कामळज (माळकौठा) # [[नायगांव]] # नरसी-कामरसपल्ली # बेटमोगरा (माऊली) # आदमपूर # खानापूर जंक्शन # [[देगलूर]] जं.(बोधन-लातूररोड रेल्वेमार्ग) # करडखेड # मरखेल # हाणेगांव # [[औराद]] # संतपूर (हौदगाव) # जानवाडा(धृपत-माणगांव) # बालूर # हलबर्गा # [[बिदर]] == लातूर रोड-बोधन लोहमार्ग == {{बदल}} लातूररोड ते बोधन (मार्गे: जळकोट-मुखेड-नरसी-बिलोली) रेल्वेमार्ग प्रस्तावित आहे. * सदरील मार्ग हा १३० किलोमीटर अंतराचा असून या रेल्वे मार्गावर कुठेही नदी, पर्वत किंवा अडथळ्याचे ठिकाण नसून सरळ मार्ग आहे. [[देगलूर]] येथे बिदर मार्गामुळे संभावित जंक्शन तयार होईल. या भौगोलिक परिस्थितीचा फायदा घेऊन जनतेच्या हितासाठी हा दोन जिल्ह्यांना, ५ मंडळांना जोडणारा रेल्वे मार्ग सुरू व्हावा व हा नवीन रेल्वे मार्ग मंजूर झाल्यास लातूरमधील [[जळकोट]], [[चाकुर]] तर नांदेड जिल्ह्यातील [[मुखेड]], [[कंधार]], नरसी-[[नायगाव]], [[बिलोली]] व [[देगलूर]] या तालुक्यांचा विकास होणार आहे. * मुंबई ते [[विशाखापट्टणम]] (मार्गे-[[वारंगल]]) या महत्त्वाच्या बंदरांना जोडणाऱ्या रेल्वे संपर्काचा हा एक महत्त्वाचा दुवा ठरणार असून ** सुमारे 135 किलोमीटर लांबीचा हा रेल्वेमार्ग बोधन, बिलोली, नरसी, धामणगाव, मुखेड, सांगवी, लादगा, कुमठा, जळकोट आणि लातूर रोड या भागांतून जाणार आहे. '''बोधन-बिलोली-नरसी-मुखेड-जळकोट ते लातूर रोड रेल्वेमार्ग''' (बोधन-जळकोट-लातूररोड लोहमार्ग) [[वर्ग:भारतीय रेल्वे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:कर्नाटकमधील रेल्वे वाहतूक]] 9lad745tfwjuvj3v9ii4mjet9abe5vg 2692580 2692579 2026-07-04T15:21:03Z ~2026-24679-89 182431 /* */ 2692580 wikitext text/x-wiki {{बदल}} '''नांदेड-देगलूर-बिदर''' हा प्रस्तावित लोहमार्ग असून महाराष्ट्र व कर्नाटक सरकारने ५०:५० वाटा वाटून घेण्याचे निश्चित केले आहे. यासाठी * [[बिदर]] येथे अनेक ऐतिहासिक गुरुद्वारे आहेत, त्यामुळे नांदेडच्या [[तख्त सचखंड श्री हुजुर अबचलनगर साहिब]] गुरुद्वाऱ्याला भेट देणाऱ्या पर्यटकांना लगेच बिदरच्या नानकझिरा-साहिब [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Guru_Nanak_Jhira_Sahib] गुरुद्वाऱ्याचे दर्शन होण्यासाठी तसेच ** बेंगळूरुचे अंतर कमी होण्यासाठी हा लोहमार्ग महत्त्वाचा ठरतो. प्रस्तावित नांदेड-बिदर या नव्या रेल्वेमार्गाची एकूण लांबी १५७.०५० किलोमीटर असून *त्यापैकी १००.७५ किमी मार्ग महाराष्ट्रातील आहे आणि ** उर्वरित ५६.३० कि.मी. मार्ग कर्नाटकमध्ये आहे. ह्या सरळ अशा रेल्वेमार्गामुळे बिदर ते नांदेड हे अंतर १४५ कि.मी.ने कमी होईल. == स्थानके == {{BS-map |title=नांदेड बिदर रेल्वेमार्ग |navbar=नांदेड बिदर रेल्वेमार्ग |title-bg=#27404E |title-color=white |collapse={{{collapse|}}} |map= {{BS|KBHFa||{{rws|नांदेड जंक्शन}} {{rint|rail}} {{rint|park}}}} {{BS|pHST||{{rws|मालटेकडी}}}} {{BS|HST||{{rws|मातासाहिब मुगट}}}} {{BS|pHST||{{rws|मारतळा}}}} {{BS|HST||{{rws|कामळज}}}} {{BS|pHST||{{rws|नायगांव रोड}}}} {{BS|pHST||{{rws|नरसी}}}} {{BS|pHST||{{rws|बेटमोगरा}}}} {{BS7|||CONTgq|ABZg+r|||||''{{rws|लातूररोड}}कडे''}} {{BS|HST||{{rws|खानापूर}}}} {{BS2|STRq|ABZgr||देगलूर जंक्शन}} {{BS|pHST||{{rws|करडखेड}}}} {{BS|pHST||{{rws|मरखेल}} (केबिन)}} {{BS|pHST||{{rws|हाणेगांव}}}} {{BS|HST||{{rws|औराद}}}} {{BS|pHST||{{rws|संतपूर}}}} {{BS|pHST||{{rws|जानवाडा}}}} {{BS|pHST||{{rws|बालूर}}}} {{BS|HST||{{rws|हलबर्गा}}}} {{BS|pHST||{{rws|माणगांव}}}} {{BS7||||ABZg+l|CONTfq||||''[[साईनगर शिर्डी रेल्वे स्थानक|शिर्डी]]कडे''}} {{BS|HST||{{rws|धृपत}}{{rint|rail}}}} {{BS|pHST||{{rws|हौदगाव}}}} {{BS|pHST||{{rws|संवत्सर}}}} {{BS|HST||{{rws|कोपरगाव}}}} {{BS|HST||{{rws|येवला}}}} {{BS7|||CONTgq|ABZg+r|||||''{{rws|औरंगाबाद}}कडे''}} {{BS|HST||{{rws|अंकाई}}{{rint|rail}}}} {{BS|pHST||{{rws|अंकाई किल्ला}}}} {{BS|KBHFe||{{rws|बिदर जंक्शन}} {{rint|rail}}}} }}<noinclude> * लोहमार्गावरील प्रस्तावित स्थानके # [[हुजूर साहेब नांदेड रेल्वे स्थानक]] # [[मुगट जंक्शन रेल्वे स्थानक]] # आमदूरा (मारतळा) # कृष्णुर/कामळज (माळकौठा) # [[नायगांव]] # नरसी-कामरसपल्ली # बेटमोगरा (माऊली) # आदमपूर # खानापूर जंक्शन # [[देगलूर]] जं.(बोधन-लातूररोड रेल्वेमार्ग) # करडखेड # मरखेल # हाणेगांव # [[औराद]] # संतपूर (हौदगाव) # जानवाडा(धृपत-माणगांव) # बालूर # हलबर्गा # [[बिदर]] == लातूर रोड-बोधन लोहमार्ग == {{बदल}} लातूररोड ते बोधन (मार्गे: जळकोट-मुखेड-नरसी-बिलोली) रेल्वेमार्ग प्रस्तावित आहे. * सदरील मार्ग हा १३० किलोमीटर अंतराचा असून या रेल्वे मार्गावर कुठेही नदी, पर्वत किंवा अडथळ्याचे ठिकाण नसून सरळ मार्ग आहे. [[देगलूर]] येथे बिदर मार्गामुळे संभावित जंक्शन तयार होईल. या भौगोलिक परिस्थितीचा फायदा घेऊन जनतेच्या हितासाठी हा दोन जिल्ह्यांना, ५ मंडळांना जोडणारा रेल्वे मार्ग सुरू व्हावा व हा नवीन रेल्वे मार्ग मंजूर झाल्यास लातूरमधील [[जळकोट]], [[चाकुर]] तर नांदेड जिल्ह्यातील [[मुखेड]], [[कंधार]], नरसी-[[नायगाव]], [[बिलोली]] व [[देगलूर]] या तालुक्यांचा विकास होणार आहे. * मुंबई ते [[विशाखापट्टणम]] (मार्गे-[[वारंगल]]) या महत्त्वाच्या बंदरांना जोडणाऱ्या रेल्वे संपर्काचा हा एक महत्त्वाचा दुवा ठरणार असून ** सुमारे 135 किलोमीटर लांबीचा हा रेल्वेमार्ग बोधन, बिलोली, नरसी, धामणगाव, मुखेड, सांगवी, लादगा, कुमठा, जळकोट आणि लातूर रोड या भागांतून जाणार आहे. '''बोधन-बिलोली-नरसी-मुखेड-जळकोट ते लातूर रोड रेल्वेमार्ग''' (बोधन-जळकोट-लातूररोड लोहमार्ग) [[वर्ग:भारतीय रेल्वे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:कर्नाटकमधील रेल्वे वाहतूक]] o632685b3yz9lrv58c15cjdz0tby1d2 2692581 2692580 2026-07-04T15:21:46Z ~2026-24679-89 182431 /* नांदेड-लातूर रेल्वेमार्ग */ 2692581 wikitext text/x-wiki {{बदल}} '''नांदेड-देगलूर-बिदर''' हा प्रस्तावित लोहमार्ग असून महाराष्ट्र व कर्नाटक सरकारने ५०:५० वाटा वाटून घेण्याचे निश्चित केले आहे. यासाठी * [[बिदर]] येथे अनेक ऐतिहासिक गुरुद्वारे आहेत, त्यामुळे नांदेडच्या [[तख्त सचखंड श्री हुजुर अबचलनगर साहिब]] गुरुद्वाऱ्याला भेट देणाऱ्या पर्यटकांना लगेच बिदरच्या नानकझिरा-साहिब [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Guru_Nanak_Jhira_Sahib] गुरुद्वाऱ्याचे दर्शन होण्यासाठी तसेच ** बेंगळूरुचे अंतर कमी होण्यासाठी हा लोहमार्ग महत्त्वाचा ठरतो. प्रस्तावित नांदेड-बिदर या नव्या रेल्वेमार्गाची एकूण लांबी १५७.०५० किलोमीटर असून *त्यापैकी १००.७५ किमी मार्ग महाराष्ट्रातील आहे आणि ** उर्वरित ५६.३० कि.मी. मार्ग कर्नाटकमध्ये आहे. ह्या सरळ अशा रेल्वेमार्गामुळे बिदर ते नांदेड हे अंतर १४५ कि.मी.ने कमी होईल. == स्थानके == {{BS-map |title=नांदेड बिदर रेल्वेमार्ग |navbar=नांदेड बिदर रेल्वेमार्ग |title-bg=#27404E |title-color=white |collapse={{{collapse|}}} |map= {{BS|KBHFa||{{rws|नांदेड जंक्शन}} {{rint|rail}} {{rint|park}}}} {{BS|pHST||{{rws|मालटेकडी}}}} {{BS|HST||{{rws|मातासाहिब मुगट}}}} {{BS|pHST||{{rws|मारतळा}}}} {{BS|HST||{{rws|कामळज}}}} {{BS|pHST||{{rws|नायगांव रोड}}}} {{BS|pHST||{{rws|नरसी}}}} {{BS|pHST||{{rws|बेटमोगरा}}}} {{BS7|||CONTgq|ABZg+r|||||''{{rws|लातूररोड}}कडे''}} {{BS|HST||{{rws|खानापूर}}}} {{BS2|STRq|ABZgr||देगलूर जंक्शन}} {{BS|pHST||{{rws|करडखेड}}}} {{BS|pHST||{{rws|मरखेल}} (केबिन)}} {{BS|pHST||{{rws|हाणेगांव}}}} {{BS|HST||{{rws|औराद}}}} {{BS|pHST||{{rws|संतपूर}}}} {{BS|pHST||{{rws|जानवाडा}}}} {{BS|pHST||{{rws|बालूर}}}} {{BS|HST||{{rws|हलबर्गा}}}} {{BS|pHST||{{rws|माणगांव}}}} {{BS7||||ABZg+l|CONTfq||||''[[साईनगर शिर्डी रेल्वे स्थानक|शिर्डी]]कडे''}} {{BS|HST||{{rws|धृपत}}{{rint|rail}}}} {{BS|pHST||{{rws|हौदगाव}}}} {{BS|pHST||{{rws|संवत्सर}}}} {{BS|HST||{{rws|कोपरगाव}}}} {{BS|HST||{{rws|येवला}}}} {{BS7|||CONTgq|ABZg+r|||||''{{rws|औरंगाबाद}}कडे''}} {{BS|HST||{{rws|अंकाई}}{{rint|rail}}}} {{BS|pHST||{{rws|अंकाई किल्ला}}}} {{BS|KBHFe||{{rws|बिदर जंक्शन}} {{rint|rail}}}} }}<noinclude> * लोहमार्गावरील प्रस्तावित स्थानके # [[हुजूर साहेब नांदेड रेल्वे स्थानक]] # [[मुगट जंक्शन रेल्वे स्थानक]] # आमदूरा (मारतळा) # कृष्णुर/कामळज (माळकौठा) # [[नायगांव]] # नरसी-कामरसपल्ली # बेटमोगरा (माऊली) # आदमपूर # खानापूर जंक्शन # [[देगलूर]] जं.(बोधन-लातूररोड रेल्वेमार्ग) # करडखेड # मरखेल # हाणेगांव # [[औराद]] # संतपूर (हौदगाव) # जानवाडा(धृपत-माणगांव) # बालूर # हलबर्गा # [[बिदर]] == नांदेड-लातूर रेल्वेमार्ग == == लातूर रोड-बोधन लोहमार्ग == {{बदल}} लातूररोड ते बोधन (मार्गे: जळकोट-मुखेड-नरसी-बिलोली) रेल्वेमार्ग प्रस्तावित आहे. * सदरील मार्ग हा १३० किलोमीटर अंतराचा असून या रेल्वे मार्गावर कुठेही नदी, पर्वत किंवा अडथळ्याचे ठिकाण नसून सरळ मार्ग आहे. [[देगलूर]] येथे बिदर मार्गामुळे संभावित जंक्शन तयार होईल. या भौगोलिक परिस्थितीचा फायदा घेऊन जनतेच्या हितासाठी हा दोन जिल्ह्यांना, ५ मंडळांना जोडणारा रेल्वे मार्ग सुरू व्हावा व हा नवीन रेल्वे मार्ग मंजूर झाल्यास लातूरमधील [[जळकोट]], [[चाकुर]] तर नांदेड जिल्ह्यातील [[मुखेड]], [[कंधार]], नरसी-[[नायगाव]], [[बिलोली]] व [[देगलूर]] या तालुक्यांचा विकास होणार आहे. * मुंबई ते [[विशाखापट्टणम]] (मार्गे-[[वारंगल]]) या महत्त्वाच्या बंदरांना जोडणाऱ्या रेल्वे संपर्काचा हा एक महत्त्वाचा दुवा ठरणार असून ** सुमारे 135 किलोमीटर लांबीचा हा रेल्वेमार्ग बोधन, बिलोली, नरसी, धामणगाव, मुखेड, सांगवी, लादगा, कुमठा, जळकोट आणि लातूर रोड या भागांतून जाणार आहे. '''बोधन-बिलोली-नरसी-मुखेड-जळकोट ते लातूर रोड रेल्वेमार्ग''' (बोधन-जळकोट-लातूररोड लोहमार्ग) [[वर्ग:भारतीय रेल्वे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:कर्नाटकमधील रेल्वे वाहतूक]] oi7mun3zgqkljwsj3bo1yvoaxodi0dg 2692627 2692581 2026-07-04T16:23:51Z ~2026-24679-89 182431 /* नांदेड-लातूर रेल्वेमार्ग */ 2692627 wikitext text/x-wiki {{बदल}} '''नांदेड-देगलूर-बिदर''' हा प्रस्तावित लोहमार्ग असून महाराष्ट्र व कर्नाटक सरकारने ५०:५० वाटा वाटून घेण्याचे निश्चित केले आहे. यासाठी * [[बिदर]] येथे अनेक ऐतिहासिक गुरुद्वारे आहेत, त्यामुळे नांदेडच्या [[तख्त सचखंड श्री हुजुर अबचलनगर साहिब]] गुरुद्वाऱ्याला भेट देणाऱ्या पर्यटकांना लगेच बिदरच्या नानकझिरा-साहिब [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Guru_Nanak_Jhira_Sahib] गुरुद्वाऱ्याचे दर्शन होण्यासाठी तसेच ** बेंगळूरुचे अंतर कमी होण्यासाठी हा लोहमार्ग महत्त्वाचा ठरतो. प्रस्तावित नांदेड-बिदर या नव्या रेल्वेमार्गाची एकूण लांबी १५७.०५० किलोमीटर असून *त्यापैकी १००.७५ किमी मार्ग महाराष्ट्रातील आहे आणि ** उर्वरित ५६.३० कि.मी. मार्ग कर्नाटकमध्ये आहे. ह्या सरळ अशा रेल्वेमार्गामुळे बिदर ते नांदेड हे अंतर १४५ कि.मी.ने कमी होईल. == स्थानके == {{BS-map |title=नांदेड बिदर रेल्वेमार्ग |navbar=नांदेड बिदर रेल्वेमार्ग |title-bg=#27404E |title-color=white |collapse={{{collapse|}}} |map= {{BS|KBHFa||{{rws|नांदेड जंक्शन}} {{rint|rail}} {{rint|park}}}} {{BS|pHST||{{rws|मालटेकडी}}}} {{BS|HST||{{rws|मातासाहिब मुगट}}}} {{BS|pHST||{{rws|मारतळा}}}} {{BS|HST||{{rws|कामळज}}}} {{BS|pHST||{{rws|नायगांव रोड}}}} {{BS|pHST||{{rws|नरसी}}}} {{BS|pHST||{{rws|बेटमोगरा}}}} {{BS7|||CONTgq|ABZg+r|||||''{{rws|लातूररोड}}कडे''}} {{BS|HST||{{rws|खानापूर}}}} {{BS2|STRq|ABZgr||देगलूर जंक्शन}} {{BS|pHST||{{rws|करडखेड}}}} {{BS|pHST||{{rws|मरखेल}} (केबिन)}} {{BS|pHST||{{rws|हाणेगांव}}}} {{BS|HST||{{rws|औराद}}}} {{BS|pHST||{{rws|संतपूर}}}} {{BS|pHST||{{rws|जानवाडा}}}} {{BS|pHST||{{rws|बालूर}}}} {{BS|HST||{{rws|हलबर्गा}}}} {{BS|pHST||{{rws|माणगांव}}}} {{BS7||||ABZg+l|CONTfq||||''[[साईनगर शिर्डी रेल्वे स्थानक|शिर्डी]]कडे''}} {{BS|HST||{{rws|धृपत}}{{rint|rail}}}} {{BS|pHST||{{rws|हौदगाव}}}} {{BS|pHST||{{rws|संवत्सर}}}} {{BS|HST||{{rws|कोपरगाव}}}} {{BS|HST||{{rws|येवला}}}} {{BS7|||CONTgq|ABZg+r|||||''{{rws|औरंगाबाद}}कडे''}} {{BS|HST||{{rws|अंकाई}}{{rint|rail}}}} {{BS|pHST||{{rws|अंकाई किल्ला}}}} {{BS|KBHFe||{{rws|बिदर जंक्शन}} {{rint|rail}}}} }}<noinclude> * लोहमार्गावरील प्रस्तावित स्थानके # [[हुजूर साहेब नांदेड रेल्वे स्थानक]] # [[मुगट जंक्शन रेल्वे स्थानक]] # आमदूरा (मारतळा) # कृष्णुर/कामळज (माळकौठा) # [[नायगांव]] # नरसी-कामरसपल्ली # बेटमोगरा (माऊली) # आदमपूर # खानापूर जंक्शन # [[देगलूर]] जं.(बोधन-लातूररोड रेल्वेमार्ग) # करडखेड # मरखेल # हाणेगांव # [[औराद]] # संतपूर (हौदगाव) # जानवाडा(धृपत-माणगांव) # बालूर # हलबर्गा # [[बिदर]] == नांदेड-लातूर रेल्वेमार्ग == * १०४ किमीचा लोहमार्ग मंजूर == लातूर रोड-बोधन लोहमार्ग == {{बदल}} लातूररोड ते बोधन (मार्गे: जळकोट-मुखेड-नरसी-बिलोली) रेल्वेमार्ग प्रस्तावित आहे. * सदरील मार्ग हा १३० किलोमीटर अंतराचा असून या रेल्वे मार्गावर कुठेही नदी, पर्वत किंवा अडथळ्याचे ठिकाण नसून सरळ मार्ग आहे. [[देगलूर]] येथे बिदर मार्गामुळे संभावित जंक्शन तयार होईल. या भौगोलिक परिस्थितीचा फायदा घेऊन जनतेच्या हितासाठी हा दोन जिल्ह्यांना, ५ मंडळांना जोडणारा रेल्वे मार्ग सुरू व्हावा व हा नवीन रेल्वे मार्ग मंजूर झाल्यास लातूरमधील [[जळकोट]], [[चाकुर]] तर नांदेड जिल्ह्यातील [[मुखेड]], [[कंधार]], नरसी-[[नायगाव]], [[बिलोली]] व [[देगलूर]] या तालुक्यांचा विकास होणार आहे. * मुंबई ते [[विशाखापट्टणम]] (मार्गे-[[वारंगल]]) या महत्त्वाच्या बंदरांना जोडणाऱ्या रेल्वे संपर्काचा हा एक महत्त्वाचा दुवा ठरणार असून ** सुमारे 135 किलोमीटर लांबीचा हा रेल्वेमार्ग बोधन, बिलोली, नरसी, धामणगाव, मुखेड, सांगवी, लादगा, कुमठा, जळकोट आणि लातूर रोड या भागांतून जाणार आहे. '''बोधन-बिलोली-नरसी-मुखेड-जळकोट ते लातूर रोड रेल्वेमार्ग''' (बोधन-जळकोट-लातूररोड लोहमार्ग) [[वर्ग:भारतीय रेल्वे]] [[वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक]] [[वर्ग:कर्नाटकमधील रेल्वे वाहतूक]] l01j0kyx2gxt6gtbnhuutj44nomevwv 0 346219 2692689 2591176 2026-07-05T06:17:50Z अभय नातू 206 /* दंतकथा */ 2692689 wikitext text/x-wiki {{बदल}} [[चित्र:Vishnu_madhu_kaitabh.jpg|इवलेसे|260x260अंश| मधु आणि कैतभा यांच्या मृत्यूचा फोलिओ]] '''मधु''' ( Sanskrit: मधु , [[आंतरराष्ट्रीय संस्कृत वर्णमाला लिप्यंतरण|IAST]]: ''Madhu'') आणि '''कैटभ''' ( Sanskrit: कैटभ , [[आंतरराष्ट्रीय संस्कृत वर्णमाला लिप्यंतरण|IAST]]: Kaiṭabha ), '''ज्याला मधु-कैटभास''' देखील अनुवादित केले आहे, ही [[हिंदू ग्रंथ|हिंदू धर्मग्रंथातील]] दोन [[असुर|असुरांची]] नावे आहेत आणि [[हिंदू विश्वविज्ञान|हिंदू विश्वशास्त्राशी]] संबंधित आहेत. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/harivamsha-purana-dutt/d/doc485685.html|title=The World of Creation Begins: the Birth of Madhu and Kaitabha [Chapter 13]|last=www.wisdomlib.org|date=2020-11-14|website=www.wisdomlib.org|language=en|access-date=2022-10-21}}</ref> == दंतकथा == मधु आणि कैतभ हे दोघेही [[योगनिद्रा]] ध्यानस्थ अवस्थेत असताना देवता [[विष्णु|विष्णूच्या]] कानातील मेणापासून उत्पन्न झाले. त्याच्या नाभीतून एक कमळ उगवले, ज्यावर [[ब्रह्मदेव|ब्रह्म]], निर्माता, [[कॉसमॉस|विश्वाच्या]] निर्मितीचा विचार करत बसला. कमळावर पाण्याचे दोन दव थेंब विष्णूने निर्माण केले. एक थेंब मधासारखा गोड होता आणि त्या थेंबातून तामस (अंधार) या गुणधर्माने ओतप्रोत मधु उत्पन्न झाली. दुसरा थेंब कठीण होता, आणि त्यातून राजस (क्रियाकलाप) या गुणधर्माने ओतप्रोत कैटभाचा जन्म झाला. <ref>{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=N7LOZfwCDpEC&dq=madhu+kaitabha+rajas+tamas&pg=PA169|title=Handbook of Hindu Mythology|last=Williams|first=George M.|date=2008-03-27|publisher=OUP USA|isbn=978-0-19-533261-2|pages=169|language=en}}</ref> [[देवी-भागवत पुराण|देवी भागवत पुराणानुसार]], मधु आणि कैतभ यांची उत्पत्ती विष्णूच्या कानातल्या मेणापासून झाली आणि त्यांनी वाग्बीज मंत्राचा उपयोग करून देवी [[महादेवी|महादेवीला]] समर्पित ''[[तपस (भारतीय धर्म)|तपांचा]]'' दीर्घकाळ केला. देवीने त्यांना मृत्यूचे वरदान त्यांच्या संमतीनेच दिले, जे मंजूर झाले. मग गर्विष्ठ असुरांनी ब्रह्मदेवावर हल्ला करण्यास सुरुवात केली आणि वेद चोरले, स्वतःला पातालमध्ये लपवले. ब्रह्मदेवाने विष्णूची मदत मागितली आणि त्याला जागृत करण्यासाठी देवतेची स्तुती केली. त्यानंतर दोन असुरांनी विष्णूशी युद्ध केले आणि ते अपराजित राहिले. महादेवीच्या सल्ल्यानुसार, विष्णूने दोन असुरांचा नाश करण्यासाठी कपटाचा वापर केला. <ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/society/faith/The-Eternal-Tatva/article16068326.ece|title=The Eternal Tatva|date=2016-11-03|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|quote=They are invincible and protected by the boons which Sakti had granted. Sakti intervenes and helps Vishnu to slay them by using Her power to delude|access-date=2020-07-15}}</ref> विष्णूने दोन असुरांच्या शक्तींची प्रशंसा केली आणि सांगितले की त्यांना वरदान दिल्यास तो प्रसन्न होईल. हसत, गर्विष्ठ असुरांना, विष्णूविरुद्धच्या त्यांच्या विजयाचा अभिमान होता, ते म्हणाले की ते त्याला वरदान देण्यास तयार आहेत. विष्णूने चतुराईने मधु आणि कैतभ यांना मारण्याचे वरदान मागितले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.kamakoti.org/kamakoti/details/devibhagvatpurana4.html|title=Essence Of Devi Bhagavatha Purana Vishnu destroys Madhu|website=www.kamakoti.org|access-date=2020-07-15}}</ref> पराभूत होऊन, असुरांनी विष्णूला पाण्याशिवाय कोणत्याही ठिकाणी वध करण्याची विनंती केली, विश्वास ठेवला की ते अजूनही जमिनीवर अजिंक्य असतील. त्यांचा नंतर विष्णूने त्याच्या [[सुदर्शन चक्र|सुदर्शन चक्राने]] पराभव केला: <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/compilation/puranic-encyclopaedia/d/doc241663.html|title=Story of Kaiṭabha|last=www.wisdomlib.org|date=2019-01-28|website=www.wisdomlib.org|language=en|access-date=2022-10-21}}</ref> {{Quote|text=Mahāviṣṇu instantly raised his thighs which were enlarged to a great extent over the water as solid earth seeing which the Asuras enlarged their bodies to the extent of a thousand yojanas. But Mahāviṣṇu enlarged his thighs further, caught hold of Madhu and Kaiṭabha, laid them on his thighs and cut off their heads with his discus. महाविष्णूने तत्काळ आपल्या मांड्या उंचावल्या ज्या पाण्यावर घनदाट पृथ्वीसारख्या मोठ्या प्रमाणात वाढल्या होत्या, हे पाहून असुरांनी त्यांचे शरीर हजार योजनांइतके मोठे केले. परंतु महाविष्णूने आपल्या मांड्या आणखी वाढवल्या, मधु आणि कैटभ यांना पकडले, त्यांच्या मांडीवर ठेवले आणि त्यांच्या चक्राने त्यांचे डोके छाटले.|source=देवी भागवत पुराण, पुस्तक १}} [[भागवत पुराण|भागवत पुराणात]] असे म्हणले आहे की सृष्टीदरम्यान, मधु आणि कैटभ या असुरांनी [[ब्रह्मदेव|ब्रह्मदेवाकडून]] [[वेद]] चोरले आणि ते प्राचीन महासागराच्या पाण्यात खोलवर जमा केले. विष्णूने [[हयग्रीवा|हयग्रीव]] म्हणून प्रकट होऊन त्यांचा वध केला आणि वेद परत मिळवले. मधु आणि कैतभ यांचे शरीर २ गुणिले ६ मध्ये विखुरले &mdash; म्हणजे बारा तुकडे (दोन डोकी, दोन धड, चार हात आणि चार पाय). हे पृथ्वीच्या बारा भूकंपीय प्लेट्सचे प्रतिनिधित्व करतात. दुसऱ्या दंतकथेनुसार, मधु आणि कैतभ हे दोन असुर होते जे ब्रह्मदेवाचा नायनाट करण्यासाठी पुरेसे सामर्थ्यवान बनले होते. तथापि, ब्रह्मदेवाने त्यांना पाहिले आणि देवी महामायाकडे मदतीची याचना केली. त्यानंतर विष्णू जागे झाला आणि कट रचणारे दोन असुर मारले गेले. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.maavaishnodevi.org/madhu_kaithab.aspx|title=Shri Mata Vaishno Devi Shrine Board :: Holy Shrine :: Mythology & Legends :: The Story of Madhu & Kaithab|website=www.maavaishnodevi.org|access-date=2020-07-15|archive-date=2020-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022173823/https://www.maavaishnodevi.org/madhu_kaithab.aspx|url-status=dead}}</ref> यामुळे विष्णूला [[मधुसूदन]] - मधुचा मारेकरी आणि कैटभजित<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.prabhasakshi.com/articles-on-gods/lord-vishnu-avatar-names|title=भगवान श्रीविष्णु के प्रमुख अवतारों और उनके सभी नामों के बारे में जानिये|last=Prabhasakshi|date=2020-06-13|website=Prabhasakshi|language=hi|access-date=2024-03-14}}</ref>- कैटभाचा विजेता ही उपाधी देण्यात आली. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.wisdomlib.org/definition/kaitabha#purana|title=Kaitabha, Kaiṭabha: 17 definitions|last=www.wisdomlib.org|date=2017-09-24|website=www.wisdomlib.org|language=en|access-date=2022-10-21}}</ref> असुरांच्या पोटी धुंधु नावाचा मुलगा झाला असे [[महाभारत|महाभारतात]] म्हणले आहे. आपल्या पितरांना मारल्याबद्दल विष्णूविरुद्ध सूड घेण्याच्या इच्छेमुळे, [[इक्ष्वाकु]] वंशाचा राजा कुवलश्व आणि त्याच्या मुलांनी त्याचा वध केला. <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/compilation/puranic-encyclopaedia/d/doc241555.html|title=Story of Dhundhu|last=www.wisdomlib.org|date=2019-01-28|website=www.wisdomlib.org|language=en|access-date=2022-10-21}}</ref> == हे सुद्धा पहा == * हिंदू लोअर अँड लिजेंडचा शब्दकोश ({{ISBN|0-500-51088-1}} ) अण्णा धल्लापिकोला द्वारे == संदर्भ यादि == <references /> {{हिंदू देवता आणि ग्रंथ}} [[वर्ग:पुराणे]] [[वर्ग:हिंदू पौराणिक कथा]] [[वर्ग:असुर]] np0ssuh3vcao5ri4vw61jswtch5g4hf 0 348519 2692623 2688609 2026-07-04T16:14:36Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2692623 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = २०२४ आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता | image = | start_date = २५ एप्रिल | end_date = ७ मे २०२४ | administrator = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] | cricket format = [[महिला ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय|ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = गट [[राऊंड-रॉबिन स्पर्धा|राऊंड-रॉबिन]] आणि [[प्ले-ऑफ]] | host = {{flag|संयुक्त अरब अमिराती}} | champions = {{crw|SL}} | count = २ | runner up = {{crw|SCO}} | participants = १० | matches = २३ | most runs = {{crwicon|SL}} [[चामरी अटपट्टू]] (२२६) | most wickets = {{crwicon|SCO}} [[राहेल स्लेटर]] (११) | player of the series = {{crwicon|SCO}} [[कॅथ्रिन ब्राइस]] | website = [https://www.icc-cricket.com/tournaments/icc-womens-t20-world-cup-qualifier आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद] | previous_year = २०२२ | previous_tournament = २०२२ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक पात्रता | next_year = | next_tournament = }} '''२०२४ आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता''' ही एप्रिल आणि मे २०२४ मध्ये अबू धाबी येथे आयोजित केलेली आंतरराष्ट्रीय [[क्रिकेट]] स्पर्धा होती.<ref name="icc">{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/automatic-qualifiers-for-icc-womens-t20-world-cup-2024-confirmed |title=Automatic qualifiers for ICC Women’s T20 World Cup 2024 confirmed |work=International Cricket Council |access-date=28 February 2023}}</ref> ही [[आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता]] स्पर्धेची सहावी आवृत्ती होती आणि [[२०२४ आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक]] स्पर्धेसाठी पात्रता स्पर्धा म्हणून काम केले.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/pathway-to-icc-womens-t20-world-cup-2024-qualification-begins-in-europe |title=Pathway to ICC Women’s T20 World Cup 2024 Qualification begins in Europe |work=International Cricket Council |access-date=16 May 2023}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/teams-confirmed-for-the-icc-womens-t20-world-cup-global-qualifier-2024 |title=Teams confirmed for the ICC Women's T20 World Cup Global Qualifier 2024 |work=International Cricket Council |access-date=17 December 2023}}</ref> सहभागी दहा संघांना पाचच्या दोन गटात विभागण्यात आले होते.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/groups-fixtures-confirmed-for-icc-women-s-t20-world-cup-qualifier-2024 |title=Groups, fixtures confirmed for ICC Women's T20 World Cup Qualifier 2024 |work=International Cricket Council |access-date=21 March 2024}}</ref> दोन अंतिम स्पर्धक (स्कॉटलंड आणि श्रीलंका) २०२४ महिला टी-२० विश्वचषकासाठी पात्र ठरले.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/articles/cqlnwe4k1kpo |title=Scotland reach T20 World Cup for first time after beating Ireland |work=BBC Sport |access-date=5 May 2024}}</ref> स्कॉटलंडने त्यांच्या उपांत्य फेरीच्या सामन्यात आयर्लंडचा आठ गडी राखून पराभव करून त्यांच्या पहिल्या महिला टी-२० विश्वचषकासाठी पात्र ठरले.<ref>{{cite news |url=https://emergingcricket.com/news/cool-kathryn-bryce-leads-scotland-to-first-womens-t20-world-cup-qualification/ |title=Cool Kathryn Bryce leads Scotland to first Women's T20 World Cup qualification |work=Emerging Cricket |access-date=6 May 2024}}</ref> क्वालिफायरचा अंतिम सामना श्रीलंकेने ६८ धावांनी जिंकला.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/articles/cgrwp37zkrpo |title=Scotland lose final & will face England in T20 World Cup |work=BBC Sport |access-date=7 May 2024}}</ref> ==पात्रता== {| class="wikitable" |+ !पात्रतेचे साधन !तारीख !यजमान !बर्थ !पात्र |- ! colspan="5" |स्वयंचलित पात्र |- |[[२०२३ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक|२०२३ टी-२० विश्वचषक]] |१०–२६ फेब्रुवारी २०२३ |{{flagicon|South Africa}} दक्षिण आफ्रिका |style="text-align:center;" |२ |{{crw|IRE}}<br/>{{crw|SL}} |- ! colspan="5" |प्रादेशिक पात्रता |- |[[२०२३ आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक आशिया पात्रता|आशिया]] |३१ ऑगस्ट–९ सप्टेंबर २०२३ |{{flagicon|Malaysia}} मलेशिया |style="text-align:center;" |२ |{{crw|THA}}<br/>{{crw|UAE}} |- |[[२०२३ आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक ईएपी पात्रता|पूर्व आशिया-पॅसिफिक]] |१–८ सप्टेंबर २०२३ |{{flagicon|Vanuatu}} वानूआतू |style="text-align:center;" |१ |{{crw|VAN}} |- |[[२०२३ आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक अमेरिका पात्रता|अमेरिका]] |४–११ सप्टेंबर २०२३ |{{flagicon|USA}} संयुक्त राष्ट्र |style="text-align:center;" |१ |{{crw|USA}} |- |[[२०२३ आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक युरोप पात्रता|युरोप]] |६–१२ सप्टेंबर २०२३ |{{flagicon|Spain}} स्पेन |style="text-align:center;" |२ |{{crw|NED}}<br/>{{crw|SCO}} |- |[[२०२३ आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक आफ्रिका पात्रता|आफ्रिका]] |९–१७ डिसेंबर २०२३ |{{flagicon|Uganda}} युगांडा |style="text-align:center;" |२ |{{crw|UGA}}<br/>{{crw|ZIM}} |- !एकूण ! ! !१० ! |} ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- ! {{crw|IRE}}<ref>{{cite web |url=https://cricketireland.ie/news/squad-announced/ |title=Squad announced |work=Cricket Ireland |access-date=20 March 2024}}</ref> ! {{crw|NED}}<ref>{{cite web |url=https://www.kncb.nl/en/news/dutch-womens-cricket-team-to-play-t20-world-cup-qualifier-in-abu-dhabi/ |title=Dutch women's cricket team to play T20 World Cup Qualifier in Abu Dhabi |work=Royal Dutch Cricket Association |access-date=15 March 2024 }}{{मृत दुवा|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ! {{crw|SCO}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricketscotland.com/scotland-squad-named-for-icc-womens-t20-world-cup-qualifier/ |title=Scotland squad named for ICC Women's T20 World Cup Qualifier |work=Cricket Scotland |access-date=22 March 2024}}</ref> ! {{crw|SRI}}<ref>{{cite web |url=https://srilankacricket.lk/2024/04/sri-lanka-squad-for-icc-womens-t20-world-cup-global-qualifier-2024/ |title=Sri Lanka squad for ICC Women’s T20 World Cup Global Qualifier 2024 |work=Sri Lanka Cricket |access-date=11 April 2024}}</ref> ! {{crw|THA}}<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/CricketThai/posts/pfbid0s3VRRXNK5bLfYYEEAoXxyNCPdGzpvxGqw9pbxu35RYpK71k4xBRvDqrBJvfquEfsl |title=CAT announced Thailand Women’s squad for the upcoming ICC - International Cricket Council WOMENS T20 WORLD CUP QUALIFIER 2024 , UAE |work=Cricket Association of Thailand |via=Facebook |access-date=16 April 2024}}</ref> |- |valign=top| * [[लॉरा डेलनी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[एवा कॅनिंग]] * [[अलाना डॅलझेल]] * [[जॉर्जिना डेम्प्सी]] * [[एमी हंटर]] ([[यष्टिरक्षक]]) * [[अर्लीन केली]] * [[गॅबी लुईस]] * [[लुईस लिटल]] * जोआना लॉफरन ([[यष्टिरक्षक]]) * [[जेन मॅग्वायर]] * [[कॅरा मरे]] * [[लिआह पॉल]] * [[ओर्ला प्रेंडरगास्ट]] * [[एमायर रिचर्डसन]] * [[रेबेका स्टोकेल]] |valign=top| * [[हेदर सीगर्स]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * मेरेल डेकेलिंग * [[कॅरोलिन डि लँग]] * [[बाबेट डी लीडे]] ([[यष्टिरक्षक]]) * [[स्टेरे कॅलिस]] * सान्या खुराणा * [[हॅना लँडहीर]] * [[इवा लिंच]] * फेबे मोल्केनबोअर * [[फ्रेडरिक ओव्हरडिक]] * [[रॉबिन रियकी]] * [[सिल्व्हर सीगर्स]] * कार्लिजन व्हॅन कुलविजक * [[जॉलिएन फान फिले]] * [[आयरिस झ्विलिंग]] |valign=top| * [[कॅथ्रिन ब्राइस]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]])<ref name="KB" group="n">[[सॅरा ब्राइस]] ने अंतिम फेरीत स्कॉटलंडचे नेतृत्व केले.</ref> * [[क्लो एबेल]] * [[सॅरा ब्राइस]] ([[यष्टिरक्षक]]) * [[डार्सी कार्टर]] * [[प्रियानाझ चॅटर्जी]] * [[कॅथेरिन फ्रेझर]] * [[सास्किया हॉर्ले]] * [[लॉर्ना जॅक]] ([[यष्टिरक्षक]]) * [[आइल्सा लिस्टर]] ([[यष्टिरक्षक]]) * [[अब्ताहा मकसूद]] * [[मेगन मॅककॉल]] * [[हॅना रेनी]] * नईमा शेख * [[राहेल स्लेटर]] * [[एलेन वॉटसन]] ([[यष्टिरक्षक]]) |valign=top| * [[चामरी अटपट्टू]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[निलाक्षी डी सिल्वा]] * [[कविशा दिलहारी]] * शशिनी गिम्हणी * [[विश्मी गुणरत्ने]] * [[हंसिमा करुणारत्ने]] * [[काव्या कविंदी]] * [[अचिनी कुलसूर्या]] * [[सुगंधिका कुमारी]] * [[हसिनी परेरा]] * [[उदेशिका प्रबोधनी]] * [[इनोशी प्रियदर्शनी]] * [[इनोका रणवीरा]] * [[हर्षिता मादवी|हर्षिता समरविक्रम]] * [[अनुष्का संजीवनी]] ([[यष्टिरक्षक]]) |valign=top| * [[नरुएमोल चैवाई]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[थीपचा पुत्थावॉन्ग]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उपकर्णधार]]) * [[नत्ताया बूचाथम]] * नन्नफट चौहान * [[नत्ताकन चांतम]] * सुनिदा चतुरंगरत्न * [[ओन्निचा कांचोम्पू]] * [[रोझनॅन कानोह]] * सुवानन खियाओतो ([[यष्टिरक्षक]]) * [[सुलीपोर्न लाओमी]] * [[फन्नीता माया]] * चयानिसा फेंगपेन * [[चानिदा सुत्थिरुआंग]] * [[अपिसरा सुवांचनरात्री]] |- ! {{crw|UGA}}<ref>{{cite web |url=http://www.ugandacricket.com/index.php/domestic-league/32-women-s-t20/944-janet-mbabazi-to-lead-victoria-pearls-at-the-t20-global-qualifiers |title=Janet Mbabazi To Lead Victoria Pearls At The T20 Global Qualifiers |work=Uganda Cricket Association |access-date=4 April 2024 |archive-date=2024-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240519083027/http://ugandacricket.com/index.php/domestic-league/32-women-s-t20/944-janet-mbabazi-to-lead-victoria-pearls-at-the-t20-global-qualifiers |url-status=dead }}</ref> ! {{crw|UAE}}<ref>{{cite web |url=https://emiratescricket.com/news-detail/OBqnkEKQe1G3bJYvV0AZ |title=Esha Oza to lead UAE in quadrangular series and ICC Women's T20 World Cup Qualifier |work=Emirates Cricket Board |access-date=13 April 2024}}</ref> ! {{crw|USA}}<ref>{{cite web |url=https://usacricket.org/media-release/usa-cricket-names-squad-for-icc-womens-t20-world-cup-global-qualifier-2/ |title=USA Cricket names squad for ICC Women's T20 World Cup Global Qualifier |work=USA Cricket |access-date=19 March 2024}}</ref> ! {{crw|VAN}}<ref>{{cite web |url=https://www.cricket.vu/post/holiday-inn-resort-vanuatu-women-s-team-unveiled-ahead-of-icc-women-s-t20-world-cup-global-qualifier |title=Holiday Inn Resort Vanuatu Women’s Team unveiled ahead of ICC Women’s T20 World Cup Global Qualifier in Abu Dhabi |work=Vanuatu Cricket Association |access-date=25 March 2024}}</ref> ! {{crw|ZIM}}<ref>{{cite web |url=https://www.zimcricket.org/news/2943/ZC-names-squad-for-ICC-Women%E2%80%99s-T20-World-Cup-Qualifier |title=ZC names squad for ICC Women’s T20 World Cup Qualifier |work=Zimbabwe Cricket |access-date=13 April 2024}}</ref> |- |valign=top| * [[जॅनेट म्बाबाझी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[रिटा मुसमाळी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उपकर्णधार]]) * सारा अकितेंग * प्रॉस्कोव्हिया अलाको * लोर्ना अनायत * एव्हलिन एनीपो * मलिसा एरिओकोट * [[कॉन्सी अवेको]] * [[केविन अविनो]] ([[यष्टिरक्षक]]) * एस्थर इलोकू * फिओना कुलुमे * [[इम्मॅक्युलेट नाकीसूयी]] * [[स्टेफनी नम्पीना]] * ग्लोरिया ओबुकोर * सारा वालाझा |valign=top| * [[ईशा ओझा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], [[यष्टिरक्षक]]) * [[समायरा धरणीधरका]] * [[कविशा कुमारी|कविशा इगोडगे]] * [[सिया गोखले]] * [[हीना होतचंदानी]] * अल मसीरा जहांगीर * लावण्य केणी * सुरक्षा कोट्टे * वैष्णवे महेश * इंधुजा नंदकुमार * अवनी पाटील * रिनिता राजित * [[तीर्थ सतीश]] ([[यष्टिरक्षक]]) * [[खुशी शर्मा]] * मेहक ठाकूर |valign=top| * [[सिंधु श्रीहर्ष]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[अनिका कोलन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उपकर्णधार]], [[यष्टिरक्षक]]) * जिवना आरास * [[गार्गी भोगले]] * आदितीबा चुडासामा * दिशा धिंग्रा * पूजा गणेश ([[यष्टिरक्षक]]) * सानवी इम्मादी * [[गीतिका कोडाली]] * पूजा शाह * रितू सिंग * सई तन्मयी इयुंनि * [[सुहानी थडानी]] * [[इशानी वाघेला]] * जेसिका विल्थगामुवा |valign=top| * [[सेलिना सोलमन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * राहेल अँड्र्यू * मायलिसे कार्लोट ([[यष्टिरक्षक]]) * अल्विना चिलिया * गिलियन चिलिया ([[यष्टिरक्षक]]) * लेमाउरी चिलिया * लिझिंग हनोख * नतालिया काकोर * व्हॅलेंटा लांगियाटू * विकी मानसाळे * नसीमना नाविका * रेलाइन ओवा * सुसान स्टीफन * महिना तरिमियाला ([[यष्टिरक्षक]]) * व्हेनेसा विरा |valign=top| * [[मेरी-ॲन मुसोंडा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * [[फ्रांसिस्का चिपारे]] * [[चिएद्झा हुरुरू]] ([[यष्टिरक्षक]]) * लिंडोकुहळे माभेरो * [[प्रेशियस मरान्गे]] * [[शार्नी मायर्स]] * [[ऑड्रे मझ्विशाया]] * [[चिपो मुगेरी-तिरीपानो]] * [[पेल्लागिया मुजाजी]] * [[मोदेस्तर मुपाचिक्वा]] ([[यष्टिरक्षक]]) * केलीस एनधलोवू * [[ॲशली न्दिराया]] * [[जोसेफिन कोमो]] * [[नॉमवेलो सिबंदा]] * [[लॉरीन त्शुमा]] |} ==सराव सामने== स्पर्धेपूर्वी, दहा सहभागी पक्षांपैकी प्रत्येकाने स्पर्धेतील इतर संघांविरुद्ध दोन अधिकृत सराव खेळ खेळले.<ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/warm-up-round-up-sri-lanka-scotland-dominant-ahead-of-icc-women-s-t20-world-cup-qualifier |title=Warm-up round-up: Sri Lanka, Scotland dominant ahead of ICC Women's T20 World Cup Qualifier |work=International Cricket Council |access-date=23 April 2024}}</ref> {{hidden begin |title = सराव सामने |titlestyle = background:lightblue; }} {{Single-innings cricket match | date = २१ एप्रिल २०२४ | time = १०:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|THA}} | team2 = {{crw|UAE}} | score1 = १०६/७ (२० षटके) | runs1 = [[नरुएमोल चैवाई]] ३९ (४८) | wickets1 = [[हीना होतचंदानी]] २/१६ (४ षटके) | score2 = १०७/२ (१४.३ षटके) | runs2 = [[ईशा ओझा]] ६१[[नाबाद|*]] (४२) | wickets2 = [[थीपचा पुत्थावॉन्ग]] १/१० (३ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425631.html धावफलक] | venue = [[टॉलरन्स ओव्हल]], [[अबू धाबी]] | umpires = सारा डंबनेवाना (झिम्बाब्वे) आणि [[गाझी सोहेल (क्रिकेट पंच)|गाझी सोहेल]] (बांगलादेश) | motm = [[ईशा ओझा]] (यूएई) | toss = थायलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २१ एप्रिल २०२४ | time = १०:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|IRE}} | team2 = {{crw|SCO}} | score1 = ९८ (१७.५ षटके) | runs1 = [[लॉरा डेलनी]] २७ (२५) | wickets1 = [[प्रियानाझ चॅटर्जी]] ३/१७ (३ षटके) | score2 = १००/२ (१६.१ षटके) | runs2 = [[सॅरा ब्राइस]] ३४[[नाबाद|*]] (२५)<!--आयसीसी कार्डमध्ये [[सस्किया हॉर्ले]] ३६* (४६) सह सर्वोच्च स्कोअरिंग आहे--> | wickets2 = [[एवा कॅनिंग]] १/९ (३ षटके) | result = स्कॉटलंड ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425632.html धावफलक] | venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम#नर्सरी मैदान|मोहन ओव्हल]], [[अबू धाबी]] | umpires = [[शॉन हेग]] (न्यू झीलंड) आणि लिसा मॅककेब (ऑस्ट्रेलिया) | motm = [[सॅरा ब्राइस]] (स्कॉटलंड) | toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २१ एप्रिल २०२४ | time = १५:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|SL}} | team2 = {{crw|NED}} | score1 = १८२/४ (२० षटके) | runs1 = [[विश्मी गुणरत्ने]] ४९[[नाबाद|*]] (३१) | wickets1 = [[इवा लिंच]] २/३२ (४ षटके) | score2 = १२०/९ (२० षटके) | runs2 = [[बाबेट डी लीडे]] ४१ (३३) | wickets2 = [[कविशा दिलहारी]] २/९ (३ षटके) | result = श्रीलंकेचा ६३ धावांनी विजय झाला | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425628.html धावफलक] | venue = [[टॉलरन्स ओव्हल]], [[अबू धाबी]] | umpires = [[शिवानी मिश्रा]] (कतार) आणि [[डेदुनु सिल्वा]] (श्रीलंका) | motm = [[कविशा दिलहारी]] (श्रीलंका) | toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २१ एप्रिल २०२४ | time = १५:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|UGA}} | team2 = {{crw|VAN}} | score1 = ११९/६ (२० षटके) | runs1 = [[रिटा मुसमाळी]] ३५[[नाबाद|*]] (३०) | wickets1 = राहेल अँड्र्यू २/१९ (४ षटके) | score2 = ८४/४ (२० षटके) | runs2 = राहेल अँड्र्यू ४१ (५०) | wickets2 = इम्मॅक्युलाते नांदेरा<!--घोषणेमध्ये नंदेराचा उल्लेख आहे आणि म्हणून तो तेथे राखीव किंवा बदली म्हणून देखील असू शकतो, विशेषत: काही आठवड्यांपूर्वी संघाचे नाव देण्यात आले होते. आयसीसी आणि क्रिकइन्फोने तिची यादी केली आहे म्हणून आम्ही देखील/अन्यथा माहीत नसल्यास.--> १/६ (२ षटके) | result = युगांडा ३५ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425630.html धावफलक] | venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम#नर्सरी मैदान|मोहन ओव्हल]], [[अबू धाबी]] | umpires = [[शॉन हेग]] (न्यू झीलंड) आणि [[नारायणन जननी]] (भारत) | motm = | toss = युगांडाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २१ एप्रिल २०२४ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{crw-rt|USA}} | team2 = {{crw|ZIM}} | score1 = १२४/४ (२० षटके) | runs1 = [[अनिका कोलन]] ३७ (३९) | wickets1 = लिंडोकुहळे माभेरो २/२२ (४ षटके) | score2 = १२५/४ (१९ षटके) | runs2 = [[जोसेफिन कोमो]] ३८ (३८) | wickets2 = रितू सिंग १/१२ (३ षटके) | result = झिम्बाब्वे ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425629.html धावफलक] | venue = [[टॉलरन्स ओव्हल]], [[अबू धाबी]] | umpires = केरिन क्लास्ते (दक्षिण आफ्रिका) आणि [[शिवानी मिश्रा]] (कतार) | motm = लिंडोकुहळे माभेरो (झिम्बाब्वे) | toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २३ एप्रिल २०२४ | time = १०:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|SCO}} | team2 = {{crw|ZIM}} | score1 = १९७/४ (२० षटके) | runs1 = [[सास्किया हॉर्ले]] ८२[[नाबाद|*]] (४९) | wickets1 = [[शार्नी मायर्स]] १/१२ (१ षटक) | score2 = १६५/० (२० षटके) | runs2 = [[शार्नी मायर्स]] १०२[[नाबाद|*]] (६७) | wickets2 = | result = स्कॉटलंड ३२ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425637.html धावफलक] | venue = [[टॉलरन्स ओव्हल]], [[अबू धाबी]] | umpires = [[शॉन हेग]] (न्यू झीलंड) आणि केरिन क्लास्टे (दक्षिण आफ्रिका) | motm = [[सास्किया हॉर्ले]] (स्कॉटलंड) | toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २३ एप्रिल २०२४ | time = १०:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|NED}} | team2 = {{crw|THA}} | score1 = ११५/७ (२० षटके) | runs1 = [[बाबेट डी लीडे]] ३० (२५) | wickets1 = [[सुलेपोर्न लाओमी]] ३/१४ (४ षटके) | score2 = ११५ (२० षटके) | runs2 = [[नान्नापत काँचारोएन्काई]] ३६ (४१) | wickets2 = मेरेल डेकेलिंग २/१६ (३ षटके) | result = सामना बरोबरीत सुटला<br />(नेदरलँड्सने [[सुपर ओव्हर]] जिंकली) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425634.html धावफलक] | venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम#नर्सरी मैदान|मोहन ओव्हल]], [[अबू धाबी]] | umpires = सारा डंबनेवाना (झिम्बाब्वे) आणि [[गाझी सोहेल (क्रिकेट पंच)|गाझी सोहेल]] (बांगलादेश) | motm = [[हेदर सीगर्स]] (नेदरलँड) | toss = थायलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = सुपर ओव्हर: थायलंड ९/०, नेदरलँड १०/०. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २३ एप्रिल २०२४ | time = १५:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|VAN}} | team2 = {{crw|SL}} | score1 = ५८ (१७ षटके) | runs1 = व्हॅलेंटा लांगियाटू १२ (२१) | wickets1 = शशिनी गिम्हणी ३/१२ (४ षटके) | score2 = ५९/१ (८.२ षटके) | runs2 = [[हसिनी परेरा]] २७[[नाबाद|*]] (२८) | wickets2 = राहेल अँड्र्यू १/७ (२ षटके) | result = श्रीलंका ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425636.html धावफलक] | venue = [[टॉलरन्स ओव्हल]], [[अबू धाबी]] | umpires = [[नारायणन जननी]] (भारत) आणि लिसा मॅककेब (ऑस्ट्रेलिया) | motm = शशिनी गिम्हणी (श्रीलंका) | toss = वानुआतुने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २३ एप्रिल २०२४ | time = १५:०० | daynight = | team1 = {{crw-rt|USA}} | team2 = {{crw|IRE}} | score1 = ११९/९ (२० षटके) | runs1 = दिशा धिंग्रा १७ (१७) | wickets1 = [[एमायर रिचर्डसन]] ३/१३ (४ षटके) | score2 = १२०/६ (१५.२ षटके) | runs2 = [[एमी हंटर]] ३४ (२६) | wickets2 = [[गीतिका कोडाली]] २/२५ (४ षटके) | result = आयर्लंडने ४ गडी राखून विजय मिळवला | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425635.html धावफलक] | venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम#नर्सरी मैदान|मोहन ओव्हल]], [[अबू धाबी]] | umpires = [[डेदुनु सिल्वा]] (श्रीलंका) आणि [[गाझी सोहेल (क्रिकेट पंच)|गाझी सोहेल]] (बांगलादेश) | motm = [[एमायर रिचर्डसन]] (आयर्लंड) | toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २३ एप्रिल २०२४ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{crw-rt|UGA}} | team2 = {{crw|UAE}} | score1 = ६९/९ (२० षटके) | runs1 = प्रॉस्कोव्हिया अलाको १५ (३५) | wickets1 = [[कविशा कुमारी|कविशा इगोदगे]] २/६ (२ षटके) | score2 = ७१/१ (१३.३ षटके) | runs2 = [[खुशी शर्मा]] ३७[[नाबाद|*]] (३७) | wickets2 = सारा अकितेंग १/२३ (३.३ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425633.html धावफलक] | venue = [[टॉलरन्स ओव्हल]], [[अबू धाबी]] | umpires = लिसा मॅककेब (ऑस्ट्रेलिया) आणि [[शिवानी मिश्रा]] (कतार) | motm = [[खुशी शर्मा]] (यूएई) | toss = युगांडाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} {{hidden end}} ==गट फेरी== ===गट अ=== ====गुण सारणी==== {{२०२४ आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता गट अ गुणफलक}} स्रोत:[https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-qualifier-2024-1425615/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो]<br />{{color box|#cfc}} [[#बाद फेरी|बाद फेरी]]साठी पात्र<br /> ====फिक्स्चर==== {{Single-innings cricket match | date = २५ एप्रिल २०२४ | time = १५:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|SL}} | team2 = {{crw|THA}} | score1 = १२२/५ (२० षटके) | runs1 = [[निलाक्षी डी सिल्वा]] २९[[नाबाद|*]] (२०) | wickets1 = [[चानिदा सुत्थिरुआंग]] १/१५ (३ षटके) | score2 = ५५ (१६.२ षटके) | runs2 = [[नान्नापत काँचारोएन्काई]] १८ (२७) | wickets2 = [[इनोशी प्रियदर्शनी]] ३/१४ (४ षटके) | result = श्रीलंकेचा ६७ धावांनी विजय झाला | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425638.html धावफलक] | venue = [[टॉलरन्स ओव्हल]], [[अबू धाबी]] | umpires = सारा डंबनेवाना (झिम्बाब्वे) आणि [[नारायणन जननी]] (भारत) | motm = [[इनोशी प्रियदर्शनी]] (श्रीलंका) | toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २५ एप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|SCO}} | team2 = {{crw|UGA}} | score1 = १६१/३ (२० षटके) | runs1 = [[सास्किया हॉर्ले]] ६१[[नाबाद|*]] (५२) | wickets1 = [[इम्मॅक्युलेट नाकीसूयी]] १/२९ (४ षटके) | score2 = ५२ (१२.२ षटके) | runs2 = फिओना कुलुमे १६[[नाबाद|*]] (१६) | wickets2 = [[राहेल स्लेटर]] ५/१७ (४ षटके) | result = स्कॉटलंड १०९ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425640.html धावफलक] | venue = [[टॉलरन्स ओव्हल]], [[अबू धाबी]] | umpires = [[शिवानी मिश्रा]] (कतार) आणि [[गाझी सोहेल (क्रिकेट पंच)|गाझी सोहेल]] (बांगलादेश) | motm = [[राहेल स्लेटर]] (स्कॉटलंड) | toss = युगांडाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[राहेल स्लेटर]] (स्कॉटलंड) ने टी२०आ मध्ये तिचे पहिले पाच बळी घेतले.{{cn|date=April 2024}} }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २७ एप्रिल २०२४ | time = १५:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|USA}} | team2 = {{crw|UGA}} | score1 = ११०/५ (२० षटके) | runs1 = [[सिंधु श्रीहर्ष]] २६ (२८) | wickets1 = सारा अकितेंग १/१८ (४ षटके) | score2 = ११४/२ (१८.२ षटके) | runs2 = [[इम्मॅक्युलेट नाकीसूयी]] ७१[[नाबाद|*]] (६४) | wickets2 = [[गीतिका कोडाली]] १/९ (३.२ षटके) | result = युगांडा ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425643.html धावफलक] | venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबू धाबी]] | umpires = सारा डंबनेवाना (झिम्बाब्वे) आणि [[गाझी सोहेल (क्रिकेट पंच)|गाझी सोहेल]] (बांगलादेश) | motm = [[इम्मॅक्युलेट नाकीसूयी]] (युगांडा) | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २७ एप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|SCO}} | team2 = {{crw|SL}} | score1 = ९४ (१८.१ षटके) | runs1 = [[लॉर्ना जॅक]] २४ (२८) | wickets1 = [[कविशा दिलहारी]] ४/१३ (३.१ षटके) | score2 = ९५/० (१०.१ षटके) | runs2 = [[चामरी अटपट्टू]] ५९[[नाबाद|*]] (३५) | wickets2 = | result = श्रीलंका १० गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425645.html धावफलक] | venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबू धाबी]] | umpires = [[नारायणन जननी]] (भारत) आणि सारा डंबनेवाना (झिम्बाब्वे) | motm = [[कविशा दिलहारी]] (श्रीलंका) | toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २९ एप्रिल २०२४ | time = १५:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|SCO}} | team2 = {{crw|USA}} | score1 = १४९/६ (२० षटके) | runs1 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] ५७[[नाबाद|*]] (५१) | wickets1 = [[इशानी वाघेला]] २/१७ (४ षटके) | score2 = १०५/८ (२० षटके) | runs2 = [[इशानी वाघेला]] ३० (२६) | wickets2 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] ४/१७ (४ षटके) | result = स्कॉटलंड ४४ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425646.html धावफलक] | venue = [[टॉलरन्स ओव्हल]], [[अबू धाबी]] | umpires = सारा डंबनेवाना (झिम्बाब्वे) आणि [[शॉन हेग]] (न्यू झीलंड) | motm = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] (स्कॉटलंड) | toss = अमेरिकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = सानवी इम्मादी (यूएसए) ने तिचे टी२०आ पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २९ एप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|UGA}} | team2 = {{crw|THA}} | score1 = ६२ (१७.४ षटके) | runs1 = [[रिटा मुसमाळी]] २४ (२२) | wickets1 = [[नत्ताया बूचाथम]] २/८ (२.४ षटके) | score2 = ६४/१ (११.३ षटके) | runs2 = [[नत्ताकन चांतम]] ३४[[नाबाद|*]] (४३) | wickets2 = सारा अकितेंग १/१८ (३ षटके) | result = थायलंड ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425648.html धावफलक] | venue = [[टॉलरन्स ओव्हल]], [[अबू धाबी]] | umpires = [[नारायणन जननी]] (भारत) आणि [[डेदुनु सिल्वा]] (श्रीलंका) | motm = [[नत्ताकन चांतम]] (थायलंड) | toss = थायलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १ मे २०२४ | time = १५:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|SL}} | team2 = {{crw|UGA}} | score1 = १५४/४ (२० षटके) | runs1 = [[विश्मी गुणरत्ने]] ७३[[नाबाद|*]] (६४) | wickets1 = [[जेनेट एमबाबाझी]] १/१९ (२ षटके) | score2 = ८७ (१९.२ षटके) | runs2 = प्रॉस्कोव्हिया अलाको ३६ (३२) | wickets2 = [[इनोका रणवीरा]] २/१० (३ षटके) | result = श्रीलंकेचा ६७ धावांनी विजय झाला | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425651.html धावफलक] | venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबू धाबी]] | umpires = सारा डंबनेवाना (झिम्बाब्वे) आणि [[शॉन हेग]] (न्यू झीलंड) | motm = [[विश्मी गुणरत्ने]] (श्रीलंका) | toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = शशिनी गिम्हानी (श्रीलंका) यांनी तिचे टी२०आ पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १ मे २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|USA}} | team2 = {{crw|THA}} | score1 = ५४ (१७.५ षटके) | runs1 = [[इशानी वाघेला]] १५[[नाबाद|*]] (२२) | wickets1 = [[थीपचा पुत्थावॉन्ग]] ४/१२ (४ षटके) | score2 = ५६/१ (९.२ षटके) | runs2 = [[नान्नापत काँचारोएन्काई]] ३१[[नाबाद|*]] (२५) | wickets2 = [[गीतिका कोडाली]] १/१३ (२ षटके) | result = थायलंड ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425653.html धावफलक] | venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबू धाबी]] | umpires = केरिन क्लास्ते (दक्षिण आफ्रिका) आणि [[डेदुनु सिल्वा]] (श्रीलंका) | motm = [[थीपचा पुत्थावॉन्ग]] (थायलंड) | toss = थायलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = पूजा गणेश (संयुक्त राज्य) ने तिचे टी२०आ पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ३ मे २०२४ | time = १५:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|THA}} | team2 = {{crw|SCO}} | score1 = ९९/५ (२० षटके) | runs1 = [[नरुएमोल चैवाई]] ३६[[नाबाद|*]] (४७) | wickets1 = [[हॅना रेनी]] २/१२ (३ षटके) | score2 = १००/४ (१७.५ षटके) | runs2 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] ६३[[नाबाद|*]] (५८) | wickets2 = [[चानिदा सुत्थिरुआंग]] २/१८ (४ षटके) | result = स्कॉटलंड ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425654.html धावफलक] | venue = [[टॉलरन्स ओव्हल]], [[अबू धाबी]] | umpires = [[शिवानी मिश्रा]] (कतार) आणि [[डेदुनु सिल्वा]] (श्रीलंका) | motm = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] (स्कॉटलंड) | toss = थायलंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ३ मे २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|SL}} | team2 = {{crw|USA}} | score1 = १२३/४ (२० षटके) | runs1 = [[हंसिमा करुणारत्ने]] २५[[नाबाद|*]] (२७) | wickets1 = सानवी इमादी १/१४ (४ षटके) | score2 = १०५/६ (२० षटके) | runs2 = दिशा धिंग्रा २८ (२९) | wickets2 = [[चामरी अटपट्टू]] ३/१४ (४ षटके) | result = श्रीलंकेचा १८ धावांनी विजय झाला | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425656.html धावफलक] | venue = [[टॉलरन्स ओव्हल]], [[अबू धाबी]] | umpires = [[नारायणन जननी]] (भारत) आणि केरिन क्लास्ते (दक्षिण आफ्रिका) | motm = [[चामरी अटपट्टू]] (श्रीलंका) | toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = पूजा शाह (अमेरिका) ने तिचे टी२०आ पदार्पण केले. }} ===गट ब=== ====गुण सारणी==== {{२०२४ आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक पात्रता गट ब गुणफलक}} स्रोत:[https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-qualifier-2024-1425615/points-table-standings ईएसपीएन क्रिकइन्फो]<br />{{color box|#cfc}} [[#बाद फेरी|बाद फेरी]]साठी पात्र<br /> ====फिक्स्चर==== {{Single-innings cricket match | date = २५ एप्रिल २०२४ | time = १५:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|UAE}} | team2 = {{crw|IRE}} | score1 = १०५/९ (२० षटके) | runs1 = [[खुशी शर्मा]] २४ (२८) | wickets1 = [[अर्लीन केली]] २/१२ (३ षटके) | score2 = १०६/४ (१६.१ षटके) | runs2 = [[गॅबी लुईस]] २७ (२२) | wickets2 = [[ईशा ओझा]] ३/१३ (४ षटके) | result = आयर्लंड ६ गडी राखून जिंकला | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425639.html धावफलक] | venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबू धाबी]] | umpires = केरिन क्लास्ते (दक्षिण आफ्रिका) आणि लिसा मॅककेब (ऑस्ट्रेलिया) | motm = [[एमायर रिचर्डसन]] (आयर्लंड) | toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २५ एप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|ZIM}} | team2 = {{crw|VAN}} | score1 = ६१ (१३.३ षटके) | runs1 = [[शार्नी मायर्स]] १६ (१२) | wickets1 = नसीमना नाविका ४/१३ (४ षटके) | score2 = ६२/४ (१६.३ षटके) | runs2 = नसीमना नाविका २१ (३६) | wickets2 = [[ऑड्रे मझ्विशाया]] २/७ (४ षटके) | result = वानुआटू ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425641.html धावफलक] | venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबू धाबी]] | umpires = [[शॉन हेग]] (न्यू झीलंड) आणि [[डेदुनु सिल्वा]] (श्रीलंका) | motm = नसीमना नाविका (वानूआतू) | toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २७ एप्रिल २०२४ | time = १५:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|NED}} | team2 = {{crw|VAN}} | score1 = १५४/६ (२० षटके) | runs1 = [[स्टेरे कॅलिस]] ७० (५१) | wickets1 = नसीमना नाविका २/२९ (४ षटके) | score2 = ५४ (१९.५ षटके) | runs2 = गिलियन चिलिया ११[[नाबाद|*]] (२०) | wickets2 = [[कॅरोलिन डि लँग]] २/८ (४ षटके) | result = नेदरलँड १०० धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425642.html धावफलक] | venue = [[टॉलरन्स ओव्हल]], [[अबू धाबी]] | umpires = [[शॉन हेग]] (न्यू झीलंड) आणि लिसा मॅककेब (ऑस्ट्रेलिया) | motm = [[स्टेरे कॅलिस]] (नेदरलँड्स) | toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[स्टेरे कॅलिस]] (नेदरलँड्स) ने टी२०आ मध्ये तिची १,०००वी धाव पूर्ण केली. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २७ एप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|UAE}} | team2 = {{crw|ZIM}} | score1 = १०५/९ (२० षटके) | runs1 = [[हीना होतचंदानी]] ३२ (३३) | wickets1 = [[जोसेफिन कोमो]] ४/११ (४ षटके) | score2 = १०६/२ (१५.३ षटके) | runs2 = [[चिपो मुगेरी-तिरीपानो]] ३६[[नाबाद|*]] (२६) | wickets2 = सुरक्षा कोट्टे १/१३ (२ षटके) | result = झिम्बाब्वे ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425644.html धावफलक] | venue = [[टॉलरन्स ओव्हल]], [[अबू धाबी]] | umpires = केरिन क्लास्ते (दक्षिण आफ्रिका) आणि [[डेदुनु सिल्वा]] (श्रीलंका) | motm = [[जोसेफिन कोमो]] (झिम्बाब्वे) | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[समायरा धरणीधरका]] (युएई) तिची ५०वी टी२०आ खेळली.<ref>{{cite web |url=https://x.com/EmiratesCricket/status/1784316361704866256 |title=Samaira Dharnidharka played her 50th international match for UAE at the Tolerance Oval on Saturday - ICC Women’s T20 World Cup Qualifier, Abu Dhabi |work=UAE Cricket Official |via=Twitter |access-date=30 April 2024}}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २९ एप्रिल २०२४ | time = १५:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|IRE}} | team2 = {{crw|ZIM}} | score1 = १७६/३ (२० षटके) | runs1 = [[एमी हंटर]] ७१ (५०) | wickets1 = केलीस एनडलोवू १/३२ (४ षटके) | score2 = १२०/८ (२० षटके) | runs2 = [[मेरी-ॲन मुसोंडा]] ४८ (३९) | wickets2 = [[एव्हा कॅनिंग]] २/१३ (३ षटके) | result = आयर्लंड ५६ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425647.html धावफलक] | venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबू धाबी]] | umpires = केरिन क्लास्ते (दक्षिण आफ्रिका) आणि लिसा मॅककेब (ऑस्ट्रेलिया) | motm = [[एमी हंटर]] (आयर्लंड) | toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २९ एप्रिल २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|NED}} | team2 = {{crw|UAE}} | score1 = १०१/९ (२० षटके) | runs1 = [[रॉबिन रियकी]] ४४ (३६) | wickets1 = [[समायरा धरणीधरका]] ३/११ (४ षटके) | score2 = १०४/० (११.५ षटके) | runs2 = [[ईशा ओझा]] ६६[[नाबाद|*]] (३९) | wickets2 = | result = संयुक्त अरब अमिराती १० गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425649.html धावफलक] | venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबू धाबी]] | umpires = [[शिवानी मिश्रा]] (कतार) आणि [[गाझी सोहेल (क्रिकेट पंच)|गाझी सोहेल]] (बांगलादेश) | motm = [[ईशा ओझा]] (युएई) | toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १ मे २०२४ | time = १५:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|NED}} | team2 = {{crw|ZIM}} | score1 = १३५/६ (२० षटके) | runs1 = [[रॉबिन रियकी]] ३९[[नाबाद|*]] (२५) | wickets1 = [[फ्रांसिस्का चिपारे]] २/२७ (४ षटके) | score2 = १२१/४ (२० षटके) | runs2 = [[जोसेफिन कोमो]] ३९[[नाबाद|*]] (४१) | wickets2 = [[फ्रेडरिक ओव्हरडिक]] १/२० (३ षटके) | result = नेदरलँड १४ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425650.html धावफलक] | venue = [[टॉलरन्स ओव्हल]], [[अबू धाबी]] | umpires = [[नारायणन जननी]] (भारत) आणि लिसा मॅककेब (ऑस्ट्रेलिया) | motm = [[बाबेट डी लीडे]] (नेदरलँड्स) | toss = नेदरलँड्सने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १ मे २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|VAN}} | team2 = {{crw|IRE}} | score1 = ८८/९ (२० षटके) | runs1 = व्हॅलेंटा लांगियाटू २७ (३१) | wickets1 = [[एमायर रिचर्डसन]] ३/८ (४ षटके) | score2 = ८९/१ (१२.३ षटके) | runs2 = [[गॅबी लुईस]] ४५ (३६) | wickets2 = नसीमना नाविका १/१२ (३ षटके) | result = आयर्लंड ९ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425652.html धावफलक] | venue = [[टॉलरन्स ओव्हल]], [[अबू धाबी]] | umpires = [[शिवानी मिश्रा]] (कतार) आणि [[गाझी सोहेल (क्रिकेट पंच)|गाझी सोहेल]] (बांगलादेश) | motm = [[एमायर रिचर्डसन]] (आयर्लंड) | toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[गॅबी लुईस]] (आयर्लंड) हिने महिला टी२०आ मध्ये तिची २,०००वी धाव पूर्ण केली. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ३ मे २०२४ | time = १५:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|UAE}} | team2 = {{crw|VAN}} | score1 = १३३/७ (२० षटके) | runs1 = [[तीर्थ सतीश]] ४४ (४२) | wickets1 = नसीमना नाविका ३/२१ (४ षटके) | score2 = ६३/८ (२० षटके) | runs2 = गिलियन चिलिया २१[[नाबाद|*]] (२९) | wickets2 = [[समायरा धरणीधरका]] ४/१२ (४ षटके) | result = संयुक्त अरब अमिराती ७० धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425655.html धावफलक] | venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबू धाबी]] | umpires = सारा डंबनेवाना (झिम्बाब्वे) आणि [[शॉन हेग]] (न्यू झीलंड) | motm = [[समायरा धरणीधरका]] (युएई) | toss = वानुआतुने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ३ मे २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|IRE}} | team2 = {{crw|NED}} | score1 = १४४/४ (२० षटके) | runs1 = [[लॉरा डेलनी]] ७०[[नाबाद|*]] (४५) | wickets1 = [[आयरिस झ्विलिंग]] २/१३ (४ षटके) | score2 = ९० (१७.३ षटके) | runs2 = [[बाबेट डी लीडे]] २० (२१) | wickets2 = [[लॉरा डेलनी]] ३/६ (२ षटके) | result = आयर्लंड ५४ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425657.html धावफलक] | venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबू धाबी]] | umpires = लिसा मॅककेब (ऑस्ट्रेलिया) आणि [[गाझी सोहेल (क्रिकेट पंच)|गाझी सोहेल]] (बांगलादेश) | motm = [[लॉरा डेलनी]] (आयर्लंड) | toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ==बाद फेरी== ===कंस=== {{4TeamBracket | score-width=250px | team-width=110px | RD1=[[#उपांत्य फेरी|उपांत्य फेरी]] | RD2=[[#अंतिम सामना|अंतिम सामना]] | RD1-seed1=अ१ | RD1-team1='''{{crw|SL}}''' | RD1-score1='''१४९/६ (२० षटके)''' | RD1-seed2=ब२ | RD1-team2={{nowrap|{{crw|UAE}}}} | RD1-score2=१३४/७ (२० षटके) | RD1-seed3=ब१ | RD1-team3={{crw|IRE}} | RD1-score3=११०/९ (२० षटके) | RD1-seed4=अ२ | RD1-team4='''{{crw|SCO}}''' | RD1-score4='''{{nowrap|११२/२ (१६.२ षटके)}}''' | RD2-seed1=उफेवि१ | RD2-team1='''{{nobr|{{crw|SL}}}}''' | RD2-score1='''{{nobr|१६९/५ (२० षटके)}}''' | RD2-seed2=उफेवि२ | RD2-team2={{nobr|{{crw|SCO}}}} | RD2-score2={{nobr|१०१/७ (२० षटके)}} }} ===उपांत्य फेरी=== {{Single-innings cricket match | date = ५ मे २०२४ | time = १५:०० | daynight = y | team1 = {{crw-rt|IRE}} | team2 = {{crw|SCO}} | score1 = ११०/९ (२० षटके) | runs1 = [[लिआह पॉल]] ४५ (५१) | wickets1 = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] ४/८ (४ षटके) | score2 = ११२/२ (१६.२ षटके) | runs2 = [[मेगन मॅककॉल]] ५० (४७) | wickets2 = [[अर्लीन केली]] २/२८ (४ षटके) | result = स्कॉटलंड ८ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425658.html धावफलक] | venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबू धाबी]] | umpires = [[शॉन हेग]] (न्यू झीलंड) आणि [[नारायणन जननी]] (भारत) | motm = [[कॅथ्रिन ब्राइस]] (स्कॉटलंड) | toss = आयर्लंडने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ५ मे २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|SL}} | team2 = {{crw|UAE}} | score1 = १४९/६ (२० षटके) | runs1 = [[विश्मी गुणरत्ने]] ४५ (४४) | wickets1 = [[ईशा ओझा]] २/२७ (३ षटके) | score2 = १३४/७ (२० षटके) | runs2 = [[ईशा ओझा]] ६६ (४४) | wickets2 = [[चामरी अटपट्टू]] २/२८ (४ षटके) | result = श्रीलंकेचा १५ धावांनी विजय झाला | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425659.html धावफलक] | venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबू धाबी]] | umpires = केरिन क्लास्ते (दक्षिण आफ्रिका) आणि [[गाझी सोहेल (क्रिकेट पंच)|गाझी सोहेल]] (बांगलादेश) | motm = [[ईशा ओझा]] (युएई) | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ===अंतिम सामना=== {{Single-innings cricket match | date = ७ मे २०२४ | time = १९:३० | night = y | team1 = {{crw-rt|SL}} | team2 = {{crw|SCO}} | score1 = १६९/५ (२० षटके) | runs1 = [[चामरी अटपट्टू]] १०२ (६३) | wickets1 = [[राहेल स्लेटर]] २/३५ (४ षटके) | score2 = १०१/७ (२० षटके) | runs2 = [[प्रियानाझ चॅटर्जी]] ३० (३४) | wickets2 = [[उदेशिका प्रबोधनी]] ३/१३ (४ षटके) | result = श्रीलंकेचा ६८ धावांनी विजय झाला | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1425660.html धावफलक] | venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबू धाबी]] | umpires = [[शॉन हेग]] (न्यू झीलंड) आणि केरिन क्लास्ते (दक्षिण आफ्रिका) | motm = [[चामरी अटपट्टू]] (श्रीलंका) | toss = स्कॉटलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ==अंतिम क्रमवारी== {| class="wikitable" |- !width= |स्थिती !width=|संघ |- style="background:#cfc" | style="text-align:center"| १ ||{{crw|SL}} |- style="background:#cfc" | style="text-align:center"| २ ||{{crw|SCO}} |- | style="text-align:center"| ३ ||{{crw|IRE}} |- | style="text-align:center"| ४ ||{{crw|UAE}} |- | style="text-align:center"| ५ || {{crw|THA}} |- | style="text-align:center"| ६ || {{crw|NED}} |- | style="text-align:center"| ७ || {{crw|ZIM}} |- | style="text-align:center"| ८ ||{{crw|VAN}} |- | style="text-align:center"| ९ ||{{crw|UGA}} |- | style="text-align:center"| १० ||{{crw|USA}} |} {{Color box|#cfc|border=darkgray}} [[२०२४ आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक]]साठी पात्र. ==नोंदी== {{reflist|group=n}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-qualifier-warm-up-matche-2024-1425614 ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर मालिका मुख्यपृष्ठ (सराव सामने)] * [https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-qualifier-2024-1425615 ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर मालिका मुख्यपृष्ठ (क्वालिफायर)] {{२०२४ आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक}} {{आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक}} {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२४}} [[वर्ग:इ.स. २०२४ मधील क्रिकेट]] [[वर्ग:२०२४ आयसीसी महिला टी-२० विश्वचषक|पात्रता]] 1fz4t4dzd70mp97i6r8ir66blrlfhg7 3 349489 2692713 2417192 2026-07-05T10:04:59Z ~2026-38263-56 184953 /* सरनोबात सोनाजी सानप क्षत्रिय लाड वंजारी समाज */ नवीन विभाग 2692713 wikitext text/x-wiki *वंजारी समाजाच्या इतिहासावर जावेद मणियार (नागपूर) यांनी लिहलेला लेख अवश्य वाचा 👇 *मागच्या महिन्यात रमजान ईदनिमित्त मी माझ्या मुळगावी पाथर्डीला गेलो होतो. तेव्हा जवळजवळ ३५० वर्षापूर्वी वंजारी समाजाच्या कार्यकर्तृत्वाची ओळख असलेल्या आद्यराजे नरवीर शूरयोध्दे 'बागोजीराजे प्रतापराव गर्जे' यांची समाधी असलेल्या 'नागझरी' आताचे 'मोराळा' ता.आष्टी जिल्हा बीड या ठिकाणी भेट दिली. व तिथला ज्वलंत व शौर्याचा इतिहास समजून घेण्याचा प्रयत्न केला.यावेळी सोबत बागोजीराजेंचे तेरावे वंशज नागनाथ राजे गर्जे होते.अनेक महिन्यांपासून तिथे भेट देण्याची राहीलेली इच्छा पुर्ण झाली. इतिहास समजून घेणे तेवढे सोप्पे काम नसते. इतिहास सतत आपल्याला शिकवत असतो, फक्त शिकायची तयारी आणि मन व मेंदू उघडे असायला हवे.* *नागझरीला जाताच क्षणी अगोदर किल्ल्याच्या एका बाजूला लवणात काट्या कुपाट्यात, धूळ, ऊन, वारा खात खितपत पडलेली कमनिय व भव्य अशी आकर्षक दगडी छत्रीची महान योद्धे 'बागोजीराजे' यांची समाधी नजरेस पडली. एका शेतातून ढेकळ तुडवत आम्ही समाधीजवळ पोहचलो. तिकडे सध्या कोणीही फिरकतही नाही, अशी परिस्थिती समाधीची अवस्था पाहून वाटेल. ज्या बागोजीराजेंनी वंजारी समाजाच्या शौर्याचा इतिहासाचा झेंडा रोवला अशा महान योद्ध्याच्या* *समाधीची अशी दुरावस्था पाहून संताप आला. या शुरांच्या जाज्वल्य इतिहासाच्या होत असलेल्या अवहेलनेला प्रथमतः वंजारी समाज जबाबदार आहे का ? अन्य कोणी ? असा प्रश्न मनात निर्माण झाला जो आतापर्यंत पण जश्याच्या तसा आहे. याचे संदर्भासह कोणीतरी उत्तर देईल अशी आशा मला आहे. यावेळी आद्य राजे बागोजींनी बांधलेल्या व आता शेवटच्या घटका मोजत असलेल्या किल्ल्याची अंतर्गत व बाह्य पाहणी केली. किल्ल्याचे प्रवेशद्वार, धान्याचे कोठार,चार* *बुरुजे ,दर्शनी भाग, शस्रांस्त्राची भूयारे ,संकटकालीन भूयारी मार्ग व तट पाहून त्या काळातील वंजारी राजे गर्जे राजेंचा राजेशाही थाट लक्षात येतो. अशीच गढी हातोला,पाटसरा येथे होती.यावेळी बागोजींचे नव्वदी ओलांडलेले वंशज निळकंठराव व शामराव तसेच सूर्यकांतराव यांची भेट घेत इतिहास जाणून* *घेण्याचा प्रयत्न केला.* *यवन आक्रमणांना नेहमीच त्रस्त होत असल्यामुळे राजस्थान राज्यातून दक्षिणेकडे स्थलांतरित झालेला वंजारी समाज व्यापार करत असे. राजस्थान मध्ये वंजारी समाज हा महाराणा प्रतापसिंग यांच्या सैन्यात प्रधान सेनापती म्हणून कार्यरत होता. राजस्थानात असतांना वंजारी समाज कडवा लढवय्या क्षत्रिय म्हणून ओळखला जात होता. दळणवळण साधनांचा शोध लागण्यापूर्वी पुरातन काळापासून मालवाहतुक तसेच मालपुरवठा करण्याचे काम वंजारी समाज करत असे.महाराष्ट्राचे* *आराध्यदैवत छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या सैन्यात वेगवेगळ्या समाजाच्या लोकांचा भरणा होता हे आपण इतिहासाच्या पुस्तकात वाचलेले आहेच.यांत रामोशी, महार,मांग,चांभार,न्हावी,साळी,माळी,धनगर,ब्राम्हण,कुंभार,कुणबी,आदिवासी,मुस्लीम असल्याचे शिकलो,परंतु शूरवीर असणाऱ्या वंजारी समाजाची देखील माणसं होती. याची कागदोपत्री माहिती राजस्थानातील वंशावळीकार (भाट) यांचेकडे आजही आहे.* *तत्कालीन इतिहासकारांनी देखील वंजारी समाजाच्या या शौर्याच्या इतिहासाला अंधारात ठेवले,हे तितकेच खरे आहे.का नाही प्राथमिक शाळेत ,माध्यमिक शाळेत व महाविद्यालयात शिक्षण घेत असतांना पुस्तकांत ७०० वर्षापासून शूरविर असलेल्या या समाजाच्या शूरवीर राजांचा एकही धडा आढळून आला नाही ?परंतु ही वस्तूनिष्ट माहिती* *भाटांकडे आहे.तसेच ब्रिटीशांच्या गॅझेटमध्ये तसेच काही अधिकृत ग्रंथात त्याचे उल्लेख आहेत. भाट म्हणजेच वंशावळीकार राजस्थानातील असून तेही जातीने वंजारीच आहेत. दोन तीन वर्षाला ते या भागात येत असतात. वंजारी समाजातील बागोजींराजेंच्या पूर्वजांपासून ते राजे* *अहिलाजीराव प्रतापराव गर्जें पर्यंत ( नागनाथ राजे गर्जे यांचे आजोबा ) या राजे घराण्याचा मोठा डंका होता. हे अनेक वस्तूनिष्ट पुराव्यांवरून सिद्ध होते. बीड जिल्हा व अहमदनगरच्या मध्यावर बीड जिल्ह्यातील आष्टी तालुक्यातील नागझरी आताचे नाव मोराळा या गावी त्यांची राजधानी होती. संपूर्ण बीड जिल्हा व अहमदनगरचा काही* *भाग हे या जहागिरीचे कार्यक्षेत्र होते. तर राज्यातील संपुर्ण वंजारी समाजाचे न्यायदानाचे काम नागझरी संस्थानातूनच चालायचे. जहागिरी ही त्या काळात फक्त उंच वर्गाच्या व कर्तबगार लोकांनाच देण्यात येई. हा* *अलिखित नियम त्याकाळीही होता.भारतात कित्येक जहागिऱ्या होत्या व त्या कर्तबगार व मोठ्या घराण्यांना देण्यात आल्या त्यापैकीच वंजारी समाजाचे हे एकमेव गर्जे राजे घराणे होय.* *रयतेचे परकीय शत्रूंपासून रक्षण करण्यासाठी व रयतेला हक्काचं, न्यायाचं आणि सुखाचं स्वतःचे स्वराज्य निर्माण करण्यासाठी राजमाता जिजाऊ यांनी स्वराज्याचे स्वप्न मनी धरलं होते. एका हातात निखारा आणि दुसऱ्या हातात तुळशीपत्र ठेवलेली जी माणसे महारांजाभोवती होती त्यात अगदिच सुरूवातीपासून जे होते त्यांपैकी बागोजी देखील होते.निधड्या छातीचे बागोजी* *वतनदारी पेक्षा स्वराज्य महत्त्वाचे मानणारे एक निष्ठावान सरदार होते. प्रसंगी स्वराज्यासाठी वतनदारी, घर-दार सोडायला देखील ते तयार होते. प्रतापगड आक्रमणावेळी त्याकाळी बागोजींनी घोडदळाची मदत केली होती. जेव्हा विजापूरी सरदार असणारा बलाढ्य व गर्विष्ट विचाराचा अफजलखान मारला गेला तेव्हा इशाऱ्याची तोफ डागणाऱ्यांत बागोजींही* *होते. जेव्हा छत्रपतींनी* *अफजलखानाचा कोथळा बाहेर आला होता,तेव्हा प्रतापगडाला आदिलशही सैन्याचा विळखा होता. शिवरायांचे सैन्य मोठ्या आतुरतेने इशाऱ्याची वाटच पाहत होते. तोफेचा आवाज झाला.परिसर हादरला,आवाज होताच गर्ददाट झाडीत लपून राहिलेले आपल्या महाराजांचे सैन्य अफजलखानाच्या बेसावध फौजेवर तुटून पडले. खानाच्या फौजा बिथरल्या त्यांना नेमके वरती काय झाले हेच समजेना. "कुछ तो बुरा हुवा है " इतक तर त्यांना समजून उमजल.त्यांना पळायलाही वाटा सापडत नव्हत्या. खानाच्या सैन्याची दाणादिन उडाली.अखेर आनंद जाहला. प्रतापगडाचे युध्द झाल्यावर युद्धात कामी आलेल्या व पराक्रम गाजवलेल्या सर्वांनाच शिवाजी महाराजांनी मानाची बक्षिसे आणि मदत दिली.पराक्रम गाजवणाऱ्या बागोजीराजेंना ' प्रतापराव ' हा किताब दिला.यानंतर बागोजींच्या स्वातंत्र्य मिळेपर्यंतच्या सर्वच वंशजांच्या नावासमोर प्रतापराव हि पदवी वापरली गेली. स्वातंत्र्यानंतर लोकशाही आली तरिही या घराण्याच्या वारसांना* *आजही राजे हा शब्द वापरला जातो. सायकलीच्या चाकाएवढ्या ताम्रपटात अस्सल मोडी लिपित लिहलेल्या या किताबाला नंतरच्या इंग्रजकाळात जप्त करण्यात आला. बागोजींचे पुर्वज हेही मुघल सम्राट अकबर बादशाहकडे एक हजार सैन्यासह नोकरीस होते. तिथे त्यांनी त्यांच्या कर्तृत्वाने बादशहाकडून 'धर्माधिकारी' ही पदवी मिळवली* . *बागोजींनंतर त्यांचे वंशज आबाजी प्रतापराव व त्यानंतर धर्माजी प्रतापराव यांनी जहागिरीचे उत्तमरित्या व बागोजींसारखे जहागिरीचे काम पाहिले. बीड व अहमदनगर जिल्ह्यातील भुभागावरील खेडी त्यांच्या वतनदारीत होती. अत्यंत शूर असलेले धर्माजीराजे न्यायदानातही उत्तम होते.कोणत्याही प्रकारचे तंटे सोडविण्यात त्यांचा हातखंड होता. वंजारी समाजातील राज्यभरातील तंटे सोडविण्यास ते घोड्यावर प्रवास करित असे.५ मृत्यूदंडापासून ५ फटके सजा देण्याची त्यांना मुभा होती. राजा म्हणजे सर्व सत्तेचे अधिष्ठान असल्यामुळे ती सत्ता कायद्याने म्हणजे नियमाने न वापरता निरपराध्यांना शासन न करणे आणि अपराध्यांना क्षमा न करणे हे न्याय्य होय. अशा जाणिवेने अचूक रितीने वंजारी राजे धर्माजी प्रतापरावांनी जहागिऱ्या* *सांभाळून जनतेची सेवा केली. राजे धर्माजी प्रतापराव गर्जे यांनी मराठवाड्यात निजामाला तर अहमदनगर जिल्ह्यात ब्रिटीशांना ३० वर्षे सळो की पळो करून सोडले. धर्माजी प्रतापराव गर्जे हे भारतीय स्वातंत्र्य लढ्यातील अग्रगण्य आद्य क्रांतिकारक होते आपण भारतीय स्वातंत्र्याचा इतिहास वाचताना मंगल पांडे च्या पिस्तूलातून पहिली गोळी सुटली आणि भारतीय स्वातंत्र्ययुध्दाची ठिणगी पडली.१८५७ चा राष्ट्रीय उठाव झाला आणि स्वातंत्र्य युध्दाला* *सुरूवात झाली अशी माहिती आपल्याला मिळते परंतू १८५७ च्या राष्ट्रीय उठावाच्या अगोदर ३९ वर्षे म्हणजे इ..स.१८१८ ला नागझरी संस्थानचे राजे धर्माजी प्रतापराव गर्जे यांनी ब्रिटीश व निजाम सत्तेविरूद्ध पहिले राष्ट्रीय जंग पुकारले व ज्या प्रमाणे झाशीची राणी लक्ष्मीबाई "मैं मेरी झाशी नही दूंगी" अशी गर्जना करत इंग्रजाशी तळपत्या विजे प्रमाणे लढल्या. त्याचप्रमाणे आद्यक्रांतीकारक राजे धर्माजी प्रतापराव गर्जेनी "आम्ही राजे* *आहोत मांडलिक नव्हे" अशी गर्जना करून इंग्रज व निजाम सत्तेविरूद्ध मोठे जंग पुकारले व त्यांना सळो की पळो करून सोडले. आणि म्हणून आद्यक्रांतिकारक राजे धर्माजी प्रतापराव गर्जे यांचा शौर्य पराक्रमाचा इतिहास राष्ट्रीय पातळीवर सुवर्ण अक्षरांनी लिहावा असाच आहे.परंतु हा चिकीत्सक इतिहास या वंजारी* *समाजाला समजावा अशी वेळ सध्या तरी दिसत आहे. धर्माजींची शरीरयष्टी धिप्पाड होती.व ते तितकेच शौर्यवानही होते. निजामांच्या विरुद्ध राजे धर्माजी प्रतापराव गर्जे यांनी युद्ध पुकारले होते.” आम्ही राजे आहोत, मांडलिक नव्हे “ अशी गर्जना करुन इंग्रज व निजाम यांना सळो कि पळो करून सोडत त्यांनी निजामांसमोर मोठे आव्हान उभे केले. निजामाचे सैनिक बीड जिल्ह्याच्या* *आसपास देखील फिरकत नव्हते. इतकी दहशत व वचक राजे धर्माजी प्रतापराव गर्जे यांनी निजाम सत्तेविरुद्ध निर्माण केली होती. निजाम आणि इंग्रजांनी एकत्रित येऊन १८१८ मध्ये आक्रमण केले त्या लढाईत हा वंजारी वाघ मोठ्या शौर्याने व पराक्रमाने लढला. या युद्धात निजाम, इंग्रज यांचे मोठ्या प्रमाणात सैन्य धारातीर्थं पडले परंतु दोन शक्ती* *एकत्र आल्यामुळे धर्माजी प्रतापराव गर्जे यांनी माघार घेतली. धर्माजींना अहमदनगरला आणले गेले व तिथे तह झाला.या तहात इतर समाजाचे राजेपद काढून फक्त महाराष्ट्रातल्या वंजारी जातीपुरते राजेपद अबाधित ठेवण्यात आले.१८१८ च्या युद्धात धर्माजी राजेंचा युद्धातील जोश पाहून ब्रिटिश लेफ्टनंट स्टूथरलॕनड या* *अधिकाऱ्याने त्यांचे वर्णन करतांना सांगितले कि, धर्माजी प्रतापराव यांचा आवेष इतका बेफाम होता कि, त्यांनी तलवारीच्या एका वारात निजाम सैन्याचे शीर धडावेगळे केले. तर शत्रू सैन्याची काय अवस्था असेल याची कल्पना न केलेलीच बरी.या ब्रिटिश अधिकाऱ्यांच्या या टिप्पणीवरून धर्माजींची धमक लक्षात आली असेलच.....* *धर्माजींनंतर दुसरे बागोजी प्रतापराव यांनी निजामकाळात जनतेला त्रास देणाऱ्या जवळजवळ ७०० उंच ,बलवान व धिप्पाड अफगाणी रोहिल्यांना यमसदनी धाडले.बीड व धाराशीव जिल्ह्यात या रोहल्यांनी सर्वसामान्य जनतेला त्रास दिला,यामुळे निजामही हैरान झाला होता.परंतु बिन दवा कि बिमारी गयी या शब्दप्रयोगानुसार तो आनंदला.सर्वसामान्य जनतेला त्रास देणारे,महिलांचे अब्रू लुटणारे रोहिले मारले गेले म्हणून निजामाने शाही दरबारात बोलावून दुसरे बागोजी प्रतापराव गर्जेंचा मोठा सन्मान केला व पैठणची जहागिरी त्या* *मोबदल्यात दिली,परंतू ती त्यांनी नाकारली.याला कारणही तसेच होते.मांडलिकाच जीण न जगणारे हे जहागिरदार घराणे होते. यानंतर दुसरे धर्माजी प्रतापराव, नवसाजी प्रतापराव, सोनाजी प्रतापराव, त्रंबकराजे प्रतापराव यांनी जहागिरीचे पुर्वजांना पुरक असे काम पाहिले काम पाहिले. नंतरच्या काळात बागोजीराजे प्रतापराव तिसरे, रघूनाथराव प्रतापराव, भुजंगराव प्रतापराव , काकासाहेब प्रतापराव आहिलाजीराव उर्फ रावसाहेब* *प्रतापराव यांनी पुर्वजांप्रमाणे न्यायदानासह जहागिरी सांभाळली. बागोजीराजेनंतर आहिलाजीरावांचे अफाट काम पाहून इंग्रजांनी त्यांना 'रावबहादूर' हा किताब दिला होता. इंग्रजांकडून रावबहादूर किताब मिळवणे तेवढे सोप्पे त्याकाळी नव्हते.राजा हा सर्व प्रजेचे रक्षण करणारा आणि कायद्याने राज्य करणारा, कायद्यापुढे सर्वांना मानणारा असेल, तरच तो खरा राजा होय, असे मानले जाते. दुर्बलांचे सबळांपासून रक्षण करणे, हे राजाचे पहिले कर्तव्य होय. तो निःपक्षपाती असावा* *लागतो. त्याच्या मध्ये आपपरभाव असता कामा नये.ही सर्व गुणे या वंजारी समाजाच्या आद्य असलेल्या गर्जे खानदानात होती.* *याच वंजारी समाजातील क्रांतिकारी संत भगवानबाबांना नारायण गडावर समाजकंटकांनी जेव्हा भयंकर व कपटी वृत्तीचा त्रास दिला म्हणून त्यांना नारायण गडावरून पायउतार व्हावे लागले होते, तेव्हा बागोजींचे वंशज भुजंगराव प्रतापराव गर्जे यांनी अखिल वंजारी समाजाची 'नागतळा 'येथे परिषद बोलावली होती. त्या परिषदेला महाराष्ट्रातील वंजारी समाजातील मोठी नामवंत मंडळी उपस्थित होती.अन्याय झालेल्या* *ऐश्वर्यसंपन्न भगवानबाबांना देखील यावेळी नागतळ्याला उपस्थित होते.य बैठकीत अनेक खलबते झाली.यातून समाजकंटकानी भगवानबाबांना अपमानास्पद त्रास दिला असे त्यावेळी निष्पन्न झाले तेव्हा भुजंगराजे चवताळले अशा समाजकंटकांवर शस्त्रास्त्र कारवाई करण्याचा निर्णय भुजंगराव प्रतापराव यांनी सुनावला. परंतु भगवानबाबांनी* *शांततेतूनच व अहिंसेतून हा विषय मार्गी लागावा असे बैठकीत सांगितले . अशाच प्रकारे शौर्य व न्यायदानात हातखंडा असलेल्या गर्जेंच्या पिढ्यानपिढ्यानी इतिहासानी नोंद घ्यावी असे काम केले. नागझरी मोराळा हि वंजारी राजाची शौर्यभूमी आहे या भूमीने देशासाठी पराक्रमाची तळपती तलवार गाजविणारे शूर योध्दे दिले.नागझरीच्या या इतिहासाने* *वंजारी समाजाच्या पराक्रमाची,कायद्याच्या राज्याचा,न्यायदानाचा मोठा इतिहास यानिमित्ताने आपल्यासमोर का आणला गेला नाही? याची खंत कुणालाच नाही. पराक्रमी राजाची ही शौर्यभूमी मला विकासापासून दुर्लक्षितच राहिलीली दिसली.या राजधानीच्या गावात जाण्यासाठी अजूनही नीट रस्ता नाही.* *नागझरी ऊर्फ मोराळा गावचा विकास तसेच नागझरी येथील किल्ल्यांचा पुरातत्व खात्याने संवर्धन व विकास करावा.बागोजीराजेंची भव्य अशी आकर्षक दगडी छत्रीची समाधीजवळ सुशोभिकरण व्हावे असे मनोमन वाटते. हा किल्ला व समाध्या शौर्यांच्या व न्यायाच्या इतिहासाची साक्ष देत उभ्या आहेत.अशी माझी धारणा आहे.* *वंजारी राजे गर्जे घराण्याचे कुलदैवत नागनाथ आहे.किल्ल्यापासून ५-६ कि.मी. वरच गावाजवळ लहान तळे आहे. या गावाला नागतळे हे नांव पडले. या मंदिरात नागदेवता आहे. मुर्तीवर शके १७०४ चा ताम्रपटात शिलालेख आहे. व त्यावर बागोजी धर्माजी प्रतापराव राजेंचा स्पष्ट उल्लेख आहे. सोबतच्या फोटोत दिलेला निजाम* *व ब्रिटीश कालीन बिल्ला पहा त्यावर बागोजी प्रतापराव व संवस्थान नागझरी हा उल्लेख हाच उल्लेख आहे व सर्व ऐतिहासिक वस्तूजन्य पुरावे व गॅझेटच्या नोंदी आहेत. तसेच भगवान गड संस्थानच्या ग्रंथात व इतर ग्रंथात देखील धर्माजी प्रतापराव गर्जे असाच उल्लेख आहे. बीडच्या डॉ.भिमराव पिंगळे लिखीत ‘काळोखातील मशाली’ या पुस्तकातून सर्वप्रथम या* *राजेंच्या इतिहासाला न्याय देण्यात आला .आपण हे ग्रंथ अवश्य वाचावे अशी माझी आपणास विनंती आहे.राजस्थानातील वंशावलीकारांच्या (भाटांच्या) अभिलेखात देखील बागोजीपासून भुजंगरावांपर्यंत सर्वांच्या नावापुढे छत्रपती* *शिवाजी महाराजांनी दिलेली पदवी ‘प्रतापराव ‘ हे नाव वापरले जाते.याच वंशातील गोविंदराव गर्जे पाथर्डीत स्थलांतरीत झाले.त्यांना गाडगे आमराईपासून शेवगाव रोडवरील खेर्डे फाट्यापर्यंत १२०० एकर जमीन होती.त्याची मोठी व आकर्षक गढी पाथर्डी शहरातील जुने गाव असलेल्या कसब्यात होती. त्यांचे चिरंजीव जगदीश प्रतापराव* *यांनीदेखील पुर्वजांप्रमाणेच पाटीलकी सांभाळली. त्यांच्या पत्नी आप्रूगाबाई या अतिशय गुणवान व करारी बाणा असलेल्या होत्या.त्यांनी याकामी जगदीशराजेंना मदत केली.त्यांचे दत्तकपुत्र चंद्रकांत बाबा गर्जे यांनी अनेकांना जमिनी दान* *दिल्या. गढीत न्यायनिवाड्याचे काम देखील चाले.तसेच अपराध्यांना सजा दिलेल्या आम्ही पाहिले असल्याचे जुनी मंडळी आजही सांगतात. पाथर्डी तालुक्यातील निपाणी जळगाव या गावी स्थलांतरित झालेले नागझरीच्या राजेंचे वंशज सदुबा गर्जेंनी आपल्या बाप जाद्याच्या* *विरासतीप्रमाणे पाटीलकी सांभाळली.तसेच पाथर्डी तालुक्यातील अकोला व मोहोज देवढे येथेही नागझरी संस्थानच्या गर्जे राजेंच्या वंशजांनी पाटीलक्या सांभाळल्या.* *पाथर्डीला आल्यानंतर संध्याकाळी याच गर्जे घराण्यातील नाथनगरमधील श्रीमती हौसाबाई भारतराव गर्जे यांची भेट घेतली.यावेळी त्यांनी अगदी मायेने विचारपूस करित त्यांचे सासरे,आजे सासरे यांचा न्यायदानाचा व पाटीलकीच्या काळातील अनेक मजेदार व तितकेच संवेदनशील किस्से सांगितले.नागझरीच्या किल्ल्यात* *त्या १०-१२ वर्ष राहिल्या.तिथली खडानखडा माहिती त्यांनी सांगितली.तसेच आमच्या संपुर्ण पिढ्यांत गोशा पद्धत होती असे आवर्जून सांगितले.किल्ल्यातील महिलांना हातात बांगड्या भरायच्या असल्या तर कासार भिंतीतील देवळीतून आलेल्या हातात बांगड्या भरे.इतकी कडक गोशा पद्धत होती.बागोंजीराजेंच्या* *खानदानातली मी पण एक सुन म्हणून त्यांच्या चेहऱ्यावर तेज दिसत होते.गाडगे आमराईत फोटोत दिसत असलेली जगदीशराजे यांचे वडील गोविंदराव प्रतापराव यांची समाधी आहे.* *इतर समाजाला आपल्या राजाबद्दल व आपल्या इतिहासाबद्दल जसा अभिमान वाटतो तसा आपल्या वंजारी समाजाने देखील आपल्या राजाच्या शौर्य व पराक्रमाबद्दल* *अभिमान बाळगायला हवा.* *ज्या मनगटात बळ, बुद्धी आणि चातुर्य आहे, तोच स्वकर्तुत्वावर लोकाभिमुख राजकारभार चालवतो. धनगर समाज अहमदनगर जिल्ह्यातील चोंडी येथे दरवर्षी मोठ्या प्रमाणावर अहिल्याबाई होळकर यांच्या चरणी त्यांच्या कार्याला नतमस्तक* *होण्यासाठी एकत्र येतो. किल्ले रायगडावर देखील छत्रपती शिवाजी महाराजांना मुजरा करण्यासाठी हिंदू धर्मीय, मुस्लीम धर्मीय व इतर समाज येतोच पण या राज्यातील बहूसंख्य मराठा समाज देखील मोठ्या प्रमाणावर येतो. नवीन वर्ष सुरू होतांना दरवर्षी १ जानेवारीला दलित बांधव भिमा कोरेगाव येथे* *शौर्यस्थळाला भेट देण्यासाठी प्रचंड संख्येने येत या महान योद्ध्यांविषयी अभिमान बाळगतात तर आजही आदिवासी समाज दसऱ्याला त्यांच्या राजाचं पूजन करतात.यानिमित्ताने या योद्ध्यांची आठवण जिवंत करताता. ज्या ब्रिटिशांनी* *जगावर राज्य केले ते ब्रिटिश लोक देखील त्यांच्या राजाबद्दल आजही अभिमान बाळगतात म्हणजेच जगामध्ये इंग्रजापासून तर आदिवासी समाजापर्यंत सर्वच आपल्या राजाच्या शौर्य व पराक्रमाचा अभिमान बाळगतात व त्या त्या ठिकाणी मोठ्या प्रमाणावर एकत्र येऊन अभिमानाचा जल्लोष करतात. एकमेव वंजारी समाज असा* *वाटला की त्याला आपल्या राजाच्या महान शौर्य व पराक्रमाबद्दल उदासिनता आहे.आणि हे समाजाच्या दुबळेपणाचं लक्षण आहे. असे मी मानतो. बहुजनांच्या इतिहासात वंजारी समाजाचे फार मोठे योगदान आहे. तो इतिहासही अधिकाधिक* *पुढे येवो आणि उर्वरीत समाजघटकांनाही त्याची जाण येवो हीच या लेखानिमित्त माझी अपेक्षा आहे.....* *वंजारी समाजाच्या ज्वलंत व शौर्याच्या या जळजळीत इतिहासाला अडगळीत टाकल जातय का ? अपुरी आणि वरवरची माहीती इतिहास म्हणुन खपविली जातेय का ? खुप खोलात जावुन संशोधन आजपर्यंत का झालेले नाही ? याची खात्री यानिमित्ताने झाली* . *देशोदेशी भटकंती करणारा व वंजारी समाज हा समाजधुरिणांनी 'भटका' या बिरुदाने बाजूला टाकला व काळाच्या ओघात आपली मुळ ओळख विसरून एक उपेक्षित समाज म्हणून पुढे चालत गेला व आजही उपेक्षित राहिला हे सत्य तुम्हाला व मला* *स्विकारावेच लागणार आहे. समाधी व किल्ल्याकडे ना कधी लोकप्रतिनिधींचे लक्ष गेले ना पुरातत्व विभागाचे. ना वंजारी समाजाच्या राज्यातील मोठमोठ्या पुढाऱ्यांचे,ना वंजारी समाजातील आय.ए.एस,आय.पी.एस अधिकाऱ्यांचे,ना नामवंत* *किर्तनकारांचे.ना वैचारिक धुरिणांचे... आतातरी समाज या इतिहासाच्या पाऊलखुणांचे संवर्धन करण्यासाठी लक्ष देईल का? अशी अपेक्षा बागोजी प्रतापराव गर्जेंचे वंशज नागनाथराजे गर्जे यांनी व्यक्त केली.पूर्वजांनी इतिहास घडवला* *त्याचे नुसते गोडवे गाऊन चालत नाही पण तो ऐतिहासिक वारसा जपण आता आपली जबाबदारी आहे याची जाणीव प्रत्येकाला जाणीव हवी. ‘‘जे इतिहास विसरतात, ते इतिहास निर्माण करू शकत नाही.’’ भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी हा एक अतिशय* *महत्त्वाचा संदेश भारतातील जनतेला फार आधीच दिला होता.पण सर्वांनीच या संदेश अमलात आणलेला दिसत नाही. मराठवाडा मुक्ती संग्रामचे हे अमृत महोत्सवी वर्ष असून याच लढ्यातील बागोजीराजे (दुसरे) यांच्या जाज्वल्य इतिहासाला उजाळा* *देण्याचा मी प्रयत्न केला.परंतु मी दिलेल्या वंजारी समाजाच्या इतिहासाच्या शौर्याचा आवाज कोणाकोणापर्यंत पोहचेल हा खरा प्रश्न आहे...* *देशासाठी पराक्रमाची तळपती तलवार रणांगणावर गाजविणा-या आपल्या शूर पूर्वजांच्या शौर्य व पराक्रमाच्या इतिहासाच उदात्तीकरण करण्याच तसेच शासन दरबारी न्याय भूमिकेसाठी अहोरात्र ध्यास घेतलेले राजे बागोजी व धर्माजी प्रतापराव गर्जे यांचे वंशज* *नागनाथराजे गर्जे यांचे कार्य ध्येयाने चालले आहे खरतर समाजाने देखील कुबट मानसिकता न दाखवता आपल्या इतक्या महान शूर राजांच्या इतिहास कार्यावर काम करणा-या* *नागनाथ राजे गर्जे सारख्या राजांच्या वंशाजाना या कामी पूर्ण ताकद दिली पाहिजे व समाजाने व समाजातील नेत्याने हा आपल्या राजांचा अभिमानाचा इतिहास डोक्यावर घेतला पाहिजे कारण त्यामुळे समाजाची शान निश्चीतच* *वाढणार, तुमचा समाज कितीही आर्थिक संपन्न असू द्या समाजात कितीही आय. ए.एस. व आय.पी. एस.अधिकारी असू द्या कितीही उद्योगपती असू द्या परंतू समाजाला इतिहास जर नसेल तर तो समाज तुटका किंवा कमजोर समजला जातो येथे हे ध्यानात ठेवा. म्हणूनच महामानव डाॅ.* *बाबासाहेब आंबेडकर म्हणतात "जो समाज आपला इतिहास जाणू शकत नाही तो समाज इतिहास घडू शकत नाही" असो वंजारी समाजाने काय ठरवायचे ते ठरवू द्या परंतू आमच्या सारखे देशभक्तीचा ज्वर चढलेले इतर जाती धर्मातील देशभक्त म्हणून* *निश्चीतच देशासाठी लढलेल्या व बलिदान दिलेल्या या नागझरीच्या शूर गर्जे राजेंचा व योद्ध्यांचा शौर्य व पराक्रमाचा इतिहास उकळून पिणार व त्या राजांचे वंशजांना या कार्यात निश्चीतच या इतिहासाला ऊर्जीतावस्था देण्यासाठी पाठिंबा व सहकार्य राहिल.कारण देशभक्तांचा जाज्वल्य इतिहास पुढे येण्यासाठी कोणी संघर्ष करत असेल तर त्याच्या कार्यात धावून* *जाणे ही आम्ही देशभक्ती समजतो.* *मराठवाडा मुक्तीसंग्रामाचे हे अमृतमहोत्सवी वर्ष चालू आहे, परंतू लोक कोट्यावधी रूपयाचे सप्ताह घालण्यात दंग आहेत . परंतू पारतंत्र्याच्या काळात जुलमी व आसुरी सत्तेचे आसुडाचे फटके मारले जात असताना जे पराक्रमी योध्दे गरिब जनतेसाठी बाहुबली* *म्हणून पुढे आले व जुलमी सत्तेविरूद्ध संघर्ष केला त्या शूर योद्ध्यांच लोकांना व समाजाला मात्र विसर पडलेला आहे* *मी माझ्या भावना मांडल्या काही शब्द इकडे तिकडे झाले असतील तर क्षमस्व* 🙏 == सरनोबात सोनाजी सानप क्षत्रिय लाड वंजारी समाज == सरनोबत सोनाजी सानप हे शूर वीर लाड वंजारी क्षत्रिय घराण्यातील होते अनेक सानप लाड वंजारी क्षत्रिय समाजातील योद्धे लष्करात असायचे त्यात जानोजी व सुलतानजी सानप, रावसाहेब रघुजी त्रंबक सानप पाटील, भगवान बाबा सानप पाटील [[विशेष:योगदान/&#126;2026-38263-56|&#126;2026-38263-56]] ([[सदस्य चर्चा:&#126;2026-38263-56|talk]]) १५:३४, ५ जुलै २०२६ (IST) a01bmm3uh776qunhgbi2papn9gr2xu2 0 352588 2692684 2459487 2026-07-05T06:00:10Z अभय नातू 206 /* आंतरराष्ट्रीय कारकीर्द */ 2692684 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = मोहित शर्मा | fullname = मोहित महिपाल शर्मा | country = भारत | nickname = आशू | birth_date = {{Birth date and age|1988|9|18|df=yes}} | birth_place = बल्लभगड, [[हरियाणा]], भारत | heightft = | heightinch = | heightm = 1.8 | batting = उजव्या हाताने | bowling = उजव्या हाताने [[जलदगती गोलंदाजी|जलद-मध्यमगती]] | role = [[गोलंदाज]] | international = true | internationalspan = २०१३–२०१५ | odidebutdate = १ ऑगस्ट | odidebutyear = २०१३ | odidebutagainst = झिम्बाब्वे | odicap = १९९ | lastodidate = २६ ऑक्टोबर | lastodiyear = २०१५ | lastodiagainst = दक्षिण आफ्रिका | odishirt = ६ | T20Idebutdate = ३० मार्च | T20Idebutyear = २०१४ | T20Idebutagainst = ऑस्ट्रेलिया | lastT20Idate = ७ सप्टेंबर | lastT20Iyear = २०१५ | lastT20Iagainst = इंग्लड | T20Icap = ४७ | T20Ishirt = ६ | club1 = [[हरयाणा क्रिकेट संघ|हरियाणा]] | year1 = २०११–सद्य | clubnumber1 = | club2 = [[चेन्नई सुपर किंग्स]] | year2 = २०१३–२०१५ | clubnumber2 = १८ | club3 = [[किंग्स XI पंजाब]] | year3 = २०१६–२०१८ | clubnumber3 = १८ | club4 = [[चेन्नई सुपर किंग्स]] | year4 = २०१९ | clubnumber4 = १८ | club5 = [[दिल्ली कॅपिटल्स]] | year5 = २०२० | club6 = [[गुजरात टायटन्स]] | year6 = २०२३-सद्य | columns = 4 | column1 = [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय|आं.ए.]] | matches1 = २६ | runs1 = ३१ | bat avg1 = ७.७५ | 100s/50s1 = ०/० | top score1 = ११ | deliveries1 = १,१२१ | wickets1 = ३१ | bowl avg1 = ३२.९० | fivefor1 = ० | tenfor1 = ० | best bowling1 = ४/२२ | catches/stumpings1 = ६/– | column2 = [[आंतरराष्ट्रीय टी२०|आं.टी२०]] | matches2 = ८ | runs2 = ३ | bat avg2 = – | 100s/50s2 = ०/० | top score2 = ३[[नाबाद|*]] | deliveries2 = १३८ | wickets2 = ६ | bowl avg2 = ३०.८३ | fivefor2 = ० | tenfor2 = ० | best bowling2 = २/२८ | catches/stumpings2 = १/– | column3 = [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट|प्र.श्रे.]] | matches3 = ४४ | runs3 = ६४० | bat avg3 = १३.०६ | 100s/50s3 = ०/० | top score3 = ४९ | deliveries3 = ६,७८८ | wickets3 = १२७ | bowl avg3 = २४.५५ | fivefor3 = ७ | tenfor3 = ० | best bowling3 = ५/२६ | catches/stumpings3 = १२/– | column4 = [[लिस्ट अ क्रिकेट|लि अ]] | matches4 = ७८ | runs4 = २०२ | bat avg4 = ११.२२ | 100s/50s4 = ०/० | top score4 = २४ | deliveries4 = ३,४९४ | wickets4 = ६६ | bowl avg4 = ३२.७९ | fivefor4 = ० | tenfor4 = ० | best bowling4 = ४/२२ | catches/stumpings4 = २८/- | medaltemplates = <!--MENTION HOST NATIONS FOR TEAM SPORTS--> {{MedalSport|पुरुष [[क्रिकेट]]}} {{MedalCountry|IND}} {{MedalCompetition|[[आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|आयसीसी टी२० विश्वचषक]]}} {{Medal|RU|[[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४ बांगलादेश]]|}} | date = २ ऑगस्ट | year = २०२४ | source = http://www.espncricinfo.com/india/content/player/537119.html ईएसपीएन क्रिकइन्फो }} '''मोहित महिपाल शर्मा''' (जन्म १८ सप्टेंबर १९८८) हा भारताचा माजी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळाडू आहे. तो सध्या देशांतर्गत स्पर्धेत [[हरयाणा क्रिकेट संघ|हरियाणा]]कडून तर [[आयपीएल]]मध्ये [[गुजरात टायटन्स]]कडून खेळतो. तो उजव्या हाताने मध्यम [[जलदगती गोलंदाजी]] करतो. ==देशांतर्गत आणि आयपीएल कारकीर्द== वेगवान गोलंदाजी प्रशिक्षक इयान पाँट यांच्यासोबत काम केल्यानंतर शर्माने २०१२-१३ [[रणजी करंडक]] स्पर्धेमध्ये ७ सामन्यांत २३ च्या सरासरीने ३७ गडी बाद केले. त्यानंतर त्याला २०१३ च्या हंगामासाठी आयपीएल फ्रँचायझी [[चेन्नई सुपर किंग्स]]ने करारबद्ध केले होते. [[२०१३ इंडियन प्रीमियर लीग]]मध्ये त्याने १५ सामने खेळले आणि २३ विकेट घेतल्या. डिसेंबर २०१८ मध्ये, [[२०१९ इंडियन प्रीमियर लीग]]साठी खेळाडूंच्या लिलावात [[चेन्नई सुपर किंग्स]]ने त्याला ५ कोटींना विकत घेतले.<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/25390461/ipl-2019-auction-was-sold-whom |title=आयपीएल २०१९ लिलाव: करारबद्ध झालेल्या आणि न ना झालेल्या खेळाडूंची यादी |work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो|access-date=२ ऑगस्ट २०२४}}</ref><ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/ipl-auction-2019-who-got-whom/articleshow/67144375.cms |title=आयपीएल २०१९ लिलाव: कोण कोणाला मिळाले |work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=२ ऑगस्ट २०२४}}</ref> [[२०२० इंडियन प्रीमियर लीग|२०२० आयपीएल]] लिलावापूर्वी चेन्नई सुपर किंग्सने त्याला सोडले.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28087425/where-do-eight-franchises-stand-2020-auction |title=२०२० च्या लिलावापूर्वी आठ फ्रँचायझी कुठे आहेत? |work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो |access-date=२ ऑगस्ट २०२४}}</ref> २०२० आयपीएल लिलावात, २०२० इंडियन प्रीमियर लीगच्या आधी त्याला [[दिल्ली कॅपिटल्स]]ने विकत घेतले.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28338426/ipl-auction-analysis-do-eight-teams-their-best-xis-place? |title=आयपीएल लिलावाचे विश्लेषण: आठ संघांचे सर्वोत्तम इलेव्हन आहेत का?|work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो |access-date=२ ऑगस्ट २०२४}}</ref> २६ मार्च २०२२ रोजी, मोहितला नवीन फ्रँचायझी [[गुजरात टायटन्स]]ने [[२०२२ इंडियन प्रीमियर लीग|आयपीएल २०२२]] सीझनसाठी नेट गोलंदाज म्हणून सामील केले होते.<ref>{{Cite web|title=आयपीएल २०२२ साठी गुजरात टायटन्सने मोहित शर्माचा नेट गोलंदाज म्हणून समावेश केला|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/ipl/top-stories/ipl-2022-purple-cap-winner-mohit-sharma-turns-out-as-net-bowler-for-gujarat-titans-shocks-fans/articleshow/90333365.cms|access-date=२० मार्च २०२२|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en}}</ref> २०२३ च्या आयपीएल लिलावात, त्याला गुजरात टायटन्सने विकत घेतले आणि मोसमातील दुसऱ्या-सर्वोच्च बरोबरीत २७ विकेट्स घेऊन त्याने मोठे पुनरागमन केले. [[२०२४ इंडियन प्रीमियर लीग|२०२४ आयपीएल]] मध्ये, शर्माने [[दिल्ली कॅपिटल्स]] विरुद्धच्या सामन्यात ७३ धावा देऊन आयपीएल इतिहासातील सर्वात वाईट गोलंदाजीचा विक्रम मोडला; नकोसा असा हा विक्रम यापूर्वी [[बेसिल थंपी]]ने त्याच्या ७० धावांच्या स्पेलमाध्यम केला होता. ह्या सामन्यात मोहितच्या गोलंदाजी पृथ्थकरण होते ४-०-७३-०. ==आंतरराष्ट्रीय कारकीर्द== भारताच्या झिम्बाब्वे दौऱ्यात शर्माने झिम्बाब्वेविरुद्धच्या चौथ्या एकदिवसीय सामन्यातून भारतासाठी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. शर्माने किफायतशीर गोलंदाजी केली (१० षटकात २/२६) आणि चौथ्या षटकात झिम्बाब्वेचा सलामीवीर फलंदाज [[सिकंदर रझा]]ला बाद करत आपला पहिला बळी मिळविला. [[संदीप पाटील]] यांच्यानंतर एकदिवसीय पदार्पणातच सामनावीर म्हणून सन्मानित झालेला शर्मा दुसरा भारतीय ठरला.<ref>{{cite web | title=एकदिवसीय पदार्पणातच सामनावीर ठरलेला मोहित शर्मा संदीप पाटीलनंतर दुसरा भारतीय ठरला |url=http://www.dnaindia.com/sport/report-mohit-sharma-becomes-second-indian-after-sandeep-patil-to-be-adjudged-man-of-the-match-on-odi-debut-1868767| date=२ ऑगस्ट २०१३| access-date=२ ऑगस्ट २०२४| author=डेरेक अब्राहम}}</ref><ref>{{cite web | title=मोहित शर्माने भारतासाठी थेट आपली छाप पाडली |url=http://article.wn.com/view/2013/08/01/Mohit_Sharma_makes_his_mark_for_India_straight_up/ | work=द टाइम्स ऑफ इंडिया | date=१ ऑगस्ट २०१३| access-date=२ ऑगस्ट २०२४ | author=द्वैपायन दत्त}}</ref> == आकडेवारी == === गोलंदाजी === {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" ! प्रकार !! सामने !! डाव !! षटके !! धावा !! बळी !! सर्वोत्कृष्ट कामगिरी !! सरासरी !! इकॉनॉमी !! ४ बळी !! ५ बळी |- | [[एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट|एकदिवसीय]] | २६ | २५ | १८६.० | ११२१ | ३१ | ४/२२ | ३६.१६ | ६.०० | १ | ० |- | [[आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेट|टी२० आंतरराष्ट्रीय]] | ८ | ८ | २३.० | १३८ | ६ | २/२८ | २३.०० | ६.०० | ० | ० |- | [[इंडियन प्रीमियर लीग|आयपीएल]] | १२० | ११९ | ४००.० | ३५१३ | १३४ | ५/१० | २६.२१ | ८.७८ | ३ | १ |} === फलंदाजी === {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" ! प्रकार !! सामने !! डाव !! नाबाद !! धावा !! सर्वोच्च धावसंख्या !! सरासरी !! स्ट्राईक रेट |- | एकदिवसीय | २६ | ९ | ५ | ३१ | ११ | ७.७५ | ४६.२६ |- | टी२० आंतरराष्ट्रीय | ८ | २ | २ | ३ | ३ | — | ४२.८५ |- | आयपीएल | १२० | ३३ | १५ | १२५ | २१ | ६.९४ | ९१.९१ |} ==संदर्भयादी== {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भारताचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:भारताचे टी२० पुरुष क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:भारतातील क्रिकेट खेळाडू]] [[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]] ibug6djerplxr02djbb0ijdmt8pissw 0 358143 2692625 2510015 2026-07-04T16:16:24Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2692625 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket tournament | name = २०२४ खंडीय चषक टी२० आफ्रिका |image= | fromdate = ४ | todate = १४ डिसेंबर २०२४ | administrator = [[आंतरराष्ट्रीय लीग टी-२०]] | cricket format = [[ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] | tournament format = [[राऊंड-रॉबिन स्पर्धा|तिहेरी राऊंड-रॉबिन]] आणि अंतिम | host = {{flag|रवांडा}} | champions = {{cr|UGA}} | count = २ | runner up = {{cr|NGA}} | participants = ४ | matches = १९ | player of the series = | most runs = {{cricon|UGA}} [[रॉबिन्सन ओबुया]] (२७२) | most wickets = {{cricon|UGA}} [[हेन्री सेन्योंडो]] (२२) | previous_year = २०२३ | previous_tournament = २०२३ खंडीय चषक टी-२० आफ्रिका | next_year = | next_tournament = }} '''२०२४ खंडीय चषक टी२० आफ्रिका''' ही पुरुषांची [[ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] (टी२०आ) क्रिकेट स्पर्धा होती जी डिसेंबर २०२४ मध्ये [[किगाली]], रवांडा येथे खेळली गेली.<ref>{{cite web |url=https://kawowo.com/2024/12/03/riazat-shah-to-lead-cricket-cranes-defence-of-ilt20-continental-cup/ |title=Riazat Shah to lead Cricket Cranes' defence of ILT20 Continental Cup |work=Kawowo Sports |access-date=3 December 2024}}</ref> ही स्पर्धेची दुसरी आवृत्ती होती आणि ती [[आंतरराष्ट्रीय लीग टी-२०]] द्वारे आयोजित करण्यात आली होती.<ref>{{cite web |url=https://czarsportzauto.com/africa-continent-cup-t20i-2024/ |title=Rwanda Cricket to host 4-Nation ILT20 Africa Continent Cup T20I 2024 |work=Czarsportz |access-date=30 November 2024}}</ref> सहभागी संघ [[बोत्सवाना राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|बोत्स्वाना]], [[नायजेरिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|नायजेरिया]], [[रवांडा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|रवांडा]] आणि [[युगांडा राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|युगांडा]] होते.<ref>{{cite web |url=https://www.monitor.co.ug/uganda/sports/cricket/uganda-bowl-off-continental-cup-title-defence-in-kigali-4844776 |title=Uganda bowl off Continental Cup title defence in Kigali |work=Monitor |access-date=3 December 2024}}</ref> युगांडा हा गतविजेता होता, त्याने जून २०२३ मध्ये [[२०२३ खंडीय चषक टी-२० आफ्रिका|उद्घाटनाची आवृत्ती]] जिंकली होती.<ref>{{cite web |url=https://punchng.com/cricket-nigeria-battle-uganda-in-continent-cup-final/ |title=Cricket Cranes win thrilling Continent Cup T20 final |work=Kawowo Sports |access-date=21 June 2023}}</ref> दोन सामने शिल्लक असताना युगांडाने अंतिम फेरीत आपले स्थान पक्के केले.<ref>{{cite web |url=https://kawowo.com/2024/12/12/cricket-cranes-advance-to-ilt20-continent-cup-finals/ |title=Cricket Cranes advance to ILT20 Continent Cup finals |work=Kawowo Sports |access-date=12 December 2024}}</ref> नायजेरियाने साखळी टप्प्यातील शेवटच्या दिवशी रवांडाचा पराभव करून अंतिम फेरीत स्थान पक्के केले.<ref>{{cite web |url=https://kawowo.com/2024/12/12/cricket-cranes-advance-to-ilt20-continent-cup-finals/ |title=Cricket: Nigeria battle Uganda in Continent Cup final |work=Punch |access-date=14 December 2024}}</ref> ==खेळाडू== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- !{{cr|BOT}} !{{cr|NGA}} !{{cr|RWA}}<ref>{{cite tweet |user=RwandaCricket |number=1864175491436913073 |date=4 December 2024 |title=Rwanda squad}}</ref> !{{cr|UGA}}<ref>{{cite web |url=http://www.ugandacricket.com/index.php/domestic-league/31-men-s-t20/984-uganda-s-cricket-cranes-set-to-defend-ilt20-africa-continental-cup-title-in-kigali |title=Uganda's Cricket Cranes set to defend ILT20 Africa Continental Cup title in Kigali |work=Uganda Cricket Association |access-date=3 December 2024 |archive-date=2024-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204091833/http://www.ugandacricket.com/index.php/domestic-league/31-men-s-t20/984-uganda-s-cricket-cranes-set-to-defend-ilt20-africa-continental-cup-title-in-kigali |url-status=dead }}</ref> |- |valign=top| * [[कराबो मोतल्हांका]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * मायकेल बॅडेनहॉर्स्ट * [[विनू बालकृष्णन]] * मोनरॉक्स कॅसलमन * आल्फ्रेड कगोझाईमांड * बोमो खुमालो * व्हॅलेंटाईन म्बाझो ([[यष्टिरक्षक]]) * [[ममोलोकी मुकेत्सी]] * तुमेलो मपटणे * [[रेजिनाल्ड नेहोंडे]] * [[थरिंदू परेरा]] * कटलो पीएट * फेमेलो सिलास * [[तयाओने त्शोसे]] |valign=top| * [[सिल्वेस्टर ओकेपे]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]]) * रिदवान अब्दुलकरीम * [[व्हिन्सेंट अडेवॉये]] * [[पीटर अहो]] * मिरॅक्ले अखिगबे * [[इसाक डनलाडी]] * [[आयझॅक ओकपे]] * ओलयिंका ओलाये * [[सुलेमन रन्सवे]] ([[यष्टिरक्षक]]) * सेलीम सलाऊ * [[मोहम्मद तैवो]] * इफयानिचुकवू उबोह * प्रॉस्पर उसेनी |valign=top| * दिडिएर एनडीकुबविमाना ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]], [[यष्टिरक्षक]]) * मार्टिन अकायेझू * ख्रिश्चन बेनिहिर्वे * झप्पी बिमेनीमाना * [[एरिक दुसिंगिझिमाना]] * डॅनियल गुम्युसेंज * हमजा खान * एरिक कुबविमाना * ऑस्कर मनीषिमे ([[यष्टिरक्षक]]) * मुहम्मद नादिर * इसा नियोमुगाबो * इग्नेस नितरेंगान्या * रुकुंडो पियरे * एमिल रुकिरिझा * ऑर्काइड तुयसेंगे |valign=top| * [[रियाजत अली शाह]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]])<ref name="FA" group="n">[[फ्रेड अचेलम]]ने मालिकेतील आठव्या सामन्यात युगांडाचे नेतृत्व केले.</ref> * [[फ्रेड अचेलम]] ([[यष्टिरक्षक]]) * जोसेफ बागुमा * [[राघव धवन]] * [[कॉस्मास क्येवुता]] * [[श्रीदीप मांगेला]] * [[जुमा मियागी]] * पास्कल मुरुंगी * [[दिनेश नाकराणी]] * [[फ्रँक न्सुबुगा]] * [[रॉबिन्सन ओबुया]] * [[अल्पेश रामजानी]] * [[हेन्री सेन्योंडो]] * [[सायमन सेसेझी]] ([[यष्टिरक्षक]]) |} ==राऊंड-रॉबिन== ===गुणफलक=== {{२०२४ खंडीय चषक टी२० आफ्रिका गुणफलक}} ===फिक्स्चर=== {{Single-innings cricket match | date = ४ डिसेंबर २०२४ | time = ०९:१५ | daynight = | team1 = {{cr-rt|UGA}} | team2 = {{cr|BOT}} | score1 = १६४/८ (२० षटके) | runs1 = [[अल्पेश रामजानी]] ५८ (३५) | wickets1 = आल्फ्रेड कगोझाइमांग २/२२ (३ षटके) | score2 = ८६ (२० षटके) | runs2 = मोनरॉक्स कॅसलमन २६ (२३) | wickets2 = [[फ्रँक न्सुबुगा]] ३/८ (३ षटके) | result = युगांडा ७८ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1462912.html धावफलक] | venue = [[रवांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहंगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = दमासेन हेगेनिमाना (रवांडा) आणि गॅस्टन नियबिझी (रवांडा) | motm = [[अल्पेश रामजानी]] (युगांडा) | toss = बोत्सवानाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = तुमेलो मपाटेने (बोत्स्वाना) त्याचे टी२०आ पदार्पण केले. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ४ डिसेंबर २०२४ | time = १३:१५ | daynight = | team1 = {{cr-rt|RWA}} | team2 = {{cr|NGA}} | score1 = १३८ (१९.३ षटके) | runs1 = इसा नियोमुगाबो ३६ (३२) | wickets1 = [[आयझॅक ओकपे]] ३/२८ (४ षटके) | score2 = ९२/४ (११.४ षटके) | runs2 = सेलीम सलाऊ ३९ (३३) | wickets2 = मार्टिन अकायेझू २/९ (२ षटके) | result = नायजेरिया ६ गडी राखून विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]]) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1462916.html धावफलक] | venue = [[रवांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहंगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = पॅट्रिक माकुम्बी (युगांडा) आणि [[आयझॅक ओयेको]] (केनिया) | motm = [[आयझॅक ओकपे]] (नायजेरिया) | toss = रवांडाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = रुकुंडो पियरे (रवांडा) यांनी त्याचे टी२०आ पदार्पण केले. * पावसामुळे नायजेरियाला १२ षटकांत ८९ धावांचे सुधारित लक्ष्य ठेवण्यात आले होते. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ५ डिसेंबर २०२४ | time = ०९:१५ | daynight = | team1 = {{cr-rt|NGA}} | team2 = {{cr|BOT}} | score1 = १८५/५ (२० षटके) | runs1 = [[सिल्वेस्टर ओकेपे]] ४५[[नाबाद|*]] (१६) | wickets1 = तुमेलो मपटणे २/४६ (४ षटके) | score2 = १५६/७ (२० षटके) | runs2 = [[रेजिनाल्ड नेहोंडे]] 60[[नाबाद|*]] (४३) | wickets2 = [[पीटर अहो]] ३/३२ (४ षटके) | result = नायजेरिया २९ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1462919.html धावफलक] | venue = [[रवांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहंगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = दमासेन हेगेनिमाना (रवांडा) आणि पॅट्रिक माकुंबी (युगांडा) | motm = [[इसाक डनलाडी]] (नायजेरिया) | toss = बोत्सवानाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ५ डिसेंबर २०२४ | time = १३:१५ | daynight = | team1 = {{cr-rt|UGA}} | team2 = {{cr|RWA}} | score1 = १९२/७ (१८ षटके) | runs1 = [[रॉबिन्सन ओबुया]] ८३ (४४) | wickets1 = इग्नेस नितरेंगान्या १/२५ (३ षटके) | score2 = ८३ (१६.१ षटके) | runs2 = ऑस्कर मनीषिमे १६ (१६) | wickets2 = [[दिनेश नाकराणी]] ४/१६ (४ षटके) | result = युगांडा ११२ धावांनी विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]]) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1462921.html धावफलक] | venue = [[रवांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहंगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = हबीब एनेसी (नायजेरिया) आणि गॅस्टन नियबिझी (रवांडा) | motm = [[रॉबिन्सन ओबुया]] (युगांडा) | toss = रवांडाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे सामना १८ षटके प्रति बाजूने करण्यात आला आणि रवांडाने १९६ धावांचे सुधारित लक्ष्य ठेवले. | notes = पुरुषांच्या टी२०आ मध्ये १०० बळी घेणारा [[हेन्री सेन्योंडो]] युगांडाचा पहिला खेळाडू ठरला.<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/share/p/6QPDMitRcEtMeAQU/ |title=Milestone: Henry Ssenyondo, the 1st Ugandan bowler to get to 100 t20i wickets |work=Uganda Cricket Association |via=Facebook |access-date=5 December 2024}}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ६ डिसेंबर २०२४ | time = ०९:१५ | daynight = | team1 = {{cr-rt|BOT}} | team2 = {{cr|RWA}} | score1 = १३७/९ (२० षटके) | runs1 = मोनरॉक्स कॅसलमन ५१ (४०) | wickets1 = एरिक कुबविमाना २/२८ (४ षटके) | score2 = १३८/० (१६.२ षटके) | runs2 = ऑस्कर मनीषिमे ८९[[नाबाद|*]] (५२) | wickets2 = | result = रवांडा १० गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1462924.html धावफलक] | venue = [[रवांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहंगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = हबीब एनेसी (नायजेरिया) आणि [[आयझॅक ओयेको]] (केनिया) | motm = ऑस्कर मनीषिमे (रवांडा) | toss = रवांडाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ६ डिसेंबर २०२४ | time = १३:४५<!--६ डिसेंबरपासून दुपारचे खेळ ३० मिनिटांनी सुरू होतात https://x.com/RwandaCricket/status/1864753779389628586--> | daynight = | team1 = {{cr-rt|NGA}} | team2 = {{cr|UGA}} | score1 = १३३/९ (२० षटके) | runs1 = सेलीम सलाऊ २७ (१८) | wickets1 = [[अल्पेश रामजानी]] ५/१७ (४ षटके) | score2 = ८७/५ (९.४ षटके) | runs2 = [[कॉस्मास क्येवुता]] २४* (१०) | wickets2 = रिदवान अब्दुलकरीम २/२४ (२ षटके) | result = युगांडा ५ गडी राखून विजयी ([[डकवर्थ-लुईस-स्टर्न पद्धत|डीएलएस पद्धत]]) | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1462915.html धावफलक] | venue = [[रवांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहंगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = गसाना ख्रिश्चन (रवांडा) आणि दमासेन हेगेनिमाना (रवांडा) | motm = [[कॉस्मास क्येवुता]] (युगांडा) | toss = नायजेरियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे युगांडाला ११ षटकांत ८४ धावांचे सुधारित लक्ष्य ठेवण्यात आले होते. | notes = [[अल्पेश रामजानी]] (युगांडा) ने टी२०आ मध्ये पहिले पाच बळी घेतले. }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ७ डिसेंबर २०२४ | time = ०९:१५ | daynight = | team1 = {{cr-rt|UGA}} | team2 = {{cr|RWA}} | score1 = १५१/८ (२० षटके) | runs1 = [[रियाजत अली शाह]] ४४ (३३) | wickets1 = इग्नेस नितरेंगान्या ३/३१ (४ षटके) | score2 = ६५ (१७ षटके) | runs2 = ऑस्कर मनीषिमे ३० (३३) | wickets2 = [[हेन्री सेन्योंडो]] ३/१८ (४ षटके) | result = युगांडा ८६ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1462931.html धावफलक] | venue = [[रवांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहंगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = हबीब एनेसी (नायजेरिया) आणि [[आयझॅक ओयेको]] (केनिया) | motm = [[रियाजत अली शाह]] (युगांडा) | toss = रवांडाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ७ डिसेंबर २०२४ | time = १३:४५ | daynight = | team1 = {{cr-rt|NGA}} | team2 = {{cr|BOT}} | score1 = १४१/९ (२० षटके) | runs1 = [[व्हिन्सेंट अडेवॉये]] २२ (१३) | wickets1 = [[ममोलोकी मुकेत्सी]] २/१९ (४ षटके) | score2 = १४२/७ (१९.५ षटके) | runs2 = फेमेलो सिलास ४२ (३८) | wickets2 = रिदवान अब्दुलकरीम ३/२० (३ षटके) | result = बोत्सवाना ३ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1462927.html धावफलक] | venue = [[रवांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहंगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = पॅट्रिक माकुम्बी (युगांडा) आणि गॅस्टन नियबिझी (रवांडा) | motm = [[तयाओने त्शोसे]] (बोत्सवाना) | toss = नायजेरियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ८ डिसेंबर २०२४ | time = ०९:१५ | daynight = | team1 = {{cr-rt|NGA}} | team2 = {{cr|UGA}} | score1 = १०३ (१९ षटके) | runs1 = [[सुलेमन रन्सवे]] २६ (१७) | wickets1 = [[हेन्री सेन्योंडो]] ५/८ (४ षटके) | score2 = १०७/३ (१३ षटके) | runs2 = [[रॉबिन्सन ओबुया]] ६७ (४२) | wickets2 = [[आयझॅक ओकपे]] १/१६ (२ षटके) | result = युगांडा ७ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1462925.html धावफलक] | venue = [[रवांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहंगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = गसाना ख्रिश्चन (रवांडा) आणि दमासेन हेगेनिमाना (रवांडा) | motm = [[हेन्री सेन्योंडो]] (युगांडा) | toss = युगांडाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[हेन्री सेन्योंडो]] (युगांडा) ने टी२०आ मध्ये पहिले पाच बळी घेतले.<ref>{{cite web |url=https://kawowo.com/2024/12/08/cricket-cranes-remain-unbeaten-at-ilt20-continent-cup-in-kigali/ |title=Cricket Cranes remain unbeaten at ILT20 Continent Cup in Kigali |work=Kawowo Sports |access-date=8 December 2024}}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ८ डिसेंबर २०२४ | time = १३:४५ | daynight = | team1 = {{cr-rt|RWA}} | team2 = {{cr|BOT}} | score1 = १११/८ (२० षटके) | runs1 = डिडिएर एनडीकुबविमाना २३ (२९) | wickets1 = मायकेल बॅडेनहॉर्स्ट ४/२१ (४ षटके) | score2 = ११५/४ (१६.२ षटके) | runs2 = [[थरिंदू परेरा]] ४८ (४२) | wickets2 = झप्पी बिमेनीमाना १/११ (३ षटके) | result = बोत्सवाना ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1462914.html धावफलक] | venue = [[रवांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहंगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = हबीब एनेसी (नायजेरिया) आणि पॅट्रिक माकुम्बी (युगांडा) | motm = मायकेल बॅडेनहॉर्स्ट (बोत्सवाना) | toss = रवांडाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ९ डिसेंबर २०२४ | time = ०९:१५ | daynight = | team1 = {{cr-rt|UGA}} | team2 = {{cr|BOT}} | score1 = २२९/३ (२० षटके) | runs1 = [[सायमन सेसेझी]] ८५ (५३) | wickets1 = [[तयाओने त्शोसे]] २/४३ (४ षटके) | score2 = १२१/७ (२० षटके) | runs2 = [[विनू बालकृष्णन]] ३१ (१६) | wickets2 = जोसेफ बागुमा २/२० (४ षटके) | result = युगांडा १०८ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1462928.html धावफलक] | venue = [[रवांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहंगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = हबीब एनेसी (नायजेरिया) आणि दमासेन हेगेनिमाना (रवांडा) | motm = [[सायमन सेसेझी]] (युगांडा) | toss = बोत्सवानाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ९ डिसेंबर २०२४ | time = १३:४५ | daynight = | team1 = {{cr-rt|NGA}} | team2 = {{cr|RWA}} | score1 = १४९/८ (२० षटके) | runs1 = [[सिल्वेस्टर ओकेपे]] ४१ (३३) | wickets1 = झप्पी बिमेनीमाना २/२३ (४ षटके) | score2 = १५२/४ (१९ षटके) | runs2 = इसा नियोमुगाबो ५९[[नाबाद|*]] (४७) | wickets2 = [[मोहम्मद तैवो]] १/१३ (३ षटके) | result = रवांडा ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1462922.html धावफलक] | venue = [[रवांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहंगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = पॅट्रिक माकुम्बी (युगांडा) आणि [[आयझॅक ओयेको]] (केनिया) | motm = इसा नियोमुगाबो (रवांडा) | toss = नायजेरियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ११ डिसेंबर २०२४ | time = ०९:१५ | daynight = | team1 = {{cr-rt|RWA}} | team2 = {{cr|BOT}} | score1 = १६८/८ (२० षटके) | runs1 = डिडिएर एनडीकुबविमाना ६२ (४४) | wickets1 = आल्फ्रेड कगोझाईमांग २/३५ (४ षटके) | score2 = १४३/९ (२० षटके) | runs2 = [[विनू बालकृष्णन]] ४४ (३५) | wickets2 = एमिल रुकिरिझा ४/२९ (४ षटके) | result = रवांडा २५ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1462918.html धावफलक] | venue = [[रवांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहंगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = हबीब एनेसी (नायजेरिया) आणि पॅट्रिक माकुम्बी (युगांडा) | motm = एमिल रुकिरिझा (रवांडा) | toss = बोत्सवानाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ११ डिसेंबर २०२४ | time = १३:४५ | daynight = | team1 = {{cr-rt|UGA}} | team2 = {{cr|NGA}} | score1 = १५१/८ (२० षटके) | runs1 = [[दिनेश नाकराणी]] ३२ (२८) | wickets1 = [[पीटर अहो]] ३/१७ (४ षटके) | score2 = १२८/७ (२० षटके) | runs2 = [[सिल्वेस्टर ओकेपे]] ४१ (२२) | wickets2 = [[कॉस्मास क्येवुता]] ४/३९ (४ षटके) | result = युगांडा २३ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1462917.html धावफलक] | venue = [[रवांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहंगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = गसाना ख्रिश्चन (रवांडा) आणि गॅस्टन नियबिझी (रवांडा) | motm = [[कॉस्मास क्येवुता]] (युगांडा) | toss = नायजेरियाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १२ डिसेंबर २०२४ | time = ०९:१५ | daynight = | team1 = {{cr-rt|UGA}} | team2 = {{cr|RWA}} | score1 = १४८/६ (२० षटके) | runs1 = [[अल्पेश रामजानी]] ५१[[नाबाद|*]] (३५) | wickets1 = मुहम्मद नादिर ३/१६ (४ षटके) | score2 = ९८/९ (२० षटके) | runs2 = झप्पी बिमेनीमाना १८[[नाबाद|*]] (१०) | wickets2 = [[हेन्री सेन्योंडो]] २/११ (४ षटके) | result = युगांडा ५० धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1462923.html धावफलक] | venue = [[रवांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहंगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = हबीब एनेसी (नायजेरिया) आणि [[आयझॅक ओयेको]] (केनिया) | motm = [[अल्पेश रामजानी]] (युगांडा) | toss = रवांडाने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १२ डिसेंबर २०२४ | time = १३:४५ | daynight = | team1 = {{cr-rt|BOT}} | team2 = {{cr|NGA}} | score1 = ४९/३ (५ षटके) | runs1 = मोनरॉक्स कॅसलमन २० (१५) | wickets1 = [[मोहम्मद तैवो]] १/१० (२ षटके) | score2 = ५१/० (२.५ षटके) | runs2 = [[सुलेमन रन्सवे]] २५[[नाबाद|*]] (८) | wickets2 = | result = नायजेरिया १० गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1462920.html धावफलक] | venue = [[रवांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहंगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = दमासेन हेगेनिमाना (रवांडा) आणि गॅस्टन नियबिझी (रवांडा) | motm = [[सुलेमन रन्सवे]] (नायजेरिया) | toss = बोत्सवानाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = पावसामुळे सामना प्रत्येक बाजूने ५ षटकांचा करण्यात आला. | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १३ डिसेंबर २०२४ | time = ०९:१५ | daynight = | team1 = {{cr-rt|NGA}} | team2 = {{cr|RWA}} | score1 = १५१/८ (२० षटके) | runs1 = [[व्हिन्सेंट अडेवॉये]] ३४ (२५) | wickets1 = इग्नेस नितरेंगान्या ३/३२ (४ षटके) | score2 = ११४/७ (२० षटके) | runs2 = इसा नियोमुगाबो २० (२०) | wickets2 = [[आयझॅक ओकपे]] २/१३ (४ षटके) | result = नायजेरिया ३७ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1462913.html धावफलक] | venue = [[रवांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहंगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = पॅट्रिक माकुम्बी (युगांडा) आणि [[आयझॅक ओयेको]] (केनिया) | motm = रिदवान अब्दुलकरीम (नायजेरिया) | toss = नायजेरियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १३ डिसेंबर २०२४ | time = १३:४५ | daynight = | team1 = {{cr-rt|UGA}} | team2 = {{cr|BOT}} | score1 = १४१/६ (२० षटके) | runs1 = [[रॉबिन्सन ओबुया]] ५० (३७) | wickets1 = ममोलोकी मूकेत्सी २/२५ (४ षटके) | score2 = १०९/७ (२० षटके) | runs2 = [[थरिंदू परेरा]] ४८[[नाबाद|*]] (३६) | wickets2 = [[फ्रँक न्सुबुगा]] ३/१३ (४ षटके) | result = युगांडा ३२ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1462930.html धावफलक] | venue = [[रवांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहंगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = गसाना ख्रिश्चन (रवांडा) आणि गॅस्टन नियबिझी (रवांडा) | toss = युगांडाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | motm = [[फ्रँक न्सुबुगा]] (युगांडा) | rain = | notes = }} ==अंतिम सामना== {{Single-innings cricket match | date = १४ डिसेंबर २०२४ | time = १३:१५ | daynight = | team1 = {{cr-rt|NGA}} | team2 = {{cr|UGA}} | score1 = ८९ (१७.३ षटके) | runs1 = [[इसाक डनलाडी]] ३२ (३३) | wickets1 = [[हेन्री सेन्योंडो]] ३/१५ (३ षटके) | score2 = ९०/४ (१७.२ षटके) | runs2 = [[रियाजत अली शाह]] ४२[[नाबाद|*]] (४९) | wickets2 = [[मोहम्मद तैवो]] २/११ (४ षटके) | result = युगांडा ६ गडी राखून विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1462932.html धावफलक] | venue = [[रवांडा क्रिकेट स्टेडियम|गहंगा आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[किगाली]] | umpires = गासाना ख्रिश्चन (रवांडा) आणि [[आयझॅक ओयेको]] (केनिया) | motm = [[रियाजत अली शाह]] (युगांडा) | toss = नायजेरियाने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ==नोंदी== {{reflist|group="n"}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} ==बाह्य दुवे== * [https://www.espncricinfo.com/series/africa-continental-cup-2024-25-1462871 ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर मालिका मुख्यपृष्ठ] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२४-२५}} {{DEFAULTSORT:२०२४ कॉन्टिनेंट कप टी२० आफ्रिका}} [[वर्ग:इ.स. २०२४ मधील क्रिकेट]] 6fhtkfvt42f23tg740r0qarr7nxl3z3 0 360434 2692633 2529359 2026-07-04T19:09:21Z ~2026-38259-11 184936 2692633 wikitext text/x-wiki रूंभोडी हे गाव अकोले पासून 7 किलोमीटर अंतरावर आहे. रुंभोडी बाजारपेठ मोठी आहे. आजुबाजुच्या इंदोरी, मेहंदुरी, शेरणखेल, पिंपळगाव, म्हाळादेवी निंब्रळ अशा गावांचे रूंभोडी हे मध्यवर्ती केंद्र आहे. प्रामुख्याने प्रगतशील शेतकरी असा लौकिक रूंभोडीचा आहे. पुलाची वाडी,मोढा, लोहोटेवाडी, गणेशनगर( ठेंभुरटेक), दत्तवाडी, मालुंजकरवाडी, भोरकडा ( ठाकरवाडी )आणि सावंतवाडी अश्या आठ वाड्यांनी हे गाव बनले आहे. मुख्य बागायती पिके , बारामाही शेती आणि शेतीवर आधारित वाहतूक व्यवस्था यावर येथील व्यवस्थापन अवलंबून आहे. दुध व्यवसाय पण चांगल्या पद्धतीने चालतो. शैक्षणिक बाबतीत हे गाव खूप प्रगती करते आहे. कळसुबाई मंदिर, भोरकडा, पद्मावती मंदिर, मठा, मारुतीचा मंदिर, म्हसोबा मंदिर, प्रवरा नदी, महादेव मंदिर, रुंभोडी, गणेश मंदिर, मुक्काम पोस्ट रुंभोडी, सेंट्रल बँक ऑफ इंडिया, 2 मराठी शाळा, r44mjdi28vqderlz16ps8lkgzccguxu 2 361402 2692716 2689122 2026-07-05T10:37:37Z जगदीश कदम 87215 /* */ 2692716 wikitext text/x-wiki [[जगदीश कदम लेखक|जगदीश]] कदम डॉ.जगदीश माधवराव कदम अध्यक्ष ४३ वे मराठवाडा साहित्य संमेलन, गंगापूर २०२३ जन्मगाव:रूई ता.हदगाव जि.नांदेड हा.मु.अक्षर, भाग्यनगर चौरस्ता,कैलासनगर, नांदेड-४३१६०५मेल-drjagdishkadam@gmail.com जन्म:दि.१७जून १९५३ नांदेड येथील यशवंत महाविद्यालयातून मराठी विभाग प्रमुख म्हणून निवृत्त२०१५ 'तेंडुलकरांच्या नाटकांतील स्रीचित्रण'या विषयावर डॉ.तारा परांजपे यांच्या मार्गदर्शनाखाली पीएच.डी. 'तमाशा कलावंतांचे साहित्यातून आलेले चित्रण आणि वास्तव जीवन ' बृहद्द प्रकल्प विद्यापीठ अनुदान आयोग,नवी दिल्ली २०१३ प्रकाशित साहित्य - कवितासंग्रह: रास आणि गोंडर,झाडमाती, नामदेव शेतकरी, गाव हाकेच्या अंतरावर ,ऐसी कळवळ्याची जाती∆कथासंग्रह:मुडदे,आखर, मुक्कामाला फुटले पाय, महामार्ग∆कादंबरी:गाडा,ओले मूळ भेदी,टाच ∆नाटक: बुडत्याचे पाय खोलात,वडगाव लाईव्ह∆ललित:सहयात्री ∆समीक्षा: साहित्य:आकलन आणि आस्वाद ∆ चरित्र: म.ज्योतिबा फुले,म.गौतम बुद्ध∆ वैचारिक-गांधी समजून घेताना∆अनुवाद: 'बुडत्याचे पाय खोलात' नाटकाचा कन्नड मध्ये अनुवाद-डॉ.संजीवकुमार पांचाळ हिंदी मध्ये अनुवाद- डॉ.सुनील जाधव पुरस्कार: ∆आदर्श शिक्षक पुरस्कार, नांदेड महानगरपालिका, नांदेड १९९६ ∆अण्णाभाऊ साठे कथास्पर्धा पुरस्कार, अस्मितादर्श, औरंगाबाद १९७६∆बी.रघुनाथ कथास्पर्धा प्रथम पुरस्कार,१९७७ शासकीय महाविद्यालय, औरंगाबाद∆महाराष्ट्र राज्य उत्कृष्ट वाड्मय निर्मिती पुरस्कार-१९९८(रास आणि गोंडर) ∆महाराष्ट्र राज्य उत्कृष्ट वाड़मय निर्मिती पुरस्कार-१९९९ (बुडत्याचे पाय खोलात) ∆विशाखा प्रथम काव्य पुरस्कार,नाशिक १९९९∆भि.ग.रोहमारे ग्रामीण साहित्य पुरस्कार,कोपरगाव१९९९ ∆यशवंतराव चव्हाण साहित्य पुरस्कार, पुणे १९९९ ∆ऊर्मीचा ना.धों.महानोर साहित्य पुरस्कार,जालना २००९ ∆ करकाळा येथील जनसंवाद साहित्य पुरस्कार २००८ ∆जि.प.नांदेडचा नरहर कुरुंदकर साहित्य पुरस्कार २००९ ∆आविष्कार साहित्य मंडळाचा भारतभूषण पुरस्कार २००९ ∆कै.विलास भोसले राज्यस्तरीय साहित्य साधना पुरस्कार∆अण्णाभाऊ साठे साहित्य पुरस्कार,पुणे २०१३ (गाडा)∆प्रसाद बन साहित्य पुरस्कार २०१५(गाव हाकेच्या अंतरावर) ∆महाराष्ट्र पत्रकार कल्याण निधीचा दर्पण साहित्यिक-पत्रकार पुरस्कार,पुणे २०१७∆ कुमार देशमुख नाट्य पुरस्कार, मराठवाडा साहित्य परिषद,औरंगाबाद २०२०(वडगाव लाईव्ह) ∆ गदिमा काव्यप्रतिभा पुरस्कार,गदिमा प्रतिष्ठान व कामगार साहित्य सभा,पुणे २०२० ∆सह्याद्री साहित्य पुरस्कार, यशवंतराव चव्हाण प्रतिष्ठान, पुणे २०२१∆यशवंतराव चव्हाण स्मृती समिती,अंबाजोगाई, यशवंतराव चव्हाण स्मृती सन्मान २०२१∆केशवसुत काव्यप्रतिभा पुरस्कार, मालगुंड २०२३ ∆कवीवर्य नारायण सुर्वे जीवन गौरव पुरस्कार,नेरळ(मुंबई)२०२३∆निर्मलकुमार फडकुले साहित्य पुरस्कार,२०२३ साहित्य कला प्रसारणी सभा,पुणे(ऐसी कळवळ्याची जाती) ∆गदिमा जीवनगौरव पुरस्कार,पुणे२०२४∆महाराष्ट्र संपादक परिषद, मुंबईचा भुरीबाई केसरीमलजी जैन पुरस्कार २०२४∆ सन्मान: ∆अध्यक्ष,पाचवे ग्रामीण साहित्य संमेलन,पेठशिवणी जि.परभणी∆अध्यक्ष, आविष्कार साहित्य संमेलन, हदगाव २००३∆अध्यक्ष, तिसरे शिक्षक साहित्य संमेलन,नांदेड २०१६∆अध्यक्ष,पाचवे राज्यस्तरीय ग्रामीण साहित्य संमेलन,पळसप (उस्मानाबाद)२०१७∆अध्यक्ष, पहिले राज्यस्तरीय ग्रामीण साहित्य संमेलन,बरबडा २०१७∆अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन, घुमान परिसंवाद सहभाग-निमंत्रित वक्ता∆तिसरे विश्व मराठी साहित्य संमेलन, सिंगापूर २०११ परिसंवाद सहभाग-निमंत्रित वक्ता अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनात विविध ठिकाणी कवी/वक्ते सहभाग ∆अध्यक्ष, कवी संमेलन मुक्त सृजन साहित्य संमेलन,पणजी,गोवा नोव्हेंबर २०२२∆अध्यक्ष, पहिले राज्यस्तरीय कवी संमेलन,नांदेड महानगरपालिका,नांदेड-२०२२ ∆अध्यक्ष,चौथे जनसंवाद साहित्य संमेलन मुदखेड २०२५ ∆अध्यक्ष,४३ वे मराठवाडा साहित्य संमेलन गंगापूर २०२४ कार्यभार: ∆अध्यक्ष-मराठवाडा साहित्य परिषद, नांदेड २०१३ ∆सदस्य-केंद्रीय कार्यकारिणी मराठवाडा साहित्य परिषद, औरंगाबाद२००७ पासून २०२३∆अध्यक्ष- पुरस्कार समिती,मसाप, औरंगाबाद २००७-२०१४∆निमंत्रक-मराठी अभ्यास मंडळ, महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक आणि उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ पुणे २०१२ ∆सदस्य-मराठी अभ्यास मंडळ, महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक आणि उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ पुणे २००७ ते २०१५∆अध्यक्ष- मराठी अभ्यास मंडळ,स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ, नांदेड २००५ सामाजिक, साहित्यिक, सांस्कृतिक उपक्रमात सतत सहभाग. dtnd2h72frogzi05yr8igdoflpsuu14 0 362307 2692640 2544885 2026-07-05T01:56:56Z अभय नातू 206 /* विजेते */ 2692640 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''झी सिने पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्री''' हा [[बॉलीवूड|हिंदी चित्रपट]] उद्योगासाठी [[झी सिने पुरस्कार|झी सिने पुरस्काराचा]] एक भाग आहे. ह्याच्या विजेत्यांची निवड प्रेक्षकांद्वारे केली जाते आणि प्रत्यक्ष समारंभात विजेत्याची घोषणा केली जाते. "सिनेमातील उत्कृष्टता - लोकशाही मार्गाने" हे ह्या पुरस्काराचे ब्रिदवाक्य आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.firstpost.com/entertainment/zee-cine-awards-2017-get-ready-to-welcome-2018-with-priyanka-katrina-shahid-ranveer-4259559.html|title=Zee Cine Awards 2017: Get ready to welcome 2018 with Priyanka, Katrina, Shahid, Ranveer|work=Firstpost|language=en-US|access-date=2017-12-17}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2017/dec/13/rohit-shetty-sunil-grover-to-co-host-awards-show-1726526.html|title=Rohit Shetty, Sunil Grover to co-host awards show|work=The New Indian Express|access-date=2017-12-17}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.dnaindia.com/bollywood/report-zee-cine-awards-2018-raees-to-judwaa-2-here-s-the-full-nomination-list-2566068|title=Zee Cine Awards 2018 {{!}} 'Raees' to 'Judwaa 2': Here's the full nomination list!|date=2017-12-08|work=dna|language=en-US|access-date=2017-12-17}}</ref> नोव्हेंबर १९९७ मध्ये त्यांची स्थापना करण्यात आली. ह्या श्रेणीतील पुरस्कार १९९८ पासून सुरू झाले. हा समारंभ २००९ आणि २०१० मध्ये आयोजित करण्यात आला नव्हता, परंतु २०११ मध्ये पुन्हा सुरू करण्यात आला. [[कोविड-१९ महामारी|कोविड-१९ साथीच्या आजारामुळे]] २०२१ आणि २०२२ मध्ये हा सोहळा पुन्हा रद्द करण्यात आला, परंतु २०२३ मध्ये तो पुन्हा सुरू झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.screenindia.com/nov28/bolly1.htm|title=Zee launches cine awards|date=November 1997|website=Screen|archive-url=https://web.archive.org/web/20020424005940/http://www.screenindia.com/nov28/bolly1.htm#zee|archive-date=24 April 2002|access-date=14 November 2018}}</ref> हा पुरस्कार मार्चमध्ये दिला जातो, परंतु ज्या अभिनेत्रीला हा पुरस्कार मिळतो तिला मागील वर्षी १ जानेवारी ते ३१ डिसेंबर या कालावधीत प्रदर्शित झालेल्या चित्रपटातील तिच्या कामासाठी हा पुरस्कार दिला जातो. २००४ पर्यंत पुरस्कार वितरण समारंभ मुंबईत आयोजित केले जात होते. २००४ नंतर, हा समारंभ दुबई, लंडन, मॉरिशस, मलेशिया, अबू धाबी, सिंगापूर, मकाओ येथे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर देखील आयोजित केला गेला आहे. ह्या श्रेणीतील पहिली मानकरी १९९८ मध्ये अभिनेत्री [[करिश्मा कपूर]] होती जिला ''[[दिल तो पागल है]]'' मधील कामासाठी हा पुरस्कार मिळाला होता. [[सुश्मिता सेन]] (२००० व २००३), [[दिव्या दत्ता]] (२००५ व २०१४), [[स्वरा भास्कर]] (२०१२ व २०१४) आणि [[शबाना आझमी]] (२००४ व २०१७) या चार अभिनेत्री आहेत ज्यांना आजपर्यंत दोनदा हा पुरस्कार मिळाला आहे. २०१४ मध्ये [[दिव्या दत्ता]] आणि [[स्वरा भास्कर]] यांना त्यांच्या ''[[भाग मिल्खा भाग]]'' आणि ''रांझणा'' या चित्रपटांमधील कामगिरीसाठी विभागून हा पुरस्कार मिळाला होता. [[माधुरी दीक्षित]], [[राणी मुखर्जी]] आणि [[अनुष्का शर्मा]] या तीन अभिनेत्री आहेत ज्यांना [[झी सिने पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री|सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री]] आणि सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्री दोन्ही पुरस्कार मिळाले आहेत. == विजेते == {| class="wikitable sortable" ! वर्ष !! चित्र !! अभिनेत्री !! भूमीका !! चित्रपट |- |१९९८ |[[चित्र:KarismaKapoor02.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[करिश्मा कपूर]] |निशा |''[[दिल तो पागल है]]''<ref>{{cite news|url=http://www.zeetelevision.com/programs/cineawds/popaward.htm|title=1st Zee Cine Awards 1998 Popular Award Categories Winners|work=[[Zee TV|Zee Television]]|access-date=28 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/19980702044436/http://www.zeetelevision.com/programs/cineawds/popaward.htm|archive-date=2 July 1998|agency=[[Zee Entertainment Enterprises]]}}</ref> |- |१९९९ |[[चित्र:Rani_Mukerji_2014.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[राणी मुखर्जी]] |टिना मल्होत्रा-खन्ना |''[[कुछ कुछ होता है]]'' |- |२००० |[[चित्र:Sushmita_Sen_snapped_promoting_Aarya_season_3_%28cropped_2%29.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[सुश्मिता सेन]] |रुपाली वालिया |''बिवी नं. १'' |- |२००१ |[[चित्र:Jaya_Bachchan_2024.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[जया बच्चन]] |निशातबी इकरामुल्लाह |''फिझा'' |- |२००२ |[[चित्र:Madhuri Dixit in 2002 (cropped).jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[माधुरी दीक्षित]] |जानकी |''लज्जा'' |- |२००३ |[[चित्र:Sushmita_Sen_snapped_promoting_Aarya_season_3_%28cropped_2%29.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[सुश्मिता सेन]] |सिया सेठ |''[[फिलहाल...]]'' |- |२००४ |[[चित्र:Shabana_Azmi_SFU_honorary_degree_%28cropped%29.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[शबाना आझमी]] |रुकसाना जमाल |''तेहझीब'' |- |२००५ |[[चित्र:Divya_Dutta_at_49th_IFFI.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[दिव्या दत्ता]] |शबीना "शब्बो" इब्राहिम |''[[वीर-झारा]]'' |- |२००६ |[[चित्र:Ayesha_kapur_%28portrait%29.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[आयेशा कपूर]] |मिशेल मॅकनॅली |''[[ब्लॅक (चित्रपट)|ब्लॅक]]'' |- |२००७ |[[चित्र:Konkona_Sen_Sharma%2C_21st_Jio_MAMI_Film_Festival_2019_%283%29.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[कोंकणा सेन शर्मा]] |इंदू त्यागी |''[[ओमकारा (२००६ चित्रपट)|ओमकारा]]'' |- |२००८ |[[चित्र:Shilpa_Shetty_snapped_at_a_press_conference_%28cropped%29.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[शिल्पा शेट्टी]] |शिखा घोष-कपूर |''[[लाइफ इन अ... मेट्रो]]'' |- |२००९ ! colspan=4 align="center" style="background:#FFAA00;" | पुरस्कार समारंभ नाही |- |२०१० ! colspan=4 align="center" style="background:#FFAA00;" | पुरस्कार समारंभ नाही |- |२०११ |[[चित्र:Prachi_Desai_at_the_special_screening_of_her_show_Prime_Video%E2%80%99s_Dhootha_%28cropped%29.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[प्राची देसाई]] |मुमताझ |''वन्स अपॉन अ टाइम इन मुंबई'' |- |२०१२ |[[चित्र:Swara_Bhaskar_in_2017.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[स्वरा भास्कर]] |पायल गील |''तनु वेड्स मनु'' |- |२०१३ |[[चित्र:Anushka_Sharma_promoting_Zero.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[अनुष्का शर्मा]] |अकिरा राय |''[[जब तक है जान]]'' |- | rowspan="2" |२०१४ |[[चित्र:Divya_Dutta_at_49th_IFFI.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[दिव्या दत्ता]] |इसरी कौर |''[[भाग मिल्खा भाग]]'' |- |[[चित्र:Swara_Bhaskar_in_2017.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[स्वरा भास्कर]] |बिंदिया त्रिपाठी |''रांझणा'' |- |२०१५ |[[File:Tabu LFW 2017.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[तबू (अभिनेत्री)|तबू]] |गजाला मीर |''[[हैदर (चित्रपट)|हैदर]]'' |- |२०१६ |[[चित्र:Shweta_Tripathi_snapped_at_the_Bollywood_Hungama_OTT_India_Fest_%28Day_1%29_%28cropped%29.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[श्वेता त्रिपाठी]] |शालू गुप्ता |''मसान'' |- |२०१७ |[[चित्र:Shabana_Azmi_SFU_honorary_degree_%28cropped%29.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[शबाना आझमी]] |रमा भनोत |''[[नीरजा (चित्रपट)|नीरजा]]'' |- |२०१८ |[[चित्र:Meher_Vij_graces_the_Lions_Gold_Awards_2018.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[मेहेर विज]] |नजमा मलिक |''[[सिक्रेट सुपरस्टार]]'' |- |२०१९ |[[चित्र:Katrina at IIFA 2017 (cropped).jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[कतरिना कैफ]] |बबिता कुमारी |''झीरो'' |- |२०२० |[[चित्र:Bhumi_Pednekar_promoting_Thank_You_For_Coming.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[भूमी पेडणेकर]] |लतिका त्रिवेदी |''[[बाला (२०१९ चित्रपट)|बाला]]'' |- |२०२१ ! colspan=4 align="center" style="background:#FFAA00;" | पुरस्कार समारंभ नाही |- |२०२२ ! colspan=4 align="center" style="background:#FFAA00;" | पुरस्कार समारंभ नाही |- |२०२३ |[[चित्र:Sheeba_Chaddha.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[शीबा चड्ढा]] |शोभा गुप्ता |''[[डॉक्टर जी]]''<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.zeebiz.com/trending/entertainment/news-zee-cine-awards-2023-full-list-of-winners-best-film-best-actor-best-actress-songs-and-more-226531/amp|title=Zee Cine Awards 2023: Check Full list of Winners, Best Film, Best Actor, Actress, Songs and more|website=Zeebiz|access-date=18 March 2023}}</ref> |- |२०२४ |[[चित्र:DimpleKapadiaPichvai_%28cropped%29.png|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[डिंपल कापडिया]] |डॉ. नंदिनी ग्रेवाल |''[[पठाण (चित्रपट)|पठाण]]'' |- |२०२५ ! colspan=4 align="center" style="background:#FFAA00;" | पुरस्कार सोहळा झाला नाही किंवा ही श्रेणी प्रदान केली गेली नाही |- |२०२६ |[[चित्र:Ananya_Panday_promoting_Liger_%28cropped%29.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[अनन्या पांडे]] | |''केसरी चॅप्टर २''<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bizasialive.com/saiyaara-vicky-kaushal-kriti-sanon-win-big-at-zee-cine-awards-2026-find-out-the-winners-here/|title='Saiyaara', Vicky Kaushal & Kriti Sanon win big at ZEE Cine Awards 2026 - Find out the winners here|website=BizAsiaLive|access-date=2 March 2026}}</ref> |- |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{झी सिने पुरस्कार}} [[वर्ग:झी सिने पुरस्कार]] [[वर्ग:अभिनेत्रींसाठी पुरस्कार]] fnq3rvnwd4y22wasqr3ttsnek60joby 2692641 2692640 2026-07-05T01:59:07Z अभय नातू 206 /* विजेते */ 2692641 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''झी सिने पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्री''' हा [[बॉलीवूड|हिंदी चित्रपट]] उद्योगासाठी [[झी सिने पुरस्कार|झी सिने पुरस्काराचा]] एक भाग आहे. ह्याच्या विजेत्यांची निवड प्रेक्षकांद्वारे केली जाते आणि प्रत्यक्ष समारंभात विजेत्याची घोषणा केली जाते. "सिनेमातील उत्कृष्टता - लोकशाही मार्गाने" हे ह्या पुरस्काराचे ब्रिदवाक्य आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.firstpost.com/entertainment/zee-cine-awards-2017-get-ready-to-welcome-2018-with-priyanka-katrina-shahid-ranveer-4259559.html|title=Zee Cine Awards 2017: Get ready to welcome 2018 with Priyanka, Katrina, Shahid, Ranveer|work=Firstpost|language=en-US|access-date=2017-12-17}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2017/dec/13/rohit-shetty-sunil-grover-to-co-host-awards-show-1726526.html|title=Rohit Shetty, Sunil Grover to co-host awards show|work=The New Indian Express|access-date=2017-12-17}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.dnaindia.com/bollywood/report-zee-cine-awards-2018-raees-to-judwaa-2-here-s-the-full-nomination-list-2566068|title=Zee Cine Awards 2018 {{!}} 'Raees' to 'Judwaa 2': Here's the full nomination list!|date=2017-12-08|work=dna|language=en-US|access-date=2017-12-17}}</ref> नोव्हेंबर १९९७ मध्ये त्यांची स्थापना करण्यात आली. ह्या श्रेणीतील पुरस्कार १९९८ पासून सुरू झाले. हा समारंभ २००९ आणि २०१० मध्ये आयोजित करण्यात आला नव्हता, परंतु २०११ मध्ये पुन्हा सुरू करण्यात आला. [[कोविड-१९ महामारी|कोविड-१९ साथीच्या आजारामुळे]] २०२१ आणि २०२२ मध्ये हा सोहळा पुन्हा रद्द करण्यात आला, परंतु २०२३ मध्ये तो पुन्हा सुरू झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.screenindia.com/nov28/bolly1.htm|title=Zee launches cine awards|date=November 1997|website=Screen|archive-url=https://web.archive.org/web/20020424005940/http://www.screenindia.com/nov28/bolly1.htm#zee|archive-date=24 April 2002|access-date=14 November 2018}}</ref> हा पुरस्कार मार्चमध्ये दिला जातो, परंतु ज्या अभिनेत्रीला हा पुरस्कार मिळतो तिला मागील वर्षी १ जानेवारी ते ३१ डिसेंबर या कालावधीत प्रदर्शित झालेल्या चित्रपटातील तिच्या कामासाठी हा पुरस्कार दिला जातो. २००४ पर्यंत पुरस्कार वितरण समारंभ मुंबईत आयोजित केले जात होते. २००४ नंतर, हा समारंभ दुबई, लंडन, मॉरिशस, मलेशिया, अबू धाबी, सिंगापूर, मकाओ येथे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर देखील आयोजित केला गेला आहे. ह्या श्रेणीतील पहिली मानकरी १९९८ मध्ये अभिनेत्री [[करिश्मा कपूर]] होती जिला ''[[दिल तो पागल है]]'' मधील कामासाठी हा पुरस्कार मिळाला होता. [[सुश्मिता सेन]] (२००० व २००३), [[दिव्या दत्ता]] (२००५ व २०१४), [[स्वरा भास्कर]] (२०१२ व २०१४) आणि [[शबाना आझमी]] (२००४ व २०१७) या चार अभिनेत्री आहेत ज्यांना आजपर्यंत दोनदा हा पुरस्कार मिळाला आहे. २०१४ मध्ये [[दिव्या दत्ता]] आणि [[स्वरा भास्कर]] यांना त्यांच्या ''[[भाग मिल्खा भाग]]'' आणि ''रांझणा'' या चित्रपटांमधील कामगिरीसाठी विभागून हा पुरस्कार मिळाला होता. [[माधुरी दीक्षित]], [[राणी मुखर्जी]] आणि [[अनुष्का शर्मा]] या तीन अभिनेत्री आहेत ज्यांना [[झी सिने पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री|सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री]] आणि सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्री दोन्ही पुरस्कार मिळाले आहेत. == विजेते == {| class="wikitable sortable" ! वर्ष !! चित्र !! अभिनेत्री !! भूमीका !! चित्रपट |- |१९९८ |[[चित्र:KarismaKapoor02.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[करिश्मा कपूर]] |निशा |''[[दिल तो पागल है]]''<ref>{{cite news|url=http://www.zeetelevision.com/programs/cineawds/popaward.htm|title=1st Zee Cine Awards 1998 Popular Award Categories Winners|work=[[Zee TV|Zee Television]]|access-date=28 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/19980702044436/http://www.zeetelevision.com/programs/cineawds/popaward.htm|archive-date=2 July 1998|agency=[[Zee Entertainment Enterprises]]}}</ref> |- |१९९९ |[[चित्र:Rani_Mukerji_2014.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[राणी मुखर्जी]] |टिना मल्होत्रा-खन्ना |''[[कुछ कुछ होता है]]'' |- |२००० |[[चित्र:Sushmita_Sen_snapped_promoting_Aarya_season_3_%28cropped_2%29.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[सुश्मिता सेन]] |रुपाली वालिया |''बिवी नं. १'' |- |२००१ |[[चित्र:Jaya_Bachchan_2024.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[जया बच्चन]] |निशातबी इकरामुल्लाह |''फिझा'' |- |२००२ |[[चित्र:Madhuri Dixit in 2002 (cropped).jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[माधुरी दीक्षित]] |जानकी |''लज्जा'' |- |२००३ |[[चित्र:Sushmita_Sen_snapped_promoting_Aarya_season_3_%28cropped_2%29.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[सुश्मिता सेन]] |सिया सेठ |''[[फिलहाल...]]'' |- |२००४ |[[चित्र:Shabana_Azmi_SFU_honorary_degree_%28cropped%29.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[शबाना आझमी]] |रुकसाना जमाल |''तेहझीब'' |- |२००५ |[[चित्र:Divya_Dutta_at_49th_IFFI.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[दिव्या दत्ता]] |शबीना "शब्बो" इब्राहिम |''[[वीर-झारा]]'' |- |२००६ |[[चित्र:Ayesha_kapur_%28portrait%29.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[आयेशा कपूर]] |मिशेल मॅकनॅली |''[[ब्लॅक (चित्रपट)|ब्लॅक]]'' |- |२००७ |[[चित्र:Konkona_Sen_Sharma%2C_21st_Jio_MAMI_Film_Festival_2019_%283%29.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[कोंकणा सेन शर्मा]] |इंदू त्यागी |''[[ओमकारा (२००६ चित्रपट)|ओमकारा]]'' |- |२००८ |[[चित्र:Shilpa_Shetty_snapped_at_a_press_conference_%28cropped%29.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[शिल्पा शेट्टी]] |शिखा घोष-कपूर |''[[लाइफ इन अ... मेट्रो]]'' |- |२००९ ! colspan=4 align="center" style="background:#FFAA00;" | पुरस्कार समारंभ नाही |- |२०१० ! colspan=4 align="center" style="background:#FFAA00;" | पुरस्कार समारंभ नाही |- |२०११ |[[चित्र:Prachi_Desai_at_the_special_screening_of_her_show_Prime_Video%E2%80%99s_Dhootha_%28cropped%29.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[प्राची देसाई]] |मुमताझ |''वन्स अपॉन अ टाइम इन मुंबई'' |- |२०१२ |[[चित्र:Swara_Bhaskar_in_2017.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[स्वरा भास्कर]] |पायल गील |''तनु वेड्स मनु'' |- |२०१३ |[[चित्र:Anushka_Sharma_promoting_Zero.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[अनुष्का शर्मा]] |अकिरा राय |''[[जब तक है जान]]'' |- | rowspan="2" |२०१४ |[[चित्र:Divya_Dutta_at_49th_IFFI.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[दिव्या दत्ता]] |इसरी कौर |''[[भाग मिल्खा भाग]]'' |- |[[चित्र:Swara_Bhaskar_in_2017.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[स्वरा भास्कर]] |बिंदिया त्रिपाठी |''रांझणा'' |- |२०१५ |[[File:Tabu LFW 2017.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[तबू (अभिनेत्री)|तबू]] |गजाला मीर |''[[हैदर (चित्रपट)|हैदर]]'' |- |२०१६ |[[चित्र:Shweta_Tripathi_snapped_at_the_Bollywood_Hungama_OTT_India_Fest_%28Day_1%29_%28cropped%29.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[श्वेता त्रिपाठी]] |शालू गुप्ता |''मसान'' |- |२०१७ |[[चित्र:Shabana_Azmi_SFU_honorary_degree_%28cropped%29.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[शबाना आझमी]] |रमा भनोत |''[[नीरजा (चित्रपट)|नीरजा]]'' |- |२०१८ |[[चित्र:Meher_Vij_graces_the_Lions_Gold_Awards_2018.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[मेहेर विज]] |नजमा मलिक |''[[सिक्रेट सुपरस्टार]]'' |- |२०१९ |[[चित्र:Katrina at IIFA 2017 (cropped).jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[कतरिना कैफ]] |बबिता कुमारी |''झीरो'' |- |२०२० |[[चित्र:Bhumi_Pednekar_promoting_Thank_You_For_Coming.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[भूमी पेडणेकर]] |लतिका त्रिवेदी |''[[बाला (२०१९ चित्रपट)|बाला]]'' |- |२०२१ ! colspan=4 align="center" style="background:#FFAA00;" | पुरस्कार समारंभ नाही |- |२०२२ ! colspan=4 align="center" style="background:#FFAA00;" | पुरस्कार समारंभ नाही |- |२०२३ |[[चित्र:Sheeba_Chaddha.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[शीबा चड्ढा]] |शोभा गुप्ता |''[[डॉक्टर जी]]''<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.zeebiz.com/trending/entertainment/news-zee-cine-awards-2023-full-list-of-winners-best-film-best-actor-best-actress-songs-and-more-226531/amp|title=Zee Cine Awards 2023: Check Full list of Winners, Best Film, Best Actor, Actress, Songs and more|website=Zeebiz|access-date=18 March 2023}}</ref> |- |२०२४ |[[चित्र:DimpleKapadiaPichvai_%28cropped%29.png|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[डिंपल कापडिया]] |डॉ. नंदिनी ग्रेवाल |''[[पठाण (चित्रपट)|पठाण]]'' |- |२०२५ ! colspan=4 align="center" style="background:#FFAA00;" | पुरस्कार सोहळा झाला नाही किंवा ही श्रेणी प्रदान केली गेली नाही |- |२०२६ | [[चित्र:Ananya Panday at Netflix screening.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[अनन्या पांडे]] | |''केसरी चॅप्टर २''<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bizasialive.com/saiyaara-vicky-kaushal-kriti-sanon-win-big-at-zee-cine-awards-2026-find-out-the-winners-here/|title='Saiyaara', Vicky Kaushal & Kriti Sanon win big at ZEE Cine Awards 2026 - Find out the winners here|website=BizAsiaLive|access-date=2 March 2026}}</ref> |- |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{झी सिने पुरस्कार}} [[वर्ग:झी सिने पुरस्कार]] [[वर्ग:अभिनेत्रींसाठी पुरस्कार]] 80i4hxkj572kxjzbu9lmd1u2mkhtpb5 2692642 2692641 2026-07-05T02:00:36Z अभय नातू 206 /* विजेते */ 2692642 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''झी सिने पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्री''' हा [[बॉलीवूड|हिंदी चित्रपट]] उद्योगासाठी [[झी सिने पुरस्कार|झी सिने पुरस्काराचा]] एक भाग आहे. ह्याच्या विजेत्यांची निवड प्रेक्षकांद्वारे केली जाते आणि प्रत्यक्ष समारंभात विजेत्याची घोषणा केली जाते. "सिनेमातील उत्कृष्टता - लोकशाही मार्गाने" हे ह्या पुरस्काराचे ब्रिदवाक्य आहे.<ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.firstpost.com/entertainment/zee-cine-awards-2017-get-ready-to-welcome-2018-with-priyanka-katrina-shahid-ranveer-4259559.html|title=Zee Cine Awards 2017: Get ready to welcome 2018 with Priyanka, Katrina, Shahid, Ranveer|work=Firstpost|language=en-US|access-date=2017-12-17}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2017/dec/13/rohit-shetty-sunil-grover-to-co-host-awards-show-1726526.html|title=Rohit Shetty, Sunil Grover to co-host awards show|work=The New Indian Express|access-date=2017-12-17}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=http://www.dnaindia.com/bollywood/report-zee-cine-awards-2018-raees-to-judwaa-2-here-s-the-full-nomination-list-2566068|title=Zee Cine Awards 2018 {{!}} 'Raees' to 'Judwaa 2': Here's the full nomination list!|date=2017-12-08|work=dna|language=en-US|access-date=2017-12-17}}</ref> नोव्हेंबर १९९७ मध्ये त्यांची स्थापना करण्यात आली. ह्या श्रेणीतील पुरस्कार १९९८ पासून सुरू झाले. हा समारंभ २००९ आणि २०१० मध्ये आयोजित करण्यात आला नव्हता, परंतु २०११ मध्ये पुन्हा सुरू करण्यात आला. [[कोविड-१९ महामारी|कोविड-१९ साथीच्या आजारामुळे]] २०२१ आणि २०२२ मध्ये हा सोहळा पुन्हा रद्द करण्यात आला, परंतु २०२३ मध्ये तो पुन्हा सुरू झाला.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.screenindia.com/nov28/bolly1.htm|title=Zee launches cine awards|date=November 1997|website=Screen|archive-url=https://web.archive.org/web/20020424005940/http://www.screenindia.com/nov28/bolly1.htm#zee|archive-date=24 April 2002|access-date=14 November 2018}}</ref> हा पुरस्कार मार्चमध्ये दिला जातो, परंतु ज्या अभिनेत्रीला हा पुरस्कार मिळतो तिला मागील वर्षी १ जानेवारी ते ३१ डिसेंबर या कालावधीत प्रदर्शित झालेल्या चित्रपटातील तिच्या कामासाठी हा पुरस्कार दिला जातो. २००४ पर्यंत पुरस्कार वितरण समारंभ मुंबईत आयोजित केले जात होते. २००४ नंतर, हा समारंभ दुबई, लंडन, मॉरिशस, मलेशिया, अबू धाबी, सिंगापूर, मकाओ येथे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर देखील आयोजित केला गेला आहे. ह्या श्रेणीतील पहिली मानकरी १९९८ मध्ये अभिनेत्री [[करिश्मा कपूर]] होती जिला ''[[दिल तो पागल है]]'' मधील कामासाठी हा पुरस्कार मिळाला होता. [[सुश्मिता सेन]] (२००० व २००३), [[दिव्या दत्ता]] (२००५ व २०१४), [[स्वरा भास्कर]] (२०१२ व २०१४) आणि [[शबाना आझमी]] (२००४ व २०१७) या चार अभिनेत्री आहेत ज्यांना आजपर्यंत दोनदा हा पुरस्कार मिळाला आहे. २०१४ मध्ये [[दिव्या दत्ता]] आणि [[स्वरा भास्कर]] यांना त्यांच्या ''[[भाग मिल्खा भाग]]'' आणि ''रांझणा'' या चित्रपटांमधील कामगिरीसाठी विभागून हा पुरस्कार मिळाला होता. [[माधुरी दीक्षित]], [[राणी मुखर्जी]] आणि [[अनुष्का शर्मा]] या तीन अभिनेत्री आहेत ज्यांना [[झी सिने पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री|सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री]] आणि सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्री दोन्ही पुरस्कार मिळाले आहेत. == विजेते == {| class="wikitable sortable" ! वर्ष !! चित्र !! अभिनेत्री !! भूमीका !! चित्रपट |- |१९९८ |[[चित्र:KarismaKapoor02.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[करिश्मा कपूर]] |निशा |''[[दिल तो पागल है]]''<ref>{{cite news|url=http://www.zeetelevision.com/programs/cineawds/popaward.htm|title=1st Zee Cine Awards 1998 Popular Award Categories Winners|work=[[Zee TV|Zee Television]]|access-date=28 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/19980702044436/http://www.zeetelevision.com/programs/cineawds/popaward.htm|archive-date=2 July 1998|agency=[[Zee Entertainment Enterprises]]}}</ref> |- |१९९९ |[[चित्र:Rani_Mukerji_2014.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[राणी मुखर्जी]] |टिना मल्होत्रा-खन्ना |''[[कुछ कुछ होता है]]'' |- |२००० |[[चित्र:Sushmita_Sen_snapped_promoting_Aarya_season_3_%28cropped_2%29.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[सुश्मिता सेन]] |रुपाली वालिया |''बिवी नं. १'' |- |२००१ |[[चित्र:Jaya_Bachchan_2024.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[जया बच्चन]] |निशातबी इकरामुल्लाह |''फिझा'' |- |२००२ |[[चित्र:Madhuri Dixit in 2002 (cropped).jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[माधुरी दीक्षित]] |जानकी |''लज्जा'' |- |२००३ |[[चित्र:Sushmita_Sen_snapped_promoting_Aarya_season_3_%28cropped_2%29.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[सुश्मिता सेन]] |सिया सेठ |''[[फिलहाल...]]'' |- |२००४ |[[चित्र:Shabana_Azmi_SFU_honorary_degree_%28cropped%29.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[शबाना आझमी]] |रुकसाना जमाल |''तेहझीब'' |- |२००५ |[[चित्र:Divya_Dutta_at_49th_IFFI.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[दिव्या दत्ता]] |शबीना "शब्बो" इब्राहिम |''[[वीर-झारा]]'' |- |२००६ |[[चित्र:Ayesha_kapur_%28portrait%29.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[आयेशा कपूर]] |मिशेल मॅकनॅली |''[[ब्लॅक (चित्रपट)|ब्लॅक]]'' |- |२००७ |[[चित्र:Konkona_Sen_Sharma%2C_21st_Jio_MAMI_Film_Festival_2019_%283%29.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[कोंकणा सेन शर्मा]] |इंदू त्यागी |''[[ओमकारा (२००६ चित्रपट)|ओमकारा]]'' |- |२००८ |[[चित्र:Shilpa_Shetty_snapped_at_a_press_conference_%28cropped%29.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[शिल्पा शेट्टी]] |शिखा घोष-कपूर |''[[लाइफ इन अ... मेट्रो]]'' |- |२००९ ! colspan=4 align="center" style="background:#FFAA00;" | पुरस्कार समारंभ नाही |- |२०१० ! colspan=4 align="center" style="background:#FFAA00;" | पुरस्कार समारंभ नाही |- |२०११ |[[चित्र:Prachi_Desai_at_the_special_screening_of_her_show_Prime_Video%E2%80%99s_Dhootha_%28cropped%29.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[प्राची देसाई]] |मुमताझ |''वन्स अपॉन अ टाइम इन मुंबई'' |- |२०१२ |[[चित्र:Swara_Bhaskar_in_2017.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[स्वरा भास्कर]] |पायल गील |''तनु वेड्स मनु'' |- |२०१३ |[[चित्र:Anushka_Sharma_promoting_Zero.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[अनुष्का शर्मा]] |अकिरा राय |''[[जब तक है जान]]'' |- | rowspan="2" |२०१४ |[[चित्र:Divya_Dutta_at_49th_IFFI.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[दिव्या दत्ता]] |इसरी कौर |''[[भाग मिल्खा भाग]]'' |- |[[चित्र:Swara_Bhaskar_in_2017.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[स्वरा भास्कर]] |बिंदिया त्रिपाठी |''रांझणा'' |- |२०१५ |[[File:Tabu LFW 2017.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[तबू (अभिनेत्री)|तबू]] |गजाला मीर |''[[हैदर (चित्रपट)|हैदर]]'' |- |२०१६ |[[चित्र:Shweta_Tripathi_snapped_at_the_Bollywood_Hungama_OTT_India_Fest_%28Day_1%29_%28cropped%29.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[श्वेता त्रिपाठी]] |शालू गुप्ता |''मसान'' |- |२०१७ |[[चित्र:Shabana_Azmi_SFU_honorary_degree_%28cropped%29.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[शबाना आझमी]] |रमा भनोत |''[[नीरजा (चित्रपट)|नीरजा]]'' |- |२०१८ |[[चित्र:Meher_Vij_graces_the_Lions_Gold_Awards_2018.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[मेहेर विज]] |नजमा मलिक |''[[सिक्रेट सुपरस्टार]]'' |- |२०१९ |[[चित्र:Katrina at IIFA 2017 (cropped).jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[कतरिना कैफ]] |बबिता कुमारी |''झीरो'' |- |२०२० |[[चित्र:Bhumi_Pednekar_promoting_Thank_You_For_Coming.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[भूमी पेडणेकर]] |लतिका त्रिवेदी |''[[बाला (२०१९ चित्रपट)|बाला]]'' |- |२०२१ ! colspan=4 align="center" style="background:#FFAA00;" | पुरस्कार समारंभ नाही |- |२०२२ ! colspan=4 align="center" style="background:#FFAA00;" | पुरस्कार समारंभ नाही |- |२०२३ |[[चित्र:Sheeba_Chaddha.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[शीबा चड्ढा]] |शोभा गुप्ता |''[[डॉक्टर जी]]''<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.zeebiz.com/trending/entertainment/news-zee-cine-awards-2023-full-list-of-winners-best-film-best-actor-best-actress-songs-and-more-226531/amp|title=Zee Cine Awards 2023: Check Full list of Winners, Best Film, Best Actor, Actress, Songs and more|website=Zeebiz|access-date=18 March 2023}}</ref> |- |२०२४ |[[चित्र:DimpleKapadiaPichvai_%28cropped%29.png|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[डिंपल कापडिया]] |डॉ. नंदिनी ग्रेवाल |''[[पठाण (चित्रपट)|पठाण]]'' |- |२०२५ |[[चित्र:Madhuri Dixit in 2002 (cropped).jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[माधुरी दिक्षीत]] | |''[[भूलभुलैया ३]]'' |- |२०२६ | [[चित्र:Ananya Panday at Netflix screening.jpg|मध्यवर्ती|100x100अंश]] ![[अनन्या पांडे]] | |''केसरी चॅप्टर २''<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bizasialive.com/saiyaara-vicky-kaushal-kriti-sanon-win-big-at-zee-cine-awards-2026-find-out-the-winners-here/|title='Saiyaara', Vicky Kaushal & Kriti Sanon win big at ZEE Cine Awards 2026 - Find out the winners here|website=BizAsiaLive|access-date=2 March 2026}}</ref> |- |} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} {{झी सिने पुरस्कार}} [[वर्ग:झी सिने पुरस्कार]] [[वर्ग:अभिनेत्रींसाठी पुरस्कार]] nvuvnk99lw3duia5eoz5pkkfbvs24rc 0 371488 2692628 2645861 2026-07-04T16:27:57Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2692628 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket series | series = २०२५ संयुक्त अरब अमिराती आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका | date = २९ ऑगस्ट – ७ सप्टेंबर २०२५ | place = संयुक्त अरब अमिराती | image = | result = {{cr|PAK}} विजेते | player of series = [[मोहम्मद नवाझ]] (पा) | team1 = {{cr|AFG|२०१३}} | team2 = {{cr|PAK}} | team3 = {{cr|UAE}} | captain1 = [[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]]{{efn|[[इब्राहिम झद्रान]]ने ६व्या सामन्यात अफगाणिस्तानचे नेतृत्व केले.}} | captain2 = [[सलमान अली आगा]] | captain3 = [[मुहम्मद वसीम]] | runs1 = [[इब्राहिम झद्रान]] (१९४) | runs2 = [[फखर झमान]] (१५५) | runs3 = [[मुहम्मद वसीम]] (१६३) | wickets1 = [[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]] (९) | wickets2 = [[मोहम्मद नवाझ]] (१०) | wickets3 = [[हैदर अली (क्रिकेट खेळाडू, जन्म १९९४)|हैदर अली]] (६) }} '''२०२५ संयुक्त अरब अमिराती आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका''' ही क्रिकेट स्पर्धा २९ ऑगस्ट ते ७ सप्टेंबर २०२५ दरम्यान संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये आयोजित करण्यात आली होती.<ref>{{cite web |url=https://emiratescricket.com/news-detail/OMWVYmxkazX7dJ0PoX1G |trans-title=२९ ऑगस्टपासून शारजा येथे होणाऱ्या टी२० तिरंगी मालिकेत पाकिस्तान आणि अफगाणिस्तानचे यजमानपद यूएईकडे|title=UAE to host Pakistan and Afghanistan in T20I Tri-Series in Sharjah from 29 August |work=[[अमिराती क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=८ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/135185/uae-to-host-pakistan-and-afghanistan-in-t20i-triseries |trans-title=यूएई पाकिस्तान आणि अफगाणिस्तान यांच्यात टी२० तिरंगी मालिकेचे आयोजन करणार.|title=UAE to host Pakistan and Afghanistan in T20I triseries |work=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=८ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |url=https://acb.af/en-US/post/afghanatalan-to-face-pakistan-uae-in-a-tri-nation-t20i-series-starting-late-august |trans-title=ऑगस्टच्या अखेरीस सुरू होणाऱ्या तिरंगी टी२० मालिकेत अफगाणिस्तान अटलान पाकिस्तान, यूएईचा सामना करणार आहे.|title=AfghanAtalan to Face Pakistan, UAE in a Tri-Nation T20I Series Starting Late August |work=[[अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=८ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> स्पर्धेमध्ये यजमान संयुक्त अरब अमिराती, अफगाणिस्तान आणि पाकिस्तान या पुरुष राष्ट्रीय संघांचा समावेश होता. स्पर्धेतील सामने आंतरराष्ट्रीय टी२० स्वरूपात खेळवले गेले.<ref>{{cite web |url=https://a-sports.tv/schedule-of-pakistan-afghanistan-uae-t20i-tri-series-revealed |trans-title=पाकिस्तान, अफगाणिस्तान, यूएई टी२० तिरंगी मालिकेचे वेळापत्रक जाहीर|title=Schedule of Pakistan, Afghanistan, UAE T20I tri-series revealed |work=ए स्पोर्ट्स|access-date=८ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cricket.com/news/uae-set-to-host-pakistan-afghanistan-in-t20i-tri-series-from-august-29-812025-1754030887425 |trans-title=२९ ऑगस्टपासून पाकिस्तान आणि अफगाणिस्तानचा समावेश असलेल्या टी२० तिरंगी मालिकेचे आयोजन यूएई करणार आहे. |title=UAE Set To Host Pakistan, Afghanistan In T20I Tri-Series From August 29 |work=क्रिकेट.कॉम |access-date=८ ऑक्टोबर २०२५ }}{{मृत दुवा|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/uae-pakistan-and-afghanistan-set-for-t20i-tri-series-showdown |trans-title=यूएई, पाकिस्तान आणि अफगाणिस्तान यांच्यात टी२० तिरंगी मालिकेचा सामना होणार.|title=UAE, Pakistan and Afghanistan set for T20I tri-series showdown |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=८ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> ही स्पर्धा दुहेरी साखळी स्वरूपात खेळवण्यात आली आणि अव्वल दोन संघांदरम्यान अंतिम सामना खेळवला गेला. सहभागी संघांच्या [[२०२५ आशिया चषक]] स्पर्धेसाठी तयारीचा भाग म्हणून ही तिरंगी मालिका आयोजित करण्यात आली होती.<ref>{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/pakistan-afghanistan-and-uae-to-play-t20i-tri-series-in-sharjah-ahead-of-asia-cup-1497567 |trans-title=आशिया चषक स्पर्धेपूर्वी शारजामध्ये पाकिस्तान, अफगाणिस्तान आणि युएई टी२० तिरंगी मालिका खेळणार.|title=Pakistan, Afghanistan and UAE to play T20I tri-series in Sharjah ahead of Asia Cup |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=८ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> सर्व सामने [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]] येथे खेळवण्यात आले.<ref>{{cite web |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-to-play-t20i-tri-series-in-uae.html |trans-title=पाकिस्तान युएईमध्ये टी२० तिरंगी मालिका खेळणार.|title=Pakistan to play T20I tri-series in UAE |work=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=८ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> ==संघ== {| class="wikitable" style="text-align:left; margin:auto" |- ! {{cr|AFG|२०१३}}<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/afghanistan-asia-cup-prep-begins-with-uae-tri-series-1500528 |trans-title= अफगाणिस्ताकडून आशिया चषक संघातील १७ पैकी १६ खेळाडूंची, युएई तिरंगी मालिकेसाठी निवड|title=Afghanistan pick 16 of 17 Asia Cup squad members for UAE tri-series |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=८ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> ! {{cr|PAK}}<ref>{{cite web |trans-title=युएई टी२० तिरंगी मालिका आणि आशिया कपसाठी पाकिस्तानचा संघ जाहीर|title=Pakistan announce squads for UAE T20I tri-series and Asia Cup |url=https://www.pcb.com.pk/press-release-detail/pakistan-announce-squads-for-uae-t20i-tri-series-and-asia-cup.html |work=[[पाकिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=८ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> ! {{cr|UAE}}<ref>{{cite web |trans-title=इनव्हरेक्स सोलर एनर्जी प्रायोजित बँक अल्फालाह आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका २०२५ मध्ये यूएईचे नेतृत्व मुहम्मद वसीम करणार|title=Muhammad Waseem to lead UAE in Inverex Solar Energy presents Bank Alfalah T20I Tri-Series 2025 |url=https://emiratescricket.com/news-detail/NYq1gK4oeExKd0ByxjX2 |work=[[अमिराती क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=८ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> |- style="vertical-align:top" | * [[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[फरीद अहमद]] * [[नूर अहमद]] * [[अब्दुल्लाह अहमदझाई]] * [[सेदीकुल्लाह अटल]] * [[शराफुद्दीन अशरफ]] * [[फझलहक फारूखी]] * [[अल्लाह मोहम्मद गझनफर]] * [[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[मोहम्मद इशाक (अफगाण क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद इशाक]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[करीम जनत]] * [[मुजीब उर रहमान]] * [[गुल्बदीन नाइब]] * [[मोहम्मद नबी]] * [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] * [[दरविश रसूली]] * [[इब्राहिम झद्रान]] | * [[सलमान अली आगा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[शाहीन आफ्रिदी]] * [[अबरार अहमद]] * [[हसन अली]] * [[फहीम अशरफ]] * [[सैम अयुब]] * [[साहिबजादा फरहान]] * [[मोहम्मद हॅरीस]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[सलमान मिर्झा]] * [[सुफियान मुकीम]] * [[हसन नवाझ]] * [[मोहम्मद नवाझ]] * [[हॅरीस रौफ]] * [[खुशदिल शाह]] * [[हुसेन तलत]] * [[मोहम्मद वासिम (क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद वासिम]] * [[फखर झमान]] | * [[मुहम्मद वसीम]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]]) * [[हैदर अली (क्रिकेट खेळाडू, जन्म १९९४)|हैदर अली]] * [[राहुल चोप्रा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[एथन डिसोझा]] * मुहम्मद फारूक * [[मुहम्मद जवादुल्लाह]] * हर्षित कौशिक * [[ध्रुव पराशर]] * [[आसिफ खान]] * सगीर खान * मुहम्मद रोहिद * [[आलिशान शराफु]] * [[आर्यांश शर्मा]] ([[यष्टीरक्षक|य]]) * [[जुनैद सिद्दीकी (क्रिकेट खेळाडू)|जुनैद सिद्दीकी]] * सिमरनजीत सिंग * मुहम्मद जोहेब |} ==साखळी सामने== ===गुणफलक=== {{२०२५ संयुक्त अरब अमिराती आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका}} ===सामने=== {{Single-innings cricket match | date = २९ ऑगस्ट २०२५ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{cr-rt|PAK}} | team2 = {{cr|AFG|२०१३}} | score1 = १८२/७ (२० षटके) | runs1 = [[सलमान अली आगा]] ५३[[नाबाद|*]] (३६) | wickets1 = [[फरीद अहमद]] २/४७ (४ षटके) | score2 = १४३ (१९.५ षटके) | runs2 = [[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]] ३९ (१६) | wickets2 = [[हॅरीस रौफ]] ४/३१ (३.५ षटके) | result = पाकिस्तान ३९ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1497873.html धावफलक] | venue = [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] | umpires = [[अकबर अली]] (युएई) आणि [[शिजू सॅम]] (युएई) | motm = [[सलमान अली आगा]] (पा) | toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ३० ऑगस्ट २०२५ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{cr-rt|PAK}} | team2 = {{cr|UAE}} | score1 = २०७ (२० षटके) | runs1 = [[सैम अयुब]] ६९ (३८) | wickets1 = सगीर खान ३/४४ (४ षटके) | score2 = १७६/८ (२० षटके) | runs2 = [[आसिफ खान]] ७७ (३५) | wickets2 = [[हसन अली]] ३/४७ (४ षटके) | result = पाकिस्तान ३१ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1497874.html धावफलक] | venue = [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] | umpires = [[आसिफ इक्बाल (क्रिकेट पंच)|आसिफ इक्बाल]] (युएई) आणि [[शिजू सॅम]] (युएई) | motm = [[सैम अयुब]] (पा) | toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = }} ---- {{Single-innings cricket match | date = १ सप्टेंबर २०२५ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{cr-rt|AFG}} | team2 = {{cr|UAE}} | score1 = १८८/४ (२० षटके) | runs1 = [[इब्राहिम झद्रान]] ६३ (४०) | wickets1 = मुहम्मद रोहिद २/३४ (४ षटके) | score2 = १५०/८ (२० षटके) | runs2 = [[मुहम्मद वसीम]] ६७ (३७) | wickets2 = [[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]] ३/२१ (४ षटके) | result = अफगाणिस्तान ३८ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1497875.html धावफलक] | venue = [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] | umpires = [[अकबर अली]] (युएई) आणि [[आसिफ इक्बाल (क्रिकेट पंच)|आसिफ इक्बाल]] (युएई) | motm = [[शराफुद्दीन अशरफ]] (अ) | toss = संयुक्त अरब अमिरातीने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = हर्षित कौशिकने (युएई) आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. * [[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]]ने (अ) आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील १६५वा बळी घेतला, [[टिम साऊथी]]ला (१६४) मागे टाकून तो [[आंतरराष्ट्रीय २०-२० सामन्यातील विक्रमांची यादी#सर्वात जास्त बळी|आंतरराष्ट्रीय टी२० क्रिकेटमध्ये सर्वाधिक बळी]] घेणारा गोलंदाज बनला.<ref>{{cite web |trans-title=युएई विरुद्ध अफगाणिस्तान, तिरंगी मालिका २०२५: रशीद खानने विक्रम रचल्याने अफगाणिस्तानचा युएईवर सहज विजय|title=UAE vs AFG, Tri-Series 2025: Afghanistan secures easy win over UAE as Rashid Khan creates record |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/afghanistan-vs-uae-t20i-match-result-highlights-score-rashid-khan-highest-wicket-taker-record/article70001532.ece |work=[[स्पोर्टस्टार]] |access-date=८ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | date = २ सप्टेंबर २०२५ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{cr-rt|AFG}} | team2 = {{cr|PAK}} | score1 = १६९/५ (२० षटके) | runs1 = [[इब्राहिम झद्रान]] ६५ (४५) | wickets1 = [[फहीम अशरफ]] ४/२७ (४ षटके) | score2 = १५१/९ (२० षटके) | runs2 = [[हॅरीस रौफ]] ३४[[नाबाद|*]] (१६) | wickets2 = [[नूर अहमद]] २/२० (४ षटके)<br>[[मोहम्मद नबी]] २/२० (४ षटके) | result = अफगाणिस्तान १८ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1497876.html धावफलक] | venue = [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] | umpires = [[अकबर अली]] (युएई) आणि [[आसिफ इक्बाल (क्रिकेट पंच)|आसिफ इक्बाल]] (युएई) | motm = [[इब्राहिम झद्रान]] (अ) | toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[अल्लाह मोहम्मद गझनफर]]ने (अ) आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. * [[फखर झमान]] (पा) त्याचा १००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना खेळला,<ref>{{cite web |trans-title=अफगाणिस्तानविरुद्धच्या तिरंगी मालिकेत फखर झमानने केली मोठी कामगिरी.|title=Fakhar Zaman achieves major landmark in tri-series match against Afghanistan |url=https://www.geosuper.tv/latest/48362-fakhar-zaman-achieves-major-landmark-in-tri-series-match-against-afghanistan |work=[[जिओ सुपर]] |access-date=८ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> आणि आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील २,००० धावा पूर्ण केल्या. * [[मोहम्मद नबी]]ने (अ) आंतरराष्ट्रीय टी२० कारकिर्दीतील १००वा बळी घेतला.<ref>{{cite web |trans-title=अफगाणिस्तानचा अनुभवी गोलंदाज मोहम्मद नबीने रशीद खानच्या पावलावर पाऊल ठेवून १०० टी२० बळी घेतले |title=Afghanistan Veteran Mohammad Nabi Follows Rashid Khan's Footsteps To Hit 100 T20I Wickets |url=https://cricket.one/match-hub/afghanistan-veteran-mohammad-nabi-follows-rashid-khans-footsteps-to-hit-100-t20i-wickets/68b734f6009f20b32ab71efb |work=वनक्रिकेट |access-date=८ ऑक्टोबर २०२५ |archive-date=2025-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250912102912/https://cricket.one/match-hub/afghanistan-veteran-mohammad-nabi-follows-rashid-khans-footsteps-to-hit-100-t20i-wickets/68b734f6009f20b32ab71efb |url-status=dead }}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ४ सप्टेंबर २०२५ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{cr-rt|PAK}} | team2 = {{cr|UAE}} | score1 = १७१/५ (२० षटके) | runs1 = [[फखर झमान]] ७७[[नाबाद|*]] (४४) | wickets1 = [[हैदर अली (क्रिकेट खेळाडू, जन्म १९९४)|हैदर अली]] २/१७ (४ षटके) | score2 = १४०/७ (२० षटके) | runs2 = [[आलिशान शराफु]] ६८ (५१) | wickets2 = [[अबरार अहमद]] ४/९ (४ षटके) | result = पाकिस्तान ३१ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1497877.html धावफलक] | venue = [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] | umpires = [[अकबर अली]] (युएई) आणि [[शिजू सॅम]] (युएई) | motm = [[अबरार अहमद]] (पा) | toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[जुनैद सिद्दिक]] हा पुरुषांच्या टी२० मध्ये युएईसाठी १०० बळी घेणारा पहिला खेळाडू ठरला.<ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DON2LX5EsMu/ |trans-title=आमचा सुपरस्टार वेगवान गोलंदाज जुनैद सिद्दीक याचे टी२० मध्ये १०० बळींचा टप्पा गाठल्याबद्दल अभिनंदन.|title=Congratulations to our superstar speedster Junaid Siddique on reaching the 100 wickets milestone in T20Is |work=युएई क्रिकेट |via=Instagram |access-date=८ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.instagram.com/p/DONf88CD_zN/ |trans-title=जुनैद सिद्दीक १०० टी-२० बळी घेणारा पहिला यूएई गोलंदाज ठरला|title=Junaid Siddique becomes first UAE bowler to achieve 100 T20I wickets |work=क्रिकट्रॅकर |via=Instagram |access-date=८ ऑक्टोबर २०२५}}</ref> }} ---- {{Single-innings cricket match | date = ५ सप्टेंबर २०२५ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{cr-rt|AFG}} | team2 = {{cr|UAE}} | score1 = १७०/४ (२० षटके) | runs1 = [[इब्राहिम झद्रान]] ४८ (३५) | wickets1 = [[हैदर अली (क्रिकेट खेळाडू, जन्म १९९४)|हैदर अली]] २/२३ (४ षटके) | score2 = १६६/५ (२० षटके) | runs2 = [[मुहम्मद वसीम]] ४४ (२९) | wickets2 = [[शराफुद्दीन अशरफ]] १/२० (४ षटके) | result = अफगाणिस्तान ४ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1497878.html धावफलक] | venue = [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] | umpires = [[आसिफ इक्बाल (क्रिकेट पंच)|आसिफ इक्बाल]] (युएई) आणि [[शिजू सॅम]] (युएई) | motm = [[इब्राहिम झद्रान]] (अ) | toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[अब्दुल्लाह अहमदझाई]] (अ) आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. }} ==अंतिम सामना== {{Single-innings cricket match | date = ७ सप्टेंबर २०२५ | time = १९:०० | night = y | team1 = {{cr-rt|PAK}} | team2 = {{cr|AFG|२०१३}} | score1 = १४१/८ (२० षटके) | runs1 = [[फखर झमान]] २७ (२६) | wickets1 = [[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]] ३/३८ (४ षटके) | score2 = ६६ (१५.५ षटके) | runs2 = [[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]] १७ (१८) | wickets2 = [[मोहम्मद नवाझ]] ५/१९ (४ षटके) | result = पाकिस्तान ७५ धावांनी विजयी | report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1497879.html धावफलक] | venue = [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] | umpires = [[आसिफ इक्बाल (क्रिकेट पंच)|आसिफ इक्बाल]] (युएई) आणि [[शिजू सॅम]] (युएई) | motm = [[मोहम्मद नवाझ]] (पा) | toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला. | rain = | notes = [[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]] (अ) त्याचा १००वा आंतरराष्ट्रीय टी२० सामना खेळला .<ref>{{cite tweet|user=ACBofficials |number=1964703671750410569 |date=7 September 2025 |trans-title=रशीद खानने ठोकले अप्रतिम शतक|title=𝐑𝐚𝐬𝐡𝐢𝐝 𝐊𝐡𝐚𝐧 𝐁𝐫𝐢𝐧𝐠𝐬 𝐮𝐩 𝐚 𝐏𝐡𝐞𝐧𝐨𝐦𝐞𝐧𝐚𝐥 𝐇𝐮𝐧𝐝𝐫𝐞𝐝! 💯}}</ref> * [[मोहम्मद नवाझ]]ने (पा) आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये पहिल्यांदा हॅटट्रिक आणि पहिल्यांदाच [[पंचबळी|पाच बळी]] घेतले.<ref>{{cite web|url=https://www.geo.tv/latest/622439-t20i-tri-series-final-pakistan-win-toss-elect-to-bat-first-against-afghanistan |trans-title=नवाजच्या पाच विकेटमुळे पाकिस्तानने टी२० तिरंगी मालिकेच्या अंतिम फेरीत अफगाणिस्तानवर विजय मिळवला.|title=Nawaz's five-for steers Pakistan to T20I tri-series final win over Afghanistan |work=जिओ टीव्ही |access-date=८ ऑक्टोबर २०२५}}</ref><ref>{{cite web |url=https://cricket.one/match-hub/hattrick-for-mohammad-nawaz-as-pakistan-demolish-afghanistan-in-tri-series-final/68bde4407da7f77e4c998c6c |trans-title=मोहम्मद नवाजच्या हॅट्रिकमुळे तिरंगी मालिकेच्या अंतिम सामन्यात पाकिस्तानने केला अफगाणिस्तानचा पराभव. |title=Hattrick For Mohammad Nawaz As Pakistan Demolish Afghanistan In Tri-Series Final |work=वनक्रिकेट |access-date=८ ऑक्टोबर २०२५ |archive-date=2025-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250908143248/https://cricket.one/match-hub/hattrick-for-mohammad-nawaz-as-pakistan-demolish-afghanistan-in-tri-series-final/68bde4407da7f77e4c998c6c |url-status=dead }}</ref> }} == नोंदी == {{Notelist}} == संदर्भयादी == {{संदर्भयादी}} == बाह्यदुवे == * [https://www.espncricinfo.com/series/united-arab-emirates-t20i-tri-series-2025-1497870 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर] {{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}} [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]] [[वर्ग:पाकिस्तान क्रिकेट संघाचे संयुक्त अरब अमिराती दौरे]] [[वर्ग:अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचे संयुक्त अरब अमिराती दौरे]] [[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे संयुक्त अरब अमिराती दौरे]] [[वर्ग:पाकिस्तान क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|संयुक्त अरब अमिराती]] [[वर्ग:अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|संयुक्त अरब अमिराती]] 0xd0a7mt4rok7pdujc7mhvwrlrqksw3 0 371894 2692638 2621102 2026-07-05T01:53:44Z अभय नातू 206 /* पात्रता */ 2692638 wikitext text/x-wiki [[File:MagnusCarlsen13a.jpg|thumb|right|या स्पर्धेचा विजेता [[मॅग्नस कार्लसन]] २०१३ च्या [[जागतिक बुद्धिबळ अजिंक्यपद स्पर्धा २०१३|जागतिक बुद्धिबळ अजिंक्यपद सामन्यात]] पोहोचला.]] '''२०१३ कॅंडिडेटस्‌ स्पर्धा''' ही आठ खेळाडूंची बुद्धिबळ डबल राउंड-रॉबिन स्पर्धा होती जी १५ मार्च ते १ एप्रिल २०१३ दरम्यान [[लंडन]]मधील सॅवॉय प्लेस येथील अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान संस्था येथे झाली. २००५ (FIDE) आणि २००७ च्या जागतिक अजिंक्यपद स्पर्धांसाठी जरी राउंड-रॉबिन स्वरूप वापरला गेला असला तरी, ५१ वर्षांत पहिल्यांदाच कॅंडीडेट्ससाठी राउंड-रॉबिन फॉरमॅट वापरण्यात आला होता. नाट्यमय अंतिम फेरीत दोघेही पराभूत झाल्यानंतर, [[मॅग्नस कार्लसन]]ने [[व्लादिमीर क्रॅमनिक]]च्या टायब्रेकवर ही स्पर्धा जिंकली. == पात्रता == {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" ! rowspan=2 | खेळाडू ! वय ! [[फिडे विश्व मानांकन|मानांकन]] ! विश्व<br>मानांकन ! पात्रतेची पद्धत |- ! colspan="3" |(मार्च २०१३) ! |- |{{flagicon|ISR}} [[बोरिस गेलफांड]] | {{age|1968|06|24|2013|4|1}} |२७४० |७ |[[जागतिक बुद्धिबळ अजिंक्यपद स्पर्धा २०१३|२०१३ जागतिक अजिंक्यपद स्पर्धेचा]] उपविजेता |- | {{Flagicon|RUS}} [[पीटर स्विडलर]] {{small|(विजेता)}} | {{age|1976|06|17|2013|4|1}} | २७४७ | १४ | rowspan="3" |[[बुद्धिबळ विश्वचषक|बुद्धिबळ विश्वचषक २०११]] मधील अव्वल तीन अंतिम खेळाडू |- |{{Flagicon|RUS}} [[अलेक्झांडर ग्रिश्चुक]] {{small|(उपविजेता)}} |{{age|1983|10|31|2013|4|1}} |२७६४ |१० |- |{{Flagicon|UKR}} [[वासिल इव्हानचुक]] {{small|(तिसरे स्थान)}} |{{age|1969|03|18|2013|4|1}} |२७५७ |१३ |- |{{Flagicon|NOR}} [[मॅग्नस कार्लसन]] |{{age|1990|11|30|2013|4|1}} |२८७२ |१ | rowspan="3" |जगातील तीन सर्वाधिक मानांकन असलेले खेळाडू, <br>वरील किंवा खालीलपैकी कोणतेही वगळून <br>(जुलै २०११ आणि जानेवारी २०१२ च्या [[फिडे विश्व मानांकन]] यादीतील. |- |{{Flagicon|ARM}} [[लेव्हॉन अरोनियन]] |{{age|1982|10|6|2013|4|1}} |२८०९ |३ |- |{{Flagicon|RUS}} [[व्लादिमीर क्रॅमनिक]] |{{age|1975|6|25|2013|4|1}} |२८१० |२ |- |{{Flagicon|AZE}} [[तैमूर राजाबोव्ह]] |{{age|1987|3|12|2013|4|1}} |२७९३ |४ |उमेदवार स्पर्धा आयोजन समितीचे<br>वाइल्ड कार्ड (जानेवारी २०१२ मध्ये किमान २७०० मानांकन) |- |} == अंतिम स्थिती == :{| class="wikitable" |+ २०१३ च्या कॅंडिडेटस् स्पर्धेची अंतिम स्थिती |- !rowspan="2"|पद!!rowspan="2"|खेळाडू !!rowspan="2"|मानांकन<br><small>(मार्च २०१३) !colspan="2" rowspan="2"|1 !colspan="2" rowspan="2"|2 !colspan="2" rowspan="2"|3 !colspan="2" rowspan="2"|4 !colspan="2" rowspan="2"|5 !colspan="2" rowspan="2"|6 !colspan="2" rowspan="2"|7 !colspan="2" rowspan="2"|8 !rowspan="2"|अंक !! colspan=2|टाई-ब्रेकर |- ! आमने सामने !! विजये |- |- align="center" style="background:white; color:black" |bgcolor="#ccffcc"|'''१'''||align="left" bgcolor="#ccffcc"|{{flagicon|NOR}} '''[[मॅग्नस कार्लसन]]''' |bgcolor="#ccffcc"|'''२८७२''' |style="background:lightgray" colspan="2"| |½||style="background:black; color:white"|½ |०||style="background:black; color:white"|१ |½||style="background:black; color:white"|½ |१||style="background:black; color:white"|१ |१||style="background:black; color:white"|½ |०||style="background:black; color:white"|½ |½||style="background:black; color:white"|१ |bgcolor="#ccffcc"|'''८½ / १४'''|| bgcolor="#ccffcc"|१ || bgcolor="#ccffcc"|५ |- align="center" style="background:white; color:black" |२||align="left"|{{flagicon|RUS}} [[व्लादिमीर क्रॅमनिक]] |२८१० |½||style="background:black; color:white"|½ |style="background:lightgray" colspan="2"| |१||style="background:black; color:white"|½ |½||style="background:black; color:white"|½ |½||style="background:black; color:white"|½ |½||style="background:black; color:white"|१ |½||style="background:black; color:white"|० |१||style="background:black; color:white"|½ |'''८½ / १४'''||१||४ |- align="center" style="background:white; color:black" |३||align="left"|{{flagicon|RUS}} [[पीटर स्विडलर]] |२७४७ |०||style="background:black; color:white"|१ |½||style="background:black; color:white"|० |style="background:lightgray" colspan="2"| |१||style="background:black; color:white"|½ |½||style="background:black; color:white"|½ |½||style="background:black; color:white"|½ |१||style="background:black; color:white"|½ |१||style="background:black; color:white"|½ |'''८ / १४'''||१½||४ |- align="center" style="background:white; color:black" |४||align="left"|{{flagicon|ARM}} [[लेव्हॉन अरोनियन]] |२८०९ |½||style="background:black; color:white"|½ |०||style="background:black; color:white"|½ |½||style="background:black; color:white"|० |style="background:lightgray" colspan="2"| |१||style="background:black; color:white"|० |½||style="background:black; color:white"|½ |१||style="background:black; color:white"|१ |१||style="background:black; color:white"|१ |'''८ / १४'''||½||५ |- align="center" style="background:white; color:black" |५||align="left"|{{flagicon|ISR}} [[बोरिस गेलफांड]] |२७४० |०||style="background:black; color:white"|० |½||style="background:black; color:white"|½ |½||style="background:black; color:white"|½ |१||style="background:black; color:white"|० |style="background:lightgray" colspan="2"| |½||style="background:black; color:white"|½ |½||style="background:black; color:white"|½ |½||style="background:black; color:white"|१ |'''६½ / १४'''||१||२ |- align="center" style="background:white; color:black" |६||align="left"|{{flagicon|RUS}} [[अलेक्झांडर ग्रिश्चुक]] |२७६४ |½||style="background:black; color:white"|० |०||style="background:black; color:white"|½ |½||style="background:black; color:white"|½ |½||style="background:black; color:white"|½ |०||style="background:black; color:white"|½ |style="background:lightgray" colspan="2"| |१||style="background:black; color:white"|½ |½||style="background:black; color:white"|½ |'''६½ / १४'''||१||१ |- align="center" style="background:white; color:black" |७||align="left"|{{flagicon|UKR}} [[वासिल इव्हानचुक]] |२७५७ |½||style="background:black; color:white"|१ |१||style="background:black; color:white"|½ |½||style="background:black; color:white"|० |०||style="background:black; color:white"|० |½||style="background:black; color:white"|½ |½||style="background:black; color:white"|० |style="background:lightgray" colspan="2"| |१||style="background:black; color:white"|० |'''६ / १४'''||- ||३ |- align="center" style="background:white; color:black" |८||align="left"|{{flagicon|AZE}} [[तैमूर राजाबोव्ह]] |२७९३ |०||style="background:black; color:white"|½ |½||style="background:black; color:white"|० |½||style="background:black; color:white"|० |०||style="background:black; color:white"|० |०||style="background:black; color:white"|½ |½||style="background:black; color:white"|½ |१||style="background:black; color:white"|० |style="background:lightgray" colspan="2"| |'''४ / १४'''||- ||१ |} === फेरीनुसार गुण === हे टेबल प्रत्येक फेरीनंतर प्रत्येक खेळाडूने मिळवलेल्या एकूण विजयांची संख्या वजा करून एकूण पराभवांची संख्या दर्शविते. '=' दर्शविते की खेळाडूने त्या फेरीनंतर समान संख्येने खेळ जिंकले आहेत आणि गमावले आहेत. हिरव्या पार्श्वभूमी प्रत्येक फेरीनंतर सर्वाधिक गुण मिळविलेल्या खेळाडू(खेळाडूंना) दर्शवितात. लाल पार्श्वभूमी दर्शविते की प्रत्येक फेरीनंतर स्पर्धा जिंकू न शकलेले खेळाडू. {| class="wikitable" style="font-size:100%; text-align:center; white-space: nowrap;" ! rowspan="2" |पद ! rowspan="2" style="width:140px;" |खेळाडू ! colspan="14" |फेऱ्या |- !१ !२ !३ !४ !५ !६ !७ !८ !९ !१० !११ !१२ !१३ !१४ |- | १ | align="left" |{{flagicon|NOR}} [[मॅग्नस कार्लसन]] | bgcolor=#ccffcc|=||=||+1||bgcolor=#ccffcc|+2||bgcolor=#ccffcc|+2||bgcolor=#ccffcc|+3||bgcolor=#ccffcc|+3||bgcolor=#ccffcc|+3||bgcolor=#ccffcc|+3||bgcolor=#ccffcc|+4||bgcolor=#ccffcc|+4||+3||bgcolor=#ccffcc|+4||bgcolor=#ccffcc|+3 |- | २ | align="left" |{{flagicon|RUS}} [[व्लादिमीर क्रॅमनिक]] | bgcolor=#ccffcc|=||=||=||=||=||=||=||+1||+1||+2||+3||bgcolor=#ccffcc|+4||bgcolor=#ccffcc|+4||bgcolor=#ccffcc|+3 |- | ३ | align="left" |{{flagicon|RUS}} [[पीटर स्विडलर]] | bgcolor=#ccffcc|=||=||+1||+1||+1||=||=||−1||−1||−1||=||=||+1||+2 |- | ४ | align="left" |{{flagicon|ARM}} [[लेव्हॉन अरोनियन]] | bgcolor=#ccffcc|=||bgcolor=#ccffcc|+1||bgcolor=#ccffcc|+2||bgcolor=#ccffcc|+2||bgcolor=#ccffcc|+2||bgcolor=#ccffcc|+3||bgcolor=#ccffcc|+3||bgcolor=#ccffcc|+3||+2||+3||+2||+1||+1||+2 |- | ५ | align="left" |{{flagicon|ISR}} [[बोरिस गेलफांड]] | bgcolor=#ccffcc|=||−1||−2||−2||−2||−2||−2||−1||=||−1||−1||−1||−1||−1 |- | ६ | align="left" |{{flagicon|RUS}} [[अलेक्झांडर ग्रिश्चुक]] | bgcolor=#ccffcc|=||=||=||−1||−1||−1||−1||=||=||−1||−1||−1||−1||−1 |- | ७ | align="left" |{{flagicon|UKR}} [[वासिल इव्हानचुक]] | bgcolor=#ccffcc|=||−1||−2||−2||−2||−2||−2||−3||−2||−3||−3||−2||−3||−2 |- | ८ | align="left" |{{flagicon|AZE}} [[तैमूर राजाबोव्ह]] | bgcolor=#ccffcc|=||bgcolor=#ccffcc|+1||=||=||=||−1||−1||−2||−3||−3||−4||−4||−5||−6 |} [[वर्ग:कँडिडेट्स स्पर्धा]] j79cjkund6250fdjo361ufewjhumb9j 0 378802 2692662 2678175 2026-07-05T03:34:22Z अभय नातू 206 /* इतिहास */ 2692662 wikitext text/x-wiki {{विकिडेटा माहितीचौकट}} '''मनोहर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ''' {{विमानतळ संकेत|GOX|VOGA}},<ref name="Service">{{Cite web |last=Service |first=Statesman News |date=2023-01-04 |title=Cabinet approves renaming of Goa airport after Manohar Parrikar |url=https://www.thestatesman.com/states/cabinet-approves-renaming-of-greenfield-airport-at-goa-after-manohar-parrikar-1503143813.html |access-date=2023-01-04 |website=The Statesman |language=en-US}}</ref> हा भारताच्या [[गोवा]] राज्यातील [[उत्तर गोवा जिल्हा|उत्तर गोवा जिल्ह्यातील]] [[पेडणे तालुका|पेडणे तालुक्यातील]] [[मोपा, गोवा|मोपा]] येथे असलेला एक [[आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] आहे. हा विमानतळ उत्तर गोवा आणि शेजारील [[महाराष्ट्र]] व [[कर्नाटक]] राज्यांच्या जिल्ह्यांना सेवा पुरवतो. [[दाबोळी]] येथील [[दाबोळी विमानतळ|दाबोळी विमानतळानंतर]] हा गोव्यातील दुसरा विमानतळ आहे. हा विमानतळ [[जीएमआर गोवा इंटरनॅशनल एरपोर्ट लिमिटेड]] (जीजीआयएएल) या कंपनीने बांधला.<ref name="TOI1">{{cite news|title=GMR forms SPV to raise funds for Manohar International Airport |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/GMR-forms-SPV-to-raise-funds-for-Mopa-airport/articleshow/54986993.cms|access-date=25 October 2016 |work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|date= 22 October 2016}}</ref> हा ३,००० कोटी रुपये खर्चून बांधला गेला आहे. आर्थिक वर्ष २०२४-२५ मध्ये या विमानतळाने ४६ लाखांहून अधिक प्रवाशांची हाताळणी केली, जी त्याच्या वार्षिक ४५ लाख प्रवाशांच्या सध्याच्या कमाल क्षमतेपेक्षा थोडी जास्त आहे.<ref>{{cite news|last=Saxena|first=Ankit|title=Goa's New Airport Has Captured Nearly Half Of State's Air Traffic In Its First Year — A Ground Report|url=https://swarajya.com/infrastructure/goas-new-airport-has-captured-nearly-half-of-states-air-traffic-in-its-first-year-a-ground-report|work=Swarajya|date=27 March 2024|access-date=20 April 2024|language=en|archive-date=6 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241206141744/https://swarajya.com/infrastructure/goas-new-airport-has-captured-nearly-half-of-states-air-traffic-in-its-first-year-a-ground-report|url-status=dead}}</ref><ref name="AAI3"/> हा विमानतळ सरासरी दररोज १०० विमानांच्या हालचाली आणि सुमारे १५,००0 प्रवाशांची हाताळणी करतो.<ref>{{cite news|title= Goa's Manohar intl airport capacity to touch eight million this year |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/goas-manohar-intl-airport-capacity-to-touch-eight-million-this-year/articleshow/108468725.cms|access-date=27 April 2024 |work=[[द इकॉनॉमिक टाइम्स]]|date= 13 March 2024}}</ref> हा [[भारतातील सर्वात व्यस्त विमानतळांची यादी|भारतातील १६ वा सर्वात व्यस्त विमानतळ]] आहे. या विमानतळाला भारताचे माजी [[संरक्षण मंत्री (भारत)|संरक्षण मंत्री]] आणि गोव्याचे माजी [[गोव्याचे मुख्यमंत्री|मुख्यमंत्री]] [[मनोहर पर्रीकर]] यांचे नाव देण्यात आले आहे.<ref name="Service"/> या विमानतळाचे उद्घाटन ११ डिसेंबर, २०२२ रोजी झाले. ५ जानेवारी, २०२३ रोजी [[इंडिगो]]च्या विमानाने येथून पहिले उड्डाण केले.<ref name="The Times of India"/><ref name="The New Indian Express">{{cite news|title=Goa's 2nd international airport starts operations, first flight lands from Hyderabad|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2023/Jan/05/goas-2nd-international-airport-starts-operations-firstflight-landsfrom-hyderabad-2534958.html|work=The New Indian Express|date=5 January 2023|access-date=5 January 2023|language=en}}</ref><ref name="India">{{Cite web |agency=Press Trust of India |date=2023-01-05 |title=First flight lands at Manohar International Airport in Goa from Hyderabad |url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/first-flight-lands-at-manohar-international-airport-in-goa-from-hyderabad-123010500277_1.html |access-date=2023-01-06 |website=www.business-standard.com |language=en}}</ref> तो आर्थिक वर्ष २०१९-२०२० पर्यंत पूर्ण होणे अपेक्षित होते,<ref>{{cite news|title=GMR signs deal with Goa government to develop Manohar International Airport |url=http://indianexpress.com/article/business/aviation/gmr-signs-deal-with-goa-government-to-develop-mopa-airport-4364386/ |access-date=3 January 2017 |work=[[द इंडियन एक्सप्रेस]]|date= 13 November 2016}}</ref> परंतु [[भारत सर्वोच्च न्यायालय|सर्वोच्च न्यायालयाच्या]] आदेशामुळे आणि [[कोविड-१९ महामारी|कोविड-१९ महामारीमुळे]] कामात विलंब झाला. हा विमानतळ ''बांधा, वापरा आणि हस्तांतरित करा'' या तत्त्वाने चार टप्प्यांत बांधला जात आहे. पहिल्या टप्प्यात हा विमानतळ ४४ लाख प्रवाशांना सेवा देईल आणि चौथ्या टप्प्याच्या अखेरीस ही क्षमता १.३१ कोटी प्रवाशांपर्यंत पोहोचेल.<ref name=" ET1">{{cite news|title=GMR Infra to develop Manohar International Airport in Goa |url=http://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/gmr-infra-to-develop-mopa-airport-in-goa/articleshow/53877615.cms |access-date=28 August 2016 |work=[[द इकॉनॉमिक टाइम्स]]|date= 26 August 2016}}</ref> या प्रकल्पाचा सवलत कालावधी (Concession period) ४० वर्षांचा असून तो पुढे २० वर्षांनी वाढवता येऊ शकतो. == इतिहास == [[File:AkasaAir Mopa.jpg|thumb|left|विमानतळाचा ॲप्रन परिसर]] गोव्याचे सध्याचे [[दाबोळी विमानतळ]] हे [[भारतीय नौदल|भारतीय नौदलाच्या]] मालकीच्या लष्करी विमानतळावरील एक नागरी परिक्षेत्र (Civil enclave) आहे, ज्याचे संचालन [[भारतीय विमानतळ प्राधिकरण]] (AAI) करते. नागरी आणि लष्करी उड्डाणे एकाच धावपट्टीचा वापर करत असल्यामुळे तेथे विमानांच्या हालचालींवर मर्यादा येतात, ज्यामुळे नागरी वाहतुकीच्या दीर्घकालीन वाढीला अडथळा निर्माण होतो.<ref name="ET1"/> हा प्रकल्प [[अटल बिहारी वाजपेयी]] यांचा एक प्रमुख प्रकल्प होता. भारत सरकारने मार्च २००० मध्येच गोव्यातील दुसऱ्या विमानतळाला तत्त्वतः मान्यता दिली होती. तथापि, जमीन संपादन आणि स्थानिक कायदेशीर विवादांमुळे हा प्रकल्प १४ वर्षे रखडला. २०१३ मध्ये आंतरराष्ट्रीय नागरी विमान वाहतूक संघटनेने (ICAO) सादर केलेल्या व्यवहार्यता अहवालात २०३५ पर्यंत गोव्यातील प्रवासी वाहतूक १ कोटीपर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज व्यक्त केला होता, ज्यामुळे मोपा प्रकल्पाची व्यवहार्यता सिद्ध झाली.<ref name="BS1">{{cite news|title=ICAO presents feasibility report on Manohar International Airport |url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/icao-presents-feasibility-report-on-mopa-airport-105100401089_1.html |access-date=16 December 2017 |work=[[बिझनेस स्टँडर्ड]]|date=28 January 2013}}</ref> ऑक्टोबर २०१४ मध्ये गोवा सरकारने या प्रकल्पासाठी निविदा प्रक्रिया सुरू केली.<ref name="TOI2">{{cite news|title=Five bidders show interest in Mopa construction |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/Five-bidders-show-interest-in-Mopa-construction/articleshow/46589359.cms |access-date=16 December 2017 |work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|date=17 March 2015}}</ref> २८ ऑक्टोबर २०१५ रोजी [[पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालय|पर्यावरण, वन आणि हवामान बदल मंत्रालयाने]] या प्रकल्पाला मंजुरी दिली.<ref name="LM2">{{cite news|title=Environment ministry nod to Rs3,000 cr airport at Mopa in Goa|url=http://www.livemint.com/Politics/DgWTNasA7QCeZj7RDY7NNK/Environment-ministry-nod-to-Rs3000-cr-airport-at-Mopa-in-Go.html |access-date=16 December 2017 |work=[[लाईव्ह मिंट]]|date=29 October 2015}}</ref> निविदा प्रक्रियेअंती जीएमआर (GMR) एरपोर्ट्स लिमिटेडने हा प्रकल्प विकसित करण्याचे आणि चालवण्याचे अधिकार जिंकले. ८ नोव्हेंबर २०१६ रोजी जीएमआर आणि गोवा सरकार यांच्यात सवलत करार (Concession agreement) झाला.<ref name="LM1"/> २०१६ मध्ये राज्य सरकारने स्थानिक तरुणांना विमानतळावर रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देण्यासाठी विमान वाहतूक कौशल्य विकास केंद्र स्थापन करण्याचा प्रस्ताव मांडला.<ref name="MC1">{{cite news|title=Skill devp centre to help youth get jobs at Greenfield airport |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/startup/skill-devp-centre-to-help-youth-get-jobs-at-greenfield-airport-974537.html |access-date= 16 May 2020 |work=[[मनीकंट्रोल.कॉम]]|date= 8 August 2016}}</ref> २०२० मध्ये हे केंद्र विमानतळ परिसरातच सुरू करण्याचा निर्णय घेण्यात आला.<ref name="TOI9">{{cite news|title=Aviation Skill Development Centre at Mopa now |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/aviation-skill-dvpt-centre-at-mopa-now/articleshow/75727804.cms |access-date= 16 May 2020 |work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|date= 14 May 2020}}</ref> == विमान कंपन्या आणि गंतव्यस्थाने == {| class="wikitable sortable" style="text-align: left;" ! विमान कंपनी !! गंतव्यस्थाने (शहरे) |- | [[अ‍ॅरोफ्लोत]] | '''मोसमी:''' [[शेरेमेत्येवो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मॉस्को–शेरेमेत्येवो]], [[तोल्माचेवो विमानतळ|नोवोसिबिर्स्क]],<ref name="SU_SVO_SVX-GOX_GOI_NW25">{{cite news |last1=Liu |first1=Jim |title=Aeroflot Plans Novosibirsk – Goa 4Q25 Launch |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250909-su4q25ovbgox |access-date=१० सप्टेंबर २०२५ |work=AeroRoutes |date=९ सप्टेंबर २०२५ |language=en-CA}}</ref> [[कोल्त्सोव्हो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|येकातेरिनबर्ग]] |- | [[एर अरेबिया]] | [[शारजा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शारजा]]<ref>{{OAGWorldMay2025Ref|title=Sharjah, United Arab Emirates SHJ|pages=1056-1057}}</ref><ref>{{Cite web |title=Next, Air Arabia set to shift Ops from Dabolim to Mopa |url=https://www.thegoan.net/goa-news/next-air-arabia-set-to-shift-ops-from-dabolim-to-mopa/116109.html |access-date=२०२४-०९-०४ |website=The Goan EveryDay |language=en}}</ref> |- | [[एर इंडिया]] | [[इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|दिल्ली]],<ref>{{cite web| url=https://twitter.com/AviationAll_/status/1736733221843611961|title=Air India to launch Delhi to Goa–Mopa flights from January 2024|work=AviationAll|access-date=१८ डिसेंबर २०२३}}</ref> [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हैदराबाद]], [[छत्रपती शिवाजी महाराज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मुंबई–शिवाजी]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/news/air-india-to-commence-mumbai-goa-mopa-service-in-dec-2023-1235993|title=Air India to commence Mumbai-Goa Mopa service in Dec-2023|work=CAPA|access-date=२३ नोव्हेंबर २०२३}}</ref><ref name="Shetye">{{cite news|last=Shetye|first=Murari|title=Air India flight to London to kick off Mopa's international innings on July 21|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/air-india-flight-to-london-to-kick-off-mopas-international-innings-on-july-21/articleshow/101694043.cms|work=The Times of India|date=१२ जुलै २०२३|access-date=१२ जुलै २०२३|language=en}}</ref> |- | [[एर इंडिया एक्सप्रेस]] | [[केम्पेगौडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बेंगळुरू]],<ref name="IX25">{{cite web |title=Air India Express NS25 Domestic Network Additions – 16MAR25 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/250317-ixns25dom |website=Aeroroutes |access-date=१७ मार्च २०२५}}</ref> [[चेन्नई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चेन्नई]],<ref name="IX25"/> [[इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|दिल्ली]],<ref name="IX25"/> [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हैदराबाद]],<ref>{{cite news|last=Darkunde|first=Mahesh|title=Air India Express Launching 40 Flights from this Tourist Hub|url=https://aviationa2z.com/index.php/2025/04/15/air-india-express-launching-40-flights-from-north-goa/|work=Aviation A2Z|date=१५ एप्रिल २०२५|access-date=१५ एप्रिल २०२५|language=en}}</ref> [[छत्रपती शिवाजी महाराज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मुंबई–शिवाजी]], [[देवी अहिल्याबाई होळकर विमानतळ|इतूर]],<ref name="IX25"/> [[जयप्रकाश नारायण विमानतळ|पटणा]]<ref name="IX25"/> |- | [[अकासा एर]] | [[सरदार वल्लभभाई पटेल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अहमदाबाद]], [[इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|दिल्ली]], [[नेताजी सुभाषचंद्र बोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोलकाता]], [[नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नवी मुंबई]],<ref name="QP6E-NMI">{{cite news |last=S |first=Naresh |title=IndiGo, Akasa Air to launch new flight routes from Navi Mumbai on December 25 |url=https://indianexpress.com/article/indigo-akasa-air-launch-new-flight-routes-from-navi-mumbai-date-10367157/ |publisher=The Indian Express |date=१५ नोव्हेंबर २०२५ |access-date=१५ नोव्हेंबर २०२५}}</ref> [[छत्रपती शिवाजी महाराज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मुंबई–शिवाजी]], [[पुणे विमानतळ|पुणे]]<ref>{{cite web|title=Akasa Air Flight Network|url=https://www.akasaair.com/fly-with-akasa/flight-schedule|website=Akasa Air|access-date=२ फेब्रुवारी २०२४}}</ref> |- | [[फ्लाय९१]] | [[अगत्ती विमानतळ|अगत्ती]], [[केम्पेगौडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बेंगळुरू]], [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हैदराबाद]], [[जळगाव विमानतळ|जळगाव]], [[पुणे विमानतळ|पुणे]],<ref>{{cite news|title=Fly91 announces commencement of flight operations from March 18|url=https://www.thehindu.com/news/national/fly91-announces-commencement-of-flight-operations-from-march-18/article67942242.ece|work=The Hindu|date=१२ मार्च २०२४|access-date=१२ मार्च २०२४|language=en}}</ref> [[सोलापूर विमानतळ|सोलापूर]]<ref>{{cite news| url=https://aviationa2z.com/index.php/2024/11/19/fly91-new-flights-from-mumbai-and-goa-to-solapur/|title=Fly91 Solapur expansion}}</ref> |- | [[फ्लायअरिस्तान]] | '''मोसमी भाड्याने:''' [[अल्माटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अल्माटी]],<ref name=Goa_KZ_NW25>{{cite news |last1=Devyatkin |first1=Daniil |title=Чартерные рейсы в Гоа из Алматы и Астаны запускает FlyArystan |url=https://kz.kursiv.media/2025-11-10/devy-charternyye-reisy-v-goa-iz-almaty-i-astany-zapuskayet-flyarystan/ |access-date=१३ नोव्हेंबर २०२५ |work=kz.kursiv.media |publisher=Kursiv Media Kazakhstan |date=१० नोव्हेंबर २०२५ |language=ru}}</ref> [[नुर्सुलतान नजरबायेव आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अस्ताना]]<ref name=Goa_KZ_NW25 /> |- | [[इंडिगो]] | [[सरदार वल्लभभाई पटेल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अहमदाबाद]], [[छत्रपती संभाजीनगर विमानतळ|छत्रपती संभाजीनगर]],<ref>{{cite news|last=Darkunde|first=Mahesh|title=IndiGo Launching New Flights from Goa to Aurangabad and Nagpur|url=https://aviationa2z.com/index.php/2024/05/24/indigo-launching-goa-to-aurangabad-and-nagpur-flights/|work=Aviation A2Z|date=२४ मे २०२४|access-date=२६ मे २०२४|language=en}}</ref> [[केम्पेगौडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बेंगळुरू]], [[चेन्नई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चेन्नई]], [[इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|दिल्ली]], [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हैदराबाद]], [[जयपूर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|जयपूर]], [[नेताजी सुभाषचंद्र बोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोलकाता]], [[छत्रपती शिवाजी महाराज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मुंबई–शिवाजी]], [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नागपूर]], [[नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नवी मुंबई]],<ref name="QP6E-NMI"/> [[पुणे विमानतळ|पुणे]], [[राजकोट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|राजकोट]],<ref>{{cite news|last=Mondal|first=Anish|title=Gujarat: Rajkot International Airport starts functioning, IndiGo to operate all its services from here – Details inside|url=https://www.financialexpress.com/business/airlines-aviation-gujarat-rajkot-international-airport-starts-functioning-indigo-to-operate-all-its-services-from-here-details-inside-3238365/|work=The Financial Express|date=१० सप्टेंबर २०२३|access-date=१० सप्टेंबर २०२३|language=en}}</ref> [[वडोदरा विमानतळ|वडोदरा]]<ref>{{cite web|title=Flight Schedule|url=https://www.goindigo.in/|website=IndiGo|access-date=३१ मार्च २०२३}}</ref> |- | [[ओमान एर]] | [[मस्कत आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मस्कत]]<ref>{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230404-wygoi|title=OMAN AIR NS23 GOA OPERATIONS|work=Aeroroutes|access-date=४ एप्रिल २०२३}}</ref> |- | [[कतार एरवेझ]] | [[हमाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|दोहा]]<ref>{{cite press release|title=Qatar Airways to Move Operations to North Goa, India from Dabolim Airport to the New, Manohar International Airport|url=https://www.qatarairways.com/press-releases/en-WW/234978-qatar-airways-to-move-operations-to-north-goa-india-from-dabolim-airport-to-the-new-manohar-international-airport|work=[[Qatar Airways]]|date=२६ फेब्रुवारी २०२४|access-date=२६ फेब्रुवारी २०२४|language=en}}</ref> |- | [[स्टार एर (भारत)|स्टार एर]] | [[दीव विमानतळ|दीव]], [[मुंद्रा विमानतळ|मुंद्रा]],<ref>{{cite news|title=Star Air to Launch Direct Flight Services from Mundra to Mumbai, Goa, NCR, and Surat|url=https://deshgujarat.com/2026/04/10/star-air-to-launch-direct-flight-services-from-mundra-to-mumbai-goa-ncr-and-surat/}}</ref> [[नांदेड विमानतळ|नांदेड]],<ref>{{cite news |url=https://www.thehitavada.com/Encyc/2026/4/3/star-air-launches-ngp-nanded-goa-flight-.html |title=Star Air launches NGP-Nanded-Goa flight |work=The Hitavada |date=३ एप्रिल २०२६ |access-date=१२ एप्रिल २०२६}}</ref> [[नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नवी मुंबई]],<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/star-air-to-launch-flight-services-from-navi-mumbai-airport/articleshow/125985047.cms?from=mdr|title=Star Air to commence flights from and to Navi Mumbai International Airport|access-date=१९ डिसेंबर २०२५}}</ref> [[शमोगा विमानतळ|शिवमोगा]]<ref>{{cite news|last=Pall|first=Samreen|date=१९ ऑक्टोबर २०२३|title=Star Air To Begin Flight Service From Karnataka's Shivamogga To Goa, Hyderabad And Tirupati|url=https://www.news18.com/auto/star-air-to-begin-flight-service-from-karnatakas-shivamogga-to-goa-hyderabad-and-tirupati-8625054.html|work=News18|access-date=१३ नोव्हेंबर २०२३|language=en}}</ref> |- | [[टीयूआय एरवेझ]] | '''मोसमी:''' [[गॅटविक विमानतळ|लंडन–गॅटविक]],<ref>{{Cite web|last1=Liu|first1=Jim|url=https://www.aeroroutes.com/eng/231030-uknw23|title=UK NW23 Network Additions/Removals Summary – 29OCT23|website=Aeroroutes.com|date=३० ऑक्टोबर २०२३|accessdate=२५ जून २०२५|language=en}}</ref> [[मँचेस्टर विमानतळ|मँचेस्टर]]<ref name="TUI GOX">{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230522-tomnw23gox|title=TUI FILES UK – GOA Manohar SCHEDULE IN NW23|work=Aeroroutes|access-date=२२ मे २०२३}}</ref> |- | [[उझबेकिस्तान एरवेझ]] | [[ताश्कंद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ताश्कंद]]<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/strengthens-international-connectivity-uzbekistangoa-direct-flights-resume-first-tashkent-flight-lands/articleshow/125769820.cms|title='Strengthens international connectivity': Uzbekistan–Goa direct flights resume; first Tashkent flight lands|website=TimesofIndia|access-date=४ डिसेंबर २०२५}}</ref> |} == संदर्भ आणि नोंदी == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:भारतातील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] [[वर्ग:उत्तर गोवा जिल्हा]] rhjdky4tbm1jngx7h0iczl7tphsmskz 0 381048 2692564 2691968 2026-07-04T12:59:06Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2692564 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''सुरेश कुसो आमोणकर''' (१५ मे १९५२ - ६ जुलै २०२०) हे गोव्या राज्यातील भारतीय राजकारणी आणि वैद्यकीय व्यवसायी होते. ते [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे]] सदस्य म्हणून १९९९ आणि २००२ च्या गोवा विधानसभा निवडणुकीत पाले मतदारसंघातून [[गोवा विधानसभा|गोवा विधानसभेवर]] निवडून आले. ते १९९९ ते २००० पर्यंत [[फ्रांसिस्को सार्डिन्हा]] यांच्या मंत्रिमंडळात आरोग्य, सामाजिक कल्याण आणि कामगार व रोजगार मंत्री होते. त्यानंतर पहिल्या [[मनोहर पर्रीकर]] मंत्रिमंडळात ते आरोग्य, कामगार व रोजगार आणि कारखाने व बॉयलर मंत्री होते. अमोनकर २००७ च्या गोवा विधानसभा निवडणुकीत काँग्रेसचे उमेदवार गुरुदास गौन्स यांच्याकडून पराभूत झाले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.goavidhansabha.gov.in/member_profile.php?mem_id=78|title=Gurudas Gawas Goa Vidhansabha Profile|website=goavidhansabha.gov.in|access-date=2026-07-01|archive-date=2021-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210608151347/https://www.goavidhansabha.gov.in/member_profile.php?mem_id=78|url-status=dead}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://entranceindia.com/election-and-politics/pale-constituency-goa-assembly-election-2007-results-mla-voters-political-parties-data/|title=Pale 2007 assembly result|date=27 August 2018|website=entrance india.com}}</ref> गुरुदास गौन्स यांच्या मृत्यूनंतर २००८ च्या पोटनिवडणुकीत ते अपक्ष उमेदवार म्हणून उभे राहिले कारण पक्षाने युवा नेते [[प्रमोद सावंत]] यांना तिकीट दिले होते. नोव्हेंबर २०१६ मध्ये ते बंडखोर [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ|आरएसएस]] नेते सुभाष वेलिंगकर यांच्या गोवा सुरक्षा मंचमध्ये सामील झाले आणि [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१७|२०१७ च्या गोवा विधानसभा निवडणुकीत]] त्यांना [[सांखळी विधानसभा मतदारसंघ|सांखळीची जागा]] देण्यात आली, जिथे त्यांना ३,८३१ मते मिळाली आणि ते तिसऱ्या क्रमांकावर आले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://myneta.info/goa2012/candidate.php?candidate_id=50|title=Ganesh Gaonkar(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- SANVORDEM(SOUTH GOA) – Affidavit Information of Candidate|website=myneta.info}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/Former-minister-Suresh-Amonkar-to-return-to-BJP/articleshow/10892241.cms|title=Former minister Suresh Amonkar to return to BJP &#124; Goa News|date=27 November 2011|work=The Times of India}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://m.goanews.com/news_details.php?id=7523|title=GSM with RSS is real BJP: Dr Amonkar (By: GOANEWS DESK, PANAJI)|website=Goa News}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/former-goa-minister-suresh-amonkar-joins-gsm-3731218/|title=Former Goa minister Suresh Amonkar joins GSM|date=31 October 2016}}</ref><ref>{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/Ex-BJP-minister-Suresh-Amonkar-now-joins-GSMP/articleshow/55167151.cms|title=Suresh Amonkar: Ex-BJP minister Suresh Amonkar now joins GSMP &#124; Goa News – Times of India|date=November 2016|work=The Times of India}}</ref> भारतात कोविड-१९ महामारीच्या काळात ६ जुलै २०२० रोजी अमोणकर यांचे [[कोविड-१९]] मुळे निधन झाले.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/goa-s-former-health-minister-dr-suresh-amonkar-loses-battle-against-covid-19/story-wr9nFCIEt0aPTys29HJ1gM.html|title=Goa's former health minister Dr Suresh Amonkar loses battle against Covid-19|date=7 July 2020|website=hindustantimes.com}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:इ.स. २०२० मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स. १९५२ मधील जन्म]] [[वर्ग:कोविड-१९ महामारीमुळे मृत्यू]] [[वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी]] [[वर्ग:गोव्याचे आमदार]] e4sp4qpjyqxuiamt9nm05wsl6r7szg9 0 381049 2692565 2691970 2026-07-04T12:59:12Z InternetArchiveBot 130355 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2692565 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} '''सुरेश गुंडू आमोणकर''' (२२ मार्च १९३५ - ८ डिसेंबर २०१९) <ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/goa-padma-shri-awardee-suresh-amonkar-passes-away-at-84/articleshow/72425368.cms|title=Goa: Padma Shri awardee Suresh Amonkar passes away at 84 {{!}} Goa News - Times of India|last=Gauree Malkarnekar|date=Dec 8, 2019|website=The Times of India|language=en|access-date=2021-11-29}}</ref> हे एक भारतीय शिक्षणतज्ञ, लेखक आणि गोवा माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळाचे अध्यक्ष होते.<ref name="About Us">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.newgoa.in/aboutus.php|title=About Us|date=2016|publisher=New Goa High School|access-date=20 February 2016}}</ref> त्यांनी राज्य साक्षरता अभियान आणि प्रौढ शिक्षणाचे संचालक, भारत स्काउट्स अँड गाईड्सच्या गोवा राज्य शाखेचे मुख्य आयुक्त आणि माध्यमिक शिक्षण मंडळ परिषदेचे (COBSE) अध्यक्ष म्हणून काम केले होते.<ref name="Kakodkar, Amonkar to get Padma awards">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.heraldgoa.in/Goa/South-of-Zuari/kakodkar-amonkar-to-get-padma-awards/22245.html|title=Kakodkar, Amonkar to get Padma awards|date=26 January 2009|publisher=Goa Herald|access-date=20 February 2016}}</ref> त्यांनी [[धम्मपद]], तिरुक्कुरळ, [[भगवद्‌गीता|भगवद्गीता]], गॉस्पेल ऑफ जॉन आणि [[ज्ञानेश्वरी]] यांसारख्या अनेक अभिजात ग्रंथांचे [[कोंकणी भाषा|कोंकणी भाषेत]] भाषांतर केले.<ref name="Amonkar on Goa University Library">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://libcat.unigoa.ac.in/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=au:Amonkar,%20Suresh|title=Amonkar on Goa University Library|date=2016|publisher=Goa University Library|access-date=20 February 2016}}</ref><ref name="Goa's Padmashree Dr. Suresh Gundu Amonkar on Dr. Jose Pereira and Hinduism">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://permalink.gmane.org/gmane.culture.region.india.goa/111683|title=Goa's Padmashree Dr. Suresh Gundu Amonkar on Dr. Jose Pereira and Hinduism|date=8 August 2010|publisher=Gmane|access-date=20 February 2016}}</ref> त्यांना गोवा राज्य शिक्षक पुरस्कार आणि २०१२ चा ज्ञानपीठकर रवींद्र केळेकर पुरस्कार मिळाला.<ref name="Awards announced for Konkani writers">{{स्रोत बातमी|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/awards-announced-for-konkani-writers/article4198731.ece|title=Awards announced for Konkani writers|date=14 December 2012|work=The Hindu|access-date=20 February 2016}}</ref> भारत सरकारने त्यांना साहित्य आणि शिक्षण क्षेत्रातील योगदानाबद्दल २००९ मध्ये चौथा सर्वोच्च नागरी सन्मान [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]] देऊन गौरवले.<ref name="Padma Awards">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2016|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|access-date=3 January 2016|archive-date=2017-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="Assembly Congratulates Kakodkar, Gundu, Kelekar">{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=56437|title=Assembly Congratulates Kakodkar, Gundu, Kelekar|date=3 February 2009|publisher=Daiji World|access-date=20 February 2016}}</ref> == संदर्भ == {{संदर्भयादी|30em}} [[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय अनुवादक]] [[वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मृत्यू]] [[वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म]] [[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]] [[वर्ग:कोंकणी लेखक]] mqktqow8o5z3u2z4t2wdgx72svn5zft 0 381118 2692566 2692461 2026-07-04T13:03:30Z Revyang 184288 नवीन माहिती जोडली 2692566 wikitext text/x-wiki == कामिल पारखे == कामिल पारखे चाळीस वर्षापासून पत्रकार आहेत. ते अत्यंत प्रभावी लेखक आहेत. कुठल्याही लेखाचे किंवा बातमिचे पहिले वाक्य किंवा पहिली काही वाक्ये ते अशा पद्धतीने लिहितात की वाचकाला आता पुढे काय असावे अशी उत्सुकता निर्माण होते व ते वाचतच रहावे असे वाटते. हे कसब त्यांनी आपल्या पत्रकारितेच्या अनुभवातून तर निश्चितच अवगत केलेले आहे, परंतु पत्रकारितेचे मूळ प्रशिक्षण त्यांनी बल्गेरिया देशामध्ये जाऊन घेतले हे विसरून चालणार नाही. मागील चाळीस वर्षांमध्ये त्यांनी नवहिंद टाइम्स, इंडियन एक्सप्रेस, टाइम्स ऑफ इंडिया, महाराष्ट्र हेराल्ड, सकाळ टाइम्स या वृत्तपत्रांमध्ये बातमीदार पदावर आणि इतरही पदांवर काम केलेले आहे. त्यांनी काही महत्वाची पुस्तके मराठी आणि इंग्रजीमध्ये सुद्धा लिहिलेली आहेत, त्यांची यादी खालील प्रमाणे आहे:<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=शतकातील मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलने|last=पारखे|first=कामिल|publisher=व्हाईट लाईट पब्लिकेशन्स|year=२०२५|isbn=9789347581748|location=पुणे}}</ref> # सावित्रीबाई, जोतिबांचे शिक्षक मिचेल दाम्पत्य आणि स्त्रीशिक्षणातील पूर्वसुरी. # गोवा आणि महाराष्ट्रातील पत्रकारितेतल्या कथा. # बदलती पत्रकारीता. # चर्चबेल, पोळा सण, ख्रिसमस, डान्स आणि सोरपोतेल. # डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि डॉ. मार्टिन ल्युथर किंग (ज्युनियर): भारतातील अस्पृश्यता आणि अमेरिकेतील वर्णभेद. # शतकातील मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलने. # महाराष्ट्र चरित्रकोश (इ. स. १८०० ते २०००). # ख्रिस्ती मिशनरींचे योगदान. # मीडिया डिक्शनरी (प्रसारमाध्यमांसाठी इंग्रजी-मराठी शब्दकोश). # उत्तुंग (व्यक्तिचित्रे). # दलित ख्रिश्चनांचा आरक्षणाच्या हक्कासाठी लढा. # गावकुसाबाहेरचा ख्रिस्ती समाज.[https://www.amazon.in/GAVKUSABAHERCHA-KHRITSI-SAMAJ-Camil-Parkhe/dp/B09HTWLVYR/ref=sr_1_5?dib=eyJ2IjoiMSJ9.dLLCBdBxHkw7C8h1bZ-imc1GjG0znLqeN3grw0HuM0rXoClywogLwcN0RAh4TuoX4lusGyWl_72VNFcvO8ROI5jPEW0foW_pNkHDLlRoo-ulRfNN9R02hf6jPmu_WG6g28PpR1-EsBGpZl1Ui6YNUySIXYCW9jt3RThN4UpUukQ.OxsL61GubUTaJDELYIwJQySY4GC2GepuPLVeAJ9o530&dib_tag=se&qid=1783101052&refinements=p_27%3ACamil+Parkhe&s=books&sr=1-5#detailBullets_feature_div] # क्रुसाभोवतालचा ख्रिस्ती समाज.[https://www.amazon.in/KRUSABHOWATALCHA-MARATHI-SAMAJ-Marathi-Parkhe-ebook/dp/B09JZNZMLV/ref=sr_1_6?dib=eyJ2IjoiMSJ9.dLLCBdBxHkw7C8h1bZ-imc1GjG0znLqeN3grw0HuM0rXoClywogLwcN0RAh4TuoX4lusGyWl_72VNFcvO8ROI5jPEW0foW_pNkHDLlRoo-ulRfNN9R02hf6jPmu_WG6g28PpR1-EsBGpZl1Ui6YNUySIXYCW9jt3RThN4UpUukQ.OxsL61GubUTaJDELYIwJQySY4GC2GepuPLVeAJ9o530&dib_tag=se&qid=1783101052&refinements=p_27%3ACamil+Parkhe&s=books&sr=1-6] # गोवा अॅज आय सॉ इट. # संस्कृतीची विविध रूपे. # Dalit Christian Right to Reservation. मराठी विश्वकोशातही त्यांनी लिहिलेले लेख समाविष्ट आहेत. # मदर तेरेसा.<ref>https://marathivishwakosh.org/48717/</ref> # फादर मॅथ्यू लेदर्ले.<ref>https://marathivishwakosh.org/48599/</ref> == संदर्भ == <references /> 22t93m3fel7b7eda9xoyq3yoyqx7ku3 2692567 2692566 2026-07-04T13:17:31Z Revyang 184288 नवीन माहिती जोडली 2692567 wikitext text/x-wiki == कामिल पारखे == कामिल पारखे चाळीस वर्षापासून पत्रकार आहेत. ते अत्यंत प्रभावी लेखक आहेत. कुठल्याही लेखाचे किंवा बातमिचे पहिले वाक्य किंवा पहिली काही वाक्ये ते अशा पद्धतीने लिहितात की वाचकाला आता पुढे काय असावे अशी उत्सुकता निर्माण होते व ते वाचतच रहावे असे वाटते. हे कसब त्यांनी आपल्या पत्रकारितेच्या अनुभवातून तर निश्चितच अवगत केलेले आहे, परंतु पत्रकारितेचे मूळ प्रशिक्षण त्यांनी बल्गेरिया देशामध्ये जाऊन घेतले हे विसरून चालणार नाही. मागील चाळीस वर्षांमध्ये त्यांनी नवहिंद टाइम्स, इंडियन एक्सप्रेस, टाइम्स ऑफ इंडिया, महाराष्ट्र हेराल्ड, सकाळ टाइम्स या वृत्तपत्रांमध्ये बातमीदार पदावर आणि इतरही पदांवर काम केलेले आहे. त्यांनी काही महत्वाची पुस्तके मराठी आणि इंग्रजीमध्ये सुद्धा लिहिलेली आहेत, त्यांची यादी खालील प्रमाणे आहे:<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=शतकातील मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलने|last=पारखे|first=कामिल|publisher=व्हाईट लाईट पब्लिकेशन्स|year=२०२५|isbn=9789347581748|location=पुणे}}</ref> # सावित्रीबाई, जोतिबांचे शिक्षक मिचेल दाम्पत्य आणि स्त्रीशिक्षणातील पूर्वसुरी. # गोवा आणि महाराष्ट्रातील पत्रकारितेतल्या कथा. # बदलती पत्रकारीता. # चर्चबेल, पोळा सण, ख्रिसमस, डान्स आणि सोरपोतेल. # डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि डॉ. मार्टिन ल्युथर किंग (ज्युनियर): भारतातील अस्पृश्यता आणि अमेरिकेतील वर्णभेद. # शतकातील मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलने. # महाराष्ट्र चरित्रकोश (इ. स. १८०० ते २०००). # ख्रिस्ती मिशनरींचे योगदान. # मीडिया डिक्शनरी (प्रसारमाध्यमांसाठी इंग्रजी-मराठी शब्दकोश). # उत्तुंग (व्यक्तिचित्रे). # दलित ख्रिश्चनांचा आरक्षणाच्या हक्कासाठी लढा. # गावकुसाबाहेरचा ख्रिस्ती समाज.[https://www.amazon.in/GAVKUSABAHERCHA-KHRITSI-SAMAJ-Camil-Parkhe/dp/B09HTWLVYR/ref=sr_1_5?dib=eyJ2IjoiMSJ9.dLLCBdBxHkw7C8h1bZ-imc1GjG0znLqeN3grw0HuM0rXoClywogLwcN0RAh4TuoX4lusGyWl_72VNFcvO8ROI5jPEW0foW_pNkHDLlRoo-ulRfNN9R02hf6jPmu_WG6g28PpR1-EsBGpZl1Ui6YNUySIXYCW9jt3RThN4UpUukQ.OxsL61GubUTaJDELYIwJQySY4GC2GepuPLVeAJ9o530&dib_tag=se&qid=1783101052&refinements=p_27%3ACamil+Parkhe&s=books&sr=1-5#detailBullets_feature_div] # क्रुसाभोवतालचा ख्रिस्ती समाज.[https://www.amazon.in/KRUSABHOWATALCHA-MARATHI-SAMAJ-Marathi-Parkhe-ebook/dp/B09JZNZMLV/ref=sr_1_6?dib=eyJ2IjoiMSJ9.dLLCBdBxHkw7C8h1bZ-imc1GjG0znLqeN3grw0HuM0rXoClywogLwcN0RAh4TuoX4lusGyWl_72VNFcvO8ROI5jPEW0foW_pNkHDLlRoo-ulRfNN9R02hf6jPmu_WG6g28PpR1-EsBGpZl1Ui6YNUySIXYCW9jt3RThN4UpUukQ.OxsL61GubUTaJDELYIwJQySY4GC2GepuPLVeAJ9o530&dib_tag=se&qid=1783101052&refinements=p_27%3ACamil+Parkhe&s=books&sr=1-6] # गोवा अॅज आय सॉ इट. # अमेरिकेतील वेश्याव्यवसाय (अनुवाद). # घोघरगावचे जाकियरबाबा (मराठवाड्यातील ख्रिस्ती मिशन कार्य - इ.स १८९२ पासून). # संस्कृतीची विविध रूपे. # कृतज्ञता : फादर नेल्सन मच्याडो यांचा ७१ वा वाढदिवस आणि गुरूदीक्षेच्या ४१ व्या वर्षानिमित्त प्रकाशित केलेली पुस्तिका (संपादन). # Dalit Christian: Right to Reservation. # Fr Gurien Jacquier of Ghogargaon (Catholic Mission in Aurangabad diocese - 1892 onwards). # Contribution of Christian Missionaries in India मराठी विश्वकोशातही त्यांनी लिहिलेले लेख समाविष्ट आहेत. # मदर तेरेसा.<ref>https://marathivishwakosh.org/48717/</ref> # फादर मॅथ्यू लेदर्ले.<ref>https://marathivishwakosh.org/48599/</ref> == संदर्भ == <references /> 8l8cpqff0mz5o45yuj44ropnr6txod6 2692568 2692567 2026-07-04T13:18:23Z Revyang 184288 नवीन माहिती जोडली 2692568 wikitext text/x-wiki == कामिल पारखे == कामिल पारखे चाळीस वर्षापासून पत्रकार आहेत. ते अत्यंत प्रभावी लेखक आहेत. कुठल्याही लेखाचे किंवा बातमिचे पहिले वाक्य किंवा पहिली काही वाक्ये ते अशा पद्धतीने लिहितात की वाचकाला आता पुढे काय असावे अशी उत्सुकता निर्माण होते व ते वाचतच रहावे असे वाटते. हे कसब त्यांनी आपल्या पत्रकारितेच्या अनुभवातून तर निश्चितच अवगत केलेले आहे, परंतु पत्रकारितेचे मूळ प्रशिक्षण त्यांनी बल्गेरिया देशामध्ये जाऊन घेतले हे विसरून चालणार नाही. मागील चाळीस वर्षांमध्ये त्यांनी नवहिंद टाइम्स, इंडियन एक्सप्रेस, टाइम्स ऑफ इंडिया, महाराष्ट्र हेराल्ड, सकाळ टाइम्स या वृत्तपत्रांमध्ये बातमीदार पदावर आणि इतरही पदांवर काम केलेले आहे. त्यांनी काही महत्वाची पुस्तके मराठी आणि इंग्रजीमध्ये सुद्धा लिहिलेली आहेत, त्यांची यादी खालील प्रमाणे आहे:<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=शतकातील मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलने|last=पारखे|first=कामिल|publisher=व्हाईट लाईट पब्लिकेशन्स|year=२०२५|isbn=9789347581748|location=पुणे}}</ref> # सावित्रीबाई, जोतिबांचे शिक्षक मिचेल दाम्पत्य आणि स्त्रीशिक्षणातील पूर्वसुरी. # गोवा आणि महाराष्ट्रातील पत्रकारितेतल्या कथा. # बदलती पत्रकारीता. # चर्चबेल, पोळा सण, ख्रिसमस, डान्स आणि सोरपोतेल. # डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि डॉ. मार्टिन ल्युथर किंग (ज्युनियर): भारतातील अस्पृश्यता आणि अमेरिकेतील वर्णभेद. # शतकातील मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलने. # महाराष्ट्र चरित्रकोश (इ. स. १८०० ते २०००). # ख्रिस्ती मिशनरींचे योगदान. # मीडिया डिक्शनरी (प्रसारमाध्यमांसाठी इंग्रजी-मराठी शब्दकोश). # उत्तुंग (व्यक्तिचित्रे). # दलित ख्रिश्चनांचा आरक्षणाच्या हक्कासाठी लढा. # गावकुसाबाहेरचा ख्रिस्ती समाज.[https://www.amazon.in/GAVKUSABAHERCHA-KHRITSI-SAMAJ-Camil-Parkhe/dp/B09HTWLVYR/ref=sr_1_5?dib=eyJ2IjoiMSJ9.dLLCBdBxHkw7C8h1bZ-imc1GjG0znLqeN3grw0HuM0rXoClywogLwcN0RAh4TuoX4lusGyWl_72VNFcvO8ROI5jPEW0foW_pNkHDLlRoo-ulRfNN9R02hf6jPmu_WG6g28PpR1-EsBGpZl1Ui6YNUySIXYCW9jt3RThN4UpUukQ.OxsL61GubUTaJDELYIwJQySY4GC2GepuPLVeAJ9o530&dib_tag=se&qid=1783101052&refinements=p_27%3ACamil+Parkhe&s=books&sr=1-5#detailBullets_feature_div] # क्रुसाभोवतालचा ख्रिस्ती समाज.[https://www.amazon.in/KRUSABHOWATALCHA-MARATHI-SAMAJ-Marathi-Parkhe-ebook/dp/B09JZNZMLV/ref=sr_1_6?dib=eyJ2IjoiMSJ9.dLLCBdBxHkw7C8h1bZ-imc1GjG0znLqeN3grw0HuM0rXoClywogLwcN0RAh4TuoX4lusGyWl_72VNFcvO8ROI5jPEW0foW_pNkHDLlRoo-ulRfNN9R02hf6jPmu_WG6g28PpR1-EsBGpZl1Ui6YNUySIXYCW9jt3RThN4UpUukQ.OxsL61GubUTaJDELYIwJQySY4GC2GepuPLVeAJ9o530&dib_tag=se&qid=1783101052&refinements=p_27%3ACamil+Parkhe&s=books&sr=1-6] # गोवा अॅज आय सॉ इट. # अमेरिकेतील वेश्याव्यवसाय (अनुवाद). # घोघरगावचे जाकियरबाबा (मराठवाड्यातील ख्रिस्ती मिशन कार्य - इ.स १८९२ पासून). # संस्कृतीची विविध रूपे. # कृतज्ञता : फादर नेल्सन मच्याडो यांचा ७१ वा वाढदिवस आणि गुरूदीक्षेच्या ४१ व्या वर्षानिमित्त प्रकाशित केलेली पुस्तिका (संपादन). # Dalit Christian: Right to Reservation. # Fr Gurien Jacquier of Ghogargaon (Catholic Mission in Aurangabad diocese - 1892 onwards). # Contribution of Christian Missionaries in India मराठी विश्वकोशात त्यांनी लिहिलेले खालील लेख समाविष्ट आहेत. # मदर तेरेसा.<ref>https://marathivishwakosh.org/48717/</ref> # फादर मॅथ्यू लेदर्ले.<ref>https://marathivishwakosh.org/48599/</ref> == संदर्भ == <references /> 9p1aqhb9ol8yehz8d4h5xatjcud19sf 2692569 2692568 2026-07-04T13:21:54Z Revyang 184288 अक्षरचुका दुरुस्ती 2692569 wikitext text/x-wiki == कामिल पारखे == कामिल पारखे चाळीस वर्षापासून पत्रकार आहेत. ते अत्यंत प्रभावी लेखक आहेत. कुठल्याही लेखाचे किंवा बातमिचे पहिले वाक्य किंवा पहिली काही वाक्ये ते अशा पद्धतीने लिहितात की वाचकाला आता पुढे काय असावे अशी उत्सुकता निर्माण होते व ते वाचतच रहावे असे वाटते. हे कसब त्यांनी आपल्या पत्रकारितेच्या अनुभवातून तर निश्चितच अवगत केलेले आहे, परंतु पत्रकारितेचे मूळ प्रशिक्षण त्यांनी बल्गेरिया देशामध्ये जाऊन घेतले हे विसरून चालणार नाही. मागील चाळीस वर्षांमध्ये त्यांनी नवहिंद टाइम्स, इंडियन एक्सप्रेस, टाइम्स ऑफ इंडिया, महाराष्ट्र हेराल्ड, सकाळ टाइम्स या वृत्तपत्रांमध्ये बातमीदार, सहसंपादक या पदांवर काम केलेले आहे. त्यांनी काही महत्वाची पुस्तके मराठी आणि इंग्रजीमध्ये सुद्धा लिहिलेली आहेत, त्यांची यादी खालील प्रमाणे आहे:<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=शतकातील मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलने|last=पारखे|first=कामिल|publisher=व्हाईट लाईट पब्लिकेशन्स|year=२०२५|isbn=9789347581748|location=पुणे}}</ref> # सावित्रीबाई, जोतिबांचे शिक्षक मिचेल दाम्पत्य आणि स्त्रीशिक्षणातील पूर्वसुरी. # गोवा आणि महाराष्ट्रातील पत्रकारितेतल्या कथा. # बदलती पत्रकारीता. # चर्चबेल, पोळा सण, ख्रिसमस, डान्स आणि सोरपोतेल. # डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि डॉ. मार्टिन ल्युथर किंग (ज्युनियर): भारतातील अस्पृश्यता आणि अमेरिकेतील वर्णभेद. # शतकातील मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलने. # महाराष्ट्र चरित्रकोश (इ. स. १८०० ते २०००). # ख्रिस्ती मिशनरींचे योगदान. # मीडिया डिक्शनरी (प्रसारमाध्यमांसाठी इंग्रजी-मराठी शब्दकोश). # उत्तुंग (व्यक्तिचित्रे). # दलित ख्रिश्चनांचा आरक्षणाच्या हक्कासाठी लढा. # गावकुसाबाहेरचा ख्रिस्ती समाज.[https://www.amazon.in/GAVKUSABAHERCHA-KHRITSI-SAMAJ-Camil-Parkhe/dp/B09HTWLVYR/ref=sr_1_5?dib=eyJ2IjoiMSJ9.dLLCBdBxHkw7C8h1bZ-imc1GjG0znLqeN3grw0HuM0rXoClywogLwcN0RAh4TuoX4lusGyWl_72VNFcvO8ROI5jPEW0foW_pNkHDLlRoo-ulRfNN9R02hf6jPmu_WG6g28PpR1-EsBGpZl1Ui6YNUySIXYCW9jt3RThN4UpUukQ.OxsL61GubUTaJDELYIwJQySY4GC2GepuPLVeAJ9o530&dib_tag=se&qid=1783101052&refinements=p_27%3ACamil+Parkhe&s=books&sr=1-5#detailBullets_feature_div] # क्रुसाभोवतालचा ख्रिस्ती समाज.[https://www.amazon.in/KRUSABHOWATALCHA-MARATHI-SAMAJ-Marathi-Parkhe-ebook/dp/B09JZNZMLV/ref=sr_1_6?dib=eyJ2IjoiMSJ9.dLLCBdBxHkw7C8h1bZ-imc1GjG0znLqeN3grw0HuM0rXoClywogLwcN0RAh4TuoX4lusGyWl_72VNFcvO8ROI5jPEW0foW_pNkHDLlRoo-ulRfNN9R02hf6jPmu_WG6g28PpR1-EsBGpZl1Ui6YNUySIXYCW9jt3RThN4UpUukQ.OxsL61GubUTaJDELYIwJQySY4GC2GepuPLVeAJ9o530&dib_tag=se&qid=1783101052&refinements=p_27%3ACamil+Parkhe&s=books&sr=1-6] # गोवा अॅज आय सॉ इट. # अमेरिकेतील वेश्याव्यवसाय (अनुवाद). # घोघरगावचे जाकियरबाबा (मराठवाड्यातील ख्रिस्ती मिशन कार्य - इ.स १८९२ पासून). # संस्कृतीची विविध रूपे. # कृतज्ञता : फादर नेल्सन मच्याडो यांचा ७१ वा वाढदिवस आणि गुरूदीक्षेच्या ४१ व्या वर्षानिमित्त प्रकाशित केलेली पुस्तिका (संपादन). # Dalit Christian: Right to Reservation. # Fr Gurien Jacquier of Ghogargaon (Catholic Mission in Aurangabad diocese - 1892 onwards). # Contribution of Christian Missionaries in India मराठी विश्वकोशात त्यांनी लिहिलेले खालील लेख समाविष्ट आहेत. # मदर तेरेसा.<ref>https://marathivishwakosh.org/48717/</ref> # फादर मॅथ्यू लेदर्ले.<ref>https://marathivishwakosh.org/48599/</ref> == संदर्भ == <references /> l7ingk12gge9r71cjvfvd7dvvnltkr5 2692570 2692569 2026-07-04T13:30:55Z Revyang 184288 फोटो जोडला 2692570 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Camil Parkhe.png|इवलेसे|कामिल पारखे]] == कामिल पारखे == कामिल पारखे चाळीस वर्षापासून पत्रकार आहेत. ते अत्यंत प्रभावी लेखक आहेत. कुठल्याही लेखाचे किंवा बातमिचे पहिले वाक्य किंवा पहिली काही वाक्ये ते अशा पद्धतीने लिहितात की वाचकाला आता पुढे काय असावे अशी उत्सुकता निर्माण होते व ते वाचतच रहावे असे वाटते. हे कसब त्यांनी आपल्या पत्रकारितेच्या अनुभवातून तर निश्चितच अवगत केलेले आहे, परंतु पत्रकारितेचे मूळ प्रशिक्षण त्यांनी बल्गेरिया देशामध्ये जाऊन घेतले हे विसरून चालणार नाही. मागील चाळीस वर्षांमध्ये त्यांनी नवहिंद टाइम्स, इंडियन एक्सप्रेस, टाइम्स ऑफ इंडिया, महाराष्ट्र हेराल्ड, सकाळ टाइम्स या वृत्तपत्रांमध्ये बातमीदार, सहसंपादक या पदांवर काम केलेले आहे. त्यांनी काही महत्वाची पुस्तके मराठी आणि इंग्रजीमध्ये सुद्धा लिहिलेली आहेत, त्यांची यादी खालील प्रमाणे आहे:<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=शतकातील मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलने|last=पारखे|first=कामिल|publisher=व्हाईट लाईट पब्लिकेशन्स|year=२०२५|isbn=9789347581748|location=पुणे}}</ref> # सावित्रीबाई, जोतिबांचे शिक्षक मिचेल दाम्पत्य आणि स्त्रीशिक्षणातील पूर्वसुरी. # गोवा आणि महाराष्ट्रातील पत्रकारितेतल्या कथा. # बदलती पत्रकारीता. # चर्चबेल, पोळा सण, ख्रिसमस, डान्स आणि सोरपोतेल. # डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि डॉ. मार्टिन ल्युथर किंग (ज्युनियर): भारतातील अस्पृश्यता आणि अमेरिकेतील वर्णभेद. # शतकातील मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलने. # महाराष्ट्र चरित्रकोश (इ. स. १८०० ते २०००). # ख्रिस्ती मिशनरींचे योगदान. # मीडिया डिक्शनरी (प्रसारमाध्यमांसाठी इंग्रजी-मराठी शब्दकोश). # उत्तुंग (व्यक्तिचित्रे). # दलित ख्रिश्चनांचा आरक्षणाच्या हक्कासाठी लढा. # गावकुसाबाहेरचा ख्रिस्ती समाज.[https://www.amazon.in/GAVKUSABAHERCHA-KHRITSI-SAMAJ-Camil-Parkhe/dp/B09HTWLVYR/ref=sr_1_5?dib=eyJ2IjoiMSJ9.dLLCBdBxHkw7C8h1bZ-imc1GjG0znLqeN3grw0HuM0rXoClywogLwcN0RAh4TuoX4lusGyWl_72VNFcvO8ROI5jPEW0foW_pNkHDLlRoo-ulRfNN9R02hf6jPmu_WG6g28PpR1-EsBGpZl1Ui6YNUySIXYCW9jt3RThN4UpUukQ.OxsL61GubUTaJDELYIwJQySY4GC2GepuPLVeAJ9o530&dib_tag=se&qid=1783101052&refinements=p_27%3ACamil+Parkhe&s=books&sr=1-5#detailBullets_feature_div] # क्रुसाभोवतालचा ख्रिस्ती समाज.[https://www.amazon.in/KRUSABHOWATALCHA-MARATHI-SAMAJ-Marathi-Parkhe-ebook/dp/B09JZNZMLV/ref=sr_1_6?dib=eyJ2IjoiMSJ9.dLLCBdBxHkw7C8h1bZ-imc1GjG0znLqeN3grw0HuM0rXoClywogLwcN0RAh4TuoX4lusGyWl_72VNFcvO8ROI5jPEW0foW_pNkHDLlRoo-ulRfNN9R02hf6jPmu_WG6g28PpR1-EsBGpZl1Ui6YNUySIXYCW9jt3RThN4UpUukQ.OxsL61GubUTaJDELYIwJQySY4GC2GepuPLVeAJ9o530&dib_tag=se&qid=1783101052&refinements=p_27%3ACamil+Parkhe&s=books&sr=1-6] # गोवा अॅज आय सॉ इट. # अमेरिकेतील वेश्याव्यवसाय (अनुवाद). # घोघरगावचे जाकियरबाबा (मराठवाड्यातील ख्रिस्ती मिशन कार्य - इ.स १८९२ पासून). # संस्कृतीची विविध रूपे. # कृतज्ञता : फादर नेल्सन मच्याडो यांचा ७१ वा वाढदिवस आणि गुरूदीक्षेच्या ४१ व्या वर्षानिमित्त प्रकाशित केलेली पुस्तिका (संपादन). # Dalit Christian: Right to Reservation. # Fr Gurien Jacquier of Ghogargaon (Catholic Mission in Aurangabad diocese - 1892 onwards). # Contribution of Christian Missionaries in India मराठी विश्वकोशात त्यांनी लिहिलेले खालील लेख समाविष्ट आहेत. # मदर तेरेसा.<ref>https://marathivishwakosh.org/48717/</ref> # फादर मॅथ्यू लेदर्ले.<ref>https://marathivishwakosh.org/48599/</ref> == संदर्भ == <references /> q5r8iq3ykuaw03crrrbg0ct4rgsqyay 2692571 2692570 2026-07-04T13:32:24Z Revyang 184288 Revyang ने लेख [[सदस्य:Revyang/sanbox]] वरुन [[कामिल पारखे]] ला हलविला: नवीन लेख 2692570 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Camil Parkhe.png|इवलेसे|कामिल पारखे]] == कामिल पारखे == कामिल पारखे चाळीस वर्षापासून पत्रकार आहेत. ते अत्यंत प्रभावी लेखक आहेत. कुठल्याही लेखाचे किंवा बातमिचे पहिले वाक्य किंवा पहिली काही वाक्ये ते अशा पद्धतीने लिहितात की वाचकाला आता पुढे काय असावे अशी उत्सुकता निर्माण होते व ते वाचतच रहावे असे वाटते. हे कसब त्यांनी आपल्या पत्रकारितेच्या अनुभवातून तर निश्चितच अवगत केलेले आहे, परंतु पत्रकारितेचे मूळ प्रशिक्षण त्यांनी बल्गेरिया देशामध्ये जाऊन घेतले हे विसरून चालणार नाही. मागील चाळीस वर्षांमध्ये त्यांनी नवहिंद टाइम्स, इंडियन एक्सप्रेस, टाइम्स ऑफ इंडिया, महाराष्ट्र हेराल्ड, सकाळ टाइम्स या वृत्तपत्रांमध्ये बातमीदार, सहसंपादक या पदांवर काम केलेले आहे. त्यांनी काही महत्वाची पुस्तके मराठी आणि इंग्रजीमध्ये सुद्धा लिहिलेली आहेत, त्यांची यादी खालील प्रमाणे आहे:<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=शतकातील मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलने|last=पारखे|first=कामिल|publisher=व्हाईट लाईट पब्लिकेशन्स|year=२०२५|isbn=9789347581748|location=पुणे}}</ref> # सावित्रीबाई, जोतिबांचे शिक्षक मिचेल दाम्पत्य आणि स्त्रीशिक्षणातील पूर्वसुरी. # गोवा आणि महाराष्ट्रातील पत्रकारितेतल्या कथा. # बदलती पत्रकारीता. # चर्चबेल, पोळा सण, ख्रिसमस, डान्स आणि सोरपोतेल. # डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि डॉ. मार्टिन ल्युथर किंग (ज्युनियर): भारतातील अस्पृश्यता आणि अमेरिकेतील वर्णभेद. # शतकातील मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलने. # महाराष्ट्र चरित्रकोश (इ. स. १८०० ते २०००). # ख्रिस्ती मिशनरींचे योगदान. # मीडिया डिक्शनरी (प्रसारमाध्यमांसाठी इंग्रजी-मराठी शब्दकोश). # उत्तुंग (व्यक्तिचित्रे). # दलित ख्रिश्चनांचा आरक्षणाच्या हक्कासाठी लढा. # गावकुसाबाहेरचा ख्रिस्ती समाज.[https://www.amazon.in/GAVKUSABAHERCHA-KHRITSI-SAMAJ-Camil-Parkhe/dp/B09HTWLVYR/ref=sr_1_5?dib=eyJ2IjoiMSJ9.dLLCBdBxHkw7C8h1bZ-imc1GjG0znLqeN3grw0HuM0rXoClywogLwcN0RAh4TuoX4lusGyWl_72VNFcvO8ROI5jPEW0foW_pNkHDLlRoo-ulRfNN9R02hf6jPmu_WG6g28PpR1-EsBGpZl1Ui6YNUySIXYCW9jt3RThN4UpUukQ.OxsL61GubUTaJDELYIwJQySY4GC2GepuPLVeAJ9o530&dib_tag=se&qid=1783101052&refinements=p_27%3ACamil+Parkhe&s=books&sr=1-5#detailBullets_feature_div] # क्रुसाभोवतालचा ख्रिस्ती समाज.[https://www.amazon.in/KRUSABHOWATALCHA-MARATHI-SAMAJ-Marathi-Parkhe-ebook/dp/B09JZNZMLV/ref=sr_1_6?dib=eyJ2IjoiMSJ9.dLLCBdBxHkw7C8h1bZ-imc1GjG0znLqeN3grw0HuM0rXoClywogLwcN0RAh4TuoX4lusGyWl_72VNFcvO8ROI5jPEW0foW_pNkHDLlRoo-ulRfNN9R02hf6jPmu_WG6g28PpR1-EsBGpZl1Ui6YNUySIXYCW9jt3RThN4UpUukQ.OxsL61GubUTaJDELYIwJQySY4GC2GepuPLVeAJ9o530&dib_tag=se&qid=1783101052&refinements=p_27%3ACamil+Parkhe&s=books&sr=1-6] # गोवा अॅज आय सॉ इट. # अमेरिकेतील वेश्याव्यवसाय (अनुवाद). # घोघरगावचे जाकियरबाबा (मराठवाड्यातील ख्रिस्ती मिशन कार्य - इ.स १८९२ पासून). # संस्कृतीची विविध रूपे. # कृतज्ञता : फादर नेल्सन मच्याडो यांचा ७१ वा वाढदिवस आणि गुरूदीक्षेच्या ४१ व्या वर्षानिमित्त प्रकाशित केलेली पुस्तिका (संपादन). # Dalit Christian: Right to Reservation. # Fr Gurien Jacquier of Ghogargaon (Catholic Mission in Aurangabad diocese - 1892 onwards). # Contribution of Christian Missionaries in India मराठी विश्वकोशात त्यांनी लिहिलेले खालील लेख समाविष्ट आहेत. # मदर तेरेसा.<ref>https://marathivishwakosh.org/48717/</ref> # फादर मॅथ्यू लेदर्ले.<ref>https://marathivishwakosh.org/48599/</ref> == संदर्भ == <references /> q5r8iq3ykuaw03crrrbg0ct4rgsqyay 2692575 2692571 2026-07-04T14:46:57Z संतोष गोरे 135680 /* */ 2692575 wikitext text/x-wiki {{लेख उल्लेखनीयता}} [[चित्र:Camil Parkhe.png|इवलेसे|कामिल पारखे]] == कामिल पारखे == कामिल पारखे चाळीस वर्षापासून पत्रकार आहेत. ते अत्यंत प्रभावी लेखक आहेत. कुठल्याही लेखाचे किंवा बातमिचे पहिले वाक्य किंवा पहिली काही वाक्ये ते अशा पद्धतीने लिहितात की वाचकाला आता पुढे काय असावे अशी उत्सुकता निर्माण होते व ते वाचतच रहावे असे वाटते. हे कसब त्यांनी आपल्या पत्रकारितेच्या अनुभवातून तर निश्चितच अवगत केलेले आहे, परंतु पत्रकारितेचे मूळ प्रशिक्षण त्यांनी बल्गेरिया देशामध्ये जाऊन घेतले हे विसरून चालणार नाही. मागील चाळीस वर्षांमध्ये त्यांनी नवहिंद टाइम्स, इंडियन एक्सप्रेस, टाइम्स ऑफ इंडिया, महाराष्ट्र हेराल्ड, सकाळ टाइम्स या वृत्तपत्रांमध्ये बातमीदार, सहसंपादक या पदांवर काम केलेले आहे. त्यांनी काही महत्वाची पुस्तके मराठी आणि इंग्रजीमध्ये सुद्धा लिहिलेली आहेत, त्यांची यादी खालील प्रमाणे आहे:<ref>{{स्रोत पुस्तक|title=शतकातील मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलने|last=पारखे|first=कामिल|publisher=व्हाईट लाईट पब्लिकेशन्स|year=२०२५|isbn=9789347581748|location=पुणे}}</ref> # सावित्रीबाई, जोतिबांचे शिक्षक मिचेल दाम्पत्य आणि स्त्रीशिक्षणातील पूर्वसुरी. # गोवा आणि महाराष्ट्रातील पत्रकारितेतल्या कथा. # बदलती पत्रकारीता. # चर्चबेल, पोळा सण, ख्रिसमस, डान्स आणि सोरपोतेल. # डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि डॉ. मार्टिन ल्युथर किंग (ज्युनियर): भारतातील अस्पृश्यता आणि अमेरिकेतील वर्णभेद. # शतकातील मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलने. # महाराष्ट्र चरित्रकोश (इ. स. १८०० ते २०००). # ख्रिस्ती मिशनरींचे योगदान. # मीडिया डिक्शनरी (प्रसारमाध्यमांसाठी इंग्रजी-मराठी शब्दकोश). # उत्तुंग (व्यक्तिचित्रे). # दलित ख्रिश्चनांचा आरक्षणाच्या हक्कासाठी लढा. # गावकुसाबाहेरचा ख्रिस्ती समाज.[https://www.amazon.in/GAVKUSABAHERCHA-KHRITSI-SAMAJ-Camil-Parkhe/dp/B09HTWLVYR/ref=sr_1_5?dib=eyJ2IjoiMSJ9.dLLCBdBxHkw7C8h1bZ-imc1GjG0znLqeN3grw0HuM0rXoClywogLwcN0RAh4TuoX4lusGyWl_72VNFcvO8ROI5jPEW0foW_pNkHDLlRoo-ulRfNN9R02hf6jPmu_WG6g28PpR1-EsBGpZl1Ui6YNUySIXYCW9jt3RThN4UpUukQ.OxsL61GubUTaJDELYIwJQySY4GC2GepuPLVeAJ9o530&dib_tag=se&qid=1783101052&refinements=p_27%3ACamil+Parkhe&s=books&sr=1-5#detailBullets_feature_div] # क्रुसाभोवतालचा ख्रिस्ती समाज.[https://www.amazon.in/KRUSABHOWATALCHA-MARATHI-SAMAJ-Marathi-Parkhe-ebook/dp/B09JZNZMLV/ref=sr_1_6?dib=eyJ2IjoiMSJ9.dLLCBdBxHkw7C8h1bZ-imc1GjG0znLqeN3grw0HuM0rXoClywogLwcN0RAh4TuoX4lusGyWl_72VNFcvO8ROI5jPEW0foW_pNkHDLlRoo-ulRfNN9R02hf6jPmu_WG6g28PpR1-EsBGpZl1Ui6YNUySIXYCW9jt3RThN4UpUukQ.OxsL61GubUTaJDELYIwJQySY4GC2GepuPLVeAJ9o530&dib_tag=se&qid=1783101052&refinements=p_27%3ACamil+Parkhe&s=books&sr=1-6] # गोवा अॅज आय सॉ इट. # अमेरिकेतील वेश्याव्यवसाय (अनुवाद). # घोघरगावचे जाकियरबाबा (मराठवाड्यातील ख्रिस्ती मिशन कार्य - इ.स १८९२ पासून). # संस्कृतीची विविध रूपे. # कृतज्ञता : फादर नेल्सन मच्याडो यांचा ७१ वा वाढदिवस आणि गुरूदीक्षेच्या ४१ व्या वर्षानिमित्त प्रकाशित केलेली पुस्तिका (संपादन). # Dalit Christian: Right to Reservation. # Fr Gurien Jacquier of Ghogargaon (Catholic Mission in Aurangabad diocese - 1892 onwards). # Contribution of Christian Missionaries in India मराठी विश्वकोशात त्यांनी लिहिलेले खालील लेख समाविष्ट आहेत. # मदर तेरेसा.<ref>https://marathivishwakosh.org/48717/</ref> # फादर मॅथ्यू लेदर्ले.<ref>https://marathivishwakosh.org/48599/</ref> == संदर्भ == <references /> tbzm85h9s6z29q1p8bdchlxkc3hmfsm 1 381124 2692585 2692547 2026-07-04T15:31:13Z अभय नातू 206 /* आंतरजालस्पर्शी हा मराठी शब्द ऑनलाईन या इंग्रजी शब्दासाठी सर्वप्रथम कोणी वापरला */ 2692585 wikitext text/x-wiki ONLINE (ऑनलाइन) या इंग्रजी शब्दाला मराठी मध्ये 'आंतरजालस्पर्शी' हा शब्द आहे.. (Internet ) इंटरनेट म्हणजे आंतरजाल.. स्पर्शी" म्हणजे स्पर्श करणारा, संपर्कात असलेला, संपर्कात येणार म्हणून ऑनलाईन (Online) साठी व्याख्या -"इंटरनेटवरून (आंतरजालामार्फत) संपर्कात असलेला म्हणजे आंतरजालस्पर्शी' अशी व्याख्या आपल्याला 'ऑनलाईन' साठी मराठीत वापरल्या जाणाऱ्या शब्दासाठी करता येईल. यावरून एकापेक्षा जास्त लोक ( मर्यादा असलेल्या) आंतरजालावरून संपर्कात येत असतील तर त्यावेळी 'कक्षीय आंतरजालस्पर्शी' असा शब्द वापरता येईल. खालीलप्रमाणे 'आंतरजालस्पर्शी' या शब्दाची व्याकरण, शब्दरचना आणि अर्थ यांच्या दृष्टीने औपचारिक नोंद करता येईल. 'आंतरजालस्पर्शी' या शब्दाची व्याकरण, शब्दरचना आणि अर्थ यांच्या दृष्टीने औपचारिक नोंद करता येईल. आंतरजालस्पर्शी शब्दप्रकार : विशेषण (आवश्यकतेनुसार नाम म्हणूनही वापरता येतो) व्युत्पत्ती : आंतरजाल = इंटरनेट (Inter + Net → आंतरजाल) स्पर्शी = स्पर्श करणारा, संपर्कात असलेला, संलग्न असलेला. समास : तत्पुरुष समास (आंतरजालाशी स्पर्श/संपर्क असलेला) उदाहरणे आज सर्व शासकीय सेवा आंतरजालस्पर्शी पद्धतीने उपलब्ध आहेत. विद्यार्थ्यांनी अर्ज आंतरजालस्पर्शी प्रणालीद्वारे भरावेत. बँकेची आंतरजालस्पर्शी व्यवहार सेवा चोवीस तास सुरू असते. भाषिक वैशिष्ट्य 'स्पर्शी' हा प्रत्यय मराठीत संपर्क किंवा संलग्नता दर्शवितो. त्यामुळे आंतरजालस्पर्शी म्हणजे "आंतरजालाशी (इंटरनेटशी) संपर्कात असलेला किंवा आंतरजालाद्वारे कार्य करणारा" असा अर्थ स्पष्ट होतो. हा शब्द इंग्रजीतील Online या संकल्पनेचा अर्थपूर्ण, मराठी व्याकरणाशी सुसंगत आणि सहज समजणारा प्रतिशब्द मानता येईल. शब्दाचा उगम (निर्मिती):मराठी भाषेमध्ये 'ऑनलाइन' या शब्दाऐवजी योग्य आणि अर्थपूर्ण शब्द असावा, म्हणून या शब्दाची निर्मिती झाली. हा शब्द स्वतः ‍ ‍(विजयकुमार मोटे) तयार केला असून, सर्वप्रथम त्यांच्या लेखनात याचा वापर झाला आहे == आंतरजालस्पर्शी हा मराठी शब्द ऑनलाईन या इंग्रजी शब्दासाठी सर्वप्रथम कोणी वापरला == शब्दाचा उगम (निर्मिती):मराठी भाषेमध्ये 'ऑनलाइन' या शब्दाऐवजी योग्य आणि अर्थपूर्ण शब्द असावा, म्हणून या शब्दाची निर्मिती झाली. हा शब्द स्वतः ‍ ‍(विजयकुमार मोटे) तयार केला असून, सर्वप्रथम त्यांच्या लेखनात याचा वापर झाला आहे [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) १५:१२, ४ जुलै २०२६ (IST) :संदर्भ? -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:०१, ४ जुलै २०२६ (IST) 0m5kzacduvs87r8hlntpi2mug6sezhw 2692595 2692585 2026-07-04T15:35:39Z अभय नातू 206 उत्पात काढला 2692595 wikitext text/x-wiki ONLINE (ऑनलाइन) या इंग्रजी शब्दाला मराठी मध्ये 'आंतरजालस्पर्शी' हा शब्द आहे.. (Internet ) इंटरनेट म्हणजे आंतरजाल.. स्पर्शी" म्हणजे स्पर्श करणारा, संपर्कात असलेला, संपर्कात येणार म्हणून ऑनलाईन (Online) साठी व्याख्या -"इंटरनेटवरून (आंतरजालामार्फत) संपर्कात असलेला म्हणजे आंतरजालस्पर्शी' अशी व्याख्या आपल्याला 'ऑनलाईन' साठी मराठीत वापरल्या जाणाऱ्या शब्दासाठी करता येईल. यावरून एकापेक्षा जास्त लोक ( मर्यादा असलेल्या) आंतरजालावरून संपर्कात येत असतील तर त्यावेळी 'कक्षीय आंतरजालस्पर्शी' असा शब्द वापरता येईल. खालीलप्रमाणे 'आंतरजालस्पर्शी' या शब्दाची व्याकरण, शब्दरचना आणि अर्थ यांच्या दृष्टीने औपचारिक नोंद करता येईल. 'आंतरजालस्पर्शी' या शब्दाची व्याकरण, शब्दरचना आणि अर्थ यांच्या दृष्टीने औपचारिक नोंद करता येईल. आंतरजालस्पर्शी शब्दप्रकार : विशेषण (आवश्यकतेनुसार नाम म्हणूनही वापरता येतो) व्युत्पत्ती : आंतरजाल = इंटरनेट (Inter + Net → आंतरजाल) स्पर्शी = स्पर्श करणारा, संपर्कात असलेला, संलग्न असलेला. समास : तत्पुरुष समास (आंतरजालाशी स्पर्श/संपर्क असलेला) उदाहरणे आज सर्व शासकीय सेवा आंतरजालस्पर्शी पद्धतीने उपलब्ध आहेत. विद्यार्थ्यांनी अर्ज आंतरजालस्पर्शी प्रणालीद्वारे भरावेत. बँकेची आंतरजालस्पर्शी व्यवहार सेवा चोवीस तास सुरू असते. भाषिक वैशिष्ट्य 'स्पर्शी' हा प्रत्यय मराठीत संपर्क किंवा संलग्नता दर्शवितो. त्यामुळे आंतरजालस्पर्शी म्हणजे "आंतरजालाशी (इंटरनेटशी) संपर्कात असलेला किंवा आंतरजालाद्वारे कार्य करणारा" असा अर्थ स्पष्ट होतो. हा शब्द इंग्रजीतील Online या संकल्पनेचा अर्थपूर्ण, मराठी व्याकरणाशी सुसंगत आणि सहज समजणारा प्रतिशब्द मानता येईल. शब्दाचा उगम (निर्मिती):मराठी भाषेमध्ये 'ऑनलाइन' या शब्दाऐवजी योग्य आणि अर्थपूर्ण शब्द असावा, म्हणून या शब्दाची निर्मिती झाली. हा शब्द स्वतः ‍ ‍(विजयकुमार मोटे) तयार केला असून, सर्वप्रथम त्यांच्या लेखनात याचा वापर झाला आहे : सदरील विभाग [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] यांनी ४ जुलै २०२६ रोजी निर्माण केल्याचे दिसते. -[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १२:४३, ४ जुलै २०२६ (IST) :@[[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] नमस्कार, आपण online या इंग्लिश शब्दाची व्याख्या देत आहात की internet? याच सोबत "आंतरजालस्पर्शी" हा शब्द आपल्याला आंतरजालावर कुठे आढळला? याचा खुलासा कराल का?-[[User:संतोष गोरे|<span style="color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)">. संतोष गोरे .</span>]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|<span style="text-shadow:grey 3px 3px 1px;"> ✉️</span>]] ) १२:४५, ४ जुलै २०२६ (IST) == आंतरजालस्पर्शी हा मराठी शब्द ऑनलाईन या इंग्रजी शब्दासाठी सर्वप्रथम कोणी वापरला == शब्दाचा उगम (निर्मिती):मराठी भाषेमध्ये 'ऑनलाइन' या शब्दाऐवजी योग्य आणि अर्थपूर्ण शब्द असावा, म्हणून या शब्दाची निर्मिती झाली. हा शब्द स्वतः ‍ ‍(विजयकुमार मोटे) तयार केला असून, सर्वप्रथम त्यांच्या लेखनात याचा वापर झाला आहे [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) १५:१२, ४ जुलै २०२६ (IST) :संदर्भ? -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:०१, ४ जुलै २०२६ (IST) == इतरांचे बदल == {{साद|विजयकुमार मोटे}}, इतरांचे बदल काढू नयेत ही विनंती. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:०५, ४ जुलै २०२६ (IST) 5ncqjpc01iryfiqco4fjb40zk6aet74 0 381125 2692587 2692515 2026-07-04T15:31:41Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[वीरेंद्र सिंह (चंदौली)]] वरुन [[वीरेंद्र सिंह (राजकारणी)]] ला हलविला: शीर्षकलेखन संकेत 2692515 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = वीरेंद्र सिंह | चित्र नाव = Virendra_Singh.jpg | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ = [[चंदौली लोकसभा मतदारसंघ|चंदौली]] | कार्यकाळ_आरंभ = जून २०२४ | कार्यकाळ_समाप्ती = | मागील = [[महेंद्र नाथ पांडे]] | पुढील = | पद1 = [[उत्तर प्रदेश विधानसभा]] सदस्य | मतदारसंघ1 = | कार्यकाळ_आरंभ1 = २००३ | कार्यकाळ_समाप्ती1 = २००७ | मागील1 = | पुढील1 = | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1958|7|31}} | जन्मस्थान = [[वाराणसी]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[समाजवादी पक्ष]] | वडील = | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''राजीव कुमार राय''' हे एक भारतीय राजकारणी व विद्यमान [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते [[समाजवादी पक्ष]]ातर्फे [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४ लोकसभा निवडणुकांमध्ये]] [[उत्तर प्रदेश]]च्या [[चंदौली लोकसभा मतदारसंघ|चंदौली]] मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून आले. [[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]] rki37i96zds8jdpt1ebrg8ibophcbil 2692591 2692587 2026-07-04T15:32:09Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2692591 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = वीरेंद्र सिंह | चित्र नाव = Virendra_Singh.jpg | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ = [[चंदौली लोकसभा मतदारसंघ|चंदौली]] | कार्यकाळ_आरंभ = जून २०२४ | कार्यकाळ_समाप्ती = | मागील = [[महेंद्र नाथ पांडे]] | पुढील = | पद1 = [[उत्तर प्रदेश विधानसभा]] सदस्य | मतदारसंघ1 = | कार्यकाळ_आरंभ1 = २००३ | कार्यकाळ_समाप्ती1 = २००७ | मागील1 = | पुढील1 = | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1958|7|31}} | जन्मस्थान = [[वाराणसी]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[समाजवादी पक्ष]] | वडील = | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''राजीव कुमार राय''' हे एक भारतीय राजकारणी व विद्यमान [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते [[समाजवादी पक्ष]]ातर्फे [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४ लोकसभा निवडणुकांमध्ये]] [[उत्तर प्रदेश]]च्या [[चंदौली लोकसभा मतदारसंघ|चंदौली]] मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून आले. [[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:चंदौलीचे खासदार]] hismyg97wisfxcyf7rn013dn8s92c9p 2692592 2692591 2026-07-04T15:32:18Z अभय नातू 206 नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले 2692592 wikitext text/x-wiki {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = वीरेंद्र सिंह | चित्र नाव = Virendra_Singh.jpg | चित्र आकारमान = 250px | पद = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ = [[चंदौली लोकसभा मतदारसंघ|चंदौली]] | कार्यकाळ_आरंभ = जून २०२४ | कार्यकाळ_समाप्ती = | मागील = [[महेंद्र नाथ पांडे]] | पुढील = | पद1 = [[उत्तर प्रदेश विधानसभा]] सदस्य | मतदारसंघ1 = | कार्यकाळ_आरंभ1 = २००३ | कार्यकाळ_समाप्ती1 = २००७ | मागील1 = | पुढील1 = | जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1958|7|31}} | जन्मस्थान = [[वाराणसी]] | मृत्युदिनांक = | मृत्युस्थान = | पक्ष = [[समाजवादी पक्ष]] | वडील = | निवास = | संकेतस्थळ = | तळटीपा = }} '''राजीव कुमार राय''' हे एक भारतीय राजकारणी व विद्यमान [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते [[समाजवादी पक्ष]]ातर्फे [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४ लोकसभा निवडणुकांमध्ये]] [[उत्तर प्रदेश]]च्या [[चंदौली लोकसभा मतदारसंघ|चंदौली]] मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून आले. [[वर्ग:१८ वी लोकसभा सदस्य]] [[वर्ग:चंदौलीचे खासदार]] [[वर्ग:समाजवादी पक्षातील राजकारणी]] 7hludp2kpr6ot1i810n5r3ce6lylxm9 2 381136 2692572 2026-07-04T13:32:24Z Revyang 184288 Revyang ने लेख [[सदस्य:Revyang/sanbox]] वरुन [[कामिल पारखे]] ला हलविला: नवीन लेख 2692572 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[कामिल पारखे]] sgs9jrj5p58uhqi5rw4yif74x632elb 3 381137 2692574 2026-07-04T14:44:53Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2692574 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Vilasrajol}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २०:१४, ४ जुलै २०२६ (IST) mzu0p91g1a420hy0c5zvkz5l7gaktb8 3 381138 2692578 2026-07-04T15:17:28Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2692578 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=NILESH DIPAK SHINDE}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २०:४७, ४ जुलै २०२६ (IST) 2m41t0agb1bzupcbgc1ny4gdl8lsrjq 0 381139 2692588 2026-07-04T15:31:41Z अभय नातू 206 अभय नातू ने लेख [[वीरेंद्र सिंह (चंदौली)]] वरुन [[वीरेंद्र सिंह (राजकारणी)]] ला हलविला: शीर्षकलेखन संकेत 2692588 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[वीरेंद्र सिंह (राजकारणी)]] mfuzc51avso708ooyvzh3n2onqii7wi 0 381140 2692614 2026-07-04T16:00:11Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2692614 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[जोहान लेन]] cdxxlys502dupz3gp4r1gmwftz9ticr 3 381141 2692618 2026-07-04T16:06:37Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2692618 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Kanshiram Shilatai Annaji Bhagat}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २१:३६, ४ जुलै २०२६ (IST) f1g6ka6rt0pjqtebe0fs9mu77y2ifhc 0 381142 2692643 2026-07-05T02:00:57Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2692643 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[भूल भुलैया ३]] 1zio0kpredwydcd9ao8bsxay67vs0gi 0 381143 2692663 2026-07-05T03:34:48Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2692663 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[एरोफ्लोत]] 229dkt0ns2lhrjcnuar1ublwn70559e 0 381144 2692664 2026-07-05T03:38:08Z अभय नातू 206 नामभेद 2692664 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[औरंगाबाद विमानतळ]] n3lcf7vhh5wd4nxeyt2gijtzaoiizcz 3 381145 2692667 2026-07-05T05:02:55Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2692667 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Yogesh R. Lokhande}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १०:३२, ५ जुलै २०२६ (IST) qmrtcugsthjqzaesh8sushelxnmsdtu 3 381146 2692671 2026-07-05T05:12:16Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2692671 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Santosh170987}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १०:४२, ५ जुलै २०२६ (IST) 1eht7gxntj1m5p6pwn4hetj4mdr50w6 0 381147 2692685 2026-07-05T06:01:27Z अभय नातू 206 नामभेद 2692685 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[एकदिवसीय क्रिकेट]] fm72txdytgihft9h0a2kw4e5hfkx1bu 0 381148 2692686 2026-07-05T06:01:45Z अभय नातू 206 नामभेद 2692686 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[ट्वेंटी-२० क्रिकेट]] d1nvwm2ti3t6noinkvuomrm5l3uduhe 3 381149 2692687 2026-07-05T06:16:47Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2692687 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=जितेंद्र साठे}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ११:४६, ५ जुलै २०२६ (IST) ahjjvfe7xfwhkpkectgmihxftnpz7c5 2692692 2692687 2026-07-05T06:28:23Z जितेंद्र साठे 184947 /* मातुळेश्वर महादेव मंदिर मातोरी नाशिक */ नवीन विभाग 2692692 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=जितेंद्र साठे}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ११:४६, ५ जुलै २०२६ (IST) == मातुळेश्वर महादेव मंदिर मातोरी नाशिक == [[सदस्य:जितेंद्र साठे|जितेंद्र साठे]] ([[सदस्य चर्चा:जितेंद्र साठे|चर्चा]]) ११:५८, ५ जुलै २०२६ (IST) px51bt0f3rj5rnkpi82vtxk5b76mu3s 0 381151 2692690 2026-07-05T06:21:02Z अभय नातू 206 अवतार 2692690 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[विष्णु]] c6je4h120yuydpd2ishyqikq7ma7d8v 3 381152 2692691 2026-07-05T06:24:25Z साहाय्य चमू 25365 नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला 2692691 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Bhushants1998}} -- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ११:५४, ५ जुलै २०२६ (IST) ac86bqbjsk858ffr5phki4br5m3r4gh 0 381153 2692700 2026-07-05T06:56:27Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2692700 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[विल्यम हेन्‍री पिकरिंग]] dpojk4ejsnaftltvx6zcnmzt81wcq9z 0 381154 2692701 2026-07-05T07:04:15Z अभय नातू 206 लेखनभेद 2692701 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्देशन [[एन्सेलाडस (शनीचा उपग्रह)]] d8g9nhgwsg4r8uvxyknxsfjbzah4sgs 0 381155 2692706 2026-07-05T08:07:55Z Dharmadhyaksha 28394 "[[:en:Special:Redirect/revision/1360449724|2007 Goa Legislative Assembly election]]" पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले 2692706 wikitext text/x-wiki भारतातील [[गोवा]] राज्यात २ जून २००७ रोजी निवडणुका झाल्या. मतमोजणी ५ जून रोजी सुरू झाली आणि निवडणूक प्रक्रिया ८ जूनपर्यंत पूर्ण झाली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eci.gov.in/CurrentElections/schedule_goa.asp|title=Election Commission India<!-- Bot generated title -->|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070517063902/http://www.eci.gov.in/CurrentElections/schedule_goa.asp|archive-date=17 May 2007|access-date=25 May 2007}}</ref> [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने]] निवडनूकीनंतर [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] आणि सेव्ह गोवा फ्रंट यांच्यासोबत युती करून सरकार स्थापन केले. [[दिगंबर कामत]] हे गोव्याचे मुख्यमंत्री झाले. == निकाल == {| class="wikitable sortable" |+ * Winner, runner-up, voter turnout, and victory margin in every constituency<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2007 to the Legislative Assembly of Meghalaya|website=eci.gov.in|publisher=[[Election Commission of India]]|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007042153/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}</ref> ! colspan="2" |Assembly Constituency !Turnout ! colspan="5" |Winner ! colspan="5" |Runner Up ! rowspan="2" data-sort-type="number" |Margin |- !#k !Names !% !Candidate ! colspan="2" |Party ! data-sort-type="number" |Votes !% !Candidate ! colspan="2" |Party ! data-sort-type="number" |Votes !% |- |१ |[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]] |80.01% |[[लक्ष्मीकांत पार्सेकर|Laxmikant Parsekar]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |5,858 |35.54% |[[रमाकांत खलप|Ramakant Khalap]]||{{party name with color|Indian National Congress}} |4,148 |25.17% | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" |<span style="color:white;">'''1,710'''</span> |- |२ |[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|पेडणे]] |80.69% |[[दयानंद सोपटे|Dayanand Sopte]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |7,272 |46.58% |जितेंद्र देशप्रभू||{{party name with color|Indian National Congress}} |4,827 |30.92% | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" |<span style="color:white;">'''2,445'''</span> |- |३ |[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|म्हापसा]] |64.87% |[[फ्रान्सिस डिसूझा|Francis D'Souza]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |10,104 |54.95% |सुभाष नार्वेकर||{{party name with color|Janata Dal (Secular)}} |3,258 |17.72% | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" |<span style="color:white;">'''6,846'''</span> |- |४ |[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|थिविम]] |72.48% |नीलकंठ हळर्णकर||{{party name with color|Nationalist Congress Party}} |8,768 |44.37% |[[सदानंद शेट तनावडे|Sadanand Shet Tanavade]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |8,444 |42.73% | style="background:{{party color|Nationalist Congress Party}}" |<span style="color:white;">'''324'''</span> |- |५ |[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|डिचोली]] |79.25% |[[राजेश पाटणेकर|Rajesh Patnekar]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |9,352 |50.91% |नरेश सावळ||{{party name with color|Indian National Congress}} |6,657 |36.24% | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" |<span style="color:white;">'''2,695'''</span> |- |६ |[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]] |70.72% |[[मनोहर पर्रीकर|Manohar Parrikar]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |6,004 |56.83% |दिनार पुरुषोत्तम कामत तारकर||{{party name with color|Indian National Congress}} |4,560 |43.17% | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" |<span style="color:white;">'''1,444'''</span> |- |७ |[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|फोंडा]] |66.25% |[[रवी नाईक|Ravi Naik]]||{{party name with color|Indian National Congress}} |9,972 |40.61% |ममलेदार लावू||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}} |8,316 |33.86% | style="background:{{party color|Indian National Congress}}" |<span style="color:white;">'''1,656'''</span> |- |८ |[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|शिरोडा]] |77.17% |महादेव नाईक||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |9,725 |48.86% |शिरोडकर सुभाष अंकुश||{{party name with color|Indian National Congress}} |9,476 |47.61% | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" |<span style="color:white;">'''249'''</span> |- |९ |[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|केपें]] |75.47% |[[चंद्रकांत कवळेकर|Babu Kavlekar]]||{{party name with color|Indian National Congress}} |9,474 |44.57% |[[प्रकाश वेळीप|Prakash Velip]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |8,311 |39.1% | style="background:{{party color|Indian National Congress}}" |<span style="color:white;">'''1,163'''</span> |- |१० |[[कुडचडे विधानसभा मतदारसंघ|Curchorem]] |70.32% |श्याम सातारडेकर||{{party name with color|Indian National Congress}} |10,628 |52.99% |रामराव देसाई||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |8,729 |43.53% | style="background:{{party color|Indian National Congress}}" |<span style="color:white;">'''1,899'''</span> |- |११ |[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|Mormugao]] |61.11% |मिलिंद नाईक||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |7,769 |43.95% |वाझ जिओव्हानी कार्ल||{{party name with color|Indian National Congress}} |5,363 |30.34% | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" |<span style="color:white;">'''2,406'''</span> |- |१२ |[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|Siolim]] |70.21% |[[दयानंद मांद्रेकर|Dayanand Mandrekar]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |7,402 |41.07% |पालीमकर उदय||{{party name with color|Independent politician}} |5,400 |29.96% | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" |<span style="color:white;">'''2,002'''</span> |- |१३ |[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|Calangute]] |70.08% |अग्नेलो फर्नांडिस||{{party name with color|Indian National Congress}} |8,319 |42.66% |जोसेफ सिक्वेरा||{{party name with color|United Goans Democratic Party}} |5,558 |28.5% | style="background:{{party color|Indian National Congress}}" |<span style="color:white;">'''2,761'''</span> |- |१४ |[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|St. Cruz]] |69.19% |[[व्हिक्टोरिया फर्नांडिस|Victoria Fernandes]]||{{party name with color|Indian National Congress}} |7,385 |36.34% |होबळे अनिल रघुवीर||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |6,040 |29.72% | style="background:{{party color|Indian National Congress}}" |<span style="color:white;">'''1,345'''</span> |- |१५ |[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|Cumbarjua]] |73.13% |पांडुरंग मडकईकर||{{party name with color|Indian National Congress}} |10,016 |49.29% |निर्मला पी. सावंत||{{party name with color|Independent politician}} |9,445 |46.48% | style="background:{{party color|Indian National Congress}}" |<span style="color:white;">'''571'''</span> |- |१६ |[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|St. Andre]] |68.64% |[[फ्रान्सिस्को सिल्वेरा|Francisco Silveira]]||{{party name with color|Indian National Congress}} |8,593 |56.4% |कायआदो अँटोनियो||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |6,074 |39.87% | style="background:{{party color|Indian National Congress}}" |<span style="color:white;">'''2,519'''</span> |- |१७ |[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|Cuncolim]] |62.94% |जोआकिम आलेमाओ{{Efn|Expired}}||{{party name with color|Indian National Congress}} |8,909 |58.62% |फर्नांडिस जोर्सन पायडेड||{{party name with color|United Goans Democratic Party}} |3,408 |22.42% | style="background:{{party color|Indian National Congress}}" |<span style="color:white;">'''5,501'''</span> |- |१८ |[[कुडतरी विधानसभा मतदारसंघ|Curtorim]] |64.79% |रेजिनाल्डो लोरेन्को||{{party name with color|Save Goa Front}} |9,320 |54.18% |सार्डिन्हा फ्रान्सिस्को कैटानो||{{party name with color|Indian National Congress}} |7,493 |43.56% | style="background:{{party color|Save Goa Front}}" |<span style="color:white;">'''1,827'''</span> |- |१९ |[[ताळगांव विधानसभा मतदारसंघ|Taleigao]] |66.82% |अतानासियो मॉन्सेरात{{Efn|Joined [[Indian National Congress|INC]] and re-elected}}||{{party name with color|United Goans Democratic Party}} |9,641 |49.77% |सिल्व्हेरा एग्नेलो||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |5,619 |29.% | style="background:{{party color|United Goans Democratic Party}}" |<span style="color:white;">'''4,022'''</span> |- |२० |[[मये विधानसभा मतदारसंघ|Maem]] |82.08% |अनंत शेत||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |5,370 |34.19% |प्रवीण झांट्ये||{{party name with color|Indian National Congress}} |4,890 |31.13% | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" |<span style="color:white;">'''480'''</span> |- |२१ |[[साळगांव विधानसभा मतदारसंघ|Saligao]] |69.95% |दिलीप परुळेकर||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |6,639 |43.09% |[[विल्फ्रेड डिसूझा|Wilfred de Souza]]||{{party name with color|Nationalist Congress Party}} |4,682 |30.39% | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" |<span style="color:white;">'''1,957'''</span> |- |२२ |[[पर्ये विधानसभा मतदारसंघ|Poriem]] |77.94% |[[प्रतापसिंह राणे|Pratapsingh Rane]]||{{party name with color|Indian National Congress}} |10,605 |58.52% |वसुदेव रामनाथ परब||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |6,869 |37.9% | style="background:{{party color|Indian National Congress}}" |<span style="color:white;">'''3,736'''</span> |- |२३ |[[प्रियोळ विधानसभा मतदारसंघ|Priol]] |77.92% |दीपक धवळीकर||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}} |10,591 |51.03% |[[विश्वास सातारकर|Vishwas Satarkar]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |6,266 |30.19% | style="background:{{party color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}" |<span style="color:white;">'''4,325'''</span> |- |२४ |[[सावर्डे विधानसभा मतदारसंघ|Sanvordem]] |76.84% |अनिल साळगावकर||{{party name with color|Independent politician}} |10,705 |54.52% |विनय डी. तेंडुलकर||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |3,782 |19.26% | style="background:{{party color|Independent politician}}" |<span style="color:black;">'''6,923'''</span> |- |२५ |Dargalim |79.67% |[[मनोहर आजगावकर|Manohar Ajgaonkar]]||{{party name with color|Indian National Congress}} |5,049 |38.77% |मोरजकर विठू||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |4,275 |32.83% | style="background:{{party color|Indian National Congress}}" |<span style="color:white;">'''774'''</span> |- |२६ |[[हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ|Aldona]] |68.86% |[[दयानंद नार्वेकर|Dayanand Narvekar]]||{{party name with color|Indian National Congress}} |9,251 |42.53% |कुंदा चोडणकर||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |6,217 |28.58% | style="background:{{party color|Indian National Congress}}" |<span style="color:white;">'''3,034'''</span> |- |२७ |Pale |78.94% |गुरुदास गावस||{{party name with color|Indian National Congress}} |7,768 |41.77% |आमोणकर सुरेश कुसो||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |6,177 |33.21% | style="background:{{party color|Indian National Congress}}" |<span style="color:white;">'''1,591'''</span> |- |२८ |[[वाळपाई विधानसभा मतदारसंघ|Valpoi]] |79.25% |[[विश्वजीत प्रतापसिंह राणे|Vishwajit Rane]]||{{party name with color|Independent politician}} |8,590 |61.35% |गावकर पुती||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |5,041 |36.% | style="background:{{party color|Independent politician}}" |<span style="color:black;">'''3,549'''</span> |- |२९ |[[मडकई विधानसभा मतदारसंघ|Marcaim]] |77.49% |[[सुदिन ढवळीकर|Sudin Dhavalikar]]||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}} |12,141 |63.3% |गोविंद गावडे||{{party name with color|Indian National Congress}} |4,532 |23.63% | style="background:{{party color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}" |<span style="color:white;">'''7,609'''</span> |- |३० |[[वास्को द गामा विधानसभा मतदारसंघ|Vasco Da Gama]] |58.63% |[[जोस फिलिप डिसूझा|Jose Philip D'Souza]]||{{party name with color|Nationalist Congress Party}} |7,476 |39.18% |[[राजेंद्र आर्लेकर|Rajendra Arlekar]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |6,864 |35.97% | style="background:{{party color|Nationalist Congress Party}}" |<span style="color:white;">'''612'''</span> |- |३१ |[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|Cortalim]] |63.46% |[[मॉविन गोडिन्हो|Mauvin Godinho]]||{{party name with color|Indian National Congress}} |9,532 |42.98% |मथनी साल्दान्हा||{{party name with color|United Goans Democratic Party}} |7,850 |35.4% | style="background:{{party color|Indian National Congress}}" |<span style="color:white;">'''1,682'''</span> |- |३२ |Loutolim |65.69% |अलेक्सो सिक्वेरा||{{party name with color|Indian National Congress}} |6,435 |43.3% |फर्नांडिस पिएडेड रेमी||{{party name with color|Save Goa Front}} |4,894 |32.93% | style="background:{{party color|Indian National Congress}}" |<span style="color:white;">'''1,541'''</span> |- |३३ |[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|Benaulim]] |66.83% |मिकी पाशेको||{{party name with color|Nationalist Congress Party}} |8,092 |51.63% |जॉन फर्नांडिस||{{party name with color|Save Goa Front}} |7,336 |46.8% | style="background:{{party color|Nationalist Congress Party}}" |<span style="color:white;">'''756'''</span> |- |३४ |[[फातोर्डा विधानसभा मतदारसंघ|Fatorda]] |60.73% |दामोदर नाईक||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |7,943 |40.09% |विजय सरदेसाई||{{party name with color|Indian National Congress}} |6,172 |31.15% | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" |<span style="color:white;">'''1,771'''</span> |- |३५ |[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|Margao]] |62.03% |[[दिगंबर कामत|Digambar Kamat]]||{{party name with color|Indian National Congress}} |9,198 |52.7% |शर्मद रायतूरकर||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |7,170 |41.08% | style="background:{{party color|Indian National Congress}}" |<span style="color:white;">'''2,028'''</span> |- |३६ |[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|Navelim]] |65.79% |[[चर्चिल आलेमाव|Churchill Alemao]]||{{party name with color|Save Goa Front}} |13,500 |58.71% |लुइझिन्हो फालेरो||{{party name with color|Indian National Congress}} |8,996 |39.12% | style="background:{{party color|Save Goa Front}}" |<span style="color:white;">'''4,504'''</span> |- |३७ |[[वेळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|Velim]] |64.57% |[[फिलिप नेरी रॉड्रिग्ज|Filipe Nery Rodrigues]]||{{party name with color|Indian National Congress}} |7,965 |60.45% |सिल्वा बेंजामिन||{{party name with color|Save Goa Front}} |5,211 |39.55% | style="background:{{party color|Indian National Congress}}" |<span style="color:white;">'''2,754'''</span> |- |३८ |[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|Sanguem]] |74.14% |वासुदेव गावकर||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |7,754 |53.15% |मिंगुएलिनो डी'कोस्टा||{{party name with color|Indian National Congress}} |5,449 |37.35% | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" |<span style="color:white;">'''2,305'''</span> |- |३९ |[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|Canacona]] |75.51% |पै खोत विजय||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |7,577 |50.% |बांदेकर संजय विमल||{{party name with color|Indian National Congress}} |6,868 |45.32% | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" |<span style="color:white;">'''709'''</span> |- |४० |Poinguinim |77.65% |रमेश तवडकर||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}} |6,158 |50.83% |फर्नांडिस इसिडोर अलेक्सिन्हो||{{party name with color|Indian National Congress}} |5,958 |49.17% | style="background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" |<span style="color:white;">'''200'''</span> |- |} {{Notelist}} == संदर्भ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{संदर्भयादी}} [[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]] 6nt1ki9ft6ao1pnf1nctme8rmj4vd9i 2692709 2692706 2026-07-05T09:30:17Z Dharmadhyaksha 28394 2692709 wikitext text/x-wiki {{माहिती संचिका}} भारतातील [[गोवा]] राज्यात २ जून २००७ रोजी निवडणुका झाल्या. मतमोजणी ५ जून रोजी सुरू झाली आणि निवडणूक प्रक्रिया ८ जूनपर्यंत पूर्ण झाली.<ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eci.gov.in/CurrentElections/schedule_goa.asp|title=Election Commission India<!-- Bot generated title -->|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070517063902/http://www.eci.gov.in/CurrentElections/schedule_goa.asp|archive-date=17 May 2007|access-date=25 May 2007}}</ref><ref>{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2007 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=[[Election Commission of India]]|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007042153/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}</ref> [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने]] निवडनूकीनंतर [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] आणि सेव्ह गोवा फ्रंट यांच्यासोबत युती करून सरकार स्थापन केले. [[दिगंबर कामत]] हे गोव्याचे मुख्यमंत्री झाले. == निकाल == {| class="wikitable sortable" |+ ! colspan="2" |मतदारसंघ !! मतदान !! colspan="5" |विजेता !! colspan="5" |उप-विजेता !! rowspan="2" data-sort-type="number" |अंतर |- !क्र. !!नाव !!% !!उमेदवार !! colspan="2" |पक्ष !! data-sort-type="number" |मते !!% !!उमेदवार !! colspan="2" |पक्ष !! data-sort-type="number" |मते !!% |- |१ |[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]] |80.01% |[[लक्ष्मीकांत पार्सेकर]] | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" width="4px" | |5,858 |35.54% |[[रमाकांत खलप]] | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" width="4px" | |4,148 |25.17% | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | 1,710 |- |२ |[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|पेडणे]] |80.69% |[[दयानंद सोपटे]] | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |7,272 |46.58% |जितेंद्र देशप्रभू | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |4,827 |30.92% | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | 2,445 |- |३ |[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|म्हापसा]] |64.87% |[[फ्रान्सिस डिसूझा]] | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |10,104 |54.95% |सुभाष नार्वेकर | [[जनता दल (धर्मनिरपेक्ष)|जनता (ध)]] | style="background-color: {{जनता दल (धर्मनिरपेक्ष)/meta/color}}" | |3,258 |17.72% | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | 6,846 |- |४ |[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|थिविम]] |72.48% |नीलकंठ हळर्णकर | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | |8,768 |44.37% |[[सदानंद शेट तनावडे]] | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |8,444 |42.73% | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | 324 |- |५ |[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|डिचोली]] |79.25% |[[राजेश पाटणेकर]] | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |9,352 |50.91% |नरेश सावळ | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |6,657 |36.24% | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | 2,695 |- |६ |[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]] |70.72% |[[मनोहर पर्रीकर]] | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |6,004 |56.83% |दिनार पुरुषोत्तम कामत तारकर | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |4,560 |43.17% | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | 1,444 |- |७ |[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|फोंडा]] |66.25% |[[रवी नाईक]] | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |9,972 |40.61% |ममलेदार लावू | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | |8,316 |33.86% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | 1,656 |- |८ |[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|शिरोडा]] |77.17% |महादेव नाईक | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |9,725 |48.86% |शिरोडकर सुभाष अंकुश | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |9,476 |47.61% | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | 249 |- |९ |[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|केपें]] |75.47% |[[चंद्रकांत कवळेकर]] | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |9,474 |44.57% |[[प्रकाश वेळीप]] | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |8,311 |39.1% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | 1,163 |- |१० |[[कुडचडे विधानसभा मतदारसंघ|कुडचडे]] |70.32% |श्याम सातारडेकर | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |10,628 |52.99% |रामराव देसाई | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |8,729 |43.53% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | 1,899 |- |११ |[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|मुरगांव]] |61.11% |मिलिंद नाईक | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |7,769 |43.95% |वाझ जिओव्हानी कार्ल | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |5,363 |30.34% | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | 2,406 |- |१२ |[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|शिवोली]] |70.21% |[[दयानंद मांद्रेकर]] | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |7,402 |41.07% |पालीमकर उदय | [[अपक्ष]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | |5,400 |29.96% | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | 2,002 |- |१३ |[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|कळंगुट]] |70.08% |अग्नेलो फर्नांडिस | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |8,319 |42.66% |जोसेफ सिक्वेरा | [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]] | style="background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}" | |5,558 |28.5% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | 2,761 |- |१४ |[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|सांता क्रुझ]] |69.19% |[[व्हिक्टोरिया फर्नांडिस]] | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |7,385 |36.34% |होबळे अनिल रघुवीर | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |6,040 |29.72% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | 1,345 |- |१५ |[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|कुंभारजुवा]] |73.13% |पांडुरंग मडकईकर | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |10,016 |49.29% |निर्मला पी. सावंत | [[अपक्ष]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | |9,445 |46.48% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | 571 |- |१६ |[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|सेंट आंद्रे]] |68.64% |[[फ्रान्सिस्को सिल्वेरा]] | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |8,593 |56.4% |कायआदो अँटोनियो | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |6,074 |39.87% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | 2,519 |- |१७ |[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|कुंकळ्ळी]] |62.94% |जोआकिम आलेमाओ{{Efn|निधन झाले.}} | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |8,909 |58.62% |फर्नांडिस जोर्सन पायडेड | [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]] | style="background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}" | |3,408 |22.42% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | 5,501 |- |१८ |[[कुडतरी विधानसभा मतदारसंघ|कुडतरी]] |64.79% |रेजिनाल्डो लोरेन्को | [[सेव्ह गोवा फ्रंट|सेव्ह गोवा]] | |9,320 |54.18% |सार्डिन्हा फ्रान्सिस्को कैटानो | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |7,493 |43.56% | 1,827 |- |१९ |[[ताळगांव विधानसभा मतदारसंघ|ताळगांब]] |66.82% |अतानासियो मॉन्सेरात{{Efn|त्यांनी भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस मध्ये प्रवेश केला व पुन्हा जिंकले.}} | [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]] | style="background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}" | |9,641 |49.77% |सिल्व्हेरा एग्नेलो | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |5,619 |29.% | style="background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}" | 4,022 |- |२० |[[मये विधानसभा मतदारसंघ|मये]] |82.08% |अनंत शेठ | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |5,370 |34.19% |प्रवीण झांट्ये | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |4,890 |31.13% | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | 480 |- |२१ |[[साळगांव विधानसभा मतदारसंघ|साळगांव]] |69.95% |दिलीप परुळेकर | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |6,639 |43.09% |[[विल्फ्रेड डिसूझा]] | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | |4,682 |30.39% | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | 1,957 |- |२२ |[[पर्ये विधानसभा मतदारसंघ|पर्ये]] |77.94% |[[प्रतापसिंह राणे]] | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |10,605 |58.52% |वसुदेव रामनाथ परब | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |6,869 |37.9% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | 3,736 |- |२३ |[[प्रियोळ विधानसभा मतदारसंघ|प्रियोळ]] |77.92% |दीपक धवळीकर | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | |10,591 |51.03% |[[विश्वास सातारकर]] | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |6,266 |30.19% | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | 4,325 |- |२४ |[[सावर्डे विधानसभा मतदारसंघ|सावर्डे]] |76.84% |अनिल साळगावकर | [[अपक्ष]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | |10,705 |54.52% |विनय डी. तेंडुलकर. | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |3,782 |19.26% | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | 6,923 |- |२५ |दर्गाळी |79.67% |[[मनोहर आजगावकर]] | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |5,049 |38.77% |मोरजकर विठू | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |4,275 |32.83% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | 774 |- |२६ |[[हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ|हळदोणे]] |68.86% |[[दयानंद नार्वेकर]] | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |9,251 |42.53% |कुंदा चोडणकर | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |6,217 |28.58% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | 3,034 |- |२७ |पाले |78.94% |गुरुदास गावस | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |7,768 |41.77% |आमोणकर सुरेश कुसो | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |6,177 |33.21% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | 1,591 |- |२८ |[[वाळपाई विधानसभा मतदारसंघ|वाळपाई]] |79.25% |[[विश्वजीत प्रतापसिंह राणे]] | [[अपक्ष]] | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | |8,590 |61.35% |गावकर पुती | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |5,041 |36.% | style="background-color: {{अपक्ष/meta/color}}" | 3,549 |- |२९ |[[मडकई विधानसभा मतदारसंघ|मडकई]] |77.49% |[[सुदिन ढवळीकर]] | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]] | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | |12,141 |63.3% |गोविंद गावडे | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |4,532 |23.63% | style="background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}" | 7,609 |- |३० |[[वास्को द गामा विधानसभा मतदारसंघ|वास्को द गामा]] |58.63% |[[जोस फिलिप डिसूझा]] | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | |7,476 |39.18% |[[राजेंद्र आर्लेकर]] | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |6,864 |35.97% | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | 612 |- |३१ |[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|कुठ्ठाळी]] |63.46% |[[मॉविन गोडिन्हो]] | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |9,532 |42.98% |मथनी साल्दान्हा | [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]] | style="background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}" | |7,850 |35.4% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | 1,682 |- |३२ |Loutolim |65.69% |अलेक्सो सिक्वेरा | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |6,435 |43.3% |फर्नांडिस पिएडेड रेमी | [[सेव्ह गोवा फ्रंट|सेव्ह गोवा]] | |4,894 |32.93% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | 1,541 |- |३३ |[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बाणावली]] |66.83% |मिकी पाशेको | [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]] | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | |8,092 |51.63% |जॉन फर्नांडिस | [[सेव्ह गोवा फ्रंट|सेव्ह गोवा]] | |7,336 |46.8% | style="background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}" | 756 |- |३४ |[[फातोर्डा विधानसभा मतदारसंघ|फातोर्डा]] |60.73% |दामोदर नाईक | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |7,943 |40.09% |विजय सरदेसाई | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |6,172 |31.15% | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | 1,771 |- |३५ |[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|मडगांव]] |62.03% |[[दिगंबर कामत]] | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |9,198 |52.7% |शर्मद रायतूरकर | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |7,170 |41.08% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | 2,028 |- |३६ |[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|नावेली]] |65.79% |[[चर्चिल आलेमाव]] | [[सेव्ह गोवा फ्रंट|सेव्ह गोवा]] | |13,500 |58.71% |लुइझिन्हो फालेरो | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |8,996 |39.12% | 4,504 |- |३७ |[[वेळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|वेळ्ळी]] |64.57% |[[फिलिप नेरी रॉड्रिग्ज]] | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |7,965 |60.45% |सिल्वा बेंजामिन | [[सेव्ह गोवा फ्रंट|सेव्ह गोवा]] | |5,211 |39.55% | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | 2,754 |- |३८ |[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|सांगे]] |74.14% |वासुदेव गावकर | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |7,754 |53.15% |मिंगुएलिनो डी'कोस्टा | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |5,449 |37.35% | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | 2,305 |- |३९ |[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|काणकोण]] |75.51% |पै खोत विजय | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |7,577 |50.% |बांदेकर संजय विमल | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |6,868 |45.32% | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | 709 |- |४० |Poinguinim |77.65% |रमेश तवडकर | [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]] | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | |6,158 |50.83% |फर्नांडिस इसिडोर अलेक्सिन्हो | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] | style="background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}" | |5,958 |49.17% | style="background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}" | 200 |- |} {{Notelist}} == संदर्भ == {{संदर्भयादी}} [[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]] h3fxg9pv1kyf16cjtbcwapw00pbqgus 2 381156 2692710 2026-07-05T09:52:39Z Wikimarathi999 172574 नवीन पान: {{#babel:mr-N|hi-3|en-2}} [[File:Anant Narmda Sakharam Gholam.jpg|thumb|अनंत नर्मदा सखाराम घोलम]] {| class="wikitable" style="float:right; width:310px; margin-left:15px;" |- ! colspan="2" style="background:#CEDFF2;" | Wikimedian Profile |- | '''Name''' | Anant Narmada Sakharam Gholam |- | '''Username''' | [[User:Wikimarathi999|Wikimarathi999]] |- | '''Country''' | India 🇮🇳 |- | '''Languages''' | Marathi (Native), Hindi,... 2692710 wikitext text/x-wiki {{#babel:mr-N|hi-3|en-2}} [[File:Anant Narmda Sakharam Gholam.jpg|thumb|अनंत नर्मदा सखाराम घोलम]] {| class="wikitable" style="float:right; width:310px; margin-left:15px;" |- ! colspan="2" style="background:#CEDFF2;" | Wikimedian Profile |- | '''Name''' | Anant Narmada Sakharam Gholam |- | '''Username''' | [[User:Wikimarathi999|Wikimarathi999]] |- | '''Country''' | India 🇮🇳 |- | '''Languages''' | Marathi (Native), Hindi, English |- | '''Projects''' | Marathi Wikipedia<br>Wikimedia Commons |- | '''Interests''' | History of Maharashtra<br>Konkan<br>Folk Culture<br>Temples<br>Cultural Heritage |} = Welcome to my user page = नमस्कार! मी '''अनंत नरमदा सखाराम घोलम''' ('''[[User:Wikimarathi999|Wikimarathi999]]''') महाराष्ट्र, भारत येथील एक '''Wikimedia volunteer''' आहे. मराठी विकिपीडिया आणि Wikimedia Commons या प्रकल्पांवर मुक्त ज्ञान (Free Knowledge) समृद्ध करण्यासाठी स्वयंसेवी योगदान देत आहे. माझे प्रमुख कार्य महाराष्ट्राचा इतिहास, कोकण, लोकसंस्कृती, मंदिरे, किल्ले, सांस्कृतिक वारसा, ग्रामपरंपरा आणि स्थानिक इतिहासाचे संदर्भाधारित दस्तऐवजीकरण करणे हे आहे. ---- == About Me == मी मुक्त ज्ञानाच्या चळवळीवर विश्वास ठेवतो आणि महाराष्ट्राचा इतिहास, संस्कृती व वारसा यांची विश्वसनीय माहिती जागतिक स्तरावर उपलब्ध व्हावी यासाठी कार्य करीत आहे. ---- == Areas of Interest == * महाराष्ट्राचा इतिहास * कोकण * रत्नागिरी जिल्हा * सिंधुदुर्ग * लोकसंस्कृती * लोककला * ग्रामदेवता * मंदिरे * किल्ले * धार्मिक उत्सव * सांस्कृतिक वारसा * नैसर्गिक वारसा * चरित्रलेखन * माहितीचे दस्तऐवजीकरण ---- == My Wikimedia Projects == * [[Special:MyContributions|My Contributions]] * [[Special:MyUploads|My Uploads]] * [[Special:ListFiles/Wikimarathi999|Uploaded Files]] * [[Commons:Main Page|Wikimedia Commons]] * [[m:User:Wikimarathi999|Meta-Wiki]] * [[Special:MyPage|My User Page]] * [[User talk:Wikimarathi999|My Talk Page]] ---- == My Contributions == * स्वतः काढलेली छायाचित्रे Wikimedia Commons वर अपलोड करणे. * मराठी विकिपीडियावर नवीन लेख तयार करणे. * विद्यमान लेखांचा विस्तार करणे. * विश्वसनीय संदर्भ जोडणे. * माहितीची पडताळणी करणे. * सांस्कृतिक वारशाचे दस्तऐवजीकरण. * स्थानिक इतिहास मुक्त परवान्याअंतर्गत उपलब्ध करून देणे. ---- == Articles Created / Expanded == {| class="wikitable sortable" ! क्रमांक ! लेख |- | 1 || [[w:mr:खडीकोळवण|खडीकोळवण]] |- | 2 || [[w:mr:मिरगाची राखण|मिरगाची राखण]] |- | 3 || [[w:mr:बाराबलुतेदार|बाराबलुतेदार]] |- | 4 || [[w:mr:भावकी|भावकी]] |- | 5 || [[w:mr:भगतगिरी|भगतगिरी]] |- | 6 || [[w:mr:नमन (लोककला)|नमन (लोककला)]] |- | 7 || [[w:mr:शक्तीवाले व तुरेवाले (लोककला)|शक्तीवाले व तुरेवाले (लोककला)]] |- | 8 || [[w:mr:गाव पांढर|गाव पांढर]] |- | 9 || [[w:mr:महाराष्ट्रातील भात लावणी|महाराष्ट्रातील भात लावणी]] |- | 10 || [[w:mr:काळम्मा मंदिर (उदगिर)|काळम्मा मंदिर (उदगिर)]] |} ---- ---- == Current Areas of Work == * महाराष्ट्राचा इतिहास * कोकणातील सांस्कृतिक वारसा * लोकपरंपरा * मंदिरे * ऐतिहासिक स्थळे * स्थानिक इतिहासाचे दस्तऐवजीकरण * संदर्भाधारित लेखन * मुक्त ज्ञानाचा प्रसार ---- == Photograph Licence == या खात्यातून अपलोड केलेली बहुतांश छायाचित्रे माझी स्वतःची निर्मिती (''Own work'') असून ती Wikimedia Commons वरील मुक्त परवान्यांखाली उपलब्ध आहेत. ---- == My Goal == महाराष्ट्रातील इतिहास, लोकसंस्कृती, मंदिरे, किल्ले, नैसर्गिक वारसा आणि स्थानिक परंपरा यांचे विश्वसनीय दस्तऐवजीकरण करून ते मुक्त ज्ञानाच्या स्वरूपात सर्वांसाठी उपलब्ध करून देणे हे माझे प्रमुख उद्दिष्ट आहे. ---- == Useful Links == * 📸 [[Special:MyUploads|माझी छायाचित्रे]] * 📂 [[Special:ListFiles/Wikimarathi999|माझ्या सर्व फाइल्स]] * ✍️ [[Special:MyContributions|माझे योगदान]] * 💬 [[User talk:Wikimarathi999|माझे चर्चा पृष्ठ]] * 🌍 [[Commons:Main Page|Wikimedia Commons]] * 🌐 [[m:User:Wikimarathi999|Meta-Wiki]] ''This user contributes to Wikimedia projects by documenting the history, heritage, folk traditions, temples, forts and culture of Maharashtra through encyclopedic writing and freely licensed photography.'' ---- ''"Knowledge grows when it is shared freely."'' ''Thank you for visiting my user page. Happy editing!'' ``` lcjz1wtivyrq53do75ozu48pbthilgc 2692711 2692710 2026-07-05T09:53:55Z Wikimarathi999 172574 2692711 wikitext text/x-wiki {{#babel:mr-N|hi-3|en-2}} [[File:Anant Narmda Sakharam Gholam.jpg|thumb|अनंत नर्मदा सखाराम घोलम]] {| class="wikitable" style="float:right; width:310px; margin-left:15px;" |- ! colspan="2" style="background:#CEDFF2;" | Wikimedian Profile |- | '''Name''' | Anant Narmada Sakharam Gholam |- | '''Username''' | [[User:Wikimarathi999|Wikimarathi999]] |- | '''Country''' | India 🇮🇳 |- | '''Languages''' | Marathi (Native), Hindi, English |- | '''Projects''' | Marathi Wikipedia<br>Wikimedia Commons |- | '''Interests''' | History of Maharashtra<br>Konkan<br>Folk Culture<br>Temples<br>Cultural Heritage |} = Welcome to my user page = नमस्कार! मी '''अनंत नरमदा सखाराम घोलम''' ('''[[User:Wikimarathi999|Wikimarathi999]]''') महाराष्ट्र, भारत येथील एक '''Wikimedia volunteer''' आहे. मराठी विकिपीडिया आणि Wikimedia Commons या प्रकल्पांवर मुक्त ज्ञान (Free Knowledge) समृद्ध करण्यासाठी स्वयंसेवी योगदान देत आहे. माझे प्रमुख कार्य महाराष्ट्राचा इतिहास, कोकण, लोकसंस्कृती, मंदिरे, किल्ले, सांस्कृतिक वारसा, ग्रामपरंपरा आणि स्थानिक इतिहासाचे संदर्भाधारित दस्तऐवजीकरण करणे हे आहे. ---- == About Me == मी मुक्त ज्ञानाच्या चळवळीवर विश्वास ठेवतो आणि महाराष्ट्राचा इतिहास, संस्कृती व वारसा यांची विश्वसनीय माहिती जागतिक स्तरावर उपलब्ध व्हावी यासाठी कार्य करीत आहे. ---- == Areas of Interest == * महाराष्ट्राचा इतिहास * कोकण * रत्नागिरी जिल्हा * सिंधुदुर्ग * लोकसंस्कृती * लोककला * ग्रामदेवता * मंदिरे * किल्ले * धार्मिक उत्सव * सांस्कृतिक वारसा * नैसर्गिक वारसा * चरित्रलेखन * माहितीचे दस्तऐवजीकरण ---- == My Wikimedia Projects == * [[Special:MyContributions|My Contributions]] * [[Special:MyUploads|My Uploads]] * [[Special:ListFiles/Wikimarathi999|Uploaded Files]] * [[Commons:Main Page|Wikimedia Commons]] * [[m:User:Wikimarathi999|Meta-Wiki]] * [[Special:MyPage|My User Page]] * [[User talk:Wikimarathi999|My Talk Page]] ---- == My Contributions == * स्वतः काढलेली छायाचित्रे Wikimedia Commons वर अपलोड करणे. * मराठी विकिपीडियावर नवीन लेख तयार करणे. * विद्यमान लेखांचा विस्तार करणे. * विश्वसनीय संदर्भ जोडणे. * माहितीची पडताळणी करणे. * सांस्कृतिक वारशाचे दस्तऐवजीकरण. * स्थानिक इतिहास मुक्त परवान्याअंतर्गत उपलब्ध करून देणे. ---- == Articles Created / Expanded == {| class="wikitable sortable" ! क्रमांक ! लेख |- | 1 || [[w:mr:खडीकोळवण|खडीकोळवण]] |- | 2 || [[w:mr:मिरगाची राखण|मिरगाची राखण]] |- | 3 || [[w:mr:बाराबलुतेदार|बाराबलुतेदार]] |- | 4 || [[w:mr:भावकी|भावकी]] |- | 5 || [[w:mr:भगतगिरी|भगतगिरी]] |- | 6 || [[w:mr:नमन (लोककला)|नमन (लोककला)]] |- | 7 || [[w:mr:शक्तीवाले व तुरेवाले (लोककला)|शक्तीवाले व तुरेवाले (लोककला)]] |- | 8 || [[w:mr:गाव पांढर|गाव पांढर]] |- | 9 || [[w:mr:महाराष्ट्रातील भात लावणी|महाराष्ट्रातील भात लावणी]] |- | 10 || [[w:mr:काळम्मा मंदिर (उदगिर)|काळम्मा मंदिर (उदगिर)]] |} == Current Areas of Work == * महाराष्ट्राचा इतिहास * कोकणातील सांस्कृतिक वारसा * लोकपरंपरा * मंदिरे * ऐतिहासिक स्थळे * स्थानिक इतिहासाचे दस्तऐवजीकरण * संदर्भाधारित लेखन * मुक्त ज्ञानाचा प्रसार ---- == Photograph Licence == या खात्यातून अपलोड केलेली बहुतांश छायाचित्रे माझी स्वतःची निर्मिती (''Own work'') असून ती Wikimedia Commons वरील मुक्त परवान्यांखाली उपलब्ध आहेत. ---- == My Goal == महाराष्ट्रातील इतिहास, लोकसंस्कृती, मंदिरे, किल्ले, नैसर्गिक वारसा आणि स्थानिक परंपरा यांचे विश्वसनीय दस्तऐवजीकरण करून ते मुक्त ज्ञानाच्या स्वरूपात सर्वांसाठी उपलब्ध करून देणे हे माझे प्रमुख उद्दिष्ट आहे. ---- == Useful Links == * 📸 [[Special:MyUploads|माझी छायाचित्रे]] * 📂 [[Special:ListFiles/Wikimarathi999|माझ्या सर्व फाइल्स]] * ✍️ [[Special:MyContributions|माझे योगदान]] * 💬 [[User talk:Wikimarathi999|माझे चर्चा पृष्ठ]] * 🌍 [[Commons:Main Page|Wikimedia Commons]] * 🌐 [[m:User:Wikimarathi999|Meta-Wiki]] ''This user contributes to Wikimedia projects by documenting the history, heritage, folk traditions, temples, forts and culture of Maharashtra through encyclopedic writing and freely licensed photography.'' ---- ''"Knowledge grows when it is shared freely."'' ''Thank you for visiting my user page. Happy editing!'' ``` qf5zp98pt89q2qmvsqtux0n978djord 2692714 2692711 2026-07-05T10:21:30Z Wikimarathi999 172574 2692714 wikitext text/x-wiki {{#babel:mr-N|hi-3|en-2}} [[File:Adv.Anant Narmada Sakharam Gholam.png|thumb|अनंत नर्मदा सखाराम घोलम]] {| class="wikitable" style="float:right; width:310px; margin-left:15px;" |- ! colspan="2" style="background:#CEDFF2;" | Wikimedian Profile |- | '''Name''' | Anant Narmada Sakharam Gholam |- | '''Username''' | [[User:Wikimarathi999|Wikimarathi999]] |- | '''Country''' | India |- | '''Languages''' | Marathi, Hindi, English |- | '''Projects''' | Marathi Wikipedia<br>Wikimedia Commons |- | '''Interests''' | History of Maharashtra<br>Konkan<br>Folk Culture<br>Temples<br>Cultural Heritage |} = माझ्या सदस्य पानावर आपले स्वागत आहे = नमस्कार! मी '''अनंत नरमदा सखाराम घोलम''' ('''[[User:Wikimarathi999|Wikimarathi999]]''') महाराष्ट्र, भारत येथील एक '''Wikimedia volunteer''' आहे. मराठी विकिपीडिया आणि Wikimedia Commons या प्रकल्पांवर मुक्त ज्ञान (Free Knowledge) समृद्ध करण्यासाठी स्वयंसेवी योगदान देत आहे. माझे प्रमुख कार्य महाराष्ट्राचा इतिहास, कोकण, लोकसंस्कृती, मंदिरे, किल्ले, सांस्कृतिक वारसा, ग्रामपरंपरा आणि स्थानिक इतिहासाचे संदर्भाधारित दस्तऐवजीकरण करणे हे आहे. ---- == माझ्याविषयी == मी मुक्त ज्ञानाच्या चळवळीवर विश्वास ठेवतो आणि महाराष्ट्राचा इतिहास, संस्कृती व वारसा यांची विश्वसनीय माहिती जागतिक स्तरावर उपलब्ध व्हावी यासाठी कार्य करीत आहे. ---- == माझ्या आवडीचे विषय == * महाराष्ट्राचा इतिहास * कोकण * रत्नागिरी जिल्हा * सिंधुदुर्ग * लोकसंस्कृती * लोककला * ग्रामदेवता * मंदिरे * किल्ले * धार्मिक उत्सव * सांस्कृतिक वारसा * नैसर्गिक वारसा * चरित्रलेखन * माहितीचे दस्तऐवजीकरण ---- == माझे विकिमीडिया प्रकल्प == * [[Special:MyContributions|My Contributions]] * [[Special:MyUploads|My Uploads]] * [[Special:ListFiles/Wikimarathi999|Uploaded Files]] * [[Commons:Main Page|Wikimedia Commons]] * [[m:User:Wikimarathi999|Meta-Wiki]] * [[Special:MyPage|My User Page]] * [[User talk:Wikimarathi999|My Talk Page]] ---- == माझे योगदान == * स्वतः काढलेली छायाचित्रे Wikimedia Commons वर अपलोड करणे. * मराठी विकिपीडियावर नवीन लेख तयार करणे. * विद्यमान लेखांचा विस्तार करणे. * विश्वसनीय संदर्भ जोडणे. * माहितीची पडताळणी करणे. * सांस्कृतिक वारशाचे दस्तऐवजीकरण. * स्थानिक इतिहास मुक्त परवान्याअंतर्गत उपलब्ध करून देणे. ---- == मी तयार केलेले लेख == {| class="wikitable sortable" ! क्रमांक ! लेख |- | 1 || [[w:mr:खडीकोळवण|खडीकोळवण]] |- | 2 || [[w:mr:मिरगाची राखण|मिरगाची राखण]] |- | 3 || [[w:mr:बाराबलुतेदार|बाराबलुतेदार]] |- | 4 || [[w:mr:भावकी|भावकी]] |- | 5 || [[w:mr:भगतगिरी|भगतगिरी]] |- | 6 || [[w:mr:नमन (लोककला)|नमन (लोककला)]] |- | 7 || [[w:mr:शक्तीवाले व तुरेवाले (लोककला)|शक्तीवाले व तुरेवाले (लोककला)]] |- | 8 || [[w:mr:गाव पांढर|गाव पांढर]] |- | 9 || [[w:mr:महाराष्ट्रातील भात लावणी|महाराष्ट्रातील भात लावणी]] |- | 10 || [[w:mr:काळम्मा मंदिर (उदगिर)|काळम्मा मंदिर (उदगिर)]] |} == सध्या कार्यरत असलेले विषय == * महाराष्ट्राचा इतिहास * कोकणातील सांस्कृतिक वारसा * लोकपरंपरा * मंदिरे * ऐतिहासिक स्थळे * स्थानिक इतिहासाचे दस्तऐवजीकरण * संदर्भाधारित लेखन * मुक्त ज्ञानाचा प्रसार ---- == छायाचित्र परवाना == या खात्यातून अपलोड केलेली बहुतांश छायाचित्रे माझी स्वतःची निर्मिती (''Own work'') असून ती Wikimedia Commons वरील मुक्त परवान्यांखाली उपलब्ध आहेत. ---- == माझे उद्दिष्ट == महाराष्ट्रातील इतिहास, लोकसंस्कृती, मंदिरे, किल्ले, नैसर्गिक वारसा आणि स्थानिक परंपरा यांचे विश्वसनीय दस्तऐवजीकरण करून ते मुक्त ज्ञानाच्या स्वरूपात सर्वांसाठी उपलब्ध करून देणे हे माझे प्रमुख उद्दिष्ट आहे. ---- == उपयुक्त दुवे == * 📸 [[Special:MyUploads|माझी छायाचित्रे]] * 📂 [[Special:ListFiles/Wikimarathi999|माझ्या सर्व फाइल्स]] * ✍️ [[Special:MyContributions|माझे योगदान]] * 💬 [[User talk:Wikimarathi999|माझे चर्चा पृष्ठ]] * 🌍 [[Commons:Main Page|Wikimedia Commons]] * 🌐 [[m:User:Wikimarathi999|Meta-Wiki]] == माझी संपादन तत्त्वे == * विश्वसनीय संदर्भांचा वापर * तटस्थ दृष्टीकोन * पडताळता येणारी माहिती * मुक्त ज्ञानाचा प्रसार * कॉपीराइटचा आदर ---- ''हा सदस्य महाराष्ट्राचा इतिहास, कोकण, सांस्कृतिक वारसा, लोकपरंपरा, मंदिरे आणि किल्ले यांचे विश्वसनीय दस्तऐवजीकरण करून मुक्त ज्ञानाच्या प्रसारासाठी विकिमीडिया प्रकल्पांवर स्वयंसेवी योगदान देत आहे.'' ---- ''"ज्ञान ही अशी संपत्ती आहे की ती जितकी वाटली जाते तितकी अधिक समृद्ध होत जाते."'' ---- ''माझ्या सदस्य पानाला भेट दिल्याबद्दल मनःपूर्वक धन्यवाद.'' ---- ''मुक्त ज्ञानाच्या निर्मितीसाठी आपणही योगदान द्या.'' s59k7wkfk8k194h3vq3o8pvkc9yy4vz