आमिर खान

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mr">
  <siteinfo>
    <sitename>विकिपीडिया</sitename>
    <dbname>mrwiki</dbname>
    <base>https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.9</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">मिडिया</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">विशेष</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">चर्चा</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">सदस्य</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">सदस्य चर्चा</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">विकिपीडिया</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">विकिपीडिया चर्चा</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">चित्र</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">चित्र चर्चा</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">मिडियाविकी</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">मिडियाविकी चर्चा</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">साचा</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">साचा चर्चा</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">सहाय्य</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">सहाय्य चर्चा</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">वर्ग</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">वर्ग चर्चा</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">दालन</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">दालन चर्चा</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">मसुदा</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">मसुदा चर्चा</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">विभाग</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">विभाग चर्चा</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>आमिर खान</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5122</id>
    <revision>
      <id>2692853</id>
      <parentid>2692715</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T08:41:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lp0 on fire</username>
        <id>178846</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Simoni.IBC24|Simoni.IBC24]] ([[User talk:Simoni.IBC24|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले.: cross-wiki spam</comment>
      <origin>2683655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27308" sha1="ir85uc03bffoti3y5bfpl5a7yc072gm" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट अभिनेता|पार्श्वभूमी_रंग=|नाव=आमिर खान|चित्र=Aamir Khan at Satyamev Jayate press conference 10.jpg|चित्र_रुंदी=|चित्र_शीर्षक=आमिर खान|पूर्ण_नाव=आमिर हुसेन खान|जन्म_दिनांक={{जन्म दिनांक आणि वय|1965|3|14}}|जन्म_स्थान=[[मुंबई]]|मृत्यू_दिनांक=|मृत्यू_स्थान=|इतर_नावे=|कार्यक्षेत्र=[[अभिनेता]], निर्माता, [[दिग्दर्शक]]|राष्ट्रीयत्व=[[भारतीय]]|भाषा=[[हिंदी भाषा]], [[इंग्लिश भाषा]] , [[मराठी भाषा]]|कारकीर्द_काळ=[[इ.स. १९८८]] -|प्रमुख_नाटके=|प्रमुख_चित्रपट=|प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम=|पुरस्कार=|वडील_नाव=ताहिर हुसैन|आई_नाव=|पती_नाव=|पत्नी_नाव={{लग्न|रीना दत्त|1987|2002|end=घटस्फोट}}&lt;br /&gt;{{लग्न|[[किरण राव]]|2005|2021|end=विभक्त}}|अपत्ये=जुनैद, इरा|संकेतस्थळ=[http://www.aamirkhan.com/ www.आमिरखान.com]|तळटिपा=}}

'''मोहम्मद आमिर हुसेन खान''' (१४ मार्च १९६५) हा एक भारतीय अभिनेता आहे, जो [[बॉलीवूड|हिंदी चित्रपटां]]&lt;nowiki/&gt;मध्ये काम करतो. माध्यमांत &quot;''मिस्टर परफेक्शनिस्ट''&quot; म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या आमिरने, &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://m.tribuneindia.com/news/entertainment/mr-perfectionist-aamir-khan-doesnt-believe-in-perfection-shares-how-got-the-title-420406|title=mr perfectionist aamir khan doesnt believe in perfection shares how got the title|website=[[The Tribune]]|access-date=13 May 2023}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.zeebiz.com/trending/entertainment/news-aamir-khan-birthday-why-mr-perfectionist-has-delivered-more-hits-than-other-khans-in-the-past-decade-secret-superstar-laal-singh-chaddha-dangal-225856|title=Aamir Khan Birthday: Why 'Mr. Perfectionist' has delivered more hits than other Khans in the past decade?|date=14 March 2023|website=Zee Business|access-date=13 May 2023}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/aamir-khan-turns-58-a-look-at-actors-most-unconventional-roles/the-perfectionist-of-bollywood/slideshow/98626875.cms|title=Aamir Khan Turns 58: A Look At Actor's Most Unconventional Roles - The Perfectionist Of Bollywood|website=The Economic Times|access-date=13 May 2023}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/aamir-khan-mr-perfectionist-remained-relevant-for-35-years-8582549/|title=The real Aamir Khan: How Bollywood's Mr Perfectionist remained relevant for 35 years in ever-changing India|date=29 April 2023|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=13 May 2023}}&lt;/ref&gt; त्याच्या ३० वर्षांच्या कारकिर्दीतून स्वतःला भारतीय चित्रपटसृष्टीतील सर्वात उल्लेखनीय अभिनेत्यांपैकी एक म्हणून स्थापित केले आहे. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://specials.रीडिफ.कॉम/movies/2006/aug/17sd11.htm|title=Readers' Picks: Top Bollywood Actors|date=17 August 2006|publisher=Rediff|access-date=26 January 2010}}{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://specials.रीडिफ.कॉम/movies/2006/aug/08sld11.htm|title=Powerlist: Top Bollywood Actors|date=8 August 2006|publisher=Rediff|access-date=26 January 2010}}{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; नऊ [[फिल्मफेअर पुरस्कार]], चार [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]] आणि एक AACTA पुरस्कारांसह तो असंख्य पुरस्कारांचे प्राप्तकर्ता आहे. त्याच्या एका चित्रपटाला [[अकादमी पुरस्कार]] नामांकन देखील मिळाले आहे. [[भारत सरकार]]&lt;nowiki/&gt;ने २००३ मध्ये त्याला [[पद्मश्री]] आणि २०१० मध्ये [[पद्मभूषण]] देऊन सन्मानित केले आहे. &lt;ref name=&quot;Padma Awards2&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015|access-date=21 July 2015}}&lt;/ref&gt; २०१७ मध्ये त्याला [[चीन]] सरकारकडून मानद पदवी मिळाली होती. &lt;ref name=&quot;afternoondc2&quot;&gt;[http://www.afternoondc.in/bollywood/aamir-khan-the-chinese-heartthrob/article_194948?fromNewsdog=1 Aamir Khan: The Chinese heartthrob] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107222453/http://www.afternoondc.in/bollywood/aamir-khan-the-chinese-heartthrob/article_194948?fromNewsdog=1}}, ''[[आफ्टरनून (दैनिक)|The Afternoon Despatch &amp; Courier]]'', 16 May 2017&lt;/ref&gt;

आमिर खान त्याचा काका [[नासिर हुसैन]] यांच्या ''[[यादों की बारात]]'' (१९७३) या चित्रपटात बालकलाकार म्हणून पहिल्यांदा पडद्यावर दिसला. प्रौढ म्हणून त्याची पहिली चित्रपट भूमिका ''[[होली (१९८४ चित्रपट)|होली]]'' (१९८४) मध्ये होती. ''[[कयामत से कयामत तक]]'' (१९८८) मधील प्रमुख भूमिकेतून त्याने पूर्णवेळ अभिनय कारकिर्दीला सुरुवात केली. ''[[राख (१९८९ चित्रपट)|राख]]'' (१९८९) मधील अभिनयामुळे त्याला विशेष उल्लेख श्रेणीमध्ये [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]] मिळाला. ''[[दिल (चित्रपट)|दिल]]'' (१९९०), ''[[राजा हिंदुस्तानी]]'' (१९९६) ज्यासाठी  सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा पहिला फिल्मफेर पुरस्कार त्याने जिंकला, आणि [[सरफरोश]] (१९९९) यासह अनेक व्यावसायिकदृष्ट्या यशस्वी चित्रपटांमध्ये काम करून आमिरने १९९० च्या दशकात एक प्रमुख अभिनेता म्हणून स्वतःची ओळख निर्माण केली. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.रीडिफ.कॉम/movies/2000/nov/30aamir.htm|title=I become the audience|last=Press Trust India|date=30 November 2000|publisher=[[Rediff]]|access-date=26 January 2010}}{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

१९९९ मध्ये, त्याने आमिर खान प्रॉडक्शनची स्थापना केली, ज्याचा पहिला चित्रपट, ''[[लगान]]'' (२००१) हा सर्वोत्कृष्ट परदेशी भाषेतील चित्रपट म्हणून [[अकादमी पुरस्कार|अकादमी पुरस्कारा]]&lt;nowiki/&gt;साठी नामांकित झाला आणि त्याला सर्वोत्कृष्ट लोकप्रिय चित्रपटासाठी राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार आणि आणखी दोन फिल्मफेर पुरस्कार (सर्वोत्कृष्ट अभिनेता आणि सर्वोत्कृष्ट चित्रपट) प्राप्त झाले. ''[[दिल चाहता है]]'' (२००१) मधील त्याच्या अभिनयालाही दाद मिळाली. चार वर्षांच्या विश्रांतीनंतर, खान मुख्य भूमिकांमध्ये परतला, विशेषतः ''[[फना (चित्रपट)|फना]]'' (२००६) आणि ''[[रंग दे बसंती (चित्रपट)|रंग दे बसंती]]'' (२००६) हे चित्रपट गाजले.  ''[[तारे जमीं पर|तारे जमीन पर]]'' (२००७) चित्रपटातून त्याने दिग्दर्शनात पदार्पण केले. या चित्रपटासाठी त्याला सर्वोत्कृष्ट चित्रपट आणि सर्वोत्कृष्ट दिग्दर्शकासाठी फिल्मफेर पुरस्कार मिळाले. खानचे सर्वात मोठे व्यावसायिक यश ''[[गजनी (२००८ हिंदी चित्रपट)|गजनी]]'' (२००८), [[३ इडियट्स|''३ इडियट्स'']] (२००९), ''[[धूम ३]] (''२०१३), ''[[पी.के. (चित्रपट)|पीके]]'' (२०१४) आणि ''[[दंगल (२०१६ चित्रपट)|दंगल]]'' (२०१६) सह आले. यापैकी प्रत्येक चित्रपटाने सर्वाधिक कमाई करणारा भारतीय चित्रपट होण्याचा विक्रम केला. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Malvania|first=Urvi|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/baahubali-2-beats-pk-s-lifetime-collection-becomes-india-s-top-earner-117050600034_1.html|title=Baahubali 2 beats PK's lifetime collection, becomes India's top-earner|last2=Narasimhan|first2=T. E.|date=6 May 2017|work=[[बिझनेस स्टँडर्ड]]|language=en|access-date=1 January 2023}}&lt;/ref&gt;  ''दंगलसाठी'' आमिरला फिल्मफेरमध्ये तिसरा सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा पुरस्कार मिळाला. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/62nd-filmfare-awards-2017-winners-list/articleshow/56541241.cms|title=62nd Filmfare Awards 2017: Winners' list|date=15 January 2017|work=द टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=15 January 2017}}&lt;/ref&gt;

[[भारत]] आणि [[चीन]]&lt;nowiki/&gt;मध्ये विशेषतः त्याचे मोठ्या प्रमाणात अनुयायी आहेत. ''[[न्यूजवीक]]&lt;nowiki/&gt;ने''  त्याचे &quot;जगातील सर्वात मोठा चित्रपट स्टार&quot; असे वर्णन केले आहे. &lt;ref name=&quot;newsweek&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://www.newsweek.com/bollywood-icon-aamir-khan-secret-superstar-worldwide-success-dangal-and-688775|title=Aamir Khan is the biggest movie star on the planet—and a woke feminist, too|date=19 October 2017|work=[[Newsweek]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forbes.com/sites/robcain/2017/10/03/if-secret-superstar-hits-big-aamir-khan-will-own-the-title-worlds-biggest-movie-star/|title=Success By 'Secret Superstar' Could Give Aamir Khan The Title Of The World's Biggest Movie Star|date=3 October 2017|website=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.forbes.com/sites/robcain/2017/10/05/heres-why-aamir-khan-is-arguably-the-worlds-biggest-movie-star-part-2/|title=Why Aamir Khan Is Arguably The World's Biggest Movie Star, Part 2|date=5 October 2017|website=[[Forbes]]}}&lt;/ref&gt; जगातील ''५०० सर्वात प्रभावशाली मुस्लिमांमध्ये'' त्याची नियमितपणे नोंद करण्यात आली आहे. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.themuslim500.com/profiles/aamir-khan/|title=The Muslim 500: Aamir-Khan|language=en-US|access-date=14 April 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/22-Indians-among-worlds-influential-Muslims/articleshow/49315830.cms|title=Times of India on 22 most influential Muslims in India|date=12 October 2015|work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|language=en-US|access-date=14 April 2020}}&lt;/ref&gt;  ''[[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]]'' हा दूरचित्रवाणी टॉक शो देखील आमिरने तयार केला आणि सादर केला. समाजसुधारक म्हणून त्याने केलेल्या कार्यामुळे &lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{Cite magazine|last=Rahman|first=A. R.|author-link=A. R. Rahman|title=The 2013 TIME 100: Aamir Khan|url=http://time100.time.com/2013/04/18/time-100/slide/aamir-khan/|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=18 April 2013|archive-date=2021-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419041412/https://time100.time.com/2013/04/18/time-100/slide/aamir-khan/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; २०१३ मध्ये जगातील सर्वात प्रभावशाली व्यक्तींच्या [[टाईम १००|''टाईम १००'']] यादीत आमिरला स्थान मिळाले.


==पूर्व आयुष्य आणि पार्श्वभूमी==
खानचा जन्म १४ मार्च १९६५ रोजी मुंबई येथे ताहिर हुसैन व झीनथ हुसैन , चित्रपट निर्माता ह्याच्या घरात झाला .त्याचे काही नातेवाईक हिंदी चित्रपट सृष्टीचे सदस्य होते.तो भारतीय तत्त्वज्ञानी  अबुल कलाम आझादशी आजीच्या  माध्यमातून संबंधित आहे. खान चार भावंडांत सर्वात मोठा  आहे; त्याला एक भाऊ,अभिनेता फैजल खान आणि दोन बहिणी फरहात आणि निखात खान आहे.त्याला भौतिकशास्त्र विषय खूप आवडतो.पूतण्या, इम्रान खान, एक समकालीन हिंदी चित्रपट अभिनेता आहे.
लहान असताना, खान दोन वेळा लहान भूमिकांसाठी पडद्यावर दिसू लागला. आठ वर्षाचा असताना नसीर हुसैन दिग्दर्शित अत्यंत लोकप्रिय गाणं  यादो कि बारात मध्ये दिसला. पुढील वर्षी, त्याने आपल्या वडिलांच्या निर्मित मधहोश चित्रपटात महेंद्रसिंग संधूची तरुण भूमिका निभवलि. खान,च्या पूर्व प्राथमिक शिक्षणासाठी जे.बी. पेटिट शाळेत होता . नंतर त्याने इयत्ता आठवी पर्यंतचे शिक्षण संत ॲनच्या महाविद्यालयात घेतले आणि इयत्ता नववी व दहावीचे शिक्षण बॉम्बे स्कॉटिश स्कूल, माहीम येथून पूर्ण केले. सत्यमेव जयते हा कार्यक्रमातून खूप पेरणा मिळाली.
==प्रेरणास्थान==
आमिर खान [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर]] यांना आपले प्रेरणास्थान मानतो. आमिर म्हणतो की, ‘‘डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे निर्भय होते. त्यांनी प्रेमासह सहचाराची, मानवतेची शिकवण दिली. त्यांनी लोकांवर प्रेम केले आणि मानवतेचा विचार केला. बाबासाहेबांनी आयुष्यात कधीच हार मानली नाही. ते निर्भय होते. म्हणून आजही मला अडचणी आल्या किंवा समस्यांना सामोरे जावे लागले. परिस्थिती अत्यंत कठीण झाली की मी बाबासाहेबांची आठवण काढतो. त्यामुळे मला प्रेरणा मिळते. म्हणून बाबासाहेब हेच माझे प्रेरणास्थान आहेत.”&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://m.lokmat.com/maharashtra/dr-inspiration-babasaheb-ambedkar-aamir-khan/|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हेच प्रेरणास्थान - आमीर खान|date=2016-04-10|work=Lokmat|access-date=2018-03-10|language=mr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/marathi/lokmat-epaper-lokmat/do+babasaheb+aambedakar+hech+preranasthan+aamir+khan-newsid-51880855|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हेच प्रेरणास्थान - आमीर खान - Lokmat {{!}} DailyHunt|work=DailyHunt|access-date=2018-03-10|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://zeenews.india.com/marathi/news/mumbai/aamir-khan-on-dr-babasaheb-ambedkar/309642|title=डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हेच प्रेरणास्थान - आमीर खान|date=2016-04-10|work=24taas.com|access-date=2018-03-10|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|last=AWAAZ INDIA TV|title=Aamir Khan Speech on Dr. Bababsahab Ambedkar|date=2016-04-10|url=https://m.youtube.com/watch?v=l-BxVr2B-Ho|accessdate=2018-03-10}}&lt;/ref&gt;

== चित्रपट ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!वर्ष
! चित्रपट
! भूमिका
!class=&quot;unsortable&quot;|टीपा
|-
|१९८५
| [[होली (१९८५ चित्रपट)|होली]]
|  ''मदन शर्मा''
|
|-
|१९८८
| ''[[कयामत से कयामत तक]]''
|     ''[[कयामत से कयामत तक|राज]]''
| [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]]&lt;br /&gt;[[फिल्मफेअर सर्वोत्तम पुरुष पदार्पण पुरस्कार]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |१९८९
| [[राख (१९८९ चित्रपट)|राख]]
| ''राख''
| [[राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार]]
|-
| [[लव्ह लव्ह लव्ह (१९८९ चित्रपट)|लव्ह लव्ह लव्ह]]
| ''अमित''
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |१९९०
| [[अव्वल नंबर (चित्रपट)|अव्वल नंबर]]
| ''सनी''
|
|-
| ''तुम मेरे हो''
| ''शिव''
|
|-
| ''[[दिल (हिंदी चित्रपट)|दिल]]''
| ''[[दिल (हिंदी चित्रपट)|राजा]]''
| 
|-
| [[दीवाना मुझ सा नहीं (चित्रपट)|दीवाना मुझ सा नहीं]]
| ''अजय शर्मा''
|
|-
| [[जवानी झिंदाबाद]]
| ''शशी शर्मा''
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |१९९१
| [[अफसाना प्यार का]]
| ''राज'' 
|
|-
| ''[[दिल है के मानता नहीं]]''
| ''[[दिल है के मानता नहीं|रघु  जेटली]]''
| 
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |१९९२
| ''[[जो जीता वही सिकंदर]]''
|संजयलाल  शर्मा 
| 
|-
| [[इसी का नाम जिंदगी]]
| छोटू 
|
|-
| [[दौलत की जंग]]
|राजेश  चौधरी 
|
|-
|''[[परंपरा (हिंदी चित्रपट)|परंपरा]]''
|रणबीर  पृथ्वी  सिंग 
|
|-
|१९९३
| ''[[हम हैं राही प्यार के]]''
| राहुल  मल्होत्रा 
| 
|-
|१९९४
| ''[[अंदाज अपना अपना]]''
| ''[[अंदाज अपना अपना|अमर मनोहर]]'' 
| 
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |१९९५
| [[बाझी (१९९५ चित्रपट)|बाझी]]
| '' अमर दामाजी'' 
|
|-
| [[आतंक ही आतंक (चित्रपट)|आतंक ही आतंक]]
| ''रोहन'' 
|
|-
| ''[[रंगीला]]''
|मुन्ना 
| 
|-
| ''[[अकेले हम अकेले तुम]]''
| ''[[अकेले हम अकेले तुम|रोहीत  कुमार]]'' 
|
|-
|१९९६
| ''[[राजा हिंदुस्तानी]]''
| ''[[राजा हिंदुस्तानी]]''
| [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम अभिनेता पुरस्कार]]
|-
|१९९७
| [[इश्क (१९९७ हिंदी चित्रपट)|इश्क]]
| ''राजा'' 
|
|-
|१९९८
| ''गुलाम''
| ''सिद्धार्थ  मराठे'' 
| 
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |१९९९
| ''[[सरफरोश]]''
| ''[[सरफरोश|अजय सिंग राठोड]]'' 
| 
|-
| ''मन''
| ''देव करन सिंह''
|
|-
| ''[[१९४७: अर्थ]]''
| ''[[१९४७: अर्थ|दिल  नवाझ]]'' 
|
|-
|२०००
| ''मेला''
| ''किशन  प्यारे'' 
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |२००१
| ''[[लगान (हिंदी चित्रपट)|लगान]]''
|भुवन 
| [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम अभिनेता पुरस्कार]]
|-
| ''[[दिल चाहता है]]''
| ''[[दिल चाहता है|आकाश मल्होत्रा]]''
| 
|-
|२००५
| ''मंगल पांडे''
| ''मंगल पांडे''
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |२००६
| ''[[रंग दे बसंती]]''
| ''[[रंग दे बसंती|दलजित  &quot;डज &quot; सिंग /]]''
''[[रंग दे बसंती|चंद्रशेखर  आझाद]]''
| [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम अभिनेता समीक्षक पुरस्कार]]
|-
| ''[[फना (चित्रपट)|फना]]''
| ''[[फना (चित्रपट)|रेहान]]'' 
|
|-
|२००७
| ''[[तारे जमीन पर]]''
| ''[[तारे जमीन पर|रॅम शंकर निकुंभ]]'' 
| [[फिल्मफेअर सर्वोत्तम दिग्दर्शक पुरस्कार]]
|-
|२००८
| ''[[गजनी (२००८ हिंदी चित्रपट)|गजनी]]''
|संजय  सिंघानिया   
| 
|-
|२००९
| ''[[३ इडियट्स]]''
| ''[[३ इडियट्स|रणछोडदास &quot;रांचो &quot; शामलदास चांचंद /]]''
''[[३ इडियट्स|फुंसुख वंगडु]]''
| 
|-
|२०११
| ''धोबी घाट''
| ''धोबी घाट''
|
|-
|२०१२
| ''तलाश''
| ''सुर्जन सिंग शेखावत''
|
|-
|२०१३
| ''धूम 3''
| ''साहिर  खान /समर  खान'' 
|
|-
|२०१४
| ''[[पी.के. (चित्रपट)|पी.के.]]''
| ''[[पी.के. (चित्रपट)|पी.के.]]
|
|-
|२०१६
| [[दंगल (२०१६ चित्रपट)|दंगल]] 
|महावीर सिंग फोगट
|
|}

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}
==बाह्य दुवे==
*[http://www.aamirkhan.com/ अधिकृत संकेतस्थळ]
*{{आय.एम.डी.बी. नाव|0451148}}
{{कॉमन्स वर्ग|Aamir Khan|आमिर खान}}

{{DEFAULTSORT:खान, आमिर}}
[[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते]]
[[वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:आंबेडकरवादी]]</text>
      <sha1>ir85uc03bffoti3y5bfpl5a7yc072gm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>दार्जीलिंग</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9341</id>
    <revision>
      <id>2692782</id>
      <parentid>2265824</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:09:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <origin>2692782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2464" sha1="8gq09831cf1it2lukw5yy2u9euelwy0" xml:space="preserve">''हा लेख [[भारत]]ाच्या [[पश्चिम बंगाल]] राज्यातील दार्जीलिंग शहराविषयी आहे. दार्जीलिंग जिल्ह्यावरील लेख [[दार्जीलिंग जिल्हा|येथे]] आहे - [[दार्जीलिंग जिल्हा]].''
{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                = नगर
|स्थानिक_नाव           = दार्जीलिंग 
|राज्य_नाव             = पश्चिम बंगाल
|आकाशदेखावा           = Darjeeling.jpg
|आकाशदेखावा_शीर्षक       = हॅपी वॅली चहा बागांतून दार्जीलिंगचे रम्य दृश्य
|अक्षांश=27.03 |रेखांश=88.16
|शोधक_स्थान            = right
|क्षेत्रफळ_एकूण          = 10.57
|क्षेत्रफळ_आकारमान       = 7
|उंची              = 2134
|जिल्हा                = [[दार्जीलिंग जिल्हा|दार्जीलिंग]]
|नेता_पद               = अध्यक्ष 
|नेता_नाव              = सुभाष घीशिंग 
|लोकसंख्या_एकूण         = १०,७५३०
|लोकसंख्या_वर्ष           = २००१
|लोकसंख्या_घनता         = ८५४८
|एसटीडी_कोड            = ०३५४
|पिन_कोड              = ७३४१०१
|आरटीओ_कोड            = WB-73 WB-74
|स्वयंवर्गीत=हो |गुणक_शीर्षक=हो
}}

'''दार्जीलिंग''' [[भारत|भारतातील]] [[पश्चिम बंगाल]] राज्यातील एक शहर आहे.

हे शहर [[दार्जीलिंग जिल्हा|दार्जीलिंग जिल्ह्याचे]] प्रशासकीय केंद्र आहे.

[[वर्ग:दार्जीलिंग| ]]
[[वर्ग:दार्जीलिंग जिल्हा]]
[[वर्ग:पश्चिम बंगालमधील शहरे]]</text>
      <sha1>8gq09831cf1it2lukw5yy2u9euelwy0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अशी ही बनवाबनवी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9398</id>
    <revision>
      <id>2692818</id>
      <parentid>2607901</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T04:35:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* कलाकार */</comment>
      <origin>2692818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13175" sha1="bd8uho31anlcq8f052ijssrie9xfrv7" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट चित्रपट
|नाव=अशी ही बनवाबनवी
|छायाचित्र=
|निर्मिती वर्ष=१९८८
|भाषा = मराठी
|दिग्दर्शन=[[सचिन पिळगांवकर]]
|कथा= [[वसंत सबनीस]]
|पटकथा= [[वसंत सबनीस]]
|संवाद= 
|संकलन= अविनाश ठाकूर, चिंटू ढवळे
|छाया= राम अल्लम
|गीते= [[शांताराम नांदगावकर]], [[सुधीर मोघे]]
|संगीत= [[अरुण पौडवाल]]
|ध्वनी= पांडुरंग बोलूर
|पार्श्वगायन= [[सुरेश वाडकर]]&lt;br&gt;[[अनुराधा पौडवाल]]&lt;br&gt;[[शैलेन्द्र सिंह]]&lt;br&gt;[[उत्तरा केळकर]]&lt;br&gt;[[अमित कुमार]]&lt;br&gt;[[सुहासिनी]]&lt;br&gt;[[सुदेश भोसले]]&lt;br&gt;[[अपर्णा मयेकर]] &lt;br&gt; [[सचिन पिळगांवकर|सचिन]]
|वेशभूषा= दामोदर जाधव
|रंगभूषा= मोहन पाठारे
|प्रमुख कलाकार= * [[लक्ष्मीकांत बेर्डे]]
* [[सचिन पिळगांवकर]]
* [[अशोक सराफ]]
* [[सुशांत रे]]
* [[सुप्रिया पिळगांवकर]]
* [[निवेदिता जोशी]]
* [[प्रिया बेर्डे|प्रिया अरुण]]
* [[अश्विनी भावे]]
* [[सुधीर जोशी]]
* [[नयनतारा (मराठी अभिनेत्री)|नयनतारा]]
| प्रदर्शन तारीख = २३ सप्टेंबर १९८८
| वितरक= 
| अवधी = 
| पुरस्कार = 
| निर्मिती_खर्च = 
| उत्पन्न = ३ कोटी
| संकेतस्थळ दुवा = 
| तळटिपा = 
|imdb_id=0267277
}}
'''अशी ही बनवाबनवी''' हा [[सचिन पिळगांवकर]]ने [[दिग्दर्शन (चित्रपट)|दिग्दर्शित]] केलेला एक लोकप्रिय मराठी चित्रपट आहे. मराठी चित्रसृष्टीत विनोदी चित्रपटांच्या आलेल्या लाटेतील हा एक विशेष महत्त्वाचा चित्रपट असून अजूनही रसिकांत लोकप्रिय आहे.

मराठी भाषेतील अफाट यशानंतर हा चित्रपट इ.स. १९९१ मध्ये तेलुगू भाषेत ''चित्रम भल्लारे विचित्रम'' , इ.स २००३ मध्ये कन्नड भाषेत ''ओलू सार बारी ओलू'' , इ.स २००९ मध्ये हिंदी भाषेत ''पेईंग गेस्ट'' , इ.स २०१४ मध्ये पंजाबी भाषेत ''Mr &amp; Mrs 420''  तर इ.स २०१७ मध्ये बंगाली भाषेत ''जिओ पगला''  अशा नावांंनी पुनर्निर्मित झाला.&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://www.livemint.com/Consumer/KYhiSTqNNAPN9bzm8JlAhP/Ten-Marathi-films-remade-in-other-languages.html |title = Ten Marathi films remade in other languages|date = ११ सप्टेंबर २०१७|accessdate=१ मार्च २०२१}}&lt;/ref&gt;

==कलाकार==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! अभिनेता !! भूमिका
|-
| [[अशोक सराफ]] || धनंजय माने
|-
| [[सचिन पिळगांवकर]] || सुधीर
|-
| [[लक्ष्मीकांत बेर्डे]] || परश्या
|-
| [[सुशांत रे]] || शंतनू माने
|-
| [[अश्विनी भावे]] || माधुरी
|-
| [[सुप्रिया पिळगांवकर]] || मनीषा
|-
| [[प्रिया बेर्डे|प्रिया अरुण बेर्डे]] || कमळी
|-
| [[निवेदिती जोशी|निवेदिता जोशी सराफ]] || सुषमा
|-
| [[नयनतारा (मराठी अभिनेत्री)|नयनतारा]] || लीलाबाई काळभोर
|-
| [[सुधीर जोशी]] || विश्वासराव सरपोतदार
|-
| [[विजू खोटे]] || बळी
|-
| [[गुलाब कोरगांवकर]] || तानू
|}

==पार्श्वभूमी==
अनेक उपद्व्यापानंतर शेवटी घरमालकाने घरातून हाकलून दिल्यावर नवीन जागा भाड्याने मिळवण्यासाठी चार मित्रांना काय काय प्रताप करावे लागले याची मजेदार गोष्ट म्हणजे &quot;अशी ही बनवाबनवी&quot; या चित्रपटातील सर्व कलाकार हे उत्तम विनोदी अभिनेते असल्याने हा चित्रपट खूप विनोदी आहे.

==कथानक==
{{गौप्यस्फोट इशारा}}
धनंजय, शंतनू, परश्या आणि सुधीर हे चौघे एकाच गावात राहणारे परममित्र. नोकरीसाठी धनंजय गाव सोडून पुण्याला येतो. त्याचा धाकटा भाऊ शंतनू हा वैद्यकीय शिक्षण घेत असतो. त्याला अभ्यासाची सुटी लागल्यामुळे तो आपल्या भावाकडे पुण्याला येतो.

धनंजयचे घरमालक विश्वास सरपोतदार हे टिपीकल पुणेरी व्यक्तिमत्त्व असते. धनंजयचा भाऊ त्याच्याकडे (म्हणजे आपल्या मालकीच्या खोलीत) राहणार हे त्यांना पटत नाही. जास्त भाडे आकारून ते शंतनूला तिथे राहण्याची परवानगी देतात. मात्र हे जास्तीचे भाडे ते आपल्या पत्नीपासून लपवून ठेवतात.

नंतर थोड्याच दिवसांनी आपल्या काकाबरोबर भांडण झाल्यामुळे सुधीर आणि आपल्या प्रेमप्रकरणाचा मुलीच्या बापाला पत्ता लागल्यामुळे नोकरी गमावलेला परश्या आपले नशीब आजमावण्यासाठी एकामागे एक पुण्याला येतात. पुण्यात त्यांच्या ओळखीचे दुसरे कोणी नसल्यामुळे त्यांना अर्थातच धनंजयकडे रहावे लागते.

खडूस घरमालक घरात राहण्याची परवानगी देणार नाहीत हे जाणून धनंजय त्या दोघांनाही चोरून घरात राहण्याची सोय करतो.

दरम्यान सुधीरला एका संगीत विद्यालयात नोकरी मिळते. त्या आनंदात सुधीर, धनंजय, परश्या दारु पिऊन घरी येतात आणि घरमालकाच्या घरी गोंधळ घालतात. येथे सुधीर आणि परश्या हे दोघे चोरून घरात राहत असल्याचे बिंग फुटते आणि घरमालक धनंजयला एका आठवड्याच्या आत घर खाली करण्यास सांगतात.

मात्र या अविवाहित तरुणांना पुण्यात घर मिळणे अतिशय अवघड जाते. शेवटी त्यांना हवी तशी जागा सापडते पण घराच्या मालकीणबाई लीलाबाई काळभोर यांची अट असते की त्या भाडेकरु म्हणून केवळ लग्न झालेल्या दांपत्याचाच विचार करतील. लीलाबाईंचा पुतण्या बळी त्यांच्या प्रॉपर्टीवर डोळा ठेवून असतो आणि लीलाबाईंची मोलकरीण तानू हीसुद्धा त्याला सामील असते. त्यामुळे सुरक्षिततेच्या दृष्टीने लीलाबाईंसाठी हा मुद्दा अतिशय महत्त्वाचा असतो.
येथे धनंजय अशी युक्ती सुचवतो की परश्या आणि सुधीर यांनी अनुक्रमे धनंजय आणि शंतनूची बायको व्हायचे ज्यामुळे काळभोरांच्या बंगल्यात राहण्यासाठी आवश्यक असलेली &quot;दांपत्याची अट&quot; ते पाळू शकतील. दरम्यान चौघांनीही दुसरे घर शोधण्यासाठी चालू असलेला खटाटोप  सुरूच ठेवायचा. सुरुवातीला परश्या आणि सुधीर या प्रस्तावाला विरोध करतात पण दुसरा काहीच पर्याय राहिला नसल्याने शेवटी तयार होतात. 
अशा प्रकारे धनंजय - पार्वती (परश्या) आणि शंतनू - सुधा (सुधीर) हे &quot;जोडीने&quot; लीलाबाईंच्या बंगल्यात राहायला जातात.

त्यांचे नाटक अपेक्षेप्रमाणे यशस्वी होत असतानाच लीलाबाईंची भाची मनीषा आपली मैत्रीण सुषमा हिच्यासोबत सुटीसाठी पुण्याला येते. सुषमा ही कॉलेजमधली शंतनूची प्रेयसी. मनीषाला पाहून सुधीर तिच्या प्रेमात पडतो. या काळातच धनंजयने त्याच्या बॉस माधुरी आणि परश्याने आपली बालमैत्रीण कमळी यांच्याबरोबर सूत जमवलेले असते.

अनेक समज-गैरसमजांनंतर शेवटी धनंजय-मित्रमंडळींचे भांडे फुटतेच. मात्र लीलाबाईंना त्यांनी केलेली मदत आणि बळीपासून लीलाबाईंचा केलेला बचाव पाहून लीलाबाई त्यांना क्षमा करते.

==उल्लेखनीय==
चित्रपटात खालील गाणी आहेत
*हृदयी वसंत फुलताना&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=o_d0cmy1c34]&lt;/ref&gt;
*ही दुनिया मायाजाल
*अशी ही बनवाबनवी
*कुणीतरी येणार येणार गं&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=nwxu4S-BLck]&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:इ.स. १९८८ मधील मराठी चित्रपट]]
[[वर्ग:सचिन पिळगांवकर दिग्दर्शित चित्रपट]]</text>
      <sha1>bd8uho31anlcq8f052ijssrie9xfrv7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692819</id>
      <parentid>2692818</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T04:36:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* उल्लेखनीय */</comment>
      <origin>2692819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13813" sha1="2a52loap80qqhf6ifu05d0w5dt274hb" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट चित्रपट
|नाव=अशी ही बनवाबनवी
|छायाचित्र=
|निर्मिती वर्ष=१९८८
|भाषा = मराठी
|दिग्दर्शन=[[सचिन पिळगांवकर]]
|कथा= [[वसंत सबनीस]]
|पटकथा= [[वसंत सबनीस]]
|संवाद= 
|संकलन= अविनाश ठाकूर, चिंटू ढवळे
|छाया= राम अल्लम
|गीते= [[शांताराम नांदगावकर]], [[सुधीर मोघे]]
|संगीत= [[अरुण पौडवाल]]
|ध्वनी= पांडुरंग बोलूर
|पार्श्वगायन= [[सुरेश वाडकर]]&lt;br&gt;[[अनुराधा पौडवाल]]&lt;br&gt;[[शैलेन्द्र सिंह]]&lt;br&gt;[[उत्तरा केळकर]]&lt;br&gt;[[अमित कुमार]]&lt;br&gt;[[सुहासिनी]]&lt;br&gt;[[सुदेश भोसले]]&lt;br&gt;[[अपर्णा मयेकर]] &lt;br&gt; [[सचिन पिळगांवकर|सचिन]]
|वेशभूषा= दामोदर जाधव
|रंगभूषा= मोहन पाठारे
|प्रमुख कलाकार= * [[लक्ष्मीकांत बेर्डे]]
* [[सचिन पिळगांवकर]]
* [[अशोक सराफ]]
* [[सुशांत रे]]
* [[सुप्रिया पिळगांवकर]]
* [[निवेदिता जोशी]]
* [[प्रिया बेर्डे|प्रिया अरुण]]
* [[अश्विनी भावे]]
* [[सुधीर जोशी]]
* [[नयनतारा (मराठी अभिनेत्री)|नयनतारा]]
| प्रदर्शन तारीख = २३ सप्टेंबर १९८८
| वितरक= 
| अवधी = 
| पुरस्कार = 
| निर्मिती_खर्च = 
| उत्पन्न = ३ कोटी
| संकेतस्थळ दुवा = 
| तळटिपा = 
|imdb_id=0267277
}}
'''अशी ही बनवाबनवी''' हा [[सचिन पिळगांवकर]]ने [[दिग्दर्शन (चित्रपट)|दिग्दर्शित]] केलेला एक लोकप्रिय मराठी चित्रपट आहे. मराठी चित्रसृष्टीत विनोदी चित्रपटांच्या आलेल्या लाटेतील हा एक विशेष महत्त्वाचा चित्रपट असून अजूनही रसिकांत लोकप्रिय आहे.

मराठी भाषेतील अफाट यशानंतर हा चित्रपट इ.स. १९९१ मध्ये तेलुगू भाषेत ''चित्रम भल्लारे विचित्रम'' , इ.स २००३ मध्ये कन्नड भाषेत ''ओलू सार बारी ओलू'' , इ.स २००९ मध्ये हिंदी भाषेत ''पेईंग गेस्ट'' , इ.स २०१४ मध्ये पंजाबी भाषेत ''Mr &amp; Mrs 420''  तर इ.स २०१७ मध्ये बंगाली भाषेत ''जिओ पगला''  अशा नावांंनी पुनर्निर्मित झाला.&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://www.livemint.com/Consumer/KYhiSTqNNAPN9bzm8JlAhP/Ten-Marathi-films-remade-in-other-languages.html |title = Ten Marathi films remade in other languages|date = ११ सप्टेंबर २०१७|accessdate=१ मार्च २०२१}}&lt;/ref&gt;

==कलाकार==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! अभिनेता !! भूमिका
|-
| [[अशोक सराफ]] || धनंजय माने
|-
| [[सचिन पिळगांवकर]] || सुधीर
|-
| [[लक्ष्मीकांत बेर्डे]] || परश्या
|-
| [[सुशांत रे]] || शंतनू माने
|-
| [[अश्विनी भावे]] || माधुरी
|-
| [[सुप्रिया पिळगांवकर]] || मनीषा
|-
| [[प्रिया बेर्डे|प्रिया अरुण बेर्डे]] || कमळी
|-
| [[निवेदिती जोशी|निवेदिता जोशी सराफ]] || सुषमा
|-
| [[नयनतारा (मराठी अभिनेत्री)|नयनतारा]] || लीलाबाई काळभोर
|-
| [[सुधीर जोशी]] || विश्वासराव सरपोतदार
|-
| [[विजू खोटे]] || बळी
|-
| [[गुलाब कोरगांवकर]] || तानू
|}

==पार्श्वभूमी==
अनेक उपद्व्यापानंतर शेवटी घरमालकाने घरातून हाकलून दिल्यावर नवीन जागा भाड्याने मिळवण्यासाठी चार मित्रांना काय काय प्रताप करावे लागले याची मजेदार गोष्ट म्हणजे &quot;अशी ही बनवाबनवी&quot; या चित्रपटातील सर्व कलाकार हे उत्तम विनोदी अभिनेते असल्याने हा चित्रपट खूप विनोदी आहे.

==कथानक==
{{गौप्यस्फोट इशारा}}
धनंजय, शंतनू, परश्या आणि सुधीर हे चौघे एकाच गावात राहणारे परममित्र. नोकरीसाठी धनंजय गाव सोडून पुण्याला येतो. त्याचा धाकटा भाऊ शंतनू हा वैद्यकीय शिक्षण घेत असतो. त्याला अभ्यासाची सुटी लागल्यामुळे तो आपल्या भावाकडे पुण्याला येतो.

धनंजयचे घरमालक विश्वास सरपोतदार हे टिपीकल पुणेरी व्यक्तिमत्त्व असते. धनंजयचा भाऊ त्याच्याकडे (म्हणजे आपल्या मालकीच्या खोलीत) राहणार हे त्यांना पटत नाही. जास्त भाडे आकारून ते शंतनूला तिथे राहण्याची परवानगी देतात. मात्र हे जास्तीचे भाडे ते आपल्या पत्नीपासून लपवून ठेवतात.

नंतर थोड्याच दिवसांनी आपल्या काकाबरोबर भांडण झाल्यामुळे सुधीर आणि आपल्या प्रेमप्रकरणाचा मुलीच्या बापाला पत्ता लागल्यामुळे नोकरी गमावलेला परश्या आपले नशीब आजमावण्यासाठी एकामागे एक पुण्याला येतात. पुण्यात त्यांच्या ओळखीचे दुसरे कोणी नसल्यामुळे त्यांना अर्थातच धनंजयकडे रहावे लागते.

खडूस घरमालक घरात राहण्याची परवानगी देणार नाहीत हे जाणून धनंजय त्या दोघांनाही चोरून घरात राहण्याची सोय करतो.

दरम्यान सुधीरला एका संगीत विद्यालयात नोकरी मिळते. त्या आनंदात सुधीर, धनंजय, परश्या दारु पिऊन घरी येतात आणि घरमालकाच्या घरी गोंधळ घालतात. येथे सुधीर आणि परश्या हे दोघे चोरून घरात राहत असल्याचे बिंग फुटते आणि घरमालक धनंजयला एका आठवड्याच्या आत घर खाली करण्यास सांगतात.

मात्र या अविवाहित तरुणांना पुण्यात घर मिळणे अतिशय अवघड जाते. शेवटी त्यांना हवी तशी जागा सापडते पण घराच्या मालकीणबाई लीलाबाई काळभोर यांची अट असते की त्या भाडेकरु म्हणून केवळ लग्न झालेल्या दांपत्याचाच विचार करतील. लीलाबाईंचा पुतण्या बळी त्यांच्या प्रॉपर्टीवर डोळा ठेवून असतो आणि लीलाबाईंची मोलकरीण तानू हीसुद्धा त्याला सामील असते. त्यामुळे सुरक्षिततेच्या दृष्टीने लीलाबाईंसाठी हा मुद्दा अतिशय महत्त्वाचा असतो.
येथे धनंजय अशी युक्ती सुचवतो की परश्या आणि सुधीर यांनी अनुक्रमे धनंजय आणि शंतनूची बायको व्हायचे ज्यामुळे काळभोरांच्या बंगल्यात राहण्यासाठी आवश्यक असलेली &quot;दांपत्याची अट&quot; ते पाळू शकतील. दरम्यान चौघांनीही दुसरे घर शोधण्यासाठी चालू असलेला खटाटोप  सुरूच ठेवायचा. सुरुवातीला परश्या आणि सुधीर या प्रस्तावाला विरोध करतात पण दुसरा काहीच पर्याय राहिला नसल्याने शेवटी तयार होतात. 
अशा प्रकारे धनंजय - पार्वती (परश्या) आणि शंतनू - सुधा (सुधीर) हे &quot;जोडीने&quot; लीलाबाईंच्या बंगल्यात राहायला जातात.

त्यांचे नाटक अपेक्षेप्रमाणे यशस्वी होत असतानाच लीलाबाईंची भाची मनीषा आपली मैत्रीण सुषमा हिच्यासोबत सुटीसाठी पुण्याला येते. सुषमा ही कॉलेजमधली शंतनूची प्रेयसी. मनीषाला पाहून सुधीर तिच्या प्रेमात पडतो. या काळातच धनंजयने त्याच्या बॉस माधुरी आणि परश्याने आपली बालमैत्रीण कमळी यांच्याबरोबर सूत जमवलेले असते.

अनेक समज-गैरसमजांनंतर शेवटी धनंजय-मित्रमंडळींचे भांडे फुटतेच. मात्र लीलाबाईंना त्यांनी केलेली मदत आणि बळीपासून लीलाबाईंचा केलेला बचाव पाहून लीलाबाई त्यांना क्षमा करते.

== गाणी==
* हृदयी वसंत फुलताना&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=o_d0cmy1c34]&lt;/ref&gt;
* ही दुनिया मायाजाल
* अशी ही बनवाबनवी
* कुणीतरी येणार येणार गं&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=nwxu4S-BLck]&lt;/ref&gt;

== व्यावसायिक यश ==
१९८८ मध्ये प्रदर्शित झालेला हा चित्रपट मराठी चित्रपटसृष्टीच्या इतिहासातील एक मैलाचा दगड होता. बॉक्स ऑफिसवर १ कोटी रुपयांचा टप्पा ओलांडणारा तो पहिला मराठी चित्रपट होता. या चित्रपटाने त्याच्या सुरुवातीच्या काळात अंदाजे ३ कोटी रुपयांची घसघशीत कमाई केली.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:इ.स. १९८८ मधील मराठी चित्रपट]]
[[वर्ग:सचिन पिळगांवकर दिग्दर्शित चित्रपट]]</text>
      <sha1>2a52loap80qqhf6ifu05d0w5dt274hb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नरहर अंबादास कुरुंदकर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9489</id>
    <revision>
      <id>2692755</id>
      <parentid>2692718</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T12:52:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* व्यक्तिगत जीवन */</comment>
      <origin>2692755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17349" sha1="pb7fyag7yzwzgryxds7vv43geu20ffn" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट साहित्यिक
 | नाव = 
 | चित्र = 
 | चित्र_रुंदी = 
 | चित्र_शीर्षक = 
 | पूर्ण_नाव = आचार्य नरहर कुरुंदकर
 | टोपण_नाव = 
 | जन्म_दिनांक = १५ जुलै,१९३२
 | जन्म_स्थान = नांदापूर जि.परभणी
 | मृत्यू_दिनांक = 
 | मृत्यू_स्थान = 
 | कार्यक्षेत्र = अखंड महाराष्ट्र
 | राष्ट्रीयत्व = भारतीय
 | धर्म = हिंदू
 | भाषा = मराठी
 | कार्यकाळ = 
 | साहित्य_प्रकार = 
 | विषय = 
 | चळवळ = 
 | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = 
 | प्रभाव = 
 | प्रभावित = 
 | पुरस्कार = 
 | वडील_नाव = 
 | आई_नाव = 
 | पती_नाव = 
 | पत्नी_नाव = 
 | अपत्ये = प्रा. श्यामल पत्की
 | स्वाक्षरी_चित्र = 
 | संकेतस्थळ_दुवा = 
 | तळटिपा = 
 }}

'''आचार्य नरहर कुरुंदकर''' ([[१५ जुलै]], [[इ.स. १९३२]] - [[१० फेब्रुवारी]], [[इ.स. १९८२]]) हे मराठी भाषा व साहित्याचे समीक्षक, आणि समाजचिंतक होते. ते एक प्रभावी वक्ते होते.

त्यांनी [[प्रतिभा निकेतन माध्यमिक विद्यालय, नांदेड]]‎ येथे शिक्षक म्हणून तर [[नांदेड एज्युकेशन सोसायटी]]चे [[पीपल्स कॉलेज, नांदेड]] येथे प्राचार्यपद भूषविले होते. विशेष बाब म्हणजे [[अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन|अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे]] अध्यक्षपद दोनदा बिनविरोध त्यांच्याकडे येऊनही त्यांनी त्याला नम्रपणे नकार दिला होता.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://www.loksatta.com/daily/20090210/vishesh.htm | title=स्व. नरहर कुरुंदकर समज आणि गैरसमज | प्रकाशक=लोकसत्ता | दिनांक=१० फेब्रुवारी २००९ | ॲक्सेसदिनांक=१५ फेब्रुवारी २०१४ | भाषा=मराठी | लेखक=मधु जामकर | archive-date=2016-03-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160309094229/http://www.loksatta.com/daily/20090210/vishesh.htm | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

{{कॉमन्स|Category:Books_by_Narhar_Kurundkar}}

== व्यक्तिगत जीवन ==

हिंगोली जिल्ह्यातील कुरुंदा हे त्यांचे मूळ गाव.
नरहर कुरुंदकरांचा [[विवाह]] प्रभावती यांच्याशी झाला होता. या दांपत्याला एक मुलगा आणि तीन मुली अशी अपत्ये होती.
* प्रभावती कुरुंदकरांचा [[मृत्यू]] ९ [[जानेवारी]] [[इ.स. २०१०]] या दिवशी झाला. 
त्यांच्या एका मुलीचे नाव [[श्यामल पत्की]] आहे.

==कारकीर्द==
{{विस्तार}}

==प्रतिष्ठान==
कुरुंदकरांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ [[नांदेड]] शहरात त्यांच्या नावाचे ’[[नरहर कुरुंदकर प्रतिष्ठान]]’ स्थापन (२०१०) झाले आहे. श्यामल पत्की या प्रतिष्ठानच्या संस्थापक [[अध्यक्ष]] आहेत. २०१० साली, [[नांदेड एज्युकेशन सोसायटी|नांदेड एज्युकेशन सोसायटी व नरहर कुरुंदकर प्रतिष्ठानच्या संयुक्त प्रकल्प म्हणून]] सोसायटीच्या [[स्वामी रामानंद तीर्थ]] संशोधन केंद्रात नरहर कुरुंदकर प्रगत अध्ययन व संशोधन केंद्र सुरू केले आहे. नांदेड एज्यूकेशन सोसायटीने दिलेल्या दिड एकर जागेवर &lt;ref&gt;किरकोळ बदल&lt;/ref&gt;२०१० साली महाराष्ट्र शासनातर्फे नरहर कुरुंदकर स्मारकाची घोषणा केली असून त्यापैकी दोन कोटीच्या पहिल्या फेजचे बांधकाम पूर्ण झाले असून सध्या तिथून संस्थेचे कार्य सुरू आहे. स्मारकाच्या ऊर्वरीत बांधकामाच्या १५ कोटीच्या प्रस्तावास शासनाने मार्च २०२४ मध्ये मान्यता दिली असून लवकरच प्रत्यक्ष बांधकामास सुरुवात होईल. अभ्यास केंद्रातर्फे विविध विषयासंबधी मान्यवरांच्या मासिक व्याख्यानाचे नियमित आयोजन केले जाते. तसेच विविधक्षेत्रात काम करणाऱ्या दोन संशोधकांना त्यांच्या प्रकल्पासाठी १५ जुलै रौजी शिष्यवृत्ती घोषीत केली जाते. संशोधनवृत्तीसाठी शैक्षणिक अर्हतेतीची अट नसल्याने अनेक नवे प्रकल्प मार्गी लागले आहेत. शिष्यवृत्ती मिळाल्यापासून दोन वर्षात प्रकल्प सादर करणे एवढीच अट आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.narharkurundkar.in/kurundkar-fellowship/|title=Kurundkar Fellowship – Narhar Kurundkar Pratishthan|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2020-02-10|archive-date=2019-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190909095406/http://www.narharkurundkar.in/kurundkar-fellowship/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

आतापर्यंत पूर्ण झालेले प्रकल्प :
* दासोपंतांच्या पदरचनांचा सांगीतिक व वाङ्‌मयीन अभ्यास
* मराठ्यांचा इतिहास-कुरुंदकरांची भूमिका, ई.१२ प्रकल्प पूर्ण झाले आहेत.

या प्रतिष्ठानच्या वतीने ४२ वर्षापासुन दरवर्षी ८-१० फेब्रुवारी दरम्यान  &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=narharkundkar.com|title=narharkurundkarratisthan.com|url-status=live}}&lt;/ref&gt;व्याख्यानमाला आयोजित केली जाते.. आतापर्यंत (२०२४) येथे [[अशोक वाजपेयी]], [[गंगाधर गाडगीळ]], डॉ.[[जयंत नारळीकर]], [[दुर्गा भागवत]], [[भालचंद्र फडके]], डॉ.[[म.द. हातकणंगलेकर]], डॉ.[[य.दि. फडके]], डॉ.[[यशवंत सुमंत]], डॉ.[[सदानंद मोरे]]  आदींची व्याख्याने झाली आहेत.

==कुरुंदकरांचे स्मारक==
कुरुंदकरांसह [[विनोबा भावे]], [[वसंतदादा पाटील]], [[बालगंधर्व]], [[जी.डी. बापू लाड]], [[नागनाथ‍अण्णा नायकवडी]], बाळासाहेब देसाई (सातारा), भाई सावंत, [[बाळासाहेब सावंत]] (रत्‍नागिरी), [[चिंतामणराव देशमुख]], [[संताजी घोरपडे]], [[मारोतराव कन्नमवार]], आदी व्यक्तीची स्मारके उभारण्याचे महाराष्ट्रातील काँग्रेस सरकारने ठरवले होते, पण यांतील एकही स्मारक पूर्णत्वास गेले नाही.

==प्रकाशित साहित्य==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  
|- 
! width=&quot;30%&quot;| नाव
! width=&quot;20%&quot;| साहित्यप्रकार
! width=&quot;30%&quot;| प्रकाशन
! width=&quot;20%&quot;| प्रकाशन वर्ष (इ.स.)
|- 
| [[अभयारण्य (पुस्तक)|अभयारण्य]]|| ||  इंद्रायणी साहित्य || 
|-  
| [[आकलन]]|| व्यक्तिचित्रे||   देशमुख आणि कंपनी|| 
|-  
| [[जागर]]|| लेखसंग्रह (राजकीय)||  देशमुख आणि कंपनी || 
|- 
| [[थेंब अत्तराचे]]|| ||  देशमुख आणि कंपनी|| 
|-  
| [[धार आणि काठ]]|| || देशमुख आणि कंपनी  || 
|-  
| निवडक कुरंदकर ग्रंथवेध भाग १, २ (संपादक विश्वास दांडेकर) ||निवडक प्रस्तावनांचा संग्रह|| देशमुख आणि कंपनी  || 
|- 
| निवडक पत्रे-नरहर कुरुंदकर (संपादक- जया दडकर) || ||  || 
|- 
| पं.नेहरू-एक मागोवा (सहलेखक- डॉ. एन.जी. राजूरकर) || ||  || 
|- 
| परिचय[https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%AF]|| ||   इंद्रायणी साहित्य|| १५ जुलै १९८७
|- 
| पायवाट[https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9F]|| ||  मॅजेस्टिक बुक स्टॉल|| ऑगस्ट १९७४
|- 
| भजन || ||  || 
|- 
| मनुस्मृती (इंग्रजी)|| ||  || 
|-  
| [[मागोवा]]|| ||  देशमुख आणि कंपनी || 
|-  
| [[रूपवेध]]|| ||  देशमुख आणि कंपनी || 
|- 
| [[रंगशाळा]]|| ||  देशमुख आणि कंपनी|| 
|- 
| [[शिवरात्र]]|| ||  ||  
|- 
| छत्रपती शिवाजी महाराज जीवन-रहस्य || ||  || 
|-
| [[हैदराबाद]] : विमोचन आणि [[s:हैदराबाद_विमोचन_आणि_विसर्जन|विसर्जन]]|| ||  ||  
|-
|वाटचाल[https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9F%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2] 
|
|इंद्रायणी साहित्य
|१० फेब्रुवारी १९८८
|}
[[commons:Category:Books_by_Narhar_Kurundkar|नरहर कुरुंदकर लिखित पुस्तके ऑनलाइन वाचण्यासाठी]]

==प्रस्तावना लेखन==
कुरुंदकरांनी अनेक पुस्तकांना प्रदीर्घ प्रस्तावना लिहिल्या आहेत. त्‍यांनी लिहिलेल्या प्रस्तावनांमधून आठ प्रस्तावनांची निवड करून ‘निवडक नरहर कुरूंदर’ हे संपादित पुस्तक आकाराला आलेले आहे. ‘देशमुख आणि कंपनी’ने प्रकाशित केलेल्या या पुस्तकातील प्रस्तावनांची निवड विश्वास दांडेकर यांनी केलेली आहे. ‘ग्रंथवेध भाग-१’ असे या पुस्तकाला म्हटलेले असून इतर निवडक प्रस्तावना भाग-२ मध्ये समाविष्ट करण्यात येणार आहेत.

===कुरंदकरांच्या प्रस्तावना लाभलेली व ग्रंथवेध-१ मधे उल्लेखलेली पुस्तके===
* अमेरिकन निग्रो साहित्य आणि संस्कृती (जनार्दन वाघमारे) 
* चक्रपाणी (रा.चिं. ढेरे)
* चलो कलकत्ता (बिमल मित्र)
* महाडचा मुक्तिसंग्राम (झुंबरलाल कांबळे-राम बिवलकर)
* लोकायत (स.रा.गाडगीळ) 
* श्रीमान योगी (रणजित देसाई) : सत्तर पानी प्रस्तावना
* संस्कृती (इरावती कर्वे)
* हिमालयाची सावली (वसंत कानेटकर)

==इतर लेखन==
* मनुस्मृती : कंटेंपररी थॉट्स (मराठी अनुवाद-मधुकर देशपांडे) 
* डॉ. [[सर्वपल्ली राधाकृष्णन]]

==पुरस्कार==
' [[धार आणि काठ]]' या पुस्तकाला महाराष्ट्र राज्य पुरस्कार मिळाला. 

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
* [http://www.maayboli.com/hitguj/messages/103385/49725.html?1057251667 राष्ट्रीय एकात्मता आणि इतिहासाचा अभ्यासक्रम]
* [http://blogs.sify.com/blog_display.php?blogid=1455&amp;pid=4223 रणजीत देसाई लिखित 'श्रीमान योगी' या पुस्तकास नरहर कुरुंदकर यांनी दिलेल्या प्रस्तावनेचे स्वैर इंग्रजी भाषांतर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311032211/http://blogs.sify.com/blog_display.php?blogid=1455&amp;pid=4223 |date=2007-03-11 }}
* [http://www.manogat.com/search/node/%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A4%B0+%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%95%E0%A4%B0 मनोगतवरील चर्चा]{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Ghate Pankaj.  [http://www.aksharnama.com/client/article_detail/1007 मी नरहर कुरुंदकरांकडे कसं पाहतो! (पूर्वार्ध)] 
* Ghate Pankaj.  [http://www.aksharnama.com/client/article_detail/1009 मी कुरुंदकरांकडे कसं पाहतो! (उत्तरार्ध)]

{{मराठी साहित्यिक}}

[[वर्ग:नांदेड जिल्हा]]
[[वर्ग:मराठी साहित्यिक|कुरुंदकर, नरहर]]
[[वर्ग:मराठी समीक्षक|कुरुंदकर, नरहर]]
[[वर्ग:मराठी लेखक|कुरुंदकर, नरहर]]
[[वर्ग:इ.स. १९३२ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९८२ मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>pb7fyag7yzwzgryxds7vv43geu20ffn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692757</id>
      <parentid>2692755</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T12:55:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17424" sha1="gpybkjcjzz9ccez2g3soqyc1ftjwwp5" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट साहित्यिक
 | नाव = 
 | चित्र = 
 | चित्र_रुंदी = 
 | चित्र_शीर्षक = 
 | पूर्ण_नाव = आचार्य नरहर कुरुंदकर
 | टोपण_नाव = 
 | जन्म_दिनांक = १५ जुलै,१९३२
 | जन्म_स्थान = नांदापूर जि.परभणी
 | मृत्यू_दिनांक = १० फेब्रुवारी, १९८२
 | मृत्यू_स्थान = औरंगाबाद
 | कार्यक्षेत्र = अखंड महाराष्ट्र
 | राष्ट्रीयत्व = भारतीय
 | धर्म = हिंदू
 | भाषा = मराठी
 | कार्यकाळ = 
 | साहित्य_प्रकार = 
 | विषय = 
 | चळवळ = 
 | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = 
 | प्रभाव = 
 | प्रभावित = 
 | पुरस्कार = 
 | वडील_नाव = 
 | आई_नाव = 
 | पती_नाव = 
 | पत्नी_नाव = 
 | अपत्ये = प्रा. श्यामल पत्की
 | स्वाक्षरी_चित्र = 
 | संकेतस्थळ_दुवा = 
 | तळटिपा = 
 }}

'''आचार्य नरहर कुरुंदकर''' ([[१५ जुलै]], [[इ.स. १९३२]] - [[१० फेब्रुवारी]], [[इ.स. १९८२]]) हे मराठी भाषा व साहित्याचे समीक्षक, आणि समाजचिंतक होते. ते एक प्रभावी वक्ते होते.

त्यांनी [[प्रतिभा निकेतन माध्यमिक विद्यालय, नांदेड]]‎ येथे शिक्षक म्हणून तर [[नांदेड एज्युकेशन सोसायटी]]चे [[पीपल्स कॉलेज, नांदेड]] येथे प्राचार्यपद भूषविले होते. विशेष बाब म्हणजे [[अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन|अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे]] अध्यक्षपद दोनदा बिनविरोध त्यांच्याकडे येऊनही त्यांनी त्याला नम्रपणे नकार दिला होता.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://www.loksatta.com/daily/20090210/vishesh.htm | title=स्व. नरहर कुरुंदकर समज आणि गैरसमज | प्रकाशक=लोकसत्ता | दिनांक=१० फेब्रुवारी २००९ | ॲक्सेसदिनांक=१५ फेब्रुवारी २०१४ | भाषा=मराठी | लेखक=मधु जामकर | archive-date=2016-03-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160309094229/http://www.loksatta.com/daily/20090210/vishesh.htm | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

{{कॉमन्स|Category:Books_by_Narhar_Kurundkar}}

== व्यक्तिगत जीवन ==

हिंगोली जिल्ह्यातील कुरुंदा हे त्यांचे मूळ गाव.
नरहर कुरुंदकरांचा [[विवाह]] प्रभावती यांच्याशी झाला होता. या दांपत्याला एक मुलगा आणि तीन मुली अशी अपत्ये होती.
* प्रभावती कुरुंदकरांचा [[मृत्यू]] ९ [[जानेवारी]] [[इ.स. २०१०]] या दिवशी झाला. 
त्यांच्या एका मुलीचे नाव [[श्यामल पत्की]] आहे.

==कारकीर्द==
{{विस्तार}}

==प्रतिष्ठान==
कुरुंदकरांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ [[नांदेड]] शहरात त्यांच्या नावाचे ’[[नरहर कुरुंदकर प्रतिष्ठान]]’ स्थापन (२०१०) झाले आहे. श्यामल पत्की या प्रतिष्ठानच्या संस्थापक [[अध्यक्ष]] आहेत. २०१० साली, [[नांदेड एज्युकेशन सोसायटी|नांदेड एज्युकेशन सोसायटी व नरहर कुरुंदकर प्रतिष्ठानच्या संयुक्त प्रकल्प म्हणून]] सोसायटीच्या [[स्वामी रामानंद तीर्थ]] संशोधन केंद्रात नरहर कुरुंदकर प्रगत अध्ययन व संशोधन केंद्र सुरू केले आहे. नांदेड एज्यूकेशन सोसायटीने दिलेल्या दिड एकर जागेवर &lt;ref&gt;किरकोळ बदल&lt;/ref&gt;२०१० साली महाराष्ट्र शासनातर्फे नरहर कुरुंदकर स्मारकाची घोषणा केली असून त्यापैकी दोन कोटीच्या पहिल्या फेजचे बांधकाम पूर्ण झाले असून सध्या तिथून संस्थेचे कार्य सुरू आहे. स्मारकाच्या ऊर्वरीत बांधकामाच्या १५ कोटीच्या प्रस्तावास शासनाने मार्च २०२४ मध्ये मान्यता दिली असून लवकरच प्रत्यक्ष बांधकामास सुरुवात होईल. अभ्यास केंद्रातर्फे विविध विषयासंबधी मान्यवरांच्या मासिक व्याख्यानाचे नियमित आयोजन केले जाते. तसेच विविधक्षेत्रात काम करणाऱ्या दोन संशोधकांना त्यांच्या प्रकल्पासाठी १५ जुलै रौजी शिष्यवृत्ती घोषीत केली जाते. संशोधनवृत्तीसाठी शैक्षणिक अर्हतेतीची अट नसल्याने अनेक नवे प्रकल्प मार्गी लागले आहेत. शिष्यवृत्ती मिळाल्यापासून दोन वर्षात प्रकल्प सादर करणे एवढीच अट आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.narharkurundkar.in/kurundkar-fellowship/|title=Kurundkar Fellowship – Narhar Kurundkar Pratishthan|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2020-02-10|archive-date=2019-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190909095406/http://www.narharkurundkar.in/kurundkar-fellowship/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

आतापर्यंत पूर्ण झालेले प्रकल्प :
* दासोपंतांच्या पदरचनांचा सांगीतिक व वाङ्‌मयीन अभ्यास
* मराठ्यांचा इतिहास-कुरुंदकरांची भूमिका, ई.१२ प्रकल्प पूर्ण झाले आहेत.

या प्रतिष्ठानच्या वतीने ४२ वर्षापासुन दरवर्षी ८-१० फेब्रुवारी दरम्यान  &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=narharkundkar.com|title=narharkurundkarratisthan.com|url-status=live}}&lt;/ref&gt;व्याख्यानमाला आयोजित केली जाते.. आतापर्यंत (२०२४) येथे [[अशोक वाजपेयी]], [[गंगाधर गाडगीळ]], डॉ.[[जयंत नारळीकर]], [[दुर्गा भागवत]], [[भालचंद्र फडके]], डॉ.[[म.द. हातकणंगलेकर]], डॉ.[[य.दि. फडके]], डॉ.[[यशवंत सुमंत]], डॉ.[[सदानंद मोरे]]  आदींची व्याख्याने झाली आहेत.

==कुरुंदकरांचे स्मारक==
कुरुंदकरांसह [[विनोबा भावे]], [[वसंतदादा पाटील]], [[बालगंधर्व]], [[जी.डी. बापू लाड]], [[नागनाथ‍अण्णा नायकवडी]], बाळासाहेब देसाई (सातारा), भाई सावंत, [[बाळासाहेब सावंत]] (रत्‍नागिरी), [[चिंतामणराव देशमुख]], [[संताजी घोरपडे]], [[मारोतराव कन्नमवार]], आदी व्यक्तीची स्मारके उभारण्याचे महाराष्ट्रातील काँग्रेस सरकारने ठरवले होते, पण यांतील एकही स्मारक पूर्णत्वास गेले नाही.

==प्रकाशित साहित्य==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  
|- 
! width=&quot;30%&quot;| नाव
! width=&quot;20%&quot;| साहित्यप्रकार
! width=&quot;30%&quot;| प्रकाशन
! width=&quot;20%&quot;| प्रकाशन वर्ष (इ.स.)
|- 
| [[अभयारण्य (पुस्तक)|अभयारण्य]]|| ||  इंद्रायणी साहित्य || 
|-  
| [[आकलन]]|| व्यक्तिचित्रे||   देशमुख आणि कंपनी|| 
|-  
| [[जागर]]|| लेखसंग्रह (राजकीय)||  देशमुख आणि कंपनी || 
|- 
| [[थेंब अत्तराचे]]|| ||  देशमुख आणि कंपनी|| 
|-  
| [[धार आणि काठ]]|| || देशमुख आणि कंपनी  || 
|-  
| निवडक कुरंदकर ग्रंथवेध भाग १, २ (संपादक विश्वास दांडेकर) ||निवडक प्रस्तावनांचा संग्रह|| देशमुख आणि कंपनी  || 
|- 
| निवडक पत्रे-नरहर कुरुंदकर (संपादक- जया दडकर) || ||  || 
|- 
| पं.नेहरू-एक मागोवा (सहलेखक- डॉ. एन.जी. राजूरकर) || ||  || 
|- 
| परिचय[https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%AF]|| ||   इंद्रायणी साहित्य|| १५ जुलै १९८७
|- 
| पायवाट[https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9F]|| ||  मॅजेस्टिक बुक स्टॉल|| ऑगस्ट १९७४
|- 
| भजन || ||  || 
|- 
| मनुस्मृती (इंग्रजी)|| ||  || 
|-  
| [[मागोवा]]|| ||  देशमुख आणि कंपनी || 
|-  
| [[रूपवेध]]|| ||  देशमुख आणि कंपनी || 
|- 
| [[रंगशाळा]]|| ||  देशमुख आणि कंपनी|| 
|- 
| [[शिवरात्र]]|| ||  ||  
|- 
| छत्रपती शिवाजी महाराज जीवन-रहस्य || ||  || 
|-
| [[हैदराबाद]] : विमोचन आणि [[s:हैदराबाद_विमोचन_आणि_विसर्जन|विसर्जन]]|| ||  ||  
|-
|वाटचाल[https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9F%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2] 
|
|इंद्रायणी साहित्य
|१० फेब्रुवारी १९८८
|}
[[commons:Category:Books_by_Narhar_Kurundkar|नरहर कुरुंदकर लिखित पुस्तके ऑनलाइन वाचण्यासाठी]]

==प्रस्तावना लेखन==
कुरुंदकरांनी अनेक पुस्तकांना प्रदीर्घ प्रस्तावना लिहिल्या आहेत. त्‍यांनी लिहिलेल्या प्रस्तावनांमधून आठ प्रस्तावनांची निवड करून ‘निवडक नरहर कुरूंदर’ हे संपादित पुस्तक आकाराला आलेले आहे. ‘देशमुख आणि कंपनी’ने प्रकाशित केलेल्या या पुस्तकातील प्रस्तावनांची निवड विश्वास दांडेकर यांनी केलेली आहे. ‘ग्रंथवेध भाग-१’ असे या पुस्तकाला म्हटलेले असून इतर निवडक प्रस्तावना भाग-२ मध्ये समाविष्ट करण्यात येणार आहेत.

===कुरंदकरांच्या प्रस्तावना लाभलेली व ग्रंथवेध-१ मधे उल्लेखलेली पुस्तके===
* अमेरिकन निग्रो साहित्य आणि संस्कृती (जनार्दन वाघमारे) 
* चक्रपाणी (रा.चिं. ढेरे)
* चलो कलकत्ता (बिमल मित्र)
* महाडचा मुक्तिसंग्राम (झुंबरलाल कांबळे-राम बिवलकर)
* लोकायत (स.रा.गाडगीळ) 
* श्रीमान योगी (रणजित देसाई) : सत्तर पानी प्रस्तावना
* संस्कृती (इरावती कर्वे)
* हिमालयाची सावली (वसंत कानेटकर)

==इतर लेखन==
* मनुस्मृती : कंटेंपररी थॉट्स (मराठी अनुवाद-मधुकर देशपांडे) 
* डॉ. [[सर्वपल्ली राधाकृष्णन]]

==पुरस्कार==
' [[धार आणि काठ]]' या पुस्तकाला महाराष्ट्र राज्य पुरस्कार मिळाला. 

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
* [http://www.maayboli.com/hitguj/messages/103385/49725.html?1057251667 राष्ट्रीय एकात्मता आणि इतिहासाचा अभ्यासक्रम]
* [http://blogs.sify.com/blog_display.php?blogid=1455&amp;pid=4223 रणजीत देसाई लिखित 'श्रीमान योगी' या पुस्तकास नरहर कुरुंदकर यांनी दिलेल्या प्रस्तावनेचे स्वैर इंग्रजी भाषांतर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311032211/http://blogs.sify.com/blog_display.php?blogid=1455&amp;pid=4223 |date=2007-03-11 }}
* [http://www.manogat.com/search/node/%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A4%B0+%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%95%E0%A4%B0 मनोगतवरील चर्चा]{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Ghate Pankaj.  [http://www.aksharnama.com/client/article_detail/1007 मी नरहर कुरुंदकरांकडे कसं पाहतो! (पूर्वार्ध)] 
* Ghate Pankaj.  [http://www.aksharnama.com/client/article_detail/1009 मी कुरुंदकरांकडे कसं पाहतो! (उत्तरार्ध)]

{{मराठी साहित्यिक}}

[[वर्ग:नांदेड जिल्हा]]
[[वर्ग:मराठी साहित्यिक|कुरुंदकर, नरहर]]
[[वर्ग:मराठी समीक्षक|कुरुंदकर, नरहर]]
[[वर्ग:मराठी लेखक|कुरुंदकर, नरहर]]
[[वर्ग:इ.स. १९३२ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९८२ मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>gpybkjcjzz9ccez2g3soqyc1ftjwwp5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692758</id>
      <parentid>2692757</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T12:56:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17495" sha1="tkjfp8ntbl5ecpv76sym3v57m67ruve" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट साहित्यिक
 | नाव = 
 | चित्र = 
 | चित्र_रुंदी = 
 | चित्र_शीर्षक = 
 | पूर्ण_नाव = आचार्य नरहर कुरुंदकर
 | टोपण_नाव = 
 | जन्म_दिनांक = १५ जुलै,१९३२
 | जन्म_स्थान = नांदापूर जि.परभणी
 | मृत्यू_दिनांक = १० फेब्रुवारी, १९८२
 | मृत्यू_स्थान = औरंगाबाद
 | कार्यक्षेत्र = अखंड महाराष्ट्र
 | राष्ट्रीयत्व = भारतीय
 | धर्म = हिंदू
 | भाषा = मराठी
 | कार्यकाळ = 
 | साहित्य_प्रकार = 
 | विषय = तत्वज्ञान
 | चळवळ = 
 | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = 
 | प्रभाव = ना.गो.नांदापूरकर
 | प्रभावित = 
 | पुरस्कार = 
 | वडील_नाव = 
 | आई_नाव = 
 | पती_नाव = 
 | पत्नी_नाव = 
 | अपत्ये = प्रा. श्यामल पत्की
 | स्वाक्षरी_चित्र = 
 | संकेतस्थळ_दुवा = 
 | तळटिपा = 
 }}

'''आचार्य नरहर कुरुंदकर''' ([[१५ जुलै]], [[इ.स. १९३२]] - [[१० फेब्रुवारी]], [[इ.स. १९८२]]) हे मराठी भाषा व साहित्याचे समीक्षक, आणि समाजचिंतक होते. ते एक प्रभावी वक्ते होते.

त्यांनी [[प्रतिभा निकेतन माध्यमिक विद्यालय, नांदेड]]‎ येथे शिक्षक म्हणून तर [[नांदेड एज्युकेशन सोसायटी]]चे [[पीपल्स कॉलेज, नांदेड]] येथे प्राचार्यपद भूषविले होते. विशेष बाब म्हणजे [[अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन|अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे]] अध्यक्षपद दोनदा बिनविरोध त्यांच्याकडे येऊनही त्यांनी त्याला नम्रपणे नकार दिला होता.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://www.loksatta.com/daily/20090210/vishesh.htm | title=स्व. नरहर कुरुंदकर समज आणि गैरसमज | प्रकाशक=लोकसत्ता | दिनांक=१० फेब्रुवारी २००९ | ॲक्सेसदिनांक=१५ फेब्रुवारी २०१४ | भाषा=मराठी | लेखक=मधु जामकर | archive-date=2016-03-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160309094229/http://www.loksatta.com/daily/20090210/vishesh.htm | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

{{कॉमन्स|Category:Books_by_Narhar_Kurundkar}}

== व्यक्तिगत जीवन ==

हिंगोली जिल्ह्यातील कुरुंदा हे त्यांचे मूळ गाव.
नरहर कुरुंदकरांचा [[विवाह]] प्रभावती यांच्याशी झाला होता. या दांपत्याला एक मुलगा आणि तीन मुली अशी अपत्ये होती.
* प्रभावती कुरुंदकरांचा [[मृत्यू]] ९ [[जानेवारी]] [[इ.स. २०१०]] या दिवशी झाला. 
त्यांच्या एका मुलीचे नाव [[श्यामल पत्की]] आहे.

==कारकीर्द==
{{विस्तार}}

==प्रतिष्ठान==
कुरुंदकरांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ [[नांदेड]] शहरात त्यांच्या नावाचे ’[[नरहर कुरुंदकर प्रतिष्ठान]]’ स्थापन (२०१०) झाले आहे. श्यामल पत्की या प्रतिष्ठानच्या संस्थापक [[अध्यक्ष]] आहेत. २०१० साली, [[नांदेड एज्युकेशन सोसायटी|नांदेड एज्युकेशन सोसायटी व नरहर कुरुंदकर प्रतिष्ठानच्या संयुक्त प्रकल्प म्हणून]] सोसायटीच्या [[स्वामी रामानंद तीर्थ]] संशोधन केंद्रात नरहर कुरुंदकर प्रगत अध्ययन व संशोधन केंद्र सुरू केले आहे. नांदेड एज्यूकेशन सोसायटीने दिलेल्या दिड एकर जागेवर &lt;ref&gt;किरकोळ बदल&lt;/ref&gt;२०१० साली महाराष्ट्र शासनातर्फे नरहर कुरुंदकर स्मारकाची घोषणा केली असून त्यापैकी दोन कोटीच्या पहिल्या फेजचे बांधकाम पूर्ण झाले असून सध्या तिथून संस्थेचे कार्य सुरू आहे. स्मारकाच्या ऊर्वरीत बांधकामाच्या १५ कोटीच्या प्रस्तावास शासनाने मार्च २०२४ मध्ये मान्यता दिली असून लवकरच प्रत्यक्ष बांधकामास सुरुवात होईल. अभ्यास केंद्रातर्फे विविध विषयासंबधी मान्यवरांच्या मासिक व्याख्यानाचे नियमित आयोजन केले जाते. तसेच विविधक्षेत्रात काम करणाऱ्या दोन संशोधकांना त्यांच्या प्रकल्पासाठी १५ जुलै रौजी शिष्यवृत्ती घोषीत केली जाते. संशोधनवृत्तीसाठी शैक्षणिक अर्हतेतीची अट नसल्याने अनेक नवे प्रकल्प मार्गी लागले आहेत. शिष्यवृत्ती मिळाल्यापासून दोन वर्षात प्रकल्प सादर करणे एवढीच अट आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.narharkurundkar.in/kurundkar-fellowship/|title=Kurundkar Fellowship – Narhar Kurundkar Pratishthan|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2020-02-10|archive-date=2019-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190909095406/http://www.narharkurundkar.in/kurundkar-fellowship/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

आतापर्यंत पूर्ण झालेले प्रकल्प :
* दासोपंतांच्या पदरचनांचा सांगीतिक व वाङ्‌मयीन अभ्यास
* मराठ्यांचा इतिहास-कुरुंदकरांची भूमिका, ई.१२ प्रकल्प पूर्ण झाले आहेत.

या प्रतिष्ठानच्या वतीने ४२ वर्षापासुन दरवर्षी ८-१० फेब्रुवारी दरम्यान  &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=narharkundkar.com|title=narharkurundkarratisthan.com|url-status=live}}&lt;/ref&gt;व्याख्यानमाला आयोजित केली जाते.. आतापर्यंत (२०२४) येथे [[अशोक वाजपेयी]], [[गंगाधर गाडगीळ]], डॉ.[[जयंत नारळीकर]], [[दुर्गा भागवत]], [[भालचंद्र फडके]], डॉ.[[म.द. हातकणंगलेकर]], डॉ.[[य.दि. फडके]], डॉ.[[यशवंत सुमंत]], डॉ.[[सदानंद मोरे]]  आदींची व्याख्याने झाली आहेत.

==कुरुंदकरांचे स्मारक==
कुरुंदकरांसह [[विनोबा भावे]], [[वसंतदादा पाटील]], [[बालगंधर्व]], [[जी.डी. बापू लाड]], [[नागनाथ‍अण्णा नायकवडी]], बाळासाहेब देसाई (सातारा), भाई सावंत, [[बाळासाहेब सावंत]] (रत्‍नागिरी), [[चिंतामणराव देशमुख]], [[संताजी घोरपडे]], [[मारोतराव कन्नमवार]], आदी व्यक्तीची स्मारके उभारण्याचे महाराष्ट्रातील काँग्रेस सरकारने ठरवले होते, पण यांतील एकही स्मारक पूर्णत्वास गेले नाही.

==प्रकाशित साहित्य==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  
|- 
! width=&quot;30%&quot;| नाव
! width=&quot;20%&quot;| साहित्यप्रकार
! width=&quot;30%&quot;| प्रकाशन
! width=&quot;20%&quot;| प्रकाशन वर्ष (इ.स.)
|- 
| [[अभयारण्य (पुस्तक)|अभयारण्य]]|| ||  इंद्रायणी साहित्य || 
|-  
| [[आकलन]]|| व्यक्तिचित्रे||   देशमुख आणि कंपनी|| 
|-  
| [[जागर]]|| लेखसंग्रह (राजकीय)||  देशमुख आणि कंपनी || 
|- 
| [[थेंब अत्तराचे]]|| ||  देशमुख आणि कंपनी|| 
|-  
| [[धार आणि काठ]]|| || देशमुख आणि कंपनी  || 
|-  
| निवडक कुरंदकर ग्रंथवेध भाग १, २ (संपादक विश्वास दांडेकर) ||निवडक प्रस्तावनांचा संग्रह|| देशमुख आणि कंपनी  || 
|- 
| निवडक पत्रे-नरहर कुरुंदकर (संपादक- जया दडकर) || ||  || 
|- 
| पं.नेहरू-एक मागोवा (सहलेखक- डॉ. एन.जी. राजूरकर) || ||  || 
|- 
| परिचय[https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%AF]|| ||   इंद्रायणी साहित्य|| १५ जुलै १९८७
|- 
| पायवाट[https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9F]|| ||  मॅजेस्टिक बुक स्टॉल|| ऑगस्ट १९७४
|- 
| भजन || ||  || 
|- 
| मनुस्मृती (इंग्रजी)|| ||  || 
|-  
| [[मागोवा]]|| ||  देशमुख आणि कंपनी || 
|-  
| [[रूपवेध]]|| ||  देशमुख आणि कंपनी || 
|- 
| [[रंगशाळा]]|| ||  देशमुख आणि कंपनी|| 
|- 
| [[शिवरात्र]]|| ||  ||  
|- 
| छत्रपती शिवाजी महाराज जीवन-रहस्य || ||  || 
|-
| [[हैदराबाद]] : विमोचन आणि [[s:हैदराबाद_विमोचन_आणि_विसर्जन|विसर्जन]]|| ||  ||  
|-
|वाटचाल[https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9F%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2] 
|
|इंद्रायणी साहित्य
|१० फेब्रुवारी १९८८
|}
[[commons:Category:Books_by_Narhar_Kurundkar|नरहर कुरुंदकर लिखित पुस्तके ऑनलाइन वाचण्यासाठी]]

==प्रस्तावना लेखन==
कुरुंदकरांनी अनेक पुस्तकांना प्रदीर्घ प्रस्तावना लिहिल्या आहेत. त्‍यांनी लिहिलेल्या प्रस्तावनांमधून आठ प्रस्तावनांची निवड करून ‘निवडक नरहर कुरूंदर’ हे संपादित पुस्तक आकाराला आलेले आहे. ‘देशमुख आणि कंपनी’ने प्रकाशित केलेल्या या पुस्तकातील प्रस्तावनांची निवड विश्वास दांडेकर यांनी केलेली आहे. ‘ग्रंथवेध भाग-१’ असे या पुस्तकाला म्हटलेले असून इतर निवडक प्रस्तावना भाग-२ मध्ये समाविष्ट करण्यात येणार आहेत.

===कुरंदकरांच्या प्रस्तावना लाभलेली व ग्रंथवेध-१ मधे उल्लेखलेली पुस्तके===
* अमेरिकन निग्रो साहित्य आणि संस्कृती (जनार्दन वाघमारे) 
* चक्रपाणी (रा.चिं. ढेरे)
* चलो कलकत्ता (बिमल मित्र)
* महाडचा मुक्तिसंग्राम (झुंबरलाल कांबळे-राम बिवलकर)
* लोकायत (स.रा.गाडगीळ) 
* श्रीमान योगी (रणजित देसाई) : सत्तर पानी प्रस्तावना
* संस्कृती (इरावती कर्वे)
* हिमालयाची सावली (वसंत कानेटकर)

==इतर लेखन==
* मनुस्मृती : कंटेंपररी थॉट्स (मराठी अनुवाद-मधुकर देशपांडे) 
* डॉ. [[सर्वपल्ली राधाकृष्णन]]

==पुरस्कार==
' [[धार आणि काठ]]' या पुस्तकाला महाराष्ट्र राज्य पुरस्कार मिळाला. 

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
* [http://www.maayboli.com/hitguj/messages/103385/49725.html?1057251667 राष्ट्रीय एकात्मता आणि इतिहासाचा अभ्यासक्रम]
* [http://blogs.sify.com/blog_display.php?blogid=1455&amp;pid=4223 रणजीत देसाई लिखित 'श्रीमान योगी' या पुस्तकास नरहर कुरुंदकर यांनी दिलेल्या प्रस्तावनेचे स्वैर इंग्रजी भाषांतर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311032211/http://blogs.sify.com/blog_display.php?blogid=1455&amp;pid=4223 |date=2007-03-11 }}
* [http://www.manogat.com/search/node/%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A4%B0+%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%95%E0%A4%B0 मनोगतवरील चर्चा]{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Ghate Pankaj.  [http://www.aksharnama.com/client/article_detail/1007 मी नरहर कुरुंदकरांकडे कसं पाहतो! (पूर्वार्ध)] 
* Ghate Pankaj.  [http://www.aksharnama.com/client/article_detail/1009 मी कुरुंदकरांकडे कसं पाहतो! (उत्तरार्ध)]

{{मराठी साहित्यिक}}

[[वर्ग:नांदेड जिल्हा]]
[[वर्ग:मराठी साहित्यिक|कुरुंदकर, नरहर]]
[[वर्ग:मराठी समीक्षक|कुरुंदकर, नरहर]]
[[वर्ग:मराठी लेखक|कुरुंदकर, नरहर]]
[[वर्ग:इ.स. १९३२ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९८२ मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>tkjfp8ntbl5ecpv76sym3v57m67ruve</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692759</id>
      <parentid>2692758</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T12:57:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* व्यक्तिगत जीवन */</comment>
      <origin>2692759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17573" sha1="ixuuzvsn1h1k5avue54v2thxodtkz1k" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट साहित्यिक
 | नाव = 
 | चित्र = 
 | चित्र_रुंदी = 
 | चित्र_शीर्षक = 
 | पूर्ण_नाव = आचार्य नरहर कुरुंदकर
 | टोपण_नाव = 
 | जन्म_दिनांक = १५ जुलै,१९३२
 | जन्म_स्थान = नांदापूर जि.परभणी
 | मृत्यू_दिनांक = १० फेब्रुवारी, १९८२
 | मृत्यू_स्थान = औरंगाबाद
 | कार्यक्षेत्र = अखंड महाराष्ट्र
 | राष्ट्रीयत्व = भारतीय
 | धर्म = हिंदू
 | भाषा = मराठी
 | कार्यकाळ = 
 | साहित्य_प्रकार = 
 | विषय = तत्वज्ञान
 | चळवळ = 
 | प्रसिद्ध_साहित्यकृती = 
 | प्रभाव = ना.गो.नांदापूरकर
 | प्रभावित = 
 | पुरस्कार = 
 | वडील_नाव = 
 | आई_नाव = 
 | पती_नाव = 
 | पत्नी_नाव = 
 | अपत्ये = प्रा. श्यामल पत्की
 | स्वाक्षरी_चित्र = 
 | संकेतस्थळ_दुवा = 
 | तळटिपा = 
 }}

'''आचार्य नरहर कुरुंदकर''' ([[१५ जुलै]], [[इ.स. १९३२]] - [[१० फेब्रुवारी]], [[इ.स. १९८२]]) हे मराठी भाषा व साहित्याचे समीक्षक, आणि समाजचिंतक होते. ते एक प्रभावी वक्ते होते.

त्यांनी [[प्रतिभा निकेतन माध्यमिक विद्यालय, नांदेड]]‎ येथे शिक्षक म्हणून तर [[नांदेड एज्युकेशन सोसायटी]]चे [[पीपल्स कॉलेज, नांदेड]] येथे प्राचार्यपद भूषविले होते. विशेष बाब म्हणजे [[अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन|अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे]] अध्यक्षपद दोनदा बिनविरोध त्यांच्याकडे येऊनही त्यांनी त्याला नम्रपणे नकार दिला होता.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा=http://www.loksatta.com/daily/20090210/vishesh.htm | title=स्व. नरहर कुरुंदकर समज आणि गैरसमज | प्रकाशक=लोकसत्ता | दिनांक=१० फेब्रुवारी २००९ | ॲक्सेसदिनांक=१५ फेब्रुवारी २०१४ | भाषा=मराठी | लेखक=मधु जामकर | archive-date=2016-03-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160309094229/http://www.loksatta.com/daily/20090210/vishesh.htm | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

{{कॉमन्स|Category:Books_by_Narhar_Kurundkar}}

== व्यक्तिगत जीवन ==

हिंगोली जिल्ह्यातील कुरुंदा हे त्यांचे मूळ गाव.
नरहर कुरुंदकरांचा [[विवाह]] प्रभावती यांच्याशी झाला होता. या दांपत्याला एक मुलगा आणि तीन मुली अशी अपत्ये होती.
* प्रभावती कुरुंदकरांचा [[मृत्यू]] ९ [[जानेवारी]] [[इ.स. २०१०]] या दिवशी झाला. 
त्यांच्या एका मुलीचे नाव [[श्यामल पत्की]] आहे, दुसऱ्या मुलीचे नांव वीणा देव.

==कारकीर्द==
{{विस्तार}}

==प्रतिष्ठान==
कुरुंदकरांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ [[नांदेड]] शहरात त्यांच्या नावाचे ’[[नरहर कुरुंदकर प्रतिष्ठान]]’ स्थापन (२०१०) झाले आहे. श्यामल पत्की या प्रतिष्ठानच्या संस्थापक [[अध्यक्ष]] आहेत. २०१० साली, [[नांदेड एज्युकेशन सोसायटी|नांदेड एज्युकेशन सोसायटी व नरहर कुरुंदकर प्रतिष्ठानच्या संयुक्त प्रकल्प म्हणून]] सोसायटीच्या [[स्वामी रामानंद तीर्थ]] संशोधन केंद्रात नरहर कुरुंदकर प्रगत अध्ययन व संशोधन केंद्र सुरू केले आहे. नांदेड एज्यूकेशन सोसायटीने दिलेल्या दिड एकर जागेवर &lt;ref&gt;किरकोळ बदल&lt;/ref&gt;२०१० साली महाराष्ट्र शासनातर्फे नरहर कुरुंदकर स्मारकाची घोषणा केली असून त्यापैकी दोन कोटीच्या पहिल्या फेजचे बांधकाम पूर्ण झाले असून सध्या तिथून संस्थेचे कार्य सुरू आहे. स्मारकाच्या ऊर्वरीत बांधकामाच्या १५ कोटीच्या प्रस्तावास शासनाने मार्च २०२४ मध्ये मान्यता दिली असून लवकरच प्रत्यक्ष बांधकामास सुरुवात होईल. अभ्यास केंद्रातर्फे विविध विषयासंबधी मान्यवरांच्या मासिक व्याख्यानाचे नियमित आयोजन केले जाते. तसेच विविधक्षेत्रात काम करणाऱ्या दोन संशोधकांना त्यांच्या प्रकल्पासाठी १५ जुलै रौजी शिष्यवृत्ती घोषीत केली जाते. संशोधनवृत्तीसाठी शैक्षणिक अर्हतेतीची अट नसल्याने अनेक नवे प्रकल्प मार्गी लागले आहेत. शिष्यवृत्ती मिळाल्यापासून दोन वर्षात प्रकल्प सादर करणे एवढीच अट आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.narharkurundkar.in/kurundkar-fellowship/|title=Kurundkar Fellowship – Narhar Kurundkar Pratishthan|भाषा=en-US|ॲक्सेसदिनांक=2020-02-10|archive-date=2019-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190909095406/http://www.narharkurundkar.in/kurundkar-fellowship/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

आतापर्यंत पूर्ण झालेले प्रकल्प :
* दासोपंतांच्या पदरचनांचा सांगीतिक व वाङ्‌मयीन अभ्यास
* मराठ्यांचा इतिहास-कुरुंदकरांची भूमिका, ई.१२ प्रकल्प पूर्ण झाले आहेत.

या प्रतिष्ठानच्या वतीने ४२ वर्षापासुन दरवर्षी ८-१० फेब्रुवारी दरम्यान  &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=narharkundkar.com|title=narharkurundkarratisthan.com|url-status=live}}&lt;/ref&gt;व्याख्यानमाला आयोजित केली जाते.. आतापर्यंत (२०२४) येथे [[अशोक वाजपेयी]], [[गंगाधर गाडगीळ]], डॉ.[[जयंत नारळीकर]], [[दुर्गा भागवत]], [[भालचंद्र फडके]], डॉ.[[म.द. हातकणंगलेकर]], डॉ.[[य.दि. फडके]], डॉ.[[यशवंत सुमंत]], डॉ.[[सदानंद मोरे]]  आदींची व्याख्याने झाली आहेत.

==कुरुंदकरांचे स्मारक==
कुरुंदकरांसह [[विनोबा भावे]], [[वसंतदादा पाटील]], [[बालगंधर्व]], [[जी.डी. बापू लाड]], [[नागनाथ‍अण्णा नायकवडी]], बाळासाहेब देसाई (सातारा), भाई सावंत, [[बाळासाहेब सावंत]] (रत्‍नागिरी), [[चिंतामणराव देशमुख]], [[संताजी घोरपडे]], [[मारोतराव कन्नमवार]], आदी व्यक्तीची स्मारके उभारण्याचे महाराष्ट्रातील काँग्रेस सरकारने ठरवले होते, पण यांतील एकही स्मारक पूर्णत्वास गेले नाही.

==प्रकाशित साहित्य==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  
|- 
! width=&quot;30%&quot;| नाव
! width=&quot;20%&quot;| साहित्यप्रकार
! width=&quot;30%&quot;| प्रकाशन
! width=&quot;20%&quot;| प्रकाशन वर्ष (इ.स.)
|- 
| [[अभयारण्य (पुस्तक)|अभयारण्य]]|| ||  इंद्रायणी साहित्य || 
|-  
| [[आकलन]]|| व्यक्तिचित्रे||   देशमुख आणि कंपनी|| 
|-  
| [[जागर]]|| लेखसंग्रह (राजकीय)||  देशमुख आणि कंपनी || 
|- 
| [[थेंब अत्तराचे]]|| ||  देशमुख आणि कंपनी|| 
|-  
| [[धार आणि काठ]]|| || देशमुख आणि कंपनी  || 
|-  
| निवडक कुरंदकर ग्रंथवेध भाग १, २ (संपादक विश्वास दांडेकर) ||निवडक प्रस्तावनांचा संग्रह|| देशमुख आणि कंपनी  || 
|- 
| निवडक पत्रे-नरहर कुरुंदकर (संपादक- जया दडकर) || ||  || 
|- 
| पं.नेहरू-एक मागोवा (सहलेखक- डॉ. एन.जी. राजूरकर) || ||  || 
|- 
| परिचय[https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%AF]|| ||   इंद्रायणी साहित्य|| १५ जुलै १९८७
|- 
| पायवाट[https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9F]|| ||  मॅजेस्टिक बुक स्टॉल|| ऑगस्ट १९७४
|- 
| भजन || ||  || 
|- 
| मनुस्मृती (इंग्रजी)|| ||  || 
|-  
| [[मागोवा]]|| ||  देशमुख आणि कंपनी || 
|-  
| [[रूपवेध]]|| ||  देशमुख आणि कंपनी || 
|- 
| [[रंगशाळा]]|| ||  देशमुख आणि कंपनी|| 
|- 
| [[शिवरात्र]]|| ||  ||  
|- 
| छत्रपती शिवाजी महाराज जीवन-रहस्य || ||  || 
|-
| [[हैदराबाद]] : विमोचन आणि [[s:हैदराबाद_विमोचन_आणि_विसर्जन|विसर्जन]]|| ||  ||  
|-
|वाटचाल[https://mr.wikisource.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9F%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B2] 
|
|इंद्रायणी साहित्य
|१० फेब्रुवारी १९८८
|}
[[commons:Category:Books_by_Narhar_Kurundkar|नरहर कुरुंदकर लिखित पुस्तके ऑनलाइन वाचण्यासाठी]]

==प्रस्तावना लेखन==
कुरुंदकरांनी अनेक पुस्तकांना प्रदीर्घ प्रस्तावना लिहिल्या आहेत. त्‍यांनी लिहिलेल्या प्रस्तावनांमधून आठ प्रस्तावनांची निवड करून ‘निवडक नरहर कुरूंदर’ हे संपादित पुस्तक आकाराला आलेले आहे. ‘देशमुख आणि कंपनी’ने प्रकाशित केलेल्या या पुस्तकातील प्रस्तावनांची निवड विश्वास दांडेकर यांनी केलेली आहे. ‘ग्रंथवेध भाग-१’ असे या पुस्तकाला म्हटलेले असून इतर निवडक प्रस्तावना भाग-२ मध्ये समाविष्ट करण्यात येणार आहेत.

===कुरंदकरांच्या प्रस्तावना लाभलेली व ग्रंथवेध-१ मधे उल्लेखलेली पुस्तके===
* अमेरिकन निग्रो साहित्य आणि संस्कृती (जनार्दन वाघमारे) 
* चक्रपाणी (रा.चिं. ढेरे)
* चलो कलकत्ता (बिमल मित्र)
* महाडचा मुक्तिसंग्राम (झुंबरलाल कांबळे-राम बिवलकर)
* लोकायत (स.रा.गाडगीळ) 
* श्रीमान योगी (रणजित देसाई) : सत्तर पानी प्रस्तावना
* संस्कृती (इरावती कर्वे)
* हिमालयाची सावली (वसंत कानेटकर)

==इतर लेखन==
* मनुस्मृती : कंटेंपररी थॉट्स (मराठी अनुवाद-मधुकर देशपांडे) 
* डॉ. [[सर्वपल्ली राधाकृष्णन]]

==पुरस्कार==
' [[धार आणि काठ]]' या पुस्तकाला महाराष्ट्र राज्य पुरस्कार मिळाला. 

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
* [http://www.maayboli.com/hitguj/messages/103385/49725.html?1057251667 राष्ट्रीय एकात्मता आणि इतिहासाचा अभ्यासक्रम]
* [http://blogs.sify.com/blog_display.php?blogid=1455&amp;pid=4223 रणजीत देसाई लिखित 'श्रीमान योगी' या पुस्तकास नरहर कुरुंदकर यांनी दिलेल्या प्रस्तावनेचे स्वैर इंग्रजी भाषांतर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311032211/http://blogs.sify.com/blog_display.php?blogid=1455&amp;pid=4223 |date=2007-03-11 }}
* [http://www.manogat.com/search/node/%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A4%B0+%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%95%E0%A4%B0 मनोगतवरील चर्चा]{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Ghate Pankaj.  [http://www.aksharnama.com/client/article_detail/1007 मी नरहर कुरुंदकरांकडे कसं पाहतो! (पूर्वार्ध)] 
* Ghate Pankaj.  [http://www.aksharnama.com/client/article_detail/1009 मी कुरुंदकरांकडे कसं पाहतो! (उत्तरार्ध)]

{{मराठी साहित्यिक}}

[[वर्ग:नांदेड जिल्हा]]
[[वर्ग:मराठी साहित्यिक|कुरुंदकर, नरहर]]
[[वर्ग:मराठी समीक्षक|कुरुंदकर, नरहर]]
[[वर्ग:मराठी लेखक|कुरुंदकर, नरहर]]
[[वर्ग:इ.स. १९३२ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९८२ मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>ixuuzvsn1h1k5avue54v2thxodtkz1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>झी मराठी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14071</id>
    <revision>
      <id>2692774</id>
      <parentid>2691236</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:52:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38337-04</username>
        <id>184965</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-36754-63|~2026-36754-63]] ([[User talk:~2026-36754-63|चर्चा]])यांची आवृत्ती [[Special:Diff/2691236|2691236]] परतवली.</comment>
      <origin>2692774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37861" sha1="51v1fyxtgg5w00xfe2d622iz4puskfe" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी
|नाव             = झी मराठी
|चित्र             = Zee marathi logo 2025.jpg
|चित्रसाईज         = 200px
|चित्रमाहिती         = 
|चित्र२            = 
|चित्र२साईज        = 
|चित्र२माहिती        = 
|सुरुवात           = १५ ऑगस्ट १९९९
|शेवटचे_प्रसारण      = 
|चित्र_प्रकार         = 
|प्रेक्षक_संख्या        = 
|प्रेक्षक_संख्या_सध्या    = 
|प्रेक्षक_संख्या_माहिती   = 
|नेटवर्क            = 
|मालक            = [[झी एंटरटेनमेंट एंटरप्राइजेस]]
|ब्रीदवाक्य          = मी मराठी, झी मराठी
|देश              = [[भारत]]
|प्रसारण क्षेत्र        = 
|मुख्यालय          = १३५, कॉंटीनेंटल बिल्डींग, डॉ. ॲनी बेझंट मार्ग, [[वरळी]], [[मुंबई]], ४०००१८
|जुने नाव          = अल्फा टीव्ही मराठी
|बदललेले नाव       = 
|भगिनी वाहिनी       = [[झी युवा]], [[झी टॉकीज]], [[झी २४ तास]], [[झी वाजवा]], [[झी चित्रमंदिर]]
|प्रसारण वेळ        = दुपारी १ ते ३ आणि संध्या. ६.३० ते रात्री ११ (प्राइम टाइम)
|संकेतस्थळ         = http://www.zeemarathi.com
}}

'''झी मराठी''' ही [[झी एंटरटेनमेंट एंटरप्राइजेस]] समूहाच्या मालकीची भारतातील दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे. या वाहिनीची सुरुवात १५ ऑगस्ट १९९९ मध्ये झाली. २७ मार्च २००५ पर्यंत ही वाहिनी '''अल्फा टीव्ही मराठी''' या नावाने ओळखली जात होती. ही वाहिनी मराठी प्रेक्षकांमध्ये अत्यंत लोकप्रिय आहे. या वाहिनीवर दैनंदिन मालिका आणि कथाबाह्य कार्यक्रम दाखवले जातात. '''झी मराठी एचडी''' वाहिनी ही २० नोव्हेंबर २०१६ रोजी सुरू झाली. महिन्याच्या रविवारी [[झी मराठी महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात.

== लोगो ==
[[चित्र:Zee Marathi 2025.svg|100px]]
[[चित्र:Zee Marathi Official Logo.jpg|100px]]
[[चित्र:Zeemarathi.gif|100px]]

== माहिती ==
सुरुवातीला वाहिनीवर सोमवार ते शुक्रवार मालिका दाखवण्यात येत असे, पण १ जुलै २००७ पासून मालिका सोमवार ते शनिवार दाखवण्यास सुरुवात झाली. २४ जुलै २०१७ पासून झी मराठीने दुपारचा नवा प्राईम टाइम सुरू केला होता, परंतु त्यास लोकांचा प्रतिसाद न मिळाल्याने २५ नोव्हेंबर २०१७ रोजी हा प्राईम टाइम बंद करण्यात आला. १३ फेब्रुवारी २०२३ पासून &quot;आपली दुपार, झी मराठी दुपार&quot; नावाने पुन्हा दुपारी मालिका सुरू केल्या होत्या, पण कमी टीआरपी अभावी दुपारच्या मालिका २७ मे २०२३ रोजी बंद करण्यात आल्या. झी मराठी वाहिनीने ''[[जय मल्हार]]'' आणि ''[[एका लग्नाची दुसरी गोष्ट]]'' या मालिकांच्या एपिसोड्सवरून चित्रपट तयार केले आहेत.

कोरोना महामारीमुळे इतिहासात पहिल्यांदाच झी मराठीचे दैनंदिन कार्यक्रम २७ मार्च २०२० ला बंद करण्यात आले, परंतु ८ जून २०२० पासून नवीन लाॅकडाऊन विशेष मालिका सुरू करण्यात आल्या. तसेच १३ जुलै २०२० पासून दैनंदिन कार्यक्रम दाखवण्यास सुरुवात झाली. त्यामुळेच त्यादिवशी मराठी मनोरंजनाच्या शुभारंभानिमित्त संपूर्ण महाराष्ट्रात उत्सव साजरा करण्याचे झी मराठीकडून आवाहन करण्यात आले होते.

मुंबई पोलिसांना कामातून थोडी विश्रांती मिळावी म्हणून झी मराठी दरवर्षी '''स्वरतरंग''' हा कार्यक्रम आयोजित करत असे. एप्रिल २०१४ पासून झी मराठीने '''नक्षत्र''' या कार्यक्रमाद्वारे दर रविवारी मराठी रंगभूमीवरील अनेक प्रायोगिक आणि व्यावसायिक नाटके दाखवण्यास सुरुवात केली होती. त्यामुळे नक्षत्र कार्यक्रम अल्पावधीतच लोकप्रिय झाला. तसेच झी मराठीने ''[[नक्षत्रांचे देणे (कार्यक्रम)|नक्षत्रांचे देणे]]'' या कार्यक्रमातून जुन्या लोकप्रिय गायकांची गाणी सादर केली आहेत. ''[[मनोरंजनाचा अधिकमास]]'' याद्वारे झी मराठीतर्फे दरवर्षी मे अथवा ऑक्टोबर महिन्याच्या दर रविवारी मालिका प्रक्षेपित करण्यात येतात.

झी मराठी वाहिनीने ''[[झी मराठी दिशा]]'' हे पहिले साप्ताहिक वृत्तपत्र ९ डिसेंबर २०१७ रोजी सुरू केले, पण काही कारणास्तव १२ ऑक्टोबर २०१९ रोजी हे साप्ताहिक बंद करण्यात आले. याबरोबरच '''खाली डोकं वर पाय''' (लहान मुलांसाठी उन्हाळी सुट्टीतील मासिक), '''सुखकर्ता''' (गणेशोत्सव विशेष मासिक) आणि '''उत्सव नात्यांचा''' (दिवाळी विशेष मासिक) ही वार्षिक मासिके सुरू केली होती. तसेच नोव्हेंबर २०१५ साली महिला सक्षमीकरणासाठी झी मराठी जागृती हा नवा उपक्रम सुरू केला.

=== ॲप्लिकेशन्स ===
झी मराठीने मोबाईल ॲप्स देखील सुरू केले आहेत.
# झी मराठी ॲप (ओझी ॲप / [[झी फाईव्ह]] ॲप)
# तुमचं आमचं जमलं ॲप
# होम मिनिस्टर ॲप
# किसान अभिमान ॲप
# टॅलेंट ॲप

=== नाटक ===
झी मराठीने २०१८ पासून नाटकांची प्रस्तुती करण्यास सुरुवात केली.
# [[हॅम्लेट]]
# आरण्यक
# नटसम्राट
# अलबत्या गलबत्या
# एका लग्नाची पुढची गोष्ट
# तिला काही सांगायचंय!
# इडियट्स
# राजाला जावई हवा
# कापूसकोंड्याची गोष्ट
# झुंड
# तीसरे बादशाह हम!
# इब्लिस
# नियम व अटी लागू

== प्रसारित मालिका ==
=== दररोज ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! प्रसारित दिनांक
! मालिका
! वेळ
! रूपांतरण
|-
| २३ सप्टेंबर २०२४
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| दुपारी १ वाजता
| बंगाली मालिका कृष्णकोळी
|-
| २३ डिसेंबर २०२४
| [[लक्ष्मी निवास]]
| दुपारी १.३० वाजता
| कन्नड मालिका लक्ष्मी निवासा
|-
| १९ जानेवारी २०२६
| [[शुभ श्रावणी]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| तेलुगू मालिका अम्मायी गारू
|-
| १५ जून २०२६
| [[कृष्णाईच्या लेकी]]
| संध्या. ७ वाजता
| तेलुगू मालिका राधाम्मा कुथरू
|-
| ११ ऑगस्ट २०२५
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| हिंदी मालिका बडे अच्छे लगते हैं
|-
| १३ एप्रिल २०२६
| [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]]
| रात्री ८ वाजता
| तमिळ मालिका वीरा
|-
| १६ मार्च २०२६
| [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]]
| रात्री ८.३० वाजता
| तेलुगू मालिका वरुधिनी परिणायम
|-
| ३० जून २०२५
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
| तेलुगू मालिका मुत्याला मुग्गू
|-
| ११ ऑगस्ट २०२५
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| रात्री ९.३० वाजता
| बंगाली मालिका जगद्धात्री
|-
| २ जून २०२५
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
|
|-
| लवकरच...
| इच्छाधारी नागीण
| {{TBA}}
| हिंदी मालिका नागिन - वादों की अग्निपरीक्षा
|-
| १७ फेब्रुवारी २०२५
| [[तुला जपणार आहे]]
| रात्री १०.३० वाजता
| कन्नड मालिका ना निन्ना बिडलारे
|}

=== कथाबाह्य कार्यक्रम ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! प्रसारित दिनांक
! कथाबाह्य कार्यक्रम
! वार
! वेळ
|-
| ८ जून २०२०
| [[वेध भविष्याचा]]
| दररोज
| सकाळी ७ वाजता
|- 
| ९ ऑगस्ट २०२५
| [[आम्ही सारे खवय्ये]]
| rowspan=&quot;2&quot;| सोम-शनि
| दुपारी २.३० वाजता
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| लवकरच...
| [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]]
| संध्या. ६ वाजता
|-
| [[सा रे ग म प]]
| शनि-रवि
| रात्री ९ वाजता
|}

== जुन्या मालिका ==
# [[१०० डेझ (मालिका)|१०० डेझ]]
# [[३६ गुणी जोडी]]
# [[४०५ आनंदवन]]
# [[अंकुर (मालिका)|अंकुर]]
# [[अगं अगं सूनबाई काय म्हणता सासूबाई?]]
# [[अग्गंबाई सासूबाई]]
# [[अग्गंबाई सूनबाई]]
# [[अजूनही चांदरात आहे]]
# [[अधुरी एक कहाणी]]
# [[अनुबंध (मालिका)|अनुबंध]]
# [[अप्पी आमची कलेक्टर]]
# [[अभिलाषा (मालिका)|अभिलाषा]]
# [[अमरप्रेम (मालिका)|अमरप्रेम]]
# [[अरुंधती (मालिका)|अरुंधती]]
# [[अल्टी पल्टी सुमडीत कल्टी]]
# [[अवंतिका (मालिका)|अवंतिका]]
# [[अवघाचि संसार]]
# [[असंभव (मालिका)|असंभव]]
# [[असे हे कन्यादान]]
# [[अस्मिता (मालिका)|अस्मिता]]
# [[आभाळमाया]]
# [[आभास हा]]
# [[उंच माझा झोका]]
# [[ऊन पाऊस (मालिका)|ऊन पाऊस]]
# [[एक गाव भुताचा]]
# [[एका लग्नाची तिसरी गोष्ट]]
# [[एका लग्नाची दुसरी गोष्ट]]
# [[एकाच ह्या जन्मी जणू]]
# [[कळत नकळत (मालिका)|कळत नकळत]]
# [[का रे दुरावा]]
# [[काय घडलं त्या रात्री?]]
# [[कारभारी लयभारी]]
# [[काहे दिया परदेस]]
# [[कुंकू (मालिका)|कुंकू]]
# [[कुलवधू (मालिका)|कुलवधू]]
# [[कॉन्स्टेबल कामना कामतेकर]]
# [[खुलता कळी खुलेना]]
# [[गाव गाता गजाली]]
# [[गुंतता हृदय हे]]
# [[ग्रहण (मालिका)|ग्रहण]]
# [[घरात बसले सारे]]
# [[घेतला वसा टाकू नको]]
# [[चंद्रविलास]]
# [[चूकभूल द्यावी घ्यावी]]
# [[जगाची वारी लयभारी]]
# [[जय मल्हार]]
# [[जाऊ बाई गावात: न पाहिलेली मजा]]
# [[जागो मोहन प्यारे]]
# [[जाडूबाई जोरात]]
# [[जावई विकत घेणे आहे]]
# [[जुळून येती रेशीमगाठी]]
# [[टोटल हुबलाक]]
# [[डिस्कव्हर महाराष्ट्र]]
# [[ती परत आलीये]]
# [[तुझं माझं जमेना (मालिका)|तुझं माझं जमेना]]
# [[तुझं माझं ब्रेकअप]]
# [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]]
# [[तुझ्यात जीव रंगला]]
# [[तुझ्याविना (मालिका)|तुझ्याविना]]
# [[तुला पाहते रे]]
# [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]]
# [[तू चाल पुढं]]
# [[तू तिथे मी]]
# [[तू तेव्हा तशी]]
# [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]]
# [[दिल दोस्ती दुनियादारी]]
# [[दिल दोस्ती दोबारा]]
# [[दिल्या घरी तू सुखी राहा]]
# [[देवमाणूस]]
# [[देवमाणूस २]]
# [[नकटीच्या लग्नाला यायचं हं]]
# [[नवरी मिळे हिटलरला]]
# [[नवा गडी नवं राज्य]]
# [[नांदा सौख्य भरे]]
# [[नाममात्र]]
# [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]]
# [[पारू (मालिका)|पारू]]
# [[पाहिले न मी तुला]]
# [[पिंजरा (मालिका)|पिंजरा]]
# [[पुन्हा कर्तव्य आहे]]
# [[प्रदक्षिणा (मालिका)|प्रदक्षिणा]]
# [[बंधन (मालिका)|बंधन]]
# [[बाजी (मालिका)|बाजी]]
# [[भागो मोहन प्यारे]]
# [[भाग्यलक्ष्मी (मालिका)|भाग्यलक्ष्मी]]
# [[भाग्याची ही माहेरची साडी]]
# [[मन उडु उडु झालं]]
# [[मन झालं बाजिंद]]
# [[मला सासू हवी]]
# [[मस्त महाराष्ट्र]]
# [[महाराष्ट्राची किचन क्वीन]]
# [[माझा होशील ना]]
# [[माझिया प्रियाला प्रीत कळेना]]
# [[माझी तुझी रेशीमगाठ]]
# [[माझे पती सौभाग्यवती]]
# [[माझ्या नवऱ्याची बायको]]
# [[मालवणी डेझ]]
# [[मिसेस मुख्यमंत्री]]
# [[यशोदा - गोष्ट श्यामच्या आईची]]
# [[या सुखांनो या]]
# [[येऊ कशी तशी मी नांदायला]]
# [[रात्रीस खेळ चाले]]
# [[रात्रीस खेळ चाले २]]
# [[रात्रीस खेळ चाले ३]]
# [[राधा ही बावरी]]
# [[लवंगी मिरची (मालिका)|लवंगी मिरची]]
# [[लक्ष्मणरेषा (मालिका)|लक्ष्मणरेषा]]
# [[लग्नाची वाईफ वेडिंगची बायकू]]
# [[लज्जा (मालिका)|लज्जा]]
# [[लाखात एक आमचा दादा]]
# [[लागिरं झालं जी]]
# [[लाडाची मी लेक गं!]]
# [[लोकमान्य (मालिका)|लोकमान्य]]
# [[वहिनीसाहेब]]
# [[वादळवाट]]
# [[वारस (मालिका)|वारस]]
# [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
# [[शुभं करोति (मालिका)|शुभं करोति]]
# [[शेजारी शेजारी पक्के शेजारी]]
# [[श्रीयुत गंगाधर टिपरे]]
# [[सत्यवान सावित्री (मालिका)|सत्यवान सावित्री]]
# [[साडे माडे तीन (मालिका)|साडे माडे तीन]]
# [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]]
# [[सारं काही तिच्यासाठी]]
# [[सावित्री (मालिका)|सावित्री]]
# [[साहेब बीबी आणि मी]]
# [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]]
# [[हम तो तेरे आशिक है]]
# [[हृदयी प्रीत जागते]]
# [[होणार सून मी ह्या घरची]]
# अग्निपरीक्षा
# आक्रित
# अल्फा स्कॉलर्स
# अल्फा बातम्या
# आमच्यासारखे आम्हीच
# आकाश पेलताना
# आम्ही ट्रॅव्हलकर
# आमने सामने
# अर्थ
# अभियान
# असा मी तसा मी
# बुक शेल्फ
# बुवा आला
# बोल बाप्पा
# भटकंती
# चक्रव्यूह एक संघर्ष
# कॉमेडी डॉट कॉम
# क्रिकेट क्लब
# शेफ व्हर्सेस फ्रीज
# डार्लिंग डार्लिंग
# दे धमाल
# डिटेक्टिव्ह जय राम
# दिलखुलास
# दुहेरी
# दुनियादारी
# एक हा असा धागा सुखाचा
# एका श्वासाचे अंतर
# गहिरे पाणी
# घडलंय बिघडलंय
# गुडमॉर्निंग महाराष्ट्र
# गीतरामायण
# हा कार्यक्रम बघू नका!
# हसा चकट फू
# हाऊसफुल्ल
# होम स्वीट होम
# इंद्रधनुष्य
# जगावेगळी
# जल्लोष गणरायाचा
# जिभेला काही हाड
# जोडी नं.१
# कथाकथी
# खरंच माझं चुकलं का?
# किनारा
# कोपरखळी
# क्या बात है!
# मानसी तुमच्या घरी
# मेघ दाटले
# मिसाळ
# मिशा
# मृण्मयी
# मुंबई पोलीस
# नमस्कार अल्फा
# नायक
# नुपूर
# पतंजलि योग
# पाऊस येता येता
# पेशवाई
# पिंपळपान
# पोलीस फाईल्स
# प्रपंच
# राम राम महाराष्ट्र
# रिमझिम
# रेशीमगाठी
# ऋणानुबंध
# साईबाबा
# सांजभूल
# सूरताल
# सौदामिनी
# शॉपिंग शॉपिंग
# श्रावणसरी
# थरार
# तुंबाडचे खोत
# युनिट ९
# वाजवू का?
# व्यक्ती आणि वल्ली
# वस्त्रहरण
# युवा
# झी न्यूझ मराठी
# झाले मोकळे आकाश
# झुंज

=== अनुवादित मालिका ===
# [[झाशीची राणी (मालिका)|झाशीची राणी]] 
# [[जय भीम: एका महानायकाची गाथा]]

== कथाबाह्य कार्यक्रम ==
# [[चला हवा येऊ द्या]] (१० पर्वे)
# [[फू बाई फू]] (९ पर्वे)
# [[एका पेक्षा एक]] (७ पर्वे)
# [[सा रे ग म प: लिटील चॅम्प्स]] (४ पर्वे)
# [[खुपते तिथे गुप्ते]] (३ पर्वे)
# [[डान्स महाराष्ट्र डान्स]] (३ पर्वे)
# [[तुफान आलंया]] (३ पर्वे)
# [[किचन कल्लाकार]] (२ पर्वे)
# [[बँड बाजा वरात]] (२ पर्वे)
# [[मराठी पाऊल पडते पुढे]] (२ पर्वे)
# [[महाराष्ट्राचा सुपरस्टार]] (२ पर्वे)
# [[हप्ता बंद]] (२ पर्वे)
# [[हास्यसम्राट]] (२ पर्वे)
# [[ड्रामा जुनिअर्स]]
# [[चल भावा सिटीत]]
# [[जाऊ बाई गावात]]
# [[अळी मिळी गुपचिळी]]
# [[कानाला खडा]]
# [[झिंग झिंग झिंगाट]]
# [[डब्बा गुल]]
# [[डान्सिंग क्वीन (मराठी कार्यक्रम)|डान्सिंग क्वीन]]
# [[तुमचं आमचं जमलं]]
# [[बस बाई बस]]
# [[मधली सुट्टी (मालिका)|मधली सुट्टी]]
# [[मधु इथे अन् चंद्र तिथे (मालिका)|मधु इथे अन् चंद्र तिथे]]
# [[महा मिनिस्टर]]
# [[महाराष्ट्राची लोकधारा]]
# [[याला जीवन ऐसे नाव (मालिका)|याला जीवन ऐसे नाव]]
# [[हे तर काहीच नाय]]
# [[अवघा रंग एक झाला]]

== रिॲलिटी शो ==
झी मराठीने रिॲलिटी शो ही संकल्पना मराठी वाहिनीवर पहिल्यांदा आणली आणि अल्पावधीतच प्रेक्षकांनी तिला डोक्यावर घेतले. या वाहिनीने आतापर्यंत अनेक रिॲलिटी शोजची यशस्वी पर्वे सादर केली आहेत.

=== चला हवा येऊ द्या ===
{{मुख्य|चला हवा येऊ द्या}}
[[निलेश साबळे]], [[भालचंद्र कदम]], [[सागर कारंडे]], [[श्रेया बुगडे]], [[कुशल बद्रिके]], [[भारत गणेशपुरे]] आणि तुषार देवल यांनी मिळून सुरू केलेला हा कार्यक्रम आहे. याबरोबरच [[योगेश शिरसाट]], [[अंकुर वाढवे]], स्नेहल शिदम, अरविंद जगताप हे सहकलाकार असून रमेश वाणी, [[विनीत भोंडे]], शशिकांत केरकर, [[मानसी नाईक]], संदीप रेडकर यांनी देखील यात काम केलेले आहे. या कार्यक्रमाचे सुद्धा अनेक पर्वे सादर झाली आहेत. महाराष्ट्र दौरा, भारत दौरा, विश्व दौरा, होऊ दे व्हायरल, शेलिब्रिटी पॅटर्न, उत्सव हास्याचा, लेडीज जिंदाबाद, वऱ्हाड निघालंय अमेरिकेला, लहान तोंडी मोठा घास ही ती पर्वे आहेत. हा कार्यक्रम नाटक, चित्रपट, मालिका यांना प्रोत्साहित करण्याचे काम करतो.

=== फू बाई फू ===
{{मुख्य|फू बाई फू}}
फू बाई फू हा झी मराठीवरील काॅमेडी शो आहे. याची ९ पर्वे सादर झाली. यात धूमधडाका, नया है यह, काॅमेडीचं आधारकार्ड, टोल फ्री कॉमेडी, जिथे असाल तिथे हसाल इत्यादी पर्वे होती. [[निलेश साबळे]], [[वैदेही परशुरामी]], [[सई ताम्हणकर]] हे सूत्रसंचालक आणि [[अश्विनी काळसेकर]], [[उमेश कामत]], [[निर्मिती सावंत]], [[महेश कोठारे]], [[रेणुका शहाणे]] व [[स्वप्नील जोशी]] या सर्वांनी परीक्षकांचे काम केले आहे.

=== एका पेक्षा एक ===
{{मुख्य|एका पेक्षा एक}}
एका पेक्षा एक हा [[सचिन पिळगांवकर]] यांची निर्मिती असलेला नृत्याचा कार्यक्रम आहे. याची एकूण ७ पर्वे सादर झाली होती ज्यात अप्सरा आली हे पर्व‌ विशेष गाजले. या कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन [[आदेश बांदेकर]], [[पुष्कर श्रोत्री]] यांनी केले असून [[सचिन पिळगांवकर]] महागुरू होते.

=== सा रे ग म प ===
{{मुख्य|सा रे ग म प}}
सा रे ग म प या कार्यक्रमाने तब्बल १४ पर्वे सादर केली. यामध्ये वेगवेगळी पर्व ठेवले गेले. [[पल्लवी जोशी]] हिने सूत्र संचालनाचे काम केले. त्याची संक्षिप्त माहिती पुढीलप्रमाणे:-

* स्वप्न स्वरांचे : यामध्ये १८ ते २५ या वयोगटातील स्पर्धकांचा समावेश होता. हे सारेगमपचे पहिले पर्व होते. या पर्वाचा विजेता महागायक पदाचा मान कोल्हापूरचा [[अभिजीत कोसंबी]] याला मिळाला. त्यानंतरच्या पर्वाची विजेती महागायिका पदाचा मान जळगावची वैशाली भैसने-माडे हिला मिळाला. अशाचप्रकारे [[ऊर्मिला धनगर]] ही देखील विजेती होती. या पर्वांचे परीक्षक गायिका [[देवकी पंडित]], रॉकस्टार [[अवधूत गुप्ते]], संगीतकार [[अजय-अतुल]] इत्यादी दिग्गज व्यक्तींनी भूषवले.
* स्वप्न स्वरांचे ४०+ : या कार्यक्रमामध्ये वय वर्ष ४० वर्षे व त्या पुढील वयाच्या स्पर्धकांनी भाग घेतला होता. या कार्यक्रमाच्या विजेता जोडीचा मान संगिता चितळे व यज्ञेश्वर लिंबेकर यांना तर उपविजेता जोडीचा मान मिरजचे गायक महेश मुतालिक व मुंबईच्या अनुजा वर्तक यांना मिळाला.
* लिटील चॅम्प्स : या पर्वामध्ये लहानग्यांनी आपल्या सुरांनी जगाला मोहून टाकले. ६ ते १५ वयोगटातील स्पर्धकांनी भाग घेतला होता. या पर्वाला केवळ महाराष्ट्रातीलच नव्हे तर संपूर्ण जगातील प्रेक्षकांनी डोक्यावर घेतले. या कार्यक्रमातील एका भागाला  [[लता मंगेशकर]] यांनी उपस्थिती लावून सर्व स्पर्धकांना आशीर्वाद दिला. याशिवाय इतर अनेक दिग्गज गायकांनी लहानग्यांना शाबासकीची थाप दिली. लिटील चॅम्प्सच्या पहिल्या पर्वाने मराठी संगीत विश्वाला पंचरत्न बहाल केले. पंचरत्न म्हणजे
* अलिबागची लिटिल मॉनिटर [[मुग्धा वैशंपायन]]
* आळंदीची लिटिल मास्टर कार्तिकी गायकवाड   
* लातूरचा म्युझिक डायरेक्टर [[रोहित राऊत]]
* पुण्याची ॲंग्री यंगगर्ल [[आर्या आंबेकर]]  
* रत्‍नागिरीचा उकडीचा मोदक [[प्रथमेश लघाटे]]

या कार्यक्रमातूनच घराघरांत पोहोचलेल्या [[केतकी माटेगांवकर]]ने संगीताबरोबरच मराठी चित्रपटांद्वारे प्रेक्षकांची मने जिंकली. गायिका [[वैशाली सामंत]] व गायक-संगीतकार [[अवधूत गुप्ते]] या पर्वाचे परीक्षक होते. यासोबतच &quot;सा रे ग म प&quot;ने अनेक यशस्वी पर्वं प्रस्तुत केली. त्यामध्ये महाराष्ट्राचा आजचा आवाज, स्वप्न स्वरांचे सूर ताऱ्यांचे, पर्व नव्हे गर्व, सूर नव्या युगाचा, घे पंगा कर दंगा, इत्यादी पर्वांचा समावेश होता. सर्वच पर्वांना प्रेक्षकांनी प्रचंड प्रतिसाद दिला. झी मराठीने &quot;सा रे ग म प&quot; द्वारे मराठी संगीताला एका वेगळ्या उंचीवर नेले आहे.

== पुरस्कार सोहळे ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!वर्ष
!पुरस्कार
!संदर्भ
|-
|२००० – चालू
|''झी चित्र गौरव पुरस्कार''
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-04-03|title=झी गौरव पुरस्कारात यांनी मारली बाजी, वाचा संपूर्ण यादी|url=https://www.lokmat.com/marathi-cinema/zee-marathi-gaurav-awards-2019-winners/|access-date=2020-12-05|website=[[लोकमत]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|२००४ – चालू
|''[[झी मराठी उत्सव नात्यांचा पुरस्कार]]''
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-10-12|url=https://www.lokmat.com/television/agabai-sasubai-and-ratris-khel-chale-2-receives-maximum-awards-zee-marathi-awards-2019/|title=या मालिकेने मारली झी मराठी अवॉर्ड्समध्ये बाजी, नुकतीच सुरु झालीये ही मालिका|access-date=2020-12-05|website=[[लोकमत]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|२०१३ – २०२४
|''उंच माझा झोका पुरस्कार''
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2017-08-22|title=स्त्री कर्तृत्वाचा सन्मान ‘उंच माझा झोका पुरस्कार’|url=https://www.loksatta.com/photos/entertainment-gallery/1534718/zee-marathi-unch-maza-zoka-awards/|access-date=2020-12-05|website=[[लोकसत्ता]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|२०१५ – चालू
|''झी नाट्य गौरव पुरस्कार''
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-09-14|title=दिमाखदार सोहळ्यात संपन्न झाला 'झी नाट्य गौरव पुरस्कार'|url=https://zeenews.india.com/marathi/entertainment/zee-natya-gaurav-puraskar-2020/534751|access-date=2021-07-20|website=[[झी २४ तास]]}}&lt;/ref&gt;
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]]
[[वर्ग:झी प्रादेशिक वाहिन्या]]
[[वर्ग:झी मराठी]]</text>
      <sha1>51v1fyxtgg5w00xfe2d622iz4puskfe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विक्रम सेठ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14879</id>
    <revision>
      <id>2692879</id>
      <parentid>2672372</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T11:13:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1020" sha1="fb9ain4swzqwd6rhhprnt3b5a4hc1wn" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''विक्रम सेठ''' ([[जून २०|२० जून]], [[इ.स. १९५२]] - ) हे [[इंग्लिश भाषा|इंग्लिश]] साहित्यिक आहेत. यांना [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]], [[साहित्य अकादमी पुरस्कार|साहित्य अकादमी पुरस्कारासह]] अनेक सन्मान मिळालेले आहेत.

{{विस्तार}}
{{DEFAULTSORT:सेठ, विक्रम}}
[[वर्ग:इंग्लिश लेखक]]
[[वर्ग:साहित्य व शिक्षणातील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते]]
[[वर्ग:इ.स. १९५२ मधील जन्म]]</text>
      <sha1>fb9ain4swzqwd6rhhprnt3b5a4hc1wn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साचा:मुखपृष्ठ सदर टीप</title>
    <ns>10</ns>
    <id>15351</id>
    <revision>
      <id>2692773</id>
      <parentid>2296223</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:47:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38337-04</username>
        <id>184965</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="768" sha1="mm78tsiwuqb9bprz6zih9wa350w342a" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;position:absolute; z-index:70; right:{{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|30}}px; top:{{#if:{{{2|}}}|{{{2}}}|8}}px;&quot; class=&quot;metadata topicon&quot;  id=&quot;featured-star&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color:transparent;border: 0px&quot;
|-
|[[चित्र:Crystal Clear action bookmark.png|22px|link=विकिपीडिया:सदर लेख|हा लेख {{{तारीख}}}, {{{वर्ष}}} रोजी मराठी विकिपीडियावरील मुखपृष्ठ सदर होता.]]
|-
|}
&lt;/div&gt;

&lt;noinclude&gt;
[[वर्ग:साचे]]
&lt;/noinclude&gt;
&lt;includeonly&gt;
[[वर्ग:{{{वर्ष|}}} मधील मुखपृष्ठ सदर लेख]]
&lt;/includeonly&gt;
[[वर्ग:मुखपृष्ठ सदर लेख| ]]</text>
      <sha1>mm78tsiwuqb9bprz6zih9wa350w342a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20584</id>
    <revision>
      <id>2692794</id>
      <parentid>2692293</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T23:12:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2692794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123255" sha1="3t30h0u7zvz21ml770keid1l91xzrjq" xml:space="preserve">{{मुखपृष्ठ सदर टीप
|तारीख = १८ मार्च
|वर्ष = २०२६
}}
{{Infobox cricket tournament main
| name                     = आय.सी.सी. पुरुष टी२० विश्वचषक
| image                    = ICC Men's T20 World Cup Trophy.webp
| imagesize                = 
| caption                  = '''टी२० विश्वचषक'''
| administrator            = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]
| cricket format           = [[२०-२० सामने|आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामने]]
| tournament format        = [[साखळी सामने]] व [[बाद फेरी]]
| first                    = [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]
| last                     = [[२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२६]]
| participants             = २०&lt;ref&gt;{{cite web |title=आयसीसीकडून जागतिक कार्यक्रमांच्या विस्ताराची घोषणा|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2164062 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|आयसीसी]]|access-date=१९ एप्रिल २०२२|language=en}}&lt;/ref&gt;
| champions                = {{cr|IND}} (३रे विजेतेपद)
| most successful          = {{cr|IND}} (३ विजेतीपदे)
| most runs                = {{flagicon|IND}} [[विराट कोहली]] (१,२९२)&lt;ref name=&quot;stats3000.cricinfo.com&quot;&gt;[http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy विक्रम – आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२० – सर्वाधिक धावा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101123945/http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy |date=११ जुलै २०२४} क्रिकइन्फो&lt;/ref&gt;
| most wickets             = {{flagicon|BAN}} [[शाकिब अल हसन]] (५०)&lt;ref name=&quot;stats5000000.cricinfo.com&quot;&gt; [http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=89;type=trophy विक्रम – आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२० – कारकिर्दीतील सर्वाधिक बळी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101123959/http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=89;type=trophy |date=११ जुलै २०२४}} क्रिकइन्फो&lt;/ref&gt;
}}
{{Season sidebar
| image             = [[File:ICC_Men's_T20_World_Cup_Trophy_at_COA_-_BugWarp_(20)_(cropped).jpg|250px]]
| caption           = प्रतिष्ठित आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक ट्रॉफी
| title = स्पर्धा
| list = 
* [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]
* [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]
* [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]]
* [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]
* [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]
* [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]
* [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]
* [[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]]
* [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]]
* [[२०२६ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२६]]
* [[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]]
* [[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]]
}}
'''[[आयसीसी]] पुरुष टी२० विश्वचषक''' (पूर्वी '''आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२०''' म्हणून ओळखली जात असे)&lt;ref&gt;{{cite web |title=विश्व टी२०चे टी२० विश्वचषक असे नामकरण |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/917529 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती |आयसीसी]]  | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२ |date=२३ नोव्हेंबर २०१८|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123200931/https://www.icc-cricket.com/media-releases/917529 |archive-date=२३ नोव्हेंबर २०१८ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ही [[आंतरराष्ट्रीय टी२० | ट्वेंटी२० क्रिकेट]]ची आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा आहे. क्रिकेटची प्रशासकीय संस्था, [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] (आयसीसी) द्वारे आयोजित करण्यात आलेल्या या स्पर्धेत सध्या १६ संघांचा समावेश आहे, ज्यामध्ये दिलेल्या अंतिम मुदतीनुसार क्रमवारीतील अव्वल १० संघ आणि [[आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता|टी२० विश्वचषक पात्रता]] स्पर्धेद्वारे निवडलेल्या सहा संघांचा समावेश आहे.

सदर स्पर्धा साधारणतः दर दोन वर्षांनी आयोजित केली जाते. तथापि, स्पर्धेची २०२० आवृत्ती [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक | २०२० मध्ये ऑस्ट्रेलियामध्ये होणार होती, परंतु कोविड-१९ मुळे, स्पर्धा २०२१ पर्यंत पुढे ढकलण्यात आली]] आणि  यजमानपद भारताकडे सोपविण्यात आले. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] नंतर तब्बल पाच वर्षांनी २०२१ मध्ये स्पर्धा आयोजित करण्यात आली. तथापि, [[कोव्हिड-१९ महामारीचा क्रिकेटवर झालेला परिणाम|भारतातील कोविड-१९ महामारी]]मुळे, सामने [[संयुक्त अरब अमिराती]] (युएई) आणि [[ओमान]] येथे हलविण्यात आले.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=17 August 2021|title=टी२० विश्वचषक: २४ ऑक्टोबर रोजी दुबईमध्ये भारत विरुद्ध पाकिस्तान सामनारंगणार |url=https://www.thelivemirror.com/t20-world-cup-india-vs-pakistan-october-24/ | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२|website=द लाईव्ह मिरर| | language=en-US}}&lt;/ref&gt; मे २०१६ मध्ये, आयसीसीने २०१८ मध्ये एक स्पर्धा आयोजित करण्याची कल्पना पुढे आणली, ज्यामध्ये दक्षिण आफ्रिका संभाव्य यजमान असणार होता.&lt;ref name=&quot;2018SA&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/1019437.html |title=२०१८ मध्ये टी-२० वर्ल्डकप पुनरागमन होण्याची आयसीसीला आशा  | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२|work=इएसपीएन क्रिकइन्फो}}&lt;/ref&gt; परंतु [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी]]च्या समारोपाच्या वेळी, आयसीसीने २०१८ आवृत्तीची कल्पना वगळली.&lt;ref&gt;{{cite web|title=चॅम्पियन्स ट्रॉफी २०२१ मध्ये होणार, २०१८ मध्ये टी२० विश्वचषक स्पर्धा नाही|work=हिंदुस्थान टाइम्स|author1=मुकेश भट्ट|url=http://www.hindustantimes.com/cricket/no-icc-world-t20-in-2018-india-to-host-next-champions-trophy-in-2021/story-myhab0aP2U4ZM4n0pyVuZM.html|date=१८ जून २०१७| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;

२०२६ पर्यंत, दहा स्पर्धा खेळल्या गेल्या आहेत, त्यात एकूण २४ संघांनी भाग घेतला आहे आणि आतापर्यंत सहा राष्ट्रीय संघांनी टी२० विश्वचषक जिंकला आहे. [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारताने]] सर्वाधिक तीन विजय मिळवले आहेत ([[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००७]], [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]). [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडिज]] ([[२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१२]], [[२०१६ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१६]]) आणि [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]] ([[२०१० आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१०]], [[२०२२ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]) यांनी दोनदा जिंकले आहेत आणि [[पाकिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तान]] ([[२००९ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००९]]), [[श्रीलंका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|श्रीलंका]] ([[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]]) आणि [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलिया]] ([[२०२१ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) यांनी प्रत्येकी एक विजेतेपद पटकावले आहे. एकूण १५ देशांनी या स्पर्धेचे आयोजन केले आहे (वेस्ट इंडिजच्या ६ बेट राष्ट्रांसह). पटकावले होते.

==इतिहास==
===पार्श्वभूमी===
२००२ मध्ये जेव्हा [[बेन्सन आणि हेजेस चषक]] संपला तेव्हा [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड|ईसीबी]]ला तिची जागा भरण्यासाठी आणखी एक एकदिवसीय स्पर्धा आवश्यक होती. कमी होत चाललेली गर्दी आणि कमी होणारे प्रायोजकत्व याला प्रतिसाद म्हणून क्रिकेट अधिकारी युवा पिढीमध्ये खेळाची लोकप्रियता वाढवण्याचा विचार करत होते. खेळाच्या दीर्घ आवृत्त्यांमुळे बंद झालेल्या हजारो चाहत्यांना वेगवान, रोमांचक क्रिकेट पोहोचवण्याचा हेतू होता. ईसीबीचे मार्केटिंग मॅनेजर स्टुअर्ट रॉबर्टसन यांनी २००१ मध्ये काउंटी अध्यक्षांना प्रति डाव २० षटकांचा प्रस्ताव दिला आणि त्यांनी नवीन स्वरूप स्वीकारण्याच्या बाजूने ११-७ मते दिली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/6985087.stm |title=ट्वेंटी२०ची मुळे | work=बीबीसी स्पोर्ट| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;

;देशांतर्गत स्पर्धा
[[Image:2007t20.jpg|thumb|280px|बांगलादेश वि दक्षिण आफ्रिका २००७ सत्रामध्ये]]
१३ जून २००३ रोजी प्रथम अधिकृत ट्वेंटी२० सामने इंग्लिश काउंटींदरम्यान [[ट्वेंटी२० ब्लास्ट]] स्पर्धेमध्ये खेळले गेले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/somerset-lose-to-warwickshire-but-twenty20-cup-is-a-great-success-at-taunton-129596 |title= सॉमरसेट वॉरविकशायरकडून हरले पण ट्वेन्टी२० चषक टॉंटन येथे मोठे यश आहे | work=इएसपीएन क्रिकइन्फो | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt; इंग्लंडमधील ट्वेंटी-२०चा पहिला हंगाम बऱ्यापैकी यशस्वी ठरला, ज्यामध्ये [[सरे काउंटी क्रिकेट क्लब|सरे लायन्स]]ने [[वॉरविकशायर काउंटी क्रिकेट क्लब|वॉर्विकशायर बेअर्स]]चा ९ गडी राखून पराभव करून विजेतेपदावर नाव कोरले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/twenty20-cup-2003-124121/surrey-vs-warwickshire-final-304785/full-scorecard |title= सरे वि वॉरविकशायर अंतिम सामना धावफलक | work=इएसपीएन क्रिकइन्फो | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt; मिडलसेक्स आणि सरे यांच्यात १५ जुलै २००४ रोजी लॉर्ड्स मैदानावरील पहिल्या ट्वेंटी२० सामन्यात २७,५०९ लोकांची गर्दी झाली होती, ही १९५३ नंतरच्या वन-डे फायनल व्यतिरिक्त कोणत्याही काऊंटी क्रिकेट सामन्यासाठी सर्वात मोठी उपस्थिती होती.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2009/may/25/usman-afzaal-surrey-middlesex-twenty20 |title=उस्मान अफझलने सरेला विजयी सुरुवात करून दिली परंतु अनुपस्थित चाहत्यांची चिंता वाढली|first=पॉल |last=विवर |newspaper=द गार्डियन |date=२५ मे २००९| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;

लवकरच इतर क्रिकेट मंडळांनी ट्वेंटी२० सामने स्वीकारल्यानंतर, अनपेक्षित गर्दीची उपस्थिती, पाकिस्तानची [[फैसल बँक टी२० चषक]] आणि कॅरेबियनमधील [[स्टॅनफोर्ड २०/२०]] स्पर्धा यांसारख्या नवीन देशांतर्गत स्पर्धा आणि फॉरमॅटमधील आर्थिक प्रोत्साहन यामुळे फॉरमॅटची लोकप्रियता वाढली.{{citation needed|date=November 2021}}

वेस्ट इंडीजच्या प्रादेशिक संघांनी [[स्टॅनफोर्ड २०/२०]] स्पर्धेत भाग घेतला. या कार्यक्रमाला दोषी फसवणूक करणारा [[ॲलन स्टॅनफोर्ड]]ने आर्थिक पाठबळ दिले होते, ज्याने त्याच्या मोठ्या पॉन्झी योजनेचे फळ म्हणून किमान US$२८,०००,००० निधी दिला होता.{{citation needed|date=November 2021}} ही स्पर्धा वार्षिक स्वरूपाची असेल असा मानस होता.{{citation needed|date=November 2021}} उद्घाटनाच्या सामन्यात [[गयाना क्रिकेट|गयाना]]ने [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]]चा ५ गडी राखून पराभव करून US$१,०००,०० रक्कम बक्षीस  म्हणून मिळविली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cricinfo.com/stanford/content/story/256391.html|title=स्टॅनफोर्ड २०/२० स्पर्धेचे विजेतेपद गयानाकडे|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो|date=१४ ऑगस्ट २००६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jamaicaobserver.com/sports/html/20060208T230000-0500_98302_OBS_DATES_FOR_STANFORD_TWENTY___ANNOUNCED.asp|title=स्टॅनफोर्ड ट्वेन्टी२० स्पर्धेच्या तारखा जाहीर|work=द जमैका ऑबझर्व्हर|date=९ फेब्रुवारी २००६|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205185816/http://www.jamaicaobserver.com/sports/html/20060208T230000-0500_98302_OBS_DATES_FOR_STANFORD_TWENTY___ANNOUNCED.asp|archive-date=५ डिसेंबर २००८}}&lt;/ref&gt; एक स्पिन-ऑफ स्पर्धा, [[स्टॅनफोर्ड सुपर सिरीज]], ऑक्टोबर २००८ मध्ये [[मिडलसेक्स काउंटी क्रिकेट क्लब|मिडलसेक्स]] आणि [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]], इंग्लिश आणि कॅरिबियन ट्वेंटी-२० स्पर्धांचे संबंधित विजेते आणि वेस्ट इंडीजच्या देशांतर्गत खेळाडूंमधून स्टॅनफोर्ड सुपरस्टार्स संघ तयार करण्यात आलेला संघ; यांच्या दरम्यान खेळविण्यात आली त्रिनिदाद आणि टोबॅगोने स्पर्धा जिंकून US$२८०,०० बक्षीस रक्कम मिळवली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/stanfordtwenty20/content/story/372261.html|title=स्टॅनफोर्डसाठी मिडलसेक्सचे नेतृत्व उदलकडे |publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |date=३ ऑक्टोबर २००८  | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/stanfordtwenty20/content/story/375624.html |title=रामदिनच्या नेतृत्वाखाली त्रिनिदाद आणि टोबॅगोने मोठ्या पैशाच्या वैभवाकडे|first=अँड्रू|last=मॅकग्लॅशन |publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |date=२७ ऑक्टोबर २००८| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;  १ नोव्हेंबर रोजी, स्टॅनफोर्ड सुपरस्टार्सने इंग्लंडशी सामना खेळला ज्यामध्ये अनेक वर्षांनंतर पाच सामन्यांपैकी पाहिला सामना असण्याची अपेक्षा होती आणि विजेत्याला प्रत्येक सामन्यात US$२०,०००,००० चे बक्षीस मिळाले.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/stanfordtwenty20/content/story/376602.html |title=गेल लीड्स सुपरस्टार्स टू मिलियन्स |publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |first=अँड्रू|last=मॅकग्लॅशन |date=१ नोव्हेंबर २००८| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/7895505.stm |title=यूएस टायकूनवर $८ अब्जपेक्षा जास्त फसवणुकीचा आरोप|work=बीबीसी न्यूझ |date=१७ फेब्रुवारी २००९ | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;

;आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०
{{Main|आंतरराष्ट्रीय टी२०}}

१७ फेब्रुवारी २००५ रोजी [[ऑकलंड]]मधील [[ईडन पार्क]] येथे खेळल्या गेलेल्या पुरुषांच्या संपूर्ण आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यात [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघ |ऑस्ट्रेलिया]]ने [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]]चा पराभव केला. हा खेळ हलक्या-फुलक्या पद्धतीने खेळला गेला – दोन्ही बाजू १९८० च्या दशकात परिधान केलेल्या किटमध्ये दिसल्या, न्यू झीलंड संघाने परिधान केलेल्या किट ह्या [[बेज ब्रिगेड]]ची थेट प्रत होती. बेज ब्रिगेडच्या विनंतीनुसार, काही खेळाडूंनी १९८० च्या दशकात लोकप्रिय असलेल्या मिशा/दाढी आणि केसांच्या शैली देखील ठेवल्या होत्या. ऑस्ट्रेलियाने सर्वसमावेशकपणे खेळ जिंकला, आणि जसजसा परिणाम न्यू झीलंडच्या डावाच्या अखेरीस स्पष्ट झाला, खेळाडू आणि पंचांनी गोष्टी कमी गांभीर्याने घेतल्या - ग्लेन मॅकग्राने १९८१च्या दोन्ही बाजूंमधील एकदिवसीय सामन्यातील [[ट्रेव्हर चॅपल]]च्या अंडरआर्म घटनेची गंमतीने पुनरावृत्ती केली आणि पंच [[बिली बाउडेन]] यांनी  त्याला प्रत्युत्तरात गंमतीने लाल कार्ड दाखवले (क्रिकेटमध्ये लाल कार्डे सामान्यतः वापरली जात नाहीत).

===उद्घाटन स्पर्धा===
[[File:T20 final 2009.jpg|thumb|[[लॉर्ड्स]]वर २००९च्या अंतिम सामन्यामध्ये [[शाहिद आफ्रिदी]]ला गोलंदाजी करताना [[लसिथ मलिंगा]].]]
दर दोन वर्षांनी आयसीसी विश्वचषक ट्वेंटी-२० स्पर्धा आयोजित करण्‍याचे प्रथम ठरवण्‍यात आले होते, जर त्या वर्षी [[क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धा नियोजित असेल तर ट्वेंटी-२० विश्वचषक स्पर्धा एक वर्ष आधी आयोजित केली जाईल. पहिली स्पर्धा [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७ मध्ये दक्षिण आफ्रिकेत]] झाली जिथे [[भारत क्रिकेट संघ|भारताने]] [[पाकिस्तान क्रिकेट संघ|पाकिस्तानचा]] अंतिम फेरीत पराभव केला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8604/report/287879/india-vs-pakistan-final-icc-world-twenty20-2007-08|title=इंडिया होल्ड देअर नर्व्ह टू विन थ्रिलर|first=दिलीप|last=प्रेमचंद्रन|date=२४ सप्टेंबर २००७| language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो|}}&lt;/ref&gt; [[केन्या क्रिकेट संघ| केन्या]] आणि [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] यांना [[२००७ विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १]] द्वारे पात्रता मिळवावी लागली जी [[नैरोबी]] येथे ५० षटकांची स्पर्धा होती.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/worldcricketleague/content/story/278951.html|title=केन्या क्रश कॅनडा टू बूक फायनल प्लेस|location=नैरोबी|date=५ फेब्रुवारी २००७| language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो}}&lt;/ref&gt;  डिसेंबर २००७ मध्ये संघांची चांगली तयारी करण्यासाठी २० षटकांच्या फॉरमॅटसह पात्रता स्पर्धा आयोजित करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. ज्यामध्ये सहा संघ सहभागी झाले, त्यातील दोन [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९ विश्व ट्वेंटी२०]] साठी पात्र ठरले आणि प्रत्येकाला $२५०,००० बक्षीस रक्कम मिळाली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/325356.html |title=आयसीसी वर्ल्ड ट्वेन्टी-२० पात्रता स्पर्धा आयर्लंडमध्ये होणार|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |date=१३ डिसेंबर २००७| language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt; [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|दुसरी स्पर्धा]] [[पाकिस्तान क्रिकेट संघ |पाकिस्तानने]] २१ जून २००९ रोजी [[इंग्लंड]]मध्ये [[श्रीलंका क्रिकेट संघ |श्रीलंकेचा]] ८ गडी राखून पराभव केला होता. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१० आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०]] स्पर्धा मे २०१०मध्ये [[वेस्ट इंडीज]]मध्ये आयोजित करण्यात आली होती, जिथे [[इंग्लंड क्रिकेट संघ |इंग्लंडने]] [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघ |ऑस्ट्रेलियाचा]] ७ गडी राखून पराभव केला होता. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०]] स्पर्धेच्या अंतिम सामन्यात [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ |वेस्ट इंडीजने]] [[श्रीलंका क्रिकेट संघ|श्रीलंकेचा]] पराभव करून विजेतेपद मिळवले. आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२० च्या अंतिम फेरीत प्रथमच यजमान राष्ट्र सहभागी झाले होते. [[आयर्लंड क्रिकेट संघ| आयर्लंड]] आणि [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तानसह]] [[आयसीसी विश्व ट्वेंटी२० पात्रता, २०१२]] स्पर्धेमध्ये १२ स्पर्धक सहभागी होते. ही स्पर्धा आशियाई देशातील पहिला टी२० विश्वचषक स्पर्धा होती.
===१६ संघाच्या स्पर्धेमध्ये विस्तार===
[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]च्या आवृत्तीचा विस्तार १६ संघ स्वरूपात केला जाणार होता परंतु तो पुन्हा १२ वर करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{cite web|title=आयसीसीची कसोटी चॅम्पियनशिपसाठी सहमती|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/current/story/481373.html|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;  [[बांगलादेश]]मध्ये आयोजित [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]च्या स्पर्धेत दहा [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश#पूर्ण सदस्य|पूर्ण सदस्य]] आणि [[२०१३ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२० पात्रता|२०१३]]च्या आयसीसी विश्व ट्वेंटी२० पात्रता फेरीत पात्र ठरलेल्या सर्व सहा [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश#सहयोगी सदस्य|सहयोगी सदस्यांसह]] १६ संघांना प्रथमच सहभागी करून घेण्यात आले होते. तथापि ८ ऑक्टोबर २०१२ रोजी [[आयसीसी पुरुष आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]]तील अव्वल आठ पूर्ण सदस्य संघांना [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४#सुपर १० फेरी | सुपर १०]] टप्प्यात स्थान देण्यात आले. उर्वरित आठ संघ [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४#गट फेरी | गट फेरीमध्ये]] सहभागी झाले होते, ज्यामधून दोन संघ सुपर १० टप्प्यात गेले.&lt;ref name=ICC&gt;{{cite web|url=http://www.icc-cricket.com/news/2013/media-releases/75604/west-indies-to-start-world-t20-title-defence-against-india|title=वेस्ट इंडीज टू स्टार्ट वर्ल्ड टी२० टायटल डिफेन्स अगेन्स्ट इंडिया|date=२७ ऑक्टोबर २०१३|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|आयसीसी]] | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029185415/http://www.icc-cricket.com/news/2013/media-releases/75604/west-indies-to-start-world-t20-title-defence-against-india|archive-date=२९ ऑक्टोबर २०१३}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thedailystar.net/beta2/news/bcb-promises-stellar-t20-wc/|title=बीसीबी प्रॉमिसेस स्टेलार टी२० वर्ल्ड कप |date=७ एप्रिल २०१३|newspaper=द डेली स्टार, बांगलादेश | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt; या स्पर्धेत तीन नवीन संघांनी (नेपाळ, हाँगकाँग आणि यूएई) पदार्पण केले.

;कोविड-१९
जुलै २०२० मध्ये, ICC ने जाहीर केले की २०२० आणि २०२१ या दोन्ही आवृत्त्या महामारीमुळे प्रत्येकी एक वर्षाने पुढे ढकलण्यात आल्या आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1733391 |title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२० पुढे ढकलली|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt; त्यामुळे, २०२० स्पर्धा (मूळत: ऑस्ट्रेलियाद्वारे आयोजित केली जाणार होती) [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|नोव्हेंबर २०२१]] मध्ये हलविण्यात आली आणि २०२१ स्पर्धा (मूळतः भारतात आयोजित केली जाणारी) [[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|ऑक्टोबर २०२२]] मध्ये हलवली गेली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1733341 |title=पुरुष टी२० विश्वचषक पुढे ढकलण्याबाबत वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;  २०२१ मध्ये भारत आणि २०२२ मध्ये ऑस्ट्रेलियाने यजमानपद भूषवले होते, उलट क्रमाने असले तरी ऑस्ट्रेलिया आणि भारताने स्पर्धेचे यजमानपद राखले.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=10 August 2020|title=पुरुष टी२० विश्वचषक २०२१ भारतात, २०२२ ऑस्ट्रेलियात; महिला क्रिकेट विश्वचषक पुढे ढकलला | url=https://www.icc-cricket.com/news/1749997}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=sixsports.in /&gt;  २०२१ची स्पर्धा १७ ऑक्टोबर ते १४ नोव्हेंबर २०२१ या कालावधीत ओमान आणि संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये खेळल्या गेलेल्या सामन्यांसह पार पडली.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२१ चे सामने जाहीर|url=https://www.icc-cricket.com/news/2210270 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}&lt;/ref&gt;
===२० संघाच्या स्पर्धेमध्ये विस्तार===
जून २०२१ मध्ये, आयसीसीने घोषित केले की २०२४, २०२६, २०२८ आणि २०३० मधील टी२० विश्वचषक स्पर्धा २० संघांचा समावेश करण्यासाठी विस्तारित केल्या जातील.&lt;ref name=sixsports.in&gt;{{Cite web|title=आयसीसीतर्फे वर्ल्डकप स्पर्धा जाहीर; २०२७ आणि २०३१ मध्ये १४ संघ|url=https://sixsports.in/icc-announces-world-cup-schedule-14-teams-in-2027-and-2031/|language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=सिक्स स्पोर्ट्स|archive-date=2022-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220401040539/https://sixsports.in/icc-announces-world-cup-schedule-14-teams-in-2027-and-2031/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; संघांची ४ गटात (प्रति गट ५ संघ) विभागणी केली जाईल, प्रत्येक गटातील दोन अव्वल संघ सुपर आठमध्ये जातील.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=आयसीसीतर्फे पुरुषांच्या जागतिक स्पर्धांचा विस्तार: एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेत १४ संघ, टी२० विश्वचषक स्पर्धेत २० संघ | url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-expands-men-s-world-events-odi-world-cup-to-14-teams-t20-world-cup-to-20-teams-1264847 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=इएसपीएन क्रिकइन्फो| language=en}}&lt;/ref&gt; त्यांची प्रत्येकी चारच्या दोन गटात विभागणी केली जाईल, प्रत्येक गटातील दोन अव्वल संघ उपांत्य फेरीत प्रवेश करतील.

२०२४ टी२० विश्वचषक वेस्ट इंडीज आणि युनायटेड स्टेट्समध्ये आयोजित केला जाईल. यूएसने पहिल्यांदाच विश्वचषक स्पर्धेचे आयोजन केले आहे, ज्यामध्ये देशभरातील अनेक स्टेडियम एकतर नव्याने बांधले जातील किंवा क्रिकेटसाठी पुन्हा तयार केले जातील. २०२४ ची स्पर्धा भारत आणि श्रीलंका यांच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित केली जाईल, २०२८ मध्ये ऑस्ट्रेलिया आणि न्यू झीलंडमध्ये तसेच २०३० ची स्पर्धा इंग्लंड, वेल्स, स्कॉटलंड आणि आयर्लंडमध्ये होईल.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=यूएसए मध्ये टी२० विश्वचषक: २०२४-२०३१ आयसीसी पुरुष स्पर्धांचे यजमान जाहीर|url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=www.icc-cricket.com| | language=en}}&lt;/ref&gt;

==स्वरूप==
===यजमान===
आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटनेची कार्यकारी समिती ही स्पर्धा आयोजित करण्यात स्वारस्य दर्शविलेल्या राष्ट्रांकडून बोली तपासल्यानंतर स्पर्धेच्या यजमानांसाठी मतदान करते. २००७ मध्ये [[दक्षिण आफ्रिका|दक्षिण आफ्रिके]]नंतर, [[इंग्लंड]], [[वेस्ट इंडीज]] आणि [[श्रीलंका]] यांनी अनुक्रमे २००९, २०१० आणि २०१२ मध्ये स्पर्धेचे आयोजन केले होते. २०१४ मध्ये बांगलादेशने स्पर्धेचे आयोजन केले होते.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cricinfo.com/ci-icc/content/current/story/465631.html| title =२०१४ च्या ट्वेन्टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद बांगलादेशकडे|work=क्रिकइन्फो|access-date=२२ एप्रिल २०२२|}}&lt;/ref&gt; २०१६ मध्ये भारताने स्पर्धेचे यजमानपद भूषवले. पाच वर्षांच्या कालावधीनंतर, भारताने २०२१ आवृत्तीचे यजमानपदही जिंकले, परंतु कोविड-१९ महामारीमुळे हे सामने ओमान आणि युएई मध्ये खेळवले गेले. २०२२ च्या आवृत्तीचे आयोजन ऑस्ट्रेलियाकडून केले जाईल, ज्यांनी मागील वर्षी ही स्पर्धा जिंकली होती.

डिसेंबर २०१५ मध्ये, आयसीसीचे जागतिक विकास प्रमुख, टिम अँडरसन यांनी भविष्यातील स्पर्धा युनायटेड स्टेट्सद्वारे आयोजित करण्याची सूचना केली. त्यांचा असा विश्वास होता की या कार्यक्रमाचे आयोजन केल्याने देशातील खेळाच्या वाढीला चालना मिळू शकते, जिथे हा खेळ तुलनेने अस्पष्ट आहे आणि [[बेसबॉल]] सारख्या इतर खेळांच्या स्पर्धेला सामोरे जावे लागते.&lt;ref name=&quot;ndtv-t20usa2&quot;&gt;{{cite web|title=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समितीकडून युनायटेड स्टेट्सच्या भूमीवर टी-२० विश्व क्रिकेटचे लक्ष्य: अहवाल | url=http://sports.ndtv.com/cricket/news/252894-international-cricket-council-targets-world-twenty20-on-united-states-soil-report|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107125712/http://sports.ndtv.com/cricket/news/252894-international-cricket-council-targets-world-twenty20-on-united-states-soil-report|archive-date=७ जानेवारी २०१६ | language=en|access-date=१४ जानेवारी २०१६|website=एनडीटीव्ही स्पोर्ट्स}}&lt;/ref&gt; 

२०२० मध्ये, [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|यूएसए]] आणि वेस्ट इंडीजने २०२३ नंतर टी२० विश्वचषक सह-यजमानपदासाठी स्वारस्य व्यक्त केले,&lt;ref&gt;{{Cite news|title=यूएसए लूक्स टू १९९४ फॉर टी२० वर्ल्ड कप बीड | language=en-GB|work=बीबीसी स्पोर्ट्स |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/52885902 | access-date=२२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt; [[मलेशिया]] आणखी एक संभाव्य दावेदार होता.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=लव्हलेट|first=ट्रिस्टन|title=मलेशिया २०२३-३१ सायकलमध्ये टी२० क्रिकेट विश्वचषकाचे आयोजन करत आहे | url=https://www.forbes.com/sites/tristanlavalette/2020/06/26/malaysia-eyes-hosting-a-t20-cricket-world-cup-in-the-2023-31-cycle/ | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=फोर्ब्स}}&lt;/ref&gt; नोव्हेंबर २०२१मध्ये, आयसीसीने २०२४ ते २०३० या कालावधीत पुढील चार पुरुष टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी यजमानांची पुष्टी केली.&lt;ref&gt;{{cite web|title=यूएसए टी२० विश्वचषक आयोजित करणार: २०२४-२०३१ आयसीसी पुरुष स्पर्धेच्या यजमानांची पुष्टी|url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}&lt;/ref&gt;  [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|यूएसए]] आणि [[वेस्ट इंडीज]]कडे २०२४ आवृत्तीचे सह-यजमानपद, २०२६ आवृत्तीचे सह-यजमानपद [[भारत]] आणि [[श्रीलंका]], २०२८ आवृत्तीचे सह-यजमानपद [[ऑस्ट्रेलिया]] आणि [[न्यू झीलंड]] आणि २०३० आवृत्तीचे सह-यजमान [[इंग्लंड]], [[वेल्स]], [[स्कॉटलंड]] आणि [[आयर्लंड]] करणार आहेत.

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ आयसीसी क्षेत्रानुसार यजमानांचा सारांश (२००७–२०३०)
! scope=&quot;col&quot; | क्षेत्र
! scope=&quot;col&quot; | वर्ष
! scope=&quot;col&quot; | नियामक मंडळ
! scope=&quot;col&quot; | यजमान
|-
! scope=&quot;row&quot; | आफ्रिका
| [[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००७]] || [[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]] || दक्षिण आफ्रिका
|-
! scope=&quot;rowgroup&quot; rowspan=&quot;2&quot; | अमेरिका
| [[२०१० आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१०]] || [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] || वेस्ट इंडीज
|-
| [[२०२४ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]] || [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]]

[[यूएसए क्रिकेट]]
|| वेस्ट इंडीज

अमेरिका
|-
! scope=&quot;rowgroup&quot; rowspan=&quot;5&quot; | आशिया
| [[२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१२]] || [[श्रीलंका क्रिकेट]] || श्रीलंका
|-
| [[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]] || [[बांगलादेश क्रिकेट बोर्ड]] || बांगलादेश
|-
| [[२०१६ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१६]] || rowspan=&quot;2&quot; | [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]] || भारत
|-
| [[२०२१ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२१]] || संयुक्त अरब अमिराती

ओमान
|-
| [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]] || [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]]

[[श्रीलंका क्रिकेट]]
|| भारत

श्रीलंका
|-
! scope=&quot;rowgroup&quot; rowspan=&quot;2&quot; | पूर्व आशिया-पॅसिफिक
| [[२०२२ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]] || [[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] || ऑस्ट्रेलिया
|-
| [[२०२८ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]] || [[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]]

[[न्यूझीलंड क्रिकेट]]
|| ऑस्ट्रेलिया

न्यूझीलंड
|-
! scope=&quot;rowgroup&quot; rowspan=&quot;2&quot; | युरोप
| [[२००९ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००९]] || [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] || इंग्लंड
|-
| [[२०३० पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]] || [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]

[[क्रिकेट आयर्लंड]]

[[क्रिकेट स्कॉटलंड]]
|| इंग्लंड

वेल्स

आयर्लंड

स्कॉटलंड
|}

===पात्रता===
{{See also|आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता}}
[[आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता|टी२० विश्वचषक पात्रता]] म्हणून ओळखल्या जाणार्‍या पात्रता स्पर्धेद्वारे इतर आयसीसी सदस्यांनी भरलेल्या उर्वरित जागांसह, सर्व आयसीसी संपूर्ण सदस्य स्पर्धेसाठी आपोआप पात्र ठरतात. आयसीसी सहयोगी आणि संलग्न सदस्यांसाठी ५० षटकांची लीग - पहिल्या [[विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा|विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धेच्या]] निकालातून [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७च्या पहिल्या वर्ल्ड ट्वेंटी२०]] साठी पात्रता ठरवली गेली. [[२००७ विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १]] स्पर्धेचे दोन अंतिम स्पर्धक, [[केन्या क्रिकेट संघ | केन्या]] आणि [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]], वर्षाच्या उत्तरार्धात विश्व ट्वेंटी२० साठी पात्र ठरले. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९ विश्व ट्वेंटी२०]] साठी एक वेगळी पात्रता स्पर्धा लागू करण्यात आली होती आणि तेव्हापासून ती कायम ठेवण्यात आली आहे. तथापि, विश्व ट्वेंटी२० पात्रता फेरीतून पात्र ठरलेल्या संघांची संख्या दोन ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]] आणि [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]] मध्ये) ते सहा ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] आणि [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] मध्ये) पर्यंत बदलली आहे.

===अंतिम स्पर्धा===
प्रत्येक गट टप्प्यात (प्राथमिक फेरी आणि सुपर १२ फेरी दोन्ही), संघांना खालील निकषांच्या आधारे एकमेकांविरुद्ध क्रमवारी दिली जाते:&lt;ref&gt;[http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/icc_world_twenty20_playing_conditions_final.pdf अंतिम विश्व ट्वेंटी20 खेळण्याच्या अटी] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080911035806/http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/icc_world_twenty20_playing_conditions_final.pdf |date=११ सप्टेंबर २००८}}, आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२०&lt;/ref&gt;
# सर्वाधिक गुणसंख्या 
# समान असल्यास, सर्वाधिक विजय 
# तरीही समान असल्यास, उत्कृष्ट [[निव्वळ धावगती]]
# तरीही समान असल्यास, कमीत कमी [[स्ट्राईक रेट#गोलंदाजी  स्ट्राईक रेट|गोलंदाजी  स्ट्राईक रेट]]
# तरीही समान असल्यास, एकमेकांविरुद्धच्या सामन्याचा निकाल.

बरोबरी झाल्यास (म्हणजेच, दोन्ही संघांनी आपापल्या डावाच्या शेवटी समान धावा केल्यास), [[सुपर ओव्हर]] विजेता ठरवते. सुपर ओव्हरमध्ये पुन्हा टाय झाल्यास, त्यानंतर जोपर्यंत विजेता संघ ठरत नाही तोपर्यंत सुपर ओव्हर खेळवली जाते. तत्पूर्वी, ज्या संघाने त्यांच्या डावात सर्वाधिक चौकार मारले होते तोच विजेता ठरवला जातो.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27844486/no-more-boundary-countback-icc-changes-super-regulations |title=Archived copy |work=इएसपीएन क्रिकइन्फो  | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt; २००७च्या स्पर्धेदरम्यान, [[बोल-आउट]]चा वापर बरोबरी झालेल्या सामन्यातील पराभवाचा निर्णय घेण्यासाठी केला गेला.&lt;ref&gt;[http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/playing-conditions.html प्लेइंग कंडिशन्स] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720113337/http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/playing-conditions.html |date=२० जुलै २०१८}}, आयसीसी वर्ल्ड ट्वेन्टी२०&lt;/ref&gt;

==स्पर्धेचे निकाल==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; width: 100%; text-align: center;&quot;
|-
!rowspan=2 width=5%|वर्ष
!rowspan=2 width=15%|यजमान देश
!rowspan=2 width=15%|अंतिम सामन्याचे मैदान
!colspan=3|अंतिम सामना
!rowspan=2 width=6%|संघ
|-
!width=18%|विजेता
!width=18%|निकाल
!width=18%|उपविजेता
|- 
|२००७&lt;br&gt;''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|तपशील]]''
|{{flagicon|RSA}}&lt;br&gt;दक्षिण आफ्रिका
|[[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]&lt;br&gt;दक्षिण आफ्रिका
|{{cr|India}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१५७/५ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|'''भारत ५ धावांनी विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.cricinfo.com/twenty20wc/engine/match/287879.html धावफलक]
|{{cr|Pakistan}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१५२ सर्वबाद  (१९.३ षटके)&lt;/small&gt;
|१२
|-
|२००९&lt;br&gt;''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|तपशील]]''
|{{flagicon|ENG}}&lt;br&gt;इंग्लंड
|[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]&lt;br&gt;इंग्लंड
|{{cr|Pakistan}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१३९/२ (१८.४ षटके)&lt;/small&gt;
|'''पाकिस्तान ८ गडी राखुन विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.cricinfo.com/wt202009/engine/current/match/356017.html धावफलक]
|{{cr|Sri Lanka}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१३८/६ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|१२
|- 
|२०१०&lt;br&gt;''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|तपशील]]''
|{{flagicon|Barbados}}{{flagicon|Guyana}}{{flagicon|Saint Lucia}}{{flagicon|Trinidad and Tobago}}&lt;br&gt;बार्बाडोस, गयाना, सेंट लुसिया, त्रिनिदाद आणि टोबॅगो
|[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]]&lt;br&gt;बार्बाडोस
|{{cr|England}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१४८/३ (१७ षटके)&lt;/small&gt;
|'''इंग्लंड ७ गडी राखुन विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.cricinfo.com/world-twenty20-2010/engine/current/match/412703.html धावफलक]
|{{cr|Australia}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१४७/६ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|१२
|-
|२०१२&lt;br&gt;''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|तपशील]]''
|{{flagicon|SRI}}&lt;br&gt;श्रीलंका
|[[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]]&lt;br&gt;श्रीलंका
|{{cr|WIN}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१३७/६ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|'''वेस्ट इंडीज ३६ धावांनी विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2012/engine/current/match/533298.html धावफलक]
|{{cr|SRI}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१०१ सर्वबाद (१८.४ षटके)&lt;/small&gt;
|१२
|-  
|२०१४&lt;br&gt;''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|तपशील]]''
|{{flagicon|BAN}}&lt;br&gt;बांगलादेश
|[[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]]&lt;br&gt;बांगलादेश
|{{cr|SRI}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१३४/४ (१७.५ षटके)&lt;/small&gt;
|'''श्रीलंका ६ गडी राखून विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2014/engine/match/682965.html धावफलक]
|{{cr|IND}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१३०/४ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|१६
|-
|२०१६&lt;br&gt;''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|तपशील]]''
|{{flagicon|IND}}&lt;br&gt;भारत
|[[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]]&lt;br&gt;भारत
|{{cr|WIN}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१६१/६ (१९.४ षटके)&lt;/small&gt;
|'''वेस्ट इंडीज ४ गडी राखून विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951373.html धावफलक]
|{{cr|ENG}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१५५/९ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|१६
|-  
|२०२१&lt;br&gt;''[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|तपशील]]''
|{{flagicon|UAE}}{{flagicon|OMA}}&lt;br /&gt;[[संयुक्त अरब अमिराती]], [[ओमान]]
|[[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]]&lt;br /&gt;संयुक्त अरब अमिराती
|{{cr|AUS}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१७३/२ (१८.५ षटके)&lt;/small&gt;
|'''ऑस्ट्रेलिया ८ गडी राखून विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273756.html धावफलक]
|{{cr|NZ}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१७२/४ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|१६
|-
|२०२२&lt;br&gt;''[[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]''
|{{flagicon|AUS}}&lt;br&gt;ऑस्ट्रेलिया
|[[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]]&lt;br&gt;ऑस्ट्रेलिया
|{{cr|ENG}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१३८/५ (१९ षटके)&lt;/small&gt;
|'''इंग्लंड ५ गडी राखून विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298179.html धावफलक]
|{{cr|PAK}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१३७/८ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|१६
|-  
|२०२४&lt;br&gt;''[[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]''
|{{flagicon|Barbados}}{{flagicon|Saint Lucia}}{{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}{{flagicon|Trinidad and Tobago}}{{flagicon|USA}}&lt;br /&gt;बार्बाडोस, सेंट लुसिया, सेंट व्हिन्सेंट आणि द ग्रेनेडाईन्स, त्रिनिदाद आणि टोबॅगो, अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने
|[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]]&lt;br&gt;बार्बाडोस
|{{cr|India}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१७६/७ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|'''भारत ७ धावांनी विजयी'''&lt;br&gt;[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415755.html धावफलक]
|{{cr|SA}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१६९/८ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|२०
|-
|२०२६&lt;br&gt;''[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]''
|{{flagicon|IND}}{{flagicon|SL}}&lt;br&gt;भारत, श्रीलंका
|[[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]]&lt;br&gt;भारत
|{{cr|India}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;२५५/५ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|'''भारत ९६ धावांनी विजयी'''&lt;br&gt;[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512773.html धावफलक]
|{{cr|NZ}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१५९ (१९ षटके)&lt;/small&gt;
|२०
|-  
|२०२८&lt;br&gt;''[[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]''
|{{flagicon|AUS}}{{flagicon|NZL}}&lt;br&gt;ऑस्ट्रेलिया, न्यू झीलंड
|[[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]]&lt;br&gt;ऑस्ट्रेलिया
|TBD
|TBD
|TBD
|२०
|-
|२०३०&lt;br&gt;''[[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]''
|{{flagicon|ENG}}{{flagicon|Wales}}{{flagicon|IRE|cricket}}{{flagicon|SCO}}&lt;br&gt;इंग्लंड, वेल्स, आयर्लंड, स्कॉटलंड
|[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]&lt;br&gt;इंग्लंड
|TBD
|TBD
|TBD
|२०
|}

==संघाची कामगिरी==
[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेपर्यंत. ''संघांची क्रमवारी सर्वोत्कृष्ट निकालानुसार, नंतर विजयाची टक्केवारी, नंतर एकूण विजय, नंतर एकूण सामने, नंतर वर्णक्रमानुसार'':
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:150px;&quot;|संघ
!colspan=3|सहभाग 
!rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:300px;&quot;|सर्वोत्कृष्ट निकाल 
!colspan=&quot;6&quot;|आकडेवारी&lt;ref name=&quot;resultsummary&quot;&gt;{{cite web| url=http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/team/results_summary.html?id=89;type=trophy | title=नोंदी / आयसीसी विश्व टी२० / परिणाम सारांश| publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो | access-date= २२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;

|-
!width=75|एकूण 
!width=75|पहिला
!width=75|शेवटचा
!width=30|सामने
!width=30|विजय 
!width=30|पराभव 
!width=30|बरोबरी 
!width=30|अनिर्णित 
!width=30|विजय%
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|India}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;gold&quot; | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२००७ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००७]], [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])
|| ६१ || ४३ || २४ || १(१) || १ ||७३.३३
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|England}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;gold&quot; | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]], [[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]) || ६० || ३४ || २४ || ० || २ || ५८.६२
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|West Indies}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;gold&quot; | {{sort|1.1|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]], [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]) || ५३ || २९ || २२ || १(१) || १ || ५७.६९
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Australia}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;gold&quot; | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) ||५१||३२||१९|| ० || ० || ६२.७४
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Pakistan}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;gold&quot; | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]])
|| ५८|| ३४|| २१|| २(०) || १ || ५९.६४
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Sri Lanka}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;gold&quot; | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]])
|| ६१|| ३५|| २५|| १(१) || ० || ५९.०१
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|South Africa}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;silver&quot; | {{sort|2.1|'''उपविजेतेपद'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) ||५७||३८||१७|| ० || १ || ६९.६४
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|New Zealand}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;silver&quot; | {{sort|2.1|'''उपविजेतेपद'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) ||५५||३०|| २२|| २(०) || १ || ५५.५५
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|Afghanistan|२०१३}}
| ८ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]]|| [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| style=&quot;background:#cc9966;&quot; |{{sort|3.2|'''उपांत्यफेरी'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) ||३४|| १४ ||१९ || १(०) || ० ||४१.१७
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|Bangladesh}}
| ९ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]|| [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]|| {{sort|4.1|सुपर ८}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) ||४५|| १२ ||३२|| ० || १ || २७.२७
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Ireland}}
| ९ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|4.2|सुपर ८}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]) || ३१ || ८ || २० || ० || ३ || २८.५७
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|USA}} ||२ ||[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] ||[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]||{{sort|4.2|सुपर ८}} ([[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])||१०||३||६||१(१)||०||४०.००
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|Netherlands}}
| ७ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]|| [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|4.2|सुपर १०}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]) || ३१|| ११ || १९ || ० || १ || ३६.६६
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Zimbabwe}}
| ६ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|सुपर ८}} ([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || २६|| ११ || १४ || ० || १ || ४४.००
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Scotland}}
| ५ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.2|सुपर १२}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) || २६ || ८ || १६ || ० || २ || ३३.३३
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|Namibia|2021}}
| ४ || [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|4.4|सुपर १२}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) ||१९ || ४ ||१४|| १(१) || ० || २६.३१
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Oman}}
| ४ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || १४ ||२ || १० || १(०) || १ || १५.३८
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Nepal}}
| ३ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || १० || ३ || ७ || ० || ० || ३०.००
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Hong Kong}}
| २ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] || {{sort|5.3|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]], [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]) || ६ || १ || ५ || ० || ० || १६.६६
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|United Arab Emirates}}
| २ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]], [[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || १० || २ || ८ || ० || ० || २०.००
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|Papua New Guinea}}
| २ || [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]|| [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) || ७ || ० || ७ || ० || ० || ०.००
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|CAN}}
|२||[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]||[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]||{{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])|| ७ || १ || ६ || ० || ० || १४.२८
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|UGA}}
|१||[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || {{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२०२४]])|| ४ || १ || ३ || ० || ० || २५.००
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Kenya}}
| १ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || {{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]) || २ || ० || २ || ० || ० || ०.००
|-
|{{Cr|Italy}}
|१
|[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]
|[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]
|{{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])
|४
|१
|३
|०
|०
|२५.००
|-
! colspan=&quot;11&quot; |{{smalldiv|1={{Updated|८ मार्च २०२६}}&lt;br/&gt; स्रोत:[http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/team/results_summary.html?id=89;type=trophy ईएसपीएन क्रिकइन्फो]}}
|}
''नोंदी:''
* कंसातील संख्या बरोबरी झालेल्या सामन्यांमध्ये [[सुपर ओव्हर]] आणि [[बोल-आउट]]च्या विजयांची संख्या दर्शवते, तथापि निकालाची पर्वा न करता हा अर्धा विजय मानला जातो. विजयाच्या टक्केवारीत कोणतेही परिणाम वगळले जातात आणि बरोबरी (टायब्रेकरची पर्वा न करता) अर्धा विजय म्हणून गणली जाते.

==स्पर्धेनुसार संघ निकाल==
;सूची
* {{bg|gold| '''वि''' }} — विजेते
* {{bg|silver| '''उवि''' }} — उपविजेते
* {{bg|#cc9966| '''उफे'''}} — उपांत्यफेरी
* {{bg|#BBF3BB|फे२}} — २री फेरी (सुपर ८, सुपर १० आणि सुपर १२)
* फे१ — १ली फेरी (गट फेरी)
* पा — पात्र
* × — पात्र परंतु माघार घेतली
* ×× — पात्रतेसाठी अपात्र (निलंबित)

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:90%&quot;
|-
!संघ
!{{flagicon|RSA}}&lt;br/&gt;[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१२)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|ENG}}&lt;br/&gt;[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१२)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|WIN}}&lt;br/&gt;[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१२)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|SRI}}&lt;br/&gt;[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१२)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|BAN}}&lt;br/&gt;[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१६)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|IND}}&lt;br/&gt;[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१६)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|UAE}}&lt;br/&gt;{{flagicon|OMA}}&lt;br/&gt;[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१६)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|AUS}}&lt;br/&gt;[[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१६)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|WIN}}&lt;br/&gt;{{flagicon|USA}}&lt;br/&gt;[[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(२०)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|IND}}&lt;br/&gt;{{flagicon|SRI}}&lt;br/&gt;[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(२०)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|AUS}}&lt;br/&gt;{{flagicon|NZ}}&lt;br/&gt;[[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(२०)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|ENG}}&lt;br/&gt;{{flagicon|Ireland|cricket}}&lt;br/&gt;{{flagicon|SCO}}&lt;br/&gt;{{flagicon|Wales}}&lt;br/&gt;[[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(२०)&lt;/small&gt;
!सहभाग
|-
| id=AFG&quot;&quot; align=left| {{cr|AFG|२०१३}}
|—||—|| फे१ || फे१ || फे१ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#cc9966&quot; | '''उफे'''|| फे१ || || 
! ८ 
|-
| id=AUS&quot;&quot; align=left| {{cr|AUS}}
|bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || फे१ ||bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || bgcolor=gold|'''वि'''|| style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || style=&quot;border: 3px solid red&quot;| पा || 
! १०
|-
| align=left| {{cr|Italy}}
| — || —|| — || — || —|| — || — || — || — || फे१ || || 
! १
|-
| align=left| {{cr|BAN}}
| फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || × || || 
! ९
|-
| align=left| {{cr|CAN}}
| — || —|| — || — || —|| — || — || — || फे१ || फे१ || || 
! २ 
|-
| align=left| {{cr|ENG}}
| style=&quot;background:#BBF3BB&quot; | फे२ || style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ ||bgcolor=gold|'''वि'''|| style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || bgcolor=gold|'''वि''' || style=&quot;background:#cc9966&quot; | '''उफे'''|| bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || || style=&quot;border: 3px solid red&quot;| पा 
! १०
|-
| align=left| {{cr|HK}}
|—||—||—||—|| फे१ || फे१ ||—|| — || — || — || ||
! २
|-
| align=left| {{cr|IND}}
|bgcolor=gold|'''वि'''|| style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ ||bgcolor=silver|'''उवि'''||style=&quot;border: 3px solid red; background:#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ || bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;background:gold&quot; | '''वि'''|| style=&quot;border: 3px solid red; background:gold&quot; | '''वि''' || || 
! १० 
|-
| align=left| {{cr|IRE}}
|—|| style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || फे१ || फे१ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || फे१ || || style=&quot;border: 3px solid red&quot;| पा
! ९
|-
| align=left| {{cr|KEN}}
| फे१ ||—||—||—||—||—||—||—|| — || — || || 
! १
|-
| align=left| {{cr|NAM}}
|—||—||—||—||—||—|| style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || || 
! ४ 
|-
| align=left| {{cr|NEP}}
|—||—||—||—|| फे१ ||—||—||—|| फे१ || फे१ || || 
! ३ 
|-
| align=left| {{cr|NED}}
|—|| फे१ ||—||—|| style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || फे१ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || फे१ || || 
! ७ 
|-
| align=left| {{cr|NZ}}
|bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ ||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || bgcolor=silver|'''उवि'''|| bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || फे१ || bgcolor=silver|'''उवि'''|| style=&quot;border: 3px solid red&quot; | पा || 
! १०
|-
| align=left| {{cr|OMA}}
|—||—||—||—||—|| फे१ || फे१ ||—|| फे१ || फे१ || || 
! ४ 
|-
| align=left| {{cr|PAK}}
|bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor=gold|'''वि'''|| bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' ||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || bgcolor=silver|'''उवि''' || फे१ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२  || || 
! १० 
|-
| align=left| {{cr|PNG}}
|—||—||—||—||—||—|| फे१ || — || फे१ || — || || 
! २
|-
| align=left| {{cr|SCO}}
| फे१ || फे१ ||—||—||—|| फे१ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || || style=&quot;border: 3px solid red&quot;|पा
! ७ 
|-
| align=left| {{cr|SA}}
| style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot; |फे२ ||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ ||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:silver&quot; | '''उवि'''|| bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || || 
! १० 
|-
| align=left| {{cr|SL}}
| bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| फे२ ||bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' ||bgcolor=silver style|'''उवि'''||bgcolor=gold|'''वि'''|| style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१  || style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ || ||
! १०
|-
| align=left| {{cr|UAE}}
|—||—||—||—|| फे१ ||—||—|| फे१ || — || फे१ || || 
! ३ 
|-
| align=left| {{cr|UGA}}
|—||—||—||—|| — ||—||—|| — || फे१  || — || || 
! १ 
|-
| align=left| {{cr|USA}}
|—||—||—||—||—||—|| — || — || style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || || 
! २ 
|-
| align=left| {{cr|WIN}}
| फे१ ||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ ||bgcolor=gold|'''वि'''|| bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' ||bgcolor=gold|'''वि'''|| style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || || 
! १० 
|-
| align=left| {{cr|ZIM}}
| फे१ || × || फे१ || फे१ || फे१ || फे१ || ×× || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || — || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || || 
! ७ 
|}

==संघांचे पदार्पण==
पदार्पण करणारा संघ, प्रतिवर्ष वर्णक्रमानुसार.

{| class=&quot;wikitable&quot; width=55% sortable&quot; style=&quot;text-align:&quot;
|-
! वर्ष 
! पदार्पण करणारा संघ 
! एकूण
|-
| [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]
| {{cr|AUS}}, {{cr|BAN}}, {{cr|ENG}}, {{cr|IND}}, {{cr|KEN}}, {{cr|NZ}}, {{cr|PAK}}, {{cr|SCO}}, {{cr|SA}}, {{cr|SL}}, {{cr|WIN}} आणि {{cr|ZIM}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |१२
|-
| [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]
| {{cr|IRE}} आणि {{cr|NED}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |२
|-
| [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]]
| {{cr|AFG|२०१३}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |१
|-
| [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]
| कोणताही नाही
| style=&quot;text-align:center;&quot; |०
|-
| [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]
| {{cr|HK}}, {{cr|NEP}} आणि {{cr|UAE}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |३
|-
| [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]
| {{cr|OMA}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |१
|-
| [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]
| {{cr|NAM}} आणि {{cr|PNG}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |२
|-
| [[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]]
| कोणताही
| style=&quot;text-align:center;&quot; |०
|-
| [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]]
| {{cr|CAN}}, {{cr|USA}} आणि {{cr|UGA}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |३
|-
| [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]
| {{cr|ITA}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | १ 
|-
| [[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]]
| TBD
| style=&quot;text-align:center;&quot; |TBD
|-
| [[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]]
| TBD
| style=&quot;text-align:center;&quot; |TBD
|-
! एकूण
!
! २५
|}

==स्पर्धा विक्रम==
{{Main|आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक विक्रमांची यादी}}{{updated|९ मार्च २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; | टी२० विश्वचषक विक्रम
|-
! colspan=&quot;4&quot; | फलंदाजी
|-
|सर्वाधिक धावा
| rowspan=&quot;2&quot; |{{cricon|IND}} [[विराट कोहली]]
|१,२९२ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक धावा|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165134/https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy|archive-date=२९ ऑक्टोबर २०२१|access-date=२९ ऑक्टोबर २०२१}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[फलंदाजी सरासरी (क्रिकेट)|सर्वाधिक सरासरी]] &lt;small&gt;(किमान २० डाव)&lt;/small&gt; 
|५८.७२ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/highest_career_batting_average.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक सरासरी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सामन्यात सर्वाधिक धावा
| {{cricon|New Zealand}} [[ब्रॅन्डन मॅककुलम]] v {{cr|BAN}}
|१२३ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_innings.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सामन्यात सर्वाधिक धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वोत्कृष्ट स्ट्राईक रेट &lt;small&gt;(किमान ५०० चेंडू)&lt;/small&gt;
|{{Cricon|ENG|name=इंग्लंड}} [[जोस बटलर]]
|१४४.१६ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref name=&quot;espncricinfo_highest_career_batting_strike-rate_892&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-highest-career-strike-rate/icc-men-s-t20-world-cup-89|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट स्ट्राईक रेट|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=११ जुलै २०२४}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वाधिक ५०+ धावा
|{{cricon|India|name=भारत}} [[विराट कोहली]]
|१५ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref name=&quot;espncricinfo_most-fifties-career_89&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-most-fifties-career/icc-men-s-t20-world-cup-89|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक ५०+|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=११ जुलै २०२४}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |सर्वाधिक शतके
|{{cricon|Pakistan}} [[साहिबजादा फरहान]]
|२ &lt;small&gt;([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/list_hundreds.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक शतके|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{cricon|West Indies}} [[ख्रिस गेल]] 
|२ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]])&lt;/small&gt;
|-
|सर्वाधिक षटकार
|६३ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref name=&quot;espncricinfo_most-sixes-career_89&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-most-sixes-career/icc-men-s-t20-world-cup-89|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक षटकार|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=११ जुलै २०२४}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वोत्कृष्ट [[भागीदारी (क्रिकेट)|भागीदारी]]
| {{cricon|Pakistan}} [[साहिबजादा फरहान]] आणि [[फखर झमान]]&lt;br&gt; वि {{cr|SRI}}
|१७६ &lt;small&gt;([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/fow/highest_partnerships_for_any_wicket.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट भागीदारी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|स्पर्धेत सर्वाधिक धावा
|{{cricon|Pakistan}} [[साहिबजादा फरहान]]
|३८३ &lt;small&gt;([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_series.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - स्पर्धेत सर्वाधिक धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;4&quot; | गोलंदाजी
|-
|सर्वाधिक बळी
|{{cricon|BAN}} [[शाकिब अल हसन]]
|५० &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक बळी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वोत्कृष्ट [[गोलंदाजी सरासरी]] &lt;small&gt;(किमान ४०० चेंडू)&lt;/small&gt;
|{{cricon|दक्षिण आफ्रिका}} [[ॲनरिक नॉर्त्ये]]
|१२.६० &lt;small&gt;([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_career_bowling_average.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट गोलंदाजी सरासरी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वोत्कृष्ट [[स्ट्राइक रेट]] &lt;small&gt;(किमान ४०० चेंडू)&lt;/small&gt;
|{{cricon|SRI}} [[वनिंदु हसरंगा]]
|११.७२ &lt;small&gt;([[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]–[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०२४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_career_strike_rate.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम – सर्वोत्कृष्ट स्ट्राइक रेट|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वोत्कृष्ट [[इकॉनॉमी रेट]] &lt;small&gt;(किमान ४०० चेंडू)&lt;/small&gt;
|{{cricon|भारत}} [[जसप्रीत बुमराह]]
|५.६६ &lt;small&gt;([[२०१६ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१६]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_career_economy_rate.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट इकॉनॉमी रेट|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वोत्तम गोलंदाजी
|{{cricon|SRI}} [[अजंता मेंडिस]] वि {{cr|ZIM}}
|६/८ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_figures_innings.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्तम गोलंदाजी | publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|स्पर्धेत सर्वाधिक बळी
|{{cricon|अफगाणिस्तान|variant=२०१३}} [[फझलहक फारूखी]] आणि {{cricon|भारत}} [[अर्शदीप सिंग]]
|१७ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०२४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_series.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - स्पर्धेत सर्वाधिक बळी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;4&quot; | क्षेत्ररक्षण
|-
|सर्वाधिक गडी बाद &lt;small&gt;([[यष्टीरक्षक]])&lt;/small&gt;
|{{cricon|SA}} [[क्विंटन डी कॉक]]
|३९ &lt;small&gt;([[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/keeping/most_dismissals_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक गडी बाद|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वाधिक झेल &lt;small&gt;([[क्षेत्ररक्षण]])&lt;/small&gt;
|{{cricon|Australia}} [[डेव्हिड वॉर्नर]]
|२५ &lt;small&gt;([[२००९ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००९]]–[[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/fielding/most_catches_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक झेल | publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;4&quot; | संघ
|-
|सर्वाधिक सांघिक धावसंख्या
|{{cr|SRI}} (वि {{cr|KEN}})
|२६०/६ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/highest_innings_totals.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक धावसंख्या |publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |सर्वात कमी धावसंख्या
|{{cr|NED}} (वि {{cr|SRI}})
|३९ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]])&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/lowest_innings_totals.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वात कमी धावसंख्या | publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{cr|UGA}} (वि {{cr|WIN }})
|३९ &lt;small&gt;([[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])&lt;/small&gt;
|-
|सर्वाधिक विजय % &lt;small&gt;(किमान १० सामने)&lt;/small&gt;
|{{cr|IND }}
|७३.३३% &lt;small&gt;(सामने ६१, विजय ४३)&lt;/small&gt; &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक विजय टक्केवारी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वात मोठा विजय &lt;small&gt;(धावांनुसार)&lt;/small&gt;
|{{cr|SRI}} (वि {{cr|KEN}})
|१७२ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/largest_margins.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वात मोठा विजय|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|एका सामन्यात सर्वाधिक एकूण धावा
|{{cr|IND}} v {{cr|ENG}}
|४९९/१४ &lt;small&gt;([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/highest_match_aggregates.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - एका सामन्यात सर्वाधिक एकूण धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|एका सामन्यात सर्वात कमी एकूण धावा
|{{cr|NED}} v {{cr|SRI}}
|७९-११ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/lowest_match_aggregates.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - एका सामन्यात सर्वात कमी एकूण धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वाधिक सलग विजय
|{{cr|IND }} आणि {{Cr|SA}}
|८ - दोन्ही [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] मध्ये
|
|}

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
*[http://cricket.yahoo.com/ आयसीसी संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }}
*[http://www.cricinfo.com/wt202010/content/series/412671.html ICC World Twenty20 2010] from [[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
*[http://www.cricket-wc.com ICC World Twenty20] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} 
*[http://t20worldcupcricket.com T20 World Cup Website]

{{२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा}}
{{fb start}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटन स्पर्धा}}
{{fb end}}

[[वर्ग:२०-२० क्रिकेट]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटन]]</text>
      <sha1>3t30h0u7zvz21ml770keid1l91xzrjq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>स्नेहल भाटकर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23643</id>
    <revision>
      <id>2692810</id>
      <parentid>2616581</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T04:22:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* बालपण */</comment>
      <origin>2692810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13463" sha1="eqegepg9n8m7vhoaib1va0u8kri049c" xml:space="preserve">{{विस्तार}}
{{माहितीचौकट संगीतकार
| पार्श्वभूमी रंग = 
| नाव = स्नेहल भाटकर
| चित्र = 
| चित्र रुंदी = 
| चित्र शीर्षक = 
| पूर्ण नाव = वासुदेव गंगाराम भाटकर
| टोपणनाव = स्नेहल भाटकर
| जन्मदिनांक = [[जुलै १७]], [[इ.स. १९१९|१९१९]]
| जन्मस्थान = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]
| मृत्युदिनांक = [[मे २९]], [[इ.स. २००७|२००७]]
| मृत्युस्थान = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]
| राष्ट्रीयत्व = 
| कार्यक्षेत्र = [[संगीत]]
| संगीत प्रकार = चित्रपटसंगीत, नाट्यसंगीत
| प्रशिक्षण = 
| कार्यकाळ = 
| प्रसिद्ध रचना = 
| प्रसिद्ध नाटक = 
| प्रसिद्ध चित्रपट = 
| प्रसिद्ध अल्बम = 
| वाद्य = 
| आश्रयदाते = 
| प्रभाव = 
| प्रभावित = 
| पुरस्कार = 
| वडील नाव = गंगाराम भाटकर
| आई नाव = 
| पती नाव = 
| पत्नी नाव = 
| अपत्ये = [[रमेश भाटकर]], स्नेहलता
| प्रसिद्ध नातेवाईक = 
| स्वाक्षरी चित्र = 
| संकेतस्थळ दुवा = 
| तळटिपा = 
}}

'''स्नेहल भाटकर''' (पूर्ण नाव:'''वासुदेव गंगाराम भाटकर''') ([[जुलै १७]], [[इ.स. १९१९|१९१९]]; [[मुंबई]] - [[मे २९]], [[इ.स. २००७|२००७]]; [[मुंबई]]) हे मराठी चित्रपट, मराठी नाटके, हिंदी चित्रपटांतील नावाजलेले संगीतकार होते.
 

==बालपण==
भाटकर यांचा जन्म १७ जुलै [[इ.स. १९१९]] रोजी [[प्रभादेवी]] येथील पालखीवाडीत त्यांचा जन्म झाला. या वाडीत नेहमी भजने होते ती ऐकायला ते न चुकता जात. वडिलांच्या निधनानंतर त्यांच्या आईला शाळेत नोकरी करावी लागली. त्यांच्या आईचा आवाज खूप गोड होता. आपल्याला गोड गळ्याचे वरदान आईकडूनच मिळाल्याचे भाटकर सांगत. [[श्रीकृष्ण संगीत विद्यालय|श्रीकृष्ण संगीत विद्यालयात]] त्यांनी गाण्याचे प्राथमिक शिक्षण घेतले. &quot;''विश्वंभर प्रासादिक भजन मंडळी''त प्रवेश करून ते खऱ्या अर्थाने भजनीबुवा झाले.

==कारकीर्द==
&quot;एचएमव्ही' या कॅसेट कंपनीमधील प्रवेशामुळे भाटकरबुवांच्या कारकिर्दीला खऱ्या अर्थाने वळण मिळाले. १६ जून [[इ.स. १९३९]] रोजी ते पेटीवादक म्हणून या कंपनीत रूजू झाले. येथे त्यांनी आपल्या प्रतिभेने संगीत दिग्दर्शक बनण्यापर्यंत मजल मारली. 

[[बाबूराव पेंटर]] यांची निर्मिती असलेल्या &quot;रुक्‍मिणी स्वयंवर' या चित्रपटाद्वारे भाटकरबुवांना संगीत दिग्दर्शक बनण्याची प्रथम संधी मिळाली. गमतीची गोष्ट म्हणजे या चित्रपटाला [[सुधीर फडके]] आणि भाटकरबुबा या जोडीने &quot;वसुदेव-सुधीर' या नावाने संगीत दिले होते. या चित्रपटात ललिता फडके यांनी गायलेल्या &quot;कुहू कुहू बोल ग, चंद्रमा मनात हसला ग', &quot;धाडिला प्रीतीदूत माझा देईल का ग मान' या गाण्यांना भाटकरबुवांनी संगीत दिले होते. 

&quot;एचएमव्ही'तील नोकरीमुळे त्यांना टोपणनाव घेऊन चित्रपटांना संगीत द्यावे लागले. स्नेहलता हे त्यांच्या मुलीचे नाव. या नावातील &quot;स्नेहल' हा शब्द घेऊन दिग्दर्शक [[केदार शर्मा]] यांनी भाटकरबुवांचे &quot;स्नेहल भाटकर' असे बारसे केले. &quot;हमारी याद आयेगी' चित्रपटामधील &quot;कभी तनहाइयों में यूं हमारी याद आयेगी' हे भाटकरबुवांचे सर्वाधिक गाजलेले गीत. हे गाणे ध्वनिमुद्रित झाल्यानंतर केदार शर्मा यांनी [[मुबारक बेगम]]च्या पाठीवर कौतुकाची थाप टाकली होते तसेच भाटकरबुवांनाही बक्षीस दिले होते. 

सुप्रसिद्ध संगीत दिग्दर्शक [[सी. रामचंद्र]] हे भाटकरांचे निकटचे मित्र. त्यांनी &quot;संगीता' या चित्रपटाला संगीत दिले होते. या चित्रपटातील एक कव्वाली [[महम्मद रफी]] आणि स्वतः [[सी. रामचंद्र]] गाणार होते. मात्र, काही कारणास्तव रफी प्रत्यक्ष ध्वनिमुद्रणाच्या वेळी येऊ शकले नव्हते. तेव्हा सी. रामचंद्र यांनी ही कव्वाली गाण्यासाठी भाटकरबुवांना आमंत्रित केले. 

भाटकरबुवांच्या संगीताची महत्त्वाची वैशिष्ट्ये म्हणजे त्यांच्या साध्या, सोप्या आणि चटकन गुणगुणता येतील अशा चाली. गाण्याचे अंग नसलेल्या कलावंतांकडूनही भाटकरबुवांनी सुरेल गाणी गाऊन घेतली. पन्नालाल घोष यांच्या सुरेल बासरीवादनाचा त्यांनी आपल्या संगीतामध्ये छान उपयोग करून घेतला. मोठी लोकप्रियता मिळवूनही त्यांनी संगीताचे दुकान थाटले नाही. जे चित्रपट त्यांना मिळाले, त्या प्रत्येकात त्यांनी स्वतःचे प्रतिबिंब उमटवले. राज कपूरला सर्वप्रथम गाण्यासाठी उसना आवाज देण्याचे श्रेय भाटकरबुवांनाच जाते. &quot;नीलकमल' हा [[राज कपूर]]चा नायक म्हणून पहिला चित्रपट. या चित्रपटातील राजकुमारीने गायलेल्या &quot;जईयोना बिदेस मोरा जिया भर आयेगा' या गाण्याच्या दोन ओळी राज कपूरच्या तोंडी होत्या. या ओळी भाटकरांनी गायलेल्या आहेत. [[मधुबाला]], [[गीता बाली]], [[नूतन]], [[तनुजा]] या नायिकांच्या पहिल्या चित्रपटांना त्यांनीच संगीत दिले होते. तसेच [[कमळाबाई मंगळूरकर]], [[कमला कोटणीस]], [[शोभना समर्थ]], [[बेगम पारा]], [[लीला चिटणीस]], [[शुभा खोटे]] या नायिकांनी चित्रपट निर्मिती क्षेत्रात पदार्पण केले तेव्हा, आपल्या चित्रपटांच्या संगीताची जबाबदारी भाटकरबुवांवरच सोपवली होती. &quot;विसावा विठ्ठल', &quot;वारीयाने कुंडल हाले', &quot;जववरी रे तववरी' ही त्यांची मराठी गीतेही खूप गाजली होती.

&quot;नीलकमल', &quot;सुहागरात', &quot;हमारी बेटी', &quot;गुनाह', &quot;हमारी याद आयेगी', &quot;प्यासे नैन', &quot;छबिली' इत्यादी हिंदी चित्रपटांतील त्यांचे संगीत गाजले होते. &quot;रुक्‍मिणी स्वयंवर', &quot;नंदकिशोर', &quot;चिमुकला पाहुणा', &quot;मानला तर देव', &quot;बहकलेला ब्रह्मचारी' यांसह अनेक मराठी चित्रपटांनाही त्यांनी संगीत दिले होते. &quot;नंदनवन' (मो. ग. रांगणेकर), &quot;राधामाई' (गो. नी. दांडेकर), &quot;भूमिकन्या सीता' (मामा वरेरकर), &quot;बुवा तेथे बाया' (आचार्य अत्रे) या नाटकांचेही त्यांनी संगीत दिग्दर्शन केले होते. &quot;भाटकरबुवा' या टोपणनावाने प्रसिद्ध असलेल्या या संगीतकाराने गेल्या पाच दशकांमध्ये गावोगावी भजनाचे असंख्य कार्यक्रम केले होते.

==पुरस्कार ==
दिल्लीत भाटकर यांना &quot;महाराष्ट्रभूषण' पुरस्कार प्रदान करण्यात आला होता. पुरस्कार वितरणाच्या आदल्या दिवशी हॉटेलमध्ये पाय घसरल्याने त्यांना दुखापत झाली होती. तरीही प्रचंड इच्छाशक्तीच्या जोरावर या संगीतकाराने स्ट्रेचरवरून हा पुरस्कार स्वीकारला होता. त्या वेळी दिल्लीत मराठी रसिकांनी &quot;स्टँडिंग ओव्हेशन' देऊन त्यांच्या कलेचा गौरव केला होता. या दुखापतीतून काही दिवसांतच ते बरेही झाले होते. 

स्नेहल भाटकर (वय ८७) यांचे [[मे २९]], [[इ.स. २००७|२००७]] रोजी निधन झाले. 

== बाह्य दुवे ==


{{DEFAULTSORT:भाटकर,स्नेहल}}
[[वर्ग:मराठी संगीतकार]]
[[वर्ग:इ.स. १९१९ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २००७ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:लता मंगेशकर पुरस्कार विजेते]]</text>
      <sha1>eqegepg9n8m7vhoaib1va0u8kri049c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692811</id>
      <parentid>2692810</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T04:22:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* कारकीर्द */</comment>
      <origin>2692811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13477" sha1="rnr85srtg4dinxamlka3ytm3dz6014u" xml:space="preserve">{{विस्तार}}
{{माहितीचौकट संगीतकार
| पार्श्वभूमी रंग = 
| नाव = स्नेहल भाटकर
| चित्र = 
| चित्र रुंदी = 
| चित्र शीर्षक = 
| पूर्ण नाव = वासुदेव गंगाराम भाटकर
| टोपणनाव = स्नेहल भाटकर
| जन्मदिनांक = [[जुलै १७]], [[इ.स. १९१९|१९१९]]
| जन्मस्थान = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]
| मृत्युदिनांक = [[मे २९]], [[इ.स. २००७|२००७]]
| मृत्युस्थान = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]
| राष्ट्रीयत्व = 
| कार्यक्षेत्र = [[संगीत]]
| संगीत प्रकार = चित्रपटसंगीत, नाट्यसंगीत
| प्रशिक्षण = 
| कार्यकाळ = 
| प्रसिद्ध रचना = 
| प्रसिद्ध नाटक = 
| प्रसिद्ध चित्रपट = 
| प्रसिद्ध अल्बम = 
| वाद्य = 
| आश्रयदाते = 
| प्रभाव = 
| प्रभावित = 
| पुरस्कार = 
| वडील नाव = गंगाराम भाटकर
| आई नाव = 
| पती नाव = 
| पत्नी नाव = 
| अपत्ये = [[रमेश भाटकर]], स्नेहलता
| प्रसिद्ध नातेवाईक = 
| स्वाक्षरी चित्र = 
| संकेतस्थळ दुवा = 
| तळटिपा = 
}}

'''स्नेहल भाटकर''' (पूर्ण नाव:'''वासुदेव गंगाराम भाटकर''') ([[जुलै १७]], [[इ.स. १९१९|१९१९]]; [[मुंबई]] - [[मे २९]], [[इ.स. २००७|२००७]]; [[मुंबई]]) हे मराठी चित्रपट, मराठी नाटके, हिंदी चित्रपटांतील नावाजलेले संगीतकार होते.
 

==बालपण==
भाटकर यांचा जन्म १७ जुलै [[इ.स. १९१९]] रोजी [[प्रभादेवी]] येथील पालखीवाडीत त्यांचा जन्म झाला. या वाडीत नेहमी भजने होते ती ऐकायला ते न चुकता जात. वडिलांच्या निधनानंतर त्यांच्या आईला शाळेत नोकरी करावी लागली. त्यांच्या आईचा आवाज खूप गोड होता. आपल्याला गोड गळ्याचे वरदान आईकडूनच मिळाल्याचे भाटकर सांगत. [[श्रीकृष्ण संगीत विद्यालय|श्रीकृष्ण संगीत विद्यालयात]] त्यांनी गाण्याचे प्राथमिक शिक्षण घेतले. &quot;''विश्वंभर प्रासादिक भजन मंडळी''त प्रवेश करून ते खऱ्या अर्थाने भजनीबुवा झाले.

==कारकीर्द==
{{बदल}}
&quot;एचएमव्ही' या कॅसेट कंपनीमधील प्रवेशामुळे भाटकरबुवांच्या कारकिर्दीला खऱ्या अर्थाने वळण मिळाले. १६ जून [[इ.स. १९३९]] रोजी ते पेटीवादक म्हणून या कंपनीत रूजू झाले. येथे त्यांनी आपल्या प्रतिभेने संगीत दिग्दर्शक बनण्यापर्यंत मजल मारली. 

[[बाबूराव पेंटर]] यांची निर्मिती असलेल्या &quot;रुक्‍मिणी स्वयंवर' या चित्रपटाद्वारे भाटकरबुवांना संगीत दिग्दर्शक बनण्याची प्रथम संधी मिळाली. गमतीची गोष्ट म्हणजे या चित्रपटाला [[सुधीर फडके]] आणि भाटकरबुबा या जोडीने &quot;वसुदेव-सुधीर' या नावाने संगीत दिले होते. या चित्रपटात ललिता फडके यांनी गायलेल्या &quot;कुहू कुहू बोल ग, चंद्रमा मनात हसला ग', &quot;धाडिला प्रीतीदूत माझा देईल का ग मान' या गाण्यांना भाटकरबुवांनी संगीत दिले होते. 

&quot;एचएमव्ही'तील नोकरीमुळे त्यांना टोपणनाव घेऊन चित्रपटांना संगीत द्यावे लागले. स्नेहलता हे त्यांच्या मुलीचे नाव. या नावातील &quot;स्नेहल' हा शब्द घेऊन दिग्दर्शक [[केदार शर्मा]] यांनी भाटकरबुवांचे &quot;स्नेहल भाटकर' असे बारसे केले. &quot;हमारी याद आयेगी' चित्रपटामधील &quot;कभी तनहाइयों में यूं हमारी याद आयेगी' हे भाटकरबुवांचे सर्वाधिक गाजलेले गीत. हे गाणे ध्वनिमुद्रित झाल्यानंतर केदार शर्मा यांनी [[मुबारक बेगम]]च्या पाठीवर कौतुकाची थाप टाकली होते तसेच भाटकरबुवांनाही बक्षीस दिले होते. 

सुप्रसिद्ध संगीत दिग्दर्शक [[सी. रामचंद्र]] हे भाटकरांचे निकटचे मित्र. त्यांनी &quot;संगीता' या चित्रपटाला संगीत दिले होते. या चित्रपटातील एक कव्वाली [[महम्मद रफी]] आणि स्वतः [[सी. रामचंद्र]] गाणार होते. मात्र, काही कारणास्तव रफी प्रत्यक्ष ध्वनिमुद्रणाच्या वेळी येऊ शकले नव्हते. तेव्हा सी. रामचंद्र यांनी ही कव्वाली गाण्यासाठी भाटकरबुवांना आमंत्रित केले. 

भाटकरबुवांच्या संगीताची महत्त्वाची वैशिष्ट्ये म्हणजे त्यांच्या साध्या, सोप्या आणि चटकन गुणगुणता येतील अशा चाली. गाण्याचे अंग नसलेल्या कलावंतांकडूनही भाटकरबुवांनी सुरेल गाणी गाऊन घेतली. पन्नालाल घोष यांच्या सुरेल बासरीवादनाचा त्यांनी आपल्या संगीतामध्ये छान उपयोग करून घेतला. मोठी लोकप्रियता मिळवूनही त्यांनी संगीताचे दुकान थाटले नाही. जे चित्रपट त्यांना मिळाले, त्या प्रत्येकात त्यांनी स्वतःचे प्रतिबिंब उमटवले. राज कपूरला सर्वप्रथम गाण्यासाठी उसना आवाज देण्याचे श्रेय भाटकरबुवांनाच जाते. &quot;नीलकमल' हा [[राज कपूर]]चा नायक म्हणून पहिला चित्रपट. या चित्रपटातील राजकुमारीने गायलेल्या &quot;जईयोना बिदेस मोरा जिया भर आयेगा' या गाण्याच्या दोन ओळी राज कपूरच्या तोंडी होत्या. या ओळी भाटकरांनी गायलेल्या आहेत. [[मधुबाला]], [[गीता बाली]], [[नूतन]], [[तनुजा]] या नायिकांच्या पहिल्या चित्रपटांना त्यांनीच संगीत दिले होते. तसेच [[कमळाबाई मंगळूरकर]], [[कमला कोटणीस]], [[शोभना समर्थ]], [[बेगम पारा]], [[लीला चिटणीस]], [[शुभा खोटे]] या नायिकांनी चित्रपट निर्मिती क्षेत्रात पदार्पण केले तेव्हा, आपल्या चित्रपटांच्या संगीताची जबाबदारी भाटकरबुवांवरच सोपवली होती. &quot;विसावा विठ्ठल', &quot;वारीयाने कुंडल हाले', &quot;जववरी रे तववरी' ही त्यांची मराठी गीतेही खूप गाजली होती.

&quot;नीलकमल', &quot;सुहागरात', &quot;हमारी बेटी', &quot;गुनाह', &quot;हमारी याद आयेगी', &quot;प्यासे नैन', &quot;छबिली' इत्यादी हिंदी चित्रपटांतील त्यांचे संगीत गाजले होते. &quot;रुक्‍मिणी स्वयंवर', &quot;नंदकिशोर', &quot;चिमुकला पाहुणा', &quot;मानला तर देव', &quot;बहकलेला ब्रह्मचारी' यांसह अनेक मराठी चित्रपटांनाही त्यांनी संगीत दिले होते. &quot;नंदनवन' (मो. ग. रांगणेकर), &quot;राधामाई' (गो. नी. दांडेकर), &quot;भूमिकन्या सीता' (मामा वरेरकर), &quot;बुवा तेथे बाया' (आचार्य अत्रे) या नाटकांचेही त्यांनी संगीत दिग्दर्शन केले होते. &quot;भाटकरबुवा' या टोपणनावाने प्रसिद्ध असलेल्या या संगीतकाराने गेल्या पाच दशकांमध्ये गावोगावी भजनाचे असंख्य कार्यक्रम केले होते.

==पुरस्कार ==
दिल्लीत भाटकर यांना &quot;महाराष्ट्रभूषण' पुरस्कार प्रदान करण्यात आला होता. पुरस्कार वितरणाच्या आदल्या दिवशी हॉटेलमध्ये पाय घसरल्याने त्यांना दुखापत झाली होती. तरीही प्रचंड इच्छाशक्तीच्या जोरावर या संगीतकाराने स्ट्रेचरवरून हा पुरस्कार स्वीकारला होता. त्या वेळी दिल्लीत मराठी रसिकांनी &quot;स्टँडिंग ओव्हेशन' देऊन त्यांच्या कलेचा गौरव केला होता. या दुखापतीतून काही दिवसांतच ते बरेही झाले होते. 

स्नेहल भाटकर (वय ८७) यांचे [[मे २९]], [[इ.स. २००७|२००७]] रोजी निधन झाले. 

== बाह्य दुवे ==


{{DEFAULTSORT:भाटकर,स्नेहल}}
[[वर्ग:मराठी संगीतकार]]
[[वर्ग:इ.स. १९१९ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २००७ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:लता मंगेशकर पुरस्कार विजेते]]</text>
      <sha1>rnr85srtg4dinxamlka3ytm3dz6014u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692812</id>
      <parentid>2692811</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T04:24:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* कारकीर्द */</comment>
      <origin>2692812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16896" sha1="tawavhjzjgcmgslerzoldjlf80qej9z" xml:space="preserve">{{विस्तार}}
{{माहितीचौकट संगीतकार
| पार्श्वभूमी रंग = 
| नाव = स्नेहल भाटकर
| चित्र = 
| चित्र रुंदी = 
| चित्र शीर्षक = 
| पूर्ण नाव = वासुदेव गंगाराम भाटकर
| टोपणनाव = स्नेहल भाटकर
| जन्मदिनांक = [[जुलै १७]], [[इ.स. १९१९|१९१९]]
| जन्मस्थान = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]
| मृत्युदिनांक = [[मे २९]], [[इ.स. २००७|२००७]]
| मृत्युस्थान = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]
| राष्ट्रीयत्व = 
| कार्यक्षेत्र = [[संगीत]]
| संगीत प्रकार = चित्रपटसंगीत, नाट्यसंगीत
| प्रशिक्षण = 
| कार्यकाळ = 
| प्रसिद्ध रचना = 
| प्रसिद्ध नाटक = 
| प्रसिद्ध चित्रपट = 
| प्रसिद्ध अल्बम = 
| वाद्य = 
| आश्रयदाते = 
| प्रभाव = 
| प्रभावित = 
| पुरस्कार = 
| वडील नाव = गंगाराम भाटकर
| आई नाव = 
| पती नाव = 
| पत्नी नाव = 
| अपत्ये = [[रमेश भाटकर]], स्नेहलता
| प्रसिद्ध नातेवाईक = 
| स्वाक्षरी चित्र = 
| संकेतस्थळ दुवा = 
| तळटिपा = 
}}

'''स्नेहल भाटकर''' (पूर्ण नाव:'''वासुदेव गंगाराम भाटकर''') ([[जुलै १७]], [[इ.स. १९१९|१९१९]]; [[मुंबई]] - [[मे २९]], [[इ.स. २००७|२००७]]; [[मुंबई]]) हे मराठी चित्रपट, मराठी नाटके, हिंदी चित्रपटांतील नावाजलेले संगीतकार होते.
 

==बालपण==
भाटकर यांचा जन्म १७ जुलै [[इ.स. १९१९]] रोजी [[प्रभादेवी]] येथील पालखीवाडीत त्यांचा जन्म झाला. या वाडीत नेहमी भजने होते ती ऐकायला ते न चुकता जात. वडिलांच्या निधनानंतर त्यांच्या आईला शाळेत नोकरी करावी लागली. त्यांच्या आईचा आवाज खूप गोड होता. आपल्याला गोड गळ्याचे वरदान आईकडूनच मिळाल्याचे भाटकर सांगत. [[श्रीकृष्ण संगीत विद्यालय|श्रीकृष्ण संगीत विद्यालयात]] त्यांनी गाण्याचे प्राथमिक शिक्षण घेतले. &quot;''विश्वंभर प्रासादिक भजन मंडळी''त प्रवेश करून ते खऱ्या अर्थाने भजनीबुवा झाले.

==कारकीर्द==
{{बदल}}
&quot;एचएमव्ही' या कॅसेट कंपनीमधील प्रवेशामुळे भाटकरबुवांच्या कारकिर्दीला खऱ्या अर्थाने वळण मिळाले. १६ जून [[इ.स. १९३९]] रोजी ते पेटीवादक म्हणून या कंपनीत रूजू झाले. येथे त्यांनी आपल्या प्रतिभेने संगीत दिग्दर्शक बनण्यापर्यंत मजल मारली. 

[[बाबूराव पेंटर]] यांची निर्मिती असलेल्या &quot;रुक्‍मिणी स्वयंवर' या चित्रपटाद्वारे भाटकरबुवांना संगीत दिग्दर्शक बनण्याची प्रथम संधी मिळाली. गमतीची गोष्ट म्हणजे या चित्रपटाला [[सुधीर फडके]] आणि भाटकरबुबा या जोडीने &quot;वसुदेव-सुधीर' या नावाने संगीत दिले होते. या चित्रपटात ललिता फडके यांनी गायलेल्या &quot;कुहू कुहू बोल ग, चंद्रमा मनात हसला ग', &quot;धाडिला प्रीतीदूत माझा देईल का ग मान' या गाण्यांना भाटकरबुवांनी संगीत दिले होते. 

&quot;एचएमव्ही'तील नोकरीमुळे त्यांना टोपणनाव घेऊन चित्रपटांना संगीत द्यावे लागले. स्नेहलता हे त्यांच्या मुलीचे नाव. या नावातील &quot;स्नेहल' हा शब्द घेऊन दिग्दर्शक [[केदार शर्मा]] यांनी भाटकरबुवांचे &quot;स्नेहल भाटकर' असे बारसे केले. &quot;हमारी याद आयेगी' चित्रपटामधील &quot;कभी तनहाइयों में यूं हमारी याद आयेगी' हे भाटकरबुवांचे सर्वाधिक गाजलेले गीत. हे गाणे ध्वनिमुद्रित झाल्यानंतर केदार शर्मा यांनी [[मुबारक बेगम]]च्या पाठीवर कौतुकाची थाप टाकली होते तसेच भाटकरबुवांनाही बक्षीस दिले होते. 

सुप्रसिद्ध संगीत दिग्दर्शक [[सी. रामचंद्र]] हे भाटकरांचे निकटचे मित्र. त्यांनी &quot;संगीता' या चित्रपटाला संगीत दिले होते. या चित्रपटातील एक कव्वाली [[महम्मद रफी]] आणि स्वतः [[सी. रामचंद्र]] गाणार होते. मात्र, काही कारणास्तव रफी प्रत्यक्ष ध्वनिमुद्रणाच्या वेळी येऊ शकले नव्हते. तेव्हा सी. रामचंद्र यांनी ही कव्वाली गाण्यासाठी भाटकरबुवांना आमंत्रित केले. 

भाटकरबुवांच्या संगीताची महत्त्वाची वैशिष्ट्ये म्हणजे त्यांच्या साध्या, सोप्या आणि चटकन गुणगुणता येतील अशा चाली. गाण्याचे अंग नसलेल्या कलावंतांकडूनही भाटकरबुवांनी सुरेल गाणी गाऊन घेतली. पन्नालाल घोष यांच्या सुरेल बासरीवादनाचा त्यांनी आपल्या संगीतामध्ये छान उपयोग करून घेतला. मोठी लोकप्रियता मिळवूनही त्यांनी संगीताचे दुकान थाटले नाही. जे चित्रपट त्यांना मिळाले, त्या प्रत्येकात त्यांनी स्वतःचे प्रतिबिंब उमटवले. राज कपूरला सर्वप्रथम गाण्यासाठी उसना आवाज देण्याचे श्रेय भाटकरबुवांनाच जाते. &quot;नीलकमल' हा [[राज कपूर]]चा नायक म्हणून पहिला चित्रपट. या चित्रपटातील राजकुमारीने गायलेल्या &quot;जईयोना बिदेस मोरा जिया भर आयेगा' या गाण्याच्या दोन ओळी राज कपूरच्या तोंडी होत्या. या ओळी भाटकरांनी गायलेल्या आहेत. [[मधुबाला]], [[गीता बाली]], [[नूतन]], [[तनुजा]] या नायिकांच्या पहिल्या चित्रपटांना त्यांनीच संगीत दिले होते. तसेच [[कमळाबाई मंगळूरकर]], [[कमला कोटणीस]], [[शोभना समर्थ]], [[बेगम पारा]], [[लीला चिटणीस]], [[शुभा खोटे]] या नायिकांनी चित्रपट निर्मिती क्षेत्रात पदार्पण केले तेव्हा, आपल्या चित्रपटांच्या संगीताची जबाबदारी भाटकरबुवांवरच सोपवली होती. &quot;विसावा विठ्ठल', &quot;वारीयाने कुंडल हाले', &quot;जववरी रे तववरी' ही त्यांची मराठी गीतेही खूप गाजली होती.

&quot;नीलकमल', &quot;सुहागरात', &quot;हमारी बेटी', &quot;गुनाह', &quot;हमारी याद आयेगी', &quot;प्यासे नैन', &quot;छबिली' इत्यादी हिंदी चित्रपटांतील त्यांचे संगीत गाजले होते. &quot;रुक्‍मिणी स्वयंवर', &quot;नंदकिशोर', &quot;चिमुकला पाहुणा', &quot;मानला तर देव', &quot;बहकलेला ब्रह्मचारी' यांसह अनेक मराठी चित्रपटांनाही त्यांनी संगीत दिले होते. &quot;नंदनवन' (मो. ग. रांगणेकर), &quot;राधामाई' (गो. नी. दांडेकर), &quot;भूमिकन्या सीता' (मामा वरेरकर), &quot;बुवा तेथे बाया' (आचार्य अत्रे) या नाटकांचेही त्यांनी संगीत दिग्दर्शन केले होते. &quot;भाटकरबुवा' या टोपणनावाने प्रसिद्ध असलेल्या या संगीतकाराने गेल्या पाच दशकांमध्ये गावोगावी भजनाचे असंख्य कार्यक्रम केले होते.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ स्नेहल भाटकर यांच्या प्रमुख रचनांची सूची
|-
! क्र. !! गाण्याचे नाव !! चित्रपट / अल्बम !! भाषा !! मुख्य गायक
|-
| १
| कभी तन्हाइयों में यूं &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Kalakaua |title=Snehal Bhatkar Career |website=Encyclopaedia Britannica |language=en}}&lt;/ref&gt;
| [[हमारी याद आयेगी]]
| हिंदी
| [[मुबारक बेगम]]
|-
| २
| कशी जाऊ मी वृंदावना &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.loksatta.com/lokrang/swarbhaoyatra/snehal-bhatkar-film-music-composer-indian-singer-asha-bhosle-1605623/ |title=कशी जाऊ मी वृंदावना.. |website=लोकसत्ता |language=mr}}&lt;/ref&gt;
| भावगीत
| मराठी
| [[आशा भोसले]]
|-
| ३
| तुझ्या कांतिसम रक्तपताका
| अन्नपूर्णा
| मराठी
| [[सुमन कल्याणपूर]]
|-
| ४
| लहरों पे लहर उल्फत है जवान
| [[छबीली]]
| हिंदी
| [[हेमंत कुमार]]
|-
| ५
| ऐ मेरे हमसफर
| [[छबीली]]
| हिंदी
| [[नूतन]]
|-
| ६
| पहाटेच्या या प्रहारी
| मंगल प्रभात
| मराठी
| स्नेहल भाटकर
|-
| ७
| हाले दिल उनको सुनाना था &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.esakal.com/kokan/todays-latest-marathi-news-kop23a82444-txt-ratnagiri-today-20230630100330 |title=संगीतात ठसा उमटवणारे स्नेहल भाटकर |website=सकाळ |language=mr}}&lt;/ref&gt;
| फरियाद
| हिंदी
| [[सुमन कल्याणपूर]]
|-
| ८
| आम्ही जातो आमुच्या गावा
| तुकयाचे अभंग
| मराठी
| स्नेहल भाटकर
|-
| ९
| रूप पाहता लोचनी
| ज्ञानेश्वरांचे अभंग
| मराठी
| स्नेहल भाटकर
|-
| १०
| बाबू दिल पे जरा रखना काबू
| [[छबीली]]
| हिंदी
| [[नूतन]]
|-
| ११
| आँखों में तेरी याद लिए जा रहा हूँ
| [[हमारी याद आयेगी]]
| हिंदी
| [[मुकेश (गायक)|मुकेश]]
|-
| १२
| फरिश्तों की नगरी में
| [[हमारी याद आयेगी]]
| हिंदी
| [[मुकेश (गायक)|मुकेश]]
|-
| १३
| काट्याच्या अणीवर वसले तीन गाव
| संत ज्ञानेश्वर अभंग
| मराठी
| स्नेहल भाटकर
|-
| १४
| काशी होती रे माझी आई
| [[एक धागा सुखाचा]]
| मराठी
| स्नेहल भाटकर
|-
| १५
| सुंदर ते ध्यान
| विठ्ठल गीते
| मराठी
| स्नेहल भाटकर
|}

==पुरस्कार ==
दिल्लीत भाटकर यांना &quot;महाराष्ट्रभूषण' पुरस्कार प्रदान करण्यात आला होता. पुरस्कार वितरणाच्या आदल्या दिवशी हॉटेलमध्ये पाय घसरल्याने त्यांना दुखापत झाली होती. तरीही प्रचंड इच्छाशक्तीच्या जोरावर या संगीतकाराने स्ट्रेचरवरून हा पुरस्कार स्वीकारला होता. त्या वेळी दिल्लीत मराठी रसिकांनी &quot;स्टँडिंग ओव्हेशन' देऊन त्यांच्या कलेचा गौरव केला होता. या दुखापतीतून काही दिवसांतच ते बरेही झाले होते. 

स्नेहल भाटकर (वय ८७) यांचे [[मे २९]], [[इ.स. २००७|२००७]] रोजी निधन झाले. 

== बाह्य दुवे ==


{{DEFAULTSORT:भाटकर,स्नेहल}}
[[वर्ग:मराठी संगीतकार]]
[[वर्ग:इ.स. १९१९ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २००७ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:लता मंगेशकर पुरस्कार विजेते]]</text>
      <sha1>tawavhjzjgcmgslerzoldjlf80qej9z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692813</id>
      <parentid>2692812</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T04:25:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* कारकीर्द */</comment>
      <origin>2692813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16906" sha1="19h7d11tz7ae2yyuhi757ves8kvi9vp" xml:space="preserve">{{विस्तार}}
{{माहितीचौकट संगीतकार
| पार्श्वभूमी रंग = 
| नाव = स्नेहल भाटकर
| चित्र = 
| चित्र रुंदी = 
| चित्र शीर्षक = 
| पूर्ण नाव = वासुदेव गंगाराम भाटकर
| टोपणनाव = स्नेहल भाटकर
| जन्मदिनांक = [[जुलै १७]], [[इ.स. १९१९|१९१९]]
| जन्मस्थान = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]
| मृत्युदिनांक = [[मे २९]], [[इ.स. २००७|२००७]]
| मृत्युस्थान = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]
| राष्ट्रीयत्व = 
| कार्यक्षेत्र = [[संगीत]]
| संगीत प्रकार = चित्रपटसंगीत, नाट्यसंगीत
| प्रशिक्षण = 
| कार्यकाळ = 
| प्रसिद्ध रचना = 
| प्रसिद्ध नाटक = 
| प्रसिद्ध चित्रपट = 
| प्रसिद्ध अल्बम = 
| वाद्य = 
| आश्रयदाते = 
| प्रभाव = 
| प्रभावित = 
| पुरस्कार = 
| वडील नाव = गंगाराम भाटकर
| आई नाव = 
| पती नाव = 
| पत्नी नाव = 
| अपत्ये = [[रमेश भाटकर]], स्नेहलता
| प्रसिद्ध नातेवाईक = 
| स्वाक्षरी चित्र = 
| संकेतस्थळ दुवा = 
| तळटिपा = 
}}

'''स्नेहल भाटकर''' (पूर्ण नाव:'''वासुदेव गंगाराम भाटकर''') ([[जुलै १७]], [[इ.स. १९१९|१९१९]]; [[मुंबई]] - [[मे २९]], [[इ.स. २००७|२००७]]; [[मुंबई]]) हे मराठी चित्रपट, मराठी नाटके, हिंदी चित्रपटांतील नावाजलेले संगीतकार होते.
 

==बालपण==
भाटकर यांचा जन्म १७ जुलै [[इ.स. १९१९]] रोजी [[प्रभादेवी]] येथील पालखीवाडीत त्यांचा जन्म झाला. या वाडीत नेहमी भजने होते ती ऐकायला ते न चुकता जात. वडिलांच्या निधनानंतर त्यांच्या आईला शाळेत नोकरी करावी लागली. त्यांच्या आईचा आवाज खूप गोड होता. आपल्याला गोड गळ्याचे वरदान आईकडूनच मिळाल्याचे भाटकर सांगत. [[श्रीकृष्ण संगीत विद्यालय|श्रीकृष्ण संगीत विद्यालयात]] त्यांनी गाण्याचे प्राथमिक शिक्षण घेतले. &quot;''विश्वंभर प्रासादिक भजन मंडळी''त प्रवेश करून ते खऱ्या अर्थाने भजनीबुवा झाले.

==कारकीर्द==
{{बदल}}
&quot;एचएमव्ही' या कॅसेट कंपनीमधील प्रवेशामुळे भाटकरबुवांच्या कारकिर्दीला खऱ्या अर्थाने वळण मिळाले. १६ जून [[इ.स. १९३९]] रोजी ते पेटीवादक म्हणून या कंपनीत रूजू झाले. येथे त्यांनी आपल्या प्रतिभेने संगीत दिग्दर्शक बनण्यापर्यंत मजल मारली. 

[[बाबूराव पेंटर]] यांची निर्मिती असलेल्या &quot;रुक्‍मिणी स्वयंवर' या चित्रपटाद्वारे भाटकरबुवांना संगीत दिग्दर्शक बनण्याची प्रथम संधी मिळाली. गमतीची गोष्ट म्हणजे या चित्रपटाला [[सुधीर फडके]] आणि भाटकरबुबा या जोडीने &quot;वसुदेव-सुधीर' या नावाने संगीत दिले होते. या चित्रपटात ललिता फडके यांनी गायलेल्या &quot;कुहू कुहू बोल ग, चंद्रमा मनात हसला ग', &quot;धाडिला प्रीतीदूत माझा देईल का ग मान' या गाण्यांना भाटकरबुवांनी संगीत दिले होते. 

&quot;एचएमव्ही'तील नोकरीमुळे त्यांना टोपणनाव घेऊन चित्रपटांना संगीत द्यावे लागले. स्नेहलता हे त्यांच्या मुलीचे नाव. या नावातील &quot;स्नेहल' हा शब्द घेऊन दिग्दर्शक [[केदार शर्मा]] यांनी भाटकरबुवांचे &quot;स्नेहल भाटकर' असे बारसे केले. &quot;हमारी याद आयेगी' चित्रपटामधील &quot;कभी तनहाइयों में यूं हमारी याद आयेगी' हे भाटकरबुवांचे सर्वाधिक गाजलेले गीत. हे गाणे ध्वनिमुद्रित झाल्यानंतर केदार शर्मा यांनी [[मुबारक बेगम]]च्या पाठीवर कौतुकाची थाप टाकली होते तसेच भाटकरबुवांनाही बक्षीस दिले होते. 

सुप्रसिद्ध संगीत दिग्दर्शक [[सी. रामचंद्र]] हे भाटकरांचे निकटचे मित्र. त्यांनी &quot;संगीता' या चित्रपटाला संगीत दिले होते. या चित्रपटातील एक कव्वाली [[महम्मद रफी]] आणि स्वतः [[सी. रामचंद्र]] गाणार होते. मात्र, काही कारणास्तव रफी प्रत्यक्ष ध्वनिमुद्रणाच्या वेळी येऊ शकले नव्हते. तेव्हा सी. रामचंद्र यांनी ही कव्वाली गाण्यासाठी भाटकरबुवांना आमंत्रित केले. 

भाटकरबुवांच्या संगीताची महत्त्वाची वैशिष्ट्ये म्हणजे त्यांच्या साध्या, सोप्या आणि चटकन गुणगुणता येतील अशा चाली. गाण्याचे अंग नसलेल्या कलावंतांकडूनही भाटकरबुवांनी सुरेल गाणी गाऊन घेतली. पन्नालाल घोष यांच्या सुरेल बासरीवादनाचा त्यांनी आपल्या संगीतामध्ये छान उपयोग करून घेतला. मोठी लोकप्रियता मिळवूनही त्यांनी संगीताचे दुकान थाटले नाही. जे चित्रपट त्यांना मिळाले, त्या प्रत्येकात त्यांनी स्वतःचे प्रतिबिंब उमटवले. राज कपूरला सर्वप्रथम गाण्यासाठी उसना आवाज देण्याचे श्रेय भाटकरबुवांनाच जाते. &quot;नीलकमल' हा [[राज कपूर]]चा नायक म्हणून पहिला चित्रपट. या चित्रपटातील राजकुमारीने गायलेल्या &quot;जईयोना बिदेस मोरा जिया भर आयेगा' या गाण्याच्या दोन ओळी राज कपूरच्या तोंडी होत्या. या ओळी भाटकरांनी गायलेल्या आहेत. [[मधुबाला]], [[गीता बाली]], [[नूतन]], [[तनुजा]] या नायिकांच्या पहिल्या चित्रपटांना त्यांनीच संगीत दिले होते. तसेच [[कमळाबाई मंगळूरकर]], [[कमला कोटणीस]], [[शोभना समर्थ]], [[बेगम पारा]], [[लीला चिटणीस]], [[शुभा खोटे]] या नायिकांनी चित्रपट निर्मिती क्षेत्रात पदार्पण केले तेव्हा, आपल्या चित्रपटांच्या संगीताची जबाबदारी भाटकरबुवांवरच सोपवली होती. &quot;विसावा विठ्ठल', &quot;वारीयाने कुंडल हाले', &quot;जववरी रे तववरी' ही त्यांची मराठी गीतेही खूप गाजली होती.

&quot;नीलकमल', &quot;सुहागरात', &quot;हमारी बेटी', &quot;गुनाह', &quot;हमारी याद आयेगी', &quot;प्यासे नैन', &quot;छबिली' इत्यादी हिंदी चित्रपटांतील त्यांचे संगीत गाजले होते. &quot;रुक्‍मिणी स्वयंवर', &quot;नंदकिशोर', &quot;चिमुकला पाहुणा', &quot;मानला तर देव', &quot;बहकलेला ब्रह्मचारी' यांसह अनेक मराठी चित्रपटांनाही त्यांनी संगीत दिले होते. &quot;नंदनवन' (मो. ग. रांगणेकर), &quot;राधामाई' (गो. नी. दांडेकर), &quot;भूमिकन्या सीता' (मामा वरेरकर), &quot;बुवा तेथे बाया' (आचार्य अत्रे) या नाटकांचेही त्यांनी संगीत दिग्दर्शन केले होते. &quot;भाटकरबुवा' या टोपणनावाने प्रसिद्ध असलेल्या या संगीतकाराने गेल्या पाच दशकांमध्ये गावोगावी भजनाचे असंख्य कार्यक्रम केले होते.

== निवडक रचना ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ स्नेहल भाटकर यांच्या निवडक रचना
|-
! क्र. !! गाण्याचे नाव !! चित्रपट / अल्बम !! भाषा !! मुख्य गायक
|-
| १
| कभी तन्हाइयों में यूं &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Kalakaua |title=Snehal Bhatkar Career |website=Encyclopaedia Britannica |language=en}}&lt;/ref&gt;
| [[हमारी याद आयेगी]]
| हिंदी
| [[मुबारक बेगम]]
|-
| २
| कशी जाऊ मी वृंदावना &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.loksatta.com/lokrang/swarbhaoyatra/snehal-bhatkar-film-music-composer-indian-singer-asha-bhosle-1605623/ |title=कशी जाऊ मी वृंदावना.. |website=लोकसत्ता |language=mr}}&lt;/ref&gt;
| भावगीत
| मराठी
| [[आशा भोसले]]
|-
| ३
| तुझ्या कांतिसम रक्तपताका
| अन्नपूर्णा
| मराठी
| [[सुमन कल्याणपूर]]
|-
| ४
| लहरों पे लहर उल्फत है जवान
| [[छबीली]]
| हिंदी
| [[हेमंत कुमार]]
|-
| ५
| ऐ मेरे हमसफर
| [[छबीली]]
| हिंदी
| [[नूतन]]
|-
| ६
| पहाटेच्या या प्रहारी
| मंगल प्रभात
| मराठी
| स्नेहल भाटकर
|-
| ७
| हाले दिल उनको सुनाना था &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.esakal.com/kokan/todays-latest-marathi-news-kop23a82444-txt-ratnagiri-today-20230630100330 |title=संगीतात ठसा उमटवणारे स्नेहल भाटकर |website=सकाळ |language=mr}}&lt;/ref&gt;
| फरियाद
| हिंदी
| [[सुमन कल्याणपूर]]
|-
| ८
| आम्ही जातो आमुच्या गावा
| तुकयाचे अभंग
| मराठी
| स्नेहल भाटकर
|-
| ९
| रूप पाहता लोचनी
| ज्ञानेश्वरांचे अभंग
| मराठी
| स्नेहल भाटकर
|-
| १०
| बाबू दिल पे जरा रखना काबू
| [[छबीली]]
| हिंदी
| [[नूतन]]
|-
| ११
| आँखों में तेरी याद लिए जा रहा हूँ
| [[हमारी याद आयेगी]]
| हिंदी
| [[मुकेश (गायक)|मुकेश]]
|-
| १२
| फरिश्तों की नगरी में
| [[हमारी याद आयेगी]]
| हिंदी
| [[मुकेश (गायक)|मुकेश]]
|-
| १३
| काट्याच्या अणीवर वसले तीन गाव
| संत ज्ञानेश्वर अभंग
| मराठी
| स्नेहल भाटकर
|-
| १४
| काशी होती रे माझी आई
| [[एक धागा सुखाचा]]
| मराठी
| स्नेहल भाटकर
|-
| १५
| सुंदर ते ध्यान
| विठ्ठल गीते
| मराठी
| स्नेहल भाटकर
|}

==पुरस्कार ==
दिल्लीत भाटकर यांना &quot;महाराष्ट्रभूषण' पुरस्कार प्रदान करण्यात आला होता. पुरस्कार वितरणाच्या आदल्या दिवशी हॉटेलमध्ये पाय घसरल्याने त्यांना दुखापत झाली होती. तरीही प्रचंड इच्छाशक्तीच्या जोरावर या संगीतकाराने स्ट्रेचरवरून हा पुरस्कार स्वीकारला होता. त्या वेळी दिल्लीत मराठी रसिकांनी &quot;स्टँडिंग ओव्हेशन' देऊन त्यांच्या कलेचा गौरव केला होता. या दुखापतीतून काही दिवसांतच ते बरेही झाले होते. 

स्नेहल भाटकर (वय ८७) यांचे [[मे २९]], [[इ.स. २००७|२००७]] रोजी निधन झाले. 

== बाह्य दुवे ==


{{DEFAULTSORT:भाटकर,स्नेहल}}
[[वर्ग:मराठी संगीतकार]]
[[वर्ग:इ.स. १९१९ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २००७ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:लता मंगेशकर पुरस्कार विजेते]]</text>
      <sha1>19h7d11tz7ae2yyuhi757ves8kvi9vp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692814</id>
      <parentid>2692813</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T04:26:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* बाह्य दुवे */</comment>
      <origin>2692814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17051" sha1="lt4gnaroz0g64eo9hc5w2b4ahx78dm5" xml:space="preserve">{{विस्तार}}
{{माहितीचौकट संगीतकार
| पार्श्वभूमी रंग = 
| नाव = स्नेहल भाटकर
| चित्र = 
| चित्र रुंदी = 
| चित्र शीर्षक = 
| पूर्ण नाव = वासुदेव गंगाराम भाटकर
| टोपणनाव = स्नेहल भाटकर
| जन्मदिनांक = [[जुलै १७]], [[इ.स. १९१९|१९१९]]
| जन्मस्थान = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]
| मृत्युदिनांक = [[मे २९]], [[इ.स. २००७|२००७]]
| मृत्युस्थान = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]
| राष्ट्रीयत्व = 
| कार्यक्षेत्र = [[संगीत]]
| संगीत प्रकार = चित्रपटसंगीत, नाट्यसंगीत
| प्रशिक्षण = 
| कार्यकाळ = 
| प्रसिद्ध रचना = 
| प्रसिद्ध नाटक = 
| प्रसिद्ध चित्रपट = 
| प्रसिद्ध अल्बम = 
| वाद्य = 
| आश्रयदाते = 
| प्रभाव = 
| प्रभावित = 
| पुरस्कार = 
| वडील नाव = गंगाराम भाटकर
| आई नाव = 
| पती नाव = 
| पत्नी नाव = 
| अपत्ये = [[रमेश भाटकर]], स्नेहलता
| प्रसिद्ध नातेवाईक = 
| स्वाक्षरी चित्र = 
| संकेतस्थळ दुवा = 
| तळटिपा = 
}}

'''स्नेहल भाटकर''' (पूर्ण नाव:'''वासुदेव गंगाराम भाटकर''') ([[जुलै १७]], [[इ.स. १९१९|१९१९]]; [[मुंबई]] - [[मे २९]], [[इ.स. २००७|२००७]]; [[मुंबई]]) हे मराठी चित्रपट, मराठी नाटके, हिंदी चित्रपटांतील नावाजलेले संगीतकार होते.
 

==बालपण==
भाटकर यांचा जन्म १७ जुलै [[इ.स. १९१९]] रोजी [[प्रभादेवी]] येथील पालखीवाडीत त्यांचा जन्म झाला. या वाडीत नेहमी भजने होते ती ऐकायला ते न चुकता जात. वडिलांच्या निधनानंतर त्यांच्या आईला शाळेत नोकरी करावी लागली. त्यांच्या आईचा आवाज खूप गोड होता. आपल्याला गोड गळ्याचे वरदान आईकडूनच मिळाल्याचे भाटकर सांगत. [[श्रीकृष्ण संगीत विद्यालय|श्रीकृष्ण संगीत विद्यालयात]] त्यांनी गाण्याचे प्राथमिक शिक्षण घेतले. &quot;''विश्वंभर प्रासादिक भजन मंडळी''त प्रवेश करून ते खऱ्या अर्थाने भजनीबुवा झाले.

==कारकीर्द==
{{बदल}}
&quot;एचएमव्ही' या कॅसेट कंपनीमधील प्रवेशामुळे भाटकरबुवांच्या कारकिर्दीला खऱ्या अर्थाने वळण मिळाले. १६ जून [[इ.स. १९३९]] रोजी ते पेटीवादक म्हणून या कंपनीत रूजू झाले. येथे त्यांनी आपल्या प्रतिभेने संगीत दिग्दर्शक बनण्यापर्यंत मजल मारली. 

[[बाबूराव पेंटर]] यांची निर्मिती असलेल्या &quot;रुक्‍मिणी स्वयंवर' या चित्रपटाद्वारे भाटकरबुवांना संगीत दिग्दर्शक बनण्याची प्रथम संधी मिळाली. गमतीची गोष्ट म्हणजे या चित्रपटाला [[सुधीर फडके]] आणि भाटकरबुबा या जोडीने &quot;वसुदेव-सुधीर' या नावाने संगीत दिले होते. या चित्रपटात ललिता फडके यांनी गायलेल्या &quot;कुहू कुहू बोल ग, चंद्रमा मनात हसला ग', &quot;धाडिला प्रीतीदूत माझा देईल का ग मान' या गाण्यांना भाटकरबुवांनी संगीत दिले होते. 

&quot;एचएमव्ही'तील नोकरीमुळे त्यांना टोपणनाव घेऊन चित्रपटांना संगीत द्यावे लागले. स्नेहलता हे त्यांच्या मुलीचे नाव. या नावातील &quot;स्नेहल' हा शब्द घेऊन दिग्दर्शक [[केदार शर्मा]] यांनी भाटकरबुवांचे &quot;स्नेहल भाटकर' असे बारसे केले. &quot;हमारी याद आयेगी' चित्रपटामधील &quot;कभी तनहाइयों में यूं हमारी याद आयेगी' हे भाटकरबुवांचे सर्वाधिक गाजलेले गीत. हे गाणे ध्वनिमुद्रित झाल्यानंतर केदार शर्मा यांनी [[मुबारक बेगम]]च्या पाठीवर कौतुकाची थाप टाकली होते तसेच भाटकरबुवांनाही बक्षीस दिले होते. 

सुप्रसिद्ध संगीत दिग्दर्शक [[सी. रामचंद्र]] हे भाटकरांचे निकटचे मित्र. त्यांनी &quot;संगीता' या चित्रपटाला संगीत दिले होते. या चित्रपटातील एक कव्वाली [[महम्मद रफी]] आणि स्वतः [[सी. रामचंद्र]] गाणार होते. मात्र, काही कारणास्तव रफी प्रत्यक्ष ध्वनिमुद्रणाच्या वेळी येऊ शकले नव्हते. तेव्हा सी. रामचंद्र यांनी ही कव्वाली गाण्यासाठी भाटकरबुवांना आमंत्रित केले. 

भाटकरबुवांच्या संगीताची महत्त्वाची वैशिष्ट्ये म्हणजे त्यांच्या साध्या, सोप्या आणि चटकन गुणगुणता येतील अशा चाली. गाण्याचे अंग नसलेल्या कलावंतांकडूनही भाटकरबुवांनी सुरेल गाणी गाऊन घेतली. पन्नालाल घोष यांच्या सुरेल बासरीवादनाचा त्यांनी आपल्या संगीतामध्ये छान उपयोग करून घेतला. मोठी लोकप्रियता मिळवूनही त्यांनी संगीताचे दुकान थाटले नाही. जे चित्रपट त्यांना मिळाले, त्या प्रत्येकात त्यांनी स्वतःचे प्रतिबिंब उमटवले. राज कपूरला सर्वप्रथम गाण्यासाठी उसना आवाज देण्याचे श्रेय भाटकरबुवांनाच जाते. &quot;नीलकमल' हा [[राज कपूर]]चा नायक म्हणून पहिला चित्रपट. या चित्रपटातील राजकुमारीने गायलेल्या &quot;जईयोना बिदेस मोरा जिया भर आयेगा' या गाण्याच्या दोन ओळी राज कपूरच्या तोंडी होत्या. या ओळी भाटकरांनी गायलेल्या आहेत. [[मधुबाला]], [[गीता बाली]], [[नूतन]], [[तनुजा]] या नायिकांच्या पहिल्या चित्रपटांना त्यांनीच संगीत दिले होते. तसेच [[कमळाबाई मंगळूरकर]], [[कमला कोटणीस]], [[शोभना समर्थ]], [[बेगम पारा]], [[लीला चिटणीस]], [[शुभा खोटे]] या नायिकांनी चित्रपट निर्मिती क्षेत्रात पदार्पण केले तेव्हा, आपल्या चित्रपटांच्या संगीताची जबाबदारी भाटकरबुवांवरच सोपवली होती. &quot;विसावा विठ्ठल', &quot;वारीयाने कुंडल हाले', &quot;जववरी रे तववरी' ही त्यांची मराठी गीतेही खूप गाजली होती.

&quot;नीलकमल', &quot;सुहागरात', &quot;हमारी बेटी', &quot;गुनाह', &quot;हमारी याद आयेगी', &quot;प्यासे नैन', &quot;छबिली' इत्यादी हिंदी चित्रपटांतील त्यांचे संगीत गाजले होते. &quot;रुक्‍मिणी स्वयंवर', &quot;नंदकिशोर', &quot;चिमुकला पाहुणा', &quot;मानला तर देव', &quot;बहकलेला ब्रह्मचारी' यांसह अनेक मराठी चित्रपटांनाही त्यांनी संगीत दिले होते. &quot;नंदनवन' (मो. ग. रांगणेकर), &quot;राधामाई' (गो. नी. दांडेकर), &quot;भूमिकन्या सीता' (मामा वरेरकर), &quot;बुवा तेथे बाया' (आचार्य अत्रे) या नाटकांचेही त्यांनी संगीत दिग्दर्शन केले होते. &quot;भाटकरबुवा' या टोपणनावाने प्रसिद्ध असलेल्या या संगीतकाराने गेल्या पाच दशकांमध्ये गावोगावी भजनाचे असंख्य कार्यक्रम केले होते.

== निवडक रचना ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ स्नेहल भाटकर यांच्या निवडक रचना
|-
! क्र. !! गाण्याचे नाव !! चित्रपट / अल्बम !! भाषा !! मुख्य गायक
|-
| १
| कभी तन्हाइयों में यूं &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Kalakaua |title=Snehal Bhatkar Career |website=Encyclopaedia Britannica |language=en}}&lt;/ref&gt;
| [[हमारी याद आयेगी]]
| हिंदी
| [[मुबारक बेगम]]
|-
| २
| कशी जाऊ मी वृंदावना &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.loksatta.com/lokrang/swarbhaoyatra/snehal-bhatkar-film-music-composer-indian-singer-asha-bhosle-1605623/ |title=कशी जाऊ मी वृंदावना.. |website=लोकसत्ता |language=mr}}&lt;/ref&gt;
| भावगीत
| मराठी
| [[आशा भोसले]]
|-
| ३
| तुझ्या कांतिसम रक्तपताका
| अन्नपूर्णा
| मराठी
| [[सुमन कल्याणपूर]]
|-
| ४
| लहरों पे लहर उल्फत है जवान
| [[छबीली]]
| हिंदी
| [[हेमंत कुमार]]
|-
| ५
| ऐ मेरे हमसफर
| [[छबीली]]
| हिंदी
| [[नूतन]]
|-
| ६
| पहाटेच्या या प्रहारी
| मंगल प्रभात
| मराठी
| स्नेहल भाटकर
|-
| ७
| हाले दिल उनको सुनाना था &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.esakal.com/kokan/todays-latest-marathi-news-kop23a82444-txt-ratnagiri-today-20230630100330 |title=संगीतात ठसा उमटवणारे स्नेहल भाटकर |website=सकाळ |language=mr}}&lt;/ref&gt;
| फरियाद
| हिंदी
| [[सुमन कल्याणपूर]]
|-
| ८
| आम्ही जातो आमुच्या गावा
| तुकयाचे अभंग
| मराठी
| स्नेहल भाटकर
|-
| ९
| रूप पाहता लोचनी
| ज्ञानेश्वरांचे अभंग
| मराठी
| स्नेहल भाटकर
|-
| १०
| बाबू दिल पे जरा रखना काबू
| [[छबीली]]
| हिंदी
| [[नूतन]]
|-
| ११
| आँखों में तेरी याद लिए जा रहा हूँ
| [[हमारी याद आयेगी]]
| हिंदी
| [[मुकेश (गायक)|मुकेश]]
|-
| १२
| फरिश्तों की नगरी में
| [[हमारी याद आयेगी]]
| हिंदी
| [[मुकेश (गायक)|मुकेश]]
|-
| १३
| काट्याच्या अणीवर वसले तीन गाव
| संत ज्ञानेश्वर अभंग
| मराठी
| स्नेहल भाटकर
|-
| १४
| काशी होती रे माझी आई
| [[एक धागा सुखाचा]]
| मराठी
| स्नेहल भाटकर
|-
| १५
| सुंदर ते ध्यान
| विठ्ठल गीते
| मराठी
| स्नेहल भाटकर
|}

==पुरस्कार ==
दिल्लीत भाटकर यांना &quot;महाराष्ट्रभूषण' पुरस्कार प्रदान करण्यात आला होता. पुरस्कार वितरणाच्या आदल्या दिवशी हॉटेलमध्ये पाय घसरल्याने त्यांना दुखापत झाली होती. तरीही प्रचंड इच्छाशक्तीच्या जोरावर या संगीतकाराने स्ट्रेचरवरून हा पुरस्कार स्वीकारला होता. त्या वेळी दिल्लीत मराठी रसिकांनी &quot;स्टँडिंग ओव्हेशन' देऊन त्यांच्या कलेचा गौरव केला होता. या दुखापतीतून काही दिवसांतच ते बरेही झाले होते. 

स्नेहल भाटकर (वय ८७) यांचे [[मे २९]], [[इ.स. २००७|२००७]] रोजी निधन झाले. 

== बाह्य दुवे ==

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:भाटकर,स्नेहल}}
[[वर्ग:मराठी संगीतकार]]
[[वर्ग:लता मंगेशकर पुरस्कार विजेते]]
[[वर्ग:इ.स. १९१९ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २००७ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>lt4gnaroz0g64eo9hc5w2b4ahx78dm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जौनपूर लोकसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51322</id>
    <revision>
      <id>2692862</id>
      <parentid>2692562</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T10:42:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2692862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3752" sha1="muw7m4zm0wme21ytkgub9od701oozs8" xml:space="preserve">'''जौनपूर लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[उत्तर प्रदेश]] राज्याच्या पूर्व भागातील [[जौनपूर]] शहरात स्थित असून येथील सर्व [[उत्तर प्रदेश विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[जौनपूर जिल्हा|जौनपूर जिल्ह्यात]] आहेत.

== विधानसभा मतदासंघ ==
लोकसभा मतदारसंघ जौनपूरमध्ये २००९ पासून खालील ५ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! नाव
! जिल्हा
|-
|१
| बदलापूर
| rowspan=5 | [[जौनपूर जिल्हा|जौनपूर]]
|-
|२
| शाहगंज
|-
|३
| मलहानी
|-
|४
| जौनपूर
|-
|५
| मुंगरा बादशाहपूर
|}

== खासदार ==
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!वर्ष
!लोकसभा&lt;br&gt;सत्र
![[खासदार]]
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
|-
| [[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]]
| [[बारावी लोकसभा|बारावी]]
| [[पारसनाथ यादव]]
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|-
| [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]]
| [[तेरावी लोकसभा|तेरावी]]
| [[चिन्मयानंद (राजकारणी)|स्वामी चिन्मयानंद]]
| bgcolor=#F4C430|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]]
| [[चौदावी लोकसभा|चौदावी]]
| [[पारसनाथ यादव]]
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|-
| [[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]]
| [[पंधरावी लोकसभा|पंधरावी ]]
| [[धनंजय सिंह]]
| bgcolor=#0033CC|
| [[बहुजन समाज पक्ष]]
|-
| [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]]
| [[सोळावी लोकसभा|सोळावी]]
| [[कृष्ण प्रताप]]
| bgcolor=#F4C430|
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]]
| [[सतरावी लोकसभा|सतरावी]]
| [[श्याम सिंह यादव]]
| bgcolor=#0033CC|
| [[बहुजन समाज पक्ष]]
|-
| [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]]
| [[अठरावी लोकसभा|अठरावी]]
| [[बाबू सिंह कुशवाह]]
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|}


==हे सुद्धा पहा==
*[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]]

{{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:जौनपूर जिल्हा]]</text>
      <sha1>muw7m4zm0wme21ytkgub9od701oozs8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>झांसी लोकसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51335</id>
    <revision>
      <id>2692885</id>
      <parentid>2623334</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T11:25:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <origin>2692885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5054" sha1="3os4793gjwa4veb23wo4l905xj96v2t" xml:space="preserve">'''झांसी लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[उत्तर प्रदेश]] राज्याच्या [[बुंदेलखंड]] भागातील [[झांसी]] शहरात स्थित असून येथील तीन [[उत्तर प्रदेश विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[झांसी जिल्हा|झांसी जिल्ह्यात]] तर उर्वरित दोन [[ललितपूर जिल्हा|ललितपूर जिल्ह्यात]] आहेत.

== विधानसभा मतदासंघ ==
लोकसभा मतदारसंघ झांसीमध्ये २००९ पासून खालील ५ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! नाव
! जिल्हा
|-
|१
| बबिना
| rowspan=3 | [[झांसी जिल्हा|झांसी]]
|-
|२
| झांसी नगर
|-
|३
| मऊरानीपूर
|-
|४
| [[ललितपूर]] 
| rowspan=2 | [[ललितपूर जिल्हा|ललितपूर]]
|-
|५
| मेहरोनी
|}

== खासदार ==
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!वर्ष
!लोकसभा&lt;br&gt;सत्र
![[खासदार]]
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
|-
|[[१९७७ लोकसभा निवडणुका|१९७७]]
|[[सहावी लोकसभा|सहावी]]
| [[सुशीला नायर]]
| bgcolor=#0066CC|
| [[जनता पक्ष]]
|-
|[[१९८० लोकसभा निवडणुका|१९८०]]
|[[सातवी लोकसभा|सातवी]]
| [[विश्वनाथ शर्मा]]
| rowspan=2 bgcolor=#87CEEB|
| rowspan=2 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
|[[१९८४ लोकसभा निवडणुका|१९८४]]
|[[आठवी लोकसभा|आठवी]]
| [[सुजन सिंह बुंदेला]]
|-
| [[१९८९ लोकसभा निवडणुका|१९८९]]
| [[नववी लोकसभा|नववी]]
| rowspan=4 | [[राजेंद्र अग्निहोत्री]]
| rowspan=4 bgcolor=#FF9900|
| rowspan=4 | [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]]
| [[दहावी लोकसभा|दहावी]]
|-
| [[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]]
| [[अकरावी लोकसभा|अकरावी]]
|-
| [[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]]
| [[बारावी लोकसभा|बारावी]]
|-
| [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]]
| [[तेरावी लोकसभा|तेरावी]]
| [[सुजन सिंह बुंदेला]]
| bgcolor=#87CEEB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]]
| [[चौदावी लोकसभा|चौदावी]]
| [[चंद्रपाल सिंह यादव]]
| bgcolor=#FF3300|
| [[समाजवादी पक्ष]]
|-
| [[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]]
| [[पंधरावी लोकसभा|पंधरावी ]]
| [[प्रदीप जैन आदित्य]]
| bgcolor=#87CEEB|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]]
| [[सोळावी लोकसभा|सोळावी]]
| [[उमा भारती]]
| rowspan=3 bgcolor=#FF9900|
| rowspan=3 | [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]]
| [[सतरावी लोकसभा|सतरावी]]
| rowspan=2 | [[अनुराग शर्मा]]
|-
| [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]]
| [[अठरावी लोकसभा|अठरावी]]
|}


==हे सुद्धा पहा==
*[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]]

{{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:झांसी जिल्हा]]
[[वर्ग:ललितपूर जिल्हा]]</text>
      <sha1>3os4793gjwa4veb23wo4l905xj96v2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>स्टार प्रवाह</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59039</id>
    <revision>
      <id>2692779</id>
      <parentid>2691428</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:01:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38337-04</username>
        <id>184965</id>
      </contributor>
      <origin>2692779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31191" sha1="b9klbtunx37fk6o95ktrssglkjqax7k" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट दूरचित्रवाहिनी
|नाव             = स्टार प्रवाह
|चित्र             = Star Pravah 2023.png
|चित्रसाईज         = 
|चित्र_माहिती        = 
|चित्र२            = 
|सुरुवात           = २४ नोव्हेंबर २००८
|चित्र स्वरूप        = 
|शेवटचे_प्रसारण      = 
|चित्र_प्रकार         = 
|प्रेक्षक_संख्या       = 
|प्रेक्षक_संख्या_सध्या   = 
|प्रेक्षक_संख्या_माहिती  = 
|नेटवर्क           = स्टार इंडिया
|मालक           = [[डिझ्नी स्टार]]
|ब्रीदवाक्य          = मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह
|देश             = [[भारत]]
|प्रसारण क्षेत्र        = 
|मुख्यालय          = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]]
|जुने नाव          = 
|बदललेले नाव       = 
|भगिनी वाहिनी       = [[प्रवाह पिक्चर]]
|प्रसारण वेळ         = दुपारी १ ते ३ आणि संध्या. ६.३० ते रात्री ११.३० (प्राइम टाइम)
|संकेतस्थळ          ={{URL|https://www.hotstar.com/channels/star-pravah|स्टार प्रवाह}} [[डिझ्नी+ हॉटस्टार]]वर
}}

'''स्टार प्रवाह''' ही एक [[मराठी]] दूरचित्रवाणी वाहिनी आहे, जी मराठी मनोरंजनात्मक मालिका व वास्तविक कार्यक्रम दाखवते. स्टार प्रवाह हे [[वॉल्ट डिझ्नी कंपनी इंडिया]] च्या उपकंपनी असलेल्या [[डिझ्नी स्टार]]च्या (माजी नाव ''स्टार इंडिया''), मालकीचे असून स्टार प्रवाहची सुरुवात २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी झाली. स्टार प्रवाह एचडी १ मे २०१६ रोजी सुरू झाले. दर रविवारी [[स्टार प्रवाह महाएपिसोड]] प्रसारित केले जातात.

==इतिहास==
स्टार प्रवाह ही स्टार इंडियाची मराठी वाहिनी आहे, स्टार जलशा या बंगाली वाहिनी नंतर २४ नोव्हेंबर २००८ रोजी लाँच केले गेले आणि त्याच लोगोची कॉपी केली गेली, फक्त रंग लाल ऐवजी निळा होता. नवीन लोगो आणि ग्राफिक्स असलेली वाहिनी (बंगाली चॅनेल स्टार जलशाद्वारे १७ जून २०१२ ते १७ फेब्रुवारी २०१९ या कालावधीत वापरलेला लोगो आणि ग्राफिक्स). ३ फेब्रुवारी २०१४ रोजी वाहिनीला &quot;स्वप्नांना पंख नवे&quot; या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. वाहिनीला परत १० ऑक्टोबर २०१६ रोजी &quot;आता थांबायचं नाय&quot; या टॅगलाइनसह रिब्रँड केले गेले. त्यानंतर परत एकदा २ डिसेंबर २०१९ रोजी &quot;मराठी परंपरा, मराठी प्रवाह!&quot; या नवीन टॅगलाइनसह, नवीन लोगो आणि ग्राफिक्ससह वाहिनीने स्वतःला रिब्रँड केले. १ मे २०१६ रोजी, स्टार प्रवाह एचडी नावाच्या वाहिनीची हाय-डेफिनिशन फीड लाँच करण्यात आले.

==पुरस्कार व सोहळे==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! सुरू झाल्याचे वर्ष || कार्यक्रमाचे नाव
|-
|२०१४-२०१८
|''येरे येरे''
|-
|२०१६
|''स्टार प्रवाह रत्न''
|-
|२०२१-चालू
|''[[स्टार प्रवाह परिवार पुरस्कार]]''
|-
|२०२१-चालू
|''स्टार प्रवाह गणेशोत्सव''
|-
|२०२२
|''स्टार प्रवाह धुमधडाका''
|-
|२०२३-चालू
|''स्टार प्रवाह ढिंचॅक दिवाळी''
|}

==प्रसारित कार्यक्रम==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! प्रसारित दिनांक
! मालिका
! वेळ
! रूपांतरण
|-
| ७ जुलै २०२५
| हळद रुसली कुंकू हसलं
| दुपारी १ वाजता
|
|-
| १६ डिसेंबर २०२४
| [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| दुपारी १.३० वाजता
| तमिळ मालिका इरामना रोजावे २
|-
| १५ सप्टेंबर २०२५
| लपंडाव
| दुपारी २ वाजता
|
|-
| १९ जानेवारी २०२६
| तुझ्या सोबतीने
| दुपारी २.३० वाजता
|
|-
| १५ डिसेंबर २०२५
| [[वचन दिले तू मला]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| बंगाली मालिका गीता एल.एल.बी.
|-
| २९ जून २०२६
| विसरु नको तू मला
| संध्या. ७ वाजता
|
|-
| १५ जून २०२६
| [[सुना येती घरा]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| तमिळ मालिका पांडेयन स्टोर २
|-
| २३ डिसेंबर २०२४
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| रात्री ८ वाजता
| हिंदी मालिका [[इस प्यार को क्या नाम दूँ]]
|-
| ५ डिसेंबर २०२२
| [[ठरलं तर मग!]]
| रात्री ८.३० वाजता
| तमिळ मालिका रोजा
|-
| १ जून २०२६
| पाठराखीण
| रात्री ९ वाजता
| हिंदी मालिका सपना बाबुल का... बिदाई
|-
| ३० मार्च २०२६
| आनंदी
| रात्री ९.३० वाजता
| हिंदी मालिका बंदिनी
|-
| २७ एप्रिल २०२६
| [[बाई तुझा आशीर्वाद]]
| रात्री १० वाजता
| तमिळ मालिका अय्यानार थुनाई
|-
| १८ मार्च २०२४
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| रात्री १०.३० वाजता
| हिंदी मालिका कहानी घर घर की
|-
| २७ मे २०२४
| येड लागलं प्रेमाचं
| रात्री ११ वाजता
| तेलुगू मालिका गोरिंटाकू
|}

==नव्या मालिका==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! प्रसारित दिनांक
! मालिका
! वेळ
! रूपांतरण
|-
| २० जुलै २०२६
| आमच्या लाडक्या नाईक बाई
| संध्या. ६.३० वाजता
| मल्याळम मालिका टीचरम्मा
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| लवकरच...
| मराठी मीडियम
| rowspan=&quot;2&quot; {{TBA}}
| बंगाली मालिका बांग्ला मीडियम
|-
| मी कात टाकली
|
|-
| [[आता होऊ दे धिंगाणा]] ५
| शनि-रवि रात्री ९ वाजता
| तमिळ कार्यक्रम एन्किट्टा मोधाडे
|}

==जुन्या मालिका==
# [[अग्निहोत्र (मालिका)|अग्निहोत्र]]
# [[अग्निहोत्र २]]
# [[अबोली (मालिका)|अबोली]]
# [[आई कुठे काय करते!]]
# [[कुन्या राजाची गं तू राणी]]
# [[छत्रीवाली]]
# [[डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: महामानवाची गौरवगाथा]]
# [[ठिपक्यांची रांगोळी (मालिका)|ठिपक्यांची रांगोळी]]
# [[तुझं नि माझं घर श्रीमंताचं]]
# [[तुझेच मी गीत गात आहे]]
# [[थोडं तुझं आणि थोडं माझं]]
# [[दुर्वा (मालिका)|दुर्वा]]
# [[देवयानी (मालिका)|देवयानी]]
# [[नकळत सारे घडले]]
# [[पिंकीचा विजय असो!]]
# [[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]]
# [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]]
# [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]]
# [[फुलाला सुगंध मातीचा]]
# [[मन उधाण वाऱ्याचे]]
# [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]]
# [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]]
# [[मुलगी झाली हो]]
# [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]]
# [[रंग माझा वेगळा]]
# [[राजा शिवछत्रपती (मालिका)|राजा शिवछत्रपती]]
# [[लग्नाची बेडी (मालिका)|लग्नाची बेडी]]
# [[लक्ष्मीच्या पाऊलांनी]]
# [[लक्ष्य (मालिका)|लक्ष्य]]
# [[लेक माझी लाडकी]]
# [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]]
# [[स्वप्नांच्या पलिकडले]]
# [[सहकुटुंब सहपरिवार]]
# [[साधी माणसं (मालिका)|साधी माणसं]]
# [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]]
# [[सांग तू आहेस का?]]
# [[सुख म्हणजे नक्की काय असतं!]]
# आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत!
# कोण होतीस तू, काय झालीस तू!
# काजळमाया
# उदे गं अंबे
# जे३ जंक्शन
# गोष्ट एका लग्नाची
# गोष्ट एका कॉलेजची
# गोष्ट एका आनंदीची
# गोष्ट एका जप्तीची
# कुकुचकू
# असे का घडले?
# जिवलगा
# जीवलगा
# चारचौघी
# कुलस्वामिनी
# कुळ स्वामिनी
# दार उघडा ना गडे
# अंतरपाट
# वचन दिले तू मला
# कशाला उद्याची बात
# ओळख - ध्यास स्वप्नांचा
# झुंज
# बंध रेशमाचे
# दोन किनारे दोघी आपण
# तुजवीण सख्या रे
# धर्मकन्या
# सुवासिनी
# अनोळखी दिशा
# मांडला दोन घडीचा डाव
# लक्ष्मी वर्सेस सरस्वती
# पंचनामा
# माधुरी मिडलक्लास
# मानसीचा चित्रकार तो
# मन धागा धागा जोडते नवा
# आम्ही दोघे राजा राणी
# आराधना
# आंबट गोड
# अरे वेड्या मना
# बे दुणे दहा
# प्रीती परी तुजवरी
# रुंजी
# लगोरी - मैत्री रिटर्न्स
# जयोस्तुते
# येक नंबर
# तू जिवाला गुंतवावे
# तुमचं आमचं सेम असतं
# छोटी मालकीण
# दुहेरी
# नकुशी तरीही हवीहवीशी
# नशीबवान
# गं सहाजणी
# गोठ
# ललित २०५
# साथ दे तू मला
# साता जल्माच्या गाठी
# शतदा प्रेम करावे
# तुझ्या इश्काचा नादखुळा
# वैजू नंबर १
# नवे लक्ष्य
# प्रेमा तुझा रंग कसा
# प्रेमा तुझा रंग कसा २
# स्पेशल ५
# जय देवा श्री गणेशा
# दख्खनचा राजा जोतिबा
# श्री गुरुदेव दत्त
# विठू माऊली
# जय भवानी जय शिवाजी

===अनुवादित मालिका===
# ५ स्टार किचन
# देवांचे देव महादेव
# महाभारत
# श्री गणेश
# [[रामायण (मालिका)|रामायण]]
# [[सत्यमेव जयते (दूरचित्रवाणी मालिका)|सत्यमेव जयते]]

==कथाबाह्य कार्यक्रम==
# [[भांडा सौख्य भरे]]
# [[मी होणार सुपरस्टार]]
# [[मी होणार सुपरस्टार छोटे उस्ताद]]
# शिट्टी वाजली रे
# आता होऊन जाऊ द्या
# आम्ही ट्रॅव्हलकर
# कॉमेडी बिमेडी
# ढाबळ एक तास टाइमपास
# ढिंका चिका - कॉमेडीचा नवा फॉर्म्युला
# एक टप्पा आऊट
# जोडी जमली रे
# जस्ट डान्स
# किचनची सुपरस्टार
# महाराष्ट्राचा डान्सिंग सुपरस्टार
# महाराष्ट्राचा नच बलिये
# मंडळ भारी आहे
# नांदा सौख्य भरे
# पोटोबा प्रसन्न
# स्टार दरबार
# सून सासू सून
# सुप्रिया सचिन शो - जोडी तुझी माझी
# विकता का उत्तर?
# विसावा - एक घर मनासारखं
# झेप

==टीआरपी==
२०२१ च्या १४ व्या आठवड्यात, स्टार प्रवाह दहा सर्वाधिक पाहिल्या गेलेल्या भारतीय पे प्लॅटफॉर्म दूरचित्रवाणी चॅनेलमध्ये 1341.11 AMAs सह दहाव्या स्थानावर सामील झाले.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!rowspan=&quot;2&quot; | आठवडा आणि वर्ष
!colspan=&quot;6&quot; | BARC AMAs
|-
!मेगा सिटी
!क्रमांक
!हिंदी भाषिक मार्केट
!क्रमांक
!भारत
!क्रमांक
|-
|आठवडा ३७, २०२१
|rowspan=&quot;23&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1539.19
|5
|1556.26
|10
|-
|आठवडा ३८, २०२१
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1551.06
|9
|-
|आठवडा ४५, २०२१
|1517.06
|10
|-
|आठवडा ४६, २०२१
|1576.53
|5
|1601.66
|8
|-
|आठवडा ४७, २०२१
|1546.27
|5
|1568.70
|8
|-
|आठवडा ४८, २०२१
|rowspan=&quot;5&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1544.46
|10
|-
|आठवडा ४९, २०२१
|1552.12
|10
|-
|आठवडा १, २०२२
|1617.21
|10
|-
|आठवडा २, २०२२
|1534.71
|10
|-
|आठवडा ३, २०२२
|1513
|10
|-
|आठवडा ९, २०२२
|1471.21
|5
|1495.43
|8
|-
|आठवडा १०, २०२२
|1471.95
|5
|1497.25
|8
|-
|आठवडा ११, २०२२
|rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1482.54
|9
|-
|आठवडा १२, २०२२
|1492.23
|10
|-
|आठवडा १३, २०२२
|1442.28
|10
|-
|आठवडा १४, २०२२
|1487.64
|5
|1517.08
|8
|-
|आठवडा १५, २०२२
|1341.36
|5
|1363.42
|8
|-
|आठवडा १६, २०२२
|1406.77
|5
|1424.58
|9
|-
|आठवडा १७, २०२२
|rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1416.39
|9
|-
|आठवडा १९, २०२२
|1350.4
|10
|-
|आठवडा २१, २०२२
|1381.04
|10
|-
|आठवडा २२, २०२२
|1480.72
|5
|1507.05
|8
|-
|आठवडा २३, २०२२
|1381.56
|5
|1405.59
|9
|-
|आठवडा २४, २०२२
|291.28
|5
|1474.45
|5
|1504.76
|9
|-
|आठवडा २५, २०२२
|287.99
|5
|rowspan=&quot;5&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|-
|आठवडा २८, २०२२
|rowspan=&quot;9&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1532.94
|9
|-
|आठवडा २९, २०२२
|1504.15
|8
|-
|आठवडा ३०, २०२२
|1440.66
|10
|-
|आठवडा ३१, २०२२
|1514.69
|9
|-
|आठवडा ३२, २०२२
|1500.53
|5
|1523.61
|9
|-
|आठवडा ३३, २०२२
|1565.54
|5
|1593.55
|8
|-
|आठवडा ३४, २०२२
|1584.93
|5
|1609.75
|7
|-
|आठवडा ३५, २०२२
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1429.83
|10
|-
|आठवडा ३७, २०२२
|1626.5
|4
|1649.99
|6
|-
|आठवडा ३८, २०२२
|280.84
|5
|1565.88
|4
|1587.26
|6
|-
|आठवडा ३९, २०२२
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1487.64
|5
|1509.02
|7
|-
|आठवडा ४०, २०२२
|1550.58
|5
|1575.49
|7
|-
|आठवडा ४१, २०२२
|281.01
|5
|1572.55
|5
|1599.75
|8
|-
|आठवडा ४२, २०२२
|rowspan=&quot;4&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1595.63
|5
|1616.71
|7
|-
|आठवडा ४३, २०२२
|1562.95
|5
|1585.67
|7
|-
|आठवडा ४४, २०२२
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1667.66
|8
|-
|आठवडा ४५, २०२२
|1669.9
|8
|-
|आठवडा ४६, २०२२
|293.21
|5
|1639.66
|5
|1660.83
|7
|-
|आठवडा ४७, २०२२
|288.15
|5
|1640.03
|5
|1662.68
|7
|-
|आठवडा ४८, २०२२
|286.02
|5
|1651.62
|5
|1675.98
|7
|-
|आठवडा ४९, २०२२
|284.08
|5
|1616.36
|5
|1643.6
|7
|-
|आठवडा ५०, २०२२
|298.07
|5
|1602
|5
|1627.25
|7
|-
|आठवडा ५१, २०२२
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1534.69
|5
|1559
|8
|-
|आठवडा ५२, २०२२
|1585.68
|5
|1610.02
|8
|-
|आठवडा १, २०२३
|276.4
|5
|1596.73
|5
|1619.82
|7
|-
|आठवडा २, २०२३
|292.83
|4
|1624.55
|5
|1644.4
|7
|-
|आठवडा ३, २०२३
|314.32
|4
|1711.93
|5
|1732.54
|7
|-
|आठवडा ४, २०२३
|307.1
|4
|1630.69
|5
|1648.57
|7
|-
|आठवडा ५, २०२३
|303.49
|4
|1627.73
|5
|1646.8
|7
|-
|आठवडा ६, २०२३
|292.82
|4
|1603.74
|5
|1625.13
|7
|-
|आठवडा ७, २०२३
|298.62
|4
|1646.78
|5
|1672.17
|7
|-
|आठवडा ८, २०२३
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1222.15
|5
|1246.77
|8
|-
|आठवडा ९, २०२३
|290.3
|4
|1617.14
|4
|1638.73
|7
|-
|आठवडा १०, २०२३
|284.31
|5
|1583.58
|5
|1602.8
|8
|-
|आठवडा ११, २०२३
|rowspan=&quot;7&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1568.32
|5
|1583.43
|8
|-
|आठवडा १२, २०२३
|1586.79
|4
|1601.86
|7
|-
|आठवडा १३, २०२३
|1511.79
|4
|1526.8
|7
|-
|आठवडा १४, २०२३
|rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1404.25
|9
|-
|आठवडा २०, २०२३
|1379.8
|10
|-
|आठवडा २१, २०२३
|1336.04
|10
|-
|आठवडा २२, २०२३
|1432.9
|5
|1455.53
|9
|-
|आठवडा २३, २०२३
|286.07
|5
|1450.61
|5
|1475.28
|9
|-
|आठवडा २४, २०२३
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1391.97
|5
|1413.13
|9
|-
|आठवडा २५, २०२३
|297.47
|5
|1508.04
|5
|1529.61
|8
|-
|आठवडा २६, २०२३
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|rowspan=&quot;7&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1508.18
|10
|-
|आठवडा २७, २०२३
|311.63
|5
|1586.14
|9
|-
|आठवडा २८, २०२३
|305.63
|5
|1576.27
|9
|-
|आठवडा २९, २०२३
|305.11
|4
|1604.36
|9
|-
|आठवडा ३०, २०२३
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1538.86
|10
|-
|आठवडा ३१, २०२३
|1590.24
|10
|-
|आठवडा ३२, २०२३
|300.09
|4
|1560.37
|10
|-
|आठवडा ३३, २०२३
|312.78
|4
|1645.59
|5
|1666.5
|8
|-
|आठवडा ३४, २०२३
|359.56
|2
|1773.39
|3
|1793.95
|5
|-
|आठवडा ३५, २०२३
|319.48
|3
|1637.29
|5
|1656.78
|8
|-
|आठवडा ३६, २०२३
|342.24
|2
|1726.76
|4
|1749.07
|7
|-
|आठवडा ३७, २०२३
|326.07
|5
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1643.41
|9
|-
|आठवडा ३८, २०२३
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1493.7
|10
|-
|आठवडा ३९, २०२३
|315.15
|5
|1606.96
|5
|1628.03
|8
|-
|आठवडा ४०, २०२३
|371.71
|4
|1845.97
|3
|1868.71
|5
|-
|आठवडा ४१, २०२३
|354.49
|5
|1746.04
|4
|1765.6
|7
|-
|आठवडा ४२, २०२३
|rowspan=&quot;4&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1728.18
|4
|1748.5
|7
|-
|आठवडा ४३, २०२३
|1688.71
|5
|1709.19
|8
|-
|आठवडा ४४, २०२३
|1688.53
|5
|1709
|8
|-
|आठवडा ४५, २०२३
|1688.86
|5
|1709.35
|8
|-
|आठवडा ४६, २०२३
|314.47
|5
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1602.99
|9
|-
|आठवडा ४७, २०२३
|334.4
|5
|1761.59
|4
|1782.84
|6
|-
|आठवडा ४८, २०२३
|340.02
|5
|1774.83
|3
|1797.74
|5
|-
|आठवडा ४९, २०२३
|330.75
|3
|1733.14
|4
|1753.03
|6
|-
|आठवडा ५०, २०२३
|345.59
|4
|1748.28
|4
|1773.41
|6
|-
|आठवडा ५१, २०२३
|350.51
|4
|1787.22
|4
|1812.24
|6
|-
|आठवडा ५२, २०२३
|334.81
|4
|1720.19
|5
|1743.27
|7
|-
|आठवडा १, २०२४
|331.16
|4
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1752.61
|8
|-
|आठवडा २, २०२४
|328.3
|4
|1692.61
|5
|1717.1
|8
|-
|आठवडा ३, २०२४
|335.95
|4
|1701.59
|4
|1727.75
|7
|-
|आठवडा ४, २०२४
|313.03
|4
|1595.58
|5
|1619.65
|7
|-
|आठवडा ५, २०२४
|324.83
|4
|1639.19
|4
|1663.48
|7
|-
|आठवडा ६, २०२४
|340.76
|4
|1699.56
|3
|1729.21
|5
|-
|आठवडा ७, २०२४
|335.94
|4
|1669.05
|3
|1697.39
|5
|-
|आठवडा ८, २०२४
|330.64
|4
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1616.1
|7
|-
|आठवडा ९, २०२४
|328.81
|4
|1588.34
|5
|1609.17
|8
|-
|आठवडा १०, २०२४
|340.62
|4
|1674.46
|3
|1700.32
|5
|-
|आठवडा ११, २०२४
|362.68
|3
|1764.45
|3
|1793.48
|5
|-
|आठवडा १२, २०२४
|'''391.66'''
|1
|'''1917.04'''
|3
|'''1944.9'''
|5
|-
|आठवडा १३, २०२४
|343.27
|4
|1720.83
|5
|1745.54
|7
|-
|आठवडा १४, २०२४
|333.75
|4
|1678.56
|5
|1701.37
|7
|-
|आठवडा १५, २०२४
|324.31
|4
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1661.26
|8
|-
|आठवडा १६, २०२४
|300.91
|4
|1466.09
|9
|-
|आठवडा १७, २०२४
|329.14
|4
|1473.76
|5
|1497.09
|8
|-
|आठवडा १८, २०२४
|313.84
|4
|1475.98
|5
|1503.38
|8
|-
|आठवडा १९, २०२४
|308.96
|4
|rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1480.3
|8
|-
|आठवडा २०, २०२४
|290.19
|4
|1355.01
|10
|-
|आठवडा २१, २०२४
|303.99
|4
|1445.34
|9
|-
|आठवडा २२, २०२४
|310.75
|3
|1571.52
|5
|1599.8
|7
|-
|आठवडा २३, २०२४
|313.07
|3
|1467.74
|5
|1491.59
|7
|-
|आठवडा २४, २०२४
|331.61
|3
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1518.06
|9
|-
|आठवडा २५, २०२४
|318.92
|4
|1513.29
|5
|1534.75
|8
|-
|आठवडा २६, २०२४
|319.09
|5
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1524.55
|10
|-
|आठवडा २७, २०२४
|313.37
|3
|1514.53
|9
|-
|आठवडा २८, २०२४
|318.09
|3
|1491.43
|5
|1518.17
|8
|-
|आठवडा २९, २०२४
|325
|4
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1577.98
|9
|-
|आठवडा ३०, २०२४
|335.81
|4
|1602.54
|9
|-
|आठवडा ३१, २०२४
|343.55
|3
|1689.2
|5
|1711.82
|7
|-
|आठवडा ३२, २०२४
|329.03
|4
|rowspan=&quot;4&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1621.83
|9
|-
|आठवडा ३३, २०२४
|310.4
|4
|1549.35
|9
|-
|आठवडा ३४, २०२४
|296.72
|5
|1498.66
|9
|-
|आठवडा ३५, २०२४
|307.97
|5
|1681.19
|8
|-
|आठवडा ३६, २०२४
|356.7
|3
|1797.18
|4
|1838.66
|6
|-
|आठवडा ३७, २०२४
|310
|5
|1611.89
|5
|1651.56
|8
|-
|आठवडा ३८, २०२४
|318.17
|4
|rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1715.5
|8
|-
|आठवडा ३९, २०२४
|313.2
|5
|1661.08
|8
|-
|आठवडा ४०, २०२४
|307.53
|5
|1604.69
|8
|-
|आठवडा ४१, २०२४
|305.13
|5
|1589.28
|5
|1628.91
|8
|-
|आठवडा ४२, २०२४
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1568.83
|5
|1595.94
|8
|-
|आठवडा ४३, २०२४
|326.61
|4
|1675.11
|4
|1710.53
|6
|-
|आठवडा ४४, २०२४
|302.04
|4
|1605.42
|5
|1640.45
|7
|-
|आठवडा ४५, २०२४
|313.14
|4
|1632.44
|5
|1673.37
|7
|-
|आठवडा ४६, २०२४
|307.54
|4
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1660.51
|6
|-
|आठवडा ४७, २०२४
|329.8
|5
|1646.53
|4
|1679.54
|7
|-
|आठवडा ४८, २०२४
|325.14
|5
|1615.88
|4
|1661.67
|7
|-
|आठवडा ४९, २०२४
|339.07
|4
|1642.63
|5
|1686.13
|8
|-
|आठवडा ५०, २०२४
|320.93
|4
|1587.81
|5
|1634.79
|7
|-
|आठवडा ५१, २०२४
|326
|5
|1628.15
|5
|1672.89
|7
|-
|आठवडा ५२, २०२४
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1572
|5
|1610.61
|7
|-
|आठवडा ५३, २०२४
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1626.97
|8
|-
|आठवडा १, २०२५
|317.92
|5
|1550.38
|5
|1600.06
|7
|-
|आठवडा २, २०२५
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|rowspan=&quot;4&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1594.55
|9
|-
|आठवडा ३, २०२५
|1577.74
|8
|-
|आठवडा ४, २०२५
|307.77
|4
|1537.47
|9
|-
|आठवडा ५, २०२५
|292.2
|5
|1496.48
|9
|-
|आठवडा ६, २०२५
|328.06
|2
|1708.35
|4
|1757.59
|6
|-
|आठवडा ७, २०२५
|318.97
|5
|1629.34
|5
|1665.16
|7
|-
|आठवडा ८, २०२५
|293.83
|5
|rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1579.06
|8
|-
|आठवडा ९, २०२५
|305.16
|5
|1661.1
|9
|-
|आठवडा १०, २०२५
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1578.58
|9
|-
|आठवडा ११, २०२५
|334.98
|4
|1678.36
|5
|1717.9
|7
|-
|आठवडा १२, २०२५
|rowspan=&quot;4&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|rowspan=&quot;12&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1544.6
|9
|-
|आठवडा १३, २०२५
|1557.77
|9
|-
|आठवडा १४, २०२५
|1566.95
|9
|-
|आठवडा १६, २०२५
|1414.68
|10
|-
|आठवडा १९, २०२५
|259.48
|5
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|-
|आठवडा २२, २०२५
|287.04
|5
|-
|आठवडा २३, २०२५
|317.38
|5
|1535.46
|10
|-
|आठवडा २४, २०२५
|296.19
|5
|1506.47
|10
|-
|आठवडा २५, २०२५
|295.05
|5
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|-
|आठवडा २७, २०२५
|310.54
|5
|1512.98
|10
|-
|आठवडा २८, २०२५
|rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1509.22
|10
|-
|आठवडा २९, २०२५
|1522.89
|10
|-
|आठवडा ३०, २०२५
|320.26
|5
|1590.29
|5
|1646.37
|8
|-
|आठवडा ३१, २०२५
|307.31
|5
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1586.19
|8
|-
|आठवडा ३२, २०२५
|329.73
|3
|1591.22
|5
|1658.19
|8
|-
|आठवडा ३३, २०२५
|292.68
|5
|rowspan=&quot;5&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1602.1
|8
|-
|आठवडा ३४, २०२५
|rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1551.73
|9
|-
|आठवडा ३५, २०२५
|1543.83
|8
|-
|आठवडा ३६, २०२५
|1633.16
|7
|-
|आठवडा ३७, २०२५
|291.62
|5
|1606.41
|9
|-
|आठवडा ३८, २०२५
|rowspan=&quot;16&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1571.52
|5
|1627.19
|8
|-
|आठवडा ३९, २०२५
|1561.74
|5
|1624.6
|7
|-
|आठवडा ४०, २०२५
|1630.86
|4
|1693.01
|6
|-
|आठवडा ४१, २०२५
|1613.67
|4
|1670.28
|6
|-
|आठवडा ४२, २०२५
|colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1534.91
|8
|-
|आठवडा ४३, २०२५
|1521.48
|5
|1576.6
|8
|-
|आठवडा ४४, २०२५
|rowspan=&quot;10&quot; colspan=&quot;2&quot; {{N/A}}
|1503.83
|9
|-
|आठवडा ४५, २०२५
|1486.77
|8
|-
|आठवडा ४६, २०२५
|1487.1
|9
|-
|आठवडा ४७, २०२५
|1494.08
|9
|-
|आठवडा ४८, २०२५
|1455.08
|9
|-
|आठवडा ४९, २०२५
|1419.06
|9
|-
|आठवडा ५०, २०२५
|1408.11
|8
|-
|आठवडा ५१, २०२५
|1456.51
|9
|-
|आठवडा ३, २०२६
|1352.26
|10
|-
|आठवडा ५, २०२६
|1283.81
|10
|}

[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिन्या]]
[[वर्ग:स्टार प्रवाह]]</text>
      <sha1>b9klbtunx37fk6o95ktrssglkjqax7k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>उद्धव ठाकरे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60487</id>
    <revision>
      <id>2692839</id>
      <parentid>2692242</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T06:57:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* कौटुंबिक */</comment>
      <origin>2692839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22898" sha1="evhjja0i04cgi92ahg135vft42p2ijx" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट विधानसभा सदस्य
| सन्मानवाचक पूर्वप्रत्यय= शिवसेनाप्रमुख हिंदू-मराठी महानायक श्री.
| नाव = उद्धव बाळासाहेब ठाकरे
| चित्र =
| चित्र आकारमान = 250px
| चित्रtitle = इ.स. २००९ सालच्या [[फिलाडेल्फिया]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] येथील बृहन्महाराष्ट्र मंडळ अधिवेशनाच्या प्रसंगी उद्धव ठाकरे
| चित्रशीर्षक_पर्याय = 
| पद= [[महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री|महाराष्ट्र राज्याचे १९वे मुख्यमंत्री]]
| कार्यकाळ_आरंभ = २८ नोव्हेंबर २०१९
| कार्यकाळ_समाप्ती =२९ जून २०२२
| राज्यपाल = [[भगतसिंग कोश्यारी]]
| मागील = [[देवेंद्र फडणवीस|देवेंद्र गंगाधरराव फडणवीस]]
| पुढील = [[एकनाथ शिंदे|एकनाथ संभाजी शिंदे]]
| पद2 = [[महाराष्ट्र विधान परिषद|सदस्य, महाराष्ट्र विधान परिषद]]
| कार्यकाळ_आरंभ2 = १४ जुलै २०२०
| कार्यकाळ_समाप्ती2 =
| राज्यपाल2 = [[भगतसिंग कोश्यारी]]
| मागील2 =  
| पुढील2 =  
| मतदारसंघ2 = विधानसभा सदस्यद्वारा निवड (वि.प. सदस्य) 
| जन्मनाव = उद्धव ठाकरे
| जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1960|7|27}}
| जन्मस्थान = [[मुंबई]], महाराष्ट्र
| मृत्यूदिनांक = 
| मृत्यूस्थान = 
| निवासस्थान = मातोश्री, मुंबई
| राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]]
| टोपणनावे = 
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व = भारतीय
| शिक्षण = चित्रकला प्रवीण
| प्रशिक्षणसंस्था = 
| पेशा = [[राजकारण]], [[छायाचित्रण]]
| कारकीर्द_काळ = 
| मालक = दै. सामना
| प्रसिद्ध_कामे =  
| मूळ_गाव = पनवेल
| पगार = 
| निव्वळ_मालमत्ता = 
| उंची = 
| वजन = 
| ख्याती = 
| पदवी_हुद्दा = 
| कार्यकाळ = 
| पूर्ववर्ती = 
| परवर्ती = 
| पक्ष = [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]]
| विरोधक = 
| संचालकमंडळ = 
| धर्म = [[हिंदू धर्म]]
| जोडीदार = रश्मी ठाकरे
| अपत्ये = [[आदित्य ठाकरे|आदित्य]], [[तेजस ठाकरे]]
| वडील = [[बाळासाहेब ठाकरे]]
| आई = [[मीना ठाकरे]]
| नाते = [[ ठाकरे कुटुंब]]
| पुरस्कार = 
| स्वाक्षरी = 
| स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = 
| संकेतस्थळ = [http://uddhavthackeray.com/ अधिकृत संकेतस्थळ]
| तळटिपा = 
| संकीर्ण = 
}}
'''उद्धव बाळासाहेब ठाकरे''' (२७ जुलै १९६०) हे महाराष्ट्रातील [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] पक्षाचे पक्षप्रमुख व [[महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री|महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री]] आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/mumbai-news/shiv-sena-chief-uddhav-thackeray-take-oath-as-chief-minister-of-maharashtra/articleshow/72279514.cms|title='मी उद्धव बाळासाहेब ठाकरे मुख्यमंत्रिपदाची शपथ घेतो की...'|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2022-01-18}}&lt;/ref&gt; इ.स. २००३ साली शिवसेनाप्रमुख [[बाळासाहेब ठाकरे]] व तत्कालीन शिवसेना नेते [[राज ठाकरे]] यांच्याकडून शिवसेनेच्या कार्याध्यक्ष (कार्यकारी प्रमुख) पदाची सूत्रे उद्धव ठाकरे यांच्याकडे देण्यात आली. त्यांनी २८ नोव्हेंबर २०१९ रोजी महाराष्ट्र राज्याचे [[महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्र्यांची यादी|१९वे मुख्यमंत्री]] म्हणून शपथ घेतली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ndtv.in/india-news/maharashtra-news-swearing-in-ceremony-of-uddhav-thackeray-as-maharashtra-cm-preponed-to-28th-novembe-2139155|title=Maharashtra News: उद्धव ठाकरे के शपथ ग्रहण समारोह का बदला समय, रविवार को नहीं अब इस दिन लेंगे शपथ|website=NDTVIndia|access-date=2022-01-18|archive-date=2022-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183139/https://ndtv.in/india-news/maharashtra-news-swearing-in-ceremony-of-uddhav-thackeray-as-maharashtra-cm-preponed-to-28th-novembe-2139155|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; १४ मे २०२० उद्धव ठाकरे यांची [[महाराष्ट्र विधान परिषद|विधानपरिषदेवर]] बिनविरोध निवड झाली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ndtv.in/india-news/maharashtra-uddhav-thackeray-8-others-take-oath-as-mlc-2230821|title=महाराष्‍ट्र: उद्धव ठाकरे ने विधान परिषद सदस्‍य के रूप में शपथ ली, सीएम बने रहने को लेकर रास्‍ता साफ|website=NDTVIndia|access-date=2022-01-18|archive-date=2022-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118182711/https://ndtv.in/india-news/maharashtra-uddhav-thackeray-8-others-take-oath-as-mlc-2230821|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.aajtak.in/india/story/uddhav-thackeray-declared-elected-unopposed-as-member-of-maharashtra-legislative-council-1067708-2020-05-14|title=उद्धव ठाकरे निर्विरोध चुने गए महाराष्ट्र विधान परिषद के सदस्य|website=आज तक|language=hi|access-date=2022-01-18}}&lt;/ref&gt; २९ जून २०२२ रोजी आघाडी सरकार अल्पमतात गेल्याचा दावा करीत राज्यपालांनी बहुमत परीक्षणाचे आदेश देऊन, एकतर्फी विधिमंडळाचे अधिवेशन बोलावल्यानंतर त्यांनी मुख्यमंत्रीपदाचा राजीनामा दिला.

शिवसेनेची हिंसक संघटना अशी प्रतिमा बदलून लोकशाहीवादी व सुसंस्कृत पक्ष अशी नवीन ओळख देण्यात उद्धव ठाकरे यशस्वी झाले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://www.elections.in/political-leaders/uddhav-thackeray.html |title=Uddhav Thackeray Biography - About family, political life, awards won, history |website=Elections in India |access-date=2022-01-18}}&lt;/ref&gt; एक उत्तम संघटक बनून सुसज्ज (शिवसैनिक-आधारीत) राजकीय पक्ष निर्माण करण्यासाठी त्यांनी प्रयत्न केले.

उद्धव ठाकरे हे निपुण [[छायाचित्रकार]] देखील आहेत. त्यांच्याकडे [[महाराष्ट्रातील किल्ले|महाराष्ट्रातील अनेक किल्ल्यांची]] यशस्वी छायाचित्र प्रदर्शने आहेत. त्यांनी &quot;महाराष्ट्र देशा&quot; (२०१०) आणि &quot;पहावा विठ्ठल&quot; (२०११) नावाची दोन छायाचित्रांची पुस्तके देखील प्रकाशित केली आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.oneindia.com/politicians/uddhav-thackeray-71733.html|title=Uddhav Thackeray: Age, Biography, Education, Wife, Caste, Net Worth &amp; More - Oneindia|website=www.oneindia.com|language=en|access-date=2022-01-18|archive-date=2022-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183028/https://www.oneindia.com/politicians/uddhav-thackeray-71733.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==जन्म आणि सुरुवातीचे जीवन==
उद्धव यांचा जन्म 27 जुलै 1960 रोजी [[चांद्रसेनीय कायस्थ प्रभू]] कुटुंबात झाला होता. ते [[बाळ ठाकरे]] आणि त्यांची पत्नी मीना ठाकरे यांचे पुत्र आहेत.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Uddhav Thackeray Oath Ceremony : उद्धव ठाकरे बने महाराष्ट्र के CM, छह कैबिनेट मंत्रियों ने भी ली शपथ |url=https://khabar.ndtv.com/news/india/maharashtra-government-oath-ceremony-live-updates-uddhav-thackeray-sharad-pawar-ajit-pawar-balasaheb-2139806 |access-date=8 December 2019 |work=NDTVIndia |date=28 November 2019 |archive-date=2021-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301174118/https://khabar.ndtv.com/news/india/maharashtra-government-oath-ceremony-live-updates-uddhav-thackeray-sharad-pawar-ajit-pawar-balasaheb-2139806 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; उद्वव ठाकरे यांनी आपले शिक्षण [[बालमोहन विद्यामंदिर]] मधून केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.mymahanagar.com/maharashtra/uddhav-thackeray-told-the-story-of-failing-in-the-10th-standard-mathematics-paper/848613/ |title=बाळासाहेबांचा मुलगा दहावीला नापास, ठाकरेंनी सांगितला शाळेतला किस्सा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=मायमहानगर |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक= |विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20250210154127/https://www.mymahanagar.com/maharashtra/uddhav-thackeray-told-the-story-of-failing-in-the-10th-standard-mathematics-paper/848613/ |विदा दिनांक=१० फेब्रुवारी २०२५}}&lt;/ref&gt; पुढे मुंबईतील [[सर जे.जे. इन्स्टिट्यूट ऑफ अप्लाइड आर्ट]] मधून पदवी मिळवली &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/uddhav-thackeray-sworn-in-19th-chief-minister-of-maharashtra/articleshow/72280087.cms?from=mdr | title=Uddhav Thackeray sworn in as the 18th chief minister of Maharashtra | newspaper=[[द इकोनॉमिक टाइम्स]] | date=28 November 2019 | access-date=16 March 2020}}&lt;/ref&gt;

== राजकीय कारकीर्द ==
आरंभीच्या काळात उद्धव ठाकरे शिवसेनेचे मुखपत्र असलेल्या [[सामना (वृत्तपत्र)|सामना]] या वृत्तपत्राच्या कामकाजात सक्रिय होते. निवडणुकांच्या काळात शिवसेनेच्या प्रचारयंत्रणेतही त्यांचा सहभाग असे. इ.स. २००२ साली [[बृहन्मुंबई महानगरपालिका|बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या]] निवडणुकांत त्यांच्या नेतृत्वाखाली शिवसेनेला विजयश्री व त्यासह सत्ताही लाभली. पुढील वर्षी इ.स. २००३ साली त्यांच्याकडे शिवसेनेच्या कार्याध्यक्षपदाची सूत्रे सोपवण्यात आली. मात्र या काळात तत्कालीन शिवसेनेतील प्रमुख नेते [[नारायण राणे]] व उद्धव ठाकरे यांच्यादरम्यान मतभेद वाढत राहिले आणि अखेरीस नारायण राणे यांची पक्षातून हकालपट्टी झाली{{संदर्भ हवा}}. उद्धव ठाकरे व त्यांचे चुलतभाऊ [[राज ठाकरे]] यांच्यातील दरीही रुंदावत गेली; परिणामी इ.स. २००६ साली राज ठाकरे यांनी शिवसेना नेते पदाचा राजीनामा दिला व [[महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना]] या नव्या पक्षाची स्थापना केली {{संदर्भ हवा}}.
२०१४ साली झालेल्या विधानसभा निवडणुकीमध्ये कोणत्याही राजकीय पक्षाशी युती न करता उद्धव ठाकरे यांनी शिवसेनेचे ६३ आमदार निवडून आणले.२०१९ साली झालेल्या विधानसभा निवडणुकीत उद्धव ठाकरे यांनी पुन्हा भाजप बरोबर युती करून निवडणूक लढवली व ५६: आमदार निवडून आणले! पण सत्ता वाटप करण्यात वाद निर्माण झाल्यामुळे युती तुटली व उद्धव ठाकरे यांनी राष्ट्रवादी काँग्रेस, काँग्रेस आय सोबत महाराष्ट्र विकास आघाडीचे सरकार स्थापन केले व राज्याच्या १९ व्या मुख्यमंत्री पदाची जबाबदारी स्वीकारली. २१ जून २०२२ रोजी शिवसेनेतील [[एकनाथ शिंदे]] सह 40 आमदारांनी केलेल्या बंडाची परिणीती म्हणून २९ जून २०२२ रोजी त्यांनी मुख्यमंत्री पदाचा राजीनामा दिला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/mumbai-news/shivsena-more-than-13-mla-may-leave-party-with-eknath-shinde-aurangabad-6-mlas-are-not-reachabel/articleshow/92351363.cms |title= बापरे! शिवसेनेचे १३ नव्हे जास्त आमदार फुटणार? आता 'या' आमदाराच्या व्हॉटसअ‍ॅप डीपीवर एकनाथ शिंदेंचा फोटो  |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक= |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;

== कौटुंबिक ==

उद्धव ठाकरे यांच्या पत्नीचे नाव [[रश्मी ठाकरे|रश्मी पाटणकर]] आणि पुत्रांची नावे [[आदित्य ठाकरे|आदित्य]] व [[तेजस ठाकरे|तेजस]] आहेत.

== छायाचित्रण ==
उद्धव ठाकरे हे निपुण [[छायाचित्रकार]] देखील आहेत. त्यांच्याकडे महाराष्ट्रातील अनेक किल्ल्यांची यशस्वी छायाचित्र प्रदर्शने आहेत. त्यांनी &quot;महाराष्ट्र देशा&quot; (2010) आणि &quot;पहावा विठ्ठल&quot; (2011) नावाची दोन छायाचित्रांची पुस्तके देखील प्रकाशित केली आहेत. या पुस्तकांमध्ये महाराष्ट्राचे पैलू आणि पंढरपूर यात्रेतील वारकऱ्यांचे  चित्रण आहे.

==पुस्तके==
=== ठाकरेंवरील पुस्तके===
*  ठाकरे विरुद्ध ठाकरे : उद्धव, राज आणि त्यांच्या सेनांच्या सावल्या (मूळ इंग्रजी लेखक - धवल कुलकर्णी, मराठी भाषांतर - डॉ. सदानंद बोरसे, शिरीष सहस्रबुद्धे)

=== ठाकरेंची ग्रंथ संपदा===
* महाराष्ट्र देशा 
* पहावा विठ्ठल
हे दोन्ही छायाचित्र संग्रह आहेत. 
महाराष्ट्र देशामध्ये उद्धव ठाकरे यांनी शिवाजी महाराजांचे गड किल्ले आणि त्यांच्याही शेकडो वर्षे आधीच्या किल्ल्यांची एरियल फोटोग्राफी केली आहे. स्वतःचा जीव धोक्यात घालून त्यांनी हे फोटो घेतले असून या दरम्यान एकदा त्यांचा सेफ्टी बेल्टही निसटला होता मात्र सुरक्षितपने त्यांनी फोटोग्राफी केली. 
पहावा विठ्ठल मध्ये महाराष्ट्राची सर्व धर्म जातींना एकत्र घेऊन जाणारी, सर्वांना समतेचे तत्त्वज्ञान शिववणारी भागवत धर्माची सांस्कृतिक परंपरा असलेली विठ्ठलाच्या वारीचे छायाचित्रण आहे. यामध्येही ठाकरे यांनी एरियल फोटोग्राफीला प्राधान्य दिले आहे. पुणे जिल्ह्यात दिवाघाटात जगतगुरू तुकोबा महाराज यांच्या पालखी सोबतच्या लाखो भाविकांचे छायाचित्र घेताना भारताच्या नकाशाची आठवण होईल असे छायाचित्र घेतले आहे.{{संदर्भ}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://uddhavthackeray.com/ | शीर्षक = अधिकृत संकेतस्थळ | ॲक्सेसदिनांक = १७ नोव्हेंबर २०१२ | भाषा = इंग्रजी व मराठी | title = संग्रहित प्रत | archive-date = 2012-04-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120428022217/http://uddhavthackeray.com/ | url-status = dead }}

{{महाराष्ट्र मुख्यमंत्री}}

{{DEFAULTSORT:ठाकरे, उद्धव}}
[[वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी]]
[[वर्ग:शिवसेनेतील राजकारणी]]
[[वर्ग:इ.स. १९६० मधील जन्म]]
[[वर्ग:महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री]]
[[वर्ग:शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:ठाकरे कुटुंब]]</text>
      <sha1>evhjja0i04cgi92ahg135vft42p2ijx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692840</id>
      <parentid>2692839</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T06:57:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* कौटुंबिक */</comment>
      <origin>2692840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22992" sha1="9xyj2ubqvr8p158gplclpu1kaqhac55" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट विधानसभा सदस्य
| सन्मानवाचक पूर्वप्रत्यय= शिवसेनाप्रमुख हिंदू-मराठी महानायक श्री.
| नाव = उद्धव बाळासाहेब ठाकरे
| चित्र =
| चित्र आकारमान = 250px
| चित्रtitle = इ.स. २००९ सालच्या [[फिलाडेल्फिया]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] येथील बृहन्महाराष्ट्र मंडळ अधिवेशनाच्या प्रसंगी उद्धव ठाकरे
| चित्रशीर्षक_पर्याय = 
| पद= [[महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री|महाराष्ट्र राज्याचे १९वे मुख्यमंत्री]]
| कार्यकाळ_आरंभ = २८ नोव्हेंबर २०१९
| कार्यकाळ_समाप्ती =२९ जून २०२२
| राज्यपाल = [[भगतसिंग कोश्यारी]]
| मागील = [[देवेंद्र फडणवीस|देवेंद्र गंगाधरराव फडणवीस]]
| पुढील = [[एकनाथ शिंदे|एकनाथ संभाजी शिंदे]]
| पद2 = [[महाराष्ट्र विधान परिषद|सदस्य, महाराष्ट्र विधान परिषद]]
| कार्यकाळ_आरंभ2 = १४ जुलै २०२०
| कार्यकाळ_समाप्ती2 =
| राज्यपाल2 = [[भगतसिंग कोश्यारी]]
| मागील2 =  
| पुढील2 =  
| मतदारसंघ2 = विधानसभा सदस्यद्वारा निवड (वि.प. सदस्य) 
| जन्मनाव = उद्धव ठाकरे
| जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1960|7|27}}
| जन्मस्थान = [[मुंबई]], महाराष्ट्र
| मृत्यूदिनांक = 
| मृत्यूस्थान = 
| निवासस्थान = मातोश्री, मुंबई
| राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]]
| टोपणनावे = 
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व = भारतीय
| शिक्षण = चित्रकला प्रवीण
| प्रशिक्षणसंस्था = 
| पेशा = [[राजकारण]], [[छायाचित्रण]]
| कारकीर्द_काळ = 
| मालक = दै. सामना
| प्रसिद्ध_कामे =  
| मूळ_गाव = पनवेल
| पगार = 
| निव्वळ_मालमत्ता = 
| उंची = 
| वजन = 
| ख्याती = 
| पदवी_हुद्दा = 
| कार्यकाळ = 
| पूर्ववर्ती = 
| परवर्ती = 
| पक्ष = [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]]
| विरोधक = 
| संचालकमंडळ = 
| धर्म = [[हिंदू धर्म]]
| जोडीदार = रश्मी ठाकरे
| अपत्ये = [[आदित्य ठाकरे|आदित्य]], [[तेजस ठाकरे]]
| वडील = [[बाळासाहेब ठाकरे]]
| आई = [[मीना ठाकरे]]
| नाते = [[ ठाकरे कुटुंब]]
| पुरस्कार = 
| स्वाक्षरी = 
| स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = 
| संकेतस्थळ = [http://uddhavthackeray.com/ अधिकृत संकेतस्थळ]
| तळटिपा = 
| संकीर्ण = 
}}
'''उद्धव बाळासाहेब ठाकरे''' (२७ जुलै १९६०) हे महाराष्ट्रातील [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] पक्षाचे पक्षप्रमुख व [[महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री|महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री]] आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/mumbai-news/shiv-sena-chief-uddhav-thackeray-take-oath-as-chief-minister-of-maharashtra/articleshow/72279514.cms|title='मी उद्धव बाळासाहेब ठाकरे मुख्यमंत्रिपदाची शपथ घेतो की...'|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2022-01-18}}&lt;/ref&gt; इ.स. २००३ साली शिवसेनाप्रमुख [[बाळासाहेब ठाकरे]] व तत्कालीन शिवसेना नेते [[राज ठाकरे]] यांच्याकडून शिवसेनेच्या कार्याध्यक्ष (कार्यकारी प्रमुख) पदाची सूत्रे उद्धव ठाकरे यांच्याकडे देण्यात आली. त्यांनी २८ नोव्हेंबर २०१९ रोजी महाराष्ट्र राज्याचे [[महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्र्यांची यादी|१९वे मुख्यमंत्री]] म्हणून शपथ घेतली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ndtv.in/india-news/maharashtra-news-swearing-in-ceremony-of-uddhav-thackeray-as-maharashtra-cm-preponed-to-28th-novembe-2139155|title=Maharashtra News: उद्धव ठाकरे के शपथ ग्रहण समारोह का बदला समय, रविवार को नहीं अब इस दिन लेंगे शपथ|website=NDTVIndia|access-date=2022-01-18|archive-date=2022-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183139/https://ndtv.in/india-news/maharashtra-news-swearing-in-ceremony-of-uddhav-thackeray-as-maharashtra-cm-preponed-to-28th-novembe-2139155|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; १४ मे २०२० उद्धव ठाकरे यांची [[महाराष्ट्र विधान परिषद|विधानपरिषदेवर]] बिनविरोध निवड झाली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ndtv.in/india-news/maharashtra-uddhav-thackeray-8-others-take-oath-as-mlc-2230821|title=महाराष्‍ट्र: उद्धव ठाकरे ने विधान परिषद सदस्‍य के रूप में शपथ ली, सीएम बने रहने को लेकर रास्‍ता साफ|website=NDTVIndia|access-date=2022-01-18|archive-date=2022-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118182711/https://ndtv.in/india-news/maharashtra-uddhav-thackeray-8-others-take-oath-as-mlc-2230821|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.aajtak.in/india/story/uddhav-thackeray-declared-elected-unopposed-as-member-of-maharashtra-legislative-council-1067708-2020-05-14|title=उद्धव ठाकरे निर्विरोध चुने गए महाराष्ट्र विधान परिषद के सदस्य|website=आज तक|language=hi|access-date=2022-01-18}}&lt;/ref&gt; २९ जून २०२२ रोजी आघाडी सरकार अल्पमतात गेल्याचा दावा करीत राज्यपालांनी बहुमत परीक्षणाचे आदेश देऊन, एकतर्फी विधिमंडळाचे अधिवेशन बोलावल्यानंतर त्यांनी मुख्यमंत्रीपदाचा राजीनामा दिला.

शिवसेनेची हिंसक संघटना अशी प्रतिमा बदलून लोकशाहीवादी व सुसंस्कृत पक्ष अशी नवीन ओळख देण्यात उद्धव ठाकरे यशस्वी झाले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://www.elections.in/political-leaders/uddhav-thackeray.html |title=Uddhav Thackeray Biography - About family, political life, awards won, history |website=Elections in India |access-date=2022-01-18}}&lt;/ref&gt; एक उत्तम संघटक बनून सुसज्ज (शिवसैनिक-आधारीत) राजकीय पक्ष निर्माण करण्यासाठी त्यांनी प्रयत्न केले.

उद्धव ठाकरे हे निपुण [[छायाचित्रकार]] देखील आहेत. त्यांच्याकडे [[महाराष्ट्रातील किल्ले|महाराष्ट्रातील अनेक किल्ल्यांची]] यशस्वी छायाचित्र प्रदर्शने आहेत. त्यांनी &quot;महाराष्ट्र देशा&quot; (२०१०) आणि &quot;पहावा विठ्ठल&quot; (२०११) नावाची दोन छायाचित्रांची पुस्तके देखील प्रकाशित केली आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.oneindia.com/politicians/uddhav-thackeray-71733.html|title=Uddhav Thackeray: Age, Biography, Education, Wife, Caste, Net Worth &amp; More - Oneindia|website=www.oneindia.com|language=en|access-date=2022-01-18|archive-date=2022-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183028/https://www.oneindia.com/politicians/uddhav-thackeray-71733.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==जन्म आणि सुरुवातीचे जीवन==
उद्धव यांचा जन्म 27 जुलै 1960 रोजी [[चांद्रसेनीय कायस्थ प्रभू]] कुटुंबात झाला होता. ते [[बाळ ठाकरे]] आणि त्यांची पत्नी मीना ठाकरे यांचे पुत्र आहेत.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Uddhav Thackeray Oath Ceremony : उद्धव ठाकरे बने महाराष्ट्र के CM, छह कैबिनेट मंत्रियों ने भी ली शपथ |url=https://khabar.ndtv.com/news/india/maharashtra-government-oath-ceremony-live-updates-uddhav-thackeray-sharad-pawar-ajit-pawar-balasaheb-2139806 |access-date=8 December 2019 |work=NDTVIndia |date=28 November 2019 |archive-date=2021-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301174118/https://khabar.ndtv.com/news/india/maharashtra-government-oath-ceremony-live-updates-uddhav-thackeray-sharad-pawar-ajit-pawar-balasaheb-2139806 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; उद्वव ठाकरे यांनी आपले शिक्षण [[बालमोहन विद्यामंदिर]] मधून केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.mymahanagar.com/maharashtra/uddhav-thackeray-told-the-story-of-failing-in-the-10th-standard-mathematics-paper/848613/ |title=बाळासाहेबांचा मुलगा दहावीला नापास, ठाकरेंनी सांगितला शाळेतला किस्सा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=मायमहानगर |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक= |विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20250210154127/https://www.mymahanagar.com/maharashtra/uddhav-thackeray-told-the-story-of-failing-in-the-10th-standard-mathematics-paper/848613/ |विदा दिनांक=१० फेब्रुवारी २०२५}}&lt;/ref&gt; पुढे मुंबईतील [[सर जे.जे. इन्स्टिट्यूट ऑफ अप्लाइड आर्ट]] मधून पदवी मिळवली &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/uddhav-thackeray-sworn-in-19th-chief-minister-of-maharashtra/articleshow/72280087.cms?from=mdr | title=Uddhav Thackeray sworn in as the 18th chief minister of Maharashtra | newspaper=[[द इकोनॉमिक टाइम्स]] | date=28 November 2019 | access-date=16 March 2020}}&lt;/ref&gt;

== राजकीय कारकीर्द ==
आरंभीच्या काळात उद्धव ठाकरे शिवसेनेचे मुखपत्र असलेल्या [[सामना (वृत्तपत्र)|सामना]] या वृत्तपत्राच्या कामकाजात सक्रिय होते. निवडणुकांच्या काळात शिवसेनेच्या प्रचारयंत्रणेतही त्यांचा सहभाग असे. इ.स. २००२ साली [[बृहन्मुंबई महानगरपालिका|बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या]] निवडणुकांत त्यांच्या नेतृत्वाखाली शिवसेनेला विजयश्री व त्यासह सत्ताही लाभली. पुढील वर्षी इ.स. २००३ साली त्यांच्याकडे शिवसेनेच्या कार्याध्यक्षपदाची सूत्रे सोपवण्यात आली. मात्र या काळात तत्कालीन शिवसेनेतील प्रमुख नेते [[नारायण राणे]] व उद्धव ठाकरे यांच्यादरम्यान मतभेद वाढत राहिले आणि अखेरीस नारायण राणे यांची पक्षातून हकालपट्टी झाली{{संदर्भ हवा}}. उद्धव ठाकरे व त्यांचे चुलतभाऊ [[राज ठाकरे]] यांच्यातील दरीही रुंदावत गेली; परिणामी इ.स. २००६ साली राज ठाकरे यांनी शिवसेना नेते पदाचा राजीनामा दिला व [[महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना]] या नव्या पक्षाची स्थापना केली {{संदर्भ हवा}}.
२०१४ साली झालेल्या विधानसभा निवडणुकीमध्ये कोणत्याही राजकीय पक्षाशी युती न करता उद्धव ठाकरे यांनी शिवसेनेचे ६३ आमदार निवडून आणले.२०१९ साली झालेल्या विधानसभा निवडणुकीत उद्धव ठाकरे यांनी पुन्हा भाजप बरोबर युती करून निवडणूक लढवली व ५६: आमदार निवडून आणले! पण सत्ता वाटप करण्यात वाद निर्माण झाल्यामुळे युती तुटली व उद्धव ठाकरे यांनी राष्ट्रवादी काँग्रेस, काँग्रेस आय सोबत महाराष्ट्र विकास आघाडीचे सरकार स्थापन केले व राज्याच्या १९ व्या मुख्यमंत्री पदाची जबाबदारी स्वीकारली. २१ जून २०२२ रोजी शिवसेनेतील [[एकनाथ शिंदे]] सह 40 आमदारांनी केलेल्या बंडाची परिणीती म्हणून २९ जून २०२२ रोजी त्यांनी मुख्यमंत्री पदाचा राजीनामा दिला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/mumbai-news/shivsena-more-than-13-mla-may-leave-party-with-eknath-shinde-aurangabad-6-mlas-are-not-reachabel/articleshow/92351363.cms |title= बापरे! शिवसेनेचे १३ नव्हे जास्त आमदार फुटणार? आता 'या' आमदाराच्या व्हॉटसअ‍ॅप डीपीवर एकनाथ शिंदेंचा फोटो  |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक= |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;

== कौटुंबिक ==

उद्धव ठाकरे यांच्या पत्नीचे नाव [[रश्मी ठाकरे|रश्मी पाटणकर]] आणि पुत्रांची नावे [[आदित्य ठाकरे|आदित्य]] व [[तेजस ठाकरे|तेजस]] आहेत.
* [[राज ठाकरे]] चुलत तसेच मावसभाऊ आहेत.

== छायाचित्रण ==
उद्धव ठाकरे हे निपुण [[छायाचित्रकार]] देखील आहेत. त्यांच्याकडे महाराष्ट्रातील अनेक किल्ल्यांची यशस्वी छायाचित्र प्रदर्शने आहेत. त्यांनी &quot;महाराष्ट्र देशा&quot; (2010) आणि &quot;पहावा विठ्ठल&quot; (2011) नावाची दोन छायाचित्रांची पुस्तके देखील प्रकाशित केली आहेत. या पुस्तकांमध्ये महाराष्ट्राचे पैलू आणि पंढरपूर यात्रेतील वारकऱ्यांचे  चित्रण आहे.

==पुस्तके==
=== ठाकरेंवरील पुस्तके===
*  ठाकरे विरुद्ध ठाकरे : उद्धव, राज आणि त्यांच्या सेनांच्या सावल्या (मूळ इंग्रजी लेखक - धवल कुलकर्णी, मराठी भाषांतर - डॉ. सदानंद बोरसे, शिरीष सहस्रबुद्धे)

=== ठाकरेंची ग्रंथ संपदा===
* महाराष्ट्र देशा 
* पहावा विठ्ठल
हे दोन्ही छायाचित्र संग्रह आहेत. 
महाराष्ट्र देशामध्ये उद्धव ठाकरे यांनी शिवाजी महाराजांचे गड किल्ले आणि त्यांच्याही शेकडो वर्षे आधीच्या किल्ल्यांची एरियल फोटोग्राफी केली आहे. स्वतःचा जीव धोक्यात घालून त्यांनी हे फोटो घेतले असून या दरम्यान एकदा त्यांचा सेफ्टी बेल्टही निसटला होता मात्र सुरक्षितपने त्यांनी फोटोग्राफी केली. 
पहावा विठ्ठल मध्ये महाराष्ट्राची सर्व धर्म जातींना एकत्र घेऊन जाणारी, सर्वांना समतेचे तत्त्वज्ञान शिववणारी भागवत धर्माची सांस्कृतिक परंपरा असलेली विठ्ठलाच्या वारीचे छायाचित्रण आहे. यामध्येही ठाकरे यांनी एरियल फोटोग्राफीला प्राधान्य दिले आहे. पुणे जिल्ह्यात दिवाघाटात जगतगुरू तुकोबा महाराज यांच्या पालखी सोबतच्या लाखो भाविकांचे छायाचित्र घेताना भारताच्या नकाशाची आठवण होईल असे छायाचित्र घेतले आहे.{{संदर्भ}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://uddhavthackeray.com/ | शीर्षक = अधिकृत संकेतस्थळ | ॲक्सेसदिनांक = १७ नोव्हेंबर २०१२ | भाषा = इंग्रजी व मराठी | title = संग्रहित प्रत | archive-date = 2012-04-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120428022217/http://uddhavthackeray.com/ | url-status = dead }}

{{महाराष्ट्र मुख्यमंत्री}}

{{DEFAULTSORT:ठाकरे, उद्धव}}
[[वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी]]
[[वर्ग:शिवसेनेतील राजकारणी]]
[[वर्ग:इ.स. १९६० मधील जन्म]]
[[वर्ग:महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री]]
[[वर्ग:शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:ठाकरे कुटुंब]]</text>
      <sha1>9xyj2ubqvr8p158gplclpu1kaqhac55</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692841</id>
      <parentid>2692840</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T06:58:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* राजकीय कारकीर्द */</comment>
      <origin>2692841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23043" sha1="aoin6q8slbdyqy4fch42fqw9fmi23pk" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट विधानसभा सदस्य
| सन्मानवाचक पूर्वप्रत्यय= शिवसेनाप्रमुख हिंदू-मराठी महानायक श्री.
| नाव = उद्धव बाळासाहेब ठाकरे
| चित्र =
| चित्र आकारमान = 250px
| चित्रtitle = इ.स. २००९ सालच्या [[फिलाडेल्फिया]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] येथील बृहन्महाराष्ट्र मंडळ अधिवेशनाच्या प्रसंगी उद्धव ठाकरे
| चित्रशीर्षक_पर्याय = 
| पद= [[महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री|महाराष्ट्र राज्याचे १९वे मुख्यमंत्री]]
| कार्यकाळ_आरंभ = २८ नोव्हेंबर २०१९
| कार्यकाळ_समाप्ती =२९ जून २०२२
| राज्यपाल = [[भगतसिंग कोश्यारी]]
| मागील = [[देवेंद्र फडणवीस|देवेंद्र गंगाधरराव फडणवीस]]
| पुढील = [[एकनाथ शिंदे|एकनाथ संभाजी शिंदे]]
| पद2 = [[महाराष्ट्र विधान परिषद|सदस्य, महाराष्ट्र विधान परिषद]]
| कार्यकाळ_आरंभ2 = १४ जुलै २०२०
| कार्यकाळ_समाप्ती2 =
| राज्यपाल2 = [[भगतसिंग कोश्यारी]]
| मागील2 =  
| पुढील2 =  
| मतदारसंघ2 = विधानसभा सदस्यद्वारा निवड (वि.प. सदस्य) 
| जन्मनाव = उद्धव ठाकरे
| जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1960|7|27}}
| जन्मस्थान = [[मुंबई]], महाराष्ट्र
| मृत्यूदिनांक = 
| मृत्यूस्थान = 
| निवासस्थान = मातोश्री, मुंबई
| राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]]
| टोपणनावे = 
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व = भारतीय
| शिक्षण = चित्रकला प्रवीण
| प्रशिक्षणसंस्था = 
| पेशा = [[राजकारण]], [[छायाचित्रण]]
| कारकीर्द_काळ = 
| मालक = दै. सामना
| प्रसिद्ध_कामे =  
| मूळ_गाव = पनवेल
| पगार = 
| निव्वळ_मालमत्ता = 
| उंची = 
| वजन = 
| ख्याती = 
| पदवी_हुद्दा = 
| कार्यकाळ = 
| पूर्ववर्ती = 
| परवर्ती = 
| पक्ष = [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]]
| विरोधक = 
| संचालकमंडळ = 
| धर्म = [[हिंदू धर्म]]
| जोडीदार = रश्मी ठाकरे
| अपत्ये = [[आदित्य ठाकरे|आदित्य]], [[तेजस ठाकरे]]
| वडील = [[बाळासाहेब ठाकरे]]
| आई = [[मीना ठाकरे]]
| नाते = [[ ठाकरे कुटुंब]]
| पुरस्कार = 
| स्वाक्षरी = 
| स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = 
| संकेतस्थळ = [http://uddhavthackeray.com/ अधिकृत संकेतस्थळ]
| तळटिपा = 
| संकीर्ण = 
}}
'''उद्धव बाळासाहेब ठाकरे''' (२७ जुलै १९६०) हे महाराष्ट्रातील [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] पक्षाचे पक्षप्रमुख व [[महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री|महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री]] आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/mumbai-news/shiv-sena-chief-uddhav-thackeray-take-oath-as-chief-minister-of-maharashtra/articleshow/72279514.cms|title='मी उद्धव बाळासाहेब ठाकरे मुख्यमंत्रिपदाची शपथ घेतो की...'|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2022-01-18}}&lt;/ref&gt; इ.स. २००३ साली शिवसेनाप्रमुख [[बाळासाहेब ठाकरे]] व तत्कालीन शिवसेना नेते [[राज ठाकरे]] यांच्याकडून शिवसेनेच्या कार्याध्यक्ष (कार्यकारी प्रमुख) पदाची सूत्रे उद्धव ठाकरे यांच्याकडे देण्यात आली. त्यांनी २८ नोव्हेंबर २०१९ रोजी महाराष्ट्र राज्याचे [[महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्र्यांची यादी|१९वे मुख्यमंत्री]] म्हणून शपथ घेतली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ndtv.in/india-news/maharashtra-news-swearing-in-ceremony-of-uddhav-thackeray-as-maharashtra-cm-preponed-to-28th-novembe-2139155|title=Maharashtra News: उद्धव ठाकरे के शपथ ग्रहण समारोह का बदला समय, रविवार को नहीं अब इस दिन लेंगे शपथ|website=NDTVIndia|access-date=2022-01-18|archive-date=2022-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183139/https://ndtv.in/india-news/maharashtra-news-swearing-in-ceremony-of-uddhav-thackeray-as-maharashtra-cm-preponed-to-28th-novembe-2139155|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; १४ मे २०२० उद्धव ठाकरे यांची [[महाराष्ट्र विधान परिषद|विधानपरिषदेवर]] बिनविरोध निवड झाली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ndtv.in/india-news/maharashtra-uddhav-thackeray-8-others-take-oath-as-mlc-2230821|title=महाराष्‍ट्र: उद्धव ठाकरे ने विधान परिषद सदस्‍य के रूप में शपथ ली, सीएम बने रहने को लेकर रास्‍ता साफ|website=NDTVIndia|access-date=2022-01-18|archive-date=2022-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118182711/https://ndtv.in/india-news/maharashtra-uddhav-thackeray-8-others-take-oath-as-mlc-2230821|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.aajtak.in/india/story/uddhav-thackeray-declared-elected-unopposed-as-member-of-maharashtra-legislative-council-1067708-2020-05-14|title=उद्धव ठाकरे निर्विरोध चुने गए महाराष्ट्र विधान परिषद के सदस्य|website=आज तक|language=hi|access-date=2022-01-18}}&lt;/ref&gt; २९ जून २०२२ रोजी आघाडी सरकार अल्पमतात गेल्याचा दावा करीत राज्यपालांनी बहुमत परीक्षणाचे आदेश देऊन, एकतर्फी विधिमंडळाचे अधिवेशन बोलावल्यानंतर त्यांनी मुख्यमंत्रीपदाचा राजीनामा दिला.

शिवसेनेची हिंसक संघटना अशी प्रतिमा बदलून लोकशाहीवादी व सुसंस्कृत पक्ष अशी नवीन ओळख देण्यात उद्धव ठाकरे यशस्वी झाले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://www.elections.in/political-leaders/uddhav-thackeray.html |title=Uddhav Thackeray Biography - About family, political life, awards won, history |website=Elections in India |access-date=2022-01-18}}&lt;/ref&gt; एक उत्तम संघटक बनून सुसज्ज (शिवसैनिक-आधारीत) राजकीय पक्ष निर्माण करण्यासाठी त्यांनी प्रयत्न केले.

उद्धव ठाकरे हे निपुण [[छायाचित्रकार]] देखील आहेत. त्यांच्याकडे [[महाराष्ट्रातील किल्ले|महाराष्ट्रातील अनेक किल्ल्यांची]] यशस्वी छायाचित्र प्रदर्शने आहेत. त्यांनी &quot;महाराष्ट्र देशा&quot; (२०१०) आणि &quot;पहावा विठ्ठल&quot; (२०११) नावाची दोन छायाचित्रांची पुस्तके देखील प्रकाशित केली आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.oneindia.com/politicians/uddhav-thackeray-71733.html|title=Uddhav Thackeray: Age, Biography, Education, Wife, Caste, Net Worth &amp; More - Oneindia|website=www.oneindia.com|language=en|access-date=2022-01-18|archive-date=2022-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183028/https://www.oneindia.com/politicians/uddhav-thackeray-71733.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==जन्म आणि सुरुवातीचे जीवन==
उद्धव यांचा जन्म 27 जुलै 1960 रोजी [[चांद्रसेनीय कायस्थ प्रभू]] कुटुंबात झाला होता. ते [[बाळ ठाकरे]] आणि त्यांची पत्नी मीना ठाकरे यांचे पुत्र आहेत.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Uddhav Thackeray Oath Ceremony : उद्धव ठाकरे बने महाराष्ट्र के CM, छह कैबिनेट मंत्रियों ने भी ली शपथ |url=https://khabar.ndtv.com/news/india/maharashtra-government-oath-ceremony-live-updates-uddhav-thackeray-sharad-pawar-ajit-pawar-balasaheb-2139806 |access-date=8 December 2019 |work=NDTVIndia |date=28 November 2019 |archive-date=2021-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301174118/https://khabar.ndtv.com/news/india/maharashtra-government-oath-ceremony-live-updates-uddhav-thackeray-sharad-pawar-ajit-pawar-balasaheb-2139806 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; उद्वव ठाकरे यांनी आपले शिक्षण [[बालमोहन विद्यामंदिर]] मधून केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.mymahanagar.com/maharashtra/uddhav-thackeray-told-the-story-of-failing-in-the-10th-standard-mathematics-paper/848613/ |title=बाळासाहेबांचा मुलगा दहावीला नापास, ठाकरेंनी सांगितला शाळेतला किस्सा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=मायमहानगर |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक= |विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20250210154127/https://www.mymahanagar.com/maharashtra/uddhav-thackeray-told-the-story-of-failing-in-the-10th-standard-mathematics-paper/848613/ |विदा दिनांक=१० फेब्रुवारी २०२५}}&lt;/ref&gt; पुढे मुंबईतील [[सर जे.जे. इन्स्टिट्यूट ऑफ अप्लाइड आर्ट]] मधून पदवी मिळवली &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/uddhav-thackeray-sworn-in-19th-chief-minister-of-maharashtra/articleshow/72280087.cms?from=mdr | title=Uddhav Thackeray sworn in as the 18th chief minister of Maharashtra | newspaper=[[द इकोनॉमिक टाइम्स]] | date=28 November 2019 | access-date=16 March 2020}}&lt;/ref&gt;

== राजकीय कारकीर्द ==
आरंभीच्या काळात उद्धव ठाकरे शिवसेनेचे मुखपत्र असलेल्या [[सामना (वृत्तपत्र)|सामना]] या वृत्तपत्राच्या कामकाजात सक्रिय होते. निवडणुकांच्या काळात शिवसेनेच्या प्रचारयंत्रणेतही त्यांचा सहभाग असे. इ.स. २००२ साली [[बृहन्मुंबई महानगरपालिका|बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या]] निवडणुकांत त्यांच्या नेतृत्वाखाली शिवसेनेला विजयश्री व त्यासह सत्ताही लाभली. पुढील वर्षी इ.स. २००३ साली त्यांच्याकडे शिवसेनेच्या कार्याध्यक्षपदाची सूत्रे सोपवण्यात आली. मात्र या काळात तत्कालीन शिवसेनेतील प्रमुख नेते [[नारायण राणे]] व उद्धव ठाकरे यांच्यादरम्यान मतभेद वाढत राहिले आणि अखेरीस नारायण राणे यांची पक्षातून हकालपट्टी झाली{{संदर्भ हवा}}. उद्धव ठाकरे व त्यांचे चुलतभाऊ [[राज ठाकरे]] यांच्यातील दरीही रुंदावत गेली; परिणामी इ.स. २००६ साली राज ठाकरे यांनी शिवसेना नेते पदाचा राजीनामा दिला व [[महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना]] या नव्या पक्षाची स्थापना केली {{संदर्भ हवा}}.
२०१४ साली झालेल्या विधानसभा निवडणुकीमध्ये कोणत्याही राजकीय पक्षाशी युती न करता उद्धव ठाकरे यांनी शिवसेनेचे ६३ आमदार निवडून आणले.२०१९ साली झालेल्या विधानसभा निवडणुकीत उद्धव ठाकरे यांनी पुन्हा भाजप बरोबर युती करून निवडणूक लढवली व ५६: आमदार निवडून आणले! पण सत्ता वाटप करण्यात वाद निर्माण झाल्यामुळे युती तुटली व उद्धव ठाकरे यांनी राष्ट्रवादी काँग्रेस, काँग्रेस आय सोबत महाराष्ट्र विकास आघाडीचे सरकार स्थापन केले व राज्याच्या १९ व्या मुख्यमंत्री पदाची जबाबदारी स्वीकारली. २१ जून २०२२ रोजी शिवसेनेतील [[एकनाथ शिंदे]] सह 40 आमदारांनी [[पक्षादेश]] झुगारुन केलेल्या बंडाची परिणीती म्हणून २९ जून २०२२ रोजी त्यांनी मुख्यमंत्री पदाचा राजीनामा दिला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/mumbai-news/shivsena-more-than-13-mla-may-leave-party-with-eknath-shinde-aurangabad-6-mlas-are-not-reachabel/articleshow/92351363.cms |title= बापरे! शिवसेनेचे १३ नव्हे जास्त आमदार फुटणार? आता 'या' आमदाराच्या व्हॉटसअ‍ॅप डीपीवर एकनाथ शिंदेंचा फोटो  |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक= |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;

== कौटुंबिक ==

उद्धव ठाकरे यांच्या पत्नीचे नाव [[रश्मी ठाकरे|रश्मी पाटणकर]] आणि पुत्रांची नावे [[आदित्य ठाकरे|आदित्य]] व [[तेजस ठाकरे|तेजस]] आहेत.
* [[राज ठाकरे]] चुलत तसेच मावसभाऊ आहेत.

== छायाचित्रण ==
उद्धव ठाकरे हे निपुण [[छायाचित्रकार]] देखील आहेत. त्यांच्याकडे महाराष्ट्रातील अनेक किल्ल्यांची यशस्वी छायाचित्र प्रदर्शने आहेत. त्यांनी &quot;महाराष्ट्र देशा&quot; (2010) आणि &quot;पहावा विठ्ठल&quot; (2011) नावाची दोन छायाचित्रांची पुस्तके देखील प्रकाशित केली आहेत. या पुस्तकांमध्ये महाराष्ट्राचे पैलू आणि पंढरपूर यात्रेतील वारकऱ्यांचे  चित्रण आहे.

==पुस्तके==
=== ठाकरेंवरील पुस्तके===
*  ठाकरे विरुद्ध ठाकरे : उद्धव, राज आणि त्यांच्या सेनांच्या सावल्या (मूळ इंग्रजी लेखक - धवल कुलकर्णी, मराठी भाषांतर - डॉ. सदानंद बोरसे, शिरीष सहस्रबुद्धे)

=== ठाकरेंची ग्रंथ संपदा===
* महाराष्ट्र देशा 
* पहावा विठ्ठल
हे दोन्ही छायाचित्र संग्रह आहेत. 
महाराष्ट्र देशामध्ये उद्धव ठाकरे यांनी शिवाजी महाराजांचे गड किल्ले आणि त्यांच्याही शेकडो वर्षे आधीच्या किल्ल्यांची एरियल फोटोग्राफी केली आहे. स्वतःचा जीव धोक्यात घालून त्यांनी हे फोटो घेतले असून या दरम्यान एकदा त्यांचा सेफ्टी बेल्टही निसटला होता मात्र सुरक्षितपने त्यांनी फोटोग्राफी केली. 
पहावा विठ्ठल मध्ये महाराष्ट्राची सर्व धर्म जातींना एकत्र घेऊन जाणारी, सर्वांना समतेचे तत्त्वज्ञान शिववणारी भागवत धर्माची सांस्कृतिक परंपरा असलेली विठ्ठलाच्या वारीचे छायाचित्रण आहे. यामध्येही ठाकरे यांनी एरियल फोटोग्राफीला प्राधान्य दिले आहे. पुणे जिल्ह्यात दिवाघाटात जगतगुरू तुकोबा महाराज यांच्या पालखी सोबतच्या लाखो भाविकांचे छायाचित्र घेताना भारताच्या नकाशाची आठवण होईल असे छायाचित्र घेतले आहे.{{संदर्भ}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://uddhavthackeray.com/ | शीर्षक = अधिकृत संकेतस्थळ | ॲक्सेसदिनांक = १७ नोव्हेंबर २०१२ | भाषा = इंग्रजी व मराठी | title = संग्रहित प्रत | archive-date = 2012-04-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120428022217/http://uddhavthackeray.com/ | url-status = dead }}

{{महाराष्ट्र मुख्यमंत्री}}

{{DEFAULTSORT:ठाकरे, उद्धव}}
[[वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी]]
[[वर्ग:शिवसेनेतील राजकारणी]]
[[वर्ग:इ.स. १९६० मधील जन्म]]
[[वर्ग:महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री]]
[[वर्ग:शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:ठाकरे कुटुंब]]</text>
      <sha1>aoin6q8slbdyqy4fch42fqw9fmi23pk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692842</id>
      <parentid>2692841</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T06:58:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — योग्य उकार ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#योग्य उकार|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2692842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23043" sha1="a7saw3jrnze3so93vt7e5y8fmmdeatx" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट विधानसभा सदस्य
| सन्मानवाचक पूर्वप्रत्यय= शिवसेनाप्रमुख हिंदू-मराठी महानायक श्री.
| नाव = उद्धव बाळासाहेब ठाकरे
| चित्र =
| चित्र आकारमान = 250px
| चित्रtitle = इ.स. २००९ सालच्या [[फिलाडेल्फिया]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]] येथील बृहन्महाराष्ट्र मंडळ अधिवेशनाच्या प्रसंगी उद्धव ठाकरे
| चित्रशीर्षक_पर्याय = 
| पद= [[महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री|महाराष्ट्र राज्याचे १९वे मुख्यमंत्री]]
| कार्यकाळ_आरंभ = २८ नोव्हेंबर २०१९
| कार्यकाळ_समाप्ती =२९ जून २०२२
| राज्यपाल = [[भगतसिंग कोश्यारी]]
| मागील = [[देवेंद्र फडणवीस|देवेंद्र गंगाधरराव फडणवीस]]
| पुढील = [[एकनाथ शिंदे|एकनाथ संभाजी शिंदे]]
| पद2 = [[महाराष्ट्र विधान परिषद|सदस्य, महाराष्ट्र विधान परिषद]]
| कार्यकाळ_आरंभ2 = १४ जुलै २०२०
| कार्यकाळ_समाप्ती2 =
| राज्यपाल2 = [[भगतसिंग कोश्यारी]]
| मागील2 =  
| पुढील2 =  
| मतदारसंघ2 = विधानसभा सदस्यद्वारा निवड (वि.प. सदस्य) 
| जन्मनाव = उद्धव ठाकरे
| जन्मदिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1960|7|27}}
| जन्मस्थान = [[मुंबई]], महाराष्ट्र
| मृत्यूदिनांक = 
| मृत्यूस्थान = 
| निवासस्थान = मातोश्री, मुंबई
| राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]]
| टोपणनावे = 
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व = भारतीय
| शिक्षण = चित्रकला प्रवीण
| प्रशिक्षणसंस्था = 
| पेशा = [[राजकारण]], [[छायाचित्रण]]
| कारकीर्द_काळ = 
| मालक = दै. सामना
| प्रसिद्ध_कामे =  
| मूळ_गाव = पनवेल
| पगार = 
| निव्वळ_मालमत्ता = 
| उंची = 
| वजन = 
| ख्याती = 
| पदवी_हुद्दा = 
| कार्यकाळ = 
| पूर्ववर्ती = 
| परवर्ती = 
| पक्ष = [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]]
| विरोधक = 
| संचालकमंडळ = 
| धर्म = [[हिंदू धर्म]]
| जोडीदार = रश्मी ठाकरे
| अपत्ये = [[आदित्य ठाकरे|आदित्य]], [[तेजस ठाकरे]]
| वडील = [[बाळासाहेब ठाकरे]]
| आई = [[मीना ठाकरे]]
| नाते = [[ ठाकरे कुटुंब]]
| पुरस्कार = 
| स्वाक्षरी = 
| स्वाक्षरीशीर्षक_पर्याय = 
| संकेतस्थळ = [http://uddhavthackeray.com/ अधिकृत संकेतस्थळ]
| तळटिपा = 
| संकीर्ण = 
}}
'''उद्धव बाळासाहेब ठाकरे''' (२७ जुलै १९६०) हे महाराष्ट्रातील [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] पक्षाचे पक्षप्रमुख व [[महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री|महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री]] आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/maharashtra/mumbai-news/shiv-sena-chief-uddhav-thackeray-take-oath-as-chief-minister-of-maharashtra/articleshow/72279514.cms|title='मी उद्धव बाळासाहेब ठाकरे मुख्यमंत्रिपदाची शपथ घेतो की...'|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2022-01-18}}&lt;/ref&gt; इ.स. २००३ साली शिवसेनाप्रमुख [[बाळासाहेब ठाकरे]] व तत्कालीन शिवसेना नेते [[राज ठाकरे]] यांच्याकडून शिवसेनेच्या कार्याध्यक्ष (कार्यकारी प्रमुख) पदाची सूत्रे उद्धव ठाकरे यांच्याकडे देण्यात आली. त्यांनी २८ नोव्हेंबर २०१९ रोजी महाराष्ट्र राज्याचे [[महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्र्यांची यादी|१९वे मुख्यमंत्री]] म्हणून शपथ घेतली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ndtv.in/india-news/maharashtra-news-swearing-in-ceremony-of-uddhav-thackeray-as-maharashtra-cm-preponed-to-28th-novembe-2139155|title=Maharashtra News: उद्धव ठाकरे के शपथ ग्रहण समारोह का बदला समय, रविवार को नहीं अब इस दिन लेंगे शपथ|website=NDTVIndia|access-date=2022-01-18|archive-date=2022-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183139/https://ndtv.in/india-news/maharashtra-news-swearing-in-ceremony-of-uddhav-thackeray-as-maharashtra-cm-preponed-to-28th-novembe-2139155|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; १४ मे २०२० उद्धव ठाकरे यांची [[महाराष्ट्र विधान परिषद|विधानपरिषदेवर]] बिनविरोध निवड झाली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://ndtv.in/india-news/maharashtra-uddhav-thackeray-8-others-take-oath-as-mlc-2230821|title=महाराष्‍ट्र: उद्धव ठाकरे ने विधान परिषद सदस्‍य के रूप में शपथ ली, सीएम बने रहने को लेकर रास्‍ता साफ|website=NDTVIndia|access-date=2022-01-18|archive-date=2022-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118182711/https://ndtv.in/india-news/maharashtra-uddhav-thackeray-8-others-take-oath-as-mlc-2230821|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.aajtak.in/india/story/uddhav-thackeray-declared-elected-unopposed-as-member-of-maharashtra-legislative-council-1067708-2020-05-14|title=उद्धव ठाकरे निर्विरोध चुने गए महाराष्ट्र विधान परिषद के सदस्य|website=आज तक|language=hi|access-date=2022-01-18}}&lt;/ref&gt; २९ जून २०२२ रोजी आघाडी सरकार अल्पमतात गेल्याचा दावा करीत राज्यपालांनी बहुमत परीक्षणाचे आदेश देऊन, एकतर्फी विधिमंडळाचे अधिवेशन बोलावल्यानंतर त्यांनी मुख्यमंत्रीपदाचा राजीनामा दिला.

शिवसेनेची हिंसक संघटना अशी प्रतिमा बदलून लोकशाहीवादी व सुसंस्कृत पक्ष अशी नवीन ओळख देण्यात उद्धव ठाकरे यशस्वी झाले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://www.elections.in/political-leaders/uddhav-thackeray.html |title=Uddhav Thackeray Biography - About family, political life, awards won, history |website=Elections in India |access-date=2022-01-18}}&lt;/ref&gt; एक उत्तम संघटक बनून सुसज्ज (शिवसैनिक-आधारीत) राजकीय पक्ष निर्माण करण्यासाठी त्यांनी प्रयत्न केले.

उद्धव ठाकरे हे निपुण [[छायाचित्रकार]] देखील आहेत. त्यांच्याकडे [[महाराष्ट्रातील किल्ले|महाराष्ट्रातील अनेक किल्ल्यांची]] यशस्वी छायाचित्र प्रदर्शने आहेत. त्यांनी &quot;महाराष्ट्र देशा&quot; (२०१०) आणि &quot;पहावा विठ्ठल&quot; (२०११) नावाची दोन छायाचित्रांची पुस्तके देखील प्रकाशित केली आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.oneindia.com/politicians/uddhav-thackeray-71733.html|title=Uddhav Thackeray: Age, Biography, Education, Wife, Caste, Net Worth &amp; More - Oneindia|website=www.oneindia.com|language=en|access-date=2022-01-18|archive-date=2022-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183028/https://www.oneindia.com/politicians/uddhav-thackeray-71733.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==जन्म आणि सुरुवातीचे जीवन==
उद्धव यांचा जन्म 27 जुलै 1960 रोजी [[चांद्रसेनीय कायस्थ प्रभू]] कुटुंबात झाला होता. ते [[बाळ ठाकरे]] आणि त्यांची पत्नी मीना ठाकरे यांचे पुत्र आहेत.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Uddhav Thackeray Oath Ceremony : उद्धव ठाकरे बने महाराष्ट्र के CM, छह कैबिनेट मंत्रियों ने भी ली शपथ |url=https://khabar.ndtv.com/news/india/maharashtra-government-oath-ceremony-live-updates-uddhav-thackeray-sharad-pawar-ajit-pawar-balasaheb-2139806 |access-date=8 December 2019 |work=NDTVIndia |date=28 November 2019 |archive-date=2021-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301174118/https://khabar.ndtv.com/news/india/maharashtra-government-oath-ceremony-live-updates-uddhav-thackeray-sharad-pawar-ajit-pawar-balasaheb-2139806 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; उद्वव ठाकरे यांनी आपले शिक्षण [[बालमोहन विद्यामंदिर]] मधून केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.mymahanagar.com/maharashtra/uddhav-thackeray-told-the-story-of-failing-in-the-10th-standard-mathematics-paper/848613/ |title=बाळासाहेबांचा मुलगा दहावीला नापास, ठाकरेंनी सांगितला शाळेतला किस्सा |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=मायमहानगर |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक= |विदा संकेतस्थळ दुवा=https://web.archive.org/web/20250210154127/https://www.mymahanagar.com/maharashtra/uddhav-thackeray-told-the-story-of-failing-in-the-10th-standard-mathematics-paper/848613/ |विदा दिनांक=१० फेब्रुवारी २०२५}}&lt;/ref&gt; पुढे मुंबईतील [[सर जे.जे. इन्स्टिट्यूट ऑफ अप्लाइड आर्ट]] मधून पदवी मिळवली &lt;ref&gt;{{cite news | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/uddhav-thackeray-sworn-in-19th-chief-minister-of-maharashtra/articleshow/72280087.cms?from=mdr | title=Uddhav Thackeray sworn in as the 18th chief minister of Maharashtra | newspaper=[[द इकोनॉमिक टाइम्स]] | date=28 November 2019 | access-date=16 March 2020}}&lt;/ref&gt;

== राजकीय कारकीर्द ==
आरंभीच्या काळात उद्धव ठाकरे शिवसेनेचे मुखपत्र असलेल्या [[सामना (वृत्तपत्र)|सामना]] या वृत्तपत्राच्या कामकाजात सक्रिय होते. निवडणुकांच्या काळात शिवसेनेच्या प्रचारयंत्रणेतही त्यांचा सहभाग असे. इ.स. २००२ साली [[बृहन्मुंबई महानगरपालिका|बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या]] निवडणुकांत त्यांच्या नेतृत्वाखाली शिवसेनेला विजयश्री व त्यासह सत्ताही लाभली. पुढील वर्षी इ.स. २००३ साली त्यांच्याकडे शिवसेनेच्या कार्याध्यक्षपदाची सूत्रे सोपवण्यात आली. मात्र या काळात तत्कालीन शिवसेनेतील प्रमुख नेते [[नारायण राणे]] व उद्धव ठाकरे यांच्यादरम्यान मतभेद वाढत राहिले आणि अखेरीस नारायण राणे यांची पक्षातून हकालपट्टी झाली{{संदर्भ हवा}}. उद्धव ठाकरे व त्यांचे चुलतभाऊ [[राज ठाकरे]] यांच्यातील दरीही रुंदावत गेली; परिणामी इ.स. २००६ साली राज ठाकरे यांनी शिवसेना नेते पदाचा राजीनामा दिला व [[महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना]] या नव्या पक्षाची स्थापना केली {{संदर्भ हवा}}.
२०१४ साली झालेल्या विधानसभा निवडणुकीमध्ये कोणत्याही राजकीय पक्षाशी युती न करता उद्धव ठाकरे यांनी शिवसेनेचे ६३ आमदार निवडून आणले.२०१९ साली झालेल्या विधानसभा निवडणुकीत उद्धव ठाकरे यांनी पुन्हा भाजप बरोबर युती करून निवडणूक लढवली व ५६: आमदार निवडून आणले! पण सत्ता वाटप करण्यात वाद निर्माण झाल्यामुळे युती तुटली व उद्धव ठाकरे यांनी राष्ट्रवादी काँग्रेस, काँग्रेस आय सोबत महाराष्ट्र विकास आघाडीचे सरकार स्थापन केले व राज्याच्या १९ व्या मुख्यमंत्री पदाची जबाबदारी स्वीकारली. २१ जून २०२२ रोजी शिवसेनेतील [[एकनाथ शिंदे]] सह 40 आमदारांनी [[पक्षादेश]] झुगारून केलेल्या बंडाची परिणीती म्हणून २९ जून २०२२ रोजी त्यांनी मुख्यमंत्री पदाचा राजीनामा दिला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://maharashtratimes.com/maharashtra/mumbai-news/shivsena-more-than-13-mla-may-leave-party-with-eknath-shinde-aurangabad-6-mlas-are-not-reachabel/articleshow/92351363.cms |title= बापरे! शिवसेनेचे १३ नव्हे जास्त आमदार फुटणार? आता 'या' आमदाराच्या व्हॉटसअ‍ॅप डीपीवर एकनाथ शिंदेंचा फोटो  |लेखक= |दिनांक= |प्रकाशक= | संकेतस्थळ= |अ‍ॅक्सेसदिनांक= |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;

== कौटुंबिक ==

उद्धव ठाकरे यांच्या पत्नीचे नाव [[रश्मी ठाकरे|रश्मी पाटणकर]] आणि पुत्रांची नावे [[आदित्य ठाकरे|आदित्य]] व [[तेजस ठाकरे|तेजस]] आहेत.
* [[राज ठाकरे]] चुलत तसेच मावसभाऊ आहेत.

== छायाचित्रण ==
उद्धव ठाकरे हे निपुण [[छायाचित्रकार]] देखील आहेत. त्यांच्याकडे महाराष्ट्रातील अनेक किल्ल्यांची यशस्वी छायाचित्र प्रदर्शने आहेत. त्यांनी &quot;महाराष्ट्र देशा&quot; (2010) आणि &quot;पहावा विठ्ठल&quot; (2011) नावाची दोन छायाचित्रांची पुस्तके देखील प्रकाशित केली आहेत. या पुस्तकांमध्ये महाराष्ट्राचे पैलू आणि पंढरपूर यात्रेतील वारकऱ्यांचे  चित्रण आहे.

==पुस्तके==
=== ठाकरेंवरील पुस्तके===
*  ठाकरे विरुद्ध ठाकरे : उद्धव, राज आणि त्यांच्या सेनांच्या सावल्या (मूळ इंग्रजी लेखक - धवल कुलकर्णी, मराठी भाषांतर - डॉ. सदानंद बोरसे, शिरीष सहस्रबुद्धे)

=== ठाकरेंची ग्रंथ संपदा===
* महाराष्ट्र देशा 
* पहावा विठ्ठल
हे दोन्ही छायाचित्र संग्रह आहेत. 
महाराष्ट्र देशामध्ये उद्धव ठाकरे यांनी शिवाजी महाराजांचे गड किल्ले आणि त्यांच्याही शेकडो वर्षे आधीच्या किल्ल्यांची एरियल फोटोग्राफी केली आहे. स्वतःचा जीव धोक्यात घालून त्यांनी हे फोटो घेतले असून या दरम्यान एकदा त्यांचा सेफ्टी बेल्टही निसटला होता मात्र सुरक्षितपने त्यांनी फोटोग्राफी केली. 
पहावा विठ्ठल मध्ये महाराष्ट्राची सर्व धर्म जातींना एकत्र घेऊन जाणारी, सर्वांना समतेचे तत्त्वज्ञान शिववणारी भागवत धर्माची सांस्कृतिक परंपरा असलेली विठ्ठलाच्या वारीचे छायाचित्रण आहे. यामध्येही ठाकरे यांनी एरियल फोटोग्राफीला प्राधान्य दिले आहे. पुणे जिल्ह्यात दिवाघाटात जगतगुरू तुकोबा महाराज यांच्या पालखी सोबतच्या लाखो भाविकांचे छायाचित्र घेताना भारताच्या नकाशाची आठवण होईल असे छायाचित्र घेतले आहे.{{संदर्भ}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://uddhavthackeray.com/ | शीर्षक = अधिकृत संकेतस्थळ | ॲक्सेसदिनांक = १७ नोव्हेंबर २०१२ | भाषा = इंग्रजी व मराठी | title = संग्रहित प्रत | archive-date = 2012-04-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120428022217/http://uddhavthackeray.com/ | url-status = dead }}

{{महाराष्ट्र मुख्यमंत्री}}

{{DEFAULTSORT:ठाकरे, उद्धव}}
[[वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी]]
[[वर्ग:शिवसेनेतील राजकारणी]]
[[वर्ग:इ.स. १९६० मधील जन्म]]
[[वर्ग:महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री]]
[[वर्ग:शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:ठाकरे कुटुंब]]</text>
      <sha1>a7saw3jrnze3so93vt7e5y8fmmdeatx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चित्पावन आडनावांची यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62968</id>
    <revision>
      <id>2692772</id>
      <parentid>2637586</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T16:21:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>दत्तात्रय गोरख चौगुले</username>
        <id>184961</id>
      </contributor>
      <comment>/* च */</comment>
      <origin>2692772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5873" sha1="fgn2v2q0xiqf66xm9gme5a5qmnozey5" xml:space="preserve">=='''अ'''==
अग्निहोत्री

अघाटेकर

अठीरकर

अभ्यंकर

आखवे

आगरकर 

आगलावे

आगाशे

आचरेकर

आचवल 

आचारी

आचार्य 

आठवले

आपटे

आपट्ये

आंबेडकर

आमकर

आवळस्कर

ओक

ओगले

आंबेकर

=='''क'''==
करंदीकर

करमरकर

कर्वे

कळसकर

काटके

काणे

काळे
कानिटकर

कान्हेरे

कापरेकर

कापशे

कापसे

कार्लेकर

कावडीकर

काशीकर


किडमिडे

किणकिणे

कुंटे

कुर्लेकर

केतकर

[[केळकर]]

कोकणे

कोतवाल (सहस्रबुद्धे )

कोपरकर

कोल्हटकर

=='''ख'''==
खंगाळे

खरे

खाजगीवाले

खाजणे

खांडवीकर

खाडिलकर

खामकर

खांबेटे

खारवाले

=='''ग'''==

गणपुले

गद्रे

गांगल

गाडगीळ

गानू

गोखले

गोगटे

गोडबोले

गोडसे

गोंधळेकर

गोरे

गोवंडे

गोवित्रीकर

गोसावी

गोळे

=='''घ'''==

घाणेकर

घारपुरे

घारे

घुले

घैसास

घोटवडेकर

घांघरेकर

घनवटकर

घांघुरडे

== च ==
चितळे

चिपळूणकर

चिपळोणकर

चक्रदेव

चाफेकर

चिंचाळकर

चौगुले

=='''छ'''==
छत्रे

=='''ज'''==
जाईल

जोग

जोगदंड

जोगळेकर

जोशी

=='''ट'''==
* टापरे
* टिळक
* टेण्ये

=='''ठ'''==
ठोसर

=='''ड'''==
डोंगरे

=='''ढ'''==
ढमढेरे

=='''त'''==
ताम्हणकर 

तिखे

तुळपुळे

=='''थ'''==
थत्ते

थेटे

थोरवे

=='''द'''==
दांडेकर

दातार

दाते

दामले

दीक्षित

देव

देवधर

देवल

देशपांडे

देसाई

देशमुख 

देपोलकर

दाभोळकर

दिवेकर

देवरुखकर (पूर्वीचे टिळक)

=='''न'''==
नातू

नागावकर

निमकर 

नेने

नरवणे

नगरकर

नित्सुरे

पाटील

पटवर्धन

परचुरे
 
परांजपे
 
पाटणकर 

पिंगळे

पेठे

पेंडसे

पोतनीस (जोशी)

पोंक्षे

पाळंदे

पुराणिक

पाध्ये

पंडित

=='''फ'''==
फाटे
 
फडके

फफे

फाटक

फाळके

फणसे

फडणवीस

=='''ब'''==

बकालकर

बडे

बर्वे

बागुल

बापट

बाम

बालकर

बाळ

बेडेकर

बेंद्रे

बेहेरे

बोडस

बोरकर

==भ ==

भट

भागवत

भाजेकर

भानू

भाटे

भावे

भिडे

भुस्कुटे

भेंडे

भोगले

भातखंडे

भस्मे 

=='''म'''==
मन्नूरकर 

मायदेव 

मराठे

मालशे

मनोळीकर

मुळे

मुळेकर

मुळ्ये

मेहेंदळे

मोडक

मोने

म्हसकर

मंडलिक

मनोहर

महाजन

मोहन

=='''य'''==
योगी

=='''र'''==

रानडे

राणे

रिसबूड

राजवाडे

रास्ते

रत्नपारखी

=='''ल'''==
लोंढे

लागू

लिमये

लेले

लुकतुके

लवाटे

=='''व'''==
वझे

वर्तक

वाडदेकर

विद्वांस

वेंगुर्लेकर

वैद्य

वैशंपायन

वेलणकर

वेखंडे

वाटवे

=='''श'''==
* शारंगपाणी
* शास्त्रकार 
* शास्त्री
* शिंगटे
* शिंत्रे
* शिदये
* शिंदे
* शिदोरे
* शिद्ये
* शिद्रास
* शिवनेकर
* शुक्ल
* शेटे
*शेलार
* शेंडे
* शेंड्ये
* शेवडे
* शौचे
* श्रावण
* श्रीखंडे
* श्रोत्री

=='''स'''&lt;ref&gt;http://www.kokanastha.com/htm/s_surname.htm&lt;/ref&gt;==
* सखदेव
* सद्मनी
* सबनीस
* सरंजामे
* सहस्रबुद्धे
* साकळे
* साखरे
* साठे
* साठये
* साठ्ये
* सातकर
* साने
* सामल
* सावरकर
* सासणे
* सिधये
* सिद्धये
* सुकडकर
* सुंकळे
* सुगवेकर
* सुणके
* सुतार
* सुभेदार
* सुरनिस
* सोमण
* सोवनी
* सोहोनी
* सौचे
* स्वयंपाकी

=='''ह'''==
* हसबनीस
* हसरे
* हापसे

==हे सुद्धा पहा==
*[[चित्पावन कोकणस्थ ब्राह्मण]]
==संदर्भ आणि नोंदी==
&lt;references /&gt;

[[वर्ग:मराठी आडनावे]]</text>
      <sha1>fgn2v2q0xiqf66xm9gme5a5qmnozey5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>राजेंद्र अग्निहोत्री</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70499</id>
    <revision>
      <id>2692882</id>
      <parentid>2237166</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T11:14:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2692882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1643" sha1="619msodt1c4dr5u2dtx2qwsd0s2e6cc" xml:space="preserve">'''राजेंद्र अग्निहोत्री''' (१९३८ - २००८) हे भारतीय जनता पक्षाचे नेते होते. ते [[इ.स. १९८९]], [[इ.स. १९९१]], [[इ.स. १९९६]] आणि [[इ.स. १९९८]]च्या लोकसभा निवडणुकींमध्ये [[उत्तर प्रदेश]] राज्यातील [[झांसी लोकसभा मतदारसंघ|झांसी]] लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले. ते १९८० ते १९८५ दरम्यान [[उत्तर प्रदेश विधानसभा]] सदस्य देखील होते.

इ.स. १९६३ ते १९८५ दरम्यान अग्निहोत्री [[राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ]]ाचे प्रचारक होते.


[[वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:९ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:११ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:झांसीचे खासदार]]
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २००८ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>619msodt1c4dr5u2dtx2qwsd0s2e6cc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चर्चिल आलेमाव</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86687</id>
    <revision>
      <id>2692752</id>
      <parentid>2400412</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T12:51:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3007" sha1="m226z36h00md6c2yrsl05s97xf1cfoe" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट मुख्यमंत्री 
| नाव = चर्चिल ब्राझ आलेमाव
| चित्र = 
| चित्र आकारमान = 
| चित्र शीर्षक =
| क्रम = 
| पद = 
| कार्यकाळ_आरंभ = 
| कार्यकाळ_समाप्ती = 
| राज्यपाल = 
| पुढील =
| पद2 = 
| कार्यकाळ_आरंभ2 = 
| कार्यकाळ_समाप्ती2 = 
| पंतप्रधान2 = 
| मागील2 = 
| पुढील2 = 
| जन्मदिनांक           =
| जन्मस्थान            = [[मे १६]], [[इ.स. १९४९]]
| मृत्युदिनांक           =
| मृत्युस्थान            =
| राष्ट्रीयत्व               = भारतीय
| पक्ष                  = [[ऑल इंडिया तृणमूल काँग्रेस]]
| इतरपक्ष               =
| पती                  =
| पत्नी                  = फातिमा फर्नान्डेस आलेमाव
| नाते                  =
| अपत्ये                = १ मुलगा, ४ मुले
| निवास                = नोवानगल्ली, [[गोवा]]
| शाळा_महाविद्यालय      =
| व्यवसाय              =
| धंदा                  =
| धर्म                  = [[रोमन कॅथोलिक]]
| सही                  =
| संकेतस्थळ             =
| तळटीपा               =
}}
'''चर्चिल ब्राझ आलेमाव''' ([[मे १६]], [[इ.स. १९४९]] - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत.ते भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षाचे उमेदवार म्हणून [[इ.स. १९९६]] आणि [[इ.स. २००४]]च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये [[गोवा]] राज्यातील [[मुरगाव]] लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले. तसेच ते [[इ.स. १९९०]] मध्ये दोन आठवड्यांसाठी [[गोवा]] राज्याचे मुख्यमंत्री होते.

[[वर्ग:भारतीय राजकारणी]]
[[वर्ग:गोव्याचे मुख्यमंत्री]]
[[वर्ग:११ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:मुरगावचे खासदार]]
[[वर्ग:इ.स. १९४९ मधील जन्म]]
[[वर्ग:तृणमूल काँग्रेस नेते]]</text>
      <sha1>m226z36h00md6c2yrsl05s97xf1cfoe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रायनर मारिया रिल्के</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132989</id>
    <revision>
      <id>2692770</id>
      <parentid>1162862</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T16:05:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Birkho</username>
        <id>159749</id>
      </contributor>
      <comment>+ स्वाक्षरी_चित्र</comment>
      <origin>2692770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3273" sha1="0jra8gal2d4rbu7qj8owvqsf33q219a" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट साहित्यिक
| नाव = '''{{लेखनाव}}'''
| चित्र =Rainer Maria Rilke, 1900.jpg
| चित्र_शीर्षक = इ.स. १९०० च्या सुमारास रायनर मारिया रिल्के
| पूर्ण_नाव = रायनर मारिया रिल्के
| टोपण_नाव = 
| जन्म_दिनांक = [[डिसेंबर ४]], [[इ.स. १८७५]]
| जन्म_स्थान = [[प्राग]], [[बोहेमिया]], [[ऑस्ट्रिया]]-[[हंगेरी]] 
| मृत्यू_दिनांक = [[डिसेंबर २९]], [[इ.स. १९२६]]
| मृत्यू_स्थान = [[मॉन्ट्रो]], [[स्वित्झर्लंड]] 
| कार्यक्षेत्र = साहित्य
| राष्ट्रीयत्व = [[ऑस्ट्रियाई]]
| कार्यकाळ = १८९४-१९२५
| साहित्य_प्रकार = [[काव्य]], [[कादंबरी]] 
| विषय = 
| चळवळ = 
| प्रसिद्ध_साहित्यकृती = 
| प्रभाव = 
| प्रभावित = 
| पुरस्कार = 
| वडील_नाव = 
| आई_नाव = 
| पती_नाव = 
| पत्नी_नाव = 
| अपत्ये = 
| स्वाक्षरी_चित्र = Unterschrift Rainer Maria Rilke österreichischer Erzähler und Lyriker.svg
| संकेतस्थळ_दुवा = 
| तळटिपा = 
}}

'''रेने कार्ल विल्हेल्म जोहान जोसेफ मारिया रिल्के''' हा '''रायनर मारिया रिल्के''' ([[जर्मन]] : [ˈʁaɪnɐ maˈʁiːa ˈʁɪlkə]; [[डिसेंबर ४]], [[इ.स. १८७५]] - [[डिसेंबर २९]], [[इ.स. १९२६]]) या नावाने अधिक प्रसिद्ध असणारा बोहेमियाई-ऑस्ट्रियाई कवी होता. [[जर्मन]] भाषेतील सर्वात महत्त्वपूर्ण कवींपैकी तो एक मानला जातो. पारंपरिक आणि आधुनिक काव्याच्या संक्रमणाशी नाते सांगणाऱ्या कविता रिल्केने लिहिल्या. इंग्रजी जगतात त्याची ''ड्युईनो एलिजिज'' ही काव्यकृती व ''लेटर्स टू अ यंग पोएट'' व निम्न-आत्मचरित्रात्मक ''नोटबुक्स ऑफ माल्टे लॉरिड्स ब्रिग'' ही पुस्तके प्रसिद्ध आहेत.

{{DEFAULTSORT:रिल्के, रायनर मारिया}}
[[वर्ग:इ.स. १८७५ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १९२६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:जर्मन कवी]]</text>
      <sha1>0jra8gal2d4rbu7qj8owvqsf33q219a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>हवाईचा डेव्हिड कालाकौआ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133062</id>
    <revision>
      <id>2692803</id>
      <parentid>2568940</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T03:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>माहिती</comment>
      <origin>2692803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6105" sha1="69zzgsmdq0b9ckw0lif0mgiq6tzuljj" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''डेव्हिड कालाकौआ''' ([[नोव्हेंबर १६]], [[इ.स. १८३६]] - [[जानेवारी २०]], [[इ.स. १८९१]]:[[सान फ्रांसिस्को]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]]) हा [[हवाई]]चा राजा होता. हा [[फेब्रुवारी १२]], [[इ.स. १८७४]]पासून मृत्यूपर्यंत हवाईच्या राजेपदी होता.

याच्या सत्ताकालात [[हवाईचे राज्य|हवाई राज्याचे]] पारंपारिक संस्कृतीचे पुनरुज्जीवन झाले परंतु या दरम्यान अनेक राजकीय संघर्षही झाले. [[ख्रिश्चन धर्मप्रसारक|ख्रिश्चन मिशनऱ्यांच्या]] वाढत्या प्रभावात दडपल्या गेलेल्या हवाईच्या संस्कृतीला, विशेषतः [[हुला]] नृत्य, पारंपारिक पौराणिक कथा आणि संगीताला त्यांनी पुन्हा गतवैभव मिळवून दिले. या त्याला ''मेरी मोनार्क'' (आनंदी राजा) म्हणून ओळखले जाते. हवाईच्या आर्थिक स्थैर्यासाठी त्याने १८७६ मध्ये अमेरिकेसोबत एक महत्त्वाचा व्यापारी करार केला, ज्याने स्थानिक [[साखर]] उद्योगाला मोठी चालना मिळाली. कालाकौआ हा १८८१ मध्ये जगप्रवास करणारे हवाईचे पहिला राजा होता. १८८७ मध्ये परदेशी व्यापारी आणि राजकीय विरोधकांनी त्यांना लष्करी बळाचा धाक दाखवून [[संगीनी राज्यघटना|संगीनी राज्यघटनेवर]] स्वाक्षरी करण्यास भाग पाडले. यामुळे राजाच्या अधिकारांना मर्यादा बसली. येथून हवाईच्या राजेशाहीचे पतन सुरू झाले.{{cite encyclopedia |title=Kalakaua |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=[https://www.britannica.com/biography/Kalakaua](https://www.britannica.com/biography/Kalakaua) |language=en}}{{cite web |title=King Kalākaua, the &quot;Merrie Monarch&quot; |url=[https://hawaii.com/blog/king-kalakaua-the-merrie-monarch](https://hawaii.com/blog/king-kalakaua-the-merrie-monarch) |website=Hawaii.com |language=en}}

[[चित्र:Kingdavidkalakaua dust.jpg|इवलेसे]]
राजा कालाकौआला स्वतःचे अपत्य नसल्यामुळे त्याच्या कारकीर्दीत वारसदार निवडणे अत्यंत निकडीचे होते. त्याने सुरुवातीला आपला धाकटे भाऊ प्रिन्स विल्यम पिट लेलेइओहोकू यांना अधिकृत वारसदार घोषित केले होते. १८७७ मध्ये विल्यमचे अकाली निधन झाले. त्यानंतर त्याच वर्षी त्याने आपली बहीण [[हवाईची लिलिउओकलानी|लिलिउओकलानी]] हिला राज्याची भावी वारसदार म्हणून जाहीर केले. कालाकौआ यांच्या परदेश दौऱ्यांदरम्यान लिलिउओकलानीने सक्षमपणे राजप्रतिनिधी म्हणून कार्यभार सांभाळला होता. २० जानेवारी १८९१ रोजी अमेरिकेतील [[सान फ्रांसिस्को]] येथे एका दौऱ्यावर असताना प्रकृती बिघडून कालाकौआ यांचे निधन झाले. त्याच्यानंतर लिलिउओकलानी हवाईच्या राजगादीवर आली. ही हवाईची पहिली राणी आणि शेवटची सार्वभौम शासक होती.{{cite web |title=The Three Estates of the Hawaiian Kingdom |url=[https://hawaiiankingdom.org/blog/the-three-estates-of-the-hawaiian-kingdom-2/](https://hawaiiankingdom.org/blog/the-three-estates-of-the-hawaiian-kingdom-2/) |website=Hawaiian Kingdom Official Blog |language=en}}{{cite web |title=Liliuokalani: The Story of Hawaii's Last Monarch |url=[https://www.robertshawaii.com/blog/liliuokalani-story-hawaiis-last-monarch](https://www.google.com/search?q=https%3A%2F%2Fwww.robertshawaii.com%2Fblog%2Fliliuokalani-story-hawaiis-last-monarch) |website=Roberts Hawaii |language=en}}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:कालाकौआ, डेव्हिड}}
[[वर्ग:हवाईचे राज्यकर्ते]]
[[वर्ग:इ.स. १८३६ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १८९१ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>69zzgsmdq0b9ckw0lif0mgiq6tzuljj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692804</id>
      <parentid>2692803</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T03:56:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>संदर्भ</comment>
      <origin>2692804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5882" sha1="gez277ww7yw60x0778pe2h51lzffodh" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''डेव्हिड कालाकौआ''' ([[नोव्हेंबर १६]], [[इ.स. १८३६]] - [[जानेवारी २०]], [[इ.स. १८९१]]:[[सान फ्रांसिस्को]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]]) हा [[हवाई]]चा राजा होता. हा [[फेब्रुवारी १२]], [[इ.स. १८७४]]पासून मृत्यूपर्यंत हवाईच्या राजेपदी होता.

याच्या सत्ताकालात [[हवाईचे राज्य|हवाई राज्याचे]] पारंपारिक संस्कृतीचे पुनरुज्जीवन झाले परंतु या दरम्यान अनेक राजकीय संघर्षही झाले. [[ख्रिश्चन धर्मप्रसारक|ख्रिश्चन मिशनऱ्यांच्या]] वाढत्या प्रभावात दडपल्या गेलेल्या हवाईच्या संस्कृतीला, विशेषतः [[हुला]] नृत्य, पारंपारिक पौराणिक कथा आणि संगीताला त्यांनी पुन्हा गतवैभव मिळवून दिले. या त्याला ''मेरी मोनार्क'' (आनंदी राजा) म्हणून ओळखले जाते. हवाईच्या आर्थिक स्थैर्यासाठी त्याने १८७६ मध्ये अमेरिकेसोबत एक महत्त्वाचा व्यापारी करार केला, ज्याने स्थानिक [[साखर]] उद्योगाला मोठी चालना मिळाली. कालाकौआ हा १८८१ मध्ये जगप्रवास करणारे हवाईचे पहिला राजा होता. १८८७ मध्ये परदेशी व्यापारी आणि राजकीय विरोधकांनी त्यांना लष्करी बळाचा धाक दाखवून [[संगीनी राज्यघटना|संगीनी राज्यघटनेवर]] स्वाक्षरी करण्यास भाग पाडले. यामुळे राजाच्या अधिकारांना मर्यादा बसली. येथून हवाईच्या राजेशाहीचे पतन सुरू झाले.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |title=Kalakaua |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Kalakaua |language=en}}{{cite web |title=King Kalākaua, the &quot;Merrie Monarch&quot; |url=[https://hawaii.com/blog/king-kalakaua-the-merrie-monarch](https://hawaii.com/blog/king-kalakaua-the-merrie-monarch) |website=Hawaii.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[चित्र:Kingdavidkalakaua dust.jpg|इवलेसे]]
राजा कालाकौआला स्वतःचे अपत्य नसल्यामुळे त्याच्या कारकीर्दीत वारसदार निवडणे अत्यंत निकडीचे होते. त्याने सुरुवातीला आपला धाकटे भाऊ प्रिन्स विल्यम पिट लेलेइओहोकू यांना अधिकृत वारसदार घोषित केले होते. १८७७ मध्ये विल्यमचे अकाली निधन झाले. त्यानंतर त्याच वर्षी त्याने आपली बहीण [[हवाईची लिलिउओकलानी|लिलिउओकलानी]] हिला राज्याची भावी वारसदार म्हणून जाहीर केले. कालाकौआ यांच्या परदेश दौऱ्यांदरम्यान लिलिउओकलानीने सक्षमपणे राजप्रतिनिधी म्हणून कार्यभार सांभाळला होता. २० जानेवारी १८९१ रोजी अमेरिकेतील [[सान फ्रांसिस्को]] येथे एका दौऱ्यावर असताना प्रकृती बिघडून कालाकौआ यांचे निधन झाले. त्याच्यानंतर लिलिउओकलानी हवाईच्या राजगादीवर आली. ही हवाईची पहिली राणी आणि शेवटची सार्वभौम शासक होती.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Three Estates of the Hawaiian Kingdom |url=https://hawaiiankingdom.org/blog/the-three-estates-of-the-hawaiian-kingdom-2/ |website=Hawaiian Kingdom Official Blog |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Liliuokalani: The Story of Hawaii's Last Monarch |url=https://www.robertshawaii.com/blog/liliuokalani-story-hawaiis-last-monarch |website=Roberts Hawaii |language=en}}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:कालाकौआ, डेव्हिड}}
[[वर्ग:हवाईचे राज्यकर्ते]]
[[वर्ग:इ.स. १८३६ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १८९१ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>gez277ww7yw60x0778pe2h51lzffodh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692805</id>
      <parentid>2692804</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T03:56:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>चित्र</comment>
      <origin>2692805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5895" sha1="qyi2ud4yeoca7llcjxpp0z2qahf5qux" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''डेव्हिड कालाकौआ''' ([[नोव्हेंबर १६]], [[इ.स. १८३६]] - [[जानेवारी २०]], [[इ.स. १८९१]]:[[सान फ्रांसिस्को]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]]) हा [[हवाई]]चा राजा होता. हा [[फेब्रुवारी १२]], [[इ.स. १८७४]]पासून मृत्यूपर्यंत हवाईच्या राजेपदी होता.

याच्या सत्ताकालात [[हवाईचे राज्य|हवाई राज्याचे]] पारंपारिक संस्कृतीचे पुनरुज्जीवन झाले परंतु या दरम्यान अनेक राजकीय संघर्षही झाले. [[ख्रिश्चन धर्मप्रसारक|ख्रिश्चन मिशनऱ्यांच्या]] वाढत्या प्रभावात दडपल्या गेलेल्या हवाईच्या संस्कृतीला, विशेषतः [[हुला]] नृत्य, पारंपारिक पौराणिक कथा आणि संगीताला त्यांनी पुन्हा गतवैभव मिळवून दिले. या त्याला ''मेरी मोनार्क'' (आनंदी राजा) म्हणून ओळखले जाते. हवाईच्या आर्थिक स्थैर्यासाठी त्याने १८७६ मध्ये अमेरिकेसोबत एक महत्त्वाचा व्यापारी करार केला, ज्याने स्थानिक [[साखर]] उद्योगाला मोठी चालना मिळाली. कालाकौआ हा १८८१ मध्ये जगप्रवास करणारे हवाईचे पहिला राजा होता. १८८७ मध्ये परदेशी व्यापारी आणि राजकीय विरोधकांनी त्यांना लष्करी बळाचा धाक दाखवून [[संगीनी राज्यघटना|संगीनी राज्यघटनेवर]] स्वाक्षरी करण्यास भाग पाडले. यामुळे राजाच्या अधिकारांना मर्यादा बसली. येथून हवाईच्या राजेशाहीचे पतन सुरू झाले.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |title=Kalakaua |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Kalakaua |language=en}}{{cite web |title=King Kalākaua, the &quot;Merrie Monarch&quot; |url=[https://hawaii.com/blog/king-kalakaua-the-merrie-monarch](https://hawaii.com/blog/king-kalakaua-the-merrie-monarch) |website=Hawaii.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[चित्र:Kingdavidkalakaua dust.jpg|डावे|इवलेसे]]
राजा कालाकौआला स्वतःचे अपत्य नसल्यामुळे त्याच्या कारकीर्दीत वारसदार निवडणे अत्यंत निकडीचे होते. त्याने सुरुवातीला आपला धाकटे भाऊ प्रिन्स विल्यम पिट लेलेइओहोकू यांना अधिकृत वारसदार घोषित केले होते. १८७७ मध्ये विल्यमचे अकाली निधन झाले. त्यानंतर त्याच वर्षी त्याने आपली बहीण [[हवाईची लिलिउओकलानी|लिलिउओकलानी]] हिला राज्याची भावी वारसदार म्हणून जाहीर केले. कालाकौआ यांच्या परदेश दौऱ्यांदरम्यान लिलिउओकलानीने सक्षमपणे राजप्रतिनिधी म्हणून कार्यभार सांभाळला होता. २० जानेवारी १८९१ रोजी अमेरिकेतील [[सान फ्रांसिस्को]] येथे एका दौऱ्यावर असताना प्रकृती बिघडून कालाकौआ यांचे निधन झाले. त्याच्यानंतर लिलिउओकलानी हवाईच्या राजगादीवर आली. ही हवाईची पहिली राणी आणि शेवटची सार्वभौम शासक होती.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Three Estates of the Hawaiian Kingdom |url=https://hawaiiankingdom.org/blog/the-three-estates-of-the-hawaiian-kingdom-2/ |website=Hawaiian Kingdom Official Blog |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Liliuokalani: The Story of Hawaii's Last Monarch |url=https://www.robertshawaii.com/blog/liliuokalani-story-hawaiis-last-monarch |website=Roberts Hawaii |language=en}}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:कालाकौआ, डेव्हिड}}
[[वर्ग:हवाईचे राज्यकर्ते]]
[[वर्ग:इ.स. १८३६ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १८९१ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>qyi2ud4yeoca7llcjxpp0z2qahf5qux</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692806</id>
      <parentid>2692805</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T03:57:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>संदर्भ</comment>
      <origin>2692806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5847" sha1="mboi8bx53syglcqwnzc79yipkptc90h" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''डेव्हिड कालाकौआ''' ([[नोव्हेंबर १६]], [[इ.स. १८३६]] - [[जानेवारी २०]], [[इ.स. १८९१]]:[[सान फ्रांसिस्को]], [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिका]]) हा [[हवाई]]चा राजा होता. हा [[फेब्रुवारी १२]], [[इ.स. १८७४]]पासून मृत्यूपर्यंत हवाईच्या राजेपदी होता.

याच्या सत्ताकालात [[हवाईचे राज्य|हवाई राज्याचे]] पारंपारिक संस्कृतीचे पुनरुज्जीवन झाले परंतु या दरम्यान अनेक राजकीय संघर्षही झाले. [[ख्रिश्चन धर्मप्रसारक|ख्रिश्चन मिशनऱ्यांच्या]] वाढत्या प्रभावात दडपल्या गेलेल्या हवाईच्या संस्कृतीला, विशेषतः [[हुला]] नृत्य, पारंपारिक पौराणिक कथा आणि संगीताला त्यांनी पुन्हा गतवैभव मिळवून दिले. या त्याला ''मेरी मोनार्क'' (आनंदी राजा) म्हणून ओळखले जाते. हवाईच्या आर्थिक स्थैर्यासाठी त्याने १८७६ मध्ये अमेरिकेसोबत एक महत्त्वाचा व्यापारी करार केला, ज्याने स्थानिक [[साखर]] उद्योगाला मोठी चालना मिळाली. कालाकौआ हा १८८१ मध्ये जगप्रवास करणारे हवाईचे पहिला राजा होता. १८८७ मध्ये परदेशी व्यापारी आणि राजकीय विरोधकांनी त्यांना लष्करी बळाचा धाक दाखवून [[संगीनी राज्यघटना|संगीनी राज्यघटनेवर]] स्वाक्षरी करण्यास भाग पाडले. यामुळे राजाच्या अधिकारांना मर्यादा बसली. येथून हवाईच्या राजेशाहीचे पतन सुरू झाले.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |title=Kalakaua |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Kalakaua |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;/ref&gt;{{cite web |title=King Kalākaua, the &quot;Merrie Monarch&quot; |url=https://hawaii.com/blog/king-kalakaua-the-merrie-monarch |website=Hawaii.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[चित्र:Kingdavidkalakaua dust.jpg|डावे|इवलेसे]]
राजा कालाकौआला स्वतःचे अपत्य नसल्यामुळे त्याच्या कारकीर्दीत वारसदार निवडणे अत्यंत निकडीचे होते. त्याने सुरुवातीला आपला धाकटे भाऊ प्रिन्स विल्यम पिट लेलेइओहोकू यांना अधिकृत वारसदार घोषित केले होते. १८७७ मध्ये विल्यमचे अकाली निधन झाले. त्यानंतर त्याच वर्षी त्याने आपली बहीण [[हवाईची लिलिउओकलानी|लिलिउओकलानी]] हिला राज्याची भावी वारसदार म्हणून जाहीर केले. कालाकौआ यांच्या परदेश दौऱ्यांदरम्यान लिलिउओकलानीने सक्षमपणे राजप्रतिनिधी म्हणून कार्यभार सांभाळला होता. २० जानेवारी १८९१ रोजी अमेरिकेतील [[सान फ्रांसिस्को]] येथे एका दौऱ्यावर असताना प्रकृती बिघडून कालाकौआ यांचे निधन झाले. त्याच्यानंतर लिलिउओकलानी हवाईच्या राजगादीवर आली. ही हवाईची पहिली राणी आणि शेवटची सार्वभौम शासक होती.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Three Estates of the Hawaiian Kingdom |url=https://hawaiiankingdom.org/blog/the-three-estates-of-the-hawaiian-kingdom-2/ |website=Hawaiian Kingdom Official Blog |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Liliuokalani: The Story of Hawaii's Last Monarch |url=https://www.robertshawaii.com/blog/liliuokalani-story-hawaiis-last-monarch |website=Roberts Hawaii |language=en}}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:कालाकौआ, डेव्हिड}}
[[वर्ग:हवाईचे राज्यकर्ते]]
[[वर्ग:इ.स. १८३६ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. १८९१ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>mboi8bx53syglcqwnzc79yipkptc90h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विद्यमान भारतीय मुख्यमंत्र्यांची यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148913</id>
    <revision>
      <id>2692854</id>
      <parentid>2607911</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T08:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवी माहिती</comment>
      <origin>2692854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43427" sha1="iq3sxppvvtzax3halvwrukwnvii06py" xml:space="preserve">[[चित्र:State-_and_union_territory-level_parties.svg|अल्ट=|इवलेसे|300x300अंश|भारतातील सध्याचे सत्ताधारी पक्ष{{legend|#ff9933|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (१४)}}{{legend|#ffc969|[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी|भा.ज.प. सोबत आघाडी]] (६)}}{{legend|#00bfff|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] (३)}}{{Legend|#00ebff|[[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी|इंडिया आघाडी]] (७)}}{{legend|#ff0001|इतर पक्ष ([[झोरम पीपल्स मूव्हमेंट|झेड.पी.एम.]]) (१)}}{{legend|#000000|[[राष्ट्रपती राजवट]] (१)}}{{legend|#808080|[[केंद्रशासित प्रदेश|विधिमंडळ नाही]] (५)}}]]

भारतामध्ये [[भारताची राज्ये आणि प्रदेश|२८ राज्ये]] व ३ [[केंद्रशासित प्रदेश]] ([[दिल्ली]], [[पुडुचेरी]] आणि [[जम्मू आणि काश्मीर (केंद्रशासित प्रदेश)|जम्मू आणि काश्मीर]]) ह्यामध्ये विधानसभा आहे. [[भारताच्या राज्ये आणि प्रदेशांच्या राजधानीची शहरे|या राज्यामध्ये]] स्वतंत्र प्रशासन असून [[मुख्यमंत्री]] हे त्या मंत्रीमंडळाचे प्रमुख आहे. [[भारताचे संविधान|भारतीय राज्यघटनेनुसार]], राज्यस्तरावर [[राज्यपाल]] हे राज्यप्रमुख असून त्यांचे अधिकार औपचारिक स्वरूपाचे असतात, परंतु वास्तविक कार्यकारी अधिकार मुख्यमंत्र्यांकडे असतात. राज्य सरकारच्या दैनंदिन कामकाजाची जबाबदारी मुख्यमंत्री व त्याच्या मंत्रीमंडळावर असते. राज्याच्या [[विधानसभा]] निवडणुकांचे निकाल लागल्यानंतर सर्वाधिक जागा मिळालेल्या राजकीय पक्षाला/युतीला सरकार बनवण्यासाठी राज्यपाल आमंत्रित करतात. हा सत्ताधारी पक्ष आपला मुख्यमंत्रीपदाचा उमेदवार जाहीर करतो. विधानसभेत बहुमत सिद्ध करणाऱ्या उमेदवाराला मुख्यमंत्री बनता येते. विधानसभेचा कार्यकाळ साधारणपणे ५ वर्षांचा असतो. हा उमेदवार [[विधिमंडळ|विधीमंडळाचा]] (विधानसभेचा किंवा जर राज्यात [[विधान परिषद]] असेल तर विधान परिषदेचा) सदस्य असणे बंधनकारक आहे, आणि जर नसेल तर ६ महिन्यात असे सदस्यत्व मिळवणे आवश्यक आहे.

==विद्यमान मुख्यमंत्री==
भारतातील राज्यांचे विद्यमान मुख्यमंत्र्याची यादी खाली दिली आहे. जुलै २०२६ रोजी [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे]] सर्वाधिक असे १७ मुख्यंत्री आहेत, त्यानंतर [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काॅंग्रेसचे]] ४ मुख्यमंत्री आहेत. ३१ विद्यमान मुख्यमंत्र्यांपैकी [[रेखा गुप्ता]] (दिल्ली) या एकमेव महिला आहे. मार्च २०१८ पासून पदस्थ असलेले नागालॅंडचे [[नेफिउ रिओ]] हे सध्या सर्वाधिक काळ विद्यमान आहे ({{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2018|3|8}}). विद्यमान मुख्यमंत्र्यांमध्ये अरुणाचल प्रदेशचे [[पेमा खांडू]] (वय {{देवनागरी|{{वय|1979|8|21}}}}) हे सर्वात कमी वयाचे तर मिझोरमचे मुख्यमंत्री [[लालदुहोमा]] (वय {{देवनागरी|{{वय|1949|2|22}}}}) सर्वात वयस्कर आहे. 

=== यादी ===
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;width:75em&quot;
!पक्षांसाठी रंगाची खूण
|-
|{{colbegin|colwidth=23em}}
{{legend|{{आम आदमी पार्टी/meta/color}}|[[आम आदमी पक्ष]]|outline=#000000}}
{{legend|yellow|[[अखिल भारतीय एन.आर. काँग्रेस]]|outline=#000000}}
{{legend|greenyellow|[[तृणमुल काँग्रेस]]|outline=#000000}}
{{legend|{{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}|[[भारतीय जनता पक्ष]]|outline=#000000}}
{{legend|darkgreen|[[बिजू जनता दल]]|outline=#000000}}
{{legend|red|[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]]|outline=#000000}}
{{legend|darkred|[[द्रविड मुनेत्र कळघम]]|outline=#000000}}
{{legend|{{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]|outline=#000000}}
{{legend|indigo|[[जनता दल (संयुक्त)]]|outline=#000000}}
{{legend|limegreen|[[झारखंड मुक्ति मोर्चा]]|outline=#000000}}
{{legend|RoyalBlue|[[मिझो नॅशनल फ्रंट]]|outline=#000000}}   
{{legend|MediumVioletRed|[[नॅशनलिस्ट डेमोक्रॅटिक प्रोग्रेसिव्ह पार्टी]]|outline=#000000}}
{{legend|deeppink|[[नॅशनल पीपल्स पार्टी]]|outline=#000000}}
{{legend|{{शिवसेना/meta/color}}|[[शिवसेना]]|outline=#000000}}
{{legend|Maroon|[[सिक्कीम क्रांतीकारी मोर्चा]]|outline=#000000}}
{{legend|pink|[[तेलंगणा राष्ट्र समिती]]|outline=#000000}}
{{legend|blue|[[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष]]|outline=#000000}}
{{legend|White|रिक्त,([[राष्ट्रपती राजवट]])|outline=#000000}}
{{colend}}
|}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%&quot;
! राज्य
'''{{small|(मागील मुख्यमंत्र्यांची यादी)}}'''
! नाव&lt;ref&gt;[https://www.india.gov.in/my-government/whos-who/chief-ministers Chief Ministers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190809151722/https://www.india.gov.in/my-government/whos-who/chief-ministers|date=9 August 2019}}. [[India.gov.in]]. Retrieved on 9 July 2019.&lt;/ref&gt;'''
! चित्र
! पदग्रहण
! कार्यकाळ
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
! colspan=&quot;2&quot; |युती/आघाडी
! संदर्भ
|-
|'''[[आंध्र प्रदेश]]'''
{{small|([[आंध्र प्रदेशचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[एन. चंद्रबाबू नायडू]]
|[[File:The portrait of CM Shri Nara Chandrababu Naidu.jpg|100x100अंश]]
|१२ जून २०२४
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2024|6|12}}
|[[तेलुगू देशम पक्ष]]
| width=4px bgcolor={{साचा:तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}} |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| width=4px bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;&quot;[https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/jagan-mohan-reddy-takes-oath-as-andhra-pradesh-cm/articleshow/69576201.cms Jagan Mohan Reddy takes oath as Andhra Pradesh CM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190604104738/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/jagan-mohan-reddy-takes-oath-as-andhra-pradesh-cm/articleshow/69576201.cms|date=4 June 2019}}&quot;. ''The Economic Times''. Press Trust of India. 30 May 2019.&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[अरुणाचल प्रदेश]]'''
{{small|([[अरुणाचल प्रदेशचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[पेमा खांडू]]
|[[चित्र:Pema_Khandu_in_July_2016.jpg|97x97अंश]]
|१७ जुलै २०१६
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2016|7|17}}
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;&quot;[http://www.thehindu.com/news/national/Pema-Khandu-sworn-in-as-Chief-Minister-of-Arunachal-Pradesh/article14494230.ece Pema Khandu sworn in as Chief Minister of Arunachal Pradesh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190713182538/https://www.thehindu.com/news/national/Pema-Khandu-sworn-in-as-Chief-Minister-of-Arunachal-Pradesh/article14494230.ece|date=13 July 2019}}&quot;. ''द हिंदू''. 17 July 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://www.thehindu.com/news/national/other-states/BJP-forms-govt-in-Arunachal-Pradesh/article16969345.ece BJP forms govt in Arunachal Pradesh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180303125941/http://www.thehindu.com/news/national/other-states/BJP-forms-govt-in-Arunachal-Pradesh/article16969345.ece|date=3 March 2018}}&quot;. ''द हिंदू''. 31 December 2016.&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[आसाम]]'''
{{small|([[आसामचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[हिमंता बिस्वा सरमा]]
|[[File:Himanta Biswa Sarma with PM Narendra Modi Cropped.jpg|100x100px]]
|१० मे २०२१
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2021|5|10}}
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/politics/himanta-biswa-sarma-to-be-new-assam-cm-credited-as-man-behind-bjps-surge-in-north-east-9358121.html|title=Himanta Biswa Sarma to be new Assam CM; credited as man behind BJP's surge in North East-Politics News , Firstpost|date=9 May 2021|website=Firstpost|access-date=10 May 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/politics/himanta-biswa-sarma-swearing-in-live-updates-sarbananda-sonowal-bjp-assam-pm-narendra-modi-jp-nadda-3722531.html|title=Himanta Biswa Sarma Swearing-in LIVE Updates: JP Nadda to Attend Oath-Taking Ceremony|date=10 May 2021|website=www.news18.com|language=en|access-date=10 May 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[बिहार]]'''
{{small|([[बिहारचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[सम्राट चौधरी]]
|[[File:Samrat Choudhary.jpg|100x100अंश]]
|१५ एप्रिल २०२६
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2026|4|15}}
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/samrat-choudhary-to-be-bihar-chief-minister-as-nitish-kumar-resigns-after-20-years-2895995-2026-04-14|title=Samrat Choudhary to be Bihar's first BJP Chief Minister as Nitish Kumar era ends|work=India Today|accessdate=14 April 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[छत्तीसगढ]]'''
{{small|([[छत्तीसगढचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[विष्णुदेव साई]]
|[[File:Vishnudeo Sai.jpg|100x100अंश]]
|१३ डिसेंबर २०२३
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2023|12|13}}
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;&quot;[https://www.thehindu.com/elections/chhattisgarh-assembly-elections-2018/bhupesh-baghel-sworn-in-as-chief-minister-of-chhattisgarh/article25764821.ece Bhupesh Baghel sworn in as Chief Minister of Chhattisgarh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181218061436/https://www.thehindu.com/elections/chhattisgarh-assembly-elections-2018/bhupesh-baghel-sworn-in-as-chief-minister-of-chhattisgarh/article25764821.ece|date=18 December 2018}}&quot;. ''द हिंदू''. 17 December 2018.&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[दिल्ली]]''' {{efn|name=UT|दिल्ली, जम्मू आणि काश्मीर आणि पुद्दुचेरी हे अधिकृतपणे [[केंद्रशासित प्रदेश]] असले तरी ह्यामध्ये प्रत्येकी निवडून आलेली विधानसभा आणि मुख्यमंत्र्यांच्या अध्यक्षतेखाली मंत्रिमंडळ आहेत.}}
{{small|([[दिल्लीचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[रेखा गुप्ता]]
| [[File:Rekha Gupta, 9th Chief Minister of Delhi.jpg|100x100अंश]]
|२० फेब्रुवारी २०२५
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2025|2|20}}
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
| &lt;ref&gt;{{Cite news |date=2025-02-19 |title=Who is Rekha Gupta, Delhi’s new chief minister? |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-rekha-gupta-delhi-s-new-chief-minister-101739969941277.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250220053113/https://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-rekha-gupta-delhi-s-new-chief-minister-101739969941277.html |archive-date=2025-02-20 |access-date=2025-02-20 |work=Hindustan Times |language=en-us |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rekha Gupta sworn in as Delhi Chief Minister; Becomes 4th Woman CM of national capital |url=https://ddnews.gov.in/en/rekha-gupta-sworn-in-as-delhi-chief-minister-becomes-4th-woman-cm-of-national-capital/ |access-date=2025-02-20 |website=DD News}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[गोवा]]'''
{{small|([[गोव्याचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[प्रमोद सावंत]]
|[[चित्र:The_Chief_Minister_of_Goa,_Shri_Pramod_Sawant.jpg|100x100अंश]]
|१९ मार्च २०१९
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2019|3|19}}
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;Murari Shetye. &quot;[https://timesofindia.indiatimes.com/india/goa-speaker-pramod-sawant-succeeds-parrikar-as-cm/articleshow/68473049.cms Goa speaker Pramod Sawant succeeds Parrikar as CM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190319124214/https://timesofindia.indiatimes.com/india/goa-speaker-pramod-sawant-succeeds-parrikar-as-cm/articleshow/68473049.cms|date=19 March 2019}}&quot; ''The Times of India''. 19 March 2019.&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[गुजरात]]'''
{{small|([[गुजरातचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[भूपेंद्रभाई पटेल]]
|[[चित्र:Bhupendra_PAtel_Sanskrit.jpg|100x100अंश]]
|१३ सप्टेंबर २०२१
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2021|09|13}}
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
| &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/gujarat-assembly/bhupendra-patel-meets-gujarat-governor-stakes-claim-to-form-government/article66247276.ece|title=Bhupendra Patel to be sworn in as Gujarat Chief Minister on December 12|date=10 December 2022|newspaper=[[द हिंदू]]|access-date=12 March 2024|archive-date=12 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240312154106/https://www.thehindu.com/elections/gujarat-assembly/bhupendra-patel-meets-gujarat-governor-stakes-claim-to-form-government/article66247276.ece|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[हरियाणा]]'''
{{small|([[हरियाणाचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[नायब सिंह सैनी]]
|[[चित्र:Nayab Singh Saini.jpg|100x100अंश]]
|१२ मार्च २०२४
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2024|3|12}}
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
| &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/nayab-saini-is-next-haryana-cm-after-manohar-lal-khattar-resigns/article67942171.ece|title=Nayab Saini sworn in as Haryana CM|newspaper=[[द हिंदू]]|date=12 March 2024|access-date=12 March 2024|archive-date=12 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240312125020/https://www.thehindu.com/news/national/nayab-saini-is-next-haryana-cm-after-manohar-lal-khattar-resigns/article67942171.ece|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[हिमाचल प्रदेश]]'''
{{small|([[हिमाचल प्रदेशचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[सुखविंदर सिंह सुक्खू]]
| [[File:Sukhvinder Singh Sukhu.jpg|100x100px]]
|११ डिसेंबर २०२२
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2022|12|11}}
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| bgcolor={{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}} |
|[[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|bgcolor={{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sukhwinder Singh Sukhu to be next Himachal CM, Mukesh Agnihotiri his deputy |url=https://www.indiatoday.in/india/story/former-himachal-congress-chief-sukhwinder-sukhu-next-himachal-cm-2307628-2022-12-10 |access-date=2022-12-10 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[जम्मू आणि काश्मीर (केंद्रशासित प्रदेश)|जम्मू आणि कश्मीर]]'''{{efn|name=UT}}
{{small|([[जम्मू आणि काश्मीरचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
! [[उमर अब्दुल्ला]]
| [[File:Omar Abdullah (Cropped).jpg |100x100अंश]]
|१६ ऑक्टोबर २०२४
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2024|10|16}}
| [[जम्मू आणि काश्मीर नॅशनल कॉन्फरन्स]]
|bgcolor={{जम्मू आणि काश्मीर नॅशनल कॉन्फरन्स/meta/color}} |
|[[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|bgcolor={{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}} |
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Omar Abdullah to become new Jammu and Kashmir CM |url=https://www.india.com/news/india/omar-abdullah-to-become-new-jammu-and-kashmir-cm-7308141/ |access-date=2024-10-08 |website=www.india.com |language=en}}&lt;/ref&gt; 
|-
|'''[[झारखंड]]'''
{{small|([[झारखंडचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[हेमंत सोरेन]]
|[[चित्र:Chief_Minister_of_Jharkhand_Shri_Hemant_Soren.jpg|100x100अंश]]
|४ जुलै २०२४
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2024|07|04}}
|[[झारखंड मुक्ति मोर्चा]]
|bgcolor={{झारखंड मुक्ति मोर्चा/meta/color}} |
|[[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|bgcolor={{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Barik|first1=Satyasundar|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/hemant-soren-takes-oath-as-11th-chief-minister-of-jharkhand/article30424879.ece|title=Hemant Soren takes oath as 11th Chief Minister of Jharkhand|date=29 December 2019|newspaper=द हिंदू|access-date=29 December 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[कर्नाटक]]'''
{{small|([[कर्नाटकचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[डी.के. शिवकुमार]]
|[[File:DK Shivakumar.jpg |82x82अंश]]
|३ जून २०२६
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2026|6|3}}
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| bgcolor={{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}} |
|[[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|bgcolor={{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}} |
| 
|-
|'''[[केरळ]]'''
{{small|([[केरळचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[व्ही.डी. सतीशन]]
|[[File:VD Satheesan.jpg|96x96अंश]]
|१८ मे २०२६
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2026|5|18}}
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| bgcolor={{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}} |
|[[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|bgcolor={{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}} |
|
|-
|'''[[मध्य प्रदेश]]'''
{{small|([[मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[मोहन यादव]]
|[[File:PM attends swearing in ceremony of Mohan Yadav and his deputies at Bhopal, in Madhya Pradesh.jpg|100x100अंश]]
|१३ डिसेंबर २०२३
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2023|12|13}}
|[[भारतीय जनता पक्ष]]
| bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
| &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/mohan-yadav-sworn-in-as-chief-minister-of-madhya-pradesh/article67633496.ece|title=Mohan Yadav sworn in as Chief Minister of Madhya Pradesh|date=13 December 2023|newspaper=[[द हिंदू]]|access-date=12 March 2024|archive-date=12 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240312154109/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/mohan-yadav-sworn-in-as-chief-minister-of-madhya-pradesh/article67633496.ece|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[महाराष्ट्र]]'''
{{small|([[महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[देवेंद्र फडणवीस]]
|[[File:Devendra Fadnavis (2017).png|100x100अंश]]
|५ डिसेंबर २०२४
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2024|12|05}}
|[[भारतीय जनता पक्ष]]
| bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Devendra Fadnavis' invitation card for CM oath ceremony has special gift for his mother |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/devendra-fadnavis-invitation-card-for-cm-oath-ceremony-has-special-gift-for-his-mother/articleshow/115970707.cms |work=The Times of India |issn=0971-8257 |date=4 December 2024 |access-date=5 December 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[मणिपूर]]'''
{{small|([[मणिपूरचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
! [[युमनाम खेमचंद सिंह]]
|[[File:YumnamKhemchandSingh (cropped).webp|100x100अंश]]
|४ फेब्रुवारी २०२६
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2026|2|4}}
|[[भारतीय जनता पक्ष]]
| bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} | 
| &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.news18.com/politics/yumnam-khemchand-singh-takes-oath-as-manipur-chief-minister-as-presidents-rule-ends-9879543.html|title=Yumnam Khemchand Singh Takes Oath As Manipur Chief Minister After President's Rule Ends|work=[[News18]]|date=4 February 2026|access-date=4 February 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[मेघालय]]'''
{{small|([[मेघालयचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[कॉनराड संगमा]]
|[[चित्र:The_Chief_Minister_of_Meghalaya,_Shri_Conrad_Sangma.JPG|100x100अंश]]
|६ मार्च २०१८
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2018|3|6}}
|[[नॅशनल पीपल्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: deeppink&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;Shiv Sahay Singh. &quot;[http://www.thehindu.com/elections/meghalaya-2018/conrad-sangma-sworn-in-as-meghalaya-cm/article22940327.ece Conrad Sangma sworn-in as Meghalaya CM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180306062000/http://www.thehindu.com/elections/meghalaya-2018/conrad-sangma-sworn-in-as-meghalaya-cm/article22940327.ece|date=6 March 2018}}&quot;. ''द हिंदू''. 6 March 2018.&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[मिझोरम]]'''
{{small|([[मिझोरमचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[लालदुहोमा]]
|[[File:Lalduhawma.jpg|100x100अंश]]
|८ डिसेंबर २०२३
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2023|12|08}}
|[[झोरम पीपल्स मूव्हमेंट]]
| bgcolor=&quot;yellow&quot; |
| नाही
| 
| &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/mizoram-assembly/zoram-peoples-movement-leader-lalduhoma-sworn-in-as-mizoram-cm/article67617376.ece|title=Zoram People's Movement leader Lalduhoma sworn in as Mizoram CM|date=8 December 2023|newspaper=[[द हिंदू]]|access-date=10 December 2023|archive-date=9 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209055755/https://www.thehindu.com/elections/mizoram-assembly/zoram-peoples-movement-leader-lalduhoma-sworn-in-as-mizoram-cm/article67617376.ece|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[नागालँड]]'''
{{small|([[नागालँडचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[नेफिउ रिओ]]
|[[चित्र:NeiphiuRio.jpg|100x100अंश]]
|८ मार्च २०१८
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2018|3|8}}
|[[नॅशनलिस्ट डेमोक्रॅटिक प्रोग्रेसिव्ह पार्टी]]
| bgcolor=&quot;mediumvoiletred&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;Rahul Karmakar. &quot;[http://www.thehindu.com/news/national/other-states/neiphiu-rio-sworn-in-as-nagaland-chief-minister/article22976837.ece Neiphiu Rio takes charge as Nagaland Chief Minister again] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181218061436/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/neiphiu-rio-sworn-in-as-nagaland-chief-minister/article22976837.ece|date=18 December 2018}}&quot;. ''द हिंदू''. 8 March 2018.&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[उडिशा]]'''
{{small|([[ओडिशाचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[मोहन चरण माझी]]
|[[चित्र:Mohan Charan Majhi (2024 Image).jpg|100x100अंश]]
|१२ जून २०२४
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2024|6|12}}
|[[भारतीय जनता पक्ष]]
| bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
| &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/mohan-charan-majhi-odisha-first-bjp-chief-minister-new-cm-firebrand-tribal-leader-2551897-2024-06-11|title=Mohan Majhi, Odisha new CM, is firebrand tribal leader who threw dal at Speaker podium|date=11 June 2024|work=[[India Today]]|access-date=11 June 2024|archive-date=11 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240611130931/https://www.indiatoday.in/india/story/mohan-charan-majhi-odisha-first-bjp-chief-minister-new-cm-firebrand-tribal-leader-2551897-2024-06-11|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[पुडुचेरी (केंद्रशासित प्रदेश)|पुडुचेरी]]'''{{efn|name=UT}}
{{small|([[पुडुचेरीचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
! [[एन. रंगास्वामी]]
|[[चित्र:N_Rangaswamy.jpg|96x96अंश]]
|७ मे २०२१
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2021|05|07}}
|[[अखिल भारतीय एन.आर. काँग्रेस]]
| bgcolor=&quot;yellow&quot; |
|[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Stalin|first1=J Sam Daniel|url=https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-floor-test-puducherry-floor-test-today-congress-government-shaky-with-more-exits-2375732|title=Congress Loses Power In Puducherry, V Narayanasamy Resigns, Blames BJP|last2=Ghosh|first2=Deepshikha|date=22 February 2021|work=NDTV|access-date=22 February 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[पंजाब]]'''
{{small|([[पंजाबचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[भगवंत मान]]
| [[चित्र:A delegation of Aam Aadmi Party leaders, - MP (Lok Sabha), Shri Bhagwant Mann, Shri Sanjay Singh and Shri Ashutosh, calling on the Union Home Minister, Shri Rajnath Singh, in New Delhi on October 22, 2015 (cropped).jpg|100x100px]]
|१६ मार्च २०२२
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2022|03|16}}
|[[आम आदमी पक्ष]]
| bgcolor={{आम आदमी पक्ष/meta/color}} |
|[[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|bgcolor={{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/india-news/bhagwant-mann-takes-oath-as-the-chief-minister-of-punjab-in-khatkar-kalan/articleshow/90261830.cms|title=bhagwant mann : भगवंत मान झाले पंजाबचे नवे मुख्यमंत्री, शपथविधी सोहळ्याला ५० मिनिटे उशिराने पोहोचले|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2022-07-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[राजस्थान]]'''
{{small|([[राजस्थानचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[भजन लाल शर्मा]]
|[[File:Bhajan Lal Sharma.jpg|100x100अंश]]
|१५ डिसेंबर २०२३
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2023|12|15}}
|[[भारतीय जनता पक्ष]]
| bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
|[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/shorts/watch-who-is-bhajan-lal-sharma-rajasthans-new-cm/article67639338.ece|title=Who is Bajan Lal Sharma, Rajasthan's new CM|date=17 December 2023|newspaper=[[द हिंदू]]|access-date=12 March 2024|archive-date=12 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240312154107/https://www.thehindu.com/shorts/watch-who-is-bhajan-lal-sharma-rajasthans-new-cm/article67639338.ece|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[सिक्कीम]]'''
{{small|([[सिक्कीमचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[प्रेम सिंह तमांग]]
|[[चित्र:Prem_Singh_Tamang.jpg|100x100अंश]]
|२७ मे २०१९
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2019|05|27}}
|[[सिक्कीम क्रांतिकारी मोर्चा]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;maroon&quot; |
|[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
| &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/sikkim-assembly/ps-golay-sworn-in-as-sikkim-chief-minister/article27259921.ece|title=P.S. Tamang sworn in as Sikkim Chief Minister|date=27 May 2019|newspaper=[[द हिंदू]]|access-date=12 March 2024|archive-date=8 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008084333/https://www.thehindu.com/elections/sikkim-assembly/ps-golay-sworn-in-as-sikkim-chief-minister/article27259921.ece|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[तमिळनाडू]]'''
{{small|([[तमिळनाडूचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[विजय (अभिनेता)|सी. जोसेफ विजय]]
|[[File:C. Joseph Vijay (cropped).jpg|100x100अंश]]
|१० मे २०२६
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2026|5|11}}
|[[तमिळगा वेट्री कळघम]]
| bgcolor={{तमिळगा वेट्री कळघम/meta/color}} |
| -
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-08 |title=Tamil Nadu Government Formation Live: Uncertainty over govt formation in TN continues as TVK awaits governor’s invite |url=https://www.indiatoday.in/elections/assembly/story/tamil-nadu-govenrment-formation-live-updates-new-cm-vijay-tvk-dmk-aiadmk-congress-bjp-governor-2908441-2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[तेलंगणा]]'''
{{small|([[तेलंगणाचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[अनुमुला रेवंत रेड्डी]]
|[[चित्र:Portrait of Telangana CM Revanth Reddy.png|100x100अंश]]
|७ डिसेंबर २०२३
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2023|12|07}}
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor={{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}} |
|[[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|bgcolor={{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}} |
| &lt;ref&gt;{{cite news|title=Revanth Reddy to be sworn in as Telangana chief minister tomorrow|url=https://www.ndtv.com/india-news/revanth-reddy-to-be-sworn-in-as-telangana-chief-minister-tomorrow-4640509|date=7 December 2023|work=[[NDTV]]|access-date=1 June 2025|archive-date=8 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240608112704/https://www.ndtv.com/india-news/revanth-reddy-to-take-oath-as-telangana-chief-minister-today-sonia-gandhi-rahul-gandhi-to-attend-4640509|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[त्रिपुरा]]'''
{{small|([[त्रिपुराचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[माणिक साहा]]
|[[चित्र:Manik Saha Official Portrait 2023.jpg|100x100अंश]]
|१५ मे २०२२
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2022|5|15}}
|[[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
|[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/desh-videsh/manik-saha-takes-oath-as-tripura-chief-minister-msr-87-2929110/|title=माणिक साहा यांनी घेतली त्रिपुराच्या मुख्यमंत्रीपदाची शपथ|website=Loksatta|language=mr|access-date=2022-07-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[उत्तर प्रदेश]]'''
{{small|([[उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[योगी आदित्यनाथ]]
|[[चित्र:The Uttar Pradesh Chief Minister, Shri Yogi Adityanath meeting the President, Shri Ram Nath Kovind, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on February 10, 2018 (cropped).jpg|100x100अंश]]
|१९ मार्च २०१७
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2017|3|19}}
|[[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
|[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;&quot;[http://www.thehindu.com/elections/uttar-pradesh-2017/live-yogi-adityanath-swearing-in-in-uttar-pradesh/article17531393.ece Yogi Adityanath takes oath as Uttar Pradesh Chief Minister] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170319163232/http://www.thehindu.com/elections/uttar-pradesh-2017/live-yogi-adityanath-swearing-in-in-uttar-pradesh/article17531393.ece|date=19 March 2017}}&quot;. ''द हिंदू''. 19 March 2017.&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[उत्तराखंड]]'''
{{small|([[उत्तराखंडचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[पुष्कर सिंग धामी]]
|[[चित्र:Pushkar_Dhami.jpg|95x95अंश]]
|४ जुलै २०२१
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2021|07|04}}
|[[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
|[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cities/dehradun-news/pushkar-singh-dhami-takes-oath-as-eleventh-chief-minister-of-uttarakhand-101625397374954.html|title=Pushkar Singh Dhami takes oath as eleventh chief minister of Uttarakhand|date=4 July 2021|website=Hindustan Times|language=en|access-date=4 July 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[पश्चिम बंगाल]]'''
{{small|([[पश्चिम बंगालचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[शुभेंदु अधिकारी]]
|[[चित्र:Shri Suvendu Adhikari, CM of West Bengal (cropped).jpg|95x95अंश]]
|९ मे २०१६
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2026|5|9}}
|[[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
|[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
|
|-
|}

{{notelist}}

==हे सुद्धा पहा==
*[[विद्यमान भारतीय उपमुख्यमंत्र्यांची यादी]]
*[[विद्यमान भारतीय राज्यपालांची यादी]]
*[[भारताच्या राष्ट्रपतींची यादी]]
*[[भारताच्या उपराष्ट्रपतींची यादी]]
*[[भारताच्या पंतप्रधानांची यादी]]
*[[भारताच्या राज्ये आणि प्रदेशांच्या राजधानीची शहरे]]

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

{{विद्यमान भारतीय मुख्यमंत्री}}
[[वर्ग:भारतामधील राज्यांचे मुख्यमंत्री|*]]
[[वर्ग:याद्या]]</text>
      <sha1>iq3sxppvvtzax3halvwrukwnvii06py</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692857</id>
      <parentid>2692854</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T09:00:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <origin>2692857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43472" sha1="pu9poqlkaxf2a11egkbkg5b92j0c1mc" xml:space="preserve">[[चित्र:State-_and_union_territory-level_parties.svg|अल्ट=|इवलेसे|300x300अंश|भारतातील सध्याचे सत्ताधारी पक्ष{{legend|#ff9933|[[भारतीय जनता पक्ष|भा.ज.प.]] (१७)}}{{legend|#ffc969|[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी|भा.ज.प. सोबत आघाडी]] (५)}}{{legend|#00bfff|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] (४)}}{{Legend|#00ebff|[[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी|इंडिया आघाडी]] (३)}}{{legend|#ff0001|इतर पक्ष ([[झोरम पीपल्स मूव्हमेंट|झेड.पी.एम.]], [[आम आदमी पक्ष|आप]]) (१)}}{{legend|#000000|[[राष्ट्रपती राजवट]] (०)}}{{legend|#808080|[[केंद्रशासित प्रदेश|विधिमंडळ नाही]] (५)}}]]

भारतामध्ये [[भारताची राज्ये आणि प्रदेश|२८ राज्ये]] व ३ [[केंद्रशासित प्रदेश]] ([[दिल्ली]], [[पुडुचेरी]] आणि [[जम्मू आणि काश्मीर (केंद्रशासित प्रदेश)|जम्मू आणि काश्मीर]]) ह्यामध्ये विधानसभा आहे. [[भारताच्या राज्ये आणि प्रदेशांच्या राजधानीची शहरे|या राज्यामध्ये]] स्वतंत्र प्रशासन असून [[मुख्यमंत्री]] हे त्या मंत्रीमंडळाचे प्रमुख आहे. [[भारताचे संविधान|भारतीय राज्यघटनेनुसार]], राज्यस्तरावर [[राज्यपाल]] हे राज्यप्रमुख असून त्यांचे अधिकार औपचारिक स्वरूपाचे असतात, परंतु वास्तविक कार्यकारी अधिकार मुख्यमंत्र्यांकडे असतात. राज्य सरकारच्या दैनंदिन कामकाजाची जबाबदारी मुख्यमंत्री व त्याच्या मंत्रीमंडळावर असते. राज्याच्या [[विधानसभा]] निवडणुकांचे निकाल लागल्यानंतर सर्वाधिक जागा मिळालेल्या राजकीय पक्षाला/युतीला सरकार बनवण्यासाठी राज्यपाल आमंत्रित करतात. हा सत्ताधारी पक्ष आपला मुख्यमंत्रीपदाचा उमेदवार जाहीर करतो. विधानसभेत बहुमत सिद्ध करणाऱ्या उमेदवाराला मुख्यमंत्री बनता येते. विधानसभेचा कार्यकाळ साधारणपणे ५ वर्षांचा असतो. हा उमेदवार [[विधिमंडळ|विधीमंडळाचा]] (विधानसभेचा किंवा जर राज्यात [[विधान परिषद]] असेल तर विधान परिषदेचा) सदस्य असणे बंधनकारक आहे, आणि जर नसेल तर ६ महिन्यात असे सदस्यत्व मिळवणे आवश्यक आहे.

==विद्यमान मुख्यमंत्री==
भारतातील राज्यांचे विद्यमान मुख्यमंत्र्याची यादी खाली दिली आहे. जुलै २०२६ रोजी [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे]] सर्वाधिक असे १७ मुख्यंत्री आहेत, त्यानंतर [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काॅंग्रेसचे]] ४ मुख्यमंत्री आहेत. ३१ विद्यमान मुख्यमंत्र्यांपैकी [[रेखा गुप्ता]] (दिल्ली) या एकमेव महिला आहे. मार्च २०१८ पासून पदस्थ असलेले नागालॅंडचे [[नेफिउ रिओ]] हे सध्या सर्वाधिक काळ विद्यमान आहे ({{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2018|3|8}}). विद्यमान मुख्यमंत्र्यांमध्ये अरुणाचल प्रदेशचे [[पेमा खांडू]] (वय {{देवनागरी|{{वय|1979|8|21}}}}) हे सर्वात कमी वयाचे तर मिझोरमचे मुख्यमंत्री [[लालदुहोमा]] (वय {{देवनागरी|{{वय|1949|2|22}}}}) सर्वात वयस्कर आहे. 

=== यादी ===
{| class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;width:75em&quot;
!पक्षांसाठी रंगाची खूण
|-
|{{colbegin|colwidth=23em}}
{{legend|{{आम आदमी पार्टी/meta/color}}|[[आम आदमी पक्ष]]|outline=#000000}}
{{legend|yellow|[[अखिल भारतीय एन.आर. काँग्रेस]]|outline=#000000}}
{{legend|greenyellow|[[तृणमुल काँग्रेस]]|outline=#000000}}
{{legend|{{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}|[[भारतीय जनता पक्ष]]|outline=#000000}}
{{legend|darkgreen|[[बिजू जनता दल]]|outline=#000000}}
{{legend|red|[[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)]]|outline=#000000}}
{{legend|darkred|[[द्रविड मुनेत्र कळघम]]|outline=#000000}}
{{legend|{{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]|outline=#000000}}
{{legend|indigo|[[जनता दल (संयुक्त)]]|outline=#000000}}
{{legend|limegreen|[[झारखंड मुक्ति मोर्चा]]|outline=#000000}}
{{legend|RoyalBlue|[[मिझो नॅशनल फ्रंट]]|outline=#000000}}   
{{legend|MediumVioletRed|[[नॅशनलिस्ट डेमोक्रॅटिक प्रोग्रेसिव्ह पार्टी]]|outline=#000000}}
{{legend|deeppink|[[नॅशनल पीपल्स पार्टी]]|outline=#000000}}
{{legend|{{शिवसेना/meta/color}}|[[शिवसेना]]|outline=#000000}}
{{legend|Maroon|[[सिक्कीम क्रांतीकारी मोर्चा]]|outline=#000000}}
{{legend|pink|[[तेलंगणा राष्ट्र समिती]]|outline=#000000}}
{{legend|blue|[[वाय.एस.आर. काँग्रेस पक्ष]]|outline=#000000}}
{{legend|White|रिक्त,([[राष्ट्रपती राजवट]])|outline=#000000}}
{{colend}}
|}

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%&quot;
! राज्य
'''{{small|(मागील मुख्यमंत्र्यांची यादी)}}'''
! नाव&lt;ref&gt;[https://www.india.gov.in/my-government/whos-who/chief-ministers Chief Ministers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190809151722/https://www.india.gov.in/my-government/whos-who/chief-ministers|date=9 August 2019}}. [[India.gov.in]]. Retrieved on 9 July 2019.&lt;/ref&gt;'''
! चित्र
! पदग्रहण
! कार्यकाळ
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
! colspan=&quot;2&quot; |युती/आघाडी
! संदर्भ
|-
|'''[[आंध्र प्रदेश]]'''
{{small|([[आंध्र प्रदेशचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[एन. चंद्रबाबू नायडू]]
|[[File:The portrait of CM Shri Nara Chandrababu Naidu.jpg|100x100अंश]]
|१२ जून २०२४
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2024|6|12}}
|[[तेलुगू देशम पक्ष]]
| width=4px bgcolor={{साचा:तेलुगू देशम पक्ष/meta/color}} |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| width=4px bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;&quot;[https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/jagan-mohan-reddy-takes-oath-as-andhra-pradesh-cm/articleshow/69576201.cms Jagan Mohan Reddy takes oath as Andhra Pradesh CM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190604104738/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/jagan-mohan-reddy-takes-oath-as-andhra-pradesh-cm/articleshow/69576201.cms|date=4 June 2019}}&quot;. ''The Economic Times''. Press Trust of India. 30 May 2019.&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[अरुणाचल प्रदेश]]'''
{{small|([[अरुणाचल प्रदेशचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[पेमा खांडू]]
|[[चित्र:Pema_Khandu_in_July_2016.jpg|97x97अंश]]
|१७ जुलै २०१६
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2016|7|17}}
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;&quot;[http://www.thehindu.com/news/national/Pema-Khandu-sworn-in-as-Chief-Minister-of-Arunachal-Pradesh/article14494230.ece Pema Khandu sworn in as Chief Minister of Arunachal Pradesh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190713182538/https://www.thehindu.com/news/national/Pema-Khandu-sworn-in-as-Chief-Minister-of-Arunachal-Pradesh/article14494230.ece|date=13 July 2019}}&quot;. ''द हिंदू''. 17 July 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://www.thehindu.com/news/national/other-states/BJP-forms-govt-in-Arunachal-Pradesh/article16969345.ece BJP forms govt in Arunachal Pradesh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180303125941/http://www.thehindu.com/news/national/other-states/BJP-forms-govt-in-Arunachal-Pradesh/article16969345.ece|date=3 March 2018}}&quot;. ''द हिंदू''. 31 December 2016.&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[आसाम]]'''
{{small|([[आसामचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[हिमंता बिस्वा सरमा]]
|[[File:Himanta Biswa Sarma with PM Narendra Modi Cropped.jpg|100x100px]]
|१० मे २०२१
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2021|5|10}}
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/politics/himanta-biswa-sarma-to-be-new-assam-cm-credited-as-man-behind-bjps-surge-in-north-east-9358121.html|title=Himanta Biswa Sarma to be new Assam CM; credited as man behind BJP's surge in North East-Politics News , Firstpost|date=9 May 2021|website=Firstpost|access-date=10 May 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/politics/himanta-biswa-sarma-swearing-in-live-updates-sarbananda-sonowal-bjp-assam-pm-narendra-modi-jp-nadda-3722531.html|title=Himanta Biswa Sarma Swearing-in LIVE Updates: JP Nadda to Attend Oath-Taking Ceremony|date=10 May 2021|website=www.news18.com|language=en|access-date=10 May 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[बिहार]]'''
{{small|([[बिहारचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[सम्राट चौधरी]]
|[[File:Samrat Choudhary.jpg|100x100अंश]]
|१५ एप्रिल २०२६
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2026|4|15}}
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/samrat-choudhary-to-be-bihar-chief-minister-as-nitish-kumar-resigns-after-20-years-2895995-2026-04-14|title=Samrat Choudhary to be Bihar's first BJP Chief Minister as Nitish Kumar era ends|work=India Today|accessdate=14 April 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[छत्तीसगढ]]'''
{{small|([[छत्तीसगढचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[विष्णुदेव साई]]
|[[File:Vishnudeo Sai.jpg|100x100अंश]]
|१३ डिसेंबर २०२३
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2023|12|13}}
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;&quot;[https://www.thehindu.com/elections/chhattisgarh-assembly-elections-2018/bhupesh-baghel-sworn-in-as-chief-minister-of-chhattisgarh/article25764821.ece Bhupesh Baghel sworn in as Chief Minister of Chhattisgarh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181218061436/https://www.thehindu.com/elections/chhattisgarh-assembly-elections-2018/bhupesh-baghel-sworn-in-as-chief-minister-of-chhattisgarh/article25764821.ece|date=18 December 2018}}&quot;. ''द हिंदू''. 17 December 2018.&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[दिल्ली]]''' {{efn|name=UT|दिल्ली, जम्मू आणि काश्मीर आणि पुद्दुचेरी हे अधिकृतपणे [[केंद्रशासित प्रदेश]] असले तरी ह्यामध्ये प्रत्येकी निवडून आलेली विधानसभा आणि मुख्यमंत्र्यांच्या अध्यक्षतेखाली मंत्रिमंडळ आहेत.}}
{{small|([[दिल्लीचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[रेखा गुप्ता]]
| [[File:Rekha Gupta, 9th Chief Minister of Delhi.jpg|100x100अंश]]
|२० फेब्रुवारी २०२५
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2025|2|20}}
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
| &lt;ref&gt;{{Cite news |date=2025-02-19 |title=Who is Rekha Gupta, Delhi’s new chief minister? |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-rekha-gupta-delhi-s-new-chief-minister-101739969941277.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250220053113/https://www.hindustantimes.com/india-news/who-is-rekha-gupta-delhi-s-new-chief-minister-101739969941277.html |archive-date=2025-02-20 |access-date=2025-02-20 |work=Hindustan Times |language=en-us |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rekha Gupta sworn in as Delhi Chief Minister; Becomes 4th Woman CM of national capital |url=https://ddnews.gov.in/en/rekha-gupta-sworn-in-as-delhi-chief-minister-becomes-4th-woman-cm-of-national-capital/ |access-date=2025-02-20 |website=DD News}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[गोवा]]'''
{{small|([[गोव्याचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[प्रमोद सावंत]]
|[[चित्र:The_Chief_Minister_of_Goa,_Shri_Pramod_Sawant.jpg|100x100अंश]]
|१९ मार्च २०१९
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2019|3|19}}
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;Murari Shetye. &quot;[https://timesofindia.indiatimes.com/india/goa-speaker-pramod-sawant-succeeds-parrikar-as-cm/articleshow/68473049.cms Goa speaker Pramod Sawant succeeds Parrikar as CM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190319124214/https://timesofindia.indiatimes.com/india/goa-speaker-pramod-sawant-succeeds-parrikar-as-cm/articleshow/68473049.cms|date=19 March 2019}}&quot; ''The Times of India''. 19 March 2019.&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[गुजरात]]'''
{{small|([[गुजरातचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[भूपेंद्रभाई पटेल]]
|[[चित्र:Bhupendra_PAtel_Sanskrit.jpg|100x100अंश]]
|१३ सप्टेंबर २०२१
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2021|09|13}}
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
| &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/gujarat-assembly/bhupendra-patel-meets-gujarat-governor-stakes-claim-to-form-government/article66247276.ece|title=Bhupendra Patel to be sworn in as Gujarat Chief Minister on December 12|date=10 December 2022|newspaper=[[द हिंदू]]|access-date=12 March 2024|archive-date=12 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240312154106/https://www.thehindu.com/elections/gujarat-assembly/bhupendra-patel-meets-gujarat-governor-stakes-claim-to-form-government/article66247276.ece|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[हरियाणा]]'''
{{small|([[हरियाणाचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[नायब सिंह सैनी]]
|[[चित्र:Nayab Singh Saini.jpg|100x100अंश]]
|१२ मार्च २०२४
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2024|3|12}}
| [[भारतीय जनता पक्ष]]
| bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
| &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/nayab-saini-is-next-haryana-cm-after-manohar-lal-khattar-resigns/article67942171.ece|title=Nayab Saini sworn in as Haryana CM|newspaper=[[द हिंदू]]|date=12 March 2024|access-date=12 March 2024|archive-date=12 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240312125020/https://www.thehindu.com/news/national/nayab-saini-is-next-haryana-cm-after-manohar-lal-khattar-resigns/article67942171.ece|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[हिमाचल प्रदेश]]'''
{{small|([[हिमाचल प्रदेशचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[सुखविंदर सिंह सुक्खू]]
| [[File:Sukhvinder Singh Sukhu.jpg|100x100px]]
|११ डिसेंबर २०२२
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2022|12|11}}
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| bgcolor={{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}} |
|[[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|bgcolor={{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sukhwinder Singh Sukhu to be next Himachal CM, Mukesh Agnihotiri his deputy |url=https://www.indiatoday.in/india/story/former-himachal-congress-chief-sukhwinder-sukhu-next-himachal-cm-2307628-2022-12-10 |access-date=2022-12-10 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[जम्मू आणि काश्मीर (केंद्रशासित प्रदेश)|जम्मू आणि कश्मीर]]'''{{efn|name=UT}}
{{small|([[जम्मू आणि काश्मीरचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
! [[उमर अब्दुल्ला]]
| [[File:Omar Abdullah (Cropped).jpg |100x100अंश]]
|१६ ऑक्टोबर २०२४
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2024|10|16}}
| [[जम्मू आणि काश्मीर नॅशनल कॉन्फरन्स]]
|bgcolor={{जम्मू आणि काश्मीर नॅशनल कॉन्फरन्स/meta/color}} |
|[[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|bgcolor={{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}} |
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Omar Abdullah to become new Jammu and Kashmir CM |url=https://www.india.com/news/india/omar-abdullah-to-become-new-jammu-and-kashmir-cm-7308141/ |access-date=2024-10-08 |website=www.india.com |language=en}}&lt;/ref&gt; 
|-
|'''[[झारखंड]]'''
{{small|([[झारखंडचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[हेमंत सोरेन]]
|[[चित्र:Chief_Minister_of_Jharkhand_Shri_Hemant_Soren.jpg|100x100अंश]]
|४ जुलै २०२४
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2024|07|04}}
|[[झारखंड मुक्ति मोर्चा]]
|bgcolor={{झारखंड मुक्ति मोर्चा/meta/color}} |
|[[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|bgcolor={{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Barik|first1=Satyasundar|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/hemant-soren-takes-oath-as-11th-chief-minister-of-jharkhand/article30424879.ece|title=Hemant Soren takes oath as 11th Chief Minister of Jharkhand|date=29 December 2019|newspaper=द हिंदू|access-date=29 December 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[कर्नाटक]]'''
{{small|([[कर्नाटकचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[डी.के. शिवकुमार]]
|[[File:DK Shivakumar.jpg |82x82अंश]]
|३ जून २०२६
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2026|6|3}}
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| bgcolor={{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}} |
|[[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|bgcolor={{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}} |
| 
|-
|'''[[केरळ]]'''
{{small|([[केरळचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[व्ही.डी. सतीशन]]
|[[File:VD Satheesan.jpg|96x96अंश]]
|१८ मे २०२६
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2026|5|18}}
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| bgcolor={{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}} |
|[[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|bgcolor={{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}} |
|
|-
|'''[[मध्य प्रदेश]]'''
{{small|([[मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[मोहन यादव]]
|[[File:PM attends swearing in ceremony of Mohan Yadav and his deputies at Bhopal, in Madhya Pradesh.jpg|100x100अंश]]
|१३ डिसेंबर २०२३
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2023|12|13}}
|[[भारतीय जनता पक्ष]]
| bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
| &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/mohan-yadav-sworn-in-as-chief-minister-of-madhya-pradesh/article67633496.ece|title=Mohan Yadav sworn in as Chief Minister of Madhya Pradesh|date=13 December 2023|newspaper=[[द हिंदू]]|access-date=12 March 2024|archive-date=12 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240312154109/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/mohan-yadav-sworn-in-as-chief-minister-of-madhya-pradesh/article67633496.ece|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[महाराष्ट्र]]'''
{{small|([[महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[देवेंद्र फडणवीस]]
|[[File:Devendra Fadnavis (2017).png|100x100अंश]]
|५ डिसेंबर २०२४
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2024|12|05}}
|[[भारतीय जनता पक्ष]]
| bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Devendra Fadnavis' invitation card for CM oath ceremony has special gift for his mother |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/devendra-fadnavis-invitation-card-for-cm-oath-ceremony-has-special-gift-for-his-mother/articleshow/115970707.cms |work=The Times of India |issn=0971-8257 |date=4 December 2024 |access-date=5 December 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[मणिपूर]]'''
{{small|([[मणिपूरचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
! [[युमनाम खेमचंद सिंह]]
|[[File:YumnamKhemchandSingh (cropped).webp|100x100अंश]]
|४ फेब्रुवारी २०२६
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2026|2|4}}
|[[भारतीय जनता पक्ष]]
| bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} | 
| &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.news18.com/politics/yumnam-khemchand-singh-takes-oath-as-manipur-chief-minister-as-presidents-rule-ends-9879543.html|title=Yumnam Khemchand Singh Takes Oath As Manipur Chief Minister After President's Rule Ends|work=[[News18]]|date=4 February 2026|access-date=4 February 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[मेघालय]]'''
{{small|([[मेघालयचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[कॉनराड संगमा]]
|[[चित्र:The_Chief_Minister_of_Meghalaya,_Shri_Conrad_Sangma.JPG|100x100अंश]]
|६ मार्च २०१८
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2018|3|6}}
|[[नॅशनल पीपल्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: deeppink&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;Shiv Sahay Singh. &quot;[http://www.thehindu.com/elections/meghalaya-2018/conrad-sangma-sworn-in-as-meghalaya-cm/article22940327.ece Conrad Sangma sworn-in as Meghalaya CM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180306062000/http://www.thehindu.com/elections/meghalaya-2018/conrad-sangma-sworn-in-as-meghalaya-cm/article22940327.ece|date=6 March 2018}}&quot;. ''द हिंदू''. 6 March 2018.&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[मिझोरम]]'''
{{small|([[मिझोरमचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[लालदुहोमा]]
|[[File:Lalduhawma.jpg|100x100अंश]]
|८ डिसेंबर २०२३
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2023|12|08}}
|[[झोरम पीपल्स मूव्हमेंट]]
| bgcolor=&quot;yellow&quot; |
| नाही
| 
| &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/mizoram-assembly/zoram-peoples-movement-leader-lalduhoma-sworn-in-as-mizoram-cm/article67617376.ece|title=Zoram People's Movement leader Lalduhoma sworn in as Mizoram CM|date=8 December 2023|newspaper=[[द हिंदू]]|access-date=10 December 2023|archive-date=9 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209055755/https://www.thehindu.com/elections/mizoram-assembly/zoram-peoples-movement-leader-lalduhoma-sworn-in-as-mizoram-cm/article67617376.ece|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[नागालँड]]'''
{{small|([[नागालँडचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[नेफिउ रिओ]]
|[[चित्र:NeiphiuRio.jpg|100x100अंश]]
|८ मार्च २०१८
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2018|3|8}}
|[[नॅशनलिस्ट डेमोक्रॅटिक प्रोग्रेसिव्ह पार्टी]]
| bgcolor=&quot;mediumvoiletred&quot; |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;Rahul Karmakar. &quot;[http://www.thehindu.com/news/national/other-states/neiphiu-rio-sworn-in-as-nagaland-chief-minister/article22976837.ece Neiphiu Rio takes charge as Nagaland Chief Minister again] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181218061436/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/neiphiu-rio-sworn-in-as-nagaland-chief-minister/article22976837.ece|date=18 December 2018}}&quot;. ''द हिंदू''. 8 March 2018.&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[उडिशा]]'''
{{small|([[ओडिशाचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[मोहन चरण माझी]]
|[[चित्र:Mohan Charan Majhi (2024 Image).jpg|100x100अंश]]
|१२ जून २०२४
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2024|6|12}}
|[[भारतीय जनता पक्ष]]
| bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
| [[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
| &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/mohan-charan-majhi-odisha-first-bjp-chief-minister-new-cm-firebrand-tribal-leader-2551897-2024-06-11|title=Mohan Majhi, Odisha new CM, is firebrand tribal leader who threw dal at Speaker podium|date=11 June 2024|work=[[India Today]]|access-date=11 June 2024|archive-date=11 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240611130931/https://www.indiatoday.in/india/story/mohan-charan-majhi-odisha-first-bjp-chief-minister-new-cm-firebrand-tribal-leader-2551897-2024-06-11|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[पुडुचेरी (केंद्रशासित प्रदेश)|पुडुचेरी]]'''{{efn|name=UT}}
{{small|([[पुडुचेरीचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
! [[एन. रंगास्वामी]]
|[[चित्र:N_Rangaswamy.jpg|96x96अंश]]
|७ मे २०२१
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2021|05|07}}
|[[अखिल भारतीय एन.आर. काँग्रेस]]
| bgcolor=&quot;yellow&quot; |
|[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Stalin|first1=J Sam Daniel|url=https://www.ndtv.com/india-news/puducherry-floor-test-puducherry-floor-test-today-congress-government-shaky-with-more-exits-2375732|title=Congress Loses Power In Puducherry, V Narayanasamy Resigns, Blames BJP|last2=Ghosh|first2=Deepshikha|date=22 February 2021|work=NDTV|access-date=22 February 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[पंजाब]]'''
{{small|([[पंजाबचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[भगवंत मान]]
| [[चित्र:A delegation of Aam Aadmi Party leaders, - MP (Lok Sabha), Shri Bhagwant Mann, Shri Sanjay Singh and Shri Ashutosh, calling on the Union Home Minister, Shri Rajnath Singh, in New Delhi on October 22, 2015 (cropped).jpg|100x100px]]
|१६ मार्च २०२२
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2022|03|16}}
|[[आम आदमी पक्ष]]
| bgcolor={{आम आदमी पक्ष/meta/color}} |
|[[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|bgcolor={{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/india-news/bhagwant-mann-takes-oath-as-the-chief-minister-of-punjab-in-khatkar-kalan/articleshow/90261830.cms|title=bhagwant mann : भगवंत मान झाले पंजाबचे नवे मुख्यमंत्री, शपथविधी सोहळ्याला ५० मिनिटे उशिराने पोहोचले|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2022-07-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[राजस्थान]]'''
{{small|([[राजस्थानचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[भजन लाल शर्मा]]
|[[File:Bhajan Lal Sharma.jpg|100x100अंश]]
|१५ डिसेंबर २०२३
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2023|12|15}}
|[[भारतीय जनता पक्ष]]
| bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
|[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/shorts/watch-who-is-bhajan-lal-sharma-rajasthans-new-cm/article67639338.ece|title=Who is Bajan Lal Sharma, Rajasthan's new CM|date=17 December 2023|newspaper=[[द हिंदू]]|access-date=12 March 2024|archive-date=12 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240312154107/https://www.thehindu.com/shorts/watch-who-is-bhajan-lal-sharma-rajasthans-new-cm/article67639338.ece|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[सिक्कीम]]'''
{{small|([[सिक्कीमचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[प्रेम सिंह तमांग]]
|[[चित्र:Prem_Singh_Tamang.jpg|100x100अंश]]
|२७ मे २०१९
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2019|05|27}}
|[[सिक्कीम क्रांतिकारी मोर्चा]]
| width=&quot;4px&quot; bgcolor=&quot;maroon&quot; |
|[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
| bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
| &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/sikkim-assembly/ps-golay-sworn-in-as-sikkim-chief-minister/article27259921.ece|title=P.S. Tamang sworn in as Sikkim Chief Minister|date=27 May 2019|newspaper=[[द हिंदू]]|access-date=12 March 2024|archive-date=8 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008084333/https://www.thehindu.com/elections/sikkim-assembly/ps-golay-sworn-in-as-sikkim-chief-minister/article27259921.ece|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[तमिळनाडू]]'''
{{small|([[तमिळनाडूचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[विजय (अभिनेता)|सी. जोसेफ विजय]]
|[[File:C. Joseph Vijay (cropped).jpg|100x100अंश]]
|१० मे २०२६
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2026|5|11}}
|[[तमिळगा वेट्री कळघम]]
| bgcolor={{तमिळगा वेट्री कळघम/meta/color}} |
| -
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-08 |title=Tamil Nadu Government Formation Live: Uncertainty over govt formation in TN continues as TVK awaits governor’s invite |url=https://www.indiatoday.in/elections/assembly/story/tamil-nadu-govenrment-formation-live-updates-new-cm-vijay-tvk-dmk-aiadmk-congress-bjp-governor-2908441-2026-05-08 |access-date=2026-05-09 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[तेलंगणा]]'''
{{small|([[तेलंगणाचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[अनुमुला रेवंत रेड्डी]]
|[[चित्र:Portrait of Telangana CM Revanth Reddy.png|100x100अंश]]
|७ डिसेंबर २०२३
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2023|12|07}}
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|bgcolor={{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}} |
|[[भारतीय राष्ट्रीय विकास समावेशी आघाडी]]
|bgcolor={{संयुक्त पुरोगामी आघाडी/meta/color}} |
| &lt;ref&gt;{{cite news|title=Revanth Reddy to be sworn in as Telangana chief minister tomorrow|url=https://www.ndtv.com/india-news/revanth-reddy-to-be-sworn-in-as-telangana-chief-minister-tomorrow-4640509|date=7 December 2023|work=[[NDTV]]|access-date=1 June 2025|archive-date=8 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240608112704/https://www.ndtv.com/india-news/revanth-reddy-to-take-oath-as-telangana-chief-minister-today-sonia-gandhi-rahul-gandhi-to-attend-4640509|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[त्रिपुरा]]'''
{{small|([[त्रिपुराचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[माणिक साहा]]
|[[चित्र:Manik Saha Official Portrait 2023.jpg|100x100अंश]]
|१५ मे २०२२
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2022|5|15}}
|[[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
|[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/desh-videsh/manik-saha-takes-oath-as-tripura-chief-minister-msr-87-2929110/|title=माणिक साहा यांनी घेतली त्रिपुराच्या मुख्यमंत्रीपदाची शपथ|website=Loksatta|language=mr|access-date=2022-07-06}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[उत्तर प्रदेश]]'''
{{small|([[उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[योगी आदित्यनाथ]]
|[[चित्र:The Uttar Pradesh Chief Minister, Shri Yogi Adityanath meeting the President, Shri Ram Nath Kovind, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on February 10, 2018 (cropped).jpg|100x100अंश]]
|१९ मार्च २०१७
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2017|3|19}}
|[[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
|[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;&quot;[http://www.thehindu.com/elections/uttar-pradesh-2017/live-yogi-adityanath-swearing-in-in-uttar-pradesh/article17531393.ece Yogi Adityanath takes oath as Uttar Pradesh Chief Minister] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170319163232/http://www.thehindu.com/elections/uttar-pradesh-2017/live-yogi-adityanath-swearing-in-in-uttar-pradesh/article17531393.ece|date=19 March 2017}}&quot;. ''द हिंदू''. 19 March 2017.&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[उत्तराखंड]]'''
{{small|([[उत्तराखंडचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[पुष्कर सिंग धामी]]
|[[चित्र:Pushkar_Dhami.jpg|95x95अंश]]
|४ जुलै २०२१
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2021|07|04}}
|[[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
|[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cities/dehradun-news/pushkar-singh-dhami-takes-oath-as-eleventh-chief-minister-of-uttarakhand-101625397374954.html|title=Pushkar Singh Dhami takes oath as eleventh chief minister of Uttarakhand|date=4 July 2021|website=Hindustan Times|language=en|access-date=4 July 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''[[पश्चिम बंगाल]]'''
{{small|([[पश्चिम बंगालचे मुख्यमंत्री|यादी]])}}
![[शुभेंदु अधिकारी]]
|[[चित्र:Shri Suvendu Adhikari, CM of West Bengal (cropped).jpg|95x95अंश]]
|९ मे २०१६
|{{वय वर्षे व दिवसांमध्ये|2026|5|9}}
|[[भारतीय जनता पक्ष]]
|bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
|[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]
|bgcolor={{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}} |
|
|-
|}

{{notelist}}

==हे सुद्धा पहा==
*[[विद्यमान भारतीय उपमुख्यमंत्र्यांची यादी]]
*[[विद्यमान भारतीय राज्यपालांची यादी]]
*[[भारताच्या राष्ट्रपतींची यादी]]
*[[भारताच्या उपराष्ट्रपतींची यादी]]
*[[भारताच्या पंतप्रधानांची यादी]]
*[[भारताच्या राज्ये आणि प्रदेशांच्या राजधानीची शहरे]]

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

{{विद्यमान भारतीय मुख्यमंत्री}}
[[वर्ग:भारतामधील राज्यांचे मुख्यमंत्री|*]]
[[वर्ग:याद्या]]</text>
      <sha1>pu9poqlkaxf2a11egkbkg5b92j0c1mc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>शब्दकोशांची यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161831</id>
    <revision>
      <id>2692856</id>
      <parentid>2640997</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T08:58:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2692856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27654" sha1="my3flx81xvcp5kzsufjvh6xtx56pdef" xml:space="preserve">[[Fool|अभ्यासकांना]] महत्त्वाच्या संदर्भकोशांची [[शब्दकोश|शब्दकोशांची]] यादी एकत्रित एके ठिकाणी मिळण्यासाठी ही सूची उपयुक्त आहे. यांत [[मराठी]], [[हिंदी]] मराठी उच्चार तसेच इतर भाषांतील महत्त्वाच्या शब्दकोशांची नोंद असावी.
* मराठी शब्दांचे अर्थ शोधण्यासाठी निराळी सूची [[मराठी-मराठी शब्दकोशांची सूची]] या पानावर पहा.

== जुन्या-नव्या मराठी शब्दकोशांची सूची==
* महानुभाव ग्रंथकारांनी रचलेला मध्यकालीन शब्दांचा कोश &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;मराठी शब्दरत्नाकर प्रस्तावना, ले. वा.गो.आपटे&lt;/ref&gt;
* राज्यव्यवहार कोश, इ.स. १६७५-७६ लेखनकाळ, प्रकाशन - इ.स. १८६०  &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ले.कर्नल केनडी यांचा कोश, इ.स. १८२४ - सात ते आठ हजार शब्द यात होते.मराठी भाषा शिकणाऱ्या इंग्रजांसाठी हा कोश तयार करण्यात आला होता.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* शास्त्र्यांचा मराठी-मराठी कोश, इ.स. १८२९, अलीकडच्या काळात, कोश करण्याचा अधिकार असलेल्या व्यक्तींनी तयार केलेला हा पहिला मराठी कोश म्हणता येईल असे आपटे म्हणतात.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* .महाराष्ट्र भाषेचा कोश - १८२९, सरकारच्या आज्ञेने तयार झालेला; - जगन्नाथशास्त्री क्रमवंत, बाळशास्त्री घगवे, गंगाधरशास्त्री फडके, सखारामशास्त्री जोशी, दाजीशास्त्री शुक्ल आणि परशुरामपंत गोडबोले या सहा पंडितांनी तयार केलेला आहे. त्यात मराठी शब्दांचे मराठीत अर्थ दिले आहेत. (ह्या कोशाचा उल्लेख सरस्वती शब्दकोशात आहे. पण त्यांना तो पहायला मिळाला नाही, असे कोशकारांनी नमूद केले आहे.) हा कोश ऑनलाईन उपलब्ध आहे.
* रघुनाथ नारायण अध्वारी उर्फ पंडितराज, १८६०, राज्यव्यवहार कोश
* मराठी भाषेचा नवीन कोश - रघुनाथ भास्कर गोडबोले - प्रकाशन वर्ष १८७०
* [[c:File:इंग्लिश_आणि_मराठी_कोश.pdf|इंग्लिश आणि मराठी कोश]] - श्रीकृष्ण रघुनाथ शास्त्री तळेकर, प्रकाशक - गवर्नमेन्ट सेन्ट्रल बुक डेपो, १८८५, मुंबई
* शुद्ध मराठी कोष, व्ही.आर.बापट आणि बी. व्ही. पंडित, १८९१, जगद्धितेच्‍छू, पुणे
* [[मराठी शब्दरत्नाकर]], वासुदेव गोविंद आपटे, १९२०
* विस्तारित शब्द रत्नाकर - विस्तार: ह.अ.भावे, जून १९९५ (मूळ कोशात म्हणजे मराठी शब्दरत्नाकर यामध्ये ३६७१६ शब्द होते. विस्तारित कोशात ६०५५९ मराठी शब्दांचे मराठीत अर्थ दिले आहेत.)
* [[सरस्वती शब्दकोश]] (मराठी भाषेची उत्पत्ति ह्या विषयावर एक निबंध आणि परिशिष्टे यासह), मूळ रचनाकार कै.विद्याधर वामन भिडे, पुरवणी रचनाकार ‌ डॉ.रा.शं.वाळिंबे, आवृत्ती पहिली १९३०, आवृत्ती दुसरी १९६९, पृष्ठसंख्या - २०६० च्या पेक्षा अधिक
* दाते-कर्वे यांचा महाराष्ट्र शब्दकोश, १९३२-१९३८, १ ते ७ खंड, पुरवणी खंड, पुणे, महाराष्ट्र कोशमंडळ 
* मराठी धातुकोश, वि.का.राजवाडे, १९३८, राजवाडे संशोधन मंडळ, धुळे
* मराठी व्युत्पत्ती कोष, कृ.पां.कुलकर्णी, १९४२
* तुळपुळे-फेल्डह्हाउस संपादित जुन्या मराठीचा कोश, 
* हेन्री यूलसंपादित हॉबसन-जॉबसन कोश, 
* स्पर्धा परीक्षा मराठी शब्दसंग्रह-गणेश कऱ्हाडकर;यूनिक प्रकाशन;द्वितीय आवृत्ती-2018.
* मो.रा.वाळंबे शब्दरत्न-संकलन व लेखन-गणेश कऱ्हाडकर;2019
* आदर्श मराठी शब्दकोश, प्र.न.जोशी, १९७०, विदर्भ मराठवाडा बुक कंपनी, पुणे
* वाक्यकोश (३ खंड)- वामन केशव लेले- राजहंस प्रकाशन
* मराठी भाषेचे संप्रदाय व म्हणी- वा. गो. आपटे- वरदा प्रकाशन
* विस्तारित शब्दरत्‍नाकर (आद्य संपादक- [[वामन गोपाळ आपटे]])
* कलाली-मराठी शब्दकोश - डॉ.रामदास चवरे, यशोदीप पब्लिकेशन्स, पुणे ३०
* शालेय मराठी शब्दकोश - संपादक वसंत आबाजी डहाके, गिरीश पतके, प्रकाशक - राज्य मराठी विकास संस्था

==द्वैभाषिक कोश==
* [[हेमाद्रि पंडित|हेमाद्रि पंडिता]]&lt;nowiki/&gt;चा कोश, शके ११६० &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;मराठी शब्दरत्नाकर, वासुदेव गोविंद आपटे, १९२२;&lt;/ref&gt;
* संस्कृत-मराठी कोश- [[वामन शिवराम आपटे]]
* संस्कृत-इंग्रजी कोश- मोलियर-मोलियर-विल्यम्स
* Tha Practical Sanskrit-English Dictionary (संस्कृत-इंग्रजी कोश ३ खंड)- [[आद्य संपादक-वामन शिवराम आपटे]]
* गीर्वाणलघुकोश (संस्कृत-मराठी कोश)- [[जनार्दन विनायक ओक]]
* फारशी मराठी कोश - माधव त्रिंबक पटवर्धन 
* मोनिअर-विल्यम्स आणि आपटे ह्यांचे संस्कृत-इंग्रजी कोश,
* चतुर्वेदीसंपादित हिंदी-इंग्रजी कोष
* वामन शिवराम आपटे - संस्कृत इंग्रजी कोश
* जनार्दन विनायक ओक - गीर्वाण लघुकोश
* नारायण तम्माजी कातगडे ऊर्फ श्री.पुंडलिक - हिंदी मराठी कोश
* [[iarchive:a-comprehensive-english-hindi-dictionary-of-governement-and-educational-words-an|A Comprehensive English Hindi Dictionary Of Governement And Educational Words And Phrases]] -  Dr. Raghu Vira - इंटरनेटवर उपलब्ध
* [[iarchive:in.ernet.dli.2015.403192/page/n5/mode/2up|भारतीय आंग्ल पारिभाषिक कोश]] - खंड पंचविसावा, डॉ.रघु वीर (इंटरनेटवर उपलब्ध), प्रकाशन १९५१
* हिंदी-मराठी शब्दकोश - [http://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages अधिक माहितीसाठी पहा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230325051656/https://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages |date=2023-03-25 }} 
* मराठी - बांगला शब्दकोश, डॉ. अपर्णा झा, (फेब्रुवारी २०२५) या शब्दकोशाला प्रा. [[ना.गो. कालेलकर|ना. गो. कालेलकर]] पुरस्कार प्राप्त झाला आहे. 

== त्रि-भाषा कोश ==
* (इंग्लिश-संस्कृत-हिंदी) [[iarchive:bdrc-W1KG14782/bdrc-W1KG14782-100/|An exhaustive english-sanskrit-hindi dictionary]]
* Marathi-Hindi-English dictionary: [http://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages अधिक माहितीसाठी पहा.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230325051656/https://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages |date=2023-03-25 }}
* Hindi-Marathi-English dictionary - [http://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages अधिक माहितीसाठी पहा.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230325051656/https://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages |date=2023-03-25 }}

== चौदा भाषा कोश ==
भारतीय भाषा कोश - [http://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages अधिक माहितीसाठी पहा.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230325051656/https://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages |date=2023-03-25 }}

== पंधरा भाषा कोश ==
* तत्सम शब्द कोश - [http://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages अधिक माहितीसाठी पहा.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230325051656/https://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages |date=2023-03-25 }}

==इंग्रजी भाषेतील शब्दांचे मराठीत अर्थ/इतर माहिती==
* मराठी-इंग्रजी शब्दकोश- मोल्सवर्थ-कॅन्डी
* इंग्रजी-मराठी शब्दकोश- थॉमस कॅन्डी
* मराठी इंग्रजी शब्दकोश, १८१०, -[[विल्यम कॅरे|विल्यम एडमण्ड कॅरे]] - श्रीरामपूर मिशनरी प्रेस
* कॅन्डी-मोल्सवर्थ यांचा इंग्रजी-मराठी शब्दकोश, १८३१
* सुबोध मराठी-इंग्रजी शब्दकोश- कृ. भा. वीरकर- अनमोल प्रकाशन
* मराठी- इंग्रजी शब्दकोश- ह. अ. भावे- वरदा बुक्स
* इंग्रजी-मराठी शब्दकोश- र. वा. धोंगडे- ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेस
* नवनीत [[वर्ग:मराठी लेखक]] ॲडव्हान्स्ड डिक्शनरी- सुधाकर प्रभुदेसाई- नवनीत प्रकाशन
* ए कॉम्प्रिहेन्सिव्ह डिक्शनरी, इंग्लिश अँड मराठी- बाबा पद्मनजी- एज्युकेशन सोसायटी प्रेस
* Ranade N.B. 1916, The 20th Century English Marathi Dictionary Bombay, Western India Publishing Co.
* New Approach Dictonary Of Living English- (इंग्रजी- इंग्रजी- मराठी शब्दकोश) संपादक - एस.व्ही. सोहोनी
* मॅक्सीन बर्न्स्टसन कृत A Basic Marathi-English Dictionary
* श्रीधर गणेश वझे कृत The Aryabhushan School Dictionary, Marathi-English
* Collins Cobuild Pocket English-English-Marathi Dictionary
* नीलकंठ बाबाजी रानडे कृत रानडे English-Marathi Dictionary
* मराठी-इंग्रजी शब्दकोश- [[मा.का. देशपांडे]] - परचुरे प्रकाशन
* इंग्रजी शब्दोच्चार-कोश- [[मा.का. देशपांडे]]
* [[iarchive:dli.ernet.544202/page/n3/mode/2up|आंग्ल भारतीय प्रशासन शब्द-कोश]] - (इंटरनेटवर उपलब्ध) [[:en:Raghu_Vira|डॉ.रघु वीर]] (इंग्रजी विकिपीडिया)
* [[iarchive:in.ernet.dli.2015.120472/page/n3/mode/2up|Elementary English Indian Dictionary Of Scientific]] - डॉ.रघु वीर (इंटरनेटवर उपलब्ध)

==पारिभाषिक शब्दकोश==
* महाराष्ट्र  शासनाच्या भाषा संचालनालयाने निर्माण केलेल्या ३५ पारिभाषिक शब्दकोशांतील २,६७,००० शब्द असलेला संजय भगत यांचा www.marathibhasha.org  संगणकीय (online)  कोश : [http://marathibhasha.org] .
===महाराष्ट्र सरकारच्या भाषा संचलनालयाचे परिभाषा कोश===
* औषधशास्त्र परिभाषा कोश
* कृषिशास्त्र परिभाषा कोश
* गणितशास्त्र परिभाषा कोश
* ग्रंथालयशास्त्र परिभाषा कोश
* धातुशास्त्र परिभाषा कोश
* न्यायवैद्यक व विषशास्त्र परिभाषा कोश
* न्याय व्यवहार कोश
* पदनाम कोश
* प्रशासन वाक्प्रयोग
* भाषाविज्ञान व वाङ्मयविद्या परिभाषा कोश
* भूगोलशास्त्र परिभाषा कोश
* भौतिकशास्त्र परिभाषा कोश
* मानसशास्त्र परिभाषा कोश
* यंत्र अभियांत्रिकी परिभाषा कोश
* रसायनशास्त्र परिभाषा कोश
* वाणिज्यशास्त्र परिभाषा कोश
* विकृतिशास्त्र पारिभाषिक शब्दावली
* विद्युत अभियांत्रिकी परिभाषा कोश
* वृत्तपत्र विद्या परिभाषा कोश
* वैज्ञानिक पारिभाषिक संज्ञा (गणितशास्त्र, वास्तवशास्त्र, रसायनशास्त्र)
* वैज्ञानिक पारिभाषिक संज्ञा (वनस्पतिशास्त्र)
* व्यवसाय व्यवस्थापन परिभाषा कोश
* शारीर परिभाषा कोश
* शिक्षणशास्त्र परिभाषा कोश
* संख्याशास्त्र परिभाषा कोश
* साहित्य समीक्षा परिभाषा कोश
*पारमार्थिक शब्दकोश

==मराठी-इंग्रजी पारिभाषिक शब्दकोश==
* भौतिकशास्त्र पारिभाषिक शब्दावली- भाषा संचालनालय

==खासगी प्रकाशन संस्थांनी प्रकाशित केलेले कोश. कोशाचे नाव, संपादक, प्रकाशक या क्रमाने==
*  अर्थशास्त्र शब्दकोश- वि. ज. गोडबोले, डायमंड पब्लिकेशन्स
*  इकॉनॉमिक्स डिक्शनरी (संपादकाचे नाव उपलब्ध नाही), प्रगती बुक्स
*  कम्प्युटर डिक्शनरी (संपादकाचे नाव उपलब्ध नाही), प्रगती बुक्स
*  कॉमर्स डिक्शनरी- जोशी, परदेशी प्रगती बुक्स
*  ग्रंथालयशास्त्र शब्दकोश- सुजाता कोण्णूर, डायमंड पब्लिकेशन्स
*  टेक्निकल डिक्शनरी (संपादकाचे नाव उपलब्ध नाही), प्रगती बुक्स
* भौगोलिक शब्दकोश- र. भा. नाईक, वरदा प्रकाशन
*  मानसशास्त्र शब्दकोश- मुकुंद इनामदार, डायमंड पब्लिकेशन्स
*  मेडिकल डिक्शनरी (संपादकाचे नाव उपलब्ध नाही), प्रगती बुक्स
*  लॉ डिक्शनरी (संपादकाचे नाव उपलब्ध नाही), प्रगती बुक्स
*  शिक्षणशास्त्र शब्दकोश- बेनझीर तांबोळी, डायमंड पब्लिकेशन्स
*  सायन्स डिक्शनरी- विकास जोशी, प्रगती बुक्स
*  शास्त्रीय परिभाषा कोश - दाते कर्वे वरदा प्रकाशन (पुनर्मुद्रण )
*पारमार्थिक शब्दकोश - डॉ. अनुराधा कुलकर्णी, मल्टिव्हरसिटी प्रकाशन
*संख्या-संकेत कोश - संपादक श्रीधर शामराव हणमंते (प्रसाद प्रकाशन पुणे

==शेती परिभाषा कोश==
महादेवशास्त्री जोशी - शेतीविषक शब्दांचा कोश
गावशेजारील जमीन

==ग्रंथांत वापरलेल्या कठीण शब्दांचा कोश==
* ज्ञानेश्वरी - ज्ञानेश्वरीतील शब्दांचा कोश - वेलिंगकर
* ज्ञानेश्वरी विषयक कोश - संपादक डॉ.अशोक कामत, गुरुकुल प्रतिष्ठान, २००५: यामध्ये ज्ञानेश्वरीतील शब्दार्थ-सूची, विषय-सूची, ओव्यांची वर्णानुक्रमणिका आणि गीतेच्या श्लोकांची पादसूची आहे.
* दासबोध - दासबोधातील शब्दांचा कोश - महादेवशास्त्री जोशी 
* गाथा - तुकारामाच्या गाथेतील शब्दांचा कोश - महादेवशास्त्री जोशी 
* श्रीसमर्थ रामदास वाङ्मय शब्दार्थ संदर्भ कोश ([[मु.श्री. कानडे]])
 
==इतर भाषा ==
==मराठी-जर्मन शब्दकोश==
* अविनाश बिनीवाले यांचा व्यवहारोपयोगी मराठी-जर्मन शब्दकोश

==इतर==
* अर्वाचीन चरित्र कोश ([[सिद्धेश्वरशास्त्री चित्राव]])
* पाच हजार आदर्श सुविचार कोश (डॉ. [[व.दि. कुलकर्णी]])
* ज्योतिष महाशब्दकोश (प्र.द. मराठे)
* पुस्तक : कोश आणि सूची वाड्मय : स्वरूप आणि साध्य
* प्राचीन चरित्र कोश ([[सिद्धेश्वरशास्त्री चित्राव]])
* भारतीय व्यवहार कोश (विश्वनाथ दिनकर नरवणे)- प्रकाशक - मेहता पब्लिकेशन हाऊस १२१६ सदाशिव पेठ पुणे ३०, प्रथम आवृत्ती १९६१, द्वितीय आवृत्ती १९८५, विशेष - सोळा भारतीय भाषांचा एकत्रित कोश , पं. जवाहरलाल नेहरू आणि राजेंद्र प्रसाद यांचे अभिप्राय.
* भारतीय संस्कृती कोश ([[महादेवशास्त्री जोशी]])
* भारतीय प्राचीन ऐतिहासिक कोश
# लेखक- रघुनाथ भास्कर गोडबोले  आवृत्त्ती- १८७६
# वैशिष्ट्ये - जुळणी करताना अरबी व फारशी भाषेचे शब्द  यात अगदी न येऊ देऊन लिहिण्याविषयी अतिशय सावधपणा ठेवला आहे . ७ वर्षे मेहनत घेऊन हा कोश तयार केला आहे . 
* प्राचीन भारतीय स्थल कोश, प्रथम खंड -लेखक- सिद्धेश्वरशास्त्री चित्राव, प्रकाशक - भारतीय चरित्र कोश मंडळ आवृत्त्ती -१९६९  वैशिष्ट्ये- पानशेतच्या पुरात हस्तलिखित वाहून गेले परंतु लेखकाने पुनर्लेखन केले . (पुरस्कार - भारत सरकारकडून , गृहमंत्री-यशवंतराव चव्हाण यांचेकडून) 
* मध्ययुगीन चरित्र कोश ([[सिद्धेश्वरशास्त्री चित्राव]])
* मराठी वाङ्मय कोश भाग १ ते ५.
* म्हणींचा कोश (विश्वनाथ दिनकर नरवणे)
* संक्षिप्त मराठी वाङ्मय कोश, वाङ्मयीन संज्ञा आणि संकल्पना कोश (वसंत आबाजी डहाके)
* मराठी विश्वकोश (आद्य संपादक - [[लक्ष्मणराव जोशी]])
* व्युत्पत्ति प्रदीप (गो.शं. बापट)
* संख्या संकेत कोश (श्रीधर श्यामराव हणमंते)
* केतकरांचा मराठी ज्ञानकोश ([[श्रीधर व्यंकटेश केतकर]])
* इंग्रजी-मराठी स्थापत्य-शिल्प-कोश सचित्र- [[रा.वि.मराठे]] , महाराष्ट्र राज्य साहित्य व‌ संस्कृती मंडळ, १९६५
* इंग्रजी-मराठी पुरातत्त्व कोश सचित्र - [[रा.वि.मराठे]] , मंजिरी श्री मराठे, १९८३
* कला व वास्तुशिल्प शब्दकोश (इंग्रजी-मराठी) - [[चेतन शंकर साळी]], इंटेलेक्चुअल बुक ब्युरो, भोपाळ
* पुरातत्त्व शब्दकोश (इंग्रजी-मराठी) - [[चेतन शंकर साळी]], इंटेलेक्चुअल बुक ब्युरो, भोपाळ
* मानववंशशास्त्र शब्दकोश (इंग्रजी-मराठी) - [[चेतन शंकर साळी]], इंटेलेक्चुअल बुक ब्युरो, भोपाळ
* पारमार्थिक शब्दकोश - डॉ.अनुराधा कुलकर्णी, संपादक - डॉ.विजय भटकर, मल्टिव्हरसिटी प्रकाशन

==बाह्य दुवे ==
[http://www.transliteral.org/dictionary/ परिभाषा आणि इतर शब्दकोश]

[[वर्ग: मराठी शब्दकोश]]
[[वर्ग: भाषा]]
[[वर्ग:मराठी भाषेतील ज्ञानकोश]]
[[वर्ग:भाषाभ्यास]]
[[वर्ग:शब्दकोश]]
[[वर्ग:भाषाशास्त्र]]
[[वर्ग:भाषा संकेत]]
[[वर्ग:भाषांतर]]
[[वर्ग:विज्ञान]]
[[वर्ग:याद्या]]

https://rmvs.marathi.gov.in/books {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200630014852/https://rmvs.marathi.gov.in/books |date=2020-06-30 }}

== संदर्भ ==</text>
      <sha1>my3flx81xvcp5kzsufjvh6xtx56pdef</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692858</id>
      <parentid>2692856</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T09:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2692858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27722" sha1="8kiuzppewvso7d0hqpwva3b1u4k4191" xml:space="preserve">[[Fool|अभ्यासकांना]] महत्त्वाच्या संदर्भकोशांची [[शब्दकोश|शब्दकोशांची]] यादी एकत्रित एके ठिकाणी मिळण्यासाठी ही सूची उपयुक्त आहे. यांत [[मराठी]], [[हिंदी]] मराठी उच्चार तसेच इतर भाषांतील महत्त्वाच्या शब्दकोशांची नोंद असावी.
* मराठी शब्दांचे अर्थ शोधण्यासाठी निराळी सूची [[मराठी-मराठी शब्दकोशांची सूची]] या पानावर पहा.

== जुन्या-नव्या मराठी शब्दकोशांची सूची==
* महानुभाव ग्रंथकारांनी रचलेला मध्यकालीन शब्दांचा कोश &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;मराठी शब्दरत्नाकर प्रस्तावना, ले. वा.गो.आपटे&lt;/ref&gt;
* राज्यव्यवहार कोश, इ.स. १६७५-७६ लेखनकाळ, प्रकाशन - इ.स. १८६०  &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* ले.कर्नल केनडी यांचा कोश, इ.स. १८२४ - सात ते आठ हजार शब्द यात होते.मराठी भाषा शिकणाऱ्या इंग्रजांसाठी हा कोश तयार करण्यात आला होता.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* शास्त्र्यांचा मराठी-मराठी कोश, इ.स. १८२९, अलीकडच्या काळात, कोश करण्याचा अधिकार असलेल्या व्यक्तींनी तयार केलेला हा पहिला मराठी कोश म्हणता येईल असे आपटे म्हणतात.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* .महाराष्ट्र भाषेचा कोश - १८२९, सरकारच्या आज्ञेने तयार झालेला; - जगन्नाथशास्त्री क्रमवंत, बाळशास्त्री घगवे, गंगाधरशास्त्री फडके, सखारामशास्त्री जोशी, दाजीशास्त्री शुक्ल आणि परशुरामपंत गोडबोले या सहा पंडितांनी तयार केलेला आहे. त्यात मराठी शब्दांचे मराठीत अर्थ दिले आहेत. (ह्या कोशाचा उल्लेख सरस्वती शब्दकोशात आहे. पण त्यांना तो पहायला मिळाला नाही, असे कोशकारांनी नमूद केले आहे.) हा कोश ऑनलाईन उपलब्ध आहे.
* रघुनाथ नारायण अध्वारी उर्फ पंडितराज, १८६०, राज्यव्यवहार कोश
* मराठी भाषेचा नवीन कोश - रघुनाथ भास्कर गोडबोले - प्रकाशन वर्ष १८७०
* [[c:File:इंग्लिश_आणि_मराठी_कोश.pdf|इंग्लिश आणि मराठी कोश]] (ऑनलाइन वाचनासाठी उपलब्ध) - श्रीकृष्ण रघुनाथ शास्त्री तळेकर, प्रकाशक - गवर्नमेन्ट सेन्ट्रल बुक डेपो, १८८५, मुंबई
* शुद्ध मराठी कोष, व्ही.आर.बापट आणि बी. व्ही. पंडित, १८९१, जगद्धितेच्‍छू, पुणे
* [[मराठी शब्दरत्नाकर]], वासुदेव गोविंद आपटे, १९२०
* विस्तारित शब्द रत्नाकर - विस्तार: ह.अ.भावे, जून १९९५ (मूळ कोशात म्हणजे मराठी शब्दरत्नाकर यामध्ये ३६७१६ शब्द होते. विस्तारित कोशात ६०५५९ मराठी शब्दांचे मराठीत अर्थ दिले आहेत.)
* [[सरस्वती शब्दकोश]] (मराठी भाषेची उत्पत्ति ह्या विषयावर एक निबंध आणि परिशिष्टे यासह), मूळ रचनाकार कै.विद्याधर वामन भिडे, पुरवणी रचनाकार ‌ डॉ.रा.शं.वाळिंबे, आवृत्ती पहिली १९३०, आवृत्ती दुसरी १९६९, पृष्ठसंख्या - २०६० च्या पेक्षा अधिक
* दाते-कर्वे यांचा महाराष्ट्र शब्दकोश, १९३२-१९३८, १ ते ७ खंड, पुरवणी खंड, पुणे, महाराष्ट्र कोशमंडळ 
* मराठी धातुकोश, वि.का.राजवाडे, १९३८, राजवाडे संशोधन मंडळ, धुळे
* मराठी व्युत्पत्ती कोष, कृ.पां.कुलकर्णी, १९४२
* तुळपुळे-फेल्डह्हाउस संपादित जुन्या मराठीचा कोश, 
* हेन्री यूलसंपादित हॉबसन-जॉबसन कोश, 
* स्पर्धा परीक्षा मराठी शब्दसंग्रह-गणेश कऱ्हाडकर;यूनिक प्रकाशन;द्वितीय आवृत्ती-2018.
* मो.रा.वाळंबे शब्दरत्न-संकलन व लेखन-गणेश कऱ्हाडकर;2019
* आदर्श मराठी शब्दकोश, प्र.न.जोशी, १९७०, विदर्भ मराठवाडा बुक कंपनी, पुणे
* वाक्यकोश (३ खंड)- वामन केशव लेले- राजहंस प्रकाशन
* मराठी भाषेचे संप्रदाय व म्हणी- वा. गो. आपटे- वरदा प्रकाशन
* विस्तारित शब्दरत्‍नाकर (आद्य संपादक- [[वामन गोपाळ आपटे]])
* कलाली-मराठी शब्दकोश - डॉ.रामदास चवरे, यशोदीप पब्लिकेशन्स, पुणे ३०
* शालेय मराठी शब्दकोश - संपादक वसंत आबाजी डहाके, गिरीश पतके, प्रकाशक - राज्य मराठी विकास संस्था

==द्वैभाषिक कोश==
* [[हेमाद्रि पंडित|हेमाद्रि पंडिता]]&lt;nowiki/&gt;चा कोश, शके ११६० &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;मराठी शब्दरत्नाकर, वासुदेव गोविंद आपटे, १९२२;&lt;/ref&gt;
* संस्कृत-मराठी कोश- [[वामन शिवराम आपटे]]
* संस्कृत-इंग्रजी कोश- मोलियर-मोलियर-विल्यम्स
* Tha Practical Sanskrit-English Dictionary (संस्कृत-इंग्रजी कोश ३ खंड)- [[आद्य संपादक-वामन शिवराम आपटे]]
* गीर्वाणलघुकोश (संस्कृत-मराठी कोश)- [[जनार्दन विनायक ओक]]
* फारशी मराठी कोश - माधव त्रिंबक पटवर्धन 
* मोनिअर-विल्यम्स आणि आपटे ह्यांचे संस्कृत-इंग्रजी कोश,
* चतुर्वेदीसंपादित हिंदी-इंग्रजी कोष
* वामन शिवराम आपटे - संस्कृत इंग्रजी कोश
* जनार्दन विनायक ओक - गीर्वाण लघुकोश
* नारायण तम्माजी कातगडे ऊर्फ श्री.पुंडलिक - हिंदी मराठी कोश
* [[iarchive:a-comprehensive-english-hindi-dictionary-of-governement-and-educational-words-an|A Comprehensive English Hindi Dictionary Of Governement And Educational Words And Phrases]] -  Dr. Raghu Vira - इंटरनेटवर उपलब्ध
* [[iarchive:in.ernet.dli.2015.403192/page/n5/mode/2up|भारतीय आंग्ल पारिभाषिक कोश]] - खंड पंचविसावा, डॉ.रघु वीर (इंटरनेटवर उपलब्ध), प्रकाशन १९५१
* हिंदी-मराठी शब्दकोश - [http://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages अधिक माहितीसाठी पहा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230325051656/https://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages |date=2023-03-25 }} 
* मराठी - बांगला शब्दकोश, डॉ. अपर्णा झा, (फेब्रुवारी २०२५) या शब्दकोशाला प्रा. [[ना.गो. कालेलकर|ना. गो. कालेलकर]] पुरस्कार प्राप्त झाला आहे. 

== त्रि-भाषा कोश ==
* (इंग्लिश-संस्कृत-हिंदी) [[iarchive:bdrc-W1KG14782/bdrc-W1KG14782-100/|An exhaustive english-sanskrit-hindi dictionary]]
* Marathi-Hindi-English dictionary: [http://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages अधिक माहितीसाठी पहा.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230325051656/https://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages |date=2023-03-25 }}
* Hindi-Marathi-English dictionary - [http://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages अधिक माहितीसाठी पहा.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230325051656/https://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages |date=2023-03-25 }}

== चौदा भाषा कोश ==
भारतीय भाषा कोश - [http://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages अधिक माहितीसाठी पहा.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230325051656/https://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages |date=2023-03-25 }}

== पंधरा भाषा कोश ==
* तत्सम शब्द कोश - [http://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages अधिक माहितीसाठी पहा.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230325051656/https://chd.mhrd.gov.in/en/dictionaries-regional-languages |date=2023-03-25 }}

==इंग्रजी भाषेतील शब्दांचे मराठीत अर्थ/इतर माहिती==
* मराठी-इंग्रजी शब्दकोश- मोल्सवर्थ-कॅन्डी
* इंग्रजी-मराठी शब्दकोश- थॉमस कॅन्डी
* मराठी इंग्रजी शब्दकोश, १८१०, -[[विल्यम कॅरे|विल्यम एडमण्ड कॅरे]] - श्रीरामपूर मिशनरी प्रेस
* कॅन्डी-मोल्सवर्थ यांचा इंग्रजी-मराठी शब्दकोश, १८३१
* सुबोध मराठी-इंग्रजी शब्दकोश- कृ. भा. वीरकर- अनमोल प्रकाशन
* मराठी- इंग्रजी शब्दकोश- ह. अ. भावे- वरदा बुक्स
* इंग्रजी-मराठी शब्दकोश- र. वा. धोंगडे- ऑक्सफर्ड युनिव्हर्सिटी प्रेस
* नवनीत [[वर्ग:मराठी लेखक]] ॲडव्हान्स्ड डिक्शनरी- सुधाकर प्रभुदेसाई- नवनीत प्रकाशन
* ए कॉम्प्रिहेन्सिव्ह डिक्शनरी, इंग्लिश अँड मराठी- बाबा पद्मनजी- एज्युकेशन सोसायटी प्रेस
* Ranade N.B. 1916, The 20th Century English Marathi Dictionary Bombay, Western India Publishing Co.
* New Approach Dictonary Of Living English- (इंग्रजी- इंग्रजी- मराठी शब्दकोश) संपादक - एस.व्ही. सोहोनी
* मॅक्सीन बर्न्स्टसन कृत A Basic Marathi-English Dictionary
* श्रीधर गणेश वझे कृत The Aryabhushan School Dictionary, Marathi-English
* Collins Cobuild Pocket English-English-Marathi Dictionary
* नीलकंठ बाबाजी रानडे कृत रानडे English-Marathi Dictionary
* मराठी-इंग्रजी शब्दकोश- [[मा.का. देशपांडे]] - परचुरे प्रकाशन
* इंग्रजी शब्दोच्चार-कोश- [[मा.का. देशपांडे]]
* [[iarchive:dli.ernet.544202/page/n3/mode/2up|आंग्ल भारतीय प्रशासन शब्द-कोश]] - (इंटरनेटवर उपलब्ध) [[:en:Raghu_Vira|डॉ.रघु वीर]] (इंग्रजी विकिपीडिया)
* [[iarchive:in.ernet.dli.2015.120472/page/n3/mode/2up|Elementary English Indian Dictionary Of Scientific]] - डॉ.रघु वीर (इंटरनेटवर उपलब्ध)

==पारिभाषिक शब्दकोश==
* महाराष्ट्र  शासनाच्या भाषा संचालनालयाने निर्माण केलेल्या ३५ पारिभाषिक शब्दकोशांतील २,६७,००० शब्द असलेला संजय भगत यांचा www.marathibhasha.org  संगणकीय (online)  कोश : [http://marathibhasha.org] .
===महाराष्ट्र सरकारच्या भाषा संचलनालयाचे परिभाषा कोश===
* औषधशास्त्र परिभाषा कोश
* कृषिशास्त्र परिभाषा कोश
* गणितशास्त्र परिभाषा कोश
* ग्रंथालयशास्त्र परिभाषा कोश
* धातुशास्त्र परिभाषा कोश
* न्यायवैद्यक व विषशास्त्र परिभाषा कोश
* न्याय व्यवहार कोश
* पदनाम कोश
* प्रशासन वाक्प्रयोग
* भाषाविज्ञान व वाङ्मयविद्या परिभाषा कोश
* भूगोलशास्त्र परिभाषा कोश
* भौतिकशास्त्र परिभाषा कोश
* मानसशास्त्र परिभाषा कोश
* यंत्र अभियांत्रिकी परिभाषा कोश
* रसायनशास्त्र परिभाषा कोश
* वाणिज्यशास्त्र परिभाषा कोश
* विकृतिशास्त्र पारिभाषिक शब्दावली
* विद्युत अभियांत्रिकी परिभाषा कोश
* वृत्तपत्र विद्या परिभाषा कोश
* वैज्ञानिक पारिभाषिक संज्ञा (गणितशास्त्र, वास्तवशास्त्र, रसायनशास्त्र)
* वैज्ञानिक पारिभाषिक संज्ञा (वनस्पतिशास्त्र)
* व्यवसाय व्यवस्थापन परिभाषा कोश
* शारीर परिभाषा कोश
* शिक्षणशास्त्र परिभाषा कोश
* संख्याशास्त्र परिभाषा कोश
* साहित्य समीक्षा परिभाषा कोश
*पारमार्थिक शब्दकोश

==मराठी-इंग्रजी पारिभाषिक शब्दकोश==
* भौतिकशास्त्र पारिभाषिक शब्दावली- भाषा संचालनालय

==खासगी प्रकाशन संस्थांनी प्रकाशित केलेले कोश. कोशाचे नाव, संपादक, प्रकाशक या क्रमाने==
*  अर्थशास्त्र शब्दकोश- वि. ज. गोडबोले, डायमंड पब्लिकेशन्स
*  इकॉनॉमिक्स डिक्शनरी (संपादकाचे नाव उपलब्ध नाही), प्रगती बुक्स
*  कम्प्युटर डिक्शनरी (संपादकाचे नाव उपलब्ध नाही), प्रगती बुक्स
*  कॉमर्स डिक्शनरी- जोशी, परदेशी प्रगती बुक्स
*  ग्रंथालयशास्त्र शब्दकोश- सुजाता कोण्णूर, डायमंड पब्लिकेशन्स
*  टेक्निकल डिक्शनरी (संपादकाचे नाव उपलब्ध नाही), प्रगती बुक्स
* भौगोलिक शब्दकोश- र. भा. नाईक, वरदा प्रकाशन
*  मानसशास्त्र शब्दकोश- मुकुंद इनामदार, डायमंड पब्लिकेशन्स
*  मेडिकल डिक्शनरी (संपादकाचे नाव उपलब्ध नाही), प्रगती बुक्स
*  लॉ डिक्शनरी (संपादकाचे नाव उपलब्ध नाही), प्रगती बुक्स
*  शिक्षणशास्त्र शब्दकोश- बेनझीर तांबोळी, डायमंड पब्लिकेशन्स
*  सायन्स डिक्शनरी- विकास जोशी, प्रगती बुक्स
*  शास्त्रीय परिभाषा कोश - दाते कर्वे वरदा प्रकाशन (पुनर्मुद्रण )
*पारमार्थिक शब्दकोश - डॉ. अनुराधा कुलकर्णी, मल्टिव्हरसिटी प्रकाशन
*संख्या-संकेत कोश - संपादक श्रीधर शामराव हणमंते (प्रसाद प्रकाशन पुणे

==शेती परिभाषा कोश==
महादेवशास्त्री जोशी - शेतीविषक शब्दांचा कोश
गावशेजारील जमीन

==ग्रंथांत वापरलेल्या कठीण शब्दांचा कोश==
* ज्ञानेश्वरी - ज्ञानेश्वरीतील शब्दांचा कोश - वेलिंगकर
* ज्ञानेश्वरी विषयक कोश - संपादक डॉ.अशोक कामत, गुरुकुल प्रतिष्ठान, २००५: यामध्ये ज्ञानेश्वरीतील शब्दार्थ-सूची, विषय-सूची, ओव्यांची वर्णानुक्रमणिका आणि गीतेच्या श्लोकांची पादसूची आहे.
* दासबोध - दासबोधातील शब्दांचा कोश - महादेवशास्त्री जोशी 
* गाथा - तुकारामाच्या गाथेतील शब्दांचा कोश - महादेवशास्त्री जोशी 
* श्रीसमर्थ रामदास वाङ्मय शब्दार्थ संदर्भ कोश ([[मु.श्री. कानडे]])
 
==इतर भाषा ==
==मराठी-जर्मन शब्दकोश==
* अविनाश बिनीवाले यांचा व्यवहारोपयोगी मराठी-जर्मन शब्दकोश

==इतर==
* अर्वाचीन चरित्र कोश ([[सिद्धेश्वरशास्त्री चित्राव]])
* पाच हजार आदर्श सुविचार कोश (डॉ. [[व.दि. कुलकर्णी]])
* ज्योतिष महाशब्दकोश (प्र.द. मराठे)
* पुस्तक : कोश आणि सूची वाड्मय : स्वरूप आणि साध्य
* प्राचीन चरित्र कोश ([[सिद्धेश्वरशास्त्री चित्राव]])
* भारतीय व्यवहार कोश (विश्वनाथ दिनकर नरवणे)- प्रकाशक - मेहता पब्लिकेशन हाऊस १२१६ सदाशिव पेठ पुणे ३०, प्रथम आवृत्ती १९६१, द्वितीय आवृत्ती १९८५, विशेष - सोळा भारतीय भाषांचा एकत्रित कोश , पं. जवाहरलाल नेहरू आणि राजेंद्र प्रसाद यांचे अभिप्राय.
* भारतीय संस्कृती कोश ([[महादेवशास्त्री जोशी]])
* भारतीय प्राचीन ऐतिहासिक कोश
# लेखक- रघुनाथ भास्कर गोडबोले  आवृत्त्ती- १८७६
# वैशिष्ट्ये - जुळणी करताना अरबी व फारशी भाषेचे शब्द  यात अगदी न येऊ देऊन लिहिण्याविषयी अतिशय सावधपणा ठेवला आहे . ७ वर्षे मेहनत घेऊन हा कोश तयार केला आहे . 
* प्राचीन भारतीय स्थल कोश, प्रथम खंड -लेखक- सिद्धेश्वरशास्त्री चित्राव, प्रकाशक - भारतीय चरित्र कोश मंडळ आवृत्त्ती -१९६९  वैशिष्ट्ये- पानशेतच्या पुरात हस्तलिखित वाहून गेले परंतु लेखकाने पुनर्लेखन केले . (पुरस्कार - भारत सरकारकडून , गृहमंत्री-यशवंतराव चव्हाण यांचेकडून) 
* मध्ययुगीन चरित्र कोश ([[सिद्धेश्वरशास्त्री चित्राव]])
* मराठी वाङ्मय कोश भाग १ ते ५.
* म्हणींचा कोश (विश्वनाथ दिनकर नरवणे)
* संक्षिप्त मराठी वाङ्मय कोश, वाङ्मयीन संज्ञा आणि संकल्पना कोश (वसंत आबाजी डहाके)
* मराठी विश्वकोश (आद्य संपादक - [[लक्ष्मणराव जोशी]])
* व्युत्पत्ति प्रदीप (गो.शं. बापट)
* संख्या संकेत कोश (श्रीधर श्यामराव हणमंते)
* केतकरांचा मराठी ज्ञानकोश ([[श्रीधर व्यंकटेश केतकर]])
* इंग्रजी-मराठी स्थापत्य-शिल्प-कोश सचित्र- [[रा.वि.मराठे]] , महाराष्ट्र राज्य साहित्य व‌ संस्कृती मंडळ, १९६५
* इंग्रजी-मराठी पुरातत्त्व कोश सचित्र - [[रा.वि.मराठे]] , मंजिरी श्री मराठे, १९८३
* कला व वास्तुशिल्प शब्दकोश (इंग्रजी-मराठी) - [[चेतन शंकर साळी]], इंटेलेक्चुअल बुक ब्युरो, भोपाळ
* पुरातत्त्व शब्दकोश (इंग्रजी-मराठी) - [[चेतन शंकर साळी]], इंटेलेक्चुअल बुक ब्युरो, भोपाळ
* मानववंशशास्त्र शब्दकोश (इंग्रजी-मराठी) - [[चेतन शंकर साळी]], इंटेलेक्चुअल बुक ब्युरो, भोपाळ
* पारमार्थिक शब्दकोश - डॉ.अनुराधा कुलकर्णी, संपादक - डॉ.विजय भटकर, मल्टिव्हरसिटी प्रकाशन

==बाह्य दुवे ==
[http://www.transliteral.org/dictionary/ परिभाषा आणि इतर शब्दकोश]

[[वर्ग: मराठी शब्दकोश]]
[[वर्ग: भाषा]]
[[वर्ग:मराठी भाषेतील ज्ञानकोश]]
[[वर्ग:भाषाभ्यास]]
[[वर्ग:शब्दकोश]]
[[वर्ग:भाषाशास्त्र]]
[[वर्ग:भाषा संकेत]]
[[वर्ग:भाषांतर]]
[[वर्ग:विज्ञान]]
[[वर्ग:याद्या]]

https://rmvs.marathi.gov.in/books {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200630014852/https://rmvs.marathi.gov.in/books |date=2020-06-30 }}

== संदर्भ ==</text>
      <sha1>8kiuzppewvso7d0hqpwva3b1u4k4191</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आगरी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>166773</id>
    <revision>
      <id>2692729</id>
      <parentid>2690270</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T12:12:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38366-99</username>
        <id>184955</id>
      </contributor>
      <origin>2692729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42291" sha1="qn1iycjvynzke7p84i2t6sgn7autudw" xml:space="preserve">[[चित्र:Agrees, or Salt Cultivators of Salsette (9842277595).jpg|इवलेसे|आगरी व्यक्ती]]

'''आगरी समाज''' प्रामुख्याने उत्तर कोकणात राहणारा समाज आहे. [[पनवेल]], [[उरण]] आणि ठाणे तालुक्यातील ९५% पेक्षा जास्त गावं आगरी लोकवस्तीची आहेत. या ३ तालुक्यात सर्वात जास्त आगरी लोकसंख्या आहे. तर [[कल्याण]], [[भिवंडी]], शहापूर, अंबरनाथ, उल्हासनगर, रायगड, ठाणे, पेण, अलिबाग तालुक्यातील ८०% पेक्षा गाव आगरी लोकवस्तीची आहेत. तसेच कर्जत, वाडा, वसई, सुधागड, अंबरनाथ, कर्जत, मुरबाड, मुरुड, तळा, रोहा, म्हसळा, श्रीवर्धन, मंडणगड, दापोली, माणगाव तालुक्यात पण आगरी लोकवस्ती मोठया प्रमाणात आढळते.

[[मुंबई]], [[ठाणे]], [[रायगड]], रत्‍नागिरी, [[पालघर|पालघर]], नाशिक जिल्ह्यात आगरी समाजाची लोकसंख्या मोठी आहे.
* आगरी जात [[क्षत्रिय]] आहे. मुळात समुद्राच्या जवळ राहत असल्याने आगरी माणसांना [[मासे|मासळी]] अधिक प्रिय म्हणून ते [[खाडी]]मध्ये अथवा [[समुद्रात]] जाऊन [[मासे]] पकडतात.
मुळ सोमवंशाचे क्षत्रिय असलेला हा समाजाच्या मालकीचे भाताचे आगार, मिठाचे आगर असल्याने हा समाज आगरी म्हणून ओळखला जाऊ लागला. भातशेतीसोबतच [[गोड्या]] पाण्यात मत्स्यशेतीचाही व्यवसाय सुरू केला. [[बंगाली]] लोकांप्रमाणेच आपल्या घराजवळ आपल्याच शेतामध्ये तलाव खोदून त्या तलावात [[मत्स्यबीज]] सोडून मासळीची पैदास अनेक वर्षे आगरी माणूस करीत आहे. [[अलिबाग]] तालुक्यातील शहापूर-धेरंड या गावातील आगरी माणसे व त्यांनी निर्माण केलेले छोटे-मोठे तलाव आहेत.

वैकुंठातील शेषशायी भगवान श्रीविष्णुंपासून उत्पत्ती होऊन क्षत्रियांचा सोमवंश म्हणजे चंद्रवंश उत्पन्न झाला. ह्या चंद्र वंशात नहूष नावाचा महापराक्रमी राजा होता त्यांचा विवाह शिवशंकर आणि पार्वती माता यांची पुत्री अशोकसूंदरी यांच्याशी झाला होता.  पुण्याच्या बळावर नहुष राजानेइंद्रासन मिळवून स्वर्गाचे राज्य मिळाले होते. यांचा ययाति नावाचा पुत्र होता त्याचा विवाह शुक्राचार्य यांची कन्या देवयानी यांच्याबरोबर झाला होता पुढे शर्मिष्ठा नावाच्या राजकन्येशी देखील झाला. त्यांच्या वंशात काही पिढ्यांनंतर क्रमाने बळिंद्र नावाचा राजा होऊन गेला. राजा बळिंद्र यांचा विवाह राजपुत्री आगलिका यांच्याशी झाला व त्या राणी झाल्या मात्र बळिंद्र राजाच्या कैलासवासानंतर साम्राज्याच्या राजकीय किंवा वैयक्तिक कारणांमुळे राजपुत्र आगला यांचे कुटुंबीय  हे दक्षिण देशात मुंगी पैठण म्हणजे आजच्या महाराष्ट्रातील अहमदनगर आणि औरंगाबाद जिल्ह्यात आले, या राजपुत्र आगला यांच्या नावावरून आगरी समाजाला आगले हे नाव पडलं, हे आगले वंशज म्हणजे आताचा पालघर, नाशिक, ठाणे, रायगड, मुंबई शहर, मुंबई उपनगर, रत्‍नागिरी मध्ये राहणारे सध्याचा आगरी समाज. राजपुताना मधील जे आगरी आहेत ते आणि महाराष्ट्रातील आगरी हे भिन्न वंशिय आहेत, राजपुताना मधील आगरी हे करण ज्ञातीतील पुरुष व राजपूत स्रि पासून उत्पन्न झाले आहेत ते करणराजपुत म्हणून ओळखले जातात.           

{{बदल}}
हे क्षत्रिय राजपुत्र आगलाचे वंशज आगले क्रमाक्रमाने कोकणात आले. हा काळ रामायण आणि महाभारतापुर्विचा असावा. कोकणात आल्यावर ते यज्ञोपवित संस्कार धारण करित असत मात्र कालांतराने आधुनिक काळात त्यांनी         
यज्ञोपवित संस्कार सोडून दिले मात्र सारलांबे येथिल काही आगरी यज्ञोपवित संस्कार करतात. आगरी समाजाचे गोत्र हे कश्यप नसुन अत्री आहे. मात्र ज्यांना गोत्र माहिती नाही ते कश्यप गोत्र सांगतात.   

१३व्या शतकात सोमवंशी बिंबराजा कोकणात येण्यापुर्वी आगरी समाज मिठागरांचा व्यवसाय करत असत अगदी मौर्य आंध्रभृत्य साम्राज्याचा पुर्वीपासून आगरी समाज येथे स्थायिक आहे. तर आगरी समाजाची ६ ते ७ कुळ हे सोमवंशी बिंबराजा च्या सोबत कोकणात आले. त्यापुर्वी आगरी सैन्यात तैनात होऊन १३ शतकात कोकणात आले. आगरी समाजाचा वसाहती आवरे , पिरकोन, घारापुरी,उरण येथे होत्या. पुरी म्हणजे घारापुरी येथे त्यांची प्राचिन राजधानी होती. आजही घारापुरी येथे आगरी समाजाची वसाहत आहे तसेच उरण तालुक्यातील सारडे गावात आजही आगरी समाजातील भोईर, माळी कुटुंबिय राहतात. यांना माहिकावतीच्या बखरीत सोमवंशी क्षत्रिय तसेच महाराष्ट्रिक म्हटलं गेलं आहेत.

[[चित्र:Mumbadevi (f).jpg|इवलेसे|180x180अंश|मुंबादेवीचे देऊळ]]

महिकावतीच्या (माहिमच्या) बखरीत भोईर कुळाचा उल्लेख आला आहे, त्यांना बिंबराजांप्रमाणे महाराष्ट्रिक म्हंटले गेले आहे, तो ह्या प्रमाणे आहे, &quot;विक्रम सवंत् ११३५ बिंबदेवा सवें कुळे सोमवंस २७||&quot; त्यामध्ये मुखें इतर जात म्हणजेच सोमवंशी क्षत्रियांची मुख्य शाखा व इतर शाखा त्यामधील इतर शाखा म्हणजेच १२ खुमें ज्ञात, त्यांत कवळी , दरणे, भोईर, पड्या, माळी, घरठी, भटयारी, सांखळे, उभार, नाईते, गाण, विर ही कुळे असुन यांस गोत्रे देवनाम. तसेच ह्या कुळांपैकी कवळी, भोईर आणि माळी ह्या कुळांतील सोमवंशी क्षत्रियांचे राज्य यवनी आक्रमकांनी बुडविल्यामुळे ह्या क्षत्रियांनी  
शस्त्र सोडुन वाडीमे केचा उदिम धरिला. पुढे हेच बारा खुमें ज्ञातीतील सोमवंशी क्षत्रिय त्यांच्या मिठ, शेती, वाडी मळे पिकवण्याच्या धंद्यामुळे आगरी, कुणबी म्हणुन ओळखले जाऊ लागले व पुढे कोळी ज्ञातीशी बंधुभावाचे सबंध येऊन खाडीमध्ये मासेमारी करु लागले, हे शिलाहार साम्राज्याच्या काळाच्या पुर्वीपासून उत्तर कोकणात कुलाबा जिल्ह्यातील अंबा नदीच्या उत्तरेला आणि पाताळगंगा नदीच्या दक्षिणेस राहत अशी नोंद आहे. ज्यांच्या साम्राज्यावरचा सुर्य कधीच मावळत नाही असा ज्यांचा समज होता, अर्ध्या जगावर राज्य करणारे हे साम्राज्यवादी ब्रिटिश राजवटीत ते उरण तालुक्यातील वस्तीला आले ते सधन श्रीमंत असल्याने त्यांनी ते जमिनी क्रय केल्या, कुळ कायद्यात यांना जमिनी मिळाल्या नाहीत त्यापुर्वी ૧૭૩૦च्या सुमारास जेव्हा उरण करंजा बेटावर वर फिरंग्याचे म्हणजे पोर्तुगीजांचे राज्य होते. 

[[चित्र:Manaji_Angre_II_01.jpg|इवलेसे]]

तेव्हा मानाजी आंगरे यांनी ते अवघ्या ૨૦૦૦ सैन्य घेऊन जिंकले. तेव्हा कुणीतरी मुंबईत असलेल्या पंधरा हजार उभे सैन्य असणारे टोपीकरांना म्हणजे ब्रिटिशांना उरण करंजा मोरा जिंकण्यासाठी सांगितले. तेव्हा सातशे ते आठशे आगरी लोक आंगर्याना मिळालेली आहेत, असे एक कारण देऊन मुंबईवरून उरण जिंकायला नकार दिला, ईथे मानाजी आंग्रे आणि तत्कालीन उरणच्या आगरी लोकांचे सामर्थ्य कळतं.

(संदर्भ:- The Rise of Bombay a retrospect)


&lt;nowiki&gt;{{Map |author=&lt;/nowiki&gt;{{User:Multichill/Geographicus/cartographers|admiralty.txt|subst=}} |title= Bombay Harbour

|description={{en|A rare and extraordinary 1879 nautical chart or map of Bombay (Mumbai) Harbor, India prepared by the British Admiralty.  Offers extraordinary detail of Bombay harbor from Salsette in the north to Warsole Creek and Veshvee in the south.  The city and peninsula of Bombay are beautifully rendered to the level of individual buildings.  Notes piers, dock, lighthouses, the observatory, life boat locations, the Lunatic Asylum, the mint, and various workshops and palaces.  Miniature palm trees and fields dot the coastline. Also notes topographical features, under sea shoals, swamps, ancient ruins, and forts.  The harbor and rivers are dotted with near countless depth soundings in feet.  An inset in the lower left hand quadrant details the Fort of Bombay from Old Woman’s Island to Carnac Basin.  Shows Cornwallis’ Statues, the Arsenal, the Coal Depot, the Sepoy Lines, the Marine Battalion Lines, and the Castle.   This chart was originally published by the Admiralty in 1864 under the direction of Captain G. H. Richards, Hydrographer.  It was updated periodically until 1879 to reflect the work of R. W. Wish, R. Williams, A. L. Brown, A.W. Campbell, Colonel Laughton, and F. W. Jarad.  Represents Admiralty Chart no. 2621.}}[[चित्र:Shree Siddhivinayak Temple Mumbai.jpg|200px|right|thumb|सिद्धिविनायक मंदिर, मुंबई]]

'''श्री सिद्धिविनायक मंदिर''' हे भगवान [[गणपती|श्री गणेशाला]] समर्पित [[हिंदू]] [[मंदिर]] आहे. हे [[प्रभादेवी]], [[मुंबई]] येथे आहे. हे मूळतः मुंबई शहरातील सोमवंशी क्षत्रिय ययाती राजाच्या क्षत्रियकुळातील म्हणजेच सध्याच्या आगरी समाजातील लक्ष्मण विठू आणि देउबाई पाटील यांनी 19 नोव्हेंबर 1801 रोजी बांधले होते. हे भारतातील सर्वात श्रीमंत मंदिरांपैकी एक आहे.
मुंबई येथील परळ रेल्वे स्थानकाच्या वायव्य दिशेला
आगरी समाजाच्या नारळी पोफळीच्या बागा होत्या, 
त्याकाळी दादरच्या गोखले रोड पर्यंत समुद्र होता.

तर जे आगरी चितोडगडावरून महाराष्ट्रात, दिल्लीत, गुजरातमध्ये आले आहेत ते शिसोदिया राजपूत असुन श्रीरामाचे वंशज आहेत त्यांना सुर्यवंशी मराठा असं संबोधतात.
(https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.101309/2015.101309.Agris-A-Socio-economic-Survey_djvu.txt)

[[File:Sagargad3.jpg|thumb|Top of fort in Monsoon|centre]]

दिल्लीच्या अहिंदू बादशहाच्या राजवटीत कोकणातील सागरगडावरील एक अहिंदु सरदार बादशहाला डोईजड झाला. सागरगडाशेजारील हिंदू राजवटीवर ताबा मिळवून स्वतंत्र राज्यकारभार करू लागला. बादशहाने पाठवलेल्या सर्व सरदारांचा पराभव झाल्याने, त्याने बलाढय़ बिंबराजाला मदतीची विनंती केली. आगले लोकांची ताकद बिंबराजाकडे होती. तो मुंगीपैठणहून कोकणात निघाला. त्याचे सैन्य वाटेत नाशिक, घोटी, इगतपुरी, शहापूर, कल्याण,मुरबाड येथे राहिले. कलांमध्ये निपुण असल्यामुळे त्यांनी दगडांमध्ये शिल्पे कोरली. तेच पुढे आगरी पाथरवट म्हणून ओळखले जाऊ लागले. नंतर बिंबराजाने सैन्यानिशी कोकणात येऊन अलिबाग, आवास, सासवणे आणि सागरगडावर सरदाराचा पाडाव केला. त्याला बादशहाच्या ताब्यात दिले आणि स्वतः राज्यकारभार पाहू लागला. ह्या सोमवंशी क्षत्रिय समाजाला मुंगी पैठणहुन कोकणात आणणारा बिंबराजा म्हणजे महिबिंब ह्या महिबिंबाने शके १०६९ पासून शके ११३४ पर्यंत ६५ वर्ष राज्य केले .येथील निसर्गाने बिंबराजाला भुरळ घातली आणि त्याने मुंगीपैठणला न जाता कोकणातच राहण्याचा निर्णय घेतला. प्रजेला गावठाणे वसवून दिली आणि मिठागरे बांधून दिली. तर वाडी मळा करणाऱ्या समाजाला वाडवळ म्हणतात, त्यांचं पाचकळशी आणि चौकळशी असे भेद आहेत हा सोमवंशी क्षत्रिय समाज आगरी ज्ञाती पासून भिन्न आहे. परंतु त्यांचे मुळ एक आहे, ते सोमवंशी क्षत्रियांच्या सहस्त्रार्जुन शाखेतील आहेत.
मिठागरांत काम करणारे मीठ-आगरी म्हणून ओळखले जाऊ लागले. शेती-मळे पिकवू लागले, तर काही मत्स्य व्यवसाय करू लागले.तेथिल मुळ रहीवासी आदिवासी व कोळी लोक आगरी ह्या नव्या नावाने संबोधु लागले. अलिबाग, पेण, पनवेल, उरण, कर्जत, रोहे, जंजिरा, श्रीवर्धन, सुधागड, ठाणे इत्यादी ठिकाणी आगरी समाज पसरला आणि स्थिरावला. भौगोलिक रचनेनुसार समाजाचा व्यवसायही विभागला गेला. मात्र ह्या क्षत्रिय समाजाला महाराष्ट्रात आगरी तर महाराष्ट्राबाहेर  गुजरातमधिल अहमदाबाद ,बडोदा,जंबुसर,भडोज, सुरत,करंजगाव, गायस, वरई,संजाण, वाघळीपा, बलसाड येथे सुर्यवंशी मराठा, रजपुत, मराठा खानदेशी, आगळे, आगरी या नावाने संबोधिले जाते.
== आगऱ्यांचे प्रकार ==

बारा पाटील, चौदा पाटील, बावन्न पाटील 
एकेकाळी आगरी समाजाची वस्ती मुंबईत चार भागात विखुरली होती. मूळ आगरी लोक १४ गावांमध्ये राहत होते म्हणून त्यांना चौदा पाटील म्हणले जात असे. या चौदा गावांमध्ये मोठी [[शिवडी]], धाकटी शिवडी, [[भोईवाडा]],[[ठाकूरवाडी]], [[बामनोली]], [[नायगाव]],[[वडाळा]],[[माटुंगा]], खडा माटुंगा, [[गोवारी]] (वडाळा स्टेशन), [[शीव]] (SION), माहीम, माखाडी आणि परळ यांचा समावेश होता.
* काही आगरी स्वतःला बावन्न पाटील म्हणत असत. हे आगरी नागोठण्याहून येऊन [[डोंगरी]],[[चिंचबंदर]], [[भायखळा]], [[उमरखाडी]] भागात स्थायिक झाले.
* [[गोवंडी]], [[मानखुर्द]],[[तुर्भे]],[[गवाण]],[[माहूल]], [[चेंबूर]] भागात जे आगरी लोक राहत, तेथे त्यांची १२ गावे होती. म्हणून हे आगरी बारा पाटील नावाने ओळखले जात होते. 
आगरी माणसे प्रामुख्याने अलिबागच्या पोयनाड,चरी, पेझारी, सांबरी, फणसापूर गावातून मुंबईत आली. त्यांच्या पाठोपाठ वडखळ, [[रोहा]], कोलाड, माणगाव, आणि त्यानंतर हाशिवरे, माणकुळे – रेवस भागातून आगरी मुंबईत आले. अखेरीस [[रेवदंडा]], [[सुडकोली]], [[श्रीवर्धन]], म्हसळा भागातून आलेले आगरी बांधव मुंबई सेंट्रल परिसरात स्थायिक झाले. चेंबूरच्या आरसीएफ (राष्ट्रीय केमिकल्स अँड फर्टिलायझर्स) आणि बीएआरसी (भाभा ॲटॉमिक रिसर्च सेन्टर) प्रकल्पांमुळे आगरी समाजाची जवळपास १२ गावे उठवली गेली, त्याने समाजाचे मोठे नुकसान झाले.

आगरी बांधवांच्या गावात मधोमध [[गावदेवी|गांवदेवी /गावदेवी]] किंवा [[जरीमरी]]चे [[देऊळ]] असते. सोबत [[हनुमान]], [[राधाकृष्ण]], [[विठ्ठलरूक्मिणी|विठ्ठल - रूक्मिणी]], [[महादेव]], [[गणपती]], [[शंकर]] , दत्तगुरू यांचीही देवळे असतात. [[वाघेश्वरी]], [[बापदेव]], [[खंडोबा]], [[भैरी]], [[भवानी]], [[जोगेश्वरी]], [[सालबाई]], [[मोठयाबाया]], म्हसोबा, साती- आसरा ही समाजाची मुख्य दैवते आहेत.

== आडनावे ==

आगरी समाजामध्ये [[म्हात्रे]], भोईर, नाईक, [[अधिकारी]], तरे, केणे, [[भगत]], गावंड, [[ठाकूर]], मधवी/मढवी, मोकल, कडवे, दळवी, मोरे, कांबळे, कासार, थळे, खुणे, कडव, शिंगटे, शेंडे, मढवी, साळवी, [[घरत]], माळी, शेळके, शिंगोळे, [[पाटील]], लांगी, म्हस्कर, कडू, भोपी, भालेकर, वाजे, वारघडे, [[डिंगोरे]], [[डोंगरे]], अंदाडे, बसवंत, खारीक, कोरडे, भांडे, गोणे, कराळे, पिंगळे, संते, कडु, जोशी आडनावाची लोक जास्त आहेत.

== चरी-कोपरचा शेतकरी संप ==

विशेषतः रायगड जिल्ह्यात कृषीवलनेते म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या कै. नारायण नागू पाटील यांनी शेतकरी लढा उभारला. अलिबाग तालुक्यात चरी गावामध्ये दि.२७-१०-१९३३ रोजी परिसरातील पंचवीस गावामधील शेतकऱ्यांची सभा बोलावून नारायण नागू पाटील यांनी शेतकऱ्यांना संपाचे आव्हान केले. शेतकऱ्यांनाही वाटायचे- ‘आमचा तारणहार फक्त नारायण नागू पाटीलच!’ शेतकऱ्यांचा संप सुरू झाला. हा संप १९३९ साली मिटला.

जगाच्या पाठीवर सात वर्षे टिकलेला शेतकऱ्यांचा एकमेव यशस्वी संप म्हणजे चरी-कोपरचा शेतकरी संप होय. या संपाचे नेतृत्व नारायण नागू पाटील यांनी केले. संपाला डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर व अनंत चित्रे यांनी पाठिंबा दिला होता.

बिहारच्या नीळ पिकविणाऱ्या शेतकऱ्यांच्या चळवळीपेक्षा हा लढा मोठा आहे. बार्डोलीच्या शेतकऱ्यांच्या सत्याग्रहापेक्षाही ‘चरी-कोपर’च्या शेतकऱ्यांचा लढा मोठा होता, पण शालेय इतिहासामध्ये याची नोंद दिसत नाही, चरी-कोपरच्या आगरी शेतकऱ्यांच्या संपामुळे खोती पद्धती उद्ध्वस्त झाली. कुळकायदा अस्तित्वात आला. नारायण नागू पाटील यांच्या नेतृत्वाखाली चिरनेर परिसरात अक्कादेवीच्या जंगलात ‘जंगल सत्याग्रह’ झाला. या सत्याग्रहामध्ये आगरी माणसासोबत आदिवासी बांधवसुद्धा खांद्याला खांदा भिडवून लढले. जंगल सत्याग्रहींना डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी मदत केलीच, पण सुभाषबाबूंनीसुद्धा सहकार्य दिले होते. स्वतः सुभाषबाबू जंगल सत्याग्रहींना भेटण्यासाठी पनवेलमध्ये आले होते.

(पालघर,वसई,ठाणे,रायगड,नाशिक,पुणे,मुंबईतील आगरी क्रांतिकारकांवर संशोधन होणे आवश्यक आहे.)

उदा. (ठाणे)मुरबाड तालुक्यातील हुतात्मे हिराजी गोमाजी,गोमाजी रामा पाटील व इतर ह्यांचे भाई कोतवाल ह्यांच्या आझाद दस्ता क्रांतिकारी चळवळीतील योगदान.

असे अनेक क्रांतिकारी पालघर ते रत्‍नागिरी पर्यंत होते त्यांचा आजही उल्लेख नाही. हे ह्या समाजाचे दुर्दैव

== समाजकारण आणि राजकारणातील सहभाग ==

प्रकल्पग्रस्ताचे कैवारी लोकनेते माजी खासदार दि.बा. पाटील साहेब, माजी आमदार दत्ता पाटील यांनी विरोधी पक्षनेते म्हणून विधानसभा अनेक वेळा गाजवून समाजाचे विविध प्रश्न सरकार दरबारी सोडविले आहेत. रायगडमध्ये सहकार रुजत नाही असे म्हणणाऱ्यांना भाई ॲड. दत्ता पाटील यांनी रायगड बाजार यशस्वी चालवून उत्तर दिले.
* मीनाक्षी पाटील यांनी विधानसभेत मंत्री म्हणून काम पाहिले. 
तत्कालीन शिवसेना, भाजपा युतीच्या मंत्रिमंडळात गणेश नाईक, ॲड. लीलाधर डाके, जगन्नाथ पाटील यांना मंत्रिपद लाभले होते.
* पहिले जिल्हा परिषद अध्यक्ष म्हणून वाजेकर, प्रभाकर पाटील, आगरी सेना संस्थापक राजाराम साळवी यांचे कार्य उल्लेखनीय आहे. 
नारायण नागू पाटील हे आगरी समाजाचे पहिले आमदार तर सोनुभाऊ दगडू बसवंत हे पहिले खासदार, तुकाराम हिरुजी म्हात्रे पहिले एलएलबी, कपिल मोरेश्वर पाटील हे पाहिले केंद्रीय मंत्री, जनार्दन हीराजी दमामे हे पहिले जेपी तर डोंबिवलीत आपल्या अनेक आगरी सहकाऱ्यांच्या जोडीने प्रिमियर कंपनी व त्या माध्यमातून स्वतःच्या घरात चालू केलेल्या शाळेला कंपनीकडून जागा मिळवून दहावी पर्यंत यशवंत विद्यालय स्थापन करून त्यात जास्तीत जास्त स्थानिक आगरी युवकांना नोकरी व शिक्षण देणाऱ्या स्व.सखारामशेठ पाटील यांचे शिष्य नकुल पाटील हे पहिले मंत्री असे सांगण्यात येत आहे.
* पुढे स्व.सखाराम शेठ पाटील यांचा वारसा त्यांचे कनिष्ठ बंधू  कै.रतनबुवा पाटील यांनी चालवला. आगरी ज्ञाती परिषद (१९१७), आगरी शिक्षण संस्था (१९३४), आगरी सेवा संघ, वरळी (१९३५) यांच्यासह अनेक लहान-मोठ्या संस्था मुंबईत कार्यरत आहेत. 
आगरी बांधवांच्या बोलीचा यादवकालीन प्राकृत भाषेशी संबंध जोडला जात आहे. शाहीर राघोबा कोपरकर कलगीवाले ऊर्फ कवी राघवदास हे समाजातील पहिले कवी-कीर्तनकार होते. आगरी बोलीचा लेखनात कलात्मक वापर करून मराठी साहित्यात ती सर्वपरिचित करण्याचा बहुमान प्रा. शंकर सखाराम (कोपर,चरी-अलिबाग) यांना जातो.
* १९९० मध्ये अस्सल आगरी बोलीतील पहिले काव्यसंग्रह &quot;निंगोलीच पानी&quot; हे प्रबोधनात्मक काव्यसंग्रह रामनाथ म्हात्रे तुर्भे नवीमुंबई याना प्रकाशित करण्याचा मन मिळाला. 
सन २०१८ पासून मुंबई विद्यापीठाने पहिल्यांदाच अग्रिबोलीतील कविता, कथांचा समावेश असणारे   &quot;आगारातील वाटा&quot; हे पुस्तक एसवाय बीए च्या विद्याथ्यांसाठी अभ्यासक्रमासाठी उपलब्ध केले आहे.  आगरी समाजाचा इतिहास प्रेरणादायी आहे; परंतु त्यांच्याच शेतीवर आणि मिठागरांवर पुढे चौफेर आक्रमण सुरू झाले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|title=नवशक्ती|दुवा=http://navshakti.co.in/closed/election/matpanchayat/32119/|संकेतस्थळ=नवशक्ती.कॉम|प्रकाशक=नवशक्ती}}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== लोकसभा (खासदार) ==

# सोनूभाऊ बसवंत हे आगरी समाजाचे पहिले खासदार होते. 
# लोकनेते [[दिनकर पाटील|दि.बा.पाटील]] साहेब, (कुलाबा/रायगड) 
# [[कपिल मोरेश्वर पाटील]], (भिवंडी लोकसभा) 
# [[संजय दिना पाटील]] (मुंबई ईशान्य) २००९, २०२४
५) (बाळ्या मामा) सुरेश गोपीनाथ म्हात्रे, [[भिवंडी लोकसभा मतदारसंघ]]-२०२४

६) सुरेश टावरे, [[भिवंडी]] (२००९) 

८) बॅरिस्टर ए.टी. पाटील, कुलाबा (1980) 

९) डॉ. संजीव गणेश नाईक, ठाणे लोकसभा (२०१९)

* रामशेठ ठाकूर, पनवेल

== विधानसभा/ विधानपरिषद सदस्य ==

'''&lt;big&gt;विद्यमान आणि भूतपूर्व सदस्य&lt;/big&gt;'''  

१) [[गणेश नाईक]], मा. मंत्री- [[महाराष्ट्र शासन]]

२) जगन्नाथ पाटील ( अंबरनाथ )

३) रवीशेठ पाटील  ( पेण )

४) प्रशांत ठाकुर ([[पनवेल]]) 

५) [[मंदा म्हात्रे]] ( बेलापूर )

६) प्रमोद रतन पाटील उर्फ [[राजु पाटील]] (कल्याण ग्रामीण)

७) गणपत गायकवाड  ( कल्याण पूर्व )

८) विश्वनाथ भोईर  ( कल्याण पश्चिम  )

९) संदीप नाईक ( ऐरोली )

१०) [[बाळाराम पाटील]] (कोकण शिक्षक मतदार)

११) [[जयंत पाटील]] (विधान परिषद)

१२) ज्ञानेश्वर म्हात्रे (कोकण शिक्षक पदवीधर मतदारसंघ)

१३) अशोक पाटील ( भांडुप )

१४) सुभाष भोईर ( कल्याण ग्रामीण )

१५) महेंद्र दळवी ( अलिबाग  )

१६) [[रमेश रतन पाटील]] (कल्याण ग्रामीण)

१७) रुपेश म्हात्रे ( भिवंडी पूर्व )

१८) प्रकाश सुखदेव भोईर ( कल्याण पश्चिम )

१९) राजेश मोरे ( कल्याण ग्रामीण )

२०) नकुल पुंडलिक पाटील ( अंबरनाथ )

२१) योगेश रमेश पाटील ( भिवंडी )

२३) सुलभा गणपत गायकवाड ( कल्याण पूर्व )

२४) संजीव गणेश नाईक ( ऐरोली )

२५) विवेकानंद शंकर पाटील ( पनवेल )

== आगरी समाजातील नेते == 

१) दिना बामा पाटील,(मुंबई) माजी आमदार

२) कै. दि.बा.पाटील- लोकनेते,पनवेल. 

३) सोनूभाऊ बसवंत - शहापूर, ठाणे    

४) विवेकानंद शंकर पाटील (उरण)

५) राजाराम साळवी - ठाणे 

६) गणपत कडु (घोटी, नाशिक)

== कीर्तनकार ==

वै. ह. भ. प. सावळाराम महाराज म्हात्रे 

वै. ह. भ. प. वासुदेव महाराज म्हात्रे

ह. भ. प. जगन्नाथ महाराज पाटील  

ह. भ. प. चेतन महाराज म्हात्रे  

ह. भ. प. जयेश महाराज भाग्यवंत

ह. भ. प. विनीत महाराज म्हात्रे

ह. भ. प. बाळासाहेब महाराज गतीर 

वै.  ह. भ. प. काशिनाथ महाराज डिंगोरे

ह. भ. प. गोविंद महाराज तरणे


== चित्रदालन ==
किल्ले सागरगड 
&lt;gallery mode=packed heights=140px&gt;
File:Sagargad fort 1.jpg|South Bastion of the Fort दक्षिणेकडील बालेकिल्ला 
File:Sagargad4.jpg|Water cistern
File:Sagargad5.jpg|Dodhane water fall 
File:Sagargad2.jpg|Monkey point
&lt;/gallery&gt;

== हे सुद्धा पहा ==
*[[आगरी बोलीभाषा]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

* [http://www.ketkardnyankosh.com/index.php/2012-09-06-10-40-02/391-2012-10-07-08-46-36]
*[www.krishikosh.egranth.ac.in › bitstream]
[[वर्ग:महाराष्ट्रामधील जाती]]
[[वर्ग:चित्र हवे]]
{{DEFAULTSORT:आगरी समाज-आगरी जात}}
आगरी समाजाचा इतिहास</text>
      <sha1>qn1iycjvynzke7p84i2t6sgn7autudw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692730</id>
      <parentid>2692729</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T12:13:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38366-99</username>
        <id>184955</id>
      </contributor>
      <origin>2692730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42649" sha1="lj4xnvwwdj5lku9mahevojq2csxqn1a" xml:space="preserve">[[चित्र:Agrees, or Salt Cultivators of Salsette (9842277595).jpg|इवलेसे|आगरी व्यक्ती]]

'''आगरी समाज''' प्रामुख्याने उत्तर कोकणात राहणारा समाज आहे. [[पनवेल]], [[उरण]] आणि ठाणे तालुक्यातील ९५% पेक्षा जास्त गावं आगरी लोकवस्तीची आहेत. या ३ तालुक्यात सर्वात जास्त आगरी लोकसंख्या आहे. तर [[कल्याण]], [[भिवंडी]], शहापूर, अंबरनाथ, उल्हासनगर, रायगड, ठाणे, पेण, अलिबाग तालुक्यातील ८०% पेक्षा गाव आगरी लोकवस्तीची आहेत. तसेच कर्जत, वाडा, वसई, सुधागड, अंबरनाथ, कर्जत, मुरबाड, मुरुड, तळा, रोहा, म्हसळा, श्रीवर्धन, मंडणगड, दापोली, माणगाव तालुक्यात पण आगरी लोकवस्ती मोठया प्रमाणात आढळते.

[[मुंबई]], [[ठाणे]], [[रायगड]], रत्‍नागिरी, [[पालघर|पालघर]], नाशिक जिल्ह्यात आगरी समाजाची लोकसंख्या मोठी आहे.
* आगरी जात [[क्षत्रिय]] आहे. मुळात समुद्राच्या जवळ राहत असल्याने आगरी माणसांना [[मासे|मासळी]] अधिक प्रिय म्हणून ते [[खाडी]]मध्ये अथवा [[समुद्रात]] जाऊन [[मासे]] पकडतात.
मुळ सोमवंशाचे क्षत्रिय असलेला हा समाजाच्या मालकीचे भाताचे आगार, मिठाचे आगर असल्याने हा समाज आगरी म्हणून ओळखला जाऊ लागला. भातशेतीसोबतच [[गोड्या]] पाण्यात मत्स्यशेतीचाही व्यवसाय सुरू केला. [[बंगाली]] लोकांप्रमाणेच आपल्या घराजवळ आपल्याच शेतामध्ये तलाव खोदून त्या तलावात [[मत्स्यबीज]] सोडून मासळीची पैदास अनेक वर्षे आगरी माणूस करीत आहे. [[अलिबाग]] तालुक्यातील शहापूर-धेरंड या गावातील आगरी माणसे व त्यांनी निर्माण केलेले छोटे-मोठे तलाव आहेत.

वैकुंठातील शेषशायी भगवान श्रीविष्णुंपासून उत्पत्ती होऊन क्षत्रियांचा सोमवंश म्हणजे चंद्रवंश उत्पन्न झाला. ह्या चंद्र वंशात नहूष नावाचा महापराक्रमी राजा होता त्यांचा विवाह शिवशंकर आणि पार्वती माता यांची पुत्री अशोकसूंदरी यांच्याशी झाला होता.  पुण्याच्या बळावर नहुष राजानेइंद्रासन मिळवून स्वर्गाचे राज्य मिळाले होते. यांचा ययाति नावाचा पुत्र होता त्याचा विवाह शुक्राचार्य यांची कन्या देवयानी यांच्याबरोबर झाला होता पुढे शर्मिष्ठा नावाच्या राजकन्येशी देखील झाला. त्यांच्या वंशात काही पिढ्यांनंतर क्रमाने बळिंद्र नावाचा राजा होऊन गेला. राजा बळिंद्र यांचा विवाह राजपुत्री आगलिका यांच्याशी झाला व त्या राणी झाल्या मात्र बळिंद्र राजाच्या कैलासवासानंतर साम्राज्याच्या राजकीय किंवा वैयक्तिक कारणांमुळे राजपुत्र आगला यांचे कुटुंबीय  हे दक्षिण देशात मुंगी पैठण म्हणजे आजच्या महाराष्ट्रातील अहमदनगर आणि औरंगाबाद जिल्ह्यात आले, या राजपुत्र आगला यांच्या नावावरून आगरी समाजाला आगले हे नाव पडलं, हे आगले वंशज म्हणजे आताचा पालघर, नाशिक, ठाणे, रायगड, मुंबई शहर, मुंबई उपनगर, रत्‍नागिरी मध्ये राहणारे सध्याचा आगरी समाज. राजपुताना मधील जे आगरी आहेत ते आणि महाराष्ट्रातील आगरी हे भिन्न वंशिय आहेत, राजपुताना मधील आगरी हे करण ज्ञातीतील पुरुष व राजपूत स्रि पासून उत्पन्न झाले आहेत ते करणराजपुत म्हणून ओळखले जातात.           

{{बदल}}
हे क्षत्रिय राजपुत्र आगलाचे वंशज आगले क्रमाक्रमाने कोकणात आले. हा काळ रामायण आणि महाभारतापुर्विचा असावा. कोकणात आल्यावर ते यज्ञोपवित संस्कार धारण करित असत मात्र कालांतराने आधुनिक काळात त्यांनी         
यज्ञोपवित संस्कार सोडून दिले मात्र सारलांबे येथिल काही आगरी यज्ञोपवित संस्कार करतात. आगरी समाजाचे गोत्र हे कश्यप नसुन अत्री आहे. मात्र ज्यांना गोत्र माहिती नाही ते कश्यप गोत्र सांगतात.   

१३व्या शतकात सोमवंशी बिंबराजा कोकणात येण्यापुर्वी आगरी समाज मिठागरांचा व्यवसाय करत असत अगदी मौर्य आंध्रभृत्य साम्राज्याचा पुर्वीपासून आगरी समाज येथे स्थायिक आहे. तर आगरी समाजाची ६ ते ७ कुळ हे सोमवंशी बिंबराजा च्या सोबत कोकणात आले. त्यापुर्वी आगरी सैन्यात तैनात होऊन १३ शतकात कोकणात आले. आगरी समाजाचा वसाहती आवरे , पिरकोन, घारापुरी,उरण येथे होत्या. पुरी म्हणजे घारापुरी येथे त्यांची प्राचिन राजधानी होती. आजही घारापुरी येथे आगरी समाजाची वसाहत आहे तसेच उरण तालुक्यातील सारडे गावात आजही आगरी समाजातील भोईर, माळी कुटुंबिय राहतात. यांना माहिकावतीच्या बखरीत सोमवंशी क्षत्रिय तसेच महाराष्ट्रिक म्हटलं गेलं आहेत.

[[चित्र:Mumbadevi (f).jpg|इवलेसे|180x180अंश|मुंबादेवीचे देऊळ]]

महिकावतीच्या (माहिमच्या) बखरीत भोईर कुळाचा उल्लेख आला आहे, त्यांना बिंबराजांप्रमाणे महाराष्ट्रिक म्हंटले गेले आहे, तो ह्या प्रमाणे आहे, &quot;विक्रम सवंत् ११३५ बिंबदेवा सवें कुळे सोमवंस २७||&quot; त्यामध्ये मुखें इतर जात म्हणजेच सोमवंशी क्षत्रियांची मुख्य शाखा व इतर शाखा त्यामधील इतर शाखा म्हणजेच १२ खुमें ज्ञात, त्यांत कवळी , दरणे, भोईर, पड्या, माळी, घरठी, भटयारी, सांखळे, उभार, नाईते, गाण, विर ही कुळे असुन यांस गोत्रे देवनाम. तसेच ह्या कुळांपैकी कवळी, भोईर आणि माळी ह्या कुळांतील सोमवंशी क्षत्रियांचे राज्य यवनी आक्रमकांनी बुडविल्यामुळे ह्या क्षत्रियांनी  
शस्त्र सोडुन वाडीमे केचा उदिम धरिला. पुढे हेच बारा खुमें ज्ञातीतील सोमवंशी क्षत्रिय त्यांच्या मिठ, शेती, वाडी मळे पिकवण्याच्या धंद्यामुळे आगरी, कुणबी म्हणुन ओळखले जाऊ लागले व पुढे कोळी ज्ञातीशी बंधुभावाचे सबंध येऊन खाडीमध्ये मासेमारी करु लागले, हे शिलाहार साम्राज्याच्या काळाच्या पुर्वीपासून उत्तर कोकणात कुलाबा जिल्ह्यातील अंबा नदीच्या उत्तरेला आणि पाताळगंगा नदीच्या दक्षिणेस राहत अशी नोंद आहे. ज्यांच्या साम्राज्यावरचा सुर्य कधीच मावळत नाही असा ज्यांचा समज होता, अर्ध्या जगावर राज्य करणारे हे साम्राज्यवादी ब्रिटिश राजवटीत ते उरण तालुक्यातील वस्तीला आले ते सधन श्रीमंत असल्याने त्यांनी ते जमिनी क्रय केल्या, कुळ कायद्यात यांना जमिनी मिळाल्या नाहीत त्यापुर्वी ૧૭૩૦च्या सुमारास जेव्हा उरण करंजा बेटावर वर फिरंग्याचे म्हणजे पोर्तुगीजांचे राज्य होते. 

[[चित्र:Manaji_Angre_II_01.jpg|इवलेसे]]

तेव्हा मानाजी आंगरे यांनी ते अवघ्या ૨૦૦૦ सैन्य घेऊन जिंकले. तेव्हा कुणीतरी मुंबईत असलेल्या पंधरा हजार उभे सैन्य असणारे टोपीकरांना म्हणजे ब्रिटिशांना उरण करंजा मोरा जिंकण्यासाठी सांगितले. तेव्हा सातशे ते आठशे आगरी लोक आंगर्याना मिळालेली आहेत, असे एक कारण देऊन मुंबईवरून उरण जिंकायला नकार दिला, ईथे मानाजी आंग्रे आणि तत्कालीन उरणच्या आगरी लोकांचे सामर्थ्य कळतं.

(संदर्भ:- The Rise of Bombay a retrospect)

{{Map|author={{User:Multichill/Geographicus/cartographers|1=admiralty.txt|subst=}}|title=Bombay Harbour|description={{en|A rare and extraordinary 1879 nautical chart or map of Bombay (Mumbai) Harbor, India prepared by the British Admiralty.  Offers extraordinary detail of Bombay harbor from Salsette in the north to Warsole Creek and Veshvee in the south.  The city and peninsula of Bombay are beautifully rendered to the level of individual buildings.  Notes piers, dock, lighthouses, the observatory, life boat locations, the Lunatic Asylum, the mint, and various workshops and palaces.  Miniature palm trees and fields dot the coastline. Also notes topographical features, under sea shoals, swamps, ancient ruins, and forts.  The harbor and rivers are dotted with near countless depth soundings in feet.  An inset in the lower left hand quadrant details the Fort of Bombay from Old Woman’s Island to Carnac Basin.  Shows Cornwallis’ Statues, the Arsenal, the Coal Depot, the Sepoy Lines, the Marine Battalion Lines, and the Castle.   This chart was originally published by the Admiralty in 1864 under the direction of Captain G. H. Richards, Hydrographer.  It was updated periodically until 1879 to reflect the work of R. W. Wish, R. Williams, A. L. Brown, A.W. Campbell, Colonel Laughton, and F. W. Jarad.  Represents Admiralty Chart no. 2621.}}|date=1879 (dated)|medium=|dimensions={{Size|unit=in|width=25|height=39}}|institution=|location=|references=|object history=|credit line=|inscriptions=|notes=|accession number={{Geographicus-link|BombayHarbor-admiralty-1879}}|source={{Geographicus-source}}|permission={{PD-UKGov}}|other_versions=|warp_status=warped|latitude=18.6469582/19.1014655|longitude=72.741079/73.0649242}}[[चित्र:Shree Siddhivinayak Temple Mumbai.jpg|200px|right|thumb|सिद्धिविनायक मंदिर, मुंबई]]

'''श्री सिद्धिविनायक मंदिर''' हे भगवान [[गणपती|श्री गणेशाला]] समर्पित [[हिंदू]] [[मंदिर]] आहे. हे [[प्रभादेवी]], [[मुंबई]] येथे आहे. हे मूळतः मुंबई शहरातील सोमवंशी क्षत्रिय ययाती राजाच्या क्षत्रियकुळातील म्हणजेच सध्याच्या आगरी समाजातील लक्ष्मण विठू आणि देउबाई पाटील यांनी 19 नोव्हेंबर 1801 रोजी बांधले होते. हे भारतातील सर्वात श्रीमंत मंदिरांपैकी एक आहे.
मुंबई येथील परळ रेल्वे स्थानकाच्या वायव्य दिशेला
आगरी समाजाच्या नारळी पोफळीच्या बागा होत्या, 
त्याकाळी दादरच्या गोखले रोड पर्यंत समुद्र होता.

तर जे आगरी चितोडगडावरून महाराष्ट्रात, दिल्लीत, गुजरातमध्ये आले आहेत ते शिसोदिया राजपूत असुन श्रीरामाचे वंशज आहेत त्यांना सुर्यवंशी मराठा असं संबोधतात.
(https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.101309/2015.101309.Agris-A-Socio-economic-Survey_djvu.txt)

[[File:Sagargad3.jpg|thumb|Top of fort in Monsoon|centre]]

दिल्लीच्या अहिंदू बादशहाच्या राजवटीत कोकणातील सागरगडावरील एक अहिंदु सरदार बादशहाला डोईजड झाला. सागरगडाशेजारील हिंदू राजवटीवर ताबा मिळवून स्वतंत्र राज्यकारभार करू लागला. बादशहाने पाठवलेल्या सर्व सरदारांचा पराभव झाल्याने, त्याने बलाढय़ बिंबराजाला मदतीची विनंती केली. आगले लोकांची ताकद बिंबराजाकडे होती. तो मुंगीपैठणहून कोकणात निघाला. त्याचे सैन्य वाटेत नाशिक, घोटी, इगतपुरी, शहापूर, कल्याण,मुरबाड येथे राहिले. कलांमध्ये निपुण असल्यामुळे त्यांनी दगडांमध्ये शिल्पे कोरली. तेच पुढे आगरी पाथरवट म्हणून ओळखले जाऊ लागले. नंतर बिंबराजाने सैन्यानिशी कोकणात येऊन अलिबाग, आवास, सासवणे आणि सागरगडावर सरदाराचा पाडाव केला. त्याला बादशहाच्या ताब्यात दिले आणि स्वतः राज्यकारभार पाहू लागला. ह्या सोमवंशी क्षत्रिय समाजाला मुंगी पैठणहुन कोकणात आणणारा बिंबराजा म्हणजे महिबिंब ह्या महिबिंबाने शके १०६९ पासून शके ११३४ पर्यंत ६५ वर्ष राज्य केले .येथील निसर्गाने बिंबराजाला भुरळ घातली आणि त्याने मुंगीपैठणला न जाता कोकणातच राहण्याचा निर्णय घेतला. प्रजेला गावठाणे वसवून दिली आणि मिठागरे बांधून दिली. तर वाडी मळा करणाऱ्या समाजाला वाडवळ म्हणतात, त्यांचं पाचकळशी आणि चौकळशी असे भेद आहेत हा सोमवंशी क्षत्रिय समाज आगरी ज्ञाती पासून भिन्न आहे. परंतु त्यांचे मुळ एक आहे, ते सोमवंशी क्षत्रियांच्या सहस्त्रार्जुन शाखेतील आहेत.
मिठागरांत काम करणारे मीठ-आगरी म्हणून ओळखले जाऊ लागले. शेती-मळे पिकवू लागले, तर काही मत्स्य व्यवसाय करू लागले.तेथिल मुळ रहीवासी आदिवासी व कोळी लोक आगरी ह्या नव्या नावाने संबोधु लागले. अलिबाग, पेण, पनवेल, उरण, कर्जत, रोहे, जंजिरा, श्रीवर्धन, सुधागड, ठाणे इत्यादी ठिकाणी आगरी समाज पसरला आणि स्थिरावला. भौगोलिक रचनेनुसार समाजाचा व्यवसायही विभागला गेला. मात्र ह्या क्षत्रिय समाजाला महाराष्ट्रात आगरी तर महाराष्ट्राबाहेर  गुजरातमधिल अहमदाबाद ,बडोदा,जंबुसर,भडोज, सुरत,करंजगाव, गायस, वरई,संजाण, वाघळीपा, बलसाड येथे सुर्यवंशी मराठा, रजपुत, मराठा खानदेशी, आगळे, आगरी या नावाने संबोधिले जाते.
== आगऱ्यांचे प्रकार ==

बारा पाटील, चौदा पाटील, बावन्न पाटील 
एकेकाळी आगरी समाजाची वस्ती मुंबईत चार भागात विखुरली होती. मूळ आगरी लोक १४ गावांमध्ये राहत होते म्हणून त्यांना चौदा पाटील म्हणले जात असे. या चौदा गावांमध्ये मोठी [[शिवडी]], धाकटी शिवडी, [[भोईवाडा]],[[ठाकूरवाडी]], [[बामनोली]], [[नायगाव]],[[वडाळा]],[[माटुंगा]], खडा माटुंगा, [[गोवारी]] (वडाळा स्टेशन), [[शीव]] (SION), माहीम, माखाडी आणि परळ यांचा समावेश होता.
* काही आगरी स्वतःला बावन्न पाटील म्हणत असत. हे आगरी नागोठण्याहून येऊन [[डोंगरी]],[[चिंचबंदर]], [[भायखळा]], [[उमरखाडी]] भागात स्थायिक झाले.
* [[गोवंडी]], [[मानखुर्द]],[[तुर्भे]],[[गवाण]],[[माहूल]], [[चेंबूर]] भागात जे आगरी लोक राहत, तेथे त्यांची १२ गावे होती. म्हणून हे आगरी बारा पाटील नावाने ओळखले जात होते. 
आगरी माणसे प्रामुख्याने अलिबागच्या पोयनाड,चरी, पेझारी, सांबरी, फणसापूर गावातून मुंबईत आली. त्यांच्या पाठोपाठ वडखळ, [[रोहा]], कोलाड, माणगाव, आणि त्यानंतर हाशिवरे, माणकुळे – रेवस भागातून आगरी मुंबईत आले. अखेरीस [[रेवदंडा]], [[सुडकोली]], [[श्रीवर्धन]], म्हसळा भागातून आलेले आगरी बांधव मुंबई सेंट्रल परिसरात स्थायिक झाले. चेंबूरच्या आरसीएफ (राष्ट्रीय केमिकल्स अँड फर्टिलायझर्स) आणि बीएआरसी (भाभा ॲटॉमिक रिसर्च सेन्टर) प्रकल्पांमुळे आगरी समाजाची जवळपास १२ गावे उठवली गेली, त्याने समाजाचे मोठे नुकसान झाले.

आगरी बांधवांच्या गावात मधोमध [[गावदेवी|गांवदेवी /गावदेवी]] किंवा [[जरीमरी]]चे [[देऊळ]] असते. सोबत [[हनुमान]], [[राधाकृष्ण]], [[विठ्ठलरूक्मिणी|विठ्ठल - रूक्मिणी]], [[महादेव]], [[गणपती]], [[शंकर]] , दत्तगुरू यांचीही देवळे असतात. [[वाघेश्वरी]], [[बापदेव]], [[खंडोबा]], [[भैरी]], [[भवानी]], [[जोगेश्वरी]], [[सालबाई]], [[मोठयाबाया]], म्हसोबा, साती- आसरा ही समाजाची मुख्य दैवते आहेत.

== आडनावे ==

आगरी समाजामध्ये [[म्हात्रे]], भोईर, नाईक, [[अधिकारी]], तरे, केणे, [[भगत]], गावंड, [[ठाकूर]], मधवी/मढवी, मोकल, कडवे, दळवी, मोरे, कांबळे, कासार, थळे, खुणे, कडव, शिंगटे, शेंडे, मढवी, साळवी, [[घरत]], माळी, शेळके, शिंगोळे, [[पाटील]], लांगी, म्हस्कर, कडू, भोपी, भालेकर, वाजे, वारघडे, [[डिंगोरे]], [[डोंगरे]], अंदाडे, बसवंत, खारीक, कोरडे, भांडे, गोणे, कराळे, पिंगळे, संते, कडु, जोशी आडनावाची लोक जास्त आहेत.

== चरी-कोपरचा शेतकरी संप ==

विशेषतः रायगड जिल्ह्यात कृषीवलनेते म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या कै. नारायण नागू पाटील यांनी शेतकरी लढा उभारला. अलिबाग तालुक्यात चरी गावामध्ये दि.२७-१०-१९३३ रोजी परिसरातील पंचवीस गावामधील शेतकऱ्यांची सभा बोलावून नारायण नागू पाटील यांनी शेतकऱ्यांना संपाचे आव्हान केले. शेतकऱ्यांनाही वाटायचे- ‘आमचा तारणहार फक्त नारायण नागू पाटीलच!’ शेतकऱ्यांचा संप सुरू झाला. हा संप १९३९ साली मिटला.

जगाच्या पाठीवर सात वर्षे टिकलेला शेतकऱ्यांचा एकमेव यशस्वी संप म्हणजे चरी-कोपरचा शेतकरी संप होय. या संपाचे नेतृत्व नारायण नागू पाटील यांनी केले. संपाला डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर व अनंत चित्रे यांनी पाठिंबा दिला होता.

बिहारच्या नीळ पिकविणाऱ्या शेतकऱ्यांच्या चळवळीपेक्षा हा लढा मोठा आहे. बार्डोलीच्या शेतकऱ्यांच्या सत्याग्रहापेक्षाही ‘चरी-कोपर’च्या शेतकऱ्यांचा लढा मोठा होता, पण शालेय इतिहासामध्ये याची नोंद दिसत नाही, चरी-कोपरच्या आगरी शेतकऱ्यांच्या संपामुळे खोती पद्धती उद्ध्वस्त झाली. कुळकायदा अस्तित्वात आला. नारायण नागू पाटील यांच्या नेतृत्वाखाली चिरनेर परिसरात अक्कादेवीच्या जंगलात ‘जंगल सत्याग्रह’ झाला. या सत्याग्रहामध्ये आगरी माणसासोबत आदिवासी बांधवसुद्धा खांद्याला खांदा भिडवून लढले. जंगल सत्याग्रहींना डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी मदत केलीच, पण सुभाषबाबूंनीसुद्धा सहकार्य दिले होते. स्वतः सुभाषबाबू जंगल सत्याग्रहींना भेटण्यासाठी पनवेलमध्ये आले होते.

(पालघर,वसई,ठाणे,रायगड,नाशिक,पुणे,मुंबईतील आगरी क्रांतिकारकांवर संशोधन होणे आवश्यक आहे.)

उदा. (ठाणे)मुरबाड तालुक्यातील हुतात्मे हिराजी गोमाजी,गोमाजी रामा पाटील व इतर ह्यांचे भाई कोतवाल ह्यांच्या आझाद दस्ता क्रांतिकारी चळवळीतील योगदान.

असे अनेक क्रांतिकारी पालघर ते रत्‍नागिरी पर्यंत होते त्यांचा आजही उल्लेख नाही. हे ह्या समाजाचे दुर्दैव

== समाजकारण आणि राजकारणातील सहभाग ==

प्रकल्पग्रस्ताचे कैवारी लोकनेते माजी खासदार दि.बा. पाटील साहेब, माजी आमदार दत्ता पाटील यांनी विरोधी पक्षनेते म्हणून विधानसभा अनेक वेळा गाजवून समाजाचे विविध प्रश्न सरकार दरबारी सोडविले आहेत. रायगडमध्ये सहकार रुजत नाही असे म्हणणाऱ्यांना भाई ॲड. दत्ता पाटील यांनी रायगड बाजार यशस्वी चालवून उत्तर दिले.
* मीनाक्षी पाटील यांनी विधानसभेत मंत्री म्हणून काम पाहिले. 
तत्कालीन शिवसेना, भाजपा युतीच्या मंत्रिमंडळात गणेश नाईक, ॲड. लीलाधर डाके, जगन्नाथ पाटील यांना मंत्रिपद लाभले होते.
* पहिले जिल्हा परिषद अध्यक्ष म्हणून वाजेकर, प्रभाकर पाटील, आगरी सेना संस्थापक राजाराम साळवी यांचे कार्य उल्लेखनीय आहे. 
नारायण नागू पाटील हे आगरी समाजाचे पहिले आमदार तर सोनुभाऊ दगडू बसवंत हे पहिले खासदार, तुकाराम हिरुजी म्हात्रे पहिले एलएलबी, कपिल मोरेश्वर पाटील हे पाहिले केंद्रीय मंत्री, जनार्दन हीराजी दमामे हे पहिले जेपी तर डोंबिवलीत आपल्या अनेक आगरी सहकाऱ्यांच्या जोडीने प्रिमियर कंपनी व त्या माध्यमातून स्वतःच्या घरात चालू केलेल्या शाळेला कंपनीकडून जागा मिळवून दहावी पर्यंत यशवंत विद्यालय स्थापन करून त्यात जास्तीत जास्त स्थानिक आगरी युवकांना नोकरी व शिक्षण देणाऱ्या स्व.सखारामशेठ पाटील यांचे शिष्य नकुल पाटील हे पहिले मंत्री असे सांगण्यात येत आहे.
* पुढे स्व.सखाराम शेठ पाटील यांचा वारसा त्यांचे कनिष्ठ बंधू  कै.रतनबुवा पाटील यांनी चालवला. आगरी ज्ञाती परिषद (१९१७), आगरी शिक्षण संस्था (१९३४), आगरी सेवा संघ, वरळी (१९३५) यांच्यासह अनेक लहान-मोठ्या संस्था मुंबईत कार्यरत आहेत. 
आगरी बांधवांच्या बोलीचा यादवकालीन प्राकृत भाषेशी संबंध जोडला जात आहे. शाहीर राघोबा कोपरकर कलगीवाले ऊर्फ कवी राघवदास हे समाजातील पहिले कवी-कीर्तनकार होते. आगरी बोलीचा लेखनात कलात्मक वापर करून मराठी साहित्यात ती सर्वपरिचित करण्याचा बहुमान प्रा. शंकर सखाराम (कोपर,चरी-अलिबाग) यांना जातो.
* १९९० मध्ये अस्सल आगरी बोलीतील पहिले काव्यसंग्रह &quot;निंगोलीच पानी&quot; हे प्रबोधनात्मक काव्यसंग्रह रामनाथ म्हात्रे तुर्भे नवीमुंबई याना प्रकाशित करण्याचा मन मिळाला. 
सन २०१८ पासून मुंबई विद्यापीठाने पहिल्यांदाच अग्रिबोलीतील कविता, कथांचा समावेश असणारे   &quot;आगारातील वाटा&quot; हे पुस्तक एसवाय बीए च्या विद्याथ्यांसाठी अभ्यासक्रमासाठी उपलब्ध केले आहे.  आगरी समाजाचा इतिहास प्रेरणादायी आहे; परंतु त्यांच्याच शेतीवर आणि मिठागरांवर पुढे चौफेर आक्रमण सुरू झाले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|title=नवशक्ती|दुवा=http://navshakti.co.in/closed/election/matpanchayat/32119/|संकेतस्थळ=नवशक्ती.कॉम|प्रकाशक=नवशक्ती}}{{मृत दुवा|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== लोकसभा (खासदार) ==

# सोनूभाऊ बसवंत हे आगरी समाजाचे पहिले खासदार होते. 
# लोकनेते [[दिनकर पाटील|दि.बा.पाटील]] साहेब, (कुलाबा/रायगड) 
# [[कपिल मोरेश्वर पाटील]], (भिवंडी लोकसभा) 
# [[संजय दिना पाटील]] (मुंबई ईशान्य) २००९, २०२४
५) (बाळ्या मामा) सुरेश गोपीनाथ म्हात्रे, [[भिवंडी लोकसभा मतदारसंघ]]-२०२४

६) सुरेश टावरे, [[भिवंडी]] (२००९) 

८) बॅरिस्टर ए.टी. पाटील, कुलाबा (1980) 

९) डॉ. संजीव गणेश नाईक, ठाणे लोकसभा (२०१९)

* रामशेठ ठाकूर, पनवेल

== विधानसभा/ विधानपरिषद सदस्य ==

'''&lt;big&gt;विद्यमान आणि भूतपूर्व सदस्य&lt;/big&gt;'''  

१) [[गणेश नाईक]], मा. मंत्री- [[महाराष्ट्र शासन]]

२) जगन्नाथ पाटील ( अंबरनाथ )

३) रवीशेठ पाटील  ( पेण )

४) प्रशांत ठाकुर ([[पनवेल]]) 

५) [[मंदा म्हात्रे]] ( बेलापूर )

६) प्रमोद रतन पाटील उर्फ [[राजु पाटील]] (कल्याण ग्रामीण)

७) गणपत गायकवाड  ( कल्याण पूर्व )

८) विश्वनाथ भोईर  ( कल्याण पश्चिम  )

९) संदीप नाईक ( ऐरोली )

१०) [[बाळाराम पाटील]] (कोकण शिक्षक मतदार)

११) [[जयंत पाटील]] (विधान परिषद)

१२) ज्ञानेश्वर म्हात्रे (कोकण शिक्षक पदवीधर मतदारसंघ)

१३) अशोक पाटील ( भांडुप )

१४) सुभाष भोईर ( कल्याण ग्रामीण )

१५) महेंद्र दळवी ( अलिबाग  )

१६) [[रमेश रतन पाटील]] (कल्याण ग्रामीण)

१७) रुपेश म्हात्रे ( भिवंडी पूर्व )

१८) प्रकाश सुखदेव भोईर ( कल्याण पश्चिम )

१९) राजेश मोरे ( कल्याण ग्रामीण )

२०) नकुल पुंडलिक पाटील ( अंबरनाथ )

२१) योगेश रमेश पाटील ( भिवंडी )

२३) सुलभा गणपत गायकवाड ( कल्याण पूर्व )

२४) संजीव गणेश नाईक ( ऐरोली )

२५) विवेकानंद शंकर पाटील ( पनवेल )

== आगरी समाजातील नेते == 

१) दिना बामा पाटील,(मुंबई) माजी आमदार

२) कै. दि.बा.पाटील- लोकनेते,पनवेल. 

३) सोनूभाऊ बसवंत - शहापूर, ठाणे    

४) विवेकानंद शंकर पाटील (उरण)

५) राजाराम साळवी - ठाणे 

६) गणपत कडु (घोटी, नाशिक)

== कीर्तनकार ==

वै. ह. भ. प. सावळाराम महाराज म्हात्रे 

वै. ह. भ. प. वासुदेव महाराज म्हात्रे

ह. भ. प. जगन्नाथ महाराज पाटील  

ह. भ. प. चेतन महाराज म्हात्रे  

ह. भ. प. जयेश महाराज भाग्यवंत

ह. भ. प. विनीत महाराज म्हात्रे

ह. भ. प. बाळासाहेब महाराज गतीर 

वै.  ह. भ. प. काशिनाथ महाराज डिंगोरे

ह. भ. प. गोविंद महाराज तरणे


== चित्रदालन ==
किल्ले सागरगड 
&lt;gallery mode=packed heights=140px&gt;
File:Sagargad fort 1.jpg|South Bastion of the Fort दक्षिणेकडील बालेकिल्ला 
File:Sagargad4.jpg|Water cistern
File:Sagargad5.jpg|Dodhane water fall 
File:Sagargad2.jpg|Monkey point
&lt;/gallery&gt;

== हे सुद्धा पहा ==
*[[आगरी बोलीभाषा]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

* [http://www.ketkardnyankosh.com/index.php/2012-09-06-10-40-02/391-2012-10-07-08-46-36]
*[www.krishikosh.egranth.ac.in › bitstream]
[[वर्ग:महाराष्ट्रामधील जाती]]
[[वर्ग:चित्र हवे]]
{{DEFAULTSORT:आगरी समाज-आगरी जात}}
आगरी समाजाचा इतिहास</text>
      <sha1>lj4xnvwwdj5lku9mahevojq2csxqn1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोव्याचे मुख्यमंत्री</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174950</id>
    <revision>
      <id>2692765</id>
      <parentid>2691639</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T14:08:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <origin>2692765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30513" sha1="q641g6zqhjfzkhykwuqyq8r7ql38pax" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट अधिकृत हुद्दा
| post                     = मुख्यमंत्री
| body                     = गोव्या 
| native_name              = &lt;sub&gt;गोंयचो मुख्यमंत्री&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;&lt;sub&gt;Chief Minister of State of Goa&lt;/sub&gt;
| flag = Flag of India.svg
| flagsize = 110px
| flagborder = yes 
| flagcaption = '''भारतीय ध्वजचिन्ह'''
| insignia                 = File:Flag of Goa, India.svg
| insigniasize             = 150
| insigniacaption          = '''गोव्याची राजमुद्रा'''
| image                    = File:The Chief Minister of Goa, Shri Pramod Sawant.jpg
| imagesize                = 250px
| alt                      = 
| incumbent                = [[प्रमोद सावंत|डॉ. प्रमोद पांडुरंग सावंत]]&lt;br&gt;([[भारतीय जनता पक्ष]])
| acting                     =
| incumbentsince           = १९ मार्च २०१९
| type                     = 
| status                   = 
| department               =  
| style                    = राज्यसरकार प्रमुख
| member_of                = [[गोवा विधानसभा]]
| reports_to               = [[गोव्याचे राज्यपाल]]
| residence                =  
| seat                     = सचिवालय, [[पणजी]]
| nominator                = 
| appointer                = [[गोव्याचे राज्यपाल]]
| termlength               = ५ वर्ष
| termlength_qualified     = 
| constituting_instrument  = 
| precursor                = 
| formation                = २० डिसेंबर १९६३
| first                    = [[प्रतापसिंह राणे]]
| last                     = 
| deputy                   = [[गोव्याच्या उपमुख्यमंत्र्यांची यादी|गोव्याचे उपमुख्यमंत्री]]
| website                  = 
}}

'''गोव्याचा मुख्यमंत्री''' हा [[भारत]]ाच्या [[गोवा]] राज्याचा सरकारप्रमुख आहे. [[भारताचे संविधान|भारतीय संविधानानुसार]] राज्यप्रमुख जरी [[राज्यपाल]] असला तरी राज्याची सर्व सुत्रे व निर्णयक्षमता मुख्यमंत्र्याच्या व त्याच्या मंत्रीमंडळाच्या हातात असते. गोवा [[विधानसभा]] निवडणुकीमध्ये सर्वाधिक जागा मिळवणाऱ्या राजकीय पक्षाला राज्यपाल सरकारस्थापनेसाठी आमंत्रित करतो. त्या पक्षाच्या विधिमंडळ समितीद्वारे मुख्यमंत्र्याची निवड केली जाते. बहुमत सिद्ध करून मुख्यमंत्री आपल्या पदावर पाच वर्षे राहू शकतो.

१९६१ साली भारताने [[पोर्तुगाल|पोर्तुगीज]] गोव्यावर लष्करी आक्रमण करून गोवा आपल्या अधिपत्याखाली आणला. १९६१ ते १९८७ दरम्यान गोवा, दमण व दीव हा भारताचा एक [[केंद्रशासित प्रदेश]] होता. गोव्याला १९८७ साली संपूर्ण राज्याचा दर्जा प्राप्त झाला व [[दमण आणि दीव]] हा केंद्रशासित प्रदेश राहिला. १९६३ सालापासून आजवर ११ व्यक्ती गोव्याच्या मुख्यमंत्रीपदावर राहिल्या आहेत.

==मुख्यमंत्र्यांची यादी==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! क्र
! नाव
! चित्र
!colspan=2| पदावरील काळ
! कार्यकाळ
! निवडणूक
!colspan=2| मुख्यमंत्र्यांचा पक्ष
|-
| colspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[गोवा|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''गोवा, दमण आणि दीव केंद्रशासित प्रदेश (१९६३-१९८७)'''&lt;/span&gt;]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;(१९६३ साली गोवा, दमण आणि दीव या एकत्रित प्रदेशाची विधानसभेसह केंद्रशासित प्रदेश म्हणून स्थापना करण्यात आली.)&lt;/span&gt;&lt;/small&gt; 
|- align=center
 | १
 ! [[दयानंद बांदोडकर]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९११-१९७३)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[मडकई विधानसभा मतदारसंघ|मडकई]])&lt;/small&gt;
 | [[File:Dayanand Bandodkar (cropped).jpg|100x100px]]
 | २० डिसेंबर १९६३
 | २ डिसेंबर १९६६
 | {{age in years and days|1963|12|20|1966|12|2}}
 | [[१९६३ गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक|१९६३]] 
 | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
 | style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|- align=center
 | -
 ! ''पद रिकामे''&lt;br&gt;([[राष्ट्रपती राजवट]])
 | [[File:Emblem_of_India.svg|122x122px]]
 |style=&quot;height: 30px;&quot;| २ डिसेंबर १९६६
 | ५ एप्रिल १९६७
 | {{age in years and days |1966|12|2|1967|4|5}}  
 | —
 | -
 |
|- align=center
 | (१)
 ! [[दयानंद बांदोडकर]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(दुसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९११-१९७३)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[मडकई विधानसभा मतदारसंघ|मडकई]])&lt;/small&gt;
 | [[File:Dayanand Bandodkar (cropped).jpg|100x100px]]
 | ५ एप्रिल १९६७
 | १२ ऑगस्ट १९७३
 | {{age in years and days|1967|4|5|1973|8|12}}
 | [[१९६७ गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक|१९६७]]&lt;br&gt;—————————&lt;br&gt;[[१९७२ गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक|१९७२]] 
 | rowspan=2|[[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
 | rowspan=2 style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|- align=center
 | २
 ! [[शशिकला काकोडकर|शशिकला गुरुदत्त काकोडकर]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९३५-२०१६)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|डिचोली]])&lt;/small&gt;
 |  [[चित्र:Shashikala_Kakodkar.jpg|100x100px]]
 | १२ ऑगस्ट १९७३
 | २७ एप्रिल १९७९
 | {{age in years and days|1973|8|12|1979|4|27}}
 | —&lt;br&gt;—————————&lt;br&gt;[[१९७७ गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक|१९७७]] 
|- align=center
 | -
 ! ''पद रिकामे''&lt;br&gt;([[राष्ट्रपती राजवट]])
 | [[File:Emblem_of_India.svg|122x122px]]
 |style=&quot;height: 30px;&quot;| २७ एप्रिल १९७९
 | १६ जानेवारी १९८०
 | {{age in years and days|1979|4|27|1980|1|16}}  
 | —
 | -
 |
|- align=center
 | rowspan=3|३
 ! rowspan=3|[[प्रतापसिंह राणे|प्रतापसिंह रावजी राणे]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९३९)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[सत्तारी विधानसभा मतदारसंघ|सत्तारी]])&lt;/small&gt;
 | rowspan=3|[[File:Pratapsingh Rane.jpg|100x100px]]
 | rowspan=3|१६ जानेवारी १९८०
 | rowspan=3|३० मे १९८७
 | rowspan=3|{{age in years and days|1980|1|16|1987|5|30}}
 | rowspan=3|[[१९८० गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक|१९८०]]&lt;br&gt;—————————&lt;br&gt;[[१९८४ गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक|१९८४]] 
 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (यू)]]
 | style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (यू)/meta/color}}&quot; |
|- align=center
 | [[भारतीय काँग्रेस (समाजवादी)]]
 |  bgcolor=#00FF00|
|- align=center
 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)]]
 | bgcolor=#0EF4E1|
|-
| colspan=&quot;9&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;grey&quot;|  [[गोवा|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''गोवा राज्य (१९८७ पासून)'''&lt;/span&gt;]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;(३० मे १९८७ रोजी गोवा, दमण आणि दीव केंद्रशासित प्रदेशाचे विभाजन करत [[गोवा]] भारताचे २५वे राज्य म्हणून स्थापन, तर [[दमण आणि दीव]]ची वेगळे केंद्रशासित प्रदेश म्हणून स्थापना.)&lt;/span&gt;&lt;/small&gt; 
|- align=center
 | (३)
 ! [[प्रतापसिंह राणे|प्रतापसिंह रावजी राणे]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(दुसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९३९)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[सत्तारी विधानसभा मतदारसंघ|सत्तारी]])&lt;/small&gt;
 | [[File:Pratapsingh Rane.jpg|100x100px]]
 | ३० मे १९८७
 | २७ मार्च १९९०
 | {{age in years and days|1987|5|30|1990|3|27}}
 | —&lt;br&gt;—————————&lt;br&gt;[[१९८९ गोवा विधानसभा निवडणूक|१९८९]] 
 | rowspan=3|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)]]
 | rowspan=3 bgcolor=#0EF4E1|
|- align=center
 | ४
 ! [[चर्चिल आलेमाव|चर्चिल ब्राझ आलेमाव]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९४९)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बाणावली]])&lt;/small&gt;
 | [[File:Renovated Margao Fish Market.jpg|100x100px]]
 | २७ मार्च १९९०
 | १४ एप्रिल १९९०
 | {{age in years and days|1990|3|27|1990|4|14}}
 | — 
|- align=center
 | ५
 ! [[लुईस प्रोटो बार्बोसा|डॉ. लुईस प्रोटो बार्बोसा]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९२७-२०११)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[लोवटुलीम विधानसभा मतदारसंघ|लोवटुलीम]])&lt;/small&gt;
 |  
 | १४ एप्रिल १९९०
 | १४ डिसेंबर १९९०
 | {{age in years and days|1990|4|14|1990|12|14}}
 | — 
|- align=center
 | -
 ! ''पद रिकामे''&lt;br&gt;([[राष्ट्रपती राजवट]])
 | [[File:Emblem_of_India.svg|122x122px]]
 |style=&quot;height: 30px;&quot;| १४ डिसेंबर १९९०
 | २५ जानेवारी १९९१
 | {{age in years and days|1990|12|14|1991|1|25}}  
 | —
 | -
 |
|- align=center
 | ६
 ! [[रवी नाईक|रवी सिताराम नाईक]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९४६)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[मडकई विधानसभा मतदारसंघ|मडकई]])&lt;/small&gt;
 | [[File:Ravi Naik in the early 2010s.jpg|100x100px]]
 | २५ जानेवारी १९९१
 | १८ मे १९९३
 | {{age in years and days|1991|1|25|1993|5|18}}
 | —
 | rowspan=5|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (इंदिरा)]]
 | rowspan=5 bgcolor=#0EF4E1|
|- align=center
 | ७
 ! [[विल्फ्रेड डिसूझा|डॉ. विल्फ्रेड टिटो डिसूझा]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९२७-२०१५)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[साळगांव विधानसभा मतदारसंघ|साळगांव]])&lt;/small&gt;
 | [[File:Dr Wilfred de Souza, file photo (cropped).JPG|100x100px]]
 | १८ मे १९९३
 | २ एप्रिल १९९४
 | {{age in years and days|1993|5|18|1994|4|2}}
 | —
|- align=center
 | (६)
 ! [[रवी नाईक|रवी सिताराम नाईक]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(दुसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९४६)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[मडकई विधानसभा मतदारसंघ|मडकई]])&lt;/small&gt;
 | [[File:Ravi Naik in the early 2010s.jpg|100x100px]]
 | २ एप्रिल १९९४
 | ८ एप्रिल १९९४
 | {{age in years and days|1994|4|2|1994|4|8}}
 | —
|- align=center
 | (७)
 ! [[विल्फ्रेड डिसूझा|विल्फ्रेड टिटो डिसूझा]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(दुसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९२७-२०१५)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[साळगांव विधानसभा मतदारसंघ|साळगांव]])&lt;/small&gt;
 | [[File:Dr Wilfred de Souza, file photo (cropped).JPG|100x100px]]
 | ८ एप्रिल १९९४
 | १६ डिसेंबर १९९४
 | {{age in years and days|1994|4|8|1994|12|16}}
 | —
|- align=center
 | (३)
 ! [[प्रतापसिंह राणे|प्रतापसिंह रावजी राणे]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(तिसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९३९)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[पर्ये विधानसभा मतदारसंघ|पर्ये]])&lt;/small&gt;
 | [[File:Pratapsingh Rane.jpg|100x100px]]
 | १६ डिसेंबर १९९४
 | २९ जुलै १९९८
 | {{age in years and days|1994|12|16|1998|7|29}}
 | [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९४|१९९४]] 
|- align=center
 | (७)
 ! [[विल्फ्रेड डिसूझा|डॉ. विल्फ्रेड टिटो डिसूझा]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(तिसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९२७-२०१५)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[साळगांव विधानसभा मतदारसंघ|साळगांव]])&lt;/small&gt;
 | [[File:Dr Wilfred de Souza, file photo (cropped).JPG|100x100px]]
 | २९ जुलै १९९८
 | २६ नोव्हेंबर १९९८
 | {{age in years and days|1998|7|29|1998|11|26}}
 | —
 | [[गोवा राजीव काँग्रेस]]
 | bgcolor=#FFFF00|
|- align=center
 | ८
 ! [[लुइझिनो फलेरो]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९५१)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|नावेली]])&lt;/small&gt;
 | [[File:Tf1clJjF 400x400.jpg|100x100px]]
 | २६ नोव्हेंबर १९९८
 | १० फेब्रुवारी १९९९
 | {{age in years and days|1998|11|26|1999|2|10}}
 | —
 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
 | style=&quot;background:{{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|- align=center
 | -
 ! ''पद रिकामे''&lt;br&gt;([[राष्ट्रपती राजवट]])
 | [[File:Emblem_of_India.svg|122x122px]]
 |style=&quot;height: 30px;&quot;| १० फेब्रुवारी १९९९
 | ९ जून १९९९
 | {{age in years and days|1999|2|10|1999|6|9}}  
 | —
 | -
 |
|- align=center
 | (८)
 ! [[लुइझिनो फलेरो]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(तिसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९५१)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|नावेली]])&lt;/small&gt;
 | [[File:Tf1clJjF 400x400.jpg|100x100px]]
 | ९ जून १९९९
 | २४ नोव्हेंबर १९९९
 | {{age in years and days|1999|6|9|1999|11|24}}
 | [[१९९९ गोवा विधानसभा निवडणूक|१९९९]] 
 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
 | style=&quot;background:{{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|- align=center
 | ९
 ! [[फ्रान्सिस्को सार्डिन्हा|फ्रान्सिस्को कोस्मे सार्डिन्हा]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९४६)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|कुठ्ठाळी]])&lt;/small&gt;
 | [[File:Francisco Sardinha.jpg|100x100px]]
 | २४ नोव्हेंबर १९९९
 | २४ ऑक्टोबर २०००
 | {{age in years and days|1999|11|24|2000|10|23}}
 | — 
 | [[गोवा जनता काँग्रेस]]
 | style=&quot;background:{{गोवा जनता काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|- align=center
 | १०
 ! [[मनोहर पर्रीकर|मनोहर गोपाळकृष्ण प्रभू पर्रीकर]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९५५-२०१९)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]])&lt;/small&gt;
 | [[File:The official photograph of the Union Minister for Defence, Shri Manohar Parrikar.jpg|100x100px]]
 | २४ ऑक्टोबर २०००
 | ३ फेब्रुवारी २००५
 | {{age in years and days|2000|10|24|2005|2|3}}
 | —&lt;br&gt;—————————&lt;br&gt;[[२००२ गोवा विधानसभा निवडणूक|२००२]]  
 | [[भारतीय जनता पक्ष]]
 | style=&quot;background:{{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|- align=center
 | (३)
 ! [[प्रतापसिंह राणे|प्रतापसिंह रावजी राणे]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(चौथा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९३९)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[पर्ये विधानसभा मतदारसंघ|पर्ये]])&lt;/small&gt;
 | [[File:Pratapsingh Rane.jpg|100x100px]]
 | ३ फेब्रुवारी २००५
 | ४ मार्च २००५
 | {{age in years and days|2005|2|3|2005|3|4}}
 | — 
 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
 | style=&quot;background:{{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|- align=center
 | -
 ! ''पद रिकामे''&lt;br&gt;([[राष्ट्रपती राजवट]])
 | [[File:Emblem_of_India.svg|122x122px]]
 |style=&quot;height: 30px;&quot;| ४ मार्च २००५
 | ७ जून २००५
 | {{age in years and days|2005|3|4|2005|6|7}}  
 | —
 | -
 |
|- align=center
 | (३)
 ! [[प्रतापसिंह राणे|प्रतापसिंह रावजी राणे]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(पाचवा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९३९)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[पर्ये विधानसभा मतदारसंघ|पर्ये]])&lt;/small&gt;
 | [[File:Pratapsingh Rane.jpg|100x100px]]
 | ७ जून २००५
 | ८ जून २००७
 | {{age in years and days|2005|6|7|2007|6|8}}
 | — 
 | rowspan=2 | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
 | rowspan=2 style=&quot;background:{{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|- align=center
 | ११
 ! [[दिगंबर कामत|दिगंबर प्रतापसिंह कामत]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९५४)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|मडगांव]])&lt;/small&gt;
 | [[File:Digambar Kamat.jpg|100x100px]]
 | ८ जून २००७
 | ९ मार्च २०१२
 | {{age in years and days|2007|6|8|2012|3|9}}
 | [[२००७ गोवा विधानसभा निवडणूक|२००७]]  
|- align=center
 | (१०)
 ! [[मनोहर पर्रीकर|मनोहर गोपाळकृष्ण प्रभू पर्रीकर]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(दुसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९५५-२०१९)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]])&lt;/small&gt;
 | [[File:The official photograph of the Union Minister for Defence, Shri Manohar Parrikar.jpg|100x100px]]
 | ९ मार्च २०१२
 | ८ नोव्हेंबर २०१४
 | {{age in years and days|2012|3|8|2014|11|8}}
 | [[२०१२ गोवा विधानसभा निवडणूक|२०१२]]  
 | rowspan=4 |[[भारतीय जनता पक्ष]]
 | rowspan=4 style=&quot;background:{{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|- align=center
 | १२
 ! [[लक्ष्मीकांत पार्सेकर|लक्ष्मीकांत यशवंत पार्सेकर]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९५६)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]])&lt;/small&gt;
 | [[File:Laxmikant Parsekar.jpg|100x100px]]
 | ८ नोव्हेंबर २०१४
 | १४ मार्च २०१७
 | {{age in years and days|2014|11|8|2017|03|14}}
 | — 
|- align=center
 | (१०)
 ! [[मनोहर पर्रीकर|मनोहर गोपाळकृष्ण प्रभू पर्रीकर]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;''(तिसरा कार्यकाळ)''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(१९५५-२०१९)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]])&lt;/small&gt;
 | [[File:The official photograph of the Union Minister for Defence, Shri Manohar Parrikar.jpg|100x100px]]
 | १४ मार्च २०१७
 | १७ मार्च २०१९
 | {{age in years and days|2017|03|14|2019|03|17}}
 | [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१७|२०१७]]  
|- align=center
 | १३
 ! [[प्रमोद सावंत|डॉ. प्रमोद पांडुरंग सावंत]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(जन्म १९७३)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(मतदारसंघ: [[सांखळी विधानसभा मतदारसंघ|सांखळी]])&lt;/small&gt;
 | [[File:The Chief Minister of Goa, Shri Pramod Sawant.jpg|100x100px]]
 | १९ मार्च २०१९
 | ''पदस्थ''
 | {{age in years and days|2019|03|18}}
 | —&lt;br&gt;—————————&lt;br&gt;[[गोवा विधानसभा निवडणूक, २०२२|२०२२]]
|}

==गोव्यामधील राष्ट्रपती राजवट तपशील==
गोव्यामध्ये आत्तापर्यंत एकूण पाच वेळा [[राष्ट्रपती राजवट]] लावण्यात आली आहे.

* '''पहिला कार्यकाळ : २ डिसेंबर १९६६ ते ५ एप्रिल १९६७''' : गोव्याला पूर्ण राज्याचा दर्जा द्यावा की [[महाराष्ट्र]] राज्यात विलीन करावे यासाठी जनमत संग्रह घेण्याकरता विधानसभा भंग करून विसर्जित करण्यात आली. गोवेकरांनी महाराष्ट्रात विलीन न होण्यासाठी तर संपूर्ण राज्याचा दर्जा मिळावा यासाठी मतदान केले. नंतर १९६७ साली नव्याने निवडणुका होऊन सरकार स्थापन करण्याकरता राष्ट्रपती राजवट उठविण्यात आली.
* '''दुसरा कार्यकाळ : २७ एप्रिल १९७९ ते १६ जानेवारी १९८०''' : विद्यमान मुख्यमंत्री [[शशिकला काकोडकर]] यांच्या [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]ाच्या आमदारांकडून बंड झाल्याने शशिकला यांचे सरकार पडले आणि राज्यात दुसऱ्यांदा राष्ट्रपती राजवट लावण्यात आली. कोणत्याही पक्षास बहुमत सिद्ध न करता आल्याने विधानसभा विसर्जित करण्यात आली व १९८० साली नव्याने निवडणुका होऊन सरकार स्थापन करण्याकरता राष्ट्रपती राजवट उठविण्यात आली. काँग्रेस पक्षाचे [[प्रतापसिंह राणे]] हे नंतर मुख्यमंत्री झाले.
* '''तिसरा कार्यकाळ : १४ डिसेंबर १९९० ते २५ जानेवारी १९९१''' : बॉम्बे उच्च न्यायालयाच्या निर्णयाने विद्यमान मुख्यमंत्री [[लुईस प्रोटो बार्बोसा]] यांची विधिमंडळ सदस्यता रद्द करण्यात आल्याने त्यांनी मुख्यमंत्री पदाचा राजीनामा दिला. त्यामुळे राज्यात तिसऱ्यांदा राष्ट्रपती राजवट लागू करण्यात आली. अखेर ४२ दिवसांनंतर [[रवी सीताराम नाईक]] यांची मुख्यमंत्रीपदावर निवड झाल्याने राष्ट्रपती राजवट उठविण्यात आली. 
* '''चौथा कार्यकाळ : १० फेब्रुवारी १९९९ ते ९ जून १९९९''' : सत्ताधारी काँग्रेस पक्षातील बंडखोरीमुळे विद्यमान मुख्यमंत्री [[लुइझिनो फलेरो]] यांचे सरकार अल्पमतात आल्याने कोसळले. राज्यात चौथ्यांदा राष्ट्रपती राजवट लावण्यात आली. नंतर विधानसभा विसर्जित केली गेली व नव्याने निवडणुका होऊन सरकार स्थापन करण्याकरता राष्ट्रपती राजवट उठविण्यात आली.
* '''पाचवा कार्यकाळ : ४ मार्च २००५ ते ७ जून २००५''' : नव्याने मुख्यमंत्री झालेल्या [[प्रतापसिंह राणे]] यांनी विधानसभेत विश्वासदर्शक ठरावात फेरफार करून बहुमत सिद्ध केल्याच्या प्रकरणावरून राणेंचे सरकार बरखास्त केले गेले व राज्यात पाचव्यांदा राष्ट्रपती राजवट लावण्यात आली. ९५ दिवसांच्या प्रदीर्घ काळानंतर [[प्रतापसिंह राणे|प्रतापसिंह राणेंचे]] सरकार पुनःस्थापित झाल्याने राष्ट्रपती राजवट उठविण्यात आली.

==टीपा==
{{notelist}}

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

{{विद्यमान भारतीय मुख्यमंत्री}}

[[वर्ग:गोव्याचे मुख्यमंत्री| ]]
[[वर्ग:भारतामधील राज्यांचे मुख्यमंत्री]]</text>
      <sha1>q641g6zqhjfzkhykwuqyq8r7ql38pax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>द मिराज</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190588</id>
    <revision>
      <id>2692815</id>
      <parentid>2472795</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T04:28:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>प्रस्तावना</comment>
      <origin>2692815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13197" sha1="g8ttzuefvfzywmo0918a2kjg6nocrf6" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''द मिराज''' हे [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[लास व्हेगस]] शहरातील आलिशान हॉटेल होते. ३,०४४ खोल्यांचे हे हॉटेल पॉलिनेशियन थीम{{मराठी शब्द सुचवा}}ने बांधण्यात आले होते.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=http://digitalscholarship.unlv.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1653&amp;context=thesesdissertations|प्रकाशक=  युनिव्हर्सिटी ऑफ नेवाडा, लास वेगास|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३-०४-२०१६|title= सनराईझ सनसेट? कम्पेरिंग दि लास वेगास अँड मकाऊ गेमिंग मार्केट्स इन २०१० |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

हे रिझॉर्ट [[स्टीव्ह विन]] या विकसकाने बांधले. नंतर त्याची मालकी [[एमजीएम रिझॉर्ट्‌स इंटरनॅशनल]] या कंपनीकडे गेली. मिराज, ट्रेझर आयलंड हॉटेल आणि कसीनो हे दुसरे हॉटेल यांच्या दरम्यान फुकट ट्रामसेवा आहे.

==इतिहास ==
{{बदल}}
या होटेलची रचना जोएल बर्गमन यांनी केली. २२ नोव्हेंबर, १९८९ रोजी हे हॉटेल चालू झाले. वॉल स्ट्रीट यांनी हे पहिले रिझॉर्ट कास्तावेझ यांच्या मूळ मालकीच्या जागेवर बांधले. त्यापूर्वी ते रेड रूस्टर नाइट क्लब म्हणून अस्तित्वात होते. सन १९८०मध्ये स्टीव्ह विन यांनी त्यांचा घरोबा असणारा मित्र रोजर थॉमस याला या गटात सामील होण्यासाठी विचारणा केली. आणि या दोघांनी मिळून लास वेगास येथे इतर हॉटेलांपेक्षा अगदी निराळ्या पहिल्या  हॉटेल आणि मनोरंजन केंद्राची उभारणी केली.

मिराज हॉटेल हे खूप खर्च करून बांधलेले हॉटेल व मनोरंजन केंद्र (कसीनो) आहे. त्याचा बांधकाम खर्च ६३ कोटी डॉलर इतका होता. या हॉटेलच्या भिंती आणि विशेषतः खिडक्या सोन्याचा मुलामा देऊन मढविलेल्या असून त्यांना नयन सुखदायक छटा दिलेल्या आहेत. वेगास रिझॉर्ट बांधण्यासाठी विन यांनी आधुनिक पद्धत वापर्ल्याने आता त्यांना लास वेगासचे पितामह असे म्हणले जाते. तत्पूर्वी सन १९७०पर्यंत देशी विदेशी पर्यटक न्यूजर्सी येथे जुगार खेळण्यासाठी वारंवार येत असत तसेच [[अटलांटिक]] शहरातही पर्यटक मनोरंजनासाठी (कसीनो) येत असत.  अलीकडील काळात लास वेगास हे आधुनिक चालीरीतीचे (Fashion) ठिकाण म्हणून संबोधले जाऊ लागले होते. जुन्या बाबींना तसेच उद्योगांना बाजूस करण्यासाठी या नवीन व्यवस्थेची गरज होती ती या मिराज हॉटेल आणि मनोरंजन व्यवस्थेने (कसीनो) भरून काढली. या हॉटेलमधील सर्व मनोरंजन ठिकाणे २४ तास सुरक्षा कॅमेरे लाऊन सुरक्षित केली आहे. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.cleartrip.com/hotels/united-states/las-vegas/|प्रकाशक= क्लेअरट्रिप.कॉम|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३-०४-२०१६|title=लास वेगास हॉटेल, दी मिराज|भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

== इतर माहिती ==
सन १९९० ते २००३ या सालांपर्यंत सेजफ्रिड आणि रॉय ही शोजची केंद्रे होती. या दोघांचे एकत्रीकरण झाले आणि त्याचा उपयोग जादूचे प्रयोग आणि जंगली प्राण्यांच्य शो यांसाठी होऊ लागला. या शोमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या एका सफेद वाघाने रॉय हॉर्न यांच्यावर हल्ला केला आणि त्यात ते जखमी झाले त्यामुळे सन २००३मध्ये हा शो बंद केला.  

सन १९९३मध्ये मिराज हॉटेलच्या अधिपत्याखाली Cirque du Soleil show Nouvelle Expérience नावाचा कार्यक्रम मिराज हॉटेलच्या वाहनतळावरील एका विभागातील तंबूत चालू केला.. त्याच वेळी सर्क यांना जवळच्याच ट्रेझर आयलंड वर रिझॉर्ट उभारणीसाठी बोलाविले. शेवटी त्यांनी लास वेगास येथे ‘मिराज लव्ह’ चालू केले. या मिराज लव्हमध्ये Cirque du Soleil show Nouvelle Expérience नावाचा कार्यक्रम कायम सुरू असतो.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.reviewjournal.com/lvrj_home/2003/Jun-17-Tue-2003/news/21544998.html|प्रकाशक=  रिव्ह्यूजर्नल.कॉम|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३-०४-२०१६|title= मायस्टेरी वर्कर रिकॉल्स अनसर्टन टाईम्स ड्यूरिंग शोज बर्थ |भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

सन २००४मध्ये मिराज हॉटेल जवळील तंबू डॅनी गान्स यांनी घेतला आणि तेही मनोरंजनाचे आकर्षण झाले. डिसेंबर २००६मध्ये त्यांनी बीटल्स या थीमवर REVOLUTION ultra-lounge उघडले. किर्कुए दु सोलैल यांच्या लाइट ग्रुपने चालविलेल्या नाइटलाईफ केंद्रात सामील होण्याची ती पहिलीच वेळ होती.

==सध्याची परिस्थिति ==
आन्कोर कोर लास वेगासचे शो मध्ये सामील होण्यासाठी फेब्रुवारी 2009 मध्ये गान्स यांनी मिरेज सोडले.गोल्डन नुग्गेट कसिनो नंतर नोवेंबर 2012 मध्ये मिरेज कसिनो हे लास वेगासचे दुसरे गेओफ्फ हाल्स ब्लॅक जॅक हे फ्री बेट ब्लॅक जॅक पेक्षा भिन्न झाले.सन 2014 मध्ये मिरेजचा अमेझिंग रेस 24 मध्ये भाग होता की जेथे मिरेज इतर संघात “आय” हे ओळख साधन होते. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=http://biz.yahoo.com/prnews/080417/lath539.html?.v=4|प्रकाशक=  |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३-०४-२०१६|title= डॅनी गन्स टू स्टार इन द न्यु  एन्कोर थेटर इन २००९ {{मृत दुवा}}|भाषा=इंग्लिश}}&lt;/ref&gt;

सन २०१५मध्ये MGM रिसॉर्ट इंटरनॅशनलने मिराज आणि इतर मालमत्तेचे स्थायी मालमत्तेत रूपांतर करून त्याचा गुंतवणूक ट्रस्ट करण्याची घोषणा केली. MGM हे मिराज पुढे चालू राहिले.   

==आकर्षित करणाऱ्या बाबी==
शेगफ्राइड आणि रॉयची सिक्रेट गार्डन आणि डॉल्फिन हबिटट ! मंनी कामांनो यांनी या गार्डनचा आराखडा केला.
 
संध्याकाळी ७, ८ आणि ९ वाजता कृत्रिम ज्वालामुखी बनवितात आणि ते शुक्रवारी आणि शनिवारी मोकळ्या आवारात उडविले जातात. 

हॉटेलचे दर्शनी भागात असलेली उंचच्या उंच पामची झाडे, पाण्याचा प्रवाह व कारंजे या गोष्टी हॉटेलची शोभा वाढवितात. 

५३ फूट लांब ८ फूट उंच आकाराच्या नोंदणी मेजच्या पाठीमागील मत्स्यालयातील १००० मासे म्हणजे एक नमूना आहे.

लव्ह हा किर्कुए दू सोलैल यांचे थिएटर उत्पादनात बीटल्स यांची रीमिक्स समाविष्ट आहेत. 

अमेरिकेचा गोट टॅलेंट जिंकल्यानंतर टेरी फॅक्टर हे वस्तुसंग्रहालय झाले. 

“1ओक” 16000 sq.ft. न्यू यॉर्क सारखा नाईट क्लब आहे. दोन स्वतंत्र विभागात स्वतंत्र घडामोडी घडतात अशी या या स्थानाचे वैशिष्ट्य आहे. शिवाय येथे किमान ४०० माणसे हिंडू शकतील अशी ४००० चौरस फुटांची मोकळेपणे हिंडण्यासाठी जागा आहे..&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://www.mirage.com/nightlife/the-beatles-revolution-lounge.aspx|प्रकाशक=म जी म|अ‍ॅक्सेसदिनांक=२३-०४-२०१६|title=एमजीएम रिव्होल्युशन बायो पेज {{मृत दुुवा}}|भाषा=इंग्लिश|archive-date=2015-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20150929063150/http://www.mirage.com/nightlife/the-beatles-revolution-lounge.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==खेळ व्रत्त ==

7 डिसेंबर 1989 – शुगर राय लियोनार्ड विरुद्द रोबर्ट दुरान 3

25 ऑक्टोबर 1990 – एवंडर होलिफील्ड विरुद्द बस्टर डगलस

18 मे 1996 –फेलिक्स त्रिणीदाद विरुद्द फ्रेद्दी पेंडलेटण  

==संदर्भ==</text>
      <sha1>g8ttzuefvfzywmo0918a2kjg6nocrf6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१७</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199925</id>
    <revision>
      <id>2692745</id>
      <parentid>2204289</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T12:43:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6678" sha1="4lnsd0dmg2d9yvr5jkdaj3mdjpigjeb" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट निवडणूक
| election_name = गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१७
| देश = भारत
| type  = विधानसभा
| निवडणुक दिनांक = ४ फेब्रुवारी २०१७
| ongoing              = 
| आधिची निवडणुक    = गोवा विधानसभा निवडणूक, २०१२
| आधिची निवडणुक वर्ष = २०१२
| आधीच्या निवडणुकीचे निर्वाचित सदस्य = 
| नंतरची निवडणुक = गोवा विधानसभा निवडणूक, २०२२
| नंतरची निवडणुक वर्ष = २०२२
| नंतरच्या निवडणुकीचे भावी सदस्य = 
| प्रस्तुत निवडणूक दिनांक = 
| मतदारसंघ   = [[गोवा विधानसभा|गोवा विधानसभेच्या]] सर्व ४० जागा
| बहुमत = २१
| मतदान टक्केवारी = 
| image1             = [[File:Hand_INC.svg|100px]]
| leader1            =[[प्रतापसिंह राणे]]
| leader_since1      =
| party1             = भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
| alliance1          = 
| leaders_seat1      =
| last_election1     = ९
| seats1             = १७
| seat_change1       = {{वाढ}} ८
| popular_vote1      = २,५९,७५८
| percentage1        = २८.४%
| swing1             =
| image2             =
| leader2            = [[लक्ष्मीकांत पार्सेकर]]
| leader_since2      = 
| party2             = भारतीय जनता पक्ष
| alliance2          = 
| leaders_seat2      =
| last_election2     = २१
| seats2             = १३
| seat_change2       = {{घट}} ८  
| popular_vote2      = २,९७,५८८
| percentage2        = ३२.५%
| swing2             =
&lt;!-- Maharashtrawadi Gomantak Party --&gt;
| image3            = [[File:Indian_Election_Symbol_Lion.svg|100px]]
| leader3           = सुदिन धवलीकर
| party3            = महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष
| leader_since3     = 
| leaders_seat3     = 
| last_election3    = ३
| seats3            = ३
| seat_change3      = 
| popular_vote3     = १,०३,२९०
| percentage3       = 
| image4            = 
| leader4           = 
| party4            = गोवा फॉरवर्ड पार्टी
| leader_since4     = 
| leaders_seat4     = 
| last_election4    = ०
| seats4            = ३
| seat_change4      = 
| popular_vote4     = ३१,९००
| percentage4       =  ३.५%
| map_image          = 
| map_size           = 250 px
| map_caption        = गोवा
| title              = [[गोव्याचे मुख्यमंत्री|मुख्यमंत्री]]
| posttitle          =
| before_election    = [[लक्ष्मीकांत पार्सेकर]]
| before_party       = भारतीय जनता पक्ष
| after_election     = [[मनोहर पर्रीकर]]
| after_party        = भारतीय जनता पक्ष
}}
'''गोवा विधानसभा निवडणूक २०१७''' ही [[भारत]]ाच्या [[गोवा]] राज्यातील [[विधानसभा]] निवडणुक होती. ४ फेब्रुवारी २०१७ रोजी घेतल्या गेलेल्या ह्या निवडणुकीमध्ये [[गोवा विधानसभा|गोवा विधानसभेमधील]] सर्व ४० जागांसाठी नवे आमदार निवडले गेले. मागील निवडणुकीत [[मनोहर पर्रीकर]] ह्यांच्या नेतृत्वाखाली भाजपला २१ जागंसह बहुमत मिळाले होते. २०१४ साली पर्रीकरांनी [[भारताचे संरक्षणमंत्री]]पद स्वीकारले व गोव्याच्या मुख्यमंत्रीपदाचा राजीनामा दिला. [[लक्ष्मीकांत पार्सेकर]] ह्यांच्या नेतृत्वाखाली भाजपने निवडणूक लढवली.

११ मार्च २०१७ रोजी झालेल्या मतमोजणीमध्ये काँग्रेस पक्ष १७ जागांवर विजय मिळवून सर्वाधिक जागा मिळवणारा पक्ष ठरला तर भाजपला १३ जागांवर समाधान मानावे लागले. परंतु २ अपक्ष आमदारांनी तसेच [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]] व गोवा फॉरवर्ड पार्टी ह्या दोन पक्षांच्या प्रत्येकी ३ आमदारांनी भाजपला आपला पाठिंबा जाहीर केला. त्यंच्या अटीनुसार संरक्षणमंत्री मनोहर पर्रीकर ह्यांनी पुन्हा गोव्याच्या राजकारणात परतून मुख्यमंत्रीपद स्वीकारले व १४ मार्च २०१७ रोजी त्यांनी मुख्यमंत्रीपदाची शपथ घेतली. काँग्रेस पक्षाने सर्वाधिक जागा जिंकून देखील त्यांच्या पदरी निराशा आली.

==बाह्य दुवे==
* [http://www.elections.in/goa/ संपूर्ण माहिती] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161122154904/http://www.elections.in/goa/ |date=2016-11-22 }}

[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका|२०१७]]
[[वर्ग:इ.स. २०१७ मधील विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. २०१७ मधील भारत]]</text>
      <sha1>4lnsd0dmg2d9yvr5jkdaj3mdjpigjeb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ईशा ओझा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>232764</id>
    <revision>
      <id>2692825</id>
      <parentid>2637873</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T04:47:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>तारीख</comment>
      <origin>2692825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13146" sha1="psmgdwbzbgafbixlpmvxbk6nf0uidkw" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
|                name = ईशा ओझा
|              female = true
|               image = 
|             country = संयुक्त अरब अमिराती
|       international = true
|            fullname = ईशा रोहित ओझा
|          birth_date = {{birth date and age|1998|1|8|df=yes}}
|         birth_place = [[मुंबई]], [[भारत]]&lt;ref name=&quot;icc1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |trans-title=युएईच्या ओझाला आयसीसी ग्लोबल संघात स्थान.|title=UAE’s Oza earns a call-up in ICC Global team |url=https://gulfnews.com/sport/uaes-oza-earns-a-call-up-in-icc-global-team-1.2228758 |quote=&quot;Oza, who hails from Mumbai in India&quot; |website=गल्फ न्यूज |last1=नायर|first1=के आर |date=२९ मे २०१८}}&lt;/ref&gt;
|          death_date = 
|         death_place = 
|             batting = उजव्या हाताने
|             bowling = उजव्या हाताने [[ऑफ स्पिन]]
|                role = [[अष्टपैलू]]

|        odidebutdate = २६  सप्टेंबर
|        odidebutyear = २०२५
|     odidebutagainst = झिम्बाब्वे
|              odicap = ७
|         lastodidate = १९ ऑक्टोबर
|         lastodiyear = २०२५ 
|      lastodiagainst = पापुआ न्यू गिनी

|       T20Idebutdate = ७ जुलै
|       T20Idebutyear = २०१८
|    T20Idebutagainst = नेदरलँड्स
|             T20Icap = ७
|        lastT20Idate = ६ ऑक्टोबर
|        lastT20Iyear = २०२५
|     lastT20Iagainst = झिम्बाब्वे

| club1 = डेझर्ट कब्स क्रिकेट अकादमी
| year1 = २०१७/१८
| club2 = [[मुंबई महिला क्रिकेट संघ|मुंबई महिला]]
| year2 = २०१९–सद्य

| columns = 2
| column1 = [[महिला आंतरराष्ट्रीय टी२०|म.आं.टी२०]]
| matches1 = ९७
| runs1 = २,६८९
| bat avg1 = ३१.६३
| 100s/50s1 = ४/११
| top score1 = १५८[[नाबाद|*]]
| deliveries1 = १,१३०
| wickets1 = ७०
| bowl avg1 = १६.१४
| fivefor1 = ० 
| tenfor1 = ० 
| best bowling1 = ३/०
| catches/stumpings1 = २३/१

| column2 = [[महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय|म.आं.ए.दि.]]
| matches2 = ८
| runs2 = १४८
| bat avg2 = १८.५०
| 100s/50s2 = ०/१
| top score2 = ८२
| deliveries2 = ३९०
| wickets2 = १४
| bowl avg2 = १५.१४
| fivefor2 = ० 
| tenfor2 = ० 
| best bowling2 = ३/२५
| catches/stumpings2 = ६/०

| date = २८ ऑक्टोबर २०२५
| source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1126416.html ईएसपीएन क्रिकइन्फो
}}

'''ईशा रोहित ओझा''' ([[८ जानेवारी]], [[इ.स. १९९८|१९९८]] - ) ही एक भारतीय वंशाची क्रिकेट खेळाडू असून, ती [[संयुक्त अरब अमिराती राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ]]ाचे नेतृत्व करते.&lt;ref name=&quot;Bio1&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/player/esha-oza-1255538  |trans-title=ईशा  ओझा|title=Esha Oza |access-date=२८ ऑक्टोबर २०२५ |work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bio&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1126416.html  |trans-title=ईशा रोहित|title=Esha Rohit |access-date=२८ ऑक्टोबर २०२५ |work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gulf&quot; /&gt; जुलै २०१८ मध्ये, तिला [[२०१८ महिला टी२० क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]] स्पर्धेसाठी यूएई संघात स्थान देण्यात आले.&lt;ref name=&quot;WT20Squads&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/icc-announces-umpire-and-referee-appointments-for-icc-womens-world-twenty20-qualifier-2018 |trans-title=आयसीसी महिला विश्व टी२० पात्रता २०१८ साठी आयसीसीतर्फे पंच आणि सामना अधिकाऱ्यांच्या नियुक्त्यांची घोषणा.|title=ICC announces umpire and referee appointments for ICC Women's World Twenty20 Qualifier 2018 |work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती |access-date=२८ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt; तिने ७ जुलै २०१८ रोजी विश्व टी२० पात्रता स्पर्धेत [[नेदरलँड्स राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ|नेदरलँड्स]] विरुद्ध यूएईसाठी महिला [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1147709.html  |trans-title=तिसरा सामना, गट अ, आयसीसी महिला टी२० विश्वचषक पात्रता स्पर्धा, उट्रेक्ट, ७ जुलै २०१८|title=3rd Match, Group A, ICC Women's World Twenty20 Qualifier at Utrecht, Jul 7 2018 |work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो |access-date=२८ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt; जुलै २०१८ मध्ये, तिला आयसीसी महिला जागतिक विकास पथकात स्थान देण्यात आले.&lt;ref name=&quot;DevSquad&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/785532  |trans-title=भेटा जागतिक विकास पथकाला|title=Meet the Global Development Squad |work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती |access-date=२८ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gulf&quot; &gt;{{cite news  |trans-title=युएईच्या ओझाला आयसीसी ग्लोबल संघात स्थान|title=UAE’s Oza earns a call-up in ICC Global team |url=https://gulfnews.com/sport/uaes-oza-earns-a-call-up-in-icc-global-team-1.2228758 |website=गल्फ न्यूज |last1=नायर|first1=के आर|date=२९ मे २०१८}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;icc1&quot; &gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/778086  |trans-title=यूएईची सलामीवीर ईशा ओझा आकाशाला भिडण्यासाठी उंच उभी.|title=UAE opener Esha Oza stands tall to reach for the sky |work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती |access-date=२८ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
मर्यादित षटकांच्या क्रिकेटमध्ये यूएई आंतरराष्ट्रीय संघाकडून सर्वाधिक धावा करण्याचा विक्रम ओझाकडे आहे आणि सप्टेंबर २०२५ पर्यंत, आंतरराष्ट्रीय महिला टी२० मध्ये सर्वात जलद १,००० धावा पूर्ण करणारी ती तिसरी खेळाडू आहे.&lt;ref&gt;{{Cite web  |trans-title=आंतरराष्ट्रीय महिला टी२० मध्ये सर्वात जलद १,००० धावा |title=Fastest to 1000 runs in WT20Is |url=https://www.espncricinfo.com/records/fastest-to-1000-runs-1233275 |access-date=२८ ऑक्टोबर २०२५ |website=www.espncricinfo.com}}&lt;/ref&gt; २०२२ च्या एसीसी महिला अजिंक्यपद स्पर्धेत कतारविरुद्ध ११५ धावा करून तिने हा विक्रम केला. जानेवारी २०२३ मध्ये, एशा ओझाला २०२२ साठी आयसीसी महिला असोसिएट प्लेअर ऑफ द इयर म्हणून घोषित करण्यात आले.&lt;ref name=&quot;icc 2023-01-25&quot;&gt;{{cite web |trans-title=महिला असोसिएट क्रिकेटर ऑफ द इयरचा विजेता जाहीर.|title=Winner of the Women's Associate Cricketer of the Year revealed |url=https://www.icc-cricket.com/news/3037066 |website=www.icc-cricket.com |access-date=२८ ऑक्टोबर २०२५ |language=en |date=२५ जानेवारी २०२३}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tn 2023-01-25&quot;&gt;{{cite news |last1=रॅडले|first1=पॉल |trans-title=युएईची ईशा ओझाची २०२२ आयसीसी महिला असोसिएट क्रिकेटर ऑफ द इयर म्हणून निवड|title=UAE's Esha Oza voted ICC Women's Associate Cricketer of the Year for 2022 |url=https://www.thenationalnews.com/sport/cricket/2023/01/25/uaes-esha-oza-voted-icc-womens-associate-cricketer-of-the-year-for-2022/ |access-date=२८ ऑक्टोबर २०२५ |work=द नॅशनल (अबुधाबी) |date=२५ जानेवारी २०२३|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fc 2023-01-26&quot;&gt;{{cite web |last1=Chaudhary |first1=Harsh  |trans-title=युएईच्या ईशा ओझा हिला आयसीसीचा २०२२ चा असोसिएट क्रिकेटर ऑफ द इयर घोषित.|title=UAE's Esha Oza declared ICC's Associate Cricketer of the Year 2022 |url=https://femalecricket.com/women-cricket-news/29708-uaes-esha-oza-declared-iccs-associate-cricketer-of-the-year-2022.html |website=फिमेल क्रिकेट |access-date=२८ ऑक्टोबर २०२५ |date=२५ जानेवारी २०२३}}&lt;/ref&gt;

१० मे २०२५ रोजी [[२०२५ महिला टी२० विश्वचषक आशिया पात्रता#गट ब|२०२५ महिला टी२० विश्वचषक आशिया पात्रता]] फेरीत, ती यूएई संघाचा भाग होती जी क्रिकेट इतिहासातील पहिला संघ बनला ज्याने पावसाच्या धोक्यात असलेल्या सामन्यात आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यात सर्व १० फलंदाजांना निवृत्त केले आणि निर्णय घेण्यास भाग पाडले. ओझाने सामन्यात तिचे चौथे आंतरराष्ट्रीय टी२०आय शतक केले, ११३ धावांची नाबाद खेळी.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=२० मे २०२५|trans-title=महिला टी-२० विश्वचषक आशिया पात्रता फेरीत पावसामुळे युएईने कतारविरुद्ध १० फलंदाजांना निवृत्त केले.|title=UAE retire out 10 batters against Qatar to beat rain in Women's T20 World Cup Asia qualifier |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/c2e3k3xx7edo |access-date=२८ ऑक्टोबर २०२५ |website=बीबीसी स्पोर्ट|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=१० मे २०२५ |trans-title=कतारवर १६३ धावांनी विजय मिळवताना युएई महिला संघाने सर्व दहा फलंदाजांना केले निवृत्त|title=UAE Women retire out all ten batters in 163-run win over Qatar |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-t20-world-cup-asia-region-qualifier-2025-1483752/qatar-women-vs-united-arab-emirates-women-6th-match-group-b-1483765/match-report |access-date=२८ ऑक्टोबर २०२५ |website=www.espncricinfo.com}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भयादी ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:ओझा, ईशा}}
[[वर्ग:संयुक्त अरब अमिरातीच्या महिला क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:इ.स. १९९८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>psmgdwbzbgafbixlpmvxbk6nf0uidkw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>इनामगाव</title>
    <ns>0</ns>
    <id>243372</id>
    <revision>
      <id>2692797</id>
      <parentid>2670641</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T00:57:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38532-52</username>
        <id>184971</id>
      </contributor>
      <comment>आशय जोडला</comment>
      <origin>2692797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5621" sha1="gazwletfvgck1mjop9ib8ac0fw6nfio" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार=गाव
|इतर_नाव=
| स्थानिक_नाव ='''इनामगाव'''
| आकाशदेखावा = 
| आकाशदेखावा_शीर्षक = 
| शोधक_स्थान= right
| अक्षांश = 
| रेखांश = 
| उंची = 
| राज्य_नाव = महाराष्ट्र
|जवळचे_शहर= शिरूर
| जिल्हा = [[पुणे जिल्हा]]
|अधिकृत_भाषा=मराठी
| नेता_पद =[[सरपंच]] 
| नेता_नाव = सौ. अनुराधा प्रफुल्ल घाटगे 
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष  = २०११
| लोकसंख्या_एकूण = 
| लोकसंख्या_घनता =
|लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = 
| क्षेत्रफळ_एकूण = 
|पिन_कोड=412210| एसटीडी_कोड = 
| पिन कोड = 
| आरटीओ_कोड =  एमएच/
|संकेतस्थळ=
|कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]]
|कोरे_उत्तर_१ = मराठी 
| तळटिपा =
}}

'''इनामगाव''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्यातील]] [[शिरूर तालुका|शिरूर तालुक्यातील]] एक गाव आहे.

==भौगोलिक स्थान==
हे गाव भीमा नदीची उपनदी असणाऱ्या घोड नदी तिरावर वसलेले आहे.  येथील मृदा सुपीक आहे 
==हवामान==
येथील सर्वसाधारण हवामान उष्ण व कोरडे आहे. हवामानातील बदलानुसार प्रत्येक वर्षात मुख्यतः तीन ऋतू असतात.मार्च ते मे पर्यंत उन्हाळा, जून ते ऑक्टोबर पर्यंत पावसाळा  आणि नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी पर्यंत हिवाळा असतो. हिवाळ्यात शीतल वातावरण असते. तालुक्यातील वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान ४७० मिमी पर्यंत असते.

==लोकजीवन ==


==प्रेक्षणीय स्थळे==
ग्रामदैवत श्री सिद्धेश्वर महाराज मंदिर 
हे मंदिर पुरातन काळातील आहे 
==नागरी सुविधा==
सरकारी दवाखाना उपलब्ध आहे 
पाण्याच्या सुविधा उपलब्ध आहेत 
==जवळपासची गावे== काष्टी, मांडवगण, वांगदरी, पिंपळसुटी, तांदळी 
==पुरातत्त्वीय उत्खनन स्थळ== गावच्या उत्तर दिशेला घोड नदीच्या तीरावर आहे 
'''इनामगाव''' हे [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रात]] [[पुणे|पुण्याच्या]] [[पूर्व|पूर्वेस]] ८० [[किलोमीटर]] अंतरावर [[घोड नदी]]च्या काठावर असलेले [[पुरातत्त्वीय उत्खनन]] स्थळ आहे. येथे जवळपास बारा वर्षे अनेक सत्रात [[डेक्कन कॉलेज|डेक्कन कॉलेज, पुणे]] यांच्या वतीने डॉ. [[हसमुख धीरजलाल सांकलिया]], डॉ. [[मधुकर केशव ढवळीकर]], डॉ वसंत शिंदे व डॉ. झेड. डी. अन्सारी यांनी उत्खनन केले.

==संदर्भ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}

{{महाराष्ट्रातील उत्खनन स्थळे}}
 
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील उत्खनन स्थळे]]
[[वर्ग:भारतामधील पुरातत्त्वीय स्थळे]]
[[वर्ग:शिरूर तालुक्यातील गावे]]
[[वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे]]</text>
      <sha1>gazwletfvgck1mjop9ib8ac0fw6nfio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>उत्तम सदाकाळ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>243518</id>
    <revision>
      <id>2692836</id>
      <parentid>2124156</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T05:54:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38435-19</username>
        <id>184976</id>
      </contributor>
      <origin>2692836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4417" sha1="8mudf3rx5eoiynyljagl5g6mz4jw9ih" xml:space="preserve">{{संदर्भहीन लेख}}
'''उत्तम सदाकाळ''' हे एक मराठी लेखक, विनोदी कवी आणि कथाकथनकार आहेत. ते एम.ए. बी.एड. आहेत. [[जुन्नर]] तालुक्यातील करंजाळे येथील जिल्हा परिषदेच्या शाळेत ते प्राथमिक शिक्षक आहेत. 

दैनिक सकाळच्या 'गुदगुल्या' सदरात सदाकाळ यांच्या विनोदी कथा प्रकाशित झाल्या आहेत. 

सन २०१८ च्या  शालेय क्रमिक पुस्तक-बालभारतीच्या 'खेळू करू शिकू' या इयत्ता दुसरीच्या पाठ्यपुस्तकात मराठीसह   इंग्रजी, उर्दू, कानडी, गुजराती, तेलुगू, सिंधी, हिंदी अशा आठ भाषांतील दुसरीच्या पुस्तकांत त्यांच्या 'पाऊस' या  कवितेचा समावेश झाला आहे. 

सन २०२६  च्या इयत्ता तिसरीच्या बालभारती मराठी पाठ्यपुस्तकात त्यांच्या 'हिरवा वसा' या कवितेचा समावेश झाला आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=पाऊस|last=सदाकाळ|first=उत्तम|publisher=दिलीपराज प्रकाशन,पुणे|year=२०२२|isbn=9789390645428|location=पुणे}}&lt;/ref&gt; 

==उत्तम सदाकाळ यांनी लिहिलेली काही पुस्तके==
* अग्निदिव्य  (बालवाङ्मय)
* आईची माया (बालवाङ्मय)
* गणपतीबाप्पा संकटात  (बालवाङ्मय)
* गंमतगाणी  (बालवाङ्मय)
* झुंज (कादंबरी)
* धोबीपछाड (कथासंग्रह)
* टाईमबॉंब (कथासंग्रह)
* देवबाप्पा (सामाजिक कादंबरी)
* धुके (अनुवादित कथासंग्रह, मूळ राजस्थानी 'शापमुक्ति', लेखक माधव नागदा)
* पंढरीचा चोर (बालसाहित्य)
* पाठलाग (बालसाहित्य)
* पाहुणचार (कथासंग्रह)
* पिंपळाची विहीर  (बालवाङ्मय)
* प्रतापगड  (बालवाङ्मय)
* बंदिनी (कादंबरी)
* म्हसोबाचा कोंबडा (कथासंग्रह)
* वनराणी  (बालवाङ्मय)
* वाघोबा  (बालवाङ्मय)
* विरह (अनुवादित कादंबरी, मूळ हिंदी लेखक - कैलाशचंद्र शर्मा)
* शेरास सव्वाशेर (बालकथासंग्रह)
* ससुल्या  (बालवाङ्मय)

==उत्तम सदाकाळ यांना मिळालेले पुरस्कार==
* आदर्श शिष्यवृत्ती शिक्षक पुरस्कार
* उत्कृष्ट बालसाहित्यिक पुरस्कार
* उत्तम शिक्षकाचा पुरस्कार
* तालुका गुणवंत शिक्षक पुरस्कार
* पुणे जिल्हा गुणवंत शिक्षक पुरस्कार
* यशवंत पुरस्कार
* युवा साहित्यिक समाजगौरव पुरस्कार
* शिवांजली भूमिपुत्र पुरस्कार
* ज्ञानप्रेरणा पुरस्कार


[[वर्ग:मराठी लेखक]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>8mudf3rx5eoiynyljagl5g6mz4jw9ih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>श्याम सिंह यादव</title>
    <ns>0</ns>
    <id>244616</id>
    <revision>
      <id>2692859</id>
      <parentid>2692558</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T10:38:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <origin>2692859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1873" sha1="gn9bjvbz6ex6gbpih5217r032t5rbyb" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = श्याम सिंह यादव
| चित्र = 
| चित्र आकारमान= 250 px
| क्रम = 
| पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ1 = [[जौनपूर लोकसभा मतदारसंघ|जौनपूर]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = मे २०१९
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = जून २०२४
| मागील1 = [[कृष्ण प्रताप सिंह]]
| पुढील1 = [[बाबू सिंह कुशवाह]]
| जन्मदिनांक           = {{जन्म दिनांक आणि वय|1954|3|31}}
| जन्मस्थान            = [[जौनपूर]], [[उत्तर प्रदेश]]
| मृत्युदिनांक           = 
| मृत्युस्थान            =
| राष्ट्रीयत्व               =
| पक्ष                  = [[बहुजन समाज पक्ष]]
| इतरपक्ष               =
| धर्म                  = 
| सही                  =
| संकेतस्थळ             = 
| तळटीपा               =
}}
'''श्याम सिंह यादव''' हे भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते [[बहुजन समाज पक्ष]]ातर्फे [[२०१९ लोकसभा निवडणुका]]ंमध्ये [[जौनपूर लोकसभा मतदारसंघ|जौनपूर]] येथून [[१७ वी लोकसभा|लोकसभेवर]] निवडून आले. 

[[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>gn9bjvbz6ex6gbpih5217r032t5rbyb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692863</id>
      <parentid>2692859</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T10:43:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2692863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1860" sha1="i4mnifjgtlqydnyoyf7m8kbv7p3d0gg" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = श्याम सिंह यादव
| चित्र = 
| चित्र आकारमान= 250 px
| क्रम = 
| पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ1 = [[जौनपूर लोकसभा मतदारसंघ|जौनपूर]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = मे २०१९
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = जून २०२४
| मागील1 = [[कृष्ण प्रताप]]
| पुढील1 = [[बाबू सिंह कुशवाह]]
| जन्मदिनांक           = {{जन्म दिनांक आणि वय|1954|3|31}}
| जन्मस्थान            = [[जौनपूर]], [[उत्तर प्रदेश]]
| मृत्युदिनांक           = 
| मृत्युस्थान            =
| राष्ट्रीयत्व               =
| पक्ष                  = [[बहुजन समाज पक्ष]]
| इतरपक्ष               =
| धर्म                  = 
| सही                  =
| संकेतस्थळ             = 
| तळटीपा               =
}}
'''श्याम सिंह यादव''' हे भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते [[बहुजन समाज पक्ष]]ातर्फे [[२०१९ लोकसभा निवडणुका]]ंमध्ये [[जौनपूर लोकसभा मतदारसंघ|जौनपूर]] येथून [[१७ वी लोकसभा|लोकसभेवर]] निवडून आले. 

[[वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>i4mnifjgtlqydnyoyf7m8kbv7p3d0gg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कृष्ण प्रताप</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247136</id>
    <revision>
      <id>2692860</id>
      <parentid>2692560</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T10:40:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <origin>2692860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1865" sha1="lc9jygky5rj2qehiu7pm7n1aovm8upr" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = कृष्ण प्रताप सिंह
| चित्र = 
| चित्र आकारमान= 250 px
| क्रम = 
| पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ1 = [[जौनपूर लोकसभा मतदारसंघ|जौनपूर]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = मे २०१४
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = मे २०१९
| मागील1 = [[धनंजय सिंह]]
| पुढील1 = [[श्याम सिंह यादव]]
| जन्मदिनांक           = {{जन्म दिनांक आणि वय|1977|2|9}}
| जन्मस्थान            = [[जौनपूर]], [[उत्तर प्रदेश]]
| मृत्युदिनांक           = 
| मृत्युस्थान            =
| राष्ट्रीयत्व               =
| पक्ष                  = [[भारतीय जनता पक्ष]]
| इतरपक्ष               =
| धर्म                  = 
| सही                  =
| संकेतस्थळ             = 
| तळटीपा               =
}}
'''कृष्ण प्रताप सिंह''' हे भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते [[भारतीय जनता पक्ष]]ातर्फे [[२०१४ लोकसभा निवडणुका]]ंमध्ये [[जौनपूर लोकसभा मतदारसंघ|जौनपूर]] येथून [[१६ वी लोकसभा|लोकसभेवर]] निवडून आले. 

[[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>lc9jygky5rj2qehiu7pm7n1aovm8upr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692861</id>
      <parentid>2692860</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T10:40:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2692861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1870" sha1="kocrf95z4q97w4b6ibk6icgft8nyrr6" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = कृष्ण प्रताप सिंह
| चित्र = 
| चित्र आकारमान= 250 px
| क्रम = 
| पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ1 = [[जौनपूर लोकसभा मतदारसंघ|जौनपूर]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = मे २०१४
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = मे २०१९
| मागील1 = [[धनंजय सिंह]]
| पुढील1 = [[श्याम सिंह यादव]]
| जन्मदिनांक           = {{जन्म दिनांक आणि वय|1977|2|9}}
| जन्मस्थान            = [[जौनपूर]], [[उत्तर प्रदेश]]
| मृत्युदिनांक           = 
| मृत्युस्थान            =
| राष्ट्रीयत्व               =
| पक्ष                  = [[भारतीय जनता पक्ष]]
| इतरपक्ष               =
| धर्म                  = 
| सही                  =
| संकेतस्थळ             = 
| तळटीपा               =
}}
'''कृष्ण प्रताप सिंह''' हे भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते [[भारतीय जनता पक्ष]]ातर्फे [[२०१४ लोकसभा निवडणुका]]ंमध्ये [[जौनपूर लोकसभा मतदारसंघ|जौनपूर]] येथून [[सोळावी लोकसभा|लोकसभेवर]] निवडून आले. 

[[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>kocrf95z4q97w4b6ibk6icgft8nyrr6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692864</id>
      <parentid>2692861</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T10:44:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2692864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1912" sha1="s19s3r10ez32hbxnpr9yjg8i7rbfp4n" xml:space="preserve">{{गल्लत|कृष्ण प्रताप सिंह}}
{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = कृष्ण प्रताप
| चित्र = 
| चित्र आकारमान= 250 px
| क्रम = 
| पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ1 = [[जौनपूर लोकसभा मतदारसंघ|जौनपूर]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = मे २०१४
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = मे २०१९
| मागील1 = [[धनंजय सिंह]]
| पुढील1 = [[श्याम सिंह यादव]]
| जन्मदिनांक           = {{जन्म दिनांक आणि वय|1977|2|9}}
| जन्मस्थान            = [[जौनपूर]], [[उत्तर प्रदेश]]
| मृत्युदिनांक           = 
| मृत्युस्थान            =
| राष्ट्रीयत्व               =
| पक्ष                  = [[भारतीय जनता पक्ष]]
| इतरपक्ष               =
| धर्म                  = 
| सही                  =
| संकेतस्थळ             = 
| तळटीपा               =
}}
'''कृष्ण प्रताप''' हे भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते [[भारतीय जनता पक्ष]]ातर्फे [[२०१४ लोकसभा निवडणुका]]ंमध्ये [[जौनपूर लोकसभा मतदारसंघ|जौनपूर]] येथून [[सोळावी लोकसभा|लोकसभेवर]] निवडून आले. 

[[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>s19s3r10ez32hbxnpr9yjg8i7rbfp4n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692865</id>
      <parentid>2692864</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T10:44:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Abhijitsathe ने मागे पुनर्निर्देशन न ठेवता लेख [[कृष्ण प्रताप सिंह]] वरुन [[कृष्ण प्रताप]] ला हलविला</comment>
      <origin>2692864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1912" sha1="s19s3r10ez32hbxnpr9yjg8i7rbfp4n" xml:space="preserve">{{गल्लत|कृष्ण प्रताप सिंह}}
{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = कृष्ण प्रताप
| चित्र = 
| चित्र आकारमान= 250 px
| क्रम = 
| पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ1 = [[जौनपूर लोकसभा मतदारसंघ|जौनपूर]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = मे २०१४
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = मे २०१९
| मागील1 = [[धनंजय सिंह]]
| पुढील1 = [[श्याम सिंह यादव]]
| जन्मदिनांक           = {{जन्म दिनांक आणि वय|1977|2|9}}
| जन्मस्थान            = [[जौनपूर]], [[उत्तर प्रदेश]]
| मृत्युदिनांक           = 
| मृत्युस्थान            =
| राष्ट्रीयत्व               =
| पक्ष                  = [[भारतीय जनता पक्ष]]
| इतरपक्ष               =
| धर्म                  = 
| सही                  =
| संकेतस्थळ             = 
| तळटीपा               =
}}
'''कृष्ण प्रताप''' हे भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते [[भारतीय जनता पक्ष]]ातर्फे [[२०१४ लोकसभा निवडणुका]]ंमध्ये [[जौनपूर लोकसभा मतदारसंघ|जौनपूर]] येथून [[सोळावी लोकसभा|लोकसभेवर]] निवडून आले. 

[[वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>s19s3r10ez32hbxnpr9yjg8i7rbfp4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>स्टीफन बार्ड</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247881</id>
    <revision>
      <id>2692851</id>
      <parentid>1780042</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T08:27:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37745-07</username>
        <id>184812</id>
      </contributor>
      <origin>2692851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2788" sha1="ogsrriszkmqkn9ni0di2s15ozbzwr2w" xml:space="preserve">'''स्टीफन बार्ड''' ([[२९ एप्रिल]], [[इ.स. १९९२|१९९२]]: [[विंडहोक]], [[नामिबिया]] - हयात) हा {{cr|NAM}}च्या क्रिकेट संघाकडून खेळणारा खेळाडू आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/437927.html |title=स्टीफन बार्ड|प्रकाशक=ई.एस.पी.एन क्रिकईन्फो}}&lt;/ref&gt;

* आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण - {{cr|OMA}}विरुद्ध [[२०१९ आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग विभाग दोन|२७ एप्रिल २०१९ रोजी विन्डहोक येथे]].&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1174845.html |title= विश्व क्रिकेट लीग विभाग दोन, अंतिम सामना, नामिबिया वि. ओमान, विन्डहोक, २७ एप्रिल २०१९|दिनांक=१८ सप्टेंबर २०१९|प्रकाशक=ई.एस.पी.एन क्रिकईन्फो}}&lt;/ref&gt;

* आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० पदार्पण - {{cr|Ghana}}विरुद्ध [[२०१८-१९ आयसीसी ट्वेंटी२० विश्वचषक आफ्रिका प्रादेशिक अंतिम फेरी|२० मे २०१९ रोजी कंपाला येथे]].&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1184258.html |title= २०१८-१९ ट्वेंटी२० विश्वचषक आफ्रिका पात्रता, २रा सामना, नामिबिया वि. घाना, कंपाला, २० मे २०१९|दिनांक=१८ सप्टेंबर २०१९|प्रकाशक=ई.एस.पी.एन क्रिकईन्फो}}&lt;/ref&gt;


== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:नामिबियाचे क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:नामिबियाचे ट्वेंटी२० क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:नामिबियाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग:इ.स. १९९२ मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>ogsrriszkmqkn9ni0di2s15ozbzwr2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आस्ताद काळे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276372</id>
    <revision>
      <id>2692778</id>
      <parentid>2642298</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:00:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38337-04</username>
        <id>184965</id>
      </contributor>
      <origin>2692778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5853" sha1="o3bplir9wtjvloosi079hlamvasq68a" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट अभिनेता
| पार्श्वभूमी_रंग = 
| नाव = आस्ताद काळे
| चित्र = 
| चित्र_रुंदी = 
| चित्र_शीर्षक = 
| पूर्ण_नाव = 
| जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1983|05|16}}
| जन्म_स्थान = [[पुणे]], [[महाराष्ट्र]]
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| इतर_नावे = 
| कार्यक्षेत्र = अभिनय 
| राष्ट्रीयत्व =[[भारतीय]]
| भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]]
| कारकीर्द_काळ = 
| प्रमुख_नाटके = 
| प्रमुख_चित्रपट = [[फर्जंद (चित्रपट)|फर्जंद]]&lt;br&gt;[[फत्तेशिकस्त]]&lt;br&gt;[[पावनखिंड (चित्रपट)|पावनखिंड]]
| प्रमुख_दूरचित्रवाणी_कार्यक्रम = [[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]]&lt;br&gt; [[बिग बॉस मराठी १]]
| पुरस्कार = 
| वडील_नाव = 
| आई_नाव = 
| पती_नाव = 
| पत्नी_नाव = {{marriage|स्वप्नाली पाटील|2021}}
| अपत्ये = 
| संकेतस्थळ = 
| तळटिपा = 
}}

'''अस्ताद काळे''' (जन्म [[मे १६|१६ मे]] [[इ.स. १९८३|१९८३]] - [[पुणे|पुणे, महाराष्ट्र]]) हा एक भारतीय मराठी अभिनेता आणि गायक आहे जो ''निर्दोष'', [[फर्जंद (चित्रपट)|''फर्जंद'']] आणि ''रेड अफेयर'' सारख्या चित्रपटांमधील भूमिकांसाठी प्रसिद्ध आहे. ''[[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]]'' आणि ''सरस्वती'' सारख्या दूरचित्रवाणी मालिकांकरिताही ते ओळखले जातात.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/aastad-kale-and-swapnali-patil-host-a-grand-party-share-stunning-pics-with-fans/articleshow/81292354.cms|title=Aastad Kale and Swapnali Patil host a grand party; share stunning pics with fans - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=2021-03-02}}&lt;/ref&gt; २०१८ मध्ये तो मराठी रियॅलिटी शो ''[[बिग बॉस मराठी १]]'' मध्ये दिसला.&lt;ref name=&quot;timesofindia.indiatimes.com&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/bb-marathi-1-fame-aastad-kale-ties-the-knot-with-actress-swapnali-patil/articleshow/80909388.cms|title=BB Marathi 1 fame Aastad Kale ties the knot with actress Swapnali Patil - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=2021-03-02}}&lt;/ref&gt;

== मागील जीवन आणि शिक्षण ==
अस्ताद यांनी आपले माध्यमिक शिक्षण पुण्यातील फर्ग्युशन महाविद्यालय, महारस्त्र येथून पूर्ण केले. महाविद्यालयीन काळात काळे अनेक नाटकांमध्ये सहभागी झाले होते. अभिनयाच्या कारकिर्दीची सुरुवात करण्यासाठी ते पुण्याहून मुंबईला आले आणि तेथे त्यांनी प्रकाशना मोकाशी दिग्दर्शित ‘लग्ना कल्लोळ’ नावाचा पहिला नाटक सादर केला.&lt;ref name=&quot;timesofindia.indiatimes.com&quot;/&gt;

== मालिका ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!वर्षे
!मालिका
!भूमिका
|-
|२००८
|''[[या सुखांनो या]]''
|दिविज प्रभुदेसाई
|-
|२०११-२०१५
|''[[पुढचं पाऊल (मालिका)|पुढचं पाऊल]]''
|सोहम सरदेशमुख
|-
|२०१५-२०१७
|''सरस्वती''
|राघव
|-
|२०१८
|''[[बिग बॉस मराठी १]]''
|स्पर्धक
|-
|२०१९-२०२०
|''आनंदी हे जग सारे''
|बाबा
|-
|२०२०
|''सिंगिंग स्टार''
|स्पर्धक
|-
|२०२०-२०२१
|''चंद्र आहे साक्षीला''
|संग्राम जगताप
|-
|२०२१-२०२३
|''जाऊ नको दूर बाबा''
|गौतम जहागीरदार
|-
|२०२५
|''हळद रुसली कुंकू हसलं''
|आढळराव
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
[https://www.imdb.com/name/nm5394040 अस्ताद काळे] आयएमडीबीवर

[[वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेते]]
[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी अभिनेते]]</text>
      <sha1>o3bplir9wtjvloosi079hlamvasq68a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पूजा ढांडा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276988</id>
    <revision>
      <id>2692823</id>
      <parentid>2593735</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T04:42:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* संदर्भ */</comment>
      <origin>2692823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13174" sha1="ifvhl4hx7qbdy5xp97br16fmwvc14u4" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट खेळाडू
| मथळापट्टी_रंग = 
| नाव = पूजा धांडा
| चित्र = Pooja Dhanda, Arjuna Awardee (Wrestling), at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on August 29, 2019 (cropped).jpg
| चित्र_रुंदी = &lt;!-- चित्राची रुंदी 220 पिक्सेलांहून कमी असल्यासच. --&gt;
| चित्र_शीर्षक = पूजा धांडा
| जन्मनाव = 
| पूर्णनाव = पूजा धांडा
| टोपणनाव = 
| राष्ट्रीयत्व = [[भारतीय]]
| निवासस्थान = [[भारत]]
| जन्म_दिनांक = {{जन्म दिनांक आणि वय|1994|01|01}}
| जन्म_स्थान = बुदाना, जिल्हा:[[हिसार]],[[हरियाणा]],[[भारत]]  
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| उंची = १६२ सेमी
| वजन = ५७ किग्रॅ
| संकेतस्थळ = 
| देश = [[भारत]]
| खेळ = [[कुस्ती]]
| खेळांतर्गत_प्रकार = 
| महाविद्यालयीन_संघ = 
| क्लब = 
| संघ = 
| व्यावसायिक_पदार्पण = 
| प्रशिक्षक = सुभाष चंदर सोनी
| निवृत्ती = 
| प्रशिक्षित = 
| जागतिक = 
| प्रादेशिक = 
| राष्ट्रीय = 
| ऑलिंपिक = 
| पॅरालिंपिक = 
| सर्वोच्च_मानांकन = 
| वैयक्तिक_उत्कृष्ट = 
| पदकसाचे ={{MedalTableTop}}
{{MedalCountry | IND }}
{{MedalSport| }}
{{MedalBottom}}
| पदके_दाखवा = 
}}

'''पूजा धांडा''' (जन्म: १ जानेवारी १९९४) ही [[हरियाणा]]&lt;nowiki/&gt;च्या [[हिसार]] जिल्ह्यातील बुदाना गावातील एक फ्रीस्टाईल कुस्तीगीर आहे. पूजाने [[बुडापेस्ट]] येथे झालेल्या २०१८ च्या विश्व चॅम्पियनशिपमध्ये ५७ किलो वजनगटात कांस्यपदक पटकावले होते. तिने २०१० च्या उन्हाळी युवा ऑलिम्पिकमध्ये आणि २०१८ मध्ये गोल्डकोस्ट येथे झालेल्या राष्ट्रकुल खेळांमध्ये अनुक्रमे ६० किलो आणि ५७ किलो वजनगटांत रौप्य पदके जिंकली.२०१४ च्या आशियाई कुस्ती स्पर्धेतही तिने कांस्य पदक जिंकले होते. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.olympicchannel.com/hi/stories/features/detail/pooja-dhanda-india-women-wrestling/|title=पूजा ढांडा: जिन्होंने कुश्ती को सफलता के शिखर तक पहुंचाया|website=Olympic Channel|access-date=2021-03-14|archive-date=2020-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028091742/https://www.olympicchannel.com/hi/stories/features/detail/pooja-dhanda-india-women-wrestling/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;क्रीडा क्षेत्रातील उल्लेखनीय कामगिरीसाठी भारत सरकारने तिला [[अर्जुन पुरस्कार|अर्जुन]] पुरस्कारने गौरविले आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.aninews.in/news/sports/others/proud-feeling-of-receiving-arjuna-award-says-pooja-dhanda20190828152846/|title=Proud feeling of receiving Arjuna Award, says Pooja Dhanda|website=ANI News|language=en|access-date=2021-03-14|archive-date=2020-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029001929/https://www.aninews.in/news/sports/others/proud-feeling-of-receiving-arjuna-award-says-pooja-dhanda20190828152846/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== वैयक्तिक जीवन आणि पार्श्वभूमी ==
पूजाच्या आईचे नाव कमलेश आहे. तिचे वडील अजमेर हे स्वतः एक खेळाडू होते. लहानपणापासूनच पूजाचा कल सर्वसाधारणपणे खेळांकडे आणि कुस्तीकडे असला, तरी सुरुवातीला तिने जुडोमध्ये यश मिळवले. २००७ मध्ये [[कुस्ती]] महासंघाद्वारे मान्य स्पर्धांमध्ये भाग घेण्यासाठी एक विशिष्ट वय गाठल्यावर तिला दोनपैकी एक खेळ निवडायचा होता. त्यावेळी पूजाने कुस्ती हा खेळ निवडला आणि का निर्णय सार्थ ठरवत राष्ट्रीय स्तरावर पदके जिंकली. एवढेच नव्हे तर २००७ मध्ये हैदराबाद येथे आशियाई कॅडेट जुडो चॅम्पियनशिपमध्ये तिने तिचे पहिले कांस्य पदक मिळवले, आणि २००८ मध्ये तिने आणखी चांगली कामगिरी करत त्याच स्पर्धेत सुवर्ण पदक पटकावले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bbc.com/hindi/media-43171979|title=भारतीय कुश्ती की नई 'दंगल गर्ल'|date=2018-02-23|website=BBC News हिंदी|language=hi|access-date=2021-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://thebridge.in/wrestling-world-championship-2019/2019-world-wrestling-championship-judoka-turned-wrestler-pooja-dhanda-up-kazakhstan-challenge/|title=2019 World Wrestling Championship: Judoka-turned wrestler Pooja Dhanda up for Kazakhstan challenge|last=Barua|first=Suhrid|date=2019-09-08|website=thebridge.in|language=en|access-date=2021-03-14}}&lt;/ref&gt; 

एवढे यश संपादन करूनही भारताचे माजी कुस्तीगीर आणि प्रशिक्षक कृष्णा शंकर बिश्नोई यांनी तिला जुडोपेक्षा कुस्तीमध्ये कारकीर्द करण्याचा सल्ला दिला व त्यासाठी  प्रोत्साहनसुद्धा दिले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/msn-mail-today/story/pooja-dhanda-star-in-the-making-1168801-2018-02-13|title=Pooja Dhanda: Star in the making|last=DelhiFebruary 13|first=Chetan Sharma New|last2=February 13|first2=2018UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date=2021-03-16|last3=Ist|first3=2018 19:34}}&lt;/ref&gt; पूजाने त्यांचा सल्ला ऐकला आणि २००९मध्ये हिसार येथे सुभाष चंदर सोनी यांच्याकडे प्रशिक्षण घेण्यास सुरुवात केली. 
त्यानंतर अगदी वर्षभरात पूजाने २०१०मध्ये [[सिंगापूर]]&lt;nowiki/&gt;मधील समर युथ चॅम्पियनशिपमध्ये रौप्यपदक जिंकून आंतरराष्ट्रीय स्तरावर यशाला गवसणी घातली.

== व्यावसायिक यश ==
२००९ मध्ये कुस्तीकडे  वळल्यानंतर पूजाने पहिले आंतराष्ट्रीय यश २०१० च्या युवा ऑलम्पिकमध्ये ६० किलो वजन गटात मिळवले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.olympicchannel.com/hi/stories/features/detail/pooja-dhanda-india-women-wrestling/|title=पूजा ढांडा: जिन्होंने कुश्ती को सफलता के शिखर तक पहुंचाया|website=Olympic Channel|access-date=2021-03-16|archive-date=2020-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028091742/https://www.olympicchannel.com/hi/stories/features/detail/pooja-dhanda-india-women-wrestling/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
२०१३ मध्ये तिने प्रथमच जागतिक कुस्ती स्पर्धेत भाग घेतला, पण पहिल्या फेरीत पराभवानंतर ती बाहेर पडली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.olympicchannel.com/hi/stories/features/detail/pooja-dhanda-india-women-wrestling/|title=पूजा ढांडा: जिन्होंने कुश्ती को सफलता के शिखर तक पहुंचाया|website=Olympic Channel|access-date=2021-03-16|archive-date=2020-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028091742/https://www.olympicchannel.com/hi/stories/features/detail/pooja-dhanda-india-women-wrestling/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
मात्र, त्यानंतर त्याच वर्षी तिने बबिता फोगाटचा पराभव करत राष्ट्रीय कुस्ती जेतेपद पटकावले. त्यानंतर २०१४ मध्ये अस्ताना येथे झालेल्या आशियाई कुस्ती स्पर्धेत तिने कांस्यपदक पटकावले. 
२०१७ मध्ये पूजाने नॅशनल चॅम्पिअनशिपच्या रिंगणात विजयासह शानदार पुनरागमन केले. 
२०१८ च्या प्रो-रेसलिंग लीगच्या तिसऱ्या पर्वात तिने ऑलिम्पिक विजेती हेलन मारौलिस हिचा पराभव केला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/msn-mail-today/story/pooja-dhanda-star-in-the-making-1168801-2018-02-13|title=Pooja Dhanda: Star in the making|last=DelhiFebruary 13|first=Chetan Sharma New|last2=February 13|first2=2018UPDATED:|website=India Today|language=en|access-date=2021-03-16|last3=Ist|first3=2018 19:34}}&lt;/ref&gt; त्यानंतर तिने राष्ट्रकुल खेळांमध्ये रौप्यपदक आणि त्याच वर्षी जागतिक कुस्ती स्पर्धेत कांस्य पदक जिंकले. 

== पुरस्कार ==
कुस्तीमधील उत्कृष्ट कामगिरीसाठी पूजाला २०१९ मध्ये भारत सरकारच्या प्रतिष्ठित अर्जुन पुरस्काराने गौरविण्यात आले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.aninews.in/news/sports/others/proud-feeling-of-receiving-arjuna-award-says-pooja-dhanda20190828152846/|title=Proud feeling of receiving Arjuna Award, says Pooja Dhanda|website=ANI News|language=en|access-date=2021-03-16|archive-date=2020-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029001929/https://www.aninews.in/news/sports/others/proud-feeling-of-receiving-arjuna-award-says-pooja-dhanda20190828152846/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:ढांडा, पूजा}}
[[वर्ग:भारतीय महिला कुस्तीगीर]]
[[वर्ग:भारतीय कुस्तीगीर]]
[[वर्ग:इ.स. १९९४ मधील जन्म]]
[[वर्ग:बीबीसी आयोजित संपादन कार्यशाळा २०२१अंतर्गत संपादित लेख]]
[[वर्ग:अर्जुन पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>ifvhl4hx7qbdy5xp97br16fmwvc14u4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मनोरंजनाचा अधिकमास</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279042</id>
    <revision>
      <id>2692766</id>
      <parentid>2692712</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T14:32:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38364-35</username>
        <id>184956</id>
      </contributor>
      <comment>/* १५ जून २०२६ ते चालू */</comment>
      <origin>2692766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59965" sha1="5nc8c14sv3g9tc9168lkf3nds4qyzt3" xml:space="preserve">'''मनोरंजनाचा अधिकमास''' अंतर्गत [[झी मराठी]], [[कलर्स मराठी]], [[स्टार प्रवाह]] वाहिन्यांतर्फे दरवर्षी कोणत्याही महिन्याच्या दर रविवारी मालिकांचे प्रक्षेपण करण्यात येते.

= [[झी मराठी]] भाग १ =
== मे २०१३ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[तू तिथे मी]]
|
* सोम-शनि संध्या. ७ वाजता
* दर रविवारी दुपारी १ वाजता
|-
| [[राधा ही बावरी]]
|
* सोम-शनि संध्या. ७.३० वाजता
* दर रविवारी दुपारी १.३० वाजता
|-
| [[उंच माझा झोका]]
|
* सोम-शनि रात्री ८ वाजता
* दर रविवारी दुपारी २ वाजता
|-
| [[मला सासू हवी]]
|
* सोम-शनि रात्री ८.३० वाजता
* दर रविवारी दुपारी २.३० वाजता
|}

== मे २०१४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| [[तू तिथे मी]] / [[जय मल्हार]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[जावई विकत घेणे आहे]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| १८ मे सोडून
|-
| [[होणार सून मी ह्या घरची]]
| रात्री ८ वाजता
| rowspan=&quot;3&quot;|
|-
| [[जुळून येती रेशीमगाठी]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[एका लग्नाची तिसरी गोष्ट]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== मे २०१६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;6&quot;| २९ मे सोडून
|-
| [[जय मल्हार]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[नांदा सौख्य भरे]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[माझे पती सौभाग्यवती]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[काहे दिया परदेस]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== मे २०१७ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[लागिरं झालं जी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[तुझ्यात जीव रंगला]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[माझ्या नवऱ्याची बायको]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[खुलता कळी खुलेना]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[काहे दिया परदेस]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== मे २०१८ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[लागिरं झालं जी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[तुझ्यात जीव रंगला]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[माझ्या नवऱ्याची बायको]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[तुझं माझं ब्रेकअप]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== ऑक्टोबर २०२० ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[लाडाची मी लेक गं!]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[तुझ्यात जीव रंगला]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[माझ्या नवऱ्याची बायको]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[अग्गंबाई सासूबाई]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[माझा होशील ना]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== मे २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[महा मिनिस्टर]]
| संध्या. ६ वाजता
| rowspan=&quot;6&quot;| २९ मे सोडून
|-
| [[मन झालं बाजिंद]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[मन उडु उडु झालं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[तू तेव्हा तशी]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[माझी तुझी रेशीमगाठ]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== सप्टेंबर २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[अप्पी आमची कलेक्टर]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[तू चाल पुढं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[तू तेव्हा तशी]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] / [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[नवा गडी नवं राज्य]]
| रात्री ९ वाजता
|}

= [[झी मराठी]] भाग २ =
== १८ मार्च ते २३ जून २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[अप्पी आमची कलेक्टर]]
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| ७ एप्रिल आणि १६ जून सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[सारं काही तिच्यासाठी]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९ वाजता
| rowspan=&quot;3&quot;| ७ एप्रिल आणि २२-२३ जून सोडून
|-
| [[पुन्हा कर्तव्य आहे]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[नवरी मिळे हिटलरला]]
| रात्री १० वाजता
|-
| [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]]
| रात्री १०.३० वाजता
| ७ एप्रिल सोडून
|}

== २४ जून ते २२ सप्टेंबर २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सारं काही तिच्यासाठी]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५-२२ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[अप्पी आमची कलेक्टर]]
| संध्या. ७ वाजता
| २८ जुलै, २५ ऑगस्ट आणि १५ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, ८ आणि १५ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]]
| रात्री ८ वाजता
| २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| रात्री ८.३० वाजता
| २४-३० जून, १-६ आणि २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[नवरी मिळे हिटलरला]]
| रात्री १० वाजता
| २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, ७-८, १४-१५, २१-२२ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]]
| रात्री १०.३० वाजता
| २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून
|}

== २३ सप्टेंबर ते २२ डिसेंबर २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ७ वाजता
| २०, २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;3&quot;| २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून
|-
| [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९ वाजता
| २६-२७ ऑक्टोबर, ३ नोव्हेंबर आणि २२ डिसेंबर सोडून
|-
| [[पुन्हा कर्तव्य आहे]]
| रात्री ९.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २८-२९ सप्टेंबर, ५-६, १२-१३, १९-२०, २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून
|-
| [[नवरी मिळे हिटलरला]]
| रात्री १० वाजता
|}

== २३ डिसेंबर २०२४ ते १६ मार्च २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ७ वाजता
| १२ जानेवारी, १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १२ जानेवारी, २ आणि १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ ते ९ (एक तास)
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १२ जानेवारी, १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[नवरी मिळे हिटलरला]]
| रात्री १० वाजता
| १२ जानेवारी, २ आणि १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून
|}

== १७ मार्च ते १३ एप्रिल २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ७ वाजता
| ३० मार्च आणि १३ एप्रिल सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| ३० मार्च सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ ते ९ (एक तास)
| ३० मार्च आणि १३ एप्रिल सोडून
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९ वाजता
| ३० मार्च सोडून
|-
| [[चल भावा सिटीत]]
| रात्री ९.३० वाजता
|
|}

== १४ एप्रिल ते ३१ मे २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
| १८ मे सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| दुपारी १.३० आणि रात्री ८
|
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| दुपारी २.३० आणि रात्री ९
| १८ मे सोडून
|-
| [[चल भावा सिटीत]]
| रात्री ९.३० वाजता
|
|-
| [[तुला जपणार आहे]]
| दुपारी ३ आणि रात्री १०.३०
| १८ आणि २५ मे सोडून
|}

== जून २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १ आणि २८ जून सोडून
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| १, ८ आणि २८ जून सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
|}

== जुलै २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| फक्त ६ जुलै
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ७ वाजता
| १३ जुलै सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २० जुलै सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २६-२७ जुलै सोडून
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
|
|}

== ऑगस्ट २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
| ३, १७ आणि ३१ ऑगस्ट सोडून
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
| ३०-३१ ऑगस्ट सोडून
|}

== १ सप्टेंबर ते ४ ऑक्टोबर २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| संध्या. ६ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७ वाजता
| २१ आणि २८ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २८ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
|
|-
| [[तुला जपणार आहे]]
| रात्री १०.३० वाजता
| २८ सप्टेंबर सोडून
|}

== ५ ऑक्टोबर ते १४ डिसेंबर २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| ११-१२ ऑक्टोबर आणि ३० नोव्हेंबर सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| ५, ११-१२ ऑक्टोबर सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[तुला जपणार आहे]]
| रात्री १०.३० वाजता
| ११ ऑक्टोबर, १६, २३, ३० नोव्हेंबर आणि ७, १४ डिसेंबर सोडून
|}

== १५ डिसेंबर २०२५ ते १८ जानेवारी २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| २१ डिसेंबर सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७ वाजता
| २१, २८ डिसेंबर, ३-४-५ आणि १८ जानेवारी सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| २१, २८ डिसेंबर आणि १८ जानेवारी सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
| २१, २८ डिसेंबर आणि ५ जानेवारी सोडून
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
| २८ डिसेंबर आणि १८ जानेवारी सोडून
|-
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| रात्री ९.३० वाजता
|
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
| ११ आणि १८ जानेवारी सोडून
|}

== १९ जानेवारी ते १५ मार्च २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| ८ आणि १४ मार्च सोडून
|-
| [[शुभ श्रावणी]]
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १४ मार्च सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
| rowspan=&quot;3&quot;| १४ फेब्रुवारी आणि १४ मार्च सोडून
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
| १५ फेब्रुवारी आणि १४ मार्च सोडून
|}

== १६ मार्च ते १२ एप्रिल २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| २२ मार्च सोडून
|-
| [[शुभ श्रावणी]]
| संध्या. ७ वाजता
| ५ आणि १२ एप्रिल सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २२ मार्च, ५ आणि १२ एप्रिल सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]]
| रात्री ८.३० वाजता
| २२ मार्च सोडून
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
|
|-
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| रात्री ९.३० वाजता
| २२ मार्च, ५ आणि १२ एप्रिल सोडून
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
| ५ आणि १२ एप्रिल सोडून
|}

== १३ एप्रिल ते १७ मे २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[शुभ श्रावणी]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;|
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.१५ वाजता
|-
| [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
| १० मे सोडून
|-
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| रात्री ९.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| ३ मे सोडून
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १०.१५ वाजता
|}

== १८ मे ते १४ जून २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| दुपारी १ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| ३१ मे सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| दुपारी १.३० वाजता
|-
| [[शुभ श्रावणी]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २४, ३१ मे सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.१५ वाजता
|-
| [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]]
| रात्री ८ वाजता
| ३१ मे सोडून
|-
| [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]]
| रात्री ८.३० वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| २४ मे सोडून
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १०.१५ वाजता
|}

== १५ जून २०२६ ते चालू ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| दुपारी १ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| दुपारी १.३० वाजता
|-
| [[कृष्णाईच्या लेकी]]
| संध्या. ७ वाजता
| २१ आणि २८ जून सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| २१ जून सोडून
|-
| [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]]
| रात्री ८ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २१ आणि २८ जून सोडून
|-
| [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
| rowspan=&quot;3&quot;| २१ जून सोडून
|-
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
|}

= [[कलर्स मराठी]] =
== ऑगस्ट २०२१ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[राजा राणीची गं जोडी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| बायको अशी हव्वी
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| रात्री ९.३० वाजता
|}

== ऑक्टोबर २०२१ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| सोन्याची पावलं
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[राजा राणीची गं जोडी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== नोव्हें-डिसें २०२१ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| सोन्याची पावलं
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;6&quot;| ७ नोव्हेंबर आणि २६ डिसेंबर सोडून
|-
| [[राजा राणीची गं जोडी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== जाने-फेब्रु २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| सोन्याची पावलं
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;8&quot;| २ जानेवारी आणि २७ फेब्रुवारी सोडून
|-
| [[राजा राणीची गं जोडी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| तुझ्या रूपाचं चांदणं
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| आई मायेचं कवच
| रात्री १० वाजता
|}

== जून-१७ जुलै २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| [[राजा राणीची गं जोडी]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;6&quot;|
|-
| योगयोगेश्वर जय शंकर
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[भाग्य दिले तू मला]]
| रात्री ९.३० वाजता
| rowspan=&quot;3&quot;| जुलै सोडून
|-
| आई मायेचं कवच
| रात्री १० वाजता
|-
| लेक माझी दुर्गा
| रात्री १०.३० वाजता
|}

== जून २०२३ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| योगयोगेश्वर जय शंकर
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[काव्यांजली - सखी सावली]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[रमा राघव]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[भाग्य दिले तू मला]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| पिरतीचा वणवा उरी पेटला
| रात्री १० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री १०.३० वाजता
|}

== जुलै-१३ ऑगस्ट २०२३ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;8&quot;| ३० जुलै सोडून
|-
| योगयोगेश्वर जय शंकर
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[काव्यांजली - सखी सावली]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| पिरतीचा वणवा उरी पेटला
| रात्री १० वाजता
|-
| [[कस्तुरी (मालिका)|कस्तुरी]]
| रात्री १०.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ११ वाजता
|}

== ऑक्टोबर २०२३ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| सिंधुताई माझी माई
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| १ ऑक्टोबर सोडून
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[काव्यांजली - सखी सावली]]
| रात्री ८.३० वाजता
|}

== ८ एप्रिल ते ९ जून २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| इंद्रायणी
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| ५ मे सोडून
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[काव्यांजली - सखी सावली]] / [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[रमा राघव]]
| रात्री ९ वाजता
| फक्त १४ आणि २१ एप्रिल
|-
| पिरतीचा वणवा उरी पेटला
| रात्री १० वाजता
| १४, २१ एप्रिल आणि ५ मे सोडून
|}

== १० जून ते २८ जुलै २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;5&quot;| २१ जुलै सोडून
|-
| इंद्रायणी
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[अंतरपाट (मालिका)|अंतरपाट]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| पिरतीचा वणवा उरी पेटला
| रात्री १० वाजता
| २१ आणि २८ जुलै सोडून
|}

== २९ जुलै ते ५ ऑक्टोबर २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| सुख कळले
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| इंद्रायणी
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[अंतरपाट (मालिका)|अंतरपाट]] / दुर्गा
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]]
| रात्री ८.३० वाजता
|}

== ७ ऑक्टोबर २०२४ ते ९ फेब्रुवारी २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| इंद्रायणी
| संध्या. ७ वाजता
|-
| दुर्गा / पिंगा गं पोरी पिंगा
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] / अशोक मा.मा.
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| आई तुळजाभवानी
| रात्री ९ वाजता
|-
| लय आवडतेस तू मला
| रात्री ९.३० वाजता
|}

== १३ एप्रिल ते २५ मे २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| इंद्रायणी
| दुपारी १ आणि संध्या. ७
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| पिंगा गं पोरी पिंगा
| दुपारी १.३० आणि संध्या. ७.३०
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८
| १८ मे सोडून
|-
| अशोक मा.मा.
| दुपारी २.३० आणि रात्री ८.३०
|
|-
| आई तुळजाभवानी
| दुपारी ३ आणि रात्री ९
| १८ मे सोडून
|-
| लय आवडतेस तू मला
| दुपारी ३.३० आणि रात्री ९.३०
|
|}

== १ जून २०२५ ते १० जानेवारी २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| इंद्रायणी
| दुपारी १ आणि संध्या. ७
|-
| पिंगा गं पोरी पिंगा
| दुपारी १.३० आणि संध्या. ७.३०
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८
|-
| अशोक मा.मा.
| दुपारी २.३० आणि रात्री ८.३०
|-
| आई तुळजाभवानी
| दुपारी ३ आणि रात्री ९
|}

== ११ जानेवारी ते १ मार्च २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| इंद्रायणी
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| आई तुळजाभवानी
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[बिग बॉस मराठी ६]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| पिंगा गं पोरी पिंगा
| रात्री ११ वाजता
|}

== २ ते २२ मार्च २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| आई तुळजाभवानी
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[बिग बॉस मराठी ६]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| पिंगा गं पोरी पिंगा
| रात्री ११ वाजता
|}

== २३ मार्च ते १९ एप्रिल २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| आई तुळजाभवानी
| संध्या. ६ वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| मी जिंकून घेईन सारं
| संध्या. ७ वाजता
|-
| मोहिनी - प्रेमाची फिल्मी कहाणी
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[बिग बॉस मराठी ६]]
| रात्री ८ वाजता
|}

== २० एप्रिल २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| मी जिंकून घेईन सारं
| संध्या. ७ वाजता
|-
| मोहिनी - प्रेमाची फिल्मी कहाणी
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| आई तुळजाभवानी
| रात्री ८.४५ वाजता
|}

= [[स्टार प्रवाह]] =
== ऑगस्ट-सप्टेंबर २०१९ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| विठूमाऊली
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| ४ ऑगस्ट ते ८ सप्टेंबर
|-
| श्री गुरुदेव दत्त
| संध्या. ७.३० वाजता
|}

== जाने-फेब्रुवारी २०२० ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| विठूमाऊली
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| १९ जानेवारी ते ९ फेब्रुवारी
|-
| [[आई कुठे काय करते!]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]]
| रात्री ८.३० वाजता
|}

== एप्रिल-मे २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;5&quot;| ३ एप्रिल आणि १ मे सोडून
|-
| [[सहकुटुंब सहपरिवार]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[आई कुठे काय करते!]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[रंग माझा वेगळा]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[फुलाला सुगंध मातीचा]]
| रात्री ८.३० वाजता
|}

== मार्च २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[साधी माणसं]]
| दुपारी १ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| फक्त २३ आणि ३० मार्च
|-
| [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]]
| दुपारी १.३० वाजता
|-
| [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]]
| दुपारी २ वाजता
|-
| आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत!
| दुपारी २.३० वाजता
|-
| [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १६ मार्च सोडून
|-
| [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| रात्री ८.१५ वाजता
|}

== एप्रिल-मे २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]]
| दुपारी १ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १३ एप्रिल, १८ मे सोडून
|-
| [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]]
| दुपारी १.३० वाजता
|-
| [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]]
| दुपारी २ वाजता
| १८ मे सोडून
|-
| आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत!
| दुपारी २.३० वाजता
| १३ एप्रिल, १८ मे सोडून
|-
| [[साधी माणसं]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;5&quot;| १८ मे सोडून
|-
| [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| कोण होतीस तू, काय झालीस तू!
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| रात्री १० वाजता
| २० एप्रिल सोडून
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| रात्री १०.३० वाजता
| १८ मे सोडून
|-
| [[अबोली (मालिका)|अबोली]]
| रात्री ११ वाजता
|
|}

== १ जून ते २६ ऑक्टोबर २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[साधी माणसं]]
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
| rowspan=&quot;8&quot;| ८ जून, २४ ऑगस्ट आणि १२ ऑक्टोबर सोडून
|-
| [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
|-
| कोण होतीस तू, काय झालीस तू!
| दुपारी १.३० आणि रात्री ८
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८.३०
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| दुपारी २.३० आणि रात्री १०
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| दुपारी ३ आणि रात्री १०.३०
|-
| [[अबोली (मालिका)|अबोली]]
| दुपारी ३.३० आणि रात्री ११
|}

== २७ ऑक्टोबर ते १६ नोव्हेंबर २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[साधी माणसं]]
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
|-
| [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| दुपारी १.३० आणि रात्री ८
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८.३०
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| दुपारी २.३० आणि रात्री १०
|-
| काजळमाया
| दुपारी ३ आणि रात्री १०.३०
|-
| कोण होतीस तू, काय झालीस तू!
| दुपारी ३.३० आणि रात्री ११
|}

== १७ नोव्हेंबर २०२५ ते ११ जानेवारी २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[साधी माणसं]]
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
| rowspan=&quot;5&quot;|
|-
| [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| दुपारी १.३० आणि रात्री ८
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८.३०
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| दुपारी २.३० आणि रात्री १०
| २८ डिसेंबर आणि ४ जानेवारी सोडून
|-
| कोण होतीस तू, काय झालीस तू!
| दुपारी ३ आणि रात्री १०.३०
|
|-
| काजळमाया
| दुपारी ३.३० आणि रात्री ११
| २३, ३० नोव्हेंबर आणि ३१ डिसेंबर सोडून
|}

== १२ जानेवारी ते १५ फेब्रुवारी २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[साधी माणसं]]
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
|-
| [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७
|-
| [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]]
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| दुपारी १.३० आणि रात्री ८
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८.३०
|-
| तुझ्या सोबतीने
| दुपारी २.३० आणि रात्री १०
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| दुपारी ३ आणि रात्री १०.३०
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| दुपारी ३.३० आणि रात्री ११
|}

== १६ फेब्रुवारी ते २६ एप्रिल २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]]
| दुपारी १ वाजता
| १५, २२, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून
|-
| [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]]
| दुपारी १.३० वाजता
| २२, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून
|-
| लपंडाव
| दुपारी २ वाजता
| १५, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून
|-
| नशीबवान
| दुपारी २.३० वाजता
| १५, २२, २९ मार्च आणि ५, १२, २६ एप्रिल सोडून
|-
| [[साधी माणसं]] / तुझ्या सोबतीने
| संध्या. ६.३० वाजता
| १५ आणि २२ मार्च सोडून
|-
| [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २२ मार्च सोडून
|-
| [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| रात्री ८ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १५ आणि २२ मार्च सोडून
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| रात्री ८.४५ वाजता
|-
| [[वचन दिले तू मला]]
| रात्री १० वाजता
| २१-२२ फेब्रुवारी, १५ आणि २२ मार्च सोडून
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| रात्री १०.३० वाजता
| १५ आणि २२ मार्च सोडून
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| रात्री ११ वाजता
| १५ मार्च सोडून
|}

== २७ एप्रिल ते ३१ मे २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]]
| दुपारी १ वाजता
| rowspan=&quot;9&quot;|
|-
| लपंडाव
| दुपारी १.४५ वाजता
|-
| तुझ्या सोबतीने
| दुपारी २.३० वाजता
|-
| [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]]
| दुपारी ३ वाजता
|-
| [[वचन दिले तू मला]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| रात्री ८.४५ वाजता
|-
| आनंदी
| रात्री ९.३० वाजता
| २-३ मे सोडून
|-
| [[बाई तुझा आशीर्वाद]]
| रात्री १० वाजता
| ३ मे सोडून
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| रात्री १०.४५ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| रात्री ११.३० वाजता
|}

== १ जून ते २८ जून २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]]
| दुपारी १ वाजता
| rowspan=&quot;8&quot;| २१ जून सोडून
|-
| लपंडाव
| दुपारी १.४५ वाजता
|-
| तुझ्या सोबतीने
| दुपारी २.३० वाजता
|-
| [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]]
| दुपारी ३ वाजता
|-
| [[वचन दिले तू मला]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] / [[सुना येती घरा]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| रात्री ८.३० वाजता
|
|-
| पाठराखीण
| रात्री ९ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २१ जून सोडून
|-
| आनंदी
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[बाई तुझा आशीर्वाद]]
| रात्री १० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| रात्री १०.४५ वाजता
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| रात्री ११.३० वाजता
| २१ जून सोडून
|}

== २९ जून २०२६ ते चालू ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[वचन दिले तू मला]]
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
|-
| विसरु नको तू मला
| दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७
|-
| [[सुना येती घरा]]
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| दुपारी १.३० आणि रात्री ८
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८.३०
|-
| पाठराखीण
| दुपारी २.३० आणि रात्री ९
|-
| आनंदी
| दुपारी ३ आणि रात्री ९.३०
|-
| [[बाई तुझा आशीर्वाद]]
| दुपारी ३.३० आणि रात्री १०
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| दुपारी ४ आणि रात्री १०.३०
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| दुपारी ४.३० आणि रात्री ११
|}

[[वर्ग:झी मराठी]]
[[वर्ग:कलर्स मराठी]]
[[वर्ग:स्टार प्रवाह]]</text>
      <sha1>5nc8c14sv3g9tc9168lkf3nds4qyzt3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692777</id>
      <parentid>2692766</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:59:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38337-04</username>
        <id>184965</id>
      </contributor>
      <comment>/* स्टार प्रवाह */</comment>
      <origin>2692777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59725" sha1="hzrc8kqa22srf6h8mgtkwog2e7wo77s" xml:space="preserve">'''मनोरंजनाचा अधिकमास''' अंतर्गत [[झी मराठी]], [[कलर्स मराठी]], [[स्टार प्रवाह]] वाहिन्यांतर्फे दरवर्षी कोणत्याही महिन्याच्या दर रविवारी मालिकांचे प्रक्षेपण करण्यात येते.

= [[झी मराठी]] भाग १ =
== मे २०१३ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[तू तिथे मी]]
|
* सोम-शनि संध्या. ७ वाजता
* दर रविवारी दुपारी १ वाजता
|-
| [[राधा ही बावरी]]
|
* सोम-शनि संध्या. ७.३० वाजता
* दर रविवारी दुपारी १.३० वाजता
|-
| [[उंच माझा झोका]]
|
* सोम-शनि रात्री ८ वाजता
* दर रविवारी दुपारी २ वाजता
|-
| [[मला सासू हवी]]
|
* सोम-शनि रात्री ८.३० वाजता
* दर रविवारी दुपारी २.३० वाजता
|}

== मे २०१४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| [[तू तिथे मी]] / [[जय मल्हार]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[जावई विकत घेणे आहे]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| १८ मे सोडून
|-
| [[होणार सून मी ह्या घरची]]
| रात्री ८ वाजता
| rowspan=&quot;3&quot;|
|-
| [[जुळून येती रेशीमगाठी]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[एका लग्नाची तिसरी गोष्ट]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== मे २०१६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;6&quot;| २९ मे सोडून
|-
| [[जय मल्हार]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[नांदा सौख्य भरे]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[माझे पती सौभाग्यवती]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[काहे दिया परदेस]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== मे २०१७ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[लागिरं झालं जी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[तुझ्यात जीव रंगला]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[माझ्या नवऱ्याची बायको]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[खुलता कळी खुलेना]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[काहे दिया परदेस]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== मे २०१८ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[लागिरं झालं जी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[तुझ्यात जीव रंगला]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[माझ्या नवऱ्याची बायको]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[तुझं माझं ब्रेकअप]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== ऑक्टोबर २०२० ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[लाडाची मी लेक गं!]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[तुझ्यात जीव रंगला]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[माझ्या नवऱ्याची बायको]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[अग्गंबाई सासूबाई]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[माझा होशील ना]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== मे २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[महा मिनिस्टर]]
| संध्या. ६ वाजता
| rowspan=&quot;6&quot;| २९ मे सोडून
|-
| [[मन झालं बाजिंद]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[मन उडु उडु झालं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[तू तेव्हा तशी]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[माझी तुझी रेशीमगाठ]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== सप्टेंबर २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[अप्पी आमची कलेक्टर]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[तू चाल पुढं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[तू तेव्हा तशी]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] / [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[नवा गडी नवं राज्य]]
| रात्री ९ वाजता
|}

= [[झी मराठी]] भाग २ =
== १८ मार्च ते २३ जून २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[अप्पी आमची कलेक्टर]]
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| ७ एप्रिल आणि १६ जून सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[सारं काही तिच्यासाठी]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९ वाजता
| rowspan=&quot;3&quot;| ७ एप्रिल आणि २२-२३ जून सोडून
|-
| [[पुन्हा कर्तव्य आहे]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[नवरी मिळे हिटलरला]]
| रात्री १० वाजता
|-
| [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]]
| रात्री १०.३० वाजता
| ७ एप्रिल सोडून
|}

== २४ जून ते २२ सप्टेंबर २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सारं काही तिच्यासाठी]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५-२२ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[अप्पी आमची कलेक्टर]]
| संध्या. ७ वाजता
| २८ जुलै, २५ ऑगस्ट आणि १५ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, ८ आणि १५ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]]
| रात्री ८ वाजता
| २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| रात्री ८.३० वाजता
| २४-३० जून, १-६ आणि २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[नवरी मिळे हिटलरला]]
| रात्री १० वाजता
| २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, ७-८, १४-१५, २१-२२ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]]
| रात्री १०.३० वाजता
| २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून
|}

== २३ सप्टेंबर ते २२ डिसेंबर २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ७ वाजता
| २०, २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;3&quot;| २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून
|-
| [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९ वाजता
| २६-२७ ऑक्टोबर, ३ नोव्हेंबर आणि २२ डिसेंबर सोडून
|-
| [[पुन्हा कर्तव्य आहे]]
| रात्री ९.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २८-२९ सप्टेंबर, ५-६, १२-१३, १९-२०, २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून
|-
| [[नवरी मिळे हिटलरला]]
| रात्री १० वाजता
|}

== २३ डिसेंबर २०२४ ते १६ मार्च २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ७ वाजता
| १२ जानेवारी, १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १२ जानेवारी, २ आणि १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ ते ९ (एक तास)
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १२ जानेवारी, १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[नवरी मिळे हिटलरला]]
| रात्री १० वाजता
| १२ जानेवारी, २ आणि १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून
|}

== १७ मार्च ते १३ एप्रिल २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ७ वाजता
| ३० मार्च आणि १३ एप्रिल सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| ३० मार्च सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ ते ९ (एक तास)
| ३० मार्च आणि १३ एप्रिल सोडून
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९ वाजता
| ३० मार्च सोडून
|-
| [[चल भावा सिटीत]]
| रात्री ९.३० वाजता
|
|}

== १४ एप्रिल ते ३१ मे २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
| १८ मे सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| दुपारी १.३० आणि रात्री ८
|
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| दुपारी २.३० आणि रात्री ९
| १८ मे सोडून
|-
| [[चल भावा सिटीत]]
| रात्री ९.३० वाजता
|
|-
| [[तुला जपणार आहे]]
| दुपारी ३ आणि रात्री १०.३०
| १८ आणि २५ मे सोडून
|}

== जून २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १ आणि २८ जून सोडून
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| १, ८ आणि २८ जून सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
|}

== जुलै २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| फक्त ६ जुलै
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ७ वाजता
| १३ जुलै सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २० जुलै सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २६-२७ जुलै सोडून
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
|
|}

== ऑगस्ट २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
| ३, १७ आणि ३१ ऑगस्ट सोडून
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
| ३०-३१ ऑगस्ट सोडून
|}

== १ सप्टेंबर ते ४ ऑक्टोबर २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| संध्या. ६ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७ वाजता
| २१ आणि २८ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २८ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
|
|-
| [[तुला जपणार आहे]]
| रात्री १०.३० वाजता
| २८ सप्टेंबर सोडून
|}

== ५ ऑक्टोबर ते १४ डिसेंबर २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| ११-१२ ऑक्टोबर आणि ३० नोव्हेंबर सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| ५, ११-१२ ऑक्टोबर सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[तुला जपणार आहे]]
| रात्री १०.३० वाजता
| ११ ऑक्टोबर, १६, २३, ३० नोव्हेंबर आणि ७, १४ डिसेंबर सोडून
|}

== १५ डिसेंबर २०२५ ते १८ जानेवारी २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| २१ डिसेंबर सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७ वाजता
| २१, २८ डिसेंबर, ३-४-५ आणि १८ जानेवारी सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| २१, २८ डिसेंबर आणि १८ जानेवारी सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
| २१, २८ डिसेंबर आणि ५ जानेवारी सोडून
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
| २८ डिसेंबर आणि १८ जानेवारी सोडून
|-
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| रात्री ९.३० वाजता
|
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
| ११ आणि १८ जानेवारी सोडून
|}

== १९ जानेवारी ते १५ मार्च २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| ८ आणि १४ मार्च सोडून
|-
| [[शुभ श्रावणी]]
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १४ मार्च सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
| rowspan=&quot;3&quot;| १४ फेब्रुवारी आणि १४ मार्च सोडून
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
| १५ फेब्रुवारी आणि १४ मार्च सोडून
|}

== १६ मार्च ते १२ एप्रिल २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| २२ मार्च सोडून
|-
| [[शुभ श्रावणी]]
| संध्या. ७ वाजता
| ५ आणि १२ एप्रिल सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २२ मार्च, ५ आणि १२ एप्रिल सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]]
| रात्री ८.३० वाजता
| २२ मार्च सोडून
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
|
|-
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| रात्री ९.३० वाजता
| २२ मार्च, ५ आणि १२ एप्रिल सोडून
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
| ५ आणि १२ एप्रिल सोडून
|}

== १३ एप्रिल ते १७ मे २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[शुभ श्रावणी]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;|
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.१५ वाजता
|-
| [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
| १० मे सोडून
|-
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| रात्री ९.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| ३ मे सोडून
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १०.१५ वाजता
|}

== १८ मे ते १४ जून २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| दुपारी १ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| ३१ मे सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| दुपारी १.३० वाजता
|-
| [[शुभ श्रावणी]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २४, ३१ मे सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.१५ वाजता
|-
| [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]]
| रात्री ८ वाजता
| ३१ मे सोडून
|-
| [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]]
| रात्री ८.३० वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| २४ मे सोडून
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १०.१५ वाजता
|}

== १५ जून २०२६ ते चालू ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| दुपारी १ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| दुपारी १.३० वाजता
|-
| [[कृष्णाईच्या लेकी]]
| संध्या. ७ वाजता
| २१ आणि २८ जून सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| २१ जून सोडून
|-
| [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]]
| रात्री ८ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २१ आणि २८ जून सोडून
|-
| [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
| rowspan=&quot;3&quot;| २१ जून सोडून
|-
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
|}

= [[कलर्स मराठी]] =
== ऑगस्ट २०२१ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[राजा राणीची गं जोडी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| बायको अशी हव्वी
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| रात्री ९.३० वाजता
|}

== ऑक्टोबर २०२१ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| सोन्याची पावलं
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[राजा राणीची गं जोडी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== नोव्हें-डिसें २०२१ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| सोन्याची पावलं
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;6&quot;| ७ नोव्हेंबर आणि २६ डिसेंबर सोडून
|-
| [[राजा राणीची गं जोडी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== जाने-फेब्रु २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| सोन्याची पावलं
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;8&quot;| २ जानेवारी आणि २७ फेब्रुवारी सोडून
|-
| [[राजा राणीची गं जोडी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| तुझ्या रूपाचं चांदणं
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| आई मायेचं कवच
| रात्री १० वाजता
|}

== जून-१७ जुलै २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| [[राजा राणीची गं जोडी]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;6&quot;|
|-
| योगयोगेश्वर जय शंकर
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[भाग्य दिले तू मला]]
| रात्री ९.३० वाजता
| rowspan=&quot;3&quot;| जुलै सोडून
|-
| आई मायेचं कवच
| रात्री १० वाजता
|-
| लेक माझी दुर्गा
| रात्री १०.३० वाजता
|}

== जून २०२३ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| योगयोगेश्वर जय शंकर
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[काव्यांजली - सखी सावली]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[रमा राघव]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[भाग्य दिले तू मला]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| पिरतीचा वणवा उरी पेटला
| रात्री १० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री १०.३० वाजता
|}

== जुलै-१३ ऑगस्ट २०२३ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;8&quot;| ३० जुलै सोडून
|-
| योगयोगेश्वर जय शंकर
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[काव्यांजली - सखी सावली]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| पिरतीचा वणवा उरी पेटला
| रात्री १० वाजता
|-
| [[कस्तुरी (मालिका)|कस्तुरी]]
| रात्री १०.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ११ वाजता
|}

== ऑक्टोबर २०२३ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| सिंधुताई माझी माई
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| १ ऑक्टोबर सोडून
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[काव्यांजली - सखी सावली]]
| रात्री ८.३० वाजता
|}

== ८ एप्रिल ते ९ जून २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| इंद्रायणी
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| ५ मे सोडून
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[काव्यांजली - सखी सावली]] / [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[रमा राघव]]
| रात्री ९ वाजता
| फक्त १४ आणि २१ एप्रिल
|-
| पिरतीचा वणवा उरी पेटला
| रात्री १० वाजता
| १४, २१ एप्रिल आणि ५ मे सोडून
|}

== १० जून ते २८ जुलै २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;5&quot;| २१ जुलै सोडून
|-
| इंद्रायणी
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[अंतरपाट (मालिका)|अंतरपाट]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| पिरतीचा वणवा उरी पेटला
| रात्री १० वाजता
| २१ आणि २८ जुलै सोडून
|}

== २९ जुलै ते ५ ऑक्टोबर २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| सुख कळले
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| इंद्रायणी
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[अंतरपाट (मालिका)|अंतरपाट]] / दुर्गा
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]]
| रात्री ८.३० वाजता
|}

== ७ ऑक्टोबर २०२४ ते ९ फेब्रुवारी २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| इंद्रायणी
| संध्या. ७ वाजता
|-
| दुर्गा / पिंगा गं पोरी पिंगा
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] / अशोक मा.मा.
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| आई तुळजाभवानी
| रात्री ९ वाजता
|-
| लय आवडतेस तू मला
| रात्री ९.३० वाजता
|}

== १३ एप्रिल ते २५ मे २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| इंद्रायणी
| दुपारी १ आणि संध्या. ७
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| पिंगा गं पोरी पिंगा
| दुपारी १.३० आणि संध्या. ७.३०
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८
| १८ मे सोडून
|-
| अशोक मा.मा.
| दुपारी २.३० आणि रात्री ८.३०
|
|-
| आई तुळजाभवानी
| दुपारी ३ आणि रात्री ९
| १८ मे सोडून
|-
| लय आवडतेस तू मला
| दुपारी ३.३० आणि रात्री ९.३०
|
|}

== १ जून २०२५ ते १० जानेवारी २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| इंद्रायणी
| दुपारी १ आणि संध्या. ७
|-
| पिंगा गं पोरी पिंगा
| दुपारी १.३० आणि संध्या. ७.३०
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८
|-
| अशोक मा.मा.
| दुपारी २.३० आणि रात्री ८.३०
|-
| आई तुळजाभवानी
| दुपारी ३ आणि रात्री ९
|}

== ११ जानेवारी ते १ मार्च २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| इंद्रायणी
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| आई तुळजाभवानी
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[बिग बॉस मराठी ६]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| पिंगा गं पोरी पिंगा
| रात्री ११ वाजता
|}

== २ ते २२ मार्च २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| आई तुळजाभवानी
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[बिग बॉस मराठी ६]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| पिंगा गं पोरी पिंगा
| रात्री ११ वाजता
|}

== २३ मार्च ते १९ एप्रिल २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| आई तुळजाभवानी
| संध्या. ६ वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| मी जिंकून घेईन सारं
| संध्या. ७ वाजता
|-
| मोहिनी - प्रेमाची फिल्मी कहाणी
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[बिग बॉस मराठी ६]]
| रात्री ८ वाजता
|}

== २० एप्रिल २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| मी जिंकून घेईन सारं
| संध्या. ७ वाजता
|-
| मोहिनी - प्रेमाची फिल्मी कहाणी
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| आई तुळजाभवानी
| रात्री ८.४५ वाजता
|}

= [[स्टार प्रवाह]] =
== ऑगस्ट-सप्टेंबर २०१९ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| विठूमाऊली
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| ४ ऑगस्ट ते ८ सप्टेंबर
|-
| श्री गुरुदेव दत्त
| संध्या. ७.३० वाजता
|}

== जाने-फेब्रुवारी २०२० ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| विठूमाऊली
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| १९ जानेवारी ते ९ फेब्रुवारी
|-
| [[आई कुठे काय करते!]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]]
| रात्री ८.३० वाजता
|}

== एप्रिल-मे २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;5&quot;| ३ एप्रिल आणि १ मे सोडून
|-
| [[सहकुटुंब सहपरिवार]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[आई कुठे काय करते!]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[रंग माझा वेगळा]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[फुलाला सुगंध मातीचा]]
| रात्री ८.३० वाजता
|}

== मार्च २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[साधी माणसं]]
| दुपारी १ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| फक्त २३ आणि ३० मार्च
|-
| [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]]
| दुपारी १.३० वाजता
|-
| [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]]
| दुपारी २ वाजता
|-
| आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत!
| दुपारी २.३० वाजता
|-
| [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १६ मार्च सोडून
|-
| [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| रात्री ८.१५ वाजता
|}

== एप्रिल-मे २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]]
| दुपारी १ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १३ एप्रिल, १८ मे सोडून
|-
| [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]]
| दुपारी १.३० वाजता
|-
| [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]]
| दुपारी २ वाजता
| १८ मे सोडून
|-
| आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत!
| दुपारी २.३० वाजता
| १३ एप्रिल, १८ मे सोडून
|-
| [[साधी माणसं]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;5&quot;| १८ मे सोडून
|-
| [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| कोण होतीस तू, काय झालीस तू!
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| रात्री १० वाजता
| २० एप्रिल सोडून
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| रात्री १०.३० वाजता
| १८ मे सोडून
|-
| [[अबोली (मालिका)|अबोली]]
| रात्री ११ वाजता
|
|}

== १ जून ते २६ ऑक्टोबर २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[साधी माणसं]]
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
| rowspan=&quot;8&quot;| ८ जून, २४ ऑगस्ट आणि १२ ऑक्टोबर सोडून
|-
| [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
|-
| कोण होतीस तू, काय झालीस तू!
| दुपारी १.३० आणि रात्री ८
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८.३०
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| दुपारी २.३० आणि रात्री १०
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| दुपारी ३ आणि रात्री १०.३०
|-
| [[अबोली (मालिका)|अबोली]]
| दुपारी ३.३० आणि रात्री ११
|}

== २७ ऑक्टोबर ते १६ नोव्हेंबर २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[साधी माणसं]]
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
|-
| [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| दुपारी १.३० आणि रात्री ८
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८.३०
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| दुपारी २.३० आणि रात्री १०
|-
| काजळमाया
| दुपारी ३ आणि रात्री १०.३०
|-
| कोण होतीस तू, काय झालीस तू!
| दुपारी ३.३० आणि रात्री ११
|}

== १७ नोव्हेंबर २०२५ ते ११ जानेवारी २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[साधी माणसं]]
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
| rowspan=&quot;5&quot;|
|-
| [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| दुपारी १.३० आणि रात्री ८
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८.३०
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| दुपारी २.३० आणि रात्री १०
| २८ डिसेंबर आणि ४ जानेवारी सोडून
|-
| कोण होतीस तू, काय झालीस तू!
| दुपारी ३ आणि रात्री १०.३०
|
|-
| काजळमाया
| दुपारी ३.३० आणि रात्री ११
| २३, ३० नोव्हेंबर आणि ३१ डिसेंबर सोडून
|}

== १२ जानेवारी ते १५ फेब्रुवारी २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[साधी माणसं]]
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
|-
| [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७
|-
| [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]]
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| दुपारी १.३० आणि रात्री ८
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८.३०
|-
| तुझ्या सोबतीने
| दुपारी २.३० आणि रात्री १०
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| दुपारी ३ आणि रात्री १०.३०
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| दुपारी ३.३० आणि रात्री ११
|}

== १६ फेब्रुवारी ते २६ एप्रिल २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| हळद रुसली कुंकू हसलं
| दुपारी १ वाजता
| १५, २२, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून
|-
| [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]]
| दुपारी १.३० वाजता
| २२, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून
|-
| लपंडाव
| दुपारी २ वाजता
| १५, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून
|-
| नशीबवान
| दुपारी २.३० वाजता
| १५, २२, २९ मार्च आणि ५, १२, २६ एप्रिल सोडून
|-
| [[साधी माणसं]] / तुझ्या सोबतीने
| संध्या. ६.३० वाजता
| १५ आणि २२ मार्च सोडून
|-
| [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २२ मार्च सोडून
|-
| [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| रात्री ८ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १५ आणि २२ मार्च सोडून
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| रात्री ८.४५ वाजता
|-
| [[वचन दिले तू मला]]
| रात्री १० वाजता
| २१-२२ फेब्रुवारी, १५ आणि २२ मार्च सोडून
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| रात्री १०.३० वाजता
| १५ आणि २२ मार्च सोडून
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| रात्री ११ वाजता
| १५ मार्च सोडून
|}

== २७ एप्रिल ते ३१ मे २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| हळद रुसली कुंकू हसलं
| दुपारी १ वाजता
| rowspan=&quot;9&quot;|
|-
| लपंडाव
| दुपारी १.४५ वाजता
|-
| तुझ्या सोबतीने
| दुपारी २.३० वाजता
|-
| [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]]
| दुपारी ३ वाजता
|-
| [[वचन दिले तू मला]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| रात्री ८.४५ वाजता
|-
| आनंदी
| रात्री ९.३० वाजता
| २-३ मे सोडून
|-
| [[बाई तुझा आशीर्वाद]]
| रात्री १० वाजता
| ३ मे सोडून
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| रात्री १०.४५ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| रात्री ११.३० वाजता
|}

== १ जून ते २८ जून २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| हळद रुसली कुंकू हसलं
| दुपारी १ वाजता
| rowspan=&quot;8&quot;| २१ जून सोडून
|-
| लपंडाव
| दुपारी १.४५ वाजता
|-
| तुझ्या सोबतीने
| दुपारी २.३० वाजता
|-
| [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]]
| दुपारी ३ वाजता
|-
| [[वचन दिले तू मला]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] / [[सुना येती घरा]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| रात्री ८.३० वाजता
|
|-
| पाठराखीण
| रात्री ९ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २१ जून सोडून
|-
| आनंदी
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[बाई तुझा आशीर्वाद]]
| रात्री १० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| रात्री १०.४५ वाजता
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| रात्री ११.३० वाजता
| २१ जून सोडून
|}

== २९ जून २०२६ ते चालू ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[वचन दिले तू मला]]
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
|-
| विसरु नको तू मला
| दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७
|-
| [[सुना येती घरा]]
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| दुपारी १.३० आणि रात्री ८
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८.३०
|-
| पाठराखीण
| दुपारी २.३० आणि रात्री ९
|-
| आनंदी
| दुपारी ३ आणि रात्री ९.३०
|-
| [[बाई तुझा आशीर्वाद]]
| दुपारी ३.३० आणि रात्री १०
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| दुपारी ४ आणि रात्री १०.३०
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| दुपारी ४.३० आणि रात्री ११
|}

[[वर्ग:झी मराठी]]
[[वर्ग:कलर्स मराठी]]
[[वर्ग:स्टार प्रवाह]]</text>
      <sha1>hzrc8kqa22srf6h8mgtkwog2e7wo77s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692800</id>
      <parentid>2692777</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T01:49:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-38337-04|~2026-38337-04]] ([[User talk:~2026-38337-04|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:~2026-38364-35|~2026-38364-35]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले.</comment>
      <origin>2692766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59965" sha1="5nc8c14sv3g9tc9168lkf3nds4qyzt3" xml:space="preserve">'''मनोरंजनाचा अधिकमास''' अंतर्गत [[झी मराठी]], [[कलर्स मराठी]], [[स्टार प्रवाह]] वाहिन्यांतर्फे दरवर्षी कोणत्याही महिन्याच्या दर रविवारी मालिकांचे प्रक्षेपण करण्यात येते.

= [[झी मराठी]] भाग १ =
== मे २०१३ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[तू तिथे मी]]
|
* सोम-शनि संध्या. ७ वाजता
* दर रविवारी दुपारी १ वाजता
|-
| [[राधा ही बावरी]]
|
* सोम-शनि संध्या. ७.३० वाजता
* दर रविवारी दुपारी १.३० वाजता
|-
| [[उंच माझा झोका]]
|
* सोम-शनि रात्री ८ वाजता
* दर रविवारी दुपारी २ वाजता
|-
| [[मला सासू हवी]]
|
* सोम-शनि रात्री ८.३० वाजता
* दर रविवारी दुपारी २.३० वाजता
|}

== मे २०१४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| [[तू तिथे मी]] / [[जय मल्हार]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[जावई विकत घेणे आहे]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| १८ मे सोडून
|-
| [[होणार सून मी ह्या घरची]]
| रात्री ८ वाजता
| rowspan=&quot;3&quot;|
|-
| [[जुळून येती रेशीमगाठी]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[एका लग्नाची तिसरी गोष्ट]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== मे २०१६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;6&quot;| २९ मे सोडून
|-
| [[जय मल्हार]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[नांदा सौख्य भरे]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[पसंत आहे मुलगी (मालिका)|पसंत आहे मुलगी]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[माझे पती सौभाग्यवती]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[काहे दिया परदेस]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== मे २०१७ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[लागिरं झालं जी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[तुझ्यात जीव रंगला]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[माझ्या नवऱ्याची बायको]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[खुलता कळी खुलेना]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[काहे दिया परदेस]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== मे २०१८ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[लागिरं झालं जी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[तुझ्यात जीव रंगला]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[माझ्या नवऱ्याची बायको]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[तुझं माझं ब्रेकअप]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[स्वराज्यरक्षक संभाजी]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== ऑक्टोबर २०२० ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[होम मिनिस्टर (मालिका)|होम मिनिस्टर]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[लाडाची मी लेक गं!]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[तुझ्यात जीव रंगला]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[माझ्या नवऱ्याची बायको]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[अग्गंबाई सासूबाई]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[माझा होशील ना]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== मे २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[महा मिनिस्टर]]
| संध्या. ६ वाजता
| rowspan=&quot;6&quot;| २९ मे सोडून
|-
| [[मन झालं बाजिंद]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[मन उडु उडु झालं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[तू तेव्हा तशी]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[माझी तुझी रेशीमगाठ]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[तुझ्या माझ्या संसाराला आणि काय हवं!]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== सप्टेंबर २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[अप्पी आमची कलेक्टर]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[तू चाल पुढं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[तू तेव्हा तशी]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[माझी तुझी रेशीमगाठ]] / [[दार उघड बये (मालिका)|दार उघड बये]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[नवा गडी नवं राज्य]]
| रात्री ९ वाजता
|}

= [[झी मराठी]] भाग २ =
== १८ मार्च ते २३ जून २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[अप्पी आमची कलेक्टर]]
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| ७ एप्रिल आणि १६ जून सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[सारं काही तिच्यासाठी]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९ वाजता
| rowspan=&quot;3&quot;| ७ एप्रिल आणि २२-२३ जून सोडून
|-
| [[पुन्हा कर्तव्य आहे]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[नवरी मिळे हिटलरला]]
| रात्री १० वाजता
|-
| [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]]
| रात्री १०.३० वाजता
| ७ एप्रिल सोडून
|}

== २४ जून ते २२ सप्टेंबर २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सारं काही तिच्यासाठी]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५-२२ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[अप्पी आमची कलेक्टर]]
| संध्या. ७ वाजता
| २८ जुलै, २५ ऑगस्ट आणि १५ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, ८ आणि १५ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]]
| रात्री ८ वाजता
| २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| रात्री ८.३० वाजता
| २४-३० जून, १-६ आणि २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[नवरी मिळे हिटलरला]]
| रात्री १० वाजता
| २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, ७-८, १४-१५, २१-२२ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[सातव्या मुलीची सातवी मुलगी]]
| रात्री १०.३० वाजता
| २८ जुलै, १८ आणि २५ ऑगस्ट, १५ सप्टेंबर सोडून
|}

== २३ सप्टेंबर ते २२ डिसेंबर २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ७ वाजता
| २०, २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;3&quot;| २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून
|-
| [[तुला शिकवीन चांगलाच धडा]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९ वाजता
| २६-२७ ऑक्टोबर, ३ नोव्हेंबर आणि २२ डिसेंबर सोडून
|-
| [[पुन्हा कर्तव्य आहे]]
| रात्री ९.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २८-२९ सप्टेंबर, ५-६, १२-१३, १९-२०, २६-२७ ऑक्टोबर आणि ३ नोव्हेंबर सोडून
|-
| [[नवरी मिळे हिटलरला]]
| रात्री १० वाजता
|}

== २३ डिसेंबर २०२४ ते १६ मार्च २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ७ वाजता
| १२ जानेवारी, १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १२ जानेवारी, २ आणि १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ ते ९ (एक तास)
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १२ जानेवारी, १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[नवरी मिळे हिटलरला]]
| रात्री १० वाजता
| १२ जानेवारी, २ आणि १६ फेब्रुवारी, ८ आणि १५-१६ मार्च सोडून
|}

== १७ मार्च ते १३ एप्रिल २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ७ वाजता
| ३० मार्च आणि १३ एप्रिल सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| ३० मार्च सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ ते ९ (एक तास)
| ३० मार्च आणि १३ एप्रिल सोडून
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९ वाजता
| ३० मार्च सोडून
|-
| [[चल भावा सिटीत]]
| रात्री ९.३० वाजता
|
|}

== १४ एप्रिल ते ३१ मे २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
| १८ मे सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| दुपारी १.३० आणि रात्री ८
|
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| दुपारी २.३० आणि रात्री ९
| १८ मे सोडून
|-
| [[चल भावा सिटीत]]
| रात्री ९.३० वाजता
|
|-
| [[तुला जपणार आहे]]
| दुपारी ३ आणि रात्री १०.३०
| १८ आणि २५ मे सोडून
|}

== जून २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १ आणि २८ जून सोडून
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| १, ८ आणि २८ जून सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
|}

== जुलै २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| फक्त ६ जुलै
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ७ वाजता
| १३ जुलै सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २० जुलै सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २६-२७ जुलै सोडून
|-
| [[शिवा (मालिका)|शिवा]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
|
|}

== ऑगस्ट २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
| ३, १७ आणि ३१ ऑगस्ट सोडून
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
| ३०-३१ ऑगस्ट सोडून
|}

== १ सप्टेंबर ते ४ ऑक्टोबर २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[लाखात एक आमचा दादा]]
| संध्या. ६ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७ वाजता
| २१ आणि २८ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २८ सप्टेंबर सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
|
|-
| [[तुला जपणार आहे]]
| रात्री १०.३० वाजता
| २८ सप्टेंबर सोडून
|}

== ५ ऑक्टोबर ते १४ डिसेंबर २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| ११-१२ ऑक्टोबर आणि ३० नोव्हेंबर सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| ५, ११-१२ ऑक्टोबर सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[तुला जपणार आहे]]
| रात्री १०.३० वाजता
| ११ ऑक्टोबर, १६, २३, ३० नोव्हेंबर आणि ७, १४ डिसेंबर सोडून
|}

== १५ डिसेंबर २०२५ ते १८ जानेवारी २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| २१ डिसेंबर सोडून
|-
| [[पारू (मालिका)|पारू]]
| संध्या. ७ वाजता
| २१, २८ डिसेंबर, ३-४-५ आणि १८ जानेवारी सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| २१, २८ डिसेंबर आणि १८ जानेवारी सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
| २१, २८ डिसेंबर आणि ५ जानेवारी सोडून
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
| २८ डिसेंबर आणि १८ जानेवारी सोडून
|-
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| रात्री ९.३० वाजता
|
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
| ११ आणि १८ जानेवारी सोडून
|}

== १९ जानेवारी ते १५ मार्च २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| ८ आणि १४ मार्च सोडून
|-
| [[शुभ श्रावणी]]
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १४ मार्च सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
| rowspan=&quot;3&quot;| १४ फेब्रुवारी आणि १४ मार्च सोडून
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
| १५ फेब्रुवारी आणि १४ मार्च सोडून
|}

== १६ मार्च ते १२ एप्रिल २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| २२ मार्च सोडून
|-
| [[शुभ श्रावणी]]
| संध्या. ७ वाजता
| ५ आणि १२ एप्रिल सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २२ मार्च, ५ आणि १२ एप्रिल सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]]
| रात्री ८.३० वाजता
| २२ मार्च सोडून
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
|
|-
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| रात्री ९.३० वाजता
| २२ मार्च, ५ आणि १२ एप्रिल सोडून
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
| ५ आणि १२ एप्रिल सोडून
|}

== १३ एप्रिल ते १७ मे २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[शुभ श्रावणी]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;|
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.१५ वाजता
|-
| [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
| १० मे सोडून
|-
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| रात्री ९.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| ३ मे सोडून
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १०.१५ वाजता
|}

== १८ मे ते १४ जून २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| दुपारी १ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| ३१ मे सोडून
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| दुपारी १.३० वाजता
|-
| [[शुभ श्रावणी]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २४, ३१ मे सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.१५ वाजता
|-
| [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]]
| रात्री ८ वाजता
| ३१ मे सोडून
|-
| [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]]
| रात्री ८.३० वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| २४ मे सोडून
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १०.१५ वाजता
|}

== १५ जून २०२६ ते चालू ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! माहिती
|-
| [[सावळ्याची जणू सावली]]
| दुपारी १ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| [[लक्ष्मी निवास]]
| दुपारी १.३० वाजता
|-
| [[कृष्णाईच्या लेकी]]
| संध्या. ७ वाजता
| २१ आणि २८ जून सोडून
|-
| [[वीण दोघांतली ही तुटेना]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| २१ जून सोडून
|-
| [[दीप ज्योती (मालिका)|दीप ज्योती]]
| रात्री ८ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २१ आणि २८ जून सोडून
|-
| [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[कमळी (मालिका)|कमळी]]
| रात्री ९ वाजता
| rowspan=&quot;3&quot;| २१ जून सोडून
|-
| [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[देवमाणूस - मधला अध्याय]]
| रात्री १० वाजता
|}

= [[कलर्स मराठी]] =
== ऑगस्ट २०२१ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[राजा राणीची गं जोडी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| बायको अशी हव्वी
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| रात्री ९.३० वाजता
|}

== ऑक्टोबर २०२१ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| सोन्याची पावलं
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[राजा राणीची गं जोडी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== नोव्हें-डिसें २०२१ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| सोन्याची पावलं
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;6&quot;| ७ नोव्हेंबर आणि २६ डिसेंबर सोडून
|-
| [[राजा राणीची गं जोडी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ९ वाजता
|}

== जाने-फेब्रु २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| सोन्याची पावलं
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;8&quot;| २ जानेवारी आणि २७ फेब्रुवारी सोडून
|-
| [[राजा राणीची गं जोडी]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| तुझ्या रूपाचं चांदणं
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| आई मायेचं कवच
| रात्री १० वाजता
|}

== जून-१७ जुलै २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| [[राजा राणीची गं जोडी]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;6&quot;|
|-
| योगयोगेश्वर जय शंकर
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[भाग्य दिले तू मला]]
| रात्री ९.३० वाजता
| rowspan=&quot;3&quot;| जुलै सोडून
|-
| आई मायेचं कवच
| रात्री १० वाजता
|-
| लेक माझी दुर्गा
| रात्री १०.३० वाजता
|}

== जून २०२३ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| योगयोगेश्वर जय शंकर
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[काव्यांजली - सखी सावली]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[रमा राघव]]
| रात्री ९ वाजता
|-
| [[भाग्य दिले तू मला]]
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| पिरतीचा वणवा उरी पेटला
| रात्री १० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री १०.३० वाजता
|}

== जुलै-१३ ऑगस्ट २०२३ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| [[जीव माझा गुंतला]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;8&quot;| ३० जुलै सोडून
|-
| योगयोगेश्वर जय शंकर
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[काव्यांजली - सखी सावली]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| पिरतीचा वणवा उरी पेटला
| रात्री १० वाजता
|-
| [[कस्तुरी (मालिका)|कस्तुरी]]
| रात्री १०.३० वाजता
|-
| [[सुंदरा मनामध्ये भरली]]
| रात्री ११ वाजता
|}

== ऑक्टोबर २०२३ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| सिंधुताई माझी माई
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| १ ऑक्टोबर सोडून
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[काव्यांजली - सखी सावली]]
| रात्री ८.३० वाजता
|}

== ८ एप्रिल ते ९ जून २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| इंद्रायणी
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| ५ मे सोडून
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[काव्यांजली - सखी सावली]] / [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| [[रमा राघव]]
| रात्री ९ वाजता
| फक्त १४ आणि २१ एप्रिल
|-
| पिरतीचा वणवा उरी पेटला
| रात्री १० वाजता
| १४, २१ एप्रिल आणि ५ मे सोडून
|}

== १० जून ते २८ जुलै २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| [[बाळूमामाच्या नावानं चांगभलं]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;5&quot;| २१ जुलै सोडून
|-
| इंद्रायणी
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[अंतरपाट (मालिका)|अंतरपाट]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| पिरतीचा वणवा उरी पेटला
| रात्री १० वाजता
| २१ आणि २८ जुलै सोडून
|}

== २९ जुलै ते ५ ऑक्टोबर २०२४ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| सुख कळले
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| इंद्रायणी
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[अंतरपाट (मालिका)|अंतरपाट]] / दुर्गा
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]]
| रात्री ८.३० वाजता
|}

== ७ ऑक्टोबर २०२४ ते ९ फेब्रुवारी २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| इंद्रायणी
| संध्या. ७ वाजता
|-
| दुर्गा / पिंगा गं पोरी पिंगा
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[अबीर गुलाल (मालिका)|अबीर गुलाल]] / अशोक मा.मा.
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| आई तुळजाभवानी
| रात्री ९ वाजता
|-
| लय आवडतेस तू मला
| रात्री ९.३० वाजता
|}

== १३ एप्रिल ते २५ मे २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! नोंदी
|-
| इंद्रायणी
| दुपारी १ आणि संध्या. ७
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| पिंगा गं पोरी पिंगा
| दुपारी १.३० आणि संध्या. ७.३०
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८
| १८ मे सोडून
|-
| अशोक मा.मा.
| दुपारी २.३० आणि रात्री ८.३०
|
|-
| आई तुळजाभवानी
| दुपारी ३ आणि रात्री ९
| १८ मे सोडून
|-
| लय आवडतेस तू मला
| दुपारी ३.३० आणि रात्री ९.३०
|
|}

== १ जून २०२५ ते १० जानेवारी २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| इंद्रायणी
| दुपारी १ आणि संध्या. ७
|-
| पिंगा गं पोरी पिंगा
| दुपारी १.३० आणि संध्या. ७.३०
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८
|-
| अशोक मा.मा.
| दुपारी २.३० आणि रात्री ८.३०
|-
| आई तुळजाभवानी
| दुपारी ३ आणि रात्री ९
|}

== ११ जानेवारी ते १ मार्च २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| इंद्रायणी
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| आई तुळजाभवानी
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[बिग बॉस मराठी ६]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| पिंगा गं पोरी पिंगा
| रात्री ११ वाजता
|}

== २ ते २२ मार्च २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| आई तुळजाभवानी
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[बिग बॉस मराठी ६]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| पिंगा गं पोरी पिंगा
| रात्री ११ वाजता
|}

== २३ मार्च ते १९ एप्रिल २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| आई तुळजाभवानी
| संध्या. ६ वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| मी जिंकून घेईन सारं
| संध्या. ७ वाजता
|-
| मोहिनी - प्रेमाची फिल्मी कहाणी
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[बिग बॉस मराठी ६]]
| रात्री ८ वाजता
|}

== २० एप्रिल २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| मी जिंकून घेईन सारं
| संध्या. ७ वाजता
|-
| मोहिनी - प्रेमाची फिल्मी कहाणी
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[जय जय स्वामी समर्थ (मालिका)|जय जय स्वामी समर्थ]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| आई तुळजाभवानी
| रात्री ८.४५ वाजता
|}

= [[स्टार प्रवाह]] =
== ऑगस्ट-सप्टेंबर २०१९ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| विठूमाऊली
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| ४ ऑगस्ट ते ८ सप्टेंबर
|-
| श्री गुरुदेव दत्त
| संध्या. ७.३० वाजता
|}

== जाने-फेब्रुवारी २०२० ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| विठूमाऊली
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| १९ जानेवारी ते ९ फेब्रुवारी
|-
| [[आई कुठे काय करते!]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[प्रेमाचा गेम सेम टू सेम]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[मोलकरीण बाई - मोठी तिची सावली]]
| रात्री ८.३० वाजता
|}

== एप्रिल-मे २०२२ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[स्वाभिमान - शोध अस्तित्वाचा]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;5&quot;| ३ एप्रिल आणि १ मे सोडून
|-
| [[सहकुटुंब सहपरिवार]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[आई कुठे काय करते!]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[रंग माझा वेगळा]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[फुलाला सुगंध मातीचा]]
| रात्री ८.३० वाजता
|}

== मार्च २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[साधी माणसं]]
| दुपारी १ वाजता
| rowspan=&quot;4&quot;| फक्त २३ आणि ३० मार्च
|-
| [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]]
| दुपारी १.३० वाजता
|-
| [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]]
| दुपारी २ वाजता
|-
| आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत!
| दुपारी २.३० वाजता
|-
| [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १६ मार्च सोडून
|-
| [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| संध्या. ७.३० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| रात्री ८.१५ वाजता
|}

== एप्रिल-मे २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[प्रेमाची गोष्ट (मालिका)|प्रेमाची गोष्ट]]
| दुपारी १ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १३ एप्रिल, १८ मे सोडून
|-
| [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]]
| दुपारी १.३० वाजता
|-
| [[शुभविवाह (मालिका)|शुभविवाह]]
| दुपारी २ वाजता
| १८ मे सोडून
|-
| आई आणि बाबा रिटायर होत आहेत!
| दुपारी २.३० वाजता
| १३ एप्रिल, १८ मे सोडून
|-
| [[साधी माणसं]]
| संध्या. ६.३० वाजता
| rowspan=&quot;5&quot;| १८ मे सोडून
|-
| [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| कोण होतीस तू, काय झालीस तू!
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| रात्री ८.३० वाजता
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| रात्री १० वाजता
| २० एप्रिल सोडून
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| रात्री १०.३० वाजता
| १८ मे सोडून
|-
| [[अबोली (मालिका)|अबोली]]
| रात्री ११ वाजता
|
|}

== १ जून ते २६ ऑक्टोबर २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[साधी माणसं]]
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
| rowspan=&quot;8&quot;| ८ जून, २४ ऑगस्ट आणि १२ ऑक्टोबर सोडून
|-
| [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
|-
| कोण होतीस तू, काय झालीस तू!
| दुपारी १.३० आणि रात्री ८
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८.३०
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| दुपारी २.३० आणि रात्री १०
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| दुपारी ३ आणि रात्री १०.३०
|-
| [[अबोली (मालिका)|अबोली]]
| दुपारी ३.३० आणि रात्री ११
|}

== २७ ऑक्टोबर ते १६ नोव्हेंबर २०२५ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[साधी माणसं]]
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
|-
| [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| दुपारी १.३० आणि रात्री ८
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८.३०
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| दुपारी २.३० आणि रात्री १०
|-
| काजळमाया
| दुपारी ३ आणि रात्री १०.३०
|-
| कोण होतीस तू, काय झालीस तू!
| दुपारी ३.३० आणि रात्री ११
|}

== १७ नोव्हेंबर २०२५ ते ११ जानेवारी २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[साधी माणसं]]
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
| rowspan=&quot;5&quot;|
|-
| [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| दुपारी १.३० आणि रात्री ८
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८.३०
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| दुपारी २.३० आणि रात्री १०
| २८ डिसेंबर आणि ४ जानेवारी सोडून
|-
| कोण होतीस तू, काय झालीस तू!
| दुपारी ३ आणि रात्री १०.३०
|
|-
| काजळमाया
| दुपारी ३.३० आणि रात्री ११
| २३, ३० नोव्हेंबर आणि ३१ डिसेंबर सोडून
|}

== १२ जानेवारी ते १५ फेब्रुवारी २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[साधी माणसं]]
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
|-
| [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७
|-
| [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]]
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| दुपारी १.३० आणि रात्री ८
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८.३०
|-
| तुझ्या सोबतीने
| दुपारी २.३० आणि रात्री १०
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| दुपारी ३ आणि रात्री १०.३०
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| दुपारी ३.३० आणि रात्री ११
|}

== १६ फेब्रुवारी ते २६ एप्रिल २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]]
| दुपारी १ वाजता
| १५, २२, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून
|-
| [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]]
| दुपारी १.३० वाजता
| २२, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून
|-
| लपंडाव
| दुपारी २ वाजता
| १५, २९ मार्च आणि ५, १२ एप्रिल सोडून
|-
| नशीबवान
| दुपारी २.३० वाजता
| १५, २२, २९ मार्च आणि ५, १२, २६ एप्रिल सोडून
|-
| [[साधी माणसं]] / तुझ्या सोबतीने
| संध्या. ६.३० वाजता
| १५ आणि २२ मार्च सोडून
|-
| [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| संध्या. ७ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २२ मार्च सोडून
|-
| [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| रात्री ८ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| १५ आणि २२ मार्च सोडून
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| रात्री ८.४५ वाजता
|-
| [[वचन दिले तू मला]]
| रात्री १० वाजता
| २१-२२ फेब्रुवारी, १५ आणि २२ मार्च सोडून
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| रात्री १०.३० वाजता
| १५ आणि २२ मार्च सोडून
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| रात्री ११ वाजता
| १५ मार्च सोडून
|}

== २७ एप्रिल ते ३१ मे २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]]
| दुपारी १ वाजता
| rowspan=&quot;9&quot;|
|-
| लपंडाव
| दुपारी १.४५ वाजता
|-
| तुझ्या सोबतीने
| दुपारी २.३० वाजता
|-
| [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]]
| दुपारी ३ वाजता
|-
| [[वचन दिले तू मला]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| रात्री ८.४५ वाजता
|-
| आनंदी
| रात्री ९.३० वाजता
| २-३ मे सोडून
|-
| [[बाई तुझा आशीर्वाद]]
| रात्री १० वाजता
| ३ मे सोडून
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| रात्री १०.४५ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| रात्री ११.३० वाजता
|}

== १ जून ते २८ जून २०२६ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ !! टिपा
|-
| [[हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)|हळद रुसली कुंकू हसलं]]
| दुपारी १ वाजता
| rowspan=&quot;8&quot;| २१ जून सोडून
|-
| लपंडाव
| दुपारी १.४५ वाजता
|-
| तुझ्या सोबतीने
| दुपारी २.३० वाजता
|-
| [[मुरांबा (मालिका)|मुरांबा]]
| दुपारी ३ वाजता
|-
| [[वचन दिले तू मला]]
| संध्या. ६.३० वाजता
|-
| [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| संध्या. ७ वाजता
|-
| [[मी सावित्रीबाई जोतीराव फुले]] / [[सुना येती घरा]]
| संध्या. ७.३० वाजता
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| रात्री ८ वाजता
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| रात्री ८.३० वाजता
|
|-
| पाठराखीण
| रात्री ९ वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;| २१ जून सोडून
|-
| आनंदी
| रात्री ९.३० वाजता
|-
| [[बाई तुझा आशीर्वाद]]
| रात्री १० वाजता
| rowspan=&quot;2&quot;|
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| रात्री १०.४५ वाजता
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| रात्री ११.३० वाजता
| २१ जून सोडून
|}

== २९ जून २०२६ ते चालू ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! मालिका !! वेळ
|-
| [[वचन दिले तू मला]]
| दुपारी १२ आणि संध्या. ६.३०
|-
| विसरु नको तू मला
| दुपारी १२.३० आणि संध्या. ७
|-
| [[सुना येती घरा]]
| दुपारी १ आणि संध्या. ७.३०
|-
| [[तू ही रे माझा मितवा]]
| दुपारी १.३० आणि रात्री ८
|-
| [[ठरलं तर मग!]]
| दुपारी २ आणि रात्री ८.३०
|-
| पाठराखीण
| दुपारी २.३० आणि रात्री ९
|-
| आनंदी
| दुपारी ३ आणि रात्री ९.३०
|-
| [[बाई तुझा आशीर्वाद]]
| दुपारी ३.३० आणि रात्री १०
|-
| [[घरोघरी मातीच्या चुली (मालिका)|घरोघरी मातीच्या चुली]]
| दुपारी ४ आणि रात्री १०.३०
|-
| येड लागलं प्रेमाचं
| दुपारी ४.३० आणि रात्री ११
|}

[[वर्ग:झी मराठी]]
[[वर्ग:कलर्स मराठी]]
[[वर्ग:स्टार प्रवाह]]</text>
      <sha1>5nc8c14sv3g9tc9168lkf3nds4qyzt3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विकास गुप्ता</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283258</id>
    <revision>
      <id>2692880</id>
      <parentid>2675538</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T11:13:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>+[[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते]]; +[[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेते]] - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4978" sha1="rrmimlys9saueeasq2oiwpf010s4kjs" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}

विकास गुप्ता (जन्म ७ मे १९८८ देहरादून) हा एक भारतीय दूरचित्रवाणी निर्माता, पटकथा लेखक आणि होस्ट आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.pinkvilla.com/tv/photos/bigg-boss-11s-vikas-gupta-dedicates-his-award-late-actor-sridevi-399821|title=Bigg Boss 11's Vikas Gupta dedicates his award to the late actor Sridevi|website=PINKVILLA|language=en|access-date=2021-05-31|archive-date=2021-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217085831/https://www.pinkvilla.com/tv/photos/bigg-boss-11s-vikas-gupta-dedicates-his-award-late-actor-sridevi-399821|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210217085831/https://www.pinkvilla.com/tv/photos/bigg-boss-11s-vikas-gupta-dedicates-his-award-late-actor-sridevi-399821 |date=2021-02-17 }}&lt;/ref&gt;त्याने बिग बॉस ११ आणि फियर फॅक्टर: खतरों के खिलाडी ९ मध्ये भाग घेतला होता.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/rakhi-sawant-wishes-vikas-gupta-with-an-adorable-social-media-post-says-happy-birthday-to-sweetheart-my-brother/articleshow/82480592.cms|title=Rakhi Sawant wishes Vikas Gupta with an adorable social media post; says, ‘Happy birthday to sweetheart my brother’ - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=2021-05-31}}&lt;/ref&gt;

== कारकीर्द ==
{{बदल}}
गुप्ता यांनी वयाच्या १७ व्या वर्षी बालाजी टेलीफिल्म्समध्ये इंटर्न म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली. नंतर, त्याने स्वतःचे प्रॉडक्ट स्टुडिओ लॉस्ट बॉय प्रॉडक्शन सुरू केले ज्याने गुमराहः एंड ऑफ इनोसेंस, वॉरियर हाय, कैसी ये यारियान, व्ही द सीरियल, ये है आशिकी आणि एमटीव्ही वेबबेड सारख्या दूरचित्रवाणी मालिका तयार केल्या. गुप्ता हे एमटीव्ही इंडियाचे सर्वात तरुण प्रोग्रामिंग हेड देखील राहिले आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/bharti-singh-harsh-limbachiyaa-vikas-gupta-reunite-for-new-show/articleshow/68069044.cms|title=Bharti Singh, Harsh Limbachiyaa, Vikas Gupta reunite for new show|last=Feb 20|first=Bangalore Mirror Bureau / Updated:|last2=2019|website=Bangalore Mirror|language=en|access-date=2021-05-31|last3=Ist|first3=06:00}}&lt;/ref&gt;

ऑक्टोबर २०१७ मध्ये, गुप्ताने बिग बॉस ११ मध्ये भाग घेतला होता जिथे तो हंगामातील दुसरा धावपटू होता. २०१७ मध्ये त्यांनी एएलटीबालाजी वर क्लास ऑफ २०१७ चित्रपटाची निर्मिती केली.

२०१८ मध्ये, त्यांनी व्हूट वर आयफा अवॉर्ड्स २०१८ साठी थायलंडमध्ये आयफा बझचे आयोजन केले. गुप्ता यांनी एमटीव्ही इंडियावर ‘ऐस ऑफ स्पेस’ हा स्वतःचा रिअल्टी शोदेखील तयार केला आणि होस्ट केला.२०१९ मध्ये, त्याने अर्जेंटिनामध्ये कलर्स टीव्हीच्या फियर फॅक्टर: खतरों के खिलाडी 9 मध्ये भाग घेतला.

== फिल्मोग्राफी ==
वेब मालिका

२०१७ : क्लास ऑफ २०१७

२०१९ : पंच बीट

२०२० : क्लास ऑफ २०२०

== बाह्य दुवे ==
[[imdbname:3815573|विकास गुप्ता आयएमडीबीवर]] 

== संदर्भ ==
&lt;references /&gt;

[[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते]]
[[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेते]]</text>
      <sha1>rrmimlys9saueeasq2oiwpf010s4kjs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692881</id>
      <parentid>2692880</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T11:14:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5043" sha1="aevcfnoz4uz6bej7yvgtytqnae84c2o" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}

विकास गुप्ता (जन्म ७ मे १९८८ देहरादून) हा एक भारतीय दूरचित्रवाणी निर्माता, पटकथा लेखक आणि होस्ट आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.pinkvilla.com/tv/photos/bigg-boss-11s-vikas-gupta-dedicates-his-award-late-actor-sridevi-399821|title=Bigg Boss 11's Vikas Gupta dedicates his award to the late actor Sridevi|website=PINKVILLA|language=en|access-date=2021-05-31|archive-date=2021-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217085831/https://www.pinkvilla.com/tv/photos/bigg-boss-11s-vikas-gupta-dedicates-his-award-late-actor-sridevi-399821|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210217085831/https://www.pinkvilla.com/tv/photos/bigg-boss-11s-vikas-gupta-dedicates-his-award-late-actor-sridevi-399821 |date=2021-02-17 }}&lt;/ref&gt;त्याने बिग बॉस ११ आणि फियर फॅक्टर: खतरों के खिलाडी ९ मध्ये भाग घेतला होता.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/rakhi-sawant-wishes-vikas-gupta-with-an-adorable-social-media-post-says-happy-birthday-to-sweetheart-my-brother/articleshow/82480592.cms|title=Rakhi Sawant wishes Vikas Gupta with an adorable social media post; says, ‘Happy birthday to sweetheart my brother’ - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=2021-05-31}}&lt;/ref&gt;

== कारकीर्द ==
{{बदल}}
गुप्ता यांनी वयाच्या १७ व्या वर्षी बालाजी टेलीफिल्म्समध्ये इंटर्न म्हणून काम करण्यास सुरुवात केली. नंतर, त्याने स्वतःचे प्रॉडक्ट स्टुडिओ लॉस्ट बॉय प्रॉडक्शन सुरू केले ज्याने गुमराहः एंड ऑफ इनोसेंस, वॉरियर हाय, कैसी ये यारियान, व्ही द सीरियल, ये है आशिकी आणि एमटीव्ही वेबबेड सारख्या दूरचित्रवाणी मालिका तयार केल्या. गुप्ता हे एमटीव्ही इंडियाचे सर्वात तरुण प्रोग्रामिंग हेड देखील राहिले आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/bharti-singh-harsh-limbachiyaa-vikas-gupta-reunite-for-new-show/articleshow/68069044.cms|title=Bharti Singh, Harsh Limbachiyaa, Vikas Gupta reunite for new show|last=Feb 20|first=Bangalore Mirror Bureau / Updated:|last2=2019|website=Bangalore Mirror|language=en|access-date=2021-05-31|last3=Ist|first3=06:00}}&lt;/ref&gt;

ऑक्टोबर २०१७ मध्ये, गुप्ताने बिग बॉस ११ मध्ये भाग घेतला होता जिथे तो हंगामातील दुसरा धावपटू होता. २०१७ मध्ये त्यांनी एएलटीबालाजी वर क्लास ऑफ २०१७ चित्रपटाची निर्मिती केली.

२०१८ मध्ये, त्यांनी व्हूट वर आयफा अवॉर्ड्स २०१८ साठी थायलंडमध्ये आयफा बझचे आयोजन केले. गुप्ता यांनी एमटीव्ही इंडियावर ‘ऐस ऑफ स्पेस’ हा स्वतःचा रिअल्टी शोदेखील तयार केला आणि होस्ट केला.२०१९ मध्ये, त्याने अर्जेंटिनामध्ये कलर्स टीव्हीच्या फियर फॅक्टर: खतरों के खिलाडी 9 मध्ये भाग घेतला.

== फिल्मोग्राफी ==
वेब मालिका

२०१७ : क्लास ऑफ २०१७

२०१९ : पंच बीट

२०२० : क्लास ऑफ २०२०

== बाह्य दुवे ==
[[imdbname:3815573|विकास गुप्ता आयएमडीबीवर]] 

== संदर्भ ==
&lt;references /&gt;

[[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते]]
[[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेते]]
[[वर्ग:इ.स. १९८८ मधील जन्म]]</text>
      <sha1>aevcfnoz4uz6bej7yvgtytqnae84c2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सिक्कीमचे राज्य</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284818</id>
    <revision>
      <id>2692874</id>
      <parentid>2546105</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T10:52:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:सिक्कीम]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10860" sha1="0ftukql8exa75u132hbt2jqvyp9qm1h" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट ऐतिहासिक साम्राज्य
| नाव = सिक्कीमचे राज्य
| ध्वज = Flag of Sikkim (1967-1975).svg
| ध्वजरुंदी = 200
| नकाशा = Kingdom of Sikkim map.png
| नकाशारुंदी = 250
| सुरुवात = १६४२
| शेवट = १९७५
| राजधानी = 
| राजे = [[गंगटोक]]
| भाषा = तिबेटी, सिक्कीमी, लेपचा, नेपाळी
| क्षेत्रफळ = 
| लोकसंख्या = 
| चलने = 
}}

'''सिक्कीमचे राज्य''' (शास्त्रीय तिबेटी आणि सिक्कीमी : ''འབྲས་ལྗོངས།''), पूर्वीचे '''द्रेमोशोङ''' (शास्त्रीय तिबेटी आणि सिक्कीमी : ''འབྲས་མོ་གཤོངས''།, १८०० पर्यंत अधिकृत नाव), [[पूर्व हिमालय|पूर्व हिमालयात]] १६४२ ते १६ मे १९७५ पर्यंत वंशपरंपरागत राजसत्ता होती. यावर नामग्याल घराण्याचे [[चोग्याल]] राज्य करीत होते.

== इतिहास ==
=== नेपाळचे वर्चस्व ===
१८ व्या शतकाच्या मध्य काळात, [[नेपाळ|नेपाळने]] (त्यावेळचे [[गोरखा राज्य]]) [[सिक्कीम|सिक्कीमवर]] स्वारी केले आणि सिक्कीममध्ये ४० पेक्षा अधिक वर्षे गोरखा राज्य होते. १७७५ ते १८१५ दरम्यान, जवळजवळ १,८०,०० वांशिक [[नेपाळी लोक|नेपाळी]] पूर्व आणि मध्य नेपाळहून सिक्कीममध्ये स्थानांतरित झाले. भारताच्या ब्रिटिश वसाहतनंतर, सिक्कीमने ब्रिटिश भारताशी संबंध ठेवला, कारण त्यांचा एक समान शत्रू - नेपाळ होता. संतप्त नेपाळ्यांनी सूडबुद्धीने सिक्कीमवर हल्ला केला आणि तराईसह बहुतांश प्रदेश पादाक्रांत केला. या घटनेने [[ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी|ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी]] १८१४ मध्ये नेपाळवर आक्रमण करण्यास प्रवृत्त झाली, परिणामी [[इंग्रज-नेपाळ युद्ध]] झाले. [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटन]] आणि नेपाळ यांच्यात सुगौली करारामुळे आणि सिक्कीम आणि ब्रिटिश भारत यांच्यातील [[तितालिया करार|तितालिया करारामुळे]] नेपाळला प्रादेशिक सवलती मिळाली ज्यामुळे सिक्कीमला ब्रिटिश भारताला अभयारपीत करण्यात आले.&lt;ref name=&quot;nepalarmytwo&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two|title=History of Nepal: A Sovereign Kingdom|publisher=Official website of Nepal Army|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110607215048/http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two|archive-date=2011-06-07}}&lt;/ref&gt;

=== ब्रिटिश आणि भारतीय रक्षितराज्य ===
१८६१ च्या टुमलोंग कराराअंतर्गत सिक्कीम हा ब्रिटिश रक्षितराज्य बनले, मग १९५० मध्ये ते भारतीय रक्षितराज्य झाले.&lt;ref name=&quot;nikkei&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://asia.nikkei.com/Politics-Economy/International-Relations/Indian-hegemonism-drags-Himalayan-kingdom-into-oblivion?page=1|title=Indian hegemonism drags Himalayan kingdom into oblivion|date=21 February 2016|publisher=Nikkei Asian Review|access-date=24 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170403015228/http://asia.nikkei.com/Politics-Economy/International-Relations/Indian-hegemonism-drags-Himalayan-kingdom-into-oblivion?page=1|archive-date=3 April 2017|url-status=dead|agency=Nikkei}}&lt;/ref&gt;

=== भारतात दाखल ===
१९७५ मध्ये [[नेपाळी लोकं|नेपाळी]] हिंदूंवर भेदभावाच्या आरोपामुळे चोग्याल यांच्या विरोधात नाराजी पसरली.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Larmer|first=Brook|url=http://ngm.nationalgeographic.com/2008/03/bhutan/larmer-text/8|title=Bhutan's Enlightened Experiment|date=March 2008|work=National Geographic|location=Bhutan|id=([http://ngm.nationalgeographic.com/print/2008/03/bhutan/larmer-text print version])}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://nepalitimes.com/news.php?id=9621#.V89C9zVGRhY|title=25 years after Sikkim|date=23–29 March 2001|work=Nepali Times|issue=#35}}&lt;/ref&gt; त्यांच्या चिथावणीमुळे [[भारतीय लष्कर|भारतीय लष्कराचे]] कर्मचारी [[गंगटोक|गंगटोकमध्ये]] गेले. ''द स्टेट्समॅनच्या'' सुनंदा के. दत्ता-रे यांच्या म्हणण्यानुसार, एप्रिल १९७५ मध्ये सैन्याने राजवाड्यातील पहारेकऱ्यांना मारले.&lt;ref name=&quot;nikkei&quot;/&gt;

राजवाड्याच्या निःशस्त्रीकरणानंतर [[सिक्कीमच्या राजसत्तेवरील सार्वमत, १९७५|राजसत्तेवर सार्वमत]] घेण्यात आले, ज्यात सिक्कीमच्या लोकांनी मोठ्या प्रमाणात राजसत्तेचे उच्चाटन करण्यासाठी मत दिले आणि [[काझी लेंदूप दोरजी|काझी लेंदुप दोरजी]] यांच्या नेतृत्वात सिक्कीमच्या नवीन संसदेने सिक्कीमला [[भारताची राज्ये आणि प्रदेश|भारतीय राज्य]] होण्यासाठी विधेयक प्रस्तावित केले. भारत सरकारने तातडीने हा प्रस्ताव स्वीकारला&lt;ref name=&quot;nikkei&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Sethi|first=Sunil|url=http://indiatoday.intoday.in/story/did-india-have-a-right-to-annex-sikkim-in-1975/1/435037.html|title=Treaties: Annexation of Sikkim|date=18 February 2015|publisher=India Today|access-date=4 December 2016|issue=2|agency=India Today}}&lt;/ref&gt;.

== संस्कृती आणि धर्म ==
संस्कृती आणि धर्मात, सिक्कीमचा [[तिबेट|तिबेटशी]] आणि [[भूतान|भूतानशी]] जवळचा संबंध होता आणि सिक्कीमचा पहिला राजा तिबेटहून स्थलांतरित झाला. सिक्कीमची भूतानसोबत सीमा देखील आहे. येथे, प्रामुख्याने पूर्व आणि मध्य नेपाळमधील नेपाळी लोकांच्या मोठ्या सांख्येची उपस्थिती देखील नेपाळशी सांस्कृतिक संबंध निर्माण करते.

== हे सुद्धा पहा ==
* [[सिक्कीम]]

== संदर्भ ==
 {{संदर्भयादी}}

=== कामे उद्धृत ===
* {{Citation|title=Constructing Sikkimese National Identity in the 1960s and 1970s|year=2003|ref={{sfnref|Hiltz, Constructing Sikkimese National Identity|2003}}}}

== पुढील वाचन ==
* {{स्रोत पुस्तक|title=Sikkim: Requiem for a Himalayan Kingdom|last=Duff|first=Andrew|date=2015|publisher=Birlinn|isbn=978-0-85790-245-0|location=Edinburgh}}
* {{Citation|title=The State in the Colonial Periphery: A Study on Sikkims Relation with Great Britain}}
* {{Citation|title=India and Sikkim: Redefining the Relationship}}
* {{Citation|title=Nepal – Strategy for Survival}}
* {{Citation|title=Himalayan triangle: a historical survey of British India's relations with Tibet, Sikkim, and Bhutan, 1765-1950}}
* {{Citation|title=Discovery of North-East India: Geography, History, Culture, Religion, Politics, Sociology, Science, Education and Economy. Sikkim. Volume ten}}

== बाह्य दुवे ==
* [https://web.archive.org/web/20100828072311/http://sikkim.nic.in/sws/glim_mon.htm &quot;सिक्कीमचे बौद्ध मठ&quot;] . सिक्कीम.nic.in.
* [http://www.gluckman.com/Sikkim.htm सिक्कीम पर्यंत ढगांवर चढतांना] 
* [https://web.archive.org/web/20101027093510/http://www.sikkim-culture.gov.in/Kings%20of%20Sikkim/Kings%20of%20Sikkim.aspx सिक्कीमचे राजे]
* [http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/the-sikkim-saga-through-an-american-lens/article4617433.ece अमेरिकन लेन्सद्वारे सिक्कीमची गाथा]
* [https://www.youtube.com/watch?v=b9rZQPkCqjQ सिक्कीम राज्य 1962 - 1967.] [https://www.youtube.com/watch?v=b9rZQPkCqjQ स्वतंत्र सिक्कीमचा अंतिम ध्वज - यूट्यूब]

[[वर्ग:सिक्कीमचा इतिहास]]</text>
      <sha1>0ftukql8exa75u132hbt2jqvyp9qm1h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सिक्कीमच्या राजसत्तेवरील सार्वमत, १९७५</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285253</id>
    <revision>
      <id>2692872</id>
      <parentid>2498360</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T10:50:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16557" sha1="ixgz9dnspxgvtqkek7ty1kpxqrqafoi" xml:space="preserve">१४ एप्रिल १९७४ रोजी [[सिक्कीमचे राज्य|सिक्कीमच्या राज्यात]] '''राजसत्ता रद्द केल्याबद्दल सार्वमत''' घेण्यात आले  याला ९७.५५% मतदारांनी मान्यता दिली आणि याचा परिणाम असा झाला की हे देश एक [[भारताची राज्ये आणि प्रदेश|भारतीय राज्य]] बनले.

== पार्श्वभूमी ==
१९व्या शतकापासून सिक्किम हा [[ब्रिटिश भारत|ब्रिटिश वसाहतीच्या कारकिर्दीत]] भारताचे  रक्षितराज्य होते. १९५० मध्ये कराराच्या माध्यमातून [[भारताची फाळणी|भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर]] ही व्यवस्था सुरू ठेवण्यात आली होती, ज्याद्वारे भारताने संप्रेषण, संरक्षण आणि परराष्ट्र व्यवहार तसेच सिक्कीमच्या “प्रादेशिक अखंडतेची” जबाबदारी स्वीकारली. सिक्किमची अंतर्गत कामकाजात स्वायत्तता होती.  &lt;ref name=&quot;ML&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=Sikkim: Society, Polity, Economy, Environment|last=Lama|first=Mahendra|publisher=Indus Publishing Company|year=1994|location=New Delhi|pages=110–111}}&lt;/ref&gt; एप्रिल १९७४ च्या लोकसभा निवडणुकांमुळे भारत अनुकूल सिक्कीम राष्ट्रीय काँग्रेसला विजय मिळाला.  नवीन सरकारने नागरी आणि राजकीय स्वातंत्र्यामध्ये वाढ करण्याचा प्रयत्न केला, परंतु चोग्याल पाल्देन थोंडप नामग्याल यांनी ही मोहीम दामित केली.  मे महिन्यात सिक्कीम सरकारने, ज्याने सरकारी जबाबदारी आणि भारताशी संबंध वाढविण्यास मदत करण्यासाठी ''सिक्कीमचे सरकार कायदा'' मंजूर केला.  आणि ४ जुलै १९७४ रोजी संसदेने नवीन राज्यघटना स्वीकारली ज्यामुळे सिक्कीम देशाने भारताचे राज्य होण्याची तरतूद केली, ज्यावर चोग्याल यांनी भारताच्या दबावाखाली स्वाक्षरी केली 

४सप्टेंबर १९७४ रोजी, भारतीय [[लोकसभा|लोकसभेने]] सिक्कीमला &quot;सहयोगी&quot; राज्य करण्याच्या बाजूने मतदान केले, [[राज्यसभा|राज्यसभेने]]८ सप्टेंबर रोजी दुरुस्तीसाठी मतदान केले, ज्यामुळे सिक्कीमला भारतात आत्मसात करून अन्य भारतीय राज्यांप्रमाणेच दर्जा मिळाला. &lt;ref&gt;[https://news.google.com/newspapers?nid=1314&amp;dat=19740905&amp;id=vR5OAAAAIBAJ&amp;sjid=NO0DAAAAIBAJ&amp;pg=7242,1915999 Lawmakers Vote Sikkim Status of Indian State] The Spokesman-Review, 5 September 1974&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://news.google.com/newspapers?nid=1309&amp;dat=19740909&amp;id=b4YjAAAAIBAJ&amp;sjid=Cn4FAAAAIBAJ&amp;pg=5616,816824 Sikkim Bill Ratified] New Straits Times, 9 September 1974&lt;/ref&gt;८ सप्टेंबर १९७४ रोजी चोग्याल यांनी एक स्वतंत्र आणि निष्पक्ष जनमत सार्वमताचा केली. &lt;ref&gt;[https://news.google.com/newspapers?nid=1946&amp;dat=19740909&amp;id=CQwyAAAAIBAJ&amp;sjid=u6EFAAAAIBAJ&amp;pg=4272,2162710 Sikkim Leader Wants Appeal] The Montreal Gazette, 9 September 1974&lt;/ref&gt;

५ मार्च १९७५ रोजी नॅशनल काँग्रेसने भारतात एकत्रीकरणाच्या आवाहनाची पुनरावृत्ती केली, जेव्हा चोग्याल यांनी पुन्हा सार्वमत बोलावले. ९ एप्रिल रोजी भारतीय सैन्याने देशात प्रवेश केला आणि राजवाड्यातील पहारेकर्यांना निःशस्त्र केले (त्यातील एकाला ठार मारले आणि चार जण जखमी झाले) &lt;ref&gt;''Asia Yearbook 1976''&lt;/ref&gt; आणि राजाला नजरकैदेत ठेवून &lt;ref&gt;Barun Roy (2012) ''Gorkhas and Gorkhaland'', p250&lt;/ref&gt; राजवाड्याला वेढले.&lt;ref&gt;''The World in 1975''&lt;/ref&gt;  १० एप्रिल १९७५ रोजी भारतीय [[भारताचे पंतप्रधान|पंतप्रधान]] [[इंदिरा गांधी]] यांच्या पाठिंब्याने सिक्कीम संसदेने संपूर्ण राज्याचे राज्य मिळविण्यासाठी एकहाती राजशाही संपविण्याचे व [[भारत|भारतात]] विलीन होण्याचे मतदान केले. या विषयावर जनमत संग्रह 14 एप्रिल रोजी ठेवण्यात आला होता. &lt;ref&gt;[https://news.google.com/newspapers?nid=1928&amp;dat=19750411&amp;id=_g8gAAAAIBAJ&amp;sjid=CmYFAAAAIBAJ&amp;pg=1266,1583524 Sikkim Referendum Slated on Indian Statehood] The Lewiston Daily Sun, 11 April 1975&lt;/ref&gt;

== निकाल ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
!निवड
! मते
! %
|-
| align=&quot;left&quot; |च्या साठी
| ५९,६३७
| ९७.५५
|-
| align=&quot;left&quot; | विरुद्ध
| १,४९६
| २.४५
|-
| align=&quot;left&quot; | अवैध / रिक्त मते
|
| -
|-
| align=&quot;left&quot; | '''एकूण'''
| '''६१,१३३'''
| '''१००'''
|-
| align=&quot;left&quot; | नोंदणीकृत मतदार / मतदानसंख्या
| ९७,०००
| ६३
|-
| colspan=&quot;3&quot; align=&quot;left&quot; | स्रोत: [http://www.sudd.ch/event.php?lang=en&amp;id=in011975 थेट लोकशाही]
|}
या सार्वमताच्या निकालावर सुनंदा के. दत्ता-रे यांनी असा सवाल केला आहे की &quot; काही दुर्गम वस्तीपर्यंत पोचण्यासाठी सर्वात वेगवान वाहतुकीचा मार्ग, म्हणजे जीपद्वारे कमीतकमी दोन दिवस लागतात, आअसं असतांना ह्या मतदानाची व्यवस्था पूर्ण करण्यासाठी, आणि मते मोजण्यासाठी ११ ते १५ एप्रिल दरम्यान शक्य नव्हते.&quot; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://asia.nikkei.com/Politics-Economy/International-Relations/Indian-hegemonism-drags-Himalayan-kingdom-into-oblivion?page=1|title=Indian hegemonism drags Himalayan kingdom into oblivion|date=21 February 2016|publisher=Nikkei Asian Review|access-date=4 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170403015228/http://asia.nikkei.com/Politics-Economy/International-Relations/Indian-hegemonism-drags-Himalayan-kingdom-into-oblivion?page=1|archive-date=3 April 2017|url-status=dead|agency=Nikkei|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;

चोग्याल समर्थकांचे मत होते की ७० ते ८०% मतदार हे सिक्कीम बाहेरील भारतीय होते. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://asia.nikkei.com/Politics-Economy/International-Relations/Indian-hegemonism-drags-Himalayan-kingdom-into-oblivion?page=1|title=Indian hegemonism drags Himalayan kingdom into oblivion|date=21 February 2016|publisher=Nikkei Asian Review|access-date=4 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170403015228/http://asia.nikkei.com/Politics-Economy/International-Relations/Indian-hegemonism-drags-Himalayan-kingdom-into-oblivion?page=1|archive-date=3 April 2017|url-status=dead|agency=Nikkei|df=dmy-all}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20170403015228/http://asia.nikkei.com/Politics-Economy/International-Relations/Indian-hegemonism-drags-Himalayan-kingdom-into-oblivion?page=1 &quot;Indian hegemonism drags Himalayan kingdom into oblivion&quot;]. Nikkei Asian Review. Nikkei. 21 February 2016. Archived from [http://asia.nikkei.com/Politics-Economy/International-Relations/Indian-hegemonism-drags-Himalayan-kingdom-into-oblivion?page=1 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170403015228/http://asia.nikkei.com/Politics-Economy/International-Relations/Indian-hegemonism-drags-Himalayan-kingdom-into-oblivion?page=1 |date=2017-04-03 }} on 3 April 2017&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;4 December&lt;/span&gt; 2016&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== परिणाम ==
निकाल जाहीर झाल्यानंतर सिक्कीमचे मुख्यमंत्री काझी लेंडूप दोरजी यांनी सार्वमताचाचा निकाल इंदिरा गांधींकडे दिला आणि त्यांना &quot;त्वरित प्रतिसाद देऊन निर्णय स्वीकारण्यास&quot; सांगितले, ज्यावर त्यांनी &quot;भारत सरकार [[भारतीय संसद|संसदेत]] घटनात्मक दुरुस्ती मांडून सिक्कीमला  संविधानिक रित्या भारताचा भाग बनू शकेल.&quot; असे उत्तर देऊन प्रतिक्रिया व्यक्त केली. &lt;ref&gt;[https://news.google.com/newspapers?nid=1350&amp;dat=19750417&amp;id=uxZPAAAAIBAJ&amp;sjid=QAIEAAAAIBAJ&amp;pg=2627,5630200 India Slates State Status for Sikkim] Toledo Blade, 17 April 1975&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/1975/04/16/archives/sikkim-votes-to-end-monarchy-merge-with-india.html Sikkim Votes to End Monarchy, Merge With India] The New York Times, 16 April 1975&lt;/ref&gt;

भारतीय संसदेने २६ एप्रिल १९७५ रोजी सिक्किमला राज्य करण्याच्या घटनात्मक दुरुस्तीस अंतिम मंजूरी दिली. &lt;ref&gt;[https://news.google.com/newspapers?nid=1310&amp;dat=19750427&amp;id=26NVAAAAIBAJ&amp;sjid=MOADAAAAIBAJ&amp;pg=3221,7095696 Sikkim annexation OK'd] Eugene Register-Guard, 27 April 1975&lt;/ref&gt; १५ मे १९७५ रोजी [[भारताचे राष्ट्रपती|भारतीय राज्याध्यक्ष]] [[फक्रुद्दीन अली अहमद]] यांनी घटनात्मक दुरुस्तीला मान्यता दिली ज्यामुळे सिक्कीमला भारताचे २२ वे राज्य बनविण्यात आले आणि चोग्यालचे पद रद्द करण्यात आले. &lt;ref&gt;[https://news.google.com/newspapers?nid=1129&amp;dat=19750516&amp;id=4spRAAAAIBAJ&amp;sjid=fm0DAAAAIBAJ&amp;pg=4840,2124351 Sikkim Annexed, Now Indian State] Pittsburgh Post-Gazette, 16 May 1975&lt;/ref&gt;

== प्रतिक्रिया ==
[[चीन]] आणि [[पाकिस्तान]] यांनी सार्वमताला  प्रहसन आणि जबरदस्तीचे अनुबंधन म्हणून संबोधले. त्यावेळी इंदिरा गांधींनी त्यांना तिबेट ताब्यात घेतल्याबद्दल आणि [[पाकव्याप्त काश्मीर|पाकव्याप्त काश्मीरच्या]] मुद्दय़ाची आठवण करून दिली. चोग्याल यांनी सार्वमताला &quot;बेकायदेशीर आणि घटनाबाह्य&quot; म्हणले. &lt;ref&gt;[https://news.google.com/newspapers?nid=1755&amp;dat=19750416&amp;id=vDogAAAAIBAJ&amp;sjid=_mYEAAAAIBAJ&amp;pg=7319,25549 Sikkim Voters OK Merger With India] Sarasota Herald-Tribune, 16 April 1975&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://news.google.com/newspapers?nid=1873&amp;dat=19750415&amp;id=B0YfAAAAIBAJ&amp;sjid=ftEEAAAAIBAJ&amp;pg=2633,5501632 Sikkim Votes On Indian Merger] Daytona Beach Morning Journal, 15 April 1975&lt;/ref&gt;

महत्त्वपूर्ण व्यापार मार्गावरील राज्याचे स्थान पाहता अमेरिकन सरकारने सिक्किमचे भारतात विलीनीकरण ऐतिहासिक आणि व्यावहारिक अपरिहार्यता म्हणून केले. निः शब्द प्रतिसाद देऊन [[सोव्हिएत संघ|सोव्हिएत युनियनने]] सकारात्मक प्रतिसाद दिला. &lt;ref&gt;[https://wikileaks.org/plusd/cables/1975NEWDE06554_b.html SIKKIM: AN HISTORIC PROCESS, BIG PROBLEMS REMAIN] US Embassy, New Delhi&lt;/ref&gt; १९७८ मध्ये गांधींचे उत्तराधिकारी, पंतप्रधान [[मोरारजी देसाई]] यांनी, सिक्किमच्या अनुबंदानावर दुः ख व्यक्त केले आणि टीका केली, यामुळे आणि वाढत्या महागाई मुळे [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या]] युवा संघटनेने त्यांच्या विरोधात हिंसक निदर्शने केली. &lt;ref&gt;[https://news.google.com/newspapers?nid=2202&amp;dat=19780320&amp;id=BZgzAAAAIBAJ&amp;sjid=GOkFAAAAIBAJ&amp;pg=4827,2990865 Use Tear Gas on Indian Mob] Gettysburg Times, 20 March 1978&lt;/ref&gt; देसाई म्हणाले की, अनुबंधन &quot;इष्ट पद्धत&quot; नव्हती आणि ते पूर्ववत करू शकत नसल्याबद्दल शोक व्यक्त केला, चोग्याल यांच्या अलोकप्रियतेमुळे &quot;तेथील बहुतांश लोकांना हे हवे होते&quot; असा दावाही त्यांनी केला. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nytimes.com/1978/03/08/archives/desai-deplores-annexation-of-sikkim-but-says-he-cannot-undo-it.html|title=Desai Deplores Annexation of Sikkim, but Says He Cannot Undo|date=1978-03-08|website=[[The [[न्यू यॉर्क टाइम्स]]|url-status=live|access-date=2021-05-17}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
 

[[वर्ग:सिक्कीमचा इतिहास]]</text>
      <sha1>ixgz9dnspxgvtqkek7ty1kpxqrqafoi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सिद्धार्थ गुप्ता</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287179</id>
    <revision>
      <id>2692883</id>
      <parentid>2423161</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T11:14:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="580" sha1="cfy85fdyie0ti8zvpqxae2sa6zmsdbt" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}

'''सिद्धार्थ गुप्ता''' हा हिंदी चित्रपट अभिनेता आहे.

== चित्रपट ==
* कुकू माथूर की झंड हो गयी
* रागिणी एम एम एस रिटर्न्स
* प्यार तुने क्या किया?

{{विस्तार}}

[[वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते]]
[[वर्ग:इ.स. १९९३ मधील जन्म]]</text>
      <sha1>cfy85fdyie0ti8zvpqxae2sa6zmsdbt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>हेमलथा लवनम</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292817</id>
    <revision>
      <id>2692831</id>
      <parentid>2645270</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T05:12:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>तारीख</comment>
      <origin>2692831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13735" sha1="id3pou043o8ugn77nfuk2larqhim8oo" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''हेमलथा लवनम''' ([[२६ फेब्रुवारी]], [[इ.स. १९३२|१९३२]] - [[१९ मार्च]], [[इ.स. २००८|२००८]]) या एक भारतीय समाज सुधारक, लेखक आणि नास्तिक होत्या. यांनी अस्पृश्यता आणि जातिव्यवस्थेचा विरोध केला. त्यांच्या पतीचे नाव लवनम होते. त्यांनी एकत्र &quot;संस्कार&quot;ची स्थापना केली होती.

== आयुष्य ==
हेमलथा यांचा जन्म २६ फेब्रुवारी १९३२ रोजी विनुकोंडा मध्ये झाला. हा भाग पूर्वी [[मद्रास प्रांत|मद्रास]], ब्रिटिश भारत येथे होता. आता हा भाग [[गुंटुर जिल्हा|गुंटूर जिल्हा]],[[आंध्र प्रदेश]], [[भारत]] येथे आहे. त्या [[तेलुगू भाषा|तेलुगू]] कवी गुरूराम जोशुआ आणि मीरायम्मा यांची मुलगी होती आणि समाज सुधारक गोपराजू रामचंद्र राव आणि सरस्वती गोरा यांची सून होती, ते नास्तिक समाज सुधारक होते आणि [[विजयवाडा]] येथील नास्तिक केंद्राचे संस्थापक होते. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/reformists-life-to-be-chronicled/article5360473.ece|title=Reformist’s life to be chronicled|access-date=17 November 2013}}&lt;/ref&gt;

=== जमातींची सुधारणा ===
संस्कार संस्थेद्वारे, [[लवनम]] आणि हेमलथा यांनी चंबळ खोऱ्यातील दरोडेखोरांनी  [[विनायक नरहरी भावे|विनोबा भावे]] यांच्यासमोर केलेल्या ऐतिहासिक आत्मसमर्पणात भाग घेतला होता. [[जयप्रकाश नारायण]] यांनी या जोडप्याला गुन्हेगारी पुनर्वसनावर काम करण्याची प्रेरणा दिली. हेमलथा, [[लवनम]] आणि नास्तिक केंद्रातील स्वयंसेवकांनी १९७४ मध्ये आंध्र प्रदेशातील सीतानगरम, स्टुअर्टपुरम, कवळी आणि कपरल्लाथिप्पा या भागात गुन्हेगारी सुधारणा आणि पुनर्वसनात सक्रिय सहभाग घेतला. गुन्हेगारी आदिवासींच्या निवाराच्या मानसिकतेत बदल घडवून आणण्यासाठी त्यांनी आपला वेळ दिला, गुन्हेगार पुनर्वसित कुटुंबांना पर्यायी उपजीविका देण्यात मदत केली. हेमलता आणि [[लवनम]] यांनी आंध्र प्रदेश सरकारकडे वस्ती रद्द करण्याची मागणी केली. त्यांच्या प्रयत्नांमुळे, राज्य सरकारने १९७६ मध्ये व्यवस्थापन रद्द करून त्यांना मुक्त वसाहती म्हणून घोषित करण्याचे पाऊल उचलले. त्यांनी स्टुअर्टपुरमच्या कैद्यांना भेट दिली आणि पत्रांद्वारे सतत संपर्क ठेवला. सेटलर्सच्या कुटुंबांनी सल्ला घेण्यासाठी नास्तिक केंद्राला भेट दिली. या संपर्काने काही कठोर गुन्हेगार बदलले. त्यांनी गुन्हेगारांना गुन्हेगारी संस्कृतीतून बदलण्यास प्रवृत्त केले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in:8080/jspui/bitstream/10603/25615/8/08-chapter%201.pdf|title=Ex-Criminal tribes of india}}&lt;/ref&gt;

=== जोगिनीवर काम करा ===
हेमलता आणि [[लवनम]] यांनी संस्कार संस्थेद्वारे [[निजामाबाद]] जिल्ह्यातील [[योगिनी|जोगिणींच्या]] उत्थानाचे आणि निर्मूलनाचे कार्य केले. त्यांच्या या कार्यामुळे आंध्र प्रदेशचे मुख्यमंत्री [[एन.टी. रामाराव|एनटी रामाराव]] सरकारने १९८८ मध्ये जोगिनी प्रथा नष्ट करण्यासाठी कायदा केला. त्या वेळेस आंध्र प्रदेशचे राज्यपाल कुमुद बेन जोशी होत्या.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://www.newindianexpress.com/magazine/article96629.ece?service=print|title=Old avatar still bristles|work=[[द न्यू इंडियन एक्सप्रेस]]|access-date=19 Jul 2009|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304223229/http://www.newindianexpress.com/magazine/article96629.ece?service=print|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; संस्काराने [[निजामाबाद जिल्हा|निझामाबाद जिल्ह्यातील]] वेर्नीमध्ये चेल्ली निल्याम सिस्टर्स होमची स्थापना केली. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/hemalatha-lavanam-passes-away/article1223334.ece|title=Hemalatha Lavanam passes away|access-date=20 March 2008}}&lt;/ref&gt;

=== जोशुआ फाउंडेशन ===
जोशुआ फाउंडेशनने जोशुआ साहित्य पुरस्कारमची स्थापना केली. हा पुरस्कार सर्व भाषेच्या कवींसाठी राष्ट्रीय पुरस्कार आहे. ज्या कवींनी भारतीय मूल्यांना मानवी मूल्यांनी समृद्ध केले आहे अशा कवींना हा दिला जातो. राष्ट्रीय एकात्मतेला प्रोत्साहन देणे आणि हेतुपूर्ण कवितेला प्रोत्साहन देणे हा भाव आहे. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://www.thehindu.com/2002/07/27/stories/2002072705960400.htm|title=Assamese poet presented Joshua award|date=2002-07-27|work=[[द हिंदू]]|access-date=27 July 2002|archive-url=https://archive.today/20150421064341/http://www.thehindu.com/2002/07/27/stories/2002072705960400.htm|archive-date=21 April 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== पुरस्कार आणि मान्यता ==
हेमलता यांनी  [[हैद्राबाद|हैदराबादच्या]] पोट्टी श्रीरामुलू तेलुगू विद्यापीठातून सामाजिक कामात डॉक्टरेट मिळवली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.oneindia.com/2007/02/25/telegu-university-confer-doctorate-hemalata.html|title=Telegu University to confer Doctorate to Hemalata|access-date=25 February 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/true-purpose-of-education-is-characterbuilding/article1803121.ece|title=True purpose of education is character-building|work=[[द हिंदू]]|access-date=27 February 2007}}&lt;/ref&gt; नॅशनल बुक ट्रस्ट ऑफ इंडियाने वकुलाभरणम ललिता आणि कोमपल्ली सुंदर यांनी लिहिलेल्या राष्ट्रीय चरित्र मालिकेत त्यांचे चरित्र प्रकाशित केले होते.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/nbt-to-release-hemalatha-lavanams-biography-today/article6116408.ece|title=NBT to release Hemalatha Lavanam’s biography today|work=[[द हिंदू]]|access-date=15 June 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/book-on-hemalatha-lavanam-released/article6118601.ece|title=Book on Hemalatha Lavanam released|work=[[द हिंदू|द हिंदू]]|access-date=16 June 2014}}&lt;/ref&gt; आचार्य नागार्जुन विद्यापीठाचे कुलगुरू के. वियन्ना राव यांनी पुस्तकाचे प्रकाशन केले आणि पहिली प्रत त्यांचे पती [[लवनम]] यांना सादर केली होती.

स.न. २००३ मध्ये त्यांना सामाजिक कार्याच्या क्षेत्रातील योगदानाबद्दल [[आंध्र प्रदेश|आंध्र प्रदेशचे]] राज्यपाल [[सुरजीत सिंह बरनाला]] यांच्याकडून रेड अँड व्हाईट शौर्य पुरस्कार मिळाला होता.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Bravery-wins-them-awards/articleshow/329241.cms|title=12th Red &amp; White Bravery awards:Bravery wins them awards|work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|access-date=29 November 2003}}&lt;/ref&gt;

== मृत्यू ==
हेमलता गर्भाशयाच्या कर्करोगाने ग्रस्त होत्या. १९ मार्च २००८ रोजी विजयवाडा येथील नास्तिक केंद्रात त्यांचे निधन झाले. कोणत्याही धार्मिक विधीशिवाय तिच्यावर अंत्यसंस्कार करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.atheistcentre.in/HemalataLavanampassedaway.html|title=Outstanding social reformer, eminent atheist and literary figure Dr. HEMALATA LAVANAM PASSED AWAY}}&lt;/ref&gt;

== बाह्य दुवे ==
* [https://origins.osu.edu/sites/origins.osu.edu/files/origins%20-%20july%201993%20-%20devadasi.pdf &quot;तिच्या इच्छेविरुद्ध: दक्षिण भारतातील देवदासी संस्कृती&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201028120813/http://origins.osu.edu/sites/origins.osu.edu/files/origins%20-%20july%201993%20-%20devadasi.pdf |date=2020-10-28 }}
* [https://web.archive.org/web/20150924111622/http://www.sundarayya.org/sites/default/files/papers/NGO_Sector_Sundarayya_Conference_2013_SUNDAR.pdf 'आधुनिक आंध्रातील स्वयंसेवी क्षेत्राचा विकास: भूतकाळ आणि वर्तमान- सुंदर कोमपल्ली, पीएचडी (एचसीयू)']

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}
 
{{DEFAULTSORT:लवनम, हेमलथा}}
[[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला]]
[[वर्ग:२०व्या शतकातील महिला शिक्षिका]]
[[वर्ग:भारतीय महिला कार्यकर्त्या]]
[[वर्ग:भारतीय समाज सुधारक]]
[[वर्ग:आंध्र प्रदेशातील कार्यकर्ते]]
[[वर्ग:भारतीय नास्तिक]]
[[वर्ग:इ.स. २००८ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:इ.स. १९३२ मधील जन्म]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>id3pou043o8ugn77nfuk2larqhim8oo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>तीजन बाई</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300450</id>
    <revision>
      <id>2692852</id>
      <parentid>2692705</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T08:41:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lp0 on fire</username>
        <id>178846</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Simoni.IBC24|Simoni.IBC24]] ([[User talk:Simoni.IBC24|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:संतोष गोरे|संतोष गोरे]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले.: cross-wiki spam</comment>
      <origin>2692668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15935" sha1="t9oamsozv092jh1uuhnd44nafnpm220" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''तीजन बाई''' (८ ऑगस्ट, १९५६ - ५ जुलै, २०२६)या [[छत्तीसगढ|छत्तीसगडमधील]] पांडवानी या पारंपारिक कलेच्या प्रकाराची प्रवर्तक होत्या.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.thehindu.com/news/national/pandavani-legend-teejan-bai-dies-at-70/article71185044.ece |title=Pandavani legend Teejan Bai dies at 7 |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ= |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=५ जुलै २०२६|विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt; यांचा जन्म ८ ऑगस्ट १९५६ रोजी झाला. यामध्ये त्या संगीताच्या साथीने [[महाभारत|महाभारतातील]] कथा सादर करत असत.

त्यांना भारत सरकारकडून १९८७ मध्ये [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]], २००३ मध्ये [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]] आणि २०१९ मध्ये [[पद्मविभूषण पुरस्कार|पद्मविभूषण]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले होते. याशिवाय १९९५ मध्ये [[संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार]] (भारतातील नृत्य आणि नाटकांसाठी राष्ट्रीय संगीत [[संगीत नाटक अकादमी|अकादमी]])  देण्यात आला होता.

== चरित्र ==

=== प्रारंभिक जीवन ===
तीजन बाईचा जन्म गण्यारी गावात झाला. हे गाव भिलाईच्या उत्तरेस {{Convert|14|km}} अंतरावर आहे. यांचे पालक [[भिलाई|चुनुक]] लाल पारधी आणि त्यांची पत्नी सुखवती हे आहेत.&lt;ref&gt;[http://deepblueink.com/writing/profiles/pandavani.htm Pandavani]&lt;/ref&gt; त्या [[छत्तीसगढ|छत्तीसगड]] राज्यातील [[फासेपारधी|पारधी]] [[अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती|अनुसूचित जमातीच्या]] आहेत.

त्यांच्या पाच भावंडांपैकी त्या सर्वात मोठ्या आहेत. त्यांचे आजोबा ब्रिजलाल पारधी यांना छत्तीसगढ़ी लेखक, सबल सिंग चौहान यांनी [[छत्तीसगढी भाषा|छत्तीसगढ़ी]] हिंदीमध्ये लिहिलेले महाभारत ऐकवले आणि लगेचच ते आवडले. त्यांनी लवकरच त्याचा बराचसा भाग तोंडपाठ केला. नंतर उमेद सिंग देशमुख यांच्या हाताखाली अनौपचारिक प्रशिक्षण घेतले.

=== कारकीर्द ===
त्यांनी वयाच्या १३ व्या वर्षी त्यांनी पहिला सार्वजनिक सादरीकरण केले. हे सादरीकरण त्यांनी शेजारच्या चंद्रखुरी (दुर्ग) गावात केला होता. त्यासाठी त्यांना १० रुपये मिळाले होते. यासाठी त्यांनी 'पांडवानी' मधील वेदमती शैलीमध्ये (शैली) गायन केले. हे परंपरागत स्त्रिया गातात. वेदमती ही बसून गाण्याची शैली आहे. परंतु परंपरेच्या विरुद्ध, तीजन बाईंनी त्यांच्या ठराविक गट्टू आवाजात आणि निःसंदिग्ध उत्साहात मोठ्या आवाजात गायन केले.

अल्पावधीतच, शेजारच्या गावांमध्ये त्या ओळखल्या जाऊ लागल्या आणि विशेष प्रसंगी आणि उत्सवांमध्ये सादर करण्यासाठी त्यांना आमंत्रणे मिळायला लागली.

मध्य प्रदेशातील एक नाट्य व्यक्तिमत्त्व [[हबीब तन्वीर]] यांनी तिची प्रतिभा लक्षात घेतली. त्यांना तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांच्यासाठी सादरीकरणासाठी बोलावण्यात आले. हा त्यांच्यासाठी एक मोठा मौका होता. कालांतराने त्यांना राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय मान्यता मिळाली. १९८८ मध्ये [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]],&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.ahmedabad.com/incity/2k/feb/23bai.htm |title=Ahmadabad, 23 February 2000 |access-date=2022-02-21 |archive-date=2004-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041106054915/http://www.ahmedabad.com/incity/2k/feb/23bai.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; १९९५ मध्ये [[संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार]] आणि २००३ मध्ये [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]]  असे पुरस्कार मिळाले.

१९८० च्या सुरुवातीस, त्यांनी संपूर्ण जगभरात सांस्कृतिक राजदूत म्हणून [[इंग्लंड]], [[फ्रान्स]], [[स्वित्झर्लंड]], [[जर्मनी]], [[तुर्की]], [[ट्युनिशिया]], [[माल्टा]], [[सायप्रस]], [[रोमानिया]] आणि [[मॉरिशस]] या देशांमध्ये प्रवास केला.&lt;ref&gt;[http://www.रीडिफ.कॉम/style/dec/05teejan.htm Teejan Bai, रीडिफ.कॉम]{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; त्यांनी [[जवाहरलाल नेहरू]] यांच्या पुस्तकावर आधारित [[श्याम बेनेगल]] यांच्या प्रशंसित दूरदर्शन टीव्ही मालिका भारत एक खोजमध्ये महाभारतातील काही भाग सादर केले.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=PS8lOi_wIf0 YouTube: Bharat Ek Khoj - Episode 5 - Mahabarata I]&lt;/ref&gt;

आज त्या त्यांच्या अद्वितीय लोकगायनाने आणि त्यांच्या दमदार आवाजाने जगभरातील प्रेक्षकांना भुरळ घालत आहेत. आणि त्यांचे गाणे तरुण पिढीपर्यंत पोहोचवत आहेत. त्यांना नुकताच २०१९ मध्ये [[पद्मविभूषण]] हा सर्वोच्च सन्मान मिळाला आहे

=== वैयक्तिक जीवन ===
त्यांचे लग्न १२ व्या वर्षी झाले असले तरी, तिला 'पारधी' जमातीने, पांडवानी गाणे म्हणून, एक स्त्री म्हणून बहिष्कृत केले होते. त्यांनी स्वतःसाठी एक छोटीशी झोपडी बांधली आणि शेजाऱ्यांकडून भांडी आणि अन्न उधार घेऊन स्वतःच राहायला सुरुवात केली. तरीही त्यांनी गाणे कधीच सोडले नाही. त्यांना शेवटी गाण्यामुळेच पैसे मिळाले.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090129143633/http://hindu.com/mp/2005/11/26/stories/2005112605610300.htm द हिंदू, 26 November 2005]&lt;/ref&gt; त्या कधीही त्यांच्या पहिल्या पतीच्या घरी गेल्या नाहीत. कालांतराने त्यांनी घटस्फोट घेतला. त्यानंतरच्या वर्षांतच त्यांचे दोनदा लग्न झाले आणि नंतर त्या आजी झाल्या.

== सादरीकरणाची शैली ==
पांडवानी याचा शब्दशः अर्थ [[पांडव|पांडवांच्या]] कथा किंवा [[महाभारत|महाभारतातील]] पौराणिक बंधू असा होतो. यात वाद्यांच्या साथीने एकतारा किंवा तंबुरा आणि कधीकधी दुसऱ्या हातात कर्ताल घेऊन अभिनय आणि गायन केले जाते. कामगिरी जसजशी वाढत जाते तसतसा तंबोरा हा एकमेव आधार बनतो. याचा वापर कधी कधी गडा, [[भीम|भीमाची]] गदा, किंवा [[अर्जुन|अर्जुनाचे]] धनुष्य किंवा रथ साकारण्यासाठी होतो तर इतर वेळी यापासून राणी द्रौपदीचे केस म्हणून वापरला जातो. यामुळे त्यांना विविध पात्रे प्रभावीपणे साकारता येतात. सहजता आणि स्पष्टपणा यामुळे दाखवता येतो.&lt;ref&gt;[http://www.tribuneindia.com/2002/20021116/cth2.htm Teejan Bai performance, The Tribune, 16 November 2002]&lt;/ref&gt; भीष्म आणि अर्जुन यांच्यातील द्रौपदी चिरहरन, दुशासन वध आणि महाभारत युद्ध हे तिचे प्रशंसित अभिनय आहेत.

== पुरस्कार ==
[[चित्र:Teejan_Bai_Padma_Vibhushan.jpg|इवलेसे| १६ मार्च २०१९ रोजी नवी दिल्लीतील राष्ट्रपती भवन येथील एका समारंभात राष्ट्रपती, श्री राम नाथ कोविंद श्रीमती तीजन बाई यांना [[पद्मविभूषण]] पुरस्कार देताना.  ]]

* १९८८ मध्ये [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]]
* १९९५ मध्ये [[संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार]]
* २००३ मध्ये  मा. डी. लिट., बिलासपूर विद्यापीठ&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121018233823/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-10-12/india/27204121_1_pandwani-teejan-bai-folk-songs The Times of India, 12 Oct 2003]&lt;/ref&gt;
* २००३ मध्ये [[पद्मभूषण पुरस्कार|पद्मभूषण]]&lt;ref&gt;[http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php Indian government Padma Awards]&lt;/ref&gt;
* २०१६ मध्ये एमएस सुब्बलक्ष्मी शताब्दी पुरस्कार
* २०१८ मध्ये फुकुओका पारितोषिक&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://fukuoka-prize.org/en/laureate/prize/cul/teejanb.php|title=Teejan Bai｜Laureates|work=Fukuoka Prize|language=ja-JP|access-date=2018-10-22}}&lt;/ref&gt;
* २०१९ मध्ये [[पद्मविभूषण पुरस्कार|पद्मविभूषण]]&lt;ref&gt;[https://mha.gov.in/sites/default/files/Padma_Awards_2019.pdf Ministry of Home Affairs, India]. 25 January 2019&lt;/ref&gt;

== हे सुद्धा पहा ==

* छत्तीसगडचे संगीत

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* [https://www.facebook.com/pages/Teejan-bai/793712050675430?ref=tn_tnmn फेसबुक पेज]
* [http://www.रीडिफ.कॉम/style/dec/05teejan.htm तीजन बाई, तिच्या महाभारताच्या कथनावरील व्यक्तिरेखा]{{मृत दुवा|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.thehindu.com/arts/dance/article2720614.ece]
* [http://www.kamat.com/database/pictures/5313.htm Kamat.com वर तीजन बाईचे पोर्ट्रेट]
* [https://www.youtube.com/watch?v=PS8lOi_wIf0 YouTube.com वर भारत एक खोज भाग 5]
* [https://aarambha.blogspot.com/search/label/%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%A1%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%80 छत्तीसगढ़ी पांडवानी]

[[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका]]
[[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका]]
[[वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:भारतीय महिला लोक गायिका]]
[[वर्ग:हयात व्यक्ती]]
[[वर्ग:इ.स. १९५६ मधील जन्म]]
[[वर्ग:छत्तीसगढमधील कलाकार]]
[[वर्ग:कलेतील पद्मभूषण पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:भारतीय कथाकार]]
[[वर्ग:दुर्ग जिल्ह्यातील लोक]]
[[वर्ग:छत्तीसगढमधील महिला कलाकार]]
[[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय गायक]]
[[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय गायक]]</text>
      <sha1>t9oamsozv092jh1uuhnd44nafnpm220</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोवा विधानसभा निवडणूक, २०२२</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301369</id>
    <revision>
      <id>2692746</id>
      <parentid>2690602</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T12:43:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13005" sha1="5rel9f8s5cxkj6xgt7gnnvxxwbbsevz" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''गोवा विधानसभा निवडणूक, २०२२''' या फेब्रुवारी, मार्च महिन्यात घेतल्या गेल्या. २०१७ मध्ये निवडूण आलेल्या विधानसभेचा कार्यकाळ २०२२ मध्ये संपला.
 
== वेळापत्रक ==
भारत निवडणूक आयोगाने 8 जानेवारी 2022 रोजी निवडणुकीचे वेळापत्रक जाहीर केले होते.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/elections/assembly-election-2022-date-check-complete-polling-schedule-for-uttar-pradesh-uttarakhand-goa-manipur-punjab-101641639532618.html|title=Assembly elections 2022: Check complete schedule for Uttar Pradesh, Uttarakhand, Goa, Manipur &amp; Punjab|date=2022-01-08|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-01-08}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!अनुक्रम
|कार्यक्रम
|तारीख
|दिवस
|-
!1.
|नामांकनाची तारीख
|21 जानेवारी 2022
|शुक्रवार
|-
!2.
|नामांकन दाखल करण्याची शेवटची  तारीख
|28 जानेवारी 2022
|शुक्रवार
|-
!3.
|नामनिर्देशनपत्रांच्या छाननीची  तारीख
|29 जानेवारी 2022
|शनिवार
|-
!4.
|उमेदवारी अर्ज मागे घेण्याची  शेवटची तारीख
|31 जानेवारी 2022
|सोमवार
|-
!5.
|मतदानाची तारीख
|14 फेब्रुवारी 2022
|सोमवार
|-
!6.
|मोजणीची तारीख
|10 मार्च 2022
|गुरुवार
|}

== पक्ष आणि आघाड्या ==

=== {{legend2|darkorange|[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]}} ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;50%&quot;
|+
!अनुक्रम
!पक्ष
!झेंडा
!चिन्ह
!नेता
!चित्र
!जागा लढवल्या
!पुरुष उमेदवार
!महिला उमेदवार
|-
| style=&quot;text-align:center; background:darkorange;color:black&quot; |'''1.'''
|[[भारतीय जनता पक्ष]]
| 
|[[चित्र:Lotus flower symbol.svg|50x50अंश]]
|[[प्रमोद सावंत]]
|[[चित्र:The_Chief_Minister_of_Goa,_Shri_Pramod_Sawant.jpg|64x64अंश]]
|40&lt;ref&gt;{{Cite news|last=|url=https://www.business-standard.com/article/elections/goa-bjp-to-contest-all-40-seats-candidates-shortlisted-says-ct-ravi-122011400054_1.html|title=Goa: BJP to contest all 40 seats, candidates shortlisted, says CT Ravi|date=2022-01-14|work=Business Standard India|access-date=2022-01-20}}&lt;/ref&gt;
|37
|3
|}

=== {{legend2|lightblue|[[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]}} ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;50%&quot;
|+
!अनुक्रम
!पक्ष&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/goa-forward-party-former-key-bjp-ally-pledges-support-to-congress-2631092|title=Goa Forward Party, Former Key BJP Ally, To Join Congress In State Polls|website=NDTV.com|access-date=2021-12-06}}&lt;/ref&gt;
!झेंडा
!चिन्ह
!नेता
!चित्र
!जागा लढवल्या&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/elections/goa-polls-cong-gfp-candidates-pledge-of-loyalty-rahul-gandhi-presence-7756605/|title=Goa polls: Cong-GFP candidates take pledge of loyalty in Rahul Gandhi’s presence|date=2022-02-04|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2022-02-14}}&lt;/ref&gt;
!पुरुष उमेदवार
!महिला उमेदवार
|-
| style=&quot;text-align:center; background:lightblue;color:white&quot; |'''1.'''
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|[[चित्र:Indian National Congress Flag.svg|60x60अंश]]
|[[चित्र:Hand_INC.svg|60x60अंश]]
|[[दिगंबर कामत]]
|[[चित्र:Digambar_Kamat.jpg|67x67अंश]]
|37
|35
|2
|-
| style=&quot;text-align:center; background:MediumSlateBlue;color:white&quot; |'''2.'''
|[[गोवा फॉरवर्ड पार्टी]]
|[[चित्र:Goa_Forward_Party_Flag.jpg|60x60अंश]]
|[[चित्र:Indian_election_symbol_Coconut.svg|50x50अंश]]
|विजय सरदेसाई
| 
|3
|3
|0
|-
|}

=== {{legend2|cyan|[[आम आदमी पक्ष]]}} ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;50%&quot;
|+
!अनुक्रम
!पक्ष
!झेंडा
!चिन्ह
!नेता
!चित्र
!जागा लढवल्या
!पुरुष उमेदवार
!महिला उमेदवार
|-
| style=&quot;text-align:center; background:cyan;color:white&quot; |'''1.'''
|[[आम आदमी पक्ष]]
|[[चित्र:Aam_Aadmi_Party_logo_(English).svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:AAP_Symbol.png|50x50अंश]]
|अमित पालेकर
|
|39&lt;ref name=&quot;AAP Goa list&quot; /&gt;
|36
|3
|-
| style=&quot;text-align:center; background:gray;color: black&quot; |'''2.'''
|[[अपक्ष]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; |'''N/A'''
|डॉ. चंद्रकांत शेट्ये 
|[[चित्र:Circle-icons-profile.svg|50x50अंश]]
|1&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.prudentmedia.in/politics/aap-announces-4th-list-of-5-candidates-pledges-to-support-dr-chandrakant-shetye-/20341.html|title=AAP Announces 4th List of 5 Candidates, Pledges to Support Dr. Chandrakant Shetye|website=www.prudentmedia.in|access-date=2022-01-31}}&lt;/ref&gt;
|1
|0
|}

=== {{legend2|limegreen|[[तृणमूल काँग्रेस]]+}} ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;50%&quot;
|+
!अनुक्रम
!पक्ष&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/goa/mgp-announces-alliance-with-tmc-ahead-of-goa-assembly-polls-7659083/|title=TMC, MGP to contest Goa polls in alliance|date=2021-12-06|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2021-12-08}}&lt;/ref&gt;
!झेंडा
!चिन्ह
!नेता
!चित्र
!जागा लढवल्या&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news9live.com/india/goa-election-2022-campaign-for-february-14-election-ends-153246|title=Goa Election 2022 underway; things to know about multi-cornered contest|last=|first=|date=2022-02-13|website=NEWS9LIVE|language=en|access-date=2022-02-14|archive-date=2022-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220214083506/https://www.news9live.com/india/goa-election-2022-campaign-for-february-14-election-ends-153246|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
!पुरुष उमेदवार
!महिला उमेदवार
|-
| style=&quot;text-align:center; background:limegreen;color:black&quot; |'''1.'''
|[[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|[[चित्र:All_India_Trinamool_Congress_flag_(2).svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:All India Trinamool Congress symbol 2021.svg|50x50अंश]]
|[[महुआ मोइत्रा|महुआ मोईत्रा]]
| 
|26
|22
|4
|-
| style=&quot;text-align:center; background:DarkViolet;color:black&quot; |'''2.'''
|[[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
|[[चित्र:No_image_available.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:Indian_Election_Symbol_Lion.svg|50x50अंश]]
|सुदिन ढवळीकर
| 
|13
|13
|0
|}

=== {{legend2|deepskyblue|[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]}}+ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;50%&quot;
|+
!अनुक्रम
!पक्ष&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/mumbai/goa-shiv-sena-ncp-form-alliance-for-state-assembly-polls-to-contests-on-15-16-seats|title=Goa: Shiv Sena, NCP form alliance for state Assembly polls, to contests on 15-16 seats|website=Free Press Journal|language=en|access-date=2022-01-15}}&lt;/ref&gt;
!झेंडा
!चिन्ह
!नेता
!चित्र
!जागा लढवल्या
!पुरुष उमेदवार
!महिला उमेदवार
|-
| style=&quot;text-align:center; background:deepskyblue;color:black&quot; |'''1.'''
|[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]
|[[चित्र:NCP-flag.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:Nationalist_Congress_Party_Election_Symbol.png|50x50अंश]]
|जोस फिलिप डिसोझा
| 
|13&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/politics/ncp-eyes-post-poll-role-in-goa-if-it-improves-tally-of-1-notched-up-in-2017|title=NCP eyes post-poll role in Goa if it improves tally of 1 notched up in 2017|last=|first=|date=2022-02-11|website=National Herald|language=en|access-date=2022-02-14}}&lt;/ref&gt;
|13
|0
|-
| style=&quot;text-align:center; background:orangered;color:black&quot; |'''2.'''
|[[शिवसेना]]
|[[चित्र:Logo_of_Shiv_Sena.svg|मध्यवर्ती|50x50अंश]]
|[[चित्र:Indian_Election_Symbol_Bow_And_Arrow.svg|50x50अंश]]
|जितेश कामत
|[[चित्र:Circle-icons-profile.svg|50x50अंश]]
|10&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2022/feb/10/goa-polls-shiv-sena-hopes-to-make-inroads-in-coastal-state-with-sons-of-soil-agenda-2417791.html|title=Goa polls: Shiv Sena hopes to make inroads in coastal state with 'sons of soil' agenda|website=The New Indian Express|access-date=2022-02-14}}&lt;/ref&gt;
|8
|2
|-
| style=&quot;text-align:center; background:gray;color: black&quot; |'''3.'''
|[[अपक्ष]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; |'''N/A'''
|उत्पल पर्रीकर
|[[चित्र:Circle-icons-profile.svg|50x50अंश]]
|1&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cities/mumbai-news/goa-assembly-elections-shiv-sena-withdraws-its-panaji-candidate-in-support-of-utpal-parrikar-101643635169629.html|title=Goa Assembly elections: Shiv Sena withdraws its Panaji candidate in support of Utpal Parrikar|date=2022-01-31|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-01-31}}&lt;/ref&gt;
|1
|0
|}

=== इतर ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=&quot;50%&quot;
|+
!अनुक्रम
!पक्ष
!झेंडा
!चिन्ह
!नेता
!चित्र
!जागा लढवल्या
!पुरुष उमेदवार
!महिला उमेदवार
|-
| style=&quot;text-align:center; background:#E3C773;color:white&quot; |'''1.'''
|क्रांतिकारी गोवा पक्ष
|[[चित्र:No_image_available.svg|50x50अंश]]
| 
|मनोज परब
|
|38&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thegoan.net/goa-news/%EF%BB%BFfinally-ec-recognises-rg-as-political-party/78650.html|title=Finally, EC recognises RG as political party|website=The Goan EveryDay|language=en|access-date=2022-01-23}}&lt;/ref&gt;
|36
|2
|-
| style=&quot;text-align:center; background:#026D37;color:white&quot; |'''2.'''
|गोएंचो स्वाभिमान पक्ष
|[[चित्र:No_image_available.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:No_image_available.svg|50x50अंश]]
|स्वप्नेश शेर्लेकर
|[[चित्र:Circle-icons-profile.svg|50x50अंश]]
|4&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/goencho-swabhiman-party-to-contest-4-seats/articleshow/89125263.cms|title=Goa polls: Goencho Swabhiman Party to contest 4 seats {{!}} Goa News - टाइम्स ऑफ इंडिया|last=|first=|date=2022-01-26|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=2022-01-27}}&lt;/ref&gt;
|3
|1
|}

== मतदान टक्केवारी ==
स्रोत:&lt;ref name=&quot;turnout&quot;&gt;{{Cite web|title=Constituency-wise voter turnout|url=https://ceogoa.nic.in/pdf/ELECTION/Voter%20Turnout%20GE-2022.pdf|website=www.ceogoa.nic.in}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
| '''जिल्हा'''
| '''जागा'''
| '''मतदान (%)'''
|-
|'''[[उत्तर गोवा जिल्हा|उत्तर गोवा]]'''
|19
|81.15
|-
|'''[[दक्षिण गोवा जिल्हा|दक्षिण गोवा]]'''
|21
|78.27
|-
|'''एकूण'''
!40
!79.61
|}
== निकाल ==
या निवडणुकीचा निकाल १० मार्च २०२२ रोजी जाहीर करण्यात येईल.

== बाह्य दुवे ==

== हे सुद्धा पहा ==

== संदर्भ ==

[[वर्ग:इ.स. २०२२ मधील विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका|२०२२]]
[[वर्ग:इ.स. २०२२ मधील भारत]]</text>
      <sha1>5rel9f8s5cxkj6xgt7gnnvxxwbbsevz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692748</id>
      <parentid>2692746</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T12:44:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>/* {{legend2|cyan|आम आदमी पक्ष}} */</comment>
      <origin>2692748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13516" sha1="bvhw0s9yxab367ltgwac86cbdwj3jnx" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''गोवा विधानसभा निवडणूक, २०२२''' या फेब्रुवारी, मार्च महिन्यात घेतल्या गेल्या. २०१७ मध्ये निवडूण आलेल्या विधानसभेचा कार्यकाळ २०२२ मध्ये संपला.
 
== वेळापत्रक ==
भारत निवडणूक आयोगाने 8 जानेवारी 2022 रोजी निवडणुकीचे वेळापत्रक जाहीर केले होते.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/elections/assembly-election-2022-date-check-complete-polling-schedule-for-uttar-pradesh-uttarakhand-goa-manipur-punjab-101641639532618.html|title=Assembly elections 2022: Check complete schedule for Uttar Pradesh, Uttarakhand, Goa, Manipur &amp; Punjab|date=2022-01-08|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-01-08}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!अनुक्रम
|कार्यक्रम
|तारीख
|दिवस
|-
!1.
|नामांकनाची तारीख
|21 जानेवारी 2022
|शुक्रवार
|-
!2.
|नामांकन दाखल करण्याची शेवटची  तारीख
|28 जानेवारी 2022
|शुक्रवार
|-
!3.
|नामनिर्देशनपत्रांच्या छाननीची  तारीख
|29 जानेवारी 2022
|शनिवार
|-
!4.
|उमेदवारी अर्ज मागे घेण्याची  शेवटची तारीख
|31 जानेवारी 2022
|सोमवार
|-
!5.
|मतदानाची तारीख
|14 फेब्रुवारी 2022
|सोमवार
|-
!6.
|मोजणीची तारीख
|10 मार्च 2022
|गुरुवार
|}

== पक्ष आणि आघाड्या ==

=== {{legend2|darkorange|[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]}} ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;50%&quot;
|+
!अनुक्रम
!पक्ष
!झेंडा
!चिन्ह
!नेता
!चित्र
!जागा लढवल्या
!पुरुष उमेदवार
!महिला उमेदवार
|-
| style=&quot;text-align:center; background:darkorange;color:black&quot; |'''1.'''
|[[भारतीय जनता पक्ष]]
| 
|[[चित्र:Lotus flower symbol.svg|50x50अंश]]
|[[प्रमोद सावंत]]
|[[चित्र:The_Chief_Minister_of_Goa,_Shri_Pramod_Sawant.jpg|64x64अंश]]
|40&lt;ref&gt;{{Cite news|last=|url=https://www.business-standard.com/article/elections/goa-bjp-to-contest-all-40-seats-candidates-shortlisted-says-ct-ravi-122011400054_1.html|title=Goa: BJP to contest all 40 seats, candidates shortlisted, says CT Ravi|date=2022-01-14|work=Business Standard India|access-date=2022-01-20}}&lt;/ref&gt;
|37
|3
|}

=== {{legend2|lightblue|[[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]}} ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;50%&quot;
|+
!अनुक्रम
!पक्ष&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/goa-forward-party-former-key-bjp-ally-pledges-support-to-congress-2631092|title=Goa Forward Party, Former Key BJP Ally, To Join Congress In State Polls|website=NDTV.com|access-date=2021-12-06}}&lt;/ref&gt;
!झेंडा
!चिन्ह
!नेता
!चित्र
!जागा लढवल्या&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/elections/goa-polls-cong-gfp-candidates-pledge-of-loyalty-rahul-gandhi-presence-7756605/|title=Goa polls: Cong-GFP candidates take pledge of loyalty in Rahul Gandhi’s presence|date=2022-02-04|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2022-02-14}}&lt;/ref&gt;
!पुरुष उमेदवार
!महिला उमेदवार
|-
| style=&quot;text-align:center; background:lightblue;color:white&quot; |'''1.'''
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|[[चित्र:Indian National Congress Flag.svg|60x60अंश]]
|[[चित्र:Hand_INC.svg|60x60अंश]]
|[[दिगंबर कामत]]
|[[चित्र:Digambar_Kamat.jpg|67x67अंश]]
|37
|35
|2
|-
| style=&quot;text-align:center; background:MediumSlateBlue;color:white&quot; |'''2.'''
|[[गोवा फॉरवर्ड पार्टी]]
|[[चित्र:Goa_Forward_Party_Flag.jpg|60x60अंश]]
|[[चित्र:Indian_election_symbol_Coconut.svg|50x50अंश]]
|विजय सरदेसाई
| 
|3
|3
|0
|-
|}

=== {{legend2|cyan|[[आम आदमी पक्ष]]}} ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;50%&quot;
|+
!अनुक्रम
!पक्ष
!झेंडा
!चिन्ह
!नेता
!चित्र
!जागा लढवल्या
!पुरुष उमेदवार
!महिला उमेदवार
|-
| style=&quot;text-align:center; background:cyan;color:white&quot; |'''1.'''
|[[आम आदमी पक्ष]]
|[[चित्र:Aam_Aadmi_Party_logo_(English).svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:AAP_Symbol.png|50x50अंश]]
|अमित पालेकर
|
|39&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |title=AAP Announces 4th List of 5 Candidates, Pledges to Support Dr. Chandrakant Shetye |url=https://www.prudentmedia.in/politics/aap-announces-4th-list-of-5-candidates-pledges-to-support-dr-chandrakant-shetye-/20341.html |access-date=2022-01-31 |website=www.prudentmedia.in |archive-date=2022-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131165631/https://www.prudentmedia.in/politics/aap-announces-4th-list-of-5-candidates-pledges-to-support-dr-chandrakant-shetye-/20341.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|36
|3
|-
| style=&quot;text-align:center; background:gray;color: black&quot; |'''2.'''
|[[अपक्ष]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; |'''N/A'''
|डॉ. चंद्रकांत शेट्ये 
|[[चित्र:Circle-icons-profile.svg|50x50अंश]]
|1&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.prudentmedia.in/politics/aap-announces-4th-list-of-5-candidates-pledges-to-support-dr-chandrakant-shetye-/20341.html|title=AAP Announces 4th List of 5 Candidates, Pledges to Support Dr. Chandrakant Shetye|website=www.prudentmedia.in|access-date=2022-01-31}}&lt;/ref&gt;
|1
|0
|}

=== {{legend2|limegreen|[[तृणमूल काँग्रेस]]+}} ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;50%&quot;
|+
!अनुक्रम
!पक्ष&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/goa/mgp-announces-alliance-with-tmc-ahead-of-goa-assembly-polls-7659083/|title=TMC, MGP to contest Goa polls in alliance|date=2021-12-06|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2021-12-08}}&lt;/ref&gt;
!झेंडा
!चिन्ह
!नेता
!चित्र
!जागा लढवल्या&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news9live.com/india/goa-election-2022-campaign-for-february-14-election-ends-153246|title=Goa Election 2022 underway; things to know about multi-cornered contest|last=|first=|date=2022-02-13|website=NEWS9LIVE|language=en|access-date=2022-02-14|archive-date=2022-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220214083506/https://www.news9live.com/india/goa-election-2022-campaign-for-february-14-election-ends-153246|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
!पुरुष उमेदवार
!महिला उमेदवार
|-
| style=&quot;text-align:center; background:limegreen;color:black&quot; |'''1.'''
|[[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|[[चित्र:All_India_Trinamool_Congress_flag_(2).svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:All India Trinamool Congress symbol 2021.svg|50x50अंश]]
|[[महुआ मोइत्रा|महुआ मोईत्रा]]
| 
|26
|22
|4
|-
| style=&quot;text-align:center; background:DarkViolet;color:black&quot; |'''2.'''
|[[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
|[[चित्र:No_image_available.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:Indian_Election_Symbol_Lion.svg|50x50अंश]]
|सुदिन ढवळीकर
| 
|13
|13
|0
|}

=== {{legend2|deepskyblue|[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]}}+ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;50%&quot;
|+
!अनुक्रम
!पक्ष&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/mumbai/goa-shiv-sena-ncp-form-alliance-for-state-assembly-polls-to-contests-on-15-16-seats|title=Goa: Shiv Sena, NCP form alliance for state Assembly polls, to contests on 15-16 seats|website=Free Press Journal|language=en|access-date=2022-01-15}}&lt;/ref&gt;
!झेंडा
!चिन्ह
!नेता
!चित्र
!जागा लढवल्या
!पुरुष उमेदवार
!महिला उमेदवार
|-
| style=&quot;text-align:center; background:deepskyblue;color:black&quot; |'''1.'''
|[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]
|[[चित्र:NCP-flag.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:Nationalist_Congress_Party_Election_Symbol.png|50x50अंश]]
|जोस फिलिप डिसोझा
| 
|13&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/politics/ncp-eyes-post-poll-role-in-goa-if-it-improves-tally-of-1-notched-up-in-2017|title=NCP eyes post-poll role in Goa if it improves tally of 1 notched up in 2017|last=|first=|date=2022-02-11|website=National Herald|language=en|access-date=2022-02-14}}&lt;/ref&gt;
|13
|0
|-
| style=&quot;text-align:center; background:orangered;color:black&quot; |'''2.'''
|[[शिवसेना]]
|[[चित्र:Logo_of_Shiv_Sena.svg|मध्यवर्ती|50x50अंश]]
|[[चित्र:Indian_Election_Symbol_Bow_And_Arrow.svg|50x50अंश]]
|जितेश कामत
|[[चित्र:Circle-icons-profile.svg|50x50अंश]]
|10&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2022/feb/10/goa-polls-shiv-sena-hopes-to-make-inroads-in-coastal-state-with-sons-of-soil-agenda-2417791.html|title=Goa polls: Shiv Sena hopes to make inroads in coastal state with 'sons of soil' agenda|website=The New Indian Express|access-date=2022-02-14}}&lt;/ref&gt;
|8
|2
|-
| style=&quot;text-align:center; background:gray;color: black&quot; |'''3.'''
|[[अपक्ष]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; |'''N/A'''
|उत्पल पर्रीकर
|[[चित्र:Circle-icons-profile.svg|50x50अंश]]
|1&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cities/mumbai-news/goa-assembly-elections-shiv-sena-withdraws-its-panaji-candidate-in-support-of-utpal-parrikar-101643635169629.html|title=Goa Assembly elections: Shiv Sena withdraws its Panaji candidate in support of Utpal Parrikar|date=2022-01-31|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-01-31}}&lt;/ref&gt;
|1
|0
|}

=== इतर ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=&quot;50%&quot;
|+
!अनुक्रम
!पक्ष
!झेंडा
!चिन्ह
!नेता
!चित्र
!जागा लढवल्या
!पुरुष उमेदवार
!महिला उमेदवार
|-
| style=&quot;text-align:center; background:#E3C773;color:white&quot; |'''1.'''
|क्रांतिकारी गोवा पक्ष
|[[चित्र:No_image_available.svg|50x50अंश]]
| 
|मनोज परब
|
|38&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thegoan.net/goa-news/%EF%BB%BFfinally-ec-recognises-rg-as-political-party/78650.html|title=Finally, EC recognises RG as political party|website=The Goan EveryDay|language=en|access-date=2022-01-23}}&lt;/ref&gt;
|36
|2
|-
| style=&quot;text-align:center; background:#026D37;color:white&quot; |'''2.'''
|गोएंचो स्वाभिमान पक्ष
|[[चित्र:No_image_available.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:No_image_available.svg|50x50अंश]]
|स्वप्नेश शेर्लेकर
|[[चित्र:Circle-icons-profile.svg|50x50अंश]]
|4&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/goencho-swabhiman-party-to-contest-4-seats/articleshow/89125263.cms|title=Goa polls: Goencho Swabhiman Party to contest 4 seats {{!}} Goa News - टाइम्स ऑफ इंडिया|last=|first=|date=2022-01-26|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=2022-01-27}}&lt;/ref&gt;
|3
|1
|}

== मतदान टक्केवारी ==
स्रोत:&lt;ref name=&quot;turnout&quot;&gt;{{Cite web|title=Constituency-wise voter turnout|url=https://ceogoa.nic.in/pdf/ELECTION/Voter%20Turnout%20GE-2022.pdf|website=www.ceogoa.nic.in}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
| '''जिल्हा'''
| '''जागा'''
| '''मतदान (%)'''
|-
|'''[[उत्तर गोवा जिल्हा|उत्तर गोवा]]'''
|19
|81.15
|-
|'''[[दक्षिण गोवा जिल्हा|दक्षिण गोवा]]'''
|21
|78.27
|-
|'''एकूण'''
!40
!79.61
|}
== निकाल ==
या निवडणुकीचा निकाल १० मार्च २०२२ रोजी जाहीर करण्यात येईल.

== बाह्य दुवे ==

== हे सुद्धा पहा ==

== संदर्भ ==

[[वर्ग:इ.स. २०२२ मधील विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका|२०२२]]
[[वर्ग:इ.स. २०२२ मधील भारत]]</text>
      <sha1>bvhw0s9yxab367ltgwac86cbdwj3jnx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692830</id>
      <parentid>2692748</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T04:58:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* वेळापत्रक */</comment>
      <origin>2692830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13613" sha1="jsbzj5g4hmdjri95tz9lv9g6ui94p5y" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''गोवा विधानसभा निवडणूक, २०२२''' या फेब्रुवारी, मार्च महिन्यात घेतल्या गेल्या. २०१७ मध्ये निवडूण आलेल्या विधानसभेचा कार्यकाळ २०२२ मध्ये संपला.
 
== वेळापत्रक ==
भारत निवडणूक आयोगाने ८ जानेवारी २०२२ रोजी निवडणुकीचे वेळापत्रक जाहीर केले होते.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/elections/assembly-election-2022-date-check-complete-polling-schedule-for-uttar-pradesh-uttarakhand-goa-manipur-punjab-101641639532618.html|title=Assembly elections 2022: Check complete schedule for Uttar Pradesh, Uttarakhand, Goa, Manipur &amp; Punjab|date=2022-01-08|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-01-08}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!अनुक्रम
|कार्यक्रम
|तारीख
|दिवस
|-
!१.
|नामांकनाची तारीख
|२१ जानेवारी २०२२
|शुक्रवार
|-
!२.
|नामांकन दाखल करण्याची शेवटची तारीख
|२८ जानेवारी २०२२
|शुक्रवार
|-
!३.
|नामनिर्देशनपत्रांच्या छाननीची तारीख
|२९ जानेवारी २०२२
|शनिवार
|-
!४.
|उमेदवारी अर्ज मागे घेण्याची शेवटची तारीख
|३१ जानेवारी २०२२
|सोमवार
|-
!५.
|मतदानाची तारीख
|१४ फेब्रुवारी २०२२
|सोमवार
|-
!६.
|मतमोजणीची तारीख
|१० मार्च २०२२
|गुरुवार
|}

== पक्ष आणि आघाड्या ==

=== {{legend2|darkorange|[[राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी]]}} ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;50%&quot;
|+
!अनुक्रम
!पक्ष
!झेंडा
!चिन्ह
!नेता
!चित्र
!जागा लढवल्या
!पुरुष उमेदवार
!महिला उमेदवार
|-
| style=&quot;text-align:center; background:darkorange;color:black&quot; |'''1.'''
|[[भारतीय जनता पक्ष]]
| 
|[[चित्र:Lotus flower symbol.svg|50x50अंश]]
|[[प्रमोद सावंत]]
|[[चित्र:The_Chief_Minister_of_Goa,_Shri_Pramod_Sawant.jpg|64x64अंश]]
|40&lt;ref&gt;{{Cite news|last=|url=https://www.business-standard.com/article/elections/goa-bjp-to-contest-all-40-seats-candidates-shortlisted-says-ct-ravi-122011400054_1.html|title=Goa: BJP to contest all 40 seats, candidates shortlisted, says CT Ravi|date=2022-01-14|work=Business Standard India|access-date=2022-01-20}}&lt;/ref&gt;
|37
|3
|}

=== {{legend2|lightblue|[[संयुक्त पुरोगामी आघाडी]]}} ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;50%&quot;
|+
!अनुक्रम
!पक्ष&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/goa-forward-party-former-key-bjp-ally-pledges-support-to-congress-2631092|title=Goa Forward Party, Former Key BJP Ally, To Join Congress In State Polls|website=NDTV.com|access-date=2021-12-06}}&lt;/ref&gt;
!झेंडा
!चिन्ह
!नेता
!चित्र
!जागा लढवल्या&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/elections/goa-polls-cong-gfp-candidates-pledge-of-loyalty-rahul-gandhi-presence-7756605/|title=Goa polls: Cong-GFP candidates take pledge of loyalty in Rahul Gandhi’s presence|date=2022-02-04|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2022-02-14}}&lt;/ref&gt;
!पुरुष उमेदवार
!महिला उमेदवार
|-
| style=&quot;text-align:center; background:lightblue;color:white&quot; |'''1.'''
|[[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|[[चित्र:Indian National Congress Flag.svg|60x60अंश]]
|[[चित्र:Hand_INC.svg|60x60अंश]]
|[[दिगंबर कामत]]
|[[चित्र:Digambar_Kamat.jpg|67x67अंश]]
|37
|35
|2
|-
| style=&quot;text-align:center; background:MediumSlateBlue;color:white&quot; |'''2.'''
|[[गोवा फॉरवर्ड पार्टी]]
|[[चित्र:Goa_Forward_Party_Flag.jpg|60x60अंश]]
|[[चित्र:Indian_election_symbol_Coconut.svg|50x50अंश]]
|विजय सरदेसाई
| 
|3
|3
|0
|-
|}

=== {{legend2|cyan|[[आम आदमी पक्ष]]}} ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;50%&quot;
|+
!अनुक्रम
!पक्ष
!झेंडा
!चिन्ह
!नेता
!चित्र
!जागा लढवल्या
!पुरुष उमेदवार
!महिला उमेदवार
|-
| style=&quot;text-align:center; background:cyan;color:white&quot; |'''1.'''
|[[आम आदमी पक्ष]]
|[[चित्र:Aam_Aadmi_Party_logo_(English).svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:AAP_Symbol.png|50x50अंश]]
|अमित पालेकर
|
|39&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |title=AAP Announces 4th List of 5 Candidates, Pledges to Support Dr. Chandrakant Shetye |url=https://www.prudentmedia.in/politics/aap-announces-4th-list-of-5-candidates-pledges-to-support-dr-chandrakant-shetye-/20341.html |access-date=2022-01-31 |website=www.prudentmedia.in |archive-date=2022-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131165631/https://www.prudentmedia.in/politics/aap-announces-4th-list-of-5-candidates-pledges-to-support-dr-chandrakant-shetye-/20341.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|36
|3
|-
| style=&quot;text-align:center; background:gray;color: black&quot; |'''2.'''
|[[अपक्ष]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; |'''N/A'''
|डॉ. चंद्रकांत शेट्ये 
|[[चित्र:Circle-icons-profile.svg|50x50अंश]]
|1&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.prudentmedia.in/politics/aap-announces-4th-list-of-5-candidates-pledges-to-support-dr-chandrakant-shetye-/20341.html|title=AAP Announces 4th List of 5 Candidates, Pledges to Support Dr. Chandrakant Shetye|website=www.prudentmedia.in|access-date=2022-01-31}}&lt;/ref&gt;
|1
|0
|}

=== {{legend2|limegreen|[[तृणमूल काँग्रेस]]+}} ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;50%&quot;
|+
!अनुक्रम
!पक्ष&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/goa/mgp-announces-alliance-with-tmc-ahead-of-goa-assembly-polls-7659083/|title=TMC, MGP to contest Goa polls in alliance|date=2021-12-06|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=2021-12-08}}&lt;/ref&gt;
!झेंडा
!चिन्ह
!नेता
!चित्र
!जागा लढवल्या&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news9live.com/india/goa-election-2022-campaign-for-february-14-election-ends-153246|title=Goa Election 2022 underway; things to know about multi-cornered contest|last=|first=|date=2022-02-13|website=NEWS9LIVE|language=en|access-date=2022-02-14|archive-date=2022-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20220214083506/https://www.news9live.com/india/goa-election-2022-campaign-for-february-14-election-ends-153246|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
!पुरुष उमेदवार
!महिला उमेदवार
|-
| style=&quot;text-align:center; background:limegreen;color:black&quot; |'''1.'''
|[[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]
|[[चित्र:All_India_Trinamool_Congress_flag_(2).svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:All India Trinamool Congress symbol 2021.svg|50x50अंश]]
|[[महुआ मोइत्रा|महुआ मोईत्रा]]
| 
|26
|22
|4
|-
| style=&quot;text-align:center; background:DarkViolet;color:black&quot; |'''2.'''
|[[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
|[[चित्र:No_image_available.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:Indian_Election_Symbol_Lion.svg|50x50अंश]]
|सुदिन ढवळीकर
| 
|13
|13
|0
|}

=== {{legend2|deepskyblue|[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]}}+ ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;50%&quot;
|+
!अनुक्रम
!पक्ष&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/mumbai/goa-shiv-sena-ncp-form-alliance-for-state-assembly-polls-to-contests-on-15-16-seats|title=Goa: Shiv Sena, NCP form alliance for state Assembly polls, to contests on 15-16 seats|website=Free Press Journal|language=en|access-date=2022-01-15}}&lt;/ref&gt;
!झेंडा
!चिन्ह
!नेता
!चित्र
!जागा लढवल्या
!पुरुष उमेदवार
!महिला उमेदवार
|-
| style=&quot;text-align:center; background:deepskyblue;color:black&quot; |'''1.'''
|[[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]]
|[[चित्र:NCP-flag.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:Nationalist_Congress_Party_Election_Symbol.png|50x50अंश]]
|जोस फिलिप डिसोझा
| 
|13&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nationalheraldindia.com/politics/ncp-eyes-post-poll-role-in-goa-if-it-improves-tally-of-1-notched-up-in-2017|title=NCP eyes post-poll role in Goa if it improves tally of 1 notched up in 2017|last=|first=|date=2022-02-11|website=National Herald|language=en|access-date=2022-02-14}}&lt;/ref&gt;
|13
|0
|-
| style=&quot;text-align:center; background:orangered;color:black&quot; |'''2.'''
|[[शिवसेना]]
|[[चित्र:Logo_of_Shiv_Sena.svg|मध्यवर्ती|50x50अंश]]
|[[चित्र:Indian_Election_Symbol_Bow_And_Arrow.svg|50x50अंश]]
|जितेश कामत
|[[चित्र:Circle-icons-profile.svg|50x50अंश]]
|10&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2022/feb/10/goa-polls-shiv-sena-hopes-to-make-inroads-in-coastal-state-with-sons-of-soil-agenda-2417791.html|title=Goa polls: Shiv Sena hopes to make inroads in coastal state with 'sons of soil' agenda|website=The New Indian Express|access-date=2022-02-14}}&lt;/ref&gt;
|8
|2
|-
| style=&quot;text-align:center; background:gray;color: black&quot; |'''3.'''
|[[अपक्ष]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; |'''N/A'''
|उत्पल पर्रीकर
|[[चित्र:Circle-icons-profile.svg|50x50अंश]]
|1&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cities/mumbai-news/goa-assembly-elections-shiv-sena-withdraws-its-panaji-candidate-in-support-of-utpal-parrikar-101643635169629.html|title=Goa Assembly elections: Shiv Sena withdraws its Panaji candidate in support of Utpal Parrikar|date=2022-01-31|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2022-01-31}}&lt;/ref&gt;
|1
|0
|}

=== इतर ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; width=&quot;50%&quot;
|+
!अनुक्रम
!पक्ष
!झेंडा
!चिन्ह
!नेता
!चित्र
!जागा लढवल्या
!पुरुष उमेदवार
!महिला उमेदवार
|-
| style=&quot;text-align:center; background:#E3C773;color:white&quot; |'''1.'''
|क्रांतिकारी गोवा पक्ष
|[[चित्र:No_image_available.svg|50x50अंश]]
| 
|मनोज परब
|
|38&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thegoan.net/goa-news/%EF%BB%BFfinally-ec-recognises-rg-as-political-party/78650.html|title=Finally, EC recognises RG as political party|website=The Goan EveryDay|language=en|access-date=2022-01-23}}&lt;/ref&gt;
|36
|2
|-
| style=&quot;text-align:center; background:#026D37;color:white&quot; |'''2.'''
|गोएंचो स्वाभिमान पक्ष
|[[चित्र:No_image_available.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:No_image_available.svg|50x50अंश]]
|स्वप्नेश शेर्लेकर
|[[चित्र:Circle-icons-profile.svg|50x50अंश]]
|4&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/goencho-swabhiman-party-to-contest-4-seats/articleshow/89125263.cms|title=Goa polls: Goencho Swabhiman Party to contest 4 seats {{!}} Goa News - टाइम्स ऑफ इंडिया|last=|first=|date=2022-01-26|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=2022-01-27}}&lt;/ref&gt;
|3
|1
|}

== मतदान टक्केवारी ==
स्रोत:&lt;ref name=&quot;turnout&quot;&gt;{{Cite web|title=Constituency-wise voter turnout|url=https://ceogoa.nic.in/pdf/ELECTION/Voter%20Turnout%20GE-2022.pdf|website=www.ceogoa.nic.in}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
| '''जिल्हा'''
| '''जागा'''
| '''मतदान (%)'''
|-
|'''[[उत्तर गोवा जिल्हा|उत्तर गोवा]]'''
|19
|81.15
|-
|'''[[दक्षिण गोवा जिल्हा|दक्षिण गोवा]]'''
|21
|78.27
|-
|'''एकूण'''
!40
!79.61
|}
== निकाल ==
या निवडणुकीचा निकाल १० मार्च २०२२ रोजी जाहीर करण्यात येईल.

== बाह्य दुवे ==

== हे सुद्धा पहा ==

== संदर्भ ==

[[वर्ग:इ.स. २०२२ मधील विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका|२०२२]]
[[वर्ग:इ.स. २०२२ मधील भारत]]</text>
      <sha1>jsbzj5g4hmdjri95tz9lv9g6ui94p5y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मुळशी पॅटर्न</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303507</id>
    <revision>
      <id>2692768</id>
      <parentid>2642932</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T15:44:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38380-91</username>
        <id>184960</id>
      </contributor>
      <origin>2692768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20404" sha1="1715f4p59xagalrhiheg73n5ohdod45" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट चित्रपट
| नाव = मुळशी पॅटर्न
| छायाचित्र =
| चित्र रुंदी = 
| चित्र शीर्षक = 
| निर्मिती वर्ष = २०१८
| भाषा = मराठी 
| इतर भाषा =
| देश = भारत
| निर्मिती = अभिजीत भोसले&lt;br&gt;[[पुनीत बालन|पुनीत बालन]]
| दिग्दर्शन = [[प्रवीण तरडे]]
| कथा = [[प्रवीण तरडे]]
| पटकथा = [[प्रवीण तरडे]]
| संवाद = [[प्रवीण तरडे]]
| संकलन = रमीझ दलाल&lt;br&gt;
मयूर हरदास&lt;br&gt;
अक्षय साळवे
| छाया = महेश लिमये
| कला = 
| गीते = 
| संगीत = नरेंद्र भिडे
| ध्वनी = 
| पार्श्वगायन = 
| नृत्यदिग्दर्शन = 
| वेशभूषा = 
| रंगभूषा = 
| साहस दृष्ये = 
| ॲनिमेशन = 
| विशेष दृक्परिणाम = 
| प्रमुख कलाकार = ओम भुतकर&lt;br&gt;
[[प्रवीण तरडे]]&lt;br&gt;
[[मोहन जोशी]]&lt;br&gt;
[[उपेंद्र लिमये]]&lt;br&gt;
[[महेश मांजरेकर]]
| प्रदर्शन तारीख = २३ नोव्हेंबर २०१८
| वितरक= अभितीत भोसले जेन्युईन प्रोडक्शन एल.पी.जी. &lt;br&gt;किरण दगडे पाटील प्रोडक्शन
| अवधी = १४७
| पुरस्कार = 
| निर्मिती_खर्च = 
| उत्पन्न = 
| संकेतस्थळ दुवा = 
| तळटिपा = 
| imdb_id = tt9310280
| amg_id = 
}}
'''मुळशी पॅटर्न''' हा २०१८ सालचा [[प्रवीण तरडे]] दिग्दर्शित आणि अभिजीत भोसले, अस्सल प्रॉडक्शन आणि पुनित बालन एंटरटेनमेंट निर्मित गुन्हेगारी वर आधारित मराठी चित्रपट आहे. या चित्रपटात [[ओम भुतकर]], [[मोहन जोशी]], [[उपेंद्र लिमये]] यांच्या प्रमुख भूमिका आहेत. हा चित्रपट मुळशी, [[पुणे]] येथे घडलेल्या घटनांवर आधारित असून शेतकऱ्यांना होणारा त्रास आणि त्यांचे गुन्हेगारी जगताशी असलेले संबंध यांचे चित्रण आहे. हा चित्रपट २३ नोव्हेंबर २०१८ रोजी प्रदर्शित झाला.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/entertainment/movie-reviews/mulshi-pattern/moviereview/66748098.cms|title=मुळशी पॅटर्न|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2022-04-18}}&lt;/ref&gt; चित्रपटाचा हिंदी भाषेतील रिमेक अंतिमः द फाइनल ट्रुथ हा २६ नोव्हेंबर २०२१ मध्ये प्रदर्शित झाला, या चित्रपटात [[सलमान खान]], [[आयुष शर्मा]], [[महिमा मकवाना]], [[सचिन खेडेकर]] आणि [[उपेंद्र लिमये]] यांनी भूमिका साकारल्या आहेत.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/entertainment/mulshi-pattern-hindi-remake-antim-the-final-truth-memes-viral/articleshow/87308608.cms|title=अरे हा तर बुरशी पॅटर्न... 'अंतिम' चा ट्रेलर पाहून नेटकरी सुसाट, भन्नाट मीम्स वायरल|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2022-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.tv9marathi.com/entertainment/movie-reviews/salman-khan-mahima-makwana-ayush-sharma-starrer-antim-the-final-truth-movie-review-584877.html|title=Antim : The Final Truth Review {{!}} ‘मुळशी पॅटर्न’ इतकाच मसाला सोबत सलमान भाईची दमदार अ‍ॅक्शन, वाचा कसा आहे ‘अंतिम: द फायनल ट्रुथ’|last=Marathi|first=TV9|date=2021-11-26|website=TV9 Marathi|language=mr|access-date=2022-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://maharashtratimes.com/entertainment/movie-reviews/antim-the-final-truth/moviereview/88049357.cms|title=अंतिम - द फायनल ट्रुथ|website=Maharashtra Times|language=mr|access-date=2022-04-18}}&lt;/ref&gt;

== कथानक ==
गुंड राहुल पाटील उर्फ राहुल्या त्याच्या लहानपणीचा मित्र आणि गुन्ह्यातील भागीदार गणेश उर्फ ​​गण्या , त्याच्या प्रतिस्पर्धी टोळीच्या हातून त्याची हत्या केल्यानंतर त्याच्यावर अंत्यसंस्कार करताना दृष्याने चित्रपटाची सुरुवात होते. दया आणि पिट्याच्या नेतृत्वाखाली प्रतिस्पर्धी टोळी [[पुणे|पुण्या]]&lt;nowiki/&gt;च्या रस्त्यांवरून राहुल्याचा पाठलाग करते. फ्लॅशबॅकच्या मालिकेद्वारे, हा चित्रपट दाखवतो की राहुल्या कसा गँगस्टर बनला.

शेतकरी सखाराम पाटील (राहुलचे वडील) यांना त्यांची जमीन विकावी लागते. राहुलला वाटतं की शेती विकून आपल्या कुटुंबाने आपली प्रतिष्ठा गमावली आहे. सखाराम नंतर एका बिल्डरच्या बंगल्यावर चौकीदार म्हणून काम करतो पण चुकून त्याच्या कारचे नुकसान झाल्यामुळे त्याला कामावरून काढून टाकले जाते आणि त्याचा अपमान केला जातो. राहुलचा मित्र गण्यासोबत हे कुटुंब मजूर म्हणून मुळशीला राहायला जाते. राहुल काम करण्यास नकार देतो कारण त्याला असे वाटते कि,आपल्या कौटुंबिक परिस्थितीसाठी आपले वडिलच जबाबदार आहेत. पुढे राहूल दिपालीच्या प्रेमात पडतो, ती मजुरांचा प्रमुख शिरप्याची मुलगी असते. एका सकाळी राहुल रागाने वडिलांना शिवीगाळ करणाऱ्या एका ठेकेदाराला मारहाण करतो आणि ठार करतो, स्थानिक गुंड नान्या भाईचे लक्ष वेधून घेतो जो राहुलला त्याच्यासाठी काम करण्यासाठी आमंत्रित करतो. राहुल आणि गण्या दोघेही भाई साठी काम करतात. त्यानंतर राहुलला कळते की नान्याभाईनेच राहुलच्या वडिलांना जमीन गमावण्यास भाग पाडले. बदला म्हणून, राहुल त्याला मारतो आणि टोळीचा ताबा घेतो. नान्याभाईच्या हत्येने टोळीतील सदस्यांमध्ये वाद निर्माण होतात.

मुळशीतील जमिनींवर कॉर्पोरेट्सनी बांधलेल्या सर्व जमिनी आणि व्यवसायांवर राहुल ताबा मिळवण्याचा प्रयत्न करतो, त्यामुळे इतर टोळ्यांना राग येतो. नवीन नोकरीवर रुजू झालेले इन्स्पेक्टर विठ्ठल कडू (उपेंद्र लिमये) गुन्हेगारी कमी करण्यासाठी टोळ्यांना एकमेकांची हत्या करू देण्याचा निर्णय घेतात. राहुल एका लहान मुलाशी मैत्री करतो आणि त्याला आपत्कालीन परिस्थितीत वापरण्यासाठी बंदूक देतो. त्यानंतर राहुल दिपालीशी लग्न करण्याचा प्रयत्न करतो, पण ती गुंड असल्यामुळे ती नकार देते. राहुल त्याच्या कुटुंबासोबत पुन्हा एकत्र आल्यावर, त्याला कळते की इतर कुटुंबातील सदस्य घरगुती कामे करून प्रामाणिकपणे जीवन जगत आहेत आणि तो गुन्ह्यातून नफा मिळवत आहे. जेव्हा राहुल सखारामला पुन्हा हसायला सांगतो तेव्हा त्याचे वडील उत्तर देतात की तुझ्या या गुन्हेगारीमुळे त्याचा आनंद हिरावून घेतला आहे, त्याला गुन्हेगारी सोडण्यास सांगतात. अखेर, प्रतिस्पर्धी टोळ्या राहुलचा पराभव करण्यासाठी एकत्र येतात. राहुलची टोळी कमकुवत होत जाते आणि गण्यासह त्याच्या टोळीतील अनेकजण मारले जातात.

चित्रपट वर्तमान काळात परततो जिथे राहुल प्रतिस्पर्धी टोळ्यांपासून वाचण्याचा प्रयत्न करत असतो. त्याने ज्या मुलाशी मैत्री केली त्याच्याकडून मदत मागितली असताना, तोच मुलगा मन्या त्याच्यावर अचानक गोळ्या झाडतो. राहुलचा मृत्यू होताच, त्यावेळी राहुलला कळते की मन्याच्या कुटुंबाने त्यांची जमीन राहुलच्या टोळीमुळे गमावली आणि त्या मुलाने - मन्याने त्याच्या हत्येची योजना आखली होती. राहुलच्या मृत्यूची बातमी ऐकून शेवटी त्याच्या वडिलांना हसू फुटले, शेवटी आपला मुलगा आता गुंड नाही हे कळल्याचा आनंद त्यांना मिळाला.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; आणि चित्रपट अशा रीतीने संपतो.

== कलाकार ==

* [[ओम भुतकर]] - राहुल पाटील उर्फ &quot;राहुल्या&quot;/बकासुर च्या भूमिकेत
* क्षितीश दाते - गण्या - राहुलचा जोडीदार
* [[मोहन जोशी]] - राहुलचे वडील सखाराम पाटील यांच्या भूमिकेत 
* [[सविता मालपेकर]] - धुरपी पाटील, राहुलच्या आईच्या भूमिकेत 
* दिप्ती धोत्रे - राहुलची बहीण मंगल पाटीलच्या भूमिकेत
* [[प्रवीण तरडे]] - नन्या विठ्ठल तरडे उर्फ नन्याभाईच्या भूमिकेत
* [[उपेंद्र लिमये]] - इन्स्पेक्टर विठ्ठल कडू च्या भूमिकेत 
* [[महेश मांजरेकर]] - शिरप्या दामू शेडगे, दिपालीच्या वडिलांच्या भूमिकेत
* [[मालविका गायकवाड]] - दिपालीच्या भूमिकेत, राहुलची मैत्रीण
* सुनील अभ्यंकर - वकीलाच्या भूमिकेत
* [[सुरेश विश्वकर्मा]] - उदयच्या भूमिकेत 
* देवेंद्र गायकवाड - दयाभाई च्या भूमिकेत 
* रमेश परदेशी - पिट्याभाईच्या भूमिकेत
* [[अजय पूरकर|अजय पुरकर]] - बिल्डर शिंदेच्या भूमिकेत
* ? - मन्या उर्फ मनोहर धोंडीराम कांबळेच्या भूमिकेत

== संगीत ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!
!गीत
!गायक
!संगीत
!गीतकार
!अवधी
|-
|१
|आराराss राss राss 
|आदर्श शिंदे
|नरेंद्र भिडे
|प्रणित कुलकर्णी
|३ः५१
|-
|२
|ऊन ऊन व्हटातून
|अवधुत गुप्ते, वैशाली माडे
|नरेंद्र भिडे
|प्रणित कुलकर्णी
|४ः४९
|-
|३
|पाणी पाणी 
|सायली खारे
|नरेंद्र भिडे
|प्रणित कुलकर्णी
|२ः५८
|-
|४
|आभाळा 
|सौरभ साळुंके
|नरेंद्र भिडे
|प्रणित कुलकर्णी
|२ः५६
|-
|
|
|
|
|एकूण
|१४ः१४
|}

== निर्मिती ==
या चित्रपटाचे कथा, पटकथा, संवाद आणि दिग्दर्शन हे प्रवीण तरडे यांनी केले आहे. या चित्रपटाचे निर्माते आहेत अभिजीत भोसले जेन्युईन प्रोडक्शन एल्. एल्. पी.आणि पुनित बालन एंटरटेनमेंट प्रा.ली. , तर प्रस्तुतकर्ते अभिजीत भोसले जेन्युईन प्रोडक्शन एल्. एल्. पी.आणि किरण दगडे पाटील प्रोडक्शन हे आहेत.

== प्रदर्शन ==
मुळशी पॅटर्न २३ नोव्हेंबर २०१८ ला चित्रपटगृहांमध्ये प्रदर्शित झाला. चित्रपट सध्या झी५ (ZEE5) वर इंग्रजी सबटायटल्ससह उपलब्ध आहे.

== प्रतिसाद ==
पहिल्या आठवड्यात चित्रपटाचे ३५८ हून अधिक चित्रपटगृहात ७५५ पेक्षा जास्त प्रयोग होते, सिनेमाने ३ दिवसातच ५ कोटींचा पल्ला गाठला होता. पहिल्या ११ दिवसात या सिनेमाने ११ कोटींची कमाई केली होती. त्यावेळी [[रजनीकांत]] आणि [[अक्षय कुमार|अक्षयकुमार]] यांचा २.० चित्रपट प्रदर्शित झालेला असतानाही ‘मुळशी पॅटर्नला प्रेक्षकांकडून चांगलाच प्रतिसाद मिळाला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://zeenews.india.com/marathi/entertainment/mulshi-pattern-movie-box-office-collection-11-crore-rs-in-11-days/453429|title='मुळशी पॅटर्न'ने आतापर्यंत गाठला हा आकडा|date=2018-12-05|website=24taas.com|access-date=2022-04-18}}&lt;/ref&gt;

== पुन निर्मिती ==
२०२० मध्ये, तरडे यांनी हा चित्रपट [[तमिळ भाषा|तमिळ]], [[तेलुगू भाषा|तेलुगु]] आणि [[कन्नड भाषा|कन्नड]] भाषांमध्ये रिमेक केला जात आहे आणि ते अभिनेता देव गिलसोबत काम करत असल्याचे उघड केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/mulshi-pattern-to-be-remade-in-three-south-indian-languages/articleshow/79559476.cms|title=Mulshi Pattern to be remade in three south Indian languages - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=2022-04-18}}&lt;/ref&gt; अँटिम: द फायनल ट्रुथ या नावाने हा चित्रपट हिंदीमध्ये रिमेक करण्यात आला आणि 2021 मध्ये रिलीज झाला. अंतिमः द फाइनल ट्रुथ या नावाने [[हिंदी भाषा|हिंदी]] भाषेतील रिमेक २६ नोव्हेंबर २०२१ मध्ये प्रदर्शित झाला, या चित्रपटात [[सलमान खान]], [[आयुष शर्मा]], [[महिमा मकवाना]], [[सचिन खेडेकर]] आणि [[उपेंद्र लिमये]] यांनी भूमिका साकारल्या आहेत.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== हे सुद्धा पहा ==

* [[मराठी सिनेमा]]
* [[प्रवीण तरडे]]

== संदर्भ ==
[[वर्ग:इ.स. २०१८ मधील मराठी चित्रपट]]</text>
      <sha1>1715f4p59xagalrhiheg73n5ohdod45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बृहदेश्वर मंदिर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>304128</id>
    <revision>
      <id>2692769</id>
      <parentid>2688563</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T15:57:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38380-91</username>
        <id>184960</id>
      </contributor>
      <origin>2692769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35699" sha1="kz4e6thqr3z6x5kq5yya2opz9o68t64" xml:space="preserve">{{मुखपृष्ठ सदर टीप
|तारीख = ११ जून
|वर्ष = २०२६
}}
{{माहितीचौकट मंदिर
|चित्र = Side_profile,_Brihadeeswara.jpg
|निर्माता= [[पहिला राजराज चोळ|राजराजा पहिला]]
|जीर्णोद्धारक=
|नाव = 
|निर्माण काल= इ.स. १००३ ते १०१०
|देवता= [[शिव|भगवान शिव]]
|वास्तुकला = द्रविड शैली
|स्थान= [[तंजावूर]], [[तमिळनाडू]]
}}

'''बृहदेश्वर मंदिर''' ([[तमिळ भाषा|तमिळ]] - पेरुवुदैयार कोविल பெருவுடையார் கோயில்) तथा '''तंजई पेरिया [[कोविल]]''' हे [[तंजावूर|तंजावर]], [[तमिळनाडू]] मध्ये [[कावेरी नदी]]च्या दक्षिण तीरावर स्थित [[शिव|भगवान शिवाला]] समर्पित [[द्रविड संस्कृती|द्रविड]] शैलीतील [[हिंदू]] मंदिर आहे.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.esakal.com/tourism/marathi-jalgaon-news-tamilnadu-grishneshwar-temple-granite-423100|title=चोल शासकाने स्वप्न पाहिले अन्‌ साकारले जगातील पहिले ग्रॅनाइट मंदिर|website=[[सकाळ (वृत्तपत्र)|सकाळ]]|access-date=2022-08-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt; मंदिरास ''राजराजेश्वरम'' देखील म्हणले जाते. हे मंदिर जगातील सर्वात मोठ्या हिंदू मंदिरांपैकी एक आहे. विकसित तमिळ वास्तुकलेचे हे अनुकरणीय उदाहरण आहे, मंदिरास दक्षिणेचा [[मेरू पर्वत|मेरू]] असेही म्हणतात. हे मंदिर चोळ राजा [[पहिला राजराज चोळ|राजराजा पहिला]] याने इ.स. १००३ ते १०१० या दरम्यान बांधले. या मंदिरासोबतच [[चोळ साम्राज्य|चोळ वंशाच्या]] काळातील गंगाईकोंडा चोलापुरम मंदिर आणि ऐरावतेश्वर मंदिर हे [[जागतिक वारसा स्थान|युनेस्को]] (UNESCO) च्या [[जागतिक वारसा स्थळ|जागतिक वारसा स्थळाचा]] एक भाग आहे ज्याला &quot;[[चोळ राजांची मंदिरे|चोळ राजांची जिवंत भव्य मंदिरे]] (ग्रेट लिविंग चोला टेंपल्स)&quot; म्हणून ओळखले जाते.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.tv9marathi.com/spiritual-adhyatmik/shravan-2022-brihadeshwara-shiv-temple-history-and-story-au189-774974.html|title=तामिळनाडूतील १२०० वर्षे जुने शिवमंदिर, ज्याचे रहस्य वैज्ञानिकांनाही कळू शकले नाही|date=2022-08-04|website=[[टीव्ही९ मराठी]]|access-date=2022-08-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== नामकरण ==
[[पहिला राजराज चोळ|राजराजा चोळ]]ने हे मंदिर बांधले व त्याला ''राजराजेश्वरम'' असे नाव दिले.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=_rTqAAAAMAAJ|title=Temples of Tamil Nadu, Works of Art|author=D. Raphael|publisher=Ratnamala|year=1996|isbn=978-955-9440-00-0|page=9}}&lt;/ref&gt; मंदिरातील नंतरच्या शिलालेखात मंदिराच्या देवतेला ''पेरिया उदैया नायनार'' असे संबोधले आहे, जे बृहदेश्वर आणि पेरुवुदैयार कोविल या आधुनिक नावांचे उगमस्थान असल्याचे मानले जाते.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=iVhJAQAAIAAJ|title=Middle Chola Temples: Rajaraja I to Kulottunga I, A.D. 985-1070|author=S. R. Balasubrahmanyam|publisher=Thomson|year=1975|page=87}}&lt;/ref&gt; बृहदेश्वर हा शब्द बृहत (अर्थ &quot;मोठा, महान, उदात्त, विशाल&quot;&lt;ref&gt;[http://www.ibiblio.org/sripedia/ebooks/mw/0700/mw__0768.html Brihat], Monier Monier Williams, Sanskrit English Dictionary, Oxford University Press, page 735&lt;/ref&gt;) आणि ईश्वर या दोन [[संस्‍कृत भाषा|संस्कृत]] शब्दांनी बनलेला आहे.

== स्थान ==
बृहदेश्वर मंदिर&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|title=Brihadeeswara Temple|website=Brihadeeswara Temple|language=en|access-date=2022-02-24|archive-date=2022-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; हे [[चेन्नई]]च्या नैऋत्येस सुमारे ३५० किलोमीटर अंतरावर [[तंजावर]] शहरात आहे. तंजावर हे शहर [[भारतीय रेल्वे]], तामिळनाडू बस सेवा आणि [[राष्ट्रीय महामार्ग ६७]], २४, १३४ द्वारे मोठ्या शहरांशी जोडलेले आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|title=Thanjavur bus routes|publisher=Municipality of Thanjavur|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130617131259/http://www.municipality.tn.gov.in/thanjavur/city-routes.htm|archive-date=17 June 2013|access-date=29 December 2012|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;road&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf|title=NH wise Details of NH in respect of Stretches entrusted to NHAI|work=Ministry of Road Transport &amp; Highways, Government of India|publisher=National Highways Authority of India|page=2|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225142615/http://www.nhai.org/Doc/project-offer/Highways.pdf|archive-date=25 February 2009|access-date=17 December 2011|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; नियमित सेवा असलेला सर्वात जवळचा विमानतळ [[तिरुचिरापल्ली आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]] (IATA: TRZ), सुमारे ५५ किलोमीटर अंतरावर आहे.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=FnXXAAAAMAAJ|title=Sri Brihadisvara: The Great Temple of Thānjavūr|author=Ē. Kē Cēṣāttiri|publisher=Nile|year=2008|page=5}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==
[[चित्र:Rajaraja mural-2.jpg|इवलेसे|160x160px|राजराजा पहिला आणि त्याचे गुरू यांचे भित्तिचित्र]]
बृहदेश्वर मंदिर चोळ राजा [[पहिला राजराज चोळ|राजराजा पहिला]] याने इ.स. १००३ ते १०१० या दरम्यान बांधले. चोळ घराणे हे महादेवाचे भक्त होते. त्यामुळे त्यांनी अनेक शिवमंदिरे बांधली होती. सध्याचे मुख्य मंदिर व गोपुरम हे ११व्या शतकाच्या सुरुवातीचेच आहे, मंदिरामध्ये मागील १००० वर्षांमध्ये अनेकवेळा नूतनीकरण आणि दुरुस्ती देखील झाली व नवीन मंदिरे देखील जोडली गेली. [[मुस्लिम]] व [[हिंदु]] राज्यकर्त्यांमधील युद्धे व मंदिरावरील छाप्यांमुळे विशेषतः [[मदुराई]]चे मुस्लिम सुलतान यांच्यामुळे मंदिराचे नुकसान ही झाले व वेळोवेळी हिंदू राजघराण्यांनी मंदिराची दुरुस्ती देखील केली. मंदिरातील [[कार्तिकेय]] (मुरुगन), [[पार्वती]] (अम्मान) आणि [[नंदी]]ची महत्त्वाची तीर्थे १६व्या आणि १७व्या शतकातील [[मदुराई नायक राजघराणे|नायकांच्या]] काळातील आहेत. त्याचप्रमाणे दक्षिणामूर्ती मंदिर नंतर बांधण्यात आले.&lt;ref&gt;George Michell (2008), Architecture and Art of Southern India, Cambridge University Press, pages 9-13, 16-21&lt;/ref&gt; [[तंजावूर मराठा राज्य|तंजावरच्या मराठा]] राज्यांनीही मंदिराची डागडुज केलेली व काही नवी बांधकामे देखील केलेली असा शिलालेख मंदिर परिसरात आढळतो.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.marathibuzz.com/brihadeshwara-big-temple|title=बिग टेंपल बृहदीश्वर|last=Codingest|date=2020-11-29|website=Marathi Buzz|language=en|access-date=2022-08-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt; १९८७ साली या मंदिरासोबतच [[चोळ साम्राज्य|चोळ वंशाच्या]] काळातील गंगाईकोंडा चोलापुरम मंदिर आणि ऐरावतेश्वर मंदिर हे [[जागतिक वारसा स्थान|युनेस्को]] जागतिक वारसा यादीत सामाविष्ट करण्यात आली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.majhapaper.com/2018/01/06/%e0%a4%b0%e0%a4%b9%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%ae%e0%a4%af%e0%a5%80-%e0%a5%a7-%e0%a4%b9%e0%a4%9c%e0%a4%be%e0%a4%b0-%e0%a4%b5%e0%a4%b0%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a5%87-%e0%a4%9c%e0%a5%81%e0%a4%a8/|title=रहस्यमयी १ हजार वर्षे जुने बृहदेश्वर मंदिर - Majha Paper|date=2018-01-06|website=माझा पेपर|access-date=2022-08-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt; कोणत्याही पायाशिवाय उभे असलेले हे मंदिर २००४ च्या त्सुनामीमध्येही सुरक्षित राहिले.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; २०१० साली या मंदिराला १ हजार वर्षे पूर्ण झाली. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=रहस्यमयी १ हजार वर्षे जुनं |url=https://www.majhapaper.com/2018/01/06/रहस्यमयी-१-हजार-वर्षे-जुन/ |website=माझा पेपर |date=६ जानेवारी २०१८ |access-date=२४ मार्च २०२५}}&lt;/ref&gt;

== वर्णन ==
[[File:Tamil_Inscriptions_in_Thanjavur_Brahadeeshwara_Temple_written_1000_years_ago.jpg|दुवा=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tamil_Inscriptions_in_Thanjavur_Brahadeeshwara_Temple_written_1000_years_ago.jpg|इवलेसे|160x160px|१००० वर्षांपूर्वी लिहिलेले तमिळ शिलालेख]]
[[कावेरी नदी]]च्या तीरावर बांधलेले भगवान शिवाला समर्पित बृहदेश्वर मंदिर हे कोणत्याही पायाशिवाय उभे आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://english.newstracklive.com/news/tamil-nadu-7-secrets-of-vrudeeshwara-temple-in-thanjavur-mc23-nu764-ta764-ta277-1122402-1.html|title=Brihadeeswara Temple; A temple with no foundation hiding secrets|date=2020-10-06|website=News Track|language=en|access-date=2022-08-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ग्रॅनाइट दगडांचा वापर करून बांधण्यात आलेल्या मंदिरात १३ मजले आहेत, त्याची उंची सुमारे ६६ मीटर आहे. या मंदिराचे बांधकाम अशा प्रकारे केले गेले आहे की या बांधणीतील कोणतेही स्तंभ दगडांनी एकमेकांना चिकटविले गेलेले नाही तर केवळ दगडांना आकार आणि कंगोरे देऊन ते एकमेकांवर स्थिर रचलेले आहेत. त्यामुळे या मंदिरास ''तरंगणारे मंदिर'' देखील म्हणले जाते. मंदिराच्या शिखरावर सुमारे ८० टन दगडावर सोन्याचा कलश आहे. एवढ्या वजनाचा दगड त्याकाळी मंदिराच्या शिखरावर कसा नेला हे इतिहासकारांसाठी एक गूढ आहे. या मंदिराच्या घुमटाची सावली जमिनीवर पडत नाही. मंदिराची उर्वरित सावली जमिनीवर पडते. मंदिरामध्ये [[तमिळ]] व [[संस्कृत]] भाषेतील अनेक [[शिलालेख]] आहेत.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; मंदिरामध्ये १६ फूट लांब, ८.५ फूट रुंद आणि १३ फूट उंच [[नंदी]]ची मुर्ती आहे, ही भारतातील नंदीची दुसरी सर्वात मोठी मुर्ती आहे. एकाच दगडापासून बनवलेल्या ह्या मुर्तीचे वजन जवळपास २० हजार किलो इतके आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.inmarathi.com/167925/bruhdeshwar-temple-history-facts-and-mystery/|title=११ व्या शतकापासून उभं असलेलं हे मंदिर अजूनही भल्याभल्या इंजिनियर्ससाठी एक कोडंच आहे!|website=इन मराठी|access-date=2022-08-06|url-status=dead|archive-date=2022-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806173332/https://www.inmarathi.com/167925/bruhdeshwar-temple-history-facts-and-mystery/}}&lt;/ref&gt;

११व्या शतकातील या मंदिराची मूळ स्मारके खंदकाभोवती बांधण्यात आली होती. त्यात गोपुरम्, मुख्य मंदिर, त्याचा भव्य बुरुज, शिलालेख, भित्तिचित्रे आणि शिल्पे प्रामुख्याने [[शैव पंथ|शैव पंथाशी]] संबंधित आहेत, परंतु हिंदू धर्मातील [[वैष्णव पंथ|वैष्णव]] आणि शक्ती परंपरांचा देखील समावेश आहे. मंदिराचे इतिहासात नुकसान झाले होते त्यामुळे काही कलाकृती आता गायब आहेत. त्यानंतरच्या काळात मंदिरामध्ये अतिरिक्त मंडप आणि स्मारके जोडली गेली. हे मंदिर सध्या १६व्या शतकानंतर बांधण्यात आलेल्या तटबंदीच्या मध्यभागी उभे आहे.

या मंदिराचे शिखर (विमान) दक्षिण भारतामध्ये [[ग्रॅनाइट]] वापरून बांधलेले मंदिरांमध्ये सर्वात उंच आहे. मंदिरातील १३ फूट उंचीचा [[शिव|शिवलिंग]] भारतातील सर्वात मोठ्या शिवलिंगांपैकी एक आहे आणि मंदिरामध्ये सुंदर शिल्पकला असलेल्या स्तंभांचे भव्य असे प्रांगण आहे. बृहदेश्वर मंदिर त्याच्या उत्कृष्ट शिल्पकलेसाठी आणि ११व्या शतकातील पितळीृ [[नटराज|नटराजा]]च्या मूर्तीसाठी देखील प्रसिद्ध आहे. मंदिराच्या संकुलात [[नंदी]], [[पार्वती]], [[कार्तिकेय]], [[गणेश]], चंडेश्वर, [[वाराही]], तिरुवरूरचे त्यागराजर व इतर देवांचीही मंदिरे आहेत. हे मंदिर तामिळनाडूमधील सर्वात जास्त भेट दिलेल्या पर्यटक आकर्षणांपैकी एक आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://inmarathi.net/brihadeshwara-temple-information-in-marathi/|title=बृहदेश्वर मंदिर माहिती इनमराठी|date=2021-06-17|website=इन मराठी|access-date=2022-08-06|url-status=dead|archive-date=2022-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806173331/https://inmarathi.net/brihadeshwara-temple-information-in-marathi/}}&lt;/ref&gt; मंदिरामध्ये [[महाशिवरात्री]]सह इतर हिंदू सण देखील साजरे केले जातात.

=== सहस्र स्मरणोत्सव ===
सप्टेंबर २०१० मध्ये मंदिराला १००० वर्षे पूर्ण झाली. हा सोहळा साजरा करण्यासाठी राज्य सरकार आणि शहराने अनेक सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजित केले होते. यांत प्रख्यात नृत्यांगना [[पद्मा सुब्रह्मण्यम|पद्मा सुब्रमण्यम]] यांच्या नेतृत्वाखालील [[भरतनाट्यम]] यज्ञ, शास्त्रीय नृत्याचा कार्यक्रमाचा समावेश होता. २६ सप्टेंबर २०१० पासून हे छोटे शहर दोन दिवसांसाठी सांस्कृतिक केंद्र बनले. या काळात संपूर्ण शहरात विविध कलांचे व सांस्कृतिक नृत्ये सादर केली जात होती.&lt;ref name=&quot;DDY&quot;&gt;{{cite web|url=http://news.rediff.com/slide-show/2010/aug/16/slide-show-1-indias-biggest-temple-turns-1000-years.htm|title=India's Biggest Temple turns 1000-years|work=Rediff News|language=en|access-date=20 August 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dfgjoerY&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece|title=A grand dance spectacle at the Thanjavur Big Temple|date=1 August 2010|work=द हिंदू|language=en|location=Chennai, India|access-date=20 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100804150451/http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article544804.ece|archive-date=4 August 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
२६ सप्टेंबर २०१० रोजी मंदिराचा सहस्राब्दी उत्सवाच्या पाचव्या दिवशी देशाच्या सांस्कृतिक, स्थापत्य, ऐतिहासिक इतिहासातील बृहदेश्वर मंदिराच्या योगदानाची ओळख म्हणून [[भारतीय टपाल सेवा|भारतीय टपाला]]ने मंदिराच्या गोपुरमचे चित्र असलेले ₹५ चे टपाल तिकीट प्रकाशित केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://omstamps.com/index.php?route=product%2Fproduct&amp;path=24_59&amp;product_id=20100141|title=Brihadeeswarar Temple India Mint Stamp Full Sheet 2010|date=2017-02-02|website=web.archive.org|language=en|access-date=2023-02-26|archive-date=2017-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202015002/http://omstamps.com/index.php?route=product%2Fproduct&amp;path=24_59&amp;product_id=20100141|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[भारतीय रिझर्व्ह बँक|भारतीय रिझर्व्ह बँके]]नेही मंदिराचे नक्षीकाम केलेले ₹ ५ चे नाणे जारी करून या घटनेचे स्मरण केले.&lt;ref name=&quot;sdlkqqqsf&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/99918/stamp-coin-release-mark-1000.html|title=Stamp, coin release mark 1,000 years of Big Temple|work=Deccan Herald|language=en|access-date=26 September 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt; भारत सरकारच्या मुंबई टांकसाळीने ५ रुपयांच्या नाण्याप्रमाणेच मंदिराचे चित्र असलेले १००० रुपयांचे रोजवापरात नसलेले स्मरणार्थी नाणे जारी केले. स्वतंत्र भारतामध्ये प्रसिद्ध होणारे हे पहिले १००० रुपयांचे नाणे होते.&lt;ref name=&quot;coin&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf|title=Release of Commemorative Coin|date=3 July 2012|access-date=24 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130324014546/http://mumbaimint.in/mint/Noticeapril.pdf|website=Mumbai Mint|language=en|archive-date=24 March 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
१ एप्रिल १९५४ रोजी [[भारतीय रिझर्व्ह बँक|भारतीय रिझर्व्ह बँके]]ने बृहदेश्वर मंदिराचा सांस्कृतिक वारसा आणि महत्त्व दर्शविणारे विहंगम दृश्य असलेली ₹१,००० ची चलनी नोट जारी केली होती. १९७५ मध्ये तत्कालीन पंतप्रधान [[इंदिरा गांधी]] यांच्या नेतृत्वाखालील सरकारने [[काळा पैसा]] रोखण्याच्या प्रयत्नात ₹१,००० च्या सर्व चलनी नोटा चलनातून रद्द केल्या. या नोटा आता संग्राहकांमध्ये लोकप्रिय आहेत.&lt;ref name=&quot;ppwqqsf&quot;&gt;{{cite web|url=http://newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece|title=INR 1000 note of 1954 popular in Tanjavur|work=The New Indian Express|language=en|access-date=27 September 2010|archive-date=2016-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160513060520/http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/article478148.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
सहस्राब्दी वर्षानिमित्त [[तमिळनाडूचे मुख्यमंत्री|तमिळनाडूचे तत्कालीन मुख्यमंत्री]], [[एम. करुणानिधी|एम करुणानिधी]] यांनी उच्च उत्पादकता असलेल्या [[सेम्माई तांदूळ|सेम्माई तांदूळाचे]] राज राजन-१००० असे नामकरण केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.deccanherald.com/national/stamp-coin-release-mark-1000-years-of-big-temple-96568.html|title=Stamp, coin release mark 1,000 years of Big Temple|date=2010-09-26|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2022-08-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2010/sep/26/millennium-ceremony-of-thanjavur-temple-conclude-190232.html|title=Millennium ceremony of Thanjavur temple conclude|website=The New Indian Express|language=en|access-date=2022-08-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== प्रशासन ==
बृहदेश्वर मंदिर आणि परिसर [[जागतिक वारसा स्थान|जागतिक वारसा स्मारक]] असल्याने याचे प्रशासन [[भारत सरकार]]च्या सांस्कृतिक मंत्रालयाच्या [[भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभाग|भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण विभागाद्वारे]] चालवले जाते. मंदिराची सुरक्षा, जतन आणि डागडुजीचा जबाबदारीही भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण विभागाची आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/trichy/asi-shuts-big-temple-in-thanjavur/articleshow/82108609.cms|title=ASI shuts Big Temple in Thanjavur - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|language=en|access-date=2022-08-07}}&lt;/ref&gt;

सध्या मंदिराच्या प्रशासनाची व व्यवस्थापनाची जबाबदारी देवस्थानचे वंशपरंपरागत विश्वस्त असलेल्या [[तंजावूर मराठा राज्य|तंजावर मराठा]] राजघराण्याचे प्रमुख बाबाजी भोंसले यांच्याकडे आहे. या विश्वस्त मंडळाद्वारे बृहदेश्‍वर मंदिरासह ८८ [[चोळ राजांची मंदिरे|चोळ मंदिरांचे]] व्यवस्थापन केले जाते. बाबाजी भोंसले हे चोळ घराण्यातील किंवा [[तमिळ लोक|तमिळ वंशा]]चे नसल्यामुळे त्यांचे हे अधिकार रद्द करण्यासाठी तमिळ गटाने [[तमिळनाडू]] सरकारकडे याचिका केली आहे. आंदोलकांपैकी काहींच्या मते बाबाजी भोंसले हे तंजावरच्या मराठा राजांचे कायदेशीर वारस देखील नाहीत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|title=Tamil groups want Maratha hold over Thanjavur Big Temple to go|website=The Weekend Leader|language=en|access-date=2022-08-06|archive-date=2022-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220626102214/https://www.theweekendleader.com/Headlines/3247/tamil-groups-want-maratha-hold-over-thanjavur-big-temple-to-go.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== चित्रदालन ==
मंदिरात अनेक शिल्पे, आराम आणि भित्तीचित्रे आहेत:&lt;ref name=&quot;Sivaramamurti1977p288&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=WKgQAQAAMAAJ|title=L'Art en Inde|author=C. Sivaramamurti|publisher=H. N. Abrams|year=1977|isbn=978-0-8109-0630-3|pages=287–288, 427}}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
चित्र:An elephant relief on the Brihadisvara Temple, Thanjavur.jpg|मंदिरातील पायऱ्यावरील हत्तीचे शिलप
चित्र:Sculptures at the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 04.jpg|भिक्षाटन भगवान शिव
चित्र:Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 100.jpg|स्त्री आणि पुरुष तत्त्वे अविभाज्य आहेत याचे प्रतीक असलेले [[अर्धनारीश्वर]]ाचे शिल्प.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Ardhanarishvara|title=Ardhanārīśvara|year=2011|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=27 December 2017}}&lt;/ref&gt;
चित्र:Le temple de Brihadishwara (Tanjore, Inde) (13908795928).jpg|मुख्य मंदिरावरील [[गणपती|गणेश]] मुर्ती.
चित्र:Brihadeeswarar Temple 04.jpg|मंदिरातील स्वतंत्र गणपतीचे मंदिर
चित्र:MyTanjoreTripPic19.JPG|अंगणाच्या उत्तर भागात असलेले [[कार्तिकेय|सुब्रह्मण्‍यार]] देवस्थान. मुरुगन, कार्तिकेय किंवा स्कंद यानावाने देखील ओळखले जाते.
चित्र:Chandeshvara shrine at the Brihadisvara Temple.jpg|[[चंडेश्वरा]]चे मंदिर. चंडेश्वर हे योगी आणि [[नायनार]] संत होते.
चित्र:1010 CE Brihadishwara Temple, Hindu god Shiva, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India (8).jpg|[[नृसिंह]] अवतारातील भगवान [[विष्णू]]
चित्र:1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, yogini, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg|[[लक्ष्मी]]ची मूर्ती,
चित्र:Tanjore Paintings - Big temple 01.JPG|[[गजलक्ष्मी|गजलक्ष्मी]]चे भित्तिचित्र, वैष्णव संस्कृती दर्शवणारे शिल्प
चित्र:Sculptures at the Brihadisvara Temple, Thanjavur, Tamil Nadu, India (2016) 01.jpg|शैव मंदिरात असलेले भगवान विष्णूंचे शिल्प
चित्र:1010 CE Brihadishwara Shiva Temple, wall relief, built by Rajaraja I, Thanjavur Tamil Nadu India.jpg|[[योग]] आणि ध्यान मुद्रेतील मुर्ती; मंदिरात अनेक संताचे शिल्प कोरलेले आहेत.
चित्र:Brihadeeswarar Temple 3407.jpg|[[गवळणी|गवळण]]ींचे वस्त्र घेउन झाडावर बसलेला बाल [[कृष्ण]]
चित्र:Nandi Brihadeeswara.jpg|नंदी आणि नंदीच्या छतावरील भित्तीचित्र.
चित्र:Sculpture2 Brihadeeswara.jpg|शिल्पाकृती
चित्र:Sculpture3 Brihadeeswara.jpg|विमानाच्या बाह्य भिंतीवरील शिल्पकला
चित्र:Relief Staircase, Brihadeeswara.jpg|पायऱ्यावरील नक्षीकाम
चित्र:Entrance Brihadeeswara.jpg|प्रवेश द्वार
चित्र:The Big Temple - Thanjavur.jpg|रात्रीचे दृश्य
&lt;/gallery&gt;

== हे सुद्धा पहा ==
* [[चोळ राजांची मंदिरे]]
* [[भारतातील जागतिक वारसा स्थाने|भारतातील जागतिक वारसा स्थळे]]
* [[युनेस्को जागतिक वारसा स्थान]]
* [[चोळ साम्राज्य]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
* [https://brihadeeswara.temple-mandir.in/ Tanjavur Brihadisvara Temple] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220224085645/https://brihadeeswara.temple-mandir.in/ |date=2022-02-24 }}, Indira Gandhi National Centre for the Arts, Government of India
* [https://web.archive.org/web/20170202015002/http://omstamps.com/index.php?route=product%2Fproduct&amp;path=24_59&amp;product_id=20100141 भारतीय पोस्टने जारी केलेले स्टॅम्प]
* [http://www.art-and-archaeology.com/india/thanjavur/bri01.html art-and-archaeology या वेबसाइटवरील छायाचित्रे]
* [https://whc.unesco.org/en/list/250 युनेस्को चोळ राजांची जिवंत भव्य मंदिरे]

{{Commons category|Brihadisvara Temple}}

{{भारतातील जागतिक वारसा स्थाने}}

[[वर्ग:तंजावूर]]
[[वर्ग:भारतातील जागतिक वारसा स्थाने]]</text>
      <sha1>kz4e6thqr3z6x5kq5yya2opz9o68t64</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०१५</title>
    <ns>0</ns>
    <id>309400</id>
    <revision>
      <id>2692816</id>
      <parentid>2624351</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T04:32:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* संदर्भ */</comment>
      <origin>2692816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16132" sha1="i9sowsidabxrlromjjnl322dx6iwba2" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name              = झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०१५
| team1_image              = Flag of Pakistan.svg 
| team1_name               = पाकिस्तान
| team2_image              = Flag of Zimbabwe.svg
| team2_name               = झिंबाब्वे
| from_date                = १९ मे २०१५
| to_date                  = ३१ मे २०१५
| team1_captain            = [[शाहिद आफ्रिदी]] &lt;small&gt;(टी२०आ)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[अझहर अली]] &lt;small&gt;(वनडे)&lt;/small&gt;
| team2_captain            = [[एल्टन चिगुम्बुरा]] &lt;small&gt;(टी२०आ आणि पहिला सामना)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;हॅमिल्टन मसाकादझा &lt;small&gt;(दुसरी आणि तिसरा सामना)&lt;/small&gt;
| no_of_ODIs               = 3
| team1_ODIs_won           = 2
| team2_ODIs_won           = 0
| team1_ODIs_most_runs     = [[अझहर अली]] (२२७)
| team2_ODIs_most_runs     = [[चमु चिभाभा]] (१३८)
| team1_ODIs_most_wickets  = [[वहाब रियाझ]] (५)
| team2_ODIs_most_wickets  = [[सिकंदर रझा]] आणि [[ग्रॅम क्रेमर]] (३)
| player_of_ODI_series     = [[अझहर अली]] (पाकिस्तान)
| no_of_twenty20s              = 2
| team1_twenty20s_won          = 2
| team2_twenty20s_won          = 0
| team1_twenty20s_most_runs    = [[मुख्तार अहमद]] (१४५)
| team2_twenty20s_most_runs    = हॅमिल्टन मसाकादझा (८२)
| team1_twenty20s_most_wickets = [[मोहम्मद सामी]] (४)
| team2_twenty20s_most_wickets = [[शॉन विल्यम्स]] (३)
| player_of_twenty20_series    = [[मुख्तार अहमद]] (पाकिस्तान)
}}

झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाने १९ ते ३१ मे २०१५ दरम्यान पाकिस्तानचा दौरा केला.&lt;ref name=&quot;Tour&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/pakistan-zimbabwe-2015/content/story/868453.html |title=Zimbabwe Cricket confirms Pakistan tour |access-date=30 April 2015 |work=ESPNCricinfo}}&lt;/ref&gt; या दौऱ्यात तीन एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय (वनडे) आणि दोन ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय (टी२०आ) सामने होते, ते सर्व लाहोरमधील गद्दाफी स्टेडियमवर खेळले गेले. २००९ मध्ये श्रीलंका क्रिकेट संघावर झालेल्या हल्ल्यानंतर कसोटी खेळणाऱ्या राष्ट्राचा हा पहिलाच दौरा होता.&lt;ref name=&quot;Tour&quot; /&gt; तिसरा सामना निकाल न लागल्याने पाकिस्तानने टी२०आ मालिका २-० ने जिंकली आणि एकदिवसीय मालिका २-० ने जिंकली.&lt;ref name=&quot;ThirdODI&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/pakistan-zimbabwe-2015/content/story/882639.html |title=Pakistan take series 2-0 after washout |access-date=30 May 2015 |work=ESPNCricinfo}}&lt;/ref&gt; दोन वर्षात पाकिस्तानचा हा पहिला एकदिवसीय मालिका विजय होता.&lt;ref name=&quot;SeriesWin&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/pakistan-zimbabwe-2015/content/story/881933.html |title=Azhar ton seals first series win in two years |access-date=29 May 2015 |work=ESPNCricinfo}}&lt;/ref&gt; पाकिस्तान एकदिवसीय संघाचा कर्णधार अझहर अली म्हणाला, &quot;ही अनेक कारणांमुळे एक रोमांचक आणि भावनिक मालिका आहे. आमच्यासाठी ते महत्त्वाचे ठरले, कारण आमच्यापैकी बरेच जण पाकिस्तानमध्ये कधीही खेळले नाहीत आणि जिंकणे अधिक महत्त्वाचे बनते कारण त्यामुळे तुम्हाला आत्मविश्वास मिळतो.&quot;&lt;ref name=&quot;Ali-PostSeries&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/pakistan-zimbabwe-2015/content/story/883259.html |title=Exciting and emotional series for us - Azhar Ali |access-date=1 June 2015 |work=ESPNCricinfo}}&lt;/ref&gt;

==टी२०आ मालिका==

===पहिला टी२०आ===
{{Limited overs matches
| date = २२ मे २०१५
| time = १९:००
| daynight = yes
| team1 = {{cr-rt|ZIM}}
| team2 = {{cr|PAK}}
| score1 = १७२/६ (२० षटके)
| runs1 = [[एल्टन चिगुम्बुरा]] ५४ (३५)
| wickets1 = [[मोहम्मद सामी]] ३/३६ (४ षटके)
| score2 = १७३/५ (१९.३ षटके)
| runs2 = [[मुख्तार अहमद]] ८३ (४५)
| wickets2 = [[ग्रॅम क्रेमर]] २/२८ (४ षटके)
| result = पाकिस्तानने ५ गडी राखून विजय मिळवला 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/868723.html धावफलक]
| venue = [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]
| umpires = [[अहसान रझा]] (पाकिस्तान) आणि शोजाब रझा (पाकिस्तान)
| motm = [[मुख्तार अहमद]] (पाकिस्तान)
| toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =  
| notes = रिचमंड मुटुम्बामी (झिम्बाब्वे) यांनी त्याचे टी२०आ पदार्पण केले.
}}

===दुसरा टी२०आ===
{{Limited overs matches
| date = २४ मे २०१५
| time = १९:००
| daynight = yes
| team1 = {{cr-rt|ZIM}}
| team2 = {{cr|PAK}}
| score1 = १७५/३ (२० षटके)
| runs1 = [[शॉन विल्यम्स]] ५८[[नाबाद|*]] (३२)
| wickets1 = [[शोएब मलिक]] १/२३ (४ षटके)
| score2 = १७६/८ (१९.४ षटके)
| runs2 = [[मुख्तार अहमद]] ६२ (४०)
| wickets2 = [[ख्रिस्तोफर मपोफू]] २/२५ (४ षटके)
| result = पाकिस्तानने २ गडी राखून विजय मिळवला 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/868725.html धावफलक]
| venue = [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]
| umpires = [[अहसान रझा]] (पाकिस्तान) आणि अहमद शहाब (पाकिस्तान)
| motm = [[मुख्तार अहमद]] (पाकिस्तान)
| toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =  
| notes = इमाद वसीम आणि नौमान अन्वर (दोन्ही पाकिस्तान) यांनी त्यांचे टी२०आ पदार्पण केले.
}}

==एकदिवसीय मालिका==

===पहिला सामना===
{{Limited overs matches
| date = २६ मे २०१५
| time = १६:००
| daynight = Yes
| team1 = {{cr-rt|PAK}}
| team2 = {{cr|ZIM}}
| score1 = ३७५/३ (५० षटके)
| runs1 = [[शोएब मलिक]] ११२ (७६)
| wickets1 = [[प्रोस्पेर उत्सेया]] २/६३ (१० षटके)
| score2 = ३३४/५ (५० षटके)
| runs2 = [[एल्टन चिगुम्बुरा]] ११७ (९५)
| wickets2 = [[वहाब रियाझ]] ३/४७ (१० षटके)
| result = पाकिस्तानने ४१ धावांनी विजय मिळवला
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/868727.html धावफलक]
| venue = [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]
| umpires = [[अलीम दार]] (पाकिस्तान) आणि [[रसेल टिफिन]] (झिम्बाब्वे)
| motm = [[शोएब मलिक]] (पाकिस्तान)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =  
| notes = एल्टन चिगुम्बुरा (झिम्बाब्वे) ने त्याचे पहिले एकदिवसीय शतक झळकावले.&lt;ref name=&quot;Chigumbura&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/pakistan-zimbabwe-2015/content/story/881187.html |title=Malik ton, Riaz aggression give Pakistan big win |access-date=26 May 2015 |work=ESPNCricinfo}}&lt;/ref&gt;
}}

===दुसरा सामना===
{{Limited overs matches
| date = २९ मे २०१५
| time = १६:००
| daynight = Yes
| team1 = {{cr-rt|ZIM}}
| team2 = {{cr|PAK}}
| score1 = २६८/७ (५० षटके)
| runs1 = [[सिकंदर रझा]] १००[[नाबाद|*]] (८४)
| wickets1 = [[यासिर शाह]] २/४० (१० षटके)
| score2 = २६९/४ (४७.२ षटके)
| runs2 = [[अझहर अली]] १०२ (१०४)
| wickets2 = [[ग्रॅम क्रेमर]] २/५२ (१० षटके)
| result = पाकिस्तान ६ गडी राखून विजयी 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/868729.html धावफलक]
| venue = [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]
| umpires = शोझाब रझा (पाकिस्तान) आणि [[रसेल टिफिन]] (झिम्बाब्वे)
| motm = [[अझहर अली]] (पाकिस्तान)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain =  
| notes = 
}}

===तिसरा सामना===
{{Limited overs matches
| date = ३१ मे २०१५
| time = १६:००
| daynight = Yes
| team1 = {{cr-rt|PAK}}
| team2 = {{cr|ZIM}}
| score1 = २९६/९ (५० षटके)
| runs1 = मोहम्मद हाफिज ८० (८०)
| wickets1 = [[सिकंदर रझा]] ३/५९ (१० षटके)
| score2 = ६८/९ (९ षटके)
| runs2 = [[चमु चिभाभा]] ३९[[नाबाद|*]] (२७)
| wickets2 = 
| result = अनिर्णित
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/868731.html धावफलक]
| venue = [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]
| umpires = [[अहसान रझा]] (पाकिस्तान) आणि [[रसेल टिफिन]] (झिम्बाब्वे)
| motm = 
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =  झिम्बाब्वेच्या डावाच्या ८व्या षटकानंतर फ्लडलाइट निकामी झाला आणि त्यानंतर धुळीचे वादळ आले. डाव पुन्हा सुरू होण्यापूर्वी चार षटकांचा खेळ वाया गेला.  एका ओव्हरनंतर पावसाने खेळ थांबवला आणि निकाल न लागल्याने सामना रद्द करण्यात आला.&lt;ref name=&quot;ThirdODI&quot; /&gt;
| notes = बाबर आझम (पाकिस्तान) आणि रॉय कैया (झिम्बाब्वे) यांनी वनडे पदार्पण केले.
}}

== विक्रम ==
या दौऱ्यात झालेले किंवा मोडलेले निवडक विक्रम:

* पाकिस्तानचा २ वर्षांतील पहिला एकदिवसीय मालिका विजय: पाकिस्तान संघाने झिम्बाब्वेविरुद्धची एकदिवसीय मालिका २-० अशा फरकाने जिंकली. हा पाकिस्तानचा गेल्या २ वर्षांतील पहिला एकदिवसीय मालिका विजय ठरला.
* ६ वर्षांनंतर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटचे पुनरागमन: २००९ मधील श्रीलंकेच्या क्रिकेट संघावरील दहशतवादी हल्ल्यानंतर पाकिस्तानचा दौरा करणारा झिम्बाब्वे हा पहिला कसोटी खेळणारा देश ठरला. या दौऱ्यामुळे पाकिस्तानमध्ये तब्बल ६ वर्षांनंतर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटचे पुनरागमन झाले.
* [[एल्टन चिगुम्बुरा]]चे पहिले एकदिवसीय शतक: झिम्बाब्वेचा कर्णधार एल्टन चिगुम्बुरा याने पहिल्या एकदिवसीय सामन्यात ११७ धावा करत आपल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकिर्दीतील पहिले शतक झळकावले.
* [[बाबर आझम]]चे आंतरराष्ट्रीय पदार्पण: या दौऱ्यातील तिसऱ्या एकदिवसीय सामन्यात पाकिस्तानचा प्रसिद्ध फलंदाज [[बाबर आझम]] याने आपल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकिर्दीची सुरुवात केली.
* [[सिकंदर रझा]]ची अष्टपैलू कामगिरी: झिम्बाब्वेच्या [[सिकंदर रझा]] याने एकदिवसीय मालिकेत गोलंदाजीत सर्वाधिक ३ बळी घेण्यासोबतच दुसऱ्या एकदिवसीय सामन्यात नाबाद १०० धावांची शतकी खेळी केली.
&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/sports/2015/5/31/zimbabwes-tour-of-pakistan-ends-in-bizarre-manner |title=Zimbabwe's tour of Pakistan ends in bizarre manner |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}} 

[[वर्ग:झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे]]
[[वर्ग:इ.स. २०१५ मधील क्रिकेट]]</text>
      <sha1>i9sowsidabxrlromjjnl322dx6iwba2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692817</id>
      <parentid>2692816</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T04:32:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* विक्रम */</comment>
      <origin>2692817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16132" sha1="n2kbtuhw3aw918fpofg8a0xhh86yqit" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name              = झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचा पाकिस्तान दौरा, २०१५
| team1_image              = Flag of Pakistan.svg 
| team1_name               = पाकिस्तान
| team2_image              = Flag of Zimbabwe.svg
| team2_name               = झिंबाब्वे
| from_date                = १९ मे २०१५
| to_date                  = ३१ मे २०१५
| team1_captain            = [[शाहिद आफ्रिदी]] &lt;small&gt;(टी२०आ)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[अझहर अली]] &lt;small&gt;(वनडे)&lt;/small&gt;
| team2_captain            = [[एल्टन चिगुम्बुरा]] &lt;small&gt;(टी२०आ आणि पहिला सामना)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;हॅमिल्टन मसाकादझा &lt;small&gt;(दुसरी आणि तिसरा सामना)&lt;/small&gt;
| no_of_ODIs               = 3
| team1_ODIs_won           = 2
| team2_ODIs_won           = 0
| team1_ODIs_most_runs     = [[अझहर अली]] (२२७)
| team2_ODIs_most_runs     = [[चमु चिभाभा]] (१३८)
| team1_ODIs_most_wickets  = [[वहाब रियाझ]] (५)
| team2_ODIs_most_wickets  = [[सिकंदर रझा]] आणि [[ग्रॅम क्रेमर]] (३)
| player_of_ODI_series     = [[अझहर अली]] (पाकिस्तान)
| no_of_twenty20s              = 2
| team1_twenty20s_won          = 2
| team2_twenty20s_won          = 0
| team1_twenty20s_most_runs    = [[मुख्तार अहमद]] (१४५)
| team2_twenty20s_most_runs    = हॅमिल्टन मसाकादझा (८२)
| team1_twenty20s_most_wickets = [[मोहम्मद सामी]] (४)
| team2_twenty20s_most_wickets = [[शॉन विल्यम्स]] (३)
| player_of_twenty20_series    = [[मुख्तार अहमद]] (पाकिस्तान)
}}

झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाने १९ ते ३१ मे २०१५ दरम्यान पाकिस्तानचा दौरा केला.&lt;ref name=&quot;Tour&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/pakistan-zimbabwe-2015/content/story/868453.html |title=Zimbabwe Cricket confirms Pakistan tour |access-date=30 April 2015 |work=ESPNCricinfo}}&lt;/ref&gt; या दौऱ्यात तीन एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय (वनडे) आणि दोन ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय (टी२०आ) सामने होते, ते सर्व लाहोरमधील गद्दाफी स्टेडियमवर खेळले गेले. २००९ मध्ये श्रीलंका क्रिकेट संघावर झालेल्या हल्ल्यानंतर कसोटी खेळणाऱ्या राष्ट्राचा हा पहिलाच दौरा होता.&lt;ref name=&quot;Tour&quot; /&gt; तिसरा सामना निकाल न लागल्याने पाकिस्तानने टी२०आ मालिका २-० ने जिंकली आणि एकदिवसीय मालिका २-० ने जिंकली.&lt;ref name=&quot;ThirdODI&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/pakistan-zimbabwe-2015/content/story/882639.html |title=Pakistan take series 2-0 after washout |access-date=30 May 2015 |work=ESPNCricinfo}}&lt;/ref&gt; दोन वर्षात पाकिस्तानचा हा पहिला एकदिवसीय मालिका विजय होता.&lt;ref name=&quot;SeriesWin&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/pakistan-zimbabwe-2015/content/story/881933.html |title=Azhar ton seals first series win in two years |access-date=29 May 2015 |work=ESPNCricinfo}}&lt;/ref&gt; पाकिस्तान एकदिवसीय संघाचा कर्णधार अझहर अली म्हणाला, &quot;ही अनेक कारणांमुळे एक रोमांचक आणि भावनिक मालिका आहे. आमच्यासाठी ते महत्त्वाचे ठरले, कारण आमच्यापैकी बरेच जण पाकिस्तानमध्ये कधीही खेळले नाहीत आणि जिंकणे अधिक महत्त्वाचे बनते कारण त्यामुळे तुम्हाला आत्मविश्वास मिळतो.&quot;&lt;ref name=&quot;Ali-PostSeries&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/pakistan-zimbabwe-2015/content/story/883259.html |title=Exciting and emotional series for us - Azhar Ali |access-date=1 June 2015 |work=ESPNCricinfo}}&lt;/ref&gt;

==टी२०आ मालिका==

===पहिला टी२०आ===
{{Limited overs matches
| date = २२ मे २०१५
| time = १९:००
| daynight = yes
| team1 = {{cr-rt|ZIM}}
| team2 = {{cr|PAK}}
| score1 = १७२/६ (२० षटके)
| runs1 = [[एल्टन चिगुम्बुरा]] ५४ (३५)
| wickets1 = [[मोहम्मद सामी]] ३/३६ (४ षटके)
| score2 = १७३/५ (१९.३ षटके)
| runs2 = [[मुख्तार अहमद]] ८३ (४५)
| wickets2 = [[ग्रॅम क्रेमर]] २/२८ (४ षटके)
| result = पाकिस्तानने ५ गडी राखून विजय मिळवला 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/868723.html धावफलक]
| venue = [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]
| umpires = [[अहसान रझा]] (पाकिस्तान) आणि शोजाब रझा (पाकिस्तान)
| motm = [[मुख्तार अहमद]] (पाकिस्तान)
| toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =  
| notes = रिचमंड मुटुम्बामी (झिम्बाब्वे) यांनी त्याचे टी२०आ पदार्पण केले.
}}

===दुसरा टी२०आ===
{{Limited overs matches
| date = २४ मे २०१५
| time = १९:००
| daynight = yes
| team1 = {{cr-rt|ZIM}}
| team2 = {{cr|PAK}}
| score1 = १७५/३ (२० षटके)
| runs1 = [[शॉन विल्यम्स]] ५८[[नाबाद|*]] (३२)
| wickets1 = [[शोएब मलिक]] १/२३ (४ षटके)
| score2 = १७६/८ (१९.४ षटके)
| runs2 = [[मुख्तार अहमद]] ६२ (४०)
| wickets2 = [[ख्रिस्तोफर मपोफू]] २/२५ (४ षटके)
| result = पाकिस्तानने २ गडी राखून विजय मिळवला 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/868725.html धावफलक]
| venue = [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]
| umpires = [[अहसान रझा]] (पाकिस्तान) आणि अहमद शहाब (पाकिस्तान)
| motm = [[मुख्तार अहमद]] (पाकिस्तान)
| toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =  
| notes = इमाद वसीम आणि नौमान अन्वर (दोन्ही पाकिस्तान) यांनी त्यांचे टी२०आ पदार्पण केले.
}}

==एकदिवसीय मालिका==

===पहिला सामना===
{{Limited overs matches
| date = २६ मे २०१५
| time = १६:००
| daynight = Yes
| team1 = {{cr-rt|PAK}}
| team2 = {{cr|ZIM}}
| score1 = ३७५/३ (५० षटके)
| runs1 = [[शोएब मलिक]] ११२ (७६)
| wickets1 = [[प्रोस्पेर उत्सेया]] २/६३ (१० षटके)
| score2 = ३३४/५ (५० षटके)
| runs2 = [[एल्टन चिगुम्बुरा]] ११७ (९५)
| wickets2 = [[वहाब रियाझ]] ३/४७ (१० षटके)
| result = पाकिस्तानने ४१ धावांनी विजय मिळवला
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/868727.html धावफलक]
| venue = [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]
| umpires = [[अलीम दार]] (पाकिस्तान) आणि [[रसेल टिफिन]] (झिम्बाब्वे)
| motm = [[शोएब मलिक]] (पाकिस्तान)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =  
| notes = एल्टन चिगुम्बुरा (झिम्बाब्वे) ने त्याचे पहिले एकदिवसीय शतक झळकावले.&lt;ref name=&quot;Chigumbura&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/pakistan-zimbabwe-2015/content/story/881187.html |title=Malik ton, Riaz aggression give Pakistan big win |access-date=26 May 2015 |work=ESPNCricinfo}}&lt;/ref&gt;
}}

===दुसरा सामना===
{{Limited overs matches
| date = २९ मे २०१५
| time = १६:००
| daynight = Yes
| team1 = {{cr-rt|ZIM}}
| team2 = {{cr|PAK}}
| score1 = २६८/७ (५० षटके)
| runs1 = [[सिकंदर रझा]] १००[[नाबाद|*]] (८४)
| wickets1 = [[यासिर शाह]] २/४० (१० षटके)
| score2 = २६९/४ (४७.२ षटके)
| runs2 = [[अझहर अली]] १०२ (१०४)
| wickets2 = [[ग्रॅम क्रेमर]] २/५२ (१० षटके)
| result = पाकिस्तान ६ गडी राखून विजयी 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/868729.html धावफलक]
| venue = [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]
| umpires = शोझाब रझा (पाकिस्तान) आणि [[रसेल टिफिन]] (झिम्बाब्वे)
| motm = [[अझहर अली]] (पाकिस्तान)
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain =  
| notes = 
}}

===तिसरा सामना===
{{Limited overs matches
| date = ३१ मे २०१५
| time = १६:००
| daynight = Yes
| team1 = {{cr-rt|PAK}}
| team2 = {{cr|ZIM}}
| score1 = २९६/९ (५० षटके)
| runs1 = मोहम्मद हाफिज ८० (८०)
| wickets1 = [[सिकंदर रझा]] ३/५९ (१० षटके)
| score2 = ६८/९ (९ षटके)
| runs2 = [[चमु चिभाभा]] ३९[[नाबाद|*]] (२७)
| wickets2 = 
| result = अनिर्णित
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/868731.html धावफलक]
| venue = [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]]
| umpires = [[अहसान रझा]] (पाकिस्तान) आणि [[रसेल टिफिन]] (झिम्बाब्वे)
| motm = 
| toss = पाकिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =  झिम्बाब्वेच्या डावाच्या ८व्या षटकानंतर फ्लडलाइट निकामी झाला आणि त्यानंतर धुळीचे वादळ आले. डाव पुन्हा सुरू होण्यापूर्वी चार षटकांचा खेळ वाया गेला.  एका ओव्हरनंतर पावसाने खेळ थांबवला आणि निकाल न लागल्याने सामना रद्द करण्यात आला.&lt;ref name=&quot;ThirdODI&quot; /&gt;
| notes = बाबर आझम (पाकिस्तान) आणि रॉय कैया (झिम्बाब्वे) यांनी वनडे पदार्पण केले.
}}

== विक्रम ==
या दौऱ्यात झालेले किंवा मोडलेले निवडक विक्रम&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/sports/2015/5/31/zimbabwes-tour-of-pakistan-ends-in-bizarre-manner |title=Zimbabwe's tour of Pakistan ends in bizarre manner |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;
:

* पाकिस्तानचा २ वर्षांतील पहिला एकदिवसीय मालिका विजय: पाकिस्तान संघाने झिम्बाब्वेविरुद्धची एकदिवसीय मालिका २-० अशा फरकाने जिंकली. हा पाकिस्तानचा गेल्या २ वर्षांतील पहिला एकदिवसीय मालिका विजय ठरला.
* ६ वर्षांनंतर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटचे पुनरागमन: २००९ मधील श्रीलंकेच्या क्रिकेट संघावरील दहशतवादी हल्ल्यानंतर पाकिस्तानचा दौरा करणारा झिम्बाब्वे हा पहिला कसोटी खेळणारा देश ठरला. या दौऱ्यामुळे पाकिस्तानमध्ये तब्बल ६ वर्षांनंतर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटचे पुनरागमन झाले.
* [[एल्टन चिगुम्बुरा]]चे पहिले एकदिवसीय शतक: झिम्बाब्वेचा कर्णधार एल्टन चिगुम्बुरा याने पहिल्या एकदिवसीय सामन्यात ११७ धावा करत आपल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकिर्दीतील पहिले शतक झळकावले.
* [[बाबर आझम]]चे आंतरराष्ट्रीय पदार्पण: या दौऱ्यातील तिसऱ्या एकदिवसीय सामन्यात पाकिस्तानचा प्रसिद्ध फलंदाज [[बाबर आझम]] याने आपल्या आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकिर्दीची सुरुवात केली.
* [[सिकंदर रझा]]ची अष्टपैलू कामगिरी: झिम्बाब्वेच्या [[सिकंदर रझा]] याने एकदिवसीय मालिकेत गोलंदाजीत सर्वाधिक ३ बळी घेण्यासोबतच दुसऱ्या एकदिवसीय सामन्यात नाबाद १०० धावांची शतकी खेळी केली.

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}} 

[[वर्ग:झिम्बाब्वे क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे पाकिस्तान दौरे]]
[[वर्ग:इ.स. २०१५ मधील क्रिकेट]]</text>
      <sha1>n2kbtuhw3aw918fpofg8a0xhh86yqit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>315645</id>
    <revision>
      <id>2692838</id>
      <parentid>2692582</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T06:54:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* विधानसभा आमदार (निशाणी-मशाल) */</comment>
      <origin>2692838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13958" sha1="hydj085q0s2nuxjybuged5quutusfw6" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय राजकीय पक्ष
|पक्ष_नाव = शिवसेना&lt;br&gt;(उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)
|colorcode       = 
|पार्टी_लेखशीर्षक    = SHS (UBT)
|विभाजित = [[शिवसेना]]
|पक्षाध्यक्ष       = [[उद्धव बाळासाहेब ठाकरे]]
|सचिव=[[अनिल देसाई]], [[विनायक राऊत]], मिलिंद नार्वेकर
|लोकसभा_पक्षनेता = [[अरविंद सावंत]]
|राज्यसभा_पक्षनेता=[[संजय राऊत]]
|स्थापना      = {{Start date and age|df=yes|p=y|2022|10|10}} (ECI च्या आदेशाने)
|संस्थापक         =[[उद्धव ठाकरे]] 
|split          = [[शिवसेना]]
|राजकीय_तत्त्वे      = {{nowrap|महाराष्ट्रवाद,ज्वलंत हिंदुत्व, मराठी अस्मिता}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/uddhav-thackeray-defines-shiv-senas-secular-hindutva-challenges-bjp-to-protect-kashmiri-pandits-23230876|title=Uddhav Thackeray defines Shiv Sena's Secular Hindutva|date=9 June 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/uddhav-thackeray-defines-shiv-senas-secular-hindutva-challenges-bjp-to-protect-kashmiri-pandits-23230876|title=Uddhav Thackeray defines Shiv Sena's Secular Hindutva|date=9 June 2022 }}&lt;/ref&gt; {{nowrap|हिंदू राष्ट्रवाद}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/uddhav-thackeray-defines-shiv-senas-secular-hindutva-challenges-bjp-to-protect-kashmiri-pandits-23230876|title=Uddhav Thackeray defines Shiv Sena's Secular Hindutva|date=9 June 2022 }}&lt;/ref&gt;
|position = 
|eci             = Registered
| युती =  [[महाविकास आघाडी]] {{!}} शिवयुती - [[महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना]]
|लोकसभा_पक्षबळ  = {{Composition bar|09|543|hex=#FF5E00}}
|राज्यसभा_पक्षबळ  = {{Composition bar|03|245|hex=#FF5E00}}
| state_seats_name  = [[आमदार]]
|राज्यविधानसभा_पक्षबळ = {{Composition bar|20|288|hex=#FF5E00}}
| state2_seats_name  = [[Maharashtra Legislative Council]]
|state2_seats = {{Composition bar|10|78|hex=#FF5E00}}
| पक्ष_चिन्ह = SS(UBT) flag.png
| पक्ष_चिन्ह२=IMG Shiv Sena Uddhav Balasaheb Thackeray.jpg
}}

'''शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)'''&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.news18.com/news/politics/ec-allots-balasahebchi-shiv-sena-as-new-name-for-shinde-led-faction-mashaal-poll-symbol-for-uddhav-camp-6137785.html|title=Team Eknath Shinde Now 'Balasahebanchi Shiv Sena', 'Mashaal' Poll Symbol for Uddhav Camp}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://zeenews.india.com/india/ec-allots-mashaal-as-election-symbol-to-uddhav-thackeray-led-shiv-sena-faction-eknath-shinde-camp-asked-to-give-more-options-2520280.html/amp|title=Thackeray-led Sena gets 'mashaal' as election symbol; Shinde camp asked to give fresh list}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bhaskar.com/national/news/the-mace-mark-sought-was-not-found-shiv-sena-uddhav-balasaheb-thackeray-name-and-torch-mark-to-uddhav-faction-130422442.html|title=शिंदे-उद्धव गुटों को नए नाम अलॉट, निशान एक को: एकनाथ को गदा देने से EC का इनकार; ठाकरे को मशाल सिंबल मिला|date=10 October 2022}}&lt;/ref&gt; हा महाराष्ट्रातील एक [[राजकीय पक्ष]] असून तो [[उद्धव ठाकरे|उद्धव बाळासाहेब ठाकरे]] यांच्या नेतृत्वाखाली २०२२ मध्ये निवडणूक आयोगामुळे स्थापन झालेला आहे. या पक्षाला [[भारतीय निवडणूक आयोग|निवडणूक आयोगाने]] मुख्य [[शिवसेना|शिवसेनेपासून]] वेगळे असे नवे [[प्रतीक|चिन्ह]] दिले होते, कारण इ.स. २०२२ च्या महाराष्ट्रातील राजकीय संकटाचा परिणाम म्हणून मुख्य [[शिवसेना|शिवसेनेत]] दुफळी निर्माण झाली होती, त्यामुळे तात्पुरता मुख्य '''शिवसेना''' पक्ष आणि '''धनुष्यबाण''' हे बोधचिन्ह गोठवून दोन गटांचे दोन स्वतंत्र पक्ष निर्माण करण्यात आले होते, पैकी दुसरा पक्ष  [[बाळासाहेबांची शिवसेना]] हा होय.

==पक्षनेते==

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;text-align: center;  border-collapse: collapse; border: 2px #000000 solid; font-size: x-big&quot;
!अ. क्र.
! नाव
! छायाचित्र
! पदनाम
|-
! १
| '''[[उद्धव ठाकरे]]'''
|[[चित्र:The_Chief_Minister_of_Maharashtra,_Shri_Uddhav_Thackeray_calling_on_the_Prime_Minister,_Shri_Narendra_Modi,_in_New_Delhi_on_February_21,_2020_(Uddhav_Thackeray)_(cropped).jpg|109x109अंश]]
| '''शिवसेना पक्ष-प्रमुख'''&lt;br /&gt; [[महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्र्यांची यादी|महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री]]
|-
! २
| '''[[अरविंद सावंत]]'''
|
| गटनेते, [[लोकसभा]]
|-
! ३
| '''[[संजय राऊत]]'''
|[[चित्र:Bappa_Lahiri,_Bappi_Lahiri,_Swapna_Patker,_Sanjay_Raut_(cropped).jpg|88x88अंश]]
| गटनेते, [[राज्यसभा]]
|-
! ४
| '''[[अजय चौधरी]]'''
| 
| नेते, [[महाराष्ट्र विधानसभा]]
|-
! ५
| '''[[आदित्य ठाकरे]]'''
|[[चित्र:Shri Aaditya Thackeray - 2020 (cropped).jpg|128x128अंश]]
| माजी कॅबिनेट मंत्री, [[महाराष्ट्र शासन|महाराष्ट्र सरकार]] तथा विधिमंडळ पक्षनेते
|-
! ६
| '''[[भास्कर जाधव]]'''
|
| गटनेते, [[महाराष्ट्र विधानसभा]]
|-
| ७
| '''[[विनायक राऊत]]'''
|
| नेते, [[लोकसभा]]
|-
! ८
| '''अंबादास दानवे'''
|
| मा.विरोधी पक्षनेते, [[महाराष्ट्र विधान परिषद]]
|-
|}


===राज्यसभा सदस्य===

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;border-collapse: collapse; border: 2px #000000 solid; font-size: x-big&quot;
! अ. क्र.
! नाव
! नेमणुकीची तारीख
! सेवानिवृत्तीची तारीख
|-
! १
| [[संजय राऊत]]
| ०५ जुलै २०२२
| ०४ जुलै २०२८
|-
! २
| [[प्रियंका चतुर्वेदी]]
| ३
| 
|-
|}

===लोकसभा खासदार===
सर्वांची निशाणी- '''मशाल'''

# [[अरविंद सावंत]], गटनेते-लोकसभा
# [[अनिल देसाई]], माजी राज्यसभा सदस्य
# [[राजाभाऊ वाजे]], [[नाशिक]]

# बंडू जाधव, [[परभणी लोकसभा मतदारसंघ|परभणी]]
# नागेश शिंदे (आष्टीकर), [[हिंगोली]]  
# [[संजय दिना पाटील]]
# संजय देशमुख, ([[यवतमाळ]])
# [[भाऊसाहेब वाकचौरे]], [[शिर्डी]]
# [[ओमराजे निंबाळकर]], [[धाराशिव]]

==पक्ष-चिन्ह वाद ==

# शिवसेनेत फूट पडल्यानंतर निवडणूक आयोगाने तात्पुरत्या स्वरूपात उद्धव ठाकरे गटाला [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] हे नवीन नांव आणि निवडणूक चिन्ह म्हणून ''मशाल'' (Flaming torch) दिले होते, ज्यावर [[समता पक्ष]]च्या शीर्ष नेतृत्वाने आपले मूळ चिन्ह असल्याचा दावा केला आहे.
# समता पक्षाचे राष्ट्रीय अध्यक्ष [[उदय मंडल]] यांनी मशाल चिन्हासाठी दिल्ली उच्च न्यायालयात याचिका दाखल केली होती, परंतु तिथे याचिका फेटाळली गेली.
#  तद्नंतर हे प्रकरण सर्वोच्च न्यायालयात गेले, परंतु धगधगती '''मशाल''' हे चिन्ह ठाकरेंनाच मिळाले.
# एसंशिं गटाच्या धनुष्यबाण चिन्हाला सर्वोच्च न्यायालयात आव्हान दिले गेले असून, त्यावर लवकरच निर्णय अपेक्षित. 

===विधानसभा आमदार (निशाणी-[[मशाल]])===

# [[आदित्य ठाकरे]], विधिमंडळ पक्ष-नेते
# [[भास्कर जाधव]], विधानसभा गटनेते
# वरुण सरदेसाई
# [[हारुण खान]], वर्सोवा
# [[अजय चौधरी]]
# दिलीपराव सोपल, [[बार्शी]]
# [[कैलास घाटगे-पाटील]], धाराशिव
# [[संजय पोतनीस]]
# संजय देरकर, [[वणी]] (जि. यवतमाळ) 
# [[सुनिल राजाराम राऊत]]
# [[सुनिल प्रभु]], शिवसेना पक्ष-[[प्रतोद]]
# [[नितीन देशमुख]], मालेगांव जि. अकोला
# डॉ. [[राहुल पाटील (राजकारणी)|राहुल पाटील]], परभणी 
# [[प्रवीण स्वामी]] (सर),  [[उमरगा]]
# महेश सावंत, माहिम
# गजानन लवाटे, दर्यापूर (जि.अमरावती) 
# मनोज जामसूतकर
# [[अनंत नर|अनंत (बाळा) नर]]
# [[सिद्धार्थ खरात]]
# बाबाजी काळे, खेड-आळंदी

* विधानपरिषद 
# अनिल परब (Anil Parab)
# मिलिंद नार्वेकर (Milind Narvekar)
# अंबादास दानवे (Ambadas Danve)
# जगन्नाथ मो. अभ्यंकर (JM Abhyankar)
# सुनील शिंदे (Sunil Shinde)

== शिवयुती - (शिवशक्ती) ==

२४ डिसेंबर २०२६ रोजी उद्धव ठाकरे राज ठाकरे यांनी वरळी येथील ब्लू सी हॉटेलमध्ये पत्रकार परिषद घेऊन महानगरपालिका निवडणूक २०२६ च्या पार्श्वभूमीवर [[शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)]] आणि [[महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना]] पक्षांची अधिकृत युती जाहीर केली. या युतीला कार्यकर्त्यांनी शिवयुती - शिवशक्ती असे नाव‌ दिले.

=== २०२५-नगरपालिका निवडणूका===

# [[किनवट]] नगरपालिका- नगराध्यक्ष

===२०२६ महानगरपालिका निवडणूका===

# [[परभणी महानगरपालिका]]
# [[चंद्रपूर शहर महानगरपालिका]]
# [[बृहन्मुंबई महानगरपालिका]]

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==

[[वर्ग:इ.स. २०२२ मध्ये स्थापन झालेले राजकीय पक्ष]]
[[वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष]]
[[वर्ग:शिवसेना]]
[[वर्ग:शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे)|*]]</text>
      <sha1>hydj085q0s2nuxjybuged5quutusfw6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २००६-०७</title>
    <ns>0</ns>
    <id>322864</id>
    <revision>
      <id>2692820</id>
      <parentid>2300131</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T04:39:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* पाचवा सामना */</comment>
      <origin>2692820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14608" sha1="k9cuxibrm8oqwkggplt86pqmylli9we" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २००६-०७
| team1_image                  = Flag of Australia.svg
| team1_name                   = ऑस्ट्रेलिया
| team2_image                  = Flag of New Zealand.svg
| team2_name                   = न्यू झीलंड
| from_date                    = १६
| to_date                      = २८ ऑक्टोबर २००६
| team1_captain                = [[कॅरेन रोल्टन]]{{efn|लिसा स्थळेकरने अंतिम तीन महिला एकदिवसीय सामन्यांसाठी ऑस्ट्रेलियाचे नेतृत्व केले.}}
| team2_captain                = [[हैडी टिफेन]] 
| no_of_ODIs                   = 5
| team1_ODIs_won               = 5
| team2_ODIs_won               = 0
| team1_ODIs_most_runs         = [[लिसा स्थळेकर]] (२१०)
| team2_ODIs_most_runs         = मारिया फाहे (२०२)
| team1_ODIs_most_wickets      = शेली नित्शके (७)
| team2_ODIs_most_wickets      = हेलन वॉटसन (६)
| player_of_ODI_series         = [[लिसा स्थळेकर]] (ऑस्ट्रेलिया)
| no_of_twenty20s              = 1
| team1_twenty20s_won          = 1
| team2_twenty20s_won          = 0
| team1_twenty20s_most_runs    = [[कॅरेन रोल्टन]] (७१)
| team2_twenty20s_most_runs    = मारिया फाहे (४३)
| team1_twenty20s_most_wickets = ज्युली हेस (२)
| team2_twenty20s_most_wickets = [[निकोला ब्राउन]] (१) &lt;br&gt; सोफी डिव्हाईन (१) &lt;br&gt; लुईस मिलिकेन (१)
| player_of_twenty20_series    = 
}}

न्यू झीलंडच्या महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघाने ऑक्टोबर २००६ मध्ये ऑस्ट्रेलियाचा दौरा केला. ते पहिल्यांदा ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध एका ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय सामन्यात खेळले, जे ऑस्ट्रेलियाच्या गोलंदाजीवर जिंकण्यापूर्वी बरोबरीत संपले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-australia-2006-07-252715/australia-women-vs-new-zealand-women-only-t20i-252991/match-report |title=Rolton stars in bowl-out thriller |publisher=ESPN Cricinfo |access-date=22 October 2021}}&lt;/ref&gt; त्यानंतर दोन्ही बाजूंनी पाच एकदिवसीय सामने खेळले, ज्यात रोझ बाउल लढवायचे होते. ऑस्ट्रेलियाने मालिका ५-० ने जिंकली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-australia-2006-07-252715 |title=New Zealand Women tour of Australia 2006/07 |publisher=ESPN Cricinfo |access-date=22 October 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cricketarchive.com/Archive/Events/5/New_Zealand_Women_in_Australia_2006-07.html |title=New Zealand Women in Australia in 2006/07 |publisher=CricketArchive |access-date=22 October 2021}}&lt;/ref&gt;

==एकमेव महिला टी२०आ==
{{Single-innings cricket match
| date = १८ ऑक्टोबर २००६
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १४१/७ (२० षटके)
| runs1 = मारिया फाहे ४३ (३९)
| wickets1 = ज्युली हेस २/१९ (४ षटके)
| score2 = १४१/५ (२० षटके)
| runs2 = [[कॅरेन रोल्टन]] ७१[[नाबाद|*]] (५९)
| wickets2 = [[निकोला ब्राउन]] १/१९ (४ षटके)
| result = सामना बरोबरीत (ऑस्ट्रेलिया महिलांनी गोलंदाजीवर जिंकली)
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-australia-2006-07-252715/australia-women-vs-new-zealand-women-only-t20i-252991/full-scorecard धावफलक]
| venue = अॅलन बॉर्डर फील्ड, [[ब्रिस्बेन]]
| umpires = अँड्र्यू कुरान (ऑस्ट्रेलिया) आणि नॉर्म मॅकनामारा (ऑस्ट्रेलिया)
| motm =
| toss = ऑस्ट्रेलिया महिलांनी नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = ऑस्ट्रेलिया महिलांनी बॉल आउट २-१ ने जिंकले.
* सारा अँड्र्यूज, मेलिसा बुलो, जोडी फील्ड्स, मिशेल गोस्को, लेह पॉल्टन (ऑस्ट्रेलिया), सोफी डिव्हाईन, मारिया फाहे, लुईस मिलिकेन आणि साराह त्सुकिगावा (न्यू झीलंड) या सर्वांनी महिला टी२०आ पदार्पण केले.
}}

==महिला एकदिवसीय मालिका==
===पहिला सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २० ऑक्टोबर २००६
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = २०१/९ (५० षटके)
| runs1 = [[लिसा स्थळेकर]] ५१ (७५)
| wickets1 = अण्णा डॉड २/१८ (६ षटके)
| score2 = २००/९ (५० षटके)
| runs2 = एमी वॅटकिन्स ७१ (८२)
| wickets2 = कॅथरीन फिट्झपॅट्रिक २/४९ (१० षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया महिला १ धावाने विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-australia-2006-07-252715/australia-women-vs-new-zealand-women-1st-odi-252992/full-scorecard धावफलक]
| venue = अॅलन बॉर्डर फील्ड, [[ब्रिस्बेन]]
| umpires = टिम लेकॉक (ऑस्ट्रेलिया) आणि नॉर्म मॅकनामारा (ऑस्ट्रेलिया)
| motm =
| toss = ऑस्ट्रेलिया महिलांनी नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = लेह पॉल्टन (ऑस्ट्रेलिया) ने तिचे महिला वनडे पदार्पण केले.
}}
===दुसरा सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २२ ऑक्टोबर २००६
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १७५ (४६.४ षटके)
| runs1 = रेबेका रोल्स ६६ (५४)
| wickets1 = ज्युली हेस ३/३७ (१० षटके)
| score2 = १७६/९ (४९.५ षटके)
| runs2 = [[लिसा स्थळेकर]] ५३ (७४)
| wickets2 = लुईस मिलिकेन ३/४५ (१० षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया महिला १ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-australia-2006-07-252715/australia-women-vs-new-zealand-women-2nd-odi-252993/full-scorecard धावफलक]
| venue = अॅलन बॉर्डर फील्ड, [[ब्रिस्बेन]]
| umpires = अँड्र्यू कुरान (ऑस्ट्रेलिया) आणि टिम लेकॉक (ऑस्ट्रेलिया)
| motm = 
| toss = न्यू झीलंड महिलांनी नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = सोफी डिव्हाईन आणि रॉस केंबर (न्यू झीलंड) या दोघांनीही महिला वनडे पदार्पण केले.
}}
===तिसरा सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २४ ऑक्टोबर २००६
| time = 
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = २३६/६ (५० षटके)
| runs1 = लेह पॉल्टन १०१ (१३६)
| wickets1 = सोफी डिव्हाईन २/३२ (७ षटके)
| score2 = २३१/८ (५० षटके)
| runs2 = मारिया फाहे ६९ (१०३)
| wickets2 = सारा अँड्र्यूज २/५१ (१० षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया महिला ५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-australia-2006-07-252715/australia-women-vs-new-zealand-women-3rd-odi-252994/full-scorecard धावफलक]
| venue = अॅलन बॉर्डर फील्ड, [[ब्रिस्बेन]]
| umpires = अँड्र्यू कुरान (ऑस्ट्रेलिया) आणि ब्रूस ऑक्सनफोर्ड (ऑस्ट्रेलिया)
| motm = 
| toss = ऑस्ट्रेलिया महिलांनी नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes =
}}
===चौथा सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २६ ऑक्टोबर २००६
| time = 
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = २५२/९ (५० षटके)
| runs1 = लेह पॉल्टन ६८ (७७)
| wickets1 = हेलन वॉटसन २/३२ (१० षटके)
| score2 = १६७ (४३.३ षटके)
| runs2 = मारिया फाहे ५६ (७८)
| wickets2 = शेली नित्शके ३/३२ (८ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया महिलांनी ८५ धावांनी विजय मिळवला
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-australia-2006-07-252715/australia-women-vs-new-zealand-women-4th-odi-252995/full-scorecard धावफलक]
| venue = अॅलन बॉर्डर फील्ड, [[ब्रिस्बेन]]
| umpires = अँड्र्यू कुरान (ऑस्ट्रेलिया) आणि टिम लेकॉक (ऑस्ट्रेलिया)
| motm = 
| toss = ऑस्ट्रेलिया महिलांनी नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes =
}}
===पाचवा सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २८ ऑक्टोबर २००६
| time = 
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = २०४/८ (५० षटके)
| runs1 = सारा मॅकग्लॅशन ४५ (५४)
| wickets1 = कर्स्टन पाईक ४/२३ (१० षटके)
| score2 = २०५/६ (४७.४ षटके)
| runs2 = सारा इलियट ४५[[नाबाद|*]] (४८)
| wickets2 = [[निकोला ब्राउन]] २/३६ (८ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया महिला ४ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-australia-2006-07-252715/australia-women-vs-new-zealand-women-5th-odi-252996/full-scorecard धावफलक]
| venue = अॅलन बॉर्डर फील्ड, [[ब्रिस्बेन]]
| umpires = नॉर्म मॅकनामारा (ऑस्ट्रेलिया) आणि टिम लेकॉक (ऑस्ट्रेलिया)
| motm = 
| toss = न्यू झीलंड महिलांनी नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes =
}}

== विक्रम&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-australia-2006-07-269152/match-results |title=New Zealand Women tour of Australia 2006/07 - Match Results |website=ESPN Cricinfo |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cricket.com.au |title=Australian Women's Cricket Team Records |website=Cricket Australia |language=en}}&lt;/ref&gt; ==
* [[शॉन फित्झगेराल्ड]]ची ५ बळींची कामगिरी: न्यू झीलंडच्या वेगवान गोलंदाज शॉन फित्झगेराल्ड हिने मालिकेतील दुसऱ्या एकदिवसीय सामन्यात केवळ २९ धावा देऊन ऑस्ट्रेलियाचे ५ बळी बाद केले. तिची ही कामगिरी तिच्या वैयक्तिक एकदिवसीय कारकिर्दीतील सर्वोत्तम गोलंदाजी ठरली.
* [[लिसा स्थळेकर]]ने संपूर्ण मालिकेत ५० पेक्षा जास्त सरासरीने सर्वाधिक धावा फटकावत फलंदाजांच्या यादीत अव्वल स्थान पटकावले.
* [[कॅरेन रोल्टन]]चा कर्णधार म्हणून पहिला मालिका विजय.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:इ.स. २००६ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचे ऑस्ट्रेलिया दौरे]]</text>
      <sha1>k9cuxibrm8oqwkggplt86pqmylli9we</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692821</id>
      <parentid>2692820</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T04:40:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* पाचवा सामना */</comment>
      <origin>2692821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14607" sha1="34ul64v4tey8np2t1cdd0dke56v8gnt" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २००६-०७
| team1_image                  = Flag of Australia.svg
| team1_name                   = ऑस्ट्रेलिया
| team2_image                  = Flag of New Zealand.svg
| team2_name                   = न्यू झीलंड
| from_date                    = १६
| to_date                      = २८ ऑक्टोबर २००६
| team1_captain                = [[कॅरेन रोल्टन]]{{efn|लिसा स्थळेकरने अंतिम तीन महिला एकदिवसीय सामन्यांसाठी ऑस्ट्रेलियाचे नेतृत्व केले.}}
| team2_captain                = [[हैडी टिफेन]] 
| no_of_ODIs                   = 5
| team1_ODIs_won               = 5
| team2_ODIs_won               = 0
| team1_ODIs_most_runs         = [[लिसा स्थळेकर]] (२१०)
| team2_ODIs_most_runs         = मारिया फाहे (२०२)
| team1_ODIs_most_wickets      = शेली नित्शके (७)
| team2_ODIs_most_wickets      = हेलन वॉटसन (६)
| player_of_ODI_series         = [[लिसा स्थळेकर]] (ऑस्ट्रेलिया)
| no_of_twenty20s              = 1
| team1_twenty20s_won          = 1
| team2_twenty20s_won          = 0
| team1_twenty20s_most_runs    = [[कॅरेन रोल्टन]] (७१)
| team2_twenty20s_most_runs    = मारिया फाहे (४३)
| team1_twenty20s_most_wickets = ज्युली हेस (२)
| team2_twenty20s_most_wickets = [[निकोला ब्राउन]] (१) &lt;br&gt; सोफी डिव्हाईन (१) &lt;br&gt; लुईस मिलिकेन (१)
| player_of_twenty20_series    = 
}}

न्यू झीलंडच्या महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघाने ऑक्टोबर २००६ मध्ये ऑस्ट्रेलियाचा दौरा केला. ते पहिल्यांदा ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध एका ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय सामन्यात खेळले, जे ऑस्ट्रेलियाच्या गोलंदाजीवर जिंकण्यापूर्वी बरोबरीत संपले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-australia-2006-07-252715/australia-women-vs-new-zealand-women-only-t20i-252991/match-report |title=Rolton stars in bowl-out thriller |publisher=ESPN Cricinfo |access-date=22 October 2021}}&lt;/ref&gt; त्यानंतर दोन्ही बाजूंनी पाच एकदिवसीय सामने खेळले, ज्यात रोझ बाउल लढवायचे होते. ऑस्ट्रेलियाने मालिका ५-० ने जिंकली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-australia-2006-07-252715 |title=New Zealand Women tour of Australia 2006/07 |publisher=ESPN Cricinfo |access-date=22 October 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cricketarchive.com/Archive/Events/5/New_Zealand_Women_in_Australia_2006-07.html |title=New Zealand Women in Australia in 2006/07 |publisher=CricketArchive |access-date=22 October 2021}}&lt;/ref&gt;

==एकमेव महिला टी२०आ==
{{Single-innings cricket match
| date = १८ ऑक्टोबर २००६
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १४१/७ (२० षटके)
| runs1 = मारिया फाहे ४३ (३९)
| wickets1 = ज्युली हेस २/१९ (४ षटके)
| score2 = १४१/५ (२० षटके)
| runs2 = [[कॅरेन रोल्टन]] ७१[[नाबाद|*]] (५९)
| wickets2 = [[निकोला ब्राउन]] १/१९ (४ षटके)
| result = सामना बरोबरीत (ऑस्ट्रेलिया महिलांनी गोलंदाजीवर जिंकली)
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-australia-2006-07-252715/australia-women-vs-new-zealand-women-only-t20i-252991/full-scorecard धावफलक]
| venue = अॅलन बॉर्डर फील्ड, [[ब्रिस्बेन]]
| umpires = अँड्र्यू कुरान (ऑस्ट्रेलिया) आणि नॉर्म मॅकनामारा (ऑस्ट्रेलिया)
| motm =
| toss = ऑस्ट्रेलिया महिलांनी नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = ऑस्ट्रेलिया महिलांनी बॉल आउट २-१ ने जिंकले.
* सारा अँड्र्यूज, मेलिसा बुलो, जोडी फील्ड्स, मिशेल गोस्को, लेह पॉल्टन (ऑस्ट्रेलिया), सोफी डिव्हाईन, मारिया फाहे, लुईस मिलिकेन आणि साराह त्सुकिगावा (न्यू झीलंड) या सर्वांनी महिला टी२०आ पदार्पण केले.
}}

==महिला एकदिवसीय मालिका==
===पहिला सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २० ऑक्टोबर २००६
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = २०१/९ (५० षटके)
| runs1 = [[लिसा स्थळेकर]] ५१ (७५)
| wickets1 = अण्णा डॉड २/१८ (६ षटके)
| score2 = २००/९ (५० षटके)
| runs2 = एमी वॅटकिन्स ७१ (८२)
| wickets2 = कॅथरीन फिट्झपॅट्रिक २/४९ (१० षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया महिला १ धावाने विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-australia-2006-07-252715/australia-women-vs-new-zealand-women-1st-odi-252992/full-scorecard धावफलक]
| venue = अॅलन बॉर्डर फील्ड, [[ब्रिस्बेन]]
| umpires = टिम लेकॉक (ऑस्ट्रेलिया) आणि नॉर्म मॅकनामारा (ऑस्ट्रेलिया)
| motm =
| toss = ऑस्ट्रेलिया महिलांनी नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = लेह पॉल्टन (ऑस्ट्रेलिया) ने तिचे महिला वनडे पदार्पण केले.
}}
===दुसरा सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २२ ऑक्टोबर २००६
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १७५ (४६.४ षटके)
| runs1 = रेबेका रोल्स ६६ (५४)
| wickets1 = ज्युली हेस ३/३७ (१० षटके)
| score2 = १७६/९ (४९.५ षटके)
| runs2 = [[लिसा स्थळेकर]] ५३ (७४)
| wickets2 = लुईस मिलिकेन ३/४५ (१० षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया महिला १ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-australia-2006-07-252715/australia-women-vs-new-zealand-women-2nd-odi-252993/full-scorecard धावफलक]
| venue = अॅलन बॉर्डर फील्ड, [[ब्रिस्बेन]]
| umpires = अँड्र्यू कुरान (ऑस्ट्रेलिया) आणि टिम लेकॉक (ऑस्ट्रेलिया)
| motm = 
| toss = न्यू झीलंड महिलांनी नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = सोफी डिव्हाईन आणि रॉस केंबर (न्यू झीलंड) या दोघांनीही महिला वनडे पदार्पण केले.
}}
===तिसरा सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २४ ऑक्टोबर २००६
| time = 
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = २३६/६ (५० षटके)
| runs1 = लेह पॉल्टन १०१ (१३६)
| wickets1 = सोफी डिव्हाईन २/३२ (७ षटके)
| score2 = २३१/८ (५० षटके)
| runs2 = मारिया फाहे ६९ (१०३)
| wickets2 = सारा अँड्र्यूज २/५१ (१० षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया महिला ५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-australia-2006-07-252715/australia-women-vs-new-zealand-women-3rd-odi-252994/full-scorecard धावफलक]
| venue = अॅलन बॉर्डर फील्ड, [[ब्रिस्बेन]]
| umpires = अँड्र्यू कुरान (ऑस्ट्रेलिया) आणि ब्रूस ऑक्सनफोर्ड (ऑस्ट्रेलिया)
| motm = 
| toss = ऑस्ट्रेलिया महिलांनी नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes =
}}
===चौथा सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २६ ऑक्टोबर २००६
| time = 
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = २५२/९ (५० षटके)
| runs1 = लेह पॉल्टन ६८ (७७)
| wickets1 = हेलन वॉटसन २/३२ (१० षटके)
| score2 = १६७ (४३.३ षटके)
| runs2 = मारिया फाहे ५६ (७८)
| wickets2 = शेली नित्शके ३/३२ (८ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया महिलांनी ८५ धावांनी विजय मिळवला
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-australia-2006-07-252715/australia-women-vs-new-zealand-women-4th-odi-252995/full-scorecard धावफलक]
| venue = अॅलन बॉर्डर फील्ड, [[ब्रिस्बेन]]
| umpires = अँड्र्यू कुरान (ऑस्ट्रेलिया) आणि टिम लेकॉक (ऑस्ट्रेलिया)
| motm = 
| toss = ऑस्ट्रेलिया महिलांनी नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes =
}}
===पाचवा सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २८ ऑक्टोबर २००६
| time = 
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = २०४/८ (५० षटके)
| runs1 = सारा मॅकग्लॅशन ४५ (५४)
| wickets1 = कर्स्टन पाईक ४/२३ (१० षटके)
| score2 = २०५/६ (४७.४ षटके)
| runs2 = सारा इलियट ४५[[नाबाद|*]] (४८)
| wickets2 = [[निकोला ब्राउन]] २/३६ (८ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया महिला ४ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-australia-2006-07-252715/australia-women-vs-new-zealand-women-5th-odi-252996/full-scorecard धावफलक]
| venue = अॅलन बॉर्डर फील्ड, [[ब्रिस्बेन]]
| umpires = नॉर्म मॅकनामारा (ऑस्ट्रेलिया) आणि टिम लेकॉक (ऑस्ट्रेलिया)
| motm = 
| toss = न्यू झीलंड महिलांनी नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes =
}}

== विक्रम&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-australia-2006-07-269152/match-results |title=New Zealand Women tour of Australia 2006/07 - Match Results |website=ESPN Cricinfo |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cricket.com.au |title=Australian Women's Cricket Team Records |website=Cricket Australia |language=en}}&lt;/ref&gt; ==
* [[शॉन फित्झगेराल्ड]]ची ५ बळींची कामगिरी: न्यू झीलंडच्या वेगवान गोलंदाज शॉन फित्झगेराल्ड हिने मालिकेतील दुसऱ्या एकदिवसीय सामन्यात केवळ २९ धावा देऊन ऑस्ट्रेलियाचे ५ बळी बाद केले. तिची ही कामगिरी तिच्या वैयक्तिक एकदिवसीय कारकिर्दीतील सर्वोत्तम गोलंदाजी ठरली.
* [[लिसा स्थळेकर]]ने संपूर्ण मालिकेत ५० पेक्षा जास्त सरासरीने सर्वाधिक धावा फटकावत फलंदाजांच्या यादीत अव्वल स्थान पटकावले.
* [[कॅरेन रोल्टन]]चा कर्णधार म्हणून पहिला मालिका विजय.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:इ.स. २००६ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचे ऑस्ट्रेलिया दौरे]]</text>
      <sha1>34ul64v4tey8np2t1cdd0dke56v8gnt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692822</id>
      <parentid>2692821</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T04:40:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* विक्रम{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-australia-2006-07-269152/match-results |title=New Zealand Women tour of Australia 2006/07 - Match Results |website=ESPN Cricinfo |language=en}}{{cite web |url=https://www.cricket.com.au |title=Australian Women's Cricket Team Records |website=Cricket Australia |language=en}} */</comment>
      <origin>2692822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13921" sha1="6qs65kbmgilby0x8tadlgkx82idma5o" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २००६-०७
| team1_image                  = Flag of Australia.svg
| team1_name                   = ऑस्ट्रेलिया
| team2_image                  = Flag of New Zealand.svg
| team2_name                   = न्यू झीलंड
| from_date                    = १६
| to_date                      = २८ ऑक्टोबर २००६
| team1_captain                = [[कॅरेन रोल्टन]]{{efn|लिसा स्थळेकरने अंतिम तीन महिला एकदिवसीय सामन्यांसाठी ऑस्ट्रेलियाचे नेतृत्व केले.}}
| team2_captain                = [[हैडी टिफेन]] 
| no_of_ODIs                   = 5
| team1_ODIs_won               = 5
| team2_ODIs_won               = 0
| team1_ODIs_most_runs         = [[लिसा स्थळेकर]] (२१०)
| team2_ODIs_most_runs         = मारिया फाहे (२०२)
| team1_ODIs_most_wickets      = शेली नित्शके (७)
| team2_ODIs_most_wickets      = हेलन वॉटसन (६)
| player_of_ODI_series         = [[लिसा स्थळेकर]] (ऑस्ट्रेलिया)
| no_of_twenty20s              = 1
| team1_twenty20s_won          = 1
| team2_twenty20s_won          = 0
| team1_twenty20s_most_runs    = [[कॅरेन रोल्टन]] (७१)
| team2_twenty20s_most_runs    = मारिया फाहे (४३)
| team1_twenty20s_most_wickets = ज्युली हेस (२)
| team2_twenty20s_most_wickets = [[निकोला ब्राउन]] (१) &lt;br&gt; सोफी डिव्हाईन (१) &lt;br&gt; लुईस मिलिकेन (१)
| player_of_twenty20_series    = 
}}

न्यू झीलंडच्या महिला राष्ट्रीय क्रिकेट संघाने ऑक्टोबर २००६ मध्ये ऑस्ट्रेलियाचा दौरा केला. ते पहिल्यांदा ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध एका ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय सामन्यात खेळले, जे ऑस्ट्रेलियाच्या गोलंदाजीवर जिंकण्यापूर्वी बरोबरीत संपले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-australia-2006-07-252715/australia-women-vs-new-zealand-women-only-t20i-252991/match-report |title=Rolton stars in bowl-out thriller |publisher=ESPN Cricinfo |access-date=22 October 2021}}&lt;/ref&gt; त्यानंतर दोन्ही बाजूंनी पाच एकदिवसीय सामने खेळले, ज्यात रोझ बाउल लढवायचे होते. ऑस्ट्रेलियाने मालिका ५-० ने जिंकली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-australia-2006-07-252715 |title=New Zealand Women tour of Australia 2006/07 |publisher=ESPN Cricinfo |access-date=22 October 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cricketarchive.com/Archive/Events/5/New_Zealand_Women_in_Australia_2006-07.html |title=New Zealand Women in Australia in 2006/07 |publisher=CricketArchive |access-date=22 October 2021}}&lt;/ref&gt;

==एकमेव महिला टी२०आ==
{{Single-innings cricket match
| date = १८ ऑक्टोबर २००६
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १४१/७ (२० षटके)
| runs1 = मारिया फाहे ४३ (३९)
| wickets1 = ज्युली हेस २/१९ (४ षटके)
| score2 = १४१/५ (२० षटके)
| runs2 = [[कॅरेन रोल्टन]] ७१[[नाबाद|*]] (५९)
| wickets2 = [[निकोला ब्राउन]] १/१९ (४ षटके)
| result = सामना बरोबरीत (ऑस्ट्रेलिया महिलांनी गोलंदाजीवर जिंकली)
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-australia-2006-07-252715/australia-women-vs-new-zealand-women-only-t20i-252991/full-scorecard धावफलक]
| venue = अॅलन बॉर्डर फील्ड, [[ब्रिस्बेन]]
| umpires = अँड्र्यू कुरान (ऑस्ट्रेलिया) आणि नॉर्म मॅकनामारा (ऑस्ट्रेलिया)
| motm =
| toss = ऑस्ट्रेलिया महिलांनी नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = ऑस्ट्रेलिया महिलांनी बॉल आउट २-१ ने जिंकले.
* सारा अँड्र्यूज, मेलिसा बुलो, जोडी फील्ड्स, मिशेल गोस्को, लेह पॉल्टन (ऑस्ट्रेलिया), सोफी डिव्हाईन, मारिया फाहे, लुईस मिलिकेन आणि साराह त्सुकिगावा (न्यू झीलंड) या सर्वांनी महिला टी२०आ पदार्पण केले.
}}

==महिला एकदिवसीय मालिका==
===पहिला सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २० ऑक्टोबर २००६
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = २०१/९ (५० षटके)
| runs1 = [[लिसा स्थळेकर]] ५१ (७५)
| wickets1 = अण्णा डॉड २/१८ (६ षटके)
| score2 = २००/९ (५० षटके)
| runs2 = एमी वॅटकिन्स ७१ (८२)
| wickets2 = कॅथरीन फिट्झपॅट्रिक २/४९ (१० षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया महिला १ धावाने विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-australia-2006-07-252715/australia-women-vs-new-zealand-women-1st-odi-252992/full-scorecard धावफलक]
| venue = अॅलन बॉर्डर फील्ड, [[ब्रिस्बेन]]
| umpires = टिम लेकॉक (ऑस्ट्रेलिया) आणि नॉर्म मॅकनामारा (ऑस्ट्रेलिया)
| motm =
| toss = ऑस्ट्रेलिया महिलांनी नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = लेह पॉल्टन (ऑस्ट्रेलिया) ने तिचे महिला वनडे पदार्पण केले.
}}
===दुसरा सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २२ ऑक्टोबर २००६
| time = 
| daynight = 
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = १७५ (४६.४ षटके)
| runs1 = रेबेका रोल्स ६६ (५४)
| wickets1 = ज्युली हेस ३/३७ (१० षटके)
| score2 = १७६/९ (४९.५ षटके)
| runs2 = [[लिसा स्थळेकर]] ५३ (७४)
| wickets2 = लुईस मिलिकेन ३/४५ (१० षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया महिला १ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-australia-2006-07-252715/australia-women-vs-new-zealand-women-2nd-odi-252993/full-scorecard धावफलक]
| venue = अॅलन बॉर्डर फील्ड, [[ब्रिस्बेन]]
| umpires = अँड्र्यू कुरान (ऑस्ट्रेलिया) आणि टिम लेकॉक (ऑस्ट्रेलिया)
| motm = 
| toss = न्यू झीलंड महिलांनी नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = सोफी डिव्हाईन आणि रॉस केंबर (न्यू झीलंड) या दोघांनीही महिला वनडे पदार्पण केले.
}}
===तिसरा सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २४ ऑक्टोबर २००६
| time = 
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = २३६/६ (५० षटके)
| runs1 = लेह पॉल्टन १०१ (१३६)
| wickets1 = सोफी डिव्हाईन २/३२ (७ षटके)
| score2 = २३१/८ (५० षटके)
| runs2 = मारिया फाहे ६९ (१०३)
| wickets2 = सारा अँड्र्यूज २/५१ (१० षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया महिला ५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-australia-2006-07-252715/australia-women-vs-new-zealand-women-3rd-odi-252994/full-scorecard धावफलक]
| venue = अॅलन बॉर्डर फील्ड, [[ब्रिस्बेन]]
| umpires = अँड्र्यू कुरान (ऑस्ट्रेलिया) आणि ब्रूस ऑक्सनफोर्ड (ऑस्ट्रेलिया)
| motm = 
| toss = ऑस्ट्रेलिया महिलांनी नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes =
}}
===चौथा सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २६ ऑक्टोबर २००६
| time = 
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|AUS}}
| team2 = {{crw|NZ}}
| score1 = २५२/९ (५० षटके)
| runs1 = लेह पॉल्टन ६८ (७७)
| wickets1 = हेलन वॉटसन २/३२ (१० षटके)
| score2 = १६७ (४३.३ षटके)
| runs2 = मारिया फाहे ५६ (७८)
| wickets2 = शेली नित्शके ३/३२ (८ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया महिलांनी ८५ धावांनी विजय मिळवला
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-australia-2006-07-252715/australia-women-vs-new-zealand-women-4th-odi-252995/full-scorecard धावफलक]
| venue = अॅलन बॉर्डर फील्ड, [[ब्रिस्बेन]]
| umpires = अँड्र्यू कुरान (ऑस्ट्रेलिया) आणि टिम लेकॉक (ऑस्ट्रेलिया)
| motm = 
| toss = ऑस्ट्रेलिया महिलांनी नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes =
}}
===पाचवा सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २८ ऑक्टोबर २००६
| time = 
| daynight =
| team1 = {{crw-rt|NZ}}
| team2 = {{crw|AUS}}
| score1 = २०४/८ (५० षटके)
| runs1 = सारा मॅकग्लॅशन ४५ (५४)
| wickets1 = कर्स्टन पाईक ४/२३ (१० षटके)
| score2 = २०५/६ (४७.४ षटके)
| runs2 = सारा इलियट ४५[[नाबाद|*]] (४८)
| wickets2 = [[निकोला ब्राउन]] २/३६ (८ षटके)
| result = ऑस्ट्रेलिया महिला ४ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-australia-2006-07-252715/australia-women-vs-new-zealand-women-5th-odi-252996/full-scorecard धावफलक]
| venue = अॅलन बॉर्डर फील्ड, [[ब्रिस्बेन]]
| umpires = नॉर्म मॅकनामारा (ऑस्ट्रेलिया) आणि टिम लेकॉक (ऑस्ट्रेलिया)
| motm = 
| toss = न्यू झीलंड महिलांनी नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes =
}}

== विक्रम&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-australia-2006-07-269152/match-results |title=New Zealand Women tour of Australia 2006/07 - Match Results |website=ESPN Cricinfo |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cricket.com.au |title=Australian Women's Cricket Team Records |website=Cricket Australia |language=en}}&lt;/ref&gt; ==
* [[लिसा स्थळेकर]]ने संपूर्ण मालिकेत ५० पेक्षा जास्त सरासरीने सर्वाधिक धावा फटकावत फलंदाजांच्या यादीत अव्वल स्थान पटकावले.
* [[कॅरेन रोल्टन]]चा कर्णधार म्हणून पहिला मालिका विजय.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:इ.स. २००६ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:न्यू झीलंड महिला क्रिकेट संघाचे ऑस्ट्रेलिया दौरे]]</text>
      <sha1>6qs65kbmgilby0x8tadlgkx82idma5o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>324508</id>
    <revision>
      <id>2692767</id>
      <parentid>2692009</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T15:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2692767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113831" sha1="l84udr75wjif0aszuha6bpucw6ol0x7" xml:space="preserve">== इतिहास ==
श्रीमाताजी ऊर्फ [[मीरा अल्फासा]], या श्रीअरविंद आश्रमात त्यांना भेटायला येणाऱ्या साधकांशी संवाद साधण्याचे एक माध्यम म्हणून फुलांचा उपयोग करत असत. अगदी सुरुवातीच्या काळापासूनच त्यांनी फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ सांगायला सुरुवात केली होती. अशा रीतीने फुलांची जणू काही एक भाषाच तयार झाली आणि या भाषेच्या माध्यमातून श्रीमाताजी साधकांशी संवाद साधत असत. त्यांनी फुलांना आध्यात्मिक भावसूचक, गुणसूचक नावे दिली होती. 

== ग्रंथसंपदा ==

* १९७३ मध्ये प्रकाशित झालेल्या  Flowers and Their Messages या पुस्तकामध्ये एकंदर ८७९ फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ देण्यात आले आहेत. 

* इ. स. २००० मध्ये The Spiritual Significance of Flowers या नावाने आणखी एक पुस्तक प्रकाशित केले गेले, त्यामध्ये फुलांच्या शास्त्रीय नावांची भर घालण्यात आली आहे तसेच आणखी १९ फुलांचे अर्थ नव्याने देण्यात आले आहेत.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!क्र.
!शास्त्रीय नाव
!आध्यात्मिक अर्थ
!आध्यात्मिक अर्थ (इंग्रजी)
!प्रचलित नाव
!छायाचित्र
|-
|०३७
|[[:en:Abutilon_indicum|Abutilon indicum]] ''(L) Sweet., Malvaceae.'' 
Chinese lantern, Flowering maple, Parlor maple, Indian mallow
|मानसिक अभिवचन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mental-promise/ Mental Promise]
|[[पेटारी]]
|[[चित्र:Indian abutilon Abutilon indicum 3268.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|४१०
|''Arrhostoxylum costatum, Acanthaceae''
|वीराला उचित कृती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/heroic-action/ Heroic Action]
|रुएलिया किंवा जंगली पेटुनिया
|[[चित्र:Ruellia elegans - Red Ruellia at Peravoor 2018 (7).jpg|इवलेसे]]
|-
|६७४
|[[:en:Artabotrys_hexapetalus|Artabotrys hexapetalus]] ''(L. f.) Bhand'' (Climbing Lang-lang)
|निर्मळ मन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/clear-mind/ Clear Mind]
|हिरवा चाफा, हरि चंपा
|[[चित्र:Artabotrys hexapetalus02.JPG|इवलेसे]]
|-
|४०७
|''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus L]]., Amaranthaceae.''
Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower
|कृतीमधील निर्भयता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/fearlessness-in-action/ Fearlessness in Action]
|राजगिरा, उनाडभाजी
|[[चित्र:Love-Lies-Bleeding, Tassel Flower (Amaranthus caudatus).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|८०७
|''Foeniculum vulgare Mill, Umbelliferae.''[[:en:Fennel|Fennel]]
|रक्तामध्ये प्रकाश
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/light-in-the-blood/ Light in the blood]
|बडीशेप
|[[चित्र:Fennel flower heads.jpg|इवलेसे]]
|-
|६४१
|''[[:en:Neolamarckia_cadamba|Anthocephalus cadamba]] (Roxb.) Miq., Rubiaceae''
Kadam tree
|अतिमानसिक सूर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-sun/ Supramental Sun]
|कदंब, निपा (संस्कृत) &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=The spirit of Auroville|last=Huta Hindocha|publisher=Havyavahana Trust|year=2002|isbn=|pages=}}&lt;/ref&gt;
|[[चित्र:Cadamba tree Neolamarckia cadamba fruit by Raju Kasambe DSCN5650.JPG 09.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|६८८
|''[[:en:Asclepias_curassavica|Asclepias curassavica]] L., Asclepiadaceae''
Blood flower, Swallow wort, Matal, Indian root
|भौतिक मनाने अतिमानसिक प्रकाशाला 
दिलेला प्रतिसाद
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/response-of-the-physical-mind-to-the-supramental-light/ Response of the Physical Mind to the Supramental Light]
|पिवळा चित्रक / हळदीकुंकू
|[[चित्र:31 Halad-Kumku.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|५११
|''Asparagus L. sp., Liliaceae.''
|आत्मसमर्पणातून उदयाला येणारे सौंदर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beauty-arising-from-consecration/ Beauty Arising from Consecration]
|[[शतावरी]]
|[[चित्र:Asparagus racemosus - Satawari flowers - at Peravoor 2018 (13).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|२०१
|''Atalantia monophylla Correa., Rutaceae''
Country gooseberry
|इच्छाविरहितता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/absence-of-desire/ Absence of Desire]
|माकडलिंबू
|[[चित्र:Atalantia monophylla 02.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|६३४
|[[:en:Barringtonia_asiatica|Barringtonia asiatica]] ''(L.) Kurz., Lecythidaceae''
|अतिमानसिक कृती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-action/ Supramental Action]
|समुद्रफूल
|[[चित्र:Barringtonia asiatica - twin flower.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|३४१
|''Begonia L. Spp., Begoniaceae.''
[[:en:Begonia|Begonia]]
|संतुलन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/balance/balance/ Balance]
|काप्रू
|[[चित्र:Petals 0016.jpg|इवलेसे]]
|-
|०४७
|''[[:en:Bixa_orellana|Bixa orellana]] L., Bixaceae.''
Annatto, Lipstick tree, Achiote
|एक नवीन जगत्
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-world/ New World]
|शेंदरी, लटकान, सिंधुरी 
|[[चित्र:Bixa.jpg|इवलेसे]]
|-
|०२४
|[[:en:Bougainvillea|Bougainvillea]] ''Comm. Ex Juss., Nyctaginaceae.''
Bougainvillea
|संरक्षण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/protection/ Protection]
|बोगनवेल
|[[चित्र:Bougainvillea, Behbahan.jpg|इवलेसे]]
|-
|०११
|''[[:en:Brownea_coccinea|Brownea coccinea]] Jacq. Corr. Murr., Leguminosae.'' Scarlet flame bean
|विश्वावर अधिराज्य गाजविणारे ईश्वरी प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love-governing-the-world/ Divine Love Governing the World]
|लाल झुंबर
|[[चित्र:Brownea coccinea (2206468097).jpg|इवलेसे]]
|-
|०५७
|''[[:en:Iris_domestica|Belamcanda chinensis]] (L.) DC., Iridaceae''
Blackberry lily, Leopard lily
|ईश्वराविषयी आत्मीयता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/attachment-to-the-divine/ Attachment to the Divine]
|लेपर्ड लिली
|[[चित्र:Iris domestica 2007-08-11 02.jpg|इवलेसे]]
|-
|६३६
|''Butea monosperma (Lam.) Taub [ B. Frondosa Roxb. Ex willd.], Leguminosae, Papilionoideae,'' Flame of the forest, Dhak, Palas
|अतिमानसिक साक्षात्काराचा आरंभ
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/beginning-of-the-supramental-realisation/ Beginning of the Supramental Realisation]
|पळस
|[[चित्र:STS 001 Butea monosperma.jpg|इवलेसे|पळस]]
|-
|७८
|''Canna indica L., Cannacceae.'' Indian-shot, Queensland, Arrowroot, Achira
|ईश्वराशी सख्यत्व
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/friendship-with-the-divine/ Friendship with the Divine]
|सर्वजया
|[[चित्र:Cinnamon-bellied flowerpiercer (Diglossa baritula) male on Indian shot (Canna indica) Finca El Pilar.jpg|इवलेसे]]
|-
|२७६
|''Dianthus caryophyllus L., Caryophyllaceae.''
Carnation, Clove pink
|सहयोग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/collaboration/ Collaboration]
|कार्नेशन, देवाचे फूल
|[[चित्र:Dianthus caryophyllus CFPC Malea 1zz.jpg|इवलेसे]]
|-
|६९०
|''Castanospermum australe A. Cunn. &amp; C. Fraser., Leguminosae, Papilionoideae''
Moreton Bay chestnut, Australian chestnut, Black bean
|जडभौतिकामध्ये कार्यकारी असलेले 'ज्योतिर्मय मन'
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind-of-light-acting-in-matter/ Mind of Light Acting in Matter]
|[[ब्लॅक बीनस् (वनस्पती)|ब्लॅक बीनस्]]
|[[चित्र:Castanospermum australe 7th Brigade Park Chermside P1070738.jpg|इवलेसे]]
|-
|०६०
|''Cattleya spp., Orchidaceae,'' Orchid
|जीवनाची साध्यपूर्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/the-aim-of-existence-is-realised/ The Aim of Existence is Realised]
|[[ऑर्किड]] (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Many white orchids.jpg|इवलेसे]]
|-
|४३४
|''Celosia argentea L. Plumosa Group., Amaranthaceae.''
Feathered amaranth
|अभिव्यक्तीचा सुकाळ
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/abundant-expression/ Abundant Expression]
|मयूरशिखा, [[मोरशिखा]], [[मयूरशिख]]
(सोनेरी पिवळा रंग)
|[[चित्र:Celosia argentea var. plumosa Fresh Look Yellow 1zz.jpg|इवलेसे|मयूरशिखा]]
|-
|७७६
|[[:en:Combretum_fruticosum|Combretum fruticosum]] ''(Loefl.)'' ''Stuwz., Combretaceae''
Burning bush
|जीवनामध्ये कृतीचे संघटन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/organisation-of-action-in-life/ Organisation of Action in Life]
|पिळुकी किंवा उक्षी (संभाव्य नावे)
|[[चित्र:Combretum fruticosum 246446513.jpg|इवलेसे]]
|-
|५५८
|[[:en:Couroupita_guianensis|Couroupita guianensis]] ''Aubl., Lecythidaceae''
Cannonball tree
|समृद्धी
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/prosperity/ Prosperity] &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|[[कैलाशपती|कैलासपती]]
|[[चित्र:Kailasapati (Marathi- कैलासपती) (753214931).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|८५४
|''[[:en:Cucurbita_maxima|Cucurbita maxima]] Duchesne ex Lam., Cucurbitaceae.''Autumn squash, Winter squash, Pumpkin
|विपुलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/collaboration-of-nature/abundance/ Abundance]
|लाल भोपळ्याचे फूल
|[[चित्र:Pumpkin flowers - geograph.org.uk - 7559488.jpg|इवलेसे]]
|-
|०५३
|''Dahlia Cav., Compositae,'' [[:en:Dahlia|Dahlia]]
|अतिमानवता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/superhumanity/ Superhumanity]
|[[डेलिया]] (पांढरा)
|[[चित्र:55 Delia White.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|४९४
|''[[:en:Delonix_regia|Delonix regia]] (Bojer) ref., Leguminosae, Caesalpinioideae''
Flamboyant, Peacock flower, Flame tree, Royal poinciana
|साक्षात्कार
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/realisation/ Realisation]
|[[गुलमोहर]]
|[[चित्र:Delonix regia 4226.jpg|इवलेसे|गुलमोहर]]
|-
|६२
|''[[:en:Dendrobium_moschatum|Dendrobium moschatum]] Swartz., Orchidaceae''
Orchid
|परमेश्वराबद्दलची मानसिक आसक्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-attachment-to-the-divine/ Mental Attachment to the Divine]
|[[ऑर्किड]] (सोनेरी केशरी)
|[[चित्र:Dendrobium moschatum (Ecological Botanical Gardens 2015 - 05).jpg|इवलेसे|ऑर्किड (सोनेरी केशरी)]]
|-
|२०३
|''[[:en:Eucalyptus|Eucalyptus]] L'Herit. Spp., Myrtaceae'' Eucalptus, Australlian gum, Gum tree, Ironbark, Stringybark
|अहंकाराचे निर्मूलन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/abolition-of-the-ego/ Abolition of the Ego]
|[[निलगिरी (वनस्पती)|निलगिरी]]
|[[चित्र:Eucalyptus tereticornis flowers, capsules, buds and foliage.jpeg|इवलेसे|निलगिरी]]
|-
|०४४
|''[[:en:Galanthus_nivalis|Galanthus nivalis]] L. 'Viridapicis'., Amaryllidaceae.''Snowdrop, European snowdrop
|पुनरुज्जीवनाचे अभिवचन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/promise-of-renewal/ Promise of Renewal]
|गॅलॅन्थस
|[[चित्र:Galanthus nivalis close-up aka.jpg|इवलेसे]]
|-
|७१९
|''[[:en:Gazania|Gazania]] Gaertn. spp., Compositae,'' Treasure flower 
|स्पष्टतेच्या शोधात
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/seeking-for-clarity/ Seeking for clarity]
|[https://marathivishwakosh.org/41399/ गेझनिया]
|[[चित्र:Gazania rigens cultivar in Conques.jpg|इवलेसे|गेझनिया]]
|-
|५७२
|''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China
|भौतिकामधील अतिमानसिक सौंदर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/supramental-beauty-in-the-physical/ Supramental Beauty in the physical]
|केशरी जास्वंद
|[[चित्र:Cayena (Hibiscus rosa-sinensis), Icod de los Vinos, Tenerife, España, 2012-12-13, DD 01.jpg|इवलेसे|केशरी जास्वंद]]
|-
|५०५
|''[[:en:Gomphrena_globosa|Gomphrena globosa]] L., Amaranthaceae.'' Globe amaranth, Bachelor's button
|अमर्त्यत्व
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/immortality/ Immortality]
|गुल-ए-मखमल (पांढरा रंग)
|[[चित्र:White Globe Amaranth Flower Gomphrena Globosa 千日紅 センニチコウ (223201665).jpeg|इवलेसे|गुलमखमल]]
|-
|८७६
|''[[:en:Gossypium|Gossypium]] L. Spp, Malvaceae.,'' Cotton
|भौतिक समृद्धी
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/material-abundance/ Material Abundance]
|कार्पास, [[कापूस|कपाशी]]
|[[चित्र:Cotton flower.jpg|इवलेसे|कपाशी]]
|-
|००३
|''[[:en:Hedychium_coronarium|Hedychium J.G. Koening]]., Zingiberaceae.'' Ginger lily, Garland lily
|सत्-चित्-आनंद
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sachchidananda/ Sachchidananda]
|[[सोनटक्का]]
|[[चित्र:White garland-lily 04.jpg|इवलेसे|सोनटक्का]]
|-
|६३८
|''Helichrysum bracteatum (Vent.) Andrews., Compositae''
Strawflower, Golden everlasting, Yellow paper daisy
|पृथ्वीवर अतिमानसिक अमरत्व
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-immortality-upon-earth/ Supramental Immortality upon Earth] &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|पेपर डेझी
|[[चित्र:Xerochrysum bracteatum, golden everlasting flower or strawflower at Mannavan Shola, Anamudi Shola National Park, Kerala (27).jpg|इवलेसे]]
|-
|५६६
|''[[:en:Hibiscus_mutabilis|Hibiscus mutabilis]] L., Malvaceae.'' Cotton rose, Confederate rose mallow
|ईश्वरी कृपा 
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/divine-grace/ The Divine Grace]
|पुष्करिणी, स्थलकमल
|[[चित्र:Hibiscus mutabilis (2).JPG|इवलेसे|पुष्करिणी, स्थलकमल]]
|-
|५७४
|''Hibiscus rosa-sinensis L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China
|अतिमानसिक प्रेमाचे सौंदर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-supramental-love/ Beauty of Supramental love]
|जास्वंद (गुलाबी)
|[[चित्र:Juba kusum athonba (326908991).jpg|इवलेसे|जास्वंद (गुलाबी)]]
|-
|०३६
|''Hibiscus rosa-sinensis L. 'Deddie Ann', Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China
|नव-निर्मितीचे सौंदर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-the-new-creation/ Beauty of the New Creation]
|[[जास्वंद]]
|[[चित्र:Sleepy Hibiscus (Hibiscus furcellatus) (8058834522).jpg|इवलेसे|जास्वंद]]
|-
|१२५
|[[:en:Hoya_carnosa|Hoya Carnosa]]  ''(L. f.) R. Br., Asclepiadaceae.Wax plant, Honey plant''
|सामूहिक अभीप्सेची शक्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/power-of-collective-aspiration/ Power of Collective Aspiration]
|अंबरी (होया कार्नोसा)
|[[चित्र:NKN-2007-06-13 114250 Hoya Carnosa (Yvan Leduc author for Wikipedia).jpg|इवलेसे]]
|-
|७७३
|''[[:en:Acanthus_montanus|Acanthus montanns]] (Nees) Anderson., Acanthaceae''
Mountain thistle, Acanthe rose
|ईश्वराच्या पहिल्या संपर्काने जागृत होणाऱ्या भावना
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-emotions-awake-to-the-first-contact-with-the-divine/ The Emotions Awake To The First Contact With The Divine]
|तालीमखाना
|[[चित्र:112 Kolshinda, Talimkhana.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|३१३
|''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy
|समग्र साधेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral Simplicity]
|डेझी (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Bellis perennis-fully bloomed flower.jpg|इवलेसे|डेझी ]]
|-
|६०९
|''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China
|सौंदर्यपूर्ण शक्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/aesthetic-power/ Aesthetic Power]
|[[जास्वंद]] (लाल)
|[[चित्र:Hibiscus or China rose.jpg|इवलेसे|लाल जास्वंद]]
|-
|४२२
|''[[:en:Ixora_pavetta|Ixora pavetta]] Andrews. [I.arborea Sm.], Rubiaceae'' Torch tree
|सरळपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/straightforwardness/ Straightforward­ness]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Torchwood%20Tree.html गोरवीकटगी]
नेमाली, नेवली (संस्कृत)
|[[चित्र:Ixora pavetta, AJT Johnsingh. 0200921 120457.jpg|इवलेसे|गोरवीकटगी]]
|-
|३०२
|''[[:en:Jasmine|Jasminum]] L. Spp., Oleaceae.''Jasmine, Jessamine
|शुद्धता, निर्मळता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity/ Purity]
|[https://marathivishwakosh.org/16485/ जास्मिन], [[मोगरा]]
|[[चित्र:Earleaf jasmine (Jasminum elongatum) flowers.jpg|इवलेसे|मोगरा]]
|-
|८३५
|''[[:en:Jatropha_podagrica|Jatropha podagarica]] Hook., Euphorbiaceae.'' Gout plant, Tartogo, [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Australian%20Bottle%20Plant.html Australian bottle plant]
|अतिमानसिक कृतीला अवचेतनेकडून मिळालेला पहिला प्रतिसाद
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/subconscient/first-response-of-the-subconscient-to-the-supramental-action/ First Response of the Subconscient to the Supramental Action]
|
|[[चित्र:Jatropha podagrica flower in Ishigaki, Okinawa.jpg|इवलेसे]]
|-
|७७२
|''Lagenaria siceraria (Molina) Standl., Cucurbitaceae.'' White-flowered gourd, Bottle gourd, [[:en:Calabash|Calabash]] gourd, Hercules' club
|भावनिक समृद्धी
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-abundance/ Emotional Abundance]
|[https://mr.wikipedia.org/s/bao दुधी भोपळ्याचे फूल]
|[[चित्र:Lagenaria siceraria kz03.jpg|इवलेसे]]
|-
|८१५
|''[[:en:Lantana|Lantana]] L. Spp, Verbenaceae'' Shrub verbena
|पेशींमधील भावनिक सौंदर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-beauty-in-the-cells/ Emotional Beauty in the Cells]
|टणटणी, घाणेरी
|[[चित्र:Lantana montevidensis.JPG|इवलेसे|घाणेरी]]
|-
|११६
|''[[:en:Leonotis_nepetifolia|Leonotis nepetifolia]] (L.) R. Br., Labiatae.''
|आरोहण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/ascension/ Ascension]
|दीपमाळ
|[[चित्र:24 Dipmal.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|३३१
|''[[:en:Erysimum_cheiri|Erysimum cheiri]] (L.) [Cheiranthus Cheiri L.], Cruciferae Wallflower, English wallflower''
|आशावाद
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/optimism/ Optimism]
|[[अबोली]]
|[[चित्र:Crossandra infundibuliformis at Periya 2019 (5).jpg|इवलेसे|अबोली]]
|-
|०१६
|''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap
|ईश्वरी सांभाळ
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude]
|मिरची जास्वंद
|[[चित्र:Malvaviscus arboreus 2.jpg|इवलेसे|मिरची जास्वंद]]
|-
|०५५
|''Memecylon tinctorium L., Melastomaceae.'' Ironwood
|चमत्कार
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/miracle/ Miracle]
|अंजनी (निळा व गुलाबी रंग)
|[[चित्र:Memecylon umbellatum (95009).jpg|इवलेसे|अंजनी]]
|-
|०१३
|''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca
|ईश्वरी हास्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine Smile]
|चंपा, [[चाफा]] (सोनचाफा)
|[[चित्र:Michelia champaca2.JPG|इवलेसे|चाफा]]
|-
|५००
|''[[:en:Millingtonia|Millingtonia hortensis]] L., Bignoniaceae'' Indian cork tree, Tree jasmine
|रूपांतरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/transformation/ Transformation]
|बुचाची फुले
|[[चित्र:Drooping flowers of Indian cork tree.jpg|इवलेसे|बुचाची फुले]]
|-
|२४५
|''[[:en:Mimusops_elengi|Mimusops elengi]] L., Sapotaceae.'' Spanish cherry Medlar, Tanjong tree
|परिपूर्ती, सिद्धी
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/accomplishment/ Accomplishment]
|[[बकुळ|बकुळीची फुले]]
|[[चित्र:Maulsari (Mimusops elengi) in Hyderabad W IMG 7161.jpg|इवलेसे|बकुळीची फुले]]
|-
|०१८
|''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night
|दिलासा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace]
|[[गुलबक्षी]]
|[[चित्र:Jalapa - Nyctaginaceae.jpg|इवलेसे|गुलबक्षी ]]
|-
|०१९
|''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night
|मनातील दिलासा 
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-mind/ Solace in the Mind]
|गुलबक्षी (पिवळा रंग)
|[[चित्र:Four o'clock (Mirabilis jalapa) yellow-flowered.jpg|इवलेसे|पिवळी गुलबक्षी]]
|-
|०२०
|''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night
|प्राणातील दिलासा  
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-vital/ Solace in the Vital]
|गुलबक्षी 
|[[चित्र:Mirabilis jalapa 2019-09-01 4253.jpg|इवलेसे]]
|-
|०२१
|''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night
|पूर्ण दिलासा 
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/integral-solace/ Integral Solace]
|गुलबक्षी (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Mirabilis jalapa, Burdwan, West Bengal, India 02 01 2013 (3).jpg|इवलेसे]]
|-
|०५६
|''[[:en:Myrtus_communis|Myrtus communis]] L., Myrtaceae.'' Myrtle, Greek myrtle, Swedish myrtle
|केवळ ईश्वरासाठीच जगणे
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/to-live-only-for-the-divine/ To Live Only For the Divine]
|विलायती मेंदी, फिरंगी मेथी, गंधमालती
|[[चित्र:Arrayan - Myrtus communis (9611744016).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|००१
|''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera]]. 'Alba'., Nymphaeaceae Sacred lotus, East Indian lotus''
|अदिती - दिव्य चेतना
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/aditi-the-divine-consciousness/ Aditi - the Divine Consciousness]
|[[कमळ]] (श्वेत कमळ)
|[[चित्र:Nelumbo nucifera (white flower) Md Sharif Hossain Sourav.jpg|इवलेसे|कमळ]]
|-
|००२
|''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera Gaertn]]., Nymphaeaceae'' Sacred lotus, East Indian lotus
|अवतार
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/avatar-the-supreme-manifest-on-earth-in-a-body/ Avatar- the Supreme Manifested in a Body upon Earth]
|अरविंद 
|[[चित्र:अरविंद.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|७३०
|''[[:en:Nerium|Nerium]] oleander L., Apocynaceae.'' Oleander, Rosebay
|मिथ्यत्वाचे समर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/surrender-of-all-falsehood/ Surrender of All Falsehood]
|[[कण्हेर]]
|[[चित्र:Nerium oleander pink.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|११८
|''[[:en:Nyctanthes_arbor-tristis|Nyctanthes arbor-tristis]] L., Verbenaceae.'' Night jasmine, Tree of sadness
|[[अभीप्सा]]
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration/ Aspiration]
|प्राजक्त, [[पारिजातक]], शेफाली
|[[चित्र:(Nyctanthes arbor-tristis) flower at Madhurawada 01.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|१४०
|''[[:en:Ocimum_tenuiflorum|Ocimum tenuiflorum]] L. [O. Sanctum L.]., Labiatae.''
Holy basil, Krishna tulsi, Ram tulsi, Tulsi
|भक्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotion/ Devotion]
|[[तुळस]]
|[[चित्र:കൃഷ്ണതുളസി.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|०१२
|''[[:en:Operculina_turpethum|Operculina turpethum]] (L.) Silver Manso., Convolvulaceae.''
Wooden rose
|ईश्वरी कृपेची हाक
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/call-of-the-divine-grace/ Call of the Divine Grace]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Transparent%20Wood%20Rose.html नासोत्तर] (Nasottar)
|[[चित्र:Fruits of Operculina turpethum in Shiraho, Ishigaki Island.jpg|इवलेसे]]
|-
|६५७
|''[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius]] Parkins., [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Himalayan%20Screw%20Pine.html Pandanaceae]'' Pandanus palm, Thatch screw pine 
|आध्यात्मिक गंध
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume]
|[[केवडा]], केतकी
|[[चित्र:Pandanus tectorius (5187733419) (2).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|३७५
|''Petunia Xhybrida hort. Vilm.-Andr., Solanaceae.''
Petunia
|कृतीमधील उत्साह
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/enthusiasm/enthusiasm-in-action/ Enthusiasm in Action]
|पेटुनिया
|
|-
|२५२
|''[[:en:Passiflora_vitifolia|Passiflora vitifolia]] HBK., Passifloraceae.'' [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Perfumed%20Passion%20Flower.html Passion flower]
|ईश्वरी कार्याचे साधन बनण्याची इच्छा बाळगणारी शक्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/power-aspiring-to-become-an-instrument-for-the-divine-work/ Power aspiring to become an instrument for the divine work]
|रक्तवर्णी कृष्णकमळ
|[[चित्र:Passiflora vitifolia 3zz.jpg|इवलेसे|रक्त कृष्णकमळ]]
|-
|००५
|''[[:en:Plumbago_auriculata|Plumbago auriculata 'Alba]]'., Plumbaginaceae.''
Cape leadwort
|ईश्वरी सान्निध्याच्या शोधात असणारी चेतना 
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/presence/ Consciousness seeking for the presence]
|[[चित्रक]]
|[[चित्र:Flor - Quintana Roo - México-4.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|६६८
|''[[:en:Plumeria_obtusa|Plumeria obtusa]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree
|व्यक्तीच्या प्रत्येक घटकामध्ये मानसिक परिपूर्णत्व
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/perfect-psychological-perfection/ Psychological Perfection in all parts of the being].
|चंपा,  पांढरा [[चाफा]]
|[[चित्र:Plumeria obtusa or the Singapore graveyard flower (Image 1 of 2) in Jamshedpur, India.jpg|इवलेसे|पांढरा चाफा]]
|-
|६६४
|''[[:en:Plumeria_rubra|Plumeria rubra]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree
|मानसिक परिपूर्णत्व
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/psychological-perfection/ Psychological Perfection]
|[[चाफा]]
|[[चित्र:Plumeria-0006-Zachi-Evenor.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|०४८
|''[[:en:Polianthes_tuberosa|Polianthes tuberosa]] L., Agavaceae.''
Tuberose
|नव-निर्मिती 
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-creation/ New Creation]
|[[निशिगंध]], गुलछडी
|[[चित्र:Polianthes tuberosa flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|०१४
|''[[:en:Portulaca_grandiflora|Portulaca grandiflora]] Hook., Portulacaceae.'' Rose moss, Sun plant, Eleven-o'clock
|श्रीअरविंदांची करुणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sri-aurobindo-compassion/ Sri Aurobindo's Compassion]
|नोनिया
|[[चित्र:Portulaca grandiflora cultivar 5Dsr 4082.jpg|इवलेसे|नोनिया]]
|-
|००७
|''[[:en:Pomegranate|Punica granatum]] L., Punicaceae.'' Pomegranate
|[[खाल्डियन लोककथा|दिव्य प्रेम]]
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love/ Divine Love]
|[[डाळिंब|डाळिंबा]]&lt;nowiki/&gt;चे फूल
|[[चित्र:Punica granatum flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|५१३
|''[[:en:Rhododendron|Rhododendron]] L. Spp., Ericaceae'' Azalea, Rhododendron
|सौंदर्याची रेलचेल
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/abundance-of-beauty/ Abundance of Beauty]
|ऱ्‍होडोडेंड्रॉन 
|[[चित्र:Half geopende bloem van Rhododendron ponticum.jpg|इवलेसे]]
|-
|१०३
|''[[:en:Rosa|Rosa]] L., Rosaceae.'' Rose
|मानवी वासनाविकारांचे ईश्वरविषयक प्रेमामध्ये रूपांतर
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human passions changed into love for the Divine]
|लाल [[गुलाब]]
|[[चित्र:Rosa Red Chateau on black background.jpg|इवलेसे|लाल गुलाब]]
|-
|०२२
|''[[:en:Scabiosa_atropurpurea|Scabiosa atropurpurea]] L., Dipsacaceae.'' Mournful widow, Sweet scabius, Pincushion flower, Egyptian rose
|आशीर्वाद
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/blessings/ Blessings]
|पिनकुशन फ्लॉवर, इजिप्शियन गुलाब
|[[चित्र:Scabiosa atropurpurea maritima (pincushion flowers).jpg|इवलेसे]]
|-
|४९३
|''[[:en:Sesbania_grandiflora|Sesbania grandiflora]] (L.) Poir., Leguminosae, Papilionoideae'' Scarlet wistaria tree, Vegetable humming-bird
|साक्षात्काराचा आरंभ
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beginning-of-realisation/ Beginning of Realisation]
|हादगा / [[अगस्ता]]
|[[चित्र:Hoa so đũa trắng.jpg|इवलेसे|अगस्ता]]
|-
|०५४
|''Strophanthus DC. Spp., Apocynaceae.Mimosa''
|आविष्करणाचे किरणोत्सर्जन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/radiation-of-the-manifestation/ Radiation of the Manifestation]
|अगस्त्यमाला
|[[चित्र:Strophanthus gratus 5.jpg|इवलेसे]]
|-
|३१०
|''[[:en:Tabernaemontana|Stemmadenia litoralis]] (HBK) Allorge. [S. Galleottiana (rich.) Miers], Apocynaceae.''
|कृतीमधील शुद्धता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity-in-action/ Purity in Action]
|
|[[चित्र:Jazmín - Huevos de perro (Stemmadenia litoralis) (15185545961).jpg|इवलेसे]]
|-
|६९८
|''[[:en:Tabernaemontana_divaricata|Tabernaemontana divaricata]] (L.) R. Br. Ex Roem. &amp; Schult., Apocynaceae.'' Crape jasmine, Crape gardenia, Pinwheel flower, East Indian rosebay
|मानसिक शुद्धता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-purity/ Mental Purity]
|[[तगर (फूल)|तगर]]
|[[चित्र:Tabernaemontana divaricata 3280.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|६७१
|''[[:en:Cascabela_thevetia|Thevetia peruviana]] (Pers.) Schum., Apocynaceae.'' Yellow oleander, Be-still tree
|मन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind/ Mind]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Mexican%20Oleander.html बिट्टीची फुले] (पिवळा रंग)
|[[चित्र:Cascabela thevetia kz01.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|००४
|[[:en:Tradescantia_spathacea|Tradescantia spathacea]]. White
|ईश्वरी उपस्थिती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-presence/ Divine Presence]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Moses%20in%20the%20Cradle.html ट्रेडस्कॅन्टिया स्पाथेसिया]
|[[चित्र:Starr 080607-7174 Tradescantia spathacea.jpg|इवलेसे]]
|-
|०३५
|''[[:en:Viscum_album|Viscum album]] L., Loranthaceae.'' Mistletoe
|चैतन्याची खूण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sign-of-the-spirit/ Sign of the Spirit]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Common%20Mistletoe.html विस्कम अल्बम]
|[[चित्र:Viscum album kz20.jpg|इवलेसे]]
|-
|०४५
|''[[:en:Leucanthemum_×_superbum|Leucanthemum Xsuperbum]] (J. Ingram) Bergmans [Chrysanthemum Xsuperbum Bergmans ex J. Ingram.]., Compositae.'' Shasta daisy
|सर्जक शब्द
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/creative-word/ Creative Word]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Shasta%20Daisy.html डेझी]
|[[चित्र:Leucanthemum × superbum.001 - Burela.jpg|इवलेसे|डेझी]]
|-
|१३०
|''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily
|प्रार्थना
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer] &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|[[लिली]]
|[[चित्र:Zephyranthes candida.jpg|इवलेसे|लिलीची फुले]]
|-
|२२६
|''[[:en:Zinnia_elegans|Zinnia elegans]] Jacq., Compositae.'' Common zinnia, Youth-and-old-age
|सहनशक्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/endurance/endurance/ Endurance]
|झिनिया
|[[चित्र:Elegant zinnia 2.jpeg|इवलेसे|झिनिया]]
|-
|३२१
|''[[:en:Passiflora_incarnata|Passiflora L. Incarnata]] Xcincinnata 'Incense', Passifloraceae.''
Passion flower
|निश्चल-नीरवता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/silence/ Silence]
|[[कृष्णकमळ]]
|[[चित्र:Purple Passionflower - Flickr - rittyrats.jpg|इवलेसे|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Soi%20Fah%20Passion%20Flower.html कृष्णकमळ]]]
|-
|७४५
|''[[:en:Achimenes_grandiflora|Achimenes grandiflora]] Schiede., Gesneriaceae.'' Monkey-faced pansy, Orchid pansy, Japanese pansy, Cupid's bower
|प्राणामधील निश्चल-नीरवता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/silence-in-the-vital/ Silence in the Vital]
|
|[[चित्र:Achimenes grandiflora1scott.zona.jpg|इवलेसे]]
|-
|३२२
|''[[:en:Passiflora_foetida|Passiflora foetida]], Passifloraceae.'' Running pop, Love-in-a-mist, Wild water lemon
|समग्र निश्चल-नीरवता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-silence/ Integral Silence]
|वेल-घाणी?
|[[चित्र:Passiflora feotida.jpg|इवलेसे]]
|-
|३२३
|[[:en:Linaria_maroccana|Linaria Maroccana]] ''Hook. f., Scrophulariacea.'' Toadflax, Spurred snapdragon
|बोलकी नीरवता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/expressive-silence/ Expressive Silence]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Toadflax.html अधिक माहिती] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Linaria maroccana (cultivars) 1DS-II 2-0146.jpg|इवलेसे]]
|-
|६७८
|''[[:en:Eranthemum_pulchellum|Eranthemum pulchellum]] Andr., Acanthaceae'' Blue sage
|मनामध्ये निश्चल-निरवतेविषयी असलेली अभीप्सा / आस
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/aspiration-for-silence-in-the-mind/ Aspiration for Silence in the mind]
|(हिंदी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Blue%20Sage.html गुलशाम]
दशमूळी किंवा जंगली अबोली, रान अबोली
|[[चित्र:Eranthemum Nervosum.jpg|इवलेसे]]
|-
|८७७
|[[:en:Proiphys_amboinensis|Proiphys amboinesis]] ''(L.) Herb. [Eurycles Sylvestris Salisb. Ex Schult. &amp; schult. f.], Amaryllidaceae'' Brisbane lily
|आध्यात्मिकतेबद्दलची आस
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/silver/ Silver]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Cardwell%20Lily.html कार्डवेल लिली आणि नॉर्दर्न ख्रिसमस लिली]
|[[चित्र:Cardwell lily.jpg|इवलेसे]]
|-
|३१३
|''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy
|समग्र साधेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral simplicity]
|डेझी (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Vittadinia cuneata var cuneata head6 QNR - Flickr - Macleay Grass Man.jpg|इवलेसे]]
|-
|२८४
|''[[:en:Catharanthus_roseus|Catharanthus roseus]] (L.) G. Don. [Vinca rosea l.]., Apocynaceae., Apocynaceae.'' Madagascar periwinkle, Old maid, Cayenne jasmine, Rose periwinkle
|अखंडितपणे चाललेली प्रग्रती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/uninterrupted-but-spasmodic-progress/ Uninterrupted spamodic progress]
|[[सदाफुली]]
[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Periwinkle.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Catharanthus roseus (Pink Madagascar Periwinkle).jpg|इवलेसे|सदाफुली]]
|-
|७९०
|''[[:en:Mimosa_pudica|Mimosa pudica]] L., Leguminosae, Mimosoideae''
Sensitive plant, Touch-me-not, Shame plant, Live-and-die, Humble plant
|प्राणिक संवेदनशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/vital-sensitivity/ Vital sensitivity]
|[[लाजाळू]], लाजवंती
[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Touch%20Me%20Not.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Mimosa pudica in September month 3.jpg|इवलेसे|लाजाळू]]
|-
|६९७
|''[[:en:Butter_daisy|Melampodium paludosum]] HBK, Compositae''
|खऱ्या मानसिक प्रामाणिकपणाचा उदय
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/birth-of-true-mental-sincerity/ Birth of true mental sincerity]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Butter%20Daisy.html बटर डेझी]
|[[चित्र:Melampodium paludosum 'Million Gold' 2.jpg|इवलेसे]]
|-
|०१६
|''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.''
Turk's cap
|ईश्वरी अनुध्यान
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude] 
|[[जास्वंद]] (लाल रंग)
[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Malvaviscus6.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|०१७
|''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap
|योग्य रितीने आकलन झालेले ईश्वरी अनुध्यान
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude-rightly-understood/ Divine Solicitude rightly understood]
|[[जास्वंद]] (गुलाबी रंग)
[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Flower Hibiscus rosa-sinensis 1.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|६९२
|''[[:en:Thymophylla_tenuiloba|Thymophylla tenuiloba]] (Dc.) Small. [Dysodia tenuiloba(DC.) B.L. Robinson]., Compositae'' Golden fleece, Dahlberg daisy
|मानसिक साधेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-simplicity/ Mental Simplicity]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dahlberg%20Daisy.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Thymophylla tenuiloba.JPG|इवलेसे]]
|-
|७४९
|''[[:en:Oxalis|Oxalis]] L. Spp., Oxalidaceae.'' Sorrel, Shamrock
|प्राणामधील विनम्र साधेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/candid-simplicity-in-the-vital/ Candid simplicity in the vital]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Large-Flowered%20Pink%20Sorrel.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Large-flowered Pink Sorrel (Oxalis debilis) (15488025556).jpg|इवलेसे]]
|-
|२९०
|''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster
|साधा प्रामाणिकपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/simple-sincerity/ Simple sincerity]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Aster amellus flower (38).jpg|इवलेसे]]
|-
|६९६
|''[[:en:Goldenrod|Solidago L]]. Spp., Goldenrod''
|मानसिक प्रामाणिकपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-sincerity/ Mental Sincerity]
|गोल्डन रॉड, [https://marathivishwakosh.org/12705/ पिवळी डेझी]
|[[चित्र:Solidago virgaurea, Golden Rod - geograph.org.uk - 4233648.jpg|इवलेसे]]
|-
|२९१
|''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster
|भावनिक प्रामाणिकपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/emotional-sincerity/ Emotional Sincerity]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (फिकट जांभळा रंग)
|[[चित्र:Asteraceae - Aster amellus.JPG|इवलेसे]]
|-
|२९२
|''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster
|प्राणामधील प्रामाणिकपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/sincerity-in-the-vital/ Sincerity in the Vital]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (निळा रंग)
|[[चित्र:Aster amellus flower (11).jpg|इवलेसे]]
|-
|२५४
|''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox
|कार्यातील कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-work/ Skill in work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Phlox at lalbagh7382.JPG|इवलेसे]]
|-
|२५५
|''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox
|अंतरात्मिक कार्यातील कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-psychic-work/ Skill in psychic work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Phlox drummondii - Archer FL 02.jpg|इवलेसे]]
|-
|२५६
|''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Yellow)
|मानसिक कार्यातील कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-mental-work/ Skill in mental work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Flox - Phlox drummondii (1).jpg|इवलेसे]]
|-
|२५७
|[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' 
Annual phlox, Drummond phlox 
|कार्यामधील भावनिक कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/emotional-skill-in-work/ Emotional skill in work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
(पांढरा रंग)
|[[चित्र:Phlox drummondii-anna park-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]]
|-
|२५८
|[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox
|प्राणिक कार्यामधील कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-vital-work/ Skill in vital work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:福祿考(金山海棠) Phlox drummondii -香港北區公園 North District Park, Hong Kong- (9207627744).jpg|इवलेसे]]
|-
|२५९
|''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Carmine red flowers).
|कार्यामधील शारीरिक कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/physical-skill-in-work/ Physical skill in work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Phlox drummondii - 25984291501.jpg|इवलेसे]]
|-
|२६०
|''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Bright red)
|भौतिक कार्यातील कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-material-work/ Skill in Material work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|
|-
|२६१
|''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox 
(Small White)
|समग्र कार्यातील कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-integral-work/ Skill in integral work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Phlox drummondii-2.JPG|इवलेसे]]
|-
|२६२
|[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''i Hook., Polemoniaceae.''
Annual phlox, Drummond phlox (Pink colour)
|कलात्मक कार्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/artistic-work/ Artistic work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Phlox drummondii-14.JPG|इवलेसे]]
|-
|२६३
|[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox, Star phlox 
|कार्यातील तेजस्वी कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/radiating-skill-in-work/ Radiating skill in work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Phlox drummondii-tnau-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]]
|-
|५२०
|''[[:en:Prunus_serrulata|Prunus serrulata]] Lindl., Rosaceae.'' Oriental cherry, Japanese flowering cherry
|सौंदर्याचे हास्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/smile-of-beauty/ Smile of beauty]
|जपानी चेरी
[https://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?kempercode=a915#:~:text=Prunus%20serrulata%2C%20commonly%20called%20Japanese,tall%20in%20its%20native%20habitat. अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Cerisier du Japon (Prunus serrulata) (3).jpg|इवलेसे]]
|-
|५८१
|''[[:en:Hibiscus_micranthus|Hibiscus micranthus]] L., Malvaceae.'' Hibiscus
|चिरंतन हास्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/eternal-smile/ Eternal smile]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Tiny%20Flower%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Hibiscus micranthus - Tiny Flower Hibiscus at Theni (4).jpg|इवलेसे]]
|-
|०१३
|''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca
|ईश्वरी हास्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine smile]
|[https://marathivishwakosh.org/15483/ पांढरा चाफा (मराठी)]
[[चाफा]] (विकिपीडिया)

[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/White%20Champa.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:White Champaca April 2009.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|११७
|''[[:en:Delphinium|Delphinium]] L. Spp., Ranunclaceae.'' Larkspur
|आकाशरोहण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/soaring/ Soaring]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Kashmir%20Larkspur.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Delphinium 'Summer Skies' Ostróżka 2022-06-12 03.jpg|इवलेसे]]
|-
|१०६
|''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina]] L., Rosaceae.'' Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine
|प्रकृतीचे अंतरात्मिक आकाशरोहण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dog%20Rose.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे]]
|-
|०१८
|''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night
|सांत्वन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace]
|[[गुलबक्षी]] (मराठी) 
[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Four%20O'clock.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Mirabilis jalapa 'bicolor'-IMG 9208.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|७५२
|''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus]] L., Amaranthaceae.'' Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower
|प्राणामधील प्रदीप्त सामर्थ्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/illumined-strength-in-the-vital/ Illumined strength in the vital]
|[[राजगिरा]] (मराठी)
[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Love%20Lies%20Bleeding.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:3836 - Amaranthus caudatus (Zieramaranth).JPG|इवलेसे]]
|-
|११९
|Alcea rosea (Hollyhock)
|प्राणाचे समग्र अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital]
|होली हॉक (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Alcea rosea sl24.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे|204x204अंश]]
|-
|१५१
|''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea]] L., Malvaceae.'' Hollyhock
|जडभौतिक प्राणाचे अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital]
|होली हॉक (लालसर जांभळा रंग)
|[[चित्र:Alcea rosea purple.jpg|इवलेसे]]
|-
|७५०
|''[[:en:Coleus_scutellarioides|Solenostemon scutellarioides]] (L.) Codd. [Coleus Xhybridus Voss.], Labiatae.'' Coleus, Painted nettle
|प्राणामधील सामर्थ्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/strength-in-the-vital/ Strength in the vital]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Coleus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Coleus Oxford Botanic Garden.jpg|इवलेसे]]
|-
|३९४
|''Chrysanthemum L. Spp., Compositae.'' [[:en:Chrysanthemum|Chrysanthemum]]
|विशेष तपशीलवर ऊर्जा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/energy/specialised-detailed-energy/ Specialised detailed energy]
|
|[[चित्र:Chrysanthemum japonense var ashizuriense1.jpg|इवलेसे]]
|-
|४२५
|''[[:en:Asparagus_densiflorus|Asparagus densiflorus]] (Kunth.) Jessop. 'Sprengeri', Liliaceae.'' Sprenger asparagus, Sprengeri, Emerald fern, Emerald feather 
|आध्यात्मिक वाणी
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/spiritual-speech/ Spiritual Speech]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Asparagus%20Fern.html अधिक माहितीसाठी (इंग्रजी)]
|[[चित्र:Asparagus Fern -- asparagus densiflorus 'sprengeri'.jpg|इवलेसे]]
|-
|६४४
|''[[:en:Terminalia_catappa|Terminalia catappa]] L., Combretaceae'' Tropical almond, Indian almond, Kamani, Myrobalan
|आध्यात्मिक अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-aspiration/ Spiritual Aspiration]
|जंगली बदाम [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Indian%20Almond.html (अधिक माहितीसाठी - इंग्रजी)]
|[[चित्र:A Hoverfly on a Desi Badam (Terminalia catappa) in Hyderabad, AP W IMG 0494.jpg|इवलेसे|जंगली बदाम]]
|-
|६५३
|''Leontopodium alpinum Cass., Compositae'' [[:en:Edelweiss|Edelweiss]]
|आध्यात्मिक सौंदर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-beauty/ Spiritual Beauty]
|
|[[चित्र:Leontopodium nivale alpinum (53256243490).jpg|इवलेसे]]
|-
|६५४
|''Pelargonium L'Herit. Spp., Geraniaceae'' Geranium, Storksbill
|आध्यात्मिक आनंद
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-happiness/ Spiritual Happiness]
|जिरेनियम
|[[चित्र:Fair Ellen.jpg|इवलेसे|जिरेनियम]]
|-
|६४५
|''Salvia L. Spp., Labiatae.'' Sagw, Ramona
|आध्यात्मिकतेविषयी अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/aspiration-for-spirituality/ Aspiration for spirituality]
|
|
|-
|६४६
|''[[:en:Salvia_leucantha|Salvia leucantha]] Cav., Labiatae.'' Mexican bush sage
|स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी प्राणाची संमती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-vital-consenting-to-be-spiritualised/ The vital consenting to be spiritualised].
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Scarlet%20Sage.html अधिक माहितीसाठी] 
|[[चित्र:Bird On Garden.jpg|इवलेसे]]
|-
|६४७
|''[[:en:Salvia_splendens|Salvia splendens]] F. Sell. Ex Roem. &amp; Schult., Labiatae.''
Scarlet sage
|स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी जडद्रव्याची संमती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/matter-consenting-to-be-spiritualised/ Matter consenting to be spiritualised]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Scarlet%20Sage.html अधिक माहितीसाठी] 
|[[चित्र:Salvia vanhouttei 001.JPG|इवलेसे]]
|-
|७०६
|''[[:en:Dendrophthoe_falcata|Dendropthoe falcata]] (L.f.) Etting., Loranthaceae.''
|अनुकरणाची मानसिक वृत्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-spirit-of-imitation/ Mental Spirit of imitation]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Honey%20Suckle%20Mistletoe.html वंदा]
|[[चित्र:Dendrophthoe falcata var. falcata - Honey Suckle Mistletoe at Blathur 2017 (3).jpg|इवलेसे]]
|-
|१३३
|Hiptage benghalensis (Hiptage)
|आध्यात्मिक यश
|Spiritual success
|
|
|-
|१३४
|[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius (Pandanus Palm)]]
|आध्यात्मिक सुगंध
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume]
|केवडा
|[[चित्र:Hīnano - panoramio (1).jpg|इवलेसे|केवडा]]
|-
|१३५
|Russelia sarmentosa (Antiqua Sage)
|भौतिकामध्ये आध्यात्मिक अभीप्सा
|Spiritual aspiration in the physical
|
|
|-
|१३६
|Petrea volubilis (Purple Wreath)
|उपचाराची आध्यात्मिक  शक्ती
|Spiritual power of healing
|
|[[चित्र:Petrea volubilis 001.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|१३७
|Citharexylum (Fiddle Wood)
|आध्यात्मिक आरोहण
|Spiritual Assension
|
|
|-
|१३८
|Tithonia rotundifolia (Mexican Sunflower)
|पूर्णपणे ईश्वराभिमुख झालेली शारीर-चेतना
|Physical consciousness turned entirely towards the Divine
|
|
|-
|१३९
|Psidium guajava (Common Guava)
|स्थैर्य
|Steadfastness
|
|
|-
|१४०
|Areca Catechu (Betal palm)
|स्थिर प्राणिकता
|Steadfast Vitality
|
|
|-
|१४१
|Bombax ceiba (Red silk cotton tree)
|जडभौतिक चेतनेमध्ये असलेले
सघन स्थैर्य 
|Solid steadfastness in the material consciousness
|काटेसावर
|[[चित्र:Bombax ceiba flower 74 Sunbury St Geebung IMGP8725.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|१४२
|Ixora pavetta (Torch Tree)
|स्पष्टवक्तेपणा
|Straightforwardness
|
|
|-
|१४३
|Scabiosa autropurpurea (Pincushion flower)
|जडभौतिक जगाला दिलेले आशीर्वाद
|Blessings on the material world
|
|
|-
|१४४
|Pimpinella major (Grater Burnet-saxifrage)
|रक्तामधील विशुद्धता
|Purity in the blood
|
|
|-
|१४५
|Vanda tessellata
|ईश्वराबद्दल तपशिलवार ओढ
|Detailed Attachment for the Divine
|
|
|-
|१४६
|Ylang Ylang (Cananga odrata)
|योग्य बोध किंवा धारणा (सत्याचा अपलाप न करणारा बोध)
|Correct Perception
|हिरवा चाफा
|
|-
|१४७
|Italian Yellow Jasmin
([[:en:Chrysojasminum_humile|Jesminum humile]])
|योग्य स्वयं-मूल्यमापन
|Correct Self-evaluation
|पिवळी चमेली किंवा इटालियन चमेली
|
|-
|१४८
|African Violet (Saintpaulia ionantha)
|सुयोग्य गतीविधी
|Correct Movements
|आफ्रिकन व्हायोलेट
|
|-
|१४९
|Helianthus
|अतिमानसिक प्रकाशाकडे वळलेली चेतना
|Consciousness turned towards the supramental Light
|[https://mr.wikipedia.org/s/5mj सूर्यफूल]
|[[चित्र:Sunflower sky backdrop.jpg|इवलेसे|सूर्यफूल]]
|-
|१५०
|[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis]] (Viridiflora)
|ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील लाजाळूपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/timidity-in-attachment-to-the-divine/ Timidity in Attachment to the Divine]
|दुहेरी गुलाब
|[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोजा चिनेन्सिस]]
|-
|१५१
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील विनम्रता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/humility-in-the-love-for-the-divine/ Humility in the love for the Divine]
|जांभळा किंवा अंजिरी गुलाब 
|
|-
|१५२
|''Rosa chinensis Jacq., Rosaceae.''China rose, Bengal rose
|ईश्वराप्रति कोमल प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/tenderness-for-the-divine/ Tenderness for the Divine]
|फिकट गुलाबी गुलाब
|
|-
|१५३
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराबद्दलचा स्नेह
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/affection-for-the-divine/ Affection for the Divine]
|शुभ्र छटा असलेला गुलाब
|
|-
|१५४
|[[:en:Holly|Holly (Ilex)]] (''Aquifoliaceae)''
|धैर्ययुक्त सदिच्छा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/courageous-goodwill/ Courageous Goodwill]
|मारंडी, वागाटी
|[[चित्र:Ilex-aquifolium (Europaeische Stechpalme-1).jpg|इवलेसे|मारंडी, वागाटी]]
|-
|१५५
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराप्रति प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-for-the-divine/ Love for the Divine]
|विविध रंगी गुलाब
|
|-
|१५६
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराबद्दल सर्वांगीण प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/integral-love-for-the-divine/ Integral love for the Divine]
|शुभ्र गुलाब
|
|-
|१५७
|''Rosa L., Rosaceae.''
|आंतरात्मिक प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-love/ Psychic Love] 
|लालसर गुलाबी रंगाचा गुलाब
|
|-
|१५८
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराविषयी प्रज्वलित प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/flaming-love-for-the-divine/ Flaming love for the Divine]
|नारिंगी रंगाचा गुलाब
|
|-
|१५९
|''Rosa L. 'Edward'., Rosaceae.''
|समर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/surrender/ Surrender]
|दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब
|
|-
|१६०
|''Rosa L., Rosaceae.''
|प्रेमपूर्ण समर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/loving-surrender/ Loving Surrender]
|दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब
|
|-
|१६१
|''[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis Jacq]]. 'Minima'., Rosaceae.'' Fairy rose, Pygmy rose
|तपशिलासह समर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/detailed-surrender/ Detailed surrender]
|
|[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोसा चिनेन्सिस जॅक]]
|-
|१६२
|''Rosa L. 'Prosperity'., Rosaceae.''
|शुद्ध आध्यात्मिक समर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/pure-spiritual-surrender/ Pure spiritual surrender]
|
|
|-
|१६३
|''Rosa L. 'Paul Neyron'., Rosaceae.''
|परिपूर्ण समर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/perfect-surrender/ Perfect surrender]
|
|[[चित्र:Rose, Paul Nryron, バラ, ポール ネイロン, (12249233866).jpg|इवलेसे|रोझ, पॉल न्रिरॉन]]
|-
|१६४
|''Rosa L., Rosaceae.''
|मानसिक समर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/mental-surrender/ Mental surrender]
|पिवळसर नारिंगी रंगाचा गुलाब
|
|-
|१६५
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराप्रति मानसिक प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-for-the-divine/ Mental love for the Divine]
|पिवळ्या रंगाचा गुलाब
|
|-
|१६६
|''Rosa L., Rosaceae.''
|आंतरात्मिक प्रभावाखालील मानसिक प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-under-the-psychic-influence/ Mental love under the psychic influence]
|गुलाब
|
|-
|१६७
|''Rosa L., Rosaceae.''
|मानवी उत्कट भावनांचे ईश्वराबद्दलच्या प्रेमात परिवर्तन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human Passions Changed into Love for the Divine]
|लाल गुलाब
|
|-
|१६८
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराप्रति असलेल्या प्रेमाने प्रकृतीमध्ये साधलेला समतोल
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/balance-of-the-nature-in-the-love-for-the-divine/ Balance of the nature in the love for the Divine]
|दुहेरी रंगाचा गुलाब
|
|-
|१६९
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराच्या सेवेत समर्पित सौंदर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/beauty-offers-itself-in-service-to-the-divine/ Beauty offers itself in service to the Divine]
|गुलाब
|
|-
|१७०
|''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina L., Rosaceae.]]''Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine
|प्रकृतीची आंतरात्मिक भरारी
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature]
|फिकट गुलाबी रंगाचा गुलाब
|[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे|डॉग रोझ]]
|-
|१७१
|''Rosa L. 'Father's Day'., Rosaceae.''
|ईश्वराबद्दल अतिमानसिक ओढ
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/supramental-attachment-to-the-divine/ Supramental attachment to the Divine]
|
|
|-
|१७२
|''Rosa Xrehderana Blackb., Rosaceae.''
Polyantha rose
|ईश्वराशी सायुज्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/communion-with-the-divine/ Communion with the Divine]
|गुलाब
|
|-
|१७३
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराकडून मिळणारे प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-from-the-divine/ Love from the Divine]
|गुलाबी व पिवळे गुलाबाचे फूल
|
|-
|१७४
|''Drimiopsis kirkii Bak., Liliaceae.''
|ईश्वराप्रत जाणारा मार्ग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/road-to-the-divine/ Road to the Divine]
|लिलियासी.
|
|-
|१७५
|''[[:en:Coffea|Coffea L., Rubiaceae.]]''
|परिपूर्ण मार्ग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-path/ Perfect path]
|कॉफीची फुले
|[[चित्र:Coffee Flowers.JPG|इवलेसे|कॉफीची फुले]]
|-
|१७६
|''[[:en:Jacquemontia_pentanthos|Jacquemontia pentantha]](Jacq.) G. Don., Convolvulaceae.''
|आशा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/hope/ Hope] 
|
|[[चित्र:Jacquemontia pentanthos from Trivandrum, Kerala.jpg|इवलेसे]]
|-
|१७७
|''[[:en:Chloris_barbata|Chloris barbata Sw., Gramineae]].''
Finger-grass
|पश्चात्ताप
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/repentance/ Repentance]
|गोंडवेल, गोश्या,मेसी
|[[चित्र:Swollen fingergrass.jpg|इवलेसे|गोंडवेल]]
|-
|१७८
|''Cordyline terminalis (L). Kunth., Agavaceae.''
Ti, Good-luck plant, Hawaiian good-luck plant
|मार्गच्युत झालेली व्यक्ती 
पुन्हा परतून मार्गावर येणे
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/return/ Return]
|विलेती चमेली
|[[चित्र:Carey (Cordyline fruticosa) - Flickr - Alejandro Bayer.jpg|इवलेसे|विलेती चमेली]]
|-
|१७९
|''Lupinus L.spp., Leguminosae, Papilionoideae''
|परमेश्वराकडे जाण्याच्या मार्गावरील टप्पे
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/stages-to-the-supreme/ Stages to the Supreme]
|
|
|-
|१८०
|''Cleome hasslerana Chodat., Capparaceae.''
Spider flower, Spider plant
|अभीप्सेचा उत्साह, जोम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/elan-of-aspiration/ Elan of aspiration]
|
|
|-
|१८१
|''Acer L.spp., Aceraceae.''
Maple
|अभीप्सेची ज्वाला
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/flame-of-aspiration/ Flame of Aspiration]
|मॅपल
|
|-
|१८२
|''Spathiphyllum Schoot., Araceae.''
Peace lily, Spathe Flower
|विशुद्धतेची आस
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-purity/ Aspiration for purity]
|[https://marathivishwakosh.org/43837/ नागफणा]
|[[चित्र:Spathiphyllum cochlearispathum RTBG.jpg|इवलेसे|नागफणा]]
|-
|१८३
|''Aerva tomentosa Forsk., Amaranthaceae.''
|परिपूर्ण अमर्त्यतेची आस
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-integral-immortality/ Aspiration for integral immortality]
|
|
|-
|१८४
|''Vernonia. Eleagnaefolia DC., Compositae.''
Curtain creeper
|दिव्य चेतनेविषयीची अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-the-divine-consciousness/ Aspiration for the Divine Consciousness] 
|पडदा वेल, वरनोनिया वेल
|[[चित्र:Vernonia elaeagnifolia flowers Kewarra 4799.jpg|इवलेसे|पडदा वेल]]
|-
|१८५
|''Capparis brevispina'' ''DC., Capparidaceae.''
''Thorn Straggler''
|तिहेरी अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/triple-aspiration/ Triple aspiration]
|अर्दांडा, झिरिस, इंडियन केपर
|
|-
|१८६
|''[[:en:Ixora_chinensis|Ixora chinensis Lam]].'' ''Rubiaceae. Ixora''
|आंतरात्मिक अभीप्सा, ओढ
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-aspiration/ Psychic aspiration]
|चायनीज इक्सोरा,चायनीज रंगेली,बकाणे, बकावळी
|[[चित्र:1. Chinese ixora.jpg|इवलेसे]]
|-
|१८७
|''[[:en:Ixora_coccinea|Ixora coccinea L]]., Rubiaceae.'' Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love
|मानसिक अभीप्सा, ओढ
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-aspiration/ Mental aspiration]
|जंगल जीरॅनियम , जंगलाची ज्योत किंवा जंगलाची ज्वाला किंवा पेंडकुली
|[[चित्र:West Indian Jasmine -- Ixora (yellow).jpg|इवलेसे]]
|-
|१८८
|''Ixora coccinea L., Rubiaceae.''
Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love
|जडभौतिकातील अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical/ Aspiration In The Physical]
|इक्सोरा
|[[चित्र:Ixora Coccinea.jpg|इवलेसे]]
|-
|१८९
|''Ixora javanica (Blume) DC. [I. Singaporensis hort.]., Rubiaceae.''
|अतिमानासिक प्रकाशासाठी जडभौतिकामध्ये असणारी
अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical-for-the-supramental-light/ Aspiration in the Physical for The Supramental Light]
|इक्सोरा (केशरी रंग)
|
|-
|१९०
|''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily
|प्रार्थना
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer]
|कळवंटी, लिली
|[[चित्र:Zephyranthes candida in Bangladesh.jpg|इवलेसे|कळवंटी]]
|-
|१९१
|''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily
|आंतरात्मिक अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-prayer/ Psychic prayer]
|गुलाबी रंगाची लिली
|[[चित्र:Zephyranthes sps.jpg|इवलेसे]]
|-
|१९२
|''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily
|मानसिक अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-prayer/ Mental prayer]
|पिवळ्या रंगाची लिली
|[[चित्र:Starr 021019-0003 Zephyranthes citrina.jpg|इवलेसे]]
|-
|१९३
|''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.''
Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily
|प्राणिक अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-prayer/ Vital prayer]
|
|
|-
|१९४
|''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.''Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily
|परिपूर्ण अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-prayer/ Integral Prayer] 
|
|
|-
|१९५
|''Sternbergia lutea (L.) Roem. &amp; Schult., Amaryllidaceae.''
Winter daffodil, Lily of the field
|अतिमानसिक आवाहन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/supramental-invocation/ Supramental invocation]
|
|[[चित्र:Sternbergia lutea MILAN.jpg|इवलेसे]]
|-
|१९६
|''[[:en:Wrightia_tinctoria|Wrightia tinctoria]] R. Br., Apocynaceae.''
Pala indigo plant
|धार्मिक विचार
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/religious-thought/ Religious thought]
|इंद्रजौ, कपूर, दुधी
|[[चित्र:Wrightia tinctoria in Hyderabad W IMG 7505.jpg|इवलेसे|दुधी]]
|-
|१९७
|''Leucas aspera Spreng, Labiatae.''
|खरी उपासना
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/true-worship/ True worship]
|द्रोणपुष्पी
|[[चित्र:Leucas aspera 01.jpg|इवलेसे]]
|-
|१९८
|''[[:en:Cordia_sebestena|Cordia sebestena]] L., Boraginaceae.'' Geiger tree
|पूजन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/adoration/ Adoration]
|शेंदरी भोकर
|[[चित्र:2013.06-406-015ap Geiger tree=scarlet cordia(Cordia sebestena(Boraginaceae) Dakar,SN sat01jun2013-1052h.jpg|इवलेसे|शेंदरी भोकर]]
|-
|१९९
|''[[:en:Aegle_marmelos|Aegle marmelos]] (L.) Correa., Rutaceae.'' Bael tree, Bengal quince
|भक्तिमय दृष्टिकोन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotional-attitude/ Devotional attitude]
|[https://mr.wikipedia.org/s/47t बेल]
|[[चित्र:Bael (Aegle marmelos) tree at Narendrapur W IMG 4116.jpg|इवलेसे]]
|-
|२००
|''[[:en:Ocimum_americanum|Ocimum americanum]] L. [O. Canum sims.]., Labiatae.''
Hoary basil
|विजयाचा उत्साह
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/conquering-fervour/ Conquering fervour] 
|काळी तुळस
|
|-
|२०१
|''Ocimum basilicum L., Labiate.''
Common basil, Sweet basil
|ईश्वरी ऐक्याचा आनंद
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/joy-of-union-with-the-divine/ Joy of Union with the Divine]
|राम तुळस
|[[चित्र:Sweet Basil (Ocimum basilicum) 3.jpg|इवलेसे|राम तुळस]]
|-
|२०२
|''[[:en:Saponaria_officinalis|Saponaria officinalis]] L., Caryophyllaceae.''
Soap-Wort, Bouncing bet
|कृपेचा सुयोग्य उपयोग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/right-use-of-the-granted-grace/ Right use of the granted Grace]
|कावळा साबण
|[[चित्र:Saponaria-officinalis-flower.jpg|इवलेसे|कावळा साबण, साबणवीड]]
|-
|२०३
|''[[:en:Solanum_seaforthianum|Solanum seaforthianum]] Andr., Solanaceae.'' St. Vincent lilac, Glycine, Italian jasmine
|केवळ ईश्वरामध्येच आधार शोधणे
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/seeking-for-support-only-in-the-divine/ Seeking for support only in the Divine]
|ब्रॅझिलियन नाइट्सहेड किंवा कंद्याची वेल
|[[चित्र:Solanum seaforthianum 1DS-II 1-7326.jpg|इवलेसे]]
|-
|२०४
|''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea L]]., Malvaceae.''
Hollyhock (Dark purple, almost black)
|तमोमयतेचे अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-all-obscurities/ Offering of all Obscurities]
|हॉलीहॉक (गडद जांभळा)
|[[चित्र:Alcea rosea nigra.JPG|इवलेसे]]
|-
|२०५
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock (Light pink)
|अंतरात्मिक अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/psychic-offering/ Psychic offering]
|हॉलीहॉक (गुलाबी रंग)
|[[चित्र:Alcea rosea01.jpg|इवलेसे]]
|-
|२०६
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock (Lavender pink)
|भावनांचे अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-emotions/ Offering of the emotions]
|हॉलीहॉक (गुलाबीसर- जांभळा  रंग)
|[[चित्र:Alcea rosea 150881125.jpg|इवलेसे]]
|-
|२०७
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock
|प्राणिक अस्तित्वाचे अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-vital/ Offering of the vital]
|हॉलीहॉक (गडद लाल
रंग)
|[[चित्र:ALTCEA ROSEA - TORÀ - IB-737 (Malva reial).jpg|इवलेसे]]
|-
|२०८
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock
|प्राणिक अस्तित्वाचे समग्र अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital]
|हॉलीहॉक (शुभ्र पांढरा
रंग व मध्यभागी जांभळा)
|[[चित्र:Alcea July 2011-1.jpg|इवलेसे]]
|-
|२०९
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock
|भौतिक प्राणाचे अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital]
|हॉलीहॉक (लालसर जांभळा रंग)
|[[चित्र:Alcea July 2011-2.jpg|इवलेसे]]
|-
|२१०
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock
|अत्यंत भौतिक प्राणाचे अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-most-material-vital/ Offering of the most material vital]
|हॉलीहॉक (काळसर लाल रंग)
|[[चित्र:Alcea rosea 142067539.jpg|इवलेसे]]
|-
|२११
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock
|शारीर-अस्तित्वाचे अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-physical/ Offering of the Physical]
|हॉलीहॉक (लाल रंग)
|[[चित्र:Кобона, мальва (штокроза) в саду 04.jpg|इवलेसे]]
|-
|२१२
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock
|अस्तित्वाच्या दोन घटकांचे एकत्रितपणे केलेले अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/combined-offering-of-two-parts-of-the-being/ Combined offering of two parts of the being]
|हॉलीहॉक (दुरंगी)
|[[चित्र:Hollyhock and bee 2022.jpg|इवलेसे]]
|-
|२१३
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock
|समग्रतया केलेले अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering/ Integral offering]
|हॉलीहॉक (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Alcea rosea (372251886).jpg|इवलेसे]]
|-
|२१४
|''Ipomoea tricolor 'Pearly Gates'., Convolvulaceae.''
[[:en:Morning_glory|Morning glory]]
|विनाअट समग्रतया केलेले अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/unconditional-integral-offering/ Unconditional integral offering]
|निलपुष्पी किंवा कलादाना, वरधारा
|[[चित्र:MorningGlory5.jpg|इवलेसे]]
|-
|२१५
|''[[:en:Ipomoea_alba|Ipomoea alba L., Convolvulaceae]].''
Moonflower, Belle de nuit
|संपूर्ण आत्मदान
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/entire-self-giving/ Entire self-giving]
|गुलचांदी किंवा सकनकळी
|[[चित्र:Moonflower (Ipomoea alba) (6616135915).jpg|इवलेसे|गुलचांदी]]
|-
|२१६
|''Lycianthes rantonnei Carr. [Solanum rantonnetii Carr. Ex Lescuy.]., Solanaceae.'' Blue potato bush
|स्मरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance/ Remembrance]
|निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी
|[[चित्र:Lycianthes rantonnetii 20140806.jpg|इवलेसे|निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी]]
|-
|२१७
|''Lonicera japonica Thunb., Caprifoliaceae.''
Japanese honeysuckle
|ईश्वराचे नित्य स्मरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/constant-remembrance-of-the-divine/ Constant remembrance of the Divine]
|कापूर भेंडी
|[[चित्र:Lonicera japonica, 2021-10-02, South Side.jpg|इवलेसे|कापूरभेंडी]]
|-
|२१८
|''[[:en:Lobelia_erinus|Lobelia erinns L]]. 'Cambridge Blue'., Campanulaceae.''
Edging lobelia
|(योगी) श्रीअरविंद यांचे स्मरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance-of-sri-aurobindo/ Remembrance of Sri Aurobindo]
|
|[[चित्र:Lobelia close-up (aka).jpg|इवलेसे|केंब्रिज ब्लू]]
|-
|२१९
|''[[:en:Clarkia_unguiculata|Clarkia unguiculata Lindl]]. 'Rosea plena'., Onagraceae.''
Farewell to spring, Godetia
|आनंददायी स्मरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/glad-remembrance/ Glad remembrance]
|
|[[चित्र:Clarkia unguiculata 2022-07-14 7294.jpg|इवलेसे]]
|-
|२२०
|''[[:en:Myosotis_sylvatica|Myosotis sylvatica]] Ehrh. Ex Hoffm., Boraginaceae.''
Garden forget-me-not
|चिरस्मरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/lasting-remembrance/ Lasting remembrance]
|
|[[चित्र:Wood Forget-Me-Not (Myosotis sylvatica) - Guelph, Ontario 2017-06-03.jpg|इवलेसे]]
|-
|२२१
|''[[:en:Lamprocapnos|Dicentra spectabilis]] (L.) Lem., Papaveraceae.''
Bleeding heart
|भावनिक स्मरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/emotional-remembrance/ Emotional remembrance]
|
|[[चित्र:Dicentra-spectabilis.jpg|इवलेसे]]
|-
|२२२
|''[[:en:Cynoglossum_amabile|Cynoglossum amabile Stapf]]. &amp; J.R. Drumm., Boraginaceae.''
Chinese forget-me-not
|अवचेतनातून सुरू असलेले स्मरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/subconscient-remembrance/ Subconscient remembrance]
|
|[[चित्र:Starr 070320-5753 Cynoglossum amabile.jpg|इवलेसे]]
|-
|२२३
|''[[:en:Barleria|Barleria L., Acanthaceae]]''
|खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening/ Opening]
|कोरांटी
|[[चित्र:60 Koranti.jpg|इवलेसे|कोरांटी]]
|-
|२२४
|''Barleria prionitis L., Acanthaceae''
|मानसिक खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/mental-opening/ Mental opening]
|वज्रादांति, पिवळी कोरांटी
|[[चित्र:61 Koranti Yellow.jpg|इवलेसे]]
|-
|२२५
|''Barleria cristata L., Acanthaceae''
|भावनिक खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/emotional-opening/ Emotional opening]
|
|[[चित्र:Striped Philippine Violet.jpg|इवलेसे]]
|-
|२२६
|''Barleria cristata L., Acanthaceae''
|भावनिक प्राणाचा खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-emotional-vital/ Opening of the emotional Vital]
|जांभळसर रंगाची कोरांटी
|[[चित्र:Barleria cristata flower in Tropical and Subtropical Arboretum, Ocean Expo Park, Motobu, Okinawa.jpg|इवलेसे]]
|-
|२२७
|''Barleria L. sp., Acanthaceae''
|अतिमानसिक प्रकाशाप्रत प्राणाचा खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/vital-opening-to-the-supramental-light/ Vital opening to the Supramental Light]
|
|[[चित्र:Kurantakah (Sanskrit- कुरण्टकः) (15321114842).jpg|इवलेसे]]
|-
|२२८
|''Barleria cristata L., Acanthaceae''
|ईश्वराप्रत समग्र अस्तित्वाचा खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-of-the-being-to-the-divine/ Integral opening of the being to the Divine] 
|जांभळट
पांढरी कोरांटी
|[[चित्र:Pandhari Koranti (Marathi- पांढरी कोरांटी) (2066451692).jpg|इवलेसे|'''पांढरी कोरांटी''']]
|-
|२२९
|''Thunbergia kirkii Hook. f., Acanthaceae''
|श्रीअरविंदांच्या शक्तीप्रत खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-sri-aurobindo-force/ Opening to Sri Aurobindo's Force]
|
|[[चित्र:Thunbergia 2.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३०
|''[[:en:Thunbergia_erecta|Thunbergia erecta]] (Benth.) Anderson., Acanthaceae''
King's mantle, Bush clock vine
|दिव्य प्रकाशाप्रत खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-the-light/ Opening to the Light]
|नीळघंटी, नीलकंठी
|[[चित्र:Thunbergia erecta Prague 2011 1.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३१
|''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae''
King's mantle, Bush clock vine
|दिव्य प्रकाशाप्रत उच्च प्राणाचा खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-higher-vital-to-the-light/ Opening of the higher vital to the Light]
|
|[[चित्र:Thunbergia erecta-bunga-Raflinoer32.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३२
|''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae''
King's mantle, Bush clock vine
|दिव्य प्रकाशाप्रत भौतिक प्राणाचा खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-material-vital-to-the-light/ Opening of the material vital to the Light]
|
|
|-
|२३३
|''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson. 'Alba'., Acanthaceae''
King's mantle, Bush clock vine, December flower
|दिव्य प्रकाशाप्रत समग्र खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-to-the-light/ Integral opening to the Light]
|
|[[चित्र:Thunbergia erecta.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३४
|''[[:en:Gladiolus|Gladiolus Xhortulanus]] L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity/ Receptivity]
|''ग्लॅडिओलस'' 
|[[चित्र:Asparagales - Gladiolus sp. 2 - 2011.08.07.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३५
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|अंतरात्मिक ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/psychic-receptivity/ Psychic Receptivity]
|लालसर गुलाबी ग्लॅडिओलस 
|[[चित्र:Starr-110307-2493-Gladiolus dalenii-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24451316043).jpg|इवलेसे]]
|-
|२३६
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|अतिमानसिकीकारण झालेल्या अंतरात्म्याची ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity-of-the-supramentalised-psychic/ Receptivity of the supramentalised psychic]
|दुरंगी ग्लॅडिओलस
|[[चित्र:Gladiolus ' Georgiy Pobedonosets'.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३७
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|मानसिक ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/mental-receptivity/ Mental receptivity]
|ग्लॅडिओलस (पिवळा रंग)
|[[चित्र:A bunch of gladiolus flowers growing on a stalk.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३८
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|भावनिक ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/emotional-receptivity/ Emotional receptivity]
|ग्लॅडिओलस (फिकट गुलाबी रंग)
|[[चित्र:Gladiolus 'Alfred Nobel'.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३९
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|प्राणिक ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/vital-receptivity/ Vital receptivity]
|ग्लॅडिओलस (गडद लाल रंग)
|[[चित्र:Starr-110307-2262-Gladiolus sp-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24710234989).jpg|इवलेसे]]
|-
|२४०
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|शारीरिक ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/physical-receptivity/ Physical receptivity]
|ग्लॅडिओलस (लाल रंग)
|[[चित्र:Red garden gladiolus.jpg|इवलेसे]]
|-
|२४१
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|समग्र ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/integral-receptivity/ Integral receptivity]
|ग्लॅडिओलस (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Gladiolus elliotii 1DS-II 6782.jpg|इवलेसे]]
|-
|२४२
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|बहुविध ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/manifold-receptivity/ Manifold receptivity]
|ग्लॅडिओलस (अनेकरंगी)
|[[चित्र:Gladiolus dalenii flowers bud black Ooty Jul25 A7CR 06143.jpg|इवलेसे]]
|-
|२४३
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|अतिमानसिकीकरण झालेली ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/supramentalised-receptivity/ Supramentalised Receptivity]
|ग्लॅडिओलस (केशरी रंग)
|[[चित्र:Closeup of Gladiolus blossoms.jpg|इवलेसे]]
|-
|२४४
|''[[:en:Sinningia_speciosa|Sinningia speciosa (Lodd.)]] Hiern., Gesneriaceae.''
Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia
|अस्तित्व विशाल होणे
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-being/ Broadening of the being]
|[https://www.loksatta.com/lokprabha/gloxinia-1080522/ अधिक माहिती]
|[[चित्र:Florada da Gloxínia.jpg|इवलेसे|ग्लॉक्सिनिया]]
|-
|२४५
|''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.''
Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia
|सुसंघटीत भावनिक विशालता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/organised-emotional-broadening/ Organised emotional Broadening]
|
|
|-
|२४६
|''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.''
Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia
|सर्वाधिक भौतिक प्राणाचे विशाल होणे
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-most-material-vital/ Broadening of the most Material Vital]
|
|
|-
|२४७
|''Tulipa L., Liliaceae.''
Tulip
|बहर
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/blossoming/ Blossoming]
|
|[[चित्र:Münster, Wolbeck, Johannes Blumenfelder, Tulpen -- 2021 -- 7839.jpg|इवलेसे]]
|-
|२४८
|''[[:en:Euphorbia_milii|Euphorbia milii]] Desmoul., Euphorbiaceae.''
Crown of thorns, Christ thorn
|एकाग्रता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/concentration/ Concentration]
|
|[[चित्र:Euphorbia milii Grenada.jpg|इवलेसे]]
|-
|२४९
|''Datura L., Solanaceae.''
Thorn apple
|तपस्या
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/tapasya/ Tapasya]
|धोतरा
|[[चित्र:Datura innoxia sl26.jpg|इवलेसे|धोतरा]]
|-
|२५०
|''Datura L., Solanaceae.''
Thorn apple
|मानसिक तपस्या
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-tapasya/ Mental tapasya]
|
|[[चित्र:Nabalu Sabah Brugmansia-01.jpg|इवलेसे]]
|-
|२५१
|''Datura L., Solanaceae.''
Thorn apple
|प्राणिक तपस्या
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-tapasya/ Vital tapasya]
|
|[[चित्र:Solanales - Brugmansia × candida - 19.jpg|इवलेसे]]
|-
|२५२
|''Datura L., Solanaceae.''
Thorn apple
|समग्र तपस्या
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-tapasya/ Integral tapasya]
|दुहेरी धोतरा
|
|-
|२५३
|''Brugmansia suaveolens (Humb. &amp; Bonpl. Ex Wild ) Berchit. &amp; Presl., Solanaceae.''
Angel's trumpet
|परिपूर्ण तपस्या
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-tapasya/ Perfect tapasya]
|
|[[चित्र:Brugmansia 24.jpg|इवलेसे]]
|-
|२५४
|''Ipomoea cairica (L.) Sweet., Convolvulaceae.''
Railway creeper
|अदिव्य असणाऱ्या सर्व गोष्टींपासून निर्लिप्तता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/detachment-from-all-that-is-not-the-divine/ Detachment from all that is not the Divine]
|
|[[चित्र:Ipomoea cairica - John Barkla - 1216205.jpeg|इवलेसे]]
|-
|२५५
|''Tectona grandis L. f., Verbenaceae.''
Teak, Indian oak, Saga, Saigun
|इच्छावासनांचा परित्याग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-desires/ Renunciation of desires]
|साग
|[[चित्र:Tectona grandis L.f. (51345406545).jpg|इवलेसे]]
|-
|२५६
|''Angelonia salicariifolia Humb. &amp; Bonpl., Scrophulariaceae.''
|भावनिक इच्छांचा
परित्याग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-emotional-desires/ Renunciation of emotional desires]
|(पांढरा रंग)
|
|-
|२५७
|''[[:en:Angelonia_salicariifolia|Angelonia salicariifolia Humb. &amp; Bonpl]]., Scrophulariaceae.''
|प्राणिक इच्छांचा
परित्याग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-vital-desires/ Renunciation of vital desires]
|(जांभळा रंग)
|[[चित्र:Angelonia salicariifolia Humb. &amp; Bonpl. (8290282345).jpg|इवलेसे]]
|-
|२५८
|''Angelonia salicariifolia Humb. &amp; Bonpl., Scrophulariaceae.''
|प्राणिक इच्छांचा संपूर्णतया केलेला परित्याग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-renunciation-of-vital-desires/ Integral renunciation of vital desires]
|
|
|-
|२५९
|''Atalantia monophylla Correa., Rutaceae''
Country gooseberry
|इच्छावासनांचा अभाव
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/absence-of-desire/ Absence of desire]
|
|[[चित्र:Conchocarpus sp., Rutaceae, Atlantic forest, northeastern Bahia, Brazil (9150787008).jpg|इवलेसे]]
|-
|२६०
|''Beaumontia jerdoniana Wight., Apocynaceae.''
Nepal trumpet flower, Herald's trumpet, Easter lily vine
|निस्वार्थीपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/unselfishness/ Unselfishness]
|टेंटू 
|[[चित्र:หิรัญญิการ์ Beaumontia grandiflora Wall. FAMILY APOCYNACEAE (9).jpg|इवलेसे]]
|-
|२६१
|''Eucalyptus L'Herit. Spp., Myrtaceae''
Eucalptus, Australlian gum, Gum tree, Ironbark, Stringybark
|अहंकाराचे निर्मूलन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/abolition-of-the-ego/ Abolition of the ego]
|निलगिरी
|[[चित्र:Zizigium sp.jpg|इवलेसे]]
|-
|२६२
|''Citrus limon (L.) Burm. f., Rutaceae.''
Lemon
|शुद्धता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/chastity/ Chastity]
|लिंबू
|[[चित्र:Lemon blossoms in Israel.jpg|इवलेसे|लिंबू]]
|}

== बाह्य दुवे ==
http://www.blossomlikeaflower.com/

https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/

== संदर्भ ==
Flowers and their spiritual significance, ISBN - 9788170600282

[[वर्ग:निसर्ग]]
[[वर्ग:फुले]]
[[वर्ग:सह्याद्रीतील फुले]]</text>
      <sha1>l84udr75wjif0aszuha6bpucw6ol0x7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692855</id>
      <parentid>2692767</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T08:51:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2692855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114469" sha1="gt1vbwda1ywni3232f3n1234h57gqvh" xml:space="preserve">== इतिहास ==
श्रीमाताजी ऊर्फ [[मीरा अल्फासा]], या श्रीअरविंद आश्रमात त्यांना भेटायला येणाऱ्या साधकांशी संवाद साधण्याचे एक माध्यम म्हणून फुलांचा उपयोग करत असत. अगदी सुरुवातीच्या काळापासूनच त्यांनी फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ सांगायला सुरुवात केली होती. अशा रीतीने फुलांची जणू काही एक भाषाच तयार झाली आणि या भाषेच्या माध्यमातून श्रीमाताजी साधकांशी संवाद साधत असत. त्यांनी फुलांना आध्यात्मिक भावसूचक, गुणसूचक नावे दिली होती. 

== ग्रंथसंपदा ==

* १९७३ मध्ये प्रकाशित झालेल्या  Flowers and Their Messages या पुस्तकामध्ये एकंदर ८७९ फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ देण्यात आले आहेत. 

* इ. स. २००० मध्ये The Spiritual Significance of Flowers या नावाने आणखी एक पुस्तक प्रकाशित केले गेले, त्यामध्ये फुलांच्या शास्त्रीय नावांची भर घालण्यात आली आहे तसेच आणखी १९ फुलांचे अर्थ नव्याने देण्यात आले आहेत.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!क्र.
!शास्त्रीय नाव
!आध्यात्मिक अर्थ
!आध्यात्मिक अर्थ (इंग्रजी)
!प्रचलित नाव
!छायाचित्र
|-
|०३७
|[[:en:Abutilon_indicum|Abutilon indicum]] ''(L) Sweet., Malvaceae.'' 
Chinese lantern, Flowering maple, Parlor maple, Indian mallow
|मानसिक अभिवचन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mental-promise/ Mental Promise]
|[[पेटारी]]
|[[चित्र:Indian abutilon Abutilon indicum 3268.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|४१०
|''Arrhostoxylum costatum, Acanthaceae''
|वीराला उचित कृती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/heroic-action/ Heroic Action]
|रुएलिया किंवा जंगली पेटुनिया
|[[चित्र:Ruellia elegans - Red Ruellia at Peravoor 2018 (7).jpg|इवलेसे]]
|-
|६७४
|[[:en:Artabotrys_hexapetalus|Artabotrys hexapetalus]] ''(L. f.) Bhand'' (Climbing Lang-lang)
|निर्मळ मन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/clear-mind/ Clear Mind]
|हिरवा चाफा, हरि चंपा
|[[चित्र:Artabotrys hexapetalus02.JPG|इवलेसे]]
|-
|४०७
|''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus L]]., Amaranthaceae.''
Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower
|कृतीमधील निर्भयता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/fearlessness-in-action/ Fearlessness in Action]
|राजगिरा, उनाडभाजी
|[[चित्र:Love-Lies-Bleeding, Tassel Flower (Amaranthus caudatus).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|८०७
|''Foeniculum vulgare Mill, Umbelliferae.''[[:en:Fennel|Fennel]]
|रक्तामध्ये प्रकाश
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/light-in-the-blood/ Light in the blood]
|बडीशेप
|[[चित्र:Fennel flower heads.jpg|इवलेसे]]
|-
|६४१
|''[[:en:Neolamarckia_cadamba|Anthocephalus cadamba]] (Roxb.) Miq., Rubiaceae''
Kadam tree
|अतिमानसिक सूर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-sun/ Supramental Sun]
|कदंब, निपा (संस्कृत) &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=The spirit of Auroville|last=Huta Hindocha|publisher=Havyavahana Trust|year=2002|isbn=|pages=}}&lt;/ref&gt;
|[[चित्र:Cadamba tree Neolamarckia cadamba fruit by Raju Kasambe DSCN5650.JPG 09.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|६८८
|''[[:en:Asclepias_curassavica|Asclepias curassavica]] L., Asclepiadaceae''
Blood flower, Swallow wort, Matal, Indian root
|भौतिक मनाने अतिमानसिक प्रकाशाला 
दिलेला प्रतिसाद
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/response-of-the-physical-mind-to-the-supramental-light/ Response of the Physical Mind to the Supramental Light]
|पिवळा चित्रक / हळदीकुंकू
|[[चित्र:31 Halad-Kumku.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|५११
|''Asparagus L. sp., Liliaceae.''
|आत्मसमर्पणातून उदयाला येणारे सौंदर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beauty-arising-from-consecration/ Beauty Arising from Consecration]
|[[शतावरी]]
|[[चित्र:Asparagus racemosus - Satawari flowers - at Peravoor 2018 (13).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|२०१
|''Atalantia monophylla Correa., Rutaceae''
Country gooseberry
|इच्छाविरहितता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/absence-of-desire/ Absence of Desire]
|माकडलिंबू
|[[चित्र:Atalantia monophylla 02.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|६३४
|[[:en:Barringtonia_asiatica|Barringtonia asiatica]] ''(L.) Kurz., Lecythidaceae''
|अतिमानसिक कृती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-action/ Supramental Action]
|समुद्रफूल
|[[चित्र:Barringtonia asiatica - twin flower.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|३४१
|''Begonia L. Spp., Begoniaceae.''
[[:en:Begonia|Begonia]]
|संतुलन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/balance/balance/ Balance]
|काप्रू
|[[चित्र:Petals 0016.jpg|इवलेसे]]
|-
|०४७
|''[[:en:Bixa_orellana|Bixa orellana]] L., Bixaceae.''
Annatto, Lipstick tree, Achiote
|एक नवीन जगत्
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-world/ New World]
|शेंदरी, लटकान, सिंधुरी 
|[[चित्र:Bixa.jpg|इवलेसे]]
|-
|०२४
|[[:en:Bougainvillea|Bougainvillea]] ''Comm. Ex Juss., Nyctaginaceae.''
Bougainvillea
|संरक्षण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/protection/ Protection]
|बोगनवेल
|[[चित्र:Bougainvillea, Behbahan.jpg|इवलेसे]]
|-
|०११
|''[[:en:Brownea_coccinea|Brownea coccinea]] Jacq. Corr. Murr., Leguminosae.'' Scarlet flame bean
|विश्वावर अधिराज्य गाजविणारे ईश्वरी प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love-governing-the-world/ Divine Love Governing the World]
|लाल झुंबर
|[[चित्र:Brownea coccinea (2206468097).jpg|इवलेसे]]
|-
|०५७
|''[[:en:Iris_domestica|Belamcanda chinensis]] (L.) DC., Iridaceae''
Blackberry lily, Leopard lily
|ईश्वराविषयी आत्मीयता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/attachment-to-the-divine/ Attachment to the Divine]
|लेपर्ड लिली
|[[चित्र:Iris domestica 2007-08-11 02.jpg|इवलेसे]]
|-
|६३६
|''Butea monosperma (Lam.) Taub [ B. Frondosa Roxb. Ex willd.], Leguminosae, Papilionoideae,'' Flame of the forest, Dhak, Palas
|अतिमानसिक साक्षात्काराचा आरंभ
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/beginning-of-the-supramental-realisation/ Beginning of the Supramental Realisation]
|पळस
|[[चित्र:STS 001 Butea monosperma.jpg|इवलेसे|पळस]]
|-
|७८
|''Canna indica L., Cannacceae.'' Indian-shot, Queensland, Arrowroot, Achira
|ईश्वराशी सख्यत्व
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/friendship-with-the-divine/ Friendship with the Divine]
|सर्वजया
|[[चित्र:Cinnamon-bellied flowerpiercer (Diglossa baritula) male on Indian shot (Canna indica) Finca El Pilar.jpg|इवलेसे]]
|-
|२७६
|''Dianthus caryophyllus L., Caryophyllaceae.''
Carnation, Clove pink
|सहयोग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/collaboration/ Collaboration]
|कार्नेशन, देवाचे फूल
|[[चित्र:Dianthus caryophyllus CFPC Malea 1zz.jpg|इवलेसे]]
|-
|६९०
|''Castanospermum australe A. Cunn. &amp; C. Fraser., Leguminosae, Papilionoideae''
Moreton Bay chestnut, Australian chestnut, Black bean
|जडभौतिकामध्ये कार्यकारी असलेले 'ज्योतिर्मय मन'
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind-of-light-acting-in-matter/ Mind of Light Acting in Matter]
|[[ब्लॅक बीनस् (वनस्पती)|ब्लॅक बीनस्]]
|[[चित्र:Castanospermum australe 7th Brigade Park Chermside P1070738.jpg|इवलेसे]]
|-
|०६०
|''Cattleya spp., Orchidaceae,'' Orchid
|जीवनाची साध्यपूर्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/the-aim-of-existence-is-realised/ The Aim of Existence is Realised]
|[[ऑर्किड]] (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Many white orchids.jpg|इवलेसे]]
|-
|४३४
|''Celosia argentea L. Plumosa Group., Amaranthaceae.''
Feathered amaranth
|अभिव्यक्तीचा सुकाळ
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/abundant-expression/ Abundant Expression]
|मयूरशिखा, [[मोरशिखा]], [[मयूरशिख]]
(सोनेरी पिवळा रंग)
|[[चित्र:Celosia argentea var. plumosa Fresh Look Yellow 1zz.jpg|इवलेसे|मयूरशिखा]]
|-
|७७६
|[[:en:Combretum_fruticosum|Combretum fruticosum]] ''(Loefl.)'' ''Stuwz., Combretaceae''
Burning bush
|जीवनामध्ये कृतीचे संघटन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/organisation-of-action-in-life/ Organisation of Action in Life]
|पिळुकी किंवा उक्षी (संभाव्य नावे)
|[[चित्र:Combretum fruticosum 246446513.jpg|इवलेसे]]
|-
|५५८
|[[:en:Couroupita_guianensis|Couroupita guianensis]] ''Aubl., Lecythidaceae''
Cannonball tree
|समृद्धी
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/prosperity/ Prosperity] &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|[[कैलाशपती|कैलासपती]]
|[[चित्र:Kailasapati (Marathi- कैलासपती) (753214931).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|८५४
|''[[:en:Cucurbita_maxima|Cucurbita maxima]] Duchesne ex Lam., Cucurbitaceae.''Autumn squash, Winter squash, Pumpkin
|विपुलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/collaboration-of-nature/abundance/ Abundance]
|लाल भोपळ्याचे फूल
|[[चित्र:Pumpkin flowers - geograph.org.uk - 7559488.jpg|इवलेसे]]
|-
|०५३
|''Dahlia Cav., Compositae,'' [[:en:Dahlia|Dahlia]]
|अतिमानवता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/superhumanity/ Superhumanity]
|[[डेलिया]] (पांढरा)
|[[चित्र:55 Delia White.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|४९४
|''[[:en:Delonix_regia|Delonix regia]] (Bojer) ref., Leguminosae, Caesalpinioideae''
Flamboyant, Peacock flower, Flame tree, Royal poinciana
|साक्षात्कार
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/realisation/ Realisation]
|[[गुलमोहर]]
|[[चित्र:Delonix regia 4226.jpg|इवलेसे|गुलमोहर]]
|-
|६२
|''[[:en:Dendrobium_moschatum|Dendrobium moschatum]] Swartz., Orchidaceae''
Orchid
|परमेश्वराबद्दलची मानसिक आसक्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-attachment-to-the-divine/ Mental Attachment to the Divine]
|[[ऑर्किड]] (सोनेरी केशरी)
|[[चित्र:Dendrobium moschatum (Ecological Botanical Gardens 2015 - 05).jpg|इवलेसे|ऑर्किड (सोनेरी केशरी)]]
|-
|२०३
|''[[:en:Eucalyptus|Eucalyptus]] L'Herit. Spp., Myrtaceae'' Eucalptus, Australlian gum, Gum tree, Ironbark, Stringybark
|अहंकाराचे निर्मूलन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/abolition-of-the-ego/ Abolition of the Ego]
|[[निलगिरी (वनस्पती)|निलगिरी]]
|[[चित्र:Eucalyptus tereticornis flowers, capsules, buds and foliage.jpeg|इवलेसे|निलगिरी]]
|-
|०४४
|''[[:en:Galanthus_nivalis|Galanthus nivalis]] L. 'Viridapicis'., Amaryllidaceae.''Snowdrop, European snowdrop
|पुनरुज्जीवनाचे अभिवचन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/promise-of-renewal/ Promise of Renewal]
|गॅलॅन्थस
|[[चित्र:Galanthus nivalis close-up aka.jpg|इवलेसे]]
|-
|७१९
|''[[:en:Gazania|Gazania]] Gaertn. spp., Compositae,'' Treasure flower 
|स्पष्टतेच्या शोधात
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/seeking-for-clarity/ Seeking for clarity]
|[https://marathivishwakosh.org/41399/ गेझनिया]
|[[चित्र:Gazania rigens cultivar in Conques.jpg|इवलेसे|गेझनिया]]
|-
|५७२
|''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China
|भौतिकामधील अतिमानसिक सौंदर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/supramental-beauty-in-the-physical/ Supramental Beauty in the physical]
|केशरी जास्वंद
|[[चित्र:Cayena (Hibiscus rosa-sinensis), Icod de los Vinos, Tenerife, España, 2012-12-13, DD 01.jpg|इवलेसे|केशरी जास्वंद]]
|-
|५०५
|''[[:en:Gomphrena_globosa|Gomphrena globosa]] L., Amaranthaceae.'' Globe amaranth, Bachelor's button
|अमर्त्यत्व
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/immortality/ Immortality]
|गुल-ए-मखमल (पांढरा रंग)
|[[चित्र:White Globe Amaranth Flower Gomphrena Globosa 千日紅 センニチコウ (223201665).jpeg|इवलेसे|गुलमखमल]]
|-
|८७६
|''[[:en:Gossypium|Gossypium]] L. Spp, Malvaceae.,'' Cotton
|भौतिक समृद्धी
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/material-abundance/ Material Abundance]
|कार्पास, [[कापूस|कपाशी]]
|[[चित्र:Cotton flower.jpg|इवलेसे|कपाशी]]
|-
|००३
|''[[:en:Hedychium_coronarium|Hedychium J.G. Koening]]., Zingiberaceae.'' Ginger lily, Garland lily
|सत्-चित्-आनंद
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sachchidananda/ Sachchidananda]
|[[सोनटक्का]]
|[[चित्र:White garland-lily 04.jpg|इवलेसे|सोनटक्का]]
|-
|६३८
|''Helichrysum bracteatum (Vent.) Andrews., Compositae''
Strawflower, Golden everlasting, Yellow paper daisy
|पृथ्वीवर अतिमानसिक अमरत्व
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-immortality-upon-earth/ Supramental Immortality upon Earth] &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|पेपर डेझी
|[[चित्र:Xerochrysum bracteatum, golden everlasting flower or strawflower at Mannavan Shola, Anamudi Shola National Park, Kerala (27).jpg|इवलेसे]]
|-
|५६६
|''[[:en:Hibiscus_mutabilis|Hibiscus mutabilis]] L., Malvaceae.'' Cotton rose, Confederate rose mallow
|ईश्वरी कृपा 
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/divine-grace/ The Divine Grace]
|पुष्करिणी, स्थलकमल
|[[चित्र:Hibiscus mutabilis (2).JPG|इवलेसे|पुष्करिणी, स्थलकमल]]
|-
|५७४
|''Hibiscus rosa-sinensis L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China
|अतिमानसिक प्रेमाचे सौंदर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-supramental-love/ Beauty of Supramental love]
|जास्वंद (गुलाबी)
|[[चित्र:Juba kusum athonba (326908991).jpg|इवलेसे|जास्वंद (गुलाबी)]]
|-
|०३६
|''Hibiscus rosa-sinensis L. 'Deddie Ann', Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China
|नव-निर्मितीचे सौंदर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-the-new-creation/ Beauty of the New Creation]
|[[जास्वंद]]
|[[चित्र:Sleepy Hibiscus (Hibiscus furcellatus) (8058834522).jpg|इवलेसे|जास्वंद]]
|-
|१२५
|[[:en:Hoya_carnosa|Hoya Carnosa]]  ''(L. f.) R. Br., Asclepiadaceae.Wax plant, Honey plant''
|सामूहिक अभीप्सेची शक्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/power-of-collective-aspiration/ Power of Collective Aspiration]
|अंबरी (होया कार्नोसा)
|[[चित्र:NKN-2007-06-13 114250 Hoya Carnosa (Yvan Leduc author for Wikipedia).jpg|इवलेसे]]
|-
|७७३
|''[[:en:Acanthus_montanus|Acanthus montanns]] (Nees) Anderson., Acanthaceae''
Mountain thistle, Acanthe rose
|ईश्वराच्या पहिल्या संपर्काने जागृत होणाऱ्या भावना
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-emotions-awake-to-the-first-contact-with-the-divine/ The Emotions Awake To The First Contact With The Divine]
|तालीमखाना
|[[चित्र:112 Kolshinda, Talimkhana.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|३१३
|''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy
|समग्र साधेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral Simplicity]
|डेझी (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Bellis perennis-fully bloomed flower.jpg|इवलेसे|डेझी ]]
|-
|६०९
|''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China
|सौंदर्यपूर्ण शक्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/aesthetic-power/ Aesthetic Power]
|[[जास्वंद]] (लाल)
|[[चित्र:Hibiscus or China rose.jpg|इवलेसे|लाल जास्वंद]]
|-
|४२२
|''[[:en:Ixora_pavetta|Ixora pavetta]] Andrews. [I.arborea Sm.], Rubiaceae'' Torch tree
|सरळपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/straightforwardness/ Straightforward­ness]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Torchwood%20Tree.html गोरवीकटगी]
नेमाली, नेवली (संस्कृत)
|[[चित्र:Ixora pavetta, AJT Johnsingh. 0200921 120457.jpg|इवलेसे|गोरवीकटगी]]
|-
|३०२
|''[[:en:Jasmine|Jasminum]] L. Spp., Oleaceae.''Jasmine, Jessamine
|शुद्धता, निर्मळता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity/ Purity]
|[https://marathivishwakosh.org/16485/ जास्मिन], [[मोगरा]]
|[[चित्र:Earleaf jasmine (Jasminum elongatum) flowers.jpg|इवलेसे|मोगरा]]
|-
|८३५
|''[[:en:Jatropha_podagrica|Jatropha podagarica]] Hook., Euphorbiaceae.'' Gout plant, Tartogo, [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Australian%20Bottle%20Plant.html Australian bottle plant]
|अतिमानसिक कृतीला अवचेतनेकडून मिळालेला पहिला प्रतिसाद
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/subconscient/first-response-of-the-subconscient-to-the-supramental-action/ First Response of the Subconscient to the Supramental Action]
|
|[[चित्र:Jatropha podagrica flower in Ishigaki, Okinawa.jpg|इवलेसे]]
|-
|७७२
|''Lagenaria siceraria (Molina) Standl., Cucurbitaceae.'' White-flowered gourd, Bottle gourd, [[:en:Calabash|Calabash]] gourd, Hercules' club
|भावनिक समृद्धी
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-abundance/ Emotional Abundance]
|[https://mr.wikipedia.org/s/bao दुधी भोपळ्याचे फूल]
|[[चित्र:Lagenaria siceraria kz03.jpg|इवलेसे]]
|-
|८१५
|''[[:en:Lantana|Lantana]] L. Spp, Verbenaceae'' Shrub verbena
|पेशींमधील भावनिक सौंदर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-beauty-in-the-cells/ Emotional Beauty in the Cells]
|टणटणी, घाणेरी
|[[चित्र:Lantana montevidensis.JPG|इवलेसे|घाणेरी]]
|-
|११६
|''[[:en:Leonotis_nepetifolia|Leonotis nepetifolia]] (L.) R. Br., Labiatae.''
|आरोहण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/ascension/ Ascension]
|दीपमाळ
|[[चित्र:24 Dipmal.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|३३१
|''[[:en:Erysimum_cheiri|Erysimum cheiri]] (L.) [Cheiranthus Cheiri L.], Cruciferae Wallflower, English wallflower''
|आशावाद
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/optimism/ Optimism]
|[[अबोली]]
|[[चित्र:Crossandra infundibuliformis at Periya 2019 (5).jpg|इवलेसे|अबोली]]
|-
|०१६
|''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap
|ईश्वरी सांभाळ
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude]
|मिरची जास्वंद
|[[चित्र:Malvaviscus arboreus 2.jpg|इवलेसे|मिरची जास्वंद]]
|-
|०५५
|''Memecylon tinctorium L., Melastomaceae.'' Ironwood
|चमत्कार
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/miracle/ Miracle]
|अंजनी (निळा व गुलाबी रंग)
|[[चित्र:Memecylon umbellatum (95009).jpg|इवलेसे|अंजनी]]
|-
|०१३
|''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca
|ईश्वरी हास्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine Smile]
|चंपा, [[चाफा]] (सोनचाफा)
|[[चित्र:Michelia champaca2.JPG|इवलेसे|चाफा]]
|-
|५००
|''[[:en:Millingtonia|Millingtonia hortensis]] L., Bignoniaceae'' Indian cork tree, Tree jasmine
|रूपांतरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/transformation/ Transformation]
|बुचाची फुले
|[[चित्र:Drooping flowers of Indian cork tree.jpg|इवलेसे|बुचाची फुले]]
|-
|२४५
|''[[:en:Mimusops_elengi|Mimusops elengi]] L., Sapotaceae.'' Spanish cherry Medlar, Tanjong tree
|परिपूर्ती, सिद्धी
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/accomplishment/ Accomplishment]
|[[बकुळ|बकुळीची फुले]]
|[[चित्र:Maulsari (Mimusops elengi) in Hyderabad W IMG 7161.jpg|इवलेसे|बकुळीची फुले]]
|-
|०१८
|''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night
|दिलासा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace]
|[[गुलबक्षी]]
|[[चित्र:Jalapa - Nyctaginaceae.jpg|इवलेसे|गुलबक्षी ]]
|-
|०१९
|''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night
|मनातील दिलासा 
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-mind/ Solace in the Mind]
|गुलबक्षी (पिवळा रंग)
|[[चित्र:Four o'clock (Mirabilis jalapa) yellow-flowered.jpg|इवलेसे|पिवळी गुलबक्षी]]
|-
|०२०
|''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night
|प्राणातील दिलासा  
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-vital/ Solace in the Vital]
|गुलबक्षी 
|[[चित्र:Mirabilis jalapa 2019-09-01 4253.jpg|इवलेसे]]
|-
|०२१
|''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night
|पूर्ण दिलासा 
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/integral-solace/ Integral Solace]
|गुलबक्षी (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Mirabilis jalapa, Burdwan, West Bengal, India 02 01 2013 (3).jpg|इवलेसे]]
|-
|०५६
|''[[:en:Myrtus_communis|Myrtus communis]] L., Myrtaceae.'' Myrtle, Greek myrtle, Swedish myrtle
|केवळ ईश्वरासाठीच जगणे
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/to-live-only-for-the-divine/ To Live Only For the Divine]
|विलायती मेंदी, फिरंगी मेथी, गंधमालती
|[[चित्र:Arrayan - Myrtus communis (9611744016).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|००१
|''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera]]. 'Alba'., Nymphaeaceae Sacred lotus, East Indian lotus''
|अदिती - दिव्य चेतना
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/aditi-the-divine-consciousness/ Aditi - the Divine Consciousness]
|[[कमळ]] (श्वेत कमळ)
|[[चित्र:Nelumbo nucifera (white flower) Md Sharif Hossain Sourav.jpg|इवलेसे|कमळ]]
|-
|००२
|''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera Gaertn]]., Nymphaeaceae'' Sacred lotus, East Indian lotus
|अवतार
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/avatar-the-supreme-manifest-on-earth-in-a-body/ Avatar- the Supreme Manifested in a Body upon Earth]
|अरविंद 
|[[चित्र:अरविंद.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|७३०
|''[[:en:Nerium|Nerium]] oleander L., Apocynaceae.'' Oleander, Rosebay
|मिथ्यत्वाचे समर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/surrender-of-all-falsehood/ Surrender of All Falsehood]
|[[कण्हेर]]
|[[चित्र:Nerium oleander pink.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|११८
|''[[:en:Nyctanthes_arbor-tristis|Nyctanthes arbor-tristis]] L., Verbenaceae.'' Night jasmine, Tree of sadness
|[[अभीप्सा]]
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration/ Aspiration]
|प्राजक्त, [[पारिजातक]], शेफाली
|[[चित्र:(Nyctanthes arbor-tristis) flower at Madhurawada 01.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|१४०
|''[[:en:Ocimum_tenuiflorum|Ocimum tenuiflorum]] L. [O. Sanctum L.]., Labiatae.''
Holy basil, Krishna tulsi, Ram tulsi, Tulsi
|भक्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotion/ Devotion]
|[[तुळस]]
|[[चित्र:കൃഷ്ണതുളസി.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|०१२
|''[[:en:Operculina_turpethum|Operculina turpethum]] (L.) Silver Manso., Convolvulaceae.''
Wooden rose
|ईश्वरी कृपेची हाक
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/call-of-the-divine-grace/ Call of the Divine Grace]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Transparent%20Wood%20Rose.html नासोत्तर] (Nasottar)
|[[चित्र:Fruits of Operculina turpethum in Shiraho, Ishigaki Island.jpg|इवलेसे]]
|-
|६५७
|''[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius]] Parkins., [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Himalayan%20Screw%20Pine.html Pandanaceae]'' Pandanus palm, Thatch screw pine 
|आध्यात्मिक गंध
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume]
|[[केवडा]], केतकी
|[[चित्र:Pandanus tectorius (5187733419) (2).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|३७५
|''Petunia Xhybrida hort. Vilm.-Andr., Solanaceae.''
Petunia
|कृतीमधील उत्साह
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/enthusiasm/enthusiasm-in-action/ Enthusiasm in Action]
|पेटुनिया
|
|-
|२५२
|''[[:en:Passiflora_vitifolia|Passiflora vitifolia]] HBK., Passifloraceae.'' [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Perfumed%20Passion%20Flower.html Passion flower]
|ईश्वरी कार्याचे साधन बनण्याची इच्छा बाळगणारी शक्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/power-aspiring-to-become-an-instrument-for-the-divine-work/ Power aspiring to become an instrument for the divine work]
|रक्तवर्णी कृष्णकमळ
|[[चित्र:Passiflora vitifolia 3zz.jpg|इवलेसे|रक्त कृष्णकमळ]]
|-
|००५
|''[[:en:Plumbago_auriculata|Plumbago auriculata 'Alba]]'., Plumbaginaceae.''
Cape leadwort
|ईश्वरी सान्निध्याच्या शोधात असणारी चेतना 
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/presence/ Consciousness seeking for the presence]
|[[चित्रक]]
|[[चित्र:Flor - Quintana Roo - México-4.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|६६८
|''[[:en:Plumeria_obtusa|Plumeria obtusa]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree
|व्यक्तीच्या प्रत्येक घटकामध्ये मानसिक परिपूर्णत्व
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/perfect-psychological-perfection/ Psychological Perfection in all parts of the being].
|चंपा,  पांढरा [[चाफा]]
|[[चित्र:Plumeria obtusa or the Singapore graveyard flower (Image 1 of 2) in Jamshedpur, India.jpg|इवलेसे|पांढरा चाफा]]
|-
|६६४
|''[[:en:Plumeria_rubra|Plumeria rubra]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree
|मानसिक परिपूर्णत्व
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/psychological-perfection/ Psychological Perfection]
|[[चाफा]]
|[[चित्र:Plumeria-0006-Zachi-Evenor.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|०४८
|''[[:en:Polianthes_tuberosa|Polianthes tuberosa]] L., Agavaceae.''
Tuberose
|नव-निर्मिती 
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-creation/ New Creation]
|[[निशिगंध]], गुलछडी
|[[चित्र:Polianthes tuberosa flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|०१४
|''[[:en:Portulaca_grandiflora|Portulaca grandiflora]] Hook., Portulacaceae.'' Rose moss, Sun plant, Eleven-o'clock
|श्रीअरविंदांची करुणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sri-aurobindo-compassion/ Sri Aurobindo's Compassion]
|नोनिया
|[[चित्र:Portulaca grandiflora cultivar 5Dsr 4082.jpg|इवलेसे|नोनिया]]
|-
|००७
|''[[:en:Pomegranate|Punica granatum]] L., Punicaceae.'' Pomegranate
|[[खाल्डियन लोककथा|दिव्य प्रेम]]
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love/ Divine Love]
|[[डाळिंब|डाळिंबा]]&lt;nowiki/&gt;चे फूल
|[[चित्र:Punica granatum flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|५१३
|''[[:en:Rhododendron|Rhododendron]] L. Spp., Ericaceae'' Azalea, Rhododendron
|सौंदर्याची रेलचेल
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/abundance-of-beauty/ Abundance of Beauty]
|ऱ्‍होडोडेंड्रॉन 
|[[चित्र:Half geopende bloem van Rhododendron ponticum.jpg|इवलेसे]]
|-
|१०३
|''[[:en:Rosa|Rosa]] L., Rosaceae.'' Rose
|मानवी वासनाविकारांचे ईश्वरविषयक प्रेमामध्ये रूपांतर
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human passions changed into love for the Divine]
|लाल [[गुलाब]]
|[[चित्र:Rosa Red Chateau on black background.jpg|इवलेसे|लाल गुलाब]]
|-
|०२२
|''[[:en:Scabiosa_atropurpurea|Scabiosa atropurpurea]] L., Dipsacaceae.'' Mournful widow, Sweet scabius, Pincushion flower, Egyptian rose
|आशीर्वाद
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/blessings/ Blessings]
|पिनकुशन फ्लॉवर, इजिप्शियन गुलाब
|[[चित्र:Scabiosa atropurpurea maritima (pincushion flowers).jpg|इवलेसे]]
|-
|४९३
|''[[:en:Sesbania_grandiflora|Sesbania grandiflora]] (L.) Poir., Leguminosae, Papilionoideae'' Scarlet wistaria tree, Vegetable humming-bird
|साक्षात्काराचा आरंभ
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beginning-of-realisation/ Beginning of Realisation]
|हादगा / [[अगस्ता]]
|[[चित्र:Hoa so đũa trắng.jpg|इवलेसे|अगस्ता]]
|-
|०५४
|''Strophanthus DC. Spp., Apocynaceae.Mimosa''
|आविष्करणाचे किरणोत्सर्जन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/radiation-of-the-manifestation/ Radiation of the Manifestation]
|अगस्त्यमाला
|[[चित्र:Strophanthus gratus 5.jpg|इवलेसे]]
|-
|३१०
|''[[:en:Tabernaemontana|Stemmadenia litoralis]] (HBK) Allorge. [S. Galleottiana (rich.) Miers], Apocynaceae.''
|कृतीमधील शुद्धता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity-in-action/ Purity in Action]
|
|[[चित्र:Jazmín - Huevos de perro (Stemmadenia litoralis) (15185545961).jpg|इवलेसे]]
|-
|६९८
|''[[:en:Tabernaemontana_divaricata|Tabernaemontana divaricata]] (L.) R. Br. Ex Roem. &amp; Schult., Apocynaceae.'' Crape jasmine, Crape gardenia, Pinwheel flower, East Indian rosebay
|मानसिक शुद्धता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-purity/ Mental Purity]
|[[तगर (फूल)|तगर]]
|[[चित्र:Tabernaemontana divaricata 3280.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|६७१
|''[[:en:Cascabela_thevetia|Thevetia peruviana]] (Pers.) Schum., Apocynaceae.'' Yellow oleander, Be-still tree
|मन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind/ Mind]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Mexican%20Oleander.html बिट्टीची फुले] (पिवळा रंग)
|[[चित्र:Cascabela thevetia kz01.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|००४
|[[:en:Tradescantia_spathacea|Tradescantia spathacea]]. White
|ईश्वरी उपस्थिती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-presence/ Divine Presence]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Moses%20in%20the%20Cradle.html ट्रेडस्कॅन्टिया स्पाथेसिया]
|[[चित्र:Starr 080607-7174 Tradescantia spathacea.jpg|इवलेसे]]
|-
|०३५
|''[[:en:Viscum_album|Viscum album]] L., Loranthaceae.'' Mistletoe
|चैतन्याची खूण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sign-of-the-spirit/ Sign of the Spirit]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Common%20Mistletoe.html विस्कम अल्बम]
|[[चित्र:Viscum album kz20.jpg|इवलेसे]]
|-
|०४५
|''[[:en:Leucanthemum_×_superbum|Leucanthemum Xsuperbum]] (J. Ingram) Bergmans [Chrysanthemum Xsuperbum Bergmans ex J. Ingram.]., Compositae.'' Shasta daisy
|सर्जक शब्द
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/creative-word/ Creative Word]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Shasta%20Daisy.html डेझी]
|[[चित्र:Leucanthemum × superbum.001 - Burela.jpg|इवलेसे|डेझी]]
|-
|१३०
|''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily
|प्रार्थना
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer] &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|[[लिली]]
|[[चित्र:Zephyranthes candida.jpg|इवलेसे|लिलीची फुले]]
|-
|२२६
|''[[:en:Zinnia_elegans|Zinnia elegans]] Jacq., Compositae.'' Common zinnia, Youth-and-old-age
|सहनशक्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/endurance/endurance/ Endurance]
|झिनिया
|[[चित्र:Elegant zinnia 2.jpeg|इवलेसे|झिनिया]]
|-
|३२१
|''[[:en:Passiflora_incarnata|Passiflora L. Incarnata]] Xcincinnata 'Incense', Passifloraceae.''
Passion flower
|निश्चल-नीरवता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/silence/ Silence]
|[[कृष्णकमळ]]
|[[चित्र:Purple Passionflower - Flickr - rittyrats.jpg|इवलेसे|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Soi%20Fah%20Passion%20Flower.html कृष्णकमळ]]]
|-
|७४५
|''[[:en:Achimenes_grandiflora|Achimenes grandiflora]] Schiede., Gesneriaceae.'' Monkey-faced pansy, Orchid pansy, Japanese pansy, Cupid's bower
|प्राणामधील निश्चल-नीरवता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/silence-in-the-vital/ Silence in the Vital]
|
|[[चित्र:Achimenes grandiflora1scott.zona.jpg|इवलेसे]]
|-
|३२२
|''[[:en:Passiflora_foetida|Passiflora foetida]], Passifloraceae.'' Running pop, Love-in-a-mist, Wild water lemon
|समग्र निश्चल-नीरवता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-silence/ Integral Silence]
|वेल-घाणी?
|[[चित्र:Passiflora feotida.jpg|इवलेसे]]
|-
|३२३
|[[:en:Linaria_maroccana|Linaria Maroccana]] ''Hook. f., Scrophulariacea.'' Toadflax, Spurred snapdragon
|बोलकी नीरवता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/expressive-silence/ Expressive Silence]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Toadflax.html अधिक माहिती] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Linaria maroccana (cultivars) 1DS-II 2-0146.jpg|इवलेसे]]
|-
|६७८
|''[[:en:Eranthemum_pulchellum|Eranthemum pulchellum]] Andr., Acanthaceae'' Blue sage
|मनामध्ये निश्चल-निरवतेविषयी असलेली अभीप्सा / आस
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/aspiration-for-silence-in-the-mind/ Aspiration for Silence in the mind]
|(हिंदी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Blue%20Sage.html गुलशाम]
दशमूळी किंवा जंगली अबोली, रान अबोली
|[[चित्र:Eranthemum Nervosum.jpg|इवलेसे]]
|-
|८७७
|[[:en:Proiphys_amboinensis|Proiphys amboinesis]] ''(L.) Herb. [Eurycles Sylvestris Salisb. Ex Schult. &amp; schult. f.], Amaryllidaceae'' Brisbane lily
|आध्यात्मिकतेबद्दलची आस
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/silver/ Silver]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Cardwell%20Lily.html कार्डवेल लिली आणि नॉर्दर्न ख्रिसमस लिली]
|[[चित्र:Cardwell lily.jpg|इवलेसे]]
|-
|३१३
|''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy
|समग्र साधेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral simplicity]
|डेझी (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Vittadinia cuneata var cuneata head6 QNR - Flickr - Macleay Grass Man.jpg|इवलेसे]]
|-
|२८४
|''[[:en:Catharanthus_roseus|Catharanthus roseus]] (L.) G. Don. [Vinca rosea l.]., Apocynaceae., Apocynaceae.'' Madagascar periwinkle, Old maid, Cayenne jasmine, Rose periwinkle
|अखंडितपणे चाललेली प्रग्रती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/uninterrupted-but-spasmodic-progress/ Uninterrupted spamodic progress]
|[[सदाफुली]]
[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Periwinkle.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Catharanthus roseus (Pink Madagascar Periwinkle).jpg|इवलेसे|सदाफुली]]
|-
|७९०
|''[[:en:Mimosa_pudica|Mimosa pudica]] L., Leguminosae, Mimosoideae''
Sensitive plant, Touch-me-not, Shame plant, Live-and-die, Humble plant
|प्राणिक संवेदनशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/vital-sensitivity/ Vital sensitivity]
|[[लाजाळू]], लाजवंती
[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Touch%20Me%20Not.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Mimosa pudica in September month 3.jpg|इवलेसे|लाजाळू]]
|-
|६९७
|''[[:en:Butter_daisy|Melampodium paludosum]] HBK, Compositae''
|खऱ्या मानसिक प्रामाणिकपणाचा उदय
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/birth-of-true-mental-sincerity/ Birth of true mental sincerity]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Butter%20Daisy.html बटर डेझी]
|[[चित्र:Melampodium paludosum 'Million Gold' 2.jpg|इवलेसे]]
|-
|०१६
|''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.''
Turk's cap
|ईश्वरी अनुध्यान
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude] 
|[[जास्वंद]] (लाल रंग)
[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Malvaviscus6.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|०१७
|''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap
|योग्य रितीने आकलन झालेले ईश्वरी अनुध्यान
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude-rightly-understood/ Divine Solicitude rightly understood]
|[[जास्वंद]] (गुलाबी रंग)
[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Flower Hibiscus rosa-sinensis 1.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|६९२
|''[[:en:Thymophylla_tenuiloba|Thymophylla tenuiloba]] (Dc.) Small. [Dysodia tenuiloba(DC.) B.L. Robinson]., Compositae'' Golden fleece, Dahlberg daisy
|मानसिक साधेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-simplicity/ Mental Simplicity]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dahlberg%20Daisy.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Thymophylla tenuiloba.JPG|इवलेसे]]
|-
|७४९
|''[[:en:Oxalis|Oxalis]] L. Spp., Oxalidaceae.'' Sorrel, Shamrock
|प्राणामधील विनम्र साधेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/candid-simplicity-in-the-vital/ Candid simplicity in the vital]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Large-Flowered%20Pink%20Sorrel.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Large-flowered Pink Sorrel (Oxalis debilis) (15488025556).jpg|इवलेसे]]
|-
|२९०
|''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster
|साधा प्रामाणिकपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/simple-sincerity/ Simple sincerity]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Aster amellus flower (38).jpg|इवलेसे]]
|-
|६९६
|''[[:en:Goldenrod|Solidago L]]. Spp., Goldenrod''
|मानसिक प्रामाणिकपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-sincerity/ Mental Sincerity]
|गोल्डन रॉड, [https://marathivishwakosh.org/12705/ पिवळी डेझी]
|[[चित्र:Solidago virgaurea, Golden Rod - geograph.org.uk - 4233648.jpg|इवलेसे]]
|-
|२९१
|''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster
|भावनिक प्रामाणिकपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/emotional-sincerity/ Emotional Sincerity]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (फिकट जांभळा रंग)
|[[चित्र:Asteraceae - Aster amellus.JPG|इवलेसे]]
|-
|२९२
|''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster
|प्राणामधील प्रामाणिकपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/sincerity-in-the-vital/ Sincerity in the Vital]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (निळा रंग)
|[[चित्र:Aster amellus flower (11).jpg|इवलेसे]]
|-
|२५४
|''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox
|कार्यातील कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-work/ Skill in work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Phlox at lalbagh7382.JPG|इवलेसे]]
|-
|२५५
|''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox
|अंतरात्मिक कार्यातील कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-psychic-work/ Skill in psychic work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Phlox drummondii - Archer FL 02.jpg|इवलेसे]]
|-
|२५६
|''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Yellow)
|मानसिक कार्यातील कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-mental-work/ Skill in mental work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Flox - Phlox drummondii (1).jpg|इवलेसे]]
|-
|२५७
|[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' 
Annual phlox, Drummond phlox 
|कार्यामधील भावनिक कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/emotional-skill-in-work/ Emotional skill in work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
(पांढरा रंग)
|[[चित्र:Phlox drummondii-anna park-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]]
|-
|२५८
|[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox
|प्राणिक कार्यामधील कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-vital-work/ Skill in vital work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:福祿考(金山海棠) Phlox drummondii -香港北區公園 North District Park, Hong Kong- (9207627744).jpg|इवलेसे]]
|-
|२५९
|''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Carmine red flowers).
|कार्यामधील शारीरिक कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/physical-skill-in-work/ Physical skill in work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Phlox drummondii - 25984291501.jpg|इवलेसे]]
|-
|२६०
|''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Bright red)
|भौतिक कार्यातील कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-material-work/ Skill in Material work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|
|-
|२६१
|''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox 
(Small White)
|समग्र कार्यातील कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-integral-work/ Skill in integral work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Phlox drummondii-2.JPG|इवलेसे]]
|-
|२६२
|[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''i Hook., Polemoniaceae.''
Annual phlox, Drummond phlox (Pink colour)
|कलात्मक कार्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/artistic-work/ Artistic work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Phlox drummondii-14.JPG|इवलेसे]]
|-
|२६३
|[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox, Star phlox 
|कार्यातील तेजस्वी कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/radiating-skill-in-work/ Radiating skill in work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Phlox drummondii-tnau-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]]
|-
|५२०
|''[[:en:Prunus_serrulata|Prunus serrulata]] Lindl., Rosaceae.'' Oriental cherry, Japanese flowering cherry
|सौंदर्याचे हास्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/smile-of-beauty/ Smile of beauty]
|जपानी चेरी
[https://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?kempercode=a915#:~:text=Prunus%20serrulata%2C%20commonly%20called%20Japanese,tall%20in%20its%20native%20habitat. अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Cerisier du Japon (Prunus serrulata) (3).jpg|इवलेसे]]
|-
|५८१
|''[[:en:Hibiscus_micranthus|Hibiscus micranthus]] L., Malvaceae.'' Hibiscus
|चिरंतन हास्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/eternal-smile/ Eternal smile]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Tiny%20Flower%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Hibiscus micranthus - Tiny Flower Hibiscus at Theni (4).jpg|इवलेसे]]
|-
|०१३
|''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca
|ईश्वरी हास्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine smile]
|[https://marathivishwakosh.org/15483/ पांढरा चाफा (मराठी)]
[[चाफा]] (विकिपीडिया)

[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/White%20Champa.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:White Champaca April 2009.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|११७
|''[[:en:Delphinium|Delphinium]] L. Spp., Ranunclaceae.'' Larkspur
|आकाशरोहण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/soaring/ Soaring]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Kashmir%20Larkspur.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Delphinium 'Summer Skies' Ostróżka 2022-06-12 03.jpg|इवलेसे]]
|-
|१०६
|''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina]] L., Rosaceae.'' Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine
|प्रकृतीचे अंतरात्मिक आकाशरोहण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dog%20Rose.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे]]
|-
|०१८
|''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night
|सांत्वन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace]
|[[गुलबक्षी]] (मराठी) 
[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Four%20O'clock.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Mirabilis jalapa 'bicolor'-IMG 9208.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|७५२
|''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus]] L., Amaranthaceae.'' Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower
|प्राणामधील प्रदीप्त सामर्थ्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/illumined-strength-in-the-vital/ Illumined strength in the vital]
|[[राजगिरा]] (मराठी)
[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Love%20Lies%20Bleeding.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:3836 - Amaranthus caudatus (Zieramaranth).JPG|इवलेसे]]
|-
|११९
|Alcea rosea (Hollyhock)
|प्राणाचे समग्र अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital]
|होली हॉक (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Alcea rosea sl24.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे|204x204अंश]]
|-
|१५१
|''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea]] L., Malvaceae.'' Hollyhock
|जडभौतिक प्राणाचे अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital]
|होली हॉक (लालसर जांभळा रंग)
|[[चित्र:Alcea rosea purple.jpg|इवलेसे]]
|-
|७५०
|''[[:en:Coleus_scutellarioides|Solenostemon scutellarioides]] (L.) Codd. [Coleus Xhybridus Voss.], Labiatae.'' Coleus, Painted nettle
|प्राणामधील सामर्थ्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/strength-in-the-vital/ Strength in the vital]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Coleus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Coleus Oxford Botanic Garden.jpg|इवलेसे]]
|-
|३९४
|''Chrysanthemum L. Spp., Compositae.'' [[:en:Chrysanthemum|Chrysanthemum]]
|विशेष तपशीलवर ऊर्जा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/energy/specialised-detailed-energy/ Specialised detailed energy]
|
|[[चित्र:Chrysanthemum japonense var ashizuriense1.jpg|इवलेसे]]
|-
|४२५
|''[[:en:Asparagus_densiflorus|Asparagus densiflorus]] (Kunth.) Jessop. 'Sprengeri', Liliaceae.'' Sprenger asparagus, Sprengeri, Emerald fern, Emerald feather 
|आध्यात्मिक वाणी
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/spiritual-speech/ Spiritual Speech]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Asparagus%20Fern.html अधिक माहितीसाठी (इंग्रजी)]
|[[चित्र:Asparagus Fern -- asparagus densiflorus 'sprengeri'.jpg|इवलेसे]]
|-
|६४४
|''[[:en:Terminalia_catappa|Terminalia catappa]] L., Combretaceae'' Tropical almond, Indian almond, Kamani, Myrobalan
|आध्यात्मिक अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-aspiration/ Spiritual Aspiration]
|जंगली बदाम [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Indian%20Almond.html (अधिक माहितीसाठी - इंग्रजी)]
|[[चित्र:A Hoverfly on a Desi Badam (Terminalia catappa) in Hyderabad, AP W IMG 0494.jpg|इवलेसे|जंगली बदाम]]
|-
|६५३
|''Leontopodium alpinum Cass., Compositae'' [[:en:Edelweiss|Edelweiss]]
|आध्यात्मिक सौंदर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-beauty/ Spiritual Beauty]
|
|[[चित्र:Leontopodium nivale alpinum (53256243490).jpg|इवलेसे]]
|-
|६५४
|''Pelargonium L'Herit. Spp., Geraniaceae'' Geranium, Storksbill
|आध्यात्मिक आनंद
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-happiness/ Spiritual Happiness]
|जिरेनियम
|[[चित्र:Fair Ellen.jpg|इवलेसे|जिरेनियम]]
|-
|६४५
|''Salvia L. Spp., Labiatae.'' Sagw, Ramona
|आध्यात्मिकतेविषयी अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/aspiration-for-spirituality/ Aspiration for spirituality]
|
|
|-
|६४६
|''[[:en:Salvia_leucantha|Salvia leucantha]] Cav., Labiatae.'' Mexican bush sage
|स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी प्राणाची संमती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-vital-consenting-to-be-spiritualised/ The vital consenting to be spiritualised].
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Scarlet%20Sage.html अधिक माहितीसाठी] 
|[[चित्र:Bird On Garden.jpg|इवलेसे]]
|-
|६४७
|''[[:en:Salvia_splendens|Salvia splendens]] F. Sell. Ex Roem. &amp; Schult., Labiatae.''
Scarlet sage
|स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी जडद्रव्याची संमती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/matter-consenting-to-be-spiritualised/ Matter consenting to be spiritualised]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Scarlet%20Sage.html अधिक माहितीसाठी] 
|[[चित्र:Salvia vanhouttei 001.JPG|इवलेसे]]
|-
|७०६
|''[[:en:Dendrophthoe_falcata|Dendropthoe falcata]] (L.f.) Etting., Loranthaceae.''
|अनुकरणाची मानसिक वृत्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-spirit-of-imitation/ Mental Spirit of imitation]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Honey%20Suckle%20Mistletoe.html वंदा]
|[[चित्र:Dendrophthoe falcata var. falcata - Honey Suckle Mistletoe at Blathur 2017 (3).jpg|इवलेसे]]
|-
|६५२
|''[[:en:Hiptage_benghalensis|Hiptage benghalensis]] L. Kurz., Malpighiaceae.''
|आध्यात्मिक यश
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-suc Spiritual success]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Madhavi%20Lata.html माधवीलता] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Hiptage benghalensis 011.JPG|इवलेसे]]
|-
|६५७
|[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius (Pandanus Palm)]]
|आध्यात्मिक सुगंध
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume]
|[[केवडा]]
|[[चित्र:Hīnano - panoramio (1).jpg|इवलेसे|केवडा]]
|-
|८००
|''Russelia sarmentosa Jacq., Scrophulariacea.''
|भौतिकामध्ये आध्यात्मिक अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-aspiration-in-the-physical/ Spiritual aspiration in the physical]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Broadleaf%20Firecracker%20Plant.html अधिक माहिती] (इंग्रजी)
|
|-
|१३६
|Petrea volubilis (Purple Wreath)
|उपचाराची आध्यात्मिक  शक्ती
|Spiritual power of healing
|
|[[चित्र:Petrea volubilis 001.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|१३७
|Citharexylum (Fiddle Wood)
|आध्यात्मिक आरोहण
|Spiritual Assension
|
|
|-
|१३८
|Tithonia rotundifolia (Mexican Sunflower)
|पूर्णपणे ईश्वराभिमुख झालेली शारीर-चेतना
|Physical consciousness turned entirely towards the Divine
|
|
|-
|१३९
|Psidium guajava (Common Guava)
|स्थैर्य
|Steadfastness
|
|
|-
|१४०
|Areca Catechu (Betal palm)
|स्थिर प्राणिकता
|Steadfast Vitality
|
|
|-
|१४१
|Bombax ceiba (Red silk cotton tree)
|जडभौतिक चेतनेमध्ये असलेले
सघन स्थैर्य 
|Solid steadfastness in the material consciousness
|काटेसावर
|[[चित्र:Bombax ceiba flower 74 Sunbury St Geebung IMGP8725.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|१४२
|Ixora pavetta (Torch Tree)
|स्पष्टवक्तेपणा
|Straightforwardness
|
|
|-
|१४३
|Scabiosa autropurpurea (Pincushion flower)
|जडभौतिक जगाला दिलेले आशीर्वाद
|Blessings on the material world
|
|
|-
|१४४
|Pimpinella major (Grater Burnet-saxifrage)
|रक्तामधील विशुद्धता
|Purity in the blood
|
|
|-
|१४५
|Vanda tessellata
|ईश्वराबद्दल तपशिलवार ओढ
|Detailed Attachment for the Divine
|
|
|-
|१४६
|Ylang Ylang (Cananga odrata)
|योग्य बोध किंवा धारणा (सत्याचा अपलाप न करणारा बोध)
|Correct Perception
|हिरवा चाफा
|
|-
|१४७
|Italian Yellow Jasmin
([[:en:Chrysojasminum_humile|Jesminum humile]])
|योग्य स्वयं-मूल्यमापन
|Correct Self-evaluation
|पिवळी चमेली किंवा इटालियन चमेली
|
|-
|१४८
|African Violet (Saintpaulia ionantha)
|सुयोग्य गतीविधी
|Correct Movements
|आफ्रिकन व्हायोलेट
|
|-
|१४९
|Helianthus
|अतिमानसिक प्रकाशाकडे वळलेली चेतना
|Consciousness turned towards the supramental Light
|[https://mr.wikipedia.org/s/5mj सूर्यफूल]
|[[चित्र:Sunflower sky backdrop.jpg|इवलेसे|सूर्यफूल]]
|-
|१५०
|[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis]] (Viridiflora)
|ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील लाजाळूपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/timidity-in-attachment-to-the-divine/ Timidity in Attachment to the Divine]
|दुहेरी गुलाब
|[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोजा चिनेन्सिस]]
|-
|१५१
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील विनम्रता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/humility-in-the-love-for-the-divine/ Humility in the love for the Divine]
|जांभळा किंवा अंजिरी गुलाब 
|
|-
|१५२
|''Rosa chinensis Jacq., Rosaceae.''China rose, Bengal rose
|ईश्वराप्रति कोमल प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/tenderness-for-the-divine/ Tenderness for the Divine]
|फिकट गुलाबी गुलाब
|
|-
|१५३
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराबद्दलचा स्नेह
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/affection-for-the-divine/ Affection for the Divine]
|शुभ्र छटा असलेला गुलाब
|
|-
|१५४
|[[:en:Holly|Holly (Ilex)]] (''Aquifoliaceae)''
|धैर्ययुक्त सदिच्छा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/courageous-goodwill/ Courageous Goodwill]
|मारंडी, वागाटी
|[[चित्र:Ilex-aquifolium (Europaeische Stechpalme-1).jpg|इवलेसे|मारंडी, वागाटी]]
|-
|१५५
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराप्रति प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-for-the-divine/ Love for the Divine]
|विविध रंगी गुलाब
|
|-
|१५६
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराबद्दल सर्वांगीण प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/integral-love-for-the-divine/ Integral love for the Divine]
|शुभ्र गुलाब
|
|-
|१५७
|''Rosa L., Rosaceae.''
|आंतरात्मिक प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-love/ Psychic Love] 
|लालसर गुलाबी रंगाचा गुलाब
|
|-
|१५८
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराविषयी प्रज्वलित प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/flaming-love-for-the-divine/ Flaming love for the Divine]
|नारिंगी रंगाचा गुलाब
|
|-
|१५९
|''Rosa L. 'Edward'., Rosaceae.''
|समर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/surrender/ Surrender]
|दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब
|
|-
|१६०
|''Rosa L., Rosaceae.''
|प्रेमपूर्ण समर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/loving-surrender/ Loving Surrender]
|दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब
|
|-
|१६१
|''[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis Jacq]]. 'Minima'., Rosaceae.'' Fairy rose, Pygmy rose
|तपशिलासह समर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/detailed-surrender/ Detailed surrender]
|
|[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोसा चिनेन्सिस जॅक]]
|-
|१६२
|''Rosa L. 'Prosperity'., Rosaceae.''
|शुद्ध आध्यात्मिक समर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/pure-spiritual-surrender/ Pure spiritual surrender]
|
|
|-
|१६३
|''Rosa L. 'Paul Neyron'., Rosaceae.''
|परिपूर्ण समर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/perfect-surrender/ Perfect surrender]
|
|[[चित्र:Rose, Paul Nryron, バラ, ポール ネイロン, (12249233866).jpg|इवलेसे|रोझ, पॉल न्रिरॉन]]
|-
|१६४
|''Rosa L., Rosaceae.''
|मानसिक समर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/mental-surrender/ Mental surrender]
|पिवळसर नारिंगी रंगाचा गुलाब
|
|-
|१६५
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराप्रति मानसिक प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-for-the-divine/ Mental love for the Divine]
|पिवळ्या रंगाचा गुलाब
|
|-
|१६६
|''Rosa L., Rosaceae.''
|आंतरात्मिक प्रभावाखालील मानसिक प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-under-the-psychic-influence/ Mental love under the psychic influence]
|गुलाब
|
|-
|१६७
|''Rosa L., Rosaceae.''
|मानवी उत्कट भावनांचे ईश्वराबद्दलच्या प्रेमात परिवर्तन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human Passions Changed into Love for the Divine]
|लाल गुलाब
|
|-
|१६८
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराप्रति असलेल्या प्रेमाने प्रकृतीमध्ये साधलेला समतोल
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/balance-of-the-nature-in-the-love-for-the-divine/ Balance of the nature in the love for the Divine]
|दुहेरी रंगाचा गुलाब
|
|-
|१६९
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराच्या सेवेत समर्पित सौंदर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/beauty-offers-itself-in-service-to-the-divine/ Beauty offers itself in service to the Divine]
|गुलाब
|
|-
|१७०
|''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina L., Rosaceae.]]''Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine
|प्रकृतीची आंतरात्मिक भरारी
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature]
|फिकट गुलाबी रंगाचा गुलाब
|[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे|डॉग रोझ]]
|-
|१७१
|''Rosa L. 'Father's Day'., Rosaceae.''
|ईश्वराबद्दल अतिमानसिक ओढ
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/supramental-attachment-to-the-divine/ Supramental attachment to the Divine]
|
|
|-
|१७२
|''Rosa Xrehderana Blackb., Rosaceae.''
Polyantha rose
|ईश्वराशी सायुज्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/communion-with-the-divine/ Communion with the Divine]
|गुलाब
|
|-
|१७३
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराकडून मिळणारे प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-from-the-divine/ Love from the Divine]
|गुलाबी व पिवळे गुलाबाचे फूल
|
|-
|१७४
|''Drimiopsis kirkii Bak., Liliaceae.''
|ईश्वराप्रत जाणारा मार्ग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/road-to-the-divine/ Road to the Divine]
|लिलियासी.
|
|-
|१७५
|''[[:en:Coffea|Coffea L., Rubiaceae.]]''
|परिपूर्ण मार्ग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-path/ Perfect path]
|कॉफीची फुले
|[[चित्र:Coffee Flowers.JPG|इवलेसे|कॉफीची फुले]]
|-
|१७६
|''[[:en:Jacquemontia_pentanthos|Jacquemontia pentantha]](Jacq.) G. Don., Convolvulaceae.''
|आशा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/hope/ Hope] 
|
|[[चित्र:Jacquemontia pentanthos from Trivandrum, Kerala.jpg|इवलेसे]]
|-
|१७७
|''[[:en:Chloris_barbata|Chloris barbata Sw., Gramineae]].''
Finger-grass
|पश्चात्ताप
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/repentance/ Repentance]
|गोंडवेल, गोश्या,मेसी
|[[चित्र:Swollen fingergrass.jpg|इवलेसे|गोंडवेल]]
|-
|१७८
|''Cordyline terminalis (L). Kunth., Agavaceae.''
Ti, Good-luck plant, Hawaiian good-luck plant
|मार्गच्युत झालेली व्यक्ती 
पुन्हा परतून मार्गावर येणे
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/return/ Return]
|विलेती चमेली
|[[चित्र:Carey (Cordyline fruticosa) - Flickr - Alejandro Bayer.jpg|इवलेसे|विलेती चमेली]]
|-
|१७९
|''Lupinus L.spp., Leguminosae, Papilionoideae''
|परमेश्वराकडे जाण्याच्या मार्गावरील टप्पे
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/stages-to-the-supreme/ Stages to the Supreme]
|
|
|-
|१८०
|''Cleome hasslerana Chodat., Capparaceae.''
Spider flower, Spider plant
|अभीप्सेचा उत्साह, जोम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/elan-of-aspiration/ Elan of aspiration]
|
|
|-
|१८१
|''Acer L.spp., Aceraceae.''
Maple
|अभीप्सेची ज्वाला
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/flame-of-aspiration/ Flame of Aspiration]
|मॅपल
|
|-
|१८२
|''Spathiphyllum Schoot., Araceae.''
Peace lily, Spathe Flower
|विशुद्धतेची आस
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-purity/ Aspiration for purity]
|[https://marathivishwakosh.org/43837/ नागफणा]
|[[चित्र:Spathiphyllum cochlearispathum RTBG.jpg|इवलेसे|नागफणा]]
|-
|१८३
|''Aerva tomentosa Forsk., Amaranthaceae.''
|परिपूर्ण अमर्त्यतेची आस
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-integral-immortality/ Aspiration for integral immortality]
|
|
|-
|१८४
|''Vernonia. Eleagnaefolia DC., Compositae.''
Curtain creeper
|दिव्य चेतनेविषयीची अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-the-divine-consciousness/ Aspiration for the Divine Consciousness] 
|पडदा वेल, वरनोनिया वेल
|[[चित्र:Vernonia elaeagnifolia flowers Kewarra 4799.jpg|इवलेसे|पडदा वेल]]
|-
|१८५
|''Capparis brevispina'' ''DC., Capparidaceae.''
''Thorn Straggler''
|तिहेरी अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/triple-aspiration/ Triple aspiration]
|अर्दांडा, झिरिस, इंडियन केपर
|
|-
|१८६
|''[[:en:Ixora_chinensis|Ixora chinensis Lam]].'' ''Rubiaceae. Ixora''
|आंतरात्मिक अभीप्सा, ओढ
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-aspiration/ Psychic aspiration]
|चायनीज इक्सोरा,चायनीज रंगेली,बकाणे, बकावळी
|[[चित्र:1. Chinese ixora.jpg|इवलेसे]]
|-
|१८७
|''[[:en:Ixora_coccinea|Ixora coccinea L]]., Rubiaceae.'' Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love
|मानसिक अभीप्सा, ओढ
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-aspiration/ Mental aspiration]
|जंगल जीरॅनियम , जंगलाची ज्योत किंवा जंगलाची ज्वाला किंवा पेंडकुली
|[[चित्र:West Indian Jasmine -- Ixora (yellow).jpg|इवलेसे]]
|-
|१८८
|''Ixora coccinea L., Rubiaceae.''
Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love
|जडभौतिकातील अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical/ Aspiration In The Physical]
|इक्सोरा
|[[चित्र:Ixora Coccinea.jpg|इवलेसे]]
|-
|१८९
|''Ixora javanica (Blume) DC. [I. Singaporensis hort.]., Rubiaceae.''
|अतिमानासिक प्रकाशासाठी जडभौतिकामध्ये असणारी
अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical-for-the-supramental-light/ Aspiration in the Physical for The Supramental Light]
|इक्सोरा (केशरी रंग)
|
|-
|१९०
|''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily
|प्रार्थना
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer]
|कळवंटी, लिली
|[[चित्र:Zephyranthes candida in Bangladesh.jpg|इवलेसे|कळवंटी]]
|-
|१९१
|''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily
|आंतरात्मिक अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-prayer/ Psychic prayer]
|गुलाबी रंगाची लिली
|[[चित्र:Zephyranthes sps.jpg|इवलेसे]]
|-
|१९२
|''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily
|मानसिक अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-prayer/ Mental prayer]
|पिवळ्या रंगाची लिली
|[[चित्र:Starr 021019-0003 Zephyranthes citrina.jpg|इवलेसे]]
|-
|१९३
|''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.''
Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily
|प्राणिक अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-prayer/ Vital prayer]
|
|
|-
|१९४
|''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.''Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily
|परिपूर्ण अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-prayer/ Integral Prayer] 
|
|
|-
|१९५
|''Sternbergia lutea (L.) Roem. &amp; Schult., Amaryllidaceae.''
Winter daffodil, Lily of the field
|अतिमानसिक आवाहन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/supramental-invocation/ Supramental invocation]
|
|[[चित्र:Sternbergia lutea MILAN.jpg|इवलेसे]]
|-
|१९६
|''[[:en:Wrightia_tinctoria|Wrightia tinctoria]] R. Br., Apocynaceae.''
Pala indigo plant
|धार्मिक विचार
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/religious-thought/ Religious thought]
|इंद्रजौ, कपूर, दुधी
|[[चित्र:Wrightia tinctoria in Hyderabad W IMG 7505.jpg|इवलेसे|दुधी]]
|-
|१९७
|''Leucas aspera Spreng, Labiatae.''
|खरी उपासना
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/true-worship/ True worship]
|द्रोणपुष्पी
|[[चित्र:Leucas aspera 01.jpg|इवलेसे]]
|-
|१९८
|''[[:en:Cordia_sebestena|Cordia sebestena]] L., Boraginaceae.'' Geiger tree
|पूजन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/adoration/ Adoration]
|शेंदरी भोकर
|[[चित्र:2013.06-406-015ap Geiger tree=scarlet cordia(Cordia sebestena(Boraginaceae) Dakar,SN sat01jun2013-1052h.jpg|इवलेसे|शेंदरी भोकर]]
|-
|१९९
|''[[:en:Aegle_marmelos|Aegle marmelos]] (L.) Correa., Rutaceae.'' Bael tree, Bengal quince
|भक्तिमय दृष्टिकोन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotional-attitude/ Devotional attitude]
|[https://mr.wikipedia.org/s/47t बेल]
|[[चित्र:Bael (Aegle marmelos) tree at Narendrapur W IMG 4116.jpg|इवलेसे]]
|-
|२००
|''[[:en:Ocimum_americanum|Ocimum americanum]] L. [O. Canum sims.]., Labiatae.''
Hoary basil
|विजयाचा उत्साह
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/conquering-fervour/ Conquering fervour] 
|काळी तुळस
|
|-
|२०१
|''Ocimum basilicum L., Labiate.''
Common basil, Sweet basil
|ईश्वरी ऐक्याचा आनंद
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/joy-of-union-with-the-divine/ Joy of Union with the Divine]
|राम तुळस
|[[चित्र:Sweet Basil (Ocimum basilicum) 3.jpg|इवलेसे|राम तुळस]]
|-
|२०२
|''[[:en:Saponaria_officinalis|Saponaria officinalis]] L., Caryophyllaceae.''
Soap-Wort, Bouncing bet
|कृपेचा सुयोग्य उपयोग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/right-use-of-the-granted-grace/ Right use of the granted Grace]
|कावळा साबण
|[[चित्र:Saponaria-officinalis-flower.jpg|इवलेसे|कावळा साबण, साबणवीड]]
|-
|२०३
|''[[:en:Solanum_seaforthianum|Solanum seaforthianum]] Andr., Solanaceae.'' St. Vincent lilac, Glycine, Italian jasmine
|केवळ ईश्वरामध्येच आधार शोधणे
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/seeking-for-support-only-in-the-divine/ Seeking for support only in the Divine]
|ब्रॅझिलियन नाइट्सहेड किंवा कंद्याची वेल
|[[चित्र:Solanum seaforthianum 1DS-II 1-7326.jpg|इवलेसे]]
|-
|२०४
|''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea L]]., Malvaceae.''
Hollyhock (Dark purple, almost black)
|तमोमयतेचे अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-all-obscurities/ Offering of all Obscurities]
|हॉलीहॉक (गडद जांभळा)
|[[चित्र:Alcea rosea nigra.JPG|इवलेसे]]
|-
|२०५
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock (Light pink)
|अंतरात्मिक अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/psychic-offering/ Psychic offering]
|हॉलीहॉक (गुलाबी रंग)
|[[चित्र:Alcea rosea01.jpg|इवलेसे]]
|-
|२०६
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock (Lavender pink)
|भावनांचे अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-emotions/ Offering of the emotions]
|हॉलीहॉक (गुलाबीसर- जांभळा  रंग)
|[[चित्र:Alcea rosea 150881125.jpg|इवलेसे]]
|-
|२०७
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock
|प्राणिक अस्तित्वाचे अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-vital/ Offering of the vital]
|हॉलीहॉक (गडद लाल
रंग)
|[[चित्र:ALTCEA ROSEA - TORÀ - IB-737 (Malva reial).jpg|इवलेसे]]
|-
|२०८
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock
|प्राणिक अस्तित्वाचे समग्र अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital]
|हॉलीहॉक (शुभ्र पांढरा
रंग व मध्यभागी जांभळा)
|[[चित्र:Alcea July 2011-1.jpg|इवलेसे]]
|-
|२०९
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock
|भौतिक प्राणाचे अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital]
|हॉलीहॉक (लालसर जांभळा रंग)
|[[चित्र:Alcea July 2011-2.jpg|इवलेसे]]
|-
|२१०
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock
|अत्यंत भौतिक प्राणाचे अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-most-material-vital/ Offering of the most material vital]
|हॉलीहॉक (काळसर लाल रंग)
|[[चित्र:Alcea rosea 142067539.jpg|इवलेसे]]
|-
|२११
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock
|शारीर-अस्तित्वाचे अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-physical/ Offering of the Physical]
|हॉलीहॉक (लाल रंग)
|[[चित्र:Кобона, мальва (штокроза) в саду 04.jpg|इवलेसे]]
|-
|२१२
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock
|अस्तित्वाच्या दोन घटकांचे एकत्रितपणे केलेले अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/combined-offering-of-two-parts-of-the-being/ Combined offering of two parts of the being]
|हॉलीहॉक (दुरंगी)
|[[चित्र:Hollyhock and bee 2022.jpg|इवलेसे]]
|-
|२१३
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock
|समग्रतया केलेले अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering/ Integral offering]
|हॉलीहॉक (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Alcea rosea (372251886).jpg|इवलेसे]]
|-
|२१४
|''Ipomoea tricolor 'Pearly Gates'., Convolvulaceae.''
[[:en:Morning_glory|Morning glory]]
|विनाअट समग्रतया केलेले अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/unconditional-integral-offering/ Unconditional integral offering]
|निलपुष्पी किंवा कलादाना, वरधारा
|[[चित्र:MorningGlory5.jpg|इवलेसे]]
|-
|२१५
|''[[:en:Ipomoea_alba|Ipomoea alba L., Convolvulaceae]].''
Moonflower, Belle de nuit
|संपूर्ण आत्मदान
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/entire-self-giving/ Entire self-giving]
|गुलचांदी किंवा सकनकळी
|[[चित्र:Moonflower (Ipomoea alba) (6616135915).jpg|इवलेसे|गुलचांदी]]
|-
|२१६
|''Lycianthes rantonnei Carr. [Solanum rantonnetii Carr. Ex Lescuy.]., Solanaceae.'' Blue potato bush
|स्मरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance/ Remembrance]
|निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी
|[[चित्र:Lycianthes rantonnetii 20140806.jpg|इवलेसे|निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी]]
|-
|२१७
|''Lonicera japonica Thunb., Caprifoliaceae.''
Japanese honeysuckle
|ईश्वराचे नित्य स्मरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/constant-remembrance-of-the-divine/ Constant remembrance of the Divine]
|कापूर भेंडी
|[[चित्र:Lonicera japonica, 2021-10-02, South Side.jpg|इवलेसे|कापूरभेंडी]]
|-
|२१८
|''[[:en:Lobelia_erinus|Lobelia erinns L]]. 'Cambridge Blue'., Campanulaceae.''
Edging lobelia
|(योगी) श्रीअरविंद यांचे स्मरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance-of-sri-aurobindo/ Remembrance of Sri Aurobindo]
|
|[[चित्र:Lobelia close-up (aka).jpg|इवलेसे|केंब्रिज ब्लू]]
|-
|२१९
|''[[:en:Clarkia_unguiculata|Clarkia unguiculata Lindl]]. 'Rosea plena'., Onagraceae.''
Farewell to spring, Godetia
|आनंददायी स्मरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/glad-remembrance/ Glad remembrance]
|
|[[चित्र:Clarkia unguiculata 2022-07-14 7294.jpg|इवलेसे]]
|-
|२२०
|''[[:en:Myosotis_sylvatica|Myosotis sylvatica]] Ehrh. Ex Hoffm., Boraginaceae.''
Garden forget-me-not
|चिरस्मरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/lasting-remembrance/ Lasting remembrance]
|
|[[चित्र:Wood Forget-Me-Not (Myosotis sylvatica) - Guelph, Ontario 2017-06-03.jpg|इवलेसे]]
|-
|२२१
|''[[:en:Lamprocapnos|Dicentra spectabilis]] (L.) Lem., Papaveraceae.''
Bleeding heart
|भावनिक स्मरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/emotional-remembrance/ Emotional remembrance]
|
|[[चित्र:Dicentra-spectabilis.jpg|इवलेसे]]
|-
|२२२
|''[[:en:Cynoglossum_amabile|Cynoglossum amabile Stapf]]. &amp; J.R. Drumm., Boraginaceae.''
Chinese forget-me-not
|अवचेतनातून सुरू असलेले स्मरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/subconscient-remembrance/ Subconscient remembrance]
|
|[[चित्र:Starr 070320-5753 Cynoglossum amabile.jpg|इवलेसे]]
|-
|२२३
|''[[:en:Barleria|Barleria L., Acanthaceae]]''
|खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening/ Opening]
|कोरांटी
|[[चित्र:60 Koranti.jpg|इवलेसे|कोरांटी]]
|-
|२२४
|''Barleria prionitis L., Acanthaceae''
|मानसिक खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/mental-opening/ Mental opening]
|वज्रादांति, पिवळी कोरांटी
|[[चित्र:61 Koranti Yellow.jpg|इवलेसे]]
|-
|२२५
|''Barleria cristata L., Acanthaceae''
|भावनिक खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/emotional-opening/ Emotional opening]
|
|[[चित्र:Striped Philippine Violet.jpg|इवलेसे]]
|-
|२२६
|''Barleria cristata L., Acanthaceae''
|भावनिक प्राणाचा खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-emotional-vital/ Opening of the emotional Vital]
|जांभळसर रंगाची कोरांटी
|[[चित्र:Barleria cristata flower in Tropical and Subtropical Arboretum, Ocean Expo Park, Motobu, Okinawa.jpg|इवलेसे]]
|-
|२२७
|''Barleria L. sp., Acanthaceae''
|अतिमानसिक प्रकाशाप्रत प्राणाचा खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/vital-opening-to-the-supramental-light/ Vital opening to the Supramental Light]
|
|[[चित्र:Kurantakah (Sanskrit- कुरण्टकः) (15321114842).jpg|इवलेसे]]
|-
|२२८
|''Barleria cristata L., Acanthaceae''
|ईश्वराप्रत समग्र अस्तित्वाचा खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-of-the-being-to-the-divine/ Integral opening of the being to the Divine] 
|जांभळट
पांढरी कोरांटी
|[[चित्र:Pandhari Koranti (Marathi- पांढरी कोरांटी) (2066451692).jpg|इवलेसे|'''पांढरी कोरांटी''']]
|-
|२२९
|''Thunbergia kirkii Hook. f., Acanthaceae''
|श्रीअरविंदांच्या शक्तीप्रत खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-sri-aurobindo-force/ Opening to Sri Aurobindo's Force]
|
|[[चित्र:Thunbergia 2.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३०
|''[[:en:Thunbergia_erecta|Thunbergia erecta]] (Benth.) Anderson., Acanthaceae''
King's mantle, Bush clock vine
|दिव्य प्रकाशाप्रत खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-the-light/ Opening to the Light]
|नीळघंटी, नीलकंठी
|[[चित्र:Thunbergia erecta Prague 2011 1.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३१
|''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae''
King's mantle, Bush clock vine
|दिव्य प्रकाशाप्रत उच्च प्राणाचा खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-higher-vital-to-the-light/ Opening of the higher vital to the Light]
|
|[[चित्र:Thunbergia erecta-bunga-Raflinoer32.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३२
|''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae''
King's mantle, Bush clock vine
|दिव्य प्रकाशाप्रत भौतिक प्राणाचा खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-material-vital-to-the-light/ Opening of the material vital to the Light]
|
|
|-
|२३३
|''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson. 'Alba'., Acanthaceae''
King's mantle, Bush clock vine, December flower
|दिव्य प्रकाशाप्रत समग्र खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-to-the-light/ Integral opening to the Light]
|
|[[चित्र:Thunbergia erecta.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३४
|''[[:en:Gladiolus|Gladiolus Xhortulanus]] L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity/ Receptivity]
|''ग्लॅडिओलस'' 
|[[चित्र:Asparagales - Gladiolus sp. 2 - 2011.08.07.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३५
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|अंतरात्मिक ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/psychic-receptivity/ Psychic Receptivity]
|लालसर गुलाबी ग्लॅडिओलस 
|[[चित्र:Starr-110307-2493-Gladiolus dalenii-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24451316043).jpg|इवलेसे]]
|-
|२३६
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|अतिमानसिकीकारण झालेल्या अंतरात्म्याची ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity-of-the-supramentalised-psychic/ Receptivity of the supramentalised psychic]
|दुरंगी ग्लॅडिओलस
|[[चित्र:Gladiolus ' Georgiy Pobedonosets'.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३७
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|मानसिक ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/mental-receptivity/ Mental receptivity]
|ग्लॅडिओलस (पिवळा रंग)
|[[चित्र:A bunch of gladiolus flowers growing on a stalk.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३८
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|भावनिक ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/emotional-receptivity/ Emotional receptivity]
|ग्लॅडिओलस (फिकट गुलाबी रंग)
|[[चित्र:Gladiolus 'Alfred Nobel'.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३९
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|प्राणिक ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/vital-receptivity/ Vital receptivity]
|ग्लॅडिओलस (गडद लाल रंग)
|[[चित्र:Starr-110307-2262-Gladiolus sp-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24710234989).jpg|इवलेसे]]
|-
|२४०
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|शारीरिक ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/physical-receptivity/ Physical receptivity]
|ग्लॅडिओलस (लाल रंग)
|[[चित्र:Red garden gladiolus.jpg|इवलेसे]]
|-
|२४१
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|समग्र ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/integral-receptivity/ Integral receptivity]
|ग्लॅडिओलस (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Gladiolus elliotii 1DS-II 6782.jpg|इवलेसे]]
|-
|२४२
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|बहुविध ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/manifold-receptivity/ Manifold receptivity]
|ग्लॅडिओलस (अनेकरंगी)
|[[चित्र:Gladiolus dalenii flowers bud black Ooty Jul25 A7CR 06143.jpg|इवलेसे]]
|-
|२४३
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|अतिमानसिकीकरण झालेली ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/supramentalised-receptivity/ Supramentalised Receptivity]
|ग्लॅडिओलस (केशरी रंग)
|[[चित्र:Closeup of Gladiolus blossoms.jpg|इवलेसे]]
|-
|२४४
|''[[:en:Sinningia_speciosa|Sinningia speciosa (Lodd.)]] Hiern., Gesneriaceae.''
Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia
|अस्तित्व विशाल होणे
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-being/ Broadening of the being]
|[https://www.loksatta.com/lokprabha/gloxinia-1080522/ अधिक माहिती]
|[[चित्र:Florada da Gloxínia.jpg|इवलेसे|ग्लॉक्सिनिया]]
|-
|२४५
|''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.''
Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia
|सुसंघटीत भावनिक विशालता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/organised-emotional-broadening/ Organised emotional Broadening]
|
|
|-
|२४६
|''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.''
Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia
|सर्वाधिक भौतिक प्राणाचे विशाल होणे
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-most-material-vital/ Broadening of the most Material Vital]
|
|
|-
|२४७
|''Tulipa L., Liliaceae.''
Tulip
|बहर
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/blossoming/ Blossoming]
|
|[[चित्र:Münster, Wolbeck, Johannes Blumenfelder, Tulpen -- 2021 -- 7839.jpg|इवलेसे]]
|-
|२४८
|''[[:en:Euphorbia_milii|Euphorbia milii]] Desmoul., Euphorbiaceae.''
Crown of thorns, Christ thorn
|एकाग्रता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/concentration/ Concentration]
|
|[[चित्र:Euphorbia milii Grenada.jpg|इवलेसे]]
|-
|२४९
|''Datura L., Solanaceae.''
Thorn apple
|तपस्या
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/tapasya/ Tapasya]
|धोतरा
|[[चित्र:Datura innoxia sl26.jpg|इवलेसे|धोतरा]]
|-
|२५०
|''Datura L., Solanaceae.''
Thorn apple
|मानसिक तपस्या
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-tapasya/ Mental tapasya]
|
|[[चित्र:Nabalu Sabah Brugmansia-01.jpg|इवलेसे]]
|-
|२५१
|''Datura L., Solanaceae.''
Thorn apple
|प्राणिक तपस्या
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-tapasya/ Vital tapasya]
|
|[[चित्र:Solanales - Brugmansia × candida - 19.jpg|इवलेसे]]
|-
|२५२
|''Datura L., Solanaceae.''
Thorn apple
|समग्र तपस्या
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-tapasya/ Integral tapasya]
|दुहेरी धोतरा
|
|-
|२५३
|''Brugmansia suaveolens (Humb. &amp; Bonpl. Ex Wild ) Berchit. &amp; Presl., Solanaceae.''
Angel's trumpet
|परिपूर्ण तपस्या
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-tapasya/ Perfect tapasya]
|
|[[चित्र:Brugmansia 24.jpg|इवलेसे]]
|-
|२५४
|''Ipomoea cairica (L.) Sweet., Convolvulaceae.''
Railway creeper
|अदिव्य असणाऱ्या सर्व गोष्टींपासून निर्लिप्तता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/detachment-from-all-that-is-not-the-divine/ Detachment from all that is not the Divine]
|
|[[चित्र:Ipomoea cairica - John Barkla - 1216205.jpeg|इवलेसे]]
|-
|२५५
|''Tectona grandis L. f., Verbenaceae.''
Teak, Indian oak, Saga, Saigun
|इच्छावासनांचा परित्याग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-desires/ Renunciation of desires]
|साग
|[[चित्र:Tectona grandis L.f. (51345406545).jpg|इवलेसे]]
|-
|२५६
|''Angelonia salicariifolia Humb. &amp; Bonpl., Scrophulariaceae.''
|भावनिक इच्छांचा
परित्याग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-emotional-desires/ Renunciation of emotional desires]
|(पांढरा रंग)
|
|-
|२५७
|''[[:en:Angelonia_salicariifolia|Angelonia salicariifolia Humb. &amp; Bonpl]]., Scrophulariaceae.''
|प्राणिक इच्छांचा
परित्याग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-vital-desires/ Renunciation of vital desires]
|(जांभळा रंग)
|[[चित्र:Angelonia salicariifolia Humb. &amp; Bonpl. (8290282345).jpg|इवलेसे]]
|-
|२५८
|''Angelonia salicariifolia Humb. &amp; Bonpl., Scrophulariaceae.''
|प्राणिक इच्छांचा संपूर्णतया केलेला परित्याग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-renunciation-of-vital-desires/ Integral renunciation of vital desires]
|
|
|-
|२५९
|''Atalantia monophylla Correa., Rutaceae''
Country gooseberry
|इच्छावासनांचा अभाव
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/absence-of-desire/ Absence of desire]
|
|[[चित्र:Conchocarpus sp., Rutaceae, Atlantic forest, northeastern Bahia, Brazil (9150787008).jpg|इवलेसे]]
|-
|२६०
|''Beaumontia jerdoniana Wight., Apocynaceae.''
Nepal trumpet flower, Herald's trumpet, Easter lily vine
|निस्वार्थीपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/unselfishness/ Unselfishness]
|टेंटू 
|[[चित्र:หิรัญญิการ์ Beaumontia grandiflora Wall. FAMILY APOCYNACEAE (9).jpg|इवलेसे]]
|-
|२६१
|''Eucalyptus L'Herit. Spp., Myrtaceae''
Eucalptus, Australlian gum, Gum tree, Ironbark, Stringybark
|अहंकाराचे निर्मूलन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/abolition-of-the-ego/ Abolition of the ego]
|निलगिरी
|[[चित्र:Zizigium sp.jpg|इवलेसे]]
|-
|२६२
|''Citrus limon (L.) Burm. f., Rutaceae.''
Lemon
|शुद्धता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/chastity/ Chastity]
|लिंबू
|[[चित्र:Lemon blossoms in Israel.jpg|इवलेसे|लिंबू]]
|}

== बाह्य दुवे ==
http://www.blossomlikeaflower.com/

https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/

== संदर्भ ==
Flowers and their spiritual significance, ISBN - 9788170600282

[[वर्ग:निसर्ग]]
[[वर्ग:फुले]]
[[वर्ग:सह्याद्रीतील फुले]]</text>
      <sha1>gt1vbwda1ywni3232f3n1234h57gqvh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>लालदुहोमा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340578</id>
    <revision>
      <id>2692849</id>
      <parentid>2646997</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T07:17:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>{{विद्यमान भारतीय मुख्यमंत्री}}</comment>
      <origin>2692849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5253" sha1="fr2nsyjz2be5ebh0m1i6q99eu1n3f2v" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''लालदुहोमा''' तथा '''लालदुहौमा'''; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/north-east-india/mizoram/entire-northeast-burning-because-of-citizenship-bill-lalduhawma-5546079/|title=Entire Northeast burning because of Citizenship Bill: Lalduhawma|date=19 January 2019|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en|access-date=5 February 2021}}&lt;/ref&gt; ([[२२ फेब्रुवारी]], [[इ.स. १९४९|१९४९]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://mizoram.nic.in/gov/mla/mla21.htm|title=Biodata of Shri Lalduhoma|website=mizoram.nic.in|access-date=5 February 2021}}&lt;/ref&gt; - ) एक भारतीय राजकारणी आणि मिझोरममधील माजी [[भारतीय पोलीस सेवा]] अधिकारी आहेत. डिसेंबर २०२३ पासून त्यांनी [[मिझोरमचे मुख्यमंत्री|मिझोरामचे मुख्यमंत्री]] म्हणून काम केले आहे. पंतप्रधान [[इंदिरा गांधी]] यांच्याकडे सुरक्षा सेवेचा राजीनामा देऊन, ते १९८४ मध्ये मिझोरममधून [[लोकसभा सदस्य|लोकसभेचे खासदार]] म्हणून निवडून आले होते. त्यांनी [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] सोडली, ज्या पक्षातून ते निवडून आले होते, ज्यासाठी त्यांना संसदेतून अपात्र ठरवण्यात आले होते. भारतातील [[संसदीय राज्यपद्धती|पक्षांतरविरोधी कायद्यानुसार]] अपात्र होणारे ते पहिले खासदार ठरले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/ex-ips-officer-in-charge-of-former-pm-indira-gandhi-s-security-disqualified-as-independent-mla/story-vvumfSUbg1GrlzYMNxcxSL.html|title=Ex IPS officer-in-charge of former PM Indira Gandhi's security disqualified as Independent MLA|last=Parashar|first=Utpal|date=27 November 2020|website=Hindustan Times|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=5 February 2021}}&lt;/ref&gt;

लालदुहोमा हे मिझोराममधील एक प्रादेशिक राजकीय पक्ष झोरम राष्ट्रवादी पक्षाचे संस्थापक आणि अध्यक्ष आहेत. त्यांचा पक्ष [[झोरम पीपल्स मूव्हमेंट]] या युती पक्षात सामील झाला. २०१८ च्या मिझोरम विधानसभा निवडणुकीत लालदुहोमाची मुख्यमंत्री पदाचे उमेदवार म्हणून निवड झाली. पण त्यांच्या युती पक्षाला बहुमत मिळाले नाही.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.timesofmizoram.com/2018/05/zpm-chief-ministerial-candidate-pu-lalduhoma.html|title=ZPM Chief Ministerial Candidate Pu Lalduhawman Zahthlak A Ti|last=ToMZ|website=TIMES OF MIZORAM|access-date=5 February 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|last=Karmakar|first=Rahul|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/mizoram-mla-who-was-indira-gandhis-security-chief-disqualified/article33191798.ece|title=Mizoram Assembly Speaker disqualifies Zoram People's Movement MLA Lalduhoma|date=27 November 2020|work=द हिंदू|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=5 February 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://theprint.in/india/mizorams-opposition-party-zpm-wins-serchip-assembly-bypoll/650832/|title=Mizoram's opposition party ZPM wins Serchip assembly bypoll|last=PTI|date=2 May 2021|website=ThePrint|language=en-US|access-date=3 May 2021}}&lt;/ref&gt; [[मिझोरम विधानसभा निवडणूक, २०२३|२०२३ च्या मिझोरम विधानसभेच्या निवडणुकीत]] त्यांचा युती पक्ष मोठ्या प्रमाणात निवडून आला.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{विद्यमान भारतीय मुख्यमंत्री}} 
[[वर्ग:मिझोरमचे मुख्यमंत्री]]
[[वर्ग:८ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:इ.स. १९४९ मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>fr2nsyjz2be5ebh0m1i6q99eu1n3f2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>निको डेव्हिन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>343644</id>
    <revision>
      <id>2692850</id>
      <parentid>2423968</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T08:26:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-37745-07</username>
        <id>184812</id>
      </contributor>
      <origin>2692850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4036" sha1="r3e1a9hxg3ummbrcpx76b624ic8hec2" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
|                name = निको डेव्हिन
|               image = 
|             country = नामिबिया
|            fullname = निकोलस डेव्हिन
|          birth_date = {{birth date and age|1997|12|19|df=yes}}
|         birth_place = [[विंडहोक]], [[नामिबिया]]
|          death_date = 
|         death_place = 
|             batting = उजव्या हाताचा
|             bowling = लेगब्रेक
|                role = [[फलंदाजी (क्रिकेट)|फलंदाज]]

|       international = true

| odidebutdate = २६ मार्च
| odidebutyear = २०२३
| odidebutagainst = अमेरिका
| odicap = ३९
|         lastodidate = ४ एप्रिल
|         lastodiyear = २०२३
|      lastodiagainst = कॅनडा

|       T20Idebutdate = २० मे
|       T20Idebutyear = २०१९
|    T20Idebutagainst = घाना
|             T20Icap = ३
|        lastT20Idate = २५ नोव्हेंबर
|        lastT20Iyear = २०२३
|     lastT20Iagainst = रवांडा

|      hidedeliveries = true
|             columns = 4
|             column1 = [[एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय|वनडे]]
|            matches1 = ५
|               runs1 = १४२
|            bat avg1 = २८.४०
|           100s/50s1 = ०/१
|          top score1 = ९०
|  catches/stumpings1 = ४/-
|             column2 = [[ट्वेन्टी-२० आंतरराष्ट्रीय|टी२०आ]]
|            matches2 = २२
|               runs2 = ६२७
|            bat avg2 = ३१.३५
|           100s/50s2 = ०/४
|          top score2 = ८९
|  catches/stumpings2 = ११/-
|             column3 = [[प्रथम श्रेणी क्रिकेट|एफसी]]
|            matches3 = ४
|               runs3 = २९७
|            bat avg3 = ३७.१२
|           100s/50s3 = ०/२
|          top score3 = ८५
|  catches/stumpings3 = १/–
|             column4 = [[लिस्ट अ क्रिकेट|लिस्ट अ]]
|            matches4 = १४
|               runs4 = १९२
|            bat avg4 = १७.४५
|           100s/50s4 = ०/२
|          top score4 = ६३
|  catches/stumpings4 = ९/-

|                date = २२ नोव्हेंबर २०२३
|              source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/595790.html क्रिकइन्फो
}}
'''निको डेव्हिन''' (जन्म १९ डिसेंबर १९९७) हा नामिबियाचा क्रिकेट खेळाडू आहे.&lt;ref name=&quot;Bio&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/595790.html |title=Niko Davin |accessdate=9 January 2016 |work=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; जानेवारी २०१६ मध्ये त्याला २०१६ अंडर-१९ क्रिकेट वर्ल्ड कपसाठी नामिबियाच्या संघात स्थान देण्यात आले.&lt;ref name=&quot;Squads&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.icc-cricket.com/news/2016/media-releases/91398/all-16-squads-confirmed-for-icc-u19-cricket-world-cup-2016 |title=All 16 squads confirmed for ICC U19 Cricket World Cup 2016 |work=International Cricket Council |accessdate=9 January 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160128180224/http://www.icc-cricket.com/news/2016/media-releases/91398/all-16-squads-confirmed-for-icc-u19-cricket-world-cup-2016 |archivedate=28 January 2016  }}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT: डेव्हिन, निको}}
[[वर्ग:नामिबियाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू]]
[[वर्ग: पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>r3e1a9hxg3ummbrcpx76b624ic8hec2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:GANESH. B. SANAP</title>
    <ns>3</ns>
    <id>349489</id>
    <revision>
      <id>2692783</id>
      <parentid>2692713</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:09:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-38263-56|~2026-38263-56]] ([[User talk:~2026-38263-56|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:GANESH. B. SANAP|GANESH. B. SANAP]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले.</comment>
      <origin>2417192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50427" sha1="1j0k5h1xoqgism3ed98rhf69cvkszl3" xml:space="preserve">*वंजारी समाजाच्या इतिहासावर जावेद मणियार (नागपूर) यांनी लिहलेला लेख अवश्य वाचा 👇

 *मागच्या महिन्यात  रमजान ईदनिमित्त मी माझ्या मुळगावी पाथर्डीला गेलो होतो. तेव्हा जवळजवळ ३५०  वर्षापूर्वी वंजारी समाजाच्या कार्यकर्तृत्वाची ओळख असलेल्या आद्यराजे नरवीर शूरयोध्दे 'बागोजीराजे प्रतापराव गर्जे' यांची समाधी असलेल्या 'नागझरी' आताचे 'मोराळा' ता.आष्टी जिल्हा बीड या ठिकाणी भेट दिली. व तिथला  ज्वलंत व शौर्याचा इतिहास समजून घेण्याचा प्रयत्न केला.यावेळी सोबत बागोजीराजेंचे तेरावे वंशज नागनाथ राजे गर्जे  होते.अनेक महिन्यांपासून तिथे भेट देण्याची राहीलेली इच्छा पुर्ण झाली. इतिहास समजून घेणे तेवढे सोप्पे काम नसते. इतिहास सतत आपल्याला शिकवत असतो, फक्त शिकायची तयारी आणि मन व मेंदू उघडे असायला हवे.* 
              *नागझरीला  जाताच क्षणी अगोदर किल्ल्याच्या एका बाजूला लवणात काट्या कुपाट्यात, धूळ, ऊन, वारा खात खितपत पडलेली कमनिय व भव्य अशी आकर्षक दगडी छत्रीची महान योद्धे 'बागोजीराजे' यांची समाधी नजरेस पडली. एका शेतातून ढेकळ तुडवत आम्ही समाधीजवळ पोहचलो. तिकडे सध्या कोणीही फिरकतही नाही, अशी परिस्थिती समाधीची अवस्था पाहून वाटेल. ज्या बागोजीराजेंनी वंजारी समाजाच्या शौर्याचा इतिहासाचा झेंडा रोवला अशा महान योद्ध्याच्या*   *समाधीची अशी  दुरावस्था पाहून संताप आला. या शुरांच्या जाज्वल्य इतिहासाच्या  होत असलेल्या  अवहेलनेला प्रथमतः वंजारी समाज जबाबदार आहे का ?  अन्य कोणी ? असा प्रश्न मनात निर्माण झाला जो आतापर्यंत पण जश्याच्या तसा आहे. याचे संदर्भासह कोणीतरी  उत्तर देईल अशी आशा मला आहे. यावेळी आद्य राजे बागोजींनी बांधलेल्या व आता शेवटच्या घटका मोजत असलेल्या किल्ल्याची अंतर्गत व बाह्य पाहणी केली. किल्ल्याचे  प्रवेशद्वार, धान्याचे कोठार,चार* *बुरुजे ,दर्शनी भाग, शस्रांस्त्राची भूयारे ,संकटकालीन भूयारी मार्ग व तट पाहून त्या काळातील वंजारी राजे गर्जे राजेंचा राजेशाही थाट लक्षात येतो. अशीच गढी  हातोला,पाटसरा येथे होती.यावेळी बागोजींचे नव्वदी ओलांडलेले वंशज  निळकंठराव  व  शामराव तसेच सूर्यकांतराव यांची भेट घेत इतिहास जाणून* *घेण्याचा प्रयत्न केला.* 
             *यवन आक्रमणांना नेहमीच त्रस्त होत असल्यामुळे राजस्थान राज्यातून दक्षिणेकडे स्थलांतरित झालेला वंजारी समाज  व्यापार  करत असे.  राजस्थान मध्ये वंजारी समाज हा महाराणा प्रतापसिंग यांच्या सैन्यात प्रधान सेनापती म्हणून कार्यरत होता. राजस्थानात असतांना वंजारी समाज कडवा लढवय्या क्षत्रिय म्हणून ओळखला जात होता. दळणवळण साधनांचा शोध लागण्यापूर्वी पुरातन काळापासून मालवाहतुक तसेच मालपुरवठा करण्याचे काम वंजारी समाज करत असे.महाराष्ट्राचे* *आराध्यदैवत छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या सैन्यात वेगवेगळ्या समाजाच्या लोकांचा भरणा होता हे आपण इतिहासाच्या पुस्तकात वाचलेले आहेच.यांत  रामोशी, महार,मांग,चांभार,न्हावी,साळी,माळी,धनगर,ब्राम्हण,कुंभार,कुणबी,आदिवासी,मुस्लीम असल्याचे शिकलो,परंतु शूरवीर असणाऱ्या  वंजारी समाजाची देखील माणसं होती. याची कागदोपत्री माहिती राजस्थानातील वंशावळीकार (भाट) यांचेकडे आजही आहे.* *तत्कालीन इतिहासकारांनी देखील वंजारी समाजाच्या या शौर्याच्या इतिहासाला अंधारात ठेवले,हे तितकेच खरे आहे.का नाही प्राथमिक शाळेत ,माध्यमिक शाळेत व महाविद्यालयात शिक्षण घेत असतांना पुस्तकांत ७०० वर्षापासून शूरविर असलेल्या या समाजाच्या शूरवीर राजांचा एकही धडा  आढळून आला नाही ?परंतु ही वस्तूनिष्ट  माहिती* *भाटांकडे आहे.तसेच ब्रिटीशांच्या गॅझेटमध्ये तसेच काही अधिकृत ग्रंथात त्याचे उल्लेख आहेत.  भाट म्हणजेच वंशावळीकार राजस्थानातील असून तेही जातीने वंजारीच आहेत. दोन तीन वर्षाला ते या भागात येत असतात. वंजारी समाजातील बागोजींराजेंच्या पूर्वजांपासून ते राजे* *अहिलाजीराव प्रतापराव गर्जें पर्यंत ( नागनाथ राजे गर्जे यांचे आजोबा ) या राजे घराण्याचा  मोठा डंका होता. हे अनेक वस्तूनिष्ट पुराव्यांवरून सिद्ध होते. बीड जिल्हा व अहमदनगरच्या मध्यावर बीड जिल्ह्यातील आष्टी तालुक्यातील नागझरी आताचे नाव मोराळा या गावी त्यांची राजधानी होती. संपूर्ण बीड जिल्हा व अहमदनगरचा काही* *भाग हे या जहागिरीचे कार्यक्षेत्र होते. तर राज्यातील संपुर्ण वंजारी समाजाचे न्यायदानाचे काम नागझरी संस्थानातूनच चालायचे.  जहागिरी ही त्या काळात  फक्त उंच वर्गाच्या व कर्तबगार  लोकांनाच देण्यात येई. हा* *अलिखित नियम त्याकाळीही होता.भारतात कित्येक जहागिऱ्या होत्या व त्या कर्तबगार व मोठ्या घराण्यांना देण्यात आल्या त्यापैकीच वंजारी समाजाचे हे एकमेव गर्जे राजे  घराणे होय.* 
        *रयतेचे परकीय शत्रूंपासून रक्षण करण्यासाठी व रयतेला हक्काचं, न्यायाचं आणि सुखाचं स्वतःचे स्वराज्य निर्माण करण्यासाठी राजमाता जिजाऊ यांनी स्वराज्याचे स्वप्न मनी धरलं होते. एका हातात निखारा आणि दुसऱ्या हातात तुळशीपत्र ठेवलेली जी माणसे महारांजाभोवती होती त्यात  अगदिच सुरूवातीपासून जे होते त्यांपैकी  बागोजी देखील होते.निधड्या छातीचे बागोजी* *वतनदारी पेक्षा स्वराज्य महत्त्वाचे मानणारे एक निष्ठावान सरदार  होते. प्रसंगी स्वराज्यासाठी वतनदारी, घर-दार सोडायला देखील  ते तयार होते. प्रतापगड आक्रमणावेळी त्याकाळी बागोजींनी  घोडदळाची मदत केली होती. जेव्हा विजापूरी सरदार असणारा बलाढ्य व गर्विष्ट विचाराचा अफजलखान मारला गेला तेव्हा  इशाऱ्याची तोफ  डागणाऱ्यांत बागोजींही* *होते. जेव्हा छत्रपतींनी* *अफजलखानाचा कोथळा  बाहेर आला होता,तेव्हा  प्रतापगडाला आदिलशही  सैन्याचा विळखा होता. शिवरायांचे सैन्य मोठ्या आतुरतेने इशाऱ्याची वाटच पाहत होते. तोफेचा आवाज झाला.परिसर हादरला,आवाज होताच  गर्ददाट झाडीत लपून राहिलेले आपल्या महाराजांचे सैन्य अफजलखानाच्या बेसावध फौजेवर तुटून पडले. खानाच्या फौजा बिथरल्या त्यांना नेमके वरती काय झाले हेच समजेना. &quot;कुछ तो बुरा हुवा है &quot; इतक तर त्यांना समजून उमजल.त्यांना पळायलाही वाटा सापडत नव्हत्या. खानाच्या सैन्याची दाणादिन उडाली.अखेर आनंद जाहला. प्रतापगडाचे युध्द झाल्यावर युद्धात कामी आलेल्या व पराक्रम गाजवलेल्या सर्वांनाच शिवाजी  महाराजांनी  मानाची बक्षिसे आणि मदत दिली.पराक्रम गाजवणाऱ्या  बागोजीराजेंना ' प्रतापराव ' हा  किताब दिला.यानंतर बागोजींच्या  स्वातंत्र्य  मिळेपर्यंतच्या सर्वच वंशजांच्या नावासमोर प्रतापराव हि पदवी वापरली गेली. स्वातंत्र्यानंतर लोकशाही आली तरिही या घराण्याच्या वारसांना* *आजही राजे हा शब्द वापरला जातो. सायकलीच्या चाकाएवढ्या ताम्रपटात  अस्सल मोडी लिपित लिहलेल्या या किताबाला नंतरच्या  इंग्रजकाळात जप्त करण्यात आला. बागोजींचे पुर्वज हेही  मुघल सम्राट अकबर बादशाहकडे एक हजार सैन्यासह नोकरीस होते. तिथे त्यांनी त्यांच्या कर्तृत्वाने बादशहाकडून  'धर्माधिकारी' ही पदवी मिळवली* .
          *बागोजींनंतर त्यांचे वंशज  आबाजी प्रतापराव व त्यानंतर धर्माजी प्रतापराव यांनी जहागिरीचे उत्तमरित्या व बागोजींसारखे जहागिरीचे काम पाहिले. बीड व अहमदनगर जिल्ह्यातील भुभागावरील  खेडी त्यांच्या वतनदारीत होती. अत्यंत शूर असलेले धर्माजीराजे न्यायदानातही उत्तम होते.कोणत्याही प्रकारचे तंटे सोडविण्यात त्यांचा हातखंड होता. वंजारी समाजातील राज्यभरातील  तंटे सोडविण्यास ते घोड्यावर प्रवास करित असे.५ मृत्यूदंडापासून ५ फटके सजा देण्याची त्यांना मुभा होती. राजा म्हणजे सर्व सत्तेचे अधिष्ठान असल्यामुळे ती सत्ता कायद्याने म्हणजे नियमाने न वापरता निरपराध्यांना शासन न करणे आणि अपराध्यांना क्षमा न करणे हे न्याय्य होय. अशा जाणिवेने अचूक रितीने  वंजारी राजे धर्माजी प्रतापरावांनी  जहागिऱ्या* *सांभाळून जनतेची सेवा केली. राजे धर्माजी प्रतापराव गर्जे यांनी मराठवाड्यात निजामाला तर अहमदनगर जिल्ह्यात ब्रिटीशांना ३० वर्षे सळो की पळो करून सोडले.  धर्माजी प्रतापराव गर्जे हे भारतीय स्वातंत्र्य लढ्यातील अग्रगण्य आद्य क्रांतिकारक होते आपण भारतीय स्वातंत्र्याचा इतिहास  वाचताना मंगल पांडे च्या पिस्तूलातून पहिली गोळी सुटली आणि भारतीय स्वातंत्र्ययुध्दाची ठिणगी पडली.१८५७ चा राष्ट्रीय उठाव झाला आणि स्वातंत्र्य युध्दाला* *सुरूवात झाली अशी माहिती आपल्याला मिळते परंतू १८५७ च्या राष्ट्रीय उठावाच्या अगोदर ३९ वर्षे म्हणजे इ..स.१८१८ ला नागझरी संस्थानचे राजे धर्माजी प्रतापराव गर्जे यांनी ब्रिटीश व निजाम सत्तेविरूद्ध पहिले राष्ट्रीय जंग पुकारले व ज्या प्रमाणे झाशीची राणी लक्ष्मीबाई  &quot;मैं मेरी झाशी नही दूंगी&quot; अशी गर्जना करत इंग्रजाशी तळपत्या विजे प्रमाणे लढल्या. त्याचप्रमाणे आद्यक्रांतीकारक राजे धर्माजी प्रतापराव गर्जेनी &quot;आम्ही राजे* *आहोत मांडलिक नव्हे&quot; अशी गर्जना करून इंग्रज व  निजाम सत्तेविरूद्ध मोठे जंग पुकारले व त्यांना सळो की पळो करून सोडले. आणि म्हणून आद्यक्रांतिकारक राजे धर्माजी प्रतापराव गर्जे यांचा शौर्य पराक्रमाचा इतिहास राष्ट्रीय पातळीवर सुवर्ण अक्षरांनी लिहावा असाच आहे.परंतु हा चिकीत्सक इतिहास या वंजारी* *समाजाला  समजावा अशी वेळ सध्या तरी दिसत आहे. धर्माजींची शरीरयष्टी धिप्पाड होती.व ते तितकेच शौर्यवानही होते. निजामांच्या विरुद्ध राजे धर्माजी प्रतापराव गर्जे यांनी युद्ध पुकारले होते.” आम्ही राजे आहोत, मांडलिक नव्हे “ अशी गर्जना करुन इंग्रज व निजाम यांना सळो कि पळो करून सोडत त्यांनी निजामांसमोर मोठे आव्हान उभे केले. निजामाचे सैनिक बीड जिल्ह्याच्या* *आसपास देखील फिरकत नव्हते. इतकी दहशत व वचक राजे धर्माजी प्रतापराव गर्जे यांनी निजाम सत्तेविरुद्ध निर्माण केली होती. निजाम आणि इंग्रजांनी एकत्रित येऊन १८१८ मध्ये आक्रमण केले त्या लढाईत हा वंजारी वाघ मोठ्या शौर्याने व पराक्रमाने लढला. या युद्धात निजाम, इंग्रज यांचे मोठ्या प्रमाणात सैन्य धारातीर्थं पडले परंतु दोन शक्ती* *एकत्र आल्यामुळे धर्माजी प्रतापराव गर्जे यांनी माघार घेतली. धर्माजींना  अहमदनगरला आणले गेले व तिथे तह झाला.या तहात इतर समाजाचे राजेपद काढून फक्त महाराष्ट्रातल्या वंजारी जातीपुरते राजेपद अबाधित ठेवण्यात आले.१८१८ च्या युद्धात धर्माजी राजेंचा युद्धातील जोश पाहून  ब्रिटिश  लेफ्टनंट स्टूथरलॕनड या* *अधिकाऱ्याने त्यांचे वर्णन करतांना सांगितले  कि, धर्माजी प्रतापराव यांचा आवेष इतका बेफाम होता कि,  त्यांनी तलवारीच्या एका वारात निजाम सैन्याचे शीर धडावेगळे केले. तर शत्रू सैन्याची काय अवस्था असेल याची कल्पना न केलेलीच बरी.या ब्रिटिश अधिकाऱ्यांच्या या टिप्पणीवरून  धर्माजींची धमक लक्षात आली असेलच.....* 
           *धर्माजींनंतर  दुसरे बागोजी प्रतापराव यांनी निजामकाळात जनतेला त्रास देणाऱ्या  जवळजवळ  ७०० उंच ,बलवान व धिप्पाड  अफगाणी रोहिल्यांना यमसदनी धाडले.बीड व धाराशीव जिल्ह्यात या रोहल्यांनी सर्वसामान्य जनतेला त्रास दिला,यामुळे निजामही हैरान झाला होता.परंतु बिन दवा कि बिमारी गयी या शब्दप्रयोगानुसार तो आनंदला.सर्वसामान्य जनतेला त्रास देणारे,महिलांचे अब्रू लुटणारे  रोहिले मारले   गेले म्हणून निजामाने शाही दरबारात बोलावून दुसरे बागोजी प्रतापराव गर्जेंचा  मोठा सन्मान केला व पैठणची जहागिरी त्या* *मोबदल्यात दिली,परंतू ती त्यांनी नाकारली.याला कारणही तसेच होते.मांडलिकाच जीण न जगणारे हे जहागिरदार घराणे होते. यानंतर दुसरे धर्माजी प्रतापराव, नवसाजी प्रतापराव, सोनाजी प्रतापराव, त्रंबकराजे प्रतापराव यांनी  जहागिरीचे पुर्वजांना पुरक असे काम पाहिले काम पाहिले.  नंतरच्या काळात बागोजीराजे प्रतापराव तिसरे, रघूनाथराव प्रतापराव, भुजंगराव प्रतापराव , काकासाहेब प्रतापराव आहिलाजीराव उर्फ रावसाहेब* *प्रतापराव यांनी पुर्वजांप्रमाणे न्यायदानासह जहागिरी सांभाळली. बागोजीराजेनंतर आहिलाजीरावांचे अफाट काम पाहून इंग्रजांनी त्यांना 'रावबहादूर' हा किताब दिला होता. इंग्रजांकडून रावबहादूर किताब मिळवणे तेवढे सोप्पे त्याकाळी नव्हते.राजा हा सर्व प्रजेचे रक्षण करणारा आणि कायद्याने राज्य करणारा, कायद्यापुढे सर्वांना मानणारा असेल, तरच तो खरा राजा होय, असे मानले जाते. दुर्बलांचे सबळांपासून रक्षण करणे, हे राजाचे पहिले कर्तव्य होय. तो निःपक्षपाती असावा* *लागतो. त्याच्या मध्ये आपपरभाव असता कामा नये.ही सर्व गुणे या वंजारी समाजाच्या आद्य असलेल्या गर्जे खानदानात होती.* 
       *याच वंजारी समाजातील क्रांतिकारी  संत भगवानबाबांना नारायण गडावर समाजकंटकांनी जेव्हा भयंकर व कपटी वृत्तीचा त्रास दिला म्हणून त्यांना नारायण गडावरून पायउतार व्हावे लागले होते, तेव्हा  बागोजींचे वंशज भुजंगराव प्रतापराव गर्जे यांनी अखिल वंजारी  समाजाची 'नागतळा 'येथे  परिषद बोलावली होती. त्या परिषदेला महाराष्ट्रातील वंजारी समाजातील मोठी नामवंत मंडळी उपस्थित होती.अन्याय झालेल्या*  *ऐश्वर्यसंपन्न भगवानबाबांना देखील यावेळी नागतळ्याला उपस्थित होते.य बैठकीत अनेक खलबते झाली.यातून समाजकंटकानी भगवानबाबांना अपमानास्पद त्रास दिला असे त्यावेळी  निष्पन्न झाले तेव्हा  भुजंगराजे चवताळले अशा समाजकंटकांवर शस्त्रास्त्र कारवाई करण्याचा निर्णय भुजंगराव प्रतापराव यांनी सुनावला. परंतु भगवानबाबांनी* *शांततेतूनच व अहिंसेतून हा विषय मार्गी लागावा असे बैठकीत सांगितले . अशाच प्रकारे  शौर्य व न्यायदानात हातखंडा असलेल्या गर्जेंच्या पिढ्यानपिढ्यानी  इतिहासानी नोंद घ्यावी असे काम केले. नागझरी मोराळा हि वंजारी राजाची शौर्यभूमी आहे या भूमीने देशासाठी पराक्रमाची तळपती तलवार गाजविणारे शूर योध्दे  दिले.नागझरीच्या या  इतिहासाने* *वंजारी समाजाच्या पराक्रमाची,कायद्याच्या राज्याचा,न्यायदानाचा मोठा इतिहास यानिमित्ताने आपल्यासमोर का आणला गेला नाही? याची खंत कुणालाच  नाही. पराक्रमी राजाची ही शौर्यभूमी  मला विकासापासून दुर्लक्षितच राहिलीली दिसली.या राजधानीच्या गावात जाण्यासाठी अजूनही नीट रस्ता नाही.* *नागझरी ऊर्फ मोराळा गावचा विकास तसेच नागझरी येथील किल्ल्यांचा पुरातत्व खात्याने संवर्धन व विकास करावा.बागोजीराजेंची  भव्य अशी आकर्षक दगडी छत्रीची समाधीजवळ सुशोभिकरण व्हावे असे मनोमन वाटते. हा किल्ला व समाध्या शौर्यांच्या व न्यायाच्या इतिहासाची साक्ष देत उभ्या आहेत.अशी माझी धारणा आहे.* 
           *वंजारी राजे गर्जे घराण्याचे कुलदैवत नागनाथ आहे.किल्ल्यापासून ५-६ कि.मी. वरच गावाजवळ लहान तळे आहे. या गावाला नागतळे हे नांव पडले. या मंदिरात नागदेवता आहे. मुर्तीवर शके १७०४  चा  ताम्रपटात शिलालेख आहे. व त्यावर बागोजी धर्माजी प्रतापराव  राजेंचा स्पष्ट उल्लेख आहे. सोबतच्या फोटोत दिलेला निजाम* *व ब्रिटीश कालीन बिल्ला पहा त्यावर बागोजी प्रतापराव व संवस्थान नागझरी हा उल्लेख  हाच उल्लेख आहे व   सर्व ऐतिहासिक वस्तूजन्य पुरावे व गॅझेटच्या नोंदी आहेत. तसेच भगवान गड संस्थानच्या ग्रंथात व इतर ग्रंथात देखील धर्माजी प्रतापराव गर्जे असाच उल्लेख आहे. बीडच्या डॉ.भिमराव पिंगळे लिखीत ‘काळोखातील मशाली’ या पुस्तकातून सर्वप्रथम या* *राजेंच्या इतिहासाला न्याय देण्यात आला .आपण हे ग्रंथ अवश्य वाचावे अशी माझी आपणास विनंती आहे.राजस्थानातील वंशावलीकारांच्या (भाटांच्या) अभिलेखात देखील बागोजीपासून भुजंगरावांपर्यंत सर्वांच्या नावापुढे छत्रपती* *शिवाजी महाराजांनी दिलेली पदवी ‘प्रतापराव ‘ हे नाव वापरले जाते.याच वंशातील गोविंदराव गर्जे  पाथर्डीत स्थलांतरीत झाले.त्यांना गाडगे आमराईपासून  शेवगाव रोडवरील खेर्डे फाट्यापर्यंत १२०० एकर जमीन होती.त्याची मोठी व आकर्षक गढी पाथर्डी शहरातील जुने गाव असलेल्या कसब्यात होती. त्यांचे चिरंजीव जगदीश प्रतापराव* *यांनीदेखील पुर्वजांप्रमाणेच पाटीलकी सांभाळली. त्यांच्या पत्नी आप्रूगाबाई या अतिशय गुणवान व करारी बाणा असलेल्या होत्या.त्यांनी याकामी जगदीशराजेंना मदत केली.त्यांचे दत्तकपुत्र चंद्रकांत बाबा गर्जे यांनी अनेकांना जमिनी दान* *दिल्या. गढीत न्यायनिवाड्याचे काम देखील चाले.तसेच अपराध्यांना सजा दिलेल्या आम्ही पाहिले  असल्याचे जुनी मंडळी आजही सांगतात. पाथर्डी तालुक्यातील निपाणी जळगाव या गावी स्थलांतरित झालेले नागझरीच्या राजेंचे वंशज सदुबा गर्जेंनी आपल्या बाप जाद्याच्या* *विरासतीप्रमाणे पाटीलकी सांभाळली.तसेच पाथर्डी तालुक्यातील अकोला व मोहोज देवढे येथेही नागझरी संस्थानच्या गर्जे राजेंच्या वंशजांनी पाटीलक्या सांभाळल्या.* 
        *पाथर्डीला आल्यानंतर संध्याकाळी याच गर्जे घराण्यातील नाथनगरमधील श्रीमती हौसाबाई भारतराव गर्जे यांची भेट घेतली.यावेळी त्यांनी अगदी मायेने विचारपूस करित त्यांचे सासरे,आजे सासरे यांचा न्यायदानाचा व पाटीलकीच्या काळातील अनेक मजेदार व तितकेच संवेदनशील किस्से सांगितले.नागझरीच्या किल्ल्यात* *त्या १०-१२ वर्ष राहिल्या.तिथली खडानखडा माहिती त्यांनी सांगितली.तसेच आमच्या संपुर्ण पिढ्यांत गोशा पद्धत होती असे आवर्जून सांगितले.किल्ल्यातील महिलांना हातात बांगड्या भरायच्या असल्या तर कासार भिंतीतील  देवळीतून आलेल्या हातात बांगड्या भरे.इतकी कडक गोशा पद्धत होती.बागोंजीराजेंच्या* *खानदानातली मी पण एक सुन म्हणून त्यांच्या चेहऱ्यावर तेज दिसत होते.गाडगे आमराईत फोटोत दिसत असलेली जगदीशराजे यांचे वडील गोविंदराव प्रतापराव यांची समाधी आहे.* 
         *इतर समाजाला आपल्या राजाबद्दल व आपल्या इतिहासाबद्दल जसा अभिमान वाटतो तसा आपल्या वंजारी समाजाने देखील आपल्या राजाच्या शौर्य व पराक्रमाबद्दल* *अभिमान बाळगायला हवा.* 
 *ज्या मनगटात बळ, बुद्धी आणि चातुर्य आहे, तोच स्वकर्तुत्वावर लोकाभिमुख राजकारभार चालवतो. धनगर समाज अहमदनगर जिल्ह्यातील चोंडी येथे दरवर्षी मोठ्या प्रमाणावर अहिल्याबाई होळकर यांच्या चरणी त्यांच्या कार्याला नतमस्तक* *होण्यासाठी एकत्र येतो. किल्ले रायगडावर देखील  छत्रपती शिवाजी महाराजांना  मुजरा करण्यासाठी हिंदू धर्मीय, मुस्लीम धर्मीय व इतर समाज येतोच पण  या राज्यातील बहूसंख्य  मराठा समाज देखील मोठ्या प्रमाणावर येतो. नवीन वर्ष सुरू होतांना दरवर्षी १ जानेवारीला दलित बांधव भिमा कोरेगाव येथे* *शौर्यस्थळाला भेट देण्यासाठी प्रचंड संख्येने येत या महान योद्ध्यांविषयी अभिमान बाळगतात तर  आजही आदिवासी समाज दसऱ्याला त्यांच्या राजाचं पूजन करतात.यानिमित्ताने या योद्ध्यांची आठवण जिवंत करताता. ज्या ब्रिटिशांनी*  *जगावर राज्य केले ते ब्रिटिश लोक देखील त्यांच्या राजाबद्दल आजही अभिमान बाळगतात म्हणजेच जगामध्ये इंग्रजापासून तर आदिवासी समाजापर्यंत सर्वच आपल्या राजाच्या शौर्य व पराक्रमाचा अभिमान बाळगतात व त्या त्या ठिकाणी मोठ्या प्रमाणावर एकत्र येऊन अभिमानाचा जल्लोष करतात.  एकमेव वंजारी समाज असा* *वाटला की त्याला आपल्या राजाच्या महान शौर्य व पराक्रमाबद्दल उदासिनता आहे.आणि हे समाजाच्या दुबळेपणाचं लक्षण आहे. असे मी मानतो. बहुजनांच्या इतिहासात वंजारी समाजाचे फार मोठे योगदान आहे. तो इतिहासही अधिकाधिक* *पुढे येवो आणि उर्वरीत समाजघटकांनाही त्याची जाण येवो हीच या लेखानिमित्त माझी  अपेक्षा आहे.....* 
         *वंजारी समाजाच्या ज्वलंत व शौर्याच्या या जळजळीत इतिहासाला अडगळीत टाकल जातय का ? अपुरी आणि वरवरची माहीती इतिहास म्हणुन खपविली जातेय का ? खुप खोलात जावुन संशोधन आजपर्यंत का  झालेले नाही ? याची खात्री यानिमित्ताने झाली* . *देशोदेशी भटकंती करणारा व वंजारी समाज हा समाजधुरिणांनी 'भटका' या बिरुदाने बाजूला टाकला व काळाच्या ओघात आपली मुळ ओळख विसरून एक उपेक्षित समाज म्हणून पुढे चालत गेला व आजही उपेक्षित राहिला हे सत्य तुम्हाला व मला*  *स्विकारावेच लागणार आहे. समाधी व किल्ल्याकडे  ना कधी  लोकप्रतिनिधींचे लक्ष गेले ना पुरातत्व विभागाचे.  ना वंजारी समाजाच्या राज्यातील मोठमोठ्या  पुढाऱ्यांचे,ना वंजारी समाजातील आय.ए.एस,आय.पी.एस अधिकाऱ्यांचे,ना नामवंत* *किर्तनकारांचे.ना वैचारिक धुरिणांचे... आतातरी समाज या इतिहासाच्या पाऊलखुणांचे संवर्धन करण्यासाठी  लक्ष देईल का?  अशी अपेक्षा बागोजी प्रतापराव गर्जेंचे वंशज  नागनाथराजे गर्जे यांनी व्यक्त केली.पूर्वजांनी इतिहास घडवला* *त्याचे नुसते गोडवे गाऊन चालत नाही पण तो ऐतिहासिक वारसा जपण आता आपली जबाबदारी आहे याची जाणीव प्रत्येकाला जाणीव  हवी.  ‘‘जे इतिहास विसरतात, ते इतिहास निर्माण करू शकत नाही.’’ भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी हा एक अतिशय* *महत्त्वाचा संदेश भारतातील जनतेला फार आधीच दिला होता.पण सर्वांनीच या संदेश अमलात आणलेला दिसत नाही. मराठवाडा मुक्ती संग्रामचे हे अमृत महोत्सवी वर्ष असून  याच लढ्यातील बागोजीराजे (दुसरे) यांच्या  जाज्वल्य इतिहासाला उजाळा* *देण्याचा मी प्रयत्न केला.परंतु मी दिलेल्या वंजारी समाजाच्या  इतिहासाच्या  शौर्याचा आवाज कोणाकोणापर्यंत पोहचेल हा खरा प्रश्न आहे...* 
      *देशासाठी पराक्रमाची तळपती तलवार रणांगणावर गाजविणा-या आपल्या शूर पूर्वजांच्या शौर्य व पराक्रमाच्या  इतिहासाच उदात्तीकरण करण्याच तसेच शासन दरबारी न्याय भूमिकेसाठी अहोरात्र ध्यास घेतलेले राजे बागोजी व धर्माजी प्रतापराव गर्जे यांचे वंशज* *नागनाथराजे गर्जे यांचे कार्य ध्येयाने चालले आहे खरतर समाजाने देखील कुबट मानसिकता न दाखवता आपल्या इतक्या महान शूर राजांच्या इतिहास कार्यावर काम करणा-या*  *नागनाथ राजे गर्जे सारख्या राजांच्या वंशाजाना या कामी पूर्ण ताकद दिली पाहिजे व समाजाने व समाजातील नेत्याने हा आपल्या राजांचा अभिमानाचा इतिहास डोक्यावर घेतला पाहिजे कारण त्यामुळे समाजाची शान निश्चीतच* *वाढणार, तुमचा समाज कितीही आर्थिक संपन्न असू द्या समाजात कितीही आय. ए.एस. व आय.पी. एस.अधिकारी असू द्या कितीही उद्योगपती असू द्या परंतू समाजाला इतिहास जर नसेल तर तो समाज तुटका किंवा कमजोर समजला जातो येथे हे ध्यानात ठेवा. म्हणूनच महामानव डाॅ.* *बाबासाहेब आंबेडकर म्हणतात &quot;जो समाज आपला इतिहास जाणू शकत नाही तो समाज इतिहास घडू शकत नाही&quot; असो वंजारी समाजाने काय ठरवायचे ते ठरवू द्या परंतू आमच्या सारखे देशभक्तीचा ज्वर चढलेले इतर जाती धर्मातील देशभक्त म्हणून* *निश्चीतच देशासाठी लढलेल्या व बलिदान दिलेल्या या नागझरीच्या  शूर गर्जे राजेंचा व योद्ध्यांचा शौर्य व पराक्रमाचा इतिहास उकळून पिणार व त्या राजांचे वंशजांना या कार्यात निश्चीतच या इतिहासाला ऊर्जीतावस्था देण्यासाठी पाठिंबा व सहकार्य राहिल.कारण देशभक्तांचा जाज्वल्य इतिहास पुढे येण्यासाठी कोणी संघर्ष करत असेल तर त्याच्या कार्यात धावून* *जाणे ही आम्ही देशभक्ती समजतो.*  
       *मराठवाडा मुक्तीसंग्रामाचे हे अमृतमहोत्सवी वर्ष चालू आहे, परंतू लोक कोट्यावधी रूपयाचे सप्ताह घालण्यात दंग आहेत . परंतू पारतंत्र्याच्या काळात जुलमी व आसुरी सत्तेचे आसुडाचे फटके मारले जात असताना जे पराक्रमी योध्दे गरिब जनतेसाठी बाहुबली* *म्हणून पुढे आले व जुलमी सत्तेविरूद्ध संघर्ष केला त्या शूर योद्ध्यांच लोकांना व समाजाला मात्र विसर पडलेला आहे* 
 *मी माझ्या भावना मांडल्या काही शब्द इकडे तिकडे झाले असतील तर क्षमस्व* 🙏</text>
      <sha1>1j0k5h1xoqgism3ed98rhf69cvkszl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>तांबडी माती (चित्रपट)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>356008</id>
    <revision>
      <id>2692788</id>
      <parentid>2648519</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T20:14:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38412-65</username>
        <id>184969</id>
      </contributor>
      <comment>ह्या मध्ये प्रमुख नायक पैलवान रतन पाटील उर्फ शक्तिकुमार यांचे नाव नव्हते ते मी संपादित करून यामध्ये जतन केले आहे</comment>
      <origin>2692788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1936" sha1="5fa06003evy115z9vwy6cdlfrh41bom" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट चित्रपट
| नाव = तांबडी माती
| छायाचित्र = 
| चित्र रुंदी = 
| चित्र शीर्षक = 
| निर्मिती वर्ष = १९६९
| भाषा = मराठी
| इतर भाषा =
| देश = भारत
| निर्मिती = 
| दिग्दर्शन = [[भालजी पेंढारकर]]
| कथा = [[भालजी पेंढारकर]]
| पटकथा = 
| संवाद = 
| संकलन = 
| छाया = 
| कला = 
| गीते = 
| संगीत = 
| ध्वनी = 
| पार्श्वगायन = 
| नृत्यदिग्दर्शन = 
| वेशभूषा = 
| रंगभूषा = 
| साहस दृष्ये = 
| ॲनिमेशन = 
| विशेष दृक्परिणाम = 
| प्रमुख कलाकार = [[अनुपमा]], [[आशा काळे]], [[ललिता पवार]], [[निळू फुले]], [[दादा कोंडके]] पै. रतन पाटील उर्फ शक्तिकुमार
| प्रदर्शन तारीख = १९६९
| वितरक= 
| अवधी = 
| पुरस्कार = 
| निर्मिती_खर्च = 
| उत्पन्न = 
| संकेतस्थळ दुवा = 
| तळटिपा = 
| imdb_id = 
| amg_id = 
}}'''तांबडी माती''' हा १९६९मध्ये प्रदर्शत झालेला मराठी चित्रपट आहे. 

{{विस्तार}}
{{राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट मराठी चित्रपट}}
[[वर्ग:इ.स. १९६९ मधील मराठी चित्रपट]]</text>
      <sha1>5fa06003evy115z9vwy6cdlfrh41bom</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२४-२५</title>
    <ns>0</ns>
    <id>358362</id>
    <revision>
      <id>2692790</id>
      <parentid>2649054</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T22:04:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2692790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42315" sha1="1iy6hmtxu7ikairxqopblwy3f654bop" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२४-२५
| team1_image                  = Flag of Zimbabwe.svg
| team1_name                   = झिम्बाब्वे 
| team2_image                  = Flag of Afghanistan (2013–2021).svg
| team2_name                   = अफगाणिस्तान 
| from_date                    = ११ डिसेंबर २०२४
| to_date                      = ६ जानेवारी २०२५
| team1_captain                = [[क्रेग अर्व्हाइन]] &lt;small&gt;(ए.दि.)&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;[[सिकंदर रझा]] &lt;small&gt;(आं.टी२०)&lt;/small&gt;
| team2_captain                = [[हश्मतुल्लाह शहिदी]] &lt;small&gt;(कसोटी आणि ए.दि.)&lt;/small&gt;&lt;br/&gt;[[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]] &lt;small&gt;(आं.टी२०)&lt;/small&gt;
| no_of_tests                  = 2
| team1_tests_won              = 0
| team2_tests_won              = 1
| team1_tests_most_runs        = [[क्रेग एर्विन]] (२५४)
| team2_tests_most_runs        = [[रहमत शाह]] (३९२) 
| team1_tests_most_wickets     = [[ब्लेसिंग मुझाराबानी]] (९)
| team2_tests_most_wickets     = [[राशिद खान]] (११)
| player_of_test_series        = [[रहमत शाह]] (अफगाणिस्तान)
| no_of_ODIs                   = 3
| team1_ODIs_won               = 2
| team2_ODIs_won               = 0
| team1_ODIs_most_runs         = [[शॉन विल्यम्स]] (७६)
| team2_ODIs_most_runs         = [[सेदीकुल्लाह अटल]] (१५६)
| team1_ODIs_most_wickets      = [[ट्रेवर ग्वांडू]] (३)&lt;br/&gt;न्यूमन न्यामहुरी (३)
| team2_ODIs_most_wickets      = [[अल्लाह मोहम्मद गझनफर]] (९)
| player_of_ODI_series         = [[सेदीकुल्लाह अटल]] (अ) 
| no_of_twenty20s              = 3 
| team1_twenty20s_won          = 1
| team2_twenty20s_won          = 2
| team1_twenty20s_most_runs    = [[ब्रायन बेनेट]] (१०७)
| team2_twenty20s_most_runs    = [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] (७५)
| team1_twenty20s_most_wickets = [[ट्रेवर ग्वांडू]] (५)
| team2_twenty20s_most_wickets = [[राशिद खान (क्रिकेट खेळाडू)|राशिद खान]] (९)
| player_of_twenty20_series    = [[नवीन उल हक]] (अ)
}}
[[अफगाणिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाने]] [[झिम्बाब्वे राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|झिम्बाब्वे क्रिकेट संघासोबत]] खेळण्यासाठी डिसेंबर २०२४ आणि जानेवारी २०२५ मध्ये झिम्बाब्वेचा दौरा केला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/afghanistan-to-tour-zimbabwe-for-historic-boxing-day-and-new-years-tests-1457580 |title=Afghanistan to tour Zimbabwe for historic Boxing Day and New Year's Tests |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=29 October 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/132259/zimbabwe-to-host-afghanistan-for-boxing-day-new-years-tests |title=Zimbabwe to host Afghanistan for Boxing Day, New Year's Tests |work=[[क्रिकबझ]] |access-date=29 October 2024}}&lt;/ref&gt; या दौऱ्यात दोन [[कसोटी क्रिकेट|कसोटी]], तीन [[एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय]] (वनडे) आणि तीन [[ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय]] (टी२०आ) सामन्यांचा समावेश होता.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.icc-cricket.com/news/afghanistan-to-tour-zimbabwe-for-a-multi-format-tour |title=Afghanistan to tour Zimbabwe for a multi-format tour |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] |date=29 October 2024 |access-date=29 October 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cricket.af/post/afghanistan-to-tour-zimbabwe-for-an-all-format-series-in-december |title=Afghanistan to Tour Zimbabwe for an all-format series in December |work=[[अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |date=29 October 2024 |access-date=29 October 2024 |archive-date=2025-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218213418/https://cricket.af/post/afghanistan-to-tour-zimbabwe-for-an-all-format-series-in-december |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ऑक्टोबर २०२४ मध्ये, [[झिम्बाब्वे क्रिकेट]]ने (जेडसी) या दौऱ्यासाठी निश्चित केले.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.zimcricket.org/news/3385/Zimbabwe-host-Afghanistan-in-historic-Boxing-Day,-New-Year%E2%80%99s-Tests |title=Zimbabwe host Afghanistan in historic Boxing Day, New Year’s Tests |work=[[झिम्बाब्वे क्रिकेट]] |date=29 October 2024 |access-date=29 October 2024}}&lt;/ref&gt;

२९ नोव्हेंबर रोजी झिम्बाब्वे क्रिकेटने मालिकेचे वेळापत्रक बदलले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/zimbabwe-alter-schedule-for-t20i-and-odi-series-against-afghanistan |title=Zimbabwe alter schedule for T20I and ODI series against Afghanistan |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]]|access-date=29 November 2024}}&lt;/ref&gt;

==खेळाडू==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;margin:auto&quot;
|- 
!colspan=&quot;3&quot; |{{cr|ZIM}}
!colspan=&quot;3&quot; |{{cr|AFG|२०१३}}
|-
!कसोटी&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.zimcricket.org/news/3529/Zimbabwe-name-squad-for-historic-Test-series-against-Afghanistan |title=Zimbabwe name squad for historic Test series against Afghanistan |work=[[झिम्बाब्वे क्रिकेट]] |access-date=19 December 2024 |date=19 December 2024}}&lt;/ref&gt;
!वनडे&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ben-curran-included-in-zimbabwe-squad-for-afghanistan-odis-series-1464307 |title=Ben Curran included in Zimbabwe's squad for Afghanistan ODIs |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=9 December 2024 |date=9 December 2024}}&lt;/ref&gt;
!टी२०आ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.zimcricket.org/news/3501/Curran,-Nyamhuri-named-in-Zimbabwe%E2%80%99s-limited-overs-squads |title=Curran, Nyamhuri named in Zimbabwe’s limited-overs squads |work=[[झिम्बाब्वे क्रिकेट]] |access-date=9 December 2024 |date=9 December 2024}}&lt;/ref&gt;
!कसोटी&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cricket.af/post/acb-name-squad-for-the-two-match-test-series-against-zimbabwe|title=ACB Name Squad for the Two-Match Test Series against Zimbabwe|work=[[अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्ड]]|access-date=16 December 2024|date=16 December 2024|archive-date=2025-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20250107084226/https://cricket.af/post/acb-name-squad-for-the-two-match-test-series-against-zimbabwe|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
!वनडे&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cricket.af/post/acb-name-squads-for-the-white-ball-games-against-zimbabwe |title=ACB Name Squads for the White-Ball Games against Zimbabwe |work=[[अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |date=1 December 2024 |access-date=1 December 2024 |archive-date=2025-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250127222531/https://cricket.af/post/acb-name-squads-for-the-white-ball-games-against-zimbabwe |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
!टी२०आ&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/exciting-batter-earns-maiden-call-up-in-afghanistan-s-squad-for-zimbabwe-tour |title=Exciting batter earns maiden call-up in Afghanistan's squad for Zimbabwe tour |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद]] |date=1 December 2024 |access-date=1 December 2024}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|
* [[क्रेग एर्विन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]])
* [[ब्रायन बेनेट]]
* [[बेन करन]]
* [[जोनाथन कॅम्पबेल]]
* टाकुझ्वा चटाइरा
* [[जॉयलॉर्ड गुम्बी]] ([[यष्टिरक्षक]])
* [[ट्रेवर ग्वांडू]]
* [[टाकुद्ज्वानाशी कैतानो]]
* [[ताडीवनाशे मरुमानी]] ([[यष्टिरक्षक]])
* [[ब्रँडन मावुटा]]
* [[न्याशा मायावो]]
* [[ब्लेसिंग मुझाराबानी]]
* [[डीयोन मायर्स]]
* [[रिचर्ड नगारावा]]
* [[न्युमन न्याम्हुरी]]
* [[व्हिक्टर न्यौची]]
* [[सिकंदर रझा]]
* [[शॉन विल्यम्स]]
|
* [[क्रेग एर्विन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]])
* [[ब्रायन बेनेट]]
* [[बेन करन]]
* [[जॉयलॉर्ड गुम्बी]] ([[यष्टिरक्षक]])
* [[ट्रेवर ग्वांडू]]
* [[टिनोटेंडा मापोसा]]
* [[ताडीवनाशे मरुमानी]] ([[यष्टिरक्षक]])
* [[वेलिंग्टन मसाकाद्झा]]
* [[ताशिंगा मुसेकिवा]]
* [[ब्लेसिंग मुझाराबानी]]
* [[डीयोन मायर्स]]
* [[रिचर्ड नगारावा]]
* [[न्युमन न्याम्हुरी]]
* [[व्हिक्टर न्यौची]]
* [[सिकंदर रझा]]
* [[शॉन विल्यम्स]]
|
* [[सिकंदर रझा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]])
* [[फराज अक्रम]]
* [[ब्रायन बेनेट]]
* [[रायन बर्ल]]
* [[ट्रेवर ग्वांडू]]
* [[टाकुद्ज्वानाशी कैतानो]]
* [[वेस्ली मढीवेरे]]
* [[टिनोटेंडा मापोसा]]
* [[ताडीवनाशे मरुमानी]] ([[यष्टिरक्षक]])
* [[वेलिंग्टन मसाकाद्झा]]
* [[ताशिंगा मुसेकिवा]]
* [[ब्लेसिंग मुझाराबानी]]
* [[डीयोन मायर्स]]
* [[रिचर्ड नगारावा]]
* [[न्युमन न्याम्हुरी]]
|
* [[हशमतुल्ला शाहिदी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]])
* [[रहमत शाह]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उपकर्णधार]])
* [[बशीर अहमद (अफगाण क्रिकेटपटू)|बशीर अहमद]]
* [[फरीद अहमद]]
* [[यामीन अहमदझाई]]
* [[इक्राम अलिखिल]] ([[यष्टिरक्षक]])
* [[इस्मत आलम]]
* [[सेदीकुल्लाह अटल]]
* [[अल्लाह मोहम्मद गझनफर]]
* [[रियाझ हसन]]
* [[राशिद खान]]
* [[झहीर खान (अफगाणी क्रिकेट खेळाडू)|झहीर खान]]
* [[अब्दुल मलिक (क्रिकेटपटू)|अब्दुल मलिक]]
* [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]]
* [[झिया-उर-रहमान]]
* [[शहीदुल्लाह]]
* [[बहिर शाह]]
* [[जहिर शेहजाद]]
* [[नावेद झद्रान]]
* [[अफसर झाझाई]] ([[यष्टिरक्षक]])
|
* [[हशमतुल्ला शाहिदी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]])
* [[रहमत शाह]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उपकर्णधार]])
* [[फरीद अहमद]]
* [[इक्राम अलिखिल]] ([[यष्टिरक्षक]])
* [[सेदीकुल्लाह अटल]]
* [[फझलहक फारूखी]]
* [[अल्लाह मोहम्मद गझनफर]]
* &lt;s&gt;[[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] ([[यष्टिरक्षक]])&lt;/s&gt;
* [[मोहम्मद इशाक (अफगाण क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद इशाक]] ([[यष्टिरक्षक]])
* [[राशिद खान]]
* [[नांग्यालाय खरोटी]]
* [[अब्दुल मलिक (क्रिकेटपटू)|अब्दुल मलिक]]
* [[मोहम्मद नबी]]
* [[गुलबदिन नायब]]
* [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]]
* &lt;s&gt;[[मुजीब उर रहमान]]&lt;/s&gt;
* [[दरविश रसूली]]
* [[बिलाल सामी]]
* [[नावेद झद्रान]]
|
* [[राशिद खान]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|कर्णधार]])
* [[फरीद अहमद]]
* [[नूर अहमद]]
* [[झुबैद अकबरी]]
* [[सेदीकुल्लाह अटल]]
* [[फझलहक फारूखी]]
* [[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] ([[यष्टिरक्षक]])
* [[नवीन-उल-हक]]
* [[मोहम्मद इशाक (अफगाण क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद इशाक]] ([[यष्टिरक्षक]])
* [[करीम जनत]]
* [[नांग्यालाय खरोटी]]
* [[मोहम्मद नबी]]
* [[गुलबदिन नायब]]
* [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]]
* [[मुजीब उर रहमान]]
* [[दरविश रसूली]]
* [[हजरतुल्लाह झझई]]
|}

अफगाणिस्तानने [[नासिर जमाल]], [[झियाउर रहमान (अफगाण क्रिकेट खेळाडू)|झियाउर रहमान]], आणि [[मोहम्मद इब्राहिम (क्रिकेटर)|मोहम्मद इब्राहिम]] यांची कसोटी मालिकेसाठी राखीव खेळाडू म्हणून निवड केली आहे.&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.espncricinfo.com/story/rashid-khan-back-in-afghanistan-test-squad-for-zimbabwe-series-1465291|title=Rashid Khan back in Afghanistan Test squad for Zimbabwe series|work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=16 December 2024 |date=16 December 2024}}&lt;/ref&gt; १७ डिसेंबर रोजी, [[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] हा ग्रेड २बी क्वाड्रिसेप्स आणि हिप फ्लेक्सरच्या दुखापतीमुळे वनडे मालिकेतून बाहेर पडला आणि त्याच्या जागी [[मोहम्मद इशाक (अफगाण क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद इशाक]]ची निवड करण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thehansindia.com/sports/cricket/gurbaz-ruled-out-of-zimbabwe-odis-with-quadriceps-and-hip-flexor-injuries-930419 |title=Gurbaz ruled out of Zimbabwe ODIs with quadriceps and hip flexor injuries |work=[[हंस इंडिया]] |access-date=17 December 2024}}&lt;/ref&gt; याशिवाय [[मुजीब उर रहमान]]ला दुखापतीतून सावरल्यामुळे एकदिवसीय मालिकेतून विश्रांती देण्यात आली होती.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/injured-rahmanullah-gurbaz-out-of-afghanistan-squad-for-zimbabwe-odis/articleshow/116395984.cms |title=Injured Rahmanullah Gurbaz out of Afghanistan squad for Zimbabwe ODIs |work=[[टाइम्स ऑफ इंडिया]] |access-date=17 December 2024}}&lt;/ref&gt; २४ डिसेंबर रोजी [[राशिद खान]]ला त्याच्या वैयक्तिक कारणांमुळे पहिल्या कसोटीतून वगळण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/132890/rashid-khan-unavailable-for-boxing-day-test |title=Rashid Khan unavailable for Boxing Day Test |work=[[क्रिकबझ]] |access-date=25 December 2024}}&lt;/ref&gt; २५ डिसेंबर, [[अल्लाह मोहम्मद गझनफर]]चा कसोटी संघात समावेश करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gulftoday.ae/sport/2024/12/26/afghanistan-add-ghazanfar-to-squad-for-tests-vs-zimbabwe |title=Afghanistan add Ghazanfar to squad for Tests vs Zimbabwe |work=Gulf Today |access-date=26 December 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cricket.com/news/allah-ghazanfar-rewarded-added-to-afghan-squad-for-zimbabwe-tests-12252024-1735151810646 |title=Allah Ghazanfar rewarded, added to Afghan squad for Zimbabwe Tests |work=Cricket.com |access-date=26 December 2024 |archive-date=2025-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250107084226/https://www.cricket.com/news/allah-ghazanfar-rewarded-added-to-afghan-squad-for-zimbabwe-tests-12252024-1735151810646 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[शहीदुल्लाह]]चाही कसोटी संघात समावेश झाला आहे.{{cn|date=December 2024}}

२५ डिसेंबर रोजी, सरावादरम्यान उजव्या बाजूच्या ताणामुळे ताकुडझ्वा चटाइराला पहिल्या कसोटीतून बाहेर काढण्यात आले, त्याच्या जागी [[व्हिक्टर न्यौची]]ची निवड करण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://zimcricket.org/news/3538/Free-entry-for-Zimbabwe%E2%80%99s-historic-Test-series-against-Afghanistan |title=Free entry for Zimbabwe’s historic Test series against Afghanistan |work=[[झिम्बाब्वे क्रिकेट]] |access-date=26 December 2024}}&lt;/ref&gt;

==आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका==
===१ला आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = ११ डिसेंबर २०२४
| time = १३:३०
| daynight = 
| team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}}
| team2 = {{cr|ZIM}}
| score1 = १४४/६ (२० षटके)
| runs1 = [[करीम जनत]] ५४[[नाबाद|*]] (४९)
| wickets1 = [[रिचर्ड नगारावा]] ३/२८ (४ षटके)
| score2 = १४५/६ (२० षटके)
| runs2 = [[ब्रायन बेनेट]] ४९ (४९)
| wickets2 = [[नवीन-उल-हक]] ३/३३ (४ षटके)
| result = झिम्बाब्वे ४ गडी राखून विजयी 
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1457920.html धावफलक]
| venue = [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]]
| umpires = [[इनो छाबी]] (झि) आणि पर्सिव्हल सिझारा (झि)
| motm = [[ब्रायन बेनेट]] (झि)
| toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[मोहम्मद नबी]] (अफगाणिस्तान) आपला ३००वा आंतरराष्ट्रीय सामना खेळला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cricketaddictor.com/cricket-news/mohammad-nabi-becomes-first-cricketer-to-achieve-this-remarkable-milestone/ |title=Mohammad Nabi becomes first cricketer to achieve this remarkable milestone |work=Cricket Addictor |access-date=11 December 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.latestly.com/socially/sports/cricket/mohammad-nabi-becomes-first-afghanistan-player-to-feature-in-300-international-matches-achieves-feat-during-zim-vs-afg-1st-t20i-2024-6483573.html |title=Mohammad Nabi Becomes First Afghanistan Player to Feature in 300 International Matches, Achieves Feat During ZIM vs AFG 1st T20I 2024 |work=LatestLY |access-date=11 December 2024}}&lt;/ref&gt;
}}

===२रा आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = १३ डिसेंबर २०२४
| time = १३:३०
| daynight = 
| team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}}
| team2 = {{cr|ZIM}}
| score1 = १५३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[दरविश रसूली]] ५८ (४२)
| wickets1 = [[रायन बर्ल]] २/१६ (३ षटके)
| score2 = १०३ (१७.४ षटके)
| runs2 = [[सिकंदर रझा]] ३५ (३०)
| wickets2 = [[नवीन-उल-हक]] ३/१९ (४ षटके)
| result = अफगाणिस्तान ५० धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1457921.html धावफलक]
| venue = [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]]
| umpires = [[फोर्स्टर मुतिझ्वा]] (झि) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झि)
| motm = [[दरविश रसूली]] (अ)
| toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = 
}}

===३रा आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = १४ डिसेंबर २०२४
| time = १३:३०
| daynight = 
| team1 = {{cr-rt|ZIM}}
| team2 = {{cr|AFG|२०१३}}
| score1 = १२७ (१९.५ षटके)
| runs1 = [[ब्रायन बेनेट]] ३१ (२४)
| wickets1 = [[राशिद खान]] ४/२७ (४ षटके)
| score2 = १२८/७ (१९.३ षटके)
| runs2 = [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] ३४ (३७)
| wickets2 = [[ब्लेसिंग मुझाराबानी]] २/१९ (४ षटके)&lt;br&gt;[[सिकंदर रझा]] २/१९ (४ षटके)
| result = अफगाणिस्तान ३ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1457922.html धावफलक]
| venue = [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]]
| umpires = [[इनो छाबी]] (झि) आणि [[फोर्स्टर मुतिझ्वा]] (झि)
| motm = [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] (अ)
| toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = 
}}

==आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका==
===१ला आं.ए.दि. सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = १७ डिसेंबर २०२४
| time = ०९:३०
| daynight = 
| team1 = {{cr-rt|ZIM}}
| team2 = {{cr|AFG|२०१३}}
| score1 = ४४/५ (९.२ षटके)
| runs1 = [[बेन करन]] १५ (२२)
| wickets1 = [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] ४/१८ (४.२ षटके)
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = सामना रद्द 
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1457923.html धावफलक]
| venue = [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे सामना २८ षटकांचा कमी करण्यात आला.
| notes = पावसामुळे पुढचा खेळ थांबला.
* झिम्बाब्वेच्या [[बेन करन]] आणि न्यूमन न्यामहुरी या दोघांचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण.
}}

===२रा आं.ए.दि. सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = १९ डिसेंबर २०२४
| time = ०९:३०
| daynight = 
| team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}}
| team2 = {{cr|ZIM}}
| score1 = २८६/६ (५० षटके)
| runs1 = [[सेदीकुल्लाह अटल]] १०४ (१२८ )
| wickets1 = न्यूमन न्यामहुरी ३/५३ (१० षटके)
| score2 = ५४ (१७.५ षटके)
| runs2 = [[सिकंदर रझा]] १९[[नाबाद|*]] (३२)
| wickets2 = [[अल्लाह मोहम्मद गझनफर]] ३/९ (५.२ षटके)
| result = अफगाणिस्तान २३२ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1457924.html धावफलक]
| venue = [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]]
| umpires = [[क्रिस ब्राऊन]] (न्यू) आणि पर्सिव्हल सिझारा (झि)
| motm = [[सेदीकुल्लाह अटल]] (अ)
| toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला
| rain = 
| notes = [[टिनोटेंडा मापोसा]]ने झिम्बाब्वेकडून आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण केले.
* अफगाणिस्तानच्या [[सेदीकुल्लाह अटल]]ने आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकिर्दीतील पहिले शतक झळकावले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/story/cricket-zimbabwe-afghanistan-sediqullah-atal-odi-hundred-2652391-2024-12-19 |title=आयपीएल लिलावात न विकला गेलेला, अफगाणिस्तानचा सेदिकुल्लाह अटलने पहिले आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय शतक झळकावले |work=इंडिया टुडे|access-date=२० डिसेंबर २०२४}}&lt;/ref&gt;
* हा अफगाणिस्तानचा एकदिवसीय सामन्यांमध्ये धावांच्या बाबतीत सर्वात मोठा विजय होता.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cricket.af/post/afghanistan-registered-their-biggest-odi-victory|title=अफगाणिस्तानने त्यांचा सर्वात मोठा एकदिवसीय विजय नोंदवला|work=अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्ड|access-date=२० डिसेंबर २०२४|archive-date=2024-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20241219155326/https://cricket.af/post/afghanistan-registered-their-biggest-odi-victory|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cricket.com/news/afghanistan-bowl-zimbabwe-out-for-54-to-register-their-biggest-odi-win-12192024-1734617826696 |title=अफगाणिस्तानने झिम्बाब्वेला ५४ धावांत गुंडाळून वनडेतील सर्वात मोठा विजय नोंदवला |work=क्रिकेट.कॉम |access-date=२० डिसेंबर २०२४ |archive-date=2024-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219155046/https://www.cricket.com/news/afghanistan-bowl-zimbabwe-out-for-54-to-register-their-biggest-odi-win-12192024-1734617826696 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
}}

===३रा आं.ए.दि. सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २१ डिसेंबर २०२४
| time = ०९:३०
| daynight = 
| team1 = {{cr-rt|ZIM}}
| team2 = {{cr|AFG|२०१३}}
| score1 = १२७ (३०.१ षटके)
| runs1 = [[शॉन विल्यम्स]] ६० (६१)
| wickets1 = [[अल्लाह मोहम्मद गझनफर]] ५/३३ (१० षटके)
| score2 = १३१/२ (२६.५ षटके)
| runs2 = [[सेदीकुल्लाह अटल]] ५२ (५०)
| wickets2 = [[ट्रेवर ग्वांडू]] १/२७ (७ षटके)
| result = अफगाणिस्तान ८ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1457925.html धावफलक]
| venue = [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]]
| umpires = [[ख्रिस ब्राउन]] (न्यू) आणि [[फोर्स्टर मुतिझ्वा]] (झि)
| motm = [[अल्लाह मोहम्मद गझनफर]] (अ)
| toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[बिलाल सामी]]ने अफगाणिस्तानकडून आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण केले.
}}

==कसोटी मालिका==
===१ली कसोटी===
{{Two-innings cricket match
| date = २६-३० डिसेंबर २०२४
| team1 = {{cr-rt|ZIM}}
| team2 = {{cr|AFG|२०१३}}

| score-team1-inns1 = ५८६ (१३५.२ षटके)
| runs-team1-inns1 = [[शॉन विल्यम्स]] १५४ (१७४)
| wickets-team1-inns1 = [[अल्लाह मोहम्मद गझनफर]] ३/१२७ (३०.२ षटके)

| score-team2-inns1 = ६९९ (१९७ षटके)
| runs-team2-inns1 = [[हशमतुल्ला शाहिदी]] २४६ (४७४)
| wickets-team2-inns1 = [[ब्रायन बेनेट]] ५/९५ (२८ षटके)

| score-team1-inns2 = १४२/४ (३४ षटके)
| runs-team1-inns2 = [[बेन कर्रान]] ४१ (६१)
| wickets-team1-inns2 = [[झहीर खान (अफगाणी क्रिकेट खेळाडू)|जहिर खान]] २/४३ (१० षटके)

| score-team2-inns2 = 
| runs-team2-inns2 = 
| wickets-team2-inns2 = 

| result = सामना अनिर्णित
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1457926.html धावफलक]
| venue = [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]]
| umpires = [[अलाहुद्दीन पालेकर]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि [[अहसान रझा]] (पाकिस्तान)
| motm = [[हशमतुल्ला शाहिदी]] (अफगाणिस्तान)
| toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे चौथ्या दिवशी केवळ ३१ षटकांचा खेळ होऊ शकला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/132948/rain-marred-day-sees-afghanistan-close-in-on-zimbabwe |title=Rain-marred day sees Afghanistan close in on Zimbabwe |work=[[क्रिकबझ]] |access-date=30 December 2024}}&lt;/ref&gt;
| notes = [[बेन कर्रान]], [[ट्रेवर ग्वांडू]], [[न्युमन न्याम्हुरी]] (झिम्बाब्वे), [[सेदीकुल्लाह अटल]], [[अल्लाह मोहम्मद गझनफर]] आणि [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] (अफगाणिस्तान) या सर्वांनी कसोटी पदार्पण केले.
* [[ब्रायन बेनेट]] (झिम्बाब्वे) आणि [[अफसर झाझाई]] (अफगाणिस्तान) या दोघांनीही कसोटीत पहिली शतके झळकावली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cricket.one/match-hub/brian-bennett-reaches-maiden-test-ton-with-a-six-as-zimbabwe-mount-record-total/676ebd6c703dbcd7d84a6851 |title=Brian Bennett Reaches Maiden Test Ton With A Six As Zimbabwe Mount Record Total |work=CricketOne |accessdate=27 December 2024 }}{{मृत दुवा|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/afghanistans-hashmatullah-shahidi-and-zimbabwes-brian-bennett-star-as-match-ends-in-a-draw/articleshow/116805054.cms |title=Afghanistan’s Hashmatullah Shahidi and Zimbabwe’s Brian Bennett star as match ends in a draw |work=[[टाइम्स ऑफ इंडिया]] |access-date=31 December 2024}}&lt;/ref&gt;
* झिम्बाब्वेची पहिल्या डावातील धावसंख्या ही त्यांची कसोटीतील सर्वोच्च धावसंख्या होती.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cricket.com/news/zimbabwe-register-their-highest-total-in-tests-12272024-1735304880391 |title=Zimbabwe register their highest total in Tests |work=cricket.com |accessdate=27 December 2024 |archive-date=2024-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227154332/https://www.cricket.com/news/zimbabwe-register-their-highest-total-in-tests-12272024-1735304880391 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/zim-vs-afg-zimbabwe-record-highest-total-in-tests-stats-sean-williams-craig-ervine-brian-bennett-centuries/article69033937.ece |title=Zimbabwe sets new record, registers its highest total in Test matches |work=[[स्पोर्ट्स स्टार]] |accessdate=27 December 2024}}&lt;/ref&gt;
* [[रहमत शाह]] (अफगाणिस्तान) यांनी कसोटीमध्ये पहिले द्विशतक झळकावले आणि अफगाण फलंदाजाकडून सर्वाधिक कसोटी धावसंख्या. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/rahmat-shah-record-highest-score-afghanistan-batter-test-cricket-stats-zim-vs-afg/article69037300.ece |title=ZIM vs AFG: Rahmat Shah registers highest individual score by Afghanistan batter in Test history |work=[[स्पोर्ट्स स्टार]] |accessdate=28 December 2024}}&lt;/ref&gt; [[हशमतुल्ला शाहिदी]]ने नंतर सर्वोच्च धावसंख्येचा विक्रम मोडला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/hashmatullah-shahidi-record-highest-test-score-afghanistan-246-vs-zimbabwe-rahmat-shah-stats-zim-vs-afg/article69043086.ece |title=Hashmatullah Shahidi breaks Rahmat Shah’s record of highest individual score by an Afghanistan batter in Tests |work=[[स्पोर्ट्स स्टार]] |access-date=30 December 2024}}&lt;/ref&gt;
* अफगाणिस्तानची पहिल्या डावातील धावसंख्या ही त्यांची कसोटीतील सर्वोच्च धावसंख्या होती.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Stats - Zimbabwe (586), Afghanistan (699) reach record highs in Bulawayo run-fest |url=https://www.espncricinfo.com/story/stats-zimbabwe-586-afghanistan-699-reach-record-highs-in-bulawayo-run-fest-1467269 |website=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=30 December 2024}}&lt;/ref&gt;
* ब्रायन बेनेट (झिम्बाब्वे) यांनी कसोटीत पहिले पाच बळी घेतले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.livemint.com/sports/cricket-news/boxing-day-test-afghanistan-and-zimbabwe-bash-7-tons-breaking-all-records-rahmat-shah-hashmatullah-shahidi-11735565672942.html |title=Boxing Day Test: Afghanistan and Zimbabwe smash 7 tons, break all records |work=Mint |access-date=30 December 2024}}&lt;/ref&gt;
}}

===२री कसोटी===
{{Two-innings cricket match
| date = २-६ जानेवारी २०२५
| team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}}
| team2 = {{cr|ZIM}}

| score-team1-inns1 = १५७ (४४.३ षटके)
| runs-team1-inns1 = [[राशिद खान]] २५ (२०)
| wickets-team1-inns1 = [[सिकंदर रझा]] ३/३० (१२ षटके)

| score-team2-inns1 = २४३ (७३.३ षटके)
| runs-team2-inns1 = [[क्रेग एर्विन]] ७५ (१६५)
| wickets-team2-inns1 = [[राशिद खान]] ४/९४ (२७.३ षटके)

| score-team1-inns2 = ३६३ (११३.५ षटके)
| runs-team1-inns2 = [[रहमत शाह]] १३९ (२७५)
| wickets-team1-inns2 = [[ब्लेसिंग मुझाराबानी]] ६/९५ (२९ षटके)

| score-team2-inns2 = २०५ (६८.३ षटके)
| runs-team2-inns2 = [[क्रेग एर्विन]] ५३ (९७)
| wickets-team2-inns2 = [[राशिद खान]] ७/६६ (२६.३ षटके)

| result = अफगाणिस्तान ७२ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1457927.html धावफलक]
| venue = [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]]
| umpires = [[अलाहुद्दीन पालेकर]] (दक्षिण आफ्रिका) आणि [[अहसान रझा]] (पाकिस्तान)
| motm = [[राशिद खान]] (अफगाणिस्तान)
| toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे पहिल्या दिवशी लंचपूर्वी खेळ होऊ शकला नाही.
| notes = [[फरीद अहमद]], [[इस्मत आलम]] आणि [[रियाझ हसन]] (अफगाणिस्तान) या सर्वांनी कसोटी पदार्पण केले.
* [[ब्लेसिंग मुझाराबानी]] (झिम्बाब्वे) यांनी कसोटीत पहिले पाच बळी घेतले.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cricket.one/match-hub/blessing-muzarabani-destroys-afghanistan-with-sensational-6-wicket-haul-in-2nd-testcreat/677a8b74703dbcd7d84a8db0 |title=Blessing Muzarabani Destroys Afghanistan With Sensational 6-Wicket Haul In 2nd Test |work=CricketOne |accessdate=6 January 2025 }}{{मृत दुवा|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* इस्मत आलम (अफगाणिस्तान) यांनी कसोटीतील पहिले [[शतक]] झळकावले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.wisden.com/series/zimbabwe-vs-afghanistan-m-2024-25/cricket-news/afghanistan-talent-backs-up-first-class-average-of-92-with-test-debut-ton |title=Afghanistan talent backs up first-class average of 92 with Test debut ton |work=Wisden |accessdate=6 January 2025}}&lt;/ref&gt;
}}

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
* [https://www.espncricinfo.com/series/afghanistan-in-zimbabwe-2024-25-1457916 ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर मालिका मुख्यपृष्ठ]

{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२४-२५}}
{{झिम्बाब्वेचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}

[[वर्ग:इ.स. २०२४ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचे झिम्बाब्वे दौरे]]
[[वर्ग:अफगाणिस्तान क्रिकेट संघांचे परदेशी दौरे|झिम्बाब्वे]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे झिम्बाब्वे दौरे]]</text>
      <sha1>1iy6hmtxu7ikairxqopblwy3f654bop</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कमळी (मालिका)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>365155</id>
    <revision>
      <id>2692775</id>
      <parentid>2687715</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:54:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38337-04</username>
        <id>184965</id>
      </contributor>
      <origin>2692775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6096" sha1="8xj0081fpiulyfdhv4eipfhtn13lapz" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम
| कार्यक्रम = कमळी
| चित्र = 
| लोगो_चित्र_शीर्षक = 
| उपशीर्षक = 
| प्रकार = 
| निर्माता = सुबोध खानोलकर
| निर्मिती संस्था = ओशन फिल्म्स कंपनी
| दिग्दर्शक = 
| क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = 
| सूत्रधार = 
| कलाकार = [[#कलाकार|खाली पहा]]
| पंच = 
| आवाज = 
| अभिवाचक = 
| थीम संगीत संगीतकार = 
| शीर्षकगीत = 
| अंतिम संगीत = 
| संगीतकार = 
| देश = [[भारत]]
| भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]]
| वर्ष संख्या = 
| एपिसोड संख्या = 
| कार्यकारी निर्माता = 
| सुपरवायझिंग निर्माता = 
| असोसिएट निर्माता = 
| सह निर्माता = 
| कथा संकलन = 
| संकलन = 
| स्थळ = 
| कॅमेरा = 
| चालण्याचा वेळ = दररोज रात्री ९ वाजता
| वाहिनी = [[झी मराठी]]
| चित्र प्रकार = 
| ध्वनी प्रकार = 
| पहिला भाग = 
| प्रथम प्रसारण = ३० जून २०२५
| शेवटचे प्रसारण = चालू
| आधी = [[सनई चौघडे (मालिका)|सनई चौघडे]]
| नंतर = [[तारिणी (मालिका)|तारिणी]]
| सारखे = 
}}

'''कमळी''' ही [[झी मराठी]] वाहिनीवर प्रसारित होणारी एक मालिका आहे. या मालिकेची मूळ कथा [[झी तेलुगू]]वरील '''मुत्याला मुग्गू''' या तेलुगू मालिकेवर आधारित आहे.

== कलाकार ==
* विजया बाबर - कमळी मोहिते / कमळी राजन महाजन
* निखिल दामले - हृषी सतीश इनामदार
* केतकी कुलकर्णी - अनिका राजन महाजन
* [[इला भाटे]] - अन्नपूर्णा सदानंद महाजन
* [[आशा शेलार]] - कामिनी महाजन
* [[सारिका नवाथे]] - नयनतारा सतीश इनामदार
* प्रदीप पंडित - सदानंद महाजन
* सुषमा मुरुडकर - रागिणी राजन महाजन
* अनिकेत केळकर - राजन सदानंद महाजन
* योगिनी चौक - गौरी राजन महाजन / गौरी सखाराम मोहिते / सरोज / साधना 
* महेश जोशी - सतीश इनामदार
* क्रांती मोरे - प्राजक्ता सतीश इनामदार
* सई कल्याणकर - राधिका रोहित इनामदार
* अधोक्षज कऱ्हाडे - रोहित सतीश इनामदार
* क्रिशा काकडे - नायशा रोहित इनामदार
* साक्षी सुभाष - निलांबरी घोरपडे (निंगी)
* आदित्य भोसले - बंड्या घोरपडे
* अभिषेक कुलकर्णी - सायबा
* [[आर्या आंबेकर]] - अनामिका
* दीपकार पारकर / दीपेश ठाकरे - चरण
* कमलानंद पाटील - रिहान
* स्वप्नील परजणे - करण
* अर्चना तांदळे - वर्षा
* नंदिनी साळवी - अदिती
* संजय गोसावी - शंभू
* प्रथमेश साळवी
* सोहम पवार
* देवांशी धामणकर
* रेणुका चौधरी
* प्रज्ञेश डिंगोरकर
* [[विजय गोखले]]
* सागर कोरडे
* अवधूत जोशी
* विघ्नेश जोशी

== पुनर्निर्मिती ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
! भाषा
! नाव
! वाहिनी
! प्रकाशित
|-
| [[तेलुगू]]
| मुत्याला मुग्गू
| [[झी तेलुगू]]
| ७ मार्च २०१६ - २२ ऑगस्ट २०१९
|-
| [[तमिळ]]
| अळागिया तमिळ मगल
| [[झी तमिळ]]
| २८ ऑगस्ट २०१७ - १४ जून २०१९
|-
| [[कन्नड]]
| कमली
| [[झी कन्नडा]]
| २८ मे २०१८ - ७ ऑक्टोबर २०२२
|-
| [[मल्याळम]]
| कबानी
| [[झी केरळम]]
| ११ मार्च २०१९ - २७ मार्च २०२०
|-
| [[हिंदी]]
| सरू
| [[झी टीव्ही]]
| १२ मे २०२५ - २८ जून २०२६
|-
| [[बंगाली]]
| डुलारी
| [[झी बांग्ला]]
| २९ जून २०२६ - चालू
|}

== बाह्य दुवे ==
{{झी मराठी रात्री ९च्या मालिका}}

[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]]
[[वर्ग:झी मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]]</text>
      <sha1>8xj0081fpiulyfdhv4eipfhtn13lapz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>एर इंडिया फ्लाइट १७१</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366273</id>
    <revision>
      <id>2692824</id>
      <parentid>2647466</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T04:45:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* अन्वेषण */</comment>
      <origin>2692824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15986" sha1="3ivazd115cynjdvgmuegbjsm64fb33h" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''एर इंडिया फ्लाइट १७१ ही''' भारतातील [[सरदार वल्लभभाई पटेल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अहमदाबाद विमानतळावरून]] [[युनायटेड किंग्डम]]&lt;nowiki/&gt;मधील [[गॅटविक विमानतळ|लंडन गॅटविक विमानतळावर]] जाणारे एक नियोजित आंतरराष्ट्रीय प्रवासी उड्डाण होते. १२ जून २०२५ रोजी विमानतळावरून हवेत झेप घेतल्यावर लगेचच [[अहमदाबाद|अहमदाबादच्या]] मेघाणी नगर परिसरात हे विमान कोसळले. त्यातील सर्व २४२ लोक ठार झाले. या [[बोईंग ७८७|बोईंग ७८७-८ ड्रीमलायनर]] विमानात २३० प्रवासी आणि १२ कर्मचारी होते. यांशिवाय जमिनीवरीलही डझनावारी लोक ठार झाल्याचा अंदाज आहे.

बोईंग ७८७ विमानप्रकाराचा पहिलाच जीवघेणा अपघात आहे. पूर्ण विमान नष्ट झाल्याचाही पहिलाच किस्सा आहे [[मलेशिया एरलाइन्स फ्लाइट १७]] नंतरचा दुहेरी रांगा असलेल्या विमानात प्रवाशांचा मृत्यू झालेला हा पहिलाच विमान अपघात होता. १९८५ मध्ये [[एर इंडिया फ्लाइट १८२|एर इंडिया फ्लाइट १८२ वर]] बॉम्बस्फोट झाल्यानंतर एर इंडियाने विमान गमावल्याचाही हा पहिलाच किस्सा आहे.

=== विमान ===
अपघाता झालेले विमान ११ वर्षे जुने [[बोईंग ७८७|बोईंग ७८७-८ ड्रीमलायनर]] होते. VT-ANB संकेताने नोंदणीकृत असलेल्या या विमानाला दोन [[जनरल इलेक्ट्रिक जेनएक्स|जनरल इलेक्ट्रिक GEnx]] इंजिने होती. त्याने पहिल्यांदा १४ डिसेंबर २०१३ रोजी उड्डाण केले आणि २८ जानेवारी २०१४ रोजी [[एर इंडिया|एर इंडियाने]] याचा ताबा घेतला होता. &lt;ref name=&quot;FR&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.flightradar24.com/data/aircraft/vt-anb|title=Flight history for aircraft - VT-ANB|website=Flightradar 24}}&lt;/ref&gt;

=== प्रवासी आणि कर्मचारी ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- style=&quot;background:#ccf;&quot;
!राष्ट्रीयत्व
! प्रवासी
! क्रू
! एकूण
|- valign=&quot;top&quot;
|{{ध्वज|भारत}}
| १६९
| १२
| १८१
|- valign=&quot;top&quot;
|{{ध्वज|युनायटेड किंग्डम}}
| ५३|| --
| ५३
|- valign=&quot;top&quot;
|{{ध्वज|पोर्तुगाल}}
| ७|| --
| ७
|- valign=&quot;top&quot;
|{{ध्वज|कॅनडा}}
| १|| --
| १
|- valign=&quot;top&quot; style=&quot;font-weight:bold;&quot;
! एकूण
! २३०
! १२
! २४२
|}
[[नागरी विमान वाहतूक महासंचालनालय]] (डीजीसीए) आणि एर इंडियाच्या माहितीनुसार विमानात एकूण २४२ लोक होते, ज्यात २३० प्रवासी (११ मुले आणि २ अर्भके), &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.financialexpress.com/india-news/why-did-ahmedabad-london-air-india-flight-crash-black-box-holds-all-answers-heres-what-it-is/3877636/|title=Why did Ahmedabad-London Air India flight crash? Black box holds all answers – here's what it is|date=12 June 2025|work=[[The Financial Express (India)|Financial Express]]|language=en|access-date=12 June 2025}}&lt;/ref&gt; २ वैमानिक आणि १० कर्मचारी होते. &lt;ref name=&quot;APNews&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://apnews.com/article/india-plane-crash-cad8dad5cd0e92795b03d357404af5f8|title=London-bound Air India flight with more than 240 aboard crashes after takeoff from Ahmedabad, India|last=Solanki|first=Ajit|last2=Roy|first2=Rajesh|date=12 June 2025|website=[[AP News]]|access-date=12 June 2025}}&lt;/ref&gt;  प्रवाशांमध्ये १६९ भारतीय, ५३ ब्रिटिश, १ कॅनेडियन आणि ७ पोर्तुगीज नागरिक होते. &lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/ahmedabad-plane-crash-live-updates-air-india-flight-crashes-ahmedabad-airport-death-toll-news-101749717953751.html|title=Ahmedabad plane crash live updates: Chances of any survivors slim, say sources|date=12 June 2025|work=Hindustan Times|access-date=12 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250612101226/https://www.hindustantimes.com/india-news/ahmedabad-plane-crash-live-updates-air-india-flight-crashes-ahmedabad-airport-death-toll-news-101749717953751.html|archive-date=2025-06-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt; गुजरातचे माजी मुख्यमंत्री [[विजय रूपाणी|विजय रुपाणी]] हे या अपघातात मृत्यू पावले. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.indiatoday.in/india/story/ahmedabad-plane-crash-gujarat-chief-minister-vijay-rupani-air-india-flight-ahmedabad-airport-2739712-2025-06-12|title=Ex-Gujarat CM Vijay Rupani on Air India flight that crashed in Ahmedabad|date=12 June 2025|work=India Today|access-date=12 June 2025}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/ahmedabad-air-india-flight-crash-full-passenger-list-released-includes-ex-cm-vijay-rupani/articleshow/121801719.cms|title=Ahmedabad Air India flight crash: Full passenger list released, includes ex-CM Vijay Rupani|date=12 June 2025|work=The Times of India|issn=0971-8257|access-date=12 June 2025}}&lt;/ref&gt; या उड्डाणाचे वैमानिक सुमित सभरवाल तर सहवैमानिक क्लाईव्ह कुंदर यांनी केले होते. त्यांना प्रत्येकी ८,२०० आणि १,१०० तासांचा विमान उडविण्याचा अनुभव होता. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/plane-crashes-in-ahmedabads-meghani-area/articleshow/121798487.cms|title=Air India Ahmedabad-London flight crashes near airport in Meghani area|date=12 June 2025|work=The Times of India|access-date=12 June 2025}}&lt;/ref&gt;

== अपघात ==
फ्लाइट १७१ने [[सरदार वल्लभभाई पटेल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अहमदाबाद विमानतळाच्या]] धावपट्टी २३ वरून स्थानिक वेळेनुसार दुपारी १:३८ वाजता ( ०८:०८ [[जागतिक समन्वित वेळ|UTC]] ) [[गॅटविक विमानतळ|लंडन गॅटविकला]] जाण्यासाठी झेप घेतली. जमिनीपासून १९१ मी (६२५ फूट) उंचीवर गेलेले असताना विमानाच्या [[एडीएस-बी]] [[ट्रान्सपाँडर|ट्रान्सपॉन्डरने]] {{Convert|625|ft}} आपात्कालीन संदेश पाठवला. त्यानंतर लगेचच विमानाशी संपर्क तुटला. मेघाणी नगर परिसरातील प्रत्यक्षदर्शींंना  अनेक स्फोटांचे आवाज ऐकू आले आणि त्यानंतर धारपूरसह जवळपासच्या ठिकाणांवरून धुराचे दाट लोट दिसू लागले. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.news18.com/india/ahmedabad-plane-crash-air-india-london-flight-carrying-133-passengers-airport-deaths-injuries-liveblog-ws-l-9381884.html|title=Ahmedabad Plane Crash LIVE Updates: London-Bound Air India Flight Crashes Near Airport; Amit Shah Speaks To Gujarat CM|website=News18|access-date=12 June 2025}}&lt;/ref&gt; [[अहमदाबाद]]च्या एका वरिष्ठ पोलिस अधिकाऱ्याने [[एशियन न्यूझ इंटरनॅशनल|एएनआयला]] सांगितले की, विमान [[बी.जे. वैद्यकीय महाविद्यालय (अहमदाबाद)|बीजे मेडिकल कॉलेजमधील]] वसतिगृहाच्या इमारतीवर कोसळले. अपघातानंतर विमानाची अंशतः शाबूत शेपटी एका बहुमजली इमारतीतून बाहेर दिसत होती. &lt;ref name=&quot;telegraph-20250612&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/06/12/uk-bound-plane-crashes-take-off-air-india/|title=London-bound plane with 53 Britons on board crashes in India|date=12 June 2025|work=The Telegraph|location=London|access-date=12 June 2025|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

[[मेटार]]च्या अहवालानुसार विमानाच्या उड्डाण्च्या वेळी हवामान स्थिर होते आणि दृश्यमानता स्पष्ट होती.

[[अहमदाबाद]] शहराचे पोलिस आयुक्त जी.एस. मलिक यांनी [[असोसियेटेड प्रेस|असोसिएटेड प्रेसला]] सांगितले की, अपघातात विमानातील कोणीही वाचलेले नाही आणि अपघातस्थळाच्या आसपासच्या परिसरातील रहिवाशांचाही मृत्यू झाला असावा. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://apnews.com/live/air-india-plane-crash-ai171-ahmedabad-london|title=Live updates: Air India plane headed to London crashes with more than 240 onboard|website=AP News|language=en|access-date=12 June 2025}}&lt;/ref&gt;

== अन्वेषण ==
या अपघाताच्या तपासाची जबाबदारी [[भारतीय विमान अपघात तपास ब्युरो]]ला देण्यात आली.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Air India Flight 171 Investigation Report |url=https://www.aaib.gov.in |website=Aircraft Accident Investigation Bureau |language=en}}&lt;/ref&gt; [[युनायटेड किंग्डम]]च्या [[एर अॅक्सिडेंट्स इन्व्हेस्टिगेशन ब्रँच]]ने चार तपासकांचे पथक आणि [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[नॅशनल ट्रान्सपोर्टेशन सेफ्टी बोर्ड]]ने तपासात मदत करण्यासाठी एक ''गो टीम'' पाठवली.&lt;ref&gt;{{cite news |title=International teams join AI171 crash probe |url=https://www.bbc.com |website=BBC News |language=en}}&lt;/ref&gt; विमानाचे इंजिन तयार करणाऱ्या [[जीई एरोस्पेस]]ने भारतात एक पथक पाठवून [[कॉकपिट]]मधील डेटाचे [[विश्लेषण]] करण्यासाठी मदत देऊ केली.&lt;ref&gt;{{cite web |title=GE Aerospace assists in flight data analysis |url=https://www.geaerospace.com |website=GE Aerospace Press Room |language=en}}&lt;/ref&gt;

या अपघाताला एक वर्ष पूर्ण झाल्यानंतर जून २०२६ मध्ये विमान अपघात तपास ब्युरोने (एएआयबी) एक अंतरिम निवेदन जारी केले, ज्यामध्ये तपास अजूनही सुरू असल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे. मात्र, निश्चित कालमर्यादेत अंतिम अहवाल सादर न करू शकल्यामुळे तपास यंत्रणेच्या विश्वासार्हतेवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले जात आहेत. अमेरिकन तपासकर्ते (एनटीएसबी) आणि बोईंगच्या काही अधिकाऱ्यांच्या मते, मुख्य वैमानिकाने उड्डाणानंतर जाणीवपूर्वक इंधनाचा प्रवाह बंद केल्यामुळे हा अपघात झाला असावा असा संशय आहे. याउलट, भारतीय वैमानिक संघटना आणि स्वतंत्र तज्ज्ञांनी हा मानवी चुकीचा दावा फेटाळून लावला असून, विमानातील अचानक उद्भवलेल्या इलेक्ट्रिकल बिघाडामुळे किंवा तांत्रिक त्रुटीमुळे डेटा रेकॉर्डरमध्ये इंधन बंद झाल्याची चुकीची नोंद झाली असण्याची दाट शक्यता वर्तवली आहे, ज्यामुळे या तपासाला आता आंतरराष्ट्रीय वादाचे स्वरूप आले आहे.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Why AAIB's AI-171 investigation faces a major crisis of confidence |url=https://www.hindustantimes.com |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Air India 171 Anniversary Statement |url=https://www.aaib.gov.in |website=Aircraft Accident Investigation Bureau |language=en}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:अहमदाबाद]]
[[वर्ग:एर इंडिया]]
[[वर्ग:२०२५ मधील विमान अपघात व दुर्घटना]]</text>
      <sha1>3ivazd115cynjdvgmuegbjsm64fb33h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>हळद रुसली कुंकू हसलं (मालिका)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>367858</id>
    <revision>
      <id>2692776</id>
      <parentid>2690891</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T18:57:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38337-04</username>
        <id>184965</id>
      </contributor>
      <comment>[[हळद रुसली कुंकू हसलं]] कडे पुनर्निर्देशित</comment>
      <origin>2692776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99" sha1="rscisnx7rl82bfcprgykivec40impy3" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[हळद रुसली कुंकू हसलं]]</text>
      <sha1>rscisnx7rl82bfcprgykivec40impy3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692799</id>
      <parentid>2692776</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T01:48:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-38337-04|~2026-38337-04]] ([[User talk:~2026-38337-04|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:~2026-36365-38|~2026-36365-38]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले.</comment>
      <origin>2690891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3488" sha1="3zfam64tmyplh78m5q0yk5ccf70vazy" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम
| कार्यक्रम = हळद रुसली कुंकू हसलं
| चित्र = 
| लोगो_चित्र_शीर्षक = 
| उपशीर्षक = 
| प्रकार = 
| निर्माता = स्मृती शिंदे
| निर्मिती संस्था = सोबो फिल्म्स
| दिग्दर्शक = 
| क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = 
| सूत्रधार =
| विजेते = 
| पंच = 
| आवाज = 
| अभिवाचक = 
| थीम संगीतसंगीतकार = 
| शीर्षकगीत = 
| अंतिम संगीत = 
| संगीतकार = 
| कलाकार = [[#कलाकार|खाली पहा]]
| देश = [[भारत]]
| भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]]
| वर्ष संख्या =
| एपिसोड संख्या = 
| कार्यकारी निर्माता = 
| सुपरवायझिंग निर्माता = 
| असोसिएट निर्माता = 
| सह निर्माता = 
| कथा संकलन = 
| संकलन = 
| स्थळ = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]]
| कॅमेरा = 
| चालण्याचा वेळ = सोमवार ते शनिवार दुपारी १ वाजता
| वाहिनी = [[स्टार प्रवाह]]
| चित्र प्रकार = 
| ध्वनी प्रकार = 
| पहिला भाग = 
| प्रथम प्रसारण = ७ जुलै २०२५
| शेवटचे प्रसारण = चालू
| आधी = 
| नंतर = [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| सारखे = 
}}

'''हळद रुसली कुंकू हसलं''' ही [[स्टार प्रवाह]] वाहिनीवर प्रसारित होणारी एक मालिका आहे.

== कलाकार ==
* अभिषेक रहाळकर - दुष्यंत रांगणे-पाटील
* समृद्धी केळकर - कृष्णा कोल्हापुरे / कृष्णा दुष्यंत रांगणे-पाटील 
* [[पूजा पवार]] - सुलोचना रांगणे-पाटील (बाळजाबाई)
* [[आस्ताद काळे]] - आढळराव रांगणे-पाटील 
* [[बाळकृष्ण शिंदे]] - दलपत रांगणे-पाटील
* अमित परब - जयकांत रांगणे-पाटील
* विद्या संत - मैनावती रांगणे-पाटील
* माधवी जुवेकर - सावित्री कोल्हापुरे
* ज्योती निमसे - पूजा कोल्हापुरे / गौतमी केळकर 
* मृदुला कुलकर्णी - भक्ती कोल्हापुरे

[[वर्ग:स्टार प्रवाह दूरचित्रवाहिनी मालिका]]
[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]]</text>
      <sha1>3zfam64tmyplh78m5q0yk5ccf70vazy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692801</id>
      <parentid>2692799</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T01:52:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4229" sha1="3e47avytij3xyrew5uxmcun435fh8jc" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम
| कार्यक्रम = हळद रुसली कुंकू हसलं
| चित्र = 
| लोगो_चित्र_शीर्षक = 
| उपशीर्षक = 
| प्रकार = 
| निर्माता = स्मृती शिंदे
| निर्मिती संस्था = सोबो फिल्म्स
| दिग्दर्शक = 
| क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = 
| सूत्रधार =
| विजेते = 
| पंच = 
| आवाज = 
| अभिवाचक = 
| थीम संगीतसंगीतकार = 
| शीर्षकगीत = 
| अंतिम संगीत = 
| संगीतकार = 
| कलाकार = [[#कलाकार|खाली पहा]]
| देश = [[भारत]]
| भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]]
| वर्ष संख्या =
| एपिसोड संख्या = 
| कार्यकारी निर्माता = 
| सुपरवायझिंग निर्माता = 
| असोसिएट निर्माता = 
| सह निर्माता = 
| कथा संकलन = 
| संकलन = 
| स्थळ = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]]
| कॅमेरा = 
| चालण्याचा वेळ = सोमवार ते शनिवार दुपारी १ वाजता
| वाहिनी = [[स्टार प्रवाह]]
| चित्र प्रकार = 
| ध्वनी प्रकार = 
| पहिला भाग = 
| प्रथम प्रसारण = ७ जुलै २०२५
| शेवटचे प्रसारण = चालू
| आधी = 
| नंतर = [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| सारखे = 
}}

'''हळद रुसली कुंकू हसलं''' ही [[स्टार प्रवाह]] वाहिनीवर ७ जुलै २०२५ पासून प्रसारित होणारी एक मालिका आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.esakal.com/premier/viewers-react-on-star-pravah-serial-halad-rusli-kunku-hasla-first-episode-psn14 |title=पास की नापास? प्रेक्षकांना कसा वाटला 'हळद रुसली कुंकू हसलं' चा पहिला भाग? म्हणाले- पाव्हणं... |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ= |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ जुलै २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;

== कलाकार ==
* अभिषेक रहाळकर - दुष्यंत रांगणे-पाटील
* समृद्धी केळकर - कृष्णा कोल्हापुरे / कृष्णा दुष्यंत रांगणे-पाटील 
* [[पूजा पवार]] - सुलोचना रांगणे-पाटील (बाळजाबाई)
* [[आस्ताद काळे]] - आढळराव रांगणे-पाटील 
* [[बाळकृष्ण शिंदे]] - दलपत रांगणे-पाटील
* अमित परब - जयकांत रांगणे-पाटील
* विद्या संत - मैनावती रांगणे-पाटील
* माधवी जुवेकर - सावित्री कोल्हापुरे
* ज्योती निमसे - पूजा कोल्हापुरे / गौतमी केळकर 
* मृदुला कुलकर्णी - भक्ती कोल्हापुरे

[[वर्ग:स्टार प्रवाह दूरचित्रवाहिनी मालिका]]
[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]]</text>
      <sha1>3e47avytij3xyrew5uxmcun435fh8jc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692802</id>
      <parentid>2692801</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T01:53:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* कलाकार */</comment>
      <origin>2692802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4290" sha1="fd4pk368pvsglgmp8h3brie49ws5rl8" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट दूरचित्रवाणी कार्यक्रम
| कार्यक्रम = हळद रुसली कुंकू हसलं
| चित्र = 
| लोगो_चित्र_शीर्षक = 
| उपशीर्षक = 
| प्रकार = 
| निर्माता = स्मृती शिंदे
| निर्मिती संस्था = सोबो फिल्म्स
| दिग्दर्शक = 
| क्रिएटीव्ह दिग्दर्शक = 
| सूत्रधार =
| विजेते = 
| पंच = 
| आवाज = 
| अभिवाचक = 
| थीम संगीतसंगीतकार = 
| शीर्षकगीत = 
| अंतिम संगीत = 
| संगीतकार = 
| कलाकार = [[#कलाकार|खाली पहा]]
| देश = [[भारत]]
| भाषा = [[मराठी भाषा|मराठी]]
| वर्ष संख्या =
| एपिसोड संख्या = 
| कार्यकारी निर्माता = 
| सुपरवायझिंग निर्माता = 
| असोसिएट निर्माता = 
| सह निर्माता = 
| कथा संकलन = 
| संकलन = 
| स्थळ = [[मुंबई]], [[महाराष्ट्र]]
| कॅमेरा = 
| चालण्याचा वेळ = सोमवार ते शनिवार दुपारी १ वाजता
| वाहिनी = [[स्टार प्रवाह]]
| चित्र प्रकार = 
| ध्वनी प्रकार = 
| पहिला भाग = 
| प्रथम प्रसारण = ७ जुलै २०२५
| शेवटचे प्रसारण = चालू
| आधी = 
| नंतर = [[लग्नानंतर होईलच प्रेम]]
| सारखे = 
}}

'''हळद रुसली कुंकू हसलं''' ही [[स्टार प्रवाह]] वाहिनीवर ७ जुलै २०२५ पासून प्रसारित होणारी एक मालिका आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.esakal.com/premier/viewers-react-on-star-pravah-serial-halad-rusli-kunku-hasla-first-episode-psn14 |title=पास की नापास? प्रेक्षकांना कसा वाटला 'हळद रुसली कुंकू हसलं' चा पहिला भाग? म्हणाले- पाव्हणं... |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ= |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=६ जुलै २०२६ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;

== कलाकार ==
* अभिषेक रहाळकर - दुष्यंत रांगणे-पाटील
* समृद्धी केळकर - कृष्णा कोल्हापुरे / कृष्णा दुष्यंत रांगणे-पाटील 
* [[पूजा पवार]] - सुलोचना रांगणे-पाटील (बाळजाबाई)
* [[आस्ताद काळे]] - आढळराव रांगणे-पाटील 
* [[बाळकृष्ण शिंदे]] - दलपत रांगणे-पाटील
* अमित परब - जयकांत रांगणे-पाटील
* विद्या संत - मैनावती रांगणे-पाटील
* माधवी जुवेकर - सावित्री कोल्हापुरे
* ज्योती निमसे - पूजा कोल्हापुरे / गौतमी केळकर 
* मृदुला कुलकर्णी - भक्ती कोल्हापुरे

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:स्टार प्रवाह दूरचित्रवाहिनी मालिका]]
[[वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका]]</text>
      <sha1>fd4pk368pvsglgmp8h3brie49ws5rl8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बांगलादेश क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२५</title>
    <ns>0</ns>
    <id>368082</id>
    <revision>
      <id>2692877</id>
      <parentid>2690475</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T11:05:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2692877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29189" sha1="dqatrtgoso72lbgnsnxfs29jlpbs5ej" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = बांगलादेश क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०२५
| team1_image                  = Flag of Sri Lanka.svg
| team1_name                   = श्रीलंका 
| team2_image                  = Flag of Bangladesh.svg
| team2_name                   = बांगलादेश 
| from_date                    = १७ जून
| to_date                      = १६ जुलै २०२५
| team1_captain                =  [[धनंजय डी सिल्वा]] &lt;small&gt;(कसोटी)&lt;/small&gt;&lt;br&gt; [[चरिथ असलंका]] &lt;small&gt;(आं.ए.दि. आणि आं.टी२०)&lt;/small&gt;
| team2_captain                = [[नजमुल हुसैन शान्तो]] &lt;small&gt;(कसोटी)&lt;/small&gt;&lt;br&gt; [[मेहेदी हसन मिराझ]] &lt;small&gt;(आं.ए.दि.)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[लिटन दास]] &lt;small&gt;(आं.टी२०)&lt;/small&gt;
| no_of_tests                  = 2
| team1_tests_won              = 1
| team2_tests_won              = 0
| team1_tests_most_runs        = [[पथुम निसंका]] (३६९)
| team2_tests_most_runs        = [[नजमुल हुसैन शान्तो]] (३००)
| team1_tests_most_wickets     = [[थरिंदू रत्नायके]] (९)
| team2_tests_most_wickets     = [[नयीम हसन]] (९)&lt;br/&gt;[[तैजुल इस्लाम]] (९)
| player_of_test_series        = [[पथुम निसंका]] (श्री)
| no_of_ODIs                   = 3
| team1_ODIs_won               = 2
| team2_ODIs_won               = 1
| team1_ODIs_most_runs         = [[कुशल मेंडिस]] (२२५)
| team2_ODIs_most_runs         = [[परवेझ हुसेन इमॉन]] (१०८)
| team1_ODIs_most_wickets      = [[वनिंदु हसरंगा]] (९)
| team2_ODIs_most_wickets      = [[तन्वीर इस्लाम]] (७)
| player_of_ODI_series         = [[कुशल मेंडिस]] (श्री)
| no_of_twenty20s              = 3
| team1_twenty20s_won          = 1 
| team2_twenty20s_won          = 2
| team1_twenty20s_most_runs    = [[पथुम निसंका]] (१२०)
| team2_twenty20s_most_runs    = [[लिटन दास]] (११४)
| team1_twenty20s_most_wickets = [[बिनुरा फर्नांडो]] (३)&lt;br&gt;[[महीश थीकशाना]] (३) 
| team2_twenty20s_most_wickets = [[महेदी हसन]] (४)&lt;br&gt;[[रिशाद हुसेन]] (४)
| player_of_twenty20_series    = [[लिटन दास]] (बां)
}}

बांगलादेश क्रिकेट संघ जून आणि जुलै २०२५ मध्ये श्रीलंका क्रिकेट संघाविरुद्ध खेळण्यासाठी श्रीलंकेचा दौरा करत आहे.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/bangladesh-to-visit-sri-lanka-for-an-all-format-tour-beginning-june |trans-title=जूनपासून बांगलादेश सर्व स्वरूपाच्या दौऱ्यासाठी श्रीलंकेला जाणार.|title=Bangladesh to visit Sri Lanka for an all-format tour beginning June |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |accessdate=१४ जुलै २०२५}}&lt;/ref&gt; या दौऱ्यात दोन कसोटी, तीन आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने आणि तीन आंतरराष्ट्रीय टी२० सामने खेळवले जातील.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/134275/bangladesh-set-for-all-format-tour-of-sri-lanka-in-june-2025 |trans-title=जून २०२५ मध्ये बांगलादेश सर्व स्वरूपाच्या श्रीलंका दौऱ्यासाठी सज्ज|title=Bangladesh set for all format tour of Sri Lanka in June 2025 |work=[[क्रिकबझ्झ]] |accessdate=१४ जुलै २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.crictracker.com/cricket-news/sri-lanka-to-host-an-all-format-international-series-against-bangladesh/ |trans-title=श्रीलंका बांगलादेशविरुद्ध सर्व स्वरूपाची आंतरराष्ट्रीय मालिका आयोजित करणार.|title=Sri Lanka to host an all-format international series against Bangladesh |work=क्रिकट्रॅकर |accessdate=१४ जुलै २०२५}}&lt;/ref&gt; कसोटी मालिका ही [[२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा|२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धे]]चा भाग होती.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/bangladesh-men-to-play-two-tests-three-odis-and-three-t20is-during-sri-lanka-tour-1484758 |trans-title=बांगलादेश जून-जुलैमध्ये श्रीलंकेचा सर्व स्वरूपाचा दौरा करणार.|title=Bangladesh to make all-format tour of Sri Lanka in June-July |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |accessdate=१४ जुलै २०२५}}&lt;/ref&gt; मे २०२५ मध्ये, श्रीलंका क्रिकेट बोर्डाने (एसएलसी) मालिकेचे वेळापत्रक जाहीर केले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://srilankacricket.lk/2025/05/bangladesh-tour-of-sri-lanka-2025-schedule/ |trans-title=बांगलादेशचा श्रीलंका दौरा २०२५ {{!}} वेळापत्रक|title=Bangladesh Tour of Sri Lanka 2025 {{!}} Schedule |work=[[श्रीलंका क्रिकेट]] |accessdate=१४ जुलै २०२५}}&lt;/ref&gt; २८ जून २०२५ रोजी, श्रीलंकेविरुद्ध १-० अशा पराभवानंतर [[नजमुल हुसैन शान्तो]] बांगलादेश कसोटी कर्णधारपदावरून पायउतार झाला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/najmul-hossain-shanto-resigns-as-bangladesh-captain-after-series-loss-against-sl-1492159 |trans-title=श्रीलंकेविरुद्धच्या मालिकेतील पराभवानंतर शांतोने दिला बांगलादेशच्या कसोटी कर्णधारपदाचा राजीनामा|title=Shanto steps down as Bangladesh Test captain after series loss against Sri Lanka |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |accessdate=१४ जुलै २०२५}}&lt;/ref&gt;

== कसोटी मालिका==
===१ली कसोटी===
{{Two-innings cricket match
| date = १७–२१ जून २०२५
| team1 = {{cr-rt|BAN}}
| team2 = {{cr|SL}}

| score-team1-inns1 = ४९५ (१५३.४ षटके)
| runs-team1-inns1 = [[मुशफिकुर रहिम]] १६३ (३५०)
| wickets-team1-inns1 = [[असिथा फर्नांडो]] ४/८६ (२९.४ षटके)

| score-team2-inns1 = ४८५ (१३१.२ षटके)
| runs-team2-inns1 = [[पथुम निसंका]] १८७ (२५६)
| wickets-team2-inns1 = [[नयीम हसन]] ५/१२१ (४३.२ षटके)

| score-team1-inns2 = २८५/६[[घोषणा आणि जप्ती (क्रिकेट)|घो]] (८७ षटके)
| runs-team1-inns2 = [[नजमुल हुसैन शान्तो]] १२५[[नाबाद|*]] (१९९)
| wickets-team1-inns2 = [[थरिंदू रत्नायके]] ३/१०२ (२९ षटके)

| score-team2-inns2 = ७२/४ (३२ षटके)
| runs-team2-inns2 = [[पथुम निसंका]] २४ (२५)
| wickets-team2-inns2 = [[तैजुल इस्लाम]] ३/२३ (१६ षटके)

| result = सामना अनिर्णित
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485503.html धावफलक]
| venue = [[गाली आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[गाली]]
| umpires = [[रॉड टकर]] (ऑ) आणि [[ॲलेक्स व्हार्फ]] (इं)
| motm = [[नजमुल हुसैन शान्तो]] (बां)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = दुसऱ्या दिवशी पावसामुळे केवळ ६१ षटकांचा खेळ होऊ शकला.
| notes = [[लाहिरू उदारा]] आणि [[थरिंदू रत्नायके]] (श्री) ह्या दोघांनी कसोटी पदार्पण केले.
* [[पथुम निसंका]] (श्री) कसोटी क्रिकेटमध्ये १,००० धावांच्या टप्प्यापर्यंत पोहोचला आणि त्याने घरच्या मैदानावर पहिले कसोटी शतक केले. त्याने बांगलादेशविरुद्धच्या सामन्यात त्याची सर्वोच्च वैयक्तिक कसोटी धावसंख्या देखील गाठली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.adaderana.lk/sportsnews.php?nid=11172 |trans-title=श्रीलंका विरुद्ध बांगलादेश पहिली कसोटी: पथुम निसंकाने तिसरे कसोटी शतक ठोकले |title=SL vs. BAN 1st Test: Pathum Nissanka hits 3rd Test century |work=[[अडा देराना]] |accessdate=१४ जुलै २०२५ |archive-date=2025-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250623111941/http://www.adaderana.lk/sportsnews.php?nid=11172 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[नजमुल हुसैन शान्तो]] हा कसोटी सामन्याच्या दोन्ही डावात शतके करणारा पहिला बांगलादेशी कर्णधार ठरला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/history-bangladesh-captain-najmul-hossain-shanto-registers-a-big-record-against-sri-lanka-in-galle/articleshow/121991063.cms |trans-title=इतिहास! बांगलादेशचा कर्णधार नजमुल हुसैन शान्तोने गाले येथे श्रीलंकेविरुद्ध मोठा विक्रम नोंदवला|title=HISTORY! Bangladesh captain Najmul Hossain Shanto registers a big record against Sri Lanka in Galle |work=[[टाइम्स ऑफ इंडिया]] |accessdate=१४ जुलै २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[अँजेलो मॅथ्यूज]]चा (श्री) हा शेवटचा कसोटी सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/cricket/articles/cx27l25jndeo |trans-title=श्रीलंकेचा मॅथ्यूज कसोटी क्रिकेटमधून निवृत्त होणार|title=Sri Lanka's Mathews to retire from Test cricket |work=[[बीबीसी स्पोर्ट]] |accessdate=१४ जुलै २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/sri-lanka-news-angelo-mathews-to-retire-from-test-cricket-1487099 |trans-title='माझा निरोप घेण्याची वेळ आली आहे' - अँजेलो मॅथ्यूज कसोटी क्रिकेटमधून निवृत्त होणार|title='Time for me to say goodbye' - Angelo Mathews to retire from Test cricket |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |accessdate=१४ जुलै २०२५}}&lt;/ref&gt;
* विश्व कसोटी अजिंक्यपद गुण: श्रीलंका ४, बांगलादेश ४.
}}
===२री कसोटी===
{{Two-innings cricket match
| date = २५–२८ जून २०२५
| team1 = {{cr-rt|BAN}}
| team2 = {{cr|SL}}

| score-team1-inns1 = २४७ (७९.३ षटके)
| runs-team1-inns1 = [[शदमन इस्लाम]] ४६ (९३)
| wickets-team1-inns1 = [[सोनल दिनुशा]] ३/२२ (९.३ षटके)

| score-team2-inns1 = ४५८ (११६.५ षटके)
| runs-team2-inns1 = [[पथुम निसंका]] १५८ (२५४)
| wickets-team2-inns1 = [[तैजुल इस्लाम]] ५/१३१ (४२.५ षटके)

| score-team1-inns2 = १३३ (४४.२ षटके)
| runs-team1-inns2 = [[मुशफिकुर रहिम]] २६ (५३)
| wickets-team1-inns2 = [[प्रभात जयसुर्या]] ५/५६ (१८ षटके)

| score-team2-inns2 = 
| runs-team2-inns2 = 
| wickets-team2-inns2 =

| result = श्रीलंका १ डाव आणि ७८ धावांनी विजयी 
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485504.html धावफलक]
| venue = [[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]]
| umpires = [[अलाहुद्दीन पालेकर]] (द) आणि [[प्रगीथ राम्बुकवेल्ला]] (श्री){{efn|सामन्याच्या पहिल्या दिवशी [[ॲलेक्स व्हार्फ]]ची जागा प्रगीथ राम्बुकवेल्ला यांनी घेतली आणि त्यावेळी त्यांनी पंच म्हणून कसोटी पदार्पण केले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dailynews.lk/2025/06/27/sports/804173/fourth-umpire-to-field-umpire-rambukwellas-rare-debut/|trans-title=चौथे पंच ते मैदानावरील पंच - राम्बुकवेल्ला दुर्मिळ पदार्पण|title=Fourth Umpire to Field Umpire- Rambukwella's rare debut |work=डेली न्यूज (श्रीलंका)|accessdate=१४ जुलै २०२५}}&lt;/ref&gt;}}
| motm = [[पथुम निसंका]] (श्री)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = पहिल्या दिवशी पावसामुळे केवळ ७१ शतकांचा खेळ शक्य झाला.
| notes = [[सोनल दिनुशा]]ने (श्री) कसोटी पदार्पण केले.
* [[लिटन दास]] (बां) त्याचा ५०वा कसोटी सामना खेळला&lt;ref&gt;{{cite news |last1=প্রতিবেদক |first1=ক্রীড়া |title=লিটনের ৫০তম টেস্ট, যেতে পারবেন কত দূর |trans-title=लिटनची ५० वी कसोटी, तो किती पुढे जाऊ शकतो?|url=https://www.prothomalo.com/sports/cricket/j8a9fvz28w |access-date=१४ जुलै २०२५ |work=प्रोथोमालो |date=२५ जून २०२५|language=bn}}&lt;/ref&gt; आणि त्याने बांगलादेशसाठी कसोटी क्रिकेटमध्ये [[मुशफिकर रहिम]] ला मागे टाकून [[यष्टीरक्षक]]ाद्वारे सर्वाधिक गडी बाद करण्याचा एक नवीन विक्रम प्रस्थापित केला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/team/keeping-most-dismissals-career/bangladesh-25/test-matches-1 |trans-title=बांगलादेशकडून कसोटीत सर्वाधिक बळी |title=Most dismissals for Bangladesh in Tests |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |accessdate=१४ जुलै २०२५}}&lt;/ref&gt;
* विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा गुण: श्रीलंका १२, बांगलादेश ०.
}}

== एकदिवसीय मालिका==
===१ला आं.ए.दि. सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २ जुलै २०२५
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{cr-rt|SL}}
| team2 = {{cr|BAN}}
| score1 = २४४ (४९.२ षटके)
| runs1 = [[चरिथ असलंका]] १०६ (१२३)
| wickets1 = [[तस्कीन अहमद]] ४/४७ (१० षटके)
| score2 = १६७ (३५.५ षटके)
| runs2 = [[तांझिद हसन]] ६२ (६१)
| wickets2 = [[वनिंदु हसरंगा]] ४/१० (७.५ षटके)
| result = श्रीलंका ७७ धावांनी विजयी 
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485505.html धावफलक]
| venue = [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]]
| umpires = [[अलाहुद्दीन पालेकर]] (द) आणि [[रुचिरा पल्लियागुरूगे]] (श्री)
| motm = [[चरिथ असलंका]] (श्री)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[मिलन रथनायके]] (श्री), [[परवेझ हुसेन इमॉन]] आणि  [[तन्वीर इस्लाम]] (बां) या सर्वांनी आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय पदार्पण केले.
* [[वनिंदु हसरंगा]]ने (श्री) त्याचा १००वा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय बळी मिळविला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rajasthanroyals.com/latest-news/wanindu-hasaranga-sri-lanka-vs-bangladesh-2025-100-wickets-odi |trans-title=वनिंदु हसरंगा एकदिवसीय क्रिकेटमध्ये सर्वात जलद १०० बळी घेणारा दुसरा श्रीलंकेचा खेळाडू ठरला.|title=Wanindu Hasaranga becomes second-fastest Sri Lankan to take 100 wickets in ODI cricket |work=[[राजस्थान रॉयल्स]] |accessdate=१४ जुलै २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}

===२रा आं.ए.दि. सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = ५ जुलै २०२५
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{cr-rt|BAN}}
| team2 = {{cr|SL}}
| score1 = २४८ (४५.५ षटके)
| runs1 = [[परवेझ हुसेन इमॉन]] ६७ (६९)
| wickets1 = [[असिथा फर्नांडो]] ४/३५ (९ षटके)
| score2 = २३२ (४८.५ षटके)
| runs2 = [[जनिथ लियानागे]] ७८ (८५)
| wickets2 = [[तन्वीर इस्लाम]] ५/३९ (१० षटके)
| result = बांगलादेश १६ धावांनी विजयी 
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485506.html धावफलक]
| venue = [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]]
| umpires = [[रुचिरा पल्लियागुरूगे]] (श्री) आणि [[आसिफ याकूब]] (पा)
| motm = [[तन्वीर इस्लाम]] (बां)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[तौहीद ह्रिदोय]]ने (बां) एकदिवसीय सामन्यात त्याच्या १००० धावा पूर्ण केल्या.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cricket.one/match-hub/towhid-hridoy-becomes-joint-second-fastest-bangladesh-batter-to-1000-odi-runs/68690f6b94b2cc0f76efa025 |trans-title=तौहीद ह्रिदोय बांगलादेशचा सर्वात जलद १००० एकदिवसीय धावा करणारा संयुक्त दुसरा फलंदाज ठरला. |title=तौहीद ह्रिदोय Becomes Joint-Second Fastest Bangladesh Batter To 1000 ODI Runs |work=क्रिकेट वन |access-date=५ जुलै २०२५ |archive-date=2025-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250708085843/https://cricket.one/match-hub/towhid-hridoy-becomes-joint-second-fastest-bangladesh-batter-to-1000-odi-runs/68690f6b94b2cc0f76efa025 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[तन्वीर इस्लाम]]ने (बां) एकदिवसीय सामन्यात पहिल्यांदाच [[पंचबळी|पाच बळी]] घेतले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news18.com/cricket/tanvir-islams-maiden-5-wicket-haul-helps-bdesh-secure-16-run-win-in-2nd-odi-ws-l-9423458.html |trans-title=तन्वीर इस्लामच्या पहिल्या ५ विकेटमुळे बांगलादेशने दुसऱ्या एकदिवसीय सामन्यात १६ धावांनी विजय मिळवला.|title=Tanvir Islam's Maiden 5-Wicket Haul Helps B'desh Secure 16-Run Win In 2nd ODI |work=न्यूज१८|access-date=५ जुलै २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}

===३रा आं.ए.दि. सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = ८ जुलै २०२५
| time = १४:३०
| daynight = Y
| team1 = {{cr-rt|SL}}
| team2 = {{cr|BAN}}
| score1 = २८५/७ (५० षटके)
| runs1 = [[कुशल मेंडिस]] १२४ (११४)
| wickets1 = [[मेहेदी हसन मिराझ]] २/४८ (१० षटके)
| score2 = १८६ (३९.५ षटके)
| runs2 = [[तौहीद ह्रिदोय]] ५१ (७८)
| wickets2 = [[असिथा फर्नांडो]] ३/३३ (७ षटके)
| result = श्रीलंका ९९ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485507.html धावफलक]
| venue = [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]]
| umpires = [[अलाहुद्दीन पालेकर]] (द) आणि [[रवींद्र विमलसिरी]] (श्री)
| motm = [[कुशल मेंडिस]] (श्री)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = 
}}

== आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका==
===१ला आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = १० जुलै २०२५
| time = १९:००
| night = Y
| team1 = {{cr-rt|BAN}}
| team2 = {{cr|SL}}
| score1 = १५४/५ (२० षटके)
| runs1 = [[परवेझ हुसेन इमॉन]] ३८ (२२)
| wickets1 = [[महीश थीकशाना]] २/३७ (४ षटके)
| score2 = १५९/३ (१९ षटके)
| runs2 = [[कुशल मेंडिस]] ७३ (५१)
| wickets2 = [[मोहम्मद सैफूद्दीन]] १/२२ (३ षटके)
| result = श्रीलंका ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485508.html धावफलक]
| venue = [[पल्लेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]]
| umpires = [[रुचिरा पल्लियागुरूगे]] (श्री) आणि [[रवींद्र विमलसिरी]] (श्री)
| motm = [[कुशल मेंडिस]] (श्री)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = 
}}

===२रा आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = १३ जुलै २०२५
| time = १९:००
| night = Y
| team1 = {{cr-rt|BAN}}
| team2 = {{cr|SL}}
| score1 = १७७/७ (२० षटके)
| runs1 = [[लिटन दास]] ७६ (५०)
| wickets1 = [[बिनुरा फर्नांडो]] ३/३१ (४ षटके)
| score2 = ९४ (१५.२ षटके)
| runs2 = [[पथुम निसंका]] ३२ (२९)
| wickets2 = [[रिशाद हुसेन]] ३/१८ (३.२ षटके)
| result = बांगलादेश ८३ धावांनी विजयी 
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485509.html धावफलक]
| venue = [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[डंबुला]]
| umpires = [[प्रगीथ राम्बुकवेल्ला]] (श्री) आणि [[रवींद्र विमलसिरी]] (श्री)
| motm = [[लिटन दास]] (बां)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = 
}}

===३रा आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = १६ जुलै २०२५
| time = १९:००
| night = Y
| team1 = {{cr-rt|SL}}
| team2 = {{cr|BAN}}
| score1 = १३२/७ (२० षटके)
| runs1 = [[पथुम निसंका]] ४६ (३९)
| wickets1 = [[महेदी हसन]] ४/११ (४ षटके)
| score2 = १३३/२ (१६.३ षटके)
| runs2 = [[तांझिद हसन]] ७३[[नाबाद|*]](४७)
| wickets2 = [[कमिंदू मेंडिस]] १/२१ (३ षटके)
| result = बांगलादेश ८ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1485510.html धावफलक]
| venue = [[आर. प्रेमदासा स्टेडियम]], [[कोलंबो]]
| umpires = [[रुचिरा पल्लियागुरूगे]] (श्री) आणि [[रवींद्र विमलसिरी]] (श्री)
| motm = [[महेदी हसन]] (बां)
| toss = श्रीलंकेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला
| rain = 
| notes = [[महेदी हसन]]ने आंतरराष्ट्रीय टी२० मध्ये त्याचा ५०वा बळी घेतला
}}

== नोंदी==
{{Notelist}}

== संदर्भयादी==
{{Reflist}}

==बाह्यदुवे==
* [https://www.espncricinfo.com/series/bangladesh-in-sri-lanka-2025-1485499 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर]

{{श्रीलंकेचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५}}
{{२०२५-२०२७ आयसीसी विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धा}}

[[वर्ग:बांगलादेश क्रिकेट संघाचे श्रीलंका दौरे|२०२५]]
[[वर्ग:बांगलादेश क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|श्रीलंका]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे श्रीलंका दौरे|बांगलादेश]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५]]</text>
      <sha1>dqatrtgoso72lbgnsnxfs29jlpbs5ej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बाराबलुतेदार पद्धत</title>
    <ns>0</ns>
    <id>368170</id>
    <revision>
      <id>2692781</id>
      <parentid>2692406</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:05:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38337-04</username>
        <id>184965</id>
      </contributor>
      <origin>2692781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41356" sha1="33qjxllu1pb6mnvd1xh2jtjjwgxxoub" xml:space="preserve">{{Infobox
| above = बाराबलुतेदार
| abovestyle = background:#D8E8C8; font-size:120%; font-weight:bold;
| image = 
| caption = महाराष्ट्रातील पारंपरिक बाराबलुतेदार व्यवस्था

| header1 = सामान्य माहिती
| headerstyle = background:#EFEFEF;

| label2 = प्रकार
| data2 = ग्रामसेवा व्यवस्था

| label3 = प्रदेश
| data3 = महाराष्ट्र

| label4 = कालखंड
| data4 = यादवकाल – ब्रिटिशकाल

| label5 = कार्यक्षेत्र
| data5 = ग्रामीण महाराष्ट्र

| label6 = सेवा संख्या
| data6 = १२ बलुतेदार

| label7 = मोबदला
| data7 = बलुता (धान्य, शेतीमाल, वस्तू किंवा सेवा)

| label8 = प्रमुख व्यवसाय
| data8 = सुतार, लोहार, कुंभार, न्हावी, परीट, चांभार, महार, मांग इ.

| label9 = उद्देश
| data9 = गावातील आवश्यक सेवा पुरविणे

| label10 = संबंधित व्यवस्था
| data10 = [[बलुता]] • [[अलुतेदार]] • जजमानी व्यवस्था • ग्रामव्यवस्था

| label11 = वर्तमान स्थिती
| data11 = ऐतिहासिक सामाजिक-आर्थिक व्यवस्था
}}

==प्रस्तावना==
बाराबलुतेदार पद्धत ही महाराष्ट्राच्या पारंपरिक ग्रामीण समाजव्यवस्थेतील एक अनोखी सेवा आधारित आर्थिक रचना होती. यामध्ये गावातील वेगवेगळ्या १२ व्यावसायिक समुदायांनी (बलुतेदार) विशिष्ट सेवा पुरवून [[धान्य]], [[वस्त्र]] वा [[शेती]]माल स्वरूपात मोबदला घेतला जात असे.

या पद्धतीतून गावातले [[शेती]]प्रधान अर्थकारण, जातीनिहाय सामाजिक कार्यविभागणी, परस्परावलंबन आणि एकात्मता दिसून येते. &quot;बलुतं देणं&quot; ही संकल्पना गावकऱ्यांच्या सहजीवनाचा एक भाग होती, जी औद्योगिकीकरणा नंतर हळूहळू इतिहासजमा झाली.

आजही काही ग्रामीण भागात या पारंपरिक पद्धतीची छायाचित्रं पाहायला मिळतात आणि यावर संशोधन सुरू आहे.

===बलुते म्हणजे काय?===
&quot;बलुते&quot; या शब्दाचा अर्थ म्हणजे सेवा देणाऱ्या व्यक्तीस मिळणारा नैसर्गिक मोबदला — जो विशिष्ट कर्तव्यासाठी दिला जाई.
उदाहरणार्थ, - भट पूजा करत असे, सुतार शेती अवजारे बनवत असे, तर त्याच्या मोबदल्यात [[धान्य]], [[अन्न]], कपडे, सणासुदीला मानपान असे मिळे.

&quot;बाराबलुते&quot; म्हणजे १२ महत्त्वाच्या पारंपरिक सेवा देणारे समुदाय – जे गावाच्या आर्थिक आणि सांस्कृतिक व्यवस्थेचा अविभाज्य भाग होते.

=== बाराबलुतेदार पद्धतीची तुलना जजमानी व्यवस्थेशी ===
काही अभ्यासकांनी महाराष्ट्रातील बाराबलुतेदार व्यवस्था आणि उत्तर भारतातील जजमानी व्यवस्था यांची तुलना केली आहे. तथापि, दोन्ही व्यवस्थांच्या संघटनात्मक रचनेत आणि सेवा-संबंधांच्या स्वरूपात भिन्नता असल्याचेही नमूद केले आहे.&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Gould
 |first=Harold A.
 |title=The Hindu Jajmani System: A Case of Economic Particularism
 |journal=Journal of Anthropological Research
 |volume=42
 |issue=3
 |year=1986
}}&lt;/ref&gt;

===ग्रामीण अर्थव्यवस्थेतील बाराबलुतेदार पद्धतीचे स्थान===
बाराबलुतेदार पद्धती ही महाराष्ट्राच्या पारंपरिक ग्रामीण अर्थव्यवस्थेतील एक अत्यंत महत्त्वाची सेवा-आधारित प्रणाली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |title=India Census – Village Economy Reports|url=https://censusindia.gov.in |access-date=2025-07-16 |language=en}}&lt;/ref&gt;
या पद्धतीनुसार, गावातील विविध &lt;ref&gt;{{cite web |title=ग्रामीण विकास विभाग, महाराष्ट्र शासन |url=https://rdd.maharashtra.gov.in |access-date=2025-07-16 |language=mr }} &lt;/ref&gt; व्यावसायिक समुदाय (बलुतेदार) त्यांच्या विशिष्ट कौशल्यांच्या माध्यमातून गावकऱ्यांना सेवा पुरवत आणि त्याबदल्यात धान्य, कपडे, शेतीमाल वा वस्तू स्वरूपात मोबदला घेत असत.

ही रचना कोणत्याही रोख व्यवहाराशिवाय चालत असे आणि त्यामुळे ती &quot;वस्तुविनिमय आधारीत लोकशाही ग्रामीण अर्थव्यवस्था&quot; म्हणून ओळखली जात असे.
ही अर्थव्यवस्था सहकार्य, परस्परावलंबन आणि सामूहिक जीवनपद्धतीवर आधारलेली होती.&lt;ref name=&quot;dandekar&quot;&gt;{{cite book |title=गाव आणि समाज |author=प्रा. गो. ना. दांडेकर |year=1982 |publisher=ग्रंथाली}}&lt;/ref&gt;
सुतार, लोहार, नाई, धोबी, गुरव, भट, कुंभार, सोनार, महार, चांभार इत्यादी बलुतेदारांनी गावात सेवा पुरवून गावगाडा चालविला जात असे.&lt;ref name=&quot;waghmare&quot;&gt;{{cite thesis |title=Barabalutedar System in Rural India |author=Dr. D.P. Waghmare |publisher=Shodhganga |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in }}&lt;/ref&gt;
औद्योगिकीकरणानंतर आणि नगदी अर्थव्यवस्था वाढल्यामुळे ही पद्धत कालांतराने लोप पावली, परंतु ग्रामीण भारताच्या आर्थिक आणि सामाजिक इतिहासात याचे योगदान अमूल्य आहे.

==पद्धतीची पार्श्वभूमी==

बाराबलुतेदार पद्धती ही महाराष्ट्रातील पारंपरिक सामाजिक व आर्थिक रचना होती, जी विशेषतः पेशवेकालीन व [[मराठा साम्राज्य|मराठा काळात]] अधिक दृढ झाली होती. या पद्धतीचा पाया शेतीप्रधान समाजव्यवस्था आणि व्यवसायाधारित जातपद्धती होती.

गावातील प्रत्येक प्रमुख कौशल्य व सेवा विशिष्ट समुदायाच्या हातात होती. हे समुदाय त्या-त्या क्षेत्रातील विशेषज्ञ असत आणि त्यांचे कार्य गावाच्या आवश्यक सेवांशी निगडीत असे. &lt;ref name=&quot;dandekar&quot; /&gt;

या पद्धतीपूर्वी ग्रामपंचायत प्रणाली अस्तित्वात नव्हती; गावातील व्यवहार हे बलुतेदार, पटेल, कोतवाल यांच्याद्वारे चालवले जात. त्यातूनच बलुतेदार पद्धती ही एक लोकशाही व परस्परावलंबी आर्थिक यंत्रणा म्हणून विकसित झाली.&lt;ref name=&quot;waghmare&quot; /&gt;

या पद्धतीचा उदय सामूहिक जीवनपद्धती, पारंपरिक ज्ञान, आणि गावकेंद्रित अर्थकारण यावर आधारलेला होता. औद्योगिकीकरणानंतर व इंग्रज काळात या व्यवस्थेला हळूहळू ऱ्हास आला.&lt;ref&gt;{{cite web |title=India Census – Village Economy Reports |url=https://censusindia.gov.in |access-date=2025-07-16 |language=en}}
या पद्धतीनुसार, गावातील विविध{{cite web |title=ग्रामीण विकास विभाग, महाराष्ट्र शासन|url=https://rdd.maharashtra.gov.in |access-date=2025-07-16 |language=mr}}&lt;/ref&gt;

===इतिहास===

बाराबलुतेदार पद्धतीचा इतिहास मध्ययुगीन भारत|मध्ययुगीन कालखंड आणि विशेषतः [[मराठा साम्राज्य]] व [[पेशवे]] युगाशी संबंधित आहे. महाराष्ट्रात ही सेवा-आधारित सामाजिक रचना कृषीप्रधान गावांमध्ये दृढपणे प्रस्थापित झाली.

[[शिवाजी महाराज]] यांच्या स्वराज्य स्थापनेनंतर, स्थानिक प्रशासन आणि ग्रामीण व्यवस्था यामध्ये गावकेंद्रित यंत्रणेला अधिक महत्त्व देण्यात आले. गावगुंड, देशमुख, पटेल, कोतवाल यांच्यासोबत '''बलुतेदार''' हे देखील एक प्रमुख घटक होते, जे गावातील सेवा आणि कामकाज सुरळीत ठेवत.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Barabalutedar System and Rural Society |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/215874 |website=Shodhganga |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt;

[[पेशवे]] कालखंडात ही पद्धत अधिक औपचारिक व स्थिर स्वरूपात रूजली. बलुतेदारांना दरवर्षी पिकांनंतर [[धान्य]], [[वस्त्रे]], [[फळे]] व इतर वस्तूंमध्ये 'बलुतं' दिलं जात असे. ही परंपरा वस्तुविनिमयाधिष्ठित आणि आपसातील परस्परावलंबनावर आधारित होती.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Sardesai |first=Govind Sakharam |title=New History of the Marathas Vol II |year=1948 |publisher=Phoenix Publications |language=en |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.32035}}&lt;/ref&gt; ब्रिटिश कालखंडात ही पद्धत हळूहळू बदलत गेली आणि नगदी अर्थव्यवस्थेच्या आगमनामुळे काही बलुते लोप पावली.

===[[शेती]]प्रधान समाज आणि सेवा-देणारी जातपद्धती===

बाराबलुतेदार पद्धती महाराष्ट्रातील पारंपरिक शेतीप्रधान ग्रामीण समाजरचनेचा एक महत्त्वाचा भाग होती.बहुतेक गावांमध्ये शेती हा मुख्य व्यवसाय होता आणि त्या शेतीस पूरक असलेल्या सेवा विशिष्ट व्यावसायिक समुदायांकडून (बलुतेदार) दिल्या जात असत.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Economic Structure of the Balutedar System |url=https://www.ijmra.us/project%20doc/2018/IJRSS_APRIL2018/IJMRA-13643.pdf |website=International Journal of Research in Social Sciences (IJMRA) |access-date=2025-08-01}}&lt;/ref&gt;
 प्रत्येक बलुतेदाराला एक विशिष्ट कार्य सोपवले गेलेले असे — उदा. सुताराने शेतीच्या अवजारी बनवणे, लोहाराने नांगर तयार करणे, गुरवाने देवपूजा करणे व कुंभाराने भांडी घडवणे.  
ही कामे जातपात आधारित सामाजिक विभागणीनुसार ठरलेली असत. त्यामुळे सेवा आणि व्यवसाय हे जातवर्गीकरण प्रणालीशी निगडीत होते.&lt;ref&gt;{{cite thesis |title=Rural Economy and Barabalutedar System in Maharashtra |author=Dr. M.N. Jadhav |publisher=Shivaji University, Kolhapur |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/47936 |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt; ही सेवा-व्यवस्था वस्तुविनिमय आधारीत अर्थव्यवस्था, समूहकेंद्रित कामकाज आणि अस्पृश्यता व सामाजिक भेदभाव यांचा मिलाफ होती — जरी ती परस्परावलंबी स्वरूपात अस्तित्वात होती, तरी तिच्यामध्ये असमतोलही दिसून येतो.

===ग्रामपंचायतपूर्वीची स्वरचना===

बाराबलुतेदार पद्धती ही आधुनिक ग्रामपंचायत यंत्रणेच्या आधीची सामाजिक आणि आर्थिक रचना होती.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Evolution of Panchayati Raj System in India |url=https://www.india.gov.in/my-government/constitution-india/panchayati-raj-system |website=india.gov.in |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt;
* पूर्वीच्या ग्रामीण भारतात ग्रामसभा, गावपाटील, कोतवाल, बलुतेदार, देशमुख आणि देशपांडे हे मिळून गाव चालवत असत. यामध्ये निर्णयप्रक्रिया ही पारंपरिक लोकशाहीसदृश स्वरूपाची होती.

गावपाटील हा प्रमुख व्यक्ती असे. गावकऱ्यांच्या वतीने तो [[महसूल]] प्रशासन, करसंकलन आणि सरकारी संपर्क साधत असे. त्यासोबतच कोतवाल हा कायदा व सुव्यवस्थेचा प्रमुख असत. बलुतेदार हे शेती, पूजाविधी, व्यापार, घरकाम, शारीरिक सेवा इ. गोष्टींची जबाबदारी घेत. या व्यवस्थेचा ढाचा असा होता की, गावाची बहुतेक गरज हेच स्थानिक समुदाय भागवत.&lt;ref&gt;{{cite thesis |title=The Traditional Village Governance in Maharashtra |author=Dr. M.S. Bhosale |publisher=Savitribai Phule Pune University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/223465 |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt; ग्रामपंचायत ही संकल्पना भारतात १९५९ मध्ये सुरू झाली, [[पंचायतराज कायदा|पंचायतराज]] कायद्यानंतर. त्याआधीपर्यंत ही पारंपरिक यंत्रणा गावस्वराज्य म्हणून कार्यरत होती.

==बलुतेदारांची कार्यविभागणी==

बाराबलुतेदार पद्धतीतील प्रत्येक बलुतेदाराचा विशिष्ट सेवा कार्यभाग असायचा. खाली प्रमुख बलुतेदार व त्यांची कार्ये दिली आहेत:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! बलुतेदार !! कार्य
|-
| [[सुतार]] || घरबांधणी, शेतीची अवजारे, लाकडी साहित्य
|-
| [[लोहार]] || लोखंडी हत्यारे, नांगर, कुऱ्हाड, फावडे
|-
| नाव्ही || दाढी, केस कापणे, सण-कार्यक्रमातील उपस्थिती
|-
| [[धोबी]] || कपडे धुणे, सणासुदीचे वस्त्र सेवा
|-
| [[कुंभार]] || मातीची भांडी, हांडे, माठ, दिवे तयार करणे
|-
| [[गुरव]] || मंदिर सेवा, अभिषेक, नित्यपूजा
|-
| [[भट]] || धार्मिक विधी, पूजा, मंत्रपठण
|-
| [[चांभार]] || पायातलं साहित्य (चप्पल, सांडल), विणकाम
|-
| [[सोनार]] || दागिने बनविणे व दुरुस्ती
|-
| [[महार]] || गावकऱ्यांना बातमी पोहोचवणे, शासकीय कागदपत्रे वाहतूक
|-
| [[गवळी]] || दूध, लोणी, तूप पुरवठा
|-
| [[कोळी]], [[कुणबी]] || मासेमारी, शेती जलसंपत्तीशी संबंधित काम
|}

वरील बलुतेदार पद्धतीने गावातील प्रत्येक सेवा पूरक व अनिवार्य होती. ही परस्परावलंबी रचना गावगाडा टिकवून ठेवण्यास मदत करत असे.

== बारा-बलुते कोण? (मुख्य १२ बलुते)==
बलुतेदार सेवा

# [[भट]]:	पूजा विधी
# [[गुरव]]:	मंदिर सेवा
# [[सोनार]]:	दागिने तयार करणे
# [[सुतार]]:	घर, शेती अवजारे तयार करणे
# [[लोहार]]:	हत्यारे व अवजारे
# [[कुंभार]]:	मातीची भांडी
# [[चांभार]]:	चपला, पायतान तयार करणे
# [[नाव्ही]]:	केस कापणे, दाढी
# [[धोबी]]:	कपडे धुणे
# [[गवळी]]:	दूधपुरवठा
# [[कोळी]],[[कुणबी]]: मासेमारी, शेती करणे 
# [[महार]]: माहिती पोहोचवणे, गावकामे

(काही भागात [[भिल्ल]], [[मांग]], [[ढवळे]] यांचा समावेश असतो)

==सामाजिक स्वरूप==

बाराबलुतेदार पद्धती हे ग्रामीण महाराष्ट्रातील एक परस्परावलंबी सामाजिक आणि आर्थिक रचनाचक्र होते. या व्यवस्थेमध्ये प्रत्येक समुदायाची विशिष्ट जबाबदारी ठरलेली होती, आणि संपूर्ण गाव एकमेकांवर अवलंबून असायचा.

===अ) आपसातील परस्परावलंबन ===

गावातील प्रत्येक सेवा – उदा. शेतीसाठी अवजारे, पूजेसाठी ब्राह्मण, कपड्यांसाठी धोबी, घरासाठी सुतार – या सगळ्या सेवा विशिष्ट बलुतेदार समुदायांकडून दिल्या जात.या समुदायांनी आपले कौशल्य गावासाठी अर्पण केलं आणि त्याबदल्यात ‘बलुतं’ स्वरूपात अन्नधान्य, कपडे, वस्त्र मिळालं. ही एक प्रकारे सामूहिक जीवनव्यवस्था आणि नैसर्गिक विनिमय व्यवहार होता.बाराबलुतेदार पद्धत महाराष्ट्राच्या ग्रामीण समाजात व्यवसायाचे जातीनिहाय वाटप दर्शवते. ही परंपरा मुख्यतः शेतीला पूरक सेवांच्या आधारे समाज रचनेत स्थिरावली होती.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Economic Structure of the Balutedar System in Maharashtra |url=https://www.ijmra.us/project%20doc/2018/IJRSS_APRIL2018/IJMRA-13643.pdf |website=IJMRA Journal |access-date=2025-08-01}}&lt;/ref&gt;

===ब) जातिनिहाय विभागणी===

सेवा पद्धती ही जातिव्यवस्था|जातिनिहाय सामाजिक विभागणीवर आधारित होती.  
बलुतेदारांची जात समाजाने स्वीकारलेली असायची आणि ती पिढ्यान्‌पिढ्या चालत असायची. जातीनुसार व्यवसाय ठरलेला असल्यामुळे व्यक्तींच्या कौशल्यांची मर्यादा देखील ठरवली गेली होती, ज्यामुळे सामाजिक गतिशीलता अपुरी राहिली.

===क) ग्रामजीवनातील भूमिका===

बलुतेदार पद्धतीने गावगाडा नीट चालवला जात असे.  
अन्न, वस्त्र, निवारा, आरोग्य, धार्मिक विधी – या प्रत्येक घटकात कोणत्या ना कोणत्या बलुतेदाराचा हात असायचा.  
यामुळे ही पद्धत केवळ आर्थिक नाही, तर सामाजिक एकात्मतेचा आणि ग्रामस्वराज्य योजनेचा पाया ठरत असे.,&lt;ref&gt;{{cite thesis |title=Social Structure of Village Occupations |author=Dr. A.D. Kulkarni |publisher=Shivaji University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/254789 |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt;

==आर्थिक रचना==

बाराबलुतेदार पद्धतीची आर्थिक रचना ही वस्तुविनिमय अर्थव्यवस्था म्हणून ओळखली जात होती. गावकऱ्यांकडून विविध सेवा पुरवणाऱ्या बलुतेदारांना त्याबदल्यात धान्य, फळे, कपडे किंवा इतर वस्तू स्वरूपात मोबदला दिला जात असे. ही पद्धत पूर्णपणे रोख व्यवहाराशिवाय कार्यरत होती.

===अ) उतार / दिंडी देऊन सेवा===

बलुतेदार सेवकाला दिला जाणारा मोबदला उतार किंवा दिंडी म्हणून ओळखला जाई. हा मोबदला बहुधा वर्षातून एकदा, मुख्यत: कापणीच्या हंगामानंतर दिला जात असे. उतारामध्ये धान्याची मोजणी ‘पायली’, ‘शेर’, ‘रट्टा’ यासारख्या स्थानिक मापात केली जाई. काही गावांमध्ये या सेवा रजिस्टर स्वरूपात गावकऱ्यांनी ठरवून दिलेल्या नियमांनुसार दिल्या जात.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Can Barter System Work in Today’s India? |url=https://www.ipsnews.net/2022/01/can-barter-system-work-todays-india/ |website=IPS News |access-date=2025-08-01}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |title=What makes barter popular among rural communities in India? |url=https://idronline.org/article/livelihoods/what-makes-barter-popular-among-rural-communities-in-india/ |website=IDR Online |access-date=2025-08-01}}&lt;/ref&gt;

===ब) [[धान्य]] / [[वस्त्र]] / [[फळे]] यांचा मोबदला===

बलुतेदारांच्या कामांबदल्यात शेतकरी धान्य (भात, नाचणी), सणासुदीची वस्त्रे, उकडलेली फळे, शिळं अन्न, सडा/पाण्याचे भांडे इत्यादी. स्वरूपात देणग्या देत.  
ही मोबदला पद्धत समाजात एकत्रित जीवनपद्धतीला चालना देत असे.

===क) रोख रक्कम नसेच===

या व्यवस्थेमध्ये रोखी व्यवहार फारसे नव्हते.&lt;ref&gt;{{cite thesis |title=Economy and Exchange in Traditional Maharashtra |author=Dr. P.L. Patil |publisher=Shivaji University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/328119 |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt;
तेव्हाच्या काळात रोख व्यवहार मुख्यत:- कररूपी सरकारकडे किंवा व्यापाऱ्यांशी होत असत, पण गावातील बलुतेदार व्यवहार वस्तूंच्या आधारेच ठरत.  
ही पद्धत आधुनिक काळात आर्थिक शास्त्रात &quot;Gift Economy&quot; किंवा &quot;Non-Monetized Community Exchange&quot; म्हणून ओळखली जाते.

==हळूहळू विस्मरणात जात चाललेली परंपरा==

बाराबलुतेदार पद्धती ही महाराष्ट्राच्या पारंपरिक ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा कणा होती, परंतु औद्योगिकीकरण आणि आधुनिक विकासाच्या प्रक्रियेमुळे ही पद्धत हळूहळू लोप पावत गेली.

===अ) औद्योगिकीकरण===

१९५० नंतरच्या औद्योगिक धोरणांमुळे शहरांकडे स्थलांतर वाढले आणि ग्रामसेवक व्यवसायांची गरज कमी झाली.  
औद्योगिक कारखाने, बाजारव्यवस्था, आणि मोबदल्याच्या रोखी पद्धतीमुळे वस्तुविनिमय पद्धतीचा ऱ्हास झाला. बलुतेदार समुदायाने हळूहळू शेतीमजुरी, कंत्राटी कामे वा शहरांत मजूरी सुरू केली.

===ब) आधुनिक यंत्रसामग्री===

सुतार, लोहार, चांभार यांची परंपरागत कामं यंत्रांनी घेतली.  
शेतीसाठी ट्रॅक्टर, नांगरणी यंत्र, रोप लावणी मशीन आल्यामुळे बलुतेदारांची गरज कमी झाली. प्लास्टिक, स्टील आणि तयार कपड्यांमुळे कुंभार, धोबी, चांभार यांचे व्यवसायही झपाट्याने कमी झाले.&lt;ref&gt;{{cite thesis |title=Transformation of Traditional Occupations in Rural India |author=Dr. Neeta B. Kharat |publisher=University of Mumbai |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/293885 |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt;

===क) गावपातळीवर बदललेली गरज===

गावांची जीवनशैली बदलली आहे. शेतीतील अवलंबित्व कमी झाले, पूजा विधी सोपवले गेले, वस्त्रधारण सुलभ झाली आणि लोकांच्या गरजा शहरांप्रमाणे झपाट्याने बदलल्या.&lt;ref&gt;{{cite web |title=How Modernization Affected India’s Village Systems |url=https://ruralindiaonline.org/en/articles/how-modernization-dismantled-the-village-service-systems/ |website=Rural India Online |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt; या बदलाने अनेक पारंपरिक बलुतेदार वंशांनी आपला पारंपरिक व्यवसाय सोडून दिला.

==[[कोकणा]]तील [[खडीकोळवण]] पुरातन [[बलुतेदार]]==

[[खडीकोळवण]] ता. [[संगमेश्वर]], जि. [[रत्‍नागिरी]] हे कोकणातील एक पारंपरिक आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या समृद्ध गाव आहे.  
इथे आजही बाराबलुतेदार पद्धतीचे काही अंश स्थानिक जीवनशैलीत आढळतात.

===अ) कोकणातील बलुते प्रणाली===

[[कोकण]] विभागात बाराबलुते पद्धतीचे स्थानिक रूप अधिक नैसर्गिक वातावरणाशी संलग्न होते.&lt;ref&gt;{{cite thesis |title=Traditional Occupations and Community Identity |author=Dr. L.N. Chavan |publisher=University of Mumbai |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/223879 |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt; भातशेती, गरम पाण्याचे झरे, आणि जंगलसंपत्तीमुळे काही बलुतेदारांची कामं भिन्न स्वरूपात विकसित झाली होती — उदा.  - [[गवळी]] हा केवळ दूधपुरवठा करणारा नसून गायी-रेघांच्या देखरेखीचाही प्रमुख होता. - [[गुरव]], [[भट]], व [[कोळी]] हे धार्मिक व निसर्गसंपत्तीशी निगडीत कार्य करीत. - [[महार]], ढवळे, [[मांग]] यांना देखील विशेष समाजोपयोगी जबाबदाऱ्या असत.

=== ब) [[खडीकोळवण]] गावातील पारंपरिक [[बलुतेदार]] ===

[[खडीकोळवण]] गावात आजही काही बलुतेदारांची नावे, आडनावे व कुटुंबे ओळखली जातात.&lt;ref&gt;{{cite web |title=खडीकोळवण गाव माहिती – VillageInfo |url=https://villageinfo.in/maharashtra/ratnagiri/sangameshwar/khadi-kolvan.html |access-date=2025-07-16 |language=en}}&lt;/ref&gt; या गावात पारंपरिक बलुतेदार समुदायांमध्ये खालीलांचा समावेश होता:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! बलुतेदार !! पारंपरिक कार्य
|-
| [[सुतार]] || लाकडी शेती अवजारे, घरबांधणी 
|-
| [[लोहार]] || नांगर, कोयते तयार करणे  
|-
| [[कुंभार]] || मातीची भांडी, गाडगे, दिवे 
|-
| [[चांभार]] || पायातलं साहित्य (चप्पल) 
|-
| नाव्ही || दाढी, सण-कार्य सेवा 
|-
| [[धोबी]] || कपडे धुणे, शुद्धता राखणे
|-
| [[भट]] || पूजा, संस्कार, श्राद्धकर्म
|-
| [[गुरव]] || मंदिर सेवा, देवीदासपंथ
|-
| [[महार]] || बातमी पोचवणे, शेवटचे संस्कार 
|-
|[[कुणबी]]|| शेती करणे
|} 

या सर्वांनी गावच्या अर्थकारणात व सामाजिक रचनेत महत्त्वाची भूमिका बजावली. &lt;ref&gt; {{cite book |title=गाव आणि समाज |author=गो. ना. दांडेकर |publisher=ग्रंथाली |year=1980 |language=mr}} &lt;/ref&gt;
आज काही घराण्यांनी व्यवसाय बदलले आहेत, परंतु इतिहासात त्यांचे योगदान अमूल्य होते.

==आजच्या काळात अभ्यासयोग्य संकल्पना==

बाराबलुतेदार पद्धत ही केवळ ऐतिहासिक नाही, तर आजही अभ्यासाच्या दृष्टीने अत्यंत उपयुक्त आहे. अशा पद्धतीच्या अभ्यासातून स्थानीय अर्थव्यवस्थेतील परस्परावलंबन, शेतीप्रधान व्यवस्थेची गरज, आणि सामाजिक एकात्मता यांविषयी अंतर्दृष्टी मिळते.

भारत सरकारच्या ग्रामीण विकास धोरणांमध्ये – विशेषतः - स्थानिक उत्पादन केंद्रित आत्मनिर्भर भारत अभियानात, अशी परंपरा उपयुक्त ठरू शकते.  
हे मॉडेल sustainable livelihood, community-based micro-economy आणि local self-reliance या आधुनिक सिद्धांतांशी सुसंगत आहे.

==सामुदायिक अर्थव्यवस्थेचा आदर्श==

बाराबलुतेदार पद्धती ही एक पारंपरिक &quot;सामुदायिक अर्थव्यवस्था (Community Economy)&quot; होती. &lt;ref&gt;{{cite thesis |title=Community Economies in Traditional India |author=Dr. M.P. Jagtap |publisher=Savitribai Phule Pune University |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/223452 |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt;
त्यामध्ये कोणताही व्यावसायिक वर्ग 'विनाशुल्क' सेवा देत नसे – प्रत्येकाच्या श्रमाला गावात मान आणि मोबदला मिळत असे.

ही संकल्पना आजच्या sharing economy, co-operative models, आणि non-monetized social contribution संकल्पनांशी मिळती-जुळती आहे. &lt;ref&gt;{{cite web |title=What the Barter Model Teaches Us About Local Resilience |url=https://ruralindiaonline.org/en/articles/barter-model-and-community-ownership/ |website=Rural India Online |access-date=2025-07-16}}&lt;/ref&gt; ग्रामीण अर्थव्यवस्थेतील समाजाभिमुखतेचा आदर्श म्हणून याचा अभ्यास विकसनशील देशांतील ग्रामीण पुनर्रचना धोरणांसाठी उपयुक्त ठरतो.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Alternative Livelihood Systems and Village Autonomy |author=Prof. R. Deshpande |journal=Economic and Political Weekly |year=2019 |volume=54 |issue=36 |url=https://www.epw.in/journal/2019/36/ |access-date=2025-07-16 }}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== चित्रदालन ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
File:गावातील बलुतेदार.jpg|गावातील बलुतेदार
File:गावातील जुनाट बलुतेदार जुनी आरोग्य परंपरा व उपचारशैली.png|गावातील जुनाट बलुतेदार जुनी आरोग्य परंपरा व उपचारशैली
&lt;/gallery&gt;

[[वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास]]
[[वर्ग:महाराष्ट्राची समाजव्यवस्था]]
[[वर्ग:ग्रामीण अर्थव्यवस्था]]
[[वर्ग:ग्रामीण समाज]]
[[वर्ग:पारंपरिक व्यवसाय]]
[[वर्ग:मराठा साम्राज्य]]
[[वर्ग:पेशवेकालीन महाराष्ट्र]]
[[वर्ग:ग्रामव्यवस्था]]
[[वर्ग:महाराष्ट्राची संस्कृती]]
[[वर्ग:भारतीय सामाजिक व्यवस्था]]</text>
      <sha1>33qjxllu1pb6mnvd1xh2jtjjwgxxoub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बांगलादेश क्रिकेट संघाचा अफगाणिस्तान दौरा (संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये), २०२५–२६</title>
    <ns>0</ns>
    <id>372378</id>
    <revision>
      <id>2692876</id>
      <parentid>2637874</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T11:01:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2692876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29775" sha1="ag310u3onx3zpw86np9ms646yw0c48k" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = बांगलादेश क्रिकेट संघ अफगाणिस्तानविरुद्ध&lt;br/&gt;संयुक्त अरब अमिराती मध्ये, २०२५–२६
| team1_image                  = Flag of Afghanistan (2013–2021).svg
| team1_name                   = अफगाणिस्तान
| team2_image                  = Flag of Bangladesh.svg
| team2_name                   = बांगलादेश 
| from_date                    = २
| to_date                      = १४ ऑक्टोबर २०२५
| team1_captain                = [[हश्मतुल्लाह शहिदी]] &lt;small&gt;(आं.ए.दि.)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[राशिद खान]] &lt;small&gt;(आं.टी२०)&lt;/small&gt; 
| team2_captain                = [[मेहेदी हसन मिराझ]] &lt;small&gt;(आं.ए.दि.)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[जाकर अली]] &lt;small&gt;(आं.टी२०)&lt;/small&gt;
| no_of_ODIs                   = 3
| team1_ODIs_won               = 3
| team2_ODIs_won               = 0
| team1_ODIs_most_runs         = [[इब्राहिम झद्रान]] (२१३)
| team2_ODIs_most_runs         = [[सैफ हसन]] (९१)
| team1_ODIs_most_wickets      = [[राशिद खान]] (११)
| team2_ODIs_most_wickets      = [[मेहेदी हसन मिराझ]] (५)&lt;br&gt;[[तंझीम हसन साकिब]] (५)
| player_of_ODI_series         = [[इब्राहिम झद्रान]] (अ)
| no_of_twenty20s              = 3
| team1_twenty20s_won          = 0
| team2_twenty20s_won          = 3
| team1_twenty20s_most_runs    = [[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] (८२)
| team2_twenty20s_most_runs    = [[तांझिद हसन]] (८६)
| team1_twenty20s_most_wickets = [[राशिद खान]] (६)
| team2_twenty20s_most_wickets = [[नसुम अहमद]] (५)&lt;br&gt;[[रिशाद हुसेन]] (५)
| player_of_twenty20_series    = [[नसुम अहमद]] (बां)
}}


ऑक्टोबर २०२५ मध्ये [[बांगलादेश क्रिकेट संघ]]ाने [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध खेळण्यासाठी संयुक्त अरब अमिरातीचा दौरा केला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/135057/bcb-acb-in-discussions-for-white-ball-series-in-october-2025 |trans-title=ऑक्टोबर २०२५ मध्ये व्हाईट-बॉल मालिकेसाठी बीसीबी आणि एसीबीमध्ये चर्चा|title=BCB, ACB in discussions for white-ball series in ऑक्टोबर २०२५ |work=क्रिकबझ्झ |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/afghanistan-to-host-bangladesh-for-white-ball-bilateral-tour |trans-title=अफगाणिस्तान बांगलादेशचा व्हाईट बॉल द्विपक्षीय दौऱ्यावर पाहुणचार करणार करणार आहे.|title=Afghanistan to host Bangladesh for white-ball bilateral tour |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt; या दौऱ्यावर तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] आणि तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवले गेले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/afghanistan-to-host-bangladesh-for-bilateral-series-in-uae-after-asia-cup-1500248 |trans-title=आशिया कपनंतर अफगाणिस्तान, युएईमध्ये बांगलादेशविरुद्ध द्विपक्षीय व्हाईट-बॉल मालिकेचे आयोजन करणार आहे.|title=Afghanistan to host Bangladesh for bilateral white-ball series in the UAE after Asia Cup |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/135390/afghanistan-bangladesh-to-square-off-in-white-ball-series-after-asia-cup |trans-title=आशिया कपनंतर अफगाणिस्तान आणि बांगलादेश व्हाईट बॉल मालिकेत आमनेसामने येणार.|title=Afghanistan, Bangladesh to square off in white-ball series after Asia Cup |work=क्रिकबझ्झ |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt; ऑगस्ट २०२५ मध्ये, [[अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्ड]]ाने (एसीबी) दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://acb.af/en-US/post/acb-to-host-bangladesh-for-a-white-ball-series-in-october |trans-title=ऑक्टोबरमध्ये एसीबी बांगलादेशविरुद्ध पांढऱ्या चेंडूच्या मालिकेचे आयोजन करणार आहे.|title=ACB to host Bangladesh for a white-ball series in October |work=[[अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
==संघ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left;margin:auto&quot;
|- 
!colspan=&quot;2&quot; |{{cr|AFG|२०१३}}
!colspan=&quot;2&quot; |{{cr|BAN}}
|-
!आं.ए.दि.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://acb.af/en-US/post/acb-name-squad-for-the-white-ball-series-against-bangladesh |trans-title=बांगलादेशविरुद्धच्या व्हाईट बॉल मालिकेसाठी एसीबीतर्फे संघ जाहीर|title=ACB Name Squad for the White Ball Series against Bangladesh |work=[[अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
!आं.टी२०&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/farooqi-naib-karim-janat-left-out-of-afghanistan-squad-for-white-ball-series-against-bangladesh-1503825 |trans-title=बांगलादेशविरुद्धच्या व्हाईट बॉल मालिकेसाठी अफगाणिस्तान संघातून फारुकी, नायब, जनत यांना वगळले.|title=Farooqi, Naib, Janat left out of Afghanistan squad for white-ball series against Bangladesh |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
!आं.ए.दि.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/bangladesh-unveil-odi-squad-to-face-afghanistan-in-abu-dhabi |trans-title=अबू धाबीमध्ये अफगाणिस्तानविरुद्धच्या एकदिवसीय मालिकेसाठी बांगलादेश संघाची घोषणा|title=Bangladesh unveil ODI squad to face Afghanistan in Abu Dhabi |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
!आं.टी२०&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/soumya-sarkar-back-in-bangladesh-squad-for-t20i-series-against-afghanistan-1504806 |trans-title=अफगाणिस्तानविरुद्धच्या टी-२० मालिकेसाठी सौम्य सरकारचे पुनरागमन|title=सौम्य सरकार returns for T20I series against Afghanistan |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|
* [[हश्मतुल्लाह शहिदी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[रहमत शाह]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]])
* बशीर अहमद
* [[अब्दुल्लाह अहमदझाई]]
* [[इक्राम अलिखिल]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[सेदीकुल्लाह अटल]]
* [[अल्लाह मोहम्मद गझनफर]]
* [[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[राशिद खान]]
* [[नांग्यालाय खरोटी]]
* [[मोहम्मद नबी]]
* [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]]
* [[दरविश रसूली]]
* &lt;s&gt;[[मोहम्मद सलीम (अफगाण क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद सलीम]]&lt;/s&gt;
* [[बिलाल सामी]]
* [[इब्राहिम झद्रान]]
|
* [[राशिद खान]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[इब्राहिम झद्रान]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]])
* बशीर अहमद
* [[फरीद अहमद]]
* [[नूर अहमद]]
* [[अब्दुल्लाह अहमदझाई]]
* [[शराफुद्दीन अशरफ]]
* [[सेदीकुल्लाह अटल]]
* [[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[मोहम्मद इशाक (अफगाण क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद इशाक]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[मोहम्मद नबी]]
* [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]]
* [[दरविश रसूली]]
* वफीउल्लाह ताराखिल
* [[मुजीब उर रहमान]]
|
* [[मेहेदी हसन मिराझ]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[जाकर अली]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[तास्किन अहमद]]
* [[नुरुल हसन]]
* [[सैफ हसन]]
* [[तांझिद हसन]]
* [[रिशाद हुसेन]]
* [[शमीम होसेन]]
* [[तौहीद ह्रिदोय]]
* [[तन्वीर इस्लाम]]
* [[हसन महमूद]]
* [[मोहम्मद नयीम]]
* [[मुस्तफिझुर रहमान]]
* [[नाहिद राणा]]
* [[तंझीम हसन साकिब]]
* [[नजमुल हुसैन शान्तो]]
|
* [[जाकर अली]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]], [[यष्टीरक्षक|य]])
* [[नसुम अहमद]]
* [[तास्किन अहमद]]
* [[परवेझ हुसेन इमॉन]]
* [[महेदी हसन]]
* [[नुरुल हसन]]
* [[सैफ हसन]]
* [[तांझिद हसन]]
* [[रिशाद हुसेन]]
* [[शमीम होसेन]]
* [[तौहीद ह्रिदोय]]
* [[शोरिफुल इस्लाम]]
* [[मुस्तफिझुर रहमान]]
* [[मोहम्मद सैफूद्दीन]]
* [[तंझीम हसन साकिब]]
* [[सौम्य सरकार]]
|}

अफगाणिस्तानने टी२० मालिकेसाठी [[अल्लाह मोहम्मद गझनफर]] आणि [[रहमत शाह]] यांना राखीव खेळाडू म्हणून निवडले तर [[बिलाल सामी]] आणि [[फरीदून दाऊदझाई]] यांना एकदिवसीय मालिकेसाठी राखीव खेळाडू म्हणून निवडले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thedailystar.net/sports/cricket/news/afghanistan-announce-squads-bangladesh-series-uae-3990486 |trans-title=युएईमध्ये होणाऱ्या बांगलादेश मालिकेसाठी अफगाणिस्तानचा संघ जाहीर|title=Afghanistan announce squads for Bangladesh series in UAE |work=द डेली स्टार (बांगलादेश)|access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt; ६ ऑक्टोबर रोजी, [[मोहम्मद सलीम (अफगाण क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद सलीम]]ला कंबरेच्या दुखापतीमुळे एकदिवसीय मालिकेतून वगळण्यात आले आणि त्यांच्या जागी [[बिलाल सामी]]चा संघात समावेश करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/afg-vs-ban-mohammad-saleem-ruled-out-of-odi-series-against-bangladesh-1505877 |trans-title=दुखापतग्रस्त मोहम्मद सलीम बांगलादेशविरुद्धच्या एकदिवसीय मालिकेतून बाहेर|title=Injured Mohammad Saleem ruled out of ODI series against Bangladesh |work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt; १२ ऑक्टोबर रोजी, रहमत शाहला पायाच्या दुखापतीमुळे तिसऱ्या एकदिवसीय सामन्यातून बाहेर काढण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/135919/rahmat-shah-set-to-miss-third-odi-against-bangladesh |trans-title=रहमत शाह बांगलादेशविरुद्धच्या तिसऱ्या एकदिवसीय सामन्याला मुकणार|title=Rahmat Shah set to miss third ODI against Bangladesh |work=क्रिकबझ्झ |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;

== आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका ==
=== १ला आं.टी२० सामना ===
{{Single-innings cricket match
| date = २ ऑक्टोबर २०२५
| time = १८:३०
| night = y
| team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}}
| team2 = {{cr|BAN}}
| score1 = १५१/९ (२० षटके)
| runs1 = [[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] ४० (३१)
| wickets1 = [[रिशाद हुसेन]] २/३३ (४ षटके)
| score2 = १५३/६ (१८.४ षटके)
| runs2 = [[परवेझ हुसेन इमॉन]] ५४ (३७)
| wickets2 = [[राशिद खान]] ४/१८ (४ षटके)
| result = बांगलादेश ४ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500390.html धावफलक]
| venue = [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]
| umpires = [[अहमद शाह पक्तीन]] (अ) आणि [[इझातुल्लाह सफी]] (अ)
| motm = [[परवेझ हुसेन इमॉन]] (बां)
| toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = 
}}

=== २रा आं.टी२० सामना ===
{{Single-innings cricket match
| date = ३ ऑक्टोबर २०२५
| time = १८:३०
| night = y
| team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}}
| team2 = {{cr|BAN}}
| score1 = १४७/५ (२० षटके)
| runs1 = [[इब्राहिम झद्रान]] ३८ (३७)
| wickets1 = [[नसुम अहमद]] २/२५ (४ षटके)
| score2 = १५०/८ (१९.१ षटके)
| runs2 = [[शमीम होसेन]] ३३ (२२)
| wickets2 = [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] ४/२३ (३.१ षटके)
| result = बांगलादेश २ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500391.html धावफलक]
| venue = [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]
| umpires = [[अहमद शाह दुराणी (पंच)|अहमद शाह दुराणी]] (अ) आणि [[इझातुल्लाह सफी]] (अ)
| motm = [[शोरिफुल इस्लाम]] (बां)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = वफीउल्लाह ताराखिलने (अ) आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले.
}}

=== ३रा आं.टी२० सामना ===
{{Single-innings cricket match
| date = ५ ऑक्टोबर २०२५
| time = १८:३०
| night = y
| team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}}
| team2 = {{cr|BAN}}
| score1 = १४३/९ (२० षटके)
| runs1 = [[दरविश रसूली]] ३२ (२९)
| wickets1 = [[मोहम्मद सैफूद्दीन]] ३/१५ (३ षटके)
| score2 = १४४/४ (१८ षटके)
| runs2 = [[सैफ हसन]] ६४[[नाबाद|*]] (३८)
| wickets2 = [[मुजीब उर रहमान]] २/२६ (४ षटके)
| result = बांगलादेश ६ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500392.html धावफलक]
| venue = [[शारजा क्रिकेट स्टेडियम]], [[शारजा]]
| umpires = [[अहमद शाह पक्तीन]] (अ) आणि [[इझातुल्लाह सफी]] (अ)
| motm = [[सैफ हसन]] (बां)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = बशीर अहमदने (अ) आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले.
}}
== आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका ==
===१ला आं.ए.दि. सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = ८ ऑक्टोबर २०२५
| time = १६:००
| daynight = y
| team1 = {{cr-rt|BAN}}
| team2 = {{cr|AFG|२०१३}}
| score1 = २२१ (४८.५ षटके)
| runs1 = [[मेहेदी हसन मिराझ]] ६० (८७)
| wickets1 = [[राशिद खान]] ३/३८ (१० षटके)
| score2 = २२६/५ (४७.१ षटके)
| runs2 = [[रहमत शाह]] ५० (७०)
| wickets2 = [[तंझीम हसन साकिब]] ३/३१ (७ षटके)
| result = अफगाणिस्तान ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500393.html धावफलक]
| venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]]
| umpires = [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] (द आ) आणि [[अहमद शाह पक्तीन]] (अ)
| motm = [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] (अ)
| toss = बांगलादेशने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = बशीर अहमद (अ) आणि [[सैफ हसन]] (बां) ह्या दोघांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले.
* [[राशिद खान]]ने (अ) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकिर्दीतील २००वा बळी घेतला.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cricket.one/match-hub/rashid-khan-surpasses-kumble-shane-warne-in-elite-spinner-list-after-bangladesh-assault/68e684534be3485281004a09 |trans-title=बांगलादेशवर हल्ल्यानंतर एलिट स्पिनर्सच्या यादीत रशिद खानने कुंबळे, शेन वॉर्नला मागे टाकले |title=Rashid Khan surpasses Kumble, Shane Warne in elite spinner list after Bangladesh assault |work=वनक्रिकेट |accessdate=२४ ऑक्टोबर २०२५ |archive-date=2025-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251009014849/https://cricket.one/match-hub/rashid-khan-surpasses-kumble-shane-warne-in-elite-spinner-list-after-bangladesh-assault/68e684534be3485281004a09 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiatvnews.com/sports/cricket/rashid-khan-becomes-second-cricketer-in-history-to-achieve-legendary-feat-in-white-ball-cricket-2025-10-08-1011920 |trans-title= पांढऱ्या चेंडूच्या क्रिकेटमध्ये हा विक्रम करणारा रशिद खान ठरला इतिहासातील दुसरा क्रिकेट खेळाडू.|title=Rashid Khan becomes second cricketer in history to achieve legendary feat in white-ball cricket |work=इंडिया टीव्ही|accessdate=२४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[रहमत शाह]]ने (अ) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकिर्दीतील ४,००० धावा पूर्ण केल्या.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://hindi.cricketnmore.com/cricket-news/rahmat-shah-becomes-the-first-afghan-cricketer-to-score-4000-runs-in-one-day-internationals-179245 |trans-title=रहमत शाहने बांगलादेशविरुद्ध अर्धशतक ठोकून रचला इतिहास आणि एकदिवसीय सामन्यात असा पराक्रम करणारा तो देशातील पहिला क्रिकेट खेळाडू ठरला.|title=रहमत शाह ने बांग्लादेश के खिलाफ पचासा ठोककर रचा इतिहास, ODI में ऐसा करने वाले देश के पहले क्रिकेटर बने |work=क्रिकेट मोअर |access-date=२४  ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.instagram.com/p/DPjrKeVkrRH/ |trans-title=रहमत शाह ४०००च्या क्लब मध्ये दाखल! |title=Rahmat Shah gets into the 4000 club! |work=[[अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |via=Instagram |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}

===२रा आं.ए.दि. सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = ११ ऑक्टोबर २०२५
| time = १६:००
| daynight = y
| team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}}
| team2 = {{cr|BAN}}
| score1 = १९० (४४.५ षटके)
| runs1 = [[इब्राहिम झद्रान]] ९५ (१४०)
| wickets1 = [[मेहेदी हसन मिराझ]] ३/४२ (१० षटके)
| score2 = १०९ (२८.३ षटके)
| runs2 = [[तौहीद ह्रिदोय]] २४ (३४)
| wickets2 = [[राशिद खान]] ५/१७ (८.३ षटके)
| result = अफगाणिस्तान ८१ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500394.html धावफलक]
| venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]]
| umpires = [[अकबर अली]] (युएई) आणि [[इझातुल्लाह सफी]] (अ)
| motm = [[इब्राहिम झद्रान]] (अ)
| toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]]चा (अ) हा १०००वा आंतरराष्ट्रीय सामना होता.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://acb.af/en-US/post/afghanistan-beat-bangladesh-to-go-2-0-up-in-the-series |trans-title= बांगलादेशला हरवून अफगाणिस्तानची मालिकेत २-० ने आघाडी|title=Afghanistan Beat Bangladesh to go 2-0 up in the series |work=[[अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=२४  ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[रहमत शाह]]ने (अ) आंतरराष्ट्रीय कारकिर्दीतील ५,००० धावा पूर्ण केल्या.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://thesportstak.com/cricket/story/huge-blow-for-afghanistan-as-star-batter-rahmat-shah-with-over-5000-runs-ruled-out-of-third-odi-vs-bangladesh-and-zimbabwe-test-due-to-calf-injury-sesd-3208231-2025-10-14 |trans-title=अफगाणिस्तानला मोठा धक्का, ५००० पेक्षा जास्त धावा करणारा स्टार फलंदाज बांगलादेश विरुद्धच्या तिसऱ्या एकदिवसीय सामन्यातून आणि आणि झिम्बाब्वेविरुद्धच्या कसोटीतून पायाच्या दुखापतीमुळे बाहेर.|title=Huge blow for Afghanistan as star batter with over 5000 runs ruled out of third ODI vs Bangladesh and Zimbabwe Test due to calf injury |work=Sports Tak |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}

===३रा आं.ए.दि. सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = १४ ऑक्टोबर २०२५
| time = १६:००
| daynight = y
| team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}}
| team2 = {{cr|BAN}}
| score1 = २९३/९ (५० षटके)
| runs1 = [[इब्राहिम झद्रान]] ९५ (१११)
| wickets1 = [[सैफ हसन]] ३/६ (४ षटके)
| score2 = ९३ (२७.१ षटके)
| runs2 = [[सैफ हसन]] ४३ (५४)
| wickets2 = [[बिलाल सामी]] ५/३३ (७.१ षटके)
| result = अफगणिस्तान २०० धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1500395.html धावफलक]
| venue = [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]]
| umpires = [[अहमद शाह दुराणी (पंच)|अहमद शाह दुराणी]] (अ) आणि [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] (द आ)
| motm = [[बिलाल सामी]] (अ)
| toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[बिलाल सामी]]ने (अ) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यात पहिल्यांदाच [[पंचबळी|पाच बळी]] घेतले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/afghanistan-v-bangladesh-2025-26-1500384/afghanistan-vs-bangladesh-3rd-odi-1500395/match-report |trans-title=झद्रान, नबी, सामी आणि रशीद चमकले, अफगाणिस्तानने उडवला बांगलादेशचा ३-० असा धुव्वा|title=Zadran, Nabi, Sami and Rashid star as Afghanistan sweep Bangladesh 3-0 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२४ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}
== संदर्भयादी ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्यदुवे ==
* [https://www.espncricinfo.com/series/afghanistan-v-bangladesh-2025-26-1500384 स्पर्धा मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर]

{{अफगाणिस्तानचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}}

[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]]
[[वर्ग:बांगलादेश क्रिकेट संघाचे अफगाणिस्तान दौरे]]
[[वर्ग:बांगलादेश क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे |अफगाणिस्तान]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे अफगाणिस्तान दौरे]]</text>
      <sha1>ag310u3onx3zpw86np9ms646yw0c48k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, २०२५–२६</title>
    <ns>0</ns>
    <id>373023</id>
    <revision>
      <id>2692795</id>
      <parentid>2645396</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T23:35:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2692795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24844" sha1="3j5kpqvtbrsgyximb0kzf6l2qywohsu" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यूझीलंड दौरा, २०२५–२६
| team1_image                  = Flag of New Zealand.svg
| team1_name                   = न्यूझीलंड 
| team2_image                  = Flag of England.svg
| team2_name                   = इंग्लंड 
| from_date                    = १८ ऑक्टोबर
| to_date                      = १ नोव्हेंबर २०२५
| team1_captain                = [[मिचेल सँटनर]]
| team2_captain                = [[हॅरी ब्रूक]]
| no_of_ODIs                   = 3
| team1_ODIs_won               = 3
| team2_ODIs_won               = 0
| team1_ODIs_most_runs         = [[डॅरिल मिचेल]] (१७८)
| team2_ODIs_most_runs         = [[हॅरी ब्रूक]] (१७५)
| team1_ODIs_most_wickets      = [[ब्लेर टिकनर]] (८)
| team2_ODIs_most_wickets      = [[ब्रायडन कार्स]] (४)
| player_of_ODI_series         = [[डॅरिल मिचेल]] (न्यू)
| no_of_twenty20s              = 3
| team1_twenty20s_won          = 0
| team2_twenty20s_won          = 1
| team1_twenty20s_most_runs    = [[टिम सिफर्ट]] (६२)
| team2_twenty20s_most_runs    = [[हॅरी ब्रूक]] (९८)
| team1_twenty20s_most_wickets = [[काईल जेमीसन]] (३)
| team2_twenty20s_most_wickets = [[आदिल रशीद]] (४)
| player_of_twenty20_series    = [[हॅरी ब्रूक]] (इं)
}}

[[इंग्लंड क्रिकेट संघ]]ाने ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबर २०२५ मध्ये [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध खेळण्यासाठी न्यू झीलंडचा दौरा केला.&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=२०२५-२६ च्या भरगच्च हंगामात ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड, वेस्ट इंडिज, दक्षिण आफ्रिका न्यूझीलंडचा दौरा करणार.|title=Australia, England, West Indies, South Africa to tour New Zealand in packed 2025-26 season |url=https://www.espncricinfo.com/story/australia-england-west-indies-south-africa-to-tour-new-zealand-in-packed-2025-26-season-1491613 |access-date=२९ ऑक्टोबर २०२५ |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title= 'मार्की' न्यूझीलंडच्या उन्हाळ्यामध्ये खेळणार क्रिकेटमधील दिग्गज|title=Cricket heavyweights to play in 'marquee' NZ summer |url=https://www.rnz.co.nz/news/sport/565059/cricket-heavyweights-to-play-in-marquee-nz-summer |work=आरएनझेड |access-date=२९ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/134765/new-zealand-men-set-to-host-australia-england-wi-sa-in-home-summer |trans-title=न्यूझीलंडचे पुरुष संघ उन्हाळ्यात ऑस्ट्रेलिया, इंग्लंड, वेस्ट इंडिज आणि दक्षिण आफ्रिकेचे यजमानपद भूषवण्यास सज्ज|title=New Zealand men set to host Australia, England, WI, SA in home summer |work=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=२९ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt; या दौऱ्यावर तीन [[आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय]] आणि तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवले गेले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/new-zealand-reveal-schedule-for-upcoming-home-summer |trans-title=न्यूझीलंडतर्फे आगामी उन्हाळ्याच्या घरच्या मैदानाचे वेळापत्रक जाहीर|title=New Zealand reveal schedule for upcoming home summer |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=२९ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.stuff.co.nz/sport/360734080/christchurch-tauranga-big-winners-nz-crickets-home-schedule |trans-title=ब्लॅक कॅप्सच्या घरच्या हंगामाच्या वेळापत्रकात क्राइस्टचर्च, टॉरंगा मोठे विजेते|title=Christchurch, Tauranga the big winners in Black Caps home season schedule |work=स्टफ (संकेतस्थळ)|access-date=२९ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt; जून २०२५ मध्ये, [[न्यू झीलंड क्रिकेट]]ने (एनझेडसी) २०२५-२६ च्या घरच्या आंतरराष्ट्रीय हंगामाचा भाग म्हणून दौऱ्याचे वेळापत्रक जाहीर केले.&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=या उन्हाळ्यात किवी किनाऱ्यावर मोठे खेळाडू उतरणार|title=Stars set to descend on Kiwi shores this summer |url=https://www.nzc.nz/news-items/archive/stars-set-to-descend-on-kiwi-shores-this-summer/ |work=[[न्यू झीलंड क्रिकेट]] |access-date=२९ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
==संघ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left;margin:auto&quot;
|- 
!colspan=&quot;2&quot; |{{cr|NZ}}
!colspan=&quot;2&quot; |{{cr|ENG}}
|-
!आं.ए.दि.&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=इंग्लंडविरुद्ध एकदिवसीय मालिकेसाठी विल्यमसन, स्मिथ आणि लॅथमचे पुनरागमन|title=Williamson, Smith and Latham return for England ODIs |url=https://www.nzc.nz/news-items/williamson-and-smith-return-for-england-odis/ |work=[[न्यू झीलंड क्रिकेट]] |access-date=२९ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
!आं.टी२०&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=इंग्लंडसाठी सँटनर आणि रवींद्र परतले {{!}} विल्यमसनचे एकदिवसीय मालिकेचे लक्ष्य |title=Santner &amp; Ravindra return for England {{!}} Williamson targets ODI series |url=https://www.nzc.nz/news-items/santner-ravindra-return-for-england-williamson-targets-odi-series/ |work=[[न्यू झीलंड क्रिकेट]] |access-date=२९ ऑक्टोबर २०२५ }}{{मृत दुवा|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
!आं.ए.दि.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ecb.co.uk/news/4368087/england-men-name-odi-and-it20-squads-for-tour-of-new-zealand |trans-title=न्यूझीलंड दौऱ्यासाठी इंग्लंडच्या पुरुष संघांची घोषणा|title=England Men name ODI and IT20 squads for tour of New Zealand |work=[[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=२९ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
!आं.टी२०&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/135706/englands-ashes-squad-jacks-and-pott-in-woakes-out-brook-made-vice-captain |trans-title=इंग्लंडचा अ‍ॅशेस संघ: जॅक्स आणि पॉट संघात, वोक्स बाहेर; ब्रूक उपकर्णधार|title=England's Ashes squad: Jacks and Pott in, Woakes out; Brook made vice-captain |work=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=२९ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|
* [[मिचेल सँटनर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[मायकेल ब्रेसवेल]]
* [[मार्क चॅपमॅन]]
* [[क्रिस क्लार्क]]
* [[डेव्हन कॉन्वे]]
* [[जेकब डफी]]
* [[झॅक फॉल्केस]]
* [[मॅट हेन्री]]
* &lt;s&gt;[[काईल जेमीसन]]&lt;/s&gt;
* [[टॉम लॅथम]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[डॅरिल मिचेल]]
* [[रचिन रवींद्र]]
* [[नेथन स्मिथ]]
* [[ब्लेर टिकनर]]
* [[केन विल्यमसन]]
* [[विल यंग]]
|
* [[मिचेल सँटनर]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[मायकेल ब्रेसवेल]]
* [[मार्क चॅपमॅन]]
* [[डेव्हन कॉन्वे]]
* [[जेकब डफी]]
* [[झॅक फॉल्केस]]
* [[मॅट हेन्री]]
* [[बेव्हॉन जेकब्स]]
* [[काईल जेमीसन]]
* [[डॅरिल मिचेल]]
* [[जेम्स नीशॅम]]
* [[रचिन रवींद्र]]
* [[टिम रॉबिन्सन (न्यू झीलंडचा क्रिकेट खेळाडू)|टिम रॉबिन्सन]]
* [[टिम सिफर्ट]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
| 
* [[हॅरी ब्रूक]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[रेहान अहमद]]
* [[जोफ्रा आर्चर]]
* [[सोनी बेकर]]
* [[टॉम बँटन]]
* [[जेकब बेथेल]]
* [[जोस बटलर]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[ब्रायडन कार्स]]
* [[सॅम कुरन]]
* [[लियाम डॉसन]]
* [[बेन डकेट]]
* [[जेमी ओव्हरटन]]
* [[आदिल रशीद]]
* [[ज्यो रूट]]
* [[जेमी स्मिथ]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[ल्यूक वूड]]
|
* [[हॅरी ब्रूक]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[रेहान अहमद]]
* [[सोनी बेकर]]
* [[टॉम बँटन]]
* [[जेकब बेथेल]]
* [[जोस बटलर]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[ब्रायडन कार्स]]
* [[जॉर्डन कॉक्स]]
* [[झॅक क्रॉली]]
* [[सॅम कुरन]]
* [[लियाम डॉसन]]
* [[जेमी ओव्हरटन]]
* [[आदिल रशीद]]
* [[फिल सॉल्ट]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[ल्यूक वूड]]
|}

२५ ऑक्टोबर रोजी, [[काईल जेमीसन]]ला डाव्या बाजूला कडकपणा आल्याने एकदिवसीय मालिकेतून बाहेर काढण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=जेमीसन दुखापतीमुळे एकदिवसीय मालिकेतून बाहेर. |title=Jamieson ruled out of ODI Series with stiff side |url=https://www.nzc.nz/news-items/jamieson-ruled-out-of-odi-series-with-stiff-side/ |work=[[न्यू झीलंड क्रिकेट]] |access-date=२९ ऑक्टोबर २०२५ |archive-date=2025-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113053211/https://www.nzc.nz/news-items/jamieson-ruled-out-of-odi-series-with-stiff-side/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=बाजूच्या कडकपणामुळे इंग्लंडविरुद्धच्या एकदिवसीय सामन्यांमधून काइल जेमिसन बाहेर|title=Kyle Jamieson out of ODIs against England with side stiffness |url=https://www.espncricinfo.com/story/kyle-jamieson-ruled-out-of-odi-series-against-england-with-side-stiffness-1508592 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=२९ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt; २७ ऑक्टोबर रोजी, दुसऱ्या एकदिवसीय सामन्यापूर्वी,  [[ब्लेर टिकनर]]ला जेमिसनच्या जागी एकदिवसीय संघात समाविष्ट करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=हॅमिल्टनमध्ये टिकनरला एकदिवसीय संघात बोलावणे. |title=Tickner called into ODI squad in Hamilton |url=https://www.nzc.nz/news-items/tickner-called-into-odi-squad-in-hamilton/ |work=[[न्यू झीलंड क्रिकेट]] |access-date=२९ ऑक्टोबर २०२५ |archive-date=2025-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113055137/https://www.nzc.nz/news-items/tickner-called-into-odi-squad-in-hamilton/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title= न्यूझीलंडच्या एकदिवसीय संघात, काईल जेमीसनच्या जागी ब्लेर टिकनर सामील|title=Tickner called into ODI squad in Hamilton|url=https://cricbuzz.com/cricket-news/136092/blair-tickner-added-to-nz-odi-squad-replaces-kyle-jamieson |work=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=२९ ऑक्टोबर २०२५}}&lt;/ref&gt; ३१ ऑक्टोबर रोजी, [[मॅट हेन्री]] डाव्या पायाच्या दुखापतीमुळे तिसऱ्या एकदिवसीय सामन्यातून बाहेर पडला आणि त्याच्या जागी [[क्रिस क्लार्क]]ला संघात स्थान मिळाले.&lt;ref&gt;{{cite web |trans-title=क्लार्कला एकदिवसीय संघात बोलावले {{!}} हेन्री मायदेशी परतणार |title=Clarke called into ODI squad {{!}} Henry to return home |url=https://www.nzc.nz/news-items/clarke-called-into-odi-squad-henry-to-return-home/ |work=[[न्यू झीलंड क्रिकेट]] |access-date=३ नोव्हेंबर २०२५ |archive-date=2025-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113050334/https://www.nzc.nz/news-items/clarke-called-into-odi-squad-henry-to-return-home/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web  |trans-title= मॅट हेन्री वगळल्यानंतर क्रिस्टियन क्लार्कला पहिल्यांदाच न्यूझीलंड संघात बोलावणे.|title=Maiden New Zealand call-up for Kristian Clarke after Matt Henry is ruled out |url=https://www.espncricinfo.com/story/nz-vs-eng-3rd-odi-maiden-new-zealand-call-up-for-kristian-clarke-after-matt-henry-is-ruled-out-1509406 |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;

== आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका ==
===१ला आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = १८ ऑक्टोबर २०२५
| time = १९.१५
| night = y
| team1 = {{cr-rt|ENG}}
| team2 = {{cr|NZ}}
| score1 = १५३/६ (२० षटके)
| runs1 = [[सॅम कुरन]] ४९[[नाबाद|*]] (३५)
| wickets1 = [[मायकेल ब्रेसवेल]] १/१० (२ षटके)
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = अनिर्णित.
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491717.html धावफलक]
| venue = [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]]
| umpires = [[वेन नाइट्स]] (न्यू) आणि [[डॉनोव्हन कॉख]] (ऑ)
| motm = 
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही.
| notes = 
}}

===२रा आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २० ऑक्टोबर २०२५
| time = १९.१५
| night = y
| team1 = {{cr-rt|ENG}}
| team2 = {{cr|NZ}}
| score1 = २३६/४ (२० षटके)
| runs1 = [[फिल सॉल्ट]] ८५ (५६)
| wickets1 = [[काईल जेमीसन]] २/४७ (४ षटके)
| score2 = १७१ (१८ षटके)
| runs2 = [[टिम सिफर्ट]] ३९ (२९)
| wickets2 = [[आदिल रशीद]] ४/३२ (४ षटके)
| result = इंग्लंड ६५ धावांनी विजयी 
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491718.html धावफलक]
| venue = [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]]
| umpires = कोरी ब्लॅक (न्यू) आणि [[डॉनोव्हन कॉख]] (ऑ)
| motm = [[हॅरी ब्रूक]] (इं)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = 
}}

===३रा आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २३ ऑक्टोबर २०२५
| time = १९.१५
| night = y
| team1 = {{cr-rt|NZ}}
| team2 = {{cr|ENG}}
| score1 = ३८/१ (३.४ षटके)
| runs1 = [[टिम सिफर्ट]] २३[[नाबाद|*]] (११)
| wickets1 = [[ब्रायडन कार्स]] १/२५ (१.४ षटके)
| score2 = 
| runs2 = 
| wickets2 = 
| result = अनिर्णित
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491719.html धावफलक]
| venue = [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]]
| umpires = [[शॉन हेग]] (न्यू) आणि [[डॉनोव्हन कॉख]] (ऑ)
| motm = 
| toss = इंग्लंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = पावसामुळे पुढील खेळ होऊ शकला नाही.
| notes = 
}}

== आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय मालिका ==
===१ला आं.ए.दि. सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २६ ऑक्टोबर २०२५
| time = १४:००
| daynight = y
| team1 = {{cr-rt|ENG}}
| team2 = {{cr|NZ}}
| score1 = २२३ (३५.२ षटके)
| runs1 = [[हॅरी ब्रूक]] १३५ (१०१)
| wickets1 = [[झॅक फॉल्केस]] ४/४१ (७ षटके)
| score2 = २२४/६ (३६.४ षटके)
| runs2 = [[डॅरिल मिचेल]] ७८[[नाबाद|*]] (९१)
| wickets2 = [[ब्रायडन कार्स]] ३/४५ (१० षटके)
| result = न्यू झीलंड ४ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491720.html धावफलक]
| venue = [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]]
| umpires = [[शॉन हेग]] (न्यू) आणि [[अहसान रझा]] (पा)
| motm = [[हॅरी ब्रूक]] (इं)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[हॅरी ब्रूक]]ने (इं) आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय कारकिर्दीतील १,००० धावा पूर्ण केल्या.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cricket.one/match-hub/harry-brook-smashes-blistering-century-list-of-records-england-captain-made-in-1st-odi-vs-nz/68fda32d13db85237d30d228|trans-title=हॅरी ब्रूकने झळकावले धमाकेदार शतक: न्यूझीलंडविरुद्धच्या पहिल्या एकदिवसीय सामन्यात इंग्लंडच्या कर्णधाराने बनवलेल्या विक्रमांची यादी|title=Harry Brook smashes blistering century: List of records England captain made in 1st ODI vs NZ|work=वन क्रिकेट|access-date=२९ ऑक्टोबर २०२५|archive-date=2025-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20251026050036/https://cricket.one/match-hub/harry-brook-smashes-blistering-century-list-of-records-england-captain-made-in-1st-odi-vs-nz/68fda32d13db85237d30d228|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

===२रा आं.ए.दि. सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २९ ऑक्टोबर २०२५
| time = १४:००
| daynight = y
| team1 = {{cr-rt|ENG}}
| team2 = {{cr|NZ}}
| score1 = १७५ (३६ षटके)
| runs1 = [[जेमी ओव्हरटन]] ४२ (२८)
| wickets1 = [[ब्लेर टिकनर]] ४/३४ (८ षटके)
| score2 = १७७/५ (३३.१ षटके)
| runs2 = [[डॅरिल मिचेल]] ५६[[नाबाद|*]] (५९)
| wickets2 = [[जोफ्रा आर्चर]] ३/२३ (१० षटके)
| result = न्यू झीलंड ५ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491721.html धावफलक]
| venue = [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन]]
| umpires = कोरी ब्लॅक (न्यू) आणि [[पॉल रायफेल]] (ऑ)
| motm = [[ब्लेर टिकनर]]  (न्यू)
| toss = न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = 
}}

===३रा आं.ए.दि. सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = १ नोव्हेंबर २०२५
| time = १४:००
| daynight = y
| team1 = {{cr-rt|ENG}}
| team2 = {{cr|NZ}}
| score1 =२२२ (४०.२ षटके) 
| runs1 =[[जेमी ओव्हरटन]] ६८ (६२) 
| wickets1 =[[ब्लेर टिकनर]] ४/६४ (१० षटके) 
| score2 =२२६/८ (४४.४ षटके) 
| runs2 =[[रचिन रवींद्र]] ४६ (३७) 
| wickets2 =[[जेमी ओव्हरटन]] २/३२ (१० षटके) 
| result =न्यू झीलंड २ गडी राखून विजयी 
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491722.html धावफलक]
| venue = [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]]
| umpires = [[शॉन हेग]] (न्यू) आणि [[अहसान रझा]] (पा)
| motm =[[ब्लेर टिकनर]] (न्यू) 
| toss =न्यूझीलंडने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला. 
| rain = 
| notes = 
}}
== संदर्भयादी ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्यदुवे ==
* [https://www.espncricinfo.com/series/england-in-new-zealand-2025-26-1491677 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर]

{{न्यू झीलंडचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}}

[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]]
[[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट संघाचे न्यू झीलंड दौरे]]
[[वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|न्यू झीलंड]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे न्यू झीलंड दौरे]]</text>
      <sha1>3j5kpqvtbrsgyximb0kzf6l2qywohsu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२५–२६</title>
    <ns>0</ns>
    <id>373277</id>
    <revision>
      <id>2692791</id>
      <parentid>2626911</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T22:06:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2692791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25664" sha1="tek6knthlpa1icntu10g42ekw84sm0d" xml:space="preserve">
{{Infobox cricket tour
| series_name                  = अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा झिम्बाब्वे दौरा, २०२५–२६ 
| team1_image                  = Flag of Zimbabwe.svg
| team1_name                   = झिम्बाब्वे 
| team2_image                  = Flag of Afghanistan (2013–2021).svg
| team2_name                   = अफगाणिस्तान 
| from_date                    = २० ऑक्टोबर
| to_date                      = २ नोव्हेंबर २०२५
| team1_captain                = [[क्रेग अर्व्हाइन]] &lt;small&gt;(कसोटी)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[सिकंदर रझा]] &lt;small&gt;(आं.टी२०)&lt;/small&gt;
| team2_captain                = [[हश्मतुल्लाह शहिदी]] &lt;small&gt;(कसोटी)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[राशिद खान]] &lt;small&gt;(आं.टी२०)&lt;/small&gt; 
| no_of_tests                  = 1
| team1_tests_won              = 1
| team2_tests_won              = 0
| team1_tests_most_runs        = [[बेन कर्रान]] (१२१)
| team2_tests_most_runs        = [[इब्राहिम झद्रान]] (६१)
| team1_tests_most_wickets     = [[ब्लेसिंग मुझाराबानी]] (६)
| team2_tests_most_wickets     = [[झियाउर रहमान (अफगाण क्रिकेट खेळाडू)|झियाउर रहमान]] (७)
| player_of_test_series        = 
| no_of_twenty20s              = 3
| team1_twenty20s_won          = 0
| team2_twenty20s_won          =  3
| team1_twenty20s_most_runs    = [[सिकंदर रझा]] (८९)
| team2_twenty20s_most_runs    = [[इब्राहिम झद्रान]] (१६९)
| team1_twenty20s_most_wickets = [[ब्रॅड एव्हान्स]] (५)
| team2_twenty20s_most_wickets = [[अब्दुल्ला अहमदझाई]] (७)&lt;br/&gt;[[मुजीब उर रहमान]] (७)
| player_of_twenty20_series    = [[इब्राहिम झद्रान]]  (अ)
}}

[[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघ]]ाने ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबर २०२५ मध्ये [[झिम्बाब्वे क्रिकेट संघ]]ाविरुद्ध खेळण्यासाठी झिम्बाब्वेचा दौरा केला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/afghanistan-to-tour-zimbabwe-again-in-october-for-a-test-and-three-t20is-1505263 |trans-title=ऑक्टोबरमध्ये अफगाणिस्तान पुन्हा झिम्बाब्वेचा दौरा करणार.|title=Afghanistan to tour Zimbabwe again in October |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt; या दौऱ्यावर एक [[कसोटी सामना|कसोटी]] आणि तीन [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामने खेळवले गेले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/135796/afghanistan-to-tour-zimbabwe-for-one-off-test-and-t20is |trans-title=अफगाणिस्तान एकमेव कसोटी आणि टी-२० सामन्यासाठी झिम्बाब्वे दौऱ्यावर जाणार.|title=Afghanistan to tour Zimbabwe for one-off Test and T20Is |work=[[क्रिकबझ्झ]] |access-date=३ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt; ऑक्टोबर २०२५ मध्ये, [[झिम्बाब्वे क्रिकेट]]ने दौऱ्याचे वेळापत्रक निश्चित केले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.zimcricket.org/news/4210/Zimbabwe-to-host-Afghanistan-for-Test,-T20I-series-in-Harare |trans-title=झिम्बाब्वे हरारे येथे कसोटी आणि टी२० मालिकेसाठी अफगाणिस्तानचे यजमानपद भूषवणार.|title=Zimbabwe to host Afghanistan for Test, T20I series in Harare |work=[[झिम्बाब्वे क्रिकेट]] |access-date=३ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt; सर्व सामने [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]] मैदानावर खेळवण्यात आले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://revsportz.in/zim-vs-afg-harare-to-host-one-off-test-and-three-t20is/ |trans-title=झिम्बाब्वे विरुद्ध अफगाणिस्तान: हरारे येथे एक कसोटी आणि तीन टी२० सामने खेळणार|title=ZIM vs AFG: Harare to host one-off Test and three T20Is |work=रेव्हस्पोर्ट्झ |access-date=३ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;

==संघ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left;margin:auto&quot;
|- 
!colspan=&quot;2&quot; |{{cr|ZIM}}
!colspan=&quot;2&quot; |{{cr|AFG|२०१३}}
|-
!कसोटी&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.zimcricket.org/news/4253/Zimbabwe-name-squad-for-one-off-Test-against-Afghanistan |trans-title=अफगाणिस्तानविरुद्धच्या एकमेव कसोटीसाठी झिम्बाब्वे संघाची घोषणा|title=Zimbabwe name squad for one-off Test against Afghanistan |work=[[झिम्बाब्वे क्रिकेट]] |access-date=३ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
!आं.टी२०&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.zimcricket.org/news/4273/Zimbabwe-name-squad-for-T20I-series-against-Afghanistan |trans-title=अफगाणिस्तानविरुद्धच्या टी-२० मालिकेसाठी झिम्बाब्वे संघ जाहीर|title=Zimbabwe name squad for T20I series against Afghanistan |work=[[झिम्बाब्वे क्रिकेट]] |access-date=३ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
!कसोटी&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://acb.af/en-US/post/acb-name-squad-for-the-one-off-test-match-and-t20i-series-against-zimbabwe |trans-title=झिम्बाब्वेविरुद्धच्या एकमेव कसोटी आणि टी२० मालिकेसाठी एसीबीतर्फे संघ जाहीर|title=ACB Name Squad for the One-off Test Match and T20I Series against Zimbabwe |work=[[अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=३ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
!आं.टी२०&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/zim-vs-afg-rashid-khan-rested-for-afghanistan-s-test-against-zimbabwe-will-return-for-t20is-1507281 |trans-title=झिम्बाब्वेविरुद्धच्या एकमेव कसोटीसाठी रशीदला विश्रांती, टी२० सामन्यांसाठी परतणार|title=Rashid rested for one-off Test against Zimbabwe, will return for T20Is |work=[[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]] |access-date=३ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|
* [[क्रेग अर्व्हाइन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[ब्रायन बेनेट]]
* [[तनाका चिवंगा]]
* [[बेन कर्रान]]
* [[ब्रॅड एव्हान्स]]
* [[रॉय कैया]]
* [[तनुनुरवा मकोनी]]
* [[वेलिंग्टन मासाकाद्झा]]
* [[टिनोटेंडा मापोसा]]
* [[ब्लेसिंग मुझाराबानी]]
* [[अंतुम नक्वी]]
* [[रिचर्ड नगारावा]]
* [[सिकंदर रझा]]
* [[तफाद्झ्वा त्सिगा]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[ब्रेंडन टेलर]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[निक वेल्च]]
|
* [[सिकंदर रझा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[ब्रायन बेनेट]]
* [[रायन बर्ल]]
* [[ग्रेम क्रेमर]]
* [[ब्रॅड एव्हान्स]]
* [[क्लाइव्ह मदांदे]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[टिनोटेंडा मापोसा]]
* [[ताडीवनाशे मरुमानी]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[वेलिंग्टन मासाकाद्झा]]
* [[टोनी मुनयोंगा]]
* [[ताशिंगा मुसेकिवा]]
* [[ब्लेसिंग मुझाराबानी]]
* [[डीयोन मायर्स]]
* [[रिचर्ड नगारावा]]
* [[ब्रेंडन टेलर]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
| 
* [[हश्मतुल्लाह शहिदी]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[बशीर अहमद]]
* [[यामीन अहमदझाई]]
* [[इस्मत आलम]]
* [[इक्राम अलिखिल]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[शराफुद्दीन अशरफ]]
* [[खलील गुरबाझ]]
* [[रहमानुल्लाह गुरबाझ]]
* [[अब्दुल मलिक]]
* [[झिया-उर-रहमान]]
* [[झियाउर रहमान (अफगाण क्रिकेट खेळाडू)|झियाउर रहमान]]
* [[बहिर शाह]]
* [[शहीदुल्लाह]]
* [[इब्राहिम झद्रान]]
* [[अफसर झझई]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
|
* [[राशिद खान]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[इब्राहिम झद्रान]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]])
* [[बशीर अहमद]]
* [[फरीद अहमद]]
* [[नूर अहमद]]
* [[अब्दुल्ला अहमदझाई]]
* [[इजाझ अहमद अहमदझाई]]
* [[शराफुद्दीन अशरफ]]
* [[सेदीकुल्लाह अटल]]
* [[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[मोहम्मद नबी]]
* [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]]
* [[मुजीब उर रहमान]]
* [[दरविश रसूली]]
* [[शहीदुल्लाह]]
|}

अफगाणिस्तानने कसोटी सामन्यासाठी [[सेदीकुल्लाह अटल]], [[मोहम्मद इब्राहिम]] आणि [[शम्स उर रहमान]] यांना राखीव खेळाडू म्हणून निवडले तर टी२० मालिकेसाठी [[फरीदून दाऊदझाई]] आणि [[अल्लाह मोहम्मद गझनफर]] यांना राखीव खेळाडू म्हणून निवडले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cricket.one/cricket-news/rahmanullah-gurbaz-returns-as-afghanistan-name-squad-for-one-off-test-and-t20is-vs-zim/68ef69987da7f77e4c9a0168|trans-title=झिम्बाब्वेविरुद्धच्या एकमेव कसोटी आणि टी-२० सामन्यासाठी अफगाणिस्तानचा संघ जाहीर, रहमानल्लाह गुरबाझचे पुनरागमन|title=Rahmanullah Gurbaz returns as Afghanistan name squad for one-off Test and T20Is vs ZIM|work=वनक्रिकेट|access-date=३ नोव्हेंबर २०२५|archive-date=2025-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20251015111541/https://cricket.one/cricket-news/rahmanullah-gurbaz-returns-as-afghanistan-name-squad-for-one-off-test-and-t20is-vs-zim/68ef69987da7f77e4c9a0168|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==एकमेव कसोटी==
{{Two-innings cricket match
| date = २०–२२ ऑक्टोबर २०२५
| team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}}
| team2 = {{cr|ZIM}}

| score-team1-inns1 = १२७ (३२.३ षटके)
| runs-team1-inns1 = [[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] ३७ (३७)
| wickets-team1-inns1 = [[ब्रॅड एव्हान्स]] ५/२२ (९.३ षटके)

| score-team2-inns1 = ३५९ (१-३षटके)
| runs-team2-inns1 = [[बेन कर्रान]] १२१ (२५६)
| wickets-team2-inns1 = [[झियाउर रहमान (अफगाण क्रिकेट खेळाडू)|झियाउर रहमान]] ७/९७ (३२ षटके)

| score-team1-inns2 = १५९ (४३ षटके)
| runs-team1-inns2 = [[इब्राहिम झद्रान]] ४२ (५९)
| wickets-team1-inns2 = [[रिचर्ड नगारावा]] ५/३७ (१३ षटके)

| score-team2-inns2 = 
| runs-team2-inns2 = 
| wickets-team2-inns2 =

| result = झिम्बाब्वे १ डाव आणि ७३ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505259.html धावफलक]
| venue = [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]]
| umpires = [[ॲड्रायन होल्डस्टॉक]] (द) आणि [[नितीन मेनन]] (भा)
| motm = [[बेन कर्रान]] (झि)
| toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain =
| notes = [[खलील गुरबाझ]], [[शराफुद्दीन अशरफ]] आणि [[झियाउर रहमान (अफगाण क्रिकेट खेळाडू)|झियाउर रहमान]] (अ) ह्या सर्वांनी त्यांचे कसोटी पदार्पण केले.
* [[ब्रॅड एव्हान्स]] (झि) कसोटी डावामध्ये पहिल्यांदाच [[पंचबळी|पाच बळी]] घेतले.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://zimbuzz.co.zw/2025/10/20/evans-maiden-five-wicket-haul-puts-zimbabwe-in-command-against-afghanistan/ |trans-title=झिम्बाब्वेच्या ब्रॅड इव्हान्सचे कसोटी डावांमध्ये प्रथमच पाच बळी|title=Evans’ Maiden Five wicket haul Puts Zimbabwe in Command Against Afghanistan |work=झिमबझ्झ |access-date=३ नोव्हेंबर २०२५ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.geosuper.tv/latest/49848-evans-curran-put-zimbabwe-in-lead-on-first-day-of-solitary-afghanistan-test |trans-title=अफगाणिस्तान कसोटीच्या पहिल्या दिवशी इव्हान्स आणि करनने झिम्बाब्वेला मिळवून दिली आघाडी.|title=Evans, Curran put Zimbabwe in lead on first day of solitary Afghanistan Test |work=जिओ सुपर |access-date=३ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[बेन कर्रान]]ने (झि) त्याचे पहिले कसोटी शतक झळकावले.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/cricket/currans-maiden-ton-puts-zimbabwe-top-against-afghanistan-2025-10-21/ |trans-title=कुरनच्या पहिल्या शतकामुळे झिम्बाब्वेला अफगाणिस्तानविरुद्ध आघाडी.|title=Curran’s maiden ton puts Zimbabwe on top against Afghanistan |work=रॉयटर्स |access-date=३ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cricbuzz.com/cricket-news/136028/ben-curran-ton-puts-zimbabwe-in-total-control |trans-title=बेन करनच्या शतकामुळे झिम्बाब्वेचे सामन्यावर पूर्ण नियंत्रण.|title=Ben Curran ton puts Zimbabwe in total control |work=क्रिकबझ्झ  |access-date=३ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* [[झियाउर रहमान (अफगाण क्रिकेट खेळाडू)|झियाउर रहमान]] (अ) कसोटी डावामध्ये पहिल्यांदाच [[पंचबळी|पाच बळी]] घेतले&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.news18.com/cricket/afghanistans-ziaur-rahman-sharifi-creates-history-becomes-1st-fast-bowler-from-asia-to-ws-l-9650376.html |trans-title=अफगाणिस्तानच्या झियाउर रहमान शरीफीने इतिहास रचला, आशियातील पहिला वेगवान गोलंदाज बनला...|title=Afghanistan's Ziaur Rahman Sharifi Creates History, Becomes 1st Fast Bowler From Asia To... |work=न्यूज१८ |access-date=३ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://hindi.cricketnmore.com/cricket-news/afghanistan-pacer-ziaur-rahman-sharifi-creates-history-by-taking-7-wickets-on-test-debut-becomes-first-asian-fast-bowler-to-achieve-this-feat-180158 |trans-title=या अफगाण गोलंदाजाने आपल्या कसोटी पदार्पणात ७ बळी घेत इतिहास रचला आणि हा पराक्रम करणारा तो पहिला आशियाई वेगवान गोलंदाज ठरला.|title=अफगानिस्तान के इस गेंदबाज ने डेब्यू टेस्ट में 7 विकेट झटककर रचा इतिहास, यह कारनामा करने वाला पहला एशियाई पेसर |work=क्रिकेटएनमोअर |access-date=३ नोव्हेंबर २०२५ |language=hi}}&lt;/ref&gt;
* [[रिचर्ड नगारावा]] (झि)  कसोटी डावामध्ये पहिल्यांदाच [[पंचबळी|पाच बळी]] घेतले.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cricbuzz.com/cricket-news/136032/afghanistan-collapse-twice-to-hand-zimbabwe-innings-win |trans-title=अफगाणिस्तानची फलंदाजी दोनदा कोसळली, झिम्बाब्वेचा डावाने विजय|title=Afghanistan collapse twice to hand Zimbabwe innings-win |work=क्रिकबझ्झ |access-date=३ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cricketnmore.com/cricket-news/only-test-ngaravas-five-for-powers-zimbabwe-to-first-home-test-win-since-2013-180215 |trans-title=एकमेव कसोटी: नगारावाच्या पाच बळींमुळे झिम्बाब्वेचा घरच्या मैदानावर २०१३ नंतर पहिलाच कसोटी विजय|title=Only Test: Ngarava’s Five-for Powers Zimbabwe To First Home Test Win Since 2013 |work=क्रिकेटएनमोअर |access-date=३ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
* २०१३ नंतर घरच्या मैदानावर झिम्बाब्वेचा हा पहिलाच कसोटी विजय होता.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/series/afghanistan-in-zimbabwe-2025-26-1505250/zimbabwe-vs-afghanistan-only-test-1505259/match-report-3 |trans-title=नगारावा आणि कुरन यांच्यामुळे झिम्बाब्वेचा १२ वर्षांनंतर घरच्या मैदानावर पहिला कसोटी विजय|title=Ngarava and Curran lead Zimbabwe to first home Test win in 12 years |work=ईएसपीएन क्रिकइन्फो |access-date=३ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
}}

== आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिका ==
===१ला आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २९ ऑक्टोबर २०२५
| time = १३:३०
| night = 
| team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}}
| team2 = {{cr|ZIM}}
| score1 = १८०/६ (२० षटके)
| runs1 = [[इब्राहिम झद्रान]] ५२ (३३)
| wickets1 = [[सिकंदर रझा]] ३/२०  (४ षटके)
| score2 = १२७ (१६.१ षटके)
| runs2 = [[टिनोटेंडा मापोसा]] ३२ (१५)
| wickets2 = [[मुजीब उर रहमान]] ४/२० (३ षटके)
| result = अफगाणिस्तान ५३ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505260.html धावफलक]
| venue = [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]]
| umpires = [[इनो छाबी]] (झि) आणि [[लँग्टन रुसेरे]] (झि)
| motm = [[अझमतुल्लाह ओमरझाई]] (अ)
| toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = 
}}

===२रा आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = ३१ ऑक्टोबर २०२५
| time = १३:३०
| night = 
| team1 = {{cr-rt|ZIM}}
| team2 = {{cr|AFG|२०१३}}
| score1 = १२५ (१९.३ षटके)
| runs1 = [[सिकंदर रझा]] ३७ (३२)
| wickets1 = [[राशिद खान]] ३/९ (३ षटके)
| score2 = १२९/३ (१८ षटके)
| runs2 = [[इब्राहिम झद्रान]] ५७[[नाबाद|*]] (५१)
| wickets2 = [[ब्रॅड एव्हान्स]] २/२१ (३ षटके)
| result = अफगाणिस्तान ७ गडी राखून विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505261.html धावफलक]
| venue = [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]]
| umpires = [[फोर्स्टर मुतिझ्वा]] (झि) आणि पर्सिवल सिझारा (झि)
| motm = [[राशिद खान]] (अ)
| toss = झिम्बाब्वेने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = 
}}

===३रा आं.टी२० सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = २ नोव्हेंबर २०२५
| time = १३:३०
| night = 
| team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}}
| team2 = {{cr|ZIM}}
| score1 = २१०/३ (२०षटके)
| runs1 = [[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] ९२ (४८)
| wickets1 = [[ब्रॅड एव्हान्स]] २/३३ (४ षटके)
| score2 = २०१ (२० षटके)
| runs2 = [[सिकंदर रझा]] ५१ (२९)
| wickets2 = [[अब्दुल्ला अहमदझाई]] ३/४२ (४ षटके)
| result = अफगाणिस्तान ९ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1505262.html धावफलक]
| venue = [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]]
| umpires = [[लँग्टन रुसेरे]] (झि) आणि पर्सिवल सिझारा (झि)
| motm = [[रहमानुल्लाह गुरबाझ]] (अ)
| toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = 
}}
== संदर्भयादी ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्यदुवे ==
* [https://www.espncricinfo.com/series/afghanistan-in-zimbabwe-2025-26-1505250 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर]

{{झिम्बाब्वेचे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट दौरे}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}}

[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]]
[[वर्ग:अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचे झिम्बाब्वे दौरे|२०२५]]
[[वर्ग:अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|झिम्बाब्वे]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे झिम्बाब्वे दौरे]]</text>
      <sha1>tek6knthlpa1icntu10g42ekw84sm0d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचा कतार दौरा, २०२५–२६</title>
    <ns>0</ns>
    <id>373675</id>
    <revision>
      <id>2692789</id>
      <parentid>2629112</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T22:00:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2692789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19005" sha1="ap90u4gcm04vfv223r39h073chxssy8" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tour
| series_name                  = अफगाणिस्तानचा क्रिकेट संघाचा कतार दौरा, २०२५–२६
| team1_image                  = Flag of Qatar.svg
| team1_name                   = कतार 
| team2_image                  = Flag of Afghanistan (2013–2021).svg
| team2_name                   = अफगाणिस्तान
| from_date                    = ११ नोव्हेंबर २०२५
| to_date                      = 
| team1_captain                = मिर्झा मोहम्मद बेग
| team2_captain                = [[दरविश रसूली]]
| no_of_twenty20s              = 1
| team1_twenty20s_won          = 0
| team2_twenty20s_won          = 1
| team1_twenty20s_most_runs    = मिर्झा मोहम्मद बेग (२६)
| team2_twenty20s_most_runs    = [[दरविश रसूली]] (६६)
| team1_twenty20s_most_wickets = ओवैस अहमद (४)
| team2_twenty20s_most_wickets = [[अब्दुल्ला अहमदझाई]] (२)&lt;br/&gt;फरमानुल्लाह साफी (२)
| player_of_twenty20_series    = 
}}

[[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघ]]ाने नोव्हेंबर २०२५ मध्ये [[कतार क्रिकेट संघ]ाविरुद्ध खेळण्यासाठी [[कतार]]चा दौरा केला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/tournaments/mens-t20-world-cup-2026/news/afghanistan-to-host-west-indies-ahead-of-t20-world-cup-2026 |trans-title=२०२६ टी२० विश्वचषकापूर्वी अफगाणिस्तान वेस्ट इंडिजचे यजमानपद भूषवणार|title=Afghanistan to host West Indies ahead of T20 World Cup 2026 |work=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] |access-date=१३ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |trans-title=कतार क्रिकेट नोव्हेंबर २०२५ मध्ये आंतरराष्ट्रीय टी२० मालिकेसाठी अफगाणिस्तान पुरुषांचा पाहुणचार करणार|title=Qatar Cricket to host Afghanistan Men for T20I series in नोव्हेंबर २०२५ |work=Czarsportz Global |url=https://czarsportzauto.com/qatar-vs-afghanistan-t20i-series-2025/ |access-date=१३ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt; या दौऱ्यावर तीन ट्वेंटी२० सामने खेळवले गेले, त्यापैकी शेवटचा सामना अधिकृत [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] दर्जासह खेळला गेला.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=७ नोव्हेंबर २०२५ |trans-title=कतारमध्ये अफगाणिस्तानविरुद्ध ऐतिहासिक टी२० मालिका; संपूर्ण वेळापत्रक तपासा |title=Qatar to face Afghanistan in landmark T20I series; check full schedule |url=https://cricket.one/cricket-news/qatar-to-face-afghanistan-in-landmark-t20i-series-check-full-schedule/690da25039a217ec3c75793f |access-date=१३ नोव्हेंबर २०२५ |work=वन क्रिकेट |archive-date=2025-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251107082946/https://cricket.one/cricket-news/qatar-to-face-afghanistan-in-landmark-t20i-series-check-full-schedule/690da25039a217ec3c75793f |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; सर्व सामने [[दोहा]] येथील [[वेस्ट एंड पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]]वर खेळवले गेले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=७ नोव्हेंबर २०२५ |trans-title=२०२५ चा कतारचा अफगाणिस्तान दौरा - संघ, खेळाडूंचे पथक, वेळापत्रक, वेळापत्रक आणि तुम्हाला माहित असणे आवश्यक असलेले सर्व काही|title=Afghanistan Tour of Qatar 2025 - Teams, Player Squads, Fixtures, Schedule and All you need to know |url=https://www.cricketworld.com/afghanistan-tour-of-qatar-2025-teams-player-squads-fixtures-schedule-and-all-you-need-to-know/106645.htm |access-date=१३ नोव्हेंबर २०२५ |work=क्रिकेट वर्ल्ड}}&lt;/ref&gt;हे सामने अफगाणिस्तानला २०२५ च्या आशिया कप रायझिंग स्टार्ससाठी तयारी म्हणून खेळवले गेले.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=जोशी |first=दीपक|date=९ नोव्हेंबर २०२५|trans-title=कतार विरुद्ध अफगाणिस्तान २०२५: &quot;तांत्रिक समस्येमुळे&quot; सामना लांबणीवर पडल्यानंतर काय झाले?|title=Qatar vs Afghanistan 2025: What Happened After &quot;Technical Problem&quot; Delayed The Match |url=https://www.outlookindia.com/sports/cricket/qatar-vs-afghanistan-t20i-series-2025-delayed-what-happened |access-date=१३ नोव्हेंबर २०२५|website=आऊटलूक इंडिया |language=en}}&lt;/ref&gt;

ही मालिका म्हणजे कतारचा [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश|पूर्ण सदस्य संघा]]विरुद्धचा पहिला सामना होता.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=स्पोर्टस्टार |first=टीम|date=८ नोव्हेंबर २०२५|trans-title=कतार विरुद्ध अफगाणिस्तान थेट प्रक्षेपण माहिती, पहिला टी२० सामना: २०२५ चा कतार दौरा कधी आणि कुठे पाहायचा; संपूर्ण संघ|title=QAT vs AFG Live Streaming Info, 1st T20I: When and where to watch Afghanistan tour of Qatar 2025; full squads |url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/qat-vs-afg-live-streaming-info-1st-t20-date-time-venue-afghanistan-tour-of-qatar-2025-telecast-channel-match-details-squads/article70256373.ece |access-date=१३ नोव्हेंबर २०२५|website=स्पोर्टस्टार |language=en}}&lt;/ref&gt;हा अफगाणिस्तानचा कतारमधील पहिला [[आंतरराष्ट्रीय टी२०]] सामना होता, तर २०२२ मध्ये ते [[नेदरलँड्स क्रिकेट संघाचा अफगाणिस्तान दौरा (कतारमध्ये), २०२१-२२|नेदरलँड्सविरुद्ध]] एकदिवसीय मालिकेत याच ठिकाणी खेळले होता.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=८ नोव्हेंबर २०२५|trans-title=कतार विरुद्ध अफगाणिस्तान टी२० सामने, कुठे लाईव्ह पाहायचे: टीव्ही चॅनेल, प्रक्षेपण आणि थेट स्कोअर {{!}} कतार विरुद्ध अफगाणिस्तान {{!}} आजच्या क्रिकेट बातम्या|title=Qatar vs Afghanistan T20Is, Where To Watch Live: TV Channels, Streaming And Live Score {{!}} QAT vs AFG {{!}} Cricket News Today |url=https://www.wisden.com/wisden/tags/generic-190727/cricket-news/qatar-vs-afghanistan-where-to-watch-live-tv-channels-streaming-and-live-score-2025 |access-date=११ नोव्हेंबर २०२५|website=विस्डेन |language=en}}&lt;/ref&gt;

मालिकेचा पहिला सामना &quot;तांत्रिक अडचणीमुळे&quot; उशिरा सुरू झाला. सुरुवातीला, या सामन्यांच्या आंतरराष्ट्रीय टी२० दर्जाबद्दल गोंधळ निर्माण झाला होता आणि बोर्डाकडून परस्परविरोधी अहवाल आले होते; त्यानंतर मालिकेतील फक्त अंतिम सामन्यालाच आंतरराष्ट्रीय टी२० दर्जा असेल याची पुष्टी झाली.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=८ ऑक्टोबर २०२५|trans-title=आंतरराष्ट्रीय टी२० दर्जाबद्दल गोंधळ निर्माण झाल्याने कतार विरुद्ध अफगाणिस्तान सामना अडीच तासांनी पुढे ढकलला {{!}} कतार विरुद्ध अफगाणिस्तान {{!}} क्रिकेट बातम्या आज|title=Qatar v Afghanistan Match Delayed By Two-And-A-Half Hours After Confusion Over T20I Status {{!}} QAT vs AFG {{!}} Cricket News Today |url=https://www.wisden.com/amp/cricket-news/no-live-stream-no-updates-qatar-afghanistan-match-cancelled-after-confusion-over-t20i-status |access-date=2025-11-11 |website=विस्डेन |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=१० नोव्हेंबर २०२५ |trans-title=निकाल {{!}} अफगाणिस्तानने २० धावांनी विजय मिळवला - अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्ड @ACBofficials|title=RESULT {{!}} AFGHANABDALYAN WON BY 20 RUNS  - Afghanistan Cricket Board @ACBofficials |url=https://x.com/ACBofficials/status/1987946658987180504 |access-date=१३ नोव्हेंबर २०२५ |website=X}}&lt;/ref&gt;
==संघ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:left;margin:auto&quot;
|-
!{{cr|QAT}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=७ नोव्हेंबर २०२५ |trans-title=२०२५ कतार दौऱ्याचे मार्गदर्शक: थेट प्रक्षेपण, वेळापत्रक, वेळा, पथके, ठिकाणे - तुम्हाला माहित असणे आवश्यक असलेले सर्व काही|title=Afghanistan Tour Of Qatar 2025 Guide: Live Streaming, Schedule, Timings, Squads, Venues - All You Need To Know |url=https://www.outlookindia.com/sports/cricket/afghanistan-tour-of-qatar-2025-guide-live-streaming-schedule-timings-squads-venues-all-you-need-to-know |access-date=१३ नोव्हेंबर २०२५ |work=आऊटलूक}}&lt;/ref&gt;
!{{cr|AFG|२०१३}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://acb.af/en-US/post/acb-name-squad-for-the-rising-stars-asia-cup-2025 |trans-title=रायझिंग स्टार्स आशिया कप २०२५ साठी एसीबीतर्फे संघ जाहीर|title=ACB Name Squad for the Rising Stars Asia Cup 2025 |work=[[अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्ड]] |access-date=१३ नोव्हेंबर २०२५}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|
* मिर्झा मोहम्मद बेग ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[ओवैस अहमद]]
* झुबैर अली
* [[सकलैन अर्शद]]
* मुहम्मद असीम
* अमीर फारुख
* शाहजेब जमील ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[इक्रामुल्लाह खान]]
* [[इमल लियानागे]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* डॅनियल लुईस
* शरिक मुनीर
* मुहम्मद मुराद
* मुजीब-उर-रहमान
* [[मुहम्मद तनवीर]]
* आरिफ नासिर उद्दीन
|
* [[दरविश रसूली]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[सेदीकुल्लाह अटल]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)#उपकर्णधार|उक]])
* [[कैस अहमद]]
* [[इजाझ अहमद अहमदझाई]]
* [[अब्दुल्ला अहमदझाई]]
* [[झुबैद अकबरी]]
* फरीदून दाऊदझाई
* [[अल्लाह मोहम्मद गझनफर]]
* [[मोहम्मद इशाक (अफगाण क्रिकेट खेळाडू)|मोहम्मद इशाक]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* [[नांग्यालाय खरोटी]]
* [[इम्रान मीर]]
* [[नूर रहमान]] ([[यष्टीरक्षक|य]])
* फरमानुल्लाह साफी
* [[बिलाल सामी]]
* [[रहमानुल्लाह झद्रान]]
|}

==दौरा सामने==
===१ला सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = ९ नोव्हेंबर २०२५
| time = १७:३०
| daynight = y
| team1 = [[अफगाणिस्तान अ क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान अ]] {{cricon|AFG|२०१३}}
| team2 = {{cr|QAT}}
| score1 = १७३/४ (२० षटके)
| runs1 = [[दरविश रसूली]] ६०[[नाबाद|*]] (५२)
| wickets1 = मुजीब-उर-रहमान २/२१
| score2 = १०८ (१८.३ षटके)
| runs2 = मोहम्मद अहनाफ १७ (१७)
| wickets2 = [[बिलाल सामी]] ४/२४ (३.३ षटके)
| result = अफगाणिस्तान अ ६५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1510321.html धावफलक]
| venue = [[वेस्ट एंड पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दोहा]]
| umpires = मोहम्मद नसीम (क) आणि ताहीर मेहमूद (क)
| motm = 
| toss = कतार नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = 
}}

===२रा सामना===
{{Single-innings cricket match
| date = १० नोव्हेंबर २०२५
| time = १७:३०
| daynight = y
| team1 = [[अफगाणिस्तान अ क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तान अ]] {{cricon|AFG|२०१३}}
| team2 = {{cr|QAT}}
| score1 = १५५/५ (२० षटके)
| runs1 = [[इम्रान मीर]] ५० (४०)
| wickets1 = [[इक्रामुल्लाह खान]] ३/२८ (४ षटके)
| score2 = १३५/८ (२० षटके)
| runs2 = झुबैर अली ५२ (३५)
| wickets2 = [[अब्दुल्ला अहमदझाई]] ३/११ (३ षटके)
| result = अफगाणिस्तान अ २० धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1510322.html धावफलक]
| venue = [[वेस्ट एंड पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दोहा]]
| umpires = असगर अली भट्टी (क) आणि अब्दुल सलाम (क)
| motm = 
| toss = कतारने नाणेफेक जिंकून क्षेत्ररक्षणाचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = 
}}

==एकमेव आं.टी२० सामना==
{{Single-innings cricket match
| date = ११ नोव्हेंबर २०२५
| time = १७:३०
| daynight = y
| team1 = {{cr-rt|AFG|२०१३}}
| team2 = {{cr|QAT}}
| score1 = १४९/८ (२० षटके)
| runs1 = [[दरविश रसूली]] ६६ (३७)
| wickets1 = [[ओवैस अहमद]] ४/२९ (५ षटके)
| score2 = १२४/७ (२० षटके)
| runs2 = मिर्झा मोहम्मद बेग  २६ (२१)
| wickets2 = फरमानुल्लाह साफी २/१९ (३ षटके)
| result = अफगाणिस्तान १५ धावांनी विजयी
| report = [https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1510323.html धावफलक]
| venue = [[वेस्ट एंड पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दोहा]]
| umpires = अब्दुल जब्बार (क) आणि मुहम्मद उस्मान (क)
| motm = [[दरविश रसूली]] (अ)
| toss = अफगाणिस्तानने नाणेफेक जिंकून फलंदाजीचा निर्णय घेतला.
| rain = 
| notes = [[बिलाल सामी]], फरमानुल्लाह साफी आणि [[इम्रान मीर]] (अ) ह्या सर्वांनी आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले
* [[ओवैस अहमद]]ने (क) आंतरराष्ट्रीय टी३० मध्ये दुसरी [[हॅटट्रिक|हॅट्ट्रिक]] घेतली.{{cn|date=नोव्हेंबर २०२५}}
}}
==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्यदुवे==
* [https://www.espncricinfo.com/series/afghanistan-in-qatar-2025-26-1510318 मालिका मुख्यपान ईएसपीएन क्रिकइन्फोवर]

{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६}}

[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०२५-२६]]
[[वर्ग:अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचे कतार दौरे|२०२५]]
[[वर्ग:अफगाणिस्तान क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे|कतार]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघांचे कतार दौरे]]
[[वर्ग:इ.स. २०२५ मधील क्रिकेट]]</text>
      <sha1>ap90u4gcm04vfv223r39h073chxssy8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:विश्वास वळवी</title>
    <ns>3</ns>
    <id>380532</id>
    <revision>
      <id>2692787</id>
      <parentid>2690916</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:13:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/विश्वास वळवी|विश्वास वळवी]] ([[User talk:विश्वास वळवी|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले.</comment>
      <origin>2688982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="295" sha1="3egu5wdonlfolc9y0x65v1xvsv9j6jg" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=विश्वास वळवी}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १३:१३, १३ जून २०२६ (IST)</text>
      <sha1>3egu5wdonlfolc9y0x65v1xvsv9j6jg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९६३</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380709</id>
    <revision>
      <id>2692742</id>
      <parentid>2691298</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T12:41:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16899" sha1="fys8c7evip6meqtwu9ia00254p5xcg2" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
भारतातील गोवा, दमण आणि दीव या [[केंद्रशासित प्रदेश|केंद्रशासित प्रदेशातील]] ३० मतदारसंघांचे सदस्य निवडण्यासाठी, गोवा, दमण आणि दीव '''[[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]]''' पहिल्या निवडणुका डिसेंबर १९६३ मध्ये झाल्या होत्या.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.goavidhansabha.gov.in/infrastructure_details.php?x_id=6|title=Article 2 - Goa After Liberation|website=www.goavidhansabha.gov.in|access-date=28 December 2021|quote=The 1st General election of liberated Goa, Daman and Diu, was held on 09/12/1963 ... Late Shri Dayanand Bandodkar became the first Chief Minister of Independent Goa, Daman and Diu.|archive-date=2021-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228090130/https://www.goavidhansabha.gov.in/infrastructure_details.php?x_id=6|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षाने]] सर्वाधिक जागा (१४) जिंकल्या आणि त्याचे नेते, [[दयानंद बांदोडकर]]  यांची [[गोव्याचे मुख्यमंत्री|गोवा, दमण आणि दीवचे मुख्यमंत्री]] म्हणून नियुक्ती करण्यात आली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.goainformation.org/html/modules.php?name=Sections&amp;sop=viewarticle&amp;artid=41|title=Chief Ministers of Goa|publisher=Department of Information and Publicity, Government of Goa, India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030824214302/http://www.goainformation.org/html/modules.php?name=Sections&amp;sop=viewarticle&amp;artid=41|archive-date=24 August 2003}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nytimes.com/1963/12/12/archives/promerger-party-leads-in-goa-vote.html|title=Pro-Merger Party Leads in Goa Vote|date=11 December 1963|website=[[New York Times]]|access-date=28 December 2021}}&lt;/ref&gt; [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|युनायटेड गोअन्स पार्टीने]] १२ जागा जिंकल्या, तीन जागा [[अपक्ष|अपक्षांनी]] जिंकल्या, तर [[जवाहरलाल नेहरू|जवाहरलाल नेहरूंच्या]] नेतृत्वाखालील [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसला]] फक्त १ जागा मिळाली होती.&lt;ref name=&quot;heraldgoa&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.heraldgoa.in/Review/Goa-1961-%E2%80%93-2021-Reviewing-and-recovering/183835|title=Herald: Goa 1961 – 2021 Reviewing and recovering|last=Alexandre Moniz Barbosa|date=12 Dec 2021|publisher=[[O Heraldo]]|access-date=30 December 2021}}&lt;/ref&gt;

== निवडणुकीचे वेळापत्रक ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! कार्यक्रम !! दिनांक&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://goaprintingpress.gov.in/downloads/6465/6465-38-SII-SUG.pdf|title=Election Commission - Notification No. 82/3/64|last=A. F. Couto, Chief Electoral Officer|date=1 September 1964|access-date=30 December 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
| नामनिर्देशन दाखल करण्याची अंतिम तारीख
| ११ नोव्हेंबर १९६३
|-
| नामांकनांच्या छाननीची तारीख
| १३ नोव्हेंबर १९६३
|-
| उमेदवारी मागे घेण्याची अंतिम तारीख
| १६ नोव्हेंबर १९६३
|-
| '''मतदानाची तारीख'''
| '''९ डिसेंबर १९६३'''
|-
| ज्या तारखेपूर्वी निवडणूक पूर्ण केली जाईल
| ११ डिसेंबर १९६३
|-
|}

== निवडलेले सदस्य ==
[[चित्र:India Goa, Daman and Diu Legislative Assembly 1963.svg|इवलेसे|300px|आमदार:
{{legend|#9933CC|महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष: १४ जागा}} {{legend|#DDDDDD|अपक्ष: १ जागा}} {{legend|#0FDDD2|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस: १ जागा}} {{legend|#F15270|प्रजा सोशलिस्ट पक्ष: २ जागा}} {{legend|#CA8642|युनायटेड गोवन्स पार्टी: १२ जागा}}
]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!#
!मतदारसंघ
!आमदार&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.goavidhansabha.gov.in/member_past_list.php?srch_mode=QUERY&amp;cmbassemblyid=7|title=MLAs - First Legislative Assembly Of Goa, Daman &amp; Diu|website=www.goavidhansabha.gov.in|access-date=28 December 2021|archive-date=2021-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228092302/https://www.goavidhansabha.gov.in/member_past_list.php?srch_mode=QUERY&amp;cmbassemblyid=7|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=result1963&gt;{{cite web |url=https://www.ceogoa.nic.in/pdf/PER/Assembly%20Election%20-%201963.pdf |title=Assembly Election - 1963 |publisher=Chief Election Commissioner of Goa |access-date=27 December 2021 |archive-date=30 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830123222/https://www.ceogoa.nic.in/pdf/PER/Assembly%20Election%20-%201963.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Esteves1966&gt;{{cite book |last=Esteves |first=Sarto |title=Goa and its future |date=1966 |url=https://books.google.com/books?id=oNQLAAAAIAAJ&amp;q=Frente}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=rodrigues1996&gt;{{cite thesis |url=http://irgu.unigoa.ac.in/drs/bitstream/handle/unigoa/3920/rodrigues_m_d_c_1996.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y |title=Opinion Poll in Goa - An evaluation of the method to settle the controversy |author=Maria Do Ceu Rodrigues |date=1996 |access-date=20 December 2021 }}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
|-
|१
|[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|पेडणे]]
|[[काशिनाथ शेटगावकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|-
|२
|[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]]
|[[विजय कामुलकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-	
|३
|[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|शिवोली]]
|[[पांडुरंग शिरोडकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-	
|४
|[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|कळंगुट]]
|[[जॉन डिसुझा]]
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|-
|५
|[[हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ|हळदोणे]]
|[[ऑर्लेंडो लोबो]]
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|-
|६
|[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|म्हापसा]]
|[[रघुनाथ टोपले]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-	
|७
|[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|थिविम]]
|[[शंभू पालीनकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
|८
|[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|डिचोली]]
|[[कुसमकर कडकडे]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-	
|९
|पाले
|[[ए. के. एस. उसगावकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
|१०
|सत्तरी
|[[जयसिंगराव राणे]]
| [[प्रजा सोशलिस्ट पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{प्रजा सोशलिस्ट पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
|११
|[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]]
|[[जॅक सिक्वेरा]]
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|-	
|१२
|[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|सांता क्रुझ]]
|[[जोआकिम एल. अराउजो]]
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|-
|१३
|[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|सेंट आंद्रे]]
|[[तेओतोनियो परेरा]]
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|-
|१४
|[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|सेंट एस्तेवम]]
|[[दत्ताराम चोपडणेकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-	
|१५
|[[मडकाई विधानसभा मतदारसंघ|मडकाई]]
|[[वसंत वेळिंकर]]{{Efn|[[दयानंद बांदोडकर]] साठी राजीनामा दिला.}}
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-	
|१६
|[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|फोंडा]]
|[[गजानन राईकर]]
| [[प्रजा सोशलिस्ट पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{प्रजा सोशलिस्ट पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
|१७
|[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|शिरोडा]]
|[[पुंडलीक नाईक]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
|१८
|[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|सांगे]]
|[[टोनी फर्नांडिस]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
|१९
|[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|काणकोण]]
|[[गणबा देसाई]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
|२०
|[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|केपें]]
|[[दत्ताराम देसाई]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
|२१
|[[कुडचडे विधानसभा मतदारसंघ|कुडचडे]]
|[[विठ्ठल कर्माळी]]
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|-
|२२
|[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|कुंकळ्ळी]]
|[[सेबास्तियाओ माझारेलो]]
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|-
|२३
|[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बाणावली]]
|[[मौरिलिओ फुर्तादो]]
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|-
|२४
|[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|नावेली]]
|[[अल्वारो द लोयोला फुर्तादो]]
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|-
|२५
|[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|मडगांव]]
|[[वासुदेव सरमळकर]]
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; | 
|-
|२६
|[[कुडतरी विधानसभा मतदारसंघ|कुडतरी]]
|[[एनियो पिमेंटा]]
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|-
|२७
|[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|कुठ्ठाळी]]
|[[लुईस प्रोटो बार्बोसा]]
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|-
|२८
|[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|मुरगांव]]
|[[उर्मिंदा मास्कारेन्हास]]
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|-
|२९
|[[दमण विधानसभा मतदारसंघ|दमण]]
|[[कालिदास पटेल]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
|३०
|[[दीव विधानसभा मतदारसंघ|दीव]]
|[[मामदाली जिवनी]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
|}

{{notelist}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. १९६३ मधील भारत]]</text>
      <sha1>fys8c7evip6meqtwu9ia00254p5xcg2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692744</id>
      <parentid>2692742</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T12:42:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17001" sha1="tfoyhlpqyhc2asl6jajg5dr09tw04hh" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
भारतातील गोवा, दमण आणि दीव या [[केंद्रशासित प्रदेश|केंद्रशासित प्रदेशातील]] ३० मतदारसंघांचे सदस्य निवडण्यासाठी, गोवा, दमण आणि दीव '''[[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]]''' पहिल्या निवडणुका डिसेंबर १९६३ मध्ये झाल्या होत्या.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.goavidhansabha.gov.in/infrastructure_details.php?x_id=6|title=Article 2 - Goa After Liberation|website=www.goavidhansabha.gov.in|access-date=28 December 2021|quote=The 1st General election of liberated Goa, Daman and Diu, was held on 09/12/1963 ... Late Shri Dayanand Bandodkar became the first Chief Minister of Independent Goa, Daman and Diu.|archive-date=2021-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228090130/https://www.goavidhansabha.gov.in/infrastructure_details.php?x_id=6|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षाने]] सर्वाधिक जागा (१४) जिंकल्या आणि त्याचे नेते, [[दयानंद बांदोडकर]]  यांची [[गोव्याचे मुख्यमंत्री|गोवा, दमण आणि दीवचे मुख्यमंत्री]] म्हणून नियुक्ती करण्यात आली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.goainformation.org/html/modules.php?name=Sections&amp;sop=viewarticle&amp;artid=41|title=Chief Ministers of Goa|publisher=Department of Information and Publicity, Government of Goa, India|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030824214302/http://www.goainformation.org/html/modules.php?name=Sections&amp;sop=viewarticle&amp;artid=41|archive-date=24 August 2003}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.nytimes.com/1963/12/12/archives/promerger-party-leads-in-goa-vote.html|title=Pro-Merger Party Leads in Goa Vote|date=11 December 1963|website=[[New York Times]]|access-date=28 December 2021}}&lt;/ref&gt; [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|युनायटेड गोअन्स पार्टीने]] १२ जागा जिंकल्या, तीन जागा [[अपक्ष|अपक्षांनी]] जिंकल्या, तर [[जवाहरलाल नेहरू|जवाहरलाल नेहरूंच्या]] नेतृत्वाखालील [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसला]] फक्त १ जागा मिळाली होती.&lt;ref name=&quot;heraldgoa&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.heraldgoa.in/Review/Goa-1961-%E2%80%93-2021-Reviewing-and-recovering/183835|title=Herald: Goa 1961 – 2021 Reviewing and recovering|last=Alexandre Moniz Barbosa|date=12 Dec 2021|publisher=[[O Heraldo]]|access-date=30 December 2021}}&lt;/ref&gt;

== निवडणुकीचे वेळापत्रक ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! कार्यक्रम !! दिनांक&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://goaprintingpress.gov.in/downloads/6465/6465-38-SII-SUG.pdf|title=Election Commission - Notification No. 82/3/64|last=A. F. Couto, Chief Electoral Officer|date=1 September 1964|access-date=30 December 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
| नामनिर्देशन दाखल करण्याची अंतिम तारीख
| ११ नोव्हेंबर १९६३
|-
| नामांकनांच्या छाननीची तारीख
| १३ नोव्हेंबर १९६३
|-
| उमेदवारी मागे घेण्याची अंतिम तारीख
| १६ नोव्हेंबर १९६३
|-
| '''मतदानाची तारीख'''
| '''९ डिसेंबर १९६३'''
|-
| ज्या तारखेपूर्वी निवडणूक पूर्ण केली जाईल
| ११ डिसेंबर १९६३
|-
|}

== निवडलेले सदस्य ==
[[चित्र:India Goa, Daman and Diu Legislative Assembly 1963.svg|इवलेसे|300px|आमदार:
{{legend|#9933CC|महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष: १४ जागा}} {{legend|#DDDDDD|अपक्ष: १ जागा}} {{legend|#0FDDD2|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस: १ जागा}} {{legend|#F15270|प्रजा सोशलिस्ट पक्ष: २ जागा}} {{legend|#CA8642|युनायटेड गोवन्स पार्टी: १२ जागा}}
]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!#
!मतदारसंघ
!आमदार&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.goavidhansabha.gov.in/member_past_list.php?srch_mode=QUERY&amp;cmbassemblyid=7|title=MLAs - First Legislative Assembly Of Goa, Daman &amp; Diu|website=www.goavidhansabha.gov.in|access-date=28 December 2021|archive-date=2021-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228092302/https://www.goavidhansabha.gov.in/member_past_list.php?srch_mode=QUERY&amp;cmbassemblyid=7|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=result1963&gt;{{cite web |url=https://www.ceogoa.nic.in/pdf/PER/Assembly%20Election%20-%201963.pdf |title=Assembly Election - 1963 |publisher=Chief Election Commissioner of Goa |access-date=27 December 2021 |archive-date=30 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830123222/https://www.ceogoa.nic.in/pdf/PER/Assembly%20Election%20-%201963.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Esteves1966&gt;{{cite book |last=Esteves |first=Sarto |title=Goa and its future |date=1966 |url=https://books.google.com/books?id=oNQLAAAAIAAJ&amp;q=Frente}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=rodrigues1996&gt;{{cite thesis |url=http://irgu.unigoa.ac.in/drs/bitstream/handle/unigoa/3920/rodrigues_m_d_c_1996.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y |title=Opinion Poll in Goa - An evaluation of the method to settle the controversy |author=Maria Do Ceu Rodrigues |date=1996 |access-date=20 December 2021 }}&lt;/ref&gt;
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
|-
|१
|[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|पेडणे]]
|[[काशिनाथ शेटगावकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|-
|२
|[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]]
|[[विजय कामुलकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-	
|३
|[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|शिवोली]]
|[[पांडुरंग शिरोडकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-	
|४
|[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|कळंगुट]]
|[[जॉन डिसुझा]]
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|-
|५
|[[हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ|हळदोणे]]
|[[ऑर्लेंडो लोबो]]
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|-
|६
|[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|म्हापसा]]
|[[रघुनाथ टोपले]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-	
|७
|[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|थिविम]]
|[[शंभू पालीनकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
|८
|[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|डिचोली]]
|[[कुसमकर कडकडे]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-	
|९
|पाले
|[[ए. के. एस. उसगावकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
|१०
|सत्तरी
|[[जयसिंगराव राणे]]
| [[प्रजा सोशलिस्ट पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{प्रजा सोशलिस्ट पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
|११
|[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]]
|[[जॅक सिक्वेरा]]
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|-	
|१२
|[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|सांता क्रुझ]]
|[[जोआकिम एल. अराउजो]]
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|-
|१३
|[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|सेंट आंद्रे]]
|[[तेओतोनियो परेरा]]
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|-
|१४
|[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|सेंट एस्तेवम]]
|[[दत्ताराम चोपडणेकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-	
|१५
|[[मडकाई विधानसभा मतदारसंघ|मडकाई]]
|[[वसंत वेळिंकर]]{{Efn|[[दयानंद बांदोडकर]] साठी राजीनामा दिला.}}
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-	
|१६
|[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|फोंडा]]
|[[गजानन राईकर]]
| [[प्रजा सोशलिस्ट पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{प्रजा सोशलिस्ट पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
|१७
|[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|शिरोडा]]
|[[पुंडलीक नाईक]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
|१८
|[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|सांगे]]
|[[टोनी फर्नांडिस]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
|१९
|[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|काणकोण]]
|[[गणबा देसाई]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
|२०
|[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|केपें]]
|[[दत्ताराम देसाई]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
|२१
|[[कुडचडे विधानसभा मतदारसंघ|कुडचडे]]
|[[विठ्ठल कर्माळी]]
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|-
|२२
|[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|कुंकळ्ळी]]
|[[सेबास्तियाओ माझारेलो]]
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|-
|२३
|[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बाणावली]]
|[[मौरिलिओ फुर्तादो]]
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|-
|२४
|[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|नावेली]]
|[[अल्वारो द लोयोला फुर्तादो]]
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|-
|२५
|[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|मडगांव]]
|[[वासुदेव सरमळकर]]
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; | 
|-
|२६
|[[कुडतरी विधानसभा मतदारसंघ|कुडतरी]]
|[[एनियो पिमेंटा]]
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|-
|२७
|[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|कुठ्ठाळी]]
|[[लुईस प्रोटो बार्बोसा]]
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|-
|२८
|[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|मुरगांव]]
|[[उर्मिंदा मास्कारेन्हास]]
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|-
|२९
|[[दमण विधानसभा मतदारसंघ|दमण]]
|[[कालिदास पटेल]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|-
|३०
|[[दीव विधानसभा मतदारसंघ|दीव]]
|[[मामदाली जिवनी]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|-
|}

{{notelist}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. १९६३ मधील भारत]]
[[वर्ग:इ.स. १९६३ मधील विधानसभा निवडणुका]]</text>
      <sha1>tfoyhlpqyhc2asl6jajg5dr09tw04hh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९६७</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380799</id>
    <revision>
      <id>2692741</id>
      <parentid>2690702</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T12:41:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23962" sha1="fq0fbxt10wdbh37ehko2cigh70mct2g" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
फेब्रुवारी १९६७ मध्ये, भारताच्या गोवा, दमण आणि दीव या [[केंद्रशासित प्रदेश|केंद्रशासित प्रदेशात]]  तेथील  [[गोवा विधानसभा|गोवा, दमण आणि दीव विधानसभेचे]] ३० सदस्य निवडण्यासाठी निवडणुका घेण्यात आल्या.&lt;ref name=&quot;pdf&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1967 to the Legislative Assembly of Goa Daman and Diu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|website=eci.gov.in |publisher=[[Election Commission of India]]|title=Statistical Report on General Election, 1967 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117085800/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf |archive-date=17 January 2012 |access-date=15 February 2024|format=pdf}}&lt;/ref&gt; [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षाने]] १६ जागा जिंकल्या व [[दयानंद बांदोडकर]] यांनी परत सरकार बनवले. [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|युनायटेड गोवन्स पार्टी (सीक्वेरा गट)]] यांना १२ जागा मिळाल्या व तो विरोधी पक्ष ठरला. दमण आणि दीव या दोन जागांमधून अपक्ष नेते नोवडून आले.

== निकाल ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |मतदारसंघ
! मतदान टक्केवारी
! colspan=&quot;5&quot; |विजेता
! colspan=&quot;5&quot; |उप-विजेता
! rowspan=&quot;2&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; |अंतर
|-
!%
!उमेदवार
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते
!%
!उमेदवार
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते
!%
|-
|१
|[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|पेडणे]]
|64.22%
|के.बी. लक्षमण
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|4,499
|60.15%
|बी. देशप्रभू
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|2,181
|29.16%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 2,318 
|-
|२
|[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]]
|64.52%
|ॲन्थोली डिसूझा
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|6,907
|71.65%
|के.एम. विनायक
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|1,540
|15.98%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 5,367
|-
|३
|[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|शिवोली]]
|73.36%
|पूनाजी आचरेकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,175
|50.35%
|डी. झेफेरिनो
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|4,556
|44.32%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |619
|-
|४
|[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|कळंगुट]]
|74.17%
|एस. वालंटे
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|6,329
|54.29%
|एम.आर. धर्मा
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,633
|39.74%
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; | 1,696
|-
|५
|[[हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ|हळदोणे]]
|73.49%
|ऑर्लेंडो लोबो
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|6,084
|57.79%
|एम.एन. पंढरीनाथ
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,969
|37.7%
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; | 2,115
|-
|६
|[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|म्हापसा]]
|72.2%
|[[गोपाळ मयेकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,476
|52.57%
|के.ती. मंगेश
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|4,040
|38.79%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |1,436
|-
|७
|[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|थिविम]]
|63.89%
|जयसिंहराव राणे
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,761
|61.26%
|एन. नारायणंत
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|1,794
|23.08%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |2,967
|-
|८
|[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|डिचोली]]
|70.39%
|सी.डी.केशव
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,565
|66.96%
|एस.एस. सखाराम
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|1,149
|13.83%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 4,416
|-
|९
|पाले
|66.02%
|ए.के.एस. उसगावकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,671
|65.09%
|एस.यु.पी. कृष्ण
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|1,961
|22.51%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |3,710
|-
|१०
|सत्तारी
|57.7%
|गोपाल कामत
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|2,962
|40.04%
|डी.बॉ. हिरोजीराव
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|1,068
|14.44%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |1,894
|-
|११
|[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]]
|66.97%
|वाय.एस. देसाई
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|3,846
|42.56%
|टी.एम. उपेंद्र
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,776
|41.78%
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; | 70
|-
|१२
|[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|सांता क्रुझ]]
|77.33%
|जॅक सिक्वेरा
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|7,087
|59.94%
|जे. आरौजो
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (फू)]]
| 
|4,045
|34.21%
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; | 3,042
|-
|१३
|[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|सेंट आंद्र]]
|71.75%
|टिओटोनिओ परेरा
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|5,656
|57.47%
|मेलो सॅन्टना
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,466
|35.22%
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; | 2,190
|-
|१४
|[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|कुंभारजुवा]]
|67.27%
|बी.पी. श्रीनिवास
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,296
|54.67%
|जे.टी. टिमोटिओ
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|3,355
|34.63%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |1,941
|-
|१५
|[[मडकई विधानसभा मतदारसंघ|मडकई]]
|71.14%
|बी.डी. बाळकृष्ण
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|7,800
|92.4%
|के.टी.पुंडलीक
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|423
|5.01%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |7,377
|-
|१६
|[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|फोंडा]]
|68.49%
|[[शशिकला काकोडकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|7,144
|76.66%
|के.एस. दत्तात्रेय
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|1,567
|16.82%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |5,577
|-
|१७
|[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|शिरोडा]]
|59.26%
|विठ्ठल करमाळी
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,571
|53.%
|जे. फरनांडिस
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|1,294
|15.%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |3,277
|-
|१८
|[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|सांगे]]
|62.57%
|एम.व्ही. दत्ता
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,646
|58.85%
|एस.ए. लतिफ
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|2,785
|35.28%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |1,861
|-
|१९
|[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|काणकोण]]
|66.15%
|एन.जी.एम. बाळकृष्ण
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,126
|58.95%
|एम. आर. देसाई
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|2,141
|24.62%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |2,985
|-
|२०
|[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|केपें]]
|66.%
|शबा देसाई
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|2,955
|44.39%
|डी.एस. येशवंत
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|1,734
|26.05%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |1,221
|-
|२१
|[[कुडचडे विधानसभा मतदारसंघ|कुडचडे]]
|65.09%
|अब्दूल रझाक
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|3,657
|42.84%
|एन. जी. देसाई
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,519
|41.23%
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; | 138
|-
|२२
|[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|कुंकळ्ळी]]
|62.01%
|रोक फर्नांडीस
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|3,774
|43.62%
|के.एम. जयवंत
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|1,720
|19.88%
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |2,054
|-
|२३
|[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बाणावली]]
|62.54%
|एम.इ. जोस
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|6,528
|74.53%
|सी.एफ. क्लोडोमिरो
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|1,008
|11.51%
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |5,520
|-
|२४
|[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|नावेली]]
|62.1%
|लिओ मॉरिको
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|6,546
|59.5%
|डी.पी. सॅन्टानो
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|2,831
|25.73%
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |3,715
|-
|२५
|[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|मडगांव]]
|64.26%
|एन.ए. नर्सिन्व्ह
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|4,905
|57.89%
|एस.व्ही. पुरशोत्तम
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|2,832
|33.42%
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |2,073
|-
|२६
|[[कुडतरी विधानसभा मतदारसंघ|कुडतरी]]
|59.81%
|बरेटो जोकिम
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|8,778
|86.39%
|सी.ए.एम. जोस
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|556
|5.47%
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |8,222
|-
|२७
|[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|कुठ्ठाळी]]
|65.1%
|एल.पी. बार्बोसा
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|6,977
|77.03%
|एल.सी. कारव्हेलो
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|1,662
|18.35%
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; | 5,315
|-
|२८
|[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|मुरगांव]]
|54.29%
|गजानन पाटील
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,570
|46.11%
|एम. आर. मॅनुएल
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|3,932
|32.55%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |1,638
|-
|२९
|दमण
|60.62%
|एम. एम. भठाला
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|2,775
|29.48%
|बी.ओ. पांड्या
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|2,544
|27.02%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 231
|-
|३०
|दीव
|66.33%
|एफ.एन. श्रीनिवास
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|1,552
|23.6%
|ए.आर. हदमत
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|1,501
|22.83%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 51
|-
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}


[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. १९६७ मधील भारत]]</text>
      <sha1>fq0fbxt10wdbh37ehko2cigh70mct2g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692743</id>
      <parentid>2692741</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T12:42:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24064" sha1="m8r2f0dzlevy7l5vfp76694dk2mxsxf" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
फेब्रुवारी १९६७ मध्ये, भारताच्या गोवा, दमण आणि दीव या [[केंद्रशासित प्रदेश|केंद्रशासित प्रदेशात]]  तेथील  [[गोवा विधानसभा|गोवा, दमण आणि दीव विधानसभेचे]] ३० सदस्य निवडण्यासाठी निवडणुका घेण्यात आल्या.&lt;ref name=&quot;pdf&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1967 to the Legislative Assembly of Goa Daman and Diu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|website=eci.gov.in |publisher=[[Election Commission of India]]|title=Statistical Report on General Election, 1967 to the Legislative Assembly of Goa, Daman and Diu |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117085800/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1967/Statisticall%20Report%20Goa%201967.pdf |archive-date=17 January 2012 |access-date=15 February 2024|format=pdf}}&lt;/ref&gt; [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षाने]] १६ जागा जिंकल्या व [[दयानंद बांदोडकर]] यांनी परत सरकार बनवले. [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|युनायटेड गोवन्स पार्टी (सीक्वेरा गट)]] यांना १२ जागा मिळाल्या व तो विरोधी पक्ष ठरला. दमण आणि दीव या दोन जागांमधून अपक्ष नेते नोवडून आले.

== निकाल ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |मतदारसंघ
! मतदान टक्केवारी
! colspan=&quot;5&quot; |विजेता
! colspan=&quot;5&quot; |उप-विजेता
! rowspan=&quot;2&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; |अंतर
|-
!%
!उमेदवार
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते
!%
!उमेदवार
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते
!%
|-
|१
|[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|पेडणे]]
|64.22%
|के.बी. लक्षमण
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|4,499
|60.15%
|बी. देशप्रभू
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|2,181
|29.16%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 2,318 
|-
|२
|[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]]
|64.52%
|ॲन्थोली डिसूझा
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|6,907
|71.65%
|के.एम. विनायक
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|1,540
|15.98%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 5,367
|-
|३
|[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|शिवोली]]
|73.36%
|पूनाजी आचरेकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,175
|50.35%
|डी. झेफेरिनो
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|4,556
|44.32%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |619
|-
|४
|[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|कळंगुट]]
|74.17%
|एस. वालंटे
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|6,329
|54.29%
|एम.आर. धर्मा
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,633
|39.74%
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; | 1,696
|-
|५
|[[हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ|हळदोणे]]
|73.49%
|ऑर्लेंडो लोबो
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|6,084
|57.79%
|एम.एन. पंढरीनाथ
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,969
|37.7%
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; | 2,115
|-
|६
|[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|म्हापसा]]
|72.2%
|[[गोपाळ मयेकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,476
|52.57%
|के.ती. मंगेश
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|4,040
|38.79%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |1,436
|-
|७
|[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|थिविम]]
|63.89%
|जयसिंहराव राणे
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,761
|61.26%
|एन. नारायणंत
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|1,794
|23.08%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |2,967
|-
|८
|[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|डिचोली]]
|70.39%
|सी.डी.केशव
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,565
|66.96%
|एस.एस. सखाराम
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|1,149
|13.83%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 4,416
|-
|९
|पाले
|66.02%
|ए.के.एस. उसगावकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,671
|65.09%
|एस.यु.पी. कृष्ण
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|1,961
|22.51%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |3,710
|-
|१०
|सत्तारी
|57.7%
|गोपाल कामत
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|2,962
|40.04%
|डी.बॉ. हिरोजीराव
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|1,068
|14.44%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |1,894
|-
|११
|[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]]
|66.97%
|वाय.एस. देसाई
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|3,846
|42.56%
|टी.एम. उपेंद्र
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,776
|41.78%
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; | 70
|-
|१२
|[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|सांता क्रुझ]]
|77.33%
|जॅक सिक्वेरा
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|7,087
|59.94%
|जे. आरौजो
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (फू)]]
| 
|4,045
|34.21%
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; | 3,042
|-
|१३
|[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|सेंट आंद्र]]
|71.75%
|टिओटोनिओ परेरा
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|5,656
|57.47%
|मेलो सॅन्टना
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,466
|35.22%
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; | 2,190
|-
|१४
|[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|कुंभारजुवा]]
|67.27%
|बी.पी. श्रीनिवास
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,296
|54.67%
|जे.टी. टिमोटिओ
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|3,355
|34.63%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |1,941
|-
|१५
|[[मडकई विधानसभा मतदारसंघ|मडकई]]
|71.14%
|बी.डी. बाळकृष्ण
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|7,800
|92.4%
|के.टी.पुंडलीक
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|423
|5.01%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |7,377
|-
|१६
|[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|फोंडा]]
|68.49%
|[[शशिकला काकोडकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|7,144
|76.66%
|के.एस. दत्तात्रेय
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|1,567
|16.82%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |5,577
|-
|१७
|[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|शिरोडा]]
|59.26%
|विठ्ठल करमाळी
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,571
|53.%
|जे. फरनांडिस
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|1,294
|15.%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |3,277
|-
|१८
|[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|सांगे]]
|62.57%
|एम.व्ही. दत्ता
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,646
|58.85%
|एस.ए. लतिफ
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|2,785
|35.28%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |1,861
|-
|१९
|[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|काणकोण]]
|66.15%
|एन.जी.एम. बाळकृष्ण
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,126
|58.95%
|एम. आर. देसाई
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|2,141
|24.62%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |2,985
|-
|२०
|[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|केपें]]
|66.%
|शबा देसाई
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|2,955
|44.39%
|डी.एस. येशवंत
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|1,734
|26.05%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |1,221
|-
|२१
|[[कुडचडे विधानसभा मतदारसंघ|कुडचडे]]
|65.09%
|अब्दूल रझाक
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|3,657
|42.84%
|एन. जी. देसाई
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,519
|41.23%
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; | 138
|-
|२२
|[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|कुंकळ्ळी]]
|62.01%
|रोक फर्नांडीस
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|3,774
|43.62%
|के.एम. जयवंत
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|1,720
|19.88%
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |2,054
|-
|२३
|[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बाणावली]]
|62.54%
|एम.इ. जोस
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|6,528
|74.53%
|सी.एफ. क्लोडोमिरो
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|1,008
|11.51%
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |5,520
|-
|२४
|[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|नावेली]]
|62.1%
|लिओ मॉरिको
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|6,546
|59.5%
|डी.पी. सॅन्टानो
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|2,831
|25.73%
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |3,715
|-
|२५
|[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|मडगांव]]
|64.26%
|एन.ए. नर्सिन्व्ह
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|4,905
|57.89%
|एस.व्ही. पुरशोत्तम
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|2,832
|33.42%
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |2,073
|-
|२६
|[[कुडतरी विधानसभा मतदारसंघ|कुडतरी]]
|59.81%
|बरेटो जोकिम
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|8,778
|86.39%
|सी.ए.एम. जोस
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|556
|5.47%
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |8,222
|-
|२७
|[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|कुठ्ठाळी]]
|65.1%
|एल.पी. बार्बोसा
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|6,977
|77.03%
|एल.सी. कारव्हेलो
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|1,662
|18.35%
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; | 5,315
|-
|२८
|[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|मुरगांव]]
|54.29%
|गजानन पाटील
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,570
|46.11%
|एम. आर. मॅनुएल
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|3,932
|32.55%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |1,638
|-
|२९
|दमण
|60.62%
|एम. एम. भठाला
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|2,775
|29.48%
|बी.ओ. पांड्या
| [[युनायटेड गोवन्स पार्टी|यु. गोवन्स (सी)]]
| style=&quot;background-color: {{युनायटेड गोवन्स पार्टी/meta/color}}&quot; |
|2,544
|27.02%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 231
|-
|३०
|दीव
|66.33%
|एफ.एन. श्रीनिवास
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|1,552
|23.6%
|ए.आर. हदमत
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|1,501
|22.83%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 51
|-
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}


[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. १९६७ मधील भारत]]
[[वर्ग:इ.स. १९६७ मधील विधानसभा निवडणुका]]</text>
      <sha1>m8r2f0dzlevy7l5vfp76694dk2mxsxf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>युनायटेड स्टेट्स एर फोर्स अकॅडेमीचे माजी विद्यार्थी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380804</id>
    <revision>
      <id>2692780</id>
      <parentid>2691803</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:04:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38337-04</username>
        <id>184965</id>
      </contributor>
      <origin>2692780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="157632" sha1="79r30x2k3dfp0ddczbae4he30u9upd5" xml:space="preserve">[[File:AFA Graduates.jpg|thumb|200px|right|[[युनायटेड स्टेट्स एर फोर्स अकॅडमी]]मधील पदवीदान समारंभात [[U.S. Air Force Thunderbirds|एर फोर्स थंडरबर्ड्स]]द्वारे पारंपारिक टोपी उडवणे आणि फ्लायओव्हर]]
[[File:US-AirForceAcademy-Shield.svg|thumb|100px|right|एरकॅडमीचे बोधचिन्ह]]
युनायटेड स्टेट्स एर फोर्स अकॅडेमीतून उत्तीर्ण झालेल्या अनेक अधिकाऱ्यांनी पुढे जाऊन [[अमेरिकेचे अंतराळयात्री|अंतराळवीर]], [[अमेरिकेचे वायुसेना प्रमुख|वायुसेना प्रमुख]] आणि विविध क्षेत्रांतील जागतिक नेते म्हणून मोठी कामगिरी बजावली आहे.

या अकॅडमीची स्थापना १९५४ मध्ये झाली, १९५५ मध्ये पहिली तुकडी दाखल झाली आणि १९५९ मध्ये पहिली तुकडी पदवीधर झाली. येथे प्रवेश मिळालेल्या सर्व विद्यार्थ्यांना एर फोर्समधील ''कॅडेट'' हे पद दिले जाते.&lt;ref name=&quot;affacts&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.usafa.af.mil/information/factsheets/factsheet.asp?id=9409 |title=AIR FORCE ACADEMY HISTORY |publisher=United States Air Force Academy |access-date=2012-08-04 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906220249/http://www.usafa.af.mil/information/factsheets/factsheet.asp?id=9409 |archive-date=2015-09-06 }}&lt;/ref&gt; क्रीडा माध्यमे अकॅडमीचा उल्लेख अधिकृतरणे ''एर फोर्स'' असा करतात.&lt;ref name=&quot;afsports&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.goairforcefalcons.com/|title=Air Force Falcons|publisher=United States Air Force Academy|access-date=2012-08-04|archive-date=2012-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120804034342/http://www.goairforcefalcons.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; बहुतेक कॅडेट्सना [[युनायटेड स्टेट्स काँग्रेस]] प्रणालीद्वारे प्रवेश दिला जातो.&lt;ref name=&quot;USAFA apps&quot;&gt;{{cite web|url=http://academyadmissions.com/|title=Admissions Center|year=2009|publisher=United States Air Force Academy|access-date=2009-03-07|archive-date=2009-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090314025628/http://academyadmissions.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; येथे शिकवला जाणारा अभ्यासक्रम व्यापक आहे परंतु बव्हंशी विज्ञान आणि अभियांत्रिकीवर भर दिला जातो.&lt;ref name=&quot;USAFA curric&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.usafa.edu/index.cfm?catname=Dean%20of%20Faculty|title=Dean of Faculty|year=2009|publisher=United States Air Force Academy|access-date=2009-03-07|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090503062927/http://www.usafa.edu/index.cfm?catname=Dean%20of%20Faculty|archive-date=2009-05-03}}&lt;/ref&gt; १९५९ मधील पहिल्या पदवीधर तुकडीपूर्वी, [[युनायटेड स्टेट्स मिलिटरी अकॅडमी]] आणि [[युनायटेड स्टेट्स नेव्हल अकॅडमी]] या एर फोर्स आणि त्याच्या पूर्ववर्ती [[युनायटेड स्टेट्स आर्मी एर कोर|आर्मी एर कोर]] आणि [[युनायटेड स्टेट्स आर्मी एर फोर्सेस|आर्मी एर फोर्सेस]]साठी अधिकाऱ्यांचे मुख्य स्रोत होते. अकॅडमीचा मुख्य भर एर फोर्स आणि स्पेस फोर्सवर असला तरी, काही पदवीधरांना [[युनायटेड स्टेट्स आर्मी]], [[युनायटेड स्टेट्स नेव्ही]], [[युनायटेड स्टेट्स मरीन कॉर्प्स]], किंवा [[युनायटेड स्टेट्स कोस्ट गार्ड]]मध्ये सेवा देण्याचा पर्याय दिला जातो.&lt;ref name=&quot;USAFA crosscomm&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.usafa.edu/superintendent/pa/agenda.cfm |title=Agenda for Change |year=2003 |publisher=United States Air Force Academy |access-date=2012-08-04 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100720092411/http://www.usafa.edu/superintendent/pa/agenda.cfm |archive-date=2010-07-20 }}&lt;/ref&gt;

ही यादी एर फोर्स अकॅडमीचे पदवीधर, बिगर-पदवीधर माजी कॅडेट्स, वर्तमान कॅडेट्स आणि प्राध्यापकांमधून तयार करण्यात आली आहे. विविध शैक्षणिक क्षेत्रातील ४१० हून अधिक नामांकित विद्वान हे अकॅडमीचे पदवीधर आहेत, ज्यामध्ये: ४१ [[रोड्स स्कॉलरशिप|रोड्स स्कॉलर्स]], २४ [[मार्शल स्कॉलरशिप|मार्शल स्कॉलर्स]], १३ [[हॅरी एस. ट्रुमन स्कॉलरशिप|हॅरी एस. ट्रुमन स्कॉलर्स]], ११५ [[जॉन एफ. केनेडी स्कूल ऑफ गव्हर्नमेंट]] स्कॉलर्स आणि ३१ गेरहार्ट स्कॉलर्स समाविष्ट आहेत.&lt;ref name=&quot;stats&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.usafa.af.mil/superintendent/pa/factsheets/quick.htm |title=Academics Fact Sheet: A Quick Look At The U.S. Air Force Academy |date=May 2008 |publisher=United States Air Force Academy |access-date=2009-03-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090302072412/http://www.usafa.af.mil/superintendent/pa/factsheets/quick.htm |archive-date=March 2, 2009 }}&lt;/ref&gt; इतर उल्लेखनीय पदवीधरांमध्ये ७९४ [[जनरल अधिकारी]], युद्धात मारले गेलेले १६४ पदवीधर, परत आलेले ३६ युद्धकैदी, १ [[मेडल ऑफ ऑनर]] प्राप्तकर्ता आणि २ कॉम्बॅट एसेस समाविष्ट आहेत.&lt;ref name=&quot;stats&quot;/&gt; अकॅडमीचे ३९ पदवीधर [[अंतराळवीर]] बनले आहेत, जे उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये केवळ [[युनायटेड स्टेट्स नेव्हल अकॅडमी]] (५२) नंतर दुसऱ्या क्रमांकावर आहेत.&lt;ref name=&quot;nasaroster&quot;&gt;{{cite web|url=http://spaceflight.nasa.gov/spacenews/factsheets/pdfs/astro.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20011109090707/http://spaceflight.nasa.gov/spacenews/factsheets/pdfs/astro.pdf|url-status=dead|archive-date=2001-11-09|title=Astronaut Fact Book|date=January 2005|publisher=National Aeronautics and Space Administration (NASA)|access-date= 2009-03-07}}&lt;/ref&gt;

{{काम चालू}}

== शैक्षणिक क्षेत्र ==
:वर्ष हे प्रत्येक व्यक्ती अकॅडेमीतून उत्तीर्ण होण्याचे साल होय.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! नाव !! माहिती !! संदर्भ
|-
| १९५९
| [[ब्रॅडली सी. हॉसमेर]]
| [[लेफ्टनंट जनरल]]; अकॅडेमीच्या पहिल्या तुकडीत गुणवत्तेत प्रथम आलेले पदवीधर; अकॅडेमीचे पहिले [[रोड्स स्कॉलरशिप|रोड्स स्कॉलर]]; अकॅडेमीचे [[युनायटेड स्टेट्स एर फोर्स अकॅडेमीचे अधीक्षक|अधीक्षक]] म्हणून परत आलेले पहिले पदवीधर (१९९१–१९९४)
| &lt;ref name=&quot;hosmer&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=5862|title=Lieutenant General Bradley C. Hosmer|publisher=Air फोर्स Link|access-date= 2009-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20040211232712/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=5862|archive-date=2004-02-11}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६१
| [[रुबेन ए. क्युबेरो]]
| ब्रिगेडियर जनरल; व्हिएतनाम युद्धातील लढाऊ पायलट; अकॅडेमीतील पहिले हिस्पॅनिक प्राध्यापक डीन
| &lt;ref name=&quot;cubero&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=5128|title=Brigadier General Ruben A. Cubero|publisher=Air फोर्स Link|access-date= 2009-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20040208020718/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=5128|archive-date=2004-02-08}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६२
| [[इर्विन रॉके]]
| लेफ्टनंट जनरल; अकॅडेमीमध्ये प्राध्यापक डीन बनलेले पहिले पदवीधर, १९८४–८६; [[नॅशनल डिफेन्स युनिव्हर्सिटी]]चे अध्यक्ष १९९४–९७; [[मोरावियन कॉलेज]]चे अध्यक्ष १९९७–२००६
| —
|-
| १९६५
| [[टॅड जे. ओलस्ट्रॉम]]
| नॅशनल सिक्युरिटी प्रोग्रामचे संचालक, [[जॉन एफ. केनेडी स्कूल ऑफ गव्हर्नमेंट]], [[हार्वर्ड युनिव्हर्सिटी]]; युनायटेड स्टेट्सएर फोर्स अकॅडेमीचे अधीक्षक (१९९७–२०००)
| &lt;ref name=&quot;oelstrom&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=6640|title=Lieutenant General Tad J. Oelstrom|publisher=Air फोर्स Link|access-date= 2009-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20040209090804/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=6640|archive-date=2004-02-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oelstrom2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hks.harvard.edu/about/faculty-staff-directory/tad-oelstrom/(page)/faculty|title=Harvard Kennedy School - Tad Oelstrom|publisher=Harvard Kennedy School of Government|access-date=2009-03-13|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090103225314/http://www.hks.harvard.edu/about/faculty-staff-directory/tad-oelstrom/(page)/faculty|archive-date=2009-01-03}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७३
| [[फ्रँक क्लॉट्झ]]
| [[लेफ्टनंट जनरल]]; [[रोड्स स्कॉलर]]; कमांडर, [[एर फोर्स ग्लोबल स्ट्राईक कमांड]]; मिसाईलर
| &lt;ref name=&quot;klotz&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=6081|title=Lt. General Frank G. Klotz|publisher=Air फोर्स Link|access-date= 2009-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20040208223459/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=6081|archive-date=2004-02-08}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८०
| [[लिंडा गार्सिया क्युबेरो]]
| [[युनायटेड स्टेट्स एर फोर्स अकॅडेमी]]मधून पदवीधर झालेल्या महिलांच्या पहिल्या तुकडीच्या सदस्या, अशा प्रकारे कोणत्याही लष्करी अकॅडेमीमधून पदवीधर झालेल्या पहिल्या [[हिस्पॅनिक]] महिला
| &lt;ref name=&quot;Latina Style Magazine&quot;&gt;{{cite news|first=Linda |last=Garcia Cubero |title=Punto Final! |work=[[Latina Style magazine|Latina Style]] |access-date=24 March 2009 |url=http://www.latinastyle.com/currentissue/v10-5/punto.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090516190434/http://www.latinastyle.com/currentissue/v10-5/punto.html |archive-date=May 16, 2009 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८१
| [[मिशेल डी. जॉन्सन]]
| लेफ्टनंट जनरल; जेट ट्रान्सपोर्ट/टँकर पायलट; एर फोर्स अकॅडेमीच्या पहिल्या महिला रोड्स स्कॉलर; पहिल्या महिला कॅडेट विंग कमांडर; अकॅडमिक ऑल अमेरिकन बास्केटबॉल खेळाडू (१९८१–८२); एर फोर्स अकॅडेमी स्पोर्ट्स हॉल ऑफ फेमच्या उद्घाटक सदस्या (२००७); [[अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षांचे]] वायुसेना मदतनीस (१९९२–९४); एर फोर्स अकॅडेमीच्या अधीक्षक २०१३–२०१७
| &lt;ref name=&quot;mdjohnson&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.usafa.af.mil/information/biographies/bio.asp?id=17174 |title=Lieutenant General Michelle D. Johnson |date=July 2009 |publisher=U.S. Air फोर्स Academy |access-date=2013-08-21 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130904062656/http://www.usafa.af.mil/information/biographies/bio.asp?id=17174 |archive-date=2013-09-04 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८२
| [[हेदर विल्सन]]
| रोड्स स्कॉलर; [[युनायटेड स्टेट्स काँग्रेस]]मध्ये निवड झालेल्या पहिल्या पदवीधर; [[न्यू मेक्सिकोचा १ ला संसदीय मतदारसंघ|न्यू मेक्सिकोच्या १ ल्या मतदारसंघा]]तून अमेरिकन प्रतिनिधी (१९८८–२००९); साऊथ डकोटा school ऑफ माइन्स अँड टेक्नॉलॉजीच्या अध्यक्ष (२०१३–२०१७); [[वायुसेनााचे सचिव|एर फोर्सचे सचिव]] म्हणून नियुक्त झालेल्या पहिल्या पदवीधर (२०१७–२०१९)
| &lt;ref name=&quot;hwilson&quot;&gt;{{cite web| url=http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=w000789| title=Wilson, Heather| publisher=United स्टेट्सCongress| access-date=2009-03-10| archive-date=2011-11-12| archive-url=https://web.archive.org/web/20111112053525/http://bioguide.congress.gov/scripts/biodisplay.pl?index=w000789| url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८३
| [[डेना एच. बॉर्न]]
| ब्रिगेडियर जनरल; अकॅडेमीमधील पहिल्या महिला प्राध्यापक डीन
| &lt;ref name=&quot;born&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=7839 |title=Brigadier General Dana H. Born |publisher=Air फोर्स Link |access-date=2009-04-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090314003837/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=7839 |archive-date=March 14, 2009 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८३
| [[थॉमस डब्ल्यू. क्राईस]]
| [[पॅसिफिक लुथरन युनिव्हर्सिटी]]चे १३ वे अध्यक्ष २०१२–२०१७
| &lt;ref name=&quot;krise&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.tacoma.com/thomas-krise-at-pacific-lutheran-university/|title=Thomas Krise at Pacific Lutheran University|publisher=tacom.com|access-date=2012-03-12|date=2012-03-12|archive-date=2016-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160114205813/http://www.tacoma.com/thomas-krise-at-pacific-lutheran-university/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९९१
| [[क्रिस्टोफर बी. हॉवर्ड]]
| रोड्स स्कॉलर; [[हॅम्पडेन-सिडनी कॉलेज]]चे अध्यक्ष, २००९–१६; रॉबर्ट मॉरिस युनिव्हर्सिटीचे अध्यक्ष, २०१६-
| &lt;ref name=&quot;howard&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hsc.edu/newpresident/biography.php |title=Christopher B. Howard |publisher=Hampden-Sydney College |access-date=2009-03-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090206005307/http://www.hsc.edu/newpresident/biography.php |archive-date=February 6, 2009 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९९६
| [[लिनेल लेटेंड्रे]]
| वकील आणि प्राध्यापक डीन
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.af.mil/About-Us/Biographies/Display/Article/1978357/brigadier-general-linell-a-letendre/|title=BRIGADIER GENERAL LINELL A. LETENDRE|website=www.af.mil|access-date=2020-01-28|archive-date=2020-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128145159/https://www.af.mil/About-Us/Biographies/Display/Article/1978357/brigadier-general-linell-a-letendre/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| २०१७
| [[डेव्हिड वॅग्नर]]
| मार्शल स्कॉलर (२०१७), लढाऊ अनुभवी आणि २ डिस्टिंग्विश्ड फ्लाइंग क्रॉसचे प्राप्तकर्ता
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.marshallscholarship.org/scholars/scholar-profiles/david-wagner/|title=David Wagner|website=www.marshallscholarship.org|access-date=2026-01-31|archive-date=2025-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20251213040556/https://www.marshallscholarship.org/scholars/scholar-profiles/david-wagner/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

=== अकॅडेमीचे अधीक्षक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! नाव !! माहिती !! संदर्भ
|-
| १९५९
| [[ब्रॅडली सी. हॉसमेर]]
| लेफ्टनंट जनरल; पहिल्या तुकडीत गुणवत्तेत प्रथम आलेले पदवीधर; अकॅडेमीचे पहिले रोड्स स्कॉलर; अकॅडेमीचे अधीक्षक म्हणून परत आलेले पहिले पदवीधर (१९९१–१९९४)
| &lt;ref name=&quot;hosmer&quot;/&gt;
|-
| १९६५
| [[टॅड जे. ओलस्ट्रॉम]]
| नॅशनल सिक्युरिटी प्रोग्रामचे संचालक, जॉन एफ. केनेडी स्कूल ऑफ गव्हर्नमेंट, हार्वर्ड युनिव्हर्सिटी; अकॅडेमीचे अधीक्षक (१९९७–२०००)
| &lt;ref name=&quot;oelstrom&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;oelstrom2&quot;/&gt;
|-
| १९६६
| [[पॉल ई. स्टाईन]]
| अकॅडेमीचे अधीक्षक (१९९४–१९९७)
| &lt;ref name=&quot;stein&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=7249|title=Lieutenant General Paul E. Stein|publisher=Air फोर्स Link|access-date= 2009-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20040211050453/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=7249|archive-date=2004-02-11}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६९
| [[जॉन आर. डॅलॅगर]]
| अकॅडेमीचे अधीक्षक (२०००–२००३)
| &lt;ref name=&quot;dallager&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=5148 |title=Lieutenant General John R. Dallager |publisher=Air फोर्स Link |access-date=2009-03-14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090313030150/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=5148 |archive-date=March 13, 2009 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७३
| [[जॉन एफ. रेग्नी]]
| अकॅडेमीचे अधीक्षक (२००५–२००९)
| &lt;ref name=&quot;regni&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=6872 |title=Lieutenant General John F. Regni |publisher=Air फोर्स Link |access-date=2009-03-14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090213093741/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=6872 |archive-date=February 13, 2009 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७६
| [[मायकेल सी. गोल्ड]]
| अकॅडेमीचे अधीक्षक (२००९–२०१३); [[शायेन माउंटन कॉम्प्लेक्स|शायेन माउंटन ऑपरेशन्स सेंटर]]चे कमांडर (२०००–२००२)
| &lt;ref name=&quot;gould&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;gould2&quot;/&gt;
|-
| १९८१
| [[मिशेल डी. जॉन्सन]]
| अकॅडेमीचे अधीक्षक (२०१३–२०१७)
| &lt;ref name=&quot;mdjohnson2&quot;/&gt;
|-
| १९८५
| [[जे बी. सिल्व्हेरिया]]
| अकॅडेमीचे अधीक्षक (२०१७–२०२०)
| &lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://www.usafa.af.mil/About-Us/Biographies/Display/Article/1276408/lieutenant-general-jay-b-silveria/ | title=About Us | access-date=2017-09-10 | archive-date=2017-09-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170902164954/http://www.usafa.af.mil/About-Us/Biographies/Display/Article/1276408/lieutenant-general-jay-b-silveria/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८६
| [[रिचर्ड एम. क्लार्क]]
| अकॅडेमीचे अधीक्षक (२०२०–२०२४)
| &lt;ref name=&quot;afbio&quot;&gt;{{cite web |title=LIEUTENANT GENERAL RICHARD M. CLARK |url=https://www.af.mil/About-Us/Biographies/Display/Article/108502/richard-m-clark/ |publisher=U.S. Air फोर्स |access-date=10 July 2020 |archive-date=13 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200713070806/https://www.af.mil/About-Us/Biographies/Display/Article/108502/major-general-richard-m-clark/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९९१
| [[टोनी डी. बॉर्नफाइंड]]
| अकॅडेमीचे अधीक्षक (२०२४–वर्तमान)
| &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.af.mil/About-Us/Biographies/Display/Article/708808/tony-d-bauernfeind/ |title=Lieutenant General Tony D. Bauernfeind (USAF) |date=August 2, 2024 |publisher=U.S. Air फोर्स |access-date=August 5, 2024}}&lt;/ref&gt;
|}

== अंतराळयात्री ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! नाव !! माहिती !! संदर्भ
|-
| १९५९
| [[कॅरोल जे. बॉबको]]
| [[एसटीएस-६]] चे पायलट; [[एसटीएस-५१-डी]] आणि [[एसटीएस-५१-जे]] चे नेतृत्व केले; दोन [[स्पेस शटल ऑर्बिटर]]च्या पहिल्या उड्डाणावर उड्डाण करणारे एकमेव अंतराळवीर
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/bobko-kj.html|title=Karol J. Bobko (Colonel, USAF, Ret.)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-date=2008-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20080212224833/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/bobko-kj.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६४
| [[फ्रेडरिक डी. ग्रेगरी]]
| [[एसटीएस-५१-बी]] चे पायलट; [[एसटीएस-३३]] आणि [[एसटीएस-४४]] चे नेतृत्व केले; नासाचे माजी उपप्रशासक आणि माजी हंगामी प्रशासक; कोणत्याही अंतराळ वाहनाचे नेतृत्व करणारे पहिले [[आफ्रिकन अमेरिकन]]
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/gregory-fd.html|title=Frederick D. Gregory (Colonel, USAF, Ret.)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20070523144835/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/gregory-fd.html|archive-date=2007-05-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६५
| [[जॉन ई. ब्लाहा]]
| [[एसटीएस-२९]] आणि [[एसटीएस-३३]] चे पायलट; [[एसटीएस-४३]] आणि [[एसटीएस-५८]] चे नेतृत्व केले, तसेच [[मीर]] अंतराळ स्थानकावर दीर्घकालीन अंतराळ उड्डाण केले
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/blaha.html|title=John E. Blaha (Colonel, USAF, Ret.)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-date=2012-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20121012000532/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/blaha.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६५
| [[रॉय डी. ब्रिजेस, जुनियर]]
| मेजर जनरल; [[एसटीएस-५१-एफ]] चे पायलट; [[केनेडी स्पेस सेंटर]]चे संचालक (१९९७–२००३) आणि [[लँगली रिसर्च सेंटर]]चे संचालक (२००३–२००५)
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/bridges.html|title=Roy D. Bridges, Jr. (Major General, USAF, Ret.)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090328073450/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/bridges.html|archive-date=2009-03-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६६
| [[जॉन कॅस्पर]]
| [[एसटीएस-३६]] चे पायलट; [[एसटीएस-५४]], [[एसटीएस-६२]] आणि [[एसटीएस-७७]] चे नेतृत्व केले
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/casper.html|title=John H. Casper (Colonel, USAF, Ret.)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-date=2009-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090328022748/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/casper.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६६
| [[रोनाल्ड जे. ग्रेब]]
| [[एसटीएस-५१-जे]] आणि [[एसटीएस-३०]] चे पायलट; [[एसटीएस-४२]] आणि [[एसटीएस-५७]] चे नेतृत्व केले
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/grabe-rj.html|title=Ronald J. Grabe (Colonel, USAF, Ret.)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-date=2009-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090328070759/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/grabe-rj.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६६
| [[चार्ल्स एल. वीच]]
| [[एसटीएस-३९]] आणि [[एसटीएस-५२]] वर मोहीम तज्ञ
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/veach.html|title=Charles L. Veach (Colonel, USAF, Ret.)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090328070625/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/veach.html|archive-date=2009-03-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६७
| [[लोरेन श्रायव्हर]]
| [[एसटीएस-५१-सी]] चे पायलट; [[एसटीएस-३१]] आणि [[एसटीएस-४६]] चे नेतृत्व केले
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/shriver.html|title=Loren J. Shriver (Colonel, USAF, Ret.)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-date=2016-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514132441/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/shriver.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६८
| [[रिचर्ड ओ. कोव्ही]]
| [[एसटीएस-५१-आय]] आणि [[एसटीएस-२६]] चे पायलट; [[एसटीएस-३८]] आणि [[एसटीएस-६१]] चे नेतृत्व केले
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/covey-ro.html|title=Richard O. Covey (Colonel, USAF, Ret.)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-date=2016-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160402032156/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/covey-ro.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६९
| [[गाय गार्ढनर]]
| [[एसटीएस-२७]], [[एसटीएस-३५]] चे पायलट
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/gardner_guy.pdf|title=GUY S. GARDNER|publisher=NASA|access-date=2019-06-30|archive-date=2019-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331212614/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/gardner_guy.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७१
| [[गॅरी पेटन]]
| [[एसटीएस-५१-सी]] वर पेलोड तज्ञ
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/payton-ge.html|title=Gary E. Payton (Major, USAF)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090307162832/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/payton-ge.html|archive-date=2009-03-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७३
| [[सिडनी एम. गुतिएरेझ]]
| [[एसटीएस-४०]] चे पायलट आणि [[एसटीएस-५९]] चे नेतृत्व केले
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/gutierrez-sm.html|title=Sidney M. Gutierrez (Colonel, USAF, Ret.)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090327221459/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/gutierrez-sm.html|archive-date=2009-03-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७३
| [[एल. ब्लेन हॅमंड]]
| [[एसटीएस-३९]] आणि [[एसटीएस-६४]] चे पायलट
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/hammond.html|title=L. Blaine Hammond, Jr. (Colonel, USAF)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090328065204/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/hammond.html|archive-date=2009-03-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७४
| [[टेरेन्स टी. हेन्रिक्स]]
| [[एसटीएस-४४]] आणि [[एसटीएस-५५]] चे पायलट; [[एसटीएस-७०]] आणि [[एसटीएस-७८]] चे नेतृत्व केले
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/henricks.html|title=Terence T. Henricks (Colonel, USAF, Ret.)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-date=2009-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226214136/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/henricks.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७४
| [[मार्क सी. ली]]
| [[एसटीएस-३०]], [[एसटीएस-६४]] आणि [[एसटीएस-८२]] वर मोहीम तज्ञ; [[एसटीएस-४७]] चे पेलोड कमांडर
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/lee.html|title=Mark C. Lee (Colonel, USAF, Ret.)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-date=2009-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20090323044447/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/lee.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७४
| [[डोनॉल्ड आर. मॅकमोनेगल]]
| [[एसटीएस-३९]] वर मोहीम तज्ञ, [[एसटीएस-५४]] चे पायलट आणि [[एसटीएस-६६]] चे नेतृत्व केले
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/mcmonagl.html|title=Donald R. McMonagle (Colonel, USAF, Ret.)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226233459/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/mcmonagl.html|archive-date=2009-02-26|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७४
| [[विलियम ए. पेल्स]]
| [[एसटीएस-५१-जे]] वर पेलोड तज्ञ
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/pailes-wa.html|title=William A. Pailes (Major, USAF)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090307161600/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/pailes-wa.html|archive-date=2009-03-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७४
| [[रोनाल्ड एम. सेगा]]
| मेजर जनरल; [[एसटीएस-६०]] आणि [[एसटीएस-७६]] वर मोहीम तज्ञ; युनायटेड States हवाई दलाचे माजी उपसचिव
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/sega.html|title=Ronald M. Sega (Major General, USAF, Ret.)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-date=2009-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090302134855/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/sega.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७५
| [[ब्रायन डफी]]
| [[एसटीएस-४५]] आणि [[एसटीएस-५७]] चे पायलट; [[एसटीएस-७२]] आणि [[एसटीएस-९२]] चे नेतृत्व केले
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/duffy.html|title=Brian Duffy (Colonel, USAF, Ret.)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-date=2001-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20010604205941/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/duffy.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७६
| [[केविन पी. चिल्टन]]
| जनरल; [[४ स्टार रँक|४-स्टार रँक]] मिळवणारे एकमेव अंतराळवीर; [[एसटीएस-४९]] आणि [[एसटीएस-५९]] चे पायलट; [[एसटीएस-७६]] चे नेतृत्व केले; [[युनायटेड स्टेट्स स्ट्रॅटेजिक कमांड]]चे माजी कमांडर
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/chilton.html|title=Kevin P. Chilton (General, USAF)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-date=2013-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130217173553/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/chilton.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७७
| [[थॉमस डी. जोन्स]]
| [[एसटीएस-५९]], [[एसटीएस-८०]] आणि [[एसटीएस-९८]] वर मोहीम तज्ञ; [[एसटीएस-६८]] चे पेलोड कमांडर
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/jones.html|title=Thomas D. Jones (Ph.D.)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-date=2017-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170209120205/https://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/jones.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७७
| [[चार्ल्स जे. प्रिकोर्ट]]
| [[एसटीएस-५५]] वर मोहीम तज्ञ; [[एसटीएस-७१]] चे पायलट; [[एसटीएस-८४]] आणि [[एसटीएस-९१]] चे नेतृत्व केले
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/precourt.html|title=Charles J. Precourt (Colonel, USAF, Ret.)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090327025216/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/precourt.html|archive-date=2009-03-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७८
| [[कर्टिस ब्राउन]]
| [[एसटीएस-४७]], [[एसटीएस-६६]] आणि [[एसटीएस-७७]] चे पायलट; [[एसटीएस-८५]], [[एसटीएस-९५]] आणि [[एसटीएस-१०३]] चे नेतृत्व केले
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/brown-c.html|title=Curtis L. Brown, Jr. (Colonel, USAF, Ret.)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226235705/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/brown-c.html|archive-date=2009-02-26|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७८
| [[जेम्स डी. हॅसेल]]
| [[एसटीएस-६५]] आणि [[एसटीएस-७४]] चे पायलट; [[एसटीएस-८३]], [[एसटीएस-९४]] आणि [[एसटीएस-१०१]] चे नेतृत्व केले
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/halsell.html|title=James D. Halsell, Jr. (Colonel, USAF, Ret.)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-date=2017-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170209120220/https://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/halsell.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७८
| [[केविन आर. क्रेगेल]]
| [[एसटीएस-७०]] आणि [[एसटीएस-७८]] चे पायलट; [[एसटीएस-८७]] आणि [[एसटीएस-९९]] चे नेतृत्व केले
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/kregel.html|title=Kevin R. Kregel (Colonel, USAF, Ret.)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-date=2017-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170422055423/https://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/kregel.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७८
| [[रिचर्ड ए. सिअरफॉस]]
| [[एसटीएस-५८]] आणि [[एसटीएस-७६]] चे पायलट; [[एसटीएस-९०]] चे नेतृत्व केले
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/searfoss.html|title=Richard A. Searfoss (Colonel, USAF, Ret.)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-date=2009-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090327030538/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/searfoss.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७९
| [[विलियम जी. |विलियम जी. ग्रेगरी]]
| [[एसटीएस-६७]] चे पायलट
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/gregor-w.html|title=William G. Gregory (Lieutenant Colonel, USAF, Ret.)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-date=2020-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923132734/https://www.nasa.gov/centers/johnson/home/index.html/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८०
| [[सुझान जे. हेल्म्स]]
| लेफ्टनंट जनरल; [[एसटीएस-५४]], [[एसटीएस-६४]], [[एसटीएस-७८]] आणि [[एसटीएस-१०१]] वर मोहीम तज्ञ; [[आन्तरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानक]] [[एक्सपिडिशन २]] ची फ्लाइट अभियंता; [[युनायटेड स्टेट्स एर फोर्स अकॅडेमी]]मधून पदवीधर झालेल्या महिलांच्या पहिल्या तुकडीच्या सदस्या
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/helms.html|title=Susan J. Helms (Brigadier General, USAF)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20070715234949/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/helms.html|archive-date=2007-07-15|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८१
| [[मायकेल जे. ब्लूमफिल्ड]]
| [[एसटीएस-८६]] आणि [[एसटीएस-९७]] चे पायलट; [[एसटीएस-११०]] चे नेतृत्व केले
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/bloomfie.html|title=Michael J. Bloomfield (Colonel, USAF, Ret.)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-date=2017-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211105044/https://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/bloomfie.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८२
| [[स्टीव्हन डब्लू. लिंडसे]]
| [[एसटीएस-८७]] आणि [[एसटीएस-९५]] चे पायलट; [[एसटीएस-१०४]], [[एसटीएस-१२१]] आणि [[एसटीएस-१३३]] चे नेतृत्व केले
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/lindsey.html|title=Steven W. Lindsey (Colonel, USAF, Ret.)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-date=2011-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726191100/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/lindsey.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८४
| [[बी. अल्विन ड्र्यू]]
| [[एसटीएस-११८]] आणि [[एसटीएस-१३३]] वर मोहीम तज्ञ
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/drew-ba.html|title=Benjamin Alvin Drew, Jr. (Colonel, USAF)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090328031917/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/drew-ba.html|archive-date=2009-03-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८४
| [[ग्रेगरी एच. जॉन्सन]]
| [[एसटीएस-१२३]] चे पायलट, [[एसटीएस-१३४]] चे पायलट
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/johnson-gh.html|title=Gregory H. Johnson (Colonel, USAF)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090328033550/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/johnson-gh.html|archive-date=2009-03-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८६
| [[जेम्स एम. केली]]
| [[एसटीएस-१०२]] आणि [[एसटीएस-११४]] चे पायलट
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/kellyjm.html|title=James M. Kelly (Colonel, USAF, Ret.)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-date=2009-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090320052450/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/kellyjm.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८७
| [[एरिक ए. बो]]
| [[एसटीएस-१२६]] आणि [[एसटीएस-१३३]] चे पायलट
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/boe-ea.html|title=Eric A. Boe (Colonel, USAF)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20131123024702/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/boe-ea.html|archive-date=2013-11-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८९
| [[टेरी डब्लू. विर्ट्स]]
| [[एसटीएस-१३०]] चे पायलट
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/virts-tw.html|title=Terry W. Virts (Colonel, USAF)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-date=2014-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20140522220754/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/virts-tw.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९९१
| [[जेम्स दत्तू]]
| [[एसटीएस-१३१]] चे पायलट
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/dutton-jp.html|title=James P. Dutton, Jr. (Lieutenant Colonel, USAF)|publisher=NASA|access-date=2009-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090328030211/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/dutton-jp.html|archive-date=2009-03-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९९५
| [[शेल लिंडग्रेन]]
| [[एक्सपिडिशन ४४]], [[एक्सपिडिशन ४५]] चे अंतराळवीर
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/lindgren-kn.html|title=Astronaut Candidate Bio: Kjell N. Lindgren (09/2009)|publisher=NASA|access-date=2009-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20091205014555/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/lindgren-kn.html|archive-date=2009-12-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९९६
| [[जॅक फिशर]]
| [[एक्सपिडिशन ५१]], [[एक्सपिडिशन ५२]] चे अंतराळवीर
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/fischer-jack.html|title=Astronaut Bio: Jack D. Fischer (09/2009)|publisher=NASA|access-date=2009-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170107163942/http://www.jsc.nasa.gov/Bios/htmlbios/fischer-jack.html|archive-date=2017-01-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९९८
| [[निक हेग]]
| [[सोयुझ एमएस-१०]], [[सोयुझ एमएस-१२]] चे अंतराळवीर
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nasa.gov/astronauts/biographies/tyler-nick-hague|title=Nick Hague - NASA|publisher=NASA|access-date=2019-03-31|date=2016-02-14|archive-date=2019-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401135014/https://www.nasa.gov/astronauts/biographies/tyler-nick-hague/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

== खेळाडू ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! नाव !! माहिती !! संदर्भ
|-
| १९५९
| [[ब्रॉक स्ट्रॉम]]
| एर फोर्स अकॅडेमीचे पहिले ऑल-अमेरिकन; १९५८ मधील अजिंक्य यूएसएएफए फुटबॉल संघाचे कर्णधार ज्यांनी कॉटन बाउलमध्ये टीसीयूशी बरोबरी साधली होती; १९७७ मध्ये अप्पर पेनिन्सुला स्पोर्ट्स हॉल ऑफ फेम, मिशिगन, १९८५ मध्ये कॉलेज फुटबॉल हॉल ऑफ फेम, १९९१ मध्ये कोसिडा अकॅडमिक ऑल-अमेरिका हॉल ऑफ फेम, आणि २००७ मध्ये उद्घाटक तुकडीचा भाग म्हणून एर फोर्स अकॅडेमी ॲथलेटिक हॉल ऑफ फेममध्ये समाविष्ट
| —
|-
| १९७०
| [[ग्रेग पोपोविच]]
| [[नॅशनल बास्केटबॉल असोसिएशन]]च्या (एनबीए) [[सॅन अँटोनियो स्पर्स]]चे मुख्य प्रशिक्षक (१९९७–) ज्यांनी संघाला १९९९, २००३, २००५, २००७ आणि २०१४ मध्ये एनबीए चॅम्पियनशिप मिळवून दिली; तीन वेळा [[NBA कोच ऑफ द इयर पुरस्कार|एनबीए कोच ऑफ द इयर]] (२००३, २०१२, २०१४)
| &lt;ref name=&quot;popovich&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.koaa.com/aaaa_sports_news/x9317948 |title=Gregg Popovich honored at Air Force Academy |last=Mason |first=Jordan |date=2008-04-04 |publisher=Koaa |access-date=2009-03-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201192035/http://www.koaa.com/aaaa_sports_news/x9317948 |archive-date=December 1, 2008 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७५
| [[लेन साल्वेमिनी]]
| १९७२ चे थर्ड टीम आणि १९७४ चे सेकंड टीम ऑल अमेरिकन सॉकर खेळाडू; फाल्कन कारकिर्दीतील सर्वाधिक गोल आणि गुणांचे रेकॉर्ड त्यांच्या नावावर; १९७६ च्या यू.एस. ऑलिम्पिक सॉकर संघासाठी खेळले; [[मेजर सॉकर लीग|मेजर इनडोअर सॉकर लीग]]मध्ये व्यावसायिकरित्या खेळले
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://grfx.cstv.com/photos/schools/afa/sports/m-soccer/auto_pdf/MediaGuide.pdf|title=2008 Air Force Falcons Soccer Media Guide|access-date=2009-12-18|archive-date=2011-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110523101402/http://grfx.cstv.com/photos/schools/afa/sports/m-soccer/auto_pdf/MediaGuide.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७६
| [[रँडॉल डब्लू. स्पेटमन]]
| [[फ्लोरिडा स्टेट युनिव्हर्सिटी]]चे क्रीडा संचालक (२००८–२०१३); अकॅडेमीचे माजी क्रीडा संचालक (१९९६–२००३) आणि [[युटा स्टेट युनिव्हर्सिटी]] (२००४–२००८)
| &lt;ref name=&quot;spetman&quot;&gt;{{cite web|url=http://floridastate.rivals.com/content.asp?CID=769843|title=FSU introduces Athletics Director Randy Spetman|date=2008-02-04|publisher=Florida State University|access-date=2009-03-10|archive-date=2008-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080617183556/http://floridastate.rivals.com/content.asp?CID=769843|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७८
| [[बॉब जोकोविच]]
| टीम हँडबॉल खेळाडू ज्यांनी [[१९८४ उन्हाळी ऑलिंपिकमधील हँडबॉल|१९८४ उन्हाळी ऑलिम्पिक लॉस एंजेलिस]]मध्ये भाग घेतला होता; यूएसए टीम हँडबॉलचे ६ वे अध्यक्ष
| &lt;ref name=&quot;CP&quot;&gt;{{Cite journal|last=Bergeman|first=David|date=March 2013|title=USAFA Team Handball Excellence|url=https://issuu.com/usafaaog/docs/2013-march-checkpoints/40|journal=[[United States Air Force Academy|Checkpoints]]|pages=38–43|access-date=2018-04-05|archive-date=2020-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200725020900/https://issuu.com/usafaaog/docs/2013-march-checkpoints/40|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७८
| [[टॉम श्नीबर्गर]]
| टीम हँडबॉल खेळाडू, १९८४ उन्हाळी ऑलिम्पिक लॉस एंजेलिसमध्ये भाग घेतला, [[युनायटेड स्टेट्स पुरुषांचा राष्ट्रीय बास्केटबॉल संघ|युनायटेड स्टेट्स पुरुषांच्या राष्ट्रीय बास्केटबॉल संघाचे]] खेळाडू आणि [[१९७८ NBA ड्राफ्ट|१९७८ एनबीए ड्राफ्ट]]मध्ये [[डेन्व्हर नगेट्स]]ची नववी पसंती
| &lt;ref name=&quot;CP&quot;/&gt;
|-
| १९८१
| [[विलियम रॉय]]
| [[स्कीट शूटिंग]]मध्ये माजी यू.एस. ऑलिम्पियन आणि जागतिक विजेता; १९९६ च्या यू.एस. ऑलिम्पिक नेमबाजी संघाचा कर्णधार; युनायटेड स्टेट्स एर फोर्स अकॅडेमीमध्ये इंग्रजीचे प्राध्यापक; [[युनायटेड एरलाइन्स]]साठी [[बोईंग ७४७]] चे पायलट
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.goairforcefalcons.com/sports/c-rifle/mtt/roy_bill00.html|title=U.S. Air Force Player Bio: Bill Roy|access-date=2012-08-14|archive-date=2011-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20111007102852/http://www.goairforcefalcons.com/sports/c-rifle/mtt/roy_bill00.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८३
| [[अलोन्झो बेबर्स]]
| [[१९८४ उन्हाळी ऑलिंपिक|१९८४ च्या उन्हाळी ऑलिम्पिक]]मध्ये दोन [[सुवर्ण पदक|सुवर्ण पदके]] (४०० मीटर आणि ४×४०० मीटर रिले) जिंकली; [[युनायटेड एरलाइन्स]]साठी [[बोईंग ७७७]] चे पायलट
| &lt;ref name=&quot;babers&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.denverpost.com/sports/ci_3257753|title=Flying on track, in jet: Olympic gold medalist finds career in cockpit|last=Moss|first=Irv|date=2005-11-28|work=Denver Post|access-date=2009-03-11|archive-date=2016-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327130826/http://www.denverpost.com/sports/ci_3257753|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८४
| [[कॅथी कॅलाघन]]
| टीम हँडबॉल खेळाडू, १९८८ उन्हाळी ऑलिम्पिक सोलमध्ये भाग घेतला, १९८७ च्या पॅन अमेरिकन गेम्स इंडियानापोलिसमध्ये सुवर्णपदक जिंकले, १९८६ चे मिलिटरी ॲथलीट ऑफ द इयर आणि यूएसएएफए टीम हँडबॉलचे प्रशिक्षक
| &lt;ref name=&quot;CP&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ca/kathy-callaghan-1.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418114246/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ca/kathy-callaghan-1.html|url-status=dead|archive-date=18 April 2020|title=Kathy Callaghan Bio, Stats and Results|publisher=[[Sports Reference]]|access-date=4 July 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८४
| [[टेड सुंडक्विस्ट]]
| [[डेन्व्हर ब्रॉन्कोस]]चे महाव्यवस्थापक (२००२–२००८); कॉलेज स्काऊटिंगचे संचालक (१९९५–२००१)
| &lt;ref name=&quot;sundquist&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.myplainview.com/article_6019ebea-6131-5848-b3f2-8527383fe54f.html |title=Broncos Name Sundquist As GM |author=Long, Colleen |date=2002-01-27 |access-date=2016-11-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८८
| [[चॅड हेनिंग्ज]]
| [[ए-१० थंडरबोल्ट]] पायलट; [[आउटलँड ट्रॉफी]]चे विजेते; [[नॅशनल फुटबॉल लीग|एनएफएल च्या]] [[डॅलस काउबॉय]]चे फुटबॉल खेळाडू (१९९२–२००१); तीन [[सुपर बाउल]] रिंग मिळवल्या; २००६ मध्ये कॉलेज फुटबॉल हॉल ऑफ फेममध्ये समाविष्ट
| &lt;ref name=&quot;hennings&quot;&gt;{{cite magazine|url=http://sportsillustrated.cnn.com/football/nfl/players/2237/|title=Chad Hennings|magazine=Sports Illustrated|access-date=2009-03-11|archive-date=2009-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090728080751/http://sportsillustrated.cnn.com/football/nfl/players/2237/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८९
| [[ट्रॉय कॅल्हौन]]
| एर FORCE [[अमेरिकन फुटबॉल]] संघाचे मुख्य प्रशिक्षक (२००६–); [[ह्युस्टन टेक्सन्स]]चे माजी आक्रमक समन्वयक (२००६)
| &lt;ref name=&quot;calhoun&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.goairforcefalcons.com/sports/m-footbl/mtt/calhoun_troy00.html|title=Troy Calhoun Profile|publisher=Air Force Falcons|access-date=2009-03-11|archive-date=2009-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090328160042/http://www.goairforcefalcons.com/sports/m-footbl/mtt/calhoun_troy00.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९९०
| [[डी डोविस]]
| यूएसएएफए क्वार्टरबॅक १९८७-८९; क्वार्टरबॅकद्वारे रशिंग यार्ड्ससाठी एनसीएए डिव्हिजन १ चा कारकिर्दीतील विक्रम प्रस्थापित केला; वेस्टर्न ॲथलेटिक कॉन्फरन्स आक्रमक खेळाडू; २००९ मध्ये एर FORCE ॲथलेटिक्स हॉल ऑफ फेम आणि २०११ मध्ये कॉलोराडो स्प्रिंग्ज स्पोर्ट्स हॉल ऑफ फेममध्ये समाविष्ट
| &lt;ref&gt;http://www.espn.com/college-football/story/_/id/17422244/dee-dowis-former-air-force-falcons-qb-dies-two-car-accident-age-48|title=Dowis {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190507034707/http://www.espn.com/college-football/story/_/id/17422244/dee-dowis-former-air-force-falcons-qb-dies-two-car-accident-age-48%257Ctitle%3DDowis |date=2019-05-07 }} dies in accident at 48 - ESPN|access-date= 2019-05-06&lt;/ref&gt;
|-
| १९९९
| [[ब्राइस फिशर]]
| बफेलो बिल्स, सेंट लुईस रॅम्स, सिॲटल सीहॉक्स, टेनेसी टायटन्ससाठी खेळले
| —
|-
| २००७
| [[डॅन न्वाएलेले]]
| बास्केटबॉल खेळाडू, पूर्वी एनबीए जी लीगमध्ये आणि आता [[फ्रान्स]]मधील लेव्हालोईस मेट्रोपॉलिटन्ससह खेळत आहेत
| —
|-
| २००८
| [[चॅड हॉल]]
| [[फिलाडेल्फिया ईगल्स]] २०१०–२०१२ साठी एनएफएल वाईड रिसीव्हर; २०१२-वर्तमान [[सॅन फ्रान्सिस्को ४९अर्स]]साठी वाईड रिसीव्हर
| &lt;ref name=&quot;hall&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nfl.com/player/chadhall/2507812/profile|title=Chad Hall: WR for the Philadelphia Eagles at NFL.com|website=NFL.com |access-date=2012-08-19|archive-date=2012-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120620110537/http://www.nfl.com/player/chadhall/2507812/profile|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| २०१०
| [[बेन गार्लंड]]
| [[डेन्व्हर ब्रॉन्कोस]] २०१०–२०१२ साठी एनएफएल डिफेन्सिव्ह एंड; २०१२-वर्तमान ऑफेंसिव्ह गार्ड
| &lt;ref name=&quot;garland&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nfl.com/player/bengarland/2507865/profile|title=Ben Garland: DE for the Denver Broncos at NFL.com|website=NFL.com |access-date=2012-08-26|archive-date=2012-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20120817222953/http://www.nfl.com/player/bengarland/2507865/profile|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| २०१०
| [[टॉम विटनी]]
| व्यावसायिक गोल्फ खेळाडू, २०१०-वर्तमान
| &lt;ref&gt;{{cite web|last1=Whitney|first1=Tom|title=Men's Golf|url=http://www.goairforcefalcons.com/sports/m-golf/mtt/whitney_tom00.html|website=GoAirForceFalcons.com|access-date=2018-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705150916/http://www.goairforcefalcons.com/sports/m-golf/mtt/whitney_tom00.html|archive-date=2018-07-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Whitney|first1=Tom|title=Player Profile|url=https://www.pgatour.com/players/player.48319.tom-whitney.html|website=PGA Tour Web.com|access-date=2018-01-24|archive-date=2018-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20180124135703/https://www.pgatour.com/players/player.48319.tom-whitney.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| २०१२
| [[जॉनी वॉल्म्सले]]
| [[अल्ट्रामॅरेथॉन]]र, २०१४-वर्तमान
| &lt;ref&gt;{{cite web|last1=Walmsley|first1=Jim|title=Cross Country|url=https://goairforcefalcons.com/roster.aspx?rp_id=959|website=GoAirForceFalcons.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| २०१४
| [[काईल वेस्टमोर्लंड]]
| [[यू.एस. ओपन (गोल्फ)|यू.एस. ओपन]]मध्ये कट पार करणारे एर FORCE अकॅडेमीचे पहिले पदवीधर ([[२०२१ यू.एस. ओपन (गोल्फ)|२०२१ यू.एस. ओपन]]मध्ये कामगिरी)
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.golfchannel.com/news/kyle-westmoreland-becomes-first-air-force-player-make-cut-us-open|title=Kyle Westmoreland becomes first Air Force player to make cut at U.S. Open|author=|via=Associated Press|date=June 19, 2021 |website=NBC Sports |access-date=2025-09-05 |archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624202254/https://www.golfchannel.com/news/kyle-westmoreland-becomes-first-air-force-player-make-cut-us-open|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| २०१९
| [[मॅडिसन तुंग]]
| रोड्स स्कॉलर; एर FORCE अकॅडेमीच्या पुरुषांच्या कुस्ती संघात स्थान मिळवलेली पहिली महिला कुस्तीपटू
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.usafa.af.mil/News/Article/1694591/2-air-force-academy-cadets-earn-rhodes-scholarships/|title=2 Air Force Academy cadets earn Rhodes scholarships|website = usafa.af.mil|access-date=2023-03-04}}&lt;/ref&gt;
|}

== उद्योग आणि व्यवसाय ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! नाव !! माहिती !! संदर्भ
|-
| १९५९
| [[जेरार्ड फिनरॅन]]
| [[सिटीबँक]], [[ड्रेक्सेल बर्नहॅम लॅम्बर्ट]] आणि टीसीडब्ल्यू सह वॉल स्ट्रीट कारकिर्दीत तिसऱ्या जगातील कर्जाचे तज्ञ; [[युनायटेड एरलाइन्स फ्लाइट ९७६|१९९५ च्या हवेतील गोंधळ प्रकरणासाठी प्रसिद्ध ज्यामध्ये त्यांनी फूडカートवरून विसर्जन केले होते]]
| &lt;ref&gt;{{cite web|title=Paid Notice: Deaths Finneran, Gerard Buckley|url=https://www.nytimes.com/2005/01/03/classified/paid-notice-deaths-finneran-gerard-buckley-jerry.html|newspaper=[[The New York Times]]|date=January 3, 2005|access-date=October 17, 2020|archive-date=October 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018095857/https://www.nytimes.com/2005/01/03/classified/paid-notice-deaths-finneran-gerard-buckley-jerry.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Neumeister|first=Larry|title=Passenger Accused of Defecating on Airliner Pleads Guilty To Making A Threat|url=https://apnews.com/article/7de0d25edb271d51200479ea23077782|newspaper=[[Associated Press]]|date=February 12, 1996|access-date=October 16, 2020|archive-date=October 27, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027133607/https://apnews.com/article/7de0d25edb271d51200479ea23077782|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६४
| [[टी. ॲलन मॅकआर्टर]]
| वरिष्ठ व्यवस्थापक, [[फेडेक्स]]; अमेरिकेच्या [[फेडरल एव्हिएशन ॲडमिनिस्ट्रेशन|फेडरल एव्हिएशन ॲडमिनिस्ट्रेशन]]चे प्रशासक; माजी मुख्य कार्यकारी अधिकारी, [[लेजंड एरलाइन्स]]; वर्तमान अध्यक्ष, [[एरबस]], नॉर्थ अमेरिकन होल्डिंग्स
| &lt;ref name=&quot;mcartor&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ambiz.org/partner/bio/tallanmcartor.htm |title=T. Allan McArtor, M.S.E. |publisher=AmBiz Associatiats LLC |access-date=2009-03-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929062307/http://www.ambiz.org/partner/bio/tallanmcartor.htm |archive-date=2007-09-29 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६५
| [[रिचर्ड टी. श्लोसबर्ग]]
| [[डेव्हिड पॅकायदा|डेव्हिड आणि लुसिएल पॅकार्ड]] फाउंडेशनचे माजी अध्यक्ष आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी; ''[[लॉस एंजेलिस टाइम्स]]''चे माजी प्रकाशक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी; [[व्हिएतनाम युद्ध|व्हिएतनाम युद्धातील]] अनुभवी सैनिक
| &lt;ref name=&quot;schlosberg&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sce.com/AboutSCE/CompanyOverview/CorporateGovernance/schlosberg.htm |title=Richard T. Schlosberg, III |publisher=Southern California Edison |access-date=2009-03-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071017205615/http://www.sce.com/AboutSCE/CompanyOverview/CorporateGovernance/schlosberg.htm |archive-date=October 17, 2007 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६७
| [[रॉबर्ट जे. थॉमस]]
| निसान मोटर कॉर्पोरेशन यूएसए चे माजी अध्यक्ष आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी
| —
|-
| १९७०
| [[बिल स्टेली|जे. डब्लू. &quot;वाइल्ड बिल&quot; स्टेली]]
| आयएंटरटेनमेंट नेटवर्कचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी; [[मायक्रोप्रोज|मायक्रोप्रोज सॉफ्टवेअर]] आणि [[इंटरेक्टिव्ह मॅजिक]]चे संस्थापक
| &lt;ref name=&quot;stealey&quot;&gt;{{cite web|last=Jackson|first=Charles|url=http://www.atarimagazines.com/v3n7/SimulationAdventures.html|title=Flying Your Ataris|work=Atari Magazines|publisher=Atari|access-date=2009-04-06|archive-date=2008-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080504080107/http://www.atarimagazines.com/v3n7/SimulationAdventures.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७७
| [[ग्रेडी बूच]]
| सॉफ्टवेअर अभियांत्रिकीमध्ये [[युनिफाइड मॉडेलिंग लँग्वेज]] आणि [[बूच पद्धती]]चे विकसक
| &lt;ref name=&quot;booch&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ibm.com/developerworks/library/i-booch/ |title=Grady Booch polishes his crystal ball |date=2003-04-03 |publisher=IBM |access-date=2009-03-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090328193020/http://www.ibm.com/developerworks/library/i-booch/ |archive-date=2009-03-28 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८१
| [[चार्ल्स फिलिप्स (व्यावसायिक)|चार्ल्स ई. फिलिप्स जुनियर]]
| [[ओरॅकल कॉर्पोरेशन]]चे अध्यक्ष; अकॅडेमीमधून पदवीधर झाल्यानंतर [[युनायटेड स्टेट्स मरीन कॉर्प्स]]मध्ये [[कॅप्टन]] म्हणून सेवा दिली
| &lt;ref name=&quot;cphillips&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.oracle.com/us/corporate/press/016435 |title=Charles E. Phillips, Jr. |publisher=Oracle |access-date=2009-03-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228011611/http://oracle.com/us/corporate/press/016435 |archive-date=February 28, 2009 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८३
| [[चार्ल्स पॅट्रिक गार्शिया]]
| स्टर्लिंग हिस्पॅनिक मार्केट्स कॅपिटल ग्रुपचे अध्यक्ष
| &lt;ref name=&quot;garcia&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.usafa.af.mil/superintendent/pa/bov/style/support/bios/garcia.htm|title=Charles Patrick Garcia|publisher=United States Air Force Academy|access-date= 2009-03-21}}{{dead link|date=March 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt;
|}

== नागरी विमानचालन ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! नाव !! माहिती !! संदर्भ
|-
| १९७३
| [[चेस्ली सुलेनबर्गर]]
| [[यूएस एरवेज फ्लाइट १५४९]] ला [[हडसन नदी]]त सुरक्षितपणे उतरवणारे कॅप्टन
| &lt;ref name=&quot;sullenberger&quot;&gt;{{cite news| title = US Airways captain the 'consummate pilot'| publisher = Cable News Network (CNN)| date = 2009-01-06| url = http://edition.cnn.com/2009/US/01/16/crash.pilot.profile/| access-date = 2009-01-16| archive-date = 2009-01-25| archive-url = https://web.archive.org/web/20090125083229/http://edition.cnn.com/2009/US/01/16/crash.pilot.profile/| url-status = live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८७
| [[लेरॉय होमर जुनियर]]
| [[युनायटेड एरलाइन्स फ्लाइट ९३]] चे सह-पायलट, जे [[११ सप्टेंबरचे हल्ले|११ सप्टेंबर २००१ च्या हल्ल्यात]] हायजॅक झाले आणि [[पेनसिल्व्हेनिया]]मध्ये कोसळले
| &lt;ref name=&quot;homer&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.post-gazette.com/headlines/20011028flt93homerbiop8.asp|title=Pilot: LeRoy Homer Jr.|date=2001-10-28|publisher=Post-Gazette|access-date=2009-03-07|archive-date=2009-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20090918071642/http://www.post-gazette.com/headlines/20011028flt93homerbiop8.asp|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७४
| [[चार्ल्स एडवर्ड जोन्स]]
| ११ सप्टेंबर २००१ च्या हल्ल्यात वर्ल्ड ट्रेड सेंटरच्या नॉर्थ टॉवरवर आदळलेल्या [[अमेरिकन एरलाइन्स फ्लाइट ११]] मधील प्रवासी
| &lt;ref name=&quot;CharlesEJones&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.usafa.org/Heritage/WarMemorial/WarMemorialBios/Charles%20Jones.aspx |title=Colonel (Ret) Charles E. Jones |publisher=USAFA AOG |access-date=2009-05-23 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110102150456/http://usafa.org/Heritage/WarMemorial/WarMemorialBios/Charles%20Jones.aspx |archive-date=January 2, 2011 }}&lt;/ref&gt;
|}

== शासन आणि राजकारण ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! नाव !! माहिती !! संदर्भ
|-
| १९५९
| [[हॅन्सफोर्ड टी. जॉन्सन]]
| जनरल; [[४ स्टार रँक|फोर-स्टार]] [[जनरल]] पदावर पदोन्नत झालेले पहिले पदवीधर (१ ऑक्टोबर १९८९ रोजी); नौदलाचे सहाय्यक सचिव (स्थापना आणि पर्यावरण) (२००१–२००५); हंगामी [[युनायटेड स्टेट्सचे नौदल सचिव|नौदल सचिव]] (२००३); पायलट; व्हिएतनाम युद्धातील अनुभवी सैनिक
| &lt;ref name=&quot;htjohnson&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=5962|title=General Hansford T. Johnson|publisher=Air Force Link|access-date= 2009-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20040211130152/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=5962|archive-date=2004-02-11}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६४
| [[टी. ॲलन मॅकआर्टर]]
| वरिष्ठ व्यवस्थापक [[फेडेक्स]] (१९७९–१९८७, १९८९–१९९४); अमेरिकेच्या [[फेडरल एव्हिएशन ॲडमिनिस्ट्रेशन|फेडरल एव्हिएशन ॲडमिनिस्ट्रेशन]]चे प्रशासक (१९८७–१९८९); माजी मुख्य कार्यकारी अधिकारी, [[लेजंड एरलाइन्स]]; वर्तमान अध्यक्ष, [[एरबस]], नॉर्थ अमेरिकन होल्डिंग्स
| &lt;ref name=&quot;mcartor&quot;/&gt;
|-
| १९७०
| [[एफ. मायकेल बर्केट]]
| [[इडाहो विधिमंडळ|इडाहो राज्य सिनेट]]चे सहाय्यक अल्पसंख्याक नेते (१९८९–१९९२, २००२–२००८)
| &lt;ref name=&quot;burkett&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ktvb.com/news/localnews/stories/ktvbn-nov0506-flagvandalism.bc00543.html |title=Sons of state senator charged with flag vandalism |date=2006-11-06 |publisher=KTVB.com |access-date=2009-03-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070318034431/http://www.ktvb.com/news/localnews/stories/ktvbn-nov0506-flagvandalism.bc00543.html |archive-date=March 18, 2007 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७०
| [[चक रीड]]
| [[सॅन जोसे, कॅलिफोर्निया]]चे महापौर (२००७–); त्यांच्या तुकडीत प्रथम क्रमांकाने उत्तीर्ण आणि शारीरिक पात्रता चाचणीत कमाल गुण मिळवले; त्यांची मुलगी [[किम कॅम्पबेल (पायलट)|किम रीड-कॅम्पबेल]] देखील तिच्या अकॅडेमी तुकडीत पहिली आली होती
| &lt;ref name=&quot;reedc1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mercurynews.com/ci_11593058?IADID=Search-www.mercurynews.com-www.mercurynews.com|title=Herhold: The Top 10 power players in San Jose|last=Herhold|first=Scott|date=2009-01-31|publisher=Mercury News|access-date=2009-03-08|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629051647/http://www.mercurynews.com/ci_11593058?IADID=Search-www.mercurynews.com-www.mercurynews.com|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;reedc2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.metroactive.com/papers/metro/02.20.03/reed-0308.html|title=Captain America's Rebellion|last=Gottlieb|first=Allie|date=February 2003|publisher=Metroactive News|access-date=2009-03-08|archive-date=2018-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215174142/http://www.metroactive.com/papers/metro/02.20.03/reed-0308.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७२
| [[गॅरी ए. ग्राप्पो]]
| [[ओमान]]मधील युनायटेड स्टेट्सचे राजदूत (२००६–); कारकिर्दीतील परराष्ट्र सेवा अधिकारी
| &lt;ref name=&quot;Gary A. Grappo&quot;&gt;{{cite web |url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ei/biog/63594.htm |title=Gary A. Grappo |publisher=U.S. Department of State |access-date=2009-03-09 |archive-date=2009-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090312070507/http://2001-2009.state.gov/r/pa/ei/biog/63594.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७३
| [[विलियम थॉमसन|विलियम &quot;टी&quot; थॉमसन]]
| आयुक्त, मॅसॅच्युसेट्स एरोनॉटिक्स कमिशन, बोस्टन, एमए (१९८३–२०००); आयुक्त, गव्हर्नर्स मायनॉरिटी बिझनेस कमिशन (१९८७–१९९०); अध्यक्ष आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी, द समिट ग्रुप कंपनीज (१९८१–२००८); अध्यक्ष आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी, असोसिएशन ऑफ ग्रॅज्युएट्स, युनायटेड स्टेट्स एरफोर्स अकॅडेमी (२००८–), कॉलोराडो एरोनॉटिकल बोर्ड (२०१२–)
| &lt;ref name=&quot;thomliskgroup&quot;&gt;{{cite web| url = http://www.terrificspeakers.com/html/william_thompson.html| title = Professional Speakers Bureau International| publisher = Thom Lisk Group| access-date = 7 March 2010| url-status = dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20101129120549/http://terrificspeakers.com/html/william_thompson.html| archive-date = 29 November 2010}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७६
| [[जॉन सी. इंग्लिस]]
| [[ब्रिगेडियर जनरल]]; [[राष्ट्रीय सुरक्षा एजन्सी]]चे उपसंचालक (२००६–२०१४); यू.एस. नॅशनल सायबर संचालक (२०२१–)
| &lt;ref name=&quot;inglis&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nsa.gov/about/leadership/bio_inglis.shtml|title=Biography - Deputy Director, National Security Agency|publisher=National Security Agency|access-date=2009-03-10|archive-date=2009-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090307044520/http://www.nsa.gov/about/leadership/bio_inglis.shtml|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७६
| [[जोसेफ आर. मॅक्लाफ्लिन]]
| [[युनायटेड स्टेट्स आर्मी]]मध्ये नियुक्त; [[८२ वी एरबॉर्न डिव्हिजन]]मध्ये इन्फंट्री प्लाटून लीडर; [[ओन्सलो काउंटी, नॉर्थ कॅरोलिना]] [[कमिशनर्स बोर्ड]]चे [[रिपब्लिकन पार्टी (युनायटेड स्टेट्स)|रिपब्लिकन]] सदस्य, २००८ मध्ये [[नॉर्थ कॅरोलिनाचा ३ रा संसदीय मतदारसंघ|नॉर्थ कॅरोलिनाच्या ३ ऱ्या मतदारसंघात]] रिपब्लिकन नामांकनासाठी विद्यमान खासदार वॉल्टर बी. जोन्स जुनियर यांना आव्हान देणारे उमेदवार
| &lt;ref name=&quot;mclaughlin&quot;&gt;{{cite web|url=http://projects.newsobserver.com/profiles/joe_mclaughlin |title=Joe McLaughlin |work=The News &amp; Observer |access-date=2009-03-21 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081202143018/http://projects.newsobserver.com/profiles/joe_mclaughlin |archive-date=2008-12-02 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७४
| [[जेम्स बी. स्मिथ]]
| ब्रिगेडियर जनरल; [[सौदी अरेबियामधील युनायटेड States चे राजदूत|सौदी अरेबियामध्ये यू.एस. चे राजदूत]] (२००९–२०१३); [[सदन न्यू हॅम्पशायर युनिव्हर्सिटी]]मध्ये अभियांत्रिकी, तंत्रज्ञान आणि एरोनॉटिक्सचे डीन
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.snhu.edu/about-us/news-and-events/2017/04/college-of-engineering-technology-and-aeronautics|title=SNHU Announces Plans for New College of Engineering, Technology and Aeronautics|author=Keane, Lauren|date=April 14, 2017|publisher=SNHU|access-date=April 14, 2017|archive-date=June 25, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170625173558/http://www.snhu.edu/about-us/news-and-events/2017/04/college-of-engineering-technology-and-aeronautics|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७७
| [[मायके वेन्स्टाईन|मायकेल एल. &quot;मायकी&quot; वेन्स्टाईन]]
| रेगन व्हाईट हाऊसचे कायदेशीर सल्लागार; व्हाईट हाऊसच्या प्रशासन कार्यालयाचे सहाय्यक मुख्य सल्लागार असताना [[इराण-कॉन्ट्रा प्रकरण|इराण-कॉन्ट्रा चौकशीचे]] समिती व्यवस्थापन अधिकारी; [[मिलिटरी रिलिजियस部署 फ्रीडम फाउंडेशन]]चे संस्थापक आणि अध्यक्ष
| &lt;ref name=&quot;weinstein&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.militaryreligiousfreedom.org/about/michael-l-mikey-weinstein/|title=Mikey Weinstein|work=MRFF|access-date=2011-08-28|archive-date=2011-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20110826100748/http://www.militaryreligiousfreedom.org/about/michael-l-mikey-weinstein/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७९
| [[जिऑफ मलिगन]]
| प्रेसिडेन्शियल इनोव्हेशन फेलो जे सायबर-फिजिकल सिस्टम्सवर [[विज्ञान आणि तंत्रज्ञान धोरण कार्यालय]] आणि [[नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ स्टँडर्ड्स अँड टेक्नॉलॉजी]] मध्ये सेवा देत आहेत; व्हाईट हाऊस स्मार्टअमेरिका चॅलेंजचे सह-निर्माते
| &lt;ref name=&quot;mulligan&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.nist.gov/el/pif-062513.cfm|title=Geoff Mulligan|work=NIST|access-date=2013-06-25|date=2013-06-25|archive-date=2013-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20130710164344/http://www.nist.gov/el/pif-062513.cfm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७९
| [[स्टीव्ह डिक्सन|स्टीव्हन डिक्सन]]
| फेडरल एव्हिएशन ॲडमिनिस्ट्रेशनचे १८ वे प्रशासक
| —
|-
| १९८२
| [[हेदर विल्सन]]
| एर FORCE चे सचिव म्हणून पुष्टी झालेल्या पहिल्या पदवीधरा (२०१७–२०१९); ऱ्होड्स स्कॉलर; न्यू मेक्सिकोच्या १ ल्या मतदारसंघातून यू.एस. प्रतिनिधी (१९८८–२००९); युनायटेड States काँग्रेसमध्ये निवड झालेल्या पहिल्या पदवीधरा; अध्यक्ष, साऊथ डकोटा स्कूल ऑफ माइन्स अँड टेक्नॉलॉजी (२०१३–२०१७)
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.af.mil/About-Us/Biographies/Display/Article/1183103/heather-wilson/|title=Dr. Heather Wilson|publisher=U.S. Air Force|access-date=2017-08-20|archive-date=2017-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170821044220/http://www.af.mil/About-Us/Biographies/Display/Article/1183103/dr-heather-wilson/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८८
| [[मार्था मॅकसेली]]
| दिवंगत रिपब्लिकन सिनेट सदस्य [[जॉन मॅककेन]] यांच्या उर्वरित दोन वर्षांच्या कार्यकाळासाठी राज्यपाल डग ड्यूसी यांनी नियुक्त केले (२०१९–२०२०); यू.एस. सिनेटमध्ये नियुक्त झालेल्या पहिल्या एर फोर्स अकॅडेमी पदवीधरा; कर्नल म्हणून निवृत्त
| &lt;ref name=&quot;mcsally&quot;&gt;{{cite web|url=https://mcsally.house.gov/about/full-biography|title=Bio for Martha McSally|year=2015|publisher=U.S. House of Representatives|access-date=2015-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224215746/https://mcsally.house.gov/about/full-biography|archive-date=2018-12-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९९१
| [[ची मेंग न्ग]]
| [[सिंगापूर]]चे राजकारणी, नॅशनल ट्रेड्स युनियन काँग्रेसचे वर्तमान सरचिटणीस; पूर्वी २०१३–२०१५ दरम्यान [[सिंगापूर सशस्त्र सेना|सिंगापूर सशस्त्र सेनेचे]] [[संरक्षण दल प्रमुख (सिंगापूर)|संरक्षण दल प्रमुख]]
| &lt;ref name=&quot;ng&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.pmo.gov.sg/cabinet/mr-ng-chee-meng|title=Mr Ng Chee Meng|publisher=Prime Minister's Office, Singapore|access-date=2020-04-19|archive-date=2020-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200408083201/https://www.pmo.gov.sg/cabinet/Mr-NG-Chee-Meng|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| २००७
| [[जोसेलिन मिटनॉल मॅलेट]]
| नॉर्थ कॅरोलिना लष्करी आणि माजी सैनिक व्यवहार विभागाच्या सचिव
| &lt;ref&gt;{{cite web |author=|date= |title= Jocelyn Mitnaul Mallette|url= https://www.milvets.nc.gov/jocelyn-mitnaul-mallette|website= North Carolina Department of Military and Veterans Affairs|location= Raleigh, North Carolina|publisher= |access-date= February 21, 2026}}&lt;/ref&gt;
|}

=== विधीमंडळ सदस्य ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! नाव !! माहिती !! संदर्भ
|-
| १९७४
| [[केन्ट लॅम्बर्ट]]
| कर्नल; [[कॉलोराडो लोकप्रतिनिधी गृह|कॉलोराडो राज्य प्रतिनिधी]] (२००७–२०११); [[कॉलोराडो सेनेट|कॉलोराडो राज्य सेनेट सदस्य]] (२०११-२०१९)
| &lt;ref name=&quot;Gary A. Grappo&quot;/&gt;
|-
| १९७५
| [[मॅथ्यू फाँग]]
| पेन्शन बेनिफिट गॅरंटी कॉर्पोरेशन सल्लागार समितीचे माजी अध्यक्ष; [[कॅलिफोर्निया]] राज्याचे कोषाध्यक्ष (१९९५–१९९९); १९९८ मध्ये कॅलिफोर्निया राज्यातून [[युनायटेड स्टेट्स सेनेट]]साठी रिपब्लिकन उमेदवार
| &lt;ref name=&quot;fong&quot;&gt;{{cite journal|last=Lin|first=Sam Chu|date= 1994-02-04|title=Matt Fong Scopes Asian Pacific American Economic Opportunities|journal=[[AsianWeek]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७६
| [[बॉब गार्ढनर|बॉब गार्डनर]]
| कॉलोराडो राज्य सेनेट सदस्य (२०१७–); कॉलोराडो राज्य प्रतिनिधी (२००७–२०१३)
| &lt;ref name=&quot;gardner&quot;&gt;{{cite web|url=https://leg.colorado.gov/legislators/bob-gardner|title=Senator Bob Gardner|publisher=Colorado General Assembly|access-date=2017-08-20|archive-date=2017-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20170815132159/http://leg.colorado.gov/legislators/bob-gardner|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७७
| [[डॅरिल जोन्स]]
| [[फ्लोरिडा लोकप्रतिनिधी गृह|फ्लोरिडा राज्य प्रतिनिधी]] (१९९०–९२); [[फ्लोरिडा राज्य सेनेट|फ्लोरिडा राज्य सेनेट सदस्य]] (१९९२–२००२); फ्लोरिडाचे राज्यपाल पदाचे उमेदवार (२००२); एर FORCE च्या सचिव पदाचे अयशस्वी नामांकित (१९९८)
| &lt;ref name=&quot;djones&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1998/07/23/us/senate-committee-kills-nomination-clinton-s-choice-for-secretary-air-force.html|title=Senate Committee Kills Nomination of Clinton's Choice for Secretary of the Air Force|last=Schmitt|first=Eric|date=1998-07-23|work=The New York Times|access-date=2009-03-10|archive-date=2009-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090416002253/http://www.nytimes.com/1998/07/23/us/senate-committee-kills-nomination-clinton-s-choice-for-secretary-air-force.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७८
| [[चार्ली रॉस]]
| लढाऊ पायलट; [[मिसिसिपी लोकप्रतिनिधी गृह|मिसिसिपी राज्य प्रतिनिधी]] (१९७–१९९८); [[मिसिसिपी राज्य सेनेट|मिसिसिपी राज्य सेनेट सदस्य]] (१९९८–२००७)
| &lt;ref name=&quot;ross&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.magnoliareport.com/Ross.htm |title=5 Questions with Senator Charlie Ross |publisher=Magnolia Report |access-date=2009-03-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007222805/http://www.magnoliareport.com/Ross.htm |archive-date=October 7, 2008 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८२
| [[हेदर विल्सन]]
| ऱ्होड्स स्कॉलर; न्यू मेक्सिकोच्या १ ल्या मतदारसंघातून यू.एस. प्रतिनिधी (१९९८–२००९); युनायटेड States काँग्रेसमध्ये निवड झालेल्या पहिल्या पदवीधरा
| &lt;ref name=&quot;hwilson&quot;/&gt;
|-
| १९८८
| [[मार्था मॅकसेली]]
| ॲरिझोनाच्या २ ऱ्या मतदारसंघातून यू.एस. प्रतिनिधी (२०१५–२०१९); ॲरिझोनातून यू.एस. सेनेट सदस्य (२०१९–२०२०)
| &lt;ref name=&quot;mcsally&quot; /&gt;
|-
| १९९४
| [[डॉन डेव्हिस]]
| [[नॉर्थ कॅरोलिनाचा १ ला संसदीय मतदारसंघ|नॉर्थ कॅरोलिनाच्या १ ल्या मतदारसंघातून]] यू.एस. प्रतिनिधी (२०२३–)
| &lt;ref&gt;{{cite web |title=Meet Don |url=https://votedondavis.com/about/ |website=Don Davis for NC |publisher=Don Davis for NC |access-date=5 March 2026}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९९६
| [[डेव्हिड एल. एंग्लिन]]
| [[व्हर्जिनिया हाउस ऑफ डेलिगेट्स]] (२००६–२०१२)
| &lt;ref name=&quot;englin&quot;&gt;{{cite web|url=http://dela.state.va.us/dela/MemBios.nsf/a7b082ef6ed01eac85256c0d00515644/97ec7f4306b4197d85257535005773dc?OpenDocument|title=Bio for David L. Englin|year=2009|publisher=Virginia House of Delegates|access-date=2009-03-10|archive-date=2009-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20090217000316/http://dela.state.va.us/dela/MemBios.nsf/a7b082ef6ed01eac85256c0d00515644/97ec7f4306b4197d85257535005773dc?OpenDocument|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९९५
| [[जेनिफर पॅरेन्टी]]
| लेफ्टनंट कर्नल; [[कॉलोराडो लोकप्रतिनिधी गृह|कॉलोराडो राज्य प्रतिनिधी]] (२०२२–)
| &lt;ref name=&quot;jparenti&quot;&gt;{{cite web|url=https://leg.colorado.gov/legislators/jennifer-lea-parenti|title=Representative Jennifer Parenti|publisher=Colorado General Assembly}}&lt;/ref&gt;
|-
| —
| [[ऑगस्ट फ्लुगर]]
| [[टेक्सासचा ११वा लोकप्रतिनिधी गृह मतदारसंघ|टेक्सासच्या ११ व्या मतदारसंघातून]] यू.एस. प्रतिनिधी (२०२१–)
| &lt;ref name=&quot;pfluger&quot;&gt;{{cite news |last1=Fraire |first1=Rosanna |title=August Pfluger kicks off campaign tour of Texas' 11th Congressional District in San Angelo |url=https://www.gosanangelo.com/story/news/2019/09/26/republican-congress-august-pfluger-starts-campaign-tour-texas-tx-11/3776339002/?gnt-cfr=1&amp;gca-cat=p&amp;gca-uir=true&amp;gca-epti=z11xx38d00----v11xx38b00xxxxd11xx65&amp;gca-ft=135&amp;gca-ds=sophi |work=San Angelo Standard-Times |date=September 26, 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| २००१
| [[ग्रेगरी आर. बॉल]]
| [[न्यू यॉर्क राज्य लोकप्रतिनिधी गृह|न्यू यॉर्क राज्य विधानसभा सदस्य]] (२००७–२०१०) आणि [[न्यू यॉर्क राज्य सेनेट|न्यू यॉर्क राज्य सेनेट सदस्य]] (२०११–२०१४)
| &lt;ref name=&quot;englin_assembly&quot;&gt;{{cite web|url=http://assembly.state.ny.us/mem/?ad=099&amp;sh=bio|title=Official Biography of Assemblyman Greg Ball|publisher=New York State Assembly|access-date=2009-03-10|archive-date=2010-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20101224054008/http://assembly.state.ny.us/mem/?ad=099&amp;sh=bio|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| —
| [[ट्रॉय स्टब्स]]
| [[अलाबामा लोकप्रतिनिधी गृह|अलाबामा लोकप्रतिनिधी गृहा]]चे सदस्य
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=About Troy |url=https://troystubbs.com/about/ |access-date=2023-09-22 |website=Troy Stubbs |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|}

== साहित्यिक व्यक्तिमत्त्वे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! नाव !! माहिती !! संदर्भ
|-
| १९७७
| [[डग बीसन]]
| सायन्स फिक्शन कादंबरीकार; भौतिकशास्त्रात पीएच.डी.
| &lt;ref name=&quot;beason2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.lanl.gov/news/index.php/fuseaction/home.story/story_id/8484 |title=Beason speaks at Memorial Day breakfast; Veterans Hall is dedicated |last=Black |first=Krista D. |date=2006-05-26 |publisher=Los Alamos National Laboratory |access-date=2009-03-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090120162617/http://www.lanl.gov/news/index.php/fuseaction/home.story/story_id/8484 |archive-date=January 20, 2009 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८२
| [[सुझान ग्रँट]]
| २० हून अधिक पुस्तकांच्या 'न्यू यॉर्क टाइम्स' आणि 'यूएसए टुडे' बेस्टसेलर लेखिका; [[रिटा पुरस्कार|रिटा (RITA) पुरस्कार]] विजेत्या;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Past Winners|url=https://www.rwa.org/page/rita-winners|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806062801/https://www.rwa.org/page/rita-winners|url-status=dead|archive-date=2017-08-06|publisher=Romance Writers of America}}&lt;/ref&gt; बी-७७७ पायलट, युनायटेड एरलाइन्स; अतिथी वक्त्या (तुकडी २०१५ रिंग डान्स)
| &lt;ref name=&quot;grant&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.susangrant.com/books/|title=Susan Grant books|publisher=susangrant.com|access-date=2018-04-29|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130819141428/http://https/|archive-date=2013-08-19}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८४
| [[जॉन रॉब (सिद्धांतकार)|जॉन रॉब]]
| 'ब्रेव्ह न्यू वॉर' चे लेखक; [[चौथ्या पिढीचे युद्ध|चौथ्या पिढीच्या युद्धाचे]] सिद्धांतकार
| &lt;ref name=&quot;robb&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.d-n-i.net/dni_reviews/robb_brave_new_war.htm |title=Brave New War: The Next Stage of Terrorism and the End of Globalization |date=2007-05-14 |publisher=Defense and the National Interest |access-date=2009-03-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303115605/http://www.d-n-i.net/dni_reviews/robb_brave_new_war.htm |archive-date=March 3, 2009 }}&lt;/ref&gt;
|}

== वायुसेना ==
=== वायुसेना प्रमुख ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! नाव !! माहिती !! संदर्भ
|-
| १९६०
| [[जॉन एम. लोह]]
| [[जनरल अधिकारी|जनरल]]; कमांडर, [[टॅक्टिकल एर कमांड]]; कमांडर, [[एर कॉम्बॅट कमांड]], [[युनायटेड स्टेट्स वायुसेनाचे उपप्रमुख|वायुसेनाचे उपप्रमुख]] आणि वायुसेनाचे हंगामी [[युनायटेड स्टेट्स वायुसेना प्रमुख|मुख्य प्रमुख]] (१९९०–१९९१, हंगामी); लढाऊ पायलट
| &lt;ref name=&quot;loh&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=6227|title=General John Michael Loh|publisher=Air Force Link|access-date= 2009-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080709172913/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=6227|archive-date=2008-07-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६३
| [[रोनाल्ड आर. फोगलमन]]
| जनरल; युनायटेड स्टेट्स वायुसेनाचे मुख्य प्रमुख म्हणून काम करणारे पहिले पदवीधर (१९९४–१९९७); लढाऊ पायलट; व्हिएतनाम युद्धातील अनुभवी सैनिक
| &lt;ref name=&quot;fogelman&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=5434|title=General Ronald R. Fogleman|publisher=Air Force Link|access-date= 2009-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20040208120741/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=5434|archive-date=2004-02-08}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६५
| [[मायकेल ई. रयान]]
| जनरल; युनायटेड स्टेट्स वायुसेनाचे मुख्य प्रमुख (१९९७–२००१); व्हिएतनाममधील हवाई लढाईसाठी [[डिस्टिंग्विश्ड फ्लाइंग क्रॉस (युनायटेड स्टेट्स)|डिस्टिंग्विश्ड फ्लाइंग क्रॉस]] प्राप्तकर्ता; वडील [[जॉन डेल रयान]] यांनी देखील मुख्य प्रमुख (१९६९–१९७३) म्हणून काम केले होते आणि ते [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धात]] बॉम्बर पायलट होते
| &lt;ref name=&quot;mryan&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=7007 |title=General Michael E. Ryan |publisher=Air Force Link |access-date=2009-03-13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090213175510/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=7007 |archive-date=February 13, 2009 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७३
| [[नॉर्टन ए. श्वार्टझ]]
| जनरल; युनायटेड स्टेट्स वायुसेनाचे मुख्य प्रमुख (२००८–२०१२); सी-१३०/हेलिकॉप्टर पायलट
| &lt;ref name=&quot;schwartz&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=7077 |title=General Norton A. Schwartz |publisher=Air Force Link |access-date=2009-03-13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090310234507/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=7077 |archive-date=March 10, 2009 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७६
| [[मार्क ए. वेल्श तिसरे]]
| जनरल; युनायटेड स्टेट्स वायुसेनाचे मुख्य प्रमुख (२०१२–२०१६); ए-१०, एफ-१६ पायलट
| &lt;ref name=&quot;welsh&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/information/bios/bio.asp?bioID=7550 |title=General Mark A. Welsh III |publisher=US Air Force |access-date=2012-08-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120818210402/http://www.af.mil/information/bios/bio.asp?bioID=7550 |archive-date=2012-08-18 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८३
| [[डेव्हिड एल. गोल्डफिन]]
| जनरल; युनायटेड स्टेट्स वायुसेनाचे मुख्य प्रमुख (२०१६–२०२०); एफ-१६ पायलट
| &lt;ref name=&quot;goldfein&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.af.mil/About-Us/Biographies/Display/Article/108013/david-l-goldfein/|title=GENERAL DAVID L. GOLDFEIN|website=www.af.mil|access-date=2018-12-15|archive-date=2018-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20181022125320/https://www.af.mil/About-Us/Biographies/Display/Article/108013/general-david-l-goldfein/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८६
| [[डेव्हिड डब्लू. ऑल्विन]]
| जनरल; युनायटेड स्टेट्स वायुसेनाचे मुख्य प्रमुख (२०२३–)
| &lt;ref name=&quot;allvin&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.af.mil/About-Us/Biographies/Display/Article/108725/david-w-allvin/ |title=General David W. Allvin |publisher=Air Force Link |access-date=2022-04-17}}&lt;/ref&gt;
|}

=== वायुसेनाचे उपप्रमुख ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! नाव !! माहिती !! संदर्भ
|-
| १९५९
| [[मायकेल पी.सी. कार्न्स]]
| जनरल; वायुसेनाचे उपप्रमुख (१९९१–१९९४); लढाऊ पायलट; व्हिएतनाममधील हवाई लढाईसाठी डिस्टिंग्विश्ड फ्लाइंग क्रॉस प्राप्तकर्ता
| &lt;ref name=&quot;carns&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=4927|title=General Michael P.C. Carns|access-date= 2008-09-20|publisher=Air Force Link|archive-url=https://web.archive.org/web/20080709161323/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=4927|archive-date=2008-07-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६०
| [[जॉन एम. लोह]]
| जनरल; कमांडर, टॅक्टिकल एर कमांड; कमांडर, एर कॉम्बॅट कमांड; वायुसेनाचे उपप्रमुख; युनायटेड स्टेट्स वायुसेनाचे हंगामी मुख्य प्रमुख (१९९०–१९९१, हंगामी); लढाऊ पायलट
| &lt;ref name=&quot;loh&quot;/&gt;
|-
| १९८८
| [[राल्फ एबरहार्ट]]
| जनरल; कमांडर, [[युनायटेड स्टेट्स स्पेस कमांड]]; कमांडर, [[युनायटेड स्टेट्स नॉर्दर्न कमांड]]; वायुसेनाचे उपप्रमुख (१९९७–१९९९); डिस्टिंग्विश्ड फ्लाइंग跨 क्रॉस प्राप्तकर्ता; व्हिएतनाम आणि [[खाडी युद्ध|खाडी युद्धातील]] लढाऊ अनुभवी सैनिक
| &lt;ref name=&quot;eberhart&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=5317|title=General Ralph E. &quot;Ed&quot; Eberhart|publisher=Air Force Link|access-date= 2009-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20040211160714/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=5317|archive-date=2004-02-11}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७४
| [[डंकन मॅकनॅब]]
| जनरल; वायुसेनाचे उपप्रमुख (२००८–२०११)
| &lt;ref name=&quot;mcnabb&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=6426 |title=General Duncan J. McNabb |publisher=Air Force Link |access-date=2009-03-13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090312021631/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=6426 |archive-date=March 12, 2009 }}&lt;/ref&gt;
|}

=== वायुसेनाच्या प्रमुख कमांड्सचे कमांडर ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! नाव !! माहिती !! संदर्भ
|-
| १९५९
| [[रॉबर्ट सी. ओक्स]]
| जनरल; कमांडर, [[एर ट्रेनिंग कमांड]]; कमांडर, [[युनायटेड स्टेट्स एर फोर्सेस इन युरोप]]; लढाऊ पायलट
| &lt;ref name=&quot;oaks&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=6630 |title=General Robert C. Oaks |publisher=Air Force Link |access-date=2009-03-13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090213142602/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=6630 |archive-date=February 13, 2009 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६०
| [[रोनाल्ड डब्लू. येट्स]]
| जनरल; कमांडर, [[एर फोर्स मटेरिअल कमांड]]; कमांडर, [[एर फोर्स सिस्टम्स कमांड]]; चाचणी पायलट; व्हिएतनाम युद्धातील लढाऊ अनुभवी सैनिक
| &lt;ref name=&quot;yates&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=7679|title=General Ronald W. Yates|publisher=Air Force Link|access-date= 2009-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080709171718/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=7679|archive-date=2008-07-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६१
| [[जॉर्ज ली बटलर]]
| जनरल; कमांडर, युनायटेड स्टेट्स स्ट्रॅटेजिक कमांड; डिस्टिंग्विश्ड फ्लाइंग क्रॉस प्राप्तकर्ता; लढाऊ आणि बॉम्बर पायलट; व्हिएतनाम युद्धातील लढाऊ अनुभवी सैनिक
| &lt;ref name=&quot;butler&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=4877|title=General George Lee Butler|publisher=Air Force Link|access-date= 2009-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20040209185025/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=4877|archive-date=2004-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६४
| [[रिचर्ड ई. हॉली]]
| जनरल; कमांडर, एर कॉम्बॅट कमांड; डिस्टिंग्विश्ड फ्लाइंग क्रॉस प्राप्तकर्ता (तीन); व्हिएतनाम युद्धातील लढाऊ अनुभवी सैनिक
| &lt;ref name=&quot;hawley&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=5744|title=General Richard E. Hawley|publisher=Air Force Link|access-date= 2009-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20040210075607/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=5744|archive-date=2004-02-10}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६४
| [[जॉन G. लॉर्बर]]
| जनरल; कमांडर, [[पॅसिफिक एर फोर्सेस]]; डिस्टिंग्विश्ड फ्लाइंग क्रॉस प्राप्तकर्ता (दोन); लढाऊ पायलट; व्हिएतनाम युद्धातील लढाऊ अनुभवी सैनिक
| &lt;ref name=&quot;lorber&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=6231|title=General John G. Lorber|publisher=Air Force Link|access-date= 2009-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20040208012050/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=6231|archive-date=2004-02-08}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६५
| [[हावेल एम. एस्टेस तिसरे]]
| जनरल; कमांडर, युनायटेड स्टेट्स स्पेस कमांड; कमांडर, [[नॉर्थ अमेरिकन एरोस्पेस डिफेन्स कमांड]]; कमांडर, [[एर फोर्स स्पेस कमांड]]; डिस्टिंग्विश्ड फ्लाइंग क्रॉस प्राप्तकर्ता (दोन); लढाऊ पायलट; व्हिएतनाम युद्धातील लढाऊ अनुभवी सैनिक
| &lt;ref name=&quot;estes&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=5367|title=General Howell M. Estes III|publisher=Air Force Link|access-date= 2009-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20040209155811/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=5367|archive-date=2004-02-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६८
| [[विलियम जे. बेगर्ट]]
| जनरल; कमांडर, पॅसिफिक एर फोर्सेस; डिस्टिंग्विश्ड फ्लाइंग क्रॉस प्राप्तकर्ता (दोन); पायलट; व्हिएतनाम युद्धातील लढाऊ अनुभवी सैनिक
| &lt;ref name=&quot;begert&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=4649|title=General William J. Begert|publisher=Air Force Link|access-date= 2009-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20040207104516/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=4649|archive-date=2004-02-07}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६८
| [[चार्ल्स आर. हॉलंड]]
| जनरल; कमांडर, [[युनायटेड स्टेट्स स्पेशल ऑपरेशन्स कमांड]]; डिस्टिंग्विश्ड फ्लाइंग क्रॉस प्राप्तकर्ता; [[लॉकहीड एसी-१३०|एसी-१३० गनशिप]] पायलट; व्हिएतनाम युद्धातील लढाऊ अनुभवी सैनिक
| &lt;ref name=&quot;holland&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=5834 |title=General Charles R. Holland |publisher=Air Force Link |access-date=2009-03-13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090213164353/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=5834 |archive-date=February 13, 2009 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६८
| [[चार्ल्स टी. रॉबर्टसन]]
| जनरल; कमांडर, [[युनायटेड स्टेट्स ट्रान्सपोर्टेशन कमांड]]; कमांडर, [[एर मोबिलिटी कमांड]]; डिस्टिंग्विश्ड फ्लाइंग क्रॉस प्राप्तकर्ता (दोन); एसी-१३० गनशिप, बॉम्बर आणि टँकर पायलट; व्हिएतनाम युद्धातील लढाऊ अनुभवी सैनिक
| &lt;ref name=&quot;robertson&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=6932|title=General Charles T. &quot;Tony&quot; Robertson Jr.|publisher=Air Force Link|access-date= 2009-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20040210080129/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=6932|archive-date=2004-02-10}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७२
| [[विलियम आर. लुनी तिसरे]]
| जनरल; कमांडर, [[एर एज्युकेशन अँड ट्रेनिंग कमांड]]; पायलट; [[ऑपरेशन सदर्न वॉच]] मधील लढाऊ अनुभवी सैनिक
| &lt;ref name=&quot;looney&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=6229|title=General William R. Looney III|publisher=Air Force Link|access-date= 2009-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20040211184142/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=6229|archive-date=2004-02-11}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७३
| [[जे. डी. डब्लू. कॉर्ली]]
| जनरल; कमांडर, एर कॉम्बॅट कमांड; लढाऊ पायलट
| &lt;ref name=&quot;corley&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=5080|title=General John D. W. Corley|publisher=Air Force Link|access-date= 2009-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20040212045653/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=5080|archive-date=2004-02-12}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७३
| [[फ्रँक क्लॉट्झ]]
| [[लेफ्टनंट जनरल]]; [[रोड्स स्कॉलर]]; कमांडर, एर फोर्स ग्लोबल स्ट्राईक कमांड; मिसाईलर
| &lt;ref name=&quot;klotz&quot;/&gt;
|-
| १९७३
| [[स्टीफन आर. लॉरेन्झ]]
| जनरल; कमांडर, एर एज्युकेशन अँड ट्रेनिंग कमांड; पायलट
| &lt;ref name=&quot;lorenz&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=6234 |title=General Stephen R. Lorenz |publisher=Air Force Link |access-date=2009-03-13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090310234138/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=6234 |archive-date=March 10, 2009 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७४
| [[कॅरोल चँडलर]]
| जनरल; कमांडर, पॅसिफिक एर फोर्सेस; लढाऊ पायलट
| &lt;ref name=&quot;chandler&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=4971 |title=General Carrol H. &quot;Howie&quot; Chandler |publisher=Air Force Link |access-date=2009-03-13 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090312021631/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=4971 |archive-date=March 12, 2009 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७४
| [[डोनाल्ड जे. हॉफमन]]
| जनरल; कमांडर, एर फोर्स मटेरिअल कमांड; लढाऊ पायलट
| &lt;ref name=&quot;hoffman&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=5825 |title=General Donald J. Hoffman |publisher=Air Force Link |access-date=2009-05-11 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090417020223/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=5825 |archive-date=April 17, 2009 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७५
| [[डग्लस एम. फ्रेझर]]
| जनरल; कमांडर, [[युनायटेड स्टेट्स सदर्न कमांड]]; लढाऊ पायलट
| &lt;ref name=&quot;fraser&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/information/bios/bio.asp?bioID=5456 |title=General Douglas M. Fraser |publisher=Air Force Link |access-date=2009-07-22 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090715204937/http://www.af.mil/information/bios/bio.asp?bioID=5456 |archive-date=2009-07-15 }}&lt;/ref&gt;
|}

=== उल्लेखनीय व्हिएतनाम युद्ध सैनिक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! नाव !! माहिती !! संदर्भ
|-
| १९६१
| [[जेम्स पी. उल्म]]
| [[ब्रिगेडियर जनरल]]; [[८ वी फ्लाइंग ट्रेनिंग स्क्वाड्रन|८ व्या फ्लाइंग ट्रेनिंग स्क्वाड्रन]] आणि [[१४ वी फ्लाइंग ट्रेनिंग विंग|१४ व्या फ्लाइंग ट्रेनिंग विंग]]चे कमांडर
| &lt;ref name=&quot;ulm&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/information/bios/bio.asp?bioid=7441 |title=Brigadier General James P. Ulm |publisher=United States Air Force |access-date=2012-02-13 |url-status=dead |archive-url=https://archive. today/20120803174641/http://www.af.mil/information/bios/bio.asp?bioid=7441 |archive-date=2012-08-03 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६४
| [[रिचर्ड स्टीफन रिची]]
| [[ब्रिगेडियर जनरल]]; व्हिएतनाम युद्धातील पायलट [[फ्लाइंग एस]]; [[एर फोर्स क्रॉस (युनायटेड स्टेट्स)|एर फोर्स क्रॉस]] प्राप्तकर्ता
| &lt;ref name=&quot;ritchie&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.acepilots.com/vietnam/ritchie.html|title=Richard &quot;Steve&quot; Ritchie: Phantom Pilot, Vietnam Ace, MiG Killer|publisher=Ace Pilots|access-date=2009-03-09|archive-date=2008-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216071759/http://www.acepilots.com/vietnam/ritchie.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६४
| [[रॉबिन जी. टॉर्नो]]
| ब्रिगेडियर जनरल; [[३३४ वी फायटर स्क्वाड्रन|३३४ व्या फायटर स्क्वाड्रन]]चे कमांडर; [[४०५ वी एर एक्स्पेडिश्नेरी विंग|४०५ व्या एर एक्स्पेडिश्नेरी विंग]]चे कमांडर; युनायटेड States वायुसेनाच्या सदर्न एर डिव्हिजनचे कमांडर; एर फोर्स रिझर्व्ह ऑफिसर ट्रेनिंग कॉर्प्सचे कमांडंट; [[सिल्व्हर स्टार]] आणि लेजन ऑफ मेरिटचे प्राप्तकर्ता
| &lt;ref name=&quot;tornow&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.af.mil/information/bios/bio.asp?bioID=7413 |title=Robin G. Tornow |publisher=United States Air Force |access-date=2010-09-11 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100413214814/http://www.af.mil/information/bios/bio.asp?bioID=7413 |archive-date=2010-04-13 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८५
| [[लॉन्स सिजान]]
| कर्नल; व्हिएतनाम युद्धादरम्यान [[युद्धकैदी]]; लढाऊ पायलट; मेडल ऑफ ऑनरने सन्मानित झालेले पहिले पदवीधर; त्यांच्या सन्मानार्थ वायुसेनाचा 'लॉन्स पी. सिजान पुरस्कार' नेतृत्वगुणांसाठी दिला जातो
| &lt;ref name=&quot;sijan&quot;&gt;{{cite book|last=McConnell|first=Malcolm|title=Into the Mouth of the Cat|publisher=W. W. Norton and Company|location=New York, NY|year=1985|isbn=0-393-32548-2}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६६
| [[निकोलस केहो]]
| कर्नल जनरल; व्हिएतनाम युद्धादरम्यान लढाऊ पायलट; वायुसेनाच्या सचिवांच्या कार्यालयाचे [[इन्स्पेक्टर जनरल]]; [[U.S. गृहनिर्माण आणि शहरी विकास विभाग|यू.एस. गृहनिर्माण आणि शहरी विकास विभाग]] (HUD) मधील सहाय्यक इन्स्पेक्टर जनरल; काँग्रेस मेडल ऑफ ऑनर सोसायटीचे अध्यक्ष आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी (२००३–)
| &lt;ref name=&quot;kehoe&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=6009|title=Lieutenant General Nicholas B. Kehoe|publisher=Air Force link|access-date= 2009-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20070316085538/http://www.af.mil/bios/bio.asp?bioID=6009|archive-date=2007-03-16}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६७
| [[डेल स्टोव्हल]]
| ब्रिगेडियर जनरल; व्हिएतनाम युद्धातील बचाव कार्य पायलट; एर force क्रॉस आणि [[जब्बारा पुरस्कार]] प्राप्तकर्ता; १२ यशस्वी बचाव मोहिमा, ज्यामध्ये उत्तर व्हिएतनामच्या आत खोलवर जाऊन केलेले [[रॉजर लोचर]] यांचे बचाव कार्य समाविष्ट आहे
| &lt;ref name=&quot;stovall&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.af.mil/AboutUs/Biographies/Display/tabid/225/Article/105509/brigadier-general-dale-e-stovall.aspx|title=Brigadier General Dale E. Stovall|publisher=United States Air Force|access-date=2015-04-18|archive-date=2016-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160114205813/http://www.af.mil/AboutUs/Biographies/Display/tabid/225/Article/105509/brigadier-general-dale-e-stovall.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६८
| [[जेफ्री फेनस्टाईन]]
| [[कर्नल]]; व्हिएतनाम युद्धातील वेपन्स सिस्टम्स ऑफिसर फ्लाइंग एस
| &lt;ref name=&quot;feinstein&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.usafa.org/news-media/Checkpoints/articles/Archive/2006MAR_mig_killers.pdf |title=MiG Killers: USAFA grads prove lethal to enemy pilots |date=March 2006 |publisher=United States Air Force Academy |access-date=2009-03-09 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719085525/http://www.usafa.org/news-media/Checkpoints/articles/Archive/2006MAR_mig_killers.pdf |archive-date=July 19, 2011 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७०
| [[मायकेल ब्लासी]]
| [[फर्स्ट लेफ्टनंट]]; [[ए-३७ ड्रॅगनफ्लाय|ए-३७बी ड्रॅगनफ्लाय]] हल्ला विमानाचे पायलट; अवशेषांची ओळख पटण्यापूर्वी, ब्लासी हे व्हिएतनाम युद्धातील अज्ञात सैनिक म्हणून [[टॉम्ब ऑफ द अननोन्स]] (१९८४–१९९८) येथे दफन करण्यात आले होते
| &lt;ref name=&quot;blassie&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.nlm.nih.gov/exhibition/visibleproofs/galleries/cases/blassie.html|title=Michael Blassie unknown no more|date=2006-05-03|publisher=National Institutes of Heath|access-date=2009-04-01|archive-date=2009-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325004341/http://www.nlm.nih.gov/visibleproofs/galleries/cases/blassie.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

=== उल्लेखनीय खाडी युद्ध सैनिक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! नाव !! माहिती !! संदर्भ
|-
| १९६३
| [[पॅट्रिक पी. कारुआना]]
| कर्नल जनरल; [[१४ वी वायुसेना|१४ व्या वायुसेना]]चे कमांडर; एर फोर्स स्पेस कमांडचे उपकमांडर
| &lt;ref name=&quot;caruana&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/information/bios/bio.asp?bioID=4942 |title=Patrick P. Caruana |publisher=United States Air Force |access-date=2011-07-07 |url-status=dead |archive-url=https://archive. today/20120720211617/http://www.af.mil/information/bios/bio.asp?bioID=4942 |archive-date=2012-07-20 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६५
| [[जॉन ए. वॉर्डन तिसरे]]
| कर्नल; विख्यात हवाई शक्ती सिद्धांतकार; एर FORCE डिस्टिंग्विश्ड सर्विस मेडल प्राप्तकर्ता
| &lt;ref name=&quot;warden&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.accessmylibrary.com/article-1G1-183044454/john-warden-and-renaissance.html|title=John A. Warden III|publisher=Access My Library.com|access-date=2010-04-28 | date=2008-04-01}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६९
| [[चार्ल्स सी. बाल्डविन]]
| मेजर जनरल; मुख्य चॅप्लन
| &lt;ref name=&quot;baldwin&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.af.mil/information/bios/bio.asp?bioID=4592 |title=Chaplain (Major General) Charles C. Baldwin |publisher=United States Air Force |access-date=2011-10-02 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130802084942/http://www.af.mil/information/bios/bio.asp?bioID=4592 |archive-date=2013-08-02 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९७९
| [[जॉन एफ. निकोलस]]
| ब्रिगेडियर जनरल; [[टेक्सास एर नॅशनल गार्ड]]चे कमांडर
| &lt;ref name=&quot;nichols&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ng.mil/ngbgomo/library/bio/2002.htm |title=Brigadier General John F. Nichols |publisher=National Guard Bureau |access-date=2011-01-21 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120524183457/http://www.ng.mil/ngbgomo/library/bio/2002.htm |archive-date=2012-05-24 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८४
| [[ब्रेंट ब्रँडन]]
| कर्नल; [[ईएफ-१११ए रेव्हेन|ईएफ-१११]] पायलट ज्यांनी [[ऑपरेशन डेझर्ट स्टॉर्म]]च्या पहिल्या दिवशी हवाई लढाईत इराकी [[दस्सो मिराज एफ१|मिराज एफ१-ईक्यू]] विमानाला पाडले; खाडी युद्धादरम्यान हवाई लढाईसाठी डिस्टिंग्विश्ड फ्लाइंग क्रॉस प्राप्तकर्ता
| &lt;ref name=&quot;brandon&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.thekeysource.com/team-hci/index_details.php?unid=76 |title=Brent D. Brandon |publisher=KeySource Group |access-date=2009-03-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091208134754/http://www.thekeysource.com/team-hci/index_details.php?unid=76 |archive-date=December 8, 2009 }}&lt;/ref&gt;
|}

=== दहशतवाद विरोधी युद्धातील उल्लेखनीय सैनिक ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! नाव !! माहिती !! संदर्भ
|-
| १९८८
| [[मार्था मॅकसेली]]
| [[कर्नल]]; अमेरिकन महिला पारंपारिक &quot;बिगर-लढाऊ&quot; विमानांमध्ये (एरलिफ्ट, टँकर, हेलिकॉप्टर) अनेक वर्षांपासून लढाऊ मोहिमा राबवत असल्या तरी, लढाऊ विमानांवरून महिलांच्या लढाऊ मोहिमांवरील १९९१ ची बंदी उठवल्यानंतर लढाऊ विमानातून प्रत्यक्ष युद्धात मोहीम राबवणाऱ्या त्या पहिल्या अमेरिकन महिला बनल्या; ऑपरेशन सदर्न वॉच आणि ऑपरेशन एंड्युरिंग फ्रीडमच्या अनुभवी सैनिक; २०१४ मध्ये ॲरिझोनाच्या २ ऱ्या मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व करत काँग्रेसवर निवड
| &lt;ref name=&quot;mcsally_defenselink&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.defenselink.mil/home/faceofdefense/fod/2006-12/f20061207a.html|title=First female pilot in combat reflects on career|last=Bergquist|first=Carl|date=2006-12-06|publisher=United States Department of Defense|access-date=2009-03-21|archive-date=2007-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20070815234411/http://www.defenselink.mil/home/faceofdefense/fod/2006-12/f20061207a.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९९७
| [[किम रीड-कॅम्पबेल]]
| [[कर्नल]]; तिच्या वडिलांप्रमाणेच ([[चक रीड]]) तिच्या तुकडीत प्रथम क्रमांकाने उत्तीर्ण; [[इराक युद्ध|इराक युद्धादरम्यान]] हवाई लढाईसाठी डिस्टिंग्विश्ड फ्लाइंग क्रॉस प्राप्तकर्ता
| &lt;ref name=&quot;reedc1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;reedc2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;reeddfc&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dfcsociety.org/citation_detail.asp?ID=4442 |title=DFC Citations: Kim N. Campbell |year=2003 |publisher=Distinguished Flying Cross Society |access-date=2009-03-08 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615140616/http://www.dfcsociety.org/citation_detail.asp?ID=4442 |archive-date=2008-06-15 }}&lt;/ref&gt;
|-
| २००६
| [[रोझलिन एल. शुलटे]]
| [[फर्स्ट लेफ्टनंट]]; अफगाणिस्तानमधील दहशतवाद विरोधी युद्धात शत्रू सैनिकांकडून मारली गेलेली अकॅडेमीची पहिली महिला पदवीधरा; मरणोत्तर [[नॅशनल इंटेलिजन्स मेडल फॉर वॅलर]]ने सन्मानित
| &lt;ref name=&quot;Schulte&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.usafa.af.mil/news/story?id=123205840|title=Schulte award ceremony|year=2010|publisher=af.mil|access-date=2013-01-15|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150520090535/http://www.usafa.af.mil/news/story.asp?id=123205840|archive-date=2015-05-20}}&lt;/ref&gt;
|}

=== इतर उल्लेखनीय वायुसेना पदवीधर ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! नाव !! माहिती !! संदर्भ
|-
| १९९१
| [[एरिक ए. पिटर्सन]]
| ब्रिगेडियर जनरल, [[विस्कॉन्सिन नॅशनल गार्ड]]चे वायुसेनाचे उप ॲडज्युटंट जनरल
| &lt;ref name=&quot;eapeterson&quot;&gt;{{cite web|url=https://wi.ng.mil/Portals/65/Documents/About/Leadership/Peterson_17MAR25.pdf|title=Brig. Gen. Erik A. Peterson|publisher=Wisconsin National Guard}}{{मृत दुवा|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९९६
| [[निकोल मालाचोव्स्की]]
| [[कर्नल]]; [[युनायटेड स्टेट्स एर फोर्स थंडरबर्ड्स|यू.एस. एर फोर्स थंडरबर्ड्स]] सह पायलट म्हणून सेवा देणारी पहिली महिला
| &lt;ref name=&quot;malachowski&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.f-16.net/news_article1400.html|title=Thunderbirds' first female pilot announced with new 2006 pilots|date=2005-06-17|publisher=F-16.net|access-date=2009-03-13|archive-date=2021-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024234708/https://www.f-16.net/f-16-news-article1400.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९९८
| [[शॉना रोशेल किम्ब्रेळ]]
| [[मेजर]]; लढाऊ पायलट म्हणून सेवा देणारी पहिली [[आफ्रिकन-अमेरिकन]] महिला
| &lt;ref name=&quot;kimbrell&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.aviano.af.mil/News/story/id/123091118/ |title=Meet the Air Force's first female African-American fighter pilot |date=2009-06-17 |publisher=U.S. Air Force |access-date=2010-10-13 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716022039/http://www.aviano.af.mil/news/story.asp?id=123091118 |archive-date=2011-07-16 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८०
| [[जॅनेट सी. वोल्फेनबार्गर]]
| [[जनरल]]; ५ जून २०१२ पर्यंत, यू.एस. वायुसेनाात जनरल रँक मिळवणारी पहिली महिला
| —
|-
| १९६३
| [[चार्ल्स व्ही. बुश]]
| अधिकारी; युनायटेड States एर फोर्स अकॅडेमीमधून पदवीधर झालेले पहिले आफ्रिकन-अमेरिकन
| &lt;ref name=&quot;C.V. Bush&quot;&gt;{{cite journal|url=https://books.google.com/books?id=F9umweXiDtgC&amp;q=%22Charles%20V.%20Bush%22&amp;pg=PA71|journal=Ebony Magazine: &quot;Air Force Cadets&quot;|title=Three Negro youths are first of race to enter Colorado training school|edition=February 1960|date=February 1960|publisher=Johnson|access-date=2009-12-24|author1=Company, Johnson Publishing|archive-date=2021-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024234622/https://books.google.com/books?id=F9umweXiDtgC&amp;q=%22Charles+V.+Bush%22&amp;pg=PA71|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६९
| [[पॉल के. कार्लटन, जुनियर]]
| कर्नल जनरल; यू.एस. वायुसेनाचे सर्जन जनरल; डिस्टिंग्विश्ड सेवा मेडल प्राप्तकर्ता; जनरल पॉल के. कार्लटन यांचे सुपुत्र
| &lt;ref name=&quot;carlton&quot;&gt;{{cite web|url=http://tamhsc.edu/homeland/bio.html |title=Paul K. Carlton, Jr. |publisher=Texas A&amp;M Health Science Center |access-date=2010-04-21 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090430152300/http://tamhsc.edu/homeland/bio.html |archive-date=April 30, 2009 }}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६९
| [[चार्ल्स सी. बाल्डविन]]
| मेजर जनरल; यू.एस. वायुसेनाचे मुख्य चॅप्लन; पायलट; ओक लीफ क्लस्टरसह डिस्टिंग्विश्ड सेवा मेडल, ओक लीफ क्लस्टरसह लेजन ऑफ मेरिट, ओक लीफ क्लस्टरसह डिस्टिंग्विश्ड फ्लाइंग क्रॉस प्राप्तकर्ता
| &lt;ref name=&quot;baldwin&quot;/&gt;
|-
| १९७५
| [[स्कॉट ए. हॅमंड]]
| मेजर जनरल; [[जॉर्जिया एर नॅशनल गार्ड]]चे कमांडर आणि मुख्य प्रमुख
| &lt;ref name=&quot;hammond&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nationalguard.mil/Leadership/ngbgomo/bioshow.aspx?id=946&amp;name=Major%20General%20Scott%20A%20Hammond%20|title=Major General Scott A. Hammond|publisher=National Guard of the United States|access-date=2014-05-15|archive-date=2014-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517122212/http://www.nationalguard.mil/Leadership/ngbgomo/bioshow.aspx?id=946&amp;name=Major%20General%20Scott%20A%20Hammond%20|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९६१
| [[हेक्टर आंद्रेस नेग्रोनी]]
| कर्नल, लढाऊ पायलट, इतिहासकार, संरक्षण उद्योग कार्यकारी, वायुसेना अकॅडेमीमधून पदवीधर झालेले पहिले पोर्तो रिकन
| —
|-
| १९८०
| [[सुझान के. माशीको]]
| [[मेजर जनरल]]; कोणत्याही लष्करी सेवेतून फ्लॅग/जनरल अधिकारी पदावर पदोन्नत झालेल्या जपानी वंशाच्या पहिल्या महिला
| &lt;ref name=&quot;dunbar&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.af.mil/About-Us/Biographies/Display/Article/107977/major-general-susan-k-mashiko/|title=MAJOR GENERAL SUSAN K. MASHIKO|website=www.af.mil|access-date=2021-10-24|archive-date=2021-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20211004194906/https://www.af.mil/About-Us/Biographies/Display/Article/107977/major-general-susan-k-mashiko/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९८२
| [[शॅरॉन के.जी. डनबार]]
| [[मेजर जनरल]]; फ्लॅग/जनरल अधिकारी पदावर पदोन्नत झालेल्या कोरियन वंशाच्या पहिल्या लष्करी सदस्या; [[एर फोर्स डिस्ट्रिक्ट ऑफ वॉशिंग्टन]] आणि [[हिल एर FORCE बेस]]चे नेतृत्व करणाऱ्या पहिल्या महिला
| &lt;ref name=&quot;dunbar&quot;/&gt;
|}

== स्पेस फोर्स ==
=== स्पेस ऑपरेशन्सचे उपप्रमुख ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! नाव !! माहिती !! संदर्भ
|-
| १९८५
| [[डेव्हिड डी. थॉमसन]]
| जनरल; स्पेस ऑपरेशन्सचे उपप्रमुख (२०२०–); स्पेस फोर्समध्ये जनरल रँक मिळवणारे पहिले पदवीधर; अकॅडेमीमध्ये ॲस्ट्रोनॉटिक्सचे प्राध्यापक (१९८९–१९९२); ॲस्ट्रोनॉटिकल इंजिनिअरिंगमध्ये बॅचलर ऑफ सायन्स
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pittsburgh.afrc.af.mil/News/Article-Display/Article/1879515/steel-foundation-locally-born-general-comes-home-to-tell-af-story/|title=Steel foundation: Locally-born general comes home to tell AF story|website=Pittsburgh Air Reserve Station|access-date=2021-03-05|archive-date=2021-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210909020144/https://www.pittsburgh.afrc.af.mil/News/Article-Display/Article/1879515/steel-foundation-locally-born-general-comes-home-to-tell-af-story/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

=== फोर्स फील्ड कमांड्सचे कमांडर ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! नाव !! माहिती !! संदर्भ
|-
| १९८९
| [[स्टीफन एन. व्हायटिंग]]
| लेफ्टनंट जनरल; स्पेस ऑपरेशन्स कमांडचे कमांडर (२०२०–); स्पेस फोर्स फील्ड कमांडचे पहिले कमांडर; एरोनॉटिकल इंजिनिअरिंगमध्ये बॅचलर ऑफ सायन्स
| &lt;ref name=autogenerated1&gt;{{Cite web|url=https://www.af.mil/About-Us/Biographies/Display/Article/466543/stephen-n-whiting/|title=STEPHEN N. WHITING|website=www.af.mil|access-date=2021-10-24|archive-date=2021-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022224024/https://www.af.mil/About-Us/Biographies/Display/Article/466543/stephen-n-whiting/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}

=== स्पेस फोर्स जनरल अधिकारी ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! नाव !! माहिती !! संदर्भ
|-
| १९८८
| [[निना एम. अर्माग्नो]]
| लेफ्टनंट जनरल; स्पेस फोर्स स्टाफच्या संचालक (२०२०–); स्पेस फोर्समध्ये लेफ्टनंट जनरल रँक मिळवणाऱ्या पहिल्या महिला आणि पहिल्या अकॅडेमी पदवीधरा; जीवशास्त्रामध्ये बॅचलर ऑफ सायन्स
| &lt;ref name=autogenerated1 /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://spacenews.com/armagno-becomes-the-u-s-space-forces-first-female-general-officer/|title=Armagno becomes the U.S. Space Force's first female general officer|date=August 17, 2020|website=SpaceNews|access-date=March 5, 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
| १९९०
| [[जॉन ई. शॉ]]
| लेफ्टनंट जनरल; युनायटेड States स्पेस कमांडचे उपकमांडर (२०२०–); ॲस्ट्रोनॉटिकल इंजिनिअरिंगमध्ये बॅचलर ऑफ सायन्स आणि रशियन भाषेमध्ये मायनर पदवी
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.spacecom.mil/Leadership/Bio-Display/Article/2433977/lt-gen-john-e-shaw/|title=LT GEN JOHN E. SHAW|website=www.spacecom.mil|access-date=2021-03-05|archive-date=2021-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210405142417/https://www.spacecom.mil/Leadership/Bio-Display/Article/2433977/lt-gen-john-e-shaw/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

== दूरचित्रवाणी व्यक्तिमत्त्वे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! नाव !! माहिती !! संदर्भ
|-
| १९९६
| [[रायशेन लेमकुल]]
| रिॲलिटी गेम शो ''[[द अमेझिंग रेस ४]]'' चे विजेते; मॉडेल, लेखक आणि अभिनेता; [['एन सिंक]] चे माजी सदस्य [[लॉन्स बास]] यांचे माजी मित्र; त्यांचे आत्मचरित्र 'हियर्स व्हॉट वी विल से' अकॅडेमीमधील त्यांच्या काळाबद्दल आणि लष्कराच्या &quot;[[डोन्ट आस्क, डोन्ट टेल]]&quot; धोरणांतर्गत हवाई दलातील अधिकारी म्हणून केलेल्या सेवेबद्दल तपशीलवार माहिती देते
| &lt;ref name=&quot;lehmkuhl&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.people.com/people/article/0,,1220199,00.html|title=Lance Bass's Beau: I'm Proud of Him|last=Lehner|first=Marla|work=People|date=2006-07-28|access-date=2009-03-07|archive-date=2009-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090205212420/http://www.people.com/people/article/0,,1220199,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}

== बिगर-पदवीधर ==
:''या माजी विद्यार्थ्यांनी पदवी पूर्ण केली नसल्यामुळे, त्यांचे तुकडी वर्ष &quot;x-&quot; आणि त्यानंतर ते पदवीधर झाले असते ते वर्ष (माहित असल्यास) असे दर्शवले आहे आणि यादी आडनावाच्या वर्णानुक्रमानुसार आहे.''

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! वर्ष !! नाव !! माहिती !! संदर्भ
|-
| x–१९७६
| [[ब्रायन बिल्लिक]]
| एनएफएल [[बाल्टिमोर रेव्हन्स]]चे मुख्य प्रशिक्षक (१९९९–२००७)
| &lt;ref name=&quot;billick&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.baltimoresun.com/topic/sports/football/brian-billick-PESPT008384.topic|title=Brian Billick|work=Baltimore Sun|access-date=2009-03-12|archive-date=2008-07-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080706033228/http://www.baltimoresun.com/topic/sports/football/brian-billick-PESPT008384.topic|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| x–१९६४
| [[हॅरी चॅपिन]]
| गायक
| &lt;ref name=&quot;chapin2&quot;&gt;{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/artists/harrychapin/biography |title=Harry Chapin |magazine=Rolling Stone |access-date=2009-03-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622040424/http://www.rollingstone.com/artists/harrychapin/biography |archive-date=June 22, 2008 }}&lt;/ref&gt;
|-
| x–१९६८
| [[लॅरी कोल]]
| एनएफएल फुटबॉल खेळाडू [[डॅलस काउबॉय]] (१९६८–१९८०); दोन सुपर बाउल रिंग मिळवल्या
| &lt;ref name=&quot;cole&quot;&gt;{{cite web|last=Wallis |first=Jana |url=http://www.dallascowboys.com/news/news.cfm?id=57A39058-EF42-AB21-0ED943CADFA7AB62 |title=Pregame Gets Night Started Right |publisher=Dallas Cowboys |access-date=2009-04-06 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090316115339/http://www.dallascowboys.com/news/news.cfm?id=57A39058-EF42-AB21-0ED943CADFA7AB62 |archive-date=March 16, 2009 }}&lt;/ref&gt;
|-
| x–१९८१
| [[ब्रायन दुबी]]
| पायलट; [[व्हर्माँटचे उपराज्यपाल]] (२००३–)
| &lt;ref name=&quot;dubie&quot;&gt;{{cite web|url=http://ltgov.vermont.gov/about |title=Biography: Lieutenant Governor Brian Dubie |date=2008-07-28 |publisher=State of Vermont |access-date=2009-03-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080905210726/http://www.ltgov.vermont.gov/about |archive-date=September 5, 2008 }}&lt;/ref&gt;
|-
| x–१९७७
| [[डेरिओ गँबारो]]
| [[मिसूरी लोकप्रतिनिधी गृह]]चे सदस्य (१९९९–२००३)
| &lt;ref name=&quot;gambaro&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.house.missouri.gov/content.aspx?info=/bills99/member99/bio065.htm|title=Rep. Derio L. Gambaro|publisher=Missouri House of Representatives|access-date=2009-03-12|archive-date=2011-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721050448/http://www.house.missouri.gov/content.aspx?info=%2Fbills99%2Fmember99%2Fbio065.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| x–१९७८
| [[क्लीरन्स गिल्यार्ड]]
| अभिनेता; [[नेव्हाडा लास वेगास युनिव्हर्सिटी]]मध्ये कॉलेज ऑफ fine आर्ट्स थिएटर विभागात सहयोगी प्राध्यापक
| &lt;ref name=&quot;gilyard&quot;&gt;{{cite web|url=http://theatre.unlv.edu/bios.html|title=Facul/Staff Bios|publisher=University of Nevada at Las Vegas|access-date=2009-03-12|archive-date=2009-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20090124075439/http://theatre.unlv.edu/bios.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| x–१९७९
| [[अल्बर्टो गोन्झालेस]]
| [[युनायटेड स्टेट्सचे ॲटर्नी जनरल|युनायटेड स्टेट्सचे ॲटर्नी जनरल]] (२००५–२००७), [[टेक्सास टेक युनिव्हर्सिटी]]मध्ये प्राध्यापक (२००९–)
| &lt;ref name=&quot;gonzales&quot;&gt;{{cite web|url=https://abcnews.go.com/Politics/Inauguration/story?id=241596|title=Profile: Attorney General Alberto Gonzales|date=2005-01-26|publisher=ABC News|access-date=2009-03-12|archive-date=2009-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20090424133117/http://abcnews.go.com/Politics/Inauguration/story?id=241596|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| x–१९७१
| [[स्टेविन ह्युव्हर]]
| लेखक
| &lt;ref&gt;{{Cite book|isbn=978-0615419688|title=The Hannah Chronicles: The Adventures of Hannah Hadley, Girl Spy; Book 1: The Door in the Floor|last1=Hoover|first1=Steve|date=2010-11-22}}&lt;/ref&gt;
|-
| x–१९७६
| [[माइल्स ओ'कीफ]]
| दूरदर्शन आणि चित्रपट अभिनेता
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://movies.msn.com/celebrities/celebrity/miles-o%27keeffe/|archive-url=https://archive. today/20120710185357/http://movies.msn.com/celebrities/celebrity/miles-o'keeffe/|url-status=dead|archive-date=2012-07-10|title=Miles O'Keeffe|work=MSN Movies|publisher=Microsoft|access-date=2009-03-12}}&lt;/ref&gt;
|-
| अज्ञात
| [[जस्टिन ओल्सेन]]
| फोर-मॅन बॉबस्लेडमध्ये ऑलिम्पिक सुवर्णपदक विजेते (२०१०) आणि जागतिक चॅम्पियन (२००९)
| &lt;ref name=&quot;olsen&quot;&gt;{{cite web|url=http://bobsled.teamusa.org/athletes/justin-olsen |title=Justin Olsen |publisher=USA Bobsled |access-date=2009-12-30 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130194340/http://bobsled.teamusa.org/athletes/justin-olsen |archive-date=January 30, 2010 }}&lt;/ref&gt;
|-
| x–१९६५
| [[जोसेफ लेस्टर पॉवेल|जोडी पॉवेल]]
| [[अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष|राष्ट्राध्यक्ष]] [[जिमी कार्टर]] यांचे [[व्हाईट हाऊसचे प्रेस सचिव|व्हाईट हाऊस प्रेस सचिव]]; कॉपी करण्याच्या कारणावरून शेवटच्या वर्षात अकॅडेमीमधून निष्कासित
| &lt;ref name=&quot;powell&quot;&gt;{{cite magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,914453,00.html?iid=chix-sphere|archive-url=https://web.archive.org/web/20090924020149/http://www.time.com/time/magazine/article/0,914453,00.html?iid=chix-sphere|url-status=dead|archive-date=September 24, 2009|title=Carter's Mouth|date= 1976-08-02|magazine=Time|access-date= 2009-03-12}}&lt;/ref&gt;
|-
| x–२००५
| [[अँथनी श्लेगेल]]
| एनएफएल च्या न्यू यॉर्क जेट्स network आणि सिनसिनाटी बेंगॉल्सचे फुटबॉल खेळाडू (२००६–२००७)
| &lt;ref name=&quot;schlegel&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.espn.com/espn/print?id=1447441&amp;type=columnist|title=Falcons, Irish are season's most pleasant surprises|last=Fowler|first=Chris|date=2002-10-17|publisher=ESPN|access-date=2009-03-12|archive-date=2012-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026122035/http://sports.espn.go.com/espn/print?id=1447441&amp;type=columnist|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| x–२०२४
| [[पॉल स्केन्स]]
| पिट्सबर्ग पायरेट्सचे बेसबॉल पिचर; अकॅडेमीत असताना कॉलेज बेसबॉलमधील सर्वोत्तम टू-वे खेळाडू म्हणून २०२२ का [[जॉन ओलेरुड पुरस्कार]] प्राप्तकर्ता; २०२२ च्या थर्ड-क्लास सीझननंतर [[लुइझियाना स्टेट युनिव्हर्सिटी|एलएसयू]] मध्ये बदली; २०२३ मेन्स कॉलेज वर्ल्ड सिरीज जिंकणाऱ्या [[२०२३ एलएसयू टायगर्स बेसबॉल संघ|संघासह]] अनेक राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाले; २०२३ च्या मेजर लीग बेसबॉल ड्राफ्टमध्ये प्रथम निवड; २०२४ मध्ये नॅशनल लीगचे रोकी ऑफ द इयर
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mlb.com/news/skenes-captures-2022-john-olerud-two-way-player-of-the-year-award|title=Skenes captures 2022 John Olerud Two-Way Player of the Year Award|website=MLB.com|date=June 14, 2022|access-date=June 14, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Nagy |first1=Zack |title=LSU Baseball Stars Paul Skenes and Dylan Crews Make History at MLB Draft |url=https://www.si.com/college/lsu/baseball/lsu-baseball-stars-paul-skenes-and-dylan-crews-make-history-at-mlb-draftt |access-date=August 2, 2023 |work=FanNation |publisher=Sports Illustrated |date=July 10, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.mlb.com/news/mlb-rookie-of-the-year-awards-2024 |title=Skenes, Gil win Rookie of the Year in a pairing not seen since 1981 |first1=Manny |last1=Randhawa |first2=Paul |last2=Casella |website=MLB.com |date=November 18, 2024 |access-date=February 5, 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| x–२००३
| [[जमील वॉकर]]
| [[मेजर लीग सॉकर]] खेळाडू (२००३–२००७); [[२००३ एमएलएस कप|२००३ एमएलएस कप]] विजेता
| &lt;ref name=&quot;walker&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mlsnet.com/player/jamil-walker |title=MLSNet: Jamil Walker |publisher=MLS |access-date=2011-01-18 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101204230750/http://www.mlsnet.com/player/jamil-walker |archive-date=December 4, 2010 }}&lt;/ref&gt;
|-
| x–२००६
| [[डॅनियल वासॉन]]
| मेजर लीग सॉकर खेळाडू
| &lt;ref name=&quot;wasson&quot;&gt;{{cite web|url=http://ussf.demosphere.com/Teams/20945465/20945470-20952154/22188738.html|title=USSF Division 2 Pro League|publisher=USSF|access-date=2011-07-28|archive-date=2012-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20120430012831/http://ussf.demosphere.com/Teams/20945465/20945470-20952154/22188738.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

== हे देखील पहा ==
*[[युनायटेड स्टेट्स सेवा अकॅडेमी]]
*[[कॉलोराडोमधील महाविद्यालये आणि विद्यापीठांची यादी]]
*[[कॉलोराडोची ग्रंथसूची]]
*[[कॉलोराडोचा भूगोल]]
*[[कॉलोराडोचा इतिहास]]
*[[कॉलोराडो-संबंधित लेखांची यादी]]

{{clear}}

== संदर्भ ==
{{reflist}}

== बाह्य दुवे ==
{{sister project links|United States Air Force Academy|auto=yes}}
*[https://www.usafa.edu/ युनायटेड स्टेट्स एर फोर्स अकॅडेमी अधिकृत संकेतस्थळ]
**[https://www.usafa.edu/graduates/alumni-groups/ युनायटेड स्टेट्स एर FORCE अकॅडेमी माजी विद्यार्थी गट]
***[http://www.blue-alliance.org/ ब्लू अलायन्स - एर फोर्स अकॅडेमीचे एलजीबीटी माजी विद्यार्थी]

{{USAFA|state=open}}
{{US Air Force navbox}}
{{United States service academies and military colleges}}
{{ColoCol}}
{{People from Colorado}}
{{Colorado}}
{{authority control}}

{{coord|39.0120|-104.8894|region:US-CO_type:edu|name=United States Air Force Academy|display=title}}

[[वर्ग:युनायटेड स्टेट्स एर फोर्स अकॅडेमीचे माजी विद्यार्थी|*]]
[[वर्ग:युनायटेड स्टेट्स एर फोर्स अकॅडेमी|माजी विद्यार्थी]]</text>
      <sha1>79r30x2k3dfp0ddczbae4he30u9upd5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Haridas Varhad</title>
    <ns>3</ns>
    <id>380879</id>
    <revision>
      <id>2692786</id>
      <parentid>2691784</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/Haridas Varhad|Haridas Varhad]] ([[User talk:Haridas Varhad|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले.</comment>
      <origin>2691061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="275" sha1="9o1cc89v3m1p2df2o65x0nuxgiymo92" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Haridas Varhad}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ११:०१, २४ जून २०२६ (IST)</text>
      <sha1>9o1cc89v3m1p2df2o65x0nuxgiymo92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोवा, दमण आणि दीव विधानसभा निवडणूक, १९८४</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380924</id>
    <revision>
      <id>2692734</id>
      <parentid>2691322</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T12:38:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24837" sha1="qmktra6se3u29int4v7pyryuv7xmobo" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
भारतातील गोवा, दमण आणि दीवमधील ३० मतदारसंघांचे सदस्य निवडण्यासाठी डिसेंबर '''१९८४ मध्ये [[गोवा विधानसभा|गोवा, दमणआणि दीव विधानसभेच्या]]''' निवडणुका झाल्या. [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने]] सर्वाधिक जागा तसेच लोकप्रिय मते जिंकली आणि [[प्रतापसिंह राणे]] यांची [[गोव्याचे मुख्यमंत्री|मुख्यमंत्री]] म्हणून पुन्हा नियुक्ती झाली.&lt;ref name=&quot;CMs&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.goainformation.org/html/modules.php?name=Sections&amp;sop=viewarticle&amp;artid=41|title=Chief Ministers of Goa|publisher=Department of Information and Publicity, [[Government of Goa]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030824214302/http://www.goainformation.org/html/modules.php?name=Sections&amp;sop=viewarticle&amp;artid=41|archive-date=24 August 2003|access-date=20 March 2014}}&lt;/ref&gt;

भारताच्या सीमांकन आयोगाने ''१९७६ चा संसदीय आणि विधानसभा मतदारसंघांचा सीमांकन आदेश'' पारित केल्यानंतर, विधानसभेत ३० मतदारसंघ होते.&lt;ref name=&quot;delimitation1976&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3939-dpaco-1976/|title=DPACO (1976) - Archive Delimitation Orders|publisher=[[Election Commission of India]]|access-date=December 9, 2020}}&lt;/ref&gt; कार्यकाळाच्या मध्यावर, ३० मे १९८७ रोजी, केंद्रशासित प्रदेशाचे विभाजन झाले आणि गोवा भारताचे पंचविसावे राज्य बनले, तर [[दमण आणि दीव]] केंद्रशासित प्रदेश म्हणून कायम राहिले.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=peOqBgAAQBAJ&amp;q=Goa+was+made+India's+twenty-fifth+state&amp;pg=PA454|title=Historical Companion to Postcolonial Literatures - Continental Europe and its Empires|last=Poddar|first=Prem|date=2 July 2008|publisher=[[Edinburgh University Press]]|isbn=9780748630271|page=454|language=en}}&lt;/ref&gt;

== निकाल ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |मतदारसंघ !! मतदान !! colspan=&quot;5&quot; |विजेता !! colspan=&quot;5&quot; |उप-विजेता !! rowspan=&quot;2&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; |अंतर
|-
!क्र. !!नाव !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!%
|-
|१
|[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|पेडणे]]
|68.51%
|शंभू बांदेकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|4,648
|40.2%
|पेडणेकर मनोहर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|4,632
|40.06%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 16
|-
|२
|[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]]
|77.29%
|[[रमाकांत खलप]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|6,652
|51.21%
|परब गोपाळ आत्माराम
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,667
|35.93%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 1,985
|-
|३
|[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|शिवोली]]
|72.43%
|अशोक साळगावकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,967
|40.48%
|चंद्रकांत चोडणकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|5,201
|35.28%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 766
|-
|४
|[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|कळंगुट]]
|71.39%
|श्रीकांत मलिक
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,995
|38.87%
|[[विल्फ्रेड डिसूझा]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,765
|37.38%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 230
|-
|५
|[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|म्हापसा]]
|70.84%
|चंद्रशेखर दीवकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,649
|33.16%
|धुरी उल्हास भिकू
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,257
|30.37%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 392
|-
|६
|[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|थिविम]]
|70.09%
|[[दयानंद नार्वेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|7,858
|50.24%
|अल्वारेस गॅब्रिएल फेलिक्स
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,402
|28.15%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 3,456
|-
|७
|[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|डिचोली]]
|73.%
|हरिश झांट्ये
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|8,607
|57.25%
|विनायक नाईक
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,782
|31.81%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 3,825
|-
|८
|पाले
|71.06%
|चंद्रकांत वेरेणकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|5,897
|40.58%
|परब दशरथ
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,184
|28.79%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,713
|-
|९
|सत्तारी
|76.05%
|[[प्रतापसिंह राणे]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|7,769
|52.76%
|साडेकर वासुदेव
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,639
|31.5%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |3,130
|-
|१०
|[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]]
|64.2%
|जोन घोंसाल्वीस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,844
|45.85%
|बबन नाईक
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|1,867
|17.67%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |2,977
|-
|११
|[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|सांता क्रुझ]]
|66.12%
|ब्रँको फ्रेंसिस्को अफोंसो
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,537
|44.98%
|मोंटेरो अँटोनिसिओ कॅस्टिल्हो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|2,939
|23.87%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |2,598
|-
|१२
|[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|कुंभारजुवा]]
|66.86%
|काशिनाथ जल्मी
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,721
|29.84%
|महांबरे प्रेमानंद
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|3,267
|26.2%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 454
|-
|१३
|[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|सेंट आंद्रे]]
|66.33%
|श्रीपाद कुंकळ्येकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,478
|39.55%
|परेरा टिओटोनियो पाउलो
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,199
|28.25%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |1,279
|-
|१४
|[[मडकई विधानसभा मतदारसंघ|मडकई]]
|75.54%
|बाबूसो गांवकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|6,448
|47.57%
|शमा नाईक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,449
|32.82%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 1,999
|-
|१५
|[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|फोंडा]]
|74.98%
|[[रवी नाईक]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|7,384
|46.15%
|अनिल नाईक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,762
|29.76%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 2,622
|-
|१६
|[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|शिरोडा]]
|71.5%
|सुभाष शिरोडकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|6,722
|48.5%
|शिरोडकर जयकृष्ण पुटू
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,102
|22.38%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |3,620
|-
|१७
|[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|सांगे]]
|71.15%
|पांडू नाईक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|5,553
|39.09%
|देसाई मादवराव शिवाजीराव
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,510
|24.71%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |2,043
|-
|१८
|रिवोना
|71.79%
|प्रकाश वेळीप
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,644
|40.31%
|फल देसाई सहणकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|3,685
|31.99%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 959
|-
|१९
|[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|काणकोण]]
|75.48%
|वसू पैक गावकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|7,031
|47.79%
|[[शशिकला काकोडकर]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,973
|27.%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |3,058
|-
|२०
|[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|केपें]]
|69.8%
|वैकुंठ देसाई
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|5,375
|35.47%
|फर्नांडिस डॉमनिक जोकिम
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,790
|31.61%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |585
|-
|२१
|[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|कुंकळ्ळी]]
|62.47%
|मनु फर्नांडिस 
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|5,535
|43.94%
|नाईक देसाई मोतीलाल रोगणता
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|2,893
|22.96%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 2,642
|-
|२२
|[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बाणावली]]
|68.28%
|क्रूझ फ्रान्सिस्को मॉन्टे पिएडेड
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|7,280
|56.03%
|[[चर्चिल आलेमाव]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,555
|42.75%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,725
|-
|२३
|[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|नावेली]]
|64.45%
|[[लुइझिनो फलेरो]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|9,126
|68.08%
|तेमुदो बेनेदितो फ्रान्सिस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|3,472
|25.9%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |5,654
|-
|२४
|[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|मडगांव]]
|65.8%
|भेम्ब्रे उदय लक्ष्मीकांत
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|6,132
|53.1%
|अनंत नाईक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,775
|41.35%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |1,357
|-
|२५
|[[कुडतरी विधानसभा मतदारसंघ|कुडतरी]]
|66.4%
|[[फ्रांसिस्को सार्डिन्हा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|9,452
|69.86%
|डायस इनासिओ केटानो मार्सेलिनोय्
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,787
|27.99%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 5,665
|-
|२६
|[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|कुठ्ठाळी]]
|62.91%
|बार्बोसा लुईस प्रोटो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,818
|41.89%
|फर्नांडिस अँटोनियो फ्रान्सिस्को पाउलो
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,195
|27.78%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,623
|-
|२७
|[[दाबोळी विधानसभा मतदारसंघ|दाबोळी]]
|64.61%
|डिसोझा सायमन पीटर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|5,865
|38.57%
|दौरादो हर्कुलानो तेओदोरो
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,171
|20.85%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 2,694
|-
|२८
|[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|मुरगांव]]
|62.71%
|शेख हसन हारून
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|6,425
|51.41%
|आमोणकर पद्मनाभ हरी
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|2,873
|22.99%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 3,552
|-
|२९
|[[दमण विधानसभा मतदारसंघ|दमण]]
|70.9%
|प्रभाकर जीवनभाई सोमाभाई
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,316
|29.64%
|पटेल डाह्याभाई वल्लभभाई
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,451
|19.24%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |1,865
|-
|३०
|[[दीव विधानसभा मतदारसंघ|दीव]]
|72.03%
|शामजीभाई भिका सोलंकी
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|6,109
|50.29%
|फुग्रो नारायण श्रीनिवास
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,727
|47.15%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 382
|-
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. १९८४ मधील विधानसभा निवडणुका]]</text>
      <sha1>qmktra6se3u29int4v7pyryuv7xmobo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692739</id>
      <parentid>2692734</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T12:39:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24902" sha1="hgtsyqtipan4j0yfbran55i2sew4c8o" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
भारतातील गोवा, दमण आणि दीवमधील ३० मतदारसंघांचे सदस्य निवडण्यासाठी डिसेंबर '''१९८४ मध्ये [[गोवा विधानसभा|गोवा, दमणआणि दीव विधानसभेच्या]]''' निवडणुका झाल्या. [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने]] सर्वाधिक जागा तसेच लोकप्रिय मते जिंकली आणि [[प्रतापसिंह राणे]] यांची [[गोव्याचे मुख्यमंत्री|मुख्यमंत्री]] म्हणून पुन्हा नियुक्ती झाली.&lt;ref name=&quot;CMs&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.goainformation.org/html/modules.php?name=Sections&amp;sop=viewarticle&amp;artid=41|title=Chief Ministers of Goa|publisher=Department of Information and Publicity, [[Government of Goa]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030824214302/http://www.goainformation.org/html/modules.php?name=Sections&amp;sop=viewarticle&amp;artid=41|archive-date=24 August 2003|access-date=20 March 2014}}&lt;/ref&gt;

भारताच्या सीमांकन आयोगाने ''१९७६ चा संसदीय आणि विधानसभा मतदारसंघांचा सीमांकन आदेश'' पारित केल्यानंतर, विधानसभेत ३० मतदारसंघ होते.&lt;ref name=&quot;delimitation1976&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3939-dpaco-1976/|title=DPACO (1976) - Archive Delimitation Orders|publisher=[[Election Commission of India]]|access-date=December 9, 2020}}&lt;/ref&gt; कार्यकाळाच्या मध्यावर, ३० मे १९८७ रोजी, केंद्रशासित प्रदेशाचे विभाजन झाले आणि गोवा भारताचे पंचविसावे राज्य बनले, तर [[दमण आणि दीव]] केंद्रशासित प्रदेश म्हणून कायम राहिले.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=peOqBgAAQBAJ&amp;q=Goa+was+made+India's+twenty-fifth+state&amp;pg=PA454|title=Historical Companion to Postcolonial Literatures - Continental Europe and its Empires|last=Poddar|first=Prem|date=2 July 2008|publisher=[[Edinburgh University Press]]|isbn=9780748630271|page=454|language=en}}&lt;/ref&gt;

== निकाल ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |मतदारसंघ !! मतदान !! colspan=&quot;5&quot; |विजेता !! colspan=&quot;5&quot; |उप-विजेता !! rowspan=&quot;2&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; |अंतर
|-
!क्र. !!नाव !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!%
|-
|१
|[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|पेडणे]]
|68.51%
|शंभू बांदेकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|4,648
|40.2%
|पेडणेकर मनोहर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|4,632
|40.06%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 16
|-
|२
|[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]]
|77.29%
|[[रमाकांत खलप]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|6,652
|51.21%
|परब गोपाळ आत्माराम
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,667
|35.93%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 1,985
|-
|३
|[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|शिवोली]]
|72.43%
|अशोक साळगावकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,967
|40.48%
|चंद्रकांत चोडणकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|5,201
|35.28%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 766
|-
|४
|[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|कळंगुट]]
|71.39%
|श्रीकांत मलिक
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,995
|38.87%
|[[विल्फ्रेड डिसूझा]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,765
|37.38%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 230
|-
|५
|[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|म्हापसा]]
|70.84%
|चंद्रशेखर दीवकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,649
|33.16%
|धुरी उल्हास भिकू
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,257
|30.37%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 392
|-
|६
|[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|थिविम]]
|70.09%
|[[दयानंद नार्वेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|7,858
|50.24%
|अल्वारेस गॅब्रिएल फेलिक्स
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,402
|28.15%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 3,456
|-
|७
|[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|डिचोली]]
|73.%
|हरिश झांट्ये
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|8,607
|57.25%
|विनायक नाईक
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,782
|31.81%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 3,825
|-
|८
|पाले
|71.06%
|चंद्रकांत वेरेणकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|5,897
|40.58%
|परब दशरथ
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,184
|28.79%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,713
|-
|९
|सत्तारी
|76.05%
|[[प्रतापसिंह राणे]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|7,769
|52.76%
|साडेकर वासुदेव
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,639
|31.5%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |3,130
|-
|१०
|[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]]
|64.2%
|जोन घोंसाल्वीस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,844
|45.85%
|बबन नाईक
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|1,867
|17.67%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |2,977
|-
|११
|[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|सांता क्रुझ]]
|66.12%
|ब्रँको फ्रेंसिस्को अफोंसो
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,537
|44.98%
|मोंटेरो अँटोनिसिओ कॅस्टिल्हो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|2,939
|23.87%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |2,598
|-
|१२
|[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|कुंभारजुवा]]
|66.86%
|काशिनाथ जल्मी
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,721
|29.84%
|महांबरे प्रेमानंद
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|3,267
|26.2%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 454
|-
|१३
|[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|सेंट आंद्रे]]
|66.33%
|श्रीपाद कुंकळ्येकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,478
|39.55%
|परेरा टिओटोनियो पाउलो
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,199
|28.25%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |1,279
|-
|१४
|[[मडकई विधानसभा मतदारसंघ|मडकई]]
|75.54%
|बाबूसो गांवकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|6,448
|47.57%
|शमा नाईक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,449
|32.82%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 1,999
|-
|१५
|[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|फोंडा]]
|74.98%
|[[रवी नाईक]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|7,384
|46.15%
|अनिल नाईक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,762
|29.76%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 2,622
|-
|१६
|[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|शिरोडा]]
|71.5%
|सुभाष शिरोडकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|6,722
|48.5%
|शिरोडकर जयकृष्ण पुटू
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,102
|22.38%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |3,620
|-
|१७
|[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|सांगे]]
|71.15%
|पांडू नाईक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|5,553
|39.09%
|देसाई मादवराव शिवाजीराव
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,510
|24.71%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |2,043
|-
|१८
|रिवोना
|71.79%
|प्रकाश वेळीप
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,644
|40.31%
|फल देसाई सहणकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|3,685
|31.99%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 959
|-
|१९
|[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|काणकोण]]
|75.48%
|वसू पैक गावकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|7,031
|47.79%
|[[शशिकला काकोडकर]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,973
|27.%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |3,058
|-
|२०
|[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|केपें]]
|69.8%
|वैकुंठ देसाई
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|5,375
|35.47%
|फर्नांडिस डॉमनिक जोकिम
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|4,790
|31.61%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |585
|-
|२१
|[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|कुंकळ्ळी]]
|62.47%
|मनु फर्नांडिस 
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|5,535
|43.94%
|नाईक देसाई मोतीलाल रोगणता
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|2,893
|22.96%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 2,642
|-
|२२
|[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बाणावली]]
|68.28%
|क्रूझ फ्रान्सिस्को मॉन्टे पिएडेड
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|7,280
|56.03%
|[[चर्चिल आलेमाव]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,555
|42.75%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,725
|-
|२३
|[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|नावेली]]
|64.45%
|[[लुइझिनो फलेरो]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|9,126
|68.08%
|तेमुदो बेनेदितो फ्रान्सिस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|3,472
|25.9%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |5,654
|-
|२४
|[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|मडगांव]]
|65.8%
|भेम्ब्रे उदय लक्ष्मीकांत
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|6,132
|53.1%
|अनंत नाईक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,775
|41.35%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |1,357
|-
|२५
|[[कुडतरी विधानसभा मतदारसंघ|कुडतरी]]
|66.4%
|[[फ्रांसिस्को सार्डिन्हा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|9,452
|69.86%
|डायस इनासिओ केटानो मार्सेलिनोय्
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,787
|27.99%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 5,665
|-
|२६
|[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|कुठ्ठाळी]]
|62.91%
|बार्बोसा लुईस प्रोटो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,818
|41.89%
|फर्नांडिस अँटोनियो फ्रान्सिस्को पाउलो
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,195
|27.78%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,623
|-
|२७
|[[दाबोळी विधानसभा मतदारसंघ|दाबोळी]]
|64.61%
|डिसोझा सायमन पीटर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|5,865
|38.57%
|दौरादो हर्कुलानो तेओदोरो
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,171
|20.85%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 2,694
|-
|२८
|[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|मुरगांव]]
|62.71%
|शेख हसन हारून
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|6,425
|51.41%
|आमोणकर पद्मनाभ हरी
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|2,873
|22.99%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 3,552
|-
|२९
|[[दमण विधानसभा मतदारसंघ|दमण]]
|70.9%
|प्रभाकर जीवनभाई सोमाभाई
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,316
|29.64%
|पटेल डाह्याभाई वल्लभभाई
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|3,451
|19.24%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |1,865
|-
|३०
|[[दीव विधानसभा मतदारसंघ|दीव]]
|72.03%
|शामजीभाई भिका सोलंकी
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|6,109
|50.29%
|फुग्रो नारायण श्रीनिवास
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|5,727
|47.15%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 382
|-
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. १९८४ मधील विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. १९८४ मधील भारत]]</text>
      <sha1>hgtsyqtipan4j0yfbran55i2sew4c8o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692760</id>
      <parentid>2692739</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T13:00:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* निकाल */</comment>
      <origin>2692760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26604" sha1="hvjma0k8y222j5jwvdqrs3i9i8e72mj" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
भारतातील गोवा, दमण आणि दीवमधील ३० मतदारसंघांचे सदस्य निवडण्यासाठी डिसेंबर '''१९८४ मध्ये [[गोवा विधानसभा|गोवा, दमणआणि दीव विधानसभेच्या]]''' निवडणुका झाल्या. [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने]] सर्वाधिक जागा तसेच लोकप्रिय मते जिंकली आणि [[प्रतापसिंह राणे]] यांची [[गोव्याचे मुख्यमंत्री|मुख्यमंत्री]] म्हणून पुन्हा नियुक्ती झाली.&lt;ref name=&quot;CMs&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.goainformation.org/html/modules.php?name=Sections&amp;sop=viewarticle&amp;artid=41|title=Chief Ministers of Goa|publisher=Department of Information and Publicity, [[Government of Goa]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030824214302/http://www.goainformation.org/html/modules.php?name=Sections&amp;sop=viewarticle&amp;artid=41|archive-date=24 August 2003|access-date=20 March 2014}}&lt;/ref&gt;

भारताच्या सीमांकन आयोगाने ''१९७६ चा संसदीय आणि विधानसभा मतदारसंघांचा सीमांकन आदेश'' पारित केल्यानंतर, विधानसभेत ३० मतदारसंघ होते.&lt;ref name=&quot;delimitation1976&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3939-dpaco-1976/|title=DPACO (1976) - Archive Delimitation Orders|publisher=[[Election Commission of India]]|access-date=December 9, 2020}}&lt;/ref&gt; कार्यकाळाच्या मध्यावर, ३० मे १९८७ रोजी, केंद्रशासित प्रदेशाचे विभाजन झाले आणि गोवा भारताचे पंचविसावे राज्य बनले, तर [[दमण आणि दीव]] केंद्रशासित प्रदेश म्हणून कायम राहिले.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=peOqBgAAQBAJ&amp;q=Goa+was+made+India's+twenty-fifth+state&amp;pg=PA454|title=Historical Companion to Postcolonial Literatures - Continental Europe and its Empires|last=Poddar|first=Prem|date=2 July 2008|publisher=[[Edinburgh University Press]]|isbn=9780748630271|page=454|language=en}}&lt;/ref&gt;

== निकाल ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |मतदारसंघ !! मतदान !! colspan=&quot;5&quot; |विजेता !! colspan=&quot;5&quot; |उप-विजेता !! rowspan=&quot;2&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; |अंतर
|-
!क्र. !!नाव !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!%
|-
|१
|[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|पेडणे]]
|६८.५१%
|शंभू बांदेकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|४,६४८
|४०.२%
|पेडणेकर मनोहर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|४,६३२
|४०.०६%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १६
|-
|२
|[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]]
|७७.२९%
|[[रमाकांत खलप]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,६५२
|५१.२१%
|परब गोपाळ आत्माराम
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,६६७
|३५.९३%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | १,९८५
|-
|३
|[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|शिवोली]]
|७२.४३%
|अशोक साळगावकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,९६७
|४०.४८%
|चंद्रकांत चोडणकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,२०१
|३५.२८%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ७६६
|-
|४
|[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|कळंगुट]]
|७१.३९%
|श्रीकांत मलिक
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,९९५
|३८.८७%
|[[विल्फ्रेड डिसूझा]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,७६५
|३७.३८%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | २३०
|-
|५
|[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|म्हापसा]]
|७०.८४%
|चंद्रशेखर दीवकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,६४९
|३३.१६%
|धुरी उल्हास भिकू
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,२५७
|३०.३७%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ३९२
|-
|६
|[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|थिविम]]
|७०.०९%
|[[दयानंद नार्वेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,८५८
|५०.२४%
|अल्वारेस गॅब्रिएल फेलिक्स
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,४०२
|२८.१५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ३,४५६
|-
|७
|[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|डिचोली]]
|७३%
|हरिश झांट्ये
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|८,६०७
|५७.२५%
|विनायक नाईक
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,७८२
|३१.८१%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ३,८२५
|-
|८
|पाले
|७१.०६%
|चंद्रकांत वेरेणकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,८९७
|४०.५८%
|परब दशरथ
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,१८४
|२८.७९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,७१३
|-
|९
|सत्तारी
|७६.०५%
|[[प्रतापसिंह राणे]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,७६९
|५२.७६%
|साडेकर वासुदेव
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,६३९
|३१.५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ३,१३०
|-
|१०
|[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]]
|६४.२%
|जोन घोंसाल्वीस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,८४४
|४५.८५%
|बबन नाईक
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|१,८६७
|१७.६७%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | २,९७७
|-
|११
|[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|सांता क्रुझ]]
|६६.१२%
|ब्रँको फ्रेंसिस्को अफोंसो
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,५३७
|४४.९८%
|मोंटेरो अँटोनिसिओ कॅस्टिल्हो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|२,९३९
|२३.८७%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | २,५९८
|-
|१२
|[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|कुंभारजुवा]]
|६६.८६%
|काशिनाथ जल्मी
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,७२१
|२९.८४%
|महांबरे प्रेमानंद
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|३,२६७
|२६.२%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ४५४
|-
|१३
|[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|सेंट आंद्रे]]
|६६.३३%
|श्रीपाद कुंकळ्येकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,४७८
|३९.५५%
|परेरा टिओटोनियो पाउलो
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,१९९
|२८.२५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,२७९
|-
|१४
|[[मडकाई विधानसभा मतदारसंघ|मडकाई]]
|७५.५४%
|बाबूसो गांवकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,४४८
|४७.५७%
|शमा नाईक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,४४९
|३२.८२%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | १,९९९
|-
|१५
|[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|फोंडा]]
|७४.९८%
|[[रवी नाईक]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|७,३८४
|४६.१५%
|अनिल नाईक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,७६२
|२९.७६%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | २,६२२
|-
|१६
|[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|शिरोडा]]
|७१.५%
|[[सुभाष शिरोडकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,७२२
|४८.५%
|शिरोडकर जयकृष्ण पुटू
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,१०२
|२२.३८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ३,६२०
|-
|१७
|[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|सांगे]]
|७१.१५%
|पांडू नाईक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,५५३
|३९.०९%
|देसाई मादवराव शिवाजीराव
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,५१०
|२४.७१%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | २,०४३
|-
|१८
|रिवोना
|७१.७९%
|[[प्रकाश वेळीप]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,६४४
|४०.३१%
|फल देसाई सहणकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|३,६८५
|३१.९९%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ९NT
|-
|१९
|[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|काणकोण]]
|७५.४८%
|वसू पैक गावकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,०३१
|४७.७९%
|[[शशिकला काकोडकर]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,९७३
|२७%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ३,०५८
|-
|२०
|[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|केपें]]
|६९.८%
|वैकुंठ देसाई
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,३७५
|३५.४७%
|फर्नांडिस डॉमनिक जोकिम
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,७९०
|३१.६१%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ५८५
|-
|२१
|[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|कुंकळ्ळी]]
|६२.४७%
|मनु फर्नांडिस 
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,५३५
|४३.९४%
|नाईक देसाई मोतीलाल रोगणता
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|२,८९३
|२२.९६%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | २,६४२
|-
|२२
|[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बाणावली]]
|६८.२८%
|क्रूझ फ्रान्सिस्को मॉन्टे पिएडेड
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,२८०
|५६.०३%
|[[चर्चिल आलेमाव]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,५NT
|४२.७५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,७२५
|-
|२३
|[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|नावेली]]
|६४.४५%
|[[लुइझिनो फलेरो]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|९,१२६
|६८.०८%
|तेमुदो बेनेदितो充न्सिस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|३,४७२
|२५.९%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | ५,६५४
|-
|२४
|[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|मडगांव]]
|६५.८%
|[[उदय भेंब्रे|भेम्ब्रे उदय लक्ष्मीकांत]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,१३२
|५३.१%
|अनंत नाईक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,७७५
|४१.३५%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | १,३NT
|-
|२५
|[[कुडतरी विधानसभा मतदारसंघ|कुडतरी]]
|६६.४%
|[[फ्रांसिस्को सार्डिन्हा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|९,४५२
|६९.८६%
|डायस इनासिओ केटानो मार्सेलिनोय्
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,७८७
|२७.९९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ५,६६५
|-
|२६
|[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|कुठ्ठाळी]]
|६२.९१%
|[[लुईस प्रोटो बार्बोसा|बार्बोसा लुईस प्रोटो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,८१८
|४१.८९%
|फर्नांडिस अँटोनियो फ्रान्सिस्को पाउलो
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,१९५
|२७.७८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,६२३
|-
|२७
|[[दाबोळी विधानसभा मतदारसंघ|दाबोळी]]
|६४.६१%
|डिसोझा सायमन पीटर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,८६५
|३८.५७%
|दौरादो हर्कुलानो तेओदोरो
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,१७१
|२०.८५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | २,६९४
|-
|२८
|[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|मुरगांव]]
|६२.७१%
|[[शेख हसन हारून]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,४२५
|५१.४१%
|आमोणकर पद्मनाभ हरी
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|२,८७३
|२२.९९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ३,५५२
|-
|२९
|[[दमण विधानसभा मतदारसंघ|दमण]]
|७०.९%
|प्रभाकर जीवनभाई सोमाभाई
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,३१६
|२९.६४%
|पटेल डाह्याभाई वल्लभभाई
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,४५१
|१९.२४%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | १,८६५
|-
|३०
|[[दीव विधानसभा मतदारसंघ|दीव]]
|७२.०३%
|शामजीभाई भिका सोलंकी
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,१०९
|५०.२९%
|फुग्रो नारायण श्रीनिवास
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,७२७
|४७.१५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ३८२
|-
|}
&lt;small&gt;स्रोत:गोवा विधानसभा निवडणूक निकाल, भारत निवडणूक आयोग आधिकारिक संकेतस्थळ.&lt;/small&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. १९८४ मधील विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. १९८४ मधील भारत]]</text>
      <sha1>hvjma0k8y222j5jwvdqrs3i9i8e72mj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692761</id>
      <parentid>2692760</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T13:01:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* निकाल */</comment>
      <origin>2692761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26717" sha1="dtudy2njyvfxde62vmqtwz2844i2k1y" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
भारतातील गोवा, दमण आणि दीवमधील ३० मतदारसंघांचे सदस्य निवडण्यासाठी डिसेंबर '''१९८४ मध्ये [[गोवा विधानसभा|गोवा, दमणआणि दीव विधानसभेच्या]]''' निवडणुका झाल्या. [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने]] सर्वाधिक जागा तसेच लोकप्रिय मते जिंकली आणि [[प्रतापसिंह राणे]] यांची [[गोव्याचे मुख्यमंत्री|मुख्यमंत्री]] म्हणून पुन्हा नियुक्ती झाली.&lt;ref name=&quot;CMs&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.goainformation.org/html/modules.php?name=Sections&amp;sop=viewarticle&amp;artid=41|title=Chief Ministers of Goa|publisher=Department of Information and Publicity, [[Government of Goa]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030824214302/http://www.goainformation.org/html/modules.php?name=Sections&amp;sop=viewarticle&amp;artid=41|archive-date=24 August 2003|access-date=20 March 2014}}&lt;/ref&gt;

भारताच्या सीमांकन आयोगाने ''१९७६ चा संसदीय आणि विधानसभा मतदारसंघांचा सीमांकन आदेश'' पारित केल्यानंतर, विधानसभेत ३० मतदारसंघ होते.&lt;ref name=&quot;delimitation1976&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://old.eci.gov.in/files/file/3939-dpaco-1976/|title=DPACO (1976) - Archive Delimitation Orders|publisher=[[Election Commission of India]]|access-date=December 9, 2020}}&lt;/ref&gt; कार्यकाळाच्या मध्यावर, ३० मे १९८७ रोजी, केंद्रशासित प्रदेशाचे विभाजन झाले आणि गोवा भारताचे पंचविसावे राज्य बनले, तर [[दमण आणि दीव]] केंद्रशासित प्रदेश म्हणून कायम राहिले.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=peOqBgAAQBAJ&amp;q=Goa+was+made+India's+twenty-fifth+state&amp;pg=PA454|title=Historical Companion to Postcolonial Literatures - Continental Europe and its Empires|last=Poddar|first=Prem|date=2 July 2008|publisher=[[Edinburgh University Press]]|isbn=9780748630271|page=454|language=en}}&lt;/ref&gt;

== निकाल ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |मतदारसंघ !! मतदान !! colspan=&quot;5&quot; |विजेता !! colspan=&quot;5&quot; |उप-विजेता !! rowspan=&quot;2&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; |अंतर
|-
!क्र. !!नाव !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!%
|-
|१
|[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|पेडणे]]
|६८.५१%
|[[शंभू बांदेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|४,६४८
|४०.२%
|पेडणेकर मनोहर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|४,६३२
|४०.०६%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १६
|-
|२
|[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]]
|७७.२९%
|[[रमाकांत खलप]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,६५२
|५१.२१%
|परब गोपाळ आत्माराम
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,६६७
|३५.९३%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | १,९८५
|-
|३
|[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|शिवोली]]
|७२.४३%
|[[अशोक साळगावकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,९६७
|४०.४८%
|चंद्रकांत चोडणकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,२०१
|३५.२८%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ७६६
|-
|४
|[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|कळंगुट]]
|७१.३९%
|[[श्रीकांत मलिक]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,९९५
|३८.८७%
|[[विल्फ्रेड डिसूझा]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,७६५
|३७.३८%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | २३०
|-
|५
|[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|म्हापसा]]
|७०.८४%
|[[चंद्रशेखर दीवकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,६४९
|३३.१६%
|धुरी उल्हास भिकू
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,२५७
|३०.३७%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ३९२
|-
|६
|[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|थिविम]]
|७०.०९%
|[[दयानंद नार्वेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,८५८
|५०.२४%
|अल्वारेस गॅब्रिएल फेलिक्स
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,४०२
|२८.१५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ३,४५६
|-
|७
|[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|डिचोली]]
|७३%
|[[हरिश झांट्ये]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|८,६०७
|५७.२५%
|विनायक नाईक
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,७८२
|३१.८१%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ३,८२५
|-
|८
|पाले
|७१.०६%
|[[चंद्रकांत वेरेणकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,८९७
|४०.५८%
|परब दशरथ
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४, १८४
|२८.७९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,७१३
|-
|९
|सत्तारी
|७६.०५%
|[[प्रतापसिंह राणे]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,७६९
|५२.७६%
|साडेकर वासुदेव
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,६३९
|३१.५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ३,१३०
|-
|१०
|[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]]
|६४.२%
|[[जोन घोंसाल्वीस]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,८४४
|४५.८५%
|बबन नाईक
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|१,८६७
|१७.६७%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | २,९७७
|-
|११
|[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|सांता क्रुझ]]
|६६.१२%
|[[ब्रँको फ्रेंसिस्को अफोंसो]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,५३७
|४४.९८%
|मोंटेरो अँटोनिसिओ कॅस्टिल्हो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|२,९३९
|२३.८७%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | २,५९८
|-
|१२
|[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|कुंभारजुवा]]
|६६.८६%
|[[काशिनाथ जल्मी]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,७२१
|२९.८४%
|महांबरे प्रेमानंद
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|३,२६७
|२६.२%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ४५४
|-
|१३
|[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|सेंट आंद्रे]]
|६६.३३%
|[[श्रीपाद कुंकळ्येकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,४७८
|३९.५५%
|परेरा टिओटोनियो पाउलो
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,१९९
|२८.२५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,२७९
|-
|१४
|[[मडकाई विधानसभा मतदारसंघ|मडकाई]]
|७५.५४%
|[[बाबूसो गांवकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,४४८
|४७.५७%
|शमा नाईक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,४४९
|३२.८२%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | १,९९९
|-
|१५
|[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|फोंडा]]
|७४.९८%
|[[रवी नाईक]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|७,३८४
|४६.१५%
|अनिल नाईक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,७६२
|२९.७६%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | २,६२२
|-
|१६
|[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|शिरोडा]]
|७१.५%
|[[सुभाष शिरोडकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,७२२
|४८.५%
|शिरोडकर जयकृष्ण पुटू
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,१०२
|२२.३८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ३,६२०
|-
|१७
|[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|सांगे]]
|७१.१५%
|[[पांडू नाईक]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,५५३
|३९.०९%
|देसाई मादवराव शिवाजीराव
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,५१०
|२४.७१%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | २,०४३
|-
|१८
|रिवोना
|७१.७९%
|[[प्रकाश वेळीप]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,६४४
|४०.३१%
|फल देसाई सहणकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|३,६८५
|३१.९९%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ९NT
|-
|१९
|[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|काणकोण]]
|७५.४८%
|[[वसू पैक गावकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,०३१
|४७.७९%
|[[शशिकला काकोडकर]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|३, ९७३
|२७%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ३,०५८
|-
|२०
|[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|केपें]]
|६९.८%
|[[वैकुंठ देसाई]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,३७५
|३५.४७%
|फर्नांडिस डॉमनिक जोकिम
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,७९०
|३१.६१%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ५८५
|-
|२१
|[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|कुंकळ्ळी]]
|६२.४७%
|[[मनु फर्नांडिस]] 
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,५३५
|४३.९४%
|नाईक देसाई मोतीलाल रोगणता
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|२,८९३
|२२.९६%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | २,६४२
|-
|२२
|[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बाणावली]]
|६८.२८%
|[[क्रूझ फ्रान्सिस्को मॉन्टे पिएडेड]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,२८०
|५६.०३%
|[[चर्चिल आलेमाव]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,५NT
|४२.७५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,७२५
|-
|२३
|[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|नावेली]]
|६४.४५%
|[[लुइझिनो फलेरो]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|९,१२६
|६८.०८%
|तेमुदो बेनेदितो充न्सिस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|३,४७२
|२५.९%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | ५,६५४
|-
|२४
|[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|मडगांव]]
|६५.८%
|[[उदय भेंब्रे|भेम्ब्रे उदय लक्ष्मीकांत]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,१३२
|५३.१%
|अनंत नाईक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,७७५
|४१.३५%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | १,३NT
|-
|२५
|[[कुडतरी विधानसभा मतदारसंघ|कुडतरी]]
|६६.४%
|[[फ्रांसिस्को सार्डिन्हा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|९,४५२
|६९.८६%
|डायस इनासिओ केटानो मार्सेलिनोय्
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,७८७
|२७.९९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ५,६६५
|-
|२६
|[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|कुठ्ठाळी]]
|६२.९१%
|[[लुईस प्रोटो बार्बोसा|बार्बोसा लुईस प्रोटो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,८१८
|४१.८९%
|फर्नांडिस अँटोनियो充न्सिसको पाउलो
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,१९५
|२७.७८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,६२३
|-
|२७
|[[दाबोळी विधानसभा मतदारसंघ|दाबोळी]]
|६४.६१%
|[[सायमन पीटर डिसोझा|डिसोझा सायमन पीटर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,८६५
|३८.५७%
|दौरादो हर्कुलानो तेओदोरो
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,१७१
|२०.८५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | २,६९४
|-
|२८
|[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|मुरगांव]]
|६२.७१%
|[[शेख हसन हारून]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,४२५
|५१.४१%
|आमोणकर पद्मनाभ हरी
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|२,८७३
|२२.९९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ३,५५२
|-
|२९
|[[दमण विधानसभा मतदारसंघ|दमण]]
|७०.९%
|[[प्रभाकर जीवनभाई सोमाभाई]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,३१६
|२९.६४%
|पटेल डाह्याभाई वल्लभभाई
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,४५१
|१९.२४%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | १,८६५
|-
|३०
|[[दीव विधानसभा मतदारसंघ|दीव]]
|७२.०३%
|[[शामजीभाई भिका सोलंकी]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,१०९
|५०.२९%
|फुग्रो नारायण श्रीनिवास
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,७२७
|४७.१५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ३८२
|-
|}
&lt;small&gt;स्रोत:गोवा विधानसभा निवडणूक निकाल, भारत निवडणूक आयोग आधिकारिक संकेतस्थळ.&lt;/small&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. १९८४ मधील विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. १९८४ मधील भारत]]</text>
      <sha1>dtudy2njyvfxde62vmqtwz2844i2k1y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोवा विधानसभा निवडणूक, १९८९</title>
    <ns>0</ns>
    <id>380959</id>
    <revision>
      <id>2692738</id>
      <parentid>2691754</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T12:39:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36161" sha1="iz42bxvg1xmtda056vce7svjlbje1rn" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
गोवा विधानसभेच्या सर्व ४० सदस्यांची निवड करण्यासाठी ११ नोव्हेंबर १९८९ रोजी [[गोवा|गोव्यात]] [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] निवडणुका घेण्यात आल्या.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.elections.in/goa/assembly-constituencies/1989-election-results.html|title=Goa Assembly Election Results in 1989|website=Elections in India|access-date=2021-07-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.latestly.com/elections/assembly-elections/goa/1989/|title=🗳️ Goa Assembly Election 1989: Live Election Results, Election Dates, Schedule, Leading Candidates &amp; Parties|website=LatestLY|language=en|access-date=2021-07-29|archive-date=2021-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210729141220/https://www.latestly.com/elections/assembly-elections/goa/1989/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/magazine/nation/story/19891215-goa-waits-for-the-tiebreaker-as-government-formation-reaches-a-dead-end-816947-1989-12-15|title=Goa waits for the tiebreaker as government formation reaches a dead end|last=Dhar|first=Raghunandan|date=December 15, 1989|website=India Today|language=en|access-date=2021-07-29}}&lt;/ref&gt;

एकूण ४० जागांपैकी काँग्रेसने २० जागा जिंकल्या आणि राज्यात सरकार स्थापन केले. [[प्रतापसिंह राणे]] हेच मुख्यमंत्रीपदी कायम राहिले. महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षाने १८ जागा मिळवल्या, तर अपक्ष उमेदवारांनी २ जागा जिंकल्या. [[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|शिवोली मतदारसंघातून]] अशोक साळगावकर	(गोमंतक) यांनी फक्त १३ मतांनी विजय मिळवला. 

== निकाल ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; |मतदारसंघ !! मतदान !! colspan=&quot;5&quot; |विजेता !! colspan=&quot;5&quot; |उप-विजेता !! rowspan=&quot;2&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; |अंतर
|-
!क्र. !!नाव !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!%
|-
|-
|१
|[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]]
|७८.७९%
|[[रमाकांत खलप]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|६,९००
|५२.६१%
|पोरोबो संगिता गोपाळ
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|५,६१९
|४२.८४%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | १,२८१
|-
|२
|[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|पेडणे]]
|७४.६%
|[[शंकर काशिनाथ साळगावकर|साळगावकर शंकर काशिनाथ]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|७,०७४
|६२.%
|तळवणेकर राजू बापू
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|३,५४५
|३१.०७%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ३,५२९
|-
|३
|दर्गाळी
|७०.०८%
|[[देउ मांद्रेकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,५४४
|७४.५२%
|बांदेकर शंभू भाऊ
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|१,११९
|१२.७४%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ५,४२५
|-
|४
|[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|थिविम]]
|७०.८३%
|[[विनायक विठ्ठल नाईक|नाईक विनायक विठ्ठल]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,७९७
|४८.१८%
|माऊलिंगकर प्रेमनाथ अर्जुन
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,७६४
|३३.७७%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | २,०३३
|-
|५
|[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|म्हापसा]]
|६७.०८%
|[[सुरेंद्र शिरसाट]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,७६९
|४३.९२%
|[[फ्रान्सिस डिसूझा|डीसूझा फ्रान्सिस सी. जे. ए.]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,६१२
|२७.५%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | २,१५७
|-
|६
|[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|शिवोली]]
|७३.४४%
|[[अशोक साळगावकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,४३८
|४५.१७%
|चंद्रकांत चोडणकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,४२५
|४५.०८%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | १३
|-
|७
|[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|कळंगुट]]
|७२.९५%
|[[सुरेश परूळेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,१८२
|५०.४२%
|मलिक सुरीकांत केशव
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,९४६
|४८.७६%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | २३६
|-
|८
|[[साळगांव विधानसभा मतदारसंघ|साळगांव]]
|७५.८६%
|[[विल्फ्रेड डिसूझा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,२२९
|५०.९८%
|अहरेंकर पुनाजी पांडुरंग
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,८०२
|४७.४९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ४२७
|-
|९
|[[हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ|हळदोणे]]
|७०.६५%
|[[रत्नाकर चोपडेकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|८,२०८
|५०.८२%
|[[दयानंद नार्वेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,८७५
|४८.७६%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ३३३
|-
|१०
|[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]]
|६४.२९%
|[[जोन गोन्साल्विस]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|३,९८३
|३९.६३%
|पुष्पशील कृष्णा केरकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|२,९१५
|२९.%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,०६८
|-
|११
|[[ताळगांव विधानसभा मतदारसंघ|ताळगांव]]
|६६.२२%
|[[सोमनाथ जुवारकर|सोमनाथ दत्ता जुवारकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,०३४
|४४.५१%
|रमेश रघुवीर सिलीमkhan
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,६५५
|३२.३२%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,३७९
|-
|१२
|[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|सांता क्रुझ]]
|६७.५४%
|[[व्हिक्टर गोन्साल्विस]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,७२९
|४१.०३%
|[[व्हिक्टोरिया फर्नांडिस|व्हिक्टोरिया रोमियो फर्नांडिस]]
| गोमंतक लोक पक्ष
| 
|४,४३२
|३१.७४%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,२९७
|-
|१३
|[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|सेंट आंद्रे]]
|७१.०१%
|[[कार्मो पेगाडो|कार्मो राफेल आंद्रे जोस पेगाडो]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,०९७
|४०.२९%
|अमिलकर ॲडेलिनो अल्वारेस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|३,७२७
|२९.४६%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | १,३७०
|-
|१४
|[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|कुंभारजुवा]]
|७१.५२%
|[[धर्मा वासुदेव चोडणकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,६४५
|३८.५१%
|[[निर्मला सावंत|निर्मला पी. सावंत]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,१८९
|३५.४%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ४५६
|-
|१५
|[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|डिचोली]]
|७४.८३%
|[[पांडुरंग राऊत]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,४६५
|५०.७४%
|[[हरीश झांट्ये]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,८९७
|३८.४३%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | १,५६८
|-
|१६
|[[मये विधानसभा मतदारसंघ|मये]]
|७५.४४%
|[[शशिकला काकोडकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|७,२१८
|६४.३३%
|परब गावकर मनोहर गंगाराम
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] 
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|२,६०६
|२३.२२%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ४,६१२
|-
|१७
|पाले
|६७.४६%
|[[विनय उसगांवकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|८,००९
|६२.३३%
|वेरेणकर चंद्रकांत विश्वनाथ
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|२,८२१
|२१.९५%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ५,१८८
|-
|१८
|[[पर्ये विधानसभा मतदारसंघ|पर्ये]]
|७७.१४%
|[[प्रतापसिंह राणे]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,२३१
|५७.९९%
|राणे कृष्णराव आप्पासाहेब
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,१२६
|४१.११%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | २,१०५
|-
|१९
|[[वाळपाई विधानसभा मतदारसंघ|वाळपाई]]
|७६.१९%
|[[बाळकृष्ण प्रभू]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,४३६
|५४.९१%
|देसाई बाबुराव हरिजीराव
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,३०६
|४३.४९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,१३०
|-
|२०
|[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|फोंडा]]
|६६.५९%
|[[शिवदास वेरेकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,२१२
|४३.३३%
|नाईक मोहन गोविंद
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,२६७
|२९.७६%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | १,९४५
|-
|२१
|[[प्रियोळ विधानसभा मतदारसंघ|प्रियोळ]]
|७६.२३%
|[[काशिनाथ जल्मी]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|११,७६६
|७२.५५%
|सातकार बाबल बाबुसो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,०१३
|२४.७५%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ७,७५३
|-
|२२
|[[मडकाई विधानसभा मतदारसंघ|मडकई]]
|७५.०८%
|[[रवी नाईक]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,५६१
|४३.३%
|शाम महानंदू नाईक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,९१०
|३२.४%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | १,६५१
|-
|२३
|[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|शिरोडा]]
|७४.८३%
|[[सुभाष शिरोडकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,०४६
|४२.१८%
|नाईक रामदास टोप्यो
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,७६१
|४०.१९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | २८५
|-
|२४
|[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|मुरगांव]]
|५७.५%
|[[शेख हसन हारून]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,३९४
|३७.४७%
|जॉन मॅन्युएल वाझ
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,१८२
|३६.%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | २१२
|-
|२५
|[[वास्को द गामा विधानसभा मतदारसंघ|वास्को द गामा]]
|६०.७५%
|[[सायमन पीटर डिसोझा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,०४५
|३६.९१%
|मेनेझास मेस्किटा विल्फ्रेड
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,७२०
|३४.५४%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ३२५
|-
|२६
|[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|कुठ्ठाळी]]
|७२.२१%
|[[माविन गुदिन्हो|गोडिन्हो मौविन]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,९५३
|४०.०८%
|वालादारेस फ्रान्सिस्को
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,११७
|३४.४६%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ८३६
|-
|२७
|लूतिली
|६७.७%
|[[लुईस प्रोटो बार्बोसा|बार्बोसा लुईस प्रोटो अलेक्सो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,०७३
|३७.४%
|फर्नांडिस सेडी अँटोनियो
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,९५८
|३६.३५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ११५
|-
|२८
|[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बाणावली]]
|७४.५%
|[[चर्चिल अलेमाव|चर्चिल अलिमनो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|९,१९६
|७०.४४%
|पिंटो नाझारियो जोस
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,६४२
|२७.९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ५,५५४
|-
|२९
|[[फातोर्डा विधानसभा मतदारसंघ|फातोर्डा]]
|६८.९२%
|[[लुईस ॲलेक्स कार्डोज|कार्डोज लुईस ॲलेक्स फ्लोरेन्स]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,५५२
|४४.७९%
|लोटलीकर सूर्यकांत दत्ता
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,६८७
|२९.७५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,८६५
|-
|३०
|[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|मडगांव]]
|६६.१९%
|[[अनंता नाईक]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,४४७
|५१.११%
|[[दिगंबर कामत|कामत दिगंबर वसंत]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,९९५
|४७.५३%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | ४५२
|-
|३१
|[[कुडतरी विधानसभा मतदारसंघ|कुडतरी]]
|६९.४९%
|[[फ्रांसिस्को सार्डिन्हा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|८,८७६
|६८.५%
|बार्बोसा अगोस्टिन्हो सेवास्तियाओ
| [[जनता दल|जनता]]
| style=&quot;background-color: {{जनता दल/meta/color}}&quot; |
|३,९३६
|३०.३८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ४,९४०
|-
|३२
|[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|नावेली]]
| -
|[[लुइझिनो फलेरो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| colspan=&quot;८&quot; style=&quot;background:#dcdcdc; text-align:center;&quot; |'''''बिनविरोध निवडून आले'''''
|-
|३३
|[[वेळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|वेळ्ळी]]
|६४.६७%
|[[फॅरेल फर्टाडो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|८,९६२
|७८.५४%
|रॉड्रिग्ज गॅब्रिएल मिंगुएल
| [[जनता दल|जनता]]
| style=&quot;background-color: {{जनता दल/meta/color}}&quot; |
|२,२५६
|१९.७७%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ६,७०६
|-
|३४
|[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|कुंकळ्ळी]]
|६७.१५%
|[[मनु फर्नांडिस]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,२४३
|३३.१%
|देसाई शेबू बाबली
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,१९२
|२४.९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,०५१
|-
|३५
|[[सावर्डे विधानसभा मतदारसंघ|सावर्डे]]
|७१.०५%
|[[मोहन आमशेकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|८,७३७
|५९.२२%
|देसाई माधवराव शिवाजीराव
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,३८८
|३६.५२%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ३,३४९
|-
|३६
|[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|सांगे]]
|७५.२६%
|[[राणू अनंत प्रभू देसाई|प्रभू देसाई राणू अनंत]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|७,०९२
|५८.०७%
|पांडू वासू नाईक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,५०९
|३६.९२%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | २,५८३
|-
|३७
|[[कुडचडे विधानसभा मतदारसंघ|कुडचडे]]
|७५.२७%
|[[डॉमनिक फर्नांडिस]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|८,०५९
|५४.२%
|प्रभू देसाई अनिल हरी
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,६८३
|४४.९४%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,३७६
|-
|३८
|[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|केपें]]
|७४.१३%
|[[प्रकाश वेळीप]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|९,२२९
|६३.०६%
|गौण देसाई वोकुंट गोविंद
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,९१९
|३३.६१%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ४,३१०
|-
|३९
|[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|काणकोण]]
|७३.२६%
|[[संजय बांदेकर|संजय विमल बांदेकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,९३८
|५६.५५%
|फर्नांडिस जोस जोकिम एस.
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|२,६०८
|२४.८४%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ३,३३०
|-
|४०
|पॉइंगुनें
|७५.५२%
|[[वासू पाईक गावकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,१९२
|४७.०६%
|गोविंद रघुचंद्र आचार्य
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
|४,१०७
|४६.११%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ८५
|-
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. १९८९ मधील विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. १९८९ मधील भारत]]</text>
      <sha1>iz42bxvg1xmtda056vce7svjlbje1rn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692750</id>
      <parentid>2692738</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T12:49:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* निकाल */</comment>
      <origin>2692750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36123" sha1="apbxv0ef8q6lmwzfglh99pdac1st4z3" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
गोवा विधानसभेच्या सर्व ४० सदस्यांची निवड करण्यासाठी ११ नोव्हेंबर १९८९ रोजी [[गोवा|गोव्यात]] [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] निवडणुका घेण्यात आल्या.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.elections.in/goa/assembly-constituencies/1989-election-results.html|title=Goa Assembly Election Results in 1989|website=Elections in India|access-date=2021-07-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.latestly.com/elections/assembly-elections/goa/1989/|title=🗳️ Goa Assembly Election 1989: Live Election Results, Election Dates, Schedule, Leading Candidates &amp; Parties|website=LatestLY|language=en|access-date=2021-07-29|archive-date=2021-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210729141220/https://www.latestly.com/elections/assembly-elections/goa/1989/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/magazine/nation/story/19891215-goa-waits-for-the-tiebreaker-as-government-formation-reaches-a-dead-end-816947-1989-12-15|title=Goa waits for the tiebreaker as government formation reaches a dead end|last=Dhar|first=Raghunandan|date=December 15, 1989|website=India Today|language=en|access-date=2021-07-29}}&lt;/ref&gt;

एकूण ४० जागांपैकी काँग्रेसने २० जागा जिंकल्या आणि राज्यात सरकार स्थापन केले. [[प्रतापसिंह राणे]] हेच मुख्यमंत्रीपदी कायम राहिले. महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्षाने १८ जागा मिळवल्या, तर अपक्ष उमेदवारांनी २ जागा जिंकल्या. [[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|शिवोली मतदारसंघातून]] अशोक साळगावकर	(गोमंतक) यांनी फक्त १३ मतांनी विजय मिळवला. 

== निकाल ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; |मतदारसंघ !! मतदान !! colspan=&quot;5&quot; |विजेता !! colspan=&quot;5&quot; |उप-विजेता !! rowspan=&quot;2&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; |अंतर
|-
!क्र. !!नाव !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!%
|-
|-
|१
|[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]]
|७८.७९%
|[[रमाकांत खलप]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|६,९००
|५२.६१%
|पोरोबो संगिता गोपाळ
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|५,६१९
|४२.८४%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | १,२८१
|-
|२
|[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|पेडणे]]
|७४.६%
|[[शंकर काशिनाथ साळगावकर|साळगावकर शंकर काशिनाथ]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|७,०७४
|६२.%
|तळवणेकर राजू बापू
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|३,५४५
|३१.०७%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ३,५२९
|-
|३
|दर्गाळी
|७०.०८%
|[[देउ मांद्रेकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,५४४
|७४.५२%
|बांदेकर शंभू भाऊ
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|१,११९
|१२.७४%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ५,४२५
|-
|४
|[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|थिविम]]
|७०.८३%
|[[विनायक विठ्ठल नाईक|नाईक विनायक विठ्ठल]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,७९७
|४८.१८%
|माऊलिंगकर प्रेमनाथ अर्जुन
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,७६४
|३३.७७%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | २,०३३
|-
|५
|[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|म्हापसा]]
|६७.०८%
|[[सुरेंद्र शिरसाट]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,७६९
|४३.९२%
|[[फ्रान्सिस डिसूझा|डीसूझा फ्रान्सिस सी. जे. ए.]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,६१२
|२७.५%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | २,१५७
|-
|६
|[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|शिवोली]]
|७३.४४%
|[[अशोक साळगावकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,४३८
|४५.१७%
|चंद्रकांत चोडणकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,४२५
|४५.०८%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | १३
|-
|७
|[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|कळंगुट]]
|७२.९५%
|[[सुरेश परूळेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,१८२
|५०.४२%
|मलिक सुरीकांत केशव
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,९४६
|४८.७६%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | २३६
|-
|८
|[[साळगांव विधानसभा मतदारसंघ|साळगांव]]
|७५.८६%
|[[विल्फ्रेड डिसूझा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,२२९
|५०.९८%
|अहरेंकर पुनाजी पांडुरंग
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,८०२
|४७.४९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ४२७
|-
|९
|[[हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ|हळदोणे]]
|७०.६५%
|[[रत्नाकर चोपडेकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|८,२०८
|५०.८२%
|[[दयानंद नार्वेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,८७५
|४८.७६%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ३३३
|-
|१०
|[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]]
|६४.२९%
|[[जोन गोन्साल्विस]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|३,९८३
|३९.६३%
|पुष्पशील कृष्णा केरकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|२,९१५
|२९.%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,०६८
|-
|११
|[[ताळगांव विधानसभा मतदारसंघ|ताळगांव]]
|६६.२२%
|[[सोमनाथ जुवारकर|सोमनाथ दत्ता जुवारकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,०३४
|४४.५१%
|रमेश रघुवीर सिलीमkhan
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,६५५
|३२.३२%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,३७९
|-
|१२
|[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|सांता क्रुझ]]
|६७.५४%
|[[व्हिक्टर गोन्साल्विस]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,७२९
|४१.०३%
|[[व्हिक्टोरिया फर्नांडिस|व्हिक्टोरिया रोमियो फर्नांडिस]]
| गोमंतक लोक पक्ष
| 
|४,४३२
|३१.७४%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,२९७
|-
|१३
|[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|सेंट आंद्रे]]
|७१.०१%
|[[कार्मो पेगाडो|कार्मो राफेल आंद्रे जोस पेगाडो]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,०९७
|४०.२९%
|अमिलकर ॲडेलिनो अल्वारेस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|३,७२७
|२९.४६%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | १,३७०
|-
|१४
|[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|कुंभारजुवा]]
|७१.५२%
|[[धर्मा वासुदेव चोडणकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,६४५
|३८.५१%
|[[निर्मला सावंत|निर्मला पी. सावंत]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,१८९
|३५.४%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ४५६
|-
|१५
|[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|डिचोली]]
|७४.८३%
|[[पांडुरंग राऊत]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,४६५
|५०.७४%
|[[हरीश झांट्ये]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,८९७
|३८.४३%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | १,५६८
|-
|१६
|[[मये विधानसभा मतदारसंघ|मये]]
|७५.४४%
|[[शशिकला काकोडकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|७,२१८
|६४.३३%
|परब गावकर मनोहर गंगाराम
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]] 
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|२,६०६
|२३.२२%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ४,६१२
|-
|१७
|पाले
|६७.४६%
|[[विनय उसगांवकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|८,००९
|६२.३३%
|वेरेणकर चंद्रकांत विश्वनाथ
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|२,८२१
|२१.९५%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ५,१८८
|-
|१८
|[[पर्ये विधानसभा मतदारसंघ|पर्ये]]
|७७.१४%
|[[प्रतापसिंह राणे]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,२३१
|५७.९९%
|राणे कृष्णराव आप्पासाहेब
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,१२६
|४१.११%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | २,१०५
|-
|१९
|[[वाळपाई विधानसभा मतदारसंघ|वाळपाई]]
|७६.१९%
|[[बाळकृष्ण प्रभू]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,४३६
|५४.९१%
|देसाई बाबुराव हरिजीराव
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,३०६
|४३.४९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,१३०
|-
|२०
|[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|फोंडा]]
|६६.५९%
|[[शिवदास वेरेकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,२१२
|४३.३३%
|नाईक मोहन गोविंद
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,२६७
|२९.७६%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | १,९४५
|-
|२१
|[[प्रियोळ विधानसभा मतदारसंघ|प्रियोळ]]
|७६.२३%
|[[काशिनाथ जल्मी]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|११,७६६
|७२.५५%
|सातकार बाबल बाबुसो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,०१३
|२४.७५%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ७,७५३
|-
|२२
|[[मडकाई विधानसभा मतदारसंघ|मडकई]]
|७५.०८%
|[[रवी नाईक]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,५६१
|४३.३%
|शाम महानंदू नाईक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,९१०
|३२.४%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | १,६५१
|-
|२३
|[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|शिरोडा]]
|७४.८३%
|[[सुभाष शिरोडकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,०४६
|४२.१८%
|नाईक रामदास टोप्यो
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,७६१
|४०.१९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | २८५
|-
|२४
|[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|मुरगांव]]
|५७.५%
|[[शेख हसन हारून]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,३९४
|३७.४७%
|जॉन मॅन्युएल वाझ
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,१८२
|३६.%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | २१२
|-
|२५
|[[वास्को द गामा विधानसभा मतदारसंघ|वास्को द गामा]]
|६०.७५%
|[[सायमन पीटर डिसोझा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,०४५
|३६.९१%
|मेनेझास मेस्किटा विल्फ्रेड
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,७२०
|३४.५४%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ३२५
|-
|२६
|[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|कुठ्ठाळी]]
|७२.२१%
|[[माविन गुदिन्हो|गोडिन्हो मौविन]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,९५३
|४०.०८%
|वालादारेस फ्रान्सिस्को
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,११७
|३४.४६%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ८३६
|-
|२७
|लूतिली
|६७.७%
|[[लुईस प्रोटो बार्बोसा|बार्बोसा लुईस प्रोटो अलेक्सो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,०७३
|३७.४%
|फर्नांडिस सेडी अँटोनियो
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,९५८
|३६.३५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ११५
|-
|२८
|[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बाणावली]]
|७४.५%
|[[चर्चिल अलेमाव]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|९,१९६
|७०.४४%
|पिंटो नाझारियो जोस
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,६४२
|२७.९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ५,५५४
|-
|२९
|[[फातोर्डा विधानसभा मतदारसंघ|फातोर्डा]]
|६८.९२%
|[[लुईस ॲलेक्स कार्डोज|कार्डोज लुईस ॲलेक्स फ्लोरेन्स]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,५५२
|४४.७९%
|लोटलीकर सूर्यकांत दत्ता
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,६८७
|२९.७५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,८६५
|-
|३०
|[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|मडगांव]]
|६६.१९%
|[[अनंता नाईक]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,४४७
|५१.११%
|[[दिगंबर कामत|कामत दिगंबर वसंत]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,९९५
|४७.५३%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | ४५२
|-
|३१
|[[कुडतरी विधानसभा मतदारसंघ|कुडतरी]]
|६९.४९%
|[[फ्रांसिस्को सार्डिन्हा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|८,८७६
|६८.५%
|बार्बोसा अगोस्टिन्हो सेवास्तियाओ
| [[जनता दल|जनता]]
| style=&quot;background-color: {{जनता दल/meta/color}}&quot; |
|३,९३६
|३०.३८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ४,९४०
|-
|३२
|[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|नावेली]]
| -
|[[लुइझिनो फलेरो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| colspan=&quot;८&quot; style=&quot;background:#dcdcdc; text-align:center;&quot; |'''''बिनविरोध निवडून आले'''''
|-
|३३
|[[वेळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|वेळ्ळी]]
|६४.६७%
|[[फॅरेल फर्टाडो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|८,९६२
|७८.५४%
|रॉड्रिग्ज गॅब्रिएल मिंगुएल
| [[जनता दल|जनता]]
| style=&quot;background-color: {{जनता दल/meta/color}}&quot; |
|२,२५६
|१९.७७%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ६,७०६
|-
|३४
|[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|कुंकळ्ळी]]
|६७.१५%
|[[मनु फर्नांडिस]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,२४३
|३३.१%
|देसाई शेबू बाबली
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,१९२
|२४.९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,०५१
|-
|३५
|[[सावर्डे विधानसभा मतदारसंघ|सावर्डे]]
|७१.०५%
|[[मोहन आमशेकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|८,७३७
|५९.२२%
|देसाई माधवराव शिवाजीराव
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,३८८
|३६.५२%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ३,३४९
|-
|३६
|[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|सांगे]]
|७५.२६%
|[[राणू अनंत प्रभू देसाई|प्रभू देसाई राणू अनंत]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|७,०९२
|५८.०७%
|पांडू वासू नाईक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,५०९
|३६.९२%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | २,५८३
|-
|३७
|[[कुडचडे विधानसभा मतदारसंघ|कुडचडे]]
|७५.२७%
|[[डॉमनिक फर्नांडिस]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|८,०५९
|५४.२%
|प्रभू देसाई अनिल हरी
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,६८३
|४४.९४%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,३७६
|-
|३८
|[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|केपें]]
|७४.१३%
|[[प्रकाश वेळीप]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|९,२२९
|६३.०६%
|गौण देसाई वोकुंट गोविंद
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,९१९
|३३.६१%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ४,३१०
|-
|३९
|[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|काणकोण]]
|७३.२६%
|[[संजय बांदेकर|संजय विमल बांदेकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,९३८
|५६.५५%
|फर्नांडिस जोस जोकिम एस.
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|२,६०८
|२४.८४%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ३,३३०
|-
|४०
|पॉइंगुनें
|७५.५२%
|[[वासू पाईक गावकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,१९२
|४७.०६%
|गोविंद रघुचंद्र आचार्य
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; |
|४,१०७
|४६.११%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ८५
|-
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. १९८९ मधील विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. १९८९ मधील भारत]]</text>
      <sha1>apbxv0ef8q6lmwzfglh99pdac1st4z3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>प्रतोद</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381079</id>
    <revision>
      <id>2692846</id>
      <parentid>2692248</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T07:02:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="705" sha1="opv3qta09d6wnuoom4bq6q8x5ikelpx" xml:space="preserve">'''मुख्य प्रतोद''' हे संसदीय कामकाजासंबंधी आयुधाचा वापर करण्यासाठी राजकीय पक्षांकडून अधिकृत असा [[पक्षादेश]] बजावण्यासाठी विधीमंडळ सदस्यांना अवगत करतात.
* यांना इंग्रजीमध्ये Chief Whip असे म्हणतात.
ज्याचा शब्दशः अर्थ चाबूक, तर कायदेशीर अर्थ पक्षाचा अधिकृत पदाधिकारी असा होतो.</text>
      <sha1>opv3qta09d6wnuoom4bq6q8x5ikelpx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692847</id>
      <parentid>2692846</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T07:03:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="810" sha1="5q7q2awfxtuczy6cqmp06nt872j0314" xml:space="preserve">'''मुख्य प्रतोद''' हे संसदीय कामकाजासंबंधी आयुधाचा वापर करण्यासाठी राजकीय पक्षांकडून अधिकृत असा [[पक्षादेश]] बजावण्यासाठी विधीमंडळ सदस्यांना अवगत करतात.
* यांना इंग्रजीमध्ये Chief Whip असे म्हणतात, त्यांना साहाय्यासाठी ईतर प्रतोद असतात.
ज्याचा शब्दशः अर्थ चाबूक, तर कायदेशीर अर्थ पक्षाचा अधिकृत पदाधिकारी असा होतो.</text>
      <sha1>5q7q2awfxtuczy6cqmp06nt872j0314</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९९</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381095</id>
    <revision>
      <id>2692733</id>
      <parentid>2692463</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T12:38:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36957" sha1="5ssllytb4toqnq3qscwj5f729yqiwby" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''गोवा विधानसभा निवडणूका''' जून १९९९ मध्ये झाल्या.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.proquest.com/docview/741844291|title=Goa polls become prestige issue as curtain-raiser to LS elections|date=1999-05-28|work=The Times of India|id={{ProQuest|741844291}}|access-date=29 February 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.goavidhansabha.gov.in/member_past_list.php?srch_mode=QUERY&amp;cmbassemblyid=3 Goa Vidhan Sabha]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eci.gov.in/files/file/3852-goa-1999/ Election Commission India]&lt;/ref&gt;

== निवडणुकीतील पक्ष ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!क्र.
! पक्ष
! ध्वज
! चिन्ह
! नेता
! जागांसाठी स्पर्धा
!जागा जिंकल्या
|-
| style=&quot;background:{{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|[[चित्र:INC_Flag_Official.jpg|50x50अंश]]
|[[चित्र:INC_Logo.png|58x58अंश]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[लुइझिनो फलेरो]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | ४०
|२१
|-
| style=&quot;background:{{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | २
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पार्टी]]
|[[चित्र:BJP_flag.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:Lotus_flower_symbol.svg|50x50अंश]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[मनोहर पर्रीकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | ३९
|१०
|-
| style=&quot;background:{{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ३
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
|[[चित्र:Blank.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:Indian_Election_Symbol_Lion.svg|50x50अंश]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[शशिकला काकोडकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | १७
|४
|-
| style=&quot;background:{{गोवा राजीव काँग्रेस पार्टी/meta/color}}&quot; | ४
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष]]
|[[चित्र:Blank.svg|50x50अंश]]
|
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[विल्फ्रेड डिसूझा]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | १४
|२
|-
| style=&quot;background:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | ५
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष]]
|[[चित्र:Blank.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:Indian_Election_Symbol_Two_Leaves.png|50x50अंश]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[चर्चिल आलेमाव]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | ११
|२
|}

== निकाल ==
निवडणुकीत विजयी झालेल्या आमदारांची यादी खालीलप्रमाणे आहे.&lt;ref&gt;[http://www.elections.in/goa/assembly-constituencies/1999-election-results.html List of Successful Candidates in Goa Assembly Election in 1999]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |मतदारसंघ !! मतदान !! colspan=&quot;5&quot; |विजेता !! colspan=&quot;5&quot; |उप-विजेता !! rowspan=&quot;2&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; |अंतर
|-
!क्र. !!नाव !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!%
|-
|१
|[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]]
|७३.३२%
|[[रमाकांत खलप]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|५,४०१
|३९.६%
|परब संगीता गोपाळ
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|४,२१९
|३०.९४%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | १,१८२
|-
|२
|[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|पेडणे]]
|७२.७२%
|[[जितेंद्र देशप्रभू|जितेंद्र रघुराज देशप्रभू]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,१२९
|४१.३२%
|कोतकर परशुराम नागेश
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,९६३
|३१.९३%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |१,१६६
|-
|३
|दर्गाळी
|६८.२४%
|[[मनोहर आजगावकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,३२८
|४२.९२%
|धारगळकर बाळकृष्ण आत्माराम
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,२३२
|३२.०५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |१,०९६
|-
|४
|[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|थिविम]]
|६७.४३%
|[[दयानंद नार्वेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,९८९
|४१.१७%
|हलर्णकर नीलकांत रामनाथ
| [[गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष|राजीव काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,३३३
|२५.५३%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |२,६५६
|-
|५
|[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|म्हापसा]]
|६१.०६%
|[[फ्रान्सिस डिसूझा]]
| [[गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष|राजीव काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,६०२
|३६.२%
|नाटेकर गुरुदास भालचंद्र
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,०२७
|२६.०२%
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |१,५७५
|-
|६
|[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|शिवोली]]
|६७.०६%
|[[दयानंद मांद्रेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,४५५
|२७.१३%
|मार्क्स मिल्टन ऑलिंपियो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|३,६६३
|२२.३%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |७९२
|-
|७
|[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|कळंगुट]]
|६६.३३%
|[[सुरेश परुळेकर|सुरेश विश्वनाथ परुळेकर]]
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |
|७,६७०
|४६.३६%
|[[तोमाझिन्हो कार्डोझो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,९२१
|४१.८३%
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | ७४९
|-
|८
|[[साळगांव विधानसभा मतदारसंघ|साळगांव]]
|६७.६७%
|[[विल्फ्रेड डिसूझा]]
| [[गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष|राजीव काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,००६
|३५.९४%
|कलंगुटकर दिलीप सोनू
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,५४२
|३२.६१%
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |४६४
|-
|९
|[[हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ|हळदोणे]]
|६१.३३%
|[[उल्हास असनोडकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,५८७
|३६.६९%
|हळणकर विश्वनाथ रोहिदास
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|२,७३८
|१५.२५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |३,८४९
|-
|१०
|[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]]
|५६.२७%
|[[मनोहर पर्रीकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,३९६
|५१.५३%
|केशव प्रभू
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|२,६४७
|२५.२८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |२,७४९
|-
|११
|[[ताळगांव विधानसभा मतदारसंघ|ताळगांव]]
|६०.३६%
|[[सोमनाथ जुवारकर|सोमनाथ दत्ता झुवरकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|८,२८८
|५२.७१%
|सुभाष साळकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,४६१
|४१.०९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,८२७
|-
|१२
|[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|सांता क्रुझ]]
|६६.९७%
|[[व्हिक्टोरिया फर्नांडिस]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|८,८२९
|५०.७८%
|अनिल होबळे
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,४४२
|१९.८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |५,३८७
|-
|१३
|[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|सेंट आंद्रे]]
|७२.०७%
|[[फ्रान्सिस्को सिल्वेरा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,०८०
|४५.५%
|अविनाश कामत
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,३७६
|२८.१२%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |२,७०४
|-
|१४
|[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|कुंभारजुवा]]
|६४.७६%
|[[निर्मला सावंत|निर्मला प्रभाकर सावंत]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,००४
|३७.१८%
|गोविंद पार्वतकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,१५४
|३१.९२%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 850
|-
|१५
|[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|डिचोली]]
|७३.१३%
|[[पांडुरंग राऊत]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,०८९
|३३.०४%
|[[राजेश पाटणेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,९९९
|३२.४६%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ९०
|-
|१६
|[[मये विधानसभा मतदारसंघ|मये]]
|७२.७३%
|[[प्रकाश फडते]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,४२०
|२७.१६%
|मुरारी चोपडेकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|२,५८२
|२०.५१%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |८३८
|-
|१७
|पाले
|७१.४८%
|[[सुरेश आमोणकर (राजकारणी)|सुरेश आमोणकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|७,१NT६
|४४.४१%
|guruदास गवस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,८०५
|२९.८२%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |२,३५१
|-
|१८
|[[पर्ये विधानसभा मतदारसंघ|पर्ये]]
|७४.६२%
|[[प्रतापसिंह राणे]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,८६५
|५२.९३%
|संतोबा देसाई
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,४०७
|२२.९३%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ४,४५८
|-
|१९
|[[वाळपाई विधानसभा मतदारसंघ|वाळपाई]]
|७१.१२%
|[[व्यंकटेश देसाई]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,१७७
|३८.०१%
|[[नरहरी हळदणकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,३२३
|३०.२४%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |८५४
|-
|२०
|[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|फोंडा]]
|६६.७९%
|[[रवी नाईक]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|९,३४९
|४८.७२%
|यशवंतखेडेकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,३१३
|२७.६९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |४,०३६
|-
|२१
|[[प्रियोळ विधानसभा मतदारसंघ|प्रियोळ]]
|७३.०१%
|[[विश्वास सातारकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,५६३
|३७.२९%
|[[काशिनाथ जाल्मी]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,५९३
|२६.१%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | १,९७०
|-
|२२
|[[मडकाई विधानसभा मतदारसंघ|मडकई]]
|७३.८४%
|[[सुदिन ढवळीकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,५३७
|३८.९४%
|[[श्रीपाद नाईक]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,८४३
|३४.८%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |६९४
|-
|२३
|[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|शिरोडा]]
|७५.७९%
|[[सुभाष शिरोडकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|९,५४८
|५६.५६%
|मनोहर नाईक
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,३३९
|३७.५५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |३,App९
|-
|२४
|[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|मुरगांव]]
|५२.४३%
|[[शेख हसन हारून]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,७२१
|२९.६५%
|अर्चना कोचरेकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,६९८
|२३.२३%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |१,०२३
|-
|२५
|[[वास्को द गामा विधानसभा मतदारसंघ|वास्को द गामा]]
|५१.८९%
|[[जोस फिलिप डिसूझा]]
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,६९१
|३३.११%
|[[राजेंद्र आर्लेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,१८३
|२४.३४%
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |१,५०८
|-
|२६
|[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|कुठ्ठाळी]]
|६२.४%
|[[माविन गुदिन्हो|गोडिन्हो मौविन]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,२३०
|४१.०६%
|दौरादो हर्कुलानो टी.
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,१२९
|३४.८१%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |१,१०१
|-
|२७
|Loutolim
| -
|[[अलेक्सो सिक्वेरा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;background:#dcdcdc; text-align:center;&quot; |'''''बिनविरोध निवडून आले'''''
|-
|२८
|[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बाणावली]]
|६०.९९%
|[[चर्चिल आलेमाव]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|८,६२५
|६६.८%
|राधाराव ग्रासियस
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,७८८
|२९.३४%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |4,837
|-
|२९
|[[फातोर्डा विधानसभा मतदारसंघ|फातोर्डा]]
|५५.३८%
|[[लुईस ॲलेक्स कार्डोज|कार्डोज लुईस ॲलेक्स फ्लोरेन्स]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,१६४
|४७.७६%
|अशोक कोरगावकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,४२१
|२९.४८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |२,७४३
|-
|३०
|[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|मडगांव]]
|५२.७२%
|[[दिगंबर कामत]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|७,५४९
|५८.४५%
|एम.के. शेख
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,२७२
|३३.०८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |३,२७७
|-
|३१
|[[कुठरी विधानसभा मतदारसंघ|कुडतरी]]
|५९.%
|[[फ्रांसिस्को सार्डिन्हा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|१०,८४३
|८३.६६%
|ॲन्टोनियो गौनकर 
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|१,२९३
|९.९८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ९,५५०
|-
|३२
|[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|नावेली]]
|५६.३%
|[[लुइझिनो फलेरो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|१२,०५४
|७५.४८%
|जिना शेख
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|२,२९३
|१४.३६%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |९,७६१
|-
|३३
|[[वेळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|वेळ्ळी]]
|५९.३१%
|[[फिलिप नेरी रॉड्रिग्ज]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,८२९
|६५.८३%
|[[मनू फर्नांडिस (राजकारणी)|मनू फर्नांडिस]]
| [[गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष|राजीव काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|२,५५७
|२१.५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |५,२७२
|-
|३४
|[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|कुंकळ्ळी]]
|५६.६५%
|[[अरेसियो डिसूझा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,४८१
|४३.९३%
|जुलिओ डिसील्व्हा
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,२६७
|२६.१९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |२,२१४
|-
|३५
|[[सावर्डे विधानसभा मतदारसंघ|सावर्डे]]
|६६.८८%
|[[विनय दिनू तेंडुलकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,६००
|२९.२८%
|गणेश गावकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|३,९२४
|२४.९७%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | ६७६
|-
|३६
|[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|सांगे]]
|६८.६%
|[[प्रभाकर गावकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,४९८
|२८.७९%
|सत्यवान देसाई
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|२,७११
|२२.३१%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |७८७
|-
|३७
|[[कुडचडे विधानसभा मतदारसंघ|कुडचडे]]
|६६.43%
|[[रामराव देसाई]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|७,६४०
|४६.९५%
|डॉम्नीक फर्नांडीस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,२७१
|४४.६८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |३६९
|-
|३८
|[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|केपें]]
|६६.६४%
|[[प्रकाश वेळीप]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,६४८
|३६.६२%
|राऊल परेरा
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,५०९
|३५.७२%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | १३९
|-
|३९
|[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|काणकोण]]
|७४.१७%
|[[संजय बांदेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,८४९
|३७.३७%
|[[विजय पै खोत]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,६७८
|३६.०५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १७१
|-
|४०
|Poinguinim
|७६.३५%
|[[इसिडोर फर्नांडिस (राजकारणी)|इसिडोर फर्नांडिस]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,८६०
|४५.०४%
|[[गोविंद रघुचंद्र आचार्य]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,२०१
|२९.६६%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |१,६५९
|-
|}

== सरकारची स्थापना ==
[[लुइझिनो फलेरो]] यांच्या नेतृत्वाखाली [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने]] सरकार स्थापन केले, जे १६९ दिवस टिकले. [[फ्रांसिस्को सार्डिन्हा]] यांनी [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] फोडून [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाच्या]] मदतीने सरकार स्थापन केले, जे ३३४ दिवस टिकले.

२४ ऑक्टोबर २००० रोजी, [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाने]] [[मनोहर पर्रीकर]] यांच्या नेतृत्वाखाली [[गोवा|गोव्यात]] आपले पहिले सरकार स्थापन केले, जे [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००२|पुढील निवडणुका (२००२)]] होईपर्यंत १ वर्ष आणि २२३ दिवस टिकले.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. १९९९ मधील विधानसभा निवडणुका]]</text>
      <sha1>5ssllytb4toqnq3qscwj5f729yqiwby</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692737</id>
      <parentid>2692733</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T12:39:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37022" sha1="ozd89kr6zsl7i2cb8ikyqf45v3ra9a1" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''गोवा विधानसभा निवडणूका''' जून १९९९ मध्ये झाल्या.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.proquest.com/docview/741844291|title=Goa polls become prestige issue as curtain-raiser to LS elections|date=1999-05-28|work=The Times of India|id={{ProQuest|741844291}}|access-date=29 February 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.goavidhansabha.gov.in/member_past_list.php?srch_mode=QUERY&amp;cmbassemblyid=3 Goa Vidhan Sabha]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eci.gov.in/files/file/3852-goa-1999/ Election Commission India]&lt;/ref&gt;

== निवडणुकीतील पक्ष ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!क्र.
! पक्ष
! ध्वज
! चिन्ह
! नेता
! जागांसाठी स्पर्धा
!जागा जिंकल्या
|-
| style=&quot;background:{{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|[[चित्र:INC_Flag_Official.jpg|50x50अंश]]
|[[चित्र:INC_Logo.png|58x58अंश]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[लुइझिनो फलेरो]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | ४०
|२१
|-
| style=&quot;background:{{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | २
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पार्टी]]
|[[चित्र:BJP_flag.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:Lotus_flower_symbol.svg|50x50अंश]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[मनोहर पर्रीकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | ३९
|१०
|-
| style=&quot;background:{{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ३
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
|[[चित्र:Blank.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:Indian_Election_Symbol_Lion.svg|50x50अंश]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[शशिकला काकोडकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | १७
|४
|-
| style=&quot;background:{{गोवा राजीव काँग्रेस पार्टी/meta/color}}&quot; | ४
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष]]
|[[चित्र:Blank.svg|50x50अंश]]
|
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[विल्फ्रेड डिसूझा]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | १४
|२
|-
| style=&quot;background:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | ५
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष]]
|[[चित्र:Blank.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:Indian_Election_Symbol_Two_Leaves.png|50x50अंश]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[चर्चिल आलेमाव]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | ११
|२
|}

== निकाल ==
निवडणुकीत विजयी झालेल्या आमदारांची यादी खालीलप्रमाणे आहे.&lt;ref&gt;[http://www.elections.in/goa/assembly-constituencies/1999-election-results.html List of Successful Candidates in Goa Assembly Election in 1999]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |मतदारसंघ !! मतदान !! colspan=&quot;5&quot; |विजेता !! colspan=&quot;5&quot; |उप-विजेता !! rowspan=&quot;2&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; |अंतर
|-
!क्र. !!नाव !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!%
|-
|१
|[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]]
|७३.३२%
|[[रमाकांत खलप]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|५,४०१
|३९.६%
|परब संगीता गोपाळ
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|४,२१९
|३०.९४%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | १,१८२
|-
|२
|[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|पेडणे]]
|७२.७२%
|[[जितेंद्र देशप्रभू|जितेंद्र रघुराज देशप्रभू]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,१२९
|४१.३२%
|कोतकर परशुराम नागेश
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,९६३
|३१.९३%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |१,१६६
|-
|३
|दर्गाळी
|६८.२४%
|[[मनोहर आजगावकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,३२८
|४२.९२%
|धारगळकर बाळकृष्ण आत्माराम
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,२३२
|३२.०५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |१,०९६
|-
|४
|[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|थिविम]]
|६७.४३%
|[[दयानंद नार्वेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,९८९
|४१.१७%
|हलर्णकर नीलकांत रामनाथ
| [[गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष|राजीव काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,३३३
|२५.५३%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |२,६५६
|-
|५
|[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|म्हापसा]]
|६१.०६%
|[[फ्रान्सिस डिसूझा]]
| [[गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष|राजीव काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,६०२
|३६.२%
|नाटेकर गुरुदास भालचंद्र
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,०२७
|२६.०२%
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |१,५७५
|-
|६
|[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|शिवोली]]
|६७.०६%
|[[दयानंद मांद्रेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,४५५
|२७.१३%
|मार्क्स मिल्टन ऑलिंपियो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|३,६६३
|२२.३%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |७९२
|-
|७
|[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|कळंगुट]]
|६६.३३%
|[[सुरेश परुळेकर|सुरेश विश्वनाथ परुळेकर]]
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |
|७,६७०
|४६.३६%
|[[तोमाझिन्हो कार्डोझो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,९२१
|४१.८३%
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | ७४९
|-
|८
|[[साळगांव विधानसभा मतदारसंघ|साळगांव]]
|६७.६७%
|[[विल्फ्रेड डिसूझा]]
| [[गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष|राजीव काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,००६
|३५.९४%
|कलंगुटकर दिलीप सोनू
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,५४२
|३२.६१%
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |४६४
|-
|९
|[[हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ|हळदोणे]]
|६१.३३%
|[[उल्हास असनोडकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,५८७
|३६.६९%
|हळणकर विश्वनाथ रोहिदास
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|२,७३८
|१५.२५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |३,८४९
|-
|१०
|[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]]
|५६.२७%
|[[मनोहर पर्रीकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,३९६
|५१.५३%
|केशव प्रभू
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|२,६४७
|२५.२८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |२,७४९
|-
|११
|[[ताळगांव विधानसभा मतदारसंघ|ताळगांव]]
|६०.३६%
|[[सोमनाथ जुवारकर|सोमनाथ दत्ता झुवरकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|८,२८८
|५२.७१%
|सुभाष साळकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,४६१
|४१.०९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,८२७
|-
|१२
|[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|सांता क्रुझ]]
|६६.९७%
|[[व्हिक्टोरिया फर्नांडिस]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|८,८२९
|५०.७८%
|अनिल होबळे
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,४४२
|१९.८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |५,३८७
|-
|१३
|[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|सेंट आंद्रे]]
|७२.०७%
|[[फ्रान्सिस्को सिल्वेरा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,०८०
|४५.५%
|अविनाश कामत
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,३७६
|२८.१२%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |२,७०४
|-
|१४
|[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|कुंभारजुवा]]
|६४.७६%
|[[निर्मला सावंत|निर्मला प्रभाकर सावंत]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,००४
|३७.१८%
|गोविंद पार्वतकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,१५४
|३१.९२%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 850
|-
|१५
|[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|डिचोली]]
|७३.१३%
|[[पांडुरंग राऊत]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,०८९
|३३.०४%
|[[राजेश पाटणेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,९९९
|३२.४६%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ९०
|-
|१६
|[[मये विधानसभा मतदारसंघ|मये]]
|७२.७३%
|[[प्रकाश फडते]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,४२०
|२७.१६%
|मुरारी चोपडेकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|२,५८२
|२०.५१%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |८३८
|-
|१७
|पाले
|७१.४८%
|[[सुरेश आमोणकर (राजकारणी)|सुरेश आमोणकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|७,१NT६
|४४.४१%
|guruदास गवस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,८०५
|२९.८२%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |२,३५१
|-
|१८
|[[पर्ये विधानसभा मतदारसंघ|पर्ये]]
|७४.६२%
|[[प्रतापसिंह राणे]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,८६५
|५२.९३%
|संतोबा देसाई
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,४०७
|२२.९३%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ४,४५८
|-
|१९
|[[वाळपाई विधानसभा मतदारसंघ|वाळपाई]]
|७१.१२%
|[[व्यंकटेश देसाई]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,१७७
|३८.०१%
|[[नरहरी हळदणकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,३२३
|३०.२४%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |८५४
|-
|२०
|[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|फोंडा]]
|६६.७९%
|[[रवी नाईक]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|९,३४९
|४८.७२%
|यशवंतखेडेकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,३१३
|२७.६९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |४,०३६
|-
|२१
|[[प्रियोळ विधानसभा मतदारसंघ|प्रियोळ]]
|७३.०१%
|[[विश्वास सातारकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,५६३
|३७.२९%
|[[काशिनाथ जाल्मी]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,५९३
|२६.१%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | १,९७०
|-
|२२
|[[मडकाई विधानसभा मतदारसंघ|मडकई]]
|७३.८४%
|[[सुदिन ढवळीकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,५३७
|३८.९४%
|[[श्रीपाद नाईक]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,८४३
|३४.८%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |६९४
|-
|२३
|[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|शिरोडा]]
|७५.७९%
|[[सुभाष शिरोडकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|९,५४८
|५६.५६%
|मनोहर नाईक
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,३३९
|३७.५५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |३,App९
|-
|२४
|[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|मुरगांव]]
|५२.४३%
|[[शेख हसन हारून]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,७२१
|२९.६५%
|अर्चना कोचरेकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,६९८
|२३.२३%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |१,०२३
|-
|२५
|[[वास्को द गामा विधानसभा मतदारसंघ|वास्को द गामा]]
|५१.८९%
|[[जोस फिलिप डिसूझा]]
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,६९१
|३३.११%
|[[राजेंद्र आर्लेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,१८३
|२४.३४%
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |१,५०८
|-
|२६
|[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|कुठ्ठाळी]]
|६२.४%
|[[माविन गुदिन्हो|गोडिन्हो मौविन]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,२३०
|४१.०६%
|दौरादो हर्कुलानो टी.
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,१२९
|३४.८१%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |१,१०१
|-
|२७
|Loutolim
| -
|[[अलेक्सो सिक्वेरा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;background:#dcdcdc; text-align:center;&quot; |'''''बिनविरोध निवडून आले'''''
|-
|२८
|[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बाणावली]]
|६०.९९%
|[[चर्चिल आलेमाव]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|८,६२५
|६६.८%
|राधाराव ग्रासियस
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,७८८
|२९.३४%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |4,837
|-
|२९
|[[फातोर्डा विधानसभा मतदारसंघ|फातोर्डा]]
|५५.३८%
|[[लुईस ॲलेक्स कार्डोज|कार्डोज लुईस ॲलेक्स फ्लोरेन्स]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,१६४
|४७.७६%
|अशोक कोरगावकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,४२१
|२९.४८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |२,७४३
|-
|३०
|[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|मडगांव]]
|५२.७२%
|[[दिगंबर कामत]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|७,५४९
|५८.४५%
|एम.के. शेख
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,२७२
|३३.०८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |३,२७७
|-
|३१
|[[कुठरी विधानसभा मतदारसंघ|कुडतरी]]
|५९.%
|[[फ्रांसिस्को सार्डिन्हा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|१०,८४३
|८३.६६%
|ॲन्टोनियो गौनकर 
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|१,२९३
|९.९८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ९,५५०
|-
|३२
|[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|नावेली]]
|५६.३%
|[[लुइझिनो फलेरो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|१२,०५४
|७५.४८%
|जिना शेख
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|२,२९३
|१४.३६%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |९,७६१
|-
|३३
|[[वेळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|वेळ्ळी]]
|५९.३१%
|[[फिलिप नेरी रॉड्रिग्ज]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,८२९
|६५.८३%
|[[मनू फर्नांडिस (राजकारणी)|मनू फर्नांडिस]]
| [[गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष|राजीव काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|२,५५७
|२१.५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |५,२७२
|-
|३४
|[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|कुंकळ्ळी]]
|५६.६५%
|[[अरेसियो डिसूझा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,४८१
|४३.९३%
|जुलिओ डिसील्व्हा
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,२६७
|२६.१९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |२,२१४
|-
|३५
|[[सावर्डे विधानसभा मतदारसंघ|सावर्डे]]
|६६.८८%
|[[विनय दिनू तेंडुलकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,६००
|२९.२८%
|गणेश गावकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|३,९२४
|२४.९७%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | ६७६
|-
|३६
|[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|सांगे]]
|६८.६%
|[[प्रभाकर गावकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,४९८
|२८.७९%
|सत्यवान देसाई
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|२,७११
|२२.३१%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |७८७
|-
|३७
|[[कुडचडे विधानसभा मतदारसंघ|कुडचडे]]
|६६.43%
|[[रामराव देसाई]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|७,६४०
|४६.९५%
|डॉम्नीक फर्नांडीस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,२७१
|४४.६८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |३६९
|-
|३८
|[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|केपें]]
|६६.६४%
|[[प्रकाश वेळीप]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,६४८
|३६.६२%
|राऊल परेरा
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,५०९
|३५.७२%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | १३९
|-
|३९
|[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|काणकोण]]
|७४.१७%
|[[संजय बांदेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,८४९
|३७.३७%
|[[विजय पै खोत]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,६७८
|३६.०५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १७१
|-
|४०
|Poinguinim
|७६.३५%
|[[इसिडोर फर्नांडिस (राजकारणी)|इसिडोर फर्नांडिस]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,८६०
|४५.०४%
|[[गोविंद रघुचंद्र आचार्य]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,२०१
|२९.६६%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |१,६५९
|-
|}

== सरकारची स्थापना ==
[[लुइझिनो फलेरो]] यांच्या नेतृत्वाखाली [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने]] सरकार स्थापन केले, जे १६९ दिवस टिकले. [[फ्रांसिस्को सार्डिन्हा]] यांनी [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] फोडून [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाच्या]] मदतीने सरकार स्थापन केले, जे ३३४ दिवस टिकले.

२४ ऑक्टोबर २००० रोजी, [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाने]] [[मनोहर पर्रीकर]] यांच्या नेतृत्वाखाली [[गोवा|गोव्यात]] आपले पहिले सरकार स्थापन केले, जे [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००२|पुढील निवडणुका (२००२)]] होईपर्यंत १ वर्ष आणि २२३ दिवस टिकले.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. १९९९ मधील विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. १९९९ मधील भारत]]</text>
      <sha1>ozd89kr6zsl7i2cb8ikyqf45v3ra9a1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692808</id>
      <parentid>2692737</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T04:07:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2692808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37107" sha1="knt2ornymjsnxzf70e9s122fjjghyxj" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''गोवा विधानसभा निवडणूका''' जून १९९९ मध्ये झाल्या.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.proquest.com/docview/741844291|title=Goa polls become prestige issue as curtain-raiser to LS elections|date=1999-05-28|work=The Times of India|id={{ProQuest|741844291}}|access-date=29 February 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.goavidhansabha.gov.in/member_past_list.php?srch_mode=QUERY&amp;cmbassemblyid=3 Goa Vidhan Sabha]{{मृत दुवा|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eci.gov.in/files/file/3852-goa-1999/ Election Commission India]&lt;/ref&gt;

== निवडणुकीतील पक्ष ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!क्र.
! पक्ष
! ध्वज
! चिन्ह
! नेता
! जागांसाठी स्पर्धा
!जागा जिंकल्या
|-
| style=&quot;background:{{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|[[चित्र:INC_Flag_Official.jpg|50x50अंश]]
|[[चित्र:INC_Logo.png|58x58अंश]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[लुइझिनो फलेरो]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | ४०
|२१
|-
| style=&quot;background:{{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | २
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पार्टी]]
|[[चित्र:BJP_flag.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:Lotus_flower_symbol.svg|50x50अंश]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[मनोहर पर्रीकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | ३९
|१०
|-
| style=&quot;background:{{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ३
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष]]
|[[चित्र:Blank.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:Indian_Election_Symbol_Lion.svg|50x50अंश]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[शशिकला काकोडकर]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | १७
|४
|-
| style=&quot;background:{{गोवा राजीव काँग्रेस पार्टी/meta/color}}&quot; | ४
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष]]
|[[चित्र:Blank.svg|50x50अंश]]
|
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[विल्फ्रेड डिसूझा]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | १४
|२
|-
| style=&quot;background:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | ५
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष]]
|[[चित्र:Blank.svg|50x50अंश]]
|[[चित्र:Indian_Election_Symbol_Two_Leaves.png|50x50अंश]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[चर्चिल आलेमाव]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | ११
|२
|}

== निकाल ==
निवडणुकीत विजयी झालेल्या आमदारांची यादी खालीलप्रमाणे आहे.&lt;ref&gt;[http://www.elections.in/goa/assembly-constituencies/1999-election-results.html List of Successful Candidates in Goa Assembly Election in 1999]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |मतदारसंघ !! मतदान !! colspan=&quot;5&quot; |विजेता !! colspan=&quot;5&quot; |उप-विजेता !! rowspan=&quot;2&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; |अंतर
|-
!क्र. !!नाव !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!%
|-
|१
|[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]]
|७३.३२%
|[[रमाकांत खलप]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|५,४०१
|३९.६%
|परब संगीता गोपाळ
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|४,२१९
|३०.९४%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | १,१८२
|-
|२
|[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|पेडणे]]
|७२.७२%
|[[जितेंद्र देशप्रभू|जितेंद्र रघुराज देशप्रभू]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,१२९
|४१.३२%
|कोतकर परशुराम नागेश
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,९६३
|३१.९३%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |१,१६६
|-
|३
|दर्गाळी
|६८.२४%
|[[मनोहर आजगावकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,३२८
|४२.९२%
|धारगळकर बाळकृष्ण आत्माराम
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,२३२
|३२.०५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |१,०९६
|-
|४
|[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|थिविम]]
|६७.४३%
|[[दयानंद नार्वेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,९८९
|४१.१७%
|हलर्णकर नीलकांत रामनाथ
| [[गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष|राजीव काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,३३३
|२५.५३%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |२,६५६
|-
|५
|[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|म्हापसा]]
|६१.०६%
|[[फ्रान्सिस डिसूझा]]
| [[गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष|राजीव काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,६०२
|३६.२%
|नाटेकर गुरुदास भालचंद्र
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,०२७
|२६.०२%
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |१,५७५
|-
|६
|[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|शिवोली]]
|६७.०६%
|[[दयानंद मांद्रेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,४५५
|२७.१३%
|मार्क्स मिल्टन ऑलिंपियो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|३,६६३
|२२.३%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |७९२
|-
|७
|[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|कळंगुट]]
|६६.३३%
|[[सुरेश परुळेकर|सुरेश विश्वनाथ परुळेकर]]
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |
|७,६७०
|४६.३६%
|[[तोमाझिन्हो कार्डोझो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,९२१
|४१.८३%
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | ७४९
|-
|८
|[[साळगांव विधानसभा मतदारसंघ|साळगांव]]
|६७.६७%
|[[विल्फ्रेड डिसूझा]]
| [[गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष|राजीव काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,००६
|३५.९४%
|कलंगुटकर दिलीप सोनू
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,५४२
|३२.६१%
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |४६४
|-
|९
|[[हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ|हळदोणे]]
|६१.३३%
|[[उल्हास असनोडकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,५८७
|३६.६९%
|हळणकर विश्वनाथ रोहिदास
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|२,७३८
|१५.२५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |३,८४९
|-
|१०
|[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]]
|५६.२७%
|[[मनोहर पर्रीकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,३९६
|५१.५३%
|केशव प्रभू
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|२,६४७
|२५.२८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |२,७४९
|-
|११
|[[ताळगांव विधानसभा मतदारसंघ|ताळगांव]]
|६०.३६%
|[[सोमनाथ जुवारकर|सोमनाथ दत्ता झुवरकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|८,२८८
|५२.७१%
|सुभाष साळकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,४६१
|४१.०९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,८२७
|-
|१२
|[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|सांता क्रुझ]]
|६६.९७%
|[[व्हिक्टोरिया फर्नांडिस]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|८,८२९
|५०.७८%
|अनिल होबळे
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,४४२
|१९.८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |५,३८७
|-
|१३
|[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|सेंट आंद्रे]]
|७२.०७%
|[[फ्रान्सिस्को सिल्वेरा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,०८०
|४५.५%
|अविनाश कामत
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,३७६
|२८.१२%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |२,७०४
|-
|१४
|[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|कुंभारजुवा]]
|६४.७६%
|[[निर्मला सावंत|निर्मला प्रभाकर सावंत]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,००४
|३७.१८%
|गोविंद पार्वतकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,१५४
|३१.९२%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 850
|-
|१५
|[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|डिचोली]]
|७३.१३%
|[[पांडुरंग राऊत]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,०८९
|३३.०४%
|[[राजेश पाटणेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,९९९
|३२.४६%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ९०
|-
|१६
|[[मये विधानसभा मतदारसंघ|मये]]
|७२.७३%
|[[प्रकाश फडते]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,४२०
|२७.१६%
|मुरारी चोपडेकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|२,५८२
|२०.५१%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |८३८
|-
|१७
|पाले
|७१.४८%
|[[सुरेश आमोणकर (राजकारणी)|सुरेश आमोणकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|७,१NT६
|४४.४१%
|guruदास गवस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,८०५
|२९.८२%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |२,३५१
|-
|१८
|[[पर्ये विधानसभा मतदारसंघ|पर्ये]]
|७४.६२%
|[[प्रतापसिंह राणे]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,८६५
|५२.९३%
|संतोबा देसाई
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,४०७
|२२.९३%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ४,४५८
|-
|१९
|[[वाळपाई विधानसभा मतदारसंघ|वाळपाई]]
|७१.१२%
|[[व्यंकटेश देसाई]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,१७७
|३८.०१%
|[[नरहरी हळदणकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,३२३
|३०.२४%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |८५४
|-
|२०
|[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|फोंडा]]
|६६.७९%
|[[रवी नाईक]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|९,३४९
|४८.७२%
|यशवंतखेडेकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,३१३
|२७.६९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |४,०३६
|-
|२१
|[[प्रियोळ विधानसभा मतदारसंघ|प्रियोळ]]
|७३.०१%
|[[विश्वास सातारकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,५६३
|३७.२९%
|[[काशिनाथ जाल्मी]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,५९३
|२६.१%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | १,९७०
|-
|२२
|[[मडकाई विधानसभा मतदारसंघ|मडकई]]
|७३.८४%
|[[सुदिन ढवळीकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,५३७
|३८.९४%
|[[श्रीपाद नाईक]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,८४३
|३४.८%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |६९४
|-
|२३
|[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|शिरोडा]]
|७५.७९%
|[[सुभाष शिरोडकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|९,५४८
|५६.५६%
|मनोहर नाईक
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,३३९
|३७.५५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |३,App९
|-
|२४
|[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|मुरगांव]]
|५२.४३%
|[[शेख हसन हारून]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,७२१
|२९.६५%
|अर्चना कोचरेकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,६९८
|२३.२३%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |१,०२३
|-
|२५
|[[वास्को द गामा विधानसभा मतदारसंघ|वास्को द गामा]]
|५१.८९%
|[[जोस फिलिप डिसूझा]]
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,६९१
|३३.११%
|[[राजेंद्र आर्लेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,१८३
|२४.३४%
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |१,५०८
|-
|२६
|[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|कुठ्ठाळी]]
|६२.४%
|[[माविन गुदिन्हो|गोडिन्हो मौविन]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,२३०
|४१.०६%
|दौरादो हर्कुलानो टी.
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,१२९
|३४.८१%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |१,१०१
|-
|२७
|Loutolim
| -
|[[अलेक्सो सिक्वेरा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| colspan=&quot;8&quot; style=&quot;background:#dcdcdc; text-align:center;&quot; |'''''बिनविरोध निवडून आले'''''
|-
|२८
|[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बाणावली]]
|६०.९९%
|[[चर्चिल आलेमाव]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|८,६२५
|६६.८%
|राधाराव ग्रासियस
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color:{{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,७८८
|२९.३४%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |4,837
|-
|२९
|[[फातोर्डा विधानसभा मतदारसंघ|फातोर्डा]]
|५५.३८%
|[[लुईस ॲलेक्स कार्डोज|कार्डोज लुईस ॲलेक्स फ्लोरेन्स]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,१६४
|४७.७६%
|अशोक कोरगावकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,४२१
|२९.४८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |२,७४३
|-
|३०
|[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|मडगांव]]
|५२.७२%
|[[दिगंबर कामत]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|७,५४९
|५८.४५%
|एम.के. शेख
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,२७२
|३३.०८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |३,२७७
|-
|३१
|[[कुठरी विधानसभा मतदारसंघ|कुडतरी]]
|५९.%
|[[फ्रांसिस्को सार्डिन्हा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|१०,८४३
|८३.६६%
|ॲन्टोनियो गौनकर 
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|१,२९३
|९.९८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ९,५५०
|-
|३२
|[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|नावेली]]
|५६.३%
|[[लुइझिनो फलेरो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|१२,०५४
|७५.४८%
|जिना शेख
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|२,२९३
|१४.३६%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |९,७६१
|-
|३३
|[[वेळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|वेळ्ळी]]
|५९.३१%
|[[फिलिप नेरी रॉड्रिग्ज]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,८२९
|६५.८३%
|[[मनू फर्नांडिस (राजकारणी)|मनू फर्नांडिस]]
| [[गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष|राजीव काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{गोवा राजीव काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|२,५५७
|२१.५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |५,२७२
|-
|३४
|[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|कुंकळ्ळी]]
|५६.६५%
|[[अरेसियो डिसूझा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,४८१
|४३.९३%
|जुलिओ डिसील्व्हा
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,२६७
|२६.१९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |२,२१४
|-
|३५
|[[सावर्डे विधानसभा मतदारसंघ|सावर्डे]]
|६६.८८%
|[[विनय दिनू तेंडुलकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,६००
|२९.२८%
|गणेश गावकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|३,९२४
|२४.९७%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | ६७६
|-
|३६
|[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|सांगे]]
|६८.६%
|[[प्रभाकर गावकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,४९८
|२८.७९%
|सत्यवान देसाई
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|२,७११
|२२.३१%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |७८७
|-
|३७
|[[कुडचडे विधानसभा मतदारसंघ|कुडचडे]]
|६६.43%
|[[रामराव देसाई]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|७,६४०
|४६.९५%
|डॉम्नीक फर्नांडीस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,२७१
|४४.६८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |३६९
|-
|३८
|[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|केपें]]
|६६.६४%
|[[प्रकाश वेळीप]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,६४८
|३६.६२%
|राऊल परेरा
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,५०९
|३५.७२%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | १३९
|-
|३९
|[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|काणकोण]]
|७४.१७%
|[[संजय बांदेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,८४९
|३७.३७%
|[[विजय पै खोत]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,६७८
|३६.०५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १७१
|-
|४०
|Poinguinim
|७६.३५%
|[[इसिडोर फर्नांडिस (राजकारणी)|इसिडोर फर्नांडिस]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,८६०
|४५.०४%
|[[गोविंद रघुचंद्र आचार्य]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,२०१
|२९.६६%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |१,६५९
|-
|}

== सरकारची स्थापना ==
[[लुइझिनो फलेरो]] यांच्या नेतृत्वाखाली [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने]] सरकार स्थापन केले, जे १६९ दिवस टिकले. [[फ्रांसिस्को सार्डिन्हा]] यांनी [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] फोडून [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाच्या]] मदतीने सरकार स्थापन केले, जे ३३४ दिवस टिकले.

२४ ऑक्टोबर २००० रोजी, [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाने]] [[मनोहर पर्रीकर]] यांच्या नेतृत्वाखाली [[गोवा|गोव्यात]] आपले पहिले सरकार स्थापन केले, जे [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००२|पुढील निवडणुका (२००२)]] होईपर्यंत १ वर्ष आणि २२३ दिवस टिकले.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. १९९९ मधील विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. १९९९ मधील भारत]]</text>
      <sha1>knt2ornymjsnxzf70e9s122fjjghyxj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोवा विधानसभा निवडणूक, २००२</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381112</id>
    <revision>
      <id>2692809</id>
      <parentid>2692475</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T04:07:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2692809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37079" sha1="hbgso2yavt2rwrhhmjtz5lj6mu6horo" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
भारतीय पश्चिमेतील राज्य [[गोवा|गोव्याच्या]] विधानसभेच्या निवडणुका मे २००२ मध्ये झाल्या.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://www.goavidhansabha.gov.in/member_past_list.php?srch_mode=QUERY&amp;cmbassemblyid=4 |title=Goa Vidhan Sabha |access-date=2026-07-03 |archive-date=2020-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201118160333/https://www.goavidhansabha.gov.in/member_past_list.php?srch_mode=QUERY&amp;cmbassemblyid=4 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://eci.gov.in/files/file/3853-goa-2002/ Election Commission India]&lt;/ref&gt;

== निकाल ==
निवडणुकीत विजयी झालेल्या आमदारांची यादी खालीलप्रमाणे आहे.&lt;ref&gt;[http://www.elections.in/goa/assembly-constituencies/2002-election-results.html List of Successful Candidates in Goa Assembly Election in 2002]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2002 to the Legislative Assembly of Meghalaya|website=eci.gov.in|publisher=[[Election Commission of India]]|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007072027/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2002/Stat_rep_se2002_GA.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |मतदारसंघ !! मतदान !! colspan=&quot;5&quot; |विजेता !! colspan=&quot;5&quot; |उप-विजेता !! rowspan=&quot;2&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; |अंतर
|-
!क्र. !!नाव !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!%
|-
|१
|[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]]
|७८.३४%
|[[लक्ष्मीकांत पार्सेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|५,९५५
|३९.०५%
|रमाकांत खलप
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|५,०४७
|३३.१%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | ९०८
|-
|२
|[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|डिचोली]]
|७८.२७%
|[[राजेश पाटणेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|८,९६०
|५४.२८%
|[[पांडुरंग राऊत]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,४००
|३८.७७%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |२,५६०
|-
|३
|[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]]
|६५.८२%
|[[मनोहर पर्रीकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,७००
|५५.५८%
|सिलीमखान रमेश
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,४०८
|४२.९८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |१,२९२
|-
|४
|[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|केपें]]
|७३.०९%
|[[चंद्रकांत कवळेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|८,९१३
|४७.०४%
|[[प्रकाश वेळीप]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|७,०५८
|३७.२५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |१,८५५
|-
|५
|[[कुडचडे विधानसभा मतदारसंघ|कुडचडे]]
|७३.३१%
|[[रामराव देसाई]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|९,८०६
|५३.२९%
|डॉमनिक फर्नांडिस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|८,०२७
|४३.६२%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |१,७७९
|-
|६
|[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|मुरगांव]]
|५४.५२%
|[[वाझ जिओव्हानी कार्ल]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,६३५
|३०.९१%
|[[शेख हसन हारून]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,१९२
|२७.९५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |४४३
|-
|७
|[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|पेडणे]]
|७७.०६%
|[[जितेंद्र देशप्रभू|देशप्रभू जितेंद्र रघुराज]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,७७८
|४८.२७%
|दयानंद रघुनाथ सोपटे
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,४४९
|३१.६८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |२,३२९
|-
|८
|[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|शिवोली]]
|७०.७६%
|[[दयानंद मांद्रेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|७,१५२
|४०.४९%
|फर्नांडिस फ्रान्सिस ग्रेगोरियो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,२४५
|२९.६९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |१,९०७
|-
|९
|[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|कळंगुट]]
|६८.५२%
|[[ॲग्नेलो फर्नांडिस]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|९,७११
|५३.३२%
|सुरेश विश्वनाथ परुळेकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|७,६४१
|४१.९६%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |२,०७०
|-
|१०
|[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|म्हापसा]]
|६१.९३%
|[[फ्रान्सिस डिसूझा]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|८,३७८
|५२.१८%
|आर्मिंडो ब्रागांझा
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,२७१
|३९.०६%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |२,१०७
|-
|११
|[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|थिविम]]
|७०.९३%
|[[सदानंद शेट तनावडे]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,९६१
|३८.३८%
|निळकंठ हालरणकर
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,४४०
|३५.५१%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |५२१
|-
|१२
|[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|सांता क्रुझ]]
|६४.१६%
|[[व्हिक्टोरिया फर्नांडिस]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,६५८
|४०.१३%
|अनिल होबळे
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,६१८
|३९.८९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |४०
|-
|१३
|[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|सेंट आंद्रे]]
|७०.४९%
|[[फ्रान्सिस्को सिल्वेरा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,९८२
|४४.६%
|पेगाडो कार्मो राफेल
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,१९६
|२६.८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |२,७८६
|-
|१४
|[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|फोंडा]]
|६७.५१%
|[[रवी नाईक]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|१०,७४५
|५०.२९%
|नाईक श्रीपाद यासो
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|९,४२५
|४४.११%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |१,३२०
|-
|१५
|[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|शिरोडा]]
|७८.२८%
|[[सुभाष शिरोडकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|९,७३८
|५१.९२%
|प्रभू विश्वनाथ तुकाराम
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|८,६०३
|४५.८७%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |१,१३५
|-
|१६
|[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|कुंकळ्ळी]]
|६२.४४%
|[[जोकिम आलेमाव]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,४२६
|४४.४८%
|[[अरेसियो डिसूझा]]
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,०३८
|२७.९५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |२,३८८
|-
|१७
|[[कुडतरी विधानसभा मतदारसंघ|कुडतरी]]
|६६.१२%
|[[फ्रांसिस्को सार्डिन्हा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|८,९0७
|५६.३७%
|लॉरेन्को ब्रुनो सँटोस
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,०५६
|३८.३३%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |२,८५१
|-
|१८
|[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|कुंभारजुवा]]
|६७.८४%
|[[पांडुरंग मडकैकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,५४६
|३७.५८%
|निर्मला पी. सावंत
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,९३८
|३४.०९%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |६०८
|-
|१९
|[[साळगांव विधानसभा मतदारसंघ|साळगांव]]
|७०.५९%
|[[विल्फ्रेड डिसूझा]]
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,२६३
|२८.६९%
|डी मेलो ट्रेजानो ॲग्रीसिओ
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|३,५३७
|२३.८%
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |७२६
|-
|२०
|[[ताळगांव विधानसभा मतदारसंघ|ताळगांव]]
|६७.०७%
|[[अतानासियो मॉन्सेरात]]
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |
|७,२३७
|४२.३१%
|झुवारकर सोमनाथ दत्ता
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,९७६
|२९.०९%
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |२,२६१
|-
|२१
|[[मये विधानसभा मतदारसंघ|मये]]
|७१.८८%
|[[हरीश झांट्ये]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,४३०
|४८.२२%
|प्रकाश जे फडते
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,४७४
|३३.५५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |१,९५६
|-
|२२
|[[प्रियोळ विधानसभा मतदारसंघ|प्रियोळ]]
|७५.१६%
|[[विश्वास सातारकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|८,०७१
|४१.६२%
|आमोणकर श्रीकांत सगुण
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,४०९
|३३.०५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |१,६६२
|-
|२३
|[[पर्ये विधानसभा मतदारसंघ|पर्ये]]
|७७.११%
|[[प्रतापसिंह राणे]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|९,१२६
|५५.७८%
|संतोबा कृष्णराव देसाई
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,५५७
|४०.०८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |२,५६९
|-
|२४
|[[सावर्डे विधानसभा मतदारसंघ|सावर्डे]]
|७१.४२%
|[[विनय दिनू तेंडुलकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|८,१९५
|४८.३%
|साळगावकर अनिल वासुदेव
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,०८४
|२९.९६%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |३,१११
|-
|२५
|दर्गाळी
|७२.९३%
|[[मनोहर आजगावकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|८,४६७
|७४.०८%
|धारगळकर बाळकृष्ण आत्माराम
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|२,७०५
|२३.६७%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |५,७६२
|-
|२६
|[[हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ|हळदोणे]]
|६५.६१%
|[[दयानंद नार्वेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|९,९५७
|५०.७३%
|[[उल्हास असनोडकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|७,९४४
|४०.४८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |२,०१३
|-
|२७
|पाले
|७६.५८%
|[[सुरेश आमोणकर (राजकारणी)|सुरेश आमोणकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|८,५१९
|४९.८४%
|गुरुदास गवस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,९६५
|४०.७५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |१,५५४
|-
|२८
|[[वाळपाई विधानसभा मतदारसंघ|वाळपाई]]
|७७.०४%
|[[नरहरी हळदणकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,१३७
|४९.५४%
|[[व्यंकटेश देसाई]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,७८५
|४६.७%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |३५२
|-
|२९
|[[मडकाई विधानसभा मतदारसंघ|मडकई]]
|७५.८९%
|[[सुदिन ढवळीकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |
|११,५८७
|६३.९१%
|संतोश नाईक
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,७३७
|२०.६१%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; |७,८५०
|-
|३०
|[[वास्को द गामा विधानसभा मतदारसंघ|वास्को द गामा]]
|५६.२२%
|[[राजेंद्र आर्लेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,६०५
|३५.६%
|[[जोस फिलिप डिसूझा]]
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,५०९
|२८.६४%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |१,०९६
|-
|३१
|[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|कुठ्ठाळी]]
|६४.६१%
|[[मतान्य साल्दान्हा]]
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |
|६,७४१
|३७.९३%
|[[मॉविन गोडिन्हो]] 
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,८९१
|३३.१५%
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |८५०
|-
|३२
|Loutolim
|६६.७५%
|[[अलेक्सो सिक्वेरा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|८,८७३
|६२.८८%
|ग्राशियस राधाराव सॉक्रेटिस
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |
|४,११९
|२९.१९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |४,७५४
|-
|३३
|[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बाणावली]]
|६७.५६%
|[[मिकी पाशेको]]
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |
|७,७५२
|५१.५२%
|[[चर्चिल आलेमाव]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,७०३
|४४.५४%
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; |१,०४९
|-
|३४
|[[फातोर्डा विधानसभा मतदारसंघ|फातोर्डा]]
|६१.०४%
|[[दामोदर नाईक]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,६९५
|३४.९७%
|कार्डोझ लुईस ॲलेक्स फ्लोरेंसी
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,१०७
|३१.३६%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | ५८८
|-
|३५
|[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|मडगांव]]
|५५.०५%
|[[दिगंबर कामत]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|८,५२५
|६५.३७%
|चोडणकर गिरीश राया
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|३,७८१
|२८.९९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | ४,७४४
|-
|३६
|[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|नावेली]]
|५८.७%
|[[लुइझिनो फलेरो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|१०,२४५
|५९.५%
|रायकर JOHN लॉरेन्स
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,६६८
|३२.९२%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |४,५७७
|-
|३७
|[[वेळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|वेळ्ळी]]
|६४.०२%
|[[फिलिप नेरी रॉड्रिग्ज]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |
|८,६६४
|६७.३५%
|डिसिल्व्हा मार्कस सेबॅस्टियानो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|३,१४८
|२४.४७%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; |५,५१६
|-
|३८
|[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|सांगे]]
|७१.३२%
|[[वासूदेव गावकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|५,७४७
|४३.४६%
|सत्यवान भद्रू देसाई
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,९१०
|३७.१३%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |८३७
|-
|३९
|[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|काणकोण]]
|७८.६२%
|[[विजय पै खोत]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|८,५३१
|५८.९५%
|sanjay बांदेकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,६४८
|३९.०३%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |२,८८३
|-
|४०
|Poinguinim
|७७.६६%
|[[इसिडोर फर्नांडिस (राजकारणी)|इसिडोर फर्नांडिस]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,६४१
|४९.४२%
|रमेश तवडकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
|३,७७३
|३३.०५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |१,८६८
|-
|}

== पोटनिवडणुका ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; 
!क्र.
! मतदारसंघ
! विजेता
! colspan=&quot;2&quot; | पक्ष
! टिप्पणी
|-
|-
| १
| [[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बेनाउलिम]]
| मिकी पाचेको
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; |
| मिकी पाचेको यांच्या राजीनाम्यामुळे
|-
| २
| [[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|कुंबारजुआ]]
| पांडुरंग मडकैकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| पांडुरंग मडकईकर यांच्या राजीनाम्यामुळे आ
|-
| ३
| [[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|मडगाव]]
| [[दिगंबर कामत]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| [[दिगंबर कामत]] यांच्या राजीनाम्यामुळे
|-
| ४
| पोइंग्विनिम
| [[इसिडोर फर्नांडिस (राजकारणी)|इसिडोर फर्नांडिस]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[इसिडोर फर्नांडिस (राजकारणी)|इसिडोर फर्नांडिस]] यांच्या राजीनाम्यामुळे
|-
| ५
| पोइंग्विनिम
| रमेश तावडकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; |
| [[इसिडोर फर्नांडिस (राजकारणी)|इसिडोर फर्नांडिस]] यांच्या राजीनाम्यामुळे
|-
| ६
| [[ताळगांव विधानसभा मतदारसंघ|तळेगाव]]
| बाबश मॉन्सेरेट
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
| बाबश मॉन्सेरेट यांच्या राजीनाम्यामुळे
|-
|}

== सरकारची स्थापना ==
३ जून २००२ रोजी, [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाने]] [[मनोहर पर्रीकर]] यांच्या नेतृत्वाखाली [[गोवा|गोव्यात]] पहिले सरकार स्थापन केले, जे २ वर्षे आणि २४४ दिवस टिकले. नंतर [[दिगंबर कामत]] यांच्यासोबतच्या मतभेदांमुळे [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षातील]] हे सरकार कोसळले.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]]</text>
      <sha1>hbgso2yavt2rwrhhmjtz5lj6mu6horo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कामिल पारखे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381118</id>
    <revision>
      <id>2692866</id>
      <parentid>2692575</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T10:46:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कामिल पारखे</username>
        <id>184978</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2692866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8864" sha1="0y6n8sinfrgzhbw2rtg1h7qrssnnvjn" xml:space="preserve">{{लेख उल्लेखनीयता}}
[[चित्र:Camil Parkhe.png|इवलेसे|कामिल पारखे]]कामिल पारखे

कामिल पारखे,  जन्म १८ ऑगस्ट १९५९, छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील वैजापूर तालुक्यातील वाहेगाव हे मूळ गाव. अहिल्यानगर जिल्ह्यात श्रीरामपूर येथे जन्म, बालपण आणि माध्यमिक शिक्षण.  

कॅथोलिक जेसुईट धर्मगुरू होण्याच्या इराद्याने गोव्यात पणजी येथे १९७८ साली  स्थलांतर, तेथेच धेम्पे कॉलेजात उच्च माध्यमिक, पदवीधर आणि पदव्युत्तर शिक्षण तत्त्वज्ञान हा खास विषय.  

पणजी येथील `द नवहिंद टाइम्स' या इंग्रजी दैनिकात पत्रकारितेच्या व्यवसायाची १९८१ साली सुरुवात. `इंडियन फेडरेशन ऑफ वर्किंग जर्नालिस्टस'ने आयोजित केलेल्या लखनौ येथे आणि नंतर सोव्हिएत रशिया आणि पूर्व युरोपातील बल्गेरिया येथे १९८६ साली पत्रकारितेचे प्रशिक्षण पूर्ण  केले. 

गोवा युनियन ऑफ  जर्नालिस्टचे  (गुज)चे सरचिटणीस म्हणून वृत्तपत्र कामगार चळवळीत  सहभाग.  छत्रपती संभाजीनगर येथे  `लोकमत टाइम्स' येथे १९८८ साली एक वर्ष आणि त्यानंतर १९८९ पासून पुण्यात अनेक वर्षे `इंडियन एक्सप्रेस', `द टाइम्स ऑफ इंडिया', सकाळ मध्यमसमूहाच्या `महाराष्ट्र हेराल्ड- सकाळ टाइम्स' या इंग्रजी दैनिकांत  २०१८ साली निवृत्त होईपर्यंत नोकरी. 

थायलंड सरकारने आयोजित केलेल्या आंतरराष्ट्रीय उद्योग परिषदेसाठी निमंत्रित वॆलेल्या भारतीय पत्रकारांमध्ये  `सकाळ टाइम्सचे प्रतिनिधी म्हणून सहभाग.  

विविध माध्यमांतून आजतागायत सातत्याने  लिखाण. समाजमाध्यमांत आणि वैयक्तिक तीन ब्लॉग्सवर मराठी आणि इंग्रजीतून नियमितपणे लिखाण.  

पत्रकारिता, गोव्याचा इतिहास आणि सामाजिक स्थिती, परदेशी पर्यटन आणि सामाजिक परिस्थिती,  ख्रिस्ती धर्म आणि समाज, आंबेडकरी  चळवळ, सावित्रीबाई आणि जोतिबा फुले यांची जीवनकार्ये, चरित्रे  आणि व्यक्तिचित्रणे  अशा विविध विषयांवर  मराठी आणि इंग्रजी भाषांत अनेक पुस्तके लिहिली आहेत. समाजमाध्यमांत आणि वैयक्तिक तीन ब्लॉग्सवर मराठी आणि इंग्रजीतून नियमितपणे लिखाण.  सद्या पिंपरी चिंचवड येथे वास्तव्य

त्यांनी काही महत्वाची पुस्तके मराठी आणि इंग्रजीमध्ये सुद्धा लिहिलेली आहेत, त्यांची यादी खालील प्रमाणे आहे:&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=शतकातील मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलने|last=पारखे|first=कामिल|publisher=व्हाईट लाईट पब्लिकेशन्स|year=२०२५|isbn=9789347581748|location=पुणे}}&lt;/ref&gt;

# सावित्रीबाई, जोतिबांचे शिक्षक मिचेल दाम्पत्य आणि स्त्रीशिक्षणातील पूर्वसुरी.
# गोवा आणि महाराष्ट्रातील पत्रकारितेतल्या कथा.
# बदलती पत्रकारीता.
# चर्चबेल, पोळा सण, ख्रिसमस, डान्स आणि सोरपोतेल.
# डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि डॉ. मार्टिन ल्युथर किंग (ज्युनियर): भारतातील अस्पृश्यता आणि अमेरिकेतील वर्णभेद. 
# शतकातील मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलने. 
# महाराष्ट्र चरित्रकोश (इ. स. १८०० ते २०००).
# ख्रिस्ती मिशनरींचे योगदान.
# मीडिया डिक्शनरी (प्रसारमाध्यमांसाठी इंग्रजी-मराठी शब्दकोश).
# उत्तुंग (व्यक्तिचित्रे).
# दलित ख्रिश्चनांचा आरक्षणाच्या हक्कासाठी लढा.
# गावकुसाबाहेरचा ख्रिस्ती समाज.[https://www.amazon.in/GAVKUSABAHERCHA-KHRITSI-SAMAJ-Camil-Parkhe/dp/B09HTWLVYR/ref=sr_1_5?dib=eyJ2IjoiMSJ9.dLLCBdBxHkw7C8h1bZ-imc1GjG0znLqeN3grw0HuM0rXoClywogLwcN0RAh4TuoX4lusGyWl_72VNFcvO8ROI5jPEW0foW_pNkHDLlRoo-ulRfNN9R02hf6jPmu_WG6g28PpR1-EsBGpZl1Ui6YNUySIXYCW9jt3RThN4UpUukQ.OxsL61GubUTaJDELYIwJQySY4GC2GepuPLVeAJ9o530&amp;dib_tag=se&amp;qid=1783101052&amp;refinements=p_27%3ACamil+Parkhe&amp;s=books&amp;sr=1-5#detailBullets_feature_div]
# क्रुसाभोवतालचा ख्रिस्ती समाज.[https://www.amazon.in/KRUSABHOWATALCHA-MARATHI-SAMAJ-Marathi-Parkhe-ebook/dp/B09JZNZMLV/ref=sr_1_6?dib=eyJ2IjoiMSJ9.dLLCBdBxHkw7C8h1bZ-imc1GjG0znLqeN3grw0HuM0rXoClywogLwcN0RAh4TuoX4lusGyWl_72VNFcvO8ROI5jPEW0foW_pNkHDLlRoo-ulRfNN9R02hf6jPmu_WG6g28PpR1-EsBGpZl1Ui6YNUySIXYCW9jt3RThN4UpUukQ.OxsL61GubUTaJDELYIwJQySY4GC2GepuPLVeAJ9o530&amp;dib_tag=se&amp;qid=1783101052&amp;refinements=p_27%3ACamil+Parkhe&amp;s=books&amp;sr=1-6]
# गोवा अॅज आय सॉ इट.
# अमेरिकेतील वेश्याव्यवसाय (अनुवाद).
# घोघरगावचे जाकियरबाबा (मराठवाड्यातील ख्रिस्ती मिशन कार्य - इ.स १८९२ पासून). 
# संस्कृतीची विविध रूपे.
# कृतज्ञता : फादर नेल्सन मच्याडो यांचा ७१ वा वाढदिवस आणि गुरूदीक्षेच्या ४१ व्या वर्षानिमित्त प्रकाशित केलेली पुस्तिका (संपादन).
# Dalit Christian: Right to Reservation.
# Fr Gurien Jacquier of Ghogargaon (Catholic Mission in Aurangabad diocese - 1892 onwards).
# Contribution of Christian Missionaries in India
मराठी विश्वकोशात त्यांनी लिहिलेले खालील लेख समाविष्ट आहेत. 

# मदर तेरेसा.&lt;ref&gt;https://marathivishwakosh.org/48717/&lt;/ref&gt;
# फादर मॅथ्यू लेदर्ले.&lt;ref&gt;https://marathivishwakosh.org/48599/&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>0y6n8sinfrgzhbw2rtg1h7qrssnnvjn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692878</id>
      <parentid>2692866</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T11:06:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कामिल पारखे</username>
        <id>184978</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2692878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9051" sha1="0z97bctnokdpdc2op6zrnv2zqrqjwq9" xml:space="preserve">{{लेख उल्लेखनीयता}}
[[चित्र:Camil Parkhe.png|इवलेसे|कामिल पारखे]]कामिल पारखे

कामिल पारखे,  जन्म १८ ऑगस्ट १९५९, छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील वैजापूर तालुक्यातील वाहेगाव हे मूळ गाव. अहिल्यानगर जिल्ह्यात श्रीरामपूर येथे जन्म, बालपण आणि माध्यमिक शिक्षण.  

कॅथोलिक जेसुईट धर्मगुरू होण्याच्या इराद्याने गोव्यात पणजी येथे १९७७ साली  स्थलांतर, तेथेच मिरामार येथील धेम्पे कॉलेजात उच्च माध्यमिक, पदवीधर आणि पदव्युत्तर शिक्षण, तत्त्वज्ञान हा खास विषय.  

पणजी येथील `द नवहिंद टाइम्स' या इंग्रजी दैनिकात पत्रकारितेच्या व्यवसायाची १९८१ साली सुरुवात. `इंडियन फेडरेशन ऑफ वर्किंग जर्नालिस्टस'  (IFWJ)  ने आयोजित केलेल्या उपक्रमात  उत्तर प्रदेशात लखनौ येथे १९८५ साली आणि नंतर सोव्हिएत रशिया आणि पूर्व युरोपातील बल्गेरिया येथे १९८६ साली पत्रकारितेचे प्रशिक्षण पूर्ण  केले. 

गोवा युनियन ऑफ  जर्नालिस्टचे (गुज)चे सरचिटणीस म्हणून वृत्तपत्र कामगार चळवळीत  सहभाग.  छत्रपती संभाजीनगर येथे  `लोकमत टाइम्स' येथे १९८८ साली एक वर्ष आणि त्यानंतर १९८९ पासून पुण्यात अनेक वर्षे `इंडियन एक्सप्रेस', `द टाइम्स ऑफ इंडिया', सकाळ वृत्तमाध्यम समूहाच्या `महाराष्ट्र हेराल्ड- सकाळ टाइम्स' या इंग्रजी दैनिकांत  २०१८ साली निवृत्त होईपर्यंत नोकरी. 

थायलंड सरकारने २०१७ साली आयोजित केलेल्या आंतरराष्ट्रीय उद्योग परिषदेसाठी निमंत्रित वॆलेल्या भारतीय पत्रकारांमध्ये  `सकाळ टाइम्स'चे प्रतिनिधी म्हणून सहभाग.  

विविध माध्यमांतून आजतागायत सातत्याने  लिखाण. समाजमाध्यमांत आणि वैयक्तिक तीन ब्लॉग्सवर मराठी आणि इंग्रजीतून नियमितपणे लिखाण.  

पत्रकारिता, गोव्याचा इतिहास आणि सामाजिक स्थिती, परदेशी पर्यटन आणि सामाजिक परिस्थिती,  ख्रिस्ती धर्म आणि समाज, आंबेडकरी  चळवळ, सावित्रीबाई आणि जोतिबा फुले यांची जीवनकार्ये, चरित्रे  आणि व्यक्तिचित्रणे  अशा विविध विषयांवर  मराठी आणि इंग्रजी भाषांत अनेक पुस्तके लिहिली आहेत. समाजमाध्यमांत आणि वैयक्तिक तीन ब्लॉग्सवर मराठी आणि इंग्रजीतून नियमितपणे लिखाण.  सद्या पिंपरी चिंचवड येथे वास्तव्य

त्यांनी काही महत्वाची पुस्तके मराठी आणि इंग्रजीमध्ये सुद्धा लिहिलेली आहेत, त्यांची यादी खालील प्रमाणे आहे:&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=शतकातील मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलने|last=पारखे|first=कामिल|publisher=व्हाईट लाईट पब्लिकेशन्स|year=२०२५|isbn=9789347581748|location=पुणे}}&lt;/ref&gt;

# सावित्रीबाई, जोतिबांचे शिक्षक मिचेल दाम्पत्य आणि स्त्रीशिक्षणातील पूर्वसुरी.
# गोवा आणि महाराष्ट्रातील पत्रकारितेतल्या कथा.
# बदलती पत्रकारीता.
# चर्चबेल, पोळा सण, ख्रिसमस, डान्स आणि सोरपोतेल.
# डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि डॉ. मार्टिन ल्युथर किंग (ज्युनियर): भारतातील अस्पृश्यता आणि अमेरिकेतील वर्णभेद. 
# शतकातील मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलने. 
# महाराष्ट्र चरित्रकोश (इ. स. १८०० ते २०००).
# ख्रिस्ती मिशनरींचे योगदान.
# मीडिया डिक्शनरी (प्रसारमाध्यमांसाठी इंग्रजी-मराठी शब्दकोश).
# उत्तुंग (व्यक्तिचित्रे).
# दलित ख्रिश्चनांचा आरक्षणाच्या हक्कासाठी लढा.
# गावकुसाबाहेरचा ख्रिस्ती समाज.[https://www.amazon.in/GAVKUSABAHERCHA-KHRITSI-SAMAJ-Camil-Parkhe/dp/B09HTWLVYR/ref=sr_1_5?dib=eyJ2IjoiMSJ9.dLLCBdBxHkw7C8h1bZ-imc1GjG0znLqeN3grw0HuM0rXoClywogLwcN0RAh4TuoX4lusGyWl_72VNFcvO8ROI5jPEW0foW_pNkHDLlRoo-ulRfNN9R02hf6jPmu_WG6g28PpR1-EsBGpZl1Ui6YNUySIXYCW9jt3RThN4UpUukQ.OxsL61GubUTaJDELYIwJQySY4GC2GepuPLVeAJ9o530&amp;dib_tag=se&amp;qid=1783101052&amp;refinements=p_27%3ACamil+Parkhe&amp;s=books&amp;sr=1-5#detailBullets_feature_div]
# क्रुसाभोवतालचा ख्रिस्ती समाज.[https://www.amazon.in/KRUSABHOWATALCHA-MARATHI-SAMAJ-Marathi-Parkhe-ebook/dp/B09JZNZMLV/ref=sr_1_6?dib=eyJ2IjoiMSJ9.dLLCBdBxHkw7C8h1bZ-imc1GjG0znLqeN3grw0HuM0rXoClywogLwcN0RAh4TuoX4lusGyWl_72VNFcvO8ROI5jPEW0foW_pNkHDLlRoo-ulRfNN9R02hf6jPmu_WG6g28PpR1-EsBGpZl1Ui6YNUySIXYCW9jt3RThN4UpUukQ.OxsL61GubUTaJDELYIwJQySY4GC2GepuPLVeAJ9o530&amp;dib_tag=se&amp;qid=1783101052&amp;refinements=p_27%3ACamil+Parkhe&amp;s=books&amp;sr=1-6]
# गोवा अॅज आय सॉ इट.
# अमेरिकेतील वेश्याव्यवसाय (अनुवाद).
# घोघरगावचे जाकियरबाबा (मराठवाड्यातील ख्रिस्ती मिशन कार्य - इ.स १८९२ पासून). 
# संस्कृतीची विविध रूपे.
# कृतज्ञता : फादर नेल्सन मच्याडो यांचा ७१ वा वाढदिवस आणि गुरूदीक्षेच्या ४१ व्या वर्षानिमित्त प्रकाशित केलेली पुस्तिका (संपादन).
# Dalit Christian: Right to Reservation.
# Fr Gurien Jacquier of Ghogargaon (Catholic Mission in Aurangabad diocese - 1892 onwards).
# Contribution of Christian Missionaries in India
मराठी विश्वकोशात त्यांनी लिहिलेले खालील लेख समाविष्ट आहेत. 

# मदर तेरेसा.&lt;ref&gt;https://marathivishwakosh.org/48717/&lt;/ref&gt;
# फादर मॅथ्यू लेदर्ले.&lt;ref&gt;https://marathivishwakosh.org/48599/&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>0z97bctnokdpdc2op6zrnv2zqrqjwq9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692884</id>
      <parentid>2692878</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T11:21:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कामिल पारखे</username>
        <id>184978</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2692884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9341" sha1="915sb78hvwxde52rhsbip6v1kz33xvu" xml:space="preserve">{{लेख उल्लेखनीयता}}
[[चित्र:Camil Parkhe.png|इवलेसे|कामिल पारखे]]कामिल पारखे

कामिल पारखे,  जन्म १८ ऑगस्ट १९५९, छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील वैजापूर तालुक्यातील वाहेगाव हे मूळ गाव. अहिल्यानगर जिल्ह्यात श्रीरामपूर येथे जन्म, बालपण आणि माध्यमिक शिक्षण.  

कॅथोलिक जेसुईट धर्मगुरू होण्याच्या इराद्याने गोव्यात पणजी येथे १९७७ साली  स्थलांतर, तेथेच मिरामार येथील धेम्पे कॉलेजात उच्च माध्यमिक, पदवीधर आणि पदव्युत्तर शिक्षण, तत्त्वज्ञान हा खास विषय.  

पणजी येथील `द नवहिंद टाइम्स' या इंग्रजी दैनिकात पत्रकारितेच्या व्यवसायाची १९८१ साली सुरुवात. `इंडियन फेडरेशन ऑफ वर्किंग जर्नालिस्टस'  (IFWJ)  ने आयोजित केलेल्या उपक्रमात  उत्तर प्रदेशात लखनौ येथे १९८५ साली आणि नंतर सोव्हिएत रशिया आणि पूर्व युरोपातील बल्गेरिया येथे १९८६ साली पत्रकारितेचे प्रशिक्षण पूर्ण  केले. 

गोवा युनियन ऑफ  जर्नालिस्टचे (गुज)चे सरचिटणीस म्हणून वृत्तपत्र कामगार चळवळीत  सहभाग.  छत्रपती संभाजीनगर येथे  `लोकमत टाइम्स' येथे १९८८ साली एक वर्ष आणि त्यानंतर १९८९ पासून पुण्यात अनेक वर्षे `इंडियन एक्सप्रेस', `द टाइम्स ऑफ इंडिया', सकाळ वृत्तमाध्यम समूहाच्या `महाराष्ट्र हेराल्ड- सकाळ टाइम्स' या इंग्रजी दैनिकांत  २०१८ साली निवृत्त होईपर्यंत नोकरी. 

थायलंड सरकारने २०१७ साली आयोजित केलेल्या आंतरराष्ट्रीय उद्योग परिषदेसाठी निमंत्रित वॆलेल्या भारतीय पत्रकारांमध्ये  `सकाळ टाइम्स'चे प्रतिनिधी म्हणून सहभाग.  

विविध माध्यमांतून आजतागायत सातत्याने  लिखाण. समाजमाध्यमांत आणि वैयक्तिक तीन ब्लॉग्सवर मराठी आणि इंग्रजीतून नियमितपणे लिखाण.  

पत्रकारिता, गोव्याचा इतिहास आणि सामाजिक स्थिती, परदेशी पर्यटन आणि सामाजिक परिस्थिती,  ख्रिस्ती धर्म आणि समाज, आंबेडकरी  चळवळ, सावित्रीबाई आणि जोतिबा फुले यांची जीवनकार्ये, चरित्रे  आणि व्यक्तिचित्रणे  अशा विविध विषयांवर  मराठी आणि इंग्रजी भाषांत अनेक पुस्तके लिहिली आहेत. समाजमाध्यमांत आणि वैयक्तिक तीन ब्लॉग्सवर मराठी आणि इंग्रजीतून नियमितपणे लिखाण.  सद्या पिंपरी चिंचवड येथे वास्तव्य

त्यांनी काही महत्वाची पुस्तके मराठी आणि इंग्रजीमध्ये सुद्धा लिहिलेली आहेत, त्यांची यादी खालील प्रमाणे आहे:&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=शतकातील मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलने|last=पारखे|first=कामिल|publisher=व्हाईट लाईट पब्लिकेशन्स|year=२०२५|isbn=9789347581748|location=पुणे}}&lt;/ref&gt;

# सावित्रीबाई, जोतिबांचे शिक्षक मिचेल दाम्पत्य आणि स्त्रीशिक्षणातील पूर्वसुरी.
# गोवा आणि महाराष्ट्रातील पत्रकारितेतल्या कथा.
# बदलती पत्रकारीता.
# चर्चबेल, पोळा सण, ख्रिसमस, डान्स आणि सोरपोतेल.
# डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि डॉ. मार्टिन ल्युथर किंग (ज्युनियर): भारतातील अस्पृश्यता आणि अमेरिकेतील वर्णभेद. 
# शतकातील मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलने. 
# महाराष्ट्र चरित्रकोश (इ. स. १८०० ते २०००).
# ख्रिस्ती मिशनरींचे योगदान.
# मीडिया डिक्शनरी (प्रसारमाध्यमांसाठी इंग्रजी-मराठी शब्दकोश).
# उत्तुंग (व्यक्तिचित्रे).
# दलित ख्रिश्चनांचा आरक्षणाच्या हक्कासाठी लढा.
# गावकुसाबाहेरचा ख्रिस्ती समाज.[https://www.amazon.in/GAVKUSABAHERCHA-KHRITSI-SAMAJ-Camil-Parkhe/dp/B09HTWLVYR/ref=sr_1_5?dib=eyJ2IjoiMSJ9.dLLCBdBxHkw7C8h1bZ-imc1GjG0znLqeN3grw0HuM0rXoClywogLwcN0RAh4TuoX4lusGyWl_72VNFcvO8ROI5jPEW0foW_pNkHDLlRoo-ulRfNN9R02hf6jPmu_WG6g28PpR1-EsBGpZl1Ui6YNUySIXYCW9jt3RThN4UpUukQ.OxsL61GubUTaJDELYIwJQySY4GC2GepuPLVeAJ9o530&amp;dib_tag=se&amp;qid=1783101052&amp;refinements=p_27%3ACamil+Parkhe&amp;s=books&amp;sr=1-5#detailBullets_feature_div]
# क्रुसाभोवतालचा ख्रिस्ती समाज.[https://www.amazon.in/KRUSABHOWATALCHA-MARATHI-SAMAJ-Marathi-Parkhe-ebook/dp/B09JZNZMLV/ref=sr_1_6?dib=eyJ2IjoiMSJ9.dLLCBdBxHkw7C8h1bZ-imc1GjG0znLqeN3grw0HuM0rXoClywogLwcN0RAh4TuoX4lusGyWl_72VNFcvO8ROI5jPEW0foW_pNkHDLlRoo-ulRfNN9R02hf6jPmu_WG6g28PpR1-EsBGpZl1Ui6YNUySIXYCW9jt3RThN4UpUukQ.OxsL61GubUTaJDELYIwJQySY4GC2GepuPLVeAJ9o530&amp;dib_tag=se&amp;qid=1783101052&amp;refinements=p_27%3ACamil+Parkhe&amp;s=books&amp;sr=1-6]
# गोवा अॅज आय सॉ इट.
# अमेरिकेतील वेश्याव्यवसाय (अनुवाद).
# घोगरगावचे जाकियरबाबा (मराठवाड्यातील ख्रिस्ती मिशन कार्य - इ.स १८९२ पासून).
# संस्कृतीची विविध रूपे.
# `कृतज्ञता'  : फादर नेल्सन मच्याडो यांचा ७१ वा वाढदिवस आणि गुरूदीक्षेच्या ४१ व्या वर्षानिमित्त प्रकाशित केलेली पुस्तिका (संपादन).
# सावित्रीबाई फुले यांच्या शिक्षिका सिंथिया फरार    
#  गोवा आणि महाराष्ट्रातील पत्रकारिता 
# Dalit Christian: Right to Reservation.
# Fr Gurien Jacquier of Ghogargaon (Catholic Mission in Aurangabad diocese - 1892 onwards).
# Contribution of Christian Missionaries in India
# Stories of Journalism from Goa and Maharashtra
मराठी विश्वकोशात त्यांनी लिहिलेले खालील लेख समाविष्ट आहेत. 

# मदर तेरेसा.&lt;ref&gt;https://marathivishwakosh.org/48717/&lt;/ref&gt;
# फादर मॅथ्यू लेदर्ले.&lt;ref&gt;https://marathivishwakosh.org/48599/&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>915sb78hvwxde52rhsbip6v1kz33xvu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692886</id>
      <parentid>2692884</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T11:28:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कामिल पारखे</username>
        <id>184978</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2692886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9751" sha1="5z6hqijc98zabaqgch8devfv993dfm6" xml:space="preserve">{{लेख उल्लेखनीयता}}
[[चित्र:Camil Parkhe.png|इवलेसे|कामिल पारखे]]कामिल पारखे

कामिल पारखे,  जन्म १८ ऑगस्ट १९५९, छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील वैजापूर तालुक्यातील वाहेगाव हे मूळ गाव. अहिल्यानगर जिल्ह्यात श्रीरामपूर येथे जन्म, बालपण आणि माध्यमिक शिक्षण.  

कॅथोलिक जेसुईट धर्मगुरू होण्याच्या इराद्याने गोव्यात पणजी येथे १९७७ साली  स्थलांतर, तेथेच मिरामार येथील धेम्पे कॉलेजात उच्च माध्यमिक, पदवीधर आणि पदव्युत्तर शिक्षण, तत्त्वज्ञान हा खास विषय.  

पणजी येथील `द नवहिंद टाइम्स' या इंग्रजी दैनिकात पत्रकारितेच्या व्यवसायाची १९८१ साली सुरुवात. `इंडियन फेडरेशन ऑफ वर्किंग जर्नालिस्टस'  (IFWJ)  ने आयोजित केलेल्या उपक्रमात  उत्तर प्रदेशात लखनौ येथे १९८५ साली आणि नंतर सोव्हिएत रशिया आणि पूर्व युरोपातील बल्गेरिया येथे १९८६ साली पत्रकारितेचे प्रशिक्षण पूर्ण  केले. 

गोवा युनियन ऑफ  जर्नालिस्टचे (गुज)चे सरचिटणीस म्हणून वृत्तपत्र कामगार चळवळीत  सहभाग.  छत्रपती संभाजीनगर येथे  `लोकमत टाइम्स' येथे १९८८ साली एक वर्ष आणि त्यानंतर १९८९ पासून पुण्यात अनेक वर्षे `इंडियन एक्सप्रेस', `द टाइम्स ऑफ इंडिया', सकाळ वृत्तमाध्यम समूहाच्या `महाराष्ट्र हेराल्ड- सकाळ टाइम्स' या इंग्रजी दैनिकांत  २०१८ साली निवृत्त होईपर्यंत नोकरी. 

थायलंड सरकारने २०१७ साली आयोजित केलेल्या आंतरराष्ट्रीय उद्योग परिषदेसाठी निमंत्रित वॆलेल्या भारतीय पत्रकारांमध्ये  `सकाळ टाइम्स'चे प्रतिनिधी म्हणून सहभाग.  

विविध माध्यमांतून आजतागायत सातत्याने  लिखाण. समाजमाध्यमांत आणि वैयक्तिक तीन ब्लॉग्सवर मराठी आणि इंग्रजीतून नियमितपणे लिखाण.  

पत्रकारिता, गोव्याचा इतिहास आणि सामाजिक स्थिती, परदेशी पर्यटन आणि सामाजिक परिस्थिती,  ख्रिस्ती धर्म आणि समाज, आंबेडकरी  चळवळ, सावित्रीबाई आणि जोतिबा फुले यांची जीवनकार्ये, चरित्रे  आणि व्यक्तिचित्रणे  अशा विविध विषयांवर  मराठी आणि इंग्रजी भाषांत अनेक पुस्तके लिहिली आहेत. समाजमाध्यमांत आणि वैयक्तिक तीन ब्लॉग्सवर मराठी आणि इंग्रजीतून नियमितपणे लिखाण.  सद्या पिंपरी चिंचवड येथे वास्तव्य

त्यांनी काही महत्वाची पुस्तके मराठी आणि इंग्रजीमध्ये सुद्धा लिहिलेली आहेत, त्यांची यादी खालील प्रमाणे आहे:&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=शतकातील मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलने|last=पारखे|first=कामिल|publisher=व्हाईट लाईट पब्लिकेशन्स|year=२०२५|isbn=9789347581748|location=पुणे}}&lt;/ref&gt;

# सावित्रीबाई, जोतिबांचे शिक्षक मिचेल दाम्पत्य आणि स्त्रीशिक्षणातील पूर्वसुरी.
# गोवा आणि महाराष्ट्रातील पत्रकारितेतल्या कथा.
# बदलती पत्रकारीता.
# चर्चबेल, पोळा सण, ख्रिसमस, डान्स आणि सोरपोतेल.
# डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि डॉ. मार्टिन ल्युथर किंग (ज्युनियर): भारतातील अस्पृश्यता आणि अमेरिकेतील वर्णभेद. 
# शतकातील मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलने. 
# महाराष्ट्र चरित्रकोश (इ. स. १८०० ते २०००).
# ख्रिस्ती मिशनरींचे योगदान.
# मीडिया डिक्शनरी (प्रसारमाध्यमांसाठी इंग्रजी-मराठी शब्दकोश).
# उत्तुंग (व्यक्तिचित्रे).
# दलित ख्रिश्चनांचा आरक्षणाच्या हक्कासाठी लढा.
# गावकुसाबाहेरचा ख्रिस्ती समाज.[https://www.amazon.in/GAVKUSABAHERCHA-KHRITSI-SAMAJ-Camil-Parkhe/dp/B09HTWLVYR/ref=sr_1_5?dib=eyJ2IjoiMSJ9.dLLCBdBxHkw7C8h1bZ-imc1GjG0znLqeN3grw0HuM0rXoClywogLwcN0RAh4TuoX4lusGyWl_72VNFcvO8ROI5jPEW0foW_pNkHDLlRoo-ulRfNN9R02hf6jPmu_WG6g28PpR1-EsBGpZl1Ui6YNUySIXYCW9jt3RThN4UpUukQ.OxsL61GubUTaJDELYIwJQySY4GC2GepuPLVeAJ9o530&amp;dib_tag=se&amp;qid=1783101052&amp;refinements=p_27%3ACamil+Parkhe&amp;s=books&amp;sr=1-5#detailBullets_feature_div]
# क्रुसाभोवतालचा ख्रिस्ती समाज.[https://www.amazon.in/KRUSABHOWATALCHA-MARATHI-SAMAJ-Marathi-Parkhe-ebook/dp/B09JZNZMLV/ref=sr_1_6?dib=eyJ2IjoiMSJ9.dLLCBdBxHkw7C8h1bZ-imc1GjG0znLqeN3grw0HuM0rXoClywogLwcN0RAh4TuoX4lusGyWl_72VNFcvO8ROI5jPEW0foW_pNkHDLlRoo-ulRfNN9R02hf6jPmu_WG6g28PpR1-EsBGpZl1Ui6YNUySIXYCW9jt3RThN4UpUukQ.OxsL61GubUTaJDELYIwJQySY4GC2GepuPLVeAJ9o530&amp;dib_tag=se&amp;qid=1783101052&amp;refinements=p_27%3ACamil+Parkhe&amp;s=books&amp;sr=1-6]
# गोवा अॅज आय सॉ इट.
# अमेरिकेतील वेश्याव्यवसाय (अनुवाद).
# घोगरगावचे जाकियरबाबा (मराठवाड्यातील ख्रिस्ती मिशन कार्य - इ.स १८९२ पासून).
# संस्कृतीची विविध रूपे.
# `कृतज्ञता'  : फादर नेल्सन मच्याडो यांचा ७१ वा वाढदिवस आणि गुरूदीक्षेच्या ४१ व्या वर्षानिमित्त प्रकाशित केलेली पुस्तिका (संपादन).
# सावित्रीबाई फुले यांच्या शिक्षिका सिंथिया फरार    
#  गोवा आणि महाराष्ट्रातील पत्रकारिता 
# सावित्रीबाई, जोतिबांचे शिक्षक मार्गारेट आणि जेम्स मिचेल
# Dalit Christian: Right to Reservation.
# Fr Gurien Jacquier of Ghogargaon (Catholic Mission in Aurangabad diocese - 1892 onwards).
# Contribution of Christian Missionaries in India
# Stories of Journalism from Goa and Maharashtra
मराठी विश्वकोशात त्यांनी लिहिलेले खालील लेख समाविष्ट आहेत. 

# मदर तेरेसा.&lt;ref&gt;https://marathivishwakosh.org/48717/&lt;/ref&gt;
# फादर मॅथ्यू लेदर्ले.&lt;ref&gt;https://marathivishwakosh.org/48599/&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
&lt;references group=&quot;सावित्रीबाई, जोतिबांचे शिक्षक मिचेल दाम्पत्य आणि स्त्रीशिक्षणातील पूर्वसुरी ISBN 978-81-19573-30-1 &quot; responsive=&quot;&quot; /&gt;</text>
      <sha1>5z6hqijc98zabaqgch8devfv993dfm6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692887</id>
      <parentid>2692886</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T11:31:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>कामिल पारखे</username>
        <id>184978</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* संदर्भ */</comment>
      <origin>2692887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9999" sha1="2ja3babrzqxisuy0noa66kujx9l6i6j" xml:space="preserve">{{लेख उल्लेखनीयता}}
[[चित्र:Camil Parkhe.png|इवलेसे|कामिल पारखे]]कामिल पारखे

कामिल पारखे,  जन्म १८ ऑगस्ट १९५९, छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील वैजापूर तालुक्यातील वाहेगाव हे मूळ गाव. अहिल्यानगर जिल्ह्यात श्रीरामपूर येथे जन्म, बालपण आणि माध्यमिक शिक्षण.  

कॅथोलिक जेसुईट धर्मगुरू होण्याच्या इराद्याने गोव्यात पणजी येथे १९७७ साली  स्थलांतर, तेथेच मिरामार येथील धेम्पे कॉलेजात उच्च माध्यमिक, पदवीधर आणि पदव्युत्तर शिक्षण, तत्त्वज्ञान हा खास विषय.  

पणजी येथील `द नवहिंद टाइम्स' या इंग्रजी दैनिकात पत्रकारितेच्या व्यवसायाची १९८१ साली सुरुवात. `इंडियन फेडरेशन ऑफ वर्किंग जर्नालिस्टस'  (IFWJ)  ने आयोजित केलेल्या उपक्रमात  उत्तर प्रदेशात लखनौ येथे १९८५ साली आणि नंतर सोव्हिएत रशिया आणि पूर्व युरोपातील बल्गेरिया येथे १९८६ साली पत्रकारितेचे प्रशिक्षण पूर्ण  केले. 

गोवा युनियन ऑफ  जर्नालिस्टचे (गुज)चे सरचिटणीस म्हणून वृत्तपत्र कामगार चळवळीत  सहभाग.  छत्रपती संभाजीनगर येथे  `लोकमत टाइम्स' येथे १९८८ साली एक वर्ष आणि त्यानंतर १९८९ पासून पुण्यात अनेक वर्षे `इंडियन एक्सप्रेस', `द टाइम्स ऑफ इंडिया', सकाळ वृत्तमाध्यम समूहाच्या `महाराष्ट्र हेराल्ड- सकाळ टाइम्स' या इंग्रजी दैनिकांत  २०१८ साली निवृत्त होईपर्यंत नोकरी. 

थायलंड सरकारने २०१७ साली आयोजित केलेल्या आंतरराष्ट्रीय उद्योग परिषदेसाठी निमंत्रित वॆलेल्या भारतीय पत्रकारांमध्ये  `सकाळ टाइम्स'चे प्रतिनिधी म्हणून सहभाग.  

विविध माध्यमांतून आजतागायत सातत्याने  लिखाण. समाजमाध्यमांत आणि वैयक्तिक तीन ब्लॉग्सवर मराठी आणि इंग्रजीतून नियमितपणे लिखाण.  

पत्रकारिता, गोव्याचा इतिहास आणि सामाजिक स्थिती, परदेशी पर्यटन आणि सामाजिक परिस्थिती,  ख्रिस्ती धर्म आणि समाज, आंबेडकरी  चळवळ, सावित्रीबाई आणि जोतिबा फुले यांची जीवनकार्ये, चरित्रे  आणि व्यक्तिचित्रणे  अशा विविध विषयांवर  मराठी आणि इंग्रजी भाषांत अनेक पुस्तके लिहिली आहेत. समाजमाध्यमांत आणि वैयक्तिक तीन ब्लॉग्सवर मराठी आणि इंग्रजीतून नियमितपणे लिखाण.  सद्या पिंपरी चिंचवड येथे वास्तव्य

त्यांनी काही महत्वाची पुस्तके मराठी आणि इंग्रजीमध्ये सुद्धा लिहिलेली आहेत, त्यांची यादी खालील प्रमाणे आहे:&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=शतकातील मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलने|last=पारखे|first=कामिल|publisher=व्हाईट लाईट पब्लिकेशन्स|year=२०२५|isbn=9789347581748|location=पुणे}}&lt;/ref&gt;

# सावित्रीबाई, जोतिबांचे शिक्षक मिचेल दाम्पत्य आणि स्त्रीशिक्षणातील पूर्वसुरी.
# गोवा आणि महाराष्ट्रातील पत्रकारितेतल्या कथा.
# बदलती पत्रकारीता.
# चर्चबेल, पोळा सण, ख्रिसमस, डान्स आणि सोरपोतेल.
# डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि डॉ. मार्टिन ल्युथर किंग (ज्युनियर): भारतातील अस्पृश्यता आणि अमेरिकेतील वर्णभेद. 
# शतकातील मराठी ख्रिस्ती साहित्य संमेलने. 
# महाराष्ट्र चरित्रकोश (इ. स. १८०० ते २०००).
# ख्रिस्ती मिशनरींचे योगदान.
# मीडिया डिक्शनरी (प्रसारमाध्यमांसाठी इंग्रजी-मराठी शब्दकोश).
# उत्तुंग (व्यक्तिचित्रे).
# दलित ख्रिश्चनांचा आरक्षणाच्या हक्कासाठी लढा.
# गावकुसाबाहेरचा ख्रिस्ती समाज.[https://www.amazon.in/GAVKUSABAHERCHA-KHRITSI-SAMAJ-Camil-Parkhe/dp/B09HTWLVYR/ref=sr_1_5?dib=eyJ2IjoiMSJ9.dLLCBdBxHkw7C8h1bZ-imc1GjG0znLqeN3grw0HuM0rXoClywogLwcN0RAh4TuoX4lusGyWl_72VNFcvO8ROI5jPEW0foW_pNkHDLlRoo-ulRfNN9R02hf6jPmu_WG6g28PpR1-EsBGpZl1Ui6YNUySIXYCW9jt3RThN4UpUukQ.OxsL61GubUTaJDELYIwJQySY4GC2GepuPLVeAJ9o530&amp;dib_tag=se&amp;qid=1783101052&amp;refinements=p_27%3ACamil+Parkhe&amp;s=books&amp;sr=1-5#detailBullets_feature_div]
# क्रुसाभोवतालचा ख्रिस्ती समाज.[https://www.amazon.in/KRUSABHOWATALCHA-MARATHI-SAMAJ-Marathi-Parkhe-ebook/dp/B09JZNZMLV/ref=sr_1_6?dib=eyJ2IjoiMSJ9.dLLCBdBxHkw7C8h1bZ-imc1GjG0znLqeN3grw0HuM0rXoClywogLwcN0RAh4TuoX4lusGyWl_72VNFcvO8ROI5jPEW0foW_pNkHDLlRoo-ulRfNN9R02hf6jPmu_WG6g28PpR1-EsBGpZl1Ui6YNUySIXYCW9jt3RThN4UpUukQ.OxsL61GubUTaJDELYIwJQySY4GC2GepuPLVeAJ9o530&amp;dib_tag=se&amp;qid=1783101052&amp;refinements=p_27%3ACamil+Parkhe&amp;s=books&amp;sr=1-6]
# गोवा अॅज आय सॉ इट.
# अमेरिकेतील वेश्याव्यवसाय (अनुवाद).
# घोगरगावचे जाकियरबाबा (मराठवाड्यातील ख्रिस्ती मिशन कार्य - इ.स १८९२ पासून).
# संस्कृतीची विविध रूपे.
# `कृतज्ञता'  : फादर नेल्सन मच्याडो यांचा ७१ वा वाढदिवस आणि गुरूदीक्षेच्या ४१ व्या वर्षानिमित्त प्रकाशित केलेली पुस्तिका (संपादन).
# सावित्रीबाई फुले यांच्या शिक्षिका सिंथिया फरार    
#  गोवा आणि महाराष्ट्रातील पत्रकारिता 
# सावित्रीबाई, जोतिबांचे शिक्षक मार्गारेट आणि जेम्स मिचेल
# Dalit Christian: Right to Reservation.
# Fr Gurien Jacquier of Ghogargaon (Catholic Mission in Aurangabad diocese - 1892 onwards).
# Contribution of Christian Missionaries in India
# Stories of Journalism from Goa and Maharashtra
मराठी विश्वकोशात त्यांनी लिहिलेले खालील लेख समाविष्ट आहेत. 

# मदर तेरेसा.&lt;ref&gt;https://marathivishwakosh.org/48717/&lt;/ref&gt;
# फादर मॅथ्यू लेदर्ले.&lt;ref&gt;https://marathivishwakosh.org/48599/&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
&lt;references group=&quot;सावित्रीबाई, जोतिबांचे शिक्षक मिचेल दाम्पत्य आणि स्त्रीशिक्षणातील पूर्वसुरी ISBN 978-81-19573-30-1 &quot; responsive=&quot;&quot; /&gt;
&lt;references /&gt;
सावित्रीबाई, जोतिबांचे शिक्षक मिचेल दाम्पत्य आणि स्त्रीशिक्षणातील पूर्वसुरी ISBN 978-81-19573-30-1</text>
      <sha1>2ja3babrzqxisuy0noa66kujx9l6i6j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मसुदा चर्चा:आंतरजालस्पर्शी</title>
    <ns>119</ns>
    <id>381124</id>
    <revision>
      <id>2692785</id>
      <parentid>2692595</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:12:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7527" sha1="2vj8m49lb8rqr5ox1ni4arkoihc67c7" xml:space="preserve">{{पान काढा}}

ONLINE (ऑनलाइन) या इंग्रजी शब्दाला मराठी मध्ये 'आंतरजालस्पर्शी'  हा शब्द आहे..  

(Internet )  इंटरनेट म्हणजे आंतरजाल..

स्पर्शी&quot; म्हणजे स्पर्श करणारा,  संपर्कात असलेला, संपर्कात येणार म्हणून

ऑनलाईन (Online) साठी 

  व्याख्या -&quot;इंटरनेटवरून (आंतरजालामार्फत) संपर्कात असलेला म्हणजे आंतरजालस्पर्शी' 

अशी व्याख्या आपल्याला 'ऑनलाईन' साठी मराठीत वापरल्या जाणाऱ्या शब्दासाठी करता येईल.

यावरून 

 एकापेक्षा जास्त लोक ( मर्यादा असलेल्या)  आंतरजालावरून संपर्कात येत असतील तर  त्यावेळी 'कक्षीय आंतरजालस्पर्शी' असा शब्द वापरता येईल.

खालीलप्रमाणे 'आंतरजालस्पर्शी' या शब्दाची व्याकरण, शब्दरचना आणि अर्थ यांच्या दृष्टीने औपचारिक नोंद करता येईल.

 'आंतरजालस्पर्शी' या शब्दाची व्याकरण, शब्दरचना आणि अर्थ यांच्या दृष्टीने औपचारिक नोंद करता येईल.
आंतरजालस्पर्शी

शब्दप्रकार : विशेषण (आवश्यकतेनुसार नाम म्हणूनही वापरता येतो)

व्युत्पत्ती :

आंतरजाल = इंटरनेट (Inter + Net → आंतरजाल)
स्पर्शी = स्पर्श करणारा, संपर्कात असलेला, संलग्न असलेला.

समास : तत्पुरुष समास (आंतरजालाशी स्पर्श/संपर्क असलेला)

 
उदाहरणे

आज सर्व शासकीय सेवा आंतरजालस्पर्शी पद्धतीने उपलब्ध आहेत.
विद्यार्थ्यांनी अर्ज आंतरजालस्पर्शी प्रणालीद्वारे भरावेत.
बँकेची आंतरजालस्पर्शी व्यवहार सेवा चोवीस तास सुरू असते.
 

भाषिक वैशिष्ट्य

'स्पर्शी' हा प्रत्यय मराठीत संपर्क किंवा संलग्नता दर्शवितो. त्यामुळे आंतरजालस्पर्शी म्हणजे &quot;आंतरजालाशी (इंटरनेटशी) संपर्कात असलेला किंवा आंतरजालाद्वारे कार्य करणारा&quot; असा अर्थ स्पष्ट होतो. हा शब्द इंग्रजीतील Online या संकल्पनेचा अर्थपूर्ण, मराठी व्याकरणाशी सुसंगत आणि सहज समजणारा प्रतिशब्द मानता येईल.  


शब्दाचा उगम (निर्मिती):मराठी भाषेमध्ये 'ऑनलाइन' या शब्दाऐवजी योग्य आणि अर्थपूर्ण शब्द असावा, म्हणून या शब्दाची निर्मिती झाली. हा शब्द  स्वतः ‍ ‍(विजयकुमार मोटे)   तयार केला असून, सर्वप्रथम त्यांच्या लेखनात याचा वापर झाला आहे

: सदरील विभाग [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] यांनी ४ जुलै २०२६ रोजी निर्माण केल्याचे दिसते. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १२:४३, ४ जुलै २०२६ (IST)
	
	
:@[[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] नमस्कार, आपण online या इंग्लिश शब्दाची व्याख्या देत आहात की internet? याच सोबत &quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; हा शब्द आपल्याला आंतरजालावर कुठे आढळला? याचा खुलासा कराल का?-[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १२:४५, ४ जुलै २०२६ (IST)

== आंतरजालस्पर्शी हा मराठी शब्द ऑनलाईन या इंग्रजी शब्दासाठी सर्वप्रथम कोणी वापरला ==

शब्दाचा उगम (निर्मिती):मराठी भाषेमध्ये 'ऑनलाइन' या शब्दाऐवजी योग्य आणि अर्थपूर्ण शब्द असावा, म्हणून या शब्दाची निर्मिती झाली. हा शब्द स्वतः ‍ ‍(विजयकुमार मोटे) तयार केला असून, सर्वप्रथम त्यांच्या लेखनात याचा वापर झाला आहे [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) १५:१२, ४ जुलै २०२६ (IST)

:संदर्भ? -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:०१, ४ जुलै २०२६ (IST)

== इतरांचे बदल ==
{{साद|विजयकुमार मोटे}}, इतरांचे बदल काढू नयेत ही विनंती. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:०५, ४ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>2vj8m49lb8rqr5ox1ni4arkoihc67c7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692888</id>
      <parentid>2692785</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T11:35:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>विजयकुमार मोटे</username>
        <id>184900</id>
      </contributor>
      <origin>2692888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9077" sha1="enztk3o34ifdjmwex4dtd55rz1kqhlq" xml:space="preserve">{{पान काढा}}

ONLINE (ऑनलाइन) या इंग्रजी शब्दाला मराठी मध्ये 'आंतरजालस्पर्शी'  हा शब्द आहे..  

(Internet )  इंटरनेट म्हणजे आंतरजाल..

स्पर्शी&quot; म्हणजे स्पर्श करणारा,  संपर्कात असलेला, संपर्कात येणार म्हणून

ऑनलाईन (Online) साठी 

  व्याख्या -&quot;इंटरनेटवरून (आंतरजालामार्फत) संपर्कात असलेला म्हणजे आंतरजालस्पर्शी' 

अशी व्याख्या आपल्याला 'ऑनलाईन' साठी मराठीत वापरल्या जाणाऱ्या शब्दासाठी करता येईल.

यावरून 

 एकापेक्षा जास्त लोक ( मर्यादा असलेल्या)  आंतरजालावरून संपर्कात येत असतील तर  त्यावेळी 'कक्षीय आंतरजालस्पर्शी' असा शब्द वापरता येईल.

खालीलप्रमाणे 'आंतरजालस्पर्शी' या शब्दाची व्याकरण, शब्दरचना आणि अर्थ यांच्या दृष्टीने औपचारिक नोंद करता येईल.

 'आंतरजालस्पर्शी' या शब्दाची व्याकरण, शब्दरचना आणि अर्थ यांच्या दृष्टीने औपचारिक नोंद करता येईल.
आंतरजालस्पर्शी

शब्दप्रकार : विशेषण (आवश्यकतेनुसार नाम म्हणूनही वापरता येतो)

व्युत्पत्ती :

आंतरजाल = इंटरनेट (Inter + Net → आंतरजाल)
स्पर्शी = स्पर्श करणारा, संपर्कात असलेला, संलग्न असलेला.

समास : तत्पुरुष समास (आंतरजालाशी स्पर्श/संपर्क असलेला)

 
उदाहरणे

आज सर्व शासकीय सेवा आंतरजालस्पर्शी पद्धतीने उपलब्ध आहेत.
विद्यार्थ्यांनी अर्ज आंतरजालस्पर्शी प्रणालीद्वारे भरावेत.
बँकेची आंतरजालस्पर्शी व्यवहार सेवा चोवीस तास सुरू असते.
 

भाषिक वैशिष्ट्य

'स्पर्शी' हा प्रत्यय मराठीत संपर्क किंवा संलग्नता दर्शवितो. त्यामुळे आंतरजालस्पर्शी म्हणजे &quot;आंतरजालाशी (इंटरनेटशी) संपर्कात असलेला किंवा आंतरजालाद्वारे कार्य करणारा&quot; असा अर्थ स्पष्ट होतो. हा शब्द इंग्रजीतील Online या संकल्पनेचा अर्थपूर्ण, मराठी व्याकरणाशी सुसंगत आणि सहज समजणारा प्रतिशब्द मानता येईल.  


शब्दाचा उगम (निर्मिती):मराठी भाषेमध्ये 'ऑनलाइन' या शब्दाऐवजी योग्य आणि अर्थपूर्ण शब्द असावा, म्हणून या शब्दाची निर्मिती झाली. हा शब्द  स्वतः ‍ ‍(विजयकुमार मोटे)   तयार केला असून, सर्वप्रथम त्यांच्या लेखनात याचा वापर झाला आहे

: सदरील विभाग [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] यांनी ४ जुलै २०२६ रोजी निर्माण केल्याचे दिसते. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १२:४३, ४ जुलै २०२६ (IST)
	
	
:@[[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] नमस्कार, आपण online या इंग्लिश शब्दाची व्याख्या देत आहात की internet? याच सोबत &quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; हा शब्द आपल्याला आंतरजालावर कुठे आढळला? याचा खुलासा कराल का?-[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १२:४५, ४ जुलै २०२६ (IST)

== आंतरजालस्पर्शी हा मराठी शब्द ऑनलाईन या इंग्रजी शब्दासाठी सर्वप्रथम कोणी वापरला ==


शब्दाचा उगम (निर्मिती):मराठी भाषेमध्ये 'ऑनलाइन' या शब्दाऐवजी योग्य आणि अर्थपूर्ण शब्द असावा, म्हणून या शब्दाची निर्मिती झाली. हा शब्द स्वतः ‍ ‍(विजयकुमार मोटे) तयार केला असून, सर्वप्रथम त्यांच्या लेखनात याचा वापर झाला आहे [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) १५:१२, ४ जुलै २०२६ (IST)

== माध्यमांतील उल्लेख ==

''आंतरजालस्पर्शी'' हा शब्द &quot;ऑनलाइन&quot; या इंग्रजी शब्दासाठी मराठी प्रतिशब्द म्हणून विजयकुमार कुबेर मोटे यांनी सुचविल्याची बातमी विविध मराठी वर्तमानपत्रांत प्रसिद्ध झाली. या बातम्यांमध्ये मराठीतील तांत्रिक शब्दसंपदा समृद्ध करण्याच्या उद्देशाने हा शब्द तयार केल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=ऑनलाइनला मराठी पर्याय; मोहोळच्या विजयकुमार मोटे यांची 'आंतरजालस्पर्शी' शब्दनिर्मिती
|newspaper=अकलूज वैभव
|page=4
|date= 2026-06-06
|language=mr
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=ऑनलाइनला मराठी पर्याय; मोहोळच्या विजयकुमार मोटे यांची 'आंतरजालस्पर्शी' शब्दनिर्मिती
|newspaper=बळींचे राज्य
|date= 2026-06-06 
|page=2
|language=mr
}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{Reflist}}

:संदर्भ? -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:०१, ४ जुलै २०२६ (IST)

== इतरांचे बदल ==
{{साद|विजयकुमार मोटे}}, इतरांचे बदल काढू नयेत ही विनंती. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:०५, ४ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>enztk3o34ifdjmwex4dtd55rz1kqhlq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:जितेंद्र साठे</title>
    <ns>3</ns>
    <id>381149</id>
    <revision>
      <id>2692784</id>
      <parentid>2692692</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T19:09:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Khirid Harshad</username>
        <id>138639</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/जितेंद्र साठे|जितेंद्र साठे]] ([[User talk:जितेंद्र साठे|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले.</comment>
      <origin>2692687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="298" sha1="ahjjvfe7xfwhkpkectgmihxftnpz7c5" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=जितेंद्र साठे}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ११:४६, ५ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>ahjjvfe7xfwhkpkectgmihxftnpz7c5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोवा विधानसभा निवडणूक, २००७</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381155</id>
    <revision>
      <id>2692736</id>
      <parentid>2692709</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T12:38:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30651" sha1="frysl4p74mcs92k3aejflpi6acr8lz1" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
भारतातील [[गोवा]] राज्यात २ जून २००७ रोजी निवडणुका झाल्या. मतमोजणी ५ जून रोजी सुरू झाली आणि निवडणूक प्रक्रिया ८ जूनपर्यंत पूर्ण झाली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eci.gov.in/CurrentElections/schedule_goa.asp|title=Election Commission India&lt;!-- Bot generated title --&gt;|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070517063902/http://www.eci.gov.in/CurrentElections/schedule_goa.asp|archive-date=17 May 2007|access-date=25 May 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2007 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=[[Election Commission of India]]|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007042153/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt; [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने]] निवडनूकीनंतर [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] आणि सेव्ह गोवा फ्रंट यांच्यासोबत युती करून सरकार स्थापन केले. [[दिगंबर कामत]] हे गोव्याचे मुख्यमंत्री झाले.

== निकाल ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |मतदारसंघ !! मतदान !! colspan=&quot;5&quot; |विजेता !! colspan=&quot;5&quot; |उप-विजेता !! rowspan=&quot;2&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; |अंतर
|-
!क्र. !!नाव !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!%
|-
|१
|[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]]
|80.01%
|[[लक्ष्मीकांत पार्सेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|5,858
|35.54%
|[[रमाकांत खलप]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|4,148
|25.17%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 1,710
|-
|२
|[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|पेडणे]]
|80.69%
|[[दयानंद सोपटे]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,272
|46.58%
|जितेंद्र देशप्रभू
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,827
|30.92%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 2,445
|-
|३
|[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|म्हापसा]]
|64.87%
|[[फ्रान्सिस डिसूझा]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|10,104
|54.95%
|सुभाष नार्वेकर
| [[जनता दल (धर्मनिरपेक्ष)|जनता (ध)]]
| style=&quot;background-color: {{जनता दल (धर्मनिरपेक्ष)/meta/color}}&quot; | 
|3,258
|17.72%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 6,846
|-
|४
|[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|थिविम]]
|72.48%
|नीलकंठ हळर्णकर
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|8,768
|44.37%
|[[सदानंद शेट तनावडे]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|8,444
|42.73%
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; | 324
|-
|५
|[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|डिचोली]]
|79.25%
|[[राजेश पाटणेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|9,352
|50.91%
|नरेश सावळ
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|6,657
|36.24%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 2,695
|-
|६
|[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]]
|70.72%
|[[मनोहर पर्रीकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,004
|56.83%
|दिनार पुरुषोत्तम कामत तारकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,560
|43.17%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 1,444
|-
|७
|[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|फोंडा]]
|66.25%
|[[रवी नाईक]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|9,972
|40.61%
|ममलेदार लावू
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|8,316
|33.86%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,656
|-
|८
|[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|शिरोडा]]
|77.17%
|महादेव नाईक
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|9,725
|48.86%
|शिरोडकर सुभाष अंकुश
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|9,476
|47.61%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 249
|-
|९
|[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|केपें]]
|75.47%
|[[चंद्रकांत कवळेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|9,474
|44.57%
|[[प्रकाश वेळीप]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|8,311
|39.1%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,163
|-
|१०
|[[कुडचडे विधानसभा मतदारसंघ|कुडचडे]]
|70.32%
|श्याम सातारडेकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|10,628
|52.99%
|रामराव देसाई
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|8,729
|43.53%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,899
|-
|११
|[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|मुरगांव]]
|61.11%
|मिलिंद नाईक
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,769
|43.95%
|वाझ जिओव्हानी कार्ल
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|5,363
|30.34%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 2,406
|-
|१२
|[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|शिवोली]]
|70.21%
|[[दयानंद मांद्रेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,402
|41.07%
|पालीमकर उदय
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,400
|29.96%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 2,002
|-
|१३
|[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|कळंगुट]]
|70.08%
|अग्नेलो फर्नांडिस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|8,319
|42.66%
|जोसेफ सिक्वेरा
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,558
|28.5%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 2,761
|-
|१४
|[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|सांता क्रुझ]]
|69.19%
|[[व्हिक्टोरिया फर्नांडिस]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|7,385
|36.34%
|होबळे अनिल रघुवीर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,040
|29.72%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,345
|-
|१५
|[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|कुंभारजुवा]]
|73.13%
|पांडुरंग मडकईकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|10,016
|49.29%
|निर्मला पी. सावंत
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|9,445
|46.48%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 571
|-
|१६
|[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|सेंट आंद्रे]]
|68.64%
|[[फ्रान्सिस्को सिल्वेरा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|8,593
|56.4%
|कायआदो अँटोनियो
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,074
|39.87%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 2,519
|-
|१७
|[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|कुंकळ्ळी]]
|62.94%
|जोआकिम आलेमाओ{{Efn|निधन झाले.}}
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|8,909
|58.62%
|फर्नांडिस जोर्सन पायडेड
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|3,408
|22.42%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 5,501
|-
|१८
|[[कुडतरी विधानसभा मतदारसंघ|कुडतरी]]
|64.79%
|रेजिनाल्डो लोरेन्को
| [[सेव्ह गोवा फ्रंट|सेव्ह गोवा]]
|  
|9,320
|54.18%
|सार्डिन्हा फ्रान्सिस्को कैटानो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|7,493
|43.56%
| 1,827
|-
|१९
|[[ताळगांव विधानसभा मतदारसंघ|ताळगांब]]
|66.82%
|अतानासियो मॉन्सेरात{{Efn|त्यांनी भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस मध्ये प्रवेश केला व पुन्हा जिंकले.}}
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|9,641
|49.77%
|सिल्व्हेरा एग्नेलो
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,619
|29.%
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 4,022
|-
|२०
|[[मये विधानसभा मतदारसंघ|मये]]
|82.08%
|अनंत शेठ
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,370
|34.19%
|प्रवीण झांट्ये
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,890
|31.13%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 480
|-
|२१
|[[साळगांव विधानसभा मतदारसंघ|साळगांव]]
|69.95%
|दिलीप परुळेकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,639
|43.09%
|[[विल्फ्रेड डिसूझा]]
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|4,682
|30.39%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 1,957
|-
|२२
|[[पर्ये विधानसभा मतदारसंघ|पर्ये]]
|77.94%
|[[प्रतापसिंह राणे]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|10,605
|58.52%
|वसुदेव रामनाथ परब
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,869
|37.9%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 3,736
|-
|२३
|[[प्रियोळ विधानसभा मतदारसंघ|प्रियोळ]]
|77.92%
|दीपक धवळीकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|10,591
|51.03%
|[[विश्वास सातारकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,266
|30.19%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 4,325
|-
|२४
|[[सावर्डे विधानसभा मतदारसंघ|सावर्डे]]
|76.84%
|अनिल साळगावकर
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|10,705
|54.52%
|विनय डी. तेंडुलकर.
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|3,782
|19.26%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 6,923
|-
|२५
|दर्गाळी
|79.67%
|[[मनोहर आजगावकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|5,049
|38.77%
|मोरजकर विठू
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|4,275
|32.83%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 774
|-
|२६
|[[हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ|हळदोणे]]
|68.86%
|[[दयानंद नार्वेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|9,251
|42.53%
|कुंदा चोडणकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,217
|28.58%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 3,034
|-
|२७
|पाले
|78.94%
|गुरुदास गावस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|7,768
|41.77%
|आमोणकर सुरेश कुसो
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,177
|33.21%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,591
|-
|२८
|[[वाळपाई विधानसभा मतदारसंघ|वाळपाई]]
|79.25%
|[[विश्वजीत प्रतापसिंह राणे]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|8,590
|61.35%
|गावकर पुती
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,041
|36.%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 3,549
|-
|२९
|[[मडकई विधानसभा मतदारसंघ|मडकई]]
|77.49%
|[[सुदिन ढवळीकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|12,141
|63.3%
|गोविंद गावडे
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,532
|23.63%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 7,609
|-
|३०
|[[वास्को द गामा विधानसभा मतदारसंघ|वास्को द गामा]]
|58.63%
|[[जोस फिलिप डिसूझा]]
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,476
|39.18%
|[[राजेंद्र आर्लेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,864
|35.97%
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; | 612
|-
|३१
|[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|कुठ्ठाळी]]
|63.46%
|[[मॉविन गोडिन्हो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|9,532
|42.98%
|मथनी साल्दान्हा
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,850
|35.4%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,682
|-
|३२
|Loutolim
|65.69%
|अलेक्सो सिक्वेरा
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|6,435
|43.3%
|फर्नांडिस पिएडेड रेमी
| [[सेव्ह गोवा फ्रंट|सेव्ह गोवा]]
|  
|4,894
|32.93%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,541
|-
|३३
|[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बाणावली]]
|66.83%
|मिकी पाशेको
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|8,092
|51.63%
|जॉन फर्नांडिस
| [[सेव्ह गोवा फ्रंट|सेव्ह गोवा]]
|  
|7,336
|46.8%
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; | 756
|-
|३४
|[[फातोर्डा विधानसभा मतदारसंघ|फातोर्डा]]
|60.73%
|दामोदर नाईक
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,943
|40.09%
|विजय सरदेसाई
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|6,172
|31.15%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 1,771
|-
|३५
|[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|मडगांव]]
|62.03%
|[[दिगंबर कामत]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|9,198
|52.7%
|शर्मद रायतूरकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,170
|41.08%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 2,028
|-
|३६
|[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|नावेली]]
|65.79%
|[[चर्चिल आलेमाव]]
| [[सेव्ह गोवा फ्रंट|सेव्ह गोवा]]
|  
|13,500
|58.71%
|लुइझिन्हो फालेरो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|8,996
|39.12%
| 4,504
|-
|३७
|[[वेळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|वेळ्ळी]]
|64.57%
|[[फिलिप नेरी रॉड्रिग्ज]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|7,965
|60.45%
|सिल्वा बेंजामिन
| [[सेव्ह गोवा फ्रंट|सेव्ह गोवा]]
|  
|5,211
|39.55%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 2,754
|-
|३८
|[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|सांगे]]
|74.14%
|वासुदेव गावकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,754
|53.15%
|मिंगुएलिनो डी'कोस्टा
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|5,449
|37.35%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 2,305
|-
|३९
|[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|काणकोण]]
|75.51%
|पै खोत विजय
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,577
|50.%
|बांदेकर संजय विमल
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|6,868
|45.32%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 709
|-
|४०
|Poinguinim
|77.65%
|रमेश तवडकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,158
|50.83%
|फर्नांडिस इसिडोर अलेक्सिन्हो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|5,958
|49.17%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 200
|-
|}
{{Notelist}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. २००७ मधील विधानसभा निवडणुका]]</text>
      <sha1>frysl4p74mcs92k3aejflpi6acr8lz1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692740</id>
      <parentid>2692736</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T12:39:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30716" sha1="iht5aai3wj7tkwufk2r1y60arih36aa" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
भारतातील [[गोवा]] राज्यात २ जून २००७ रोजी निवडणुका झाल्या. मतमोजणी ५ जून रोजी सुरू झाली आणि निवडणूक प्रक्रिया ८ जूनपर्यंत पूर्ण झाली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eci.gov.in/CurrentElections/schedule_goa.asp|title=Election Commission India&lt;!-- Bot generated title --&gt;|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070517063902/http://www.eci.gov.in/CurrentElections/schedule_goa.asp|archive-date=17 May 2007|access-date=25 May 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2007 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=[[Election Commission of India]]|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007042153/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt; [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने]] निवडनूकीनंतर [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] आणि सेव्ह गोवा फ्रंट यांच्यासोबत युती करून सरकार स्थापन केले. [[दिगंबर कामत]] हे गोव्याचे मुख्यमंत्री झाले.

== निकाल ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |मतदारसंघ !! मतदान !! colspan=&quot;5&quot; |विजेता !! colspan=&quot;5&quot; |उप-विजेता !! rowspan=&quot;2&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; |अंतर
|-
!क्र. !!नाव !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!%
|-
|१
|[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]]
|80.01%
|[[लक्ष्मीकांत पार्सेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|5,858
|35.54%
|[[रमाकांत खलप]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|4,148
|25.17%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 1,710
|-
|२
|[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|पेडणे]]
|80.69%
|[[दयानंद सोपटे]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,272
|46.58%
|जितेंद्र देशप्रभू
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,827
|30.92%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 2,445
|-
|३
|[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|म्हापसा]]
|64.87%
|[[फ्रान्सिस डिसूझा]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|10,104
|54.95%
|सुभाष नार्वेकर
| [[जनता दल (धर्मनिरपेक्ष)|जनता (ध)]]
| style=&quot;background-color: {{जनता दल (धर्मनिरपेक्ष)/meta/color}}&quot; | 
|3,258
|17.72%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 6,846
|-
|४
|[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|थिविम]]
|72.48%
|नीलकंठ हळर्णकर
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|8,768
|44.37%
|[[सदानंद शेट तनावडे]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|8,444
|42.73%
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; | 324
|-
|५
|[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|डिचोली]]
|79.25%
|[[राजेश पाटणेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|9,352
|50.91%
|नरेश सावळ
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|6,657
|36.24%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 2,695
|-
|६
|[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]]
|70.72%
|[[मनोहर पर्रीकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,004
|56.83%
|दिनार पुरुषोत्तम कामत तारकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,560
|43.17%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 1,444
|-
|७
|[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|फोंडा]]
|66.25%
|[[रवी नाईक]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|9,972
|40.61%
|ममलेदार लावू
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|8,316
|33.86%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,656
|-
|८
|[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|शिरोडा]]
|77.17%
|महादेव नाईक
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|9,725
|48.86%
|शिरोडकर सुभाष अंकुश
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|9,476
|47.61%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 249
|-
|९
|[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|केपें]]
|75.47%
|[[चंद्रकांत कवळेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|9,474
|44.57%
|[[प्रकाश वेळीप]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|8,311
|39.1%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,163
|-
|१०
|[[कुडचडे विधानसभा मतदारसंघ|कुडचडे]]
|70.32%
|श्याम सातारडेकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|10,628
|52.99%
|रामराव देसाई
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|8,729
|43.53%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,899
|-
|११
|[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|मुरगांव]]
|61.11%
|मिलिंद नाईक
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,769
|43.95%
|वाझ जिओव्हानी कार्ल
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|5,363
|30.34%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 2,406
|-
|१२
|[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|शिवोली]]
|70.21%
|[[दयानंद मांद्रेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,402
|41.07%
|पालीमकर उदय
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,400
|29.96%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 2,002
|-
|१३
|[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|कळंगुट]]
|70.08%
|अग्नेलो फर्नांडिस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|8,319
|42.66%
|जोसेफ सिक्वेरा
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,558
|28.5%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 2,761
|-
|१४
|[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|सांता क्रुझ]]
|69.19%
|[[व्हिक्टोरिया फर्नांडिस]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|7,385
|36.34%
|होबळे अनिल रघुवीर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,040
|29.72%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,345
|-
|१५
|[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|कुंभारजुवा]]
|73.13%
|पांडुरंग मडकईकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|10,016
|49.29%
|निर्मला पी. सावंत
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|9,445
|46.48%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 571
|-
|१६
|[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|सेंट आंद्रे]]
|68.64%
|[[फ्रान्सिस्को सिल्वेरा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|8,593
|56.4%
|कायआदो अँटोनियो
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,074
|39.87%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 2,519
|-
|१७
|[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|कुंकळ्ळी]]
|62.94%
|जोआकिम आलेमाओ{{Efn|निधन झाले.}}
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|8,909
|58.62%
|फर्नांडिस जोर्सन पायडेड
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|3,408
|22.42%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 5,501
|-
|१८
|[[कुडतरी विधानसभा मतदारसंघ|कुडतरी]]
|64.79%
|रेजिनाल्डो लोरेन्को
| [[सेव्ह गोवा फ्रंट|सेव्ह गोवा]]
|  
|9,320
|54.18%
|सार्डिन्हा फ्रान्सिस्को कैटानो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|7,493
|43.56%
| 1,827
|-
|१९
|[[ताळगांव विधानसभा मतदारसंघ|ताळगांब]]
|66.82%
|अतानासियो मॉन्सेरात{{Efn|त्यांनी भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस मध्ये प्रवेश केला व पुन्हा जिंकले.}}
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|9,641
|49.77%
|सिल्व्हेरा एग्नेलो
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,619
|29.%
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 4,022
|-
|२०
|[[मये विधानसभा मतदारसंघ|मये]]
|82.08%
|अनंत शेठ
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,370
|34.19%
|प्रवीण झांट्ये
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,890
|31.13%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 480
|-
|२१
|[[साळगांव विधानसभा मतदारसंघ|साळगांव]]
|69.95%
|दिलीप परुळेकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,639
|43.09%
|[[विल्फ्रेड डिसूझा]]
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|4,682
|30.39%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 1,957
|-
|२२
|[[पर्ये विधानसभा मतदारसंघ|पर्ये]]
|77.94%
|[[प्रतापसिंह राणे]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|10,605
|58.52%
|वसुदेव रामनाथ परब
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,869
|37.9%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 3,736
|-
|२३
|[[प्रियोळ विधानसभा मतदारसंघ|प्रियोळ]]
|77.92%
|दीपक धवळीकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|10,591
|51.03%
|[[विश्वास सातारकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,266
|30.19%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 4,325
|-
|२४
|[[सावर्डे विधानसभा मतदारसंघ|सावर्डे]]
|76.84%
|अनिल साळगावकर
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|10,705
|54.52%
|विनय डी. तेंडुलकर.
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|3,782
|19.26%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 6,923
|-
|२५
|दर्गाळी
|79.67%
|[[मनोहर आजगावकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|5,049
|38.77%
|मोरजकर विठू
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|4,275
|32.83%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 774
|-
|२६
|[[हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ|हळदोणे]]
|68.86%
|[[दयानंद नार्वेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|9,251
|42.53%
|कुंदा चोडणकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,217
|28.58%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 3,034
|-
|२७
|पाले
|78.94%
|गुरुदास गावस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|7,768
|41.77%
|आमोणकर सुरेश कुसो
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,177
|33.21%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,591
|-
|२८
|[[वाळपाई विधानसभा मतदारसंघ|वाळपाई]]
|79.25%
|[[विश्वजीत प्रतापसिंह राणे]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|8,590
|61.35%
|गावकर पुती
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,041
|36.%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 3,549
|-
|२९
|[[मडकई विधानसभा मतदारसंघ|मडकई]]
|77.49%
|[[सुदिन ढवळीकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|12,141
|63.3%
|गोविंद गावडे
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|4,532
|23.63%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 7,609
|-
|३०
|[[वास्को द गामा विधानसभा मतदारसंघ|वास्को द गामा]]
|58.63%
|[[जोस फिलिप डिसूझा]]
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,476
|39.18%
|[[राजेंद्र आर्लेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,864
|35.97%
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; | 612
|-
|३१
|[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|कुठ्ठाळी]]
|63.46%
|[[मॉविन गोडिन्हो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|9,532
|42.98%
|मथनी साल्दान्हा
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,850
|35.4%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,682
|-
|३२
|Loutolim
|65.69%
|अलेक्सो सिक्वेरा
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|6,435
|43.3%
|फर्नांडिस पिएडेड रेमी
| [[सेव्ह गोवा फ्रंट|सेव्ह गोवा]]
|  
|4,894
|32.93%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,541
|-
|३३
|[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बाणावली]]
|66.83%
|मिकी पाशेको
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|8,092
|51.63%
|जॉन फर्नांडिस
| [[सेव्ह गोवा फ्रंट|सेव्ह गोवा]]
|  
|7,336
|46.8%
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; | 756
|-
|३४
|[[फातोर्डा विधानसभा मतदारसंघ|फातोर्डा]]
|60.73%
|दामोदर नाईक
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,943
|40.09%
|विजय सरदेसाई
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|6,172
|31.15%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 1,771
|-
|३५
|[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|मडगांव]]
|62.03%
|[[दिगंबर कामत]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|9,198
|52.7%
|शर्मद रायतूरकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,170
|41.08%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 2,028
|-
|३६
|[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|नावेली]]
|65.79%
|[[चर्चिल आलेमाव]]
| [[सेव्ह गोवा फ्रंट|सेव्ह गोवा]]
|  
|13,500
|58.71%
|लुइझिन्हो फालेरो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|8,996
|39.12%
| 4,504
|-
|३७
|[[वेळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|वेळ्ळी]]
|64.57%
|[[फिलिप नेरी रॉड्रिग्ज]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|7,965
|60.45%
|सिल्वा बेंजामिन
| [[सेव्ह गोवा फ्रंट|सेव्ह गोवा]]
|  
|5,211
|39.55%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 2,754
|-
|३८
|[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|सांगे]]
|74.14%
|वासुदेव गावकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,754
|53.15%
|मिंगुएलिनो डी'कोस्टा
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|5,449
|37.35%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 2,305
|-
|३९
|[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|काणकोण]]
|75.51%
|पै खोत विजय
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,577
|50.%
|बांदेकर संजय विमल
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|6,868
|45.32%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 709
|-
|४०
|Poinguinim
|77.65%
|रमेश तवडकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,158
|50.83%
|फर्नांडिस इसिडोर अलेक्सिन्हो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|5,958
|49.17%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 200
|-
|}
{{Notelist}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. २००७ मधील विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. २००७ मधील भारत]]</text>
      <sha1>iht5aai3wj7tkwufk2r1y60arih36aa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692747</id>
      <parentid>2692740</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T12:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* निकाल */</comment>
      <origin>2692747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33341" sha1="0n9i6qvg95jaxog1xibbtkrdx5wwfff" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
भारतातील [[गोवा]] राज्यात २ जून २००७ रोजी निवडणुका झाल्या. मतमोजणी ५ जून रोजी सुरू झाली आणि निवडणूक प्रक्रिया ८ जूनपर्यंत पूर्ण झाली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.eci.gov.in/CurrentElections/schedule_goa.asp|title=Election Commission India&lt;!-- Bot generated title --&gt;|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070517063902/http://www.eci.gov.in/CurrentElections/schedule_goa.asp|archive-date=17 May 2007|access-date=25 May 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|title=Statistical Report on General Election, 2007 to the Legislative Assembly of Goa|website=eci.gov.in|publisher=[[Election Commission of India]]|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20101007042153/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_2007/StatReport_AS_2007_GOA_after_IC.pdf|archive-date=7 October 2010|access-date=15 February 2024}}&lt;/ref&gt; [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने]] निवडनूकीनंतर [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष]] आणि सेव्ह गोवा फ्रंट यांच्यासोबत युती करून सरकार स्थापन केले. [[दिगंबर कामत]] हे गोव्याचे मुख्यमंत्री झाले.

== निकाल ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |मतदारसंघ !! मतदान !! colspan=&quot;5&quot; |विजेता !! colspan=&quot;5&quot; |उप-विजेता !! rowspan=&quot;2&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; |अंतर
|-
!क्र. !!नाव !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!%
|-
|१
|[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]]
|८०.०१%
|[[लक्ष्मीकांत पार्सेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|५,८५८
|३५.५४%
|[[रमाकांत खलप]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|४,१४८
|२५.१७%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | १,७१०
|-
|२
|[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|पेडणे]]
|८०.६९%
|[[दयानंद सोपटे]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|७,२७२
|४६.५८%
|[[जितेंद्र देशप्रभू]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,८२७
|३०.९२%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | २,४४५
|-
|३
|[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|म्हापसा]]
|६४.८७%
|[[फ्रान्सिस डिसूझा]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|१०,१०४
|५४.९५%
|[[सुभाष नार्वेकर]]
| [[जनता दल (धर्मनिरपेक्ष)|जनता (ध)]]
| style=&quot;background-color: {{जनता दल (धर्मनिरपेक्ष)/meta/color}}&quot; | 
|३,२५८
|१७.७२%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | ६,८४६
|-
|४
|[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|थिविम]]
|७२.४८%
|[[नीलकंठ हळर्णकर]]
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|८,७६८
|४४.३७%
|[[सदानंद शेट तनावडे]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|८,४४४
|४२.७३%
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; | ३२४
|-
|५
|[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|डिचोली]]
|७९.२५%
|[[राजेश पाटणेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|९,३५२
|५०.९१%
|[[नरेश सावळ]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,६NT%
|३६.२४%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | २,६९५
|-
|६
|[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]]
|७०.७२%
|[[मनोहर पर्रीकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|६,००४
|५६.८३%
|दिनार पुरुषोत्तम कामत तारकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,५६०
|४३.१७%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | १,४४४
|-
|७
|[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|फोंडा]]
|६६.२५%
|[[रवी नाईक]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|९,९७२
|४०.६१%
|[[लावू मामलेदार|ममलेदार लावू]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|८,३१६
|३३.८६%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,६५६
|-
|८
|[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|शिरोडा]]
|७७.१७%
|[[महादेव नाईक]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|९,७२५
|४८.८६%
|[[सुभाष शिरोडकर|शिरोडकर सुभाष अंकुश]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|९,४७६
|४७.६१%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | २४४
|-
|९
|[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|केपें]]
|७५.४७%
|[[चंद्रकांत कवळेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|९,४७४
|४४.५७%
|[[प्रकाश वेळीप]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|८,३११
|३९.१%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,१६३
|-
|१०
|[[कुडचडे विधानसभा मतदारसंघ|कुडचडे]]
|७०.३२%
|[[श्याम सातारडेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|१०,६२८
|५२.९९%
|रामराव देसाई
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|८,७२९
|४३.५३%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,८९९
|-
|११
|[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|मुरगांव]]
|६१.११%
|[[मिलिंद नाईक]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|७,७६९
|४३.९५%
|वाझ जिओव्हानी कार्ल
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,३६३
|३०.३४%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | २,४०६
|-
|१२
|[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|शिवोली]]
|७०.२१%
|[[दयानंद मांद्रेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|७,४०२
|४१.०७%
|पालीमकर उदय
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|५,४००
|२९.९६%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | २,००२
|-
|१३
|[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|कळंगुट]]
|७०.०८%
|[[अग्नेलो फर्नांडिस]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|८,३१९
|४२.६६%
|जोसेफ सिक्वेरा
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|५,५५८
|२८.५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | २,७६१
|-
|१४
|[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|सांता क्रुझ]]
|६९.१९%
|[[व्हिक्टोरिया फर्नांडिस]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,३८५
|३६.३४%
|होबळे अनिल रघुवीर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|६,०४०
|२९.७२%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,३४५
|-
|१५
|[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|कुंभारजुवा]]
|७३.१३%
|[[पांडुरंग मडकाईकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|१०,०१६
|४९.२९%
|निर्मला पी. सावंत
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|९,४४५
|४६.४८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ५७१
|-
|१६
|[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|सेंट आंद्रे]]
|६८.६४%
|[[फ्रान्सिस्को सिल्वेरा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|८,५९३
|५६.४%
|कायआदो अँटोनियो
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|६,०७४
|३९.८७%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | २,५१९
|-
|१७
|[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|कुंकळ्ळी]]
|६२.९४%
|[[जोआकिम आलेमाओ]]{{Efn|निधन झाले.}}
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|८,९०९
|५८.६२%
|फर्नांडिस जोर्सन पायडेड
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|३,४०८
|२२.४२%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ५,५०१
|-
|१८
|[[कुडतरी विधानसभा मतदारसंघ|कुडतरी]]
|६४.७९%
|[[अलेक्सो रेजिनाल्डो लोरेन्को|रेजिनाल्डो लोरेन्को]]
| [[सेव्ह गोवा FRONT|सेव्ह गोवा]]
|  
|९,३२०
|५४.१८%
|[[फ्रान्सिस्को सार्डिन्हा|सार्डिन्हा फ्रान्सिस्को कैटानो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,४९३
|४३.५६%
| १,८२७
|-
|१९
|[[ताळगांव विधानसभा मतदारसंघ|ताळगांब]]
|६६.८२%
|[[अतानासियो मॉन्सेरात]]{{Efn|त्यांनी भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस मध्ये प्रवेश केला व पुन्हा जिंकले.}}
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|९,६४१
|४९.७७%
|सिल्व्हेरा एग्नेलो
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|५,६१९
|२९.%
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | ४,०२२
|-
|२०
|[[मये विधानसभा मतदारसंघ|मये]]
|८२.०८%
|[[अनंत शेट]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|५,३७०
|३४.१९%
|[[प्रवीण झांट्ये]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,८९०
|३१.१३%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | ४८०
|-
|२१
|[[साळगांव विधानसभा मतदारसंघ|साळगांव]]
|६९.९५%
|[[दिलीप परुळेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|६,६३९
|४३.०९%
|[[विल्फ्रेड डिसूझा]]
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|४,६८२
|३०.३९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | १,९५७
|-
|२२
|[[पर्ये विधानसभा मतदारसंघ|पर्ये]]
|७७.९४%
|[[प्रतापसिंह राणे]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|१०,६०५
|५८.५२%
|वसुदेव रामनाथ परब
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|६,८६९
|३७.९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ३,७३६
|-
|२३
|[[प्रियोळ विधानसभा मतदारसंघ|प्रियोळ]]
|७७.९२%
|[[दीपक धवळीकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|१०,५९१
|५१.०३%
|[[विश्वास सातारकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|६,२६६
|३०.१९%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ४,३२५
|-
|२४
|[[सावर्डे विधानसभा मतदारसंघ|सावर्डे]]
|७६.८४%
|[[अनिल साळगांवकर|अनिल साळगावकर]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|१०,७०५
|५४.५२%
|[[विनय तेंडुलकर|विनय डी. तेंडुलकर.]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|३,७८२
|१९.२६%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | ६,९२३
|-
|२५
|दर्गाळी
|७९.६७%
|[[मनोहर आजगावकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,०४९
|३८.७७%
|मोरजकर विठू
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|४,२७५
|३२.८३%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ७७४
|-
|२६
|[[हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ|हळदोणे]]
|६८.८६%
|[[दयानंद नार्वेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|९,२५१
|४२.५३%
|कुंदा चोडणकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|६,२१७
|२८.५८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ३,०३४
|-
|२७
|पाले
|७८.९४%
|गुरुदास गावस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,७६८
|४१.७७%
|[[सुरेश आमोणकर|आमोणकर सुरेश कुसो]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|६,१७७
|३३.२१%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,५९१
|-
|२८
|[[वाळपाई विधानसभा मतदारसंघ|वाळपाई]]
|७९.२५%
|[[विश्वजीत प्रतापसिंह राणे]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|८,५९०
|६१.३५%
|गावकर पुती
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|५,०४१
|३६.%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | ३,५४९
|-
|२९
|[[मडकाई विधानसभा मतदारसंघ|मडकाई]]
|७७.४९%
|[[सुदिन ढवळीकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|१२,१४१
|६३.३%
|[[गोविंद गावडे]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|४,५३२
|२३.६३%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ७,६०९
|-
|३०
|[[वास्को द गामा विधानसभा मतदारसंघ|वास्को द गामा]]
|५८.६३%
|[[जोस फिलिप डिसूझा]]
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|७,४७६
|३९.१८%
|[[राजेंद्र आर्लेकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|६,८६४
|३५.९७%
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; | ६१२
|-
|३१
|[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|कुठ्ठाळी]]
|६३.४६%
|[[मॉविन गोडिन्हो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|९,५३२
|४२.९८%
|[[मथनी साल्दान्हा]]
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|७,८५०
|३५.४%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,६८२
|-
|३२
|Loutolim
|६५.६९%
|[[अलेक्सो सिक्वेरा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,४३५
|४३.३%
|फर्नांडिस पिएडेड रेमी
| [[सेव्ह गोवा FRONT|सेव्ह गोवा]]
|  
|४,८९४
|३२.९३%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,५४१
|-
|३३
|[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बाणावली]]
|६६.८३%
|[[मिकी पाशेको]]
| [[राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष|राष्ट्रवादी]]
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|८,०९२
|५१.६३%
|जॉन फर्नांडिस
| [[सेव्ह गोवा FRONT|सेव्ह गोवा]]
|  
|७,३३६
|४६.८%
| style=&quot;background-color: {{राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्ष/meta/color}}&quot; | ७५६
|-
|३४
|[[फातोर्डा विधानसभा मतदारसंघ|फातोर्डा]]
|६०.७३%
|[[दामोदर नाईक]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|७,९४३
|४०.०९%
|[[विजय सरदेसाई]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,१७२
|३१.१५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | १,७Nz१
|-
|३५
|[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|मडगांव]]
|६२.०३%
|[[दिगंबर कामत]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|९,१९८
|५२.७%
|शर्मद रायतूरकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|७,१७०
|४१.०८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | २,०२८
|-
|३६
|[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|नावेली]]
|६५.७९%
|[[चर्चिल आलेमाव]]
| [[सेव्ह गोवा FRONT|सेव्ह गोवा]]
|  
|१३,५००
|५८.७१%
|[[लुइझिन्हो फालेरो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|८,९९६
|३९.१२%
| ४,५०४
|-
|३७
|[[वेळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|वेळ्ळी]]
|६४.NT%
|[[फिलिप नेरी रॉड्रिग्ज]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|७,९६५
|६०.४५%
|[[बेंजामिन सिल्वा|सिल्वा बेंजामिन]]
| [[सेव्ह गोवा FRONT|सेव्ह गोवा]]
|  
|५,२११
|३९.५५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | २,७५४
|-
|३८
|[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|सांगे]]
|७४.१४%
|वासुदेव गावकर
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|७,७५४
|५३.१५%
|मिंगुएलिनो डी'कोस्टा
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,४४९
|३७.३५%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | २,३०५
|-
|३९
|[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|काणकोण]]
|७५.५१%
|[[विजय पै खोत|पै खोत विजय]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|७,५७७
|५०.%
|बांदेकर संजय विमल
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|६,८६८
|४५.३२%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | ७०९
|-
|४०
|Poinguinim
|७७.६५%
|[[रमेश तवडकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|६,१५८
|५०.८३%
|[[इसिडोर फर्नांडिस|फर्नांडिस इसिडोर अलेक्सिन्हो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; |
|५,९५८
|४९.१७%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | २००
|-
|}
&lt;small&gt;स्रोत:गोवा विधानसभा निवडणूक निकाल, भारत निवडणूक आयोग आधिकारिक संकेतस्थळ.&lt;/small&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. २००७ मधील विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. २००७ मधील भारत]]</text>
      <sha1>0n9i6qvg95jaxog1xibbtkrdx5wwfff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अनिल रस्तोगी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381157</id>
    <revision>
      <id>2692731</id>
      <timestamp>2026-07-05T12:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1361245243|Anil Rastogi]]&quot; पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले</comment>
      <origin>2692731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3978" sha1="gfw3c3gekaon8qv3nb02x1crgipvxqc" xml:space="preserve">
'''अनिल रस्तोगी''' हे एक भारतीय नाट्य, दूरदर्शन आणि चित्रपट अभिनेते आहेत. ते ''उडान'', ''[[इशकजादे]]'' आणि ''ना बोले तुम ना मैंने कुछ कहा'' यांमधील भूमिकांसाठी ओळखले जातात. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.tribuneindia.com/2005/20050911/cth2.htm|title=The Tribune, Chandigarh, India - Chandigarh Stories|website=www.tribuneindia.com|access-date=2016-07-11}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.news18.com/news/india/the-quality-of-contemporary-tv-content-needs-to-improve-anil-rastogi-1006730.html|title=The quality of contemporary TV content needs to improve: Anil Rastogi|last=|first=|date=2015-06-16|website=News 18|publisher=|access-date=2016-07-11}}&lt;/ref&gt;

त्यांनी १००० हून अधिक नाट्यप्रयोग केले आहेत आणि ते [[लखनौ]]  येथील केंद्रीय औषध संशोधन संस्थेचे (CDRI) माजी शास्त्रज्ञ होते.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.tribuneindia.com/2005/20050911/cth2.htm|title=The Tribune, Chandigarh, India - Chandigarh Stories|website=www.tribuneindia.com|access-date=2016-07-11}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[http://www.tribuneindia.com/2005/20050911/cth2.htm &quot;The Tribune, Chandigarh, India - Chandigarh Stories&quot;]. ''www.tribuneindia.com''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;11 July&lt;/span&gt; 2016&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; त्यांना कविशाला जीवनगौरव पुरस्कार २०२५ देखील मिळाला आहे.


[[कालिदास सन्मान पुरस्कार|कालिदास सन्मान]] हा मध्य प्रदेश शासनाचा रंगभूमी क्षेत्रातील सर्वोच्च पुरस्कार त्यांना मिळाला. २०२३ मध्ये त्यांना राष्ट्रीय [[संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार]] (अभिनय) मिळाला.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Janaki|first=S.|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/sangeet-natak-akademi-awards-mark-milestones-in-artistes-lives/article67942264.ece|title=Sangeet Natak Akademi awards mark a milestone in artistes’ lives|date=14 March 2024|publisher=the Hindu|access-date=8 July 2025}}&lt;/ref&gt; २०२६ मध्ये त्यांना [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]], देशाचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार प्रदान झाला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/htcity/cinema/veteran-actor-anil-rastogi-on-padma-shri-his-dual-career-in-science-and-art-and-the-viral-pm-narendra-modi-video-101782453158547.html|title=Veteran actor Anil Rastogi on Padma Shri, his dual career in science and art, and the viral PM Narendra Modi video|last=|first=|date=2026-06-26|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2026-06-26}}&lt;/ref&gt; 

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय पुरुष अभिनेते]]
[[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेते]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>gfw3c3gekaon8qv3nb02x1crgipvxqc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692732</id>
      <parentid>2692731</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T12:35:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>{{माहिती संचिका}}</comment>
      <origin>2692732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3518" sha1="9aaf55nl8v098bfox8zbz6nqnq0ndfm" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}

'''अनिल रस्तोगी''' हे एक भारतीय नाट्य, दूरदर्शन आणि चित्रपट अभिनेते आहेत. ते ''उडान'', ''[[इशकजादे]]'' आणि ''ना बोले तुम ना मैंने कुछ कहा'' यांमधील भूमिकांसाठी ओळखले जातात. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.tribuneindia.com/2005/20050911/cth2.htm|title=The Tribune, Chandigarh, India - Chandigarh Stories|website=www.tribuneindia.com|access-date=2016-07-11}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.news18.com/news/india/the-quality-of-contemporary-tv-content-needs-to-improve-anil-rastogi-1006730.html|title=The quality of contemporary TV content needs to improve: Anil Rastogi|last=|first=|date=2015-06-16|website=News 18|publisher=|access-date=2016-07-11}}&lt;/ref&gt;

त्यांनी १००० हून अधिक नाट्यप्रयोग केले आहेत आणि ते [[लखनौ]]  येथील केंद्रीय औषध संशोधन संस्थेचे (CDRI) माजी शास्त्रज्ञ होते.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; त्यांना कविशाला जीवनगौरव पुरस्कार २०२५ देखील मिळाला आहे. [[कालिदास सन्मान पुरस्कार|कालिदास सन्मान]] हा मध्य प्रदेश शासनाचा रंगभूमी क्षेत्रातील सर्वोच्च पुरस्कार त्यांना मिळाला. २०२३ मध्ये त्यांना राष्ट्रीय [[संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार]] (अभिनय) मिळाला.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Janaki|first=S.|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/sangeet-natak-akademi-awards-mark-milestones-in-artistes-lives/article67942264.ece|title=Sangeet Natak Akademi awards mark a milestone in artistes’ lives|date=14 March 2024|publisher=the Hindu|access-date=8 July 2025}}&lt;/ref&gt; २०२६ मध्ये त्यांना [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]], देशाचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार प्रदान झाला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/htcity/cinema/veteran-actor-anil-rastogi-on-padma-shri-his-dual-career-in-science-and-art-and-the-viral-pm-narendra-modi-video-101782453158547.html|title=Veteran actor Anil Rastogi on Padma Shri, his dual career in science and art, and the viral PM Narendra Modi video|last=|first=|date=2026-06-26|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2026-06-26}}&lt;/ref&gt; 

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय पुरुष अभिनेते]]
[[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेते]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>9aaf55nl8v098bfox8zbz6nqnq0ndfm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692749</id>
      <parentid>2692732</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T12:47:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* संदर्भ */</comment>
      <origin>2692749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3571" sha1="gsmu9wu0wcpieaifzzn6vwloeofht71" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}

'''अनिल रस्तोगी''' हे एक भारतीय नाट्य, दूरदर्शन आणि चित्रपट अभिनेते आहेत. ते ''उडान'', ''[[इशकजादे]]'' आणि ''ना बोले तुम ना मैंने कुछ कहा'' यांमधील भूमिकांसाठी ओळखले जातात. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.tribuneindia.com/2005/20050911/cth2.htm|title=The Tribune, Chandigarh, India - Chandigarh Stories|website=www.tribuneindia.com|access-date=2016-07-11}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.news18.com/news/india/the-quality-of-contemporary-tv-content-needs-to-improve-anil-rastogi-1006730.html|title=The quality of contemporary TV content needs to improve: Anil Rastogi|last=|first=|date=2015-06-16|website=News 18|publisher=|access-date=2016-07-11}}&lt;/ref&gt;

त्यांनी १००० हून अधिक नाट्यप्रयोग केले आहेत आणि ते [[लखनौ]]  येथील केंद्रीय औषध संशोधन संस्थेचे (CDRI) माजी शास्त्रज्ञ होते.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; त्यांना कविशाला जीवनगौरव पुरस्कार २०२५ देखील मिळाला आहे. [[कालिदास सन्मान पुरस्कार|कालिदास सन्मान]] हा मध्य प्रदेश शासनाचा रंगभूमी क्षेत्रातील सर्वोच्च पुरस्कार त्यांना मिळाला. २०२३ मध्ये त्यांना राष्ट्रीय [[संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार]] (अभिनय) मिळाला.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Janaki|first=S.|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/sangeet-natak-akademi-awards-mark-milestones-in-artistes-lives/article67942264.ece|title=Sangeet Natak Akademi awards mark a milestone in artistes’ lives|date=14 March 2024|publisher=the Hindu|access-date=8 July 2025}}&lt;/ref&gt; २०२६ मध्ये त्यांना [[पद्मश्री पुरस्कार|पद्मश्री]], देशाचा चौथा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार प्रदान झाला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hindustantimes.com/htcity/cinema/veteran-actor-anil-rastogi-on-padma-shri-his-dual-career-in-science-and-art-and-the-viral-pm-narendra-modi-video-101782453158547.html|title=Veteran actor Anil Rastogi on Padma Shri, his dual career in science and art, and the viral PM Narendra Modi video|last=|first=|date=2026-06-26|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2026-06-26}}&lt;/ref&gt; 

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:रस्तोगी, अनिल}}
[[वर्ग:कलेतील पद्मश्री पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय पुरुष अभिनेते]]
[[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेते]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>gsmu9wu0wcpieaifzzn6vwloeofht71</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२००७ गोवा विधानसभा निवडणूक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381158</id>
    <redirect title="गोवा विधानसभा निवडणूक, २००७" />
    <revision>
      <id>2692735</id>
      <timestamp>2026-07-05T12:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नामभेद</comment>
      <origin>2692735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118" sha1="p1l2y0eho7nwdldxmdt6b4lcl3o3ze8" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[गोवा विधानसभा निवडणूक, २००७]]</text>
      <sha1>p1l2y0eho7nwdldxmdt6b4lcl3o3ze8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चर्चिल अलेमाव</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381159</id>
    <redirect title="चर्चिल आलेमाव" />
    <revision>
      <id>2692751</id>
      <timestamp>2026-07-05T12:49:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2692751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82" sha1="lcq2ffigwa0xqievj62rp9510lt03h3" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[चर्चिल आलेमाव]]</text>
      <sha1>lcq2ffigwa0xqievj62rp9510lt03h3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ऑल इंडिया तृणमूल काँग्रेस</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381160</id>
    <redirect title="अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस" />
    <revision>
      <id>2692753</id>
      <timestamp>2026-07-05T12:51:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नामभेद</comment>
      <origin>2692753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="ht296tjb20h2v3k7odrhpt9dtmzhepl" xml:space="preserve">तृणमुल काँग्रेस</text>
      <sha1>ht296tjb20h2v3k7odrhpt9dtmzhepl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692754</id>
      <parentid>2692753</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T12:51:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पुनर्निर्देशन</comment>
      <origin>2692754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120" sha1="6cpqta0jirnyu7pqbv9natybsatbtt4" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[अखिल भारतीय तृणमूल काँग्रेस]]</text>
      <sha1>6cpqta0jirnyu7pqbv9natybsatbtt4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मनु फर्नांडिस</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381161</id>
    <redirect title="मनू फर्नांडिस (राजकारणी)" />
    <revision>
      <id>2692756</id>
      <timestamp>2026-07-05T12:53:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>निःसंदिग्ध शीर्षक</comment>
      <origin>2692756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="b1fx5fdlsvrxgub5xvws5f5v763gl08" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[मनू फर्नांडिस (राजकारणी)]]</text>
      <sha1>b1fx5fdlsvrxgub5xvws5f5v763gl08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९४</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381162</id>
    <revision>
      <id>2692762</id>
      <timestamp>2026-07-05T13:05:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1332169692|1994 Goa Legislative Assembly election]]&quot; पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले</comment>
      <origin>2692762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18953" sha1="4hiolhg3qb3bnhf8k78b737xofqxfj0" xml:space="preserve">
गोवा विधानसभेच्या सर्व ४० सदस्यांची निवड करण्यासाठी १६ नोव्हेंबर १९९४ रोजी गोव्यात [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] निवडणुका घेण्यात आल्या.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.elections.in/goa/assembly-constituencies/1994-election-results.html|title=Goa Assembly Election Results in 1994|website=Elections in India|access-date=2021-07-19}}&lt;/ref&gt;

== निकाल ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |Assembly Constituency
!Turnout
! colspan=&quot;5&quot; |Winner
! colspan=&quot;5&quot; |Runner Up
! rowspan=&quot;2&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; |Margin
|-
!#k
!Names
!%
!Candidate
! colspan=&quot;2&quot; |Party
! data-sort-type=&quot;number&quot; |Votes
!%
!Candidate
! colspan=&quot;2&quot; |Party
! data-sort-type=&quot;number&quot; |Votes
!%
|-
|१
|[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|Mandrem]]
|77.16%
|संगीता गोपाळ परब||{{party name with color|Indian National Congress}}
|6,989
|50.12%
|[[रमाकांत खलप]] ||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|6,356
|45.58%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''633'''&lt;/span&gt;
|-
|२
|[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|Pernem]]
|77.46%
|परशुराम नागेश कोतकर||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|8,198
|63.1%
|शंकर काशिनाथ साळगावकर ||{{party name with color|Indian National Congress}}
|3,919
|30.16%
| style=&quot;background:{{party color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''4,279'''&lt;/span&gt;
|-
|३
|Dargalim
|68.59%
|देउ मांद्रेकर||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|5,915
|62.12%
|शंभू बांदेकर ||{{party name with color|Indian National Congress}}
|2,569
|26.98%
| style=&quot;background:{{party color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''3,346'''&lt;/span&gt;
|-
|४
|[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|Tivim]]
|70.71%
|[[दयानंद नार्वेकर|Dayanand Narvekar]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|11,299
|70.06%
|विनायक विठ्ठल नाईक ||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|3,672
|22.77%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''7,627'''&lt;/span&gt;
|-
|५
|[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|Mapusa]]
|64.%
|सुरेंद्र शिरसाट||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|6,972
|50.37%
|गुरुदास भालचंद्र नाटेकर||{{party name with color|Indian National Congress}}
|6,488
|46.88%
| style=&quot;background:{{party color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''484'''&lt;/span&gt;
|-
|६
|[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|Siolim]]
|73.17%
|चंद्रकांत चोडणकर||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|7,373
|44.58%
|अशोक साळगांवकर||{{party name with color|Indian National Congress}}
|5,327
|32.21%
| style=&quot;background:{{party color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''2,046'''&lt;/span&gt;
|-
|७
|[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|Calangute]]
|70.09%
|टोमाझिन्हो कार्डोझो||{{party name with color|Indian National Congress}}
|7,716
|50.57%
|सुरेश परूळेकर||{{party name with color|Independent politician}}
|3,746
|24.55%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''3,970'''&lt;/span&gt;
|-
|८
|[[साळगांव विधानसभा मतदारसंघ|Saligao]]
|75.36%
|[[विल्फ्रेड डिसूझा|Wilfred de Souza]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|6,479
|45.5%
|कलंगुटकर दिलीप सोनू||{{party name with color|Shiv Sena}}
|5,184
|36.41%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''1,295'''&lt;/span&gt;
|-
|९
|[[हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ|Aldona]]
|68.78%
|फातिमा डी'सा||{{party name with color|Indian National Congress}}
|8,303
|46.65%
|उल्हास अस्नोडकर ||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|7,792
|43.78%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''511'''&lt;/span&gt;
|-
|१०
|[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|Panaji]]
|61.34%
|[[मनोहर पर्रीकर|Manohar Parrikar]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|4,600
|44.42%
|प्रभू केशव लक्ष्मीधर||{{party name with color|Indian National Congress}}
|3,534
|34.13%
| style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''1,066'''&lt;/span&gt;
|-
|११
|[[ताळगांव विधानसभा मतदारसंघ|Taleigao]]
|64.71%
|सोमनाथ दत्ता जुवारकर||{{party name with color|Indian National Congress}}
|6,514
|48.16%
|फर्नांडिस निकोलस पेड्रो||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|6,442
|47.63%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''72'''&lt;/span&gt;
|-
|१२
|[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|St. Cruz]]
|68.66%
|व्हिक्टोरिया फर्नांडिस ||{{party name with color|Independent politician}}
|5,971
|35.77%
|गोन्साल्विस व्हिक्टर बेंजामिन||{{party name with color|Indian National Congress}}
|4,665
|27.94%
| style=&quot;background:{{party color|Independent politician}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:black;&quot;&gt;'''1,306'''&lt;/span&gt;
|-
|१३
|[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|St. Andre]]
|70.44%
|पेगाडो कार्मो राफेल ||{{party name with color|Indian National Congress}}
|6,433
|44.95%
|पर्वतकार गोविंद भिकाजी||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|4,056
|28.34%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''2,377'''&lt;/span&gt;
|-
|१४
|[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|Cumbarjua]]
|66.8%
|कुट्टीकर कृष्ण साजू ||{{party name with color|Indian National Congress}}
|6,738
|42.93%
|चोडणकर धर्म वासुदेव||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|6,428
|40.96%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''310'''&lt;/span&gt;
|-
|१५
|[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|Bicholim]]
|75.57%
|पांडुरंग भटाळे||{{party name with color|Indian National Congress}}
|5,135
|35.36%
|पांडुरंग राऊत||{{party name with color|Independent politician}}
|4,817
|33.17%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''318'''&lt;/span&gt;
|-
|१६
|[[मये विधानसभा मतदारसंघ|Maem]]
|75.35%
|[[शशिकला काकोडकर|Shashikala Kakodkar]]||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|5,634
|45.09%
|चोपडेकर मुरारी सांभा||{{party name with color|Independent politician}}
|2,370
|18.97%
| style=&quot;background:{{party color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''3,264'''&lt;/span&gt;
|-
|१७
|Pale
|69.39%
|सदानंद मलिक||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|8,346
|58.48%
|उसगावकर विनयकुमार पुंडलिक||{{party name with color|Indian National Congress}}
|3,572
|25.03%
| style=&quot;background:{{party color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''4,774'''&lt;/span&gt;
|-
|१८
|[[पर्ये विधानसभा मतदारसंघ|Poriem]]
|78.91%
|[[प्रतापसिंह राणे|Pratapsingh Rane]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|7,268
|50.93%
|राणे कृष्णराव आप्पासाहेब||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|5,840
|40.92%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''1,428'''&lt;/span&gt;
|-
|१९
|[[वाळपाई विधानसभा मतदारसंघ|Valpoi]]
|77.25%
|नरहरी हळदणकर ||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|4,853
|43.86%
|बाळकृष्ण प्रभू||{{party name with color|Indian National Congress}}
|3,895
|35.2%
| style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''958'''&lt;/span&gt;
|-
|२०
|[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|Ponda]]
|64.7%
|शिवदास वेरेकर ||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|6,931
|42.38%
|अगुआर जॉइल्ड जोआओ||{{party name with color|Independent politician}}
|4,953
|30.28%
| style=&quot;background:{{party color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''1,978'''&lt;/span&gt;
|-
|२१
|[[प्रियोळ विधानसभा मतदारसंघ|Priol]]
|76.89%
|काशिनाथ जल्मी ||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|7,982
|45.1%
|वेरेणकर मोहन महादेव||{{party name with color|Independent politician}}
|6,640
|37.51%
| style=&quot;background:{{party color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''1,342'''&lt;/span&gt;
|-
|२२
|[[मडकई विधानसभा मतदारसंघ|Marcaim]]
|78.21%
|श्रीपाद येसो नाईक ||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|9,775
|56.9%
|रवी सिताराम नाईक||{{party name with color|Indian National Congress}}
|7,075
|41.18%
| style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''2,700'''&lt;/span&gt;
|-
|२३
|[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|Siroda]]
|78.58%
|सुभाष शिरोडकर
||{{party name with color|Indian National Congress}}
|6,257
|37.65%
|मनोहर गोपाळ नाईक||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|6,154
|37.03%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''103'''&lt;/span&gt;
|-
|२४
|[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|Mormugao]]
|58.38%
|जॉन मॅन्युएल वाझ||{{party name with color|Independent politician}}
|7,865
|44.56%
|[[शेख हसन हारून]]||{{party name with color|Indian National Congress}}
|5,544
|31.41%
| style=&quot;background:{{party color|Independent politician}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:black;&quot;&gt;'''2,321'''&lt;/span&gt;
|-
|२५
|[[वास्को द गामा विधानसभा मतदारसंघ|Vasco Da Gama]]
|60.5%
|मेसोइटा मिनेझिस विल्फ्रेड||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|6,460
|38.24%
|सायमन पीटर डिसोझा||{{party name with color|Indian National Congress}}
|4,867
|28.81%
| style=&quot;background:{{party color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''1,593'''&lt;/span&gt;
|-
|२६
|[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|Cortalim]]
|67.43%
|मौविन हेलिओडोरो||{{party name with color|Indian National Congress}}
|6,191
|37.51%
|बार्बोसा लुइस प्रोटो ॲलेक्स||{{party name with color|United Goans Democratic Party}}
|3,132
|18.98%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''3,059'''&lt;/span&gt;
|-
|२७
|Loutolim
|72.04%
|अलेक्सो सिक्वेरा||{{party name with color|Indian National Congress}}
|6,846
|54.35%
|राधाराव ग्राशियस||{{party name with color|United Goans Democratic Party}}
|5,177
|41.1%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''1,669'''&lt;/span&gt;
|-
|२८
|[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|Benaulim]]
|71.62%
|[[चर्चिल आलेमाव|Churchill Alemao]]||{{party name with color|United Goans Democratic Party}}
|8,587
|63.28%
|माँटे क्रूझ||{{party name with color|Indian National Congress}}
|4,565
|33.64%
| style=&quot;background:{{party color|United Goans Democratic Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''4,022'''&lt;/span&gt;
|-
|२९
|[[फातोर्डा विधानसभा मतदारसंघ|Fatorda]]
|64.34%
|कार्डोज लुईस ॲलेक्स||{{party name with color|Indian National Congress}}
|5,504
|39.16%
|एंजल रमाकांत सोइरु||{{party name with color|Independent politician}}
|5,154
|36.67%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''350'''&lt;/span&gt;
|-
|३०
|[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|Margao]]
|63.72%
|[[दिगंबर कामत|Digambar Kamat]]||{{party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|5,009
|40.66%
|राजू दामोदर नाईक||{{party name with color|Indian National Congress}}
|2,697
|21.89%
| style=&quot;background:{{party color|Bharatiya Janata Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''2,312'''&lt;/span&gt;
|-
|३१
|[[कुडतरी विधानसभा मतदारसंघ|Curtorim]]
|70.23%
|अँटोनियो गावकर||{{party name with color|United Goans Democratic Party}}
|6,564
|48.16%
|सारदिन्हा कॉस्मोफ्रान्सिस्को||{{party name with color|Indian National Congress}}
|6,470
|47.47%
| style=&quot;background:{{party color|United Goans Democratic Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''94'''&lt;/span&gt;
|-
|३२
|[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|Navelim]]
|67.48%
|लुइझिन्हो फालेरो||{{party name with color|Indian National Congress}}
|8,178
|51.98%
|पिंटो जोस||{{party name with color|United Goans Democratic Party}}
|5,296
|33.66%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''2,882'''&lt;/span&gt;
|-
|३३
|[[वेळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|Velim]]
|63.87%
|[[मनू फर्नांडिस (राजकारणी)|मनू फर्नांडिस]]||{{party name with color|Independent politician}}
|5,409
|46.66%
|फॅरेल एल्विस ग्रासियास||{{party name with color|Indian National Congress}}
|2,932
|25.29%
| style=&quot;background:{{party color|Independent politician}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:black;&quot;&gt;'''2,477'''&lt;/span&gt;
|-
|३४
|[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|Cuncolim]]
|66.55%
|अरेसियो डिसूझा||{{party name with color|United Goans Democratic Party}}
|5,294
|39.71%
|शांताराम नाईक||{{party name with color|Indian National Congress}}
|2,909
|21.82%
| style=&quot;background:{{party color|United Goans Democratic Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''2,385'''&lt;/span&gt;
|-
|३५
|[[सावर्डे विधानसभा मतदारसंघ|Sanvordem]]
|70.31%
|विष्णु प्रभू||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|7,256
|45.82%
|सदाशिव वामन मराठे||{{party name with color|Indian National Congress}}
|5,580
|35.24%
| style=&quot;background:{{party color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''1,676'''&lt;/span&gt;
|-
|३६
|[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|Sanguem]]
|73.71%
|पांडू नाईक||{{party name with color|Indian National Congress}}
|5,707
|44.98%
|विवेक प्रभू देसाई||{{party name with color|Independent politician}}
|3,051
|24.04%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''2,656'''&lt;/span&gt;
|-
|३७
|[[कुडचडे विधानसभा मतदारसंघ|Curchorem]]
|68.81%
|डॉम्नीक फर्नांडीस||{{party name with color|Indian National Congress}}
|7,989
|50.31%
|नारायण देसाई||{{party name with color|Shiv Sena}}
|3,163
|19.92%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''4,826'''&lt;/span&gt;
|-
|३८
|[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|Quepem]]
|73.75%
|प्रकाश वेळीप||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|7,579
|47.14%
|राऊल परेरा||{{party name with color|Independent politician}}
|4,335
|26.96%
| style=&quot;background:{{party color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''3,244'''&lt;/span&gt;
|-
|३९
|[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|Canacona]]
|75.79%
|संजय बांदेकर||{{party name with color|Indian National Congress}}
|6,178
|52.58%
|शाबा नाईक गावकर||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|4,881
|41.54%
| style=&quot;background:{{party color|Indian National Congress}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''1,297'''&lt;/span&gt;
|-
|४०
|Poinguinim
|79.97%
|[[गोविंद रघुचंद्र आचार्य]]||{{party name with color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}
|4,516
|43.59%
|वासू पाईक गावकर||{{party name with color|Indian National Congress}}
|3,400
|32.82%
| style=&quot;background:{{party color|Maharashtrawadi Gomantak Party}}&quot; |&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;'''1,116'''&lt;/span&gt;
|-
|}

== संदर्भ ==

[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. १९९४ मधील भारत]]
[[वर्ग:इ.स. १९९४ मधील विधानसभा निवडणुका]]</text>
      <sha1>4hiolhg3qb3bnhf8k78b737xofqxfj0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692763</id>
      <parentid>2692762</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T13:53:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <origin>2692763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31306" sha1="fqn4pkde9s4tksgmyzfoxogafsr14aj" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
गोवा विधानसभेच्या सर्व ४० सदस्यांची निवड करण्यासाठी १६ नोव्हेंबर १९९४ रोजी गोव्यात [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] निवडणुका घेण्यात आल्या.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.elections.in/goa/assembly-constituencies/1994-election-results.html|title=Goa Assembly Election Results in 1994|website=Elections in India|access-date=2021-07-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|website=eci.gov.in |publisher=[[Election Commission of India]]|title=Statistical Report on General Election, 1994 to the Legislative Assembly of Goa |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20101006094522/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|archive-date=6 October 2010 |access-date=15 February 2024|format=pdf}}&lt;/ref&gt;

== निकाल ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
|+
! colspan=&quot;2&quot; |मतदारसंघ !! मतदान !! colspan=&quot;5&quot; |विजेता !! colspan=&quot;5&quot; |उप-विजेता !! rowspan=&quot;2&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; |अंतर
|-
!क्र. !!नाव !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!%
|-
|-
|१
|[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]]
|77.16%
|संगीता गोपाळ परब
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|6,989
|50.12%
|[[रमाकांत खलप]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|6,356
|45.58%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 633
|-
|२
|[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|पेडणे]]
|77.46%
|परशुराम नागेश कोतकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|8,198
|63.1%
|शंकर काशिनाथ साळगावकर 
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|3,919
|30.16%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 4,279
|-
|३
|दर्गाळी
|68.59%
|देउ मांद्रेकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,915
|62.12%
|शंभू बांदेकर 
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|2,569
|26.98%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 3,346
|-
|४
|[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|थिविम]]
|70.71%
|[[दयानंद नार्वेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|11,299
|70.06%
|विनायक विठ्ठल नाईक
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|3,672
|22.77%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 7,627
|-
|५
|[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|म्हापसा]]
|64.%
|सुरेंद्र शिरसाट
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,972
|50.37%
|गुरुदास भालचंद्र नाटेकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|6,488
|46.88%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 484
|-
|६
|[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|शिवोली]]
|73.17%
|चंद्रकांत चोडणकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,373
|44.58%
|अशोक साळगांवकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|5,327
|32.21%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 2,046
|-
|७
|[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|कळंगुट]]
|70.09%
|टोमाझिन्हो कार्डोझो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|7,716
|50.57%
|सुरेश परूळेकर
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|3,746
|24.55%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 3,970
|-
|८
|[[साळगांव विधानसभा मतदारसंघ|साळगांव]]
|75.36%
|[[विल्फ्रेड डिसूझा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|6,479
|45.5%
|कलंगुटकर दिलीप सोनू
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; | 
|5,184
|36.41%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,295
|-
|९
|[[हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ|हळदोणे]]
|68.78%
|फातिमा डी'सा
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|8,303
|46.65%
|उल्हास अस्नोडकर 
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,792
|43.78%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 511
|-
|१०
|[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]]
|61.34%
|[[मनोहर पर्रीकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|4,600
|44.42%
|प्रभू केशव लक्ष्मीधर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|3,534
|34.13%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 1,066
|-
|११
|[[ताळगांव विधानसभा मतदारसंघ|ताळगांव]]
|64.71%
|सोमनाथ दत्ता जुवारकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|6,514
|48.16%
|फर्नांडिस निकोलस पेड्रो
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,442
|47.63%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 72
|-
|१२
|[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|सांता क्रुझ]]
|68.66%
|व्हिक्टोरिया फर्नांडिस 
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,971
|35.77%
|गोन्साल्विस व्हिक्टर बेंजामिन
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|4,665
|27.94%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 1,306
|-
|१३
|[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|सेंट आंद्रे]]
|70.44%
|पेगाडो कार्मो राफेल 
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|6,433
|44.95%
|पर्वतकार गोविंद भिकाजी
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|4,056
|28.34%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 2,377
|-
|१४
|[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|कुंभारजुवा]]
|66.8%
|कुट्टीकर कृष्ण साजू 
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|6,738
|42.93%
|चोडणकर धर्म वासुदेव
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,428
|40.96%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 310
|-
|१५
|[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|डिचोली]]
|75.57%
|पांडुरंग भटाळे
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|5,135
|35.36%
|पांडुरंग राऊत
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|4,817
|33.17%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 318
|-
|१६
|[[मये विधानसभा मतदारसंघ|मये]]
|75.35%
|[[शशिकला काकोडकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,634
|45.09%
|चोपडेकर मुरारी सांभा
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|2,370
|18.97%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 3,264
|-
|१७
|पाले
|69.39%
|सदानंद मलिक
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|8,346
|58.48%
|उसगावकर विनयकुमार पुंडलिक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|3,572
|25.03%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 4,774
|-
|१८
|[[पर्ये विधानसभा मतदारसंघ|पर्ये]]
|78.91%
|[[प्रतापसिंह राणे]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|7,268
|50.93%
|राणे कृष्णराव आप्पासाहेब
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,840
|40.92%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,428
|-
|१९
|[[वाळपाई विधानसभा मतदारसंघ|वाळपाई]]
|77.25%
|नरहरी हळदणकर 
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|4,853
|43.86%
|बाळकृष्ण प्रभू
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|3,895
|35.2%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 958
|-
|२०
|[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|फोंडा]]
|64.7%
|शिवदास वेरेकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,931
|42.38%
|अगुआर जॉइल्ड जोआओ
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|4,953
|30.28%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 1,978
|-
|२१
|[[प्रियोळ विधानसभा मतदारसंघ|प्रियोळ]]
|76.89%
|काशिनाथ जल्मी 
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,982
|45.1%
|वेरेणकर मोहन महादेव
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,640
|37.51%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 1,342
|-
|२२
|[[मडकई विधानसभा मतदारसंघ|मडकई]]
|78.21%
|श्रीपाद येसो नाईक 
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|9,775
|56.9%
|रवी सिताराम नाईक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|7,075
|41.18%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 2,700
|-
|२३
|[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|शिरोडा]]
|78.58%
|सुभाष शिरोडकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|6,257
|37.65%
|मनोहर गोपाळ नाईक
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,154
|37.03%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 103
|-
|२४
|[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|मुरगांव]]
|58.38%
|जॉन मॅन्युएल वाझ
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,865
|44.56%
|[[शेख हसन हारून]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|5,544
|31.41%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 2,321
|-
|२५
|[[वास्को द गामा विधानसभा मतदारसंघ|वास्को द गाम]]
|60.5%
|मेसोइटा मिनेझिस विल्फ्रेड
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,460
|38.24%
|सायमन पीटर डिसोझा
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|4,867
|28.81%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 1,593
|-
|२६
|[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|कुठ्ठाळी]]
|67.43%
|मौविन हेलिओडोरो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|6,191
|37.51%
|बार्बोसा लुइस प्रोटो ॲलेक्स
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|3,132
|18.98%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 3,059
|-
|२७
|Loutolim
|72.04%
|अलेक्सो सिक्वेरा
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|6,846
|54.35%
|राधाराव ग्राशियस
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,177
|41.1%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,669
|-
|२८
|[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बाणावली]]
|71.62%
|[[चर्चिल आलेमाव]]
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|8,587
|63.28%
|माँटे क्रूझ
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|4,565
|33.64%
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 4,022
|-
|२९
|[[फातोर्डा विधानसभा मतदारसंघ|फातोर्डा]]
|64.34%
|कार्डोज लुईस ॲलेक्स
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|5,504
|39.16%
|एंजल रमाकांत सोइरु
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,154
|36.67%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 350
|-
|३०
|[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|मडगांव]]
|63.72%
|[[दिगंबर कामत]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,009
|40.66%
|राजू दामोदर नाईक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|2,697
|21.89%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 2,312
|-
|३१
|[[कुडतरी विधानसभा मतदारसंघ|कुडतरी]]
|70.23%
|अँटोनियो गावकर
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,564
|48.16%
|सारदिन्हा कॉस्मोफ्रान्सिस्को
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|6,470
|47.47%
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 94
|-
|३२
|[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|नावेली]]
|67.48%
|लुइझिन्हो फालेरो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|8,178
|51.98%
|पिंटो जोस
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,296
|33.66%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 2,882
|-
|३३
|[[वेळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|वेळ्ळी]]
|63.87%
|[[मनू फर्नांडिस (राजकारणी)|मनू फर्नांडिस]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,409
|46.66%
|फॅरेल एल्विस ग्रासियास
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|2,932
|25.29%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 2,477
|-
|३४
|[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|कुंकळ्ळी]]
|66.55%
|अरेसियो डिसूझा
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,294
|39.71%
|शांताराम नाईक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|2,909
|21.82%
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 2,385
|-
|३५
|[[सावर्डे विधानसभा मतदारसंघ|सावर्डे]]
|70.31%
|विष्णु प्रभू
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,256
|45.82%
|सदाशिव वामन मराठे
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|5,580
|35.24%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 1,676
|-
|३६
|[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|सांगे]]
|73.71%
|पांडू नाईक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|5,707
|44.98%
|विवेक प्रभू देसाई
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|3,051
|24.04%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 2,656
|-
|३७
|[[कुडचडे विधानसभा मतदारसंघ|कुडचडे]]
|68.81%
|डॉम्नीक फर्नांडीस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|7,989
|50.31%
|नारायण देसाई
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; | 
|3,163
|19.92%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 4,826
|-
|३८
|[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|केपें]]
|73.75%
|प्रकाश वेळीप
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,579
|47.14%
|राऊल परेरा
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|4,335
|26.96%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 3,244
|-
|३९
|[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|काणकोण]]
|75.79%
|संजय बांदेकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|6,178
|52.58%
|शाबा नाईक गावकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|4,881
|41.54%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,297
|-
|४०
|Poinguinim
|79.97%
|[[गोविंद रघुचंद्र आचार्य]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|4,516
|43.59%
|वासू पाईक गावकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|3,400
|32.82%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 1,116
|-
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. १९९४ मधील भारत]]
[[वर्ग:इ.स. १९९४ मधील विधानसभा निवडणुका]]</text>
      <sha1>fqn4pkde9s4tksgmyzfoxogafsr14aj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692764</id>
      <parentid>2692763</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T13:55:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <origin>2692764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31483" sha1="5tti78zrhf6i7aqguqxji5j7prrj6qo" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
गोवा विधानसभेच्या सर्व ४० सदस्यांची निवड करण्यासाठी १६ नोव्हेंबर १९९४ रोजी गोव्यात [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] निवडणुका घेण्यात आल्या.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.elections.in/goa/assembly-constituencies/1994-election-results.html|title=Goa Assembly Election Results in 1994|website=Elections in India|access-date=2021-07-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|website=eci.gov.in |publisher=[[Election Commission of India]]|title=Statistical Report on General Election, 1994 to the Legislative Assembly of Goa |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20101006094522/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|archive-date=6 October 2010 |access-date=15 February 2024|format=pdf}}&lt;/ref&gt;

== निकाल ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
|+
! colspan=&quot;2&quot; |मतदारसंघ !! मतदान !! colspan=&quot;5&quot; |विजेता !! colspan=&quot;5&quot; |उप-विजेता !! rowspan=&quot;2&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; |अंतर
|-
!क्र. !!नाव !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!%
|-
|-
|१
|[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]]
|77.16%
|संगीता गोपाळ परब
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|6,989
|50.12%
|[[रमाकांत खलप]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|6,356
|45.58%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 633
|-
|२
|[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|पेडणे]]
|77.46%
|परशुराम नागेश कोतकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|8,198
|63.1%
|शंकर काशिनाथ साळगावकर 
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|3,919
|30.16%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 4,279
|-
|३
|दर्गाळी
|68.59%
|देउ मांद्रेकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,915
|62.12%
|शंभू बांदेकर 
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|2,569
|26.98%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 3,346
|-
|४
|[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|थिविम]]
|70.71%
|[[दयानंद नार्वेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|11,299
|70.06%
|विनायक विठ्ठल नाईक
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|3,672
|22.77%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 7,627
|-
|५
|[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|म्हापसा]]
|64.%
|सुरेंद्र शिरसाट
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,972
|50.37%
|गुरुदास भालचंद्र नाटेकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|6,488
|46.88%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 484
|-
|६
|[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|शिवोली]]
|73.17%
|चंद्रकांत चोडणकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,373
|44.58%
|अशोक साळगांवकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|5,327
|32.21%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 2,046
|-
|७
|[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|कळंगुट]]
|70.09%
|टोमाझिन्हो कार्डोझो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|7,716
|50.57%
|सुरेश परूळेकर
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|3,746
|24.55%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 3,970
|-
|८
|[[साळगांव विधानसभा मतदारसंघ|साळगांव]]
|75.36%
|[[विल्फ्रेड डिसूझा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|6,479
|45.5%
|कलंगुटकर दिलीप सोनू
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; | 
|5,184
|36.41%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,295
|-
|९
|[[हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ|हळदोणे]]
|68.78%
|फातिमा डी'सा
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|8,303
|46.65%
|उल्हास अस्नोडकर 
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,792
|43.78%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 511
|-
|१०
|[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]]
|61.34%
|[[मनोहर पर्रीकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|4,600
|44.42%
|प्रभू केशव लक्ष्मीधर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|3,534
|34.13%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 1,066
|-
|११
|[[ताळगांव विधानसभा मतदारसंघ|ताळगांव]]
|64.71%
|सोमनाथ दत्ता जुवारकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|6,514
|48.16%
|फर्नांडिस निकोलस पेड्रो
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,442
|47.63%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 72
|-
|१२
|[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|सांता क्रुझ]]
|68.66%
|व्हिक्टोरिया फर्नांडिस 
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,971
|35.77%
|गोन्साल्विस व्हिक्टर बेंजामिन
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|4,665
|27.94%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 1,306
|-
|१३
|[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|सेंट आंद्रे]]
|70.44%
|पेगाडो कार्मो राफेल 
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|6,433
|44.95%
|पर्वतकार गोविंद भिकाजी
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|4,056
|28.34%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 2,377
|-
|१४
|[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|कुंभारजुवा]]
|66.8%
|कुट्टीकर कृष्ण साजू 
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|6,738
|42.93%
|चोडणकर धर्म वासुदेव
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,428
|40.96%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 310
|-
|१५
|[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|डिचोली]]
|75.57%
|पांडुरंग भटाळे
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|5,135
|35.36%
|पांडुरंग राऊत
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|4,817
|33.17%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 318
|-
|१६
|[[मये विधानसभा मतदारसंघ|मये]]
|75.35%
|[[शशिकला काकोडकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,634
|45.09%
|चोपडेकर मुरारी सांभा
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|2,370
|18.97%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 3,264
|-
|१७
|पाले
|69.39%
|सदानंद मलिक
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|8,346
|58.48%
|उसगावकर विनयकुमार पुंडलिक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|3,572
|25.03%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 4,774
|-
|१८
|[[पर्ये विधानसभा मतदारसंघ|पर्ये]]
|78.91%
|[[प्रतापसिंह राणे]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|7,268
|50.93%
|राणे कृष्णराव आप्पासाहेब
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,840
|40.92%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,428
|-
|१९
|[[वाळपाई विधानसभा मतदारसंघ|वाळपाई]]
|77.25%
|नरहरी हळदणकर 
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|4,853
|43.86%
|बाळकृष्ण प्रभू
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|3,895
|35.2%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 958
|-
|२०
|[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|फोंडा]]
|64.7%
|शिवदास वेरेकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,931
|42.38%
|अगुआर जॉइल्ड जोआओ
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|4,953
|30.28%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 1,978
|-
|२१
|[[प्रियोळ विधानसभा मतदारसंघ|प्रियोळ]]
|76.89%
|काशिनाथ जल्मी 
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,982
|45.1%
|वेरेणकर मोहन महादेव
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,640
|37.51%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 1,342
|-
|२२
|[[मडकई विधानसभा मतदारसंघ|मडकई]]
|78.21%
|श्रीपाद येसो नाईक 
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|9,775
|56.9%
|रवी सिताराम नाईक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|7,075
|41.18%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 2,700
|-
|२३
|[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|शिरोडा]]
|78.58%
|सुभाष शिरोडकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|6,257
|37.65%
|मनोहर गोपाळ नाईक
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,154
|37.03%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 103
|-
|२४
|[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|मुरगांव]]
|58.38%
|जॉन मॅन्युएल वाझ
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,865
|44.56%
|[[शेख हसन हारून]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|5,544
|31.41%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 2,321
|-
|२५
|[[वास्को द गामा विधानसभा मतदारसंघ|वास्को द गाम]]
|60.5%
|मेसोइटा मिनेझिस विल्फ्रेड
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,460
|38.24%
|सायमन पीटर डिसोझा
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|4,867
|28.81%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 1,593
|-
|२६
|[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|कुठ्ठाळी]]
|67.43%
|मौविन हेलिओडोरो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|6,191
|37.51%
|बार्बोसा लुइस प्रोटो ॲलेक्स
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|3,132
|18.98%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 3,059
|-
|२७
|Loutolim
|72.04%
|अलेक्सो सिक्वेरा
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|6,846
|54.35%
|राधाराव ग्राशियस
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,177
|41.1%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,669
|-
|२८
|[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बाणावली]]
|71.62%
|[[चर्चिल आलेमाव]]
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|8,587
|63.28%
|माँटे क्रूझ
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|4,565
|33.64%
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 4,022
|-
|२९
|[[फातोर्डा विधानसभा मतदारसंघ|फातोर्डा]]
|64.34%
|कार्डोज लुईस ॲलेक्स
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|5,504
|39.16%
|एंजल रमाकांत सोइरु
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,154
|36.67%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 350
|-
|३०
|[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|मडगांव]]
|63.72%
|[[दिगंबर कामत]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,009
|40.66%
|राजू दामोदर नाईक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|2,697
|21.89%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 2,312
|-
|३१
|[[कुडतरी विधानसभा मतदारसंघ|कुडतरी]]
|70.23%
|अँटोनियो गावकर
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|6,564
|48.16%
|सारदिन्हा कॉस्मोफ्रान्सिस्को
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|6,470
|47.47%
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 94
|-
|३२
|[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|नावेली]]
|67.48%
|लुइझिन्हो फालेरो
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|8,178
|51.98%
|पिंटो जोस
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,296
|33.66%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 2,882
|-
|३३
|[[वेळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|वेळ्ळी]]
|63.87%
|[[मनू फर्नांडिस (राजकारणी)|मनू फर्नांडिस]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,409
|46.66%
|फॅरेल एल्विस ग्रासियास
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|2,932
|25.29%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 2,477
|-
|३४
|[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|कुंकळ्ळी]]
|66.55%
|अरेसियो डिसूझा
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|5,294
|39.71%
|शांताराम नाईक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|2,909
|21.82%
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 2,385
|-
|३५
|[[सावर्डे विधानसभा मतदारसंघ|सावर्डे]]
|70.31%
|विष्णु प्रभू
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,256
|45.82%
|सदाशिव वामन मराठे
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|5,580
|35.24%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 1,676
|-
|३६
|[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|सांगे]]
|73.71%
|पांडू नाईक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|5,707
|44.98%
|विवेक प्रभू देसाई
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|3,051
|24.04%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 2,656
|-
|३७
|[[कुडचडे विधानसभा मतदारसंघ|कुडचडे]]
|68.81%
|डॉम्नीक फर्नांडीस
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|7,989
|50.31%
|नारायण देसाई
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; | 
|3,163
|19.92%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 4,826
|-
|३८
|[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|केपें]]
|73.75%
|प्रकाश वेळीप
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|7,579
|47.14%
|राऊल परेरा
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|4,335
|26.96%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 3,244
|-
|३९
|[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|काणकोण]]
|75.79%
|संजय बांदेकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|6,178
|52.58%
|शाबा नाईक गावकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|4,881
|41.54%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 1,297
|-
|४०
|Poinguinim
|79.97%
|[[गोविंद रघुचंद्र आचार्य]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|4,516
|43.59%
|वासू पाईक गावकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|3,400
|32.82%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 1,116
|-
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. १९९४ मधील भारत]]
[[वर्ग:इ.स. १९९४ मधील विधानसभा निवडणुका]]</text>
      <sha1>5tti78zrhf6i7aqguqxji5j7prrj6qo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692793</id>
      <parentid>2692764</parentid>
      <timestamp>2026-07-05T23:06:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* निकाल */</comment>
      <origin>2692793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33824" sha1="o2b64vle7xo4k0xvqgkr22gd9s8zrja" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
गोवा विधानसभेच्या सर्व ४० सदस्यांची निवड करण्यासाठी १६ नोव्हेंबर १९९४ रोजी गोव्यात [[गोवा विधानसभा|विधानसभेच्या]] निवडणुका घेण्यात आल्या.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.elections.in/goa/assembly-constituencies/1994-election-results.html|title=Goa Assembly Election Results in 1994|website=Elections in India|access-date=2021-07-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|website=eci.gov.in |publisher=[[Election Commission of India]]|title=Statistical Report on General Election, 1994 to the Legislative Assembly of Goa |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20101006094522/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1994/StaticialReportGOA94.pdf|archive-date=6 October 2010 |access-date=15 February 2024|format=pdf}}&lt;/ref&gt;

== निकाल ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |मतदारसंघ !! मतदान !! colspan=&quot;5&quot; |विजेता !! colspan=&quot;5&quot; |उप-विजेता !! rowspan=&quot;2&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; |अंतर
|-
!क्र. !!नाव !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!% !!उमेदवार !! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष !! data-sort-type=&quot;number&quot; |मते !!%
|-
|१
|[[मांद्रे विधानसभा मतदारसंघ|मांद्रे]]
|७७.१६%
|[[संगीता गोपाळ परब]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|६,९८९
|५०.१२%
|[[रमाकांत खलप]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; width=&quot;4px&quot; |
|६,३५६
|४५.५८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ६३३
|-
|२
|[[पेडणे विधानसभा मतदारसंघ|पेडणे]]
|७७.४६%
|[[परशुराम नागेश कोतकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|८,१९८
|६३.१%
|शंकर काशिनाथ साळगावकर 
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|३,९१९
|३०.१६%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ४,२७९
|-
|३
|दर्गाळी
|६८.५९%
|[[देउ मांद्रेकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|५,९१५
|६२.१२%
|[[शंभू बांदेकर]] 
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|२,५६९
|२६.९८%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ३,३४६
|-
|४
|[[थिविम विधानसभा मतदारसंघ|थिविम]]
|७०.७१%
|[[दयानंद नार्वेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|११,२९९
|७०.०६%
|विनायक विठ्ठल नाईक
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|३,६७२
|२२.७७%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ७,६२७
|-
|५
|[[म्हापसा विधानसभा मतदारसंघ|म्हापसा]]
|६४%
|[[सुरेंद्र शिरसाट]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|६,९७२
|५०.३७%
|गुरुदास भालचंद्र नाटेकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|६,४८८
|४६.८८%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ४८४
|-
|६
|[[शिवोली विधानसभा मतदारसंघ|शिवोली]]
|७३.१७%
|[[चंद्रकांत चोडणकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|७,३७३
|४४.५८%
|अशोक साळगांवकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|५,३२७
|३२.२१%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | २,०४६
|-
|७
|[[कळंगुट विधानसभा मतदारसंघ|कळंगुट]]
|७०.०९%
|[[टोमाझिन्हो कार्डोझो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|७,७१६
|५०.५७%
|सुरेश परूळेकर
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|३,७४६
|२४.排%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ३,९७०
|-
|८
|[[साळगांव विधानसभा मतदारसंघ|साळगांव]]
|७५.३६%
|[[विल्फ्रेड डिसूझा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|६,४७९
|४५.५%
|कलंगुटकर दिलीप सोनू
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; | 
|५,१८४
|३६.४१%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,२९५
|-
|९
|[[हळदोणे विधानसभा मतदारसंघ|हळदोणे]]
|६८.७८%
|[[फातिमा डी'सा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|८,३०३
|४६.६५%
|उल्हास अस्नोडकर 
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|७,७९२
|४३.७८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ५११
|-
|१०
|[[पणजी विधानसभा मतदारसंघ|पणजी]]
|६१.३४%
|[[मनोहर पर्रीकर]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|४,६००
|४४.४२%
|प्रभू केशव लक्ष्मीधर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|३,५३४
|३४.१३%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | १,०६६
|-
|११
|[[ताळगांव विधानसभा मतदारसंघ|ताळगांव]]
|६४.७१%
|[[सोमनाथ दत्ता जुवारकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|६,५१४
|४८.१६%
|फर्नांडिस निकोलस पेड्रो
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|६,४४२
|४७.६३%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ७२
|-
|१२
|[[सांता क्रुझ विधानसभा मतदारसंघ|सांता क्रुझ]]
|६८.६६%
|[[व्हिक्टोरिया फर्नांडिस]] 
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|५,९७१
|३५.७७%
|गोन्साल्विस व्हिक्टर बेंजामिन
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|४,६६५
|२७.९४%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | १,३०६
|-
|१३
|[[सेंट आंद्रे विधानसभा मतदारसंघ|सेंट आंद्रे]]
|७०.४४%
|[[पेगाडो कार्मो राफेल]] 
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|६,४३३
|४४.९५%
|पर्वतकार गोविंद भिकाजी
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|४,०५६
|२८.३४%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | २,३७७
|-
|१४
|[[कुंभारजुवा विधानसभा मतदारसंघ|कुंभारजुवा]]
|६६.८%
|[[कुट्टीकर कृष्ण साजू]] 
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|६,७३८
|४२.९३%
|चोडणकर धर्म वासुदेव
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|६,४२८
|४०.९६%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ३१०
|-
|१५
|[[डिचोली विधानसभा मतदारसंघ|डिचोली]]
|७५.५७%
|[[पांडुरंग भटाळे]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|५,१३५
|३५.३६%
|[[पांडुरंग राऊत]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|४,८१७
|३३.१७%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ३१८
|-
|१६
|[[मये विधानसभा मतदारसंघ|मये]]
|७५.३५%
|[[शशिकला काकोडकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|५,६३४
|४५.०९%
|चोपडेकर मुरारी सांभा
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|२,३७०
|१८.९७%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ३,२६४
|-
|१७
|पाले
|६९.३९%
|[[सदानंद मलिक]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|८,३४६
|५८.४८%
|उसगावकर विनयकुमार पुंडलिक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|३,५७२
|२५.०३%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ४,७७४
|-
|१८
|[[पर्ये विधानसभा मतदारसंघ|पर्ये]]
|७८.९१%
|[[प्रतापसिंह राणे]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|७,२६८
|५०.९३%
|राणे कृष्णराव आप्पासाहेब
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|५,८४०
|४०.९२%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,४२८
|-
|१९
|[[वाळपाई विधानसभा मतदारसंघ|वाळपाई]]
|७७.२५%
|[[नरहरी हळदणकर]] 
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|४,८५३
|४३.८६%
|बाळकृष्ण प्रभू
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|३,८९५
|३५.२%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | ९५८
|-
|२०
|[[फोंडा विधानसभा मतदारसंघ|फोंडा]]
|६४.७%
|[[शिवदास वेरेकर]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|६,९३१
|४२.३८%
|अगुआर जॉइल्ड जोआओ
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|४,९५३
|३०.२८%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | १,९७८
|-
|२१
|[[प्रियोळ विधानसभा मतदारसंघ|प्रियोळ]]
|७६.८९%
|[[काशिनाथ जल्मी]] 
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|७,९८२
|४५.१%
|वेरेणकर मोहन महादेव
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|६,६४०
|३७.५१%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | १,३४२
|-
|२२
|[[मडकाई विधानसभा मतदारसंघ|मडकाई]]
|७८.२१%
|[[श्रीपाद नाईक|श्रीपाद येसो नाईक]] 
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|९,७७५
|५६.९%
|[[रवी नाईक|रवी सिताराम नाईक]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|७,०७५
|४१.१८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | २,७००
|-
|२३
|[[शिरोडा विधानसभा मतदारसंघ|शिरोडा]]
|७८.५८%
|[[सुभाष शिरोडकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|६,२५७
|३७.६५%
|मनोहर गोपाळ नाईक
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|६,१५४
|३७.०३%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १०३
|-
|२४
|[[मुरगांव विधानसभा मतदारसंघ|मुरगांव]]
|५८.३८%
|[[जॉन मॅन्युएल वाझ]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|७,८६५
|४४.५६%
|[[शेख हसन हारून]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|५,५४४
|३१.४१%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | २,३२१
|-
|२५
|[[वास्को द गामा विधानसभा मतदारसंघ|वास्को द गाम]]
|६०.५%
|[[मेसोइटा मिनेझिस विल्फ्रेड]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|६,४६०
|३८.२४%
|सायमन पीटर डिसोझा
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|४,८६७
|२८.८१%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | १,५९३
|-
|२६
|[[कुठ्ठाळी विधानसभा मतदारसंघ|कुठ्ठाळी]]
|६७.४३%
|[[मौविन हेलिओडोरो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|६,१९१
|३७.५१%
|बार्बोसा लुिस प्रोटो ॲलेक्स
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|३,१३२
|१८.९८%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ३,०५९
|-
|२७
|Loutolim
|७२.०४%
|[[अलेक्सो सिक्वेरा]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|६,८४६
|५४.३५%
|राधाराव ग्राशियस
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|५,१७७
|४१.१%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,६६९
|-
|२८
|[[बाणावली विधानसभा मतदारसंघ|बाणावली]]
|७१.६२%
|[[चर्चिल आलेमाव]]
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|८,५८७
|६३.२८%
|माँटे क्रूझ
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|४,५६५
|३३.६४%
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | ४,०२२
|-
|२९
|[[फातोर्डा विधानसभा मतदारसंघ|फातोर्डा]]
|६४.३४%
|[[कार्डोज लुईस ॲलेक्स]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|५,५०४
|३९.१६%
|एंजल रमाकांत सोइरु
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|५,१NT
|३६.६७%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ३५०
|-
|३०
|[[मडगांव विधानसभा मतदारसंघ|मडगांव]]
|६३.७२%
|[[दिगंबर कामत]]
| [[भारतीय जनता पक्ष|भाजप]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|५,००९
|४०.६६%
|राजू दामोदर नाईक
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|२,६९७
|२१.८९%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय जनता पक्ष/meta/color}}&quot; | २,३१२
|-
|३१
|[[कुडतरी विधानसभा मतदारसंघ|कुडतरी]]
|७०.२३%
|[[अँटोनियो गावकर]]
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|६,५६४
|४८.१६%
|[[फ्रांसिस्को सार्डिन्हा|सारदिन्हा कॉस्मोफ्रान्सिस्को]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|६,४७०
|४७.४७%
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | ९४
|-
|३२
|[[नावेली विधानसभा मतदारसंघ|नावेली]]
|६७.४८%
|[[लुइझिन्हो फालेरो]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|८,१७८
|५१.९८%
|पिंटो जोस
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|५,२९६
|३३.६६%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | २,८८२
|-
|३३
|[[वेळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|वेळ्ळी]]
|६३.८७%
|[[मनू फर्नांडिस (राजकारणी)|मनू फर्नांडिस]]
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|५,४MD
|४६.६६%
|फॅरेल एल्विस ग्रासियास
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|२,९३२
|२५.२९%
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | २,४७७
|-
|३४
|[[कुंकळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ|कुंकळ्ळी]]
|६६.५५%
|[[अरेसियो डिसूझा]]
| [[संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष|संयुक्त गोवा]]
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|५,२९४
|३९.७१%
|[[शांताराम नाईक]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|२,९०९
|२१.८२%
| style=&quot;background-color: {{संयुक्त गोवा लोकशाही पक्ष/meta/color}}&quot; | २,३८५
|-
|३५
|[[सावर्डे विधानसभा मतदारसंघ|सावर्डे]]
|७०.३१%
|[[विष्णु प्रभू]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|७,२५६
|४५.८२%
|सदाशिव वामन मराठे
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|५,५८०
|३५.२४%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | १,६७६
|-
|३६
|[[सांगे विधानसभा मतदारसंघ|सांगे]]
|७३.७१%
|[[पांडू नाईक]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|५,७०७
|४४.९८%
|विवेक प्रभू देसाई
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|३,०५१
|२४.०४%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | २,६५६
|-
|३७
|[[कुडचडे विधानसभा मतदारसंघ|कुडचडे]]
|६८.८१%
|[[डॉम्नीक फर्नांडीस]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|७,९८९
|५०.३१%
|नारायण देसाई
| [[शिवसेना]]
| style=&quot;background-color: {{शिवसेना/meta/color}}&quot; | 
|३,१६३
|१९.९२%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | ४,८२६
|-
|३८
|[[केपें विधानसभा मतदारसंघ|केपें]]
|७३.७५%
|[[प्रकाश वेळीप]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|७,५७९
|४७.१४%
|राऊल परेरा
| [[अपक्ष]]
| style=&quot;background-color: {{अपक्ष/meta/color}}&quot; | 
|४,३३५
|२६.९६%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | ३,२४४
|-
|३९
|[[काणकोण विधानसभा मतदारसंघ|काणकोण]]
|७५.७९%
|[[संजय बांदेकर]]
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|६,१७८
|५२.५८%
|शाबा नाईक गावकर
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|४,८८१
|४१.५४%
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | १,२९७
|-
|४०
|Poinguinim
|७९.९७%
|[[गोविंद रघुचंद्र आचार्य]]
| [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|गोमंतक]]
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | 
|४,५१६
|४३.५९%
|वासू पाईक गावकर
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|काँग्रेस]]
| style=&quot;background-color: {{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस/meta/color}}&quot; | 
|३,४००
|३२.८२%
| style=&quot;background-color: {{महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष/meta/color}}&quot; | १,११६
|-
|}
&lt;small&gt;स्रोत:गोवा विधानसभा निवडणूक निकाल, भारत निवडणूक आयोग आधिकारिक संकेतस्थळ.&lt;/small&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:गोवा विधानसभा निवडणुका]]
[[वर्ग:इ.स. १९९४ मधील भारत]]
[[वर्ग:इ.स. १९९४ मधील विधानसभा निवडणुका]]</text>
      <sha1>o2b64vle7xo4k0xvqgkr22gd9s8zrja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:दत्तात्रय गोरख चौगुले</title>
    <ns>3</ns>
    <id>381163</id>
    <revision>
      <id>2692771</id>
      <timestamp>2026-07-05T16:20:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2692771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="320" sha1="mmrn230t9xytutnemvk8boumbx1lqea" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=दत्तात्रय गोरख चौगुले}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २१:५०, ५ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>mmrn230t9xytutnemvk8boumbx1lqea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>१९९४ गोवा विधानसभा निवडणूक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381164</id>
    <redirect title="गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९४" />
    <revision>
      <id>2692792</id>
      <timestamp>2026-07-05T23:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नामभेद</comment>
      <origin>2692792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118" sha1="avrhoi2ss2ozkciu8axlfcf8i8d7kr2" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[गोवा विधानसभा निवडणूक, १९९४]]</text>
      <sha1>avrhoi2ss2ozkciu8axlfcf8i8d7kr2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>युनायटेड स्टेट्स एर फोर्स अकॅडमी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381165</id>
    <redirect title="युनायटेड स्टेट्स एर फोर्स अकॅडेमी" />
    <revision>
      <id>2692796</id>
      <timestamp>2026-07-06T00:55:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2692796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="136" sha1="14ney1z8gsnxcp9mf04vvc2pjki7fe8" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[युनायटेड स्टेट्स एर फोर्स अकॅडेमी]]</text>
      <sha1>14ney1z8gsnxcp9mf04vvc2pjki7fe8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Ganesh devi wakade</title>
    <ns>3</ns>
    <id>381166</id>
    <revision>
      <id>2692798</id>
      <timestamp>2026-07-06T01:10:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2692798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="279" sha1="sx0ioag9uqkwtp3cvu5md0rqbfjeizz" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Ganesh devi wakade}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ०६:४०, ६ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>sx0ioag9uqkwtp3cvu5md0rqbfjeizz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मसुदा:आंतरजालस्पर्शी</title>
    <ns>118</ns>
    <id>381167</id>
    <revision>
      <id>2692807</id>
      <timestamp>2026-07-06T04:07:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>विजयकुमार मोटे</username>
        <id>184900</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: '''ONLINE (ऑनलाइन) या इंग्रजी शब्दाला मराठी मध्ये 'आंतरजालस्पर्शी'  हा शब्द'''    &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.facebook.com/share/p/1BQVeu9oFS/|title=आंतरजालस्पर्शी|last=Mote|first=Vijaykumar}}&lt;/ref&gt;   (Internet)  इंटरनेट म्हणजे आंतरजाल   ‌‍  (touch) स...</comment>
      <origin>2692807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4637" sha1="0tkd8w6qnzuilwhfebwdv7b9ypffz5n" xml:space="preserve">'''ONLINE (ऑनलाइन) या इंग्रजी शब्दाला मराठी मध्ये 'आंतरजालस्पर्शी'  हा शब्द'''    &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.facebook.com/share/p/1BQVeu9oFS/|title=आंतरजालस्पर्शी|last=Mote|first=Vijaykumar}}&lt;/ref&gt;


(Internet)  इंटरनेट म्हणजे आंतरजाल   ‌‍

(touch) स्पर्शी &quot;म्हणजे स्पर्श करणारा,  संपर्कात असलेला, संपर्कात येणारा…म्हणून ऑनलाईन (Online) साठी  


'''इंटरनेटवरून (आंतरजालामार्फत) संपर्कात असलेला म्हणजे आंतरजालस्पर्शी''' 

अशी व्याख्या आपल्याला 'ऑनलाईन' साठी मराठीत वापरल्या जाणाऱ्या शब्दासाठी करता येईल.

यावरून 

एकापेक्षा जास्त लोक ( मर्यादा असलेल्या)  आंतरजालावरून संपर्कात येत असतील तर  त्यावेळी 'कक्षीय आंतरजालस्पर्शी' असा शब्द वापरता येईल.

'''खालीलप्रमाणे 'आंतरजालस्पर्शी' या शब्दाची व्याकरण, शब्दरचना आणि अर्थ यांच्या दृष्टीने औपचारिक नोंद करता येईल'''.

'आंतरजालस्पर्शी' या शब्दाची व्याकरण, शब्दरचना आणि अर्थ यांच्या दृष्टीने औपचारिक नोंद करता येईल.

'''आंतरजालस्पर्शी'''

शब्दप्रकार : विशेषण (आवश्यकतेनुसार नाम म्हणूनही वापरता येतो)

'''व्युत्पत्ती''' :

आंतरजाल = इंटरनेट (Inter + Net → आंतरजाल)

स्पर्शी = स्पर्श करणारा, संपर्कात असलेला, संलग्न असलेला.

समास : तत्पुरुष समास (आंतरजालाशी स्पर्श/संपर्क असलेला) 

'''उदाहरणे'''

आज सर्व शासकीय सेवा आंतरजालस्पर्शी पद्धतीने उपलब्ध आहेत.

विद्यार्थ्यांनी अर्ज आंतरजालस्पर्शी प्रणालीद्वारे भरावेत.

बँकेची आंतरजालस्पर्शी व्यवहार सेवा चोवीस तास सुरू असते. 

'''🌼भाषिक वैशिष्ट्य'''

'स्पर्शी' हा प्रत्यय मराठीत संपर्क किंवा संलग्नता दर्शवितो. त्यामुळे आंतरजालस्पर्शी म्हणजे &quot;आंतरजालाशी (इंटरनेटशी) संपर्कात असलेला किंवा आंतरजालाद्वारे कार्य करणारा&quot; असा अर्थ स्पष्ट होतो. हा शब्द इंग्रजीतील Online या संकल्पनेचा अर्थपूर्ण, मराठी व्याकरणाशी सुसंगत आणि सहज समजणारा प्रतिशब्द मानता येईल. 

'''शब्दाचा उगम (निर्मिती):'''मराठी भाषेमध्ये 'ऑनलाइन' या शब्दाऐवजी योग्य आणि अर्थपूर्ण शब्द असावा, म्हणून या शब्दाची निर्मिती झाली. हा शब्द मराठी भाषेचे  'विजयकुमार मोटे' यांनी तयार केला असून, सर्वप्रथम त्यांच्या लेखनात याचा वापर झाला आहे</text>
      <sha1>0tkd8w6qnzuilwhfebwdv7b9ypffz5n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692827</id>
      <parentid>2692807</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T04:49:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>अभय नातू ने लेख [[आंतरजालस्पर्शी]] वरुन [[मसुदा:आंतरजालस्पर्शी]] ला हलविला</comment>
      <origin>2692807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4637" sha1="0tkd8w6qnzuilwhfebwdv7b9ypffz5n" xml:space="preserve">'''ONLINE (ऑनलाइन) या इंग्रजी शब्दाला मराठी मध्ये 'आंतरजालस्पर्शी'  हा शब्द'''    &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.facebook.com/share/p/1BQVeu9oFS/|title=आंतरजालस्पर्शी|last=Mote|first=Vijaykumar}}&lt;/ref&gt;


(Internet)  इंटरनेट म्हणजे आंतरजाल   ‌‍

(touch) स्पर्शी &quot;म्हणजे स्पर्श करणारा,  संपर्कात असलेला, संपर्कात येणारा…म्हणून ऑनलाईन (Online) साठी  


'''इंटरनेटवरून (आंतरजालामार्फत) संपर्कात असलेला म्हणजे आंतरजालस्पर्शी''' 

अशी व्याख्या आपल्याला 'ऑनलाईन' साठी मराठीत वापरल्या जाणाऱ्या शब्दासाठी करता येईल.

यावरून 

एकापेक्षा जास्त लोक ( मर्यादा असलेल्या)  आंतरजालावरून संपर्कात येत असतील तर  त्यावेळी 'कक्षीय आंतरजालस्पर्शी' असा शब्द वापरता येईल.

'''खालीलप्रमाणे 'आंतरजालस्पर्शी' या शब्दाची व्याकरण, शब्दरचना आणि अर्थ यांच्या दृष्टीने औपचारिक नोंद करता येईल'''.

'आंतरजालस्पर्शी' या शब्दाची व्याकरण, शब्दरचना आणि अर्थ यांच्या दृष्टीने औपचारिक नोंद करता येईल.

'''आंतरजालस्पर्शी'''

शब्दप्रकार : विशेषण (आवश्यकतेनुसार नाम म्हणूनही वापरता येतो)

'''व्युत्पत्ती''' :

आंतरजाल = इंटरनेट (Inter + Net → आंतरजाल)

स्पर्शी = स्पर्श करणारा, संपर्कात असलेला, संलग्न असलेला.

समास : तत्पुरुष समास (आंतरजालाशी स्पर्श/संपर्क असलेला) 

'''उदाहरणे'''

आज सर्व शासकीय सेवा आंतरजालस्पर्शी पद्धतीने उपलब्ध आहेत.

विद्यार्थ्यांनी अर्ज आंतरजालस्पर्शी प्रणालीद्वारे भरावेत.

बँकेची आंतरजालस्पर्शी व्यवहार सेवा चोवीस तास सुरू असते. 

'''🌼भाषिक वैशिष्ट्य'''

'स्पर्शी' हा प्रत्यय मराठीत संपर्क किंवा संलग्नता दर्शवितो. त्यामुळे आंतरजालस्पर्शी म्हणजे &quot;आंतरजालाशी (इंटरनेटशी) संपर्कात असलेला किंवा आंतरजालाद्वारे कार्य करणारा&quot; असा अर्थ स्पष्ट होतो. हा शब्द इंग्रजीतील Online या संकल्पनेचा अर्थपूर्ण, मराठी व्याकरणाशी सुसंगत आणि सहज समजणारा प्रतिशब्द मानता येईल. 

'''शब्दाचा उगम (निर्मिती):'''मराठी भाषेमध्ये 'ऑनलाइन' या शब्दाऐवजी योग्य आणि अर्थपूर्ण शब्द असावा, म्हणून या शब्दाची निर्मिती झाली. हा शब्द मराठी भाषेचे  'विजयकुमार मोटे' यांनी तयार केला असून, सर्वप्रथम त्यांच्या लेखनात याचा वापर झाला आहे</text>
      <sha1>0tkd8w6qnzuilwhfebwdv7b9ypffz5n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ईशा रोहित ओझा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381168</id>
    <redirect title="ईशा ओझा" />
    <revision>
      <id>2692826</id>
      <timestamp>2026-07-06T04:48:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पूर्ण नाव</comment>
      <origin>2692826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="6ocytd5ycspufbidjgrsvinh3wusmhf" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[ईशा ओझा]]</text>
      <sha1>6ocytd5ycspufbidjgrsvinh3wusmhf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आंतरजालस्पर्शी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381169</id>
    <redirect title="मसुदा:आंतरजालस्पर्शी" />
    <revision>
      <id>2692828</id>
      <timestamp>2026-07-06T04:49:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>अभय नातू ने लेख [[आंतरजालस्पर्शी]] वरुन [[मसुदा:आंतरजालस्पर्शी]] ला हलविला</comment>
      <origin>2692828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="p2fu01a6whw9y09dcwe5s42yt11xqng" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[मसुदा:आंतरजालस्पर्शी]]</text>
      <sha1>p2fu01a6whw9y09dcwe5s42yt11xqng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पंडितराव दाजी कुलकर्णी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381170</id>
    <redirect title="पंडितराव कुलकर्णी" />
    <revision>
      <id>2692829</id>
      <timestamp>2026-07-06T04:51:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पूर्ण नाव</comment>
      <origin>2692829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94" sha1="7om5wdxhos7675ghf7b14j7fewvqvi9" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[पंडितराव कुलकर्णी]]</text>
      <sha1>7om5wdxhos7675ghf7b14j7fewvqvi9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>व्ही.डी. सतीशन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381171</id>
    <revision>
      <id>2692832</id>
      <timestamp>2026-07-06T05:18:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1362558529|V. D. Satheesan]]&quot; पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले</comment>
      <origin>2692832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4383" sha1="49wdt7bn2vbr53dxz2cg6gdeu9fmib9" xml:space="preserve">
'''वडासेरी दामोदर मेनन सतीशन''' (जन्म ३१ मे १९६४), '''व्हीडीएस''' म्हणूनही ओळखले जाणारे,&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/chennithala-rebuts-cpim-accusation-of-congress-bjp-collusion-in-ed-raid-on-pinarayis-house/article71028798.ece|title=Chennithala rebuts CPI(M) accusation of Congress-BJP collusion in ED raid on Pinarayi’s house|work=The Hindu|language=en|access-date=2026-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152059/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/chennithala-rebuts-cpim-accusation-of-congress-bjp-collusion-in-ed-raid-on-pinarayis-house/article71028798.ece|archive-date=2026-05-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Web Desk|first=Twenty Four|url=https://www.twentyfournews.com/2026/06/18/v-d-satheesans-government-first-budget-presentation-tomorrow.html|title=VDS സർക്കാരിന്റെ കന്നി ബജറ്റ്; വിസ്മയങ്ങൾ കാത്ത് കേരളം|date=2026-06-18|work=24 News|language=ml|access-date=2026-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20260618143059/https://www.twentyfournews.com/2026/06/18/v-d-satheesans-government-first-budget-presentation-tomorrow.html|archive-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.deccanherald.com/elections/kerala/kerala-assembly-elections-2026-v-d-satheesan-a-no-nonsense-congress-leader-takes-centre-stage-4002520|title=V D Satheesan: No-nonsense Congress leader in Kerala takes centre stage|website=Deccan Herald|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260515130536/https://www.deccanherald.com/elections/kerala/kerala-assembly-elections-2026-v-d-satheesan-a-no-nonsense-congress-leader-takes-centre-stage-4002520|archive-date=2026-05-15|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt; हे एक भारतीय राजकारणी आणि वकील आहेत जे मे २०२६ पासून [[केरळचे मुख्यमंत्री|केरळचे १३ वे मुख्यमंत्री]] म्हणून कार्यरत आहेत. [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे]] सदस्य असलेले ते २००१ पासून [[केरळ विधानसभा|केरळ विधानसभेत]] परवूरचे प्रतिनिधित्व करत आहेत.

२०२६ च्या केरळ विधानसभेच्या निवडणुकीत, त्यांनी काँग्रेसच्या नेतृत्वाखालील UDF ला प्रचंड विजय मिळवून दिला, या आघाडीने १४०-सदस्यीय विधानसभेत १०२ जागा मिळवल्या आणि राज्यातील [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)|भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)च्या]] नेतृत्वाखालील दशकाहून अधिक काळ चाललेले राज्य संपुष्टात आणले.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/who-is-vd-satheesan-long-time-paravur-mla-now-set-to-lead-kerala-as-chief-minister/articleshow/131085546.cms|title=Who is V.D. Satheesan? Kerala’s new CM &amp; grassroots Congress leader who led UDF’s comeback|work=The Times of India|access-date=17 May 2026}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}{{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस}}
[[वर्ग:केरळचे मुख्यमंत्री]]
[[वर्ग:इ.स. १९६४ मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:केरळचे आमदार]]
[[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]]</text>
      <sha1>49wdt7bn2vbr53dxz2cg6gdeu9fmib9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692833</id>
      <parentid>2692832</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T05:19:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>{{विद्यमान भारतीय मुख्यमंत्री}} {{माहिती संचिका}}</comment>
      <origin>2692833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4508" sha1="90bv5qvcek1m9nt8yyaags536i92dpm" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''वडासेरी दामोदर मेनन सतीशन''' (जन्म ३१ मे १९६४), '''व्हीडीएस''' म्हणूनही ओळखले जाणारे,&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/chennithala-rebuts-cpim-accusation-of-congress-bjp-collusion-in-ed-raid-on-pinarayis-house/article71028798.ece|title=Chennithala rebuts CPI(M) accusation of Congress-BJP collusion in ED raid on Pinarayi’s house|work=The Hindu|language=en|access-date=2026-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20260528152059/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/chennithala-rebuts-cpim-accusation-of-congress-bjp-collusion-in-ed-raid-on-pinarayis-house/article71028798.ece|archive-date=2026-05-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Web Desk|first=Twenty Four|url=https://www.twentyfournews.com/2026/06/18/v-d-satheesans-government-first-budget-presentation-tomorrow.html|title=VDS സർക്കാരിന്റെ കന്നി ബജറ്റ്; വിസ്മയങ്ങൾ കാത്ത് കേരളം|date=2026-06-18|work=24 News|language=ml|access-date=2026-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20260618143059/https://www.twentyfournews.com/2026/06/18/v-d-satheesans-government-first-budget-presentation-tomorrow.html|archive-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.deccanherald.com/elections/kerala/kerala-assembly-elections-2026-v-d-satheesan-a-no-nonsense-congress-leader-takes-centre-stage-4002520|title=V D Satheesan: No-nonsense Congress leader in Kerala takes centre stage|website=Deccan Herald|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260515130536/https://www.deccanherald.com/elections/kerala/kerala-assembly-elections-2026-v-d-satheesan-a-no-nonsense-congress-leader-takes-centre-stage-4002520|archive-date=2026-05-15|access-date=2026-06-18}}&lt;/ref&gt; हे एक भारतीय राजकारणी आणि वकील आहेत जे मे २०२६ पासून [[केरळचे मुख्यमंत्री|केरळचे १३ वे मुख्यमंत्री]] म्हणून कार्यरत आहेत. [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचे]] सदस्य असलेले ते २००१ पासून [[केरळ विधानसभा|केरळ विधानसभेत]] परवूरचे प्रतिनिधित्व करत आहेत.

२०२६ च्या केरळ विधानसभेच्या निवडणुकीत, त्यांनी काँग्रेसच्या नेतृत्वाखालील UDF ला प्रचंड विजय मिळवून दिला, या आघाडीने १४०-सदस्यीय विधानसभेत १०२ जागा मिळवल्या आणि राज्यातील [[भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)|भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष (मार्क्सवादी)च्या]] नेतृत्वाखालील दशकाहून अधिक काळ चाललेले राज्य संपुष्टात आणले.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/who-is-vd-satheesan-long-time-paravur-mla-now-set-to-lead-kerala-as-chief-minister/articleshow/131085546.cms|title=Who is V.D. Satheesan? Kerala’s new CM &amp; grassroots Congress leader who led UDF’s comeback|work=The Times of India|access-date=17 May 2026}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस}}
{{विद्यमान भारतीय मुख्यमंत्री}}
[[वर्ग:केरळचे मुख्यमंत्री]]
[[वर्ग:इ.स. १९६४ मधील जन्म]]
[[वर्ग:पुरुष चरित्रलेख]]
[[वर्ग:केरळचे आमदार]]
[[वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी]]</text>
      <sha1>90bv5qvcek1m9nt8yyaags536i92dpm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>युमनाम खेमचंद सिंह</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381172</id>
    <revision>
      <id>2692834</id>
      <timestamp>2026-07-06T05:26:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1357916793|Yumnam Khemchand Singh]]&quot; पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले</comment>
      <origin>2692834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3125" sha1="jonytmo95wkuzkpx717r4ycto4exvke" xml:space="preserve">
'''युमनाम खेमचंद सिंह''' (जन्म १ मार्च १९६३) हे एक भारतीय राजकारणी आहेत, जे ४ फेब्रुवारी २०२६ पासून [[मणिपूरचे मुख्यमंत्री]] म्हणून कार्यरत आहेत. [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे]] सदस्य असलेले ते २०१७ पासून [[मणिपूर विधानसभा|मणिपूर विधानसभेत]] सिंगजामेई मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व करत आहेत. त्यांनी मार्च २०२२ ते फेब्रुवारी २०२५ पर्यंत [[एन. बीरेन सिंह]] यांच्या दुसऱ्या मंत्रिमंडळात कॅबिनेट मंत्री म्हणून काम केले आणि २०१७ ते २०२२ पर्यंत ते मणिपूर विधानसभेचे अध्यक्ष होते.&lt;ref&gt;{{citation|title=BJP Snatches Victory from Defeat in Manipur|first=Pradip|last=Phanjoubam|journal=Economic and Political Weekly|volume=52|number=12|date=25 March 2017|pages=25–26|jstor=44166817}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IT&quot;&gt;{{cite news|author=Kaushik Deka|url=https://www.indiatoday.in/india/story/family-matters-bitter-lessons-for-gandhis-in-manipur-1692232-2020-06-24|title=Family Matters: Bitter lesson for Gandhis in Manipur|date=24 June 2020|work=[[India Today]]|access-date=1 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newsnation.in/india/news/y-khemchand-singh-elected-as-speaker-of-manipur-legislative-assembly-165106.html|title=Y Khemchand Singh elected as Speaker of Manipur Legislative Assembly|work=News Nation|access-date=1 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=Prabin Kalita|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/who-will-be-next-cm-names-of-khemchand-biswajit-doing-the-rounds/articleshow/118096379.cms|title=Who will be next CM? Names of Khemchand, Biswajit doing the rounds|date=10 February 2025|work=[[The Times of India]]|access-date=1 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=Ratnadip Choudhury|url=https://www.ndtv.com/india-news/twist-in-manipur-chief-minister-pick-as-rss-backed-leader-is-3rd-option-2832227|title=Twist In Manipur Chief Minister Pick As RSS-Backed Leader Is 3rd Option|date=20 March 2022|work=[[NDTV]]|access-date=1 June 2025}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}{{भारतीय जनता पक्ष}}{{विद्यमान भारतीय मुख्यमंत्री}}
[[वर्ग:इ.स. १९६३ मधील जन्म]]
[[वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:मणिपूरचे आमदार]]
[[वर्ग:मणिपूरचे मुख्यमंत्री]]</text>
      <sha1>jonytmo95wkuzkpx717r4ycto4exvke</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692835</id>
      <parentid>2692834</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T05:27:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>{{माहिती संचिका}}</comment>
      <origin>2692835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3168" sha1="93gki13eliji9b3w71jxdv6flf91i10" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''युमनाम खेमचंद सिंह''' (जन्म १ मार्च १९६३) हे एक भारतीय राजकारणी आहेत, जे ४ फेब्रुवारी २०२६ पासून [[मणिपूरचे मुख्यमंत्री]] म्हणून कार्यरत आहेत. [[भारतीय जनता पक्ष|भारतीय जनता पक्षाचे]] सदस्य असलेले ते २०१७ पासून [[मणिपूर विधानसभा|मणिपूर विधानसभेत]] सिंगजामेई मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व करत आहेत. त्यांनी मार्च २०२२ ते फेब्रुवारी २०२५ पर्यंत [[एन. बीरेन सिंह]] यांच्या दुसऱ्या मंत्रिमंडळात कॅबिनेट मंत्री म्हणून काम केले आणि २०१७ ते २०२२ पर्यंत ते मणिपूर विधानसभेचे अध्यक्ष होते.&lt;ref&gt;{{citation|title=BJP Snatches Victory from Defeat in Manipur|first=Pradip|last=Phanjoubam|journal=Economic and Political Weekly|volume=52|number=12|date=25 March 2017|pages=25–26|jstor=44166817}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IT&quot;&gt;{{cite news|author=Kaushik Deka|url=https://www.indiatoday.in/india/story/family-matters-bitter-lessons-for-gandhis-in-manipur-1692232-2020-06-24|title=Family Matters: Bitter lesson for Gandhis in Manipur|date=24 June 2020|work=[[India Today]]|access-date=1 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newsnation.in/india/news/y-khemchand-singh-elected-as-speaker-of-manipur-legislative-assembly-165106.html|title=Y Khemchand Singh elected as Speaker of Manipur Legislative Assembly|work=News Nation|access-date=1 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=Prabin Kalita|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/who-will-be-next-cm-names-of-khemchand-biswajit-doing-the-rounds/articleshow/118096379.cms|title=Who will be next CM? Names of Khemchand, Biswajit doing the rounds|date=10 February 2025|work=[[The Times of India]]|access-date=1 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=Ratnadip Choudhury|url=https://www.ndtv.com/india-news/twist-in-manipur-chief-minister-pick-as-rss-backed-leader-is-3rd-option-2832227|title=Twist In Manipur Chief Minister Pick As RSS-Backed Leader Is 3rd Option|date=20 March 2022|work=[[NDTV]]|access-date=1 June 2025}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
{{भारतीय जनता पक्ष}}
{{विद्यमान भारतीय मुख्यमंत्री}}
[[वर्ग:इ.स. १९६३ मधील जन्म]]
[[वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी]]
[[वर्ग:मणिपूरचे आमदार]]
[[वर्ग:मणिपूरचे मुख्यमंत्री]]</text>
      <sha1>93gki13eliji9b3w71jxdv6flf91i10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:कामिल पारखे</title>
    <ns>3</ns>
    <id>381173</id>
    <revision>
      <id>2692837</id>
      <timestamp>2026-07-06T06:11:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2692837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="292" sha1="p80q2difwnvgszpf1yxbg4c3pze0w8h" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=कामिल पारखे}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) ११:४१, ६ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>p80q2difwnvgszpf1yxbg4c3pze0w8h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मसुदा:पक्षादेश</title>
    <ns>118</ns>
    <id>381174</id>
    <revision>
      <id>2692843</id>
      <timestamp>2026-07-06T07:00:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: '''पक्षादेश''' म्हणजेच पक्षाचा अधिकृत आदेश.  यालाच ईंग्रजी भाषेत ''Party Whip'' असे म्हणतात.</comment>
      <origin>2692843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="210" sha1="0ojwblboi63j6ynp9e7lr99pwry6nnw" xml:space="preserve">'''पक्षादेश''' म्हणजेच पक्षाचा अधिकृत आदेश. 
यालाच ईंग्रजी भाषेत ''Party Whip'' असे म्हणतात.</text>
      <sha1>0ojwblboi63j6ynp9e7lr99pwry6nnw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692844</id>
      <parentid>2692843</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T07:01:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="474" sha1="p55v0498bj0t0v3kwchkdju36ibm0ki" xml:space="preserve">'''पक्षादेश''' म्हणजेच पक्षाचा अधिकृत आदेश. 
यालाच ईंग्रजी भाषेत ''Party Whip'' असे म्हणतात.
पक्षादेश अध्यक्ष किंवा पक्षप्रमुखाच्या आदेशाने [[प्रतोद]] संबंधित सदनाच्या पक्षसदस्यांना बजावतात.</text>
      <sha1>p55v0498bj0t0v3kwchkdju36ibm0ki</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692845</id>
      <parentid>2692844</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T07:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="476" sha1="ngzfz2k04mzunkt2myatmesh7zbfr7y" xml:space="preserve">'''पक्षादेश''' म्हणजेच पक्षाचा अधिकृत आदेश. 
यालाच ईंग्रजी भाषेत ''Party Whip'' असे म्हणतात.
* पक्षादेश अध्यक्ष किंवा पक्षप्रमुखाच्या आदेशाने [[प्रतोद]] संबंधित सदनाच्या पक्षसदस्यांना बजावतात.</text>
      <sha1>ngzfz2k04mzunkt2myatmesh7zbfr7y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692848</id>
      <parentid>2692845</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T07:04:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24679-89</username>
        <id>182431</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2692848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="609" sha1="9nh1grzx250yt27anbnos2334tsdvou" xml:space="preserve">'''पक्षादेश''' म्हणजेच पक्षाचा अधिकृत आदेश. 
यालाच ईंग्रजी भाषेत ''Party Whip'' असे म्हणतात.
* पक्षादेश अध्यक्ष किंवा पक्षप्रमुखाच्या आदेशाने [[प्रतोद]] संबंधित सदनाच्या पक्षसदस्यांना बजावतात.

== पक्षादेशाचे प्रकार ==

# एक लाईन
# दोन लाईन
# तीन लाईन</text>
      <sha1>9nh1grzx250yt27anbnos2334tsdvou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कृष्ण प्रताप सिंह</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381175</id>
    <revision>
      <id>2692867</id>
      <timestamp>2026-07-06T10:48:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{गल्लत|कृष्ण प्रताप}} {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = कृष्ण प्रताप सिंह | चित्र =  | चित्र आकारमान= 250 px | क्रम =  | पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य | मतदारसंघ1 = [[महाराजगंज लोकसभा मतदारसंघ|महाराजगंज]] | कार्यक...</comment>
      <origin>2692867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1899" sha1="fpq2bapuyk5cw8ijc21rw44pszwsy7o" xml:space="preserve">{{गल्लत|कृष्ण प्रताप}}
{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = कृष्ण प्रताप सिंह
| चित्र = 
| चित्र आकारमान= 250 px
| क्रम = 
| पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ1 = [[महाराजगंज लोकसभा मतदारसंघ|महाराजगंज]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = १९८०
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = १९८९
| मागील1 = [[रामदेव सिंह]]
| पुढील1 = [[चंद्रशेखर]]
| जन्मदिनांक           = {{जन्म दिनांक आणि वय|1942}}
| जन्मस्थान            = 
| मृत्युदिनांक           = 
| मृत्युस्थान            =
| राष्ट्रीयत्व               =
| पक्ष                  = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| इतरपक्ष               =
| धर्म                  = 
| सही                  =
| संकेतस्थळ             = 
| तळटीपा               =
}}
'''कृष्ण प्रताप सिंह''' हे भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] पक्षातर्फे [[महाराजगंज लोकसभा मतदारसंघ|महाराजगंज]] येथून दोन वेळा लोकसभेवर निवडून आले. 

[[वर्ग:७ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:८ वी लोकसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>fpq2bapuyk5cw8ijc21rw44pszwsy7o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692869</id>
      <parentid>2692867</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T10:49:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2692869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1928" sha1="1vqhv0ez9v7m3htiyo4llq8ibw5e9hg" xml:space="preserve">{{गल्लत|कृष्ण प्रताप}}
{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = कृष्ण प्रताप सिंह
| चित्र = 
| चित्र आकारमान= 250 px
| क्रम = 
| पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ1 = [[महाराजगंज लोकसभा मतदारसंघ|महाराजगंज]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = १९८०
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = १९८९
| मागील1 = [[रामदेव सिंह]]
| पुढील1 = [[चंद्रशेखर]]
| जन्मदिनांक           = इ.स. १९४२
| जन्मस्थान            = 
| मृत्युदिनांक           = 
| मृत्युस्थान            =
| राष्ट्रीयत्व               =
| पक्ष                  = [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
| इतरपक्ष               =
| धर्म                  = 
| सही                  =
| संकेतस्थळ             = 
| तळटीपा               =
}}
'''कृष्ण प्रताप सिंह''' हे भारतीय राजकारणी व माजी [[लोकसभा]] सदस्य आहेत. ते [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]] पक्षातर्फे [[महाराजगंज लोकसभा मतदारसंघ|महाराजगंज]] येथून दोन वेळा लोकसभेवर निवडून आले. 

[[वर्ग:इ.स. १९४२ मधील जन्म]]
[[वर्ग:७ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:८ वी लोकसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>1vqhv0ez9v7m3htiyo4llq8ibw5e9hg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गोवा जनमत चाचणी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381176</id>
    <revision>
      <id>2692868</id>
      <timestamp>2026-07-06T10:48:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1356713093|Goa Opinion Poll Day]]&quot; पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले</comment>
      <origin>2692868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3641" sha1="j880358xd7yqqqby6i4fmnrd8i6kshv" xml:space="preserve">
'''गोवा जनमत चाचणी''', ज्याला '''''अस्मिताई दिस'''''  असे ही ओळखले जाते, हा भारतातील नव्याने जोडलेल्या गोवा आणि दमण या [[केंद्रशासित प्रदेश|केंद्रशासित प्रदेशात]], कोंकणी भाषेच्या आंदोलनाचा सामना करण्यासाठी आणि [[गोवा|गोव्याचे]] भविष्य ठरवण्यासाठी, १६ जानेवारी १९६७ रोजी घेण्यात आलेला एक सार्वमत होता.

[[युनायटेड गोवन्स पार्टी|युनायटेड गोअन्स पार्टीच्या]] पाठिंब्याने झालेल्या या सार्वमताने गोव्याच्या लोकांना भारताचा एक स्वतंत्र प्रदेश म्हणून कायम राहणे किंवा मोठ्या [[मराठी भाषा|मराठी]] भाषिक [[महाराष्ट्र]] राज्यात विलीन होणे, असे दोन पर्याय दिले होते. यापैकी दुसरा पर्याय हा [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|महाराष्ट्रवादी गोमंतक पार्टीचा]] अजेंडा होता. स्वतंत्र भारतात झालेल्या दोन सार्वमतांपैकी हे एक होते; दुसरे [[सिक्कीमच्या राजसत्तेवरील सार्वमत, १९७५|सार्वमत १९७५ चे सिक्कीम सार्वमत]] होते.&lt;ref name=&quot;mapsoi_Goa_aft_ind&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mapsofindia.com/maps/goa/geography-and-history/goa-after-independence.html|title=Goa after Independence|publisher=Maps of India|access-date=2009-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tgf_Valmiki_Wams&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.colaco.net/1/ValmikiMonumentalShame.htm|title=What a Monumental Shame !|last=Faleiro|first=Valmiki|publisher=The Goan Forum|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070303095040/http://www.colaco.net/1/ValmikiMonumentalShame.htm|archive-date=3 March 2007|access-date=2009-05-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;goanews_opinion&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.goanews.com/opinion.htm|title=THE HISTORIC OPINION POLL|last=Prabhudesai|first=Sandesh|pages=1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080720140727/http://www.goanews.com/opinion.htm|archive-date=20 July 2008|access-date=2009-05-12}}&lt;/ref&gt; गोव्याच्या लोकांनी विलीनीकरणाच्या विरोधात मतदान केले आणि गोवा एक केंद्रशासित प्रदेश म्हणून कायम राहिला. त्यानंतर, १९८७ मध्ये, गोवा भारतीय संघराज्यांतर्गत एक पूर्ण राज्य बनले.

== संदर्भ ==

[[वर्ग:भारतीय राज्यांची पुनर्रचना]]</text>
      <sha1>j880358xd7yqqqby6i4fmnrd8i6kshv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692870</id>
      <parentid>2692868</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T10:49:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2692870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3702" sha1="3ge0pmf49fks9zjptt7yhouy2z9wake" xml:space="preserve">
'''गोवा जनमत चाचणी''', ज्याला '''''अस्मिताई दिस'''''  असे ही ओळखले जाते, हा भारतातील नव्याने जोडलेल्या गोवा आणि दमण या [[केंद्रशासित प्रदेश|केंद्रशासित प्रदेशात]], कोंकणी भाषेच्या आंदोलनाचा सामना करण्यासाठी आणि [[गोवा|गोव्याचे]] भविष्य ठरवण्यासाठी, १६ जानेवारी १९६७ रोजी घेण्यात आलेला एक सार्वमत होता.

[[युनायटेड गोवन्स पार्टी|युनायटेड गोअन्स पार्टीच्या]] पाठिंब्याने झालेल्या या सार्वमताने गोव्याच्या लोकांना भारताचा एक स्वतंत्र प्रदेश म्हणून कायम राहणे किंवा मोठ्या [[मराठी भाषा|मराठी]] भाषिक [[महाराष्ट्र]] राज्यात विलीन होणे, असे दोन पर्याय दिले होते. यापैकी दुसरा पर्याय हा [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|महाराष्ट्रवादी गोमंतक पार्टीचा]] अजेंडा होता. स्वतंत्र भारतात झालेल्या दोन सार्वमतांपैकी हे एक होते; दुसरे [[सिक्कीमच्या राजसत्तेवरील सार्वमत, १९७५|सार्वमत १९७५ चे सिक्कीम सार्वमत]] होते.&lt;ref name=&quot;mapsoi_Goa_aft_ind&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mapsofindia.com/maps/goa/geography-and-history/goa-after-independence.html|title=Goa after Independence|publisher=Maps of India|access-date=2009-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tgf_Valmiki_Wams&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.colaco.net/1/ValmikiMonumentalShame.htm|title=What a Monumental Shame !|last=Faleiro|first=Valmiki|publisher=The Goan Forum|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070303095040/http://www.colaco.net/1/ValmikiMonumentalShame.htm|archive-date=3 March 2007|access-date=2009-05-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;goanews_opinion&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.goanews.com/opinion.htm|title=THE HISTORIC OPINION POLL|last=Prabhudesai|first=Sandesh|pages=1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080720140727/http://www.goanews.com/opinion.htm|archive-date=20 July 2008|access-date=2009-05-12}}&lt;/ref&gt; गोव्याच्या लोकांनी विलीनीकरणाच्या विरोधात मतदान केले आणि गोवा एक केंद्रशासित प्रदेश म्हणून कायम राहिला. त्यानंतर, १९८७ मध्ये, गोवा भारतीय संघराज्यांतर्गत एक पूर्ण राज्य बनले.

== संदर्भ ==

[[वर्ग:भारतीय राज्यांची पुनर्रचना]]
[[वर्ग:गोव्याचा इतिहास]]</text>
      <sha1>3ge0pmf49fks9zjptt7yhouy2z9wake</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2692871</id>
      <parentid>2692870</parentid>
      <timestamp>2026-07-06T10:50:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>{{माहिती संचिका}}</comment>
      <origin>2692871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3743" sha1="8q6e0dnjzprdiml2sjea5s2wof7rhjl" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''गोवा जनमत चाचणी''', ज्याला '''''अस्मिताई दिस'''''  असे ही ओळखले जाते, हा भारतातील नव्याने जोडलेल्या गोवा आणि दमण या [[केंद्रशासित प्रदेश|केंद्रशासित प्रदेशात]], कोंकणी भाषेच्या आंदोलनाचा सामना करण्यासाठी आणि [[गोवा|गोव्याचे]] भविष्य ठरवण्यासाठी, १६ जानेवारी १९६७ रोजी घेण्यात आलेला एक सार्वमत होता.

[[युनायटेड गोवन्स पार्टी|युनायटेड गोअन्स पार्टीच्या]] पाठिंब्याने झालेल्या या सार्वमताने गोव्याच्या लोकांना भारताचा एक स्वतंत्र प्रदेश म्हणून कायम राहणे किंवा मोठ्या [[मराठी भाषा|मराठी]] भाषिक [[महाराष्ट्र]] राज्यात विलीन होणे, असे दोन पर्याय दिले होते. यापैकी दुसरा पर्याय हा [[महाराष्ट्रवादी गोमंतक पक्ष|महाराष्ट्रवादी गोमंतक पार्टीचा]] अजेंडा होता. स्वतंत्र भारतात झालेल्या दोन सार्वमतांपैकी हे एक होते; दुसरे [[सिक्कीमच्या राजसत्तेवरील सार्वमत, १९७५|सार्वमत १९७५ चे सिक्कीम सार्वमत]] होते.&lt;ref name=&quot;mapsoi_Goa_aft_ind&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.mapsofindia.com/maps/goa/geography-and-history/goa-after-independence.html|title=Goa after Independence|publisher=Maps of India|access-date=2009-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tgf_Valmiki_Wams&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.colaco.net/1/ValmikiMonumentalShame.htm|title=What a Monumental Shame !|last=Faleiro|first=Valmiki|publisher=The Goan Forum|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070303095040/http://www.colaco.net/1/ValmikiMonumentalShame.htm|archive-date=3 March 2007|access-date=2009-05-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;goanews_opinion&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.goanews.com/opinion.htm|title=THE HISTORIC OPINION POLL|last=Prabhudesai|first=Sandesh|pages=1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080720140727/http://www.goanews.com/opinion.htm|archive-date=20 July 2008|access-date=2009-05-12}}&lt;/ref&gt; गोव्याच्या लोकांनी विलीनीकरणाच्या विरोधात मतदान केले आणि गोवा एक केंद्रशासित प्रदेश म्हणून कायम राहिला. त्यानंतर, १९८७ मध्ये, गोवा भारतीय संघराज्यांतर्गत एक पूर्ण राज्य बनले.

== संदर्भ ==

[[वर्ग:भारतीय राज्यांची पुनर्रचना]]
[[वर्ग:गोव्याचा इतिहास]]</text>
      <sha1>8q6e0dnjzprdiml2sjea5s2wof7rhjl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वर्ग:सिक्कीमचा इतिहास</title>
    <ns>14</ns>
    <id>381177</id>
    <revision>
      <id>2692873</id>
      <timestamp>2026-07-06T10:51:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: [[वर्ग:भारतातील राज्यांचा इतिहास]]</comment>
      <origin>2692873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="psc6pojppftixphy6ao0vokl14imzyx" xml:space="preserve">[[वर्ग:भारतातील राज्यांचा इतिहास]]</text>
      <sha1>psc6pojppftixphy6ao0vokl14imzyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पारसनाथ यादव</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381178</id>
    <revision>
      <id>2692875</id>
      <timestamp>2026-07-06T10:57:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: {{माहितीचौकट पदाधिकारी | नाव = पारसनाथ यादव | चित्र =  | चित्र आकारमान= 250 px | क्रम =  | पद = [[उत्तर प्रदेश विधानसभा]] सदस्य | कार्यकाळ_आरंभ = मार्च २०१२ | कार्यकाळ_समाप्ती = जून २०२० | मतदारसंघ = मलह...</comment>
      <origin>2692875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2390" sha1="ig7f7804fw16znlsj24xq051va2e4w9" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट पदाधिकारी
| नाव = पारसनाथ यादव
| चित्र = 
| चित्र आकारमान= 250 px
| क्रम = 
| पद = [[उत्तर प्रदेश विधानसभा]] सदस्य
| कार्यकाळ_आरंभ = मार्च २०१२
| कार्यकाळ_समाप्ती = जून २०२०
| मतदारसंघ = मलहानी
| मागील = -
| पुढील = लकी यादव
| पद1 = [[लोकसभा]] सदस्य
| मतदारसंघ1 = [[जौनपूर लोकसभा मतदारसंघ|जौनपूर]]
| कार्यकाळ_आरंभ1 = मे २००४
| कार्यकाळ_समाप्ती1 = मे २००९
| मागील1 = [[चिन्मयानंद (राजकारणी)|स्वामी चिन्मयानंद]]
| पुढील1 = [[धनंजय सिंह]]
| जन्मदिनांक           = {{जन्म दिनांक|1949|1|12}}
| जन्मस्थान            = [[जौनपूर]], [[उत्तर प्रदेश]]
| मृत्युदिनांक           = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2020|6|12|1949|1|12}}
| मृत्युस्थान            = जौनपूर
| राष्ट्रीयत्व               =
| पक्ष                  = [[समाजवादी पक्ष]]
| इतरपक्ष               =
| धर्म                  = 
| सही                  =
| संकेतस्थळ             = 
| तळटीपा               =
}}
'''पारसनाथ यादव''' हे भारतीय राजकारणी, [[लोकसभा]] सदस्य व ७ वेळा [[उत्तर प्रदेश विधानसभा]] सदस्य होते. ते [[मुलायमसिंह यादव]] व [[अखिलेश यादव]] ह्यांच्या उत्तर प्रदेश सरकारमध्ये मंत्री देखील राहिले होते. 


[[वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य]]
[[वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य]]</text>
      <sha1>ig7f7804fw16znlsj24xq051va2e4w9</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>