विकिपीडिया:चावडी

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mr">
  <siteinfo>
    <sitename>विकिपीडिया</sitename>
    <dbname>mrwiki</dbname>
    <base>https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.10</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">मिडिया</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">विशेष</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">चर्चा</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">सदस्य</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">सदस्य चर्चा</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">विकिपीडिया</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">विकिपीडिया चर्चा</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">चित्र</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">चित्र चर्चा</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">मिडियाविकी</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">मिडियाविकी चर्चा</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">साचा</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">साचा चर्चा</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">सहाय्य</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">सहाय्य चर्चा</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">वर्ग</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">वर्ग चर्चा</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">दालन</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">दालन चर्चा</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">मसुदा</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">मसुदा चर्चा</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">विभाग</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">विभाग चर्चा</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>विकिपीडिया:चावडी</title>
    <ns>4</ns>
    <id>2663</id>
    <revision>
      <id>2693811</id>
      <parentid>2685649</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:30:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>विजयकुमार मोटे</username>
        <id>184900</id>
      </contributor>
      <comment>/* 'आंतरजालस्पर्शी' मसुद्याबाबत अभिप्राय हवा आहे */ नवीन विभाग</comment>
      <origin>2693811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32679" sha1="99fmhis3bcbxd5tqxiy4mxjtgu4qfhv" xml:space="preserve">{{लघुपथ|विपी:चा|विपी:चावडी|विपी:VP}}


{{सुचालन चावडी}}
[[विकिपीडिया:चावडी/जुनी चर्चा ३९|मागील चर्चा]]
&lt;inputbox&gt;
type=fulltext
prefix=विकिपीडिया:चावडी 
break=no
width=30
searchbuttonlabel=सर्व चावड्या आणि विदागार शोधा
&lt;/inputbox&gt;
&lt;blockquote style=&quot;border:2px solid blue; padding: 2em;&quot;&gt;


====विकिपीडिया समाज====
मराठी विकिपीडिया मध्यवर्ती चर्चा पानावर म्हणजेच '''चावडीवर''' आपले स्वागत आहे. 
चर्चा पानांवर चर्चेचे प्रस्ताव अथवा चर्चेत सहभागी होण्यापूर्वी खालील चर्चा संकेतांची माहिती घ्यावी. मागील चर्चा शोधता आणि संदर्भ शोधता येतात. जुन्या चर्चांचा शोध घेऊन नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न पाने सहाय्य पाने व सहाय्य पानांच्या आधारे ऑनलाईन पॉवर पॉईंट प्रेझंटेशन बनवण्यात सदस्यांनी वेळोवेळी पुढाकार घ्यावा. खालील सूचनांचे वाचन झाल्या नंतर सुयोग्य चर्चा पान निवडावे.  

विकिपीडिया ज्ञानकोश सामूहीक लेखन योगदानाचे स्थान आहे. विकिपीडिया संस्कृतीत प्रत्येक सदस्याने इतर सदस्यांच्याबद्दल विश्वास आणि आदर ठेवणे अभिप्रेत आहे. इतर सदस्यांवर कोणत्याही कारणाने व्यक्तिगत, भाषिक, प्रांतीय, जातीय, धार्मिक स्वरूपांचे आरोप करू नयेत. असे लेखन वगळले जाते. असा मजकूर आढळल्यास तो काढून टाकण्यात येते.

*विकिपीडिया समाज कसा आहे?
विकिपीडियाचे वापरकर्ते मतांबद्दल सहमत नसतात तेव्हासुद्धा एकमेकांचा व त्यांच्या विरोधी  मतांचा आदर करतात. एकमेकांबद्दल असाधारण विधाने तसेच वैयक्तिक आरोप करण्याचे टाळतात. सभ्य आणि शांत रहातात. शक्य तेथे संपादनाकरिता योग्य संदर्भ उद्धृत करून देतात. विचार जुळले नाहीत तर 
# संपादनास संघर्षाचे स्वरूप न देता, दर २४ तासात एकापेक्षा अधिक वेळा आधीची आवृत्ती बदलण्याचे टाळतात
# फक्त चर्चापानावर चर्चा करतात. येथील संपादन व्यक्‍तिगत विश्वासार्हतेने होणे अपेक्षित असते. त्यासाठी इतरांबद्दल विश्वास दाखवणे देखील अपेक्षित असते. आपला मुद्दा पटवण्याकरिता 
# विकिपीडियास संत्रस्त न करता, सभ्यपणे विकिपीडियातील उपलब्ध मार्गांची योग्य माहिती व शोध करून घेऊनच मार्ग काढणे व आपले वेगळे मत नोंदवणे अपेक्षित असते.

वृत्ती सतत सर्वांना साभाळून नेणारी, मनमोकळी व  स्वागतेच्छू ठेवावी ही अपेक्षा आहे.  

*विकिपीडिया समाज काय नाही.
**आचार अथवा विचारांची युद्धभूमी नाही. कोणतेही मतभेद कमी करण्याकरिता [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Dispute_resolution विशिष्ट पद्धती] अवलंबणे अपेक्षित आहे. विकिपीडियाचा उपयोग विकिपीडियास किंवा कोणत्याही वापरकर्त्यास कोणत्याही प्रकारची त्रास/ धमकी देण्यासाठी होणे अपेक्षित नाही.
**विकिपीडिया अनियंत्रित नाही. येथे बहुसंख्य निर्णय चर्चा करून एकमताने घेतले जातात.
**विकिपीडिया राजकीय किंवा लोकशाहीचा प्रयोग नाही. निर्णय परस्पर विचारविमय करून होतात.  सहमती चर्चेद्वारे घडवले जाते पण बहुमत असणे ही आवश्यक बाब नाही.
**विकिपीडिया हा नियम बनवण्याचा चाकोरीबद्ध कार्यक्रम नाही. नियमांचा उपयोग केला जातो पण त्यांना घट्ट कवटाळून बसणेही अपेक्षित नाही.


&lt;!--{{सुचालन चावडी}} आणि {{संदर्भयादी}} हे या पानावरील कायमस्वरूपी साचे आहेत. जूना मजकूर विदागार पानांवर हलवताना (archive) {{सुचालन चावडी}} साचा या पानावरून वगळला जाणार नाही तसेच तो सर्व विदागारपानात सुद्धा असेल याची दक्षता घ्या--&gt;

&lt;/blockquote&gt;
__NEWSECTIONLINK__


__NEWSECTIONLINK__
__TOC__

==चर्चेचे स्थानांतरण==
नमस्कार ,

मराठी विकिपीडिया चावडीच्या स्वरूपात संकल्पीत इष्ट बदलांच्या दृष्टीने  विकिपीडिया चावडी हे मुख्य पान यापुढे सदस्यांना चर्चापानांबदल मार्गदर्शन करणाऱ्या दालनाच्या स्वरूपात मर्यादीत  रहाणार असून  यापुढे सर्व मध्यवर्ती चर्चा [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा]] येथे होतील. दोन चर्चा सभासदांसाठी मदतगार चित्रफिती बनवणे. आणि विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेख &amp; उदयोन्मुख लेख चर्चा  चालू असताना   [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा]] येथे हलवाववे लागले. ता पुर्वीच्या जुन्याचर्चा विदागारात स्थानातरीत केल्या.

वस्तुत्: हा बदल चावडीतील मागच्या बदलांच्या वेळीच प्रस्तावीत होता पण सर्व चावड्या एकत्रित एकापानावर [[विकिपीडिया:चावडी/सर्व चावड्या]]  दाखवण्याच्या पानावरील तांत्रीक अडचणींमुळे तसे करणे पुढे ढकलले होते.  वस्तुत्: [[विकिपीडिया:चावडी/सर्व चावड्या]] येथे अद्दापही काही तांत्रीक अडचणी आहेत नाही असे नाही . पण चावडीच्या एकुण नियोजीत एकुण आराखड्यात अधिक विलंब होऊ देणे उचीत नव्हते .तसदी बद्दल मन:पूर्वक् क्षमाप्रार्थी आहे.

चावडीचे स्वरूप कसे असावे या बाबतच्या धोरणात्मक चर्चेत [[विकिपीडिया:चावडी/ध्येय_आणि_धोरणे#चावडीचे स्वरूप कसे असावे]] येथे आपले स्वागत आहे. 

आपला नम्र 

[[सदस्य:Mahitgar|माहितगार]] ([[सदस्य चर्चा:Mahitgar|चर्चा]]) ०३:४३, ३ एप्रिल २०१२ (IST)

== विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१ चे यश ==

&lt;b&gt;अभिनंदन&lt;/b&gt; {{ping|Vikrantkorde|संतोष गोरे|Tiven2240|Sandesh9822}} तुम्ही सर्वांनी समर्पण आणि सातत्याने तयार केलेल्या प्रत्येक लेखासाठी. आपण [[विकिपीडिया:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१|विकी लव्ह्ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१]] साठी तब्बल ८० लेख तयार केले आहेत. या मोहिमेचा मुख्य हेतू दक्षिण आशियातील विकिपीडियांवरील महिलांचे लेख वाढवणे हा होता... ही स्पर्धा यशस्वी झाली! मला आशा आहे की याद्वारे आपण समाजात सकारात्मक बदल घडवला आहे आणि विकिपीडियावर स्त्रियांच्या लेखांचे प्रमाण वाढले आहे. ही स्पर्धा १ सप्टेंबर २०२१ रोजी सुरू झाली आणि ३० सप्टेंबर २०२१ रोजी संपली. आपल्या मराठी विकिपीडियावरील निकाल जाहीर आहे (खालील तक्ता बघा). जागतिक स्तरावरील अंतिम निकाल अद्याप जाहीर होणे बाकी आहे.

&lt;b&gt;ज्या सदस्याने या स्पर्धेत योगदान दिले आहे आणि त्यांच्या तयार केलेल्या लेखांची संख्या खाली दिली आहे.&lt;/b&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!सदस्य
!लेख
!गुण
!क्रमांक 
|-
|[[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|Vikrantkorde]]
|३१
|२९
|१
|-
|[[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|संतोष गोरे]]
|२८ 
|२८ 
|२
|-
|[[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|Rockpeterson]]
|१० 
|९
|३
|-
|[[सदस्य चर्चा:Tiven2240|Tiven2240]]
|८
|८
|४  
|-
|[[सदस्य चर्चा:Sandesh9822|Sandesh9822]]
|३
|३
|५
|}
[[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) २२:०१, १ ऑक्टोबर २०२१ (IST)
:: 😊 --[[User:Sandesh9822|'''&lt;span style=&quot;background color: black; color: orange&quot;&gt;संदेश&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt; हिवाळे&lt;/span&gt;'''&lt;span style=&quot;color: green&quot;&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Sandesh9822|&lt;span style=&quot;color: maroon&quot;&gt;चर्चा&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; २१:१९, १ ऑक्टोबर २०२१ (IST)

::🙏 -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; संतोष&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; गोरे &lt;/span&gt;''']]  ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;&quot;&gt; 💬&lt;/span&gt;]] ) २१:४५, १ ऑक्टोबर २०२१ (IST)
:. :) --०८:३७, २ ऑक्टोबर २०२१ (IST) [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०८:३७, २ ऑक्टोबर २०२१ (IST)
: धन्यवाद [[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] ([[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|चर्चा]]) १७:३९, ३ ऑक्टोबर २०२१ (IST)

==विकिपीडिया आशियाई महिना २०२१ अभियान==
नमस्कार विकिपीडिया संपादकांनो, विकिपीडिया आशियाई महिना २०२१ अभियान सुरू झाली आहे. या मोहिमेत सक्रीय सहभाग घ्या आणि जमेल तेवढे योगदान द्या.
या मोहिमेसंबंधीचे [https://mr.wikipedia.org/s/5gls सर्व नियम व माहिती] येथून वाचता येईल. - [[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) १३:०३, ७ नोव्हेंबर २०२१ (IST)

==डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, औरंगाबाद येथे मराठी भाषा गौरव दिन २०२२ निमित्य कोशीय लिखाण कार्यशाळा==
मराठी भाषा गौरव दिनाचे औचित्य साधून   मराठी विकिपीडिया युझर्स ग्रुप, माहिती तंत्रज्ञान आणि संगणक विज्ञान ज्ञानमंडळ,  महाराष्टराज्य विश्वकोश निर्मिती मंडळ आणि संगणक विभाग बामू यांच्या संयुक्त विद्यमाने,    डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, औरंगाबाद येथे &quot;कोशीय लिखाण कार्य शाळा&quot; सोमवार  दिनांक २८ फेब्रुवारी २०२२ ला आयोजित करण्यात येत आहे.

कार्यशाळेत कोशीय लिखाण कसे करावे, मराठी विकिपीडियाची तोंड ओळख, विकिपीडियावर लेख कसा बनवावा तसेच विकिपीडिया वरील लेखांचे विकिकरण, वर्गीकरण, संदर्भीकरण बाबत मार्गदर्शन आणि प्रात्यक्षिक  दिले  जाईल.  सर्व संबंधित विकिपीडिया लेखकांनी  ह्या संधीचा फायदा घ्यावा.      

धन्यवाद  
[[सदस्य:Shraddhajadhav|Shraddhajadhav]] ([[सदस्य चर्चा:Shraddhajadhav|चर्चा]]) १६:२९, २७ फेब्रुवारी २०२२ (IST)


:{{ping|Shraddhajadhav}} ह्या संधीचा फायदा कसा घ्यावा? —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०९:३४, २८ फेब्रुवारी २०२२ (IST)
:: आपण त्वरित संगणक विभाग, बामू विद्यापीठ येथे संपर्क करावा. 
:::डॉ. नम्रता म्याडम ह्यास  सहभागासाठी  आपण संपर्क करू शकता. कार्यशाळा सर्वांसाठी खुली आणि मोफत आहे. - [[सदस्य:Kselvarani|Kselvarani]] ([[सदस्य चर्चा:Kselvarani|चर्चा]])

==विकी काॅन्फरन्स भारत २०२३==

प्रिय समूह सदस्य
सस्नेह नमस्कार!

विकी काॅन्फरन्स भारत २०२३ संदर्भात माहिती देणारा आणि शिष्यवृत्तीसाठी आवेदने देण्याची सूचना देणारा हा संदेश आहे.
[[m:WikiConference_India_2023|WikiConference India 2023]] 
या काॅन्फरन्सविषयी तुम्ही नक्कीच उत्सुक असाल.काही दिवसांपासून आपण या परिषदेची रचना आणि समायोजन करीत आहोत त्याला हळूहळू निश्चित आकार येऊ लागला आहे.
शिष्यवृत्तीसाठी आपण १४ डिसेंबरपर्यंत आवेदने सादर करण्याची मुदतवाढ जाहीर केली आहे.या परिषदेत आपणाला काही सत्रे घ्यायची इच्छा असल्यास त्याविषयी निवेदनही आपण सादर करू शकता.आपण यात निश्चितपणे सहभागी व्हाल अशी आशा आहे.
[[m:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|program]] and [[m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarships]] 
[[m:Talk:WikiConference_India_2023|conference talk page]]
निवेदने पाठविण्यात तुम्हाला काही मदत आवश्यक असल्यास येथे संदेश पाठवू शकता.संयोजक समिती सदस्य आपणाला मदत करण्यास उत्सुक आहे.
आपल्या अमूल्य वेळेसाठी आभार!

आपले विनित,
विकी काॅन्फरन्स संयोजक समिती २०२३


== मराठी विकिपीडिया एक दिवसीय कार्यशाळा, शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर ==
मराठी भाषा पंधरवाडा २०२४च्या निमित्याने मराठी विकिपीडियावर  योगदान देवू इच्छित असलेल्या सम्पादकांसाठी शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर आणि भाषा सल्लागार समिति, महाराष्ट्र शासन,  ह्यांच्या संयुक्त विद्यमानने एक दिवसीय मराठी विकिपीडिया कार्यशाळेचे आयोजन शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर येथे बुधवार,  दिनक २४ जानेवारी २०२४ ला करण्यात आले आहे.

कार्यशाळेत कोशीय लिखाण कसे करावे, मराठी विकिपीडियाची तोंड ओळख, विकिपीडियावर लेख कसा बनवावा तसेच विकिपीडिया वरील लेखांचे विकिकरण, वर्गीकरण, संदर्भीकरण बाबत मार्गदर्शन आणि प्रात्यक्षिक  दिले  जाईल.  सर्व संबंधित विकिपीडिया लेखकांनी  ह्या संधीचा फायदा घ्यावा.      

धन्यवाद  

[[सदस्य:Shraddhajadhav|Shraddhajadhav]] ([[सदस्य चर्चा:Shraddhajadhav|चर्चा]]) १५:३८, २३ जानेवारी २०२४ (IST)

== Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications ==

The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]].

Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects.

'''The hackathon is intended for:'''
* Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc.
* Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc.
* Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces.

Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach.

To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses.

'''Apply here:'''

* Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form]


'''More information:'''

We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page.

* Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]]

If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}.

Best Regards,
On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group

== फाईल अपलोड करण्यासाठी मदत हवी  ==

नमस्कार,

माझ्या आजोबा [[हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे]] यांच्या पानासाठी एक ऐतिहासिक कात्रण माझ्याकडे आहे. त्यात ते हिंदुस्थान को-ऑप. बँकेचे संचालक म्हणून रौप्य महोत्सवात भाषण करताना दिसत आहेत.

माझं खातं नवीन असल्याने मी अपलोड करू शकत नाही. कृपया कोणीतरी हे अपलोड करून देईल का?

'''सारांश कोड''': &lt;nowiki&gt;{{Non-free use rationale | Description    = हिंदुस्थान को-ऑपरेटिव्ह बँकेच्या रौप्यमहोत्सवाच्या उद्घाटन समारंभात भाषण करताना संचालक हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे. | Source         = दैनिक वृत्तपत्र, मुंबई, १९८० चे दशक - स्वतः स्कॅन केलेला फोटो | Article        = हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे | Portion        = संपूर्ण कात्रण | Low_resolution = होय | Purpose        = हरिभाऊ ठोंबरे हे हिंदुस्थान को-ऑपरेटिव्ह बँकेचे संचालक होते याचा ऐतिहासिक, छापील पुरावा. | Replaceability = नाही. ही १९८० च्या दशकातील घटना असून याचा मुक्त परवान्यातील फोटो उपलब्ध नाही. | other_information = फोटोच्या कॅप्शनमध्ये 'बोलताना संचालक हरिभाऊ ठोंबरे' असा स्पष्ट उल्लेख आहे. }}&lt;/nowiki&gt; 

'''गंतव्य नाव''': Hindusthan_Bank_Silver_Jubilee_Haribhau_Thombare_Speech.jpg

&lt;nowiki&gt;धन्यवाद. ~~~~&lt;/nowiki&gt; [[विशेष:योगदान/&amp;#126;2026-30631-81|&amp;#126;2026-30631-81]] ([[सदस्य चर्चा:&amp;#126;2026-30631-81|talk]]) १५:०५, २३ मे २०२६ (IST)

:@Tiven2240 धन्यवाद दादा.
:कात्रणाचा फोटो आता उपलब्ध आहे: https://i.postimg.cc/RFT6K564/IMG-0284.jpg
:कृपया हा फोटो विकिपीडियावर 'Fair use' अंतर्गत अपलोड करून द्यावा. मी वर दिलेला Non-free use rationale आणि गंतव्य नाव वापरावे.
:धन्यवाद. [[विशेष:योगदान/&amp;#126;2026-30897-57|&amp;#126;2026-30897-57]] ([[सदस्य चर्चा:&amp;#126;2026-30897-57|talk]]) १५:२६, २३ मे २०२६ (IST)
::@Tiven2240 दादा, नमस्कार 🙏 
::काल विनंती केली होती. जमल्यास कृपया बघा. फोटो खूप महत्वाचा आहे. 
::धन्यवाद. [[सदस्य:Suhasthombare|Suhasthombare]] ([[सदस्य चर्चा:Suhasthombare|चर्चा]]) १५:४७, २४ मे २०२६ (IST)

== 'आंतरजालस्पर्शी' मसुद्याबाबत अभिप्राय हवा आहे ==

नमस्कार.

मी 'आंतरजालस्पर्शी' या प्रस्तावित मराठी शब्दाबाबत मसुदा तयार करत आहे. हा मसुदा विकिपीडियाच्या धोरणांनुसार तटस्थ आणि संदर्भाधारित राहावा यासाठी अनुभवी संपादकांनी कृपया त्याचे परीक्षण करून आवश्यक सुधारणा सुचवाव्यात.

या विषयाशी माझा संबंध असल्यामुळे समुदायाचा अभिप्राय आणि मार्गदर्शन अपेक्षित आहे.

 {{मसुदा}}

'''आंतरजालस्पर्शी''' हा मराठीतील प्रस्तावित शब्द असून, इंग्रजीतील '''Online''' या शब्दाचा मराठी प्रतिशब्द म्हणून सुचविण्यात आला आहे. या शब्दाचा प्रस्ताव विजयकुमार कुबेर मोटे यांनी मांडल्याचा उल्लेख विविध मराठी वर्तमानपत्रांमध्ये प्रकाशित झालेल्या वृत्तांमध्ये आढळतो.

== अर्थ ==
'''आंतरजालस्पर्शी''' म्हणजे आंतरजाल (इंटरनेट) याच्या माध्यमातून संपर्कात असलेला किंवा आंतरजालाद्वारे कार्य करणारा.

== शब्दरचना ==
* आंतरजाल = इंटरनेट
* स्पर्शी = संपर्कात असलेला

== उदाहरणे ==
* आंतरजालस्पर्शी अर्ज
* आंतरजालस्पर्शी शिक्षण
* आंतरजालस्पर्शी सेवा
* आंतरजालस्पर्शी व्यवहार

== माध्यमांतील उल्लेख ==
जुलै २०२६ मध्ये विविध मराठी वर्तमानपत्रांमध्ये इंग्रजीतील ''Online'' या शब्दासाठी ''आंतरजालस्पर्शी'' हा मराठी प्रतिशब्द विजयकुमार कुबेर मोटे यांनी सुचविल्याची बातमी प्रसिद्ध झाली.

== संदर्भ ==
&lt;references/&gt;

&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=ऑनलाइनला मराठी पर्याय : 'आंतरजालस्पर्शी'
|url=https://epaper.pudhari.news/editionname/MySolapur/PUDHARI_MSOL/page/4/article/PUDHARI_MSOL_20260710_04_8
|work=दैनिक पुढारी
|date=2026-07-10
|page=4
|location=सोलापूर
|language=mr
}}&lt;/ref&gt;

* ''ऑनलाइनला मराठी पर्याय; मोहोळच्या विजयकुमार मोटे यांची &quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; शब्दनिर्मिती''. साप्ताहिक अकलूज वैभव. ६ ते १२ झुले २०२६. पृ. ४

* ''ऑनलाइनला मराठी पर्याय; मोहोळच्या विजयकुमार मोटे यांची &quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; शब्दनिर्मिती''. साप्ताहिक बळीचे राज्य. ६ ते १२ जुलै २०२६. पृ.२

धन्यवाद.

--[[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) २३:००, ११ जुलै २०२६ (IST) [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) २३:००, ११ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>99fmhis3bcbxd5tqxiy4mxjtgu4qfhv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693822</id>
      <parentid>2693811</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:51:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>विजयकुमार मोटे</username>
        <id>184900</id>
      </contributor>
      <comment>/* 'आंतरजालस्पर्शी' मसुद्याबाबत अभिप्राय हवा आहे */</comment>
      <origin>2693822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32758" sha1="6ykutkkqi0dk357piytlzdxhmygt3yg" xml:space="preserve">{{लघुपथ|विपी:चा|विपी:चावडी|विपी:VP}}


{{सुचालन चावडी}}
[[विकिपीडिया:चावडी/जुनी चर्चा ३९|मागील चर्चा]]
&lt;inputbox&gt;
type=fulltext
prefix=विकिपीडिया:चावडी 
break=no
width=30
searchbuttonlabel=सर्व चावड्या आणि विदागार शोधा
&lt;/inputbox&gt;
&lt;blockquote style=&quot;border:2px solid blue; padding: 2em;&quot;&gt;


====विकिपीडिया समाज====
मराठी विकिपीडिया मध्यवर्ती चर्चा पानावर म्हणजेच '''चावडीवर''' आपले स्वागत आहे. 
चर्चा पानांवर चर्चेचे प्रस्ताव अथवा चर्चेत सहभागी होण्यापूर्वी खालील चर्चा संकेतांची माहिती घ्यावी. मागील चर्चा शोधता आणि संदर्भ शोधता येतात. जुन्या चर्चांचा शोध घेऊन नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न पाने सहाय्य पाने व सहाय्य पानांच्या आधारे ऑनलाईन पॉवर पॉईंट प्रेझंटेशन बनवण्यात सदस्यांनी वेळोवेळी पुढाकार घ्यावा. खालील सूचनांचे वाचन झाल्या नंतर सुयोग्य चर्चा पान निवडावे.  

विकिपीडिया ज्ञानकोश सामूहीक लेखन योगदानाचे स्थान आहे. विकिपीडिया संस्कृतीत प्रत्येक सदस्याने इतर सदस्यांच्याबद्दल विश्वास आणि आदर ठेवणे अभिप्रेत आहे. इतर सदस्यांवर कोणत्याही कारणाने व्यक्तिगत, भाषिक, प्रांतीय, जातीय, धार्मिक स्वरूपांचे आरोप करू नयेत. असे लेखन वगळले जाते. असा मजकूर आढळल्यास तो काढून टाकण्यात येते.

*विकिपीडिया समाज कसा आहे?
विकिपीडियाचे वापरकर्ते मतांबद्दल सहमत नसतात तेव्हासुद्धा एकमेकांचा व त्यांच्या विरोधी  मतांचा आदर करतात. एकमेकांबद्दल असाधारण विधाने तसेच वैयक्तिक आरोप करण्याचे टाळतात. सभ्य आणि शांत रहातात. शक्य तेथे संपादनाकरिता योग्य संदर्भ उद्धृत करून देतात. विचार जुळले नाहीत तर 
# संपादनास संघर्षाचे स्वरूप न देता, दर २४ तासात एकापेक्षा अधिक वेळा आधीची आवृत्ती बदलण्याचे टाळतात
# फक्त चर्चापानावर चर्चा करतात. येथील संपादन व्यक्‍तिगत विश्वासार्हतेने होणे अपेक्षित असते. त्यासाठी इतरांबद्दल विश्वास दाखवणे देखील अपेक्षित असते. आपला मुद्दा पटवण्याकरिता 
# विकिपीडियास संत्रस्त न करता, सभ्यपणे विकिपीडियातील उपलब्ध मार्गांची योग्य माहिती व शोध करून घेऊनच मार्ग काढणे व आपले वेगळे मत नोंदवणे अपेक्षित असते.

वृत्ती सतत सर्वांना साभाळून नेणारी, मनमोकळी व  स्वागतेच्छू ठेवावी ही अपेक्षा आहे.  

*विकिपीडिया समाज काय नाही.
**आचार अथवा विचारांची युद्धभूमी नाही. कोणतेही मतभेद कमी करण्याकरिता [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Dispute_resolution विशिष्ट पद्धती] अवलंबणे अपेक्षित आहे. विकिपीडियाचा उपयोग विकिपीडियास किंवा कोणत्याही वापरकर्त्यास कोणत्याही प्रकारची त्रास/ धमकी देण्यासाठी होणे अपेक्षित नाही.
**विकिपीडिया अनियंत्रित नाही. येथे बहुसंख्य निर्णय चर्चा करून एकमताने घेतले जातात.
**विकिपीडिया राजकीय किंवा लोकशाहीचा प्रयोग नाही. निर्णय परस्पर विचारविमय करून होतात.  सहमती चर्चेद्वारे घडवले जाते पण बहुमत असणे ही आवश्यक बाब नाही.
**विकिपीडिया हा नियम बनवण्याचा चाकोरीबद्ध कार्यक्रम नाही. नियमांचा उपयोग केला जातो पण त्यांना घट्ट कवटाळून बसणेही अपेक्षित नाही.


&lt;!--{{सुचालन चावडी}} आणि {{संदर्भयादी}} हे या पानावरील कायमस्वरूपी साचे आहेत. जूना मजकूर विदागार पानांवर हलवताना (archive) {{सुचालन चावडी}} साचा या पानावरून वगळला जाणार नाही तसेच तो सर्व विदागारपानात सुद्धा असेल याची दक्षता घ्या--&gt;

&lt;/blockquote&gt;
__NEWSECTIONLINK__


__NEWSECTIONLINK__
__TOC__

==चर्चेचे स्थानांतरण==
नमस्कार ,

मराठी विकिपीडिया चावडीच्या स्वरूपात संकल्पीत इष्ट बदलांच्या दृष्टीने  विकिपीडिया चावडी हे मुख्य पान यापुढे सदस्यांना चर्चापानांबदल मार्गदर्शन करणाऱ्या दालनाच्या स्वरूपात मर्यादीत  रहाणार असून  यापुढे सर्व मध्यवर्ती चर्चा [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा]] येथे होतील. दोन चर्चा सभासदांसाठी मदतगार चित्रफिती बनवणे. आणि विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेख &amp; उदयोन्मुख लेख चर्चा  चालू असताना   [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा]] येथे हलवाववे लागले. ता पुर्वीच्या जुन्याचर्चा विदागारात स्थानातरीत केल्या.

वस्तुत्: हा बदल चावडीतील मागच्या बदलांच्या वेळीच प्रस्तावीत होता पण सर्व चावड्या एकत्रित एकापानावर [[विकिपीडिया:चावडी/सर्व चावड्या]]  दाखवण्याच्या पानावरील तांत्रीक अडचणींमुळे तसे करणे पुढे ढकलले होते.  वस्तुत्: [[विकिपीडिया:चावडी/सर्व चावड्या]] येथे अद्दापही काही तांत्रीक अडचणी आहेत नाही असे नाही . पण चावडीच्या एकुण नियोजीत एकुण आराखड्यात अधिक विलंब होऊ देणे उचीत नव्हते .तसदी बद्दल मन:पूर्वक् क्षमाप्रार्थी आहे.

चावडीचे स्वरूप कसे असावे या बाबतच्या धोरणात्मक चर्चेत [[विकिपीडिया:चावडी/ध्येय_आणि_धोरणे#चावडीचे स्वरूप कसे असावे]] येथे आपले स्वागत आहे. 

आपला नम्र 

[[सदस्य:Mahitgar|माहितगार]] ([[सदस्य चर्चा:Mahitgar|चर्चा]]) ०३:४३, ३ एप्रिल २०१२ (IST)

== विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१ चे यश ==

&lt;b&gt;अभिनंदन&lt;/b&gt; {{ping|Vikrantkorde|संतोष गोरे|Tiven2240|Sandesh9822}} तुम्ही सर्वांनी समर्पण आणि सातत्याने तयार केलेल्या प्रत्येक लेखासाठी. आपण [[विकिपीडिया:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१|विकी लव्ह्ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१]] साठी तब्बल ८० लेख तयार केले आहेत. या मोहिमेचा मुख्य हेतू दक्षिण आशियातील विकिपीडियांवरील महिलांचे लेख वाढवणे हा होता... ही स्पर्धा यशस्वी झाली! मला आशा आहे की याद्वारे आपण समाजात सकारात्मक बदल घडवला आहे आणि विकिपीडियावर स्त्रियांच्या लेखांचे प्रमाण वाढले आहे. ही स्पर्धा १ सप्टेंबर २०२१ रोजी सुरू झाली आणि ३० सप्टेंबर २०२१ रोजी संपली. आपल्या मराठी विकिपीडियावरील निकाल जाहीर आहे (खालील तक्ता बघा). जागतिक स्तरावरील अंतिम निकाल अद्याप जाहीर होणे बाकी आहे.

&lt;b&gt;ज्या सदस्याने या स्पर्धेत योगदान दिले आहे आणि त्यांच्या तयार केलेल्या लेखांची संख्या खाली दिली आहे.&lt;/b&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!सदस्य
!लेख
!गुण
!क्रमांक 
|-
|[[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|Vikrantkorde]]
|३१
|२९
|१
|-
|[[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|संतोष गोरे]]
|२८ 
|२८ 
|२
|-
|[[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|Rockpeterson]]
|१० 
|९
|३
|-
|[[सदस्य चर्चा:Tiven2240|Tiven2240]]
|८
|८
|४  
|-
|[[सदस्य चर्चा:Sandesh9822|Sandesh9822]]
|३
|३
|५
|}
[[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) २२:०१, १ ऑक्टोबर २०२१ (IST)
:: 😊 --[[User:Sandesh9822|'''&lt;span style=&quot;background color: black; color: orange&quot;&gt;संदेश&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt; हिवाळे&lt;/span&gt;'''&lt;span style=&quot;color: green&quot;&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Sandesh9822|&lt;span style=&quot;color: maroon&quot;&gt;चर्चा&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; २१:१९, १ ऑक्टोबर २०२१ (IST)

::🙏 -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; संतोष&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; गोरे &lt;/span&gt;''']]  ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;&quot;&gt; 💬&lt;/span&gt;]] ) २१:४५, १ ऑक्टोबर २०२१ (IST)
:. :) --०८:३७, २ ऑक्टोबर २०२१ (IST) [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०८:३७, २ ऑक्टोबर २०२१ (IST)
: धन्यवाद [[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] ([[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|चर्चा]]) १७:३९, ३ ऑक्टोबर २०२१ (IST)

==विकिपीडिया आशियाई महिना २०२१ अभियान==
नमस्कार विकिपीडिया संपादकांनो, विकिपीडिया आशियाई महिना २०२१ अभियान सुरू झाली आहे. या मोहिमेत सक्रीय सहभाग घ्या आणि जमेल तेवढे योगदान द्या.
या मोहिमेसंबंधीचे [https://mr.wikipedia.org/s/5gls सर्व नियम व माहिती] येथून वाचता येईल. - [[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) १३:०३, ७ नोव्हेंबर २०२१ (IST)

==डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, औरंगाबाद येथे मराठी भाषा गौरव दिन २०२२ निमित्य कोशीय लिखाण कार्यशाळा==
मराठी भाषा गौरव दिनाचे औचित्य साधून   मराठी विकिपीडिया युझर्स ग्रुप, माहिती तंत्रज्ञान आणि संगणक विज्ञान ज्ञानमंडळ,  महाराष्टराज्य विश्वकोश निर्मिती मंडळ आणि संगणक विभाग बामू यांच्या संयुक्त विद्यमाने,    डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, औरंगाबाद येथे &quot;कोशीय लिखाण कार्य शाळा&quot; सोमवार  दिनांक २८ फेब्रुवारी २०२२ ला आयोजित करण्यात येत आहे.

कार्यशाळेत कोशीय लिखाण कसे करावे, मराठी विकिपीडियाची तोंड ओळख, विकिपीडियावर लेख कसा बनवावा तसेच विकिपीडिया वरील लेखांचे विकिकरण, वर्गीकरण, संदर्भीकरण बाबत मार्गदर्शन आणि प्रात्यक्षिक  दिले  जाईल.  सर्व संबंधित विकिपीडिया लेखकांनी  ह्या संधीचा फायदा घ्यावा.      

धन्यवाद  
[[सदस्य:Shraddhajadhav|Shraddhajadhav]] ([[सदस्य चर्चा:Shraddhajadhav|चर्चा]]) १६:२९, २७ फेब्रुवारी २०२२ (IST)


:{{ping|Shraddhajadhav}} ह्या संधीचा फायदा कसा घ्यावा? —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०९:३४, २८ फेब्रुवारी २०२२ (IST)
:: आपण त्वरित संगणक विभाग, बामू विद्यापीठ येथे संपर्क करावा. 
:::डॉ. नम्रता म्याडम ह्यास  सहभागासाठी  आपण संपर्क करू शकता. कार्यशाळा सर्वांसाठी खुली आणि मोफत आहे. - [[सदस्य:Kselvarani|Kselvarani]] ([[सदस्य चर्चा:Kselvarani|चर्चा]])

==विकी काॅन्फरन्स भारत २०२३==

प्रिय समूह सदस्य
सस्नेह नमस्कार!

विकी काॅन्फरन्स भारत २०२३ संदर्भात माहिती देणारा आणि शिष्यवृत्तीसाठी आवेदने देण्याची सूचना देणारा हा संदेश आहे.
[[m:WikiConference_India_2023|WikiConference India 2023]] 
या काॅन्फरन्सविषयी तुम्ही नक्कीच उत्सुक असाल.काही दिवसांपासून आपण या परिषदेची रचना आणि समायोजन करीत आहोत त्याला हळूहळू निश्चित आकार येऊ लागला आहे.
शिष्यवृत्तीसाठी आपण १४ डिसेंबरपर्यंत आवेदने सादर करण्याची मुदतवाढ जाहीर केली आहे.या परिषदेत आपणाला काही सत्रे घ्यायची इच्छा असल्यास त्याविषयी निवेदनही आपण सादर करू शकता.आपण यात निश्चितपणे सहभागी व्हाल अशी आशा आहे.
[[m:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|program]] and [[m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarships]] 
[[m:Talk:WikiConference_India_2023|conference talk page]]
निवेदने पाठविण्यात तुम्हाला काही मदत आवश्यक असल्यास येथे संदेश पाठवू शकता.संयोजक समिती सदस्य आपणाला मदत करण्यास उत्सुक आहे.
आपल्या अमूल्य वेळेसाठी आभार!

आपले विनित,
विकी काॅन्फरन्स संयोजक समिती २०२३


== मराठी विकिपीडिया एक दिवसीय कार्यशाळा, शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर ==
मराठी भाषा पंधरवाडा २०२४च्या निमित्याने मराठी विकिपीडियावर  योगदान देवू इच्छित असलेल्या सम्पादकांसाठी शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर आणि भाषा सल्लागार समिति, महाराष्ट्र शासन,  ह्यांच्या संयुक्त विद्यमानने एक दिवसीय मराठी विकिपीडिया कार्यशाळेचे आयोजन शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर येथे बुधवार,  दिनक २४ जानेवारी २०२४ ला करण्यात आले आहे.

कार्यशाळेत कोशीय लिखाण कसे करावे, मराठी विकिपीडियाची तोंड ओळख, विकिपीडियावर लेख कसा बनवावा तसेच विकिपीडिया वरील लेखांचे विकिकरण, वर्गीकरण, संदर्भीकरण बाबत मार्गदर्शन आणि प्रात्यक्षिक  दिले  जाईल.  सर्व संबंधित विकिपीडिया लेखकांनी  ह्या संधीचा फायदा घ्यावा.      

धन्यवाद  

[[सदस्य:Shraddhajadhav|Shraddhajadhav]] ([[सदस्य चर्चा:Shraddhajadhav|चर्चा]]) १५:३८, २३ जानेवारी २०२४ (IST)

== Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications ==

The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]].

Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects.

'''The hackathon is intended for:'''
* Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc.
* Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc.
* Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces.

Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach.

To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses.

'''Apply here:'''

* Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form]


'''More information:'''

We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page.

* Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]]

If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}.

Best Regards,
On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group

== फाईल अपलोड करण्यासाठी मदत हवी  ==

नमस्कार,

माझ्या आजोबा [[हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे]] यांच्या पानासाठी एक ऐतिहासिक कात्रण माझ्याकडे आहे. त्यात ते हिंदुस्थान को-ऑप. बँकेचे संचालक म्हणून रौप्य महोत्सवात भाषण करताना दिसत आहेत.

माझं खातं नवीन असल्याने मी अपलोड करू शकत नाही. कृपया कोणीतरी हे अपलोड करून देईल का?

'''सारांश कोड''': &lt;nowiki&gt;{{Non-free use rationale | Description    = हिंदुस्थान को-ऑपरेटिव्ह बँकेच्या रौप्यमहोत्सवाच्या उद्घाटन समारंभात भाषण करताना संचालक हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे. | Source         = दैनिक वृत्तपत्र, मुंबई, १९८० चे दशक - स्वतः स्कॅन केलेला फोटो | Article        = हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे | Portion        = संपूर्ण कात्रण | Low_resolution = होय | Purpose        = हरिभाऊ ठोंबरे हे हिंदुस्थान को-ऑपरेटिव्ह बँकेचे संचालक होते याचा ऐतिहासिक, छापील पुरावा. | Replaceability = नाही. ही १९८० च्या दशकातील घटना असून याचा मुक्त परवान्यातील फोटो उपलब्ध नाही. | other_information = फोटोच्या कॅप्शनमध्ये 'बोलताना संचालक हरिभाऊ ठोंबरे' असा स्पष्ट उल्लेख आहे. }}&lt;/nowiki&gt; 

'''गंतव्य नाव''': Hindusthan_Bank_Silver_Jubilee_Haribhau_Thombare_Speech.jpg

&lt;nowiki&gt;धन्यवाद. ~~~~&lt;/nowiki&gt; [[विशेष:योगदान/&amp;#126;2026-30631-81|&amp;#126;2026-30631-81]] ([[सदस्य चर्चा:&amp;#126;2026-30631-81|talk]]) १५:०५, २३ मे २०२६ (IST)

:@Tiven2240 धन्यवाद दादा.
:कात्रणाचा फोटो आता उपलब्ध आहे: https://i.postimg.cc/RFT6K564/IMG-0284.jpg
:कृपया हा फोटो विकिपीडियावर 'Fair use' अंतर्गत अपलोड करून द्यावा. मी वर दिलेला Non-free use rationale आणि गंतव्य नाव वापरावे.
:धन्यवाद. [[विशेष:योगदान/&amp;#126;2026-30897-57|&amp;#126;2026-30897-57]] ([[सदस्य चर्चा:&amp;#126;2026-30897-57|talk]]) १५:२६, २३ मे २०२६ (IST)
::@Tiven2240 दादा, नमस्कार 🙏 
::काल विनंती केली होती. जमल्यास कृपया बघा. फोटो खूप महत्वाचा आहे. 
::धन्यवाद. [[सदस्य:Suhasthombare|Suhasthombare]] ([[सदस्य चर्चा:Suhasthombare|चर्चा]]) १५:४७, २४ मे २०२६ (IST)

== 'आंतरजालस्पर्शी' मसुद्याबाबत अभिप्राय हवा आहे ==

नमस्कार.

मी 'आंतरजालस्पर्शी' या प्रस्तावित मराठी शब्दाबाबत मसुदा तयार करत आहे. हा मसुदा विकिपीडियाच्या धोरणांनुसार तटस्थ आणि संदर्भाधारित राहावा यासाठी अनुभवी संपादकांनी कृपया त्याचे परीक्षण करून आवश्यक सुधारणा सुचवाव्यात.

या विषयाशी माझा संबंध असल्यामुळे समुदायाचा अभिप्राय आणि मार्गदर्शन अपेक्षित आहे.

 {{मसुदा}}
मसुदा: [[मसुदा:आंतरजालस्पर्शी]]
'''आंतरजालस्पर्शी''' हा मराठीतील प्रस्तावित शब्द असून, इंग्रजीतील '''Online''' या शब्दाचा मराठी प्रतिशब्द म्हणून सुचविण्यात आला आहे. या शब्दाचा प्रस्ताव विजयकुमार कुबेर मोटे यांनी मांडल्याचा उल्लेख विविध मराठी वर्तमानपत्रांमध्ये प्रकाशित झालेल्या वृत्तांमध्ये आढळतो.

== अर्थ ==
'''आंतरजालस्पर्शी''' म्हणजे आंतरजाल (इंटरनेट) याच्या माध्यमातून संपर्कात असलेला किंवा आंतरजालाद्वारे कार्य करणारा.

== शब्दरचना ==
* आंतरजाल = इंटरनेट
* स्पर्शी = संपर्कात असलेला

== उदाहरणे ==
* आंतरजालस्पर्शी अर्ज
* आंतरजालस्पर्शी शिक्षण
* आंतरजालस्पर्शी सेवा
* आंतरजालस्पर्शी व्यवहार

== माध्यमांतील उल्लेख ==
जुलै २०२६ मध्ये विविध मराठी वर्तमानपत्रांमध्ये इंग्रजीतील ''Online'' या शब्दासाठी ''आंतरजालस्पर्शी'' हा मराठी प्रतिशब्द विजयकुमार कुबेर मोटे यांनी सुचविल्याची बातमी प्रसिद्ध झाली.

== संदर्भ ==
&lt;references/&gt;

&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=ऑनलाइनला मराठी पर्याय : 'आंतरजालस्पर्शी'
|url=https://epaper.pudhari.news/editionname/MySolapur/PUDHARI_MSOL/page/4/article/PUDHARI_MSOL_20260710_04_8
|work=दैनिक पुढारी
|date=2026-07-10
|page=4
|location=सोलापूर
|language=mr
}}&lt;/ref&gt;

* ''ऑनलाइनला मराठी पर्याय; मोहोळच्या विजयकुमार मोटे यांची &quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; शब्दनिर्मिती''. साप्ताहिक अकलूज वैभव. ६ ते १२ झुले २०२६. पृ. ४

* ''ऑनलाइनला मराठी पर्याय; मोहोळच्या विजयकुमार मोटे यांची &quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; शब्दनिर्मिती''. साप्ताहिक बळीचे राज्य. ६ ते १२ जुलै २०२६. पृ.२

धन्यवाद.

--[[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) २३:००, ११ जुलै २०२६ (IST) [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) २३:००, ११ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>6ykutkkqi0dk357piytlzdxhmygt3yg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693824</id>
      <parentid>2693822</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:54:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>विजयकुमार मोटे</username>
        <id>184900</id>
      </contributor>
      <comment>/* 'आंतरजालस्पर्शी' मसुद्याबाबत अभिप्राय हवा आहे */</comment>
      <origin>2693824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32737" sha1="t66aicxuxe4od09hdxowo2rep7gxt95" xml:space="preserve">{{लघुपथ|विपी:चा|विपी:चावडी|विपी:VP}}


{{सुचालन चावडी}}
[[विकिपीडिया:चावडी/जुनी चर्चा ३९|मागील चर्चा]]
&lt;inputbox&gt;
type=fulltext
prefix=विकिपीडिया:चावडी 
break=no
width=30
searchbuttonlabel=सर्व चावड्या आणि विदागार शोधा
&lt;/inputbox&gt;
&lt;blockquote style=&quot;border:2px solid blue; padding: 2em;&quot;&gt;


====विकिपीडिया समाज====
मराठी विकिपीडिया मध्यवर्ती चर्चा पानावर म्हणजेच '''चावडीवर''' आपले स्वागत आहे. 
चर्चा पानांवर चर्चेचे प्रस्ताव अथवा चर्चेत सहभागी होण्यापूर्वी खालील चर्चा संकेतांची माहिती घ्यावी. मागील चर्चा शोधता आणि संदर्भ शोधता येतात. जुन्या चर्चांचा शोध घेऊन नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न पाने सहाय्य पाने व सहाय्य पानांच्या आधारे ऑनलाईन पॉवर पॉईंट प्रेझंटेशन बनवण्यात सदस्यांनी वेळोवेळी पुढाकार घ्यावा. खालील सूचनांचे वाचन झाल्या नंतर सुयोग्य चर्चा पान निवडावे.  

विकिपीडिया ज्ञानकोश सामूहीक लेखन योगदानाचे स्थान आहे. विकिपीडिया संस्कृतीत प्रत्येक सदस्याने इतर सदस्यांच्याबद्दल विश्वास आणि आदर ठेवणे अभिप्रेत आहे. इतर सदस्यांवर कोणत्याही कारणाने व्यक्तिगत, भाषिक, प्रांतीय, जातीय, धार्मिक स्वरूपांचे आरोप करू नयेत. असे लेखन वगळले जाते. असा मजकूर आढळल्यास तो काढून टाकण्यात येते.

*विकिपीडिया समाज कसा आहे?
विकिपीडियाचे वापरकर्ते मतांबद्दल सहमत नसतात तेव्हासुद्धा एकमेकांचा व त्यांच्या विरोधी  मतांचा आदर करतात. एकमेकांबद्दल असाधारण विधाने तसेच वैयक्तिक आरोप करण्याचे टाळतात. सभ्य आणि शांत रहातात. शक्य तेथे संपादनाकरिता योग्य संदर्भ उद्धृत करून देतात. विचार जुळले नाहीत तर 
# संपादनास संघर्षाचे स्वरूप न देता, दर २४ तासात एकापेक्षा अधिक वेळा आधीची आवृत्ती बदलण्याचे टाळतात
# फक्त चर्चापानावर चर्चा करतात. येथील संपादन व्यक्‍तिगत विश्वासार्हतेने होणे अपेक्षित असते. त्यासाठी इतरांबद्दल विश्वास दाखवणे देखील अपेक्षित असते. आपला मुद्दा पटवण्याकरिता 
# विकिपीडियास संत्रस्त न करता, सभ्यपणे विकिपीडियातील उपलब्ध मार्गांची योग्य माहिती व शोध करून घेऊनच मार्ग काढणे व आपले वेगळे मत नोंदवणे अपेक्षित असते.

वृत्ती सतत सर्वांना साभाळून नेणारी, मनमोकळी व  स्वागतेच्छू ठेवावी ही अपेक्षा आहे.  

*विकिपीडिया समाज काय नाही.
**आचार अथवा विचारांची युद्धभूमी नाही. कोणतेही मतभेद कमी करण्याकरिता [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Dispute_resolution विशिष्ट पद्धती] अवलंबणे अपेक्षित आहे. विकिपीडियाचा उपयोग विकिपीडियास किंवा कोणत्याही वापरकर्त्यास कोणत्याही प्रकारची त्रास/ धमकी देण्यासाठी होणे अपेक्षित नाही.
**विकिपीडिया अनियंत्रित नाही. येथे बहुसंख्य निर्णय चर्चा करून एकमताने घेतले जातात.
**विकिपीडिया राजकीय किंवा लोकशाहीचा प्रयोग नाही. निर्णय परस्पर विचारविमय करून होतात.  सहमती चर्चेद्वारे घडवले जाते पण बहुमत असणे ही आवश्यक बाब नाही.
**विकिपीडिया हा नियम बनवण्याचा चाकोरीबद्ध कार्यक्रम नाही. नियमांचा उपयोग केला जातो पण त्यांना घट्ट कवटाळून बसणेही अपेक्षित नाही.


&lt;!--{{सुचालन चावडी}} आणि {{संदर्भयादी}} हे या पानावरील कायमस्वरूपी साचे आहेत. जूना मजकूर विदागार पानांवर हलवताना (archive) {{सुचालन चावडी}} साचा या पानावरून वगळला जाणार नाही तसेच तो सर्व विदागारपानात सुद्धा असेल याची दक्षता घ्या--&gt;

&lt;/blockquote&gt;
__NEWSECTIONLINK__


__NEWSECTIONLINK__
__TOC__

==चर्चेचे स्थानांतरण==
नमस्कार ,

मराठी विकिपीडिया चावडीच्या स्वरूपात संकल्पीत इष्ट बदलांच्या दृष्टीने  विकिपीडिया चावडी हे मुख्य पान यापुढे सदस्यांना चर्चापानांबदल मार्गदर्शन करणाऱ्या दालनाच्या स्वरूपात मर्यादीत  रहाणार असून  यापुढे सर्व मध्यवर्ती चर्चा [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा]] येथे होतील. दोन चर्चा सभासदांसाठी मदतगार चित्रफिती बनवणे. आणि विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेख &amp; उदयोन्मुख लेख चर्चा  चालू असताना   [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा]] येथे हलवाववे लागले. ता पुर्वीच्या जुन्याचर्चा विदागारात स्थानातरीत केल्या.

वस्तुत्: हा बदल चावडीतील मागच्या बदलांच्या वेळीच प्रस्तावीत होता पण सर्व चावड्या एकत्रित एकापानावर [[विकिपीडिया:चावडी/सर्व चावड्या]]  दाखवण्याच्या पानावरील तांत्रीक अडचणींमुळे तसे करणे पुढे ढकलले होते.  वस्तुत्: [[विकिपीडिया:चावडी/सर्व चावड्या]] येथे अद्दापही काही तांत्रीक अडचणी आहेत नाही असे नाही . पण चावडीच्या एकुण नियोजीत एकुण आराखड्यात अधिक विलंब होऊ देणे उचीत नव्हते .तसदी बद्दल मन:पूर्वक् क्षमाप्रार्थी आहे.

चावडीचे स्वरूप कसे असावे या बाबतच्या धोरणात्मक चर्चेत [[विकिपीडिया:चावडी/ध्येय_आणि_धोरणे#चावडीचे स्वरूप कसे असावे]] येथे आपले स्वागत आहे. 

आपला नम्र 

[[सदस्य:Mahitgar|माहितगार]] ([[सदस्य चर्चा:Mahitgar|चर्चा]]) ०३:४३, ३ एप्रिल २०१२ (IST)

== विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१ चे यश ==

&lt;b&gt;अभिनंदन&lt;/b&gt; {{ping|Vikrantkorde|संतोष गोरे|Tiven2240|Sandesh9822}} तुम्ही सर्वांनी समर्पण आणि सातत्याने तयार केलेल्या प्रत्येक लेखासाठी. आपण [[विकिपीडिया:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१|विकी लव्ह्ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१]] साठी तब्बल ८० लेख तयार केले आहेत. या मोहिमेचा मुख्य हेतू दक्षिण आशियातील विकिपीडियांवरील महिलांचे लेख वाढवणे हा होता... ही स्पर्धा यशस्वी झाली! मला आशा आहे की याद्वारे आपण समाजात सकारात्मक बदल घडवला आहे आणि विकिपीडियावर स्त्रियांच्या लेखांचे प्रमाण वाढले आहे. ही स्पर्धा १ सप्टेंबर २०२१ रोजी सुरू झाली आणि ३० सप्टेंबर २०२१ रोजी संपली. आपल्या मराठी विकिपीडियावरील निकाल जाहीर आहे (खालील तक्ता बघा). जागतिक स्तरावरील अंतिम निकाल अद्याप जाहीर होणे बाकी आहे.

&lt;b&gt;ज्या सदस्याने या स्पर्धेत योगदान दिले आहे आणि त्यांच्या तयार केलेल्या लेखांची संख्या खाली दिली आहे.&lt;/b&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!सदस्य
!लेख
!गुण
!क्रमांक 
|-
|[[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|Vikrantkorde]]
|३१
|२९
|१
|-
|[[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|संतोष गोरे]]
|२८ 
|२८ 
|२
|-
|[[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|Rockpeterson]]
|१० 
|९
|३
|-
|[[सदस्य चर्चा:Tiven2240|Tiven2240]]
|८
|८
|४  
|-
|[[सदस्य चर्चा:Sandesh9822|Sandesh9822]]
|३
|३
|५
|}
[[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) २२:०१, १ ऑक्टोबर २०२१ (IST)
:: 😊 --[[User:Sandesh9822|'''&lt;span style=&quot;background color: black; color: orange&quot;&gt;संदेश&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt; हिवाळे&lt;/span&gt;'''&lt;span style=&quot;color: green&quot;&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Sandesh9822|&lt;span style=&quot;color: maroon&quot;&gt;चर्चा&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; २१:१९, १ ऑक्टोबर २०२१ (IST)

::🙏 -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; संतोष&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; गोरे &lt;/span&gt;''']]  ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;&quot;&gt; 💬&lt;/span&gt;]] ) २१:४५, १ ऑक्टोबर २०२१ (IST)
:. :) --०८:३७, २ ऑक्टोबर २०२१ (IST) [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०८:३७, २ ऑक्टोबर २०२१ (IST)
: धन्यवाद [[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] ([[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|चर्चा]]) १७:३९, ३ ऑक्टोबर २०२१ (IST)

==विकिपीडिया आशियाई महिना २०२१ अभियान==
नमस्कार विकिपीडिया संपादकांनो, विकिपीडिया आशियाई महिना २०२१ अभियान सुरू झाली आहे. या मोहिमेत सक्रीय सहभाग घ्या आणि जमेल तेवढे योगदान द्या.
या मोहिमेसंबंधीचे [https://mr.wikipedia.org/s/5gls सर्व नियम व माहिती] येथून वाचता येईल. - [[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) १३:०३, ७ नोव्हेंबर २०२१ (IST)

==डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, औरंगाबाद येथे मराठी भाषा गौरव दिन २०२२ निमित्य कोशीय लिखाण कार्यशाळा==
मराठी भाषा गौरव दिनाचे औचित्य साधून   मराठी विकिपीडिया युझर्स ग्रुप, माहिती तंत्रज्ञान आणि संगणक विज्ञान ज्ञानमंडळ,  महाराष्टराज्य विश्वकोश निर्मिती मंडळ आणि संगणक विभाग बामू यांच्या संयुक्त विद्यमाने,    डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, औरंगाबाद येथे &quot;कोशीय लिखाण कार्य शाळा&quot; सोमवार  दिनांक २८ फेब्रुवारी २०२२ ला आयोजित करण्यात येत आहे.

कार्यशाळेत कोशीय लिखाण कसे करावे, मराठी विकिपीडियाची तोंड ओळख, विकिपीडियावर लेख कसा बनवावा तसेच विकिपीडिया वरील लेखांचे विकिकरण, वर्गीकरण, संदर्भीकरण बाबत मार्गदर्शन आणि प्रात्यक्षिक  दिले  जाईल.  सर्व संबंधित विकिपीडिया लेखकांनी  ह्या संधीचा फायदा घ्यावा.      

धन्यवाद  
[[सदस्य:Shraddhajadhav|Shraddhajadhav]] ([[सदस्य चर्चा:Shraddhajadhav|चर्चा]]) १६:२९, २७ फेब्रुवारी २०२२ (IST)


:{{ping|Shraddhajadhav}} ह्या संधीचा फायदा कसा घ्यावा? —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०९:३४, २८ फेब्रुवारी २०२२ (IST)
:: आपण त्वरित संगणक विभाग, बामू विद्यापीठ येथे संपर्क करावा. 
:::डॉ. नम्रता म्याडम ह्यास  सहभागासाठी  आपण संपर्क करू शकता. कार्यशाळा सर्वांसाठी खुली आणि मोफत आहे. - [[सदस्य:Kselvarani|Kselvarani]] ([[सदस्य चर्चा:Kselvarani|चर्चा]])

==विकी काॅन्फरन्स भारत २०२३==

प्रिय समूह सदस्य
सस्नेह नमस्कार!

विकी काॅन्फरन्स भारत २०२३ संदर्भात माहिती देणारा आणि शिष्यवृत्तीसाठी आवेदने देण्याची सूचना देणारा हा संदेश आहे.
[[m:WikiConference_India_2023|WikiConference India 2023]] 
या काॅन्फरन्सविषयी तुम्ही नक्कीच उत्सुक असाल.काही दिवसांपासून आपण या परिषदेची रचना आणि समायोजन करीत आहोत त्याला हळूहळू निश्चित आकार येऊ लागला आहे.
शिष्यवृत्तीसाठी आपण १४ डिसेंबरपर्यंत आवेदने सादर करण्याची मुदतवाढ जाहीर केली आहे.या परिषदेत आपणाला काही सत्रे घ्यायची इच्छा असल्यास त्याविषयी निवेदनही आपण सादर करू शकता.आपण यात निश्चितपणे सहभागी व्हाल अशी आशा आहे.
[[m:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|program]] and [[m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarships]] 
[[m:Talk:WikiConference_India_2023|conference talk page]]
निवेदने पाठविण्यात तुम्हाला काही मदत आवश्यक असल्यास येथे संदेश पाठवू शकता.संयोजक समिती सदस्य आपणाला मदत करण्यास उत्सुक आहे.
आपल्या अमूल्य वेळेसाठी आभार!

आपले विनित,
विकी काॅन्फरन्स संयोजक समिती २०२३


== मराठी विकिपीडिया एक दिवसीय कार्यशाळा, शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर ==
मराठी भाषा पंधरवाडा २०२४च्या निमित्याने मराठी विकिपीडियावर  योगदान देवू इच्छित असलेल्या सम्पादकांसाठी शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर आणि भाषा सल्लागार समिति, महाराष्ट्र शासन,  ह्यांच्या संयुक्त विद्यमानने एक दिवसीय मराठी विकिपीडिया कार्यशाळेचे आयोजन शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर येथे बुधवार,  दिनक २४ जानेवारी २०२४ ला करण्यात आले आहे.

कार्यशाळेत कोशीय लिखाण कसे करावे, मराठी विकिपीडियाची तोंड ओळख, विकिपीडियावर लेख कसा बनवावा तसेच विकिपीडिया वरील लेखांचे विकिकरण, वर्गीकरण, संदर्भीकरण बाबत मार्गदर्शन आणि प्रात्यक्षिक  दिले  जाईल.  सर्व संबंधित विकिपीडिया लेखकांनी  ह्या संधीचा फायदा घ्यावा.      

धन्यवाद  

[[सदस्य:Shraddhajadhav|Shraddhajadhav]] ([[सदस्य चर्चा:Shraddhajadhav|चर्चा]]) १५:३८, २३ जानेवारी २०२४ (IST)

== Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications ==

The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]].

Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects.

'''The hackathon is intended for:'''
* Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc.
* Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc.
* Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces.

Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach.

To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses.

'''Apply here:'''

* Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form]


'''More information:'''

We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page.

* Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]]

If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}.

Best Regards,
On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group

== फाईल अपलोड करण्यासाठी मदत हवी  ==

नमस्कार,

माझ्या आजोबा [[हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे]] यांच्या पानासाठी एक ऐतिहासिक कात्रण माझ्याकडे आहे. त्यात ते हिंदुस्थान को-ऑप. बँकेचे संचालक म्हणून रौप्य महोत्सवात भाषण करताना दिसत आहेत.

माझं खातं नवीन असल्याने मी अपलोड करू शकत नाही. कृपया कोणीतरी हे अपलोड करून देईल का?

'''सारांश कोड''': &lt;nowiki&gt;{{Non-free use rationale | Description    = हिंदुस्थान को-ऑपरेटिव्ह बँकेच्या रौप्यमहोत्सवाच्या उद्घाटन समारंभात भाषण करताना संचालक हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे. | Source         = दैनिक वृत्तपत्र, मुंबई, १९८० चे दशक - स्वतः स्कॅन केलेला फोटो | Article        = हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे | Portion        = संपूर्ण कात्रण | Low_resolution = होय | Purpose        = हरिभाऊ ठोंबरे हे हिंदुस्थान को-ऑपरेटिव्ह बँकेचे संचालक होते याचा ऐतिहासिक, छापील पुरावा. | Replaceability = नाही. ही १९८० च्या दशकातील घटना असून याचा मुक्त परवान्यातील फोटो उपलब्ध नाही. | other_information = फोटोच्या कॅप्शनमध्ये 'बोलताना संचालक हरिभाऊ ठोंबरे' असा स्पष्ट उल्लेख आहे. }}&lt;/nowiki&gt; 

'''गंतव्य नाव''': Hindusthan_Bank_Silver_Jubilee_Haribhau_Thombare_Speech.jpg

&lt;nowiki&gt;धन्यवाद. ~~~~&lt;/nowiki&gt; [[विशेष:योगदान/&amp;#126;2026-30631-81|&amp;#126;2026-30631-81]] ([[सदस्य चर्चा:&amp;#126;2026-30631-81|talk]]) १५:०५, २३ मे २०२६ (IST)

:@Tiven2240 धन्यवाद दादा.
:कात्रणाचा फोटो आता उपलब्ध आहे: https://i.postimg.cc/RFT6K564/IMG-0284.jpg
:कृपया हा फोटो विकिपीडियावर 'Fair use' अंतर्गत अपलोड करून द्यावा. मी वर दिलेला Non-free use rationale आणि गंतव्य नाव वापरावे.
:धन्यवाद. [[विशेष:योगदान/&amp;#126;2026-30897-57|&amp;#126;2026-30897-57]] ([[सदस्य चर्चा:&amp;#126;2026-30897-57|talk]]) १५:२६, २३ मे २०२६ (IST)
::@Tiven2240 दादा, नमस्कार 🙏 
::काल विनंती केली होती. जमल्यास कृपया बघा. फोटो खूप महत्वाचा आहे. 
::धन्यवाद. [[सदस्य:Suhasthombare|Suhasthombare]] ([[सदस्य चर्चा:Suhasthombare|चर्चा]]) १५:४७, २४ मे २०२६ (IST)

== 'आंतरजालस्पर्शी' मसुद्याबाबत अभिप्राय हवा आहे ==

नमस्कार.

मी 'आंतरजालस्पर्शी' या प्रस्तावित मराठी शब्दाबाबत मसुदा तयार करत आहे. हा मसुदा विकिपीडियाच्या धोरणांनुसार तटस्थ आणि संदर्भाधारित राहावा यासाठी अनुभवी संपादकांनी कृपया त्याचे परीक्षण करून आवश्यक सुधारणा सुचवाव्यात.

या विषयाशी माझा संबंध असल्यामुळे समुदायाचा अभिप्राय आणि मार्गदर्शन अपेक्षित आहे.

मसुदा: [[मसुदा:आंतरजालस्पर्शी]]
'''आंतरजालस्पर्शी''' हा मराठीतील प्रस्तावित शब्द असून, इंग्रजीतील '''Online''' या शब्दाचा मराठी प्रतिशब्द म्हणून सुचविण्यात आला आहे. या शब्दाचा प्रस्ताव विजयकुमार कुबेर मोटे यांनी मांडल्याचा उल्लेख विविध मराठी वर्तमानपत्रांमध्ये प्रकाशित झालेल्या वृत्तांमध्ये आढळतो.

== अर्थ ==
'''आंतरजालस्पर्शी''' म्हणजे आंतरजाल (इंटरनेट) याच्या माध्यमातून संपर्कात असलेला किंवा आंतरजालाद्वारे कार्य करणारा.

== शब्दरचना ==
* आंतरजाल = इंटरनेट
* स्पर्शी = संपर्कात असलेला

== उदाहरणे ==
* आंतरजालस्पर्शी अर्ज
* आंतरजालस्पर्शी शिक्षण
* आंतरजालस्पर्शी सेवा
* आंतरजालस्पर्शी व्यवहार

== माध्यमांतील उल्लेख ==
जुलै २०२६ मध्ये विविध मराठी वर्तमानपत्रांमध्ये इंग्रजीतील ''Online'' या शब्दासाठी ''आंतरजालस्पर्शी'' हा मराठी प्रतिशब्द विजयकुमार कुबेर मोटे यांनी सुचविल्याची बातमी प्रसिद्ध झाली.

== संदर्भ ==
&lt;references/&gt;

&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=ऑनलाइनला मराठी पर्याय : 'आंतरजालस्पर्शी'
|url=https://epaper.pudhari.news/editionname/MySolapur/PUDHARI_MSOL/page/4/article/PUDHARI_MSOL_20260710_04_8
|work=दैनिक पुढारी
|date=2026-07-10
|page=4
|location=सोलापूर
|language=mr
}}&lt;/ref&gt;

* ''ऑनलाइनला मराठी पर्याय; मोहोळच्या विजयकुमार मोटे यांची &quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; शब्दनिर्मिती''. साप्ताहिक अकलूज वैभव. ६ ते १२ झुले २०२६. पृ. ४

* ''ऑनलाइनला मराठी पर्याय; मोहोळच्या विजयकुमार मोटे यांची &quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; शब्दनिर्मिती''. साप्ताहिक बळीचे राज्य. ६ ते १२ जुलै २०२६. पृ.२

धन्यवाद.

--[[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) २३:००, ११ जुलै २०२६ (IST) [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) २३:००, ११ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>t66aicxuxe4od09hdxowo2rep7gxt95</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693831</id>
      <parentid>2693824</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:59:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>विजयकुमार मोटे</username>
        <id>184900</id>
      </contributor>
      <comment>/* उदाहरणे */</comment>
      <origin>2693831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34427" sha1="1xrtzp6nng7gwg5qin23owfflh4mxz9" xml:space="preserve">{{लघुपथ|विपी:चा|विपी:चावडी|विपी:VP}}


{{सुचालन चावडी}}
[[विकिपीडिया:चावडी/जुनी चर्चा ३९|मागील चर्चा]]
&lt;inputbox&gt;
type=fulltext
prefix=विकिपीडिया:चावडी 
break=no
width=30
searchbuttonlabel=सर्व चावड्या आणि विदागार शोधा
&lt;/inputbox&gt;
&lt;blockquote style=&quot;border:2px solid blue; padding: 2em;&quot;&gt;


====विकिपीडिया समाज====
मराठी विकिपीडिया मध्यवर्ती चर्चा पानावर म्हणजेच '''चावडीवर''' आपले स्वागत आहे. 
चर्चा पानांवर चर्चेचे प्रस्ताव अथवा चर्चेत सहभागी होण्यापूर्वी खालील चर्चा संकेतांची माहिती घ्यावी. मागील चर्चा शोधता आणि संदर्भ शोधता येतात. जुन्या चर्चांचा शोध घेऊन नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न पाने सहाय्य पाने व सहाय्य पानांच्या आधारे ऑनलाईन पॉवर पॉईंट प्रेझंटेशन बनवण्यात सदस्यांनी वेळोवेळी पुढाकार घ्यावा. खालील सूचनांचे वाचन झाल्या नंतर सुयोग्य चर्चा पान निवडावे.  

विकिपीडिया ज्ञानकोश सामूहीक लेखन योगदानाचे स्थान आहे. विकिपीडिया संस्कृतीत प्रत्येक सदस्याने इतर सदस्यांच्याबद्दल विश्वास आणि आदर ठेवणे अभिप्रेत आहे. इतर सदस्यांवर कोणत्याही कारणाने व्यक्तिगत, भाषिक, प्रांतीय, जातीय, धार्मिक स्वरूपांचे आरोप करू नयेत. असे लेखन वगळले जाते. असा मजकूर आढळल्यास तो काढून टाकण्यात येते.

*विकिपीडिया समाज कसा आहे?
विकिपीडियाचे वापरकर्ते मतांबद्दल सहमत नसतात तेव्हासुद्धा एकमेकांचा व त्यांच्या विरोधी  मतांचा आदर करतात. एकमेकांबद्दल असाधारण विधाने तसेच वैयक्तिक आरोप करण्याचे टाळतात. सभ्य आणि शांत रहातात. शक्य तेथे संपादनाकरिता योग्य संदर्भ उद्धृत करून देतात. विचार जुळले नाहीत तर 
# संपादनास संघर्षाचे स्वरूप न देता, दर २४ तासात एकापेक्षा अधिक वेळा आधीची आवृत्ती बदलण्याचे टाळतात
# फक्त चर्चापानावर चर्चा करतात. येथील संपादन व्यक्‍तिगत विश्वासार्हतेने होणे अपेक्षित असते. त्यासाठी इतरांबद्दल विश्वास दाखवणे देखील अपेक्षित असते. आपला मुद्दा पटवण्याकरिता 
# विकिपीडियास संत्रस्त न करता, सभ्यपणे विकिपीडियातील उपलब्ध मार्गांची योग्य माहिती व शोध करून घेऊनच मार्ग काढणे व आपले वेगळे मत नोंदवणे अपेक्षित असते.

वृत्ती सतत सर्वांना साभाळून नेणारी, मनमोकळी व  स्वागतेच्छू ठेवावी ही अपेक्षा आहे.  

*विकिपीडिया समाज काय नाही.
**आचार अथवा विचारांची युद्धभूमी नाही. कोणतेही मतभेद कमी करण्याकरिता [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Dispute_resolution विशिष्ट पद्धती] अवलंबणे अपेक्षित आहे. विकिपीडियाचा उपयोग विकिपीडियास किंवा कोणत्याही वापरकर्त्यास कोणत्याही प्रकारची त्रास/ धमकी देण्यासाठी होणे अपेक्षित नाही.
**विकिपीडिया अनियंत्रित नाही. येथे बहुसंख्य निर्णय चर्चा करून एकमताने घेतले जातात.
**विकिपीडिया राजकीय किंवा लोकशाहीचा प्रयोग नाही. निर्णय परस्पर विचारविमय करून होतात.  सहमती चर्चेद्वारे घडवले जाते पण बहुमत असणे ही आवश्यक बाब नाही.
**विकिपीडिया हा नियम बनवण्याचा चाकोरीबद्ध कार्यक्रम नाही. नियमांचा उपयोग केला जातो पण त्यांना घट्ट कवटाळून बसणेही अपेक्षित नाही.


&lt;!--{{सुचालन चावडी}} आणि {{संदर्भयादी}} हे या पानावरील कायमस्वरूपी साचे आहेत. जूना मजकूर विदागार पानांवर हलवताना (archive) {{सुचालन चावडी}} साचा या पानावरून वगळला जाणार नाही तसेच तो सर्व विदागारपानात सुद्धा असेल याची दक्षता घ्या--&gt;

&lt;/blockquote&gt;
__NEWSECTIONLINK__


__NEWSECTIONLINK__
__TOC__

==चर्चेचे स्थानांतरण==
नमस्कार ,

मराठी विकिपीडिया चावडीच्या स्वरूपात संकल्पीत इष्ट बदलांच्या दृष्टीने  विकिपीडिया चावडी हे मुख्य पान यापुढे सदस्यांना चर्चापानांबदल मार्गदर्शन करणाऱ्या दालनाच्या स्वरूपात मर्यादीत  रहाणार असून  यापुढे सर्व मध्यवर्ती चर्चा [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा]] येथे होतील. दोन चर्चा सभासदांसाठी मदतगार चित्रफिती बनवणे. आणि विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेख &amp; उदयोन्मुख लेख चर्चा  चालू असताना   [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा]] येथे हलवाववे लागले. ता पुर्वीच्या जुन्याचर्चा विदागारात स्थानातरीत केल्या.

वस्तुत्: हा बदल चावडीतील मागच्या बदलांच्या वेळीच प्रस्तावीत होता पण सर्व चावड्या एकत्रित एकापानावर [[विकिपीडिया:चावडी/सर्व चावड्या]]  दाखवण्याच्या पानावरील तांत्रीक अडचणींमुळे तसे करणे पुढे ढकलले होते.  वस्तुत्: [[विकिपीडिया:चावडी/सर्व चावड्या]] येथे अद्दापही काही तांत्रीक अडचणी आहेत नाही असे नाही . पण चावडीच्या एकुण नियोजीत एकुण आराखड्यात अधिक विलंब होऊ देणे उचीत नव्हते .तसदी बद्दल मन:पूर्वक् क्षमाप्रार्थी आहे.

चावडीचे स्वरूप कसे असावे या बाबतच्या धोरणात्मक चर्चेत [[विकिपीडिया:चावडी/ध्येय_आणि_धोरणे#चावडीचे स्वरूप कसे असावे]] येथे आपले स्वागत आहे. 

आपला नम्र 

[[सदस्य:Mahitgar|माहितगार]] ([[सदस्य चर्चा:Mahitgar|चर्चा]]) ०३:४३, ३ एप्रिल २०१२ (IST)

== विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१ चे यश ==

&lt;b&gt;अभिनंदन&lt;/b&gt; {{ping|Vikrantkorde|संतोष गोरे|Tiven2240|Sandesh9822}} तुम्ही सर्वांनी समर्पण आणि सातत्याने तयार केलेल्या प्रत्येक लेखासाठी. आपण [[विकिपीडिया:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१|विकी लव्ह्ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१]] साठी तब्बल ८० लेख तयार केले आहेत. या मोहिमेचा मुख्य हेतू दक्षिण आशियातील विकिपीडियांवरील महिलांचे लेख वाढवणे हा होता... ही स्पर्धा यशस्वी झाली! मला आशा आहे की याद्वारे आपण समाजात सकारात्मक बदल घडवला आहे आणि विकिपीडियावर स्त्रियांच्या लेखांचे प्रमाण वाढले आहे. ही स्पर्धा १ सप्टेंबर २०२१ रोजी सुरू झाली आणि ३० सप्टेंबर २०२१ रोजी संपली. आपल्या मराठी विकिपीडियावरील निकाल जाहीर आहे (खालील तक्ता बघा). जागतिक स्तरावरील अंतिम निकाल अद्याप जाहीर होणे बाकी आहे.

&lt;b&gt;ज्या सदस्याने या स्पर्धेत योगदान दिले आहे आणि त्यांच्या तयार केलेल्या लेखांची संख्या खाली दिली आहे.&lt;/b&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!सदस्य
!लेख
!गुण
!क्रमांक 
|-
|[[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|Vikrantkorde]]
|३१
|२९
|१
|-
|[[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|संतोष गोरे]]
|२८ 
|२८ 
|२
|-
|[[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|Rockpeterson]]
|१० 
|९
|३
|-
|[[सदस्य चर्चा:Tiven2240|Tiven2240]]
|८
|८
|४  
|-
|[[सदस्य चर्चा:Sandesh9822|Sandesh9822]]
|३
|३
|५
|}
[[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) २२:०१, १ ऑक्टोबर २०२१ (IST)
:: 😊 --[[User:Sandesh9822|'''&lt;span style=&quot;background color: black; color: orange&quot;&gt;संदेश&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt; हिवाळे&lt;/span&gt;'''&lt;span style=&quot;color: green&quot;&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Sandesh9822|&lt;span style=&quot;color: maroon&quot;&gt;चर्चा&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; २१:१९, १ ऑक्टोबर २०२१ (IST)

::🙏 -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; संतोष&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; गोरे &lt;/span&gt;''']]  ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;&quot;&gt; 💬&lt;/span&gt;]] ) २१:४५, १ ऑक्टोबर २०२१ (IST)
:. :) --०८:३७, २ ऑक्टोबर २०२१ (IST) [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०८:३७, २ ऑक्टोबर २०२१ (IST)
: धन्यवाद [[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] ([[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|चर्चा]]) १७:३९, ३ ऑक्टोबर २०२१ (IST)

==विकिपीडिया आशियाई महिना २०२१ अभियान==
नमस्कार विकिपीडिया संपादकांनो, विकिपीडिया आशियाई महिना २०२१ अभियान सुरू झाली आहे. या मोहिमेत सक्रीय सहभाग घ्या आणि जमेल तेवढे योगदान द्या.
या मोहिमेसंबंधीचे [https://mr.wikipedia.org/s/5gls सर्व नियम व माहिती] येथून वाचता येईल. - [[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) १३:०३, ७ नोव्हेंबर २०२१ (IST)

==डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, औरंगाबाद येथे मराठी भाषा गौरव दिन २०२२ निमित्य कोशीय लिखाण कार्यशाळा==
मराठी भाषा गौरव दिनाचे औचित्य साधून   मराठी विकिपीडिया युझर्स ग्रुप, माहिती तंत्रज्ञान आणि संगणक विज्ञान ज्ञानमंडळ,  महाराष्टराज्य विश्वकोश निर्मिती मंडळ आणि संगणक विभाग बामू यांच्या संयुक्त विद्यमाने,    डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, औरंगाबाद येथे &quot;कोशीय लिखाण कार्य शाळा&quot; सोमवार  दिनांक २८ फेब्रुवारी २०२२ ला आयोजित करण्यात येत आहे.

कार्यशाळेत कोशीय लिखाण कसे करावे, मराठी विकिपीडियाची तोंड ओळख, विकिपीडियावर लेख कसा बनवावा तसेच विकिपीडिया वरील लेखांचे विकिकरण, वर्गीकरण, संदर्भीकरण बाबत मार्गदर्शन आणि प्रात्यक्षिक  दिले  जाईल.  सर्व संबंधित विकिपीडिया लेखकांनी  ह्या संधीचा फायदा घ्यावा.      

धन्यवाद  
[[सदस्य:Shraddhajadhav|Shraddhajadhav]] ([[सदस्य चर्चा:Shraddhajadhav|चर्चा]]) १६:२९, २७ फेब्रुवारी २०२२ (IST)


:{{ping|Shraddhajadhav}} ह्या संधीचा फायदा कसा घ्यावा? —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०९:३४, २८ फेब्रुवारी २०२२ (IST)
:: आपण त्वरित संगणक विभाग, बामू विद्यापीठ येथे संपर्क करावा. 
:::डॉ. नम्रता म्याडम ह्यास  सहभागासाठी  आपण संपर्क करू शकता. कार्यशाळा सर्वांसाठी खुली आणि मोफत आहे. - [[सदस्य:Kselvarani|Kselvarani]] ([[सदस्य चर्चा:Kselvarani|चर्चा]])

==विकी काॅन्फरन्स भारत २०२३==

प्रिय समूह सदस्य
सस्नेह नमस्कार!

विकी काॅन्फरन्स भारत २०२३ संदर्भात माहिती देणारा आणि शिष्यवृत्तीसाठी आवेदने देण्याची सूचना देणारा हा संदेश आहे.
[[m:WikiConference_India_2023|WikiConference India 2023]] 
या काॅन्फरन्सविषयी तुम्ही नक्कीच उत्सुक असाल.काही दिवसांपासून आपण या परिषदेची रचना आणि समायोजन करीत आहोत त्याला हळूहळू निश्चित आकार येऊ लागला आहे.
शिष्यवृत्तीसाठी आपण १४ डिसेंबरपर्यंत आवेदने सादर करण्याची मुदतवाढ जाहीर केली आहे.या परिषदेत आपणाला काही सत्रे घ्यायची इच्छा असल्यास त्याविषयी निवेदनही आपण सादर करू शकता.आपण यात निश्चितपणे सहभागी व्हाल अशी आशा आहे.
[[m:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|program]] and [[m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarships]] 
[[m:Talk:WikiConference_India_2023|conference talk page]]
निवेदने पाठविण्यात तुम्हाला काही मदत आवश्यक असल्यास येथे संदेश पाठवू शकता.संयोजक समिती सदस्य आपणाला मदत करण्यास उत्सुक आहे.
आपल्या अमूल्य वेळेसाठी आभार!

आपले विनित,
विकी काॅन्फरन्स संयोजक समिती २०२३


== मराठी विकिपीडिया एक दिवसीय कार्यशाळा, शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर ==
मराठी भाषा पंधरवाडा २०२४च्या निमित्याने मराठी विकिपीडियावर  योगदान देवू इच्छित असलेल्या सम्पादकांसाठी शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर आणि भाषा सल्लागार समिति, महाराष्ट्र शासन,  ह्यांच्या संयुक्त विद्यमानने एक दिवसीय मराठी विकिपीडिया कार्यशाळेचे आयोजन शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर येथे बुधवार,  दिनक २४ जानेवारी २०२४ ला करण्यात आले आहे.

कार्यशाळेत कोशीय लिखाण कसे करावे, मराठी विकिपीडियाची तोंड ओळख, विकिपीडियावर लेख कसा बनवावा तसेच विकिपीडिया वरील लेखांचे विकिकरण, वर्गीकरण, संदर्भीकरण बाबत मार्गदर्शन आणि प्रात्यक्षिक  दिले  जाईल.  सर्व संबंधित विकिपीडिया लेखकांनी  ह्या संधीचा फायदा घ्यावा.      

धन्यवाद  

[[सदस्य:Shraddhajadhav|Shraddhajadhav]] ([[सदस्य चर्चा:Shraddhajadhav|चर्चा]]) १५:३८, २३ जानेवारी २०२४ (IST)

== Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications ==

The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]].

Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects.

'''The hackathon is intended for:'''
* Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc.
* Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc.
* Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces.

Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach.

To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses.

'''Apply here:'''

* Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form]


'''More information:'''

We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page.

* Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]]

If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}.

Best Regards,
On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group

== फाईल अपलोड करण्यासाठी मदत हवी  ==

नमस्कार,

माझ्या आजोबा [[हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे]] यांच्या पानासाठी एक ऐतिहासिक कात्रण माझ्याकडे आहे. त्यात ते हिंदुस्थान को-ऑप. बँकेचे संचालक म्हणून रौप्य महोत्सवात भाषण करताना दिसत आहेत.

माझं खातं नवीन असल्याने मी अपलोड करू शकत नाही. कृपया कोणीतरी हे अपलोड करून देईल का?

'''सारांश कोड''': &lt;nowiki&gt;{{Non-free use rationale | Description    = हिंदुस्थान को-ऑपरेटिव्ह बँकेच्या रौप्यमहोत्सवाच्या उद्घाटन समारंभात भाषण करताना संचालक हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे. | Source         = दैनिक वृत्तपत्र, मुंबई, १९८० चे दशक - स्वतः स्कॅन केलेला फोटो | Article        = हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे | Portion        = संपूर्ण कात्रण | Low_resolution = होय | Purpose        = हरिभाऊ ठोंबरे हे हिंदुस्थान को-ऑपरेटिव्ह बँकेचे संचालक होते याचा ऐतिहासिक, छापील पुरावा. | Replaceability = नाही. ही १९८० च्या दशकातील घटना असून याचा मुक्त परवान्यातील फोटो उपलब्ध नाही. | other_information = फोटोच्या कॅप्शनमध्ये 'बोलताना संचालक हरिभाऊ ठोंबरे' असा स्पष्ट उल्लेख आहे. }}&lt;/nowiki&gt; 

'''गंतव्य नाव''': Hindusthan_Bank_Silver_Jubilee_Haribhau_Thombare_Speech.jpg

&lt;nowiki&gt;धन्यवाद. ~~~~&lt;/nowiki&gt; [[विशेष:योगदान/&amp;#126;2026-30631-81|&amp;#126;2026-30631-81]] ([[सदस्य चर्चा:&amp;#126;2026-30631-81|talk]]) १५:०५, २३ मे २०२६ (IST)

:@Tiven2240 धन्यवाद दादा.
:कात्रणाचा फोटो आता उपलब्ध आहे: https://i.postimg.cc/RFT6K564/IMG-0284.jpg
:कृपया हा फोटो विकिपीडियावर 'Fair use' अंतर्गत अपलोड करून द्यावा. मी वर दिलेला Non-free use rationale आणि गंतव्य नाव वापरावे.
:धन्यवाद. [[विशेष:योगदान/&amp;#126;2026-30897-57|&amp;#126;2026-30897-57]] ([[सदस्य चर्चा:&amp;#126;2026-30897-57|talk]]) १५:२६, २३ मे २०२६ (IST)
::@Tiven2240 दादा, नमस्कार 🙏 
::काल विनंती केली होती. जमल्यास कृपया बघा. फोटो खूप महत्वाचा आहे. 
::धन्यवाद. [[सदस्य:Suhasthombare|Suhasthombare]] ([[सदस्य चर्चा:Suhasthombare|चर्चा]]) १५:४७, २४ मे २०२६ (IST)

== 'आंतरजालस्पर्शी' मसुद्याबाबत अभिप्राय हवा आहे ==

नमस्कार.

मी 'आंतरजालस्पर्शी' या प्रस्तावित मराठी शब्दाबाबत मसुदा तयार करत आहे. हा मसुदा विकिपीडियाच्या धोरणांनुसार तटस्थ आणि संदर्भाधारित राहावा यासाठी अनुभवी संपादकांनी कृपया त्याचे परीक्षण करून आवश्यक सुधारणा सुचवाव्यात.

या विषयाशी माझा संबंध असल्यामुळे समुदायाचा अभिप्राय आणि मार्गदर्शन अपेक्षित आहे.

मसुदा: [[मसुदा:आंतरजालस्पर्शी]]
'''आंतरजालस्पर्शी''' हा मराठीतील प्रस्तावित शब्द असून, इंग्रजीतील '''Online''' या शब्दाचा मराठी प्रतिशब्द म्हणून सुचविण्यात आला आहे. या शब्दाचा प्रस्ताव विजयकुमार कुबेर मोटे यांनी मांडल्याचा उल्लेख विविध मराठी वर्तमानपत्रांमध्ये प्रकाशित झालेल्या वृत्तांमध्ये आढळतो.

== अर्थ ==
'''आंतरजालस्पर्शी''' म्हणजे आंतरजाल (इंटरनेट) याच्या माध्यमातून संपर्कात असलेला किंवा आंतरजालाद्वारे कार्य करणारा.

== शब्दरचना ==
* आंतरजाल = इंटरनेट
* स्पर्शी = संपर्कात असलेला

== उदाहरणे ==


1. आंतरजालस्पर्शी अर्ज भरण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.


2. आंतरजालस्पर्शी प्रवेश प्रक्रिया आजपासून सुरू झाली आहे.


3. विद्यार्थ्यांसाठी आंतरजालस्पर्शी शिक्षण अधिक प्रभावी ठरत आहे.


4. शासनाच्या अनेक आंतरजालस्पर्शी सेवा नागरिकांसाठी उपलब्ध आहेत.


5. आंतरजालस्पर्शी नोंदणी केल्याशिवाय प्रवेश मिळणार नाही.


6. आंतरजालस्पर्शी व्यवहार करताना सुरक्षिततेची काळजी घ्या.


7. आंतरजालस्पर्शी बैठक नियोजित वेळेनुसार आयोजित करण्यात आली.


8. आंतरजालस्पर्शी प्रशिक्षण पूर्ण करणाऱ्यांना प्रमाणपत्र देण्यात येईल.


9. आंतरजालस्पर्शी ग्राहक सेवा चोवीस तास उपलब्ध आहे.


10. आंतरजालस्पर्शी आरक्षण करण्याची सुविधा संकेतस्थळावर उपलब्ध आहे.


ही उदाहरणे शासकीय, शैक्षणिक, बँकिंग आणि दैनंदिन व्यवहारात &quot;ऑनलाइन&quot; या शब्दाच्या मराठी पर्यायाच्या वापरासाठी योग्य आहेत.

== माध्यमांतील उल्लेख ==
जुलै २०२६ मध्ये विविध मराठी वर्तमानपत्रांमध्ये इंग्रजीतील ''Online'' या शब्दासाठी ''आंतरजालस्पर्शी'' हा मराठी प्रतिशब्द विजयकुमार कुबेर मोटे यांनी सुचविल्याची बातमी प्रसिद्ध झाली.

== संदर्भ ==
&lt;references/&gt;

&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=ऑनलाइनला मराठी पर्याय : 'आंतरजालस्पर्शी'
|url=https://epaper.pudhari.news/editionname/MySolapur/PUDHARI_MSOL/page/4/article/PUDHARI_MSOL_20260710_04_8
|work=दैनिक पुढारी
|date=2026-07-10
|page=4
|location=सोलापूर
|language=mr
}}&lt;/ref&gt;

* ''ऑनलाइनला मराठी पर्याय; मोहोळच्या विजयकुमार मोटे यांची &quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; शब्दनिर्मिती''. साप्ताहिक अकलूज वैभव. ६ ते १२ झुले २०२६. पृ. ४

* ''ऑनलाइनला मराठी पर्याय; मोहोळच्या विजयकुमार मोटे यांची &quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; शब्दनिर्मिती''. साप्ताहिक बळीचे राज्य. ६ ते १२ जुलै २०२६. पृ.२

धन्यवाद.

--[[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) २३:००, ११ जुलै २०२६ (IST) [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) २३:००, ११ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>1xrtzp6nng7gwg5qin23owfflh4mxz9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693868</id>
      <parentid>2693831</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T01:25:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[User talk:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) यांनी केलेले बदल [[User:Suhasthombare|Suhasthombare]] यांच्या आवृत्तीकडे पूर्वपदास नेले.</comment>
      <origin>2685649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28097" sha1="1ikoklxwbmg1qabj5ksdohalm8hjkc3" xml:space="preserve">{{लघुपथ|विपी:चा|विपी:चावडी|विपी:VP}}


{{सुचालन चावडी}}
[[विकिपीडिया:चावडी/जुनी चर्चा ३९|मागील चर्चा]]
&lt;inputbox&gt;
type=fulltext
prefix=विकिपीडिया:चावडी 
break=no
width=30
searchbuttonlabel=सर्व चावड्या आणि विदागार शोधा
&lt;/inputbox&gt;
&lt;blockquote style=&quot;border:2px solid blue; padding: 2em;&quot;&gt;


====विकिपीडिया समाज====
मराठी विकिपीडिया मध्यवर्ती चर्चा पानावर म्हणजेच '''चावडीवर''' आपले स्वागत आहे. 
चर्चा पानांवर चर्चेचे प्रस्ताव अथवा चर्चेत सहभागी होण्यापूर्वी खालील चर्चा संकेतांची माहिती घ्यावी. मागील चर्चा शोधता आणि संदर्भ शोधता येतात. जुन्या चर्चांचा शोध घेऊन नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न पाने सहाय्य पाने व सहाय्य पानांच्या आधारे ऑनलाईन पॉवर पॉईंट प्रेझंटेशन बनवण्यात सदस्यांनी वेळोवेळी पुढाकार घ्यावा. खालील सूचनांचे वाचन झाल्या नंतर सुयोग्य चर्चा पान निवडावे.  

विकिपीडिया ज्ञानकोश सामूहीक लेखन योगदानाचे स्थान आहे. विकिपीडिया संस्कृतीत प्रत्येक सदस्याने इतर सदस्यांच्याबद्दल विश्वास आणि आदर ठेवणे अभिप्रेत आहे. इतर सदस्यांवर कोणत्याही कारणाने व्यक्तिगत, भाषिक, प्रांतीय, जातीय, धार्मिक स्वरूपांचे आरोप करू नयेत. असे लेखन वगळले जाते. असा मजकूर आढळल्यास तो काढून टाकण्यात येते.

*विकिपीडिया समाज कसा आहे?
विकिपीडियाचे वापरकर्ते मतांबद्दल सहमत नसतात तेव्हासुद्धा एकमेकांचा व त्यांच्या विरोधी  मतांचा आदर करतात. एकमेकांबद्दल असाधारण विधाने तसेच वैयक्तिक आरोप करण्याचे टाळतात. सभ्य आणि शांत रहातात. शक्य तेथे संपादनाकरिता योग्य संदर्भ उद्धृत करून देतात. विचार जुळले नाहीत तर 
# संपादनास संघर्षाचे स्वरूप न देता, दर २४ तासात एकापेक्षा अधिक वेळा आधीची आवृत्ती बदलण्याचे टाळतात
# फक्त चर्चापानावर चर्चा करतात. येथील संपादन व्यक्‍तिगत विश्वासार्हतेने होणे अपेक्षित असते. त्यासाठी इतरांबद्दल विश्वास दाखवणे देखील अपेक्षित असते. आपला मुद्दा पटवण्याकरिता 
# विकिपीडियास संत्रस्त न करता, सभ्यपणे विकिपीडियातील उपलब्ध मार्गांची योग्य माहिती व शोध करून घेऊनच मार्ग काढणे व आपले वेगळे मत नोंदवणे अपेक्षित असते.

वृत्ती सतत सर्वांना साभाळून नेणारी, मनमोकळी व  स्वागतेच्छू ठेवावी ही अपेक्षा आहे.  

*विकिपीडिया समाज काय नाही.
**आचार अथवा विचारांची युद्धभूमी नाही. कोणतेही मतभेद कमी करण्याकरिता [http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Dispute_resolution विशिष्ट पद्धती] अवलंबणे अपेक्षित आहे. विकिपीडियाचा उपयोग विकिपीडियास किंवा कोणत्याही वापरकर्त्यास कोणत्याही प्रकारची त्रास/ धमकी देण्यासाठी होणे अपेक्षित नाही.
**विकिपीडिया अनियंत्रित नाही. येथे बहुसंख्य निर्णय चर्चा करून एकमताने घेतले जातात.
**विकिपीडिया राजकीय किंवा लोकशाहीचा प्रयोग नाही. निर्णय परस्पर विचारविमय करून होतात.  सहमती चर्चेद्वारे घडवले जाते पण बहुमत असणे ही आवश्यक बाब नाही.
**विकिपीडिया हा नियम बनवण्याचा चाकोरीबद्ध कार्यक्रम नाही. नियमांचा उपयोग केला जातो पण त्यांना घट्ट कवटाळून बसणेही अपेक्षित नाही.


&lt;!--{{सुचालन चावडी}} आणि {{संदर्भयादी}} हे या पानावरील कायमस्वरूपी साचे आहेत. जूना मजकूर विदागार पानांवर हलवताना (archive) {{सुचालन चावडी}} साचा या पानावरून वगळला जाणार नाही तसेच तो सर्व विदागारपानात सुद्धा असेल याची दक्षता घ्या--&gt;

&lt;/blockquote&gt;
__NEWSECTIONLINK__


__NEWSECTIONLINK__
__TOC__

==चर्चेचे स्थानांतरण==
नमस्कार ,

मराठी विकिपीडिया चावडीच्या स्वरूपात संकल्पीत इष्ट बदलांच्या दृष्टीने  विकिपीडिया चावडी हे मुख्य पान यापुढे सदस्यांना चर्चापानांबदल मार्गदर्शन करणाऱ्या दालनाच्या स्वरूपात मर्यादीत  रहाणार असून  यापुढे सर्व मध्यवर्ती चर्चा [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा]] येथे होतील. दोन चर्चा सभासदांसाठी मदतगार चित्रफिती बनवणे. आणि विकिपीडिया:मुखपृष्ठ सदर लेख &amp; उदयोन्मुख लेख चर्चा  चालू असताना   [[विकिपीडिया:चावडी/इतर चर्चा]] येथे हलवाववे लागले. ता पुर्वीच्या जुन्याचर्चा विदागारात स्थानातरीत केल्या.

वस्तुत्: हा बदल चावडीतील मागच्या बदलांच्या वेळीच प्रस्तावीत होता पण सर्व चावड्या एकत्रित एकापानावर [[विकिपीडिया:चावडी/सर्व चावड्या]]  दाखवण्याच्या पानावरील तांत्रीक अडचणींमुळे तसे करणे पुढे ढकलले होते.  वस्तुत्: [[विकिपीडिया:चावडी/सर्व चावड्या]] येथे अद्दापही काही तांत्रीक अडचणी आहेत नाही असे नाही . पण चावडीच्या एकुण नियोजीत एकुण आराखड्यात अधिक विलंब होऊ देणे उचीत नव्हते .तसदी बद्दल मन:पूर्वक् क्षमाप्रार्थी आहे.

चावडीचे स्वरूप कसे असावे या बाबतच्या धोरणात्मक चर्चेत [[विकिपीडिया:चावडी/ध्येय_आणि_धोरणे#चावडीचे स्वरूप कसे असावे]] येथे आपले स्वागत आहे. 

आपला नम्र 

[[सदस्य:Mahitgar|माहितगार]] ([[सदस्य चर्चा:Mahitgar|चर्चा]]) ०३:४३, ३ एप्रिल २०१२ (IST)

== विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१ चे यश ==

&lt;b&gt;अभिनंदन&lt;/b&gt; {{ping|Vikrantkorde|संतोष गोरे|Tiven2240|Sandesh9822}} तुम्ही सर्वांनी समर्पण आणि सातत्याने तयार केलेल्या प्रत्येक लेखासाठी. आपण [[विकिपीडिया:विकी लव्ह्‌ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१|विकी लव्ह्ज वुमन दक्षिण आशिया २०२१]] साठी तब्बल ८० लेख तयार केले आहेत. या मोहिमेचा मुख्य हेतू दक्षिण आशियातील विकिपीडियांवरील महिलांचे लेख वाढवणे हा होता... ही स्पर्धा यशस्वी झाली! मला आशा आहे की याद्वारे आपण समाजात सकारात्मक बदल घडवला आहे आणि विकिपीडियावर स्त्रियांच्या लेखांचे प्रमाण वाढले आहे. ही स्पर्धा १ सप्टेंबर २०२१ रोजी सुरू झाली आणि ३० सप्टेंबर २०२१ रोजी संपली. आपल्या मराठी विकिपीडियावरील निकाल जाहीर आहे (खालील तक्ता बघा). जागतिक स्तरावरील अंतिम निकाल अद्याप जाहीर होणे बाकी आहे.

&lt;b&gt;ज्या सदस्याने या स्पर्धेत योगदान दिले आहे आणि त्यांच्या तयार केलेल्या लेखांची संख्या खाली दिली आहे.&lt;/b&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!सदस्य
!लेख
!गुण
!क्रमांक 
|-
|[[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|Vikrantkorde]]
|३१
|२९
|१
|-
|[[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|संतोष गोरे]]
|२८ 
|२८ 
|२
|-
|[[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|Rockpeterson]]
|१० 
|९
|३
|-
|[[सदस्य चर्चा:Tiven2240|Tiven2240]]
|८
|८
|४  
|-
|[[सदस्य चर्चा:Sandesh9822|Sandesh9822]]
|३
|३
|५
|}
[[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) २२:०१, १ ऑक्टोबर २०२१ (IST)
:: 😊 --[[User:Sandesh9822|'''&lt;span style=&quot;background color: black; color: orange&quot;&gt;संदेश&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt; हिवाळे&lt;/span&gt;'''&lt;span style=&quot;color: green&quot;&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:Sandesh9822|&lt;span style=&quot;color: maroon&quot;&gt;चर्चा&lt;/span&gt;]]&lt;/sup&gt; २१:१९, १ ऑक्टोबर २०२१ (IST)

::🙏 -[[सदस्य:संतोष गोरे|'''&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; संतोष&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 3px 3px 2px;color: blue&quot;&gt; गोरे &lt;/span&gt;''']]  ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 2px;&quot;&gt; 💬&lt;/span&gt;]] ) २१:४५, १ ऑक्टोबर २०२१ (IST)
:. :) --०८:३७, २ ऑक्टोबर २०२१ (IST) [[सदस्य:Tiven2240|Tiven2240]] ([[सदस्य चर्चा:Tiven2240|चर्चा]]) ०८:३७, २ ऑक्टोबर २०२१ (IST)
: धन्यवाद [[सदस्य:Vikrantkorde|विक्रांत कोरडे]] ([[सदस्य चर्चा:Vikrantkorde|चर्चा]]) १७:३९, ३ ऑक्टोबर २०२१ (IST)

==विकिपीडिया आशियाई महिना २०२१ अभियान==
नमस्कार विकिपीडिया संपादकांनो, विकिपीडिया आशियाई महिना २०२१ अभियान सुरू झाली आहे. या मोहिमेत सक्रीय सहभाग घ्या आणि जमेल तेवढे योगदान द्या.
या मोहिमेसंबंधीचे [https://mr.wikipedia.org/s/5gls सर्व नियम व माहिती] येथून वाचता येईल. - [[सदस्य:Rockpeterson|Rockpeterson]] ([[सदस्य चर्चा:Rockpeterson|चर्चा]]) १३:०३, ७ नोव्हेंबर २०२१ (IST)

==डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, औरंगाबाद येथे मराठी भाषा गौरव दिन २०२२ निमित्य कोशीय लिखाण कार्यशाळा==
मराठी भाषा गौरव दिनाचे औचित्य साधून   मराठी विकिपीडिया युझर्स ग्रुप, माहिती तंत्रज्ञान आणि संगणक विज्ञान ज्ञानमंडळ,  महाराष्टराज्य विश्वकोश निर्मिती मंडळ आणि संगणक विभाग बामू यांच्या संयुक्त विद्यमाने,    डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, औरंगाबाद येथे &quot;कोशीय लिखाण कार्य शाळा&quot; सोमवार  दिनांक २८ फेब्रुवारी २०२२ ला आयोजित करण्यात येत आहे.

कार्यशाळेत कोशीय लिखाण कसे करावे, मराठी विकिपीडियाची तोंड ओळख, विकिपीडियावर लेख कसा बनवावा तसेच विकिपीडिया वरील लेखांचे विकिकरण, वर्गीकरण, संदर्भीकरण बाबत मार्गदर्शन आणि प्रात्यक्षिक  दिले  जाईल.  सर्व संबंधित विकिपीडिया लेखकांनी  ह्या संधीचा फायदा घ्यावा.      

धन्यवाद  
[[सदस्य:Shraddhajadhav|Shraddhajadhav]] ([[सदस्य चर्चा:Shraddhajadhav|चर्चा]]) १६:२९, २७ फेब्रुवारी २०२२ (IST)


:{{ping|Shraddhajadhav}} ह्या संधीचा फायदा कसा घ्यावा? —usernamekiran [[User talk:Usernamekiran|(talk)]] ०९:३४, २८ फेब्रुवारी २०२२ (IST)
:: आपण त्वरित संगणक विभाग, बामू विद्यापीठ येथे संपर्क करावा. 
:::डॉ. नम्रता म्याडम ह्यास  सहभागासाठी  आपण संपर्क करू शकता. कार्यशाळा सर्वांसाठी खुली आणि मोफत आहे. - [[सदस्य:Kselvarani|Kselvarani]] ([[सदस्य चर्चा:Kselvarani|चर्चा]])

==विकी काॅन्फरन्स भारत २०२३==

प्रिय समूह सदस्य
सस्नेह नमस्कार!

विकी काॅन्फरन्स भारत २०२३ संदर्भात माहिती देणारा आणि शिष्यवृत्तीसाठी आवेदने देण्याची सूचना देणारा हा संदेश आहे.
[[m:WikiConference_India_2023|WikiConference India 2023]] 
या काॅन्फरन्सविषयी तुम्ही नक्कीच उत्सुक असाल.काही दिवसांपासून आपण या परिषदेची रचना आणि समायोजन करीत आहोत त्याला हळूहळू निश्चित आकार येऊ लागला आहे.
शिष्यवृत्तीसाठी आपण १४ डिसेंबरपर्यंत आवेदने सादर करण्याची मुदतवाढ जाहीर केली आहे.या परिषदेत आपणाला काही सत्रे घ्यायची इच्छा असल्यास त्याविषयी निवेदनही आपण सादर करू शकता.आपण यात निश्चितपणे सहभागी व्हाल अशी आशा आहे.
[[m:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|program]] and [[m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarships]] 
[[m:Talk:WikiConference_India_2023|conference talk page]]
निवेदने पाठविण्यात तुम्हाला काही मदत आवश्यक असल्यास येथे संदेश पाठवू शकता.संयोजक समिती सदस्य आपणाला मदत करण्यास उत्सुक आहे.
आपल्या अमूल्य वेळेसाठी आभार!

आपले विनित,
विकी काॅन्फरन्स संयोजक समिती २०२३


== मराठी विकिपीडिया एक दिवसीय कार्यशाळा, शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर ==
मराठी भाषा पंधरवाडा २०२४च्या निमित्याने मराठी विकिपीडियावर  योगदान देवू इच्छित असलेल्या सम्पादकांसाठी शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर आणि भाषा सल्लागार समिति, महाराष्ट्र शासन,  ह्यांच्या संयुक्त विद्यमानने एक दिवसीय मराठी विकिपीडिया कार्यशाळेचे आयोजन शिवाजी विद्यापीठ, कोल्हापूर येथे बुधवार,  दिनक २४ जानेवारी २०२४ ला करण्यात आले आहे.

कार्यशाळेत कोशीय लिखाण कसे करावे, मराठी विकिपीडियाची तोंड ओळख, विकिपीडियावर लेख कसा बनवावा तसेच विकिपीडिया वरील लेखांचे विकिकरण, वर्गीकरण, संदर्भीकरण बाबत मार्गदर्शन आणि प्रात्यक्षिक  दिले  जाईल.  सर्व संबंधित विकिपीडिया लेखकांनी  ह्या संधीचा फायदा घ्यावा.      

धन्यवाद  

[[सदस्य:Shraddhajadhav|Shraddhajadhav]] ([[सदस्य चर्चा:Shraddhajadhav|चर्चा]]) १५:३८, २३ जानेवारी २०२४ (IST)

== Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications ==

The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]].

Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects.

'''The hackathon is intended for:'''
* Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc.
* Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc.
* Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces.

Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach.

To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses.

'''Apply here:'''

* Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form]


'''More information:'''

We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page.

* Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]]

If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}.

Best Regards,
On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group

== फाईल अपलोड करण्यासाठी मदत हवी  ==

नमस्कार,

माझ्या आजोबा [[हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे]] यांच्या पानासाठी एक ऐतिहासिक कात्रण माझ्याकडे आहे. त्यात ते हिंदुस्थान को-ऑप. बँकेचे संचालक म्हणून रौप्य महोत्सवात भाषण करताना दिसत आहेत.

माझं खातं नवीन असल्याने मी अपलोड करू शकत नाही. कृपया कोणीतरी हे अपलोड करून देईल का?

'''सारांश कोड''': &lt;nowiki&gt;{{Non-free use rationale | Description    = हिंदुस्थान को-ऑपरेटिव्ह बँकेच्या रौप्यमहोत्सवाच्या उद्घाटन समारंभात भाषण करताना संचालक हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे. | Source         = दैनिक वृत्तपत्र, मुंबई, १९८० चे दशक - स्वतः स्कॅन केलेला फोटो | Article        = हरिभाऊ आप्पाजी ठोंबरे | Portion        = संपूर्ण कात्रण | Low_resolution = होय | Purpose        = हरिभाऊ ठोंबरे हे हिंदुस्थान को-ऑपरेटिव्ह बँकेचे संचालक होते याचा ऐतिहासिक, छापील पुरावा. | Replaceability = नाही. ही १९८० च्या दशकातील घटना असून याचा मुक्त परवान्यातील फोटो उपलब्ध नाही. | other_information = फोटोच्या कॅप्शनमध्ये 'बोलताना संचालक हरिभाऊ ठोंबरे' असा स्पष्ट उल्लेख आहे. }}&lt;/nowiki&gt; 

'''गंतव्य नाव''': Hindusthan_Bank_Silver_Jubilee_Haribhau_Thombare_Speech.jpg

&lt;nowiki&gt;धन्यवाद. ~~~~&lt;/nowiki&gt; [[विशेष:योगदान/&amp;#126;2026-30631-81|&amp;#126;2026-30631-81]] ([[सदस्य चर्चा:&amp;#126;2026-30631-81|talk]]) १५:०५, २३ मे २०२६ (IST)

:@Tiven2240 धन्यवाद दादा.
:कात्रणाचा फोटो आता उपलब्ध आहे: https://i.postimg.cc/RFT6K564/IMG-0284.jpg
:कृपया हा फोटो विकिपीडियावर 'Fair use' अंतर्गत अपलोड करून द्यावा. मी वर दिलेला Non-free use rationale आणि गंतव्य नाव वापरावे.
:धन्यवाद. [[विशेष:योगदान/&amp;#126;2026-30897-57|&amp;#126;2026-30897-57]] ([[सदस्य चर्चा:&amp;#126;2026-30897-57|talk]]) १५:२६, २३ मे २०२६ (IST)
::@Tiven2240 दादा, नमस्कार 🙏 
::काल विनंती केली होती. जमल्यास कृपया बघा. फोटो खूप महत्वाचा आहे. 
::धन्यवाद. [[सदस्य:Suhasthombare|Suhasthombare]] ([[सदस्य चर्चा:Suhasthombare|चर्चा]]) १५:४७, २४ मे २०२६ (IST)</text>
      <sha1>1ikoklxwbmg1qabj5ksdohalm8hjkc3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>शिरूर तालुका (पुणे)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3447</id>
    <revision>
      <id>2693888</id>
      <parentid>2680850</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T07:27:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27989" sha1="g64hrer6w33lnuoc5kusy9sigrhnhkw" xml:space="preserve">{{हा लेख|[[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्यातील]] शिरूर तालुका|शिरूर तालुका}}
{{विस्तार}}

{{माहितीचौकट भारतीय तालुका
|तालुक्याचे_नाव		= शिरूर तालुका
|स्थानिक_नाव		= 
|चित्र_नकाशा		= Shirur tehsil in Pune district.png
|अक्षांश-रेखांश		=  
|राज्याचे_नाव		= महाराष्ट्र
|जिल्ह्याचे_नाव		= [[पुणे जिल्हा|पुणे]]
|जिल्हा_उपविभागाचे_नाव	= खेड 
|मुख्यालयाचे_नाव		= शिरूर 
|क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी		= 
|लोकसंख्या_एकूण		= 
|जनगणना_वर्ष		= 
|लोकसंख्या_घनता		= 
|शहरी_लोकसंख्या		= 
|साक्षरता_दर		= 
|लिंग_गुणोत्तर		= 
|प्रमुख_शहरे_खेडी		= 
|तहसीलदाराचे_नाव		=
|लोकसभा_मतदारसंघाचे_नाव	=[[शिरूर लोकसभा मतदारसंघ]] 
|विधानसभा_मतदारसंघाचे_नाव	=[[शिरूर विधानसभा मतदारसंघ]] 
|आमदाराचे_नाव		=[[ज्ञानेश्वर आबा कटके]] 
|पर्जन्यमान_मिमी		= 
|संकेतस्थळ
|खासदार=[[डॉ.अमोल कोल्हे]]}}

'''शिरूर तालुका''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे.

== तालुक्यातील गावे ==
शिरूर तालुक्यात १०६ गावे आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://mahabhulekh.maharashtra.gov.in/ |title=महाराष्ट्र भूमि अभिलेख (महाभुलेख) |access-date=2014-06-01 |archive-date=2020-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200525104912/https://mahabhulekh.maharashtra.gov.in/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: 100%;&quot;
|+ शिरूर तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[अरणगांव]] || ३७ || [[जातेगांव खुर्द]] || ७३ || [[बाभूळसर खुर्द]]
|-
| २ || [[अन्नापुर|अण्णापूर]] || ३८ || [[जातेगांव बुद्रुक]] || ७४ || [[बाभूळसर बुद्रुक]]
|-
| ३ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[आंधळगांव]] || ३९ || [[टाकळी भिमा]] || ७५ || [[पारोडी]]
|-
| ४ || [[आंबळे (शिरूर)]] || ४० || [[टाकळी हाजी]] || ७६ || [[बुरुंजवाडी]]
|-
| ५ || [[आपटी (शिरूर)]] || ४१ || [[डोंगरगण]] || ७७ || [[मोटेवाडी (शिरूर)]]
|-
| ६ || [[आमदाबाद]] || ४२ || [[डिंग्रजवाडी]] || ७८ || [[म्हसे बुद्रुक]]
|-
| ७ || [[आलेगांव पागा]] || ४३ || [[सणसवाडी (शिरूर)]] || ७९ || [[मलठण]]
|-
| ८ || [[इचकेवाडी]] || ४४ || [[सोनेसांगवी]] || ८० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[रांजणगाव]]
|-
| ९ || [[इनामगांव]] || ४५ || [[सविंदणे]] || ८१ || [[रांजणगांव सांडस]]
|-
| १० || [[उरळगांव]] || ४६ || [[सादलगांव]] || ८२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[मांडवगण फराटा]]
|-
| ११ || [[कोंढापुरी]] || ४७ || [[वाजेवाडी]] || ८३ || [[राऊतवाडी (शिरूर)]]
|-
| १२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[केंदूर]] || ४८ || [[ढोकसांगवी]] || ८४ || [[राक्षेवाडी]]
|-
| १३ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कोरेगांव भिमा]] || ४९ || [[न्हावरा]] || ८५ || [[मिडगुलवाडी]]
|-
| १४ || [[कोहकडेवाडी]] || ५० || [[नागरगांव]] || ८६ || [[रावडेवाडी]]
|-
| १५ || [[कोळगांव डोळस]] || ५१ || [[निमगाव दुडे]] || ८७ || [[माळवाडी (शिरूर)]]
|-
| १६ || [[करंजाणे (शिरूर)]] || ५२ || [[निमगाव भोगी]] || ८८ || [[मुंंजाळवाडी]]
|-
| १७ || [[करंदी]] || ५३ || [[निमगाव म्हाळुंगी]] || ८९ || [[मुखई]]
|-
| १८ || [[करडे (शिरूर)]] || ५४ || [[निमोणे]] || ९० || [[लाखेवाडी]]
|-
| १९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कवठे यमाई]] || ५५ || [[निर्वी]] || ९१ || [[वडगांव रासाई]]
|-
| २० || [[काठापुर खुर्द]] || ५६ || [[दरेकरवाडी]] || ९२ || [[वडनेर खुर्द]]
|-
| २१ || [[कासारी (शिरूर)]] || ५७ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[तळेगाव ढमढेरे]] || ९३ || [[वढु बुद्रुक]]
|-
| २२ || [[कान्हूर मेसाई]] || ५८ || [[दहिवडी (शिरूर)]] || ९४ || [[वरुडे]]
|-
| २३ || [[कारेगांव]] || ५९ || [[तांदळी (शिरूर)]] || ९५ || [[शरदवाडी]]
|-
| २४ || [[कुरुळी]] || ६० || [[धानोरे (शिरूर)]] || ९६ || [[शिंगाडवाडी]]
|-
| २५ || [[खंडाळे (शिरूर)]] || ६१ || [[धामारी]] || ९७ || [[शिंदोडी]]
|-
| २६ || [[खैरेनगर]] || ६२ || [[धुमाळवाडी (शिरूर)]] || ९८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[शिक्रापुर]]
|-
| २७ || [[खैरेवाडी]] || ६३ || [[फटाकेवाडी|फरातवाडी]] || ९९ || [[वाघाळे]]
|-
| २८ || [[गणेगांव खालसा]] || ६४ || [[पिंपरखेड (शिरूर)]] || १०० || [[वाजेवाडी]]
|-
| २९ || [[गणेगांव दुमाला]] || ६५ || [[भांबर्डे (शिरूर)]] || १०१ || [[विठ्ठलवाडी (शिरूर)]]
|-
| ३० || [[गोलेगाव]] || ६६ || [[पिंपरी दुमाला]] || १०२ || [[शास्ताबाद]]
|-
| ३१ || [[गुनाट]] || ६७ || [[पिंपळसुटी]] || १०३ || [[शिरसगांव काटा]]
|-
| ३२ || [[चव्हाणवाडी (शिरूर)]] || ६८ || [[पिंपळे खालसा]] || १०४ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[शिरुर]]
|-
| ३३ || [[चिंचोली (शिरूर)]] || ६९ || [[पिंपळे जगताप]] || १०५ || [[शिरूर न.पा.]]
|-
| ३४ || [[चिंचणी (शिरूर)]] || ७० || [[फाकटे]] || १०६ || [[शिवतक्रार म्हाळुंगी]]
|-
| ३५ || [[चांडोह]] || ७१ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[पाबळ]] || १०७ || [[हिवारे (शिरूर)]]
|-
| ३६ || [[जांबुत]] || ७२ || &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

==धार्मिक आणि ऐतिहासिक स्थळे==

शिरूर तालुक्यात रांजणगाव गणपती, कान्हुरची मसाई देवी, कवठ्याची येमाई, टाकळीची मळगंगा आणि शिरूरचे रामलिंग अशी धार्मिक स्थळे आहेत.
* रांजणगाव गणपती हे अष्टविनायक मधील एक देवस्थान आहे. 
* वढू बुद्रुक येथे संभाजी महाराजांची समाधी आहे.
* पाबळ येथे पहिले बाजीराव यांच्या पत्नी मस्तानी साहेब यांची समाधी आहे. 
*कोरेगाव भीमा येथे &quot;विजय स्तंभ&quot; आहे. १ जानेवारी १८१८ रोजी दुसरे बाजीराव पेशवे आणि ब्रिटिश सैनिकांदरम्यान झालेल्या युद्धात महार रेजिमेंटने पेशव्यांच्या सैन्याचा पराभव केला होता आणि म्हणूनच ही घटना दलित चळवळीच्या इतिहासातला महत्त्वपूर्ण टप्पा असल्याचं दलित कार्यकर्ते मानतात.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/marathi/india-42541621 &quot;भीमा कोरेगावची लढाई नेमकी आहे तरी काय?&quot;],[[बीबीसी], 3-Jan-2018&lt;/ref&gt; 
पाबळ येथे पहिले बाजीराव यांच्या पत्नी मस्तानी साहेब यांची समाधी आहे
* मलठण येथे ऐतिहासिक श्री मल्लिकार्जुन महादेवाचे पेशवेकालीन शिव मंदिर आहे.
इथेच श्रीमंत सरदार पवार घराण्याचा किल्ला बऱ्यापैकी सुस्थितीत आहे, या मध्ये बारा दरवाजाची विहीर आहे.

== लोककला आणि साहित्य==

[[कवठे यमाई]] गाव हे ऐतेहासिक वारसा लाभलेले गाव असून येथे मराठा सरदार श्रीमंत पवार यांनी अठराव्या शतकात उभारलेली आणि अजून ही सुस्थितीत असलली एक गढी (राजवाडा) आहे. साहजिकच, कला आणि कलावंतांना प्रोत्साहन देणारे हे गाव महाराष्ट्र राज्यात आपलं एक वेगळे स्थान टिकवून आहे. प्रसिद्ध तमाशा कलावंत भाऊ बापू मांग नारायणगावकर, विठ्ठल कवठेकर, गंगाराम बुआ रेणके अशी नामवंत तमाशा कलाकार, फड मालक या मातीत जन्मले आणि प्रसिद्ध पावले.
* आपल्या शृंगारिक लावण्यांसाठी आणि लोकजागृती करणाऱ्या लघुनाट्य लिखाणासाठी प्रसिद्ध असलेले ज्येष्ठ साहित्यिक [[बशीर मोमीन (कवठेकर)]] हे सुद्धा याच गावचे. बशीर मोमीन यांनी मराठी भाषेत लावणी, वगनाट्य, नाटक, धार्मिक भक्तिगीते, देशभक्तीपर गीते याबरोबरच विविध प्रकारची लोक गीते लिहिली आहेत&lt;ref&gt;[https://maharashtratimes.indiatimes.com/editorial/manasa/vithabai-narayangaonkar-lifetime-achievement-award-bashir-kamroodin-momin/articleshow/68226068.cms &quot;बशीर मोमीन (कवठेकर)&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190603012822/https://maharashtratimes.indiatimes.com/editorial/manasa/vithabai-narayangaonkar-lifetime-achievement-award-bashir-kamroodin-momin/articleshow/68226068.cms |date=2019-06-03 }}, दै.[[महाराष्ट्र टाइम्स]], 2-March-2019&lt;/ref&gt;. हुंडाबंदी, दारूबंदी, निरक्षरता, अंधश्रद्धा, भ्रष्टाचार यांसारख्या ज्वलंत विषयांवर त्यांनी लेखन करीत त्यामाध्यमातून सामाजिक परिवर्तनासाठी प्रयत्न केले. व्यसनमुक्ती, राष्ट्रीय साक्षरता अभियान, ग्राम स्वछता अभियान यासारख्या शासकीय चळवळी मध्ये सुद्धा त्यांनी हिरहिरीने भाग घेतला आणि आपल्या कलापथकाच्या माध्यमातून ग्रामीण भागात जनजागृतीचे महत्त्वपूर्ण कार्य केले. लोककला, साहित्य आणि संस्कृती या क्षेत्रातील त्यांच्या अमूल्य योगदानाबद्दल महाराष्ट्र शासनाने वर्ष २०१८चा 'विठाबाई नारायणगावकर जीवन गौरव पुरस्कार' त्यांना देऊन गौरविले आहे&lt;ref&gt;[http://www.saamana.com/folk-artist-bashir-momin-honor-by-vithabai-narayangaonkar-life-achievement-award आयुष्यभराच्या निरपेक्ष सेवेचा गौरव- लोकशाहीर बशीर मोमीन यांच्या भावना ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201108025500/http://www.saamana.com/folk-artist-bashir-momin-honor-by-vithabai-narayangaonkar-life-achievement-award/ |date=2020-11-08 }} &quot;दै.[[सामना]]”, 1-March-2019&lt;/ref&gt;.
महाराष्ट्र शासनातर्फे तमाशा (कला) क्षेत्रासाठी दिला जाणारा सर्वोच्च असा 'विठाबाई नारायणगावकर जीवनगौरव पुरस्कार' मिळवणारे दोन दिग्गज श्री गंगाराम रेणके आणि लोकशाहीर बशीर मोमीन उर्फ बी. के. मोमीन कवठेकर येथेच राहतात.

==इतर माहिती==

जगातली तिसरी आणि भारतातील पहिली “झिरो एनर्जी स्कूल”* म्हणून वाबळेवाडीच्या शाळेचा उल्लेख केला जातो. सध्या शाळेत सहाशे विद्यार्थी आहेत. कधीकाळी दोन पडक्या खोल्यामध्ये भरवण्यात येणारी ही शाळा आज जिल्हा परिषद शाळांसाठी सर्वात मोठ्ठी रोल मॉडेल ठरलेय. वाबळेवाडी हे गाव शिरूर तालुक्यातील शिक्रापूर पासून अडीच किलोमीटरवरच गाव. वाबळेवाडीची लोकसंख्या म्हणजे पन्नास ते साठ घरांच छोटस गाव. गावाची लोकसंख्या साडेतीनशे. गावची जिल्हा परिषदेची शाळा म्हणजे फक्त दोन गळक्या खोल्या. २०१२ या वर्षी जानेगाव येथून बदली होवून नवीन शिक्षक आले. पडक्या खोल्या पाहून एखाद्या शिक्षकानं काय केलं असत तर आपल्या सगळे कॉन्टेक्ट वापरून बदलीसाठी प्रयत्न केले असते. पण वारे गुरुजी वेगळे होते. वारे गुरुजी नवीन आव्हानं घेण्यासाठी ओळखले जायचे.

वारे गुरुजी विद्यार्थांना शिकवण्यास सुरुवात केली. दोन छोट्या खोल्या. त्यामध्ये दोन शिक्षक आणि सर्व इयत्तेची मुले एकत्र अस एकंदरित चित्र. हे चित्र बदलण्यासाठी वारे गुरुजींनी १५ ऑगस्ट २०१२ मध्ये वाबळेवाडीच्या ग्रामसभेत एक आराखडा मांडला. शाळा जागतिक पातळीवर घेऊन जाण्यासाठी काय करता येईल हे मांडणारा तो आराखडा. दोन पडक्या खोल्यामधून जागतिक दर्जाची शाळा निर्माण करणं म्हणजे हास्यास्पद गोष्ट होती पण वारे सरांनी ते काम मनावर घेतलं. गावच्या लोकांना यातलं विशेष माहित नव्हतं पण त्यांना एकाच गोष्टीवर ठाम विश्वास होता तो म्हणजे वारे गुरुजी म्हणतायत म्हणजे काहीतरी चांगल होईल.

संपूर्ण गावाने एकत्र येऊन झटायचं असा तो ठराव होता. २०१२ साली गावात एकूण १९ महिला बचत गट होते. या बचत गटांनी एक गोष्ट ठरवली ती म्हणजे पुढची तीन वर्ष आपणाला जो काही नफा होईल तो शाळेला द्यायचा. पै अन् पै गोळा करून संसार उभा करणाऱ्या महिलांच्या दृष्टीने पाहिलं तर ही गोष्ट खूप क्रांन्तीकारी वाटेल. बचत गटांसोबत गावातले तरुण धावून आले. नवरात्र आणि गणेशोत्सवांसारख्या सणांचा खर्च कमी करून तो पैसा शाळेसाठी उभा करण्याच ठरवण्यात आलं.

वाबळेवाडीची ही शाळा का उभा राहू शकली याचं मुख्य कारण म्हणजे गाव आणि शाळा एकत्र आली. शाळेतील शिक्षकांवर गावाने विश्वास दाखवला आणि शिक्षकांनी देखील तो सार्थ करून दाखवला. शिक्षक प्रयोग करत आहेत म्हणल्यानंतर शाळेची विद्यार्थीसंख्या देखील वाढू लागली. गावाची मदत कशी होत गेली याबद्दल सांगायच झालं तर गावात यात्रेनिमित्त तमाशा आयोजित करण्यात आला होता.

सुमारे सव्वा लाख रुपये यात्रा कमिटीमार्फत तमाशासाठी गोळा करण्यात आले होते. वारे गुरुजींनी यात्रा कमिटीची भेट घेतली, तेव्हा यात्रा कमिटीने तात्काळ १ लाख २० हजार रुपयांची रक्कम वारे सरांना देण्याच मंजूर केलं. त्या रकमेतून वारे सरांनी विद्यार्थांना टॅब घेतले.

*महाराष्ट्रातील पहिले टॅब स्कूल म्हणून या शाळेचा उल्लेख करावा लागतो.
* हे पैसै तमाशासाठी गोळा करण्यात आले होते. ते खऱ्या अर्थाने सत्कारणी लागले.
आज शाळेची जी इमारत आहे ती गावकऱ्यांनी दिलेल्या जागेवर आहे. नवीन खोल्या बांधाव्यात म्हणून वारे सरांनी गावकऱ्यापुढे आपलं म्हणणं मांडल. गावकऱ्यांनी देखील सुमारे दिड एकर शेती बक्षीसपत्र करून शाळेच्या नावावर केली.

तालुक्यातल्या जमिनीचे भाव पाहता दिड एकर जमिनीची किंमत अडीच कोटी रुपयांपेक्षा अधिक होते. हळूहळू शाळा रुपडं बदलत असताना गावकऱ्यांनी पुन्हा नजीकची दिड एकर जमीन शाळेसाठी देवू केली. 
शाळेमध्ये सुमारे दोनशे विद्यार्थी झाले. तरिही खैरे सर आणि वारे सर असे दोनच शिक्षक विद्यार्थांना शिकवण्याच काम करत होते. सर्व इयत्तेच्या विद्यार्थांना शिकवण्यासाठी दोघांनी मिळून अभिनव अशा संकल्पना सुरू केल्या. दहा दहा विद्यार्थांचे गट तयार करून त्यांना वरच्या वर्गातील एक विद्यार्थी विषय मित्र म्हणून देण्यात आले. छोटे प्रयोग करून विज्ञानाच्या संकल्पना विद्यार्थांमध्ये रुजवण्यात आल्या.

शाळेची कीर्ती सर्वदूर पोहचू लागल्यानंतर एक दिवस बँक ऑफ न्यूयार्कचे काही अधिकारी शाळेला भेट देण्यासाठी आले. त्यांनी शाळेला देणगी देण्याची भावना बोलून दाखवली. नक्की कोणत्या प्रकारची शाळा हवी असे विचारल्यानंतर वारे सरांनी त्यांना शाळेचे डिझाइन दाखवले. ते डिझाइन पसंत पडले. नव्याने शाळेची रचना करण्यात आली. *आतराष्ट्रीय दर्जाची* मिळतीजुळती अशी *झिरो एनर्जी स्कुल*ची निर्मिती करण्यात आली.

जपान आणि आयर्लेंड सोडल्यानंतर जगातली ही तिसरी शाळा ठरली. अनुभवातून शिक्षण देण्याच सुत्र शाळेने स्वीकारलं. दिवाळीच्या सुट्टीत मुलांना पोहायला शिकवण्याची जबाबदारी देखील शाळेने घेतली. संगीत, नाटक अशा प्रत्येक गोष्टीत विद्यार्थांची रुची वाढवण्यात आली. मुलांनी श्रमसंस्कार मिळावेत म्हणून पंचक्रोशीत झाडे लावण्याचा उपक्रम हाती घेण्यात आला. त्यातूनच परिसरात सुमारे एक लाख वृक्षांची लागवड करण्यात आली.

शाळेची यशस्वी घौडदौड पाहून राज्य सरकारकडून दहा शिक्षकांची नियुक्ती करण्यात आली. आज शाळेत बारा शिक्षक आहेत. ओजसच्या उपक्रमातून शाळेत आठवीपर्यन्तचे वर्ग निर्माण करण्यात आले. आज शाळेत नववी प्रर्यन्तचे वर्ग आहेत. तर भविष्यात १२ वी पर्यन्तचे शिक्षण देण्यात येणार आहे. १२ वी पर्यन्तचे शिक्षण देणारी राज्यातील पहिली शाळा असण्याचा सन्मान वाबळेवाडीच्या शाळेला मिळणार आहे. आज शाळेची विद्यार्थीसंख्या सुमारे सहाशे असून चार हजार विद्यार्थी वेटिंग लिस्टमध्ये आहेत. आणि *विशेष म्हणजे ही शाळा आजही मराठी माध्यमच आहे.*

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{पुणे जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>g64hrer6w33lnuoc5kusy9sigrhnhkw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693889</id>
      <parentid>2693888</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T07:28:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27989" sha1="ta24d49a5v7pof9ksowyof0aw3oa7gk" xml:space="preserve">{{हा लेख|[[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्यातील]] शिरूर तालुका|शिरूर तालुका}}
{{विस्तार}}

{{माहितीचौकट भारतीय तालुका
|तालुक्याचे_नाव		= शिरूर तालुका
|स्थानिक_नाव		= 
|चित्र_नकाशा		= Shirur tehsil in Pune district.png
|अक्षांश-रेखांश		=  
|राज्याचे_नाव		= महाराष्ट्र
|जिल्ह्याचे_नाव		= [[पुणे जिल्हा|पुणे]]
|जिल्हा_उपविभागाचे_नाव	= खेड 
|मुख्यालयाचे_नाव		= शिरूर 
|क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी		= 
|लोकसंख्या_एकूण		= 
|जनगणना_वर्ष		= 
|लोकसंख्या_घनता		= 
|शहरी_लोकसंख्या		= 
|साक्षरता_दर		= 
|लिंग_गुणोत्तर		= 
|प्रमुख_शहरे_खेडी		= 
|तहसीलदाराचे_नाव		=
|लोकसभा_मतदारसंघाचे_नाव	=[[शिरूर लोकसभा मतदारसंघ]] 
|विधानसभा_मतदारसंघाचे_नाव	=[[शिरूर विधानसभा मतदारसंघ]] 
|आमदाराचे_नाव		=[[ज्ञानेश्वर आबा कटके]] 
|पर्जन्यमान_मिमी		= 
|संकेतस्थळ
|खासदार=[[डॉ.अमोल कोल्हे]]}}

'''शिरूर तालुका''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे.

== तालुक्यातील गावे ==
शिरूर तालुक्यात १०६ गावे आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://mahabhulekh.maharashtra.gov.in/ |title=महाराष्ट्र भूमि अभिलेख (महाभुलेख) |access-date=2014-06-01 |archive-date=2020-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200525104912/https://mahabhulekh.maharashtra.gov.in/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: auto;&quot;
|+ शिरूर तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[अरणगांव]] || ३७ || [[जातेगांव खुर्द]] || ७३ || [[बाभूळसर खुर्द]]
|-
| २ || [[अन्नापुर|अण्णापूर]] || ३८ || [[जातेगांव बुद्रुक]] || ७४ || [[बाभूळसर बुद्रुक]]
|-
| ३ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[आंधळगांव]] || ३९ || [[टाकळी भिमा]] || ७५ || [[पारोडी]]
|-
| ४ || [[आंबळे (शिरूर)]] || ४० || [[टाकळी हाजी]] || ७६ || [[बुरुंजवाडी]]
|-
| ५ || [[आपटी (शिरूर)]] || ४१ || [[डोंगरगण]] || ७७ || [[मोटेवाडी (शिरूर)]]
|-
| ६ || [[आमदाबाद]] || ४२ || [[डिंग्रजवाडी]] || ७८ || [[म्हसे बुद्रुक]]
|-
| ७ || [[आलेगांव पागा]] || ४३ || [[सणसवाडी (शिरूर)]] || ७९ || [[मलठण]]
|-
| ८ || [[इचकेवाडी]] || ४४ || [[सोनेसांगवी]] || ८० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[रांजणगाव]]
|-
| ९ || [[इनामगांव]] || ४५ || [[सविंदणे]] || ८१ || [[रांजणगांव सांडस]]
|-
| १० || [[उरळगांव]] || ४६ || [[सादलगांव]] || ८२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[मांडवगण फराटा]]
|-
| ११ || [[कोंढापुरी]] || ४७ || [[वाजेवाडी]] || ८३ || [[राऊतवाडी (शिरूर)]]
|-
| १२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[केंदूर]] || ४८ || [[ढोकसांगवी]] || ८४ || [[राक्षेवाडी]]
|-
| १३ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कोरेगांव भिमा]] || ४९ || [[न्हावरा]] || ८५ || [[मिडगुलवाडी]]
|-
| १४ || [[कोहकडेवाडी]] || ५० || [[नागरगांव]] || ८६ || [[रावडेवाडी]]
|-
| १५ || [[कोळगांव डोळस]] || ५१ || [[निमगाव दुडे]] || ८७ || [[माळवाडी (शिरूर)]]
|-
| १६ || [[करंजाणे (शिरूर)]] || ५२ || [[निमगाव भोगी]] || ८८ || [[मुंंजाळवाडी]]
|-
| १७ || [[करंदी]] || ५३ || [[निमगाव म्हाळुंगी]] || ८९ || [[मुखई]]
|-
| १८ || [[करडे (शिरूर)]] || ५४ || [[निमोणे]] || ९० || [[लाखेवाडी]]
|-
| १९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कवठे यमाई]] || ५५ || [[निर्वी]] || ९१ || [[वडगांव रासाई]]
|-
| २० || [[काठापुर खुर्द]] || ५६ || [[दरेकरवाडी]] || ९२ || [[वडनेर खुर्द]]
|-
| २१ || [[कासारी (शिरूर)]] || ५७ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[तळेगाव ढमढेरे]] || ९३ || [[वढु बुद्रुक]]
|-
| २२ || [[कान्हूर मेसाई]] || ५८ || [[दहिवडी (शिरूर)]] || ९४ || [[वरुडे]]
|-
| २३ || [[कारेगांव]] || ५९ || [[तांदळी (शिरूर)]] || ९५ || [[शरदवाडी]]
|-
| २४ || [[कुरुळी]] || ६० || [[धानोरे (शिरूर)]] || ९६ || [[शिंगाडवाडी]]
|-
| २५ || [[खंडाळे (शिरूर)]] || ६१ || [[धामारी]] || ९७ || [[शिंदोडी]]
|-
| २६ || [[खैरेनगर]] || ६२ || [[धुमाळवाडी (शिरूर)]] || ९८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[शिक्रापुर]]
|-
| २७ || [[खैरेवाडी]] || ६३ || [[फटाकेवाडी|फरातवाडी]] || ९९ || [[वाघाळे]]
|-
| २८ || [[गणेगांव खालसा]] || ६४ || [[पिंपरखेड (शिरूर)]] || १०० || [[वाजेवाडी]]
|-
| २९ || [[गणेगांव दुमाला]] || ६५ || [[भांबर्डे (शिरूर)]] || १०१ || [[विठ्ठलवाडी (शिरूर)]]
|-
| ३० || [[गोलेगाव]] || ६६ || [[पिंपरी दुमाला]] || १०२ || [[शास्ताबाद]]
|-
| ३१ || [[गुनाट]] || ६७ || [[पिंपळसुटी]] || १०३ || [[शिरसगांव काटा]]
|-
| ३२ || [[चव्हाणवाडी (शिरूर)]] || ६८ || [[पिंपळे खालसा]] || १०४ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[शिरुर]]
|-
| ३३ || [[चिंचोली (शिरूर)]] || ६९ || [[पिंपळे जगताप]] || १०५ || [[शिरूर न.पा.]]
|-
| ३४ || [[चिंचणी (शिरूर)]] || ७० || [[फाकटे]] || १०६ || [[शिवतक्रार म्हाळुंगी]]
|-
| ३५ || [[चांडोह]] || ७१ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[पाबळ]] || १०७ || [[हिवारे (शिरूर)]]
|-
| ३६ || [[जांबुत]] || ७२ || &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

==धार्मिक आणि ऐतिहासिक स्थळे==

शिरूर तालुक्यात रांजणगाव गणपती, कान्हुरची मसाई देवी, कवठ्याची येमाई, टाकळीची मळगंगा आणि शिरूरचे रामलिंग अशी धार्मिक स्थळे आहेत.
* रांजणगाव गणपती हे अष्टविनायक मधील एक देवस्थान आहे. 
* वढू बुद्रुक येथे संभाजी महाराजांची समाधी आहे.
* पाबळ येथे पहिले बाजीराव यांच्या पत्नी मस्तानी साहेब यांची समाधी आहे. 
*कोरेगाव भीमा येथे &quot;विजय स्तंभ&quot; आहे. १ जानेवारी १८१८ रोजी दुसरे बाजीराव पेशवे आणि ब्रिटिश सैनिकांदरम्यान झालेल्या युद्धात महार रेजिमेंटने पेशव्यांच्या सैन्याचा पराभव केला होता आणि म्हणूनच ही घटना दलित चळवळीच्या इतिहासातला महत्त्वपूर्ण टप्पा असल्याचं दलित कार्यकर्ते मानतात.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/marathi/india-42541621 &quot;भीमा कोरेगावची लढाई नेमकी आहे तरी काय?&quot;],[[बीबीसी], 3-Jan-2018&lt;/ref&gt; 
पाबळ येथे पहिले बाजीराव यांच्या पत्नी मस्तानी साहेब यांची समाधी आहे
* मलठण येथे ऐतिहासिक श्री मल्लिकार्जुन महादेवाचे पेशवेकालीन शिव मंदिर आहे.
इथेच श्रीमंत सरदार पवार घराण्याचा किल्ला बऱ्यापैकी सुस्थितीत आहे, या मध्ये बारा दरवाजाची विहीर आहे.

== लोककला आणि साहित्य==

[[कवठे यमाई]] गाव हे ऐतेहासिक वारसा लाभलेले गाव असून येथे मराठा सरदार श्रीमंत पवार यांनी अठराव्या शतकात उभारलेली आणि अजून ही सुस्थितीत असलली एक गढी (राजवाडा) आहे. साहजिकच, कला आणि कलावंतांना प्रोत्साहन देणारे हे गाव महाराष्ट्र राज्यात आपलं एक वेगळे स्थान टिकवून आहे. प्रसिद्ध तमाशा कलावंत भाऊ बापू मांग नारायणगावकर, विठ्ठल कवठेकर, गंगाराम बुआ रेणके अशी नामवंत तमाशा कलाकार, फड मालक या मातीत जन्मले आणि प्रसिद्ध पावले.
* आपल्या शृंगारिक लावण्यांसाठी आणि लोकजागृती करणाऱ्या लघुनाट्य लिखाणासाठी प्रसिद्ध असलेले ज्येष्ठ साहित्यिक [[बशीर मोमीन (कवठेकर)]] हे सुद्धा याच गावचे. बशीर मोमीन यांनी मराठी भाषेत लावणी, वगनाट्य, नाटक, धार्मिक भक्तिगीते, देशभक्तीपर गीते याबरोबरच विविध प्रकारची लोक गीते लिहिली आहेत&lt;ref&gt;[https://maharashtratimes.indiatimes.com/editorial/manasa/vithabai-narayangaonkar-lifetime-achievement-award-bashir-kamroodin-momin/articleshow/68226068.cms &quot;बशीर मोमीन (कवठेकर)&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190603012822/https://maharashtratimes.indiatimes.com/editorial/manasa/vithabai-narayangaonkar-lifetime-achievement-award-bashir-kamroodin-momin/articleshow/68226068.cms |date=2019-06-03 }}, दै.[[महाराष्ट्र टाइम्स]], 2-March-2019&lt;/ref&gt;. हुंडाबंदी, दारूबंदी, निरक्षरता, अंधश्रद्धा, भ्रष्टाचार यांसारख्या ज्वलंत विषयांवर त्यांनी लेखन करीत त्यामाध्यमातून सामाजिक परिवर्तनासाठी प्रयत्न केले. व्यसनमुक्ती, राष्ट्रीय साक्षरता अभियान, ग्राम स्वछता अभियान यासारख्या शासकीय चळवळी मध्ये सुद्धा त्यांनी हिरहिरीने भाग घेतला आणि आपल्या कलापथकाच्या माध्यमातून ग्रामीण भागात जनजागृतीचे महत्त्वपूर्ण कार्य केले. लोककला, साहित्य आणि संस्कृती या क्षेत्रातील त्यांच्या अमूल्य योगदानाबद्दल महाराष्ट्र शासनाने वर्ष २०१८चा 'विठाबाई नारायणगावकर जीवन गौरव पुरस्कार' त्यांना देऊन गौरविले आहे&lt;ref&gt;[http://www.saamana.com/folk-artist-bashir-momin-honor-by-vithabai-narayangaonkar-life-achievement-award आयुष्यभराच्या निरपेक्ष सेवेचा गौरव- लोकशाहीर बशीर मोमीन यांच्या भावना ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201108025500/http://www.saamana.com/folk-artist-bashir-momin-honor-by-vithabai-narayangaonkar-life-achievement-award/ |date=2020-11-08 }} &quot;दै.[[सामना]]”, 1-March-2019&lt;/ref&gt;.
महाराष्ट्र शासनातर्फे तमाशा (कला) क्षेत्रासाठी दिला जाणारा सर्वोच्च असा 'विठाबाई नारायणगावकर जीवनगौरव पुरस्कार' मिळवणारे दोन दिग्गज श्री गंगाराम रेणके आणि लोकशाहीर बशीर मोमीन उर्फ बी. के. मोमीन कवठेकर येथेच राहतात.

==इतर माहिती==

जगातली तिसरी आणि भारतातील पहिली “झिरो एनर्जी स्कूल”* म्हणून वाबळेवाडीच्या शाळेचा उल्लेख केला जातो. सध्या शाळेत सहाशे विद्यार्थी आहेत. कधीकाळी दोन पडक्या खोल्यामध्ये भरवण्यात येणारी ही शाळा आज जिल्हा परिषद शाळांसाठी सर्वात मोठ्ठी रोल मॉडेल ठरलेय. वाबळेवाडी हे गाव शिरूर तालुक्यातील शिक्रापूर पासून अडीच किलोमीटरवरच गाव. वाबळेवाडीची लोकसंख्या म्हणजे पन्नास ते साठ घरांच छोटस गाव. गावाची लोकसंख्या साडेतीनशे. गावची जिल्हा परिषदेची शाळा म्हणजे फक्त दोन गळक्या खोल्या. २०१२ या वर्षी जानेगाव येथून बदली होवून नवीन शिक्षक आले. पडक्या खोल्या पाहून एखाद्या शिक्षकानं काय केलं असत तर आपल्या सगळे कॉन्टेक्ट वापरून बदलीसाठी प्रयत्न केले असते. पण वारे गुरुजी वेगळे होते. वारे गुरुजी नवीन आव्हानं घेण्यासाठी ओळखले जायचे.

वारे गुरुजी विद्यार्थांना शिकवण्यास सुरुवात केली. दोन छोट्या खोल्या. त्यामध्ये दोन शिक्षक आणि सर्व इयत्तेची मुले एकत्र अस एकंदरित चित्र. हे चित्र बदलण्यासाठी वारे गुरुजींनी १५ ऑगस्ट २०१२ मध्ये वाबळेवाडीच्या ग्रामसभेत एक आराखडा मांडला. शाळा जागतिक पातळीवर घेऊन जाण्यासाठी काय करता येईल हे मांडणारा तो आराखडा. दोन पडक्या खोल्यामधून जागतिक दर्जाची शाळा निर्माण करणं म्हणजे हास्यास्पद गोष्ट होती पण वारे सरांनी ते काम मनावर घेतलं. गावच्या लोकांना यातलं विशेष माहित नव्हतं पण त्यांना एकाच गोष्टीवर ठाम विश्वास होता तो म्हणजे वारे गुरुजी म्हणतायत म्हणजे काहीतरी चांगल होईल.

संपूर्ण गावाने एकत्र येऊन झटायचं असा तो ठराव होता. २०१२ साली गावात एकूण १९ महिला बचत गट होते. या बचत गटांनी एक गोष्ट ठरवली ती म्हणजे पुढची तीन वर्ष आपणाला जो काही नफा होईल तो शाळेला द्यायचा. पै अन् पै गोळा करून संसार उभा करणाऱ्या महिलांच्या दृष्टीने पाहिलं तर ही गोष्ट खूप क्रांन्तीकारी वाटेल. बचत गटांसोबत गावातले तरुण धावून आले. नवरात्र आणि गणेशोत्सवांसारख्या सणांचा खर्च कमी करून तो पैसा शाळेसाठी उभा करण्याच ठरवण्यात आलं.

वाबळेवाडीची ही शाळा का उभा राहू शकली याचं मुख्य कारण म्हणजे गाव आणि शाळा एकत्र आली. शाळेतील शिक्षकांवर गावाने विश्वास दाखवला आणि शिक्षकांनी देखील तो सार्थ करून दाखवला. शिक्षक प्रयोग करत आहेत म्हणल्यानंतर शाळेची विद्यार्थीसंख्या देखील वाढू लागली. गावाची मदत कशी होत गेली याबद्दल सांगायच झालं तर गावात यात्रेनिमित्त तमाशा आयोजित करण्यात आला होता.

सुमारे सव्वा लाख रुपये यात्रा कमिटीमार्फत तमाशासाठी गोळा करण्यात आले होते. वारे गुरुजींनी यात्रा कमिटीची भेट घेतली, तेव्हा यात्रा कमिटीने तात्काळ १ लाख २० हजार रुपयांची रक्कम वारे सरांना देण्याच मंजूर केलं. त्या रकमेतून वारे सरांनी विद्यार्थांना टॅब घेतले.

*महाराष्ट्रातील पहिले टॅब स्कूल म्हणून या शाळेचा उल्लेख करावा लागतो.
* हे पैसै तमाशासाठी गोळा करण्यात आले होते. ते खऱ्या अर्थाने सत्कारणी लागले.
आज शाळेची जी इमारत आहे ती गावकऱ्यांनी दिलेल्या जागेवर आहे. नवीन खोल्या बांधाव्यात म्हणून वारे सरांनी गावकऱ्यापुढे आपलं म्हणणं मांडल. गावकऱ्यांनी देखील सुमारे दिड एकर शेती बक्षीसपत्र करून शाळेच्या नावावर केली.

तालुक्यातल्या जमिनीचे भाव पाहता दिड एकर जमिनीची किंमत अडीच कोटी रुपयांपेक्षा अधिक होते. हळूहळू शाळा रुपडं बदलत असताना गावकऱ्यांनी पुन्हा नजीकची दिड एकर जमीन शाळेसाठी देवू केली. 
शाळेमध्ये सुमारे दोनशे विद्यार्थी झाले. तरिही खैरे सर आणि वारे सर असे दोनच शिक्षक विद्यार्थांना शिकवण्याच काम करत होते. सर्व इयत्तेच्या विद्यार्थांना शिकवण्यासाठी दोघांनी मिळून अभिनव अशा संकल्पना सुरू केल्या. दहा दहा विद्यार्थांचे गट तयार करून त्यांना वरच्या वर्गातील एक विद्यार्थी विषय मित्र म्हणून देण्यात आले. छोटे प्रयोग करून विज्ञानाच्या संकल्पना विद्यार्थांमध्ये रुजवण्यात आल्या.

शाळेची कीर्ती सर्वदूर पोहचू लागल्यानंतर एक दिवस बँक ऑफ न्यूयार्कचे काही अधिकारी शाळेला भेट देण्यासाठी आले. त्यांनी शाळेला देणगी देण्याची भावना बोलून दाखवली. नक्की कोणत्या प्रकारची शाळा हवी असे विचारल्यानंतर वारे सरांनी त्यांना शाळेचे डिझाइन दाखवले. ते डिझाइन पसंत पडले. नव्याने शाळेची रचना करण्यात आली. *आतराष्ट्रीय दर्जाची* मिळतीजुळती अशी *झिरो एनर्जी स्कुल*ची निर्मिती करण्यात आली.

जपान आणि आयर्लेंड सोडल्यानंतर जगातली ही तिसरी शाळा ठरली. अनुभवातून शिक्षण देण्याच सुत्र शाळेने स्वीकारलं. दिवाळीच्या सुट्टीत मुलांना पोहायला शिकवण्याची जबाबदारी देखील शाळेने घेतली. संगीत, नाटक अशा प्रत्येक गोष्टीत विद्यार्थांची रुची वाढवण्यात आली. मुलांनी श्रमसंस्कार मिळावेत म्हणून पंचक्रोशीत झाडे लावण्याचा उपक्रम हाती घेण्यात आला. त्यातूनच परिसरात सुमारे एक लाख वृक्षांची लागवड करण्यात आली.

शाळेची यशस्वी घौडदौड पाहून राज्य सरकारकडून दहा शिक्षकांची नियुक्ती करण्यात आली. आज शाळेत बारा शिक्षक आहेत. ओजसच्या उपक्रमातून शाळेत आठवीपर्यन्तचे वर्ग निर्माण करण्यात आले. आज शाळेत नववी प्रर्यन्तचे वर्ग आहेत. तर भविष्यात १२ वी पर्यन्तचे शिक्षण देण्यात येणार आहे. १२ वी पर्यन्तचे शिक्षण देणारी राज्यातील पहिली शाळा असण्याचा सन्मान वाबळेवाडीच्या शाळेला मिळणार आहे. आज शाळेची विद्यार्थीसंख्या सुमारे सहाशे असून चार हजार विद्यार्थी वेटिंग लिस्टमध्ये आहेत. आणि *विशेष म्हणजे ही शाळा आजही मराठी माध्यमच आहे.*

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{पुणे जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>ta24d49a5v7pof9ksowyof0aw3oa7gk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>हदगाव तालुका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3816</id>
    <revision>
      <id>2693835</id>
      <parentid>2668566</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T18:02:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15566" sha1="ln3wxsd1oqiit9so80ejfzpp1rmkz0v" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = तालुका
|स्थानिक_नाव               = हदगाव
|इतर_नाव                  = 
|टोपणनाव                  = 
|राज्य_नाव                  =  महाराष्ट्र 
|अक्षांश = 19|अक्षांशमिनिटे = 30|अक्षांशसेकंद =00 
|रेखांश= 77|रेखांशमिनिटे= 40|रेखांशसेकंद= 12
|मुळ_नकाशा                = &lt;!-- only if default map not wanted --&gt;
|शोधक_स्थान                 = &lt;!-- left/right --&gt;
|मुळ_नकाशा_पट्टी            = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|आतील_नकाशा_चिन्ह          = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|नकाशा_शीर्षक               = 
|क्षेत्रफळ_एकूण               = 
|क्षेत्रफळ_आकारमान            = 
|क्षेत्रफळ_क्रमांक              = 
|क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ           = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो                 = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ            = 
|उंची                   = 
|उंची_संदर्भ               = 
|समुद्री_किनारा            = नाही
|हवामान                   = 
|वर्षाव                     = 
|तापमान_वार्षिक             = 
|तापमान_हिवाळा             = 
|तापमान_उन्हाळा             = 
|मुख्यालय                = &lt;!-- फक्त जिल्हांसाठीच--&gt;
|मोठे_शहर                 = 
|मोठे_मेट्रो                  = 
|जवळचे_शहर                = 
|प्रांत                      = 
|विभाग                    = 
|जिल्हा                    =  नांदेड &lt;!-- नावे --&gt;
|लोकसंख्या_एकूण             = 
|लोकसंख्या_वर्ष               = 
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ         = 
|लोकसंख्या_घनता             = 
|लिंग_गुणोत्तर                = 
|साक्षरता                   = 
|साक्षरता_पुरुष              = 
|साक्षरता_स्त्री                 = 
|अधिकृत_भाषा                = मराठी 
|नेता_पद_१                  = नगराध्यक्ष
|नेता_नाव_१                 = 
|नेता_पद_२                  = 
|नेता_नाव_२                 = 
|संसदीय_मतदारसंघ           = हिंगोली
|विधानसभा_मतदारसं          = हिंगोली
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१             = [[तहसील]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_१              = हदगाव
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२             = [[पंचायत समिती]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_२               = हदगाव
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३             = 
|न्यायक्षेत्र_नाव_३               = 
|कोरे_शीर्षक_१               = 
|कोरे_उत्तर_१                = 
|एसटीडी_कोड                 =  +०२४६२
|पिन_कोड                   = 
|आरटीओ_कोड                =  MH26
|संकेतस्थळ                 = 
|संकेतस्थळ_नाव              = 
|दालन                      = 
|तळटिपा                   = 
|गुणक_शीर्षक             = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|स्वयंवर्गीत                 = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
}}


'''हदगाव''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[नांदेड जिल्हा|नांदेड जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे.
या तालुक्यातील तामसा येथे [[नेताजी पालकर]] यांची समाधी आहे.

== तालुक्यातील गावे ==
हदगाव तालुक्यातील गावांची संपूर्ण यादी खालीलप्रमाणे आहे:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: 100%;&quot;
|+ हदगाव तालुक्यातील गावे
! 
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[आडा]] || ५१ || [[जांभळसावळी]] || १०१ || [[पिंपळगाव (हदगाव)]]
|-
| २ || [[अंबाळा]] || ५२ || [[जांभाळा]] || १०२ || [[पिंपरखेड (हदगाव)]]
|-
| ३ || [[आमगव्हाण (हदगाव)]] || ५३ || [[काळेश्वर (हदगाव)]] || १०३ || [[पिंप्राळा]]
|-
| ४ || [[आष्टी (हदगाव)]] || ५४ || [[कंजारा]] || १०४ || [[पिंगळी (हदगाव)]]
|-
| ५ || [[बाभळी (हदगाव)]] || ५५ || [[कार्ला (हदगाव)]] || १०५ || [[राजवाडी (हदगाव)]]
|-
| ६ || [[बामणी (हदगाव)]] || ५६ || [[कारमोडी]] || १०६ || [[राळावाडी]]
|-
| ७ || [[बामणीतांडा]] || ५७ || [[कारोडी (हदगाव)]] || १०७ || [[रवणगाव (हदगाव)]]
|-
| ८ || [[बाणचिंचोळी]] || ५८ || [[कावणा]] || १०८ || [[रोडगी]]
|-
| ९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[बरडशेवळा]] || ५९ || [[कवठा (हदगाव)]] || १०९ || [[रूई (हदगाव)]]
|-
| १० || [[बेलगव्हाण]] || ६० || [[केदारगुडा]] || ११० || [[सापटी]]
|-
| ११ || [[बेळगाव्हण]] || ६१ || [[खडकी (हदगाव)]] || १११ || [[सावरगाव (हदगाव)]]
|-
| १२ || [[बेलमंडळ]] || ६२ || [[खैरगाव (हदगाव)]] || ११२ || [[सायळवाडी]]
|-
| १३ || [[भाणेगाव]] || ६३ || [[खामगव्हाण]] || ११३ || [[शेंदण]]
|-
| १४ || [[भाणेगावतांडा]] || ६४ || [[खरातवाडी (हदगाव)]] || ११४ || [[शिबदारा म]]
|-
| १५ || [[भातेगाव]] || ६५ || [[खारबी (हदगाव)]] || ११५ || [[शिराड]]
|-
| १६ || [[बोरगाव (हदगाव)]] || ६६ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[किनाळा (हदगाव)]] || ११६ || [[शिऊर (हदगाव)]]
|-
| १७ || [[ब्रम्हवाडी]] || ६७ || [[कोहाळी]] || ११७ || [[शिवणी (हदगाव)]]
|-
| १८ || [[चाभारा]] || ६८ || [[कोळगाव (हदगाव)]] || ११८ || [[शिवपुरी (हदगाव)]]
|-
| १९ || [[चकरी]] || ६९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कोळी (हदगाव)]] || ११९ || [[सोनाळा (हदगाव)]]
|-
| २० || [[चेंडकापूर (हदगाव)]] || ७० || [[कोंढुर (हदगाव)]] || १२० || [[टाकळगाव (हदगाव)]]
|-
| २१ || [[चिकळा]] || ७१ || [[कोफ्रा (हदगाव)]] || १२१ || [[टाकराळा]]
|-
| २२ || [[चिंचगव्हाण (हदगाव)]] || ७२ || [[कोठाळा (हदगाव)]] || १२२ || [[तालंग]]
|-
| २३ || [[चोरांबा (हदगाव)]] || ७३ || [[कृष्णापूर (हदगाव)]] || १२३ || [[तळेगाव (हदगाव)]]
|-
| २४ || [[चोरांबा बुद्रुक]] || ७४ || [[कुसळवाडी]] || १२४ || [[तळणी (हदगाव)]]
|-
| २५ || [[चोरांबा खुर्द]] || ७५ || [[लिंगापूर (हदगाव)]] || १२५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[तामसा]]
|-
| २६ || [[दगडवाडी (हदगाव)]] || ७६ || [[लोहा (हदगाव)]] || १२६ || [[तरोडा (हदगाव)]]
|-
| २७ || [[देशमुखवाडी (हदगाव)]] || ७७ || [[लोहातांडा]] || १२७ || [[ठाकरवाडी (हदगाव)]]
|-
| २८ || [[ढाक्याचीवाडी]] || ७८ || [[ल्याहारी]] || १२८ || [[टोळ्याचीवाडी]]
|-
| २९ || [[धानोरा (हदगाव)]] || ७) || [[महातळा]] || १२९ || [[उमरी (हदगाव)]]
|-
| ३० || [[ढाण्याचीवाडी]] || ८० || [[मालेगाव (हदगाव)]] || १३० || [[उमरीखुर्द (हदगाव)]]
|-
| ३१ || [[धोत्रा (हदगाव)]] || ८१ || [[माळझरा]] || १३१ || [[उंचाडा]]
|-
| ३२ || [[दिग्रस (हदगाव)]] || ८२ || [[माणथा]] || १३२ || [[उंचेगाव]]
|-
| ३३ || [[डोंगरगाव (हदगाव)]] || ८३ || [[मांडवा (हदगाव)]] || १३३ || [[वाळकी खुर्द]]
|-
| ३४ || [[डोरली (हदगाव)]] || ८४ || [[माणुळा]] || १३४ || [[वडगाव बुद्रुक (हदगाव)]]
|-
| ३५ || [[एकराळा]] || ८५ || [[मार्दगा]] || १३५ || [[वाईपाणा बुद्रुक]]
|-
| ३६ || [[गारगव्हाण]] || ८६ || [[मार्लेगाव]] || १३६ || [[वाईपाणा खुर्द]]
|-
| ३७ || [[गावतवाडी]] || ८७ || [[माटाळा]] || १३७ || [[वाकी (हदगाव)]]
|-
| ३८ || [[घोगरी]] || ८८ || [[मोरगव्हाण (हदगाव)]] || १३८ || [[वाकोडा]]
|-
| ३९ || [[गोजेगाव (हदगाव)]] || ८९ || [[नव्हा]] || १३९ || [[वाळकी बुद्रुक]]
|-
| ४० || [[गोर्लेगाव]] || ९० || [[नेवरी (हदगाव)]] || १४० || [[वनवाडी]]
|-
| ४१ || [[गुरफळी]] || ९१ || [[नेवारवाडी]] || १४१ || [[वारकवाडी]]
|-
| ४२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[हदगाव]] || ९२ || [[निळकंठवाडी]] || १४२ || [[वारूळा]]
|-
| ४३ || [[हडसणी]] || ९३ || [[निमगाव (हदगाव)]] || १४३ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[वरवट]]
|-
| ४४ || [[हरडफ]] || ९४ || [[निमटोक]] || १४४ || [[वाटेगाव (हदगाव)]]
|-
| ४५ || [[हस्तारा]] || ९५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[निवधा]] || १४५ || [[येळंब (हदगाव)]]
|-
| ४६ || [[हुळसिंगतांडा]] || ९६ || [[निवळा]] || १४६ || [[येवली]]
|-
| ४७ || [[इरापूर (हदगाव)]] || ९७ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[पळसा]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४८ || [[जगापूर]] || ९८ || [[पांगरा]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४९ || [[जगापूरवाडी]] || ९९ || [[पांगरी (हदगाव)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५० || [[जांभळसावळी]] || १०० || [[पाथरड (हदगाव)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

==भौगोलिक स्थान==
==हवामान==
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९९० मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.

==लोकजीवन==
==प्रेक्षणीय स्थळे==

केदारनाथ मंदिर केदारगुड
केदारनाथ तलाव
दत्त शिखर हदगाव,
हेमाडपंथी शिव मंदिर शिवपुरी
# परमपुज्य वैराग्यमुर्ती दत्ता बापु उखळाई मंदिर, हदगाव

==नागरी सुविधा==
==जवळपासचे तालुके==

# [[भोकर]],
हिमायतनगर,कळमणुरी,अर्धापुर,पुसद,उमरखेड,मुदखेड

==संदर्भ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}


{{विस्तार}}
{{नांदेड जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]
[[वर्ग:नांदेड जिल्हा]]</text>
      <sha1>ln3wxsd1oqiit9so80ejfzpp1rmkz0v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693836</id>
      <parentid>2693835</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T18:02:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15566" sha1="e4yzm7qi5m190occ7jvai3lf5r2xxs0" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = तालुका
|स्थानिक_नाव               = हदगाव
|इतर_नाव                  = 
|टोपणनाव                  = 
|राज्य_नाव                  =  महाराष्ट्र 
|अक्षांश = 19|अक्षांशमिनिटे = 30|अक्षांशसेकंद =00 
|रेखांश= 77|रेखांशमिनिटे= 40|रेखांशसेकंद= 12
|मुळ_नकाशा                = &lt;!-- only if default map not wanted --&gt;
|शोधक_स्थान                 = &lt;!-- left/right --&gt;
|मुळ_नकाशा_पट्टी            = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|आतील_नकाशा_चिन्ह          = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|नकाशा_शीर्षक               = 
|क्षेत्रफळ_एकूण               = 
|क्षेत्रफळ_आकारमान            = 
|क्षेत्रफळ_क्रमांक              = 
|क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ           = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो                 = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ            = 
|उंची                   = 
|उंची_संदर्भ               = 
|समुद्री_किनारा            = नाही
|हवामान                   = 
|वर्षाव                     = 
|तापमान_वार्षिक             = 
|तापमान_हिवाळा             = 
|तापमान_उन्हाळा             = 
|मुख्यालय                = &lt;!-- फक्त जिल्हांसाठीच--&gt;
|मोठे_शहर                 = 
|मोठे_मेट्रो                  = 
|जवळचे_शहर                = 
|प्रांत                      = 
|विभाग                    = 
|जिल्हा                    =  नांदेड &lt;!-- नावे --&gt;
|लोकसंख्या_एकूण             = 
|लोकसंख्या_वर्ष               = 
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ         = 
|लोकसंख्या_घनता             = 
|लिंग_गुणोत्तर                = 
|साक्षरता                   = 
|साक्षरता_पुरुष              = 
|साक्षरता_स्त्री                 = 
|अधिकृत_भाषा                = मराठी 
|नेता_पद_१                  = नगराध्यक्ष
|नेता_नाव_१                 = 
|नेता_पद_२                  = 
|नेता_नाव_२                 = 
|संसदीय_मतदारसंघ           = हिंगोली
|विधानसभा_मतदारसं          = हिंगोली
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१             = [[तहसील]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_१              = हदगाव
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२             = [[पंचायत समिती]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_२               = हदगाव
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३             = 
|न्यायक्षेत्र_नाव_३               = 
|कोरे_शीर्षक_१               = 
|कोरे_उत्तर_१                = 
|एसटीडी_कोड                 =  +०२४६२
|पिन_कोड                   = 
|आरटीओ_कोड                =  MH26
|संकेतस्थळ                 = 
|संकेतस्थळ_नाव              = 
|दालन                      = 
|तळटिपा                   = 
|गुणक_शीर्षक             = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|स्वयंवर्गीत                 = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
}}


'''हदगाव''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[नांदेड जिल्हा|नांदेड जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे.
या तालुक्यातील तामसा येथे [[नेताजी पालकर]] यांची समाधी आहे.

== तालुक्यातील गावे ==
हदगाव तालुक्यातील गावांची संपूर्ण यादी खालीलप्रमाणे आहे:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: auto;&quot;
|+ हदगाव तालुक्यातील गावे
! 
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[आडा]] || ५१ || [[जांभळसावळी]] || १०१ || [[पिंपळगाव (हदगाव)]]
|-
| २ || [[अंबाळा]] || ५२ || [[जांभाळा]] || १०२ || [[पिंपरखेड (हदगाव)]]
|-
| ३ || [[आमगव्हाण (हदगाव)]] || ५३ || [[काळेश्वर (हदगाव)]] || १०३ || [[पिंप्राळा]]
|-
| ४ || [[आष्टी (हदगाव)]] || ५४ || [[कंजारा]] || १०४ || [[पिंगळी (हदगाव)]]
|-
| ५ || [[बाभळी (हदगाव)]] || ५५ || [[कार्ला (हदगाव)]] || १०५ || [[राजवाडी (हदगाव)]]
|-
| ६ || [[बामणी (हदगाव)]] || ५६ || [[कारमोडी]] || १०६ || [[राळावाडी]]
|-
| ७ || [[बामणीतांडा]] || ५७ || [[कारोडी (हदगाव)]] || १०७ || [[रवणगाव (हदगाव)]]
|-
| ८ || [[बाणचिंचोळी]] || ५८ || [[कावणा]] || १०८ || [[रोडगी]]
|-
| ९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[बरडशेवळा]] || ५९ || [[कवठा (हदगाव)]] || १०९ || [[रूई (हदगाव)]]
|-
| १० || [[बेलगव्हाण]] || ६० || [[केदारगुडा]] || ११० || [[सापटी]]
|-
| ११ || [[बेळगाव्हण]] || ६१ || [[खडकी (हदगाव)]] || १११ || [[सावरगाव (हदगाव)]]
|-
| १२ || [[बेलमंडळ]] || ६२ || [[खैरगाव (हदगाव)]] || ११२ || [[सायळवाडी]]
|-
| १३ || [[भाणेगाव]] || ६३ || [[खामगव्हाण]] || ११३ || [[शेंदण]]
|-
| १४ || [[भाणेगावतांडा]] || ६४ || [[खरातवाडी (हदगाव)]] || ११४ || [[शिबदारा म]]
|-
| १५ || [[भातेगाव]] || ६५ || [[खारबी (हदगाव)]] || ११५ || [[शिराड]]
|-
| १६ || [[बोरगाव (हदगाव)]] || ६६ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[किनाळा (हदगाव)]] || ११६ || [[शिऊर (हदगाव)]]
|-
| १७ || [[ब्रम्हवाडी]] || ६७ || [[कोहाळी]] || ११७ || [[शिवणी (हदगाव)]]
|-
| १८ || [[चाभारा]] || ६८ || [[कोळगाव (हदगाव)]] || ११८ || [[शिवपुरी (हदगाव)]]
|-
| १९ || [[चकरी]] || ६९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कोळी (हदगाव)]] || ११९ || [[सोनाळा (हदगाव)]]
|-
| २० || [[चेंडकापूर (हदगाव)]] || ७० || [[कोंढुर (हदगाव)]] || १२० || [[टाकळगाव (हदगाव)]]
|-
| २१ || [[चिकळा]] || ७१ || [[कोफ्रा (हदगाव)]] || १२१ || [[टाकराळा]]
|-
| २२ || [[चिंचगव्हाण (हदगाव)]] || ७२ || [[कोठाळा (हदगाव)]] || १२२ || [[तालंग]]
|-
| २३ || [[चोरांबा (हदगाव)]] || ७३ || [[कृष्णापूर (हदगाव)]] || १२३ || [[तळेगाव (हदगाव)]]
|-
| २४ || [[चोरांबा बुद्रुक]] || ७४ || [[कुसळवाडी]] || १२४ || [[तळणी (हदगाव)]]
|-
| २५ || [[चोरांबा खुर्द]] || ७५ || [[लिंगापूर (हदगाव)]] || १२५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[तामसा]]
|-
| २६ || [[दगडवाडी (हदगाव)]] || ७६ || [[लोहा (हदगाव)]] || १२६ || [[तरोडा (हदगाव)]]
|-
| २७ || [[देशमुखवाडी (हदगाव)]] || ७७ || [[लोहातांडा]] || १२७ || [[ठाकरवाडी (हदगाव)]]
|-
| २८ || [[ढाक्याचीवाडी]] || ७८ || [[ल्याहारी]] || १२८ || [[टोळ्याचीवाडी]]
|-
| २९ || [[धानोरा (हदगाव)]] || ७) || [[महातळा]] || १२९ || [[उमरी (हदगाव)]]
|-
| ३० || [[ढाण्याचीवाडी]] || ८० || [[मालेगाव (हदगाव)]] || १३० || [[उमरीखुर्द (हदगाव)]]
|-
| ३१ || [[धोत्रा (हदगाव)]] || ८१ || [[माळझरा]] || १३१ || [[उंचाडा]]
|-
| ३२ || [[दिग्रस (हदगाव)]] || ८२ || [[माणथा]] || १३२ || [[उंचेगाव]]
|-
| ३३ || [[डोंगरगाव (हदगाव)]] || ८३ || [[मांडवा (हदगाव)]] || १३३ || [[वाळकी खुर्द]]
|-
| ३४ || [[डोरली (हदगाव)]] || ८४ || [[माणुळा]] || १३४ || [[वडगाव बुद्रुक (हदगाव)]]
|-
| ३५ || [[एकराळा]] || ८५ || [[मार्दगा]] || १३५ || [[वाईपाणा बुद्रुक]]
|-
| ३६ || [[गारगव्हाण]] || ८६ || [[मार्लेगाव]] || १३६ || [[वाईपाणा खुर्द]]
|-
| ३७ || [[गावतवाडी]] || ८७ || [[माटाळा]] || १३७ || [[वाकी (हदगाव)]]
|-
| ३८ || [[घोगरी]] || ८८ || [[मोरगव्हाण (हदगाव)]] || १३८ || [[वाकोडा]]
|-
| ३९ || [[गोजेगाव (हदगाव)]] || ८९ || [[नव्हा]] || १३९ || [[वाळकी बुद्रुक]]
|-
| ४० || [[गोर्लेगाव]] || ९० || [[नेवरी (हदगाव)]] || १४० || [[वनवाडी]]
|-
| ४१ || [[गुरफळी]] || ९१ || [[नेवारवाडी]] || १४१ || [[वारकवाडी]]
|-
| ४२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[हदगाव]] || ९२ || [[निळकंठवाडी]] || १४२ || [[वारूळा]]
|-
| ४३ || [[हडसणी]] || ९३ || [[निमगाव (हदगाव)]] || १४३ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[वरवट]]
|-
| ४४ || [[हरडफ]] || ९४ || [[निमटोक]] || १४४ || [[वाटेगाव (हदगाव)]]
|-
| ४५ || [[हस्तारा]] || ९५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[निवधा]] || १४५ || [[येळंब (हदगाव)]]
|-
| ४६ || [[हुळसिंगतांडा]] || ९६ || [[निवळा]] || १४६ || [[येवली]]
|-
| ४७ || [[इरापूर (हदगाव)]] || ९७ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[पळसा]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४८ || [[जगापूर]] || ९८ || [[पांगरा]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४९ || [[जगापूरवाडी]] || ९९ || [[पांगरी (हदगाव)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५० || [[जांभळसावळी]] || १०० || [[पाथरड (हदगाव)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

==भौगोलिक स्थान==
==हवामान==
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९९० मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.

==लोकजीवन==
==प्रेक्षणीय स्थळे==

केदारनाथ मंदिर केदारगुड
केदारनाथ तलाव
दत्त शिखर हदगाव,
हेमाडपंथी शिव मंदिर शिवपुरी
# परमपुज्य वैराग्यमुर्ती दत्ता बापु उखळाई मंदिर, हदगाव

==नागरी सुविधा==
==जवळपासचे तालुके==

# [[भोकर]],
हिमायतनगर,कळमणुरी,अर्धापुर,पुसद,उमरखेड,मुदखेड

==संदर्भ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}


{{विस्तार}}
{{नांदेड जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]
[[वर्ग:नांदेड जिल्हा]]</text>
      <sha1>e4yzm7qi5m190occ7jvai3lf5r2xxs0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>राखाडी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4372</id>
    <revision>
      <id>2693806</id>
      <parentid>741124</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:14:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>साचा</comment>
      <origin>2693806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="202" sha1="2stemw86n0xxhsrzl249ylm6rs7gfm2" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
[[चित्र:Color icon gray v2.svg|राखाडी रंग]]

{{संकेतस्थळ रंग}}

[[वर्ग:रंग]]</text>
      <sha1>2stemw86n0xxhsrzl249ylm6rs7gfm2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693807</id>
      <parentid>2693806</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:16:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>चित्र</comment>
      <origin>2693807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130" sha1="a7fjfk1nvp1wunv1vwfsrhpunjrtd7d" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}

{{संकेतस्थळ रंग}}

[[वर्ग:रंग]]</text>
      <sha1>a7fjfk1nvp1wunv1vwfsrhpunjrtd7d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693808</id>
      <parentid>2693807</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:19:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पहिले वाक्य</comment>
      <origin>2693808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3551" sha1="5h5sah9bhh9n8icm22o8q0i2dqkjcr7" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''राखाडी रंग''' (किंवा '''धूसर रंग''') हा [[काळा रंग|काळा]] आणि [[पांढरा रंग|पांढरा]] या दोन टोकांच्या रंगांच्या मिश्रणातून तयार होणारा एक निष्पक्ष (''न्यूट्रल'') किंवा रंगहीन (''अक्रोमॅटिक'') रंग आहे. निसर्गात हा रंग प्रामुख्याने जळलेल्या लाकडाची राख, पावसाळी ढग, दगड-धोंडे आणि शिसे यांसारख्या धातूंमध्ये दिसून येतो. प्रकाशशास्त्राच्या दृष्टीने, जेव्हा एखादी वस्तू सर्व दृश्यास्पद तरंगांच्या प्रकाशाला समान प्रमाणात परावर्तित करते, तेव्हा मानवी डोळ्यांना राखाडी रंगाची अनुभूती येते. संगणक आणि डिजिटल माध्यमांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या आरजीबी (लाल, हिरवा, निळा) रंग मॉडेलमध्ये जेव्हा या तिन्ही प्राथमिक रंगांचे मूल्य समान पातळीवर ठेवले जाते, तेव्हा राखाडी रंगाच्या विविध छटा तयार होतात.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://marathivishwakosh.org/ |title=रंग आणि त्यांचे वर्गीकरण |website=मराठी विश्वकोश |access-date=११ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;

सांस्कृतिक आणि मानसशास्त्रीय दृष्टिकोनातून राखाडी रंगाला तटस्थता, परिपक्वता, शांतता आणि औपचारिकतेचे प्रतीक मानले जाते. हा रंग बुद्धिमत्ता आणि ज्ञानाशी देखील जोडला गेला आहे. कला आणि फॅशनच्या दुनियेत राखाडी रंगाला एक अत्याधुनिक आणि अभिजात रंग मानले जाते, कारण तो इतर कोणत्याही भडक रंगाची तीव्रता संतुलित करण्यासाठी उत्तम प्रकारे काम करतो. मात्र, काही वेळा हा रंग निराशा, उदास हवामान किंवा अनिश्चिततेची भावना दर्शवण्यासाठी देखील वापरला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.britannica.com/science/color |title=Color Psychology and Symbolism |website=Encyclopedia Britannica |access-date=११ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{संकेतस्थळ रंग}}

[[वर्ग:रंग]]</text>
      <sha1>5h5sah9bhh9n8icm22o8q0i2dqkjcr7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मुंज</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4923</id>
    <revision>
      <id>2693731</id>
      <parentid>2591244</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T11:59:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>आर्या जोशी</username>
        <id>65452</id>
      </contributor>
      <comment>/* काही गौण विधी */ छायाचित्र</comment>
      <origin>2693731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14607" sha1="d0iq914o86x495gsvpzy6wmq7ol4zsk" xml:space="preserve">'''मुंज'''/'''उपनयन''' हा हिंदू धर्मातील [[सोळा संस्कार| सोळा संस्कारा]]पैकी तेरावा संस्कार आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=_sUMEAAAQBAJ&amp;newbks=0&amp;printsec=frontcover&amp;pg=PA39&amp;dq=%E0%A4%89%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%AF%E0%A4%A8&amp;hl=en|title=National Pride and Indian Thought (राष्ट्र गौरव एवं भारतीय चिंतन): Re-Printed [In 2020]: SBPD Publishing House (Sanjay Sahitya Bhawan)|last=Maheshwari|first=R.|last2=Singh|first2=Veethika|date=2020-12-03|publisher=SBPD Publishing House|isbn=978-93-5047-496-9|language=hi}}&lt;/ref&gt; हा कुमाराचा एक प्रमुख संस्कार आहे. परंपरेनुसार, हा संस्कार [[ब्राह्मण]], [[क्षत्रिय]] व [[वैश्य]] या [[चातुर्वर्ण्य|तीन वर्णांतील]]  पुरुषांसाठीच सांगितला आहे. याला मौंजीबंधन व व्रतबंध अशीही नावे आहेत. 

उपनयनाची संस्कृतमध्ये व्याख्या अशी-
{{Cquote|गृह्योक्तकर्मणा येन समीपं नीयते गुरो:।&lt;br&gt; बालो वेदाय तत् योगात् बालस्योपनयं विदु:॥}}
&lt;br&gt;'''अर्थ:''' ज्या गृह्यसूत्रोक्त कर्माने बाळाला वेदाध्ययनासाठी गुरूजवळ नेले जाते त्याला &quot;उपनयन&quot; असे म्हणतात.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=WeX2DwAAQBAJ&amp;newbks=0&amp;printsec=frontcover&amp;pg=PA77&amp;dq=%E0%A4%89%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A4%AF%E0%A4%A8&amp;hl=en|title=Satvik Jeevan Ki Aur …: Satvik life is the secret of Healthy and Happy life|last=Sharma|first=Rakesh Kumar|date=2020-08-12|publisher=Booksclinic Publishing|isbn=978-93-90192-46-5|language=hi}}&lt;/ref&gt;

या संस्कारानंतर संस्कारित व्यक्ती आपल्या पालकांपासून दूर होऊन स्वतःच्या शिक्षणावर लक्ष केंद्रित करते. या संस्कारात [[यज्ञोपवीत]] (जानवे) धारण करणे हा मुख्य विधी असतो.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=WmsAjRBZXy8C&amp;newbks=0&amp;printsec=frontcover&amp;dq=upanayanam&amp;hl=en|title=The Upanayana: द हिंदू Ceremonies of the Sacred Thread|last=Prasad|first=Ram Chandra|last2=Prasāda|first2=Rāmacandra|date=1997|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|isbn=978-81-208-1240-6|language=en}}&lt;/ref&gt; लहानग्या बटुला लंगोट नेसवून इंद्रियनिग्रह समजावणारा हा महत्त्वाचा संस्कार आहे.

काही वर्षांपर्यंत फक्त ब्राह्मण, क्षत्रिय व काही अंशी वैश्य [[चातुर्वर्ण्य|वर्णांतील]] पुरुषांना हा संस्कार करवून घेण्याचा ''अधिकार'' असे. नवीन मतप्रणालीनुसार, विशेषतः नागरी [[महाराष्ट्र|महाराष्ट्रात]], हे बंधन शिथिल होत गेले.

==उपनयन म्हणजे काय?==
गायत्रीमंत्राचा उपदेश, 'देवसवितरेष ते ब्रह्मचारी' आणि मंगलाष्टकानंतर बटूचे आचार्य जे मुखनिरीक्षण करतो, यापैकी प्रत्येकाला उपनयन समजणारे तीन पक्ष होतात. वेदाध्ययनाला सुरुवात या दृष्टीने गायत्रीमंत्राच्या उपदेशाला अनन्यसाधारण महत्त्व देण्यात येते. आपल्या हिंदू धर्माचा, या विश्वाचा मूळ जो प्रजापति त्याला बटु(कुमर) अर्पण करणे हा ऐतिहासिक व अत्यंत महत्त्वाचा भाग आहे. म्हणून त्याचे सोळा संस्कारात परंपरा या दृष्टीने विशेष महत्त्व आहे. यज्ञोपवीत जानवे वगैरे प्रजापतीचे रूप घेण्याची साधने आहेत. उपनयन म्हणजे आपला मूळ जो प्रजापति, आत्म्याने त्याच्या जवळ जाणे, त्याची वस्त्रे, त्याची विद्या आपण मिळविण्याचा प्रयत्न करणे, केवळ या प्रमाणावरून पाहता ज्यांना वेदाधिकार पाहिजे असेल त्यांनी हा संस्कार करावयाचा आणि वैदिक व्हावयाचे असा मूळ उद्देश उपनयन संस्कारात दिसतो. सर्व सोळा संस्कारात उपनयनसंस्कार सर्वात श्रेष्ठ होय. हा संस्कार केल्याने बटूला वेदाध्ययनाचा अधिकार प्राप्त होतो. तसेच त्याला वैदिक धर्मात सांगितलेली कर्मे करण्याचाही अधिकार प्राप्त होतो.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=sANJoCxeTJ0C&amp;newbks=0&amp;printsec=frontcover&amp;pg=PA95&amp;dq=upanayanam+and+gayatri+mantra&amp;hl=en|title=Gayatri Mantra|last=Pathar|first=S. Viraswami|date=2001|publisher=Sura Books|isbn=978-81-7478-218-2|language=en}}&lt;/ref&gt;

==महत्त्व==
शास्त्रतः हा संस्कार त्रैवर्णिकांना करण्याचा अधिकार आहे. परंतु सध्या हा संस्कार विशेषतः ब्राह्मणात, फार थोड्या क्षत्रियात आणि वैश्यात करण्यात येतो. याला दुसरा जन्म मानण्याची चाल आहे.म्हणूनच मुंज झालेल्या व्यक्तीला 'द्विज'म्हणतात. पहिला जन्म आई-बापांपासून आणि दुसरा जन्म गायत्री मंत्रापासून आणि आचार्य यांच्यामुळे प्राप्त होतो, असे या संस्काराचे महत्त्व वेदांत वर्णिलेले आहे.

उपनयन म्हणजे गुरूंच्या जवळ जाणे.  गुरूच्या जवळ राहून , ब्रह्मचारी म्हणून चांगल्या प्रकारे ,एकाग्रचित्ताने अभ्यास करण्यासाठी काही नियम पाळणे आवश्यक असते. त्या नियमांनी व व्रतांनी स्वतःला बांधून घेणे म्हणजेच व्रतबंध. ही व्रते नियमाने पाळण्यासाठी निश्चयशक्तीची जोडही त्याला द्यावी लागते. सारांश,  ब्रह्मचारी म्हणून स्वतःच्या शरीराला , मनाला आणि बुद्धीला जाणीवपूर्वक वळण लावावे लागते.  ज्याप्रमाणे कंदिलाच्या बाहेरची काच जर खराब असेल  तर दिव्याच्या वातीचे तेज बाहेर नीट पडत नाही ; त्यासाठी कंदिलाची काच स्वच्छ असावी लागते त्याप्रमाणे योगाची जी आठ अंगे आहेत त्यांचे अनुष्ठान केल्याने चित्तातील अशुद्धीचा क्षय होत जातो आणि ज्ञानशक्ती प्रदीप्त होते आणि प्रज्ञेचा विकास होतो. १ भारतीय संस्कृतीत  प्रत्येक आश्रमानुसार ब्रह्मचर्याचे  स्वरूप वेगवेगळे  सांगितले आहे. पण प्रत्येक टप्प्यावर ब्रह्मचर्याचा अभ्यास करीत असताना आपली संयमशक्ती वाढविण्याकडे विशेष लक्ष द्यावे लागते. यासाठीही योगाभ्यासाचा उपयोग होऊ शकतो.&lt;ref&gt;योगाङ्ग्नुष्ठानाद्शुद्धिक्षये ज्ञानदीप्तिराविवेकख्याते: | पातञ्जल योगसूत्र २.२८&lt;/ref&gt;

==प्राचीनत्व==
धार्मिक विद्यांचे अध्ययन या अर्थी ब्रह्मचर्य या शब्दाचा प्रयोग केला जातो.

==उपनयनाचा काल==
प्रत्येक वर्णाच्या लोकांना उपनयनाचा काल वेगळा सांगितला आहे. आठ, अकरा व बारा अशा क्रमाने ब्राह्मण, क्षत्रिय व वैश्य यांना काल सांगितला आहे. अनुक्रमे सोळा, बावीस व चोवीस वयाच्या पुढे तरी उपनयन न करता राहणे उपयोगी नाही. (आश्व. १-१९).तरी प्रगत महाराष्ट्रात हा विधी [[ब्राह्मण|ब्राह्मणांत]] वयाच्या आठव्या वर्षी, [[क्षत्रिय|क्षत्रियांत]] सोळाव्या वर्षापर्यंत, तर [[वैश्य|वैश्यांमध्ये]] बाराव्या वर्षी करण्याचे संकेत आहेत.

==काही गौण विधी==
[[File:मुंजीचे रुखवत.jpg|thumb|मुंजीचे रुखवत]]
घाणा भरणे हा एक धार्मिक विधीपेक्षाही महत्त्वाचा विधी होऊन बसला आहे. वास्तविक घाणा भरणे म्हणजे सर्व कार्याची तयारी झाल्यामुळे उखळ, मुसळ वगैरे व्यवस्थित बांधून बाजूस ठेवणे. परंतु त्याला आता एका रूढीचे  महत्त्व आले आहे. पूर्वी दारापुढे मांडव घालून कार्य होत असे पण आता मंगल कार्यालयात कार्य होत असल्याने मंडपप्रतिष्ठा हीसुद्धा अशीच रूढी झाली आहे. मांडव न घालता मंडपाच्या वेगवेगळ्या भागावर स्थापन करावयाच्या देवता सुपात मांडून ठेवावयाच्या ही गोष्ट केवळ प्रतिकात्मक होऊन बसते. तसेच पूर्वांगात आणि उत्तरांगात अनेक अनावश्यक विधी शिरले आहेत. ते काढून टाकून विधीचे स्वरूप मुख्य भागावर आणून बसविणे हे आपले कर्तव्य आहे.

==अधिकारी==
उपनयन करण्यास मुख्य अधिकारी वडील होय. त्यानंतर आजोबा , भाऊ, जातीचा कोणी तरी हे होत. ज्याची मुंज करावयाची त्याच्यापेक्षा तो वयाने मोठा असावा म्हणजे झाले.

==चित्रदालन==
&lt;gallery&gt;
चित्र:Swastik on head.jpg|बटूच्या डोक्यावरील स्वस्तिक
File:Sacred Thread Ceremony - Baduria 2011-03-08 00161.jpg|उपनयन संस्कार
&lt;/gallery&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}
{{सोळा संस्कार}}
[[वर्ग:धर्म]]
[[वर्ग:हिंदू धर्म]]
[[वर्ग:विधी]]
[[वर्ग:हिंदू संस्कृती]]
[[वर्ग:सोळा संस्कार]]
[[वर्ग:लाल वर्ग असणारे लेख]]</text>
      <sha1>d0iq914o86x495gsvpzy6wmq7ol4zsk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अरुणाचल प्रदेशमधील जिल्हे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7651</id>
    <revision>
      <id>2693739</id>
      <parentid>2693227</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T14:06:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <origin>2693739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19455" sha1="c4o85j49zx1tz1zd848xctuqxc8ezvq" xml:space="preserve">[[अरुणाचल प्रदेश]] हा भारतातील उत्तर-पूर्वीय राज्य आहे. २०१८ पासून ह्या राज्यात २५ जिल्हे आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web|title=State Profile of Arunachal Pradesh|url=http://dcmsme.gov.in/dips/state_wise_dips/STATE%20PROFILE%20OF%20ARUNACHAL%20%20PRADESH,%202015_14316.pdf|publisher=Ministry of Micro, Small and Medium Enterprises, Government of India|pages=12–15|date=2014|access-date=2023-06-16|archive-date=2017-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20171215113041/http://dcmsme.gov.in/dips/state_wise_dips/STATE%20PROFILE%20OF%20ARUNACHAL%20%20PRADESH,%202015_14316.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; २०२४ मध्ये अजून दोन जिल्हे जोडले गेले.

== यादी ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! क्र. !! संकेत !! जिल्हा !! प्रशासकीय केंद्र !! लोकसंख्या &lt;br&gt;([[भारताची जनगणना २०११|२०११ची गणना]]) !! क्षेत्रफळ &lt;br&gt;(किमी²) !! घनता &lt;br&gt;(प्रती किमी²) !! स्थापना &lt;br&gt;वर्ष !! नकाशा
|-
| १ || AJ || '''[[अंजॉ जिल्हा|अंजॉ]]''' || [[हवाइ, अरुणाचल प्रदेश|हवाइ]] || २१,०८९ || ६,१९० || ३ || २००४ || [[File:Anjaw in Arunachal Pradesh (India).svg|center|217x217px]]
|-
| २ || CH || '''[[चांगलांग जिल्हा|चांगलांग]]''' || [[चांगलांग]] || १४७,९५१ || ४,६६२ || ३२ || १९८७ || [[File:Arunachal Pradesh Changlang district locator map.svg|center|217x217px]]
|-
| ३ || || '''[[कमले जिल्हा|कमले]]''' || [[रागा, अरुणाचल प्रदेश|रागा]] || २२,२५६&lt;ref name=&quot;AT-19Oct2017&quot;&gt;{{cite news|title=Protect tribals if Chakma &amp; Hajong are considered for citizenship, says legislative assembly|url=https://arunachaltimes.in/index.php/2017/10/19/protect-tribals-if-chakma-hajong-are-considered-for-citizenship-says-legislative-assembly/|work=arunachaltimes.in|date=19 October 2017}}&lt;/ref&gt; || २०० || १११.२८ || २०१७ || [[File:Kamle in Arunachal Pradesh (India).svg|center|217x217px]]
|-
| ४ || || '''[[क्रा दादी जिल्हा|क्रा दादी]]''' || [[जामिन]] || २२,२९० || २,२०२ || १० || २०१५ || [[File:Kra Daadi in Arunachal Pradesh (India).svg|center|217x217px]]
|-
| ५ || || '''[[कुरुंग कुमे जिल्हा|कुरुंग कुमे]]''' || [[कोलोरिआंग]] || ८९,७१७ || ८,८१८ || १० || २००१ ||[[File:Arunachal Pradesh Kurung Kumey district locator map.svg|center|217x217px]]
|-
| ६ || || '''[[लेपा रादा जिल्हा|लेपा रादा]]''' || [[बसर, अरुणाचल प्रदेश|बसर]] ||  ||  || || २०१८ ||  [[File:Lepa Rada in Arunachal Pradesh (India).svg|center|217x217px]]
|-
| ७ || EL || '''[[लोहित जिल्हा|लोहित]]''' || [[तेझु]] || १४५,५३८ || २,४०२ || ६१ || १९८० ||[[File:Arunachal Pradesh Lohit district locator map.svg|center|217x217px]]
|-
| ८ || LD || '''[[लोंगडिंग जिल्हा|लोंगडिंग]]''' || [[लोंगडिंग]] || ६०,००० &lt;ref name=&quot;Longding&quot;&gt;[[Longding District|Longding]] is included as part of [[Tirap District|Tirap]]&lt;/ref&gt; || १,२००&lt;ref name=&quot;Longding&quot;/&gt; || ५०&lt;ref name=&quot;Longding&quot;/&gt; || २०१२ || [[File:Longding in Arunachal Pradesh (India).svg|center|217x217px]]
|-
| ९ || || '''[[नमसाई जिल्हा|नमसाई]]''' || [[नमसाई]] || ९५,९५० || १,५८७ || ६० || २०१४ || [[File:Namsai in Arunachal Pradesh (India).svg|center|217x217px]]
|-
| १० || || '''[[पक्के-केसांग जिल्हा|पक्के-केसांग]]''' || [[लेम्मी]] ||  ||  ||  || २०१८ || [[File:Pakke-Kessang in Arunachal Pradesh (India).svg|center|217x217px]]
|-
| ११ || PA || '''[[पापुम पारे जिल्हा|पापुम पारे]]''' || [[युपिआ]] || १७६,३८५ || २,८७५ || ६१ || १९९२ ||[[File:Arunachal Pradesh Papum Pare district locator map.svg|center|217x217px]]
|-
| १२ || || '''[[शि योमी जिल्हा|शि योमी]]''' || [[टाटो]] || १३,३१० || २,८७५ || ४.६ || २०१८ ||  [[File:Shi-Yomi in Arunachal Pradesh (India).svg|center|217x217px]]
|-
| १३ || || '''[[सियांग जिल्हा|सियांग]]''' || [[बोलेंग]] || ३१,९२० || २,९१९ || ११ || २०१५ || [[File:Siang in Arunachal Pradesh (India).svg|center|217x217px]]
|-
| १४ || TA || '''[[तवांग जिल्हा|तवांग]]''' || [[तवांग]] || ४९,९५० || २,०८५ || २४ || १९८४ || [[File:Arunachal Pradesh Tawang district locator map.svg|center|217x217px]]
|-
| १५ || TI || '''[[तिरप जिल्हा|तिरप]]''' || [[खोंसा]] || १११,९७५ || २,३६२ || ४७ || १९६५ || [[File:Arunachal Pradesh Tirap district locator map.svg|center|217x217px]]
|- 
| १६ ||  || '''[[लोअर दिबांग व्हॅली जिल्हा|लोअर दिबांग व्हॅली]]''' || [[रोइंग (शहर)|रोइंग]] || ५३,९८६ || ३,९०० || १४ || २००१ ||[[File:Arunachal Pradesh Lower Dibang Valley district locator map.svg|center|217x217px]]
|-
| १७ || || '''[[दिबांग व्हॅली जिल्हा|दिबांग व्हॅली]]''' || [[अनिनी]] || ७,९४८ || ९,१२९ || १ || २००१ ||[[File:Arunachal Pradesh Dibang Valley district locator map.svg|center|217x217px]]
|-
| १८ || EK || '''[[पूर्व कामेंग जिल्हा|पूर्व कामेंग]]''' || [[सेप्पा]] || ७८,४१३ || ४,१३४ || १९ || १९८० || [[File:Arunachal Pradesh East Kameng district locator map.svg|center|217x217px]]
|- 
| १९ || WK || '''[[पश्चिम कामेंग जिल्हा|पश्चिम कामेंग]]''' || [[बॉमडिला]] || ८७,०१३ || ७,४२२ || १२ || १९८० || [[File:Arunachal Pradesh West Kameng district locator map.svg|center|217x217px]]
|-
| २० || ES || '''[[पूर्व सियांग जिल्हा|पूर्व सियांग]]''' || [[पासीघाट]] || ९९,०१९ || ४,००५ || २५ || १९८० ||[[File:Arunachal Pradesh East Siang district locator map.svg|center|217x217px]]
|-
| २१ || || '''[[लोअर सियांग जिल्हा|लोअर सियांग]]''' || [[लिकाबाली]] || ८०,५९७  || || || २०१७ || [[File:Lower Siang in Arunachal Pradesh (India).svg|center|217x217px]]
|-
| २२ || US || '''[[अपर सियांग जिल्हा|अपर सियांग]]''' || [[यिंगकियॉॅंग]]|| ३३,१४६ || ६,१८८ || ५ || १९९४ || [[File:Arunachal Pradesh Upper Siang district locator map.svg|center|217x217px]]
|-
| २३ || WS || '''[[पश्चिम सियांग जिल्हा|पश्चिम सियांग]]''' || [[अलोंग]]|| ११२,२७२ || ८,३२५  || १२ || १९८० || [[File:Arunachal Pradesh West Siang district locator map.svg|center|217x217px]]
|-
| २४ ||	LB || '''[[लोअर सुबांसिरी जिल्हा|लोअर सुबांसिरी]]''' || [[झिरो]]|| ८२,८३९ || ३,४६० || २४ || १९८० || [[File:Arunachal Pradesh Lower Subansiri district locator map.svg|center|217x217px]]
|-
| २५ ||	UB || '''[[अपर सुबांसिरी जिल्हा|अपर सुबांसिरी]]''' || [[दापोरिजो]]|| ८३,२०५ || ७,०३२ || १२ || १९८० ||[[File:Arunachal Pradesh Upper Subansiri district locator map.svg|center|217x217px]]
|-
| २६ || || '''[[बिचोम जिल्हा|बिचोम]] || नापांगफुंग || || || || २०२४ || 
|-
| २७ || || '''[[केयी पान्योर जिल्हा|केयी पान्योर]] || याचुली || || || || २०२४ ||
|-
|}

== जुने जिल्हे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! क्र. !! जिल्हा !!  विघटन वर्ष !! माहिती
|-
| १ || [[सुबांसिरी जिल्हा]] || १९८० || १३ मे १९८० ला [[सुबांसिरी जिल्हा|सुबांसिरी जिल्ह्याचे]] दोन भाग झाले: [[लोअर सुबांसिरी जिल्हा]] व [[अपर सुबांसिरी जिल्हा]].
|-
| २ || [[लोहित जिल्हा]] || १९८० || १ जून १९८० ला [[लोहित जिल्हा|लोहीत]] जिल्ह्यातून [[दिबांग व्हॅली जिल्हा]] नवीन बनवला.
|-  
| ३ || [[सियांग जिल्हा]] || १९८० || १ जून १९८० ला [[सियांग जिल्हा|सियांग जिल्ह्याचे]] दोन भाग झाले: [[पूर्व सियांग जिल्हा]] व [[पश्चिम सियांग जिल्हा]].
|-
| ४ || [[कामेंग जिल्हा]] || १९८० || १ जून १९८० ला [[कामेंग जिल्हा|कामेंग जिल्ह्याचे]] दोन भाग झाले: [[पूर्व कामेंग जिल्हा]] व [[पश्चिम कामेंग जिल्हा]].
|-
| ५ || [[पूर्व कामेंग जिल्हा]] || १९८४ || ८ ऑक्टोबर १९८४ ला [[पूर्व कामेंग जिल्हा|पूर्व कामेंग]] जिल्ह्यातून [[तवांग जिल्हा]] नवीन बनवला.
|-
| ६ || [[तिरप जिल्हा]] || १९८७ || [[तिरप जिल्हा|तिरप]] जिल्ह्यातून [[चांगलांग जिल्हा]] नवीन बनवला.
|-
| ७ || [[लोअर सुबांसिरी जिल्हा]] || १९९२ || २२ सप्टेंबर १९९१ ला [[लोअर सुबांसिरी जिल्हा|लोअर सुबांसिरी]] जिल्ह्यातून [[पापुम पारे जिल्हा]] नवीन बनवला.
|-
| ८ || [[पूर्व सियांग जिल्हा]] || १९९४ || २३ नोव्हेंबर १९९४ ला [[पूर्वसियांग जिल्हा|पूर्व सियांग]] जिल्ह्यातून [[अपर सियांग जिल्हा]] नवीन बनवला.
|-
| ९ || [[लोअर सुबांसिरी जिल्हा]] || २००१ || १ एप्रिल २००१ ला [[लोअर सुबांसिरी जिल्हा|लोअर सुबांसिरी]] जिल्ह्यातून [[कुरुंग कुमे जिल्हा]] नवीन बनवला.
|-
| १० || [[दिबांग व्हॅली जिल्हा]] || २००१ || १६ डिसेंबर २००१ ला [[दिबांग व्हॅली जिल्हा|दिबांग व्हॅली]] जिल्ह्यातून [[लोअर दिबांग व्हॅली जिल्हा]] वेगळा झाला. 
|-
| ११ || [[लोहित जिल्हा]] || २००४ || १६ फेब्रुवारी २००४ ला [[लोहित जिल्हा|लोहित]] जिल्ह्यातून [[अंजॉ जिल्हा]] वेगळा झाला.&lt;ref&gt;{{cite web|title=District Census Handbook, Anjaw|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/1216_PART_B_DCHB_ANJAW.pdf|publisher=Government of India|page=8|date=16 June 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
| १२ || [[तिरप जिल्हा]] || २०१२ || १९ मार्च २०१२ ला [[तिरप जिल्हा|तिरप]] जिल्ह्यातून [[लोंगडिंग जिल्हा]] वेगळा झाला.&lt;ref name=&quot;G-Law&quot;&gt;{{cite web|last1=Gwillim|first1=Law|title=India Districts|url=http://www.statoids.com/yin.html|website=www.statoids.com|date=2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| १३ || [[लोहित जिल्हा]] || २०१४ || २५ नोव्हेंबर २०१४ ला [[लोहित जिल्हा|लोहित]] जिल्ह्यातून [[नमसाई जिल्हा]] वेगळा झाला.&lt;ref name=&quot;ITed-18th&quot;&gt;{{cite news|title=Namsai became the 18th district of Arunachal Pradesh in November 2014|url=http://indiatoday.intoday.in/education/story/namsai-officially-became-the-18th-district-of-arunachal-pradesh/1/407543.html|access-date=26 October 2015|agency=India Today|date=December 18, 2014|archive-date=2015-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20151114145612/http://indiatoday.intoday.in/education/story/namsai-officially-became-the-18th-district-of-arunachal-pradesh/1/407543.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| १४ || [[कुरुंग कुमे जिल्हा]] || २०१५ || ७ फेब्रुवारी २०१५ ला [[कुरुंग कुमे जिल्हा|कुरुंग कुमे]] जिल्ह्यातून [[क्रा दादी जिल्हा]] वेगळा झाला.&lt;ref name=&quot;ToI-19th&quot;&gt;{{cite web|title=Arunachal Pradesh carves out new district|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Arunachal-carves-out-new-district/articleshow/46167914.cms|website=द टाइम्स ऑफ इंडिया|date=9 February 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| १५ || [[पूर्व सियांग जिल्हा]] व [[पश्चिम सियांग जिल्हा]] || २०१५ || २७ नोव्हेंबर २०१५ ला [[पूर्व सियांग जिल्हा]] व [[पश्चिम सियांग जिल्हा]] मधून नवा [[सियांग जिल्हा]] झाला.&lt;ref name=&quot;AR-Siang12st&quot;&gt;{{cite web|title=Siang becomes 21st district of Arunachal|url=https://arunachaltimes.in/archives/nov15%2028.html|publisher=The Arunachal Times|date=28 November 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| १६ || [[पूर्व सियांग जिल्हा]] व [[पश्चिम सियांग जिल्हा]] || २०१७ || २२ सप्टेंबर २०१७ ला [[पूर्व सियांग जिल्हा]] व [[पश्चिम सियांग जिल्हा]] मधून नवा [[लोअर सियांग जिल्हा]] झाला.&lt;ref name=&quot;ToI-4new&quot;&gt;{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-16/guwahati/36373386_1_new-districts-changlang-west-siang|archive-url=https://archive.today/20130704113703/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-16/guwahati/36373386_1_new-districts-changlang-west-siang|url-status=dead|archive-date=2013-07-04|title=Arunachal to get four new districts|date=2013-01-16|work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|access-date=2013-01-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Lepcha|first1=Damien|title=Lower Siang starts functioning|url=https://www.telegraphindia.com/1170923/jsp/northeast/story_174524.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201032925/https://www.telegraphindia.com/1170923/jsp/northeast/story_174524.jsp|url-status=dead|archive-date=1 December 2017|website=The Telegraph India|date=23 September 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Khandu Cabinet approves Operation of Lower Siang District with HQ Likabali|url=http://arunachal24.in/khandu-cabinet-approves-operation-of-lower-siang-district-with-hq-likabali/|website=Arunachal24.in|date=22 September 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| १७ || [[लोअर सुबांसिरी जिल्हा]] व [[अपर सुबांसिरी जिल्हा]] || २०१७ || ४ डिसेंबर २०१७ ला [[लोअर सुबांसिरी जिल्हा]] व [[अपर सुबांसिरी जिल्हा]] मधून नवा [[कमले जिल्हा]] झाला.&lt;ref name=&quot;AT-19Oct2017&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Arunachal24.in&quot;&gt;{{cite news|title=Arunachal Assembly approves Kamle as 23rd district of state|url=http://arunachal24.in/arunachal-assembly-approves-kamle-as-23rd-district-of-state/|work=Arunachal24.in|date=18 October 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| १८ || [[पूर्व कामेंग जिल्हा]] || २०१८ || ३० ऑगस्ट २०१८ ला [[पूर्व कामेंग जिल्हा|पूर्व कामेंग]] जिल्ह्यातून [[पक्के-केसांग जिल्हा]] वेगळा झाला.
|-
| १९ || [[लोअर सियांग जिल्हा]] || २०१८ || ३० ऑगस्ट २०१८ ला [[लोअर सियांग जिल्हा|लोअर सियांग]] जिल्ह्यातून [[लेपा रादा जिल्हा]] वेगळा झाला.
|-
| २० || [[पश्चिम सियांग जिल्हा]] || २०१८ || ३० ऑगस्ट २०१८ ला [[पश्चिम सियांग जिल्हा|पश्चिम सियांग]] जिल्ह्यातून [[शि योमी जिल्हा]] वेगळा झाला.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/for-creation-of-3-new-districts-pakke-kesang-lepa-rada-shi-yomi-arunachal-pradesh-assembly-passes-bi-1908352|title=Arunachal Assembly Passes Bill For Creation Of 3 New Districts|work=NDTV.com|access-date=2018-08-30}}&lt;/ref&gt;
|}

== प्रस्तावित जिल्हे ==

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{भारतामधील जिल्हे}}
{{अरुणाचल प्रदेश - जिल्हे}}
[[वर्ग:अरुणाचल प्रदेशमधील जिल्हे|*]]
[[वर्ग:भारतामधील जिल्हे|अरुणाचल प्रदेश]]</text>
      <sha1>c4o85j49zx1tz1zd848xctuqxc8ezvq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20584</id>
    <revision>
      <id>2693866</id>
      <parentid>2693329</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T23:41:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2693866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123461" sha1="brp8y8iycr7xre5spp6kod8j41bjgcq" xml:space="preserve">{{मुखपृष्ठ सदर टीप
|तारीख = १८ मार्च
|वर्ष = २०२६
}}
{{Infobox cricket tournament main
| name                     = आय.सी.सी. पुरुष टी२० विश्वचषक
| image                    = ICC Men's T20 World Cup Trophy.webp
| imagesize                = 
| caption                  = '''टी२० विश्वचषक'''
| administrator            = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]]
| cricket format           = [[२०-२० सामने|आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामने]]
| tournament format        = [[साखळी सामने]] व [[बाद फेरी]]
| first                    = [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]
| last                     = [[२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२६]]
| participants             = २०&lt;ref&gt;{{cite web |title=आयसीसीकडून जागतिक कार्यक्रमांच्या विस्ताराची घोषणा|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2164062 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|आयसीसी]]|access-date=१९ एप्रिल २०२२|language=en}}&lt;/ref&gt;
| champions                = {{cr|IND}} (३रे विजेतेपद)
| most successful          = {{cr|IND}} (३ विजेतीपदे)
| most runs                = {{flagicon|IND}} [[विराट कोहली]] (१,२९२)&lt;ref name=&quot;stats3000.cricinfo.com&quot;&gt;[http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy विक्रम – आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२० – सर्वाधिक धावा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101123945/http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy |date=११ जुलै २०२४} क्रिकइन्फो&lt;/ref&gt;
| most wickets             = {{flagicon|BAN}} [[शाकिब अल हसन]] (५०)&lt;ref name=&quot;stats5000000.cricinfo.com&quot;&gt; [http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=89;type=trophy विक्रम – आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२० – कारकिर्दीतील सर्वाधिक बळी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101123959/http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=89;type=trophy |date=११ जुलै २०२४}} क्रिकइन्फो&lt;/ref&gt;
}}
{{Season sidebar
| image             = [[File:ICC_Men's_T20_World_Cup_Trophy_at_COA_-_BugWarp_(20)_(cropped).jpg|250px]]
| caption           = प्रतिष्ठित आयसीसी पुरुष टी-२० विश्वचषक ट्रॉफी
| title = स्पर्धा
| list = 
* [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]
* [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]
* [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]]
* [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]
* [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]
* [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]
* [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]
* [[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]]
* [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]]
* [[२०२६ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२६]]
* [[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]]
* [[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]]
}}
'''[[आयसीसी]] पुरुष टी२० विश्वचषक''' (पूर्वी '''आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२०''' म्हणून ओळखली जात असे)&lt;ref&gt;{{cite web |title=विश्व टी२०चे टी२० विश्वचषक असे नामकरण |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/917529 |publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती |आयसीसी]]  | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२ |date=२३ नोव्हेंबर २०१८|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123200931/https://www.icc-cricket.com/media-releases/917529 |archive-date=२३ नोव्हेंबर २०१८ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ही [[आंतरराष्ट्रीय टी२० | ट्वेंटी२० क्रिकेट]]ची आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा आहे. क्रिकेटची प्रशासकीय संस्था, [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती]] (आयसीसी) द्वारे आयोजित करण्यात आलेल्या या स्पर्धेत सध्या १६ संघांचा समावेश आहे, ज्यामध्ये दिलेल्या अंतिम मुदतीनुसार क्रमवारीतील अव्वल १० संघ आणि [[आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता|टी२० विश्वचषक पात्रता]] स्पर्धेद्वारे निवडलेल्या सहा संघांचा समावेश आहे.

सदर स्पर्धा साधारणतः दर दोन वर्षांनी आयोजित केली जाते. तथापि, स्पर्धेची २०२० आवृत्ती [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक | २०२० मध्ये ऑस्ट्रेलियामध्ये होणार होती, परंतु कोविड-१९ मुळे, स्पर्धा २०२१ पर्यंत पुढे ढकलण्यात आली]] आणि  यजमानपद भारताकडे सोपविण्यात आले. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] नंतर तब्बल पाच वर्षांनी २०२१ मध्ये स्पर्धा आयोजित करण्यात आली. तथापि, [[कोव्हिड-१९ महामारीचा क्रिकेटवर झालेला परिणाम|भारतातील कोविड-१९ महामारी]]मुळे, सामने [[संयुक्त अरब अमिराती]] (युएई) आणि [[ओमान]] येथे हलविण्यात आले.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=17 August 2021|title=टी२० विश्वचषक: २४ ऑक्टोबर रोजी दुबईमध्ये भारत विरुद्ध पाकिस्तान सामनारंगणार |url=https://www.thelivemirror.com/t20-world-cup-india-vs-pakistan-october-24/ | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२|website=द लाईव्ह मिरर| | language=en-US}}&lt;/ref&gt; मे २०१६ मध्ये, आयसीसीने २०१८ मध्ये एक स्पर्धा आयोजित करण्याची कल्पना पुढे आणली, ज्यामध्ये दक्षिण आफ्रिका संभाव्य यजमान असणार होता.&lt;ref name=&quot;2018SA&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/1019437.html |title=२०१८ मध्ये टी-२० वर्ल्डकप पुनरागमन होण्याची आयसीसीला आशा  | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२|work=इएसपीएन क्रिकइन्फो}}&lt;/ref&gt; परंतु [[२०१७ आयसीसी चॅम्पियन्स ट्रॉफी]]च्या समारोपाच्या वेळी, आयसीसीने २०१८ आवृत्तीची कल्पना वगळली.&lt;ref&gt;{{cite web|title=चॅम्पियन्स ट्रॉफी २०२१ मध्ये होणार, २०१८ मध्ये टी२० विश्वचषक स्पर्धा नाही|work=हिंदुस्थान टाइम्स|author1=मुकेश भट्ट|url=http://www.hindustantimes.com/cricket/no-icc-world-t20-in-2018-india-to-host-next-champions-trophy-in-2021/story-myhab0aP2U4ZM4n0pyVuZM.html|date=१८ जून २०१७| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;

२०२६ पर्यंत, दहा स्पर्धा खेळल्या गेल्या आहेत, त्यात एकूण २४ संघांनी भाग घेतला आहे आणि आतापर्यंत सहा राष्ट्रीय संघांनी टी२० विश्वचषक जिंकला आहे. [[भारत राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|भारताने]] सर्वाधिक तीन विजय मिळवले आहेत ([[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००७]], [[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]). [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ|वेस्ट इंडिज]] ([[२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१२]], [[२०१६ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१६]]) आणि [[इंग्लंड क्रिकेट संघ|इंग्लंड]] ([[२०१० आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१०]], [[२०२२ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]) यांनी दोनदा जिंकले आहेत आणि [[पाकिस्तान राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|पाकिस्तान]] ([[२००९ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००९]]), [[श्रीलंका राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|श्रीलंका]] ([[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]]) आणि [[ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|ऑस्ट्रेलिया]] ([[२०२१ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) यांनी प्रत्येकी एक विजेतेपद पटकावले आहे. एकूण १५ देशांनी या स्पर्धेचे आयोजन केले आहे (वेस्ट इंडिजच्या ६ बेट राष्ट्रांसह). पटकावले होते.

==इतिहास==
===पार्श्वभूमी===
२००२ मध्ये जेव्हा [[बेन्सन आणि हेजेस चषक]] संपला तेव्हा [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड|ईसीबी]]ला तिची जागा भरण्यासाठी आणखी एक एकदिवसीय स्पर्धा आवश्यक होती. कमी होत चाललेली गर्दी आणि कमी होणारे प्रायोजकत्व याला प्रतिसाद म्हणून क्रिकेट अधिकारी युवा पिढीमध्ये खेळाची लोकप्रियता वाढवण्याचा विचार करत होते. खेळाच्या दीर्घ आवृत्त्यांमुळे बंद झालेल्या हजारो चाहत्यांना वेगवान, रोमांचक क्रिकेट पोहोचवण्याचा हेतू होता. ईसीबीचे मार्केटिंग मॅनेजर स्टुअर्ट रॉबर्टसन यांनी २००१ मध्ये काउंटी अध्यक्षांना प्रति डाव २० षटकांचा प्रस्ताव दिला आणि त्यांनी नवीन स्वरूप स्वीकारण्याच्या बाजूने ११-७ मते दिली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/6985087.stm |title=ट्वेंटी२०ची मुळे | work=बीबीसी स्पोर्ट| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;

;देशांतर्गत स्पर्धा
[[Image:2007t20.jpg|thumb|280px|बांगलादेश वि दक्षिण आफ्रिका २००७ सत्रामध्ये]]
१३ जून २००३ रोजी प्रथम अधिकृत ट्वेंटी२० सामने इंग्लिश काउंटींदरम्यान [[ट्वेंटी२० ब्लास्ट]] स्पर्धेमध्ये खेळले गेले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/somerset-lose-to-warwickshire-but-twenty20-cup-is-a-great-success-at-taunton-129596 |title= सॉमरसेट वॉरविकशायरकडून हरले पण ट्वेन्टी२० चषक टॉंटन येथे मोठे यश आहे | work=इएसपीएन क्रिकइन्फो | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt; इंग्लंडमधील ट्वेंटी-२०चा पहिला हंगाम बऱ्यापैकी यशस्वी ठरला, ज्यामध्ये [[सरे काउंटी क्रिकेट क्लब|सरे लायन्स]]ने [[वॉरविकशायर काउंटी क्रिकेट क्लब|वॉर्विकशायर बेअर्स]]चा ९ गडी राखून पराभव करून विजेतेपदावर नाव कोरले.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/twenty20-cup-2003-124121/surrey-vs-warwickshire-final-304785/full-scorecard |title= सरे वि वॉरविकशायर अंतिम सामना धावफलक | work=इएसपीएन क्रिकइन्फो | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt; मिडलसेक्स आणि सरे यांच्यात १५ जुलै २००४ रोजी लॉर्ड्स मैदानावरील पहिल्या ट्वेंटी२० सामन्यात २७,५०९ लोकांची गर्दी झाली होती, ही १९५३ नंतरच्या वन-डे फायनल व्यतिरिक्त कोणत्याही काऊंटी क्रिकेट सामन्यासाठी सर्वात मोठी उपस्थिती होती.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/sport/2009/may/25/usman-afzaal-surrey-middlesex-twenty20 |title=उस्मान अफझलने सरेला विजयी सुरुवात करून दिली परंतु अनुपस्थित चाहत्यांची चिंता वाढली|first=पॉल |last=विवर |newspaper=द गार्डियन |date=२५ मे २००९| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;

लवकरच इतर क्रिकेट मंडळांनी ट्वेंटी२० सामने स्वीकारल्यानंतर, अनपेक्षित गर्दीची उपस्थिती, पाकिस्तानची [[फैसल बँक टी२० चषक]] आणि कॅरेबियनमधील [[स्टॅनफोर्ड २०/२०]] स्पर्धा यांसारख्या नवीन देशांतर्गत स्पर्धा आणि फॉरमॅटमधील आर्थिक प्रोत्साहन यामुळे फॉरमॅटची लोकप्रियता वाढली.{{citation needed|date=November 2021}}

वेस्ट इंडीजच्या प्रादेशिक संघांनी [[स्टॅनफोर्ड २०/२०]] स्पर्धेत भाग घेतला. या कार्यक्रमाला दोषी फसवणूक करणारा [[ॲलन स्टॅनफोर्ड]]ने आर्थिक पाठबळ दिले होते, ज्याने त्याच्या मोठ्या पॉन्झी योजनेचे फळ म्हणून किमान US$२८,०००,००० निधी दिला होता.{{citation needed|date=November 2021}} ही स्पर्धा वार्षिक स्वरूपाची असेल असा मानस होता.{{citation needed|date=November 2021}} उद्घाटनाच्या सामन्यात [[गयाना क्रिकेट|गयाना]]ने [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]]चा ५ गडी राखून पराभव करून US$१,०००,०० रक्कम बक्षीस  म्हणून मिळविली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cricinfo.com/stanford/content/story/256391.html|title=स्टॅनफोर्ड २०/२० स्पर्धेचे विजेतेपद गयानाकडे|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो|date=१४ ऑगस्ट २००६}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jamaicaobserver.com/sports/html/20060208T230000-0500_98302_OBS_DATES_FOR_STANFORD_TWENTY___ANNOUNCED.asp|title=स्टॅनफोर्ड ट्वेन्टी२० स्पर्धेच्या तारखा जाहीर|work=द जमैका ऑबझर्व्हर|date=९ फेब्रुवारी २००६|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081205185816/http://www.jamaicaobserver.com/sports/html/20060208T230000-0500_98302_OBS_DATES_FOR_STANFORD_TWENTY___ANNOUNCED.asp|archive-date=५ डिसेंबर २००८}}&lt;/ref&gt; एक स्पिन-ऑफ स्पर्धा, [[स्टॅनफोर्ड सुपर सिरीज]], ऑक्टोबर २००८ मध्ये [[मिडलसेक्स काउंटी क्रिकेट क्लब|मिडलसेक्स]] आणि [[त्रिनिदाद आणि टोबॅगो राष्ट्रीय क्रिकेट संघ|त्रिनिदाद आणि टोबॅगो]], इंग्लिश आणि कॅरिबियन ट्वेंटी-२० स्पर्धांचे संबंधित विजेते आणि वेस्ट इंडीजच्या देशांतर्गत खेळाडूंमधून स्टॅनफोर्ड सुपरस्टार्स संघ तयार करण्यात आलेला संघ; यांच्या दरम्यान खेळविण्यात आली त्रिनिदाद आणि टोबॅगोने स्पर्धा जिंकून US$२८०,०० बक्षीस रक्कम मिळवली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/stanfordtwenty20/content/story/372261.html|title=स्टॅनफोर्डसाठी मिडलसेक्सचे नेतृत्व उदलकडे |publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |date=३ ऑक्टोबर २००८  | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/stanfordtwenty20/content/story/375624.html |title=रामदिनच्या नेतृत्वाखाली त्रिनिदाद आणि टोबॅगोने मोठ्या पैशाच्या वैभवाकडे|first=अँड्रू|last=मॅकग्लॅशन |publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |date=२७ ऑक्टोबर २००८| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;  १ नोव्हेंबर रोजी, स्टॅनफोर्ड सुपरस्टार्सने इंग्लंडशी सामना खेळला ज्यामध्ये अनेक वर्षांनंतर पाच सामन्यांपैकी पाहिला सामना असण्याची अपेक्षा होती आणि विजेत्याला प्रत्येक सामन्यात US$२०,०००,००० चे बक्षीस मिळाले.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/stanfordtwenty20/content/story/376602.html |title=गेल लीड्स सुपरस्टार्स टू मिलियन्स |publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |first=अँड्रू|last=मॅकग्लॅशन |date=१ नोव्हेंबर २००८| language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/7895505.stm |title=यूएस टायकूनवर $८ अब्जपेक्षा जास्त फसवणुकीचा आरोप|work=बीबीसी न्यूझ |date=१७ फेब्रुवारी २००९ | language=en|access-date=२० एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;

;आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२०
{{Main|आंतरराष्ट्रीय टी२०}}

१७ फेब्रुवारी २००५ रोजी [[ऑकलंड]]मधील [[ईडन पार्क]] येथे खेळल्या गेलेल्या पुरुषांच्या संपूर्ण आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यात [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघ |ऑस्ट्रेलिया]]ने [[न्यू झीलंड क्रिकेट संघ|न्यू झीलंड]]चा पराभव केला. हा खेळ हलक्या-फुलक्या पद्धतीने खेळला गेला – दोन्ही बाजू १९८० च्या दशकात परिधान केलेल्या किटमध्ये दिसल्या, न्यू झीलंड संघाने परिधान केलेल्या किट ह्या [[बेज ब्रिगेड]]ची थेट प्रत होती. बेज ब्रिगेडच्या विनंतीनुसार, काही खेळाडूंनी १९८० च्या दशकात लोकप्रिय असलेल्या मिशा/दाढी आणि केसांच्या शैली देखील ठेवल्या होत्या. ऑस्ट्रेलियाने सर्वसमावेशकपणे खेळ जिंकला, आणि जसजसा परिणाम न्यू झीलंडच्या डावाच्या अखेरीस स्पष्ट झाला, खेळाडू आणि पंचांनी गोष्टी कमी गांभीर्याने घेतल्या - ग्लेन मॅकग्राने १९८१च्या दोन्ही बाजूंमधील एकदिवसीय सामन्यातील [[ट्रेव्हर चॅपल]]च्या अंडरआर्म घटनेची गंमतीने पुनरावृत्ती केली आणि पंच [[बिली बाउडेन]] यांनी  त्याला प्रत्युत्तरात गंमतीने लाल कार्ड दाखवले (क्रिकेटमध्ये लाल कार्डे सामान्यतः वापरली जात नाहीत).

===उद्घाटन स्पर्धा===
[[File:T20 final 2009.jpg|thumb|[[लॉर्ड्स]]वर २००९च्या अंतिम सामन्यामध्ये [[शाहिद आफ्रिदी]]ला गोलंदाजी करताना [[लसिथ मलिंगा]].]]
दर दोन वर्षांनी आयसीसी विश्वचषक ट्वेंटी-२० स्पर्धा आयोजित करण्‍याचे प्रथम ठरवण्‍यात आले होते, जर त्या वर्षी [[क्रिकेट विश्वचषक]] स्पर्धा नियोजित असेल तर ट्वेंटी-२० विश्वचषक स्पर्धा एक वर्ष आधी आयोजित केली जाईल. पहिली स्पर्धा [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७ मध्ये दक्षिण आफ्रिकेत]] झाली जिथे [[भारत क्रिकेट संघ|भारताने]] [[पाकिस्तान क्रिकेट संघ|पाकिस्तानचा]] अंतिम फेरीत पराभव केला.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8604/report/287879/india-vs-pakistan-final-icc-world-twenty20-2007-08|title=इंडिया होल्ड देअर नर्व्ह टू विन थ्रिलर|first=दिलीप|last=प्रेमचंद्रन|date=२४ सप्टेंबर २००७| language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो|}}&lt;/ref&gt; [[केन्या क्रिकेट संघ| केन्या]] आणि [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]] यांना [[२००७ विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १]] द्वारे पात्रता मिळवावी लागली जी [[नैरोबी]] येथे ५० षटकांची स्पर्धा होती.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/worldcricketleague/content/story/278951.html|title=केन्या क्रश कॅनडा टू बूक फायनल प्लेस|location=नैरोबी|date=५ फेब्रुवारी २००७| language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो}}&lt;/ref&gt;  डिसेंबर २००७ मध्ये संघांची चांगली तयारी करण्यासाठी २० षटकांच्या फॉरमॅटसह पात्रता स्पर्धा आयोजित करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. ज्यामध्ये सहा संघ सहभागी झाले, त्यातील दोन [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९ विश्व ट्वेंटी२०]] साठी पात्र ठरले आणि प्रत्येकाला $२५०,००० बक्षीस रक्कम मिळाली.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/325356.html |title=आयसीसी वर्ल्ड ट्वेन्टी-२० पात्रता स्पर्धा आयर्लंडमध्ये होणार|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो |date=१३ डिसेंबर २००७| language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt; [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|दुसरी स्पर्धा]] [[पाकिस्तान क्रिकेट संघ |पाकिस्तानने]] २१ जून २००९ रोजी [[इंग्लंड]]मध्ये [[श्रीलंका क्रिकेट संघ |श्रीलंकेचा]] ८ गडी राखून पराभव केला होता. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१० आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०]] स्पर्धा मे २०१०मध्ये [[वेस्ट इंडीज]]मध्ये आयोजित करण्यात आली होती, जिथे [[इंग्लंड क्रिकेट संघ |इंग्लंडने]] [[ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघ |ऑस्ट्रेलियाचा]] ७ गडी राखून पराभव केला होता. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०]] स्पर्धेच्या अंतिम सामन्यात [[वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघ |वेस्ट इंडीजने]] [[श्रीलंका क्रिकेट संघ|श्रीलंकेचा]] पराभव करून विजेतेपद मिळवले. आयसीसी विश्व ट्वेंटी-२० च्या अंतिम फेरीत प्रथमच यजमान राष्ट्र सहभागी झाले होते. [[आयर्लंड क्रिकेट संघ| आयर्लंड]] आणि [[अफगाणिस्तान क्रिकेट संघ|अफगाणिस्तानसह]] [[आयसीसी विश्व ट्वेंटी२० पात्रता, २०१२]] स्पर्धेमध्ये १२ स्पर्धक सहभागी होते. ही स्पर्धा आशियाई देशातील पहिला टी२० विश्वचषक स्पर्धा होती.
===१६ संघाच्या स्पर्धेमध्ये विस्तार===
[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]च्या आवृत्तीचा विस्तार १६ संघ स्वरूपात केला जाणार होता परंतु तो पुन्हा १२ वर करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{cite web|title=आयसीसीची कसोटी चॅम्पियनशिपसाठी सहमती|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/current/story/481373.html|publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;  [[बांगलादेश]]मध्ये आयोजित [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]च्या स्पर्धेत दहा [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश#पूर्ण सदस्य|पूर्ण सदस्य]] आणि [[२०१३ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२० पात्रता|२०१३]]च्या आयसीसी विश्व ट्वेंटी२० पात्रता फेरीत पात्र ठरलेल्या सर्व सहा [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती सदस्य देश#सहयोगी सदस्य|सहयोगी सदस्यांसह]] १६ संघांना प्रथमच सहभागी करून घेण्यात आले होते. तथापि ८ ऑक्टोबर २०१२ रोजी [[आयसीसी पुरुष आंतरराष्ट्रीय टी२० संघ क्रमवारी]]तील अव्वल आठ पूर्ण सदस्य संघांना [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४#सुपर १० फेरी | सुपर १०]] टप्प्यात स्थान देण्यात आले. उर्वरित आठ संघ [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४#गट फेरी | गट फेरीमध्ये]] सहभागी झाले होते, ज्यामधून दोन संघ सुपर १० टप्प्यात गेले.&lt;ref name=ICC&gt;{{cite web|url=http://www.icc-cricket.com/news/2013/media-releases/75604/west-indies-to-start-world-t20-title-defence-against-india|title=वेस्ट इंडीज टू स्टार्ट वर्ल्ड टी२० टायटल डिफेन्स अगेन्स्ट इंडिया|date=२७ ऑक्टोबर २०१३|publisher=[[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती|आयसीसी]] | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029185415/http://www.icc-cricket.com/news/2013/media-releases/75604/west-indies-to-start-world-t20-title-defence-against-india|archive-date=२९ ऑक्टोबर २०१३}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thedailystar.net/beta2/news/bcb-promises-stellar-t20-wc/|title=बीसीबी प्रॉमिसेस स्टेलार टी२० वर्ल्ड कप |date=७ एप्रिल २०१३|newspaper=द डेली स्टार, बांगलादेश | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt; या स्पर्धेत तीन नवीन संघांनी (नेपाळ, हाँगकाँग आणि यूएई) पदार्पण केले.

;कोविड-१९
जुलै २०२० मध्ये, ICC ने जाहीर केले की २०२० आणि २०२१ या दोन्ही आवृत्त्या महामारीमुळे प्रत्येकी एक वर्षाने पुढे ढकलण्यात आल्या आहेत.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1733391 |title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२० पुढे ढकलली|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt; त्यामुळे, २०२० स्पर्धा (मूळत: ऑस्ट्रेलियाद्वारे आयोजित केली जाणार होती) [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|नोव्हेंबर २०२१]] मध्ये हलविण्यात आली आणि २०२१ स्पर्धा (मूळतः भारतात आयोजित केली जाणारी) [[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|ऑक्टोबर २०२२]] मध्ये हलवली गेली.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1733341 |title=पुरुष टी२० विश्वचषक पुढे ढकलण्याबाबत वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;  २०२१ मध्ये भारत आणि २०२२ मध्ये ऑस्ट्रेलियाने यजमानपद भूषवले होते, उलट क्रमाने असले तरी ऑस्ट्रेलिया आणि भारताने स्पर्धेचे यजमानपद राखले.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=10 August 2020|title=पुरुष टी२० विश्वचषक २०२१ भारतात, २०२२ ऑस्ट्रेलियात; महिला क्रिकेट विश्वचषक पुढे ढकलला | url=https://www.icc-cricket.com/news/1749997}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=sixsports.in /&gt;  २०२१ची स्पर्धा १७ ऑक्टोबर ते १४ नोव्हेंबर २०२१ या कालावधीत ओमान आणि संयुक्त अरब अमिरातीमध्ये खेळल्या गेलेल्या सामन्यांसह पार पडली.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक २०२१ चे सामने जाहीर|url=https://www.icc-cricket.com/news/2210270 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}&lt;/ref&gt;
===२० संघाच्या स्पर्धेमध्ये विस्तार===
जून २०२१ मध्ये, आयसीसीने घोषित केले की २०२४, २०२६, २०२८ आणि २०३० मधील टी२० विश्वचषक स्पर्धा २० संघांचा समावेश करण्यासाठी विस्तारित केल्या जातील.&lt;ref name=sixsports.in&gt;{{Cite web|title=आयसीसीतर्फे वर्ल्डकप स्पर्धा जाहीर; २०२७ आणि २०३१ मध्ये १४ संघ|url=https://sixsports.in/icc-announces-world-cup-schedule-14-teams-in-2027-and-2031/|language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=सिक्स स्पोर्ट्स|archive-date=2022-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220401040539/https://sixsports.in/icc-announces-world-cup-schedule-14-teams-in-2027-and-2031/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; संघांची ४ गटात (प्रति गट ५ संघ) विभागणी केली जाईल, प्रत्येक गटातील दोन अव्वल संघ सुपर आठमध्ये जातील.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=आयसीसीतर्फे पुरुषांच्या जागतिक स्पर्धांचा विस्तार: एकदिवसीय विश्वचषक स्पर्धेत १४ संघ, टी२० विश्वचषक स्पर्धेत २० संघ | url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-expands-men-s-world-events-odi-world-cup-to-14-teams-t20-world-cup-to-20-teams-1264847 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=इएसपीएन क्रिकइन्फो| language=en}}&lt;/ref&gt; त्यांची प्रत्येकी चारच्या दोन गटात विभागणी केली जाईल, प्रत्येक गटातील दोन अव्वल संघ उपांत्य फेरीत प्रवेश करतील.

२०२४ टी२० विश्वचषक वेस्ट इंडीज आणि युनायटेड स्टेट्समध्ये आयोजित केला जाईल. यूएसने पहिल्यांदाच विश्वचषक स्पर्धेचे आयोजन केले आहे, ज्यामध्ये देशभरातील अनेक स्टेडियम एकतर नव्याने बांधले जातील किंवा क्रिकेटसाठी पुन्हा तयार केले जातील. २०२४ ची स्पर्धा भारत आणि श्रीलंका यांच्या संयुक्त विद्यमाने आयोजित केली जाईल, २०२८ मध्ये ऑस्ट्रेलिया आणि न्यू झीलंडमध्ये तसेच २०३० ची स्पर्धा इंग्लंड, वेल्स, स्कॉटलंड आणि आयर्लंडमध्ये होईल.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=यूएसए मध्ये टी२० विश्वचषक: २०२४-२०३१ आयसीसी पुरुष स्पर्धांचे यजमान जाहीर|url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=www.icc-cricket.com| | language=en}}&lt;/ref&gt;

==स्वरूप==
===यजमान===
आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटनेची कार्यकारी समिती ही स्पर्धा आयोजित करण्यात स्वारस्य दर्शविलेल्या राष्ट्रांकडून बोली तपासल्यानंतर स्पर्धेच्या यजमानांसाठी मतदान करते. २००७ मध्ये [[दक्षिण आफ्रिका|दक्षिण आफ्रिके]]नंतर, [[इंग्लंड]], [[वेस्ट इंडीज]] आणि [[श्रीलंका]] यांनी अनुक्रमे २००९, २०१० आणि २०१२ मध्ये स्पर्धेचे आयोजन केले होते. २०१४ मध्ये बांगलादेशने स्पर्धेचे आयोजन केले होते.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cricinfo.com/ci-icc/content/current/story/465631.html| title =२०१४ च्या ट्वेन्टी२० विश्वचषक स्पर्धेचे यजमानपद बांगलादेशकडे|work=क्रिकइन्फो|access-date=२२ एप्रिल २०२२|}}&lt;/ref&gt; २०१६ मध्ये भारताने स्पर्धेचे यजमानपद भूषवले. पाच वर्षांच्या कालावधीनंतर, भारताने २०२१ आवृत्तीचे यजमानपदही जिंकले, परंतु कोविड-१९ महामारीमुळे हे सामने ओमान आणि युएई मध्ये खेळवले गेले. २०२२ च्या आवृत्तीचे आयोजन ऑस्ट्रेलियाकडून केले जाईल, ज्यांनी मागील वर्षी ही स्पर्धा जिंकली होती.

डिसेंबर २०१५ मध्ये, आयसीसीचे जागतिक विकास प्रमुख, टिम अँडरसन यांनी भविष्यातील स्पर्धा युनायटेड स्टेट्सद्वारे आयोजित करण्याची सूचना केली. त्यांचा असा विश्वास होता की या कार्यक्रमाचे आयोजन केल्याने देशातील खेळाच्या वाढीला चालना मिळू शकते, जिथे हा खेळ तुलनेने अस्पष्ट आहे आणि [[बेसबॉल]] सारख्या इतर खेळांच्या स्पर्धेला सामोरे जावे लागते.&lt;ref name=&quot;ndtv-t20usa2&quot;&gt;{{cite web|title=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समितीकडून युनायटेड स्टेट्सच्या भूमीवर टी-२० विश्व क्रिकेटचे लक्ष्य: अहवाल | url=http://sports.ndtv.com/cricket/news/252894-international-cricket-council-targets-world-twenty20-on-united-states-soil-report|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107125712/http://sports.ndtv.com/cricket/news/252894-international-cricket-council-targets-world-twenty20-on-united-states-soil-report|archive-date=७ जानेवारी २०१६ | language=en|access-date=१४ जानेवारी २०१६|website=एनडीटीव्ही स्पोर्ट्स}}&lt;/ref&gt; 

२०२० मध्ये, [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|यूएसए]] आणि वेस्ट इंडीजने २०२३ नंतर टी२० विश्वचषक सह-यजमानपदासाठी स्वारस्य व्यक्त केले,&lt;ref&gt;{{Cite news|title=यूएसए लूक्स टू १९९४ फॉर टी२० वर्ल्ड कप बीड | language=en-GB|work=बीबीसी स्पोर्ट्स |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/52885902 | access-date=२२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt; [[मलेशिया]] आणखी एक संभाव्य दावेदार होता.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=लव्हलेट|first=ट्रिस्टन|title=मलेशिया २०२३-३१ सायकलमध्ये टी२० क्रिकेट विश्वचषकाचे आयोजन करत आहे | url=https://www.forbes.com/sites/tristanlavalette/2020/06/26/malaysia-eyes-hosting-a-t20-cricket-world-cup-in-the-2023-31-cycle/ | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|website=फोर्ब्स}}&lt;/ref&gt; नोव्हेंबर २०२१मध्ये, आयसीसीने २०२४ ते २०३० या कालावधीत पुढील चार पुरुष टी२० विश्वचषक स्पर्धेसाठी यजमानांची पुष्टी केली.&lt;ref&gt;{{cite web|title=यूएसए टी२० विश्वचषक आयोजित करणार: २०२४-२०३१ आयसीसी पुरुष स्पर्धेच्या यजमानांची पुष्टी|url=https://www.icc-cricket.com/news/2354682 | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२|work=आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट समिती}}&lt;/ref&gt;  [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|यूएसए]] आणि [[वेस्ट इंडीज]]कडे २०२४ आवृत्तीचे सह-यजमानपद, २०२६ आवृत्तीचे सह-यजमानपद [[भारत]] आणि [[श्रीलंका]], २०२८ आवृत्तीचे सह-यजमानपद [[ऑस्ट्रेलिया]] आणि [[न्यू झीलंड]] आणि २०३० आवृत्तीचे सह-यजमान [[इंग्लंड]], [[वेल्स]], [[स्कॉटलंड]] आणि [[आयर्लंड]] करणार आहेत.

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ आयसीसी क्षेत्रानुसार यजमानांचा सारांश (२००७–२०३०)
! scope=&quot;col&quot; | क्षेत्र
! scope=&quot;col&quot; | वर्ष
! scope=&quot;col&quot; | नियामक मंडळ
! scope=&quot;col&quot; | यजमान
|-
! scope=&quot;row&quot; | आफ्रिका
| [[२००७ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००७]] || [[क्रिकेट दक्षिण आफ्रिका]] || दक्षिण आफ्रिका
|-
! scope=&quot;rowgroup&quot; rowspan=&quot;2&quot; | अमेरिका
| [[२०१० आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१०]] || [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]] || वेस्ट इंडीज
|-
| [[२०२४ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]] || [[क्रिकेट वेस्ट इंडीज]]

[[यूएसए क्रिकेट]]
|| वेस्ट इंडीज

अमेरिका
|-
! scope=&quot;rowgroup&quot; rowspan=&quot;5&quot; | आशिया
| [[२०१२ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१२]] || [[श्रीलंका क्रिकेट]] || श्रीलंका
|-
| [[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]] || [[बांगलादेश क्रिकेट बोर्ड]] || बांगलादेश
|-
| [[२०१६ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१६]] || rowspan=&quot;2&quot; | [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]] || भारत
|-
| [[२०२१ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२१]] || संयुक्त अरब अमिराती

ओमान
|-
| [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]] || [[भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ]]

[[श्रीलंका क्रिकेट]]
|| भारत

श्रीलंका
|-
! scope=&quot;rowgroup&quot; rowspan=&quot;2&quot; | पूर्व आशिया-पॅसिफिक
| [[२०२२ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]] || [[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]] || ऑस्ट्रेलिया
|-
| [[२०२८ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]] || [[क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया]]

[[न्यूझीलंड क्रिकेट]]
|| ऑस्ट्रेलिया

न्यूझीलंड
|-
! scope=&quot;rowgroup&quot; rowspan=&quot;2&quot; | युरोप
| [[२००९ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००९]] || [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]] || इंग्लंड
|-
| [[२०३० पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]] || [[इंग्लंड आणि वेल्स क्रिकेट बोर्ड]]

[[क्रिकेट आयर्लंड]]

[[क्रिकेट स्कॉटलंड]]
|| इंग्लंड

वेल्स

आयर्लंड

स्कॉटलंड
|}

===पात्रता===
{{See also|आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता}}
[[आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक पात्रता|टी२० विश्वचषक पात्रता]] म्हणून ओळखल्या जाणार्‍या पात्रता स्पर्धेद्वारे इतर आयसीसी सदस्यांनी भरलेल्या उर्वरित जागांसह, सर्व आयसीसी संपूर्ण सदस्य स्पर्धेसाठी आपोआप पात्र ठरतात. आयसीसी सहयोगी आणि संलग्न सदस्यांसाठी ५० षटकांची लीग - पहिल्या [[विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा|विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धेच्या]] निकालातून [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७च्या पहिल्या वर्ल्ड ट्वेंटी२०]] साठी पात्रता ठरवली गेली. [[२००७ विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग १]] स्पर्धेचे दोन अंतिम स्पर्धक, [[केन्या क्रिकेट संघ | केन्या]] आणि [[स्कॉटलंड क्रिकेट संघ|स्कॉटलंड]], वर्षाच्या उत्तरार्धात विश्व ट्वेंटी२० साठी पात्र ठरले. [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९ विश्व ट्वेंटी२०]] साठी एक वेगळी पात्रता स्पर्धा लागू करण्यात आली होती आणि तेव्हापासून ती कायम ठेवण्यात आली आहे. तथापि, विश्व ट्वेंटी२० पात्रता फेरीतून पात्र ठरलेल्या संघांची संख्या दोन ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]] आणि [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]] मध्ये) ते सहा ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] आणि [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] मध्ये) पर्यंत बदलली आहे.

===अंतिम स्पर्धा===
प्रत्येक गट टप्प्यात (प्राथमिक फेरी आणि सुपर १२ फेरी दोन्ही), संघांना खालील निकषांच्या आधारे एकमेकांविरुद्ध क्रमवारी दिली जाते:&lt;ref&gt;[http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/icc_world_twenty20_playing_conditions_final.pdf अंतिम विश्व ट्वेंटी20 खेळण्याच्या अटी] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080911035806/http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/icc_world_twenty20_playing_conditions_final.pdf |date=११ सप्टेंबर २००८}}, आयसीसी विश्व ट्वेन्टी२०&lt;/ref&gt;
# सर्वाधिक गुणसंख्या 
# समान असल्यास, सर्वाधिक विजय 
# तरीही समान असल्यास, उत्कृष्ट [[निव्वळ धावगती]]
# तरीही समान असल्यास, कमीत कमी [[स्ट्राईक रेट#गोलंदाजी  स्ट्राईक रेट|गोलंदाजी  स्ट्राईक रेट]]
# तरीही समान असल्यास, एकमेकांविरुद्धच्या सामन्याचा निकाल.

बरोबरी झाल्यास (म्हणजेच, दोन्ही संघांनी आपापल्या डावाच्या शेवटी समान धावा केल्यास), [[सुपर ओव्हर]] विजेता ठरवते. सुपर ओव्हरमध्ये पुन्हा टाय झाल्यास, त्यानंतर जोपर्यंत विजेता संघ ठरत नाही तोपर्यंत सुपर ओव्हर खेळवली जाते. तत्पूर्वी, ज्या संघाने त्यांच्या डावात सर्वाधिक चौकार मारले होते तोच विजेता ठरवला जातो.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27844486/no-more-boundary-countback-icc-changes-super-regulations |title=Archived copy |work=इएसपीएन क्रिकइन्फो  | language=en|access-date=२२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt; २००७च्या स्पर्धेदरम्यान, [[बोल-आउट]]चा वापर बरोबरी झालेल्या सामन्यातील पराभवाचा निर्णय घेण्यासाठी केला गेला.&lt;ref&gt;[http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/playing-conditions.html प्लेइंग कंडिशन्स] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720113337/http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/playing-conditions.html |date=२० जुलै २०१८}}, आयसीसी वर्ल्ड ट्वेन्टी२०&lt;/ref&gt;

==स्पर्धेचे निकाल==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%; width: 100%; text-align: center;&quot;
|-
!rowspan=2 width=5%|वर्ष
!rowspan=2 width=15%|यजमान देश
!rowspan=2 width=15%|अंतिम सामन्याचे मैदान
!colspan=3|अंतिम सामना
!rowspan=2 width=6%|संघ
|-
!width=18%|विजेता
!width=18%|निकाल
!width=18%|उपविजेता
|- 
|२००७&lt;br&gt;''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|तपशील]]''
|{{flagicon|RSA}}&lt;br&gt;दक्षिण आफ्रिका
|[[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]&lt;br&gt;दक्षिण आफ्रिका
|{{cr|India}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१५७/५ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|'''भारत ५ धावांनी विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.cricinfo.com/twenty20wc/engine/match/287879.html धावफलक]
|{{cr|Pakistan}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१५२ सर्वबाद  (१९.३ षटके)&lt;/small&gt;
|१२
|-
|२००९&lt;br&gt;''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|तपशील]]''
|{{flagicon|ENG}}&lt;br&gt;इंग्लंड
|[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]&lt;br&gt;इंग्लंड
|{{cr|Pakistan}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१३९/२ (१८.४ षटके)&lt;/small&gt;
|'''पाकिस्तान ८ गडी राखुन विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.cricinfo.com/wt202009/engine/current/match/356017.html धावफलक]
|{{cr|Sri Lanka}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१३८/६ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|१२
|- 
|२०१०&lt;br&gt;''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|तपशील]]''
|{{flagicon|Barbados}}{{flagicon|Guyana}}{{flagicon|Saint Lucia}}{{flagicon|Trinidad and Tobago}}&lt;br&gt;बार्बाडोस, गयाना, सेंट लुसिया, त्रिनिदाद आणि टोबॅगो
|[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]]&lt;br&gt;बार्बाडोस
|{{cr|England}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१४८/३ (१७ षटके)&lt;/small&gt;
|'''इंग्लंड ७ गडी राखुन विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.cricinfo.com/world-twenty20-2010/engine/current/match/412703.html धावफलक]
|{{cr|Australia}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१४७/६ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|१२
|-
|२०१२&lt;br&gt;''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|तपशील]]''
|{{flagicon|SRI}}&lt;br&gt;श्रीलंका
|[[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]]&lt;br&gt;श्रीलंका
|{{cr|WIN}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१३७/६ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|'''वेस्ट इंडीज ३६ धावांनी विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2012/engine/current/match/533298.html धावफलक]
|{{cr|SRI}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१०१ सर्वबाद (१८.४ षटके)&lt;/small&gt;
|१२
|-  
|२०१४&lt;br&gt;''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|तपशील]]''
|{{flagicon|BAN}}&lt;br&gt;बांगलादेश
|[[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]]&lt;br&gt;बांगलादेश
|{{cr|SRI}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१३४/४ (१७.५ षटके)&lt;/small&gt;
|'''श्रीलंका ६ गडी राखून विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2014/engine/match/682965.html धावफलक]
|{{cr|IND}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१३०/४ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|१६
|-
|२०१६&lt;br&gt;''[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|तपशील]]''
|{{flagicon|IND}}&lt;br&gt;भारत
|[[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]]&lt;br&gt;भारत
|{{cr|WIN}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१६१/६ (१९.४ षटके)&lt;/small&gt;
|'''वेस्ट इंडीज ४ गडी राखून विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951373.html धावफलक]
|{{cr|ENG}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१५५/९ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|१६
|-  
|२०२१&lt;br&gt;''[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|तपशील]]''
|{{flagicon|UAE}}{{flagicon|OMA}}&lt;br /&gt;[[संयुक्त अरब अमिराती]], [[ओमान]]
|[[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]]&lt;br /&gt;संयुक्त अरब अमिराती
|{{cr|AUS}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१७३/२ (१८.५ षटके)&lt;/small&gt;
|'''ऑस्ट्रेलिया ८ गडी राखून विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273756.html धावफलक]
|{{cr|NZ}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१७२/४ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|१६
|-
|२०२२&lt;br&gt;''[[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]''
|{{flagicon|AUS}}&lt;br&gt;ऑस्ट्रेलिया
|[[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]]&lt;br&gt;ऑस्ट्रेलिया
|{{cr|ENG}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१३८/५ (१९ षटके)&lt;/small&gt;
|'''इंग्लंड ५ गडी राखून विजयी'''&lt;br&gt;[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298179.html धावफलक]
|{{cr|PAK}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१३७/८ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|१६
|-  
|२०२४&lt;br&gt;''[[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]''
|{{flagicon|Barbados}}{{flagicon|Saint Lucia}}{{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}}{{flagicon|Trinidad and Tobago}}{{flagicon|USA}}&lt;br /&gt;बार्बाडोस, सेंट लुसिया, सेंट व्हिन्सेंट आणि द ग्रेनेडाईन्स, त्रिनिदाद आणि टोबॅगो, अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने
|[[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]]&lt;br&gt;बार्बाडोस
|{{cr|India}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१७६/७ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|'''भारत ७ धावांनी विजयी'''&lt;br&gt;[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415755.html धावफलक]
|{{cr|SA}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१६९/८ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|२०
|-
|२०२६&lt;br&gt;''[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]''
|{{flagicon|IND}}{{flagicon|SL}}&lt;br&gt;भारत, श्रीलंका
|[[नरेंद्र मोदी स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]]&lt;br&gt;भारत
|{{cr|India}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;२५५/५ (२० षटके)&lt;/small&gt;
|'''भारत ९६ धावांनी विजयी'''&lt;br&gt;[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512773.html धावफलक]
|{{cr|NZ}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;१५९ (१९ षटके)&lt;/small&gt;
|२०
|-  
|२०२८&lt;br&gt;''[[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]''
|{{flagicon|AUS}}{{flagicon|NZL}}&lt;br&gt;ऑस्ट्रेलिया, न्यू झीलंड
|[[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]]&lt;br&gt;ऑस्ट्रेलिया
|TBD
|TBD
|TBD
|२०
|-
|२०३०&lt;br&gt;''[[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|तपशील]]''
|{{flagicon|ENG}}{{flagicon|Wales}}{{flagicon|IRE|cricket}}{{flagicon|SCO}}&lt;br&gt;इंग्लंड, वेल्स, आयर्लंड, स्कॉटलंड
|[[लॉर्ड्स]], [[लंडन]]&lt;br&gt;इंग्लंड
|TBD
|TBD
|TBD
|२०
|}

==संघाची कामगिरी==
[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक]] स्पर्धेपर्यंत. ''संघांची क्रमवारी सर्वोत्कृष्ट निकालानुसार, नंतर विजयाची टक्केवारी, नंतर एकूण विजय, नंतर एकूण सामने, नंतर वर्णक्रमानुसार'':
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:150px;&quot;|संघ
!colspan=3|सहभाग 
!rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;width:300px;&quot;|सर्वोत्कृष्ट निकाल 
!colspan=&quot;6&quot;|आकडेवारी&lt;ref name=&quot;resultsummary&quot;&gt;{{cite web| url=http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/team/results_summary.html?id=89;type=trophy | title=नोंदी / आयसीसी विश्व टी२० / परिणाम सारांश| publisher=इएसपीएन क्रिकइन्फो | access-date= २२ एप्रिल २०२२}}&lt;/ref&gt;

|-
!width=75|एकूण 
!width=75|पहिला
!width=75|शेवटचा
!width=30|सामने
!width=30|विजय 
!width=30|पराभव 
!width=30|बरोबरी 
!width=30|अनिर्णित 
!width=30|विजय%
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|India}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;gold&quot; | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२००७ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००७]], [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])
|| ६१ || ४३ || २४ || १(१) || १ ||७३.३३
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|England}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;gold&quot; | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]], [[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]) || ६० || ३४ || २४ || ० || २ || ५८.६२
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|West Indies}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;gold&quot; | {{sort|1.1|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]], [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]) || ५३ || २९ || २२ || १(१) || १ || ५७.६९
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Australia}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;gold&quot; | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) ||५१||३२||१९|| ० || ० || ६२.७४
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Pakistan}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;gold&quot; | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]])
|| ५८|| ३४|| २१|| २(०) || १ || ५९.६४
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Sri Lanka}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;gold&quot; | {{sort|1.2|'''विजेतेपद'''}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]])
|| ६१|| ३५|| २५|| १(१) || ० || ५९.०१
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|South Africa}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;silver&quot; | {{sort|2.1|'''उपविजेतेपद'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) ||५७||३८||१७|| ० || १ || ६९.६४
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|New Zealand}}
| १० || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| bgcolor=&quot;silver&quot; | {{sort|2.1|'''उपविजेतेपद'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) ||५५||३०|| २२|| २(०) || १ || ५५.५५
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|Afghanistan|२०१३}}
| ८ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]]|| [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| style=&quot;background:#cc9966;&quot; |{{sort|3.2|'''उपांत्यफेरी'''}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) ||३४|| १४ ||१९ || १(०) || ० ||४१.१७
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|Bangladesh}}
| ९ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]|| [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]|| {{sort|4.1|सुपर ८}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) ||४५|| १२ ||३२|| ० || १ || २७.२७
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Ireland}}
| ९ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|4.2|सुपर ८}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]) || ३१ || ८ || २० || ० || ३ || २८.५७
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|USA}} ||२ ||[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] ||[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]||{{sort|4.2|सुपर ८}} ([[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])||१०||३||६||१(१)||०||४०.००
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|Netherlands}}
| ७ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]|| [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|4.2|सुपर १०}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]) || ३१|| ११ || १९ || ० || १ || ३६.६६
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Zimbabwe}}
| ६ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|सुपर ८}} ([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || २६|| ११ || १४ || ० || १ || ४४.००
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Scotland}}
| ५ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.2|सुपर १२}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) || २६ || ८ || १६ || ० || २ || ३३.३३
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|Namibia|2021}}
| ४ || [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|4.4|सुपर १२}} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]) ||१९ || ४ ||१४|| १(१) || ० || २६.३१
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Oman}}
| ४ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || १४ ||२ || १० || १(०) || १ || १५.३८
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Nepal}}
| ३ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || १० || ३ || ७ || ० || ० || ३०.००
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Hong Kong}}
| २ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]] || {{sort|5.3|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]], [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]) || ६ || १ || ५ || ० || ० || १६.६६
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|United Arab Emirates}}
| २ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]] || [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी}} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]], [[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]) || १० || २ || ८ || ० || ० || २०.००
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|Papua New Guinea}}
| २ || [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]|| [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]|| {{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]], [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]) || ७ || ० || ७ || ० || ० || ०.००
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|CAN}}
|२||[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]]||[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]||{{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]], [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])|| ७ || १ || ६ || ० || ० || १४.२८
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot; |{{Cr|UGA}}
|१||[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] || {{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२०२४]])|| ४ || १ || ३ || ० || ० || २५.००
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{Cr|Kenya}}
| १ || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]] || {{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]) || २ || ० || २ || ० || ० || ०.००
|-
|{{Cr|Italy}}
|१
|[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]
|[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]
|{{sort|5.4|पहिली फेरी }} ([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])
|४
|१
|३
|०
|०
|२५.००
|-
! colspan=&quot;11&quot; |{{smalldiv|1={{Updated|८ मार्च २०२६}}&lt;br/&gt; स्रोत:[http://stats.espncricinfo.com/world-t20/engine/records/team/results_summary.html?id=89;type=trophy ईएसपीएन क्रिकइन्फो]}}
|}
''नोंदी:''
* कंसातील संख्या बरोबरी झालेल्या सामन्यांमध्ये [[सुपर ओव्हर]] आणि [[बोल-आउट]]च्या विजयांची संख्या दर्शवते, तथापि निकालाची पर्वा न करता हा अर्धा विजय मानला जातो. विजयाच्या टक्केवारीत कोणतेही परिणाम वगळले जातात आणि बरोबरी (टायब्रेकरची पर्वा न करता) अर्धा विजय म्हणून गणली जाते.

==स्पर्धेनुसार संघ निकाल==
;सूची
* {{bg|gold| '''वि''' }} — विजेते
* {{bg|silver| '''उवि''' }} — उपविजेते
* {{bg|#cc9966| '''उफे'''}} — उपांत्यफेरी
* {{bg|#BBF3BB|फे२}} — २री फेरी (सुपर ८, सुपर १० आणि सुपर १२)
* फे१ — १ली फेरी (गट फेरी)
* पा — पात्र
* × — पात्र परंतु माघार घेतली
* ×× — पात्रतेसाठी अपात्र (निलंबित)

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:90%&quot;
|-
!संघ
!{{flagicon|RSA}}&lt;br/&gt;[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१२)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|ENG}}&lt;br/&gt;[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१२)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|WIN}}&lt;br/&gt;[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१२)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|SRI}}&lt;br/&gt;[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१२)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|BAN}}&lt;br/&gt;[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१६)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|IND}}&lt;br/&gt;[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१६)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|UAE}}&lt;br/&gt;{{flagicon|OMA}}&lt;br/&gt;[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१६)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|AUS}}&lt;br/&gt;[[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(१६)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|WIN}}&lt;br/&gt;{{flagicon|USA}}&lt;br/&gt;[[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(२०)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|IND}}&lt;br/&gt;{{flagicon|SRI}}&lt;br/&gt;[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(२०)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|AUS}}&lt;br/&gt;{{flagicon|NZ}}&lt;br/&gt;[[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(२०)&lt;/small&gt;
!{{flagicon|ENG}}&lt;br/&gt;{{flagicon|Ireland|cricket}}&lt;br/&gt;{{flagicon|SCO}}&lt;br/&gt;{{flagicon|Wales}}&lt;br/&gt;[[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]]&lt;br/&gt; &lt;small&gt;(२०)&lt;/small&gt;
!सहभाग
|-
| id=AFG&quot;&quot; align=left| {{cr|AFG|२०१३}}
|—||—|| फे१ || फे१ || फे१ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#cc9966&quot; | '''उफे'''|| फे१ || || 
! ८ 
|-
| id=AUS&quot;&quot; align=left| {{cr|AUS}}
|bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || फे१ ||bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || bgcolor=gold|'''वि'''|| style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || style=&quot;border: 3px solid red&quot;| पा || 
! १०
|-
| align=left| {{cr|Italy}}
| — || —|| — || — || —|| — || — || — || — || फे१ || || 
! १
|-
| align=left| {{cr|BAN}}
| फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || × || || 
! ९
|-
| align=left| {{cr|CAN}}
| — || —|| — || — || —|| — || — || — || फे१ || फे१ || || 
! २ 
|-
| align=left| {{cr|ENG}}
| style=&quot;background:#BBF3BB&quot; | फे२ || style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ ||bgcolor=gold|'''वि'''|| style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || bgcolor=gold|'''वि''' || style=&quot;background:#cc9966&quot; | '''उफे'''|| bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || || style=&quot;border: 3px solid red&quot;| पा 
! १०
|-
| align=left| {{cr|HK}}
|—||—||—||—|| फे१ || फे१ ||—|| — || — || — || ||
! २
|-
| align=left| {{cr|IND}}
|bgcolor=gold|'''वि'''|| style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ ||bgcolor=silver|'''उवि'''||style=&quot;border: 3px solid red; background:#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ || bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;background:gold&quot; | '''वि'''|| style=&quot;border: 3px solid red; background:gold&quot; | '''वि''' || || 
! १० 
|-
| align=left| {{cr|IRE}}
|—|| style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || फे१ || फे१ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || फे१ || || style=&quot;border: 3px solid red&quot;| पा
! ९
|-
| align=left| {{cr|KEN}}
| फे१ ||—||—||—||—||—||—||—|| — || — || || 
! १
|-
| align=left| {{cr|NAM}}
|—||—||—||—||—||—|| style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || || 
! ४ 
|-
| align=left| {{cr|NEP}}
|—||—||—||—|| फे१ ||—||—||—|| फे१ || फे१ || || 
! ३ 
|-
| align=left| {{cr|NED}}
|—|| फे१ ||—||—|| style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || फे१ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || फे१ || || 
! ७ 
|-
| align=left| {{cr|NZ}}
|bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ ||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || bgcolor=silver|'''उवि'''|| bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || फे१ || bgcolor=silver|'''उवि'''|| style=&quot;border: 3px solid red&quot; | पा || 
! १०
|-
| align=left| {{cr|OMA}}
|—||—||—||—||—|| फे१ || फे१ ||—|| फे१ || फे१ || || 
! ४ 
|-
| align=left| {{cr|PAK}}
|bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor=gold|'''वि'''|| bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' ||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || bgcolor=silver|'''उवि''' || फे१ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२  || || 
! १० 
|-
| align=left| {{cr|PNG}}
|—||—||—||—||—||—|| फे१ || — || फे१ || — || || 
! २
|-
| align=left| {{cr|SCO}}
| फे१ || फे१ ||—||—||—|| फे१ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || फे१ || फे१ || || style=&quot;border: 3px solid red&quot;|पा
! ७ 
|-
| align=left| {{cr|SA}}
| style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot; |फे२ ||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ ||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:silver&quot; | '''उवि'''|| bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || || 
! १० 
|-
| align=left| {{cr|SL}}
| bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| फे२ ||bgcolor=silver|'''उवि'''||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' ||bgcolor=silver style|'''उवि'''||bgcolor=gold|'''वि'''|| style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१  || style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ || ||
! १०
|-
| align=left| {{cr|UAE}}
|—||—||—||—|| फे१ ||—||—|| फे१ || — || फे१ || || 
! ३ 
|-
| align=left| {{cr|UGA}}
|—||—||—||—|| — ||—||—|| — || फे१  || — || || 
! १ 
|-
| align=left| {{cr|USA}}
|—||—||—||—||—||—|| — || — || style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || || 
! २ 
|-
| align=left| {{cr|WIN}}
| फे१ ||bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' || style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ ||bgcolor=gold|'''वि'''|| bgcolor=&quot;#cc9966&quot;| '''उफे''' ||bgcolor=gold|'''वि'''|| style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || फे१ || style=&quot;border: 3px solid red; background:#BBF3BB&quot;| फे२ || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || || 
! १० 
|-
| align=left| {{cr|ZIM}}
| फे१ || × || फे१ || फे१ || फे१ || फे१ || ×× || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || — || style=&quot;background:#BBF3BB&quot;| फे२ || || 
! ७ 
|}

==संघांचे पदार्पण==
पदार्पण करणारा संघ, प्रतिवर्ष वर्णक्रमानुसार.

{| class=&quot;wikitable&quot; width=55% sortable&quot; style=&quot;text-align:&quot;
|-
! वर्ष 
! पदार्पण करणारा संघ 
! एकूण
|-
| [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]
| {{cr|AUS}}, {{cr|BAN}}, {{cr|ENG}}, {{cr|IND}}, {{cr|KEN}}, {{cr|NZ}}, {{cr|PAK}}, {{cr|SCO}}, {{cr|SA}}, {{cr|SL}}, {{cr|WIN}} आणि {{cr|ZIM}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |१२
|-
| [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९]]
| {{cr|IRE}} आणि {{cr|NED}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |२
|-
| [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१०]]
| {{cr|AFG|२०१३}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |१
|-
| [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]
| कोणताही नाही
| style=&quot;text-align:center;&quot; |०
|-
| [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]]
| {{cr|HK}}, {{cr|NEP}} आणि {{cr|UAE}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |३
|-
| [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०१६]]
| {{cr|OMA}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |१
|-
| [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]
| {{cr|NAM}} आणि {{cr|PNG}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |२
|-
| [[२०२२ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२२]]
| कोणताही
| style=&quot;text-align:center;&quot; |०
|-
| [[२०२४ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२४]]
| {{cr|CAN}}, {{cr|USA}} आणि {{cr|UGA}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; |३
|-
| [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]]
| {{cr|ITA}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | १ 
|-
| [[२०२८ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२८]]
| TBD
| style=&quot;text-align:center;&quot; |TBD
|-
| [[२०३० आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०३०]]
| TBD
| style=&quot;text-align:center;&quot; |TBD
|-
! एकूण
!
! २५
|}

==स्पर्धा विक्रम==
{{Main|आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक विक्रमांची यादी}}{{updated|९ मार्च २०२६}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; | टी२० विश्वचषक विक्रम
|-
! colspan=&quot;4&quot; | फलंदाजी
|-
|सर्वाधिक धावा
| rowspan=&quot;2&quot; |{{cricon|IND}} [[विराट कोहली]]
|१,२९२ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक धावा|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029165134/https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=89;type=trophy|archive-date=२९ ऑक्टोबर २०२१|access-date=२९ ऑक्टोबर २०२१}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[फलंदाजी सरासरी (क्रिकेट)|सर्वाधिक सरासरी]] &lt;small&gt;(किमान २० डाव)&lt;/small&gt; 
|५८.७२ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/highest_career_batting_average.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक सरासरी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सामन्यात सर्वाधिक धावा
| {{cricon|New Zealand}} [[ब्रॅन्डन मॅककुलम]] v {{cr|BAN}}
|१२३ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_innings.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सामन्यात सर्वाधिक धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वोत्कृष्ट स्ट्राईक रेट &lt;small&gt;(किमान ५०० चेंडू)&lt;/small&gt;
|{{Cricon|ENG|name=इंग्लंड}} [[जोस बटलर]]
|१४४.१६ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref name=&quot;espncricinfo_highest_career_batting_strike-rate_892&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-highest-career-strike-rate/icc-men-s-t20-world-cup-89|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट स्ट्राईक रेट|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=११ जुलै २०२४}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वाधिक ५०+ धावा
|{{cricon|India|name=भारत}} [[विराट कोहली]]
|१५ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref name=&quot;espncricinfo_most-fifties-career_89&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-most-fifties-career/icc-men-s-t20-world-cup-89|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक ५०+|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=११ जुलै २०२४}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |सर्वाधिक शतके
|{{cricon|Pakistan}} [[साहिबजादा फरहान]]
|२ &lt;small&gt;([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/list_hundreds.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक शतके|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |{{cricon|West Indies}} [[ख्रिस गेल]] 
|२ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]])&lt;/small&gt;
|-
|सर्वाधिक षटकार
|६३ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref name=&quot;espncricinfo_most-sixes-career_89&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/records/trophy/batting-most-sixes-career/icc-men-s-t20-world-cup-89|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक षटकार|publisher=क्रिकइन्फो|url-status=live|access-date=११ जुलै २०२४}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वोत्कृष्ट [[भागीदारी (क्रिकेट)|भागीदारी]]
| {{cricon|Pakistan}} [[साहिबजादा फरहान]] आणि [[फखर झमान]]&lt;br&gt; वि {{cr|SRI}}
|१७६ &lt;small&gt;([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/fow/highest_partnerships_for_any_wicket.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट भागीदारी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|स्पर्धेत सर्वाधिक धावा
|{{cricon|Pakistan}} [[साहिबजादा फरहान]]
|३८३ &lt;small&gt;([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_series.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - स्पर्धेत सर्वाधिक धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;4&quot; | गोलंदाजी
|-
|सर्वाधिक बळी
|{{cricon|BAN}} [[शाकिब अल हसन]]
|५० &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक बळी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वोत्कृष्ट [[गोलंदाजी सरासरी]] &lt;small&gt;(किमान ४०० चेंडू)&lt;/small&gt;
|{{cricon|दक्षिण आफ्रिका}} [[ॲनरिक नॉर्त्ये]]
|१२.६० &lt;small&gt;([[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_career_bowling_average.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट गोलंदाजी सरासरी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वोत्कृष्ट [[स्ट्राइक रेट]] &lt;small&gt;(किमान ४०० चेंडू)&lt;/small&gt;
|{{cricon|SRI}} [[वनिंदु हसरंगा]]
|११.७२ &lt;small&gt;([[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२]]–[[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०२४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_career_strike_rate.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम – सर्वोत्कृष्ट स्ट्राइक रेट|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वोत्कृष्ट [[इकॉनॉमी रेट]] &lt;small&gt;(किमान ४०० चेंडू)&lt;/small&gt;
|{{cricon|भारत}} [[जसप्रीत बुमराह]]
|५.६६ &lt;small&gt;([[२०१६ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१६]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_career_economy_rate.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्कृष्ट इकॉनॉमी रेट|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वोत्तम गोलंदाजी
|{{cricon|SRI}} [[अजंता मेंडिस]] वि {{cr|ZIM}}
|६/८ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/best_figures_innings.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वोत्तम गोलंदाजी | publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|स्पर्धेत सर्वाधिक बळी
|{{cricon|अफगाणिस्तान|variant=२०१३}} [[फझलहक फारूखी]] आणि {{cricon|भारत}} [[अर्शदीप सिंग]]
|१७ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१६|२०२४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_series.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - स्पर्धेत सर्वाधिक बळी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;4&quot; | क्षेत्ररक्षण
|-
|सर्वाधिक गडी बाद &lt;small&gt;([[यष्टीरक्षक]])&lt;/small&gt;
|{{cricon|SA}} [[क्विंटन डी कॉक]]
|३९ &lt;small&gt;([[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/keeping/most_dismissals_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक गडी बाद|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वाधिक झेल &lt;small&gt;([[क्षेत्ररक्षण]])&lt;/small&gt;
|{{cricon|Australia}} [[डेव्हिड वॉर्नर]]
|२५ &lt;small&gt;([[२००९ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२००९]]–[[२०२४ आयसीसी पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/fielding/most_catches_career.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक झेल | publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;4&quot; | संघ
|-
|सर्वाधिक सांघिक धावसंख्या
|{{cr|SRI}} (वि {{cr|KEN}})
|२६०/६ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/highest_innings_totals.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक धावसंख्या |publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |सर्वात कमी धावसंख्या
|{{cr|NED}} (वि {{cr|SRI}})
|३९ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]])&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/lowest_innings_totals.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वात कमी धावसंख्या | publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{cr|UGA}} (वि {{cr|WIN }})
|३९ &lt;small&gt;([[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]])&lt;/small&gt;
|-
|सर्वाधिक विजय % &lt;small&gt;(किमान १० सामने)&lt;/small&gt;
|{{cr|IND }}
|७३.३३% &lt;small&gt;(सामने ६१, विजय ४३)&lt;/small&gt; &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]]–[[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/results_summary.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वाधिक विजय टक्केवारी|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वात मोठा विजय &lt;small&gt;(धावांनुसार)&lt;/small&gt;
|{{cr|SRI}} (वि {{cr|KEN}})
|१७२ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/largest_margins.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - सर्वात मोठा विजय|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|एका सामन्यात सर्वाधिक एकूण धावा
|{{cr|IND}} v {{cr|ENG}}
|४९९/१४ &lt;small&gt;([[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/highest_match_aggregates.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - एका सामन्यात सर्वाधिक एकूण धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|एका सामन्यात सर्वात कमी एकूण धावा
|{{cr|NED}} v {{cr|SRI}}
|७९-११ &lt;small&gt;([[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१४|२०१४]])&lt;/small&gt;
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/team/lowest_match_aggregates.html?id=89;type=trophy|title=टी२० विश्वचषक विक्रम - एका सामन्यात सर्वात कमी एकूण धावा|publisher=[[क्रिकइन्फो]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|सर्वाधिक सलग विजय
|{{cr|IND }} आणि {{Cr|SA}}
|८ - दोन्ही [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२४]] मध्ये
|
|}

==संदर्भयादी==
{{संदर्भयादी}}

==बाह्य दुवे==
*[http://cricket.yahoo.com/ आयसीसी संकेतस्थळ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222213420/http://cricket.yahoo.com/ |date=2011-02-22 }}
*[http://www.cricinfo.com/wt202010/content/series/412671.html ICC World Twenty20 2010] from [[ईएसपीएन क्रिकइन्फो]]
*[http://www.cricket-wc.com ICC World Twenty20] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129171406/http://cricket-wc.com/ |date=2011-01-29 }} 
*[http://t20worldcupcricket.com T20 World Cup Website]

{{२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा}}
{{fb start}}
{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटन स्पर्धा}}
{{fb end}}

[[वर्ग:२०-२० क्रिकेट]]
[[वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटन]]</text>
      <sha1>brp8y8iycr7xre5spp6kod8j41bjgcq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>एस. जानकी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21866</id>
    <revision>
      <id>2693760</id>
      <parentid>1801809</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:31:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2693760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3399" sha1="i0tvl0c9x5hb96nsshljidfy1m5eetv" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट गायक
| नाव = '''{{लेखनाव}}'''
| चित्र = S_Janaki_in_Pune,_India_2007.JPG
| चित्रशीर्षक = 
| उपाख्य = 
| टोपणनावे =
| जन्म_दिनांक = 
| जन्म_स्थान = [[गुंटूर आंध्रप्रदेश भारत]]
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण =
| धर्म = [[हिंदू]]
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व =[[भारत|भारतीय]]
| मूळ_गाव = 
| देश = {{ध्वज|भारत}}
| भाषा = [[कन्नड]]
| आई = 
| वडील =
| जोडीदार = 
| अपत्ये = 
| नातेवाईक = 
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षण संस्था = 
| गुरू =
| संगीत प्रकार = [[गायन]]
| घराणे = 
| कार्य = [[हिंदी भाषा]] चित्रपटसृष्टीतील [[पार्श्वगायक]].
| पेशा = गायकी
| कार्य संस्था = 
| विशेष कार्य = 
| कार्यकाळ = 
| विशेष उपाधी = 
| गौरव =
| पुरस्कार = 
| संकीर्ण = 
| तळटिप =
| स्वाक्षरी = 
| संकेतस्थळ = 
}}

'''सिस्तला जानकी''' ([[एप्रिल २३]], [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[जुलै ११]], [[इ.स. २०२६|२०२६]]) या लोकप्रिय भारतीय पार्श्वगायिका, [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत|हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायिका]] आणि संगीत दिग्दर्शक होत्या.  त्यांना 'जानकी अम्मा' आणि &quot;दक्षिण भारताची गानकोकिळा&quot; असे संबोधले जात असे.

त्यांचे वयाच्या ८८ व्या वर्षी, ११ जुलै २०२६ रोजी [[म्हैसूर]], [[कर्नाटक]] येथे वयोमानानुसार उद्भवलेल्या आजारामुळे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-11 |title=Veteran playback singer S Janaki, known as Nightingale of South India, dies at 88 |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/music/story/veteran-playback-singer-s-janaki-known-as-nightingale-of-south-india-dies-at-88-2945835-2026-07-11 |access-date=2026-07-11 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Legendary playback singer S Janaki dies at 88; granddaughter shares emotional note |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/s-janaki-dies-at-88-granddaughter-shares-emotional-note-10782228/ |website=The Indian Express |access-date=11 July 2026 |language=en |date=11 July 2026}}&lt;/ref&gt;


{{विस्तार}}

[[वर्ग:पार्श्वगायक|जानकी, शिष्ट श्रीराममूर्ती]]
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]]</text>
      <sha1>i0tvl0c9x5hb96nsshljidfy1m5eetv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693761</id>
      <parentid>2693760</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:34:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2693761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4595" sha1="eedb2du4ftuptlgz6yqxgihw23m1o1o" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट गायक
| नाव = '''{{लेखनाव}}'''
| चित्र = S_Janaki_in_Pune,_India_2007.JPG
| चित्रशीर्षक = 
| उपाख्य = 
| टोपणनावे =
| जन्म_दिनांक = 
| जन्म_स्थान = [[गुंटूर आंध्रप्रदेश भारत]]
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण =
| धर्म = [[हिंदू]]
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व =[[भारत|भारतीय]]
| मूळ_गाव = 
| देश = {{ध्वज|भारत}}
| भाषा = [[कन्नड]]
| आई = 
| वडील =
| जोडीदार = 
| अपत्ये = 
| नातेवाईक = 
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षण संस्था = 
| गुरू =
| संगीत प्रकार = [[गायन]]
| घराणे = 
| कार्य = [[हिंदी भाषा]] चित्रपटसृष्टीतील [[पार्श्वगायक]].
| पेशा = गायकी
| कार्य संस्था = 
| विशेष कार्य = 
| कार्यकाळ = 
| विशेष उपाधी = 
| गौरव =
| पुरस्कार = 
| संकीर्ण = 
| तळटिप =
| स्वाक्षरी = 
| संकेतस्थळ = 
}}

'''सिस्तला जानकी''' ([[एप्रिल २३]], [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[जुलै ११]], [[इ.स. २०२६|२०२६]]) या लोकप्रिय भारतीय पार्श्वगायिका, [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत|हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायिका]] आणि संगीत दिग्दर्शक होत्या.  त्यांना 'जानकी अम्मा' आणि &quot;दक्षिण भारताची गानकोकिळा&quot; असे संबोधले जात असे.

त्यांचे वयाच्या ८८ व्या वर्षी, ११ जुलै २०२६ रोजी [[म्हैसूर]], [[कर्नाटक]] येथे वयोमानानुसार उद्भवलेल्या आजारामुळे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-11 |title=Veteran playback singer S Janaki, known as Nightingale of South India, dies at 88 |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/music/story/veteran-playback-singer-s-janaki-known-as-nightingale-of-south-india-dies-at-88-2945835-2026-07-11 |access-date=2026-07-11 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Legendary playback singer S Janaki dies at 88; granddaughter shares emotional note |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/s-janaki-dies-at-88-granddaughter-shares-emotional-note-10782228/ |website=The Indian Express |access-date=11 July 2026 |language=en |date=11 July 2026}}&lt;/ref&gt;

जानकी यांनी चित्रपट, अल्बम, दूरदर्शन आणि रेडिओसाठी ४८,००० हून अधिक गाणी रेकॉर्ड केली आहेत, ज्यामध्ये कन्नड, तेलगू, तमिळ, मल्याळम, हिंदी, संस्कृत, ओडिया, तुलु, उर्दू, पंजाबी, बडागा, बंगाली, कोकणी अशा २० भारतीय भाषांमधील सोलो, युगल गीते, कोरस आणि शीर्षक गीतांचा समावेश आहे; तसेच इंग्रजी, जपानी, जर्मन आणि सिंहली यांसारख्या परदेशी भाषांमधील गाण्यांचाही समावेश आहे. त्यांच्या कारकिर्दीत त्यांनी सर्वाधिक गाणी कन्नड आणि मल्याळम भाषेचा भाषेत गायली आहेत.


{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:जानकी, एस}}
[[वर्ग:पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]]</text>
      <sha1>eedb2du4ftuptlgz6yqxgihw23m1o1o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693762</id>
      <parentid>2693761</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:34:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2693762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4666" sha1="5en08daujrbyk67epyuk8wnoddnf73d" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट गायक
| नाव = '''{{लेखनाव}}'''
| चित्र = S_Janaki_in_Pune,_India_2007.JPG
| चित्रशीर्षक = 
| उपाख्य = 
| टोपणनावे =
| जन्म_दिनांक = 
| जन्म_स्थान = [[गुंटूर आंध्रप्रदेश भारत]]
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण =
| धर्म = [[हिंदू]]
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व =[[भारत|भारतीय]]
| मूळ_गाव = 
| देश = {{ध्वज|भारत}}
| भाषा = [[कन्नड]]
| आई = 
| वडील =
| जोडीदार = 
| अपत्ये = 
| नातेवाईक = 
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षण संस्था = 
| गुरू =
| संगीत प्रकार = [[गायन]]
| घराणे = 
| कार्य = [[हिंदी भाषा]] चित्रपटसृष्टीतील [[पार्श्वगायक]].
| पेशा = गायकी
| कार्य संस्था = 
| विशेष कार्य = 
| कार्यकाळ = 
| विशेष उपाधी = 
| गौरव =
| पुरस्कार = 
| संकीर्ण = 
| तळटिप =
| स्वाक्षरी = 
| संकेतस्थळ = 
}}

'''सिस्तला जानकी''' ([[एप्रिल २३]], [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[जुलै ११]], [[इ.स. २०२६|२०२६]]) या लोकप्रिय भारतीय पार्श्वगायिका, [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत|हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायिका]] आणि संगीत दिग्दर्शक होत्या.  त्यांना 'जानकी अम्मा' आणि &quot;दक्षिण भारताची गानकोकिळा&quot; असे संबोधले जात असे.

त्यांचे वयाच्या ८८ व्या वर्षी, ११ जुलै २०२६ रोजी [[म्हैसूर]], [[कर्नाटक]] येथे वयोमानानुसार उद्भवलेल्या आजारामुळे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-11 |title=Veteran playback singer S Janaki, known as Nightingale of South India, dies at 88 |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/music/story/veteran-playback-singer-s-janaki-known-as-nightingale-of-south-india-dies-at-88-2945835-2026-07-11 |access-date=2026-07-11 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Legendary playback singer S Janaki dies at 88; granddaughter shares emotional note |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/s-janaki-dies-at-88-granddaughter-shares-emotional-note-10782228/ |website=The Indian Express |access-date=11 July 2026 |language=en |date=11 July 2026}}&lt;/ref&gt;

जानकी यांनी चित्रपट, अल्बम, दूरदर्शन आणि रेडिओसाठी ४८,००० हून अधिक गाणी रेकॉर्ड केली आहेत, ज्यामध्ये कन्नड, तेलगू, तमिळ, मल्याळम, हिंदी, संस्कृत, ओडिया, तुलु, उर्दू, पंजाबी, बडागा, बंगाली, कोकणी अशा २० भारतीय भाषांमधील सोलो, युगल गीते, कोरस आणि शीर्षक गीतांचा समावेश आहे; तसेच इंग्रजी, जपानी, जर्मन आणि सिंहली यांसारख्या परदेशी भाषांमधील गाण्यांचाही समावेश आहे. त्यांच्या कारकिर्दीत त्यांनी सर्वाधिक गाणी कन्नड आणि मल्याळम भाषेचा भाषेत गायली आहेत.


{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:जानकी, एस}}
[[वर्ग:पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>5en08daujrbyk67epyuk8wnoddnf73d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693763</id>
      <parentid>2693762</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:35:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2693763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4736" sha1="dhh97rh6ye9ahr4rmzi270nj5vrvgan" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट गायक
| नाव = '''{{लेखनाव}}'''
| चित्र = S_Janaki_in_Pune,_India_2007.JPG
| चित्रशीर्षक = 
| उपाख्य = 
| टोपणनावे =
| जन्म_दिनांक = 
| जन्म_स्थान = [[गुंटूर आंध्रप्रदेश भारत]]
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण =
| धर्म = [[हिंदू]]
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व =[[भारत|भारतीय]]
| मूळ_गाव = 
| देश = {{ध्वज|भारत}}
| भाषा = [[कन्नड]]
| आई = 
| वडील =
| जोडीदार = 
| अपत्ये = 
| नातेवाईक = 
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षण संस्था = 
| गुरू =
| संगीत प्रकार = [[गायन]]
| घराणे = 
| कार्य = [[हिंदी भाषा]] चित्रपटसृष्टीतील [[पार्श्वगायक]].
| पेशा = गायकी
| कार्य संस्था = 
| विशेष कार्य = 
| कार्यकाळ = 
| विशेष उपाधी = 
| गौरव =
| पुरस्कार = 
| संकीर्ण = 
| तळटिप =
| स्वाक्षरी = 
| संकेतस्थळ = 
}}

'''सिस्तला जानकी''' ([[एप्रिल २३]], [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[जुलै ११]], [[इ.स. २०२६|२०२६]]) या लोकप्रिय भारतीय पार्श्वगायिका, [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत|हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायिका]] आणि संगीत दिग्दर्शक होत्या.  त्यांना 'जानकी अम्मा' आणि &quot;दक्षिण भारताची गानकोकिळा&quot; असे संबोधले जात असे.

त्यांचे वयाच्या ८८ व्या वर्षी, ११ जुलै २०२६ रोजी [[म्हैसूर]], [[कर्नाटक]] येथे वयोमानानुसार उद्भवलेल्या आजारामुळे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-11 |title=Veteran playback singer S Janaki, known as Nightingale of South India, dies at 88 |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/music/story/veteran-playback-singer-s-janaki-known-as-nightingale-of-south-india-dies-at-88-2945835-2026-07-11 |access-date=2026-07-11 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Legendary playback singer S Janaki dies at 88; granddaughter shares emotional note |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/s-janaki-dies-at-88-granddaughter-shares-emotional-note-10782228/ |website=The Indian Express |access-date=11 July 2026 |language=en |date=11 July 2026}}&lt;/ref&gt;

जानकी यांनी चित्रपट, अल्बम, दूरदर्शन आणि रेडिओसाठी ४८,००० हून अधिक गाणी रेकॉर्ड केली आहेत, ज्यामध्ये कन्नड, तेलगू, तमिळ, मल्याळम, हिंदी, संस्कृत, ओडिया, तुलु, उर्दू, पंजाबी, बडागा, बंगाली, कोकणी अशा २० भारतीय भाषांमधील सोलो, युगल गीते, कोरस आणि शीर्षक गीतांचा समावेश आहे; तसेच इंग्रजी, जपानी, जर्मन आणि सिंहली यांसारख्या परदेशी भाषांमधील गाण्यांचाही समावेश आहे. त्यांच्या कारकिर्दीत त्यांनी सर्वाधिक गाणी कन्नड आणि मल्याळम भाषेचा भाषेत गायली आहेत.


{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:जानकी, एस}}
[[वर्ग:पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:तेलुगू पार्श्वगायक]]</text>
      <sha1>dhh97rh6ye9ahr4rmzi270nj5vrvgan</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693766</id>
      <parentid>2693763</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:36:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2693766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4800" sha1="ljq2w11hyqtk5pccbahpvy6qv7wette" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट गायक
| नाव = '''{{लेखनाव}}'''
| चित्र = S_Janaki_in_Pune,_India_2007.JPG
| चित्रशीर्षक = 
| उपाख्य = 
| टोपणनावे =
| जन्म_दिनांक = 
| जन्म_स्थान = [[गुंटूर आंध्रप्रदेश भारत]]
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण =
| धर्म = [[हिंदू]]
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व =[[भारत|भारतीय]]
| मूळ_गाव = 
| देश = {{ध्वज|भारत}}
| भाषा = [[कन्नड]]
| आई = 
| वडील =
| जोडीदार = 
| अपत्ये = 
| नातेवाईक = 
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षण संस्था = 
| गुरू =
| संगीत प्रकार = [[गायन]]
| घराणे = 
| कार्य = [[हिंदी भाषा]] चित्रपटसृष्टीतील [[पार्श्वगायक]].
| पेशा = गायकी
| कार्य संस्था = 
| विशेष कार्य = 
| कार्यकाळ = 
| विशेष उपाधी = 
| गौरव =
| पुरस्कार = 
| संकीर्ण = 
| तळटिप =
| स्वाक्षरी = 
| संकेतस्थळ = 
}}

'''सिस्तला जानकी''' ([[एप्रिल २३]], [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[जुलै ११]], [[इ.स. २०२६|२०२६]]) या लोकप्रिय भारतीय पार्श्वगायिका, [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत|हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायिका]] आणि संगीत दिग्दर्शक होत्या.  त्यांना 'जानकी अम्मा' आणि &quot;दक्षिण भारताची गानकोकिळा&quot; असे संबोधले जात असे.

त्यांचे वयाच्या ८८ व्या वर्षी, ११ जुलै २०२६ रोजी [[म्हैसूर]], [[कर्नाटक]] येथे वयोमानानुसार उद्भवलेल्या आजारामुळे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-11 |title=Veteran playback singer S Janaki, known as Nightingale of South India, dies at 88 |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/music/story/veteran-playback-singer-s-janaki-known-as-nightingale-of-south-india-dies-at-88-2945835-2026-07-11 |access-date=2026-07-11 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Legendary playback singer S Janaki dies at 88; granddaughter shares emotional note |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/s-janaki-dies-at-88-granddaughter-shares-emotional-note-10782228/ |website=The Indian Express |access-date=11 July 2026 |language=en |date=11 July 2026}}&lt;/ref&gt;

जानकी यांनी चित्रपट, अल्बम, दूरदर्शन आणि रेडिओसाठी ४८,००० हून अधिक गाणी रेकॉर्ड केली आहेत, ज्यामध्ये कन्नड, तेलगू, तमिळ, मल्याळम, हिंदी, संस्कृत, ओडिया, तुलु, उर्दू, पंजाबी, बडागा, बंगाली, कोकणी अशा २० भारतीय भाषांमधील सोलो, युगल गीते, कोरस आणि शीर्षक गीतांचा समावेश आहे; तसेच इंग्रजी, जपानी, जर्मन आणि सिंहली यांसारख्या परदेशी भाषांमधील गाण्यांचाही समावेश आहे. त्यांच्या कारकिर्दीत त्यांनी सर्वाधिक गाणी कन्नड आणि मल्याळम भाषेचा भाषेत गायली आहेत.


{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:जानकी, एस}}
[[वर्ग:पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:तेलुगू पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:तमिळ पार्श्वगायक]]</text>
      <sha1>ljq2w11hyqtk5pccbahpvy6qv7wette</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693769</id>
      <parentid>2693766</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:38:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2693769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4867" sha1="gi7ejt19emj4gq3sdoqaqnqfvk04vvj" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट गायक
| नाव = '''{{लेखनाव}}'''
| चित्र = S_Janaki_in_Pune,_India_2007.JPG
| चित्रशीर्षक = 
| उपाख्य = 
| टोपणनावे =
| जन्म_दिनांक = 
| जन्म_स्थान = [[गुंटूर आंध्रप्रदेश भारत]]
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण =
| धर्म = [[हिंदू]]
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व =[[भारत|भारतीय]]
| मूळ_गाव = 
| देश = {{ध्वज|भारत}}
| भाषा = [[कन्नड]]
| आई = 
| वडील =
| जोडीदार = 
| अपत्ये = 
| नातेवाईक = 
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षण संस्था = 
| गुरू =
| संगीत प्रकार = [[गायन]]
| घराणे = 
| कार्य = [[हिंदी भाषा]] चित्रपटसृष्टीतील [[पार्श्वगायक]].
| पेशा = गायकी
| कार्य संस्था = 
| विशेष कार्य = 
| कार्यकाळ = 
| विशेष उपाधी = 
| गौरव =
| पुरस्कार = 
| संकीर्ण = 
| तळटिप =
| स्वाक्षरी = 
| संकेतस्थळ = 
}}

'''सिस्तला जानकी''' ([[एप्रिल २३]], [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[जुलै ११]], [[इ.स. २०२६|२०२६]]) या लोकप्रिय भारतीय पार्श्वगायिका, [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत|हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायिका]] आणि संगीत दिग्दर्शक होत्या.  त्यांना 'जानकी अम्मा' आणि &quot;दक्षिण भारताची गानकोकिळा&quot; असे संबोधले जात असे.

त्यांचे वयाच्या ८८ व्या वर्षी, ११ जुलै २०२६ रोजी [[म्हैसूर]], [[कर्नाटक]] येथे वयोमानानुसार उद्भवलेल्या आजारामुळे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-11 |title=Veteran playback singer S Janaki, known as Nightingale of South India, dies at 88 |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/music/story/veteran-playback-singer-s-janaki-known-as-nightingale-of-south-india-dies-at-88-2945835-2026-07-11 |access-date=2026-07-11 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Legendary playback singer S Janaki dies at 88; granddaughter shares emotional note |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/s-janaki-dies-at-88-granddaughter-shares-emotional-note-10782228/ |website=The Indian Express |access-date=11 July 2026 |language=en |date=11 July 2026}}&lt;/ref&gt;

जानकी यांनी चित्रपट, अल्बम, दूरदर्शन आणि रेडिओसाठी ४८,००० हून अधिक गाणी रेकॉर्ड केली आहेत, ज्यामध्ये कन्नड, तेलगू, तमिळ, मल्याळम, हिंदी, संस्कृत, ओडिया, तुलु, उर्दू, पंजाबी, बडागा, बंगाली, कोकणी अशा २० भारतीय भाषांमधील सोलो, युगल गीते, कोरस आणि शीर्षक गीतांचा समावेश आहे; तसेच इंग्रजी, जपानी, जर्मन आणि सिंहली यांसारख्या परदेशी भाषांमधील गाण्यांचाही समावेश आहे. त्यांच्या कारकिर्दीत त्यांनी सर्वाधिक गाणी कन्नड आणि मल्याळम भाषेचा भाषेत गायली आहेत.


{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:जानकी, एस}}
[[वर्ग:पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:तेलुगू पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:तमिळ पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:कन्नड पार्श्वगायक]]</text>
      <sha1>gi7ejt19emj4gq3sdoqaqnqfvk04vvj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693771</id>
      <parentid>2693769</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:40:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2693771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4940" sha1="5h9hkgto021vz4mcrivfca79lclofdo" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट गायक
| नाव = '''{{लेखनाव}}'''
| चित्र = S_Janaki_in_Pune,_India_2007.JPG
| चित्रशीर्षक = 
| उपाख्य = 
| टोपणनावे =
| जन्म_दिनांक = 
| जन्म_स्थान = [[गुंटूर आंध्रप्रदेश भारत]]
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण =
| धर्म = [[हिंदू]]
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व =[[भारत|भारतीय]]
| मूळ_गाव = 
| देश = {{ध्वज|भारत}}
| भाषा = [[कन्नड]]
| आई = 
| वडील =
| जोडीदार = 
| अपत्ये = 
| नातेवाईक = 
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षण संस्था = 
| गुरू =
| संगीत प्रकार = [[गायन]]
| घराणे = 
| कार्य = [[हिंदी भाषा]] चित्रपटसृष्टीतील [[पार्श्वगायक]].
| पेशा = गायकी
| कार्य संस्था = 
| विशेष कार्य = 
| कार्यकाळ = 
| विशेष उपाधी = 
| गौरव =
| पुरस्कार = 
| संकीर्ण = 
| तळटिप =
| स्वाक्षरी = 
| संकेतस्थळ = 
}}

'''सिस्तला जानकी''' ([[एप्रिल २३]], [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[जुलै ११]], [[इ.स. २०२६|२०२६]]) या लोकप्रिय भारतीय पार्श्वगायिका, [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत|हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायिका]] आणि संगीत दिग्दर्शक होत्या.  त्यांना 'जानकी अम्मा' आणि &quot;दक्षिण भारताची गानकोकिळा&quot; असे संबोधले जात असे.

त्यांचे वयाच्या ८८ व्या वर्षी, ११ जुलै २०२६ रोजी [[म्हैसूर]], [[कर्नाटक]] येथे वयोमानानुसार उद्भवलेल्या आजारामुळे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-11 |title=Veteran playback singer S Janaki, known as Nightingale of South India, dies at 88 |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/music/story/veteran-playback-singer-s-janaki-known-as-nightingale-of-south-india-dies-at-88-2945835-2026-07-11 |access-date=2026-07-11 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Legendary playback singer S Janaki dies at 88; granddaughter shares emotional note |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/s-janaki-dies-at-88-granddaughter-shares-emotional-note-10782228/ |website=The Indian Express |access-date=11 July 2026 |language=en |date=11 July 2026}}&lt;/ref&gt;

जानकी यांनी चित्रपट, अल्बम, दूरदर्शन आणि रेडिओसाठी ४८,००० हून अधिक गाणी रेकॉर्ड केली आहेत, ज्यामध्ये कन्नड, तेलगू, तमिळ, मल्याळम, हिंदी, संस्कृत, ओडिया, तुलु, उर्दू, पंजाबी, बडागा, बंगाली, कोकणी अशा २० भारतीय भाषांमधील सोलो, युगल गीते, कोरस आणि शीर्षक गीतांचा समावेश आहे; तसेच इंग्रजी, जपानी, जर्मन आणि सिंहली यांसारख्या परदेशी भाषांमधील गाण्यांचाही समावेश आहे. त्यांच्या कारकिर्दीत त्यांनी सर्वाधिक गाणी कन्नड आणि मल्याळम भाषेचा भाषेत गायली आहेत.


{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:जानकी, एस}}
[[वर्ग:पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:तेलुगू पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:तमिळ पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:कन्नड पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:मल्याळम पार्श्वगायक]]</text>
      <sha1>5h9hkgto021vz4mcrivfca79lclofdo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693777</id>
      <parentid>2693771</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:41:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2693777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5007" sha1="svzoh5hg00tv9m966n9f40dtag2e6m9" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट गायक
| नाव = '''{{लेखनाव}}'''
| चित्र = S_Janaki_in_Pune,_India_2007.JPG
| चित्रशीर्षक = 
| उपाख्य = 
| टोपणनावे =
| जन्म_दिनांक = 
| जन्म_स्थान = [[गुंटूर आंध्रप्रदेश भारत]]
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण =
| धर्म = [[हिंदू]]
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व =[[भारत|भारतीय]]
| मूळ_गाव = 
| देश = {{ध्वज|भारत}}
| भाषा = [[कन्नड]]
| आई = 
| वडील =
| जोडीदार = 
| अपत्ये = 
| नातेवाईक = 
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षण संस्था = 
| गुरू =
| संगीत प्रकार = [[गायन]]
| घराणे = 
| कार्य = [[हिंदी भाषा]] चित्रपटसृष्टीतील [[पार्श्वगायक]].
| पेशा = गायकी
| कार्य संस्था = 
| विशेष कार्य = 
| कार्यकाळ = 
| विशेष उपाधी = 
| गौरव =
| पुरस्कार = 
| संकीर्ण = 
| तळटिप =
| स्वाक्षरी = 
| संकेतस्थळ = 
}}

'''सिस्तला जानकी''' ([[एप्रिल २३]], [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[जुलै ११]], [[इ.स. २०२६|२०२६]]) या लोकप्रिय भारतीय पार्श्वगायिका, [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत|हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायिका]] आणि संगीत दिग्दर्शक होत्या.  त्यांना 'जानकी अम्मा' आणि &quot;दक्षिण भारताची गानकोकिळा&quot; असे संबोधले जात असे.

त्यांचे वयाच्या ८८ व्या वर्षी, ११ जुलै २०२६ रोजी [[म्हैसूर]], [[कर्नाटक]] येथे वयोमानानुसार उद्भवलेल्या आजारामुळे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-11 |title=Veteran playback singer S Janaki, known as Nightingale of South India, dies at 88 |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/music/story/veteran-playback-singer-s-janaki-known-as-nightingale-of-south-india-dies-at-88-2945835-2026-07-11 |access-date=2026-07-11 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Legendary playback singer S Janaki dies at 88; granddaughter shares emotional note |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/s-janaki-dies-at-88-granddaughter-shares-emotional-note-10782228/ |website=The Indian Express |access-date=11 July 2026 |language=en |date=11 July 2026}}&lt;/ref&gt;

जानकी यांनी चित्रपट, अल्बम, दूरदर्शन आणि रेडिओसाठी ४८,००० हून अधिक गाणी रेकॉर्ड केली आहेत, ज्यामध्ये कन्नड, तेलगू, तमिळ, मल्याळम, हिंदी, संस्कृत, ओडिया, तुलु, उर्दू, पंजाबी, बडागा, बंगाली, कोकणी अशा २० भारतीय भाषांमधील सोलो, युगल गीते, कोरस आणि शीर्षक गीतांचा समावेश आहे; तसेच इंग्रजी, जपानी, जर्मन आणि सिंहली यांसारख्या परदेशी भाषांमधील गाण्यांचाही समावेश आहे. त्यांच्या कारकिर्दीत त्यांनी सर्वाधिक गाणी कन्नड आणि मल्याळम भाषेचा भाषेत गायली आहेत.


{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:जानकी, एस}}
[[वर्ग:पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:तेलुगू पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:तमिळ पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:कन्नड पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:मल्याळम पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:हिंदी पार्श्वगायक]]</text>
      <sha1>svzoh5hg00tv9m966n9f40dtag2e6m9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693778</id>
      <parentid>2693777</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:43:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2693778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5059" sha1="q9s71bszgvsapkijsxlym432rydxhoj" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट गायक
| नाव = '''{{लेखनाव}}'''
| चित्र = S_Janaki_in_Pune,_India_2007.JPG
| चित्रशीर्षक = 
| उपाख्य = 
| टोपणनावे =
| जन्म_दिनांक = 
| जन्म_स्थान = [[गुंटूर आंध्रप्रदेश भारत]]
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण =
| धर्म = [[हिंदू]]
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व =[[भारत|भारतीय]]
| मूळ_गाव = 
| देश = {{ध्वज|भारत}}
| भाषा = [[कन्नड]]
| आई = 
| वडील =
| जोडीदार = 
| अपत्ये = 
| नातेवाईक = 
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षण संस्था = 
| गुरू =
| संगीत प्रकार = [[गायन]]
| घराणे = 
| कार्य = [[हिंदी भाषा]] चित्रपटसृष्टीतील [[पार्श्वगायक]].
| पेशा = गायकी
| कार्य संस्था = 
| विशेष कार्य = 
| कार्यकाळ = 
| विशेष उपाधी = 
| गौरव =
| पुरस्कार = 
| संकीर्ण = 
| तळटिप =
| स्वाक्षरी = 
| संकेतस्थळ = 
}}

'''सिस्तला जानकी''' ([[एप्रिल २३]], [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[जुलै ११]], [[इ.स. २०२६|२०२६]]) या लोकप्रिय भारतीय पार्श्वगायिका, [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत|हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायिका]] आणि संगीत दिग्दर्शक होत्या.  त्यांना 'जानकी अम्मा' आणि &quot;दक्षिण भारताची गानकोकिळा&quot; असे संबोधले जात असे.

त्यांचे वयाच्या ८८ व्या वर्षी, ११ जुलै २०२६ रोजी [[म्हैसूर]], [[कर्नाटक]] येथे वयोमानानुसार उद्भवलेल्या आजारामुळे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-11 |title=Veteran playback singer S Janaki, known as Nightingale of South India, dies at 88 |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/music/story/veteran-playback-singer-s-janaki-known-as-nightingale-of-south-india-dies-at-88-2945835-2026-07-11 |access-date=2026-07-11 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Legendary playback singer S Janaki dies at 88; granddaughter shares emotional note |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/s-janaki-dies-at-88-granddaughter-shares-emotional-note-10782228/ |website=The Indian Express |access-date=11 July 2026 |language=en |date=11 July 2026}}&lt;/ref&gt;

जानकी यांनी चित्रपट, अल्बम, दूरदर्शन आणि रेडिओसाठी ४८,००० हून अधिक गाणी रेकॉर्ड केली आहेत, ज्यामध्ये कन्नड, तेलगू, तमिळ, मल्याळम, हिंदी, संस्कृत, ओडिया, तुलु, उर्दू, पंजाबी, बडागा, बंगाली, कोकणी अशा २० भारतीय भाषांमधील सोलो, युगल गीते, कोरस आणि शीर्षक गीतांचा समावेश आहे; तसेच इंग्रजी, जपानी, जर्मन आणि सिंहली यांसारख्या परदेशी भाषांमधील गाण्यांचाही समावेश आहे. त्यांच्या कारकिर्दीत त्यांनी सर्वाधिक गाणी कन्नड आणि मल्याळम भाषेचा भाषेत गायली आहेत.


{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:जानकी, एस}}
[[वर्ग:पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:तेलुगू पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:तमिळ पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:कन्नड पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:मल्याळम पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:हिंदी पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:संस्कृत गायक]]</text>
      <sha1>q9s71bszgvsapkijsxlym432rydxhoj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693781</id>
      <parentid>2693778</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:47:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2693781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5126" sha1="2ph9f1igykexnuu3x7b938pc42n0wh1" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट गायक
| नाव = '''{{लेखनाव}}'''
| चित्र = S_Janaki_in_Pune,_India_2007.JPG
| चित्रशीर्षक = 
| उपाख्य = 
| टोपणनावे =
| जन्म_दिनांक = 
| जन्म_स्थान = [[गुंटूर आंध्रप्रदेश भारत]]
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण =
| धर्म = [[हिंदू]]
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व =[[भारत|भारतीय]]
| मूळ_गाव = 
| देश = {{ध्वज|भारत}}
| भाषा = [[कन्नड]]
| आई = 
| वडील =
| जोडीदार = 
| अपत्ये = 
| नातेवाईक = 
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षण संस्था = 
| गुरू =
| संगीत प्रकार = [[गायन]]
| घराणे = 
| कार्य = [[हिंदी भाषा]] चित्रपटसृष्टीतील [[पार्श्वगायक]].
| पेशा = गायकी
| कार्य संस्था = 
| विशेष कार्य = 
| कार्यकाळ = 
| विशेष उपाधी = 
| गौरव =
| पुरस्कार = 
| संकीर्ण = 
| तळटिप =
| स्वाक्षरी = 
| संकेतस्थळ = 
}}

'''सिस्तला जानकी''' ([[एप्रिल २३]], [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[जुलै ११]], [[इ.स. २०२६|२०२६]]) या लोकप्रिय भारतीय पार्श्वगायिका, [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत|हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायिका]] आणि संगीत दिग्दर्शक होत्या.  त्यांना 'जानकी अम्मा' आणि &quot;दक्षिण भारताची गानकोकिळा&quot; असे संबोधले जात असे.

त्यांचे वयाच्या ८८ व्या वर्षी, ११ जुलै २०२६ रोजी [[म्हैसूर]], [[कर्नाटक]] येथे वयोमानानुसार उद्भवलेल्या आजारामुळे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-11 |title=Veteran playback singer S Janaki, known as Nightingale of South India, dies at 88 |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/music/story/veteran-playback-singer-s-janaki-known-as-nightingale-of-south-india-dies-at-88-2945835-2026-07-11 |access-date=2026-07-11 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Legendary playback singer S Janaki dies at 88; granddaughter shares emotional note |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/s-janaki-dies-at-88-granddaughter-shares-emotional-note-10782228/ |website=The Indian Express |access-date=11 July 2026 |language=en |date=11 July 2026}}&lt;/ref&gt;

जानकी यांनी चित्रपट, अल्बम, दूरदर्शन आणि रेडिओसाठी ४८,००० हून अधिक गाणी रेकॉर्ड केली आहेत, ज्यामध्ये कन्नड, तेलगू, तमिळ, मल्याळम, हिंदी, संस्कृत, ओडिया, तुलु, उर्दू, पंजाबी, बडागा, बंगाली, कोकणी अशा २० भारतीय भाषांमधील सोलो, युगल गीते, कोरस आणि शीर्षक गीतांचा समावेश आहे; तसेच इंग्रजी, जपानी, जर्मन आणि सिंहली यांसारख्या परदेशी भाषांमधील गाण्यांचाही समावेश आहे. त्यांच्या कारकिर्दीत त्यांनी सर्वाधिक गाणी कन्नड आणि मल्याळम भाषेचा भाषेत गायली आहेत.


{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:जानकी, एस}}
[[वर्ग:पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:तेलुगू पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:तमिळ पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:कन्नड पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:मल्याळम पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:हिंदी पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:संस्कृत गायक]]
[[वर्ग:उडिया पार्श्वगायक]]</text>
      <sha1>2ph9f1igykexnuu3x7b938pc42n0wh1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693783</id>
      <parentid>2693781</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2693783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5238" sha1="2zxh8u0qo7v2mqy85w1ff9rlj56e9so" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट गायक
| नाव = '''{{लेखनाव}}'''
| चित्र = S_Janaki_in_Pune,_India_2007.JPG
| चित्रशीर्षक = 
| उपाख्य = 
| टोपणनावे =
| जन्म_दिनांक = 
| जन्म_स्थान = [[गुंटूर आंध्रप्रदेश भारत]]
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण =
| धर्म = [[हिंदू]]
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व =[[भारत|भारतीय]]
| मूळ_गाव = 
| देश = {{ध्वज|भारत}}
| भाषा = [[कन्नड]]
| आई = 
| वडील =
| जोडीदार = 
| अपत्ये = 
| नातेवाईक = 
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षण संस्था = 
| गुरू =
| संगीत प्रकार = [[गायन]]
| घराणे = 
| कार्य = [[हिंदी भाषा]] चित्रपटसृष्टीतील [[पार्श्वगायक]].
| पेशा = गायकी
| कार्य संस्था = 
| विशेष कार्य = 
| कार्यकाळ = 
| विशेष उपाधी = 
| गौरव =
| पुरस्कार = 
| संकीर्ण = 
| तळटिप =
| स्वाक्षरी = 
| संकेतस्थळ = 
}}

'''सिस्तला जानकी''' ([[एप्रिल २३]], [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[जुलै ११]], [[इ.स. २०२६|२०२६]]) या लोकप्रिय भारतीय पार्श्वगायिका, [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत|हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायिका]] आणि संगीत दिग्दर्शक होत्या.  त्यांना 'जानकी अम्मा' आणि &quot;दक्षिण भारताची गानकोकिळा&quot; असे संबोधले जात असे.

त्यांचे वयाच्या ८८ व्या वर्षी, ११ जुलै २०२६ रोजी [[म्हैसूर]], [[कर्नाटक]] येथे वयोमानानुसार उद्भवलेल्या आजारामुळे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-11 |title=Veteran playback singer S Janaki, known as Nightingale of South India, dies at 88 |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/music/story/veteran-playback-singer-s-janaki-known-as-nightingale-of-south-india-dies-at-88-2945835-2026-07-11 |access-date=2026-07-11 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Legendary playback singer S Janaki dies at 88; granddaughter shares emotional note |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/s-janaki-dies-at-88-granddaughter-shares-emotional-note-10782228/ |website=The Indian Express |access-date=11 July 2026 |language=en |date=11 July 2026}}&lt;/ref&gt;

जानकी यांनी चित्रपट, अल्बम, दूरदर्शन आणि रेडिओसाठी ४८,००० हून अधिक गाणी रेकॉर्ड केली आहेत, ज्यामध्ये कन्नड, तेलगू, तमिळ, मल्याळम, हिंदी, संस्कृत, ओडिया, तुलु, उर्दू, पंजाबी, बडागा, बंगाली, कोकणी अशा २० भारतीय भाषांमधील सोलो, युगल गीते, कोरस आणि शीर्षक गीतांचा समावेश आहे; तसेच इंग्रजी, जपानी, जर्मन आणि सिंहली यांसारख्या परदेशी भाषांमधील गाण्यांचाही समावेश आहे. त्यांच्या कारकिर्दीत त्यांनी सर्वाधिक गाणी कन्नड आणि मल्याळम भाषेचा भाषेत गायली आहेत.


{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:जानकी, एस}}
[[वर्ग:पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:तेलुगू पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:तमिळ पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:कन्नड पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:मल्याळम पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:हिंदी पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:संस्कृत गायक]]
[[वर्ग:उडिया पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका]]</text>
      <sha1>2zxh8u0qo7v2mqy85w1ff9rlj56e9so</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693784</id>
      <parentid>2693783</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:50:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2693784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5343" sha1="tw7gustvnkathe10skg1140d9i9nl8c" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट गायक
| नाव = '''{{लेखनाव}}'''
| चित्र = S_Janaki_in_Pune,_India_2007.JPG
| चित्रशीर्षक = 
| उपाख्य = 
| टोपणनावे =
| जन्म_दिनांक = 
| जन्म_स्थान = [[गुंटूर आंध्रप्रदेश भारत]]
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण =
| धर्म = [[हिंदू]]
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व =[[भारत|भारतीय]]
| मूळ_गाव = 
| देश = {{ध्वज|भारत}}
| भाषा = [[कन्नड]]
| आई = 
| वडील =
| जोडीदार = 
| अपत्ये = 
| नातेवाईक = 
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षण संस्था = 
| गुरू =
| संगीत प्रकार = [[गायन]]
| घराणे = 
| कार्य = [[हिंदी भाषा]] चित्रपटसृष्टीतील [[पार्श्वगायक]].
| पेशा = गायकी
| कार्य संस्था = 
| विशेष कार्य = 
| कार्यकाळ = 
| विशेष उपाधी = 
| गौरव =
| पुरस्कार = 
| संकीर्ण = 
| तळटिप =
| स्वाक्षरी = 
| संकेतस्थळ = 
}}

'''सिस्तला जानकी''' ([[एप्रिल २३]], [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[जुलै ११]], [[इ.स. २०२६|२०२६]]) या लोकप्रिय भारतीय पार्श्वगायिका, [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत|हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायिका]] आणि संगीत दिग्दर्शक होत्या.  त्यांना 'जानकी अम्मा' आणि &quot;दक्षिण भारताची गानकोकिळा&quot; असे संबोधले जात असे.

त्यांचे वयाच्या ८८ व्या वर्षी, ११ जुलै २०२६ रोजी [[म्हैसूर]], [[कर्नाटक]] येथे वयोमानानुसार उद्भवलेल्या आजारामुळे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-11 |title=Veteran playback singer S Janaki, known as Nightingale of South India, dies at 88 |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/music/story/veteran-playback-singer-s-janaki-known-as-nightingale-of-south-india-dies-at-88-2945835-2026-07-11 |access-date=2026-07-11 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Legendary playback singer S Janaki dies at 88; granddaughter shares emotional note |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/s-janaki-dies-at-88-granddaughter-shares-emotional-note-10782228/ |website=The Indian Express |access-date=11 July 2026 |language=en |date=11 July 2026}}&lt;/ref&gt;

जानकी यांनी चित्रपट, अल्बम, दूरदर्शन आणि रेडिओसाठी ४८,००० हून अधिक गाणी रेकॉर्ड केली आहेत, ज्यामध्ये कन्नड, तेलगू, तमिळ, मल्याळम, हिंदी, संस्कृत, ओडिया, तुलु, उर्दू, पंजाबी, बडागा, बंगाली, कोकणी अशा २० भारतीय भाषांमधील सोलो, युगल गीते, कोरस आणि शीर्षक गीतांचा समावेश आहे; तसेच इंग्रजी, जपानी, जर्मन आणि सिंहली यांसारख्या परदेशी भाषांमधील गाण्यांचाही समावेश आहे. त्यांच्या कारकिर्दीत त्यांनी सर्वाधिक गाणी कन्नड आणि मल्याळम भाषेचा भाषेत गायली आहेत.


{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:जानकी, एस}}
[[वर्ग:पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:तेलुगू पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:तमिळ पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:कन्नड पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:मल्याळम पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:हिंदी पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:संस्कृत गायक]]
[[वर्ग:उडिया पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका]]
[[वर्ग:आंध्र प्रदेशातील महिला संगीतकार]]</text>
      <sha1>tw7gustvnkathe10skg1140d9i9nl8c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693785</id>
      <parentid>2693784</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:51:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2693785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5429" sha1="gy2zslmi6pynkv8lqyyri12m6lq6e3g" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट गायक
| नाव = '''{{लेखनाव}}'''
| चित्र = S_Janaki_in_Pune,_India_2007.JPG
| चित्रशीर्षक = 
| उपाख्य = 
| टोपणनावे =
| जन्म_दिनांक = 
| जन्म_स्थान = [[गुंटूर आंध्रप्रदेश भारत]]
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण =
| धर्म = [[हिंदू]]
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व =[[भारत|भारतीय]]
| मूळ_गाव = 
| देश = {{ध्वज|भारत}}
| भाषा = [[कन्नड]]
| आई = 
| वडील =
| जोडीदार = 
| अपत्ये = 
| नातेवाईक = 
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षण संस्था = 
| गुरू =
| संगीत प्रकार = [[गायन]]
| घराणे = 
| कार्य = [[हिंदी भाषा]] चित्रपटसृष्टीतील [[पार्श्वगायक]].
| पेशा = गायकी
| कार्य संस्था = 
| विशेष कार्य = 
| कार्यकाळ = 
| विशेष उपाधी = 
| गौरव =
| पुरस्कार = 
| संकीर्ण = 
| तळटिप =
| स्वाक्षरी = 
| संकेतस्थळ = 
}}

'''सिस्तला जानकी''' ([[एप्रिल २३]], [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[जुलै ११]], [[इ.स. २०२६|२०२६]]) या लोकप्रिय भारतीय पार्श्वगायिका, [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत|हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायिका]] आणि संगीत दिग्दर्शक होत्या.  त्यांना 'जानकी अम्मा' आणि &quot;दक्षिण भारताची गानकोकिळा&quot; असे संबोधले जात असे.

त्यांचे वयाच्या ८८ व्या वर्षी, ११ जुलै २०२६ रोजी [[म्हैसूर]], [[कर्नाटक]] येथे वयोमानानुसार उद्भवलेल्या आजारामुळे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-11 |title=Veteran playback singer S Janaki, known as Nightingale of South India, dies at 88 |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/music/story/veteran-playback-singer-s-janaki-known-as-nightingale-of-south-india-dies-at-88-2945835-2026-07-11 |access-date=2026-07-11 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Legendary playback singer S Janaki dies at 88; granddaughter shares emotional note |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/s-janaki-dies-at-88-granddaughter-shares-emotional-note-10782228/ |website=The Indian Express |access-date=11 July 2026 |language=en |date=11 July 2026}}&lt;/ref&gt;

जानकी यांनी चित्रपट, अल्बम, दूरदर्शन आणि रेडिओसाठी ४८,००० हून अधिक गाणी रेकॉर्ड केली आहेत, ज्यामध्ये कन्नड, तेलगू, तमिळ, मल्याळम, हिंदी, संस्कृत, ओडिया, तुलु, उर्दू, पंजाबी, बडागा, बंगाली, कोकणी अशा २० भारतीय भाषांमधील सोलो, युगल गीते, कोरस आणि शीर्षक गीतांचा समावेश आहे; तसेच इंग्रजी, जपानी, जर्मन आणि सिंहली यांसारख्या परदेशी भाषांमधील गाण्यांचाही समावेश आहे. त्यांच्या कारकिर्दीत त्यांनी सर्वाधिक गाणी कन्नड आणि मल्याळम भाषेचा भाषेत गायली आहेत.


{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:जानकी, एस}}
[[वर्ग:पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:तेलुगू पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:तमिळ पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:कन्नड पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:मल्याळम पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:हिंदी पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:संस्कृत गायक]]
[[वर्ग:उडिया पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका]]
[[वर्ग:आंध्र प्रदेशातील महिला संगीतकार]]
[[वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार विजेते]]</text>
      <sha1>gy2zslmi6pynkv8lqyyri12m6lq6e3g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693787</id>
      <parentid>2693785</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:51:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2693787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5503" sha1="b8rr2trqltlwnw3yjx8vwgfunwxz8se" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट गायक
| नाव = '''{{लेखनाव}}'''
| चित्र = S_Janaki_in_Pune,_India_2007.JPG
| चित्रशीर्षक = 
| उपाख्य = 
| टोपणनावे =
| जन्म_दिनांक = 
| जन्म_स्थान = [[गुंटूर आंध्रप्रदेश भारत]]
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण =
| धर्म = [[हिंदू]]
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व =[[भारत|भारतीय]]
| मूळ_गाव = 
| देश = {{ध्वज|भारत}}
| भाषा = [[कन्नड]]
| आई = 
| वडील =
| जोडीदार = 
| अपत्ये = 
| नातेवाईक = 
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षण संस्था = 
| गुरू =
| संगीत प्रकार = [[गायन]]
| घराणे = 
| कार्य = [[हिंदी भाषा]] चित्रपटसृष्टीतील [[पार्श्वगायक]].
| पेशा = गायकी
| कार्य संस्था = 
| विशेष कार्य = 
| कार्यकाळ = 
| विशेष उपाधी = 
| गौरव =
| पुरस्कार = 
| संकीर्ण = 
| तळटिप =
| स्वाक्षरी = 
| संकेतस्थळ = 
}}

'''सिस्तला जानकी''' ([[एप्रिल २३]], [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[जुलै ११]], [[इ.स. २०२६|२०२६]]) या लोकप्रिय भारतीय पार्श्वगायिका, [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत|हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायिका]] आणि संगीत दिग्दर्शक होत्या.  त्यांना 'जानकी अम्मा' आणि &quot;दक्षिण भारताची गानकोकिळा&quot; असे संबोधले जात असे.

त्यांचे वयाच्या ८८ व्या वर्षी, ११ जुलै २०२६ रोजी [[म्हैसूर]], [[कर्नाटक]] येथे वयोमानानुसार उद्भवलेल्या आजारामुळे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-11 |title=Veteran playback singer S Janaki, known as Nightingale of South India, dies at 88 |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/music/story/veteran-playback-singer-s-janaki-known-as-nightingale-of-south-india-dies-at-88-2945835-2026-07-11 |access-date=2026-07-11 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Legendary playback singer S Janaki dies at 88; granddaughter shares emotional note |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/s-janaki-dies-at-88-granddaughter-shares-emotional-note-10782228/ |website=The Indian Express |access-date=11 July 2026 |language=en |date=11 July 2026}}&lt;/ref&gt;

जानकी यांनी चित्रपट, अल्बम, दूरदर्शन आणि रेडिओसाठी ४८,००० हून अधिक गाणी रेकॉर्ड केली आहेत, ज्यामध्ये कन्नड, तेलगू, तमिळ, मल्याळम, हिंदी, संस्कृत, ओडिया, तुलु, उर्दू, पंजाबी, बडागा, बंगाली, कोकणी अशा २० भारतीय भाषांमधील सोलो, युगल गीते, कोरस आणि शीर्षक गीतांचा समावेश आहे; तसेच इंग्रजी, जपानी, जर्मन आणि सिंहली यांसारख्या परदेशी भाषांमधील गाण्यांचाही समावेश आहे. त्यांच्या कारकिर्दीत त्यांनी सर्वाधिक गाणी कन्नड आणि मल्याळम भाषेचा भाषेत गायली आहेत.


{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:जानकी, एस}}
[[वर्ग:पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:तेलुगू पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:तमिळ पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:कन्नड पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:मल्याळम पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:हिंदी पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:संस्कृत गायक]]
[[वर्ग:उडिया पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका]]
[[वर्ग:आंध्र प्रदेशातील महिला संगीतकार]]
[[वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार विजेते]]
[[वर्ग:नंदी पुरस्कार विजेते]]</text>
      <sha1>b8rr2trqltlwnw3yjx8vwgfunwxz8se</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693788</id>
      <parentid>2693787</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:52:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2693788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5596" sha1="9vl4py0gx0kwda8yda3kbxr7eksz7nb" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट गायक
| नाव = '''{{लेखनाव}}'''
| चित्र = S_Janaki_in_Pune,_India_2007.JPG
| चित्रशीर्षक = 
| उपाख्य = 
| टोपणनावे =
| जन्म_दिनांक = 
| जन्म_स्थान = [[गुंटूर आंध्रप्रदेश भारत]]
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण =
| धर्म = [[हिंदू]]
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व =[[भारत|भारतीय]]
| मूळ_गाव = 
| देश = {{ध्वज|भारत}}
| भाषा = [[कन्नड]]
| आई = 
| वडील =
| जोडीदार = 
| अपत्ये = 
| नातेवाईक = 
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षण संस्था = 
| गुरू =
| संगीत प्रकार = [[गायन]]
| घराणे = 
| कार्य = [[हिंदी भाषा]] चित्रपटसृष्टीतील [[पार्श्वगायक]].
| पेशा = गायकी
| कार्य संस्था = 
| विशेष कार्य = 
| कार्यकाळ = 
| विशेष उपाधी = 
| गौरव =
| पुरस्कार = 
| संकीर्ण = 
| तळटिप =
| स्वाक्षरी = 
| संकेतस्थळ = 
}}

'''सिस्तला जानकी''' ([[एप्रिल २३]], [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[जुलै ११]], [[इ.स. २०२६|२०२६]]) या लोकप्रिय भारतीय पार्श्वगायिका, [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत|हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायिका]] आणि संगीत दिग्दर्शक होत्या.  त्यांना 'जानकी अम्मा' आणि &quot;दक्षिण भारताची गानकोकिळा&quot; असे संबोधले जात असे.

त्यांचे वयाच्या ८८ व्या वर्षी, ११ जुलै २०२६ रोजी [[म्हैसूर]], [[कर्नाटक]] येथे वयोमानानुसार उद्भवलेल्या आजारामुळे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-11 |title=Veteran playback singer S Janaki, known as Nightingale of South India, dies at 88 |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/music/story/veteran-playback-singer-s-janaki-known-as-nightingale-of-south-india-dies-at-88-2945835-2026-07-11 |access-date=2026-07-11 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Legendary playback singer S Janaki dies at 88; granddaughter shares emotional note |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/s-janaki-dies-at-88-granddaughter-shares-emotional-note-10782228/ |website=The Indian Express |access-date=11 July 2026 |language=en |date=11 July 2026}}&lt;/ref&gt;

जानकी यांनी चित्रपट, अल्बम, दूरदर्शन आणि रेडिओसाठी ४८,००० हून अधिक गाणी रेकॉर्ड केली आहेत, ज्यामध्ये कन्नड, तेलगू, तमिळ, मल्याळम, हिंदी, संस्कृत, ओडिया, तुलु, उर्दू, पंजाबी, बडागा, बंगाली, कोकणी अशा २० भारतीय भाषांमधील सोलो, युगल गीते, कोरस आणि शीर्षक गीतांचा समावेश आहे; तसेच इंग्रजी, जपानी, जर्मन आणि सिंहली यांसारख्या परदेशी भाषांमधील गाण्यांचाही समावेश आहे. त्यांच्या कारकिर्दीत त्यांनी सर्वाधिक गाणी कन्नड आणि मल्याळम भाषेचा भाषेत गायली आहेत.


{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:जानकी, एस}}
[[वर्ग:पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:तेलुगू पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:तमिळ पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:कन्नड पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:मल्याळम पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:हिंदी पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:संस्कृत गायक]]
[[वर्ग:उडिया पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका]]
[[वर्ग:आंध्र प्रदेशातील महिला संगीतकार]]
[[वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार विजेते]]
[[वर्ग:नंदी पुरस्कार विजेते]]
[[वर्ग:केरळ राज्य चित्रपट पुरस्कार]]</text>
      <sha1>9vl4py0gx0kwda8yda3kbxr7eksz7nb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693789</id>
      <parentid>2693788</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:52:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:केरळ राज्य चित्रपट पुरस्कार]] - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2693789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5503" sha1="b8rr2trqltlwnw3yjx8vwgfunwxz8se" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट गायक
| नाव = '''{{लेखनाव}}'''
| चित्र = S_Janaki_in_Pune,_India_2007.JPG
| चित्रशीर्षक = 
| उपाख्य = 
| टोपणनावे =
| जन्म_दिनांक = 
| जन्म_स्थान = [[गुंटूर आंध्रप्रदेश भारत]]
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण =
| धर्म = [[हिंदू]]
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व =[[भारत|भारतीय]]
| मूळ_गाव = 
| देश = {{ध्वज|भारत}}
| भाषा = [[कन्नड]]
| आई = 
| वडील =
| जोडीदार = 
| अपत्ये = 
| नातेवाईक = 
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षण संस्था = 
| गुरू =
| संगीत प्रकार = [[गायन]]
| घराणे = 
| कार्य = [[हिंदी भाषा]] चित्रपटसृष्टीतील [[पार्श्वगायक]].
| पेशा = गायकी
| कार्य संस्था = 
| विशेष कार्य = 
| कार्यकाळ = 
| विशेष उपाधी = 
| गौरव =
| पुरस्कार = 
| संकीर्ण = 
| तळटिप =
| स्वाक्षरी = 
| संकेतस्थळ = 
}}

'''सिस्तला जानकी''' ([[एप्रिल २३]], [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[जुलै ११]], [[इ.स. २०२६|२०२६]]) या लोकप्रिय भारतीय पार्श्वगायिका, [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत|हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायिका]] आणि संगीत दिग्दर्शक होत्या.  त्यांना 'जानकी अम्मा' आणि &quot;दक्षिण भारताची गानकोकिळा&quot; असे संबोधले जात असे.

त्यांचे वयाच्या ८८ व्या वर्षी, ११ जुलै २०२६ रोजी [[म्हैसूर]], [[कर्नाटक]] येथे वयोमानानुसार उद्भवलेल्या आजारामुळे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-11 |title=Veteran playback singer S Janaki, known as Nightingale of South India, dies at 88 |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/music/story/veteran-playback-singer-s-janaki-known-as-nightingale-of-south-india-dies-at-88-2945835-2026-07-11 |access-date=2026-07-11 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Legendary playback singer S Janaki dies at 88; granddaughter shares emotional note |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/s-janaki-dies-at-88-granddaughter-shares-emotional-note-10782228/ |website=The Indian Express |access-date=11 July 2026 |language=en |date=11 July 2026}}&lt;/ref&gt;

जानकी यांनी चित्रपट, अल्बम, दूरदर्शन आणि रेडिओसाठी ४८,००० हून अधिक गाणी रेकॉर्ड केली आहेत, ज्यामध्ये कन्नड, तेलगू, तमिळ, मल्याळम, हिंदी, संस्कृत, ओडिया, तुलु, उर्दू, पंजाबी, बडागा, बंगाली, कोकणी अशा २० भारतीय भाषांमधील सोलो, युगल गीते, कोरस आणि शीर्षक गीतांचा समावेश आहे; तसेच इंग्रजी, जपानी, जर्मन आणि सिंहली यांसारख्या परदेशी भाषांमधील गाण्यांचाही समावेश आहे. त्यांच्या कारकिर्दीत त्यांनी सर्वाधिक गाणी कन्नड आणि मल्याळम भाषेचा भाषेत गायली आहेत.


{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:जानकी, एस}}
[[वर्ग:पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:तेलुगू पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:तमिळ पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:कन्नड पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:मल्याळम पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:हिंदी पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:संस्कृत गायक]]
[[वर्ग:उडिया पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका]]
[[वर्ग:आंध्र प्रदेशातील महिला संगीतकार]]
[[वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार विजेते]]
[[वर्ग:नंदी पुरस्कार विजेते]]</text>
      <sha1>b8rr2trqltlwnw3yjx8vwgfunwxz8se</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693791</id>
      <parentid>2693789</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:55:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2693791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5561" sha1="g07sdks2srux8c4vw4hq5m0jdl252fv" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट गायक
| नाव = '''{{लेखनाव}}'''
| चित्र = S_Janaki_in_Pune,_India_2007.JPG
| चित्रशीर्षक = 
| उपाख्य = 
| टोपणनावे =
| जन्म_दिनांक = 
| जन्म_स्थान = [[गुंटूर आंध्रप्रदेश भारत]]
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण =
| धर्म = [[हिंदू]]
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व =[[भारत|भारतीय]]
| मूळ_गाव = 
| देश = {{ध्वज|भारत}}
| भाषा = [[कन्नड]]
| आई = 
| वडील =
| जोडीदार = 
| अपत्ये = 
| नातेवाईक = 
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षण संस्था = 
| गुरू =
| संगीत प्रकार = [[गायन]]
| घराणे = 
| कार्य = [[हिंदी भाषा]] चित्रपटसृष्टीतील [[पार्श्वगायक]].
| पेशा = गायकी
| कार्य संस्था = 
| विशेष कार्य = 
| कार्यकाळ = 
| विशेष उपाधी = 
| गौरव =
| पुरस्कार = 
| संकीर्ण = 
| तळटिप =
| स्वाक्षरी = 
| संकेतस्थळ = 
}}

'''सिस्तला जानकी''' ([[एप्रिल २३]], [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[जुलै ११]], [[इ.स. २०२६|२०२६]]) या लोकप्रिय भारतीय पार्श्वगायिका, [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत|हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायिका]] आणि संगीत दिग्दर्शक होत्या.  त्यांना 'जानकी अम्मा' आणि &quot;दक्षिण भारताची गानकोकिळा&quot; असे संबोधले जात असे.

त्यांचे वयाच्या ८८ व्या वर्षी, ११ जुलै २०२६ रोजी [[म्हैसूर]], [[कर्नाटक]] येथे वयोमानानुसार उद्भवलेल्या आजारामुळे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-11 |title=Veteran playback singer S Janaki, known as Nightingale of South India, dies at 88 |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/music/story/veteran-playback-singer-s-janaki-known-as-nightingale-of-south-india-dies-at-88-2945835-2026-07-11 |access-date=2026-07-11 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Legendary playback singer S Janaki dies at 88; granddaughter shares emotional note |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/s-janaki-dies-at-88-granddaughter-shares-emotional-note-10782228/ |website=The Indian Express |access-date=11 July 2026 |language=en |date=11 July 2026}}&lt;/ref&gt;

जानकी यांनी चित्रपट, अल्बम, दूरदर्शन आणि रेडिओसाठी ४८,००० हून अधिक गाणी रेकॉर्ड केली आहेत, ज्यामध्ये कन्नड, तेलगू, तमिळ, मल्याळम, हिंदी, संस्कृत, ओडिया, तुलु, उर्दू, पंजाबी, बडागा, बंगाली, कोकणी अशा २० भारतीय भाषांमधील सोलो, युगल गीते, कोरस आणि शीर्षक गीतांचा समावेश आहे; तसेच इंग्रजी, जपानी, जर्मन आणि सिंहली यांसारख्या परदेशी भाषांमधील गाण्यांचाही समावेश आहे. त्यांच्या कारकिर्दीत त्यांनी सर्वाधिक गाणी कन्नड आणि मल्याळम भाषेचा भाषेत गायली आहेत.


{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:जानकी, एस}}
[[वर्ग:पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:तेलुगू पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:तमिळ पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:कन्नड पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:मल्याळम पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:हिंदी पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:संस्कृत गायक]]
[[वर्ग:उडिया पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका]]
[[वर्ग:आंध्र प्रदेशातील महिला संगीतकार]]
[[वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार विजेते]]
[[वर्ग:नंदी पुरस्कार विजेते]]
[[वर्ग:तेलुगू व्यक्ती]]</text>
      <sha1>g07sdks2srux8c4vw4hq5m0jdl252fv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693792</id>
      <parentid>2693791</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:55:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2693792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5625" sha1="356jy5eqpotn03f4sawmi7m75zm0yip" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट गायक
| नाव = '''{{लेखनाव}}'''
| चित्र = S_Janaki_in_Pune,_India_2007.JPG
| चित्रशीर्षक = 
| उपाख्य = 
| टोपणनावे =
| जन्म_दिनांक = 
| जन्म_स्थान = [[गुंटूर आंध्रप्रदेश भारत]]
| मृत्यू_दिनांक = 
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण =
| धर्म = [[हिंदू]]
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व =[[भारत|भारतीय]]
| मूळ_गाव = 
| देश = {{ध्वज|भारत}}
| भाषा = [[कन्नड]]
| आई = 
| वडील =
| जोडीदार = 
| अपत्ये = 
| नातेवाईक = 
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षण संस्था = 
| गुरू =
| संगीत प्रकार = [[गायन]]
| घराणे = 
| कार्य = [[हिंदी भाषा]] चित्रपटसृष्टीतील [[पार्श्वगायक]].
| पेशा = गायकी
| कार्य संस्था = 
| विशेष कार्य = 
| कार्यकाळ = 
| विशेष उपाधी = 
| गौरव =
| पुरस्कार = 
| संकीर्ण = 
| तळटिप =
| स्वाक्षरी = 
| संकेतस्थळ = 
}}

'''सिस्तला जानकी''' ([[एप्रिल २३]], [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[जुलै ११]], [[इ.स. २०२६|२०२६]]) या लोकप्रिय भारतीय पार्श्वगायिका, [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत|हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायिका]] आणि संगीत दिग्दर्शक होत्या.  त्यांना 'जानकी अम्मा' आणि &quot;दक्षिण भारताची गानकोकिळा&quot; असे संबोधले जात असे.

त्यांचे वयाच्या ८८ व्या वर्षी, ११ जुलै २०२६ रोजी [[म्हैसूर]], [[कर्नाटक]] येथे वयोमानानुसार उद्भवलेल्या आजारामुळे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-11 |title=Veteran playback singer S Janaki, known as Nightingale of South India, dies at 88 |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/music/story/veteran-playback-singer-s-janaki-known-as-nightingale-of-south-india-dies-at-88-2945835-2026-07-11 |access-date=2026-07-11 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Legendary playback singer S Janaki dies at 88; granddaughter shares emotional note |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/s-janaki-dies-at-88-granddaughter-shares-emotional-note-10782228/ |website=The Indian Express |access-date=11 July 2026 |language=en |date=11 July 2026}}&lt;/ref&gt;

जानकी यांनी चित्रपट, अल्बम, दूरदर्शन आणि रेडिओसाठी ४८,००० हून अधिक गाणी रेकॉर्ड केली आहेत, ज्यामध्ये कन्नड, तेलगू, तमिळ, मल्याळम, हिंदी, संस्कृत, ओडिया, तुलु, उर्दू, पंजाबी, बडागा, बंगाली, कोकणी अशा २० भारतीय भाषांमधील सोलो, युगल गीते, कोरस आणि शीर्षक गीतांचा समावेश आहे; तसेच इंग्रजी, जपानी, जर्मन आणि सिंहली यांसारख्या परदेशी भाषांमधील गाण्यांचाही समावेश आहे. त्यांच्या कारकिर्दीत त्यांनी सर्वाधिक गाणी कन्नड आणि मल्याळम भाषेचा भाषेत गायली आहेत.


{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:जानकी, एस}}
[[वर्ग:पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:तेलुगू पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:तमिळ पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:कन्नड पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:मल्याळम पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:हिंदी पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:संस्कृत गायक]]
[[वर्ग:उडिया पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका]]
[[वर्ग:आंध्र प्रदेशातील महिला संगीतकार]]
[[वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार विजेते]]
[[वर्ग:नंदी पुरस्कार विजेते]]
[[वर्ग:तेलुगू व्यक्ती]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>356jy5eqpotn03f4sawmi7m75zm0yip</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693795</id>
      <parentid>2693792</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:59:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2693795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5799" sha1="1fmjob1q0bz5gzhtyfg6o1d3nbqvch7" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट गायक
| नाव = '''{{लेखनाव}}'''
| चित्र = S_Janaki_in_Pune,_India_2007.JPG
| चित्रशीर्षक = 
| उपाख्य = 
| टोपणनावे =
| जन्म_दिनांक = २३ एप्रिल, १९३८
| जन्म_स्थान = [[रेपल्ले]], [[गुंटुर जिल्हा|गुंटुर]], [[आंध्रप्रदेश]]
| मृत्यू_दिनांक = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2026|7|11|1938|4|23}}
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण =
| धर्म = [[हिंदू]]
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व =[[भारत|भारतीय]]
| मूळ_गाव = 
| देश = {{ध्वज|भारत}}
| भाषा = [[कन्नड]]
| आई = 
| वडील =
| जोडीदार = 
| अपत्ये = 
| नातेवाईक = 
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षण संस्था = 
| गुरू =
| संगीत प्रकार = [[गायन]]
| घराणे = 
| कार्य = [[हिंदी भाषा]] चित्रपटसृष्टीतील [[पार्श्वगायक]].
| पेशा = गायकी
| कार्य संस्था = 
| विशेष कार्य = 
| कार्यकाळ = 
| विशेष उपाधी = 
| गौरव =
| पुरस्कार = 
| संकीर्ण = 
| तळटिप =
| स्वाक्षरी = 
| संकेतस्थळ = 
}}

'''सिस्तला जानकी''' ([[एप्रिल २३]], [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[जुलै ११]], [[इ.स. २०२६|२०२६]]) या लोकप्रिय भारतीय पार्श्वगायिका, [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत|हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायिका]] आणि संगीत दिग्दर्शक होत्या.  त्यांना 'जानकी अम्मा' आणि &quot;दक्षिण भारताची गानकोकिळा&quot; असे संबोधले जात असे.

त्यांचे वयाच्या ८८ व्या वर्षी, ११ जुलै २०२६ रोजी [[म्हैसूर]], [[कर्नाटक]] येथे वयोमानानुसार उद्भवलेल्या आजारामुळे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-11 |title=Veteran playback singer S Janaki, known as Nightingale of South India, dies at 88 |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/music/story/veteran-playback-singer-s-janaki-known-as-nightingale-of-south-india-dies-at-88-2945835-2026-07-11 |access-date=2026-07-11 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Legendary playback singer S Janaki dies at 88; granddaughter shares emotional note |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/s-janaki-dies-at-88-granddaughter-shares-emotional-note-10782228/ |website=The Indian Express |access-date=11 July 2026 |language=en |date=11 July 2026}}&lt;/ref&gt;

जानकी यांनी चित्रपट, अल्बम, दूरदर्शन आणि रेडिओसाठी ४८,००० हून अधिक गाणी रेकॉर्ड केली आहेत, ज्यामध्ये कन्नड, तेलगू, तमिळ, मल्याळम, हिंदी, संस्कृत, ओडिया, तुलु, उर्दू, पंजाबी, बडागा, बंगाली, कोकणी अशा २० भारतीय भाषांमधील सोलो, युगल गीते, कोरस आणि शीर्षक गीतांचा समावेश आहे; तसेच इंग्रजी, जपानी, जर्मन आणि सिंहली यांसारख्या परदेशी भाषांमधील गाण्यांचाही समावेश आहे. त्यांच्या कारकिर्दीत त्यांनी सर्वाधिक गाणी कन्नड आणि मल्याळम भाषेचा भाषेत गायली आहेत.


{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:जानकी, एस}}
[[वर्ग:पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:तेलुगू पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:तमिळ पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:कन्नड पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:मल्याळम पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:हिंदी पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:संस्कृत गायक]]
[[वर्ग:उडिया पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका]]
[[वर्ग:आंध्र प्रदेशातील महिला संगीतकार]]
[[वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार विजेते]]
[[वर्ग:नंदी पुरस्कार विजेते]]
[[वर्ग:तेलुगू व्यक्ती]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>1fmjob1q0bz5gzhtyfg6o1d3nbqvch7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693872</id>
      <parentid>2693795</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T01:52:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* संदर्भ */</comment>
      <origin>2693872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5905" sha1="h9owl3izqbhspizw0xcfrsq22j09tzq" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट गायक
| नाव = '''{{लेखनाव}}'''
| चित्र = S_Janaki_in_Pune,_India_2007.JPG
| चित्रशीर्षक = 
| उपाख्य = 
| टोपणनावे =
| जन्म_दिनांक = २३ एप्रिल, १९३८
| जन्म_स्थान = [[रेपल्ले]], [[गुंटुर जिल्हा|गुंटुर]], [[आंध्रप्रदेश]]
| मृत्यू_दिनांक = {{मृत्यू दिनांक आणि वय|2026|7|11|1938|4|23}}
| मृत्यू_स्थान = 
| मृत्यू_कारण =
| धर्म = [[हिंदू]]
| वांशिकत्व = 
| नागरिकत्व =[[भारत|भारतीय]]
| मूळ_गाव = 
| देश = {{ध्वज|भारत}}
| भाषा = [[कन्नड]]
| आई = 
| वडील =
| जोडीदार = 
| अपत्ये = 
| नातेवाईक = 
| शिक्षण = 
| प्रशिक्षण संस्था = 
| गुरू =
| संगीत प्रकार = [[गायन]]
| घराणे = 
| कार्य = [[हिंदी भाषा]] चित्रपटसृष्टीतील [[पार्श्वगायक]].
| पेशा = गायकी
| कार्य संस्था = 
| विशेष कार्य = 
| कार्यकाळ = 
| विशेष उपाधी = 
| गौरव =
| पुरस्कार = 
| संकीर्ण = 
| तळटिप =
| स्वाक्षरी = 
| संकेतस्थळ = 
}}

'''सिस्तला जानकी''' ([[एप्रिल २३]], [[इ.स. १९३८|१९३८]] - [[जुलै ११]], [[इ.स. २०२६|२०२६]]) या लोकप्रिय भारतीय पार्श्वगायिका, [[हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत|हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायिका]] आणि संगीत दिग्दर्शक होत्या.  त्यांना 'जानकी अम्मा' आणि &quot;दक्षिण भारताची गानकोकिळा&quot; असे संबोधले जात असे.

त्यांचे वयाच्या ८८ व्या वर्षी, ११ जुलै २०२६ रोजी [[म्हैसूर]], [[कर्नाटक]] येथे वयोमानानुसार उद्भवलेल्या आजारामुळे निधन झाले.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-11 |title=Veteran playback singer S Janaki, known as Nightingale of South India, dies at 88 |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/music/story/veteran-playback-singer-s-janaki-known-as-nightingale-of-south-india-dies-at-88-2945835-2026-07-11 |access-date=2026-07-11 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Legendary playback singer S Janaki dies at 88; granddaughter shares emotional note |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/s-janaki-dies-at-88-granddaughter-shares-emotional-note-10782228/ |website=The Indian Express |access-date=11 July 2026 |language=en |date=11 July 2026}}&lt;/ref&gt;

जानकी यांनी चित्रपट, अल्बम, दूरदर्शन आणि रेडिओसाठी ४८,००० हून अधिक गाणी रेकॉर्ड केली आहेत, ज्यामध्ये कन्नड, तेलगू, तमिळ, मल्याळम, हिंदी, संस्कृत, ओडिया, तुलु, उर्दू, पंजाबी, बडागा, बंगाली, कोकणी अशा २० भारतीय भाषांमधील सोलो, युगल गीते, कोरस आणि शीर्षक गीतांचा समावेश आहे; तसेच इंग्रजी, जपानी, जर्मन आणि सिंहली यांसारख्या परदेशी भाषांमधील गाण्यांचाही समावेश आहे. त्यांच्या कारकिर्दीत त्यांनी सर्वाधिक गाणी कन्नड आणि मल्याळम भाषेचा भाषेत गायली आहेत.


{{विस्तार}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
{{कॉमन्स वर्ग|S. Janaki|एस. जानकी}}

{{DEFAULTSORT:जानकी, एस}}
[[वर्ग:पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२६ मधील मृत्यू]]
[[वर्ग:तेलुगू पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:तमिळ पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:कन्नड पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:मल्याळम पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:हिंदी पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:संस्कृत गायक]]
[[वर्ग:उडिया पार्श्वगायक]]
[[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय महिला गायिका]]
[[वर्ग:आंध्र प्रदेशातील महिला संगीतकार]]
[[वर्ग:फिल्मफेर पुरस्कार विजेते]]
[[वर्ग:नंदी पुरस्कार विजेते]]
[[वर्ग:तेलुगू व्यक्ती]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>h9owl3izqbhspizw0xcfrsq22j09tzq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बारामती तालुका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24323</id>
    <revision>
      <id>2693886</id>
      <parentid>2575342</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T07:11:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33167" sha1="c2ogms8ni39ty5jvrhslmmbfczz24qd" xml:space="preserve">'''बारामती तालुका''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे.

== तालुक्यातील गावे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: 100%;&quot;
|+ बारामती तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[आंबीबुद्रुक]] || ४० || [[काऱ्हाटी]] || ७९ || [[पणदरे]]
|-
| २ || [[आंबीखुर्द]] || ४१ || [[कऱ्हावाघज]] || ८० || [[पांढरवाडी (बारामती)]]
|-
| ३ || [[अंजणगाव (बारामती)]] || ४२ || [[कर्खेळ]] || ८१ || [[पानसरेवाडी]]
|-
| ४ || [[बाबुर्डी]] || ४३ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कातेवाडी (बारामती)]] || ८२ || [[पारवडी (बारामती)]]
|-
| ५ || [[बजरंगवाडी]] || ४४ || [[काटफाळ]] || ८३ || [[पवनीमाळ]]
|-
| ६ || [[बारामती ग्रामीण]] || ४५ || [[खडुखैरेवाडी]] || ८४ || [[पवनेवाडी]]
|-
| ७ || [[बऱ्हाणपूर (बारामती)]] || ४६ || [[खांडज (बारामती)]] || ८५ || [[पिंपळेवस्ती]]
|-
| ८ || [[भिलारवाडी (बारामती)]] || ४७ || [[खंडोबाचीवाडी (बारामती)]] || ८६ || [[पिंपळी (बारामती)]]
|-
| ९ || [[भोंडवेवाडी]] || ४८ || [[खराडेवाडी]] || ८७ || [[रूई (बारामती)]]
|-
| १० || [[चांदगुडेवाडी]] || ४९ || [[कोळोली]] || ८८ || [[साबळेवाडी (बारामती)]]
|-
| ११ || [[चौधरवाडी (बारामती)]] || ५० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कोऱ्हाळे बुद्रुक]] || ८९ || [[सदोबाचीवाडी]]
|-
| १२ || [[चोपडाज]] || ५१ || [[कोऱ्हाळे खुर्द]] || ९० || [[सांगवी (बारामती)]]
|-
| १३ || [[दांडवाडी]] || ५२ || [[कुरणेवाडी]] || ९१ || [[सस्तेवाडी]]
|-
| १४ || [[देऊळगावरसाळ]] || ५ी || [[कुतवालवाडी]] || ९२ || [[सावळ (बारामती)]]
|-
| १५ || [[देऊळवाडी (बारामती)]] || ५४ || [[लाटे]] || ९३ || [[सावंतवाडी (बारामती)]]
|-
| १६ || [[ढाकळे (बारामती)]] || ५५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[लोणी भापकर]] || ९४ || [[सायंबाचीवाडी]]
|-
| १७ || [[ढेकाळवाडी]] || ५६ || [[मगरवाडी (बारामती)]] || ९५ || [[शेरेचीवाडी]]
|-
| १८ || [[धुмаळवाडी (बारामती)]] || ५७ || [[मळद (बारामती)]] || ९६ || [[शिरावळी (बारामती)]]
|-
| १९ || [[डोर्लेवाडी]] || ५८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[माळेगाव बुद्रुक]] || ९७ || [[शिर्सुफळ]]
|-
| २० || [[गदादारवाडी]] || ५९ || [[माळेगाव खुर्द]] || ९८ || [[शिरसाणे]]
|-
| २१ || [[गाडीखेळवाडी]] || ६० || [[माळशिकारेवाडी]] || ९९ || [[सोनगाव (बारामती)]]
|-
| २२ || [[घाडगेवाडी (बारामती)]] || ६१ || [[मालवडी]] || १०० || [[सोनकसवाडी]]
|-
| २३ || [[गोजुबावी]] || ६२ || [[मानाप्पावस्ती]] || १०१ || [[सोनवडी सुपे]]
|-
| २४ || [[गुणवाडी]] || ६३ || [[मसाळवाडी]] || १०२ || [[सोरटेवाडी]]
|-
| २५ || [[होळ]] || ६४ || [[मेडद (बारामती)]] || १०३ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[सुपे (बारामती)]]
|-
| २६ || [[जैनकवाडी]] || ६५ || [[मेखळी]] || १०४ || [[तांदुळवाडी (बारामती)]]
|-
| २७ || [[जाळकेवाडी मुधळे]] || ६६ || [[मोढवे]] || १०५ || [[तरडोली]]
|-
| २८ || [[जळगाव कडेपठार]] || ६७ || [[मोरळवाडी]] || १०६ || [[थोपटेवाडी]]
|-
| २९ || [[जळगाव सुपे]] || ६८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[मोरगाव]] || १०७ || [[उंबरवाडी (बारामती)]]
|-
| ३० || [[जाळोची]] || ६९ || [[मुढाळे]] || १०८ || [[उंदवडी कडेपठार]]
|-
| ३१ || [[जरडवाडी]] || ७० || [[मुरती (बारामती)]] || १०९ || [[उंदवडी सुपे]]
|-
| ३२ || [[जोगवडी]] || ७१ || [[मुरूम (बारामती)]] || ११० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[वडगाव‌ निंबाळकर]]
|-
| ३३ || [[काळखैरेवाडी]] || ७२ || [[नारोळी]] || १११ || [[वढाणे]]
|-
| ३४ || [[कामगळवाडी]] || ७३ || [[नेपाटवळण]] || ११२ || [[वंजारवाडी (बारामती)]]
|-
| ३५ || [[कांबळेश्वर]] || ७४ || [[निंबोडी (बारामती)]] || ११३ || [[वाघळवाडी]]
|-
| ३६ || [[कनाडवाडी]] || ७५ || [[निंबूट]] || ११४ || [[वाकी (बारामती)]]
|-
| ३७ || [[कान्हेरी (बारामती)]] || ७६ || [[निरवागज]] || ११५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[वाणेवाडी (बारामती)]]
|-
| ३८ || [[करंजे (बारामती)]] || ७७ || [[पळशीवाडी]] || ११६ || [[येळेवस्ती|हाकेवस्ती (बारामती)]]
|-
| ३९ || [[कारंजेपूल]] || ७८ || [[पणदरे]] || ११७ || [[झारागडवाडी]]
|}

== भौगोलिक ==
हा [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्याच्या]] दक्षिण [[पूर्व दिशा|पूर्व]] भागात वसलेला कमी पावसाचा तालुका आहे. बारामती तालुक्याच्या पूर्वेस इंदापूर तालुका, पश्चिमेस सासवड तालुका, उत्तरेला दौंड तालुका आणि दक्षिणेस सातारा जिल्ह्यातील फलटण तालुका आहे. बारामती तालुक्यामधून निरा डावा कालवा व निरा नदीवर असणाऱ्या बंधाऱ्यामुळे बारामती तालुक्याचा दक्षिण भाग बागायती भाग म्हणून ओळखला जातो आणि इथे ऊसाचे उत्पादन जास्त घेतले जाते. त्यामुळे या ठिकाणी तीन  साखरकारखाने आहेत. बारामती तालुका 18°04΄ ते 18°32΄ उत्तर अक्षांश आणि 74°26΄ ते 74°69΄ पूर्व रेखांश दरम्यान आहे. हा भाग समुद्र सपाटी पासून 550 मीटर उंचीवर आहे.
बारामती तहसीलचे क्षेत्रफळ १३८२ किमी&lt;sup&gt;२&lt;/sup&gt;आहे. तहसील विभागात एकशे सोळा मुख्य गावे आणि इतर छोटी उप-गावे आहेत. तालुक्याची एकूण लोकसंख्या ४,३०,०१० आहे. यापैकी पुरुषांची संख्या 2,21,626 व माहिलांची संख्या 2,08,384 आहे. ग्रामीण भागाची लोकसंख्या 8२.84% आहे. (संदर्भ: भारताची जनगणना, २०११)

== शेती ==
लोकांचा प्रमुख व्यवसाय हा शेती असून बाजरी, गहू, ज्वारी, ऊस, द्राक्षे, मका आणि कापुस ही इथली महत्त्वाची पिके आहेत. कापुस आणि साखरेची येथून निर्यात मोठ्या प्रमाणात होते आणि जिरायती भागात डाळिंब, इतर कडधान्ये पिकवली जातात. त्यामध्ये हरभरा, चवळी, मुग, वाटाना, मटकी ही कडधान्ये घेतली जातात.

=='''पर्यावरण'''==
बारामती तालुक्यातील सिंचनाच्या आणि बिगर सिंचनाच्या क्षेत्राचे वातावरण थोडे वेगळे आहे. हिवाळा डिसेंबर ते फेब्रुवारीच्या मध्यभागी असतो आणि त्यानंतर मे पर्यंत टिकणारा उन्हाळा असतो. जून ते सप्टेंबर हा नैऋत्य मान्सून हंगाम असतो तर ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबर हा मान्सूननंतरचा हंगाम असतो. सरासरी किमान तापमान सुमारे 12 अंश सेल्सियस आहे आणि अधिकतम तापमान सुमारे 39 अंश सेल्सियस आहे. बारामती तहसीलच्या 2001 ते 2012 या कालावधीत सरासरी वार्षिक पाऊस 502 मिमी होता. पावसाचे विश्लेषनावरून बारामती  तालुका दुष्काळ क्षेत्र असल्याचे दर्शवते. या तालुक्यात अनेक पशुपक्षी आढळतात. येथील ढेलेवस्ती-गुनवडी जवळील कऱ्हा (Karha) नदीचा काठ मोरांसाठी प्रसिद्ध आहे.

'''भूगर्भातील जल संसाधने व स्वच्छता गृहांची उपलब्धता'''

बारामती तहसील क्षेत्राची निव्वळ वार्षिक भूजल उपलब्धता प्रति वर्ष १५९६० हेक्टर मीटर/वर्ष आहे. यापैकी सिंचनासाठी १५१६० हेक्टर मीटर/वर्ष वापरले जाते तसेच घरगुती व औद्योगिक वापरासाठी २३६ हेक्टर मीटर/वर्ष असा वापर होतो. भविष्यातील पाण्याची उपलब्धता वाढविण्यासाठी भविष्यातील भूजल पुनर्भरण करणे आवश्यक आहे. या समस्येचे निराकरण करण्यासाठी भूजल व्यवस्थापन पद्धती केल्या पाहिजेत. या क्षेत्रात १४,१०४ विहिरी आहेत. त्याचप्रमाणे मोठ्या संख्येने बोअरवेलचा वापर शेती व घरगुती उद्देशाने भूगर्भातील पाणी काढण्यासाठी केला जातो.

बारामती तहसील क्षेत्रात ४२% कुटुंबे शुद्धीकरण प्रक्रिया केलेले पाणी पिण्यासाठी वापरतात, तर १७% कुटुंबांना शुद्धीकरण प्रक्रिया न केलेले पाणी पिण्यासाठी  मिळते. १५.४% कुटुंबे  विहिरींचे  पाणी पिण्यासाठी वापरतात तर १९.६% कुटुंबे बोरवेल / ट्यूबवेल, हॅंडपंपमधून पिण्याचे पाणी वापरतात.

बारामती तहसीलच्या ग्रामीण भागात ३२.१२% कुटुंबांना स्वच्छताविषयक सुविधा उपलब्ध नाहीत,  ते उघड्यावर स्वच्छतागृहाचा वापर करतात. केवळ ३९.८% कुटुंब अत्याधुनिक सेनेटरी सुविधा वापरतात&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=भूगर्भातील जल संसाधने व स्वच्छता गृहांची उपलब्धता|title=भूगर्भातील जल संसाधने व स्वच्छता गृहांची उपलब्धता|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2725_PART_B_DCHB_PUNE.pdf|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=}}&lt;/ref&gt;

=== झाडोरा ===
या तालुक्यातील महत्त्वपूर्ण झाडोरा हा काटेरी झुडुपी जंगल या प्रकारांतर्गत मोडते. महत्त्वाच्या वनस्पतीत बोर, वड, बाभूळ, आंबा, लिंब, हिवर इत्यादी वनस्पतींचा समावेश होतो.

== इतिहास ==
'''श्री मयुरेश्वर - मोरगाव'''

निजे भूस्वानंदे जडभरत भूम्या परतरे ।
तुरियास्तीरे परमसुखदेत्व निवससि ।।
मयुराया नाथा तवमसिच मयुरेश भगवान ।
अतस्त्वा संध्याये शिवहरिरणी मयुरेश ब्रम्हजनकम ।।१।।

अर्थात – हे मयुरेशा, तू सर्वश्रेष्ठ अशा भूस्वानंद क्षेत्रात जडभरतमुनिच्या भुमीमध्ये, कऱ्हा नदीच्या तीरावर असलेल्या मोरगाव या सुखदायी क्षेत्रात वास करतोस. तुरिया अवस्थेत असल्यामुळे शिवशंकरांना तू ब्रम्हानंद देतोस. हे मयुरेश्वरा, मयूर हे आसन आसणाऱ्या तुला माझा नमस्कार. ब्रम्हदेवाने उभारलेल्या तुझ्या ह्या देवळात दक्षिणेस रक्षणासाठी शंकर व उत्तरेला सूर्य सिद्ध केले आहे.

गाणपत्य सांप्रदायाच्या साडेतीन पीठांपैकी आद्यपीठ, मोरगाव कऱ्हा नदीच्या काठावर वसलेले आहे.अष्टविनायक यात्रा प्रथेप्रमाणे येथील श्री मयुरेश्वराचे (मयुरेश्वर) दर्शन घेऊनच यात्रा सुरू केली जाते व सर्व अष्टविनायकांचे दर्शन घेऊन पुन्हा मोरेश्वराचे दर्शन घेतल्यावर ती संपूर्ण झाली असे समजले जाते.
मयुरेश्वराचे मंदिर उंच तटबंदीने वेढलेले असून उत्तराभिमुख आहे. पायऱ्या चढून गेले की नगारखाना खाली पुढच्या दोन भागात लाडू घेऊन गणेशाकडे तोंड करून उभा असलेला दगडी मुषकराज आहे. त्याच्या पुढील चौथऱ्यावर येथील वैशिष्ठ म्हणजे नंदी आहे. त्याबद्दल असे सांगितले जाते की, मोरगावच्या जवळच असणाऱ्या शिवमंदीरात स्थापन करण्याकरीता गाडय़ावरून नंदी नेत असता अचानक गाडा मोडला आणि नंदी त्या ठिकाणी जो बसला तो काही केल्या हलेचना. पुढे एका  कारागिराच्या स्वप्नात येऊन नंदीने मला येथून हलवू नका म्हणून दृष्टांत दिला. चौथऱ्यांच्या पुढे सभामंडप आहे. सभामंडपाच्या भोवती तटबंदीच्या आतील चौकात आठ दिशांना गणेशाच्या एकदंत, महोदर, गजानन, लंबोदर, विकट, विघ्नहर्ता, विघ्वराज, धूम्रवर्ण व वक्रतुण्ड अशा नावाच्या अष्टप्रतिमा आहेत. सभामंडपातनंतर गाभारा लागतो.

सुखहर्ता दुखहर्ता..... ही आरती समर्थ रामदास स्वामींस ज्यांच्या दर्शनाने स्फुरली ती, मोरेश्वराची मनोहारी मूर्ती सभामंडपातूनच लक्ष वेधून घेते. मूर्ती पूर्वाभिमुख डाव्या सोंडेची असून मुर्तीच्या डोळ्यात आणि बेंबीत हिरे आहेत. श्रीच्या मस्तकावर नागराजाचा फणा पसरलेला आहे. तसेच त्याच्या डाव्या उजव्या बाजूस ऋद्धी - सिद्धीच्या पितळी मूर्ती आहेत.

अख्यायिका - गंडकी नगराचा राजा चक्रपाणी याला सुर्याउपासनेतून पुत्र प्राप्ति झाली. त्याचे नाव त्याने सिंधू असे ठेवले. सिंधूने सुद्धा सुर्यदेवाची तपश्चर्या करून अमरत्वाचा वरदान मिळवला. परंतु वरदान मिळताच सिंधूराज उन्मत झाला. त्रिलोकाच्या लालसेने त्याने पृथ्वी जिंकली व देवांना गंडरी नगरीत बंदीवासी केले. त्याच्या जाचाला कंटाळून देवांनी संकट विमोचनार्थ गणेशाची आराधना सुरू केली त्यावर गणेशाने प्रसन्न होऊन, ‘ लवकरच पार्वती मातेच्या पोटी जन्म घेऊन मी तुमची सुटका करेन.’ असा आशीर्वाद दिला. भाद्रपद शुद्ध चतुर्थीला गणेशाने बालकरूपात अवतार घेतला. काही दिवसांनी मोरावर आरूढ होऊन गणेशाने सिंधू राजाबरोबर युद्ध आरंभले. गणेशाने कमलासुराचा वध करून त्याच्या शरीराचे तीन तुकडे तीन दिशांना फेकले. कमलासुराचे मस्तक ज्या ठीकाणी पडले तेच मोरगाव. थोडय़ाच कालावधीत गणेशाने सिंधूराजाचा वध करून देवास मुक्त केले. मोरावर बसून दैत्यांच्या पराभव केला म्हणून गणेश मोरेश्वर - मयुरेश्वर या नावाने ओळखले जाऊ लागले. तर येथील स्थानास मोरगाव म्हणून ओळखले जाऊ लागले.

 
मार्ग : मोरगांव – पुणे – सासवड – जेजुरी मार्गे मोरगावला जाता येते. स्वारगेट स्थानकावरून एस.टी.ची. सोय आहे. जेजुरीतूनच मोरगांवला जायला फाटा फुटतो. जेजुरी – मोरगांव अंतर १७ कि.मी., पुणे मोरगांव ६४ कि.मी, पुणे – सोलापूर  रस्त्यावरील चौफुल्यापासूनही १३ किमी सुपा मार्गे ८ किमी मोरगांवला येण्यासाठी रस्ता आहे.

==''शिक्षण''==
{{बदल}}
बारामती शिक्षणाबाबत एक गाजलेलं शहर आहे. तुळजाराम चतुरचंद महाविद्यालय, विद्यानगरी (विद्या प्रतिष्ठान), तसेच माळेगाव येथील अभियांत्रिकी महाविद्यालय व शारदाबाई पवार महिला ( कला, वाणिज्य, विज्ञान, गृहविज्ञान) महाविद्यालय  सर्व महाराष्ट्रात प्रसिद्ध आहेत. विविध जिल्ह्यातील तसेच परराज्यातून विद्यार्थी येथे शिक्षण घ्यावयास येतात. शिक्षणाच्या बाबतीत व्यवस्थापन, अभियांत्रिकी, आरोग्य, संगणक आणि माहिती व तंत्रज्ञान, कायदा, मनुष्यबळ विकास, कृषी, शास्त्र, वित्तसाहाय्य, एनिमेशन, कला, वाणिज्य, डिझायनिंग, पाकशास्त्र, ह्युमॅनिटीज, मुक्‍त शिक्षण अभ्यासक्रम यामध्ये महाविद्यालयीन शिक्षणाच्या सुविधा सरकारी, खासगी, एनजीओ यांच्याद्वारे उपलब्ध आहेत.
बारामती मध्ये फिलसॉफ्टस नावाची सॉफ्टवेर कंपनी देखील आहे. या वर्षी बारामती मध्ये शासकीय  वैद्यकिय (मेडिकल) महविद्यालय सुरू झाले आहे.

===बारामती तालुक्यातील गावे===
'''&lt;big&gt;१)शिर्सुफळ&lt;/big&gt;'''

शिर्सुफळ हे बारामती तालुक्यातील एक गाव आहे. हे गाव बारामती शहरापासून २७.५ किलोमीटर अंतरावर वसलेले आहे. शिर्सुफळ  या गावी जाण्यासाठी बस आणि रेल्वे यांची सोय आहे.शिर्सुफळ  हे गाव १२ वाड्यांनी मिळून बनलेलं आहे. शिर्सुफळ हे गाव '''श्री शिरसाई देवी'''च्या मंदिरासाठी प्रसिद्ध आहे. शिरसाई देवीचे मंदिर प्राचीन काळी बांधलेले असून  त्याचे पूर्ण काम हे दगडी आहे.मंदिरात दोन दीपमाळ आहेत. एकून चार छोटे कळस व एक मोठ शिखर आहे.या मंदिरात त्याच बरोबर पूर्ण शिर्सुफळ गावात खूप सारी माकडे आहेत.म्हणूनच शिर्सुफळ गावाला '''माकडांच गाव''' असेही म्हणतात.

शिर्सुफळ गावात शुक्रवार हा बाजार दिवस असतो. या गावात श्री शिरसाई विद्यालय शिर्सुफळ ही माध्यमिक शाळा आहे .तसेच जिल्हा परिषद प्राथमिक  केंद् शाळा  शिर्सुफळ ही प्राथमिक शाळा आहे.त्याचबरोबर गावात महादेवाचे मंदिर आहे.गावात प्राथमिक आरोग्य केंद्र देखील आहे.

शिर्सुफळ या गावची यात्रा अक्षय तृतीयेच्या  दुसरा दिवस पासून सुरुवात होते. चार दिवस  श्री शिरसाई देवीची  यात्रा असते.

'''&lt;big&gt;२)कटफळ&lt;/big&gt;'''

कटफळ  हे बारामती तालुक्यातील एक गाव आहे. हे गाव बारामती शहरापासून ६ किलोमीटर अंतरावर वसलेले आहे.कटफळ या गावी जाण्यासाठी बस आणि रेल्वे यांची सोय आहे. कटफळ हे गाव '''श्री जानाई देवी'''च्या मंदिरासाठी प्रसिद्ध आहे.कटफळ गावात रविवार हा बाजार दिवस असतो.

'''&lt;big&gt;३)मोरगाव&lt;/big&gt;'''

मोरगाव हे बारामती तालुक्यातील एक गाव आहे.हे गाव बारामती शहरापासून ३७.९ किलोमीटर अंतरावर वसलेले आहे.मोरगाव हे गाव '''मोरेश्वर'''  मंदिरासाठी प्रसिद्ध आहे. अष्टविनायकामधिल हे एक मंदिर आहे.या गणपतीला '''मानाचा गणपती''' असेही म्हणतात.

'''&lt;big&gt;४)सोमेश्वर&lt;/big&gt;'''

सोमेश्वर हे बारामती तालुक्यातील एक गाव आहे.हे गाव बारामती शहरापासून ४० किलोमीटर अंतरावर वसलेले आहे.सोमेश्वर हे गाव सोमेश्वर  मंदिरासाठी प्रसिद्ध आहे.याचबरोबर या  गावात सोमेश्वर सहकारि साखर कारखाना देखिल आहे.सोमेश्वर या गावात सोमेश्वर अभियांत्रिकी महाविद्यालय ,सोमेश्वर सायन्स् कॉलेज  देखिल आहे.त्याच बरोबर सोमेश्वर गावात मंगळवार हा बाजार दिवस असतो. सोमेश्वर येथे मु.सा.काकडे हे महाविद्यालय आहे.


'''५) माळेगांव बु.'''  

माळेगांव हे बारामती तालुक्यातील एक गाव आहे . येथे माळेगांव सहकारी साखर कारखाना आहे व शारदाबाई पवार महिला महाविद्यालय आहे तसेच शेती विषयक शेतीचे व्यवस्थापन आणि समिती स्थापन आहे. व शिक्षण संस्था कार्यरत आहेत.


'''&lt;big&gt;६)पणदरे&lt;/big&gt;''' 
 
  पणदरे हे गाव बारामती तालुक्यातील सर्वात मोठे गाव म्हणून ओळखले जाते ‌बारामती शहरापासून हे गाव १८ कि.मी अंतरावर आहे येथे नव महाराष्ट्र विद्यालय व रेनबो कंटेनर्स प्रायव्हेट लिमिटेड कंपनी आहे तसेच सिद्धेश्वर मंदिर सुद्धा प्रसिद्ध आहे. येथील भाग हा संपूर्ण बागायती शेती आहे तसेच विविध प्रकल्प सुरू केले आहेत.

== बारामती तालुक्याचे विद्यमान आमदार ==
मा. आमदार अजित अनंतराव पवार

उपमुख्यमंत्री महाराष्ट्र राज्य तथा (पालकमंत्री पुणे जिल्हा) 

== संदर्भ ==
&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2725_PART_B_DCHB_PUNE.pdf|title=|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=}}&lt;/ref&gt; http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2725_PART_B_DCHB_PUNE.pdf&lt;nowiki/&gt;

{{पुणे जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]
[[वर्ग:बारामती]]</text>
      <sha1>c2ogms8ni39ty5jvrhslmmbfczz24qd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693887</id>
      <parentid>2693886</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T07:13:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33177" sha1="aw249ioc2j9e8x1hyf0pxjv7uilolzn" xml:space="preserve">'''बारामती तालुका''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे.

== तालुक्यातील गावे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: ोहूद;&quot;
|+ बारामती तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[आंबीबुद्रुक]] || ४० || [[काऱ्हाटी]] || ७९ || [[पणदरे]]
|-
| २ || [[आंबीखुर्द]] || ४१ || [[कऱ्हावाघज]] || ८० || [[पांढरवाडी (बारामती)]]
|-
| ३ || [[अंजणगाव (बारामती)]] || ४२ || [[कर्खेळ]] || ८१ || [[पानसरेवाडी]]
|-
| ४ || [[बाबुर्डी]] || ४३ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कातेवाडी (बारामती)]] || ८२ || [[पारवडी (बारामती)]]
|-
| ५ || [[बजरंगवाडी]] || ४४ || [[काटफाळ]] || ८३ || [[पवनीमाळ]]
|-
| ६ || [[बारामती ग्रामीण]] || ४५ || [[खडुखैरेवाडी]] || ८४ || [[पवनेवाडी]]
|-
| ७ || [[बऱ्हाणपूर (बारामती)]] || ४६ || [[खांडज (बारामती)]] || ८५ || [[पिंपळेवस्ती]]
|-
| ८ || [[भिलारवाडी (बारामती)]] || ४७ || [[खंडोबाचीवाडी (बारामती)]] || ८६ || [[पिंपळी (बारामती)]]
|-
| ९ || [[भोंडवेवाडी]] || ४८ || [[खराडेवाडी]] || ८७ || [[रूई (बारामती)]]
|-
| १० || [[चांदगुडेवाडी]] || ४९ || [[कोळोली]] || ८८ || [[साबळेवाडी (बारामती)]]
|-
| ११ || [[चौधरवाडी (बारामती)]] || ५० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कोऱ्हाळे बुद्रुक]] || ८९ || [[सदोबाचीवाडी]]
|-
| १२ || [[चोपडाज]] || ५१ || [[कोऱ्हाळे खुर्द]] || ९० || [[सांगवी (बारामती)]]
|-
| १३ || [[दांडवाडी]] || ५२ || [[कुरणेवाडी]] || ९१ || [[सस्तेवाडी]]
|-
| १४ || [[देऊळगावरसाळ]] || ५ी || [[कुतवालवाडी]] || ९२ || [[सावळ (बारामती)]]
|-
| १५ || [[देऊळवाडी (बारामती)]] || ५४ || [[लाटे]] || ९३ || [[सावंतवाडी (बारामती)]]
|-
| १६ || [[ढाकळे (बारामती)]] || ५५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[लोणी भापकर]] || ९४ || [[सायंबाचीवाडी]]
|-
| १७ || [[ढेकाळवाडी]] || ५६ || [[मगरवाडी (बारामती)]] || ९५ || [[शेरेचीवाडी]]
|-
| १८ || [[धुमाळवाडी (बारामती)]] || ५७ || [[मळद (बारामती)]] || ९६ || [[शिरावळी (बारामती)]]
|-
| १९ || [[डोर्लेवाडी]] || ५८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[माळेगाव बुद्रुक]] || ९७ || [[शिर्सुफळ]]
|-
| २० || [[गदादारवाडी]] || ५९ || [[माळेगाव खुर्द]] || ९८ || [[शिरसाणे]]
|-
| २१ || [[गाडीखेळवाडी]] || ६० || [[माळशिकारेवाडी]] || ९९ || [[सोनगाव (बारामती)]]
|-
| २२ || [[घाडगेवाडी (बारामती)]] || ६१ || [[मालवडी]] || १०० || [[सोनकसवाडी]]
|-
| २३ || [[गोजुबावी]] || ६२ || [[मानाप्पावस्ती]] || १०१ || [[सोनवडी सुपे]]
|-
| २४ || [[गुणवाडी]] || ६३ || [[मसाळवाडी]] || १०२ || [[सोरटेवाडी]]
|-
| २५ || [[होळ]] || ६४ || [[मेडद (बारामती)]] || १०३ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[सुपे (बारामती)]]
|-
| २६ || [[जैनकवाडी]] || ६५ || [[मेखळी]] || १०४ || [[तांदुळवाडी (बारामती)]]
|-
| २७ || [[जाळकेवाडी मुधळे]] || ६६ || [[मोढवे]] || १०५ || [[तरडोली]]
|-
| २८ || [[जळगाव कडेपठार]] || ६७ || [[मोरळवाडी]] || १०६ || [[थोपटेवाडी]]
|-
| २९ || [[जळगाव सुपे]] || ६८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[मोरगाव]] || १०७ || [[उंबरवाडी (बारामती)]]
|-
| ३० || [[जाळोची]] || ६९ || [[मुढाळे]] || १०८ || [[उंदवडी कडेपठार]]
|-
| ३१ || [[जरडवाडी]] || ७० || [[मुरती (बारामती)]] || १०९ || [[उंदवडी सुपे]]
|-
| ३२ || [[जोगवडी]] || ७१ || [[मुरूम (बारामती)]] || ११० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[वडगाव‌ निंबाळकर]]
|-
| ३३ || [[काळखैरेवाडी]] || ७२ || [[नारोळी]] || १११ || [[वढाणे]]
|-
| ३४ || [[कामगळवाडी]] || ७३ || [[नेपाटवळण]] || ११२ || [[वंजारवाडी (बारामती)]]
|-
| ३५ || [[कांबळेश्वर]] || ७४ || [[निंबोडी (बारामती)]] || ११३ || [[वाघळवाडी]]
|-
| ३६ || [[कनाडवाडी]] || ७५ || [[निंबूट]] || ११४ || [[वाकी (बारामती)]]
|-
| ३७ || [[कान्हेरी (बारामती)]] || ७६ || [[निरवागज]] || ११५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[वाणेवाडी (बारामती)]]
|-
| ३८ || [[करंजे (बारामती)]] || ७७ || [[पळशीवाडी]] || ११६ || [[येळेवस्ती|हाकेवस्ती (बारामती)]]
|-
| ३९ || [[कारंजेपूल]] || ७८ || [[पणदरे]] || ११७ || [[झारागडवाडी]]
|}

== भौगोलिक ==
हा [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्याच्या]] दक्षिण [[पूर्व दिशा|पूर्व]] भागात वसलेला कमी पावसाचा तालुका आहे. बारामती तालुक्याच्या पूर्वेस इंदापूर तालुका, पश्चिमेस सासवड तालुका, उत्तरेला दौंड तालुका आणि दक्षिणेस सातारा जिल्ह्यातील फलटण तालुका आहे. बारामती तालुक्यामधून निरा डावा कालवा व निरा नदीवर असणाऱ्या बंधाऱ्यामुळे बारामती तालुक्याचा दक्षिण भाग बागायती भाग म्हणून ओळखला जातो आणि इथे ऊसाचे उत्पादन जास्त घेतले जाते. त्यामुळे या ठिकाणी तीन  साखरकारखाने आहेत. बारामती तालुका 18°04΄ ते 18°32΄ उत्तर अक्षांश आणि 74°26΄ ते 74°69΄ पूर्व रेखांश दरम्यान आहे. हा भाग समुद्र सपाटी पासून 550 मीटर उंचीवर आहे.
बारामती तहसीलचे क्षेत्रफळ १३८२ किमी&lt;sup&gt;२&lt;/sup&gt;आहे. तहसील विभागात एकशे सोळा मुख्य गावे आणि इतर छोटी उप-गावे आहेत. तालुक्याची एकूण लोकसंख्या ४,३०,०१० आहे. यापैकी पुरुषांची संख्या 2,21,626 व माहिलांची संख्या 2,08,384 आहे. ग्रामीण भागाची लोकसंख्या 8२.84% आहे. (संदर्भ: भारताची जनगणना, २०११)

== शेती ==
लोकांचा प्रमुख व्यवसाय हा शेती असून बाजरी, गहू, ज्वारी, ऊस, द्राक्षे, मका आणि कापुस ही इथली महत्त्वाची पिके आहेत. कापुस आणि साखरेची येथून निर्यात मोठ्या प्रमाणात होते आणि जिरायती भागात डाळिंब, इतर कडधान्ये पिकवली जातात. त्यामध्ये हरभरा, चवळी, मुग, वाटाना, मटकी ही कडधान्ये घेतली जातात.

=='''पर्यावरण'''==
बारामती तालुक्यातील सिंचनाच्या आणि बिगर सिंचनाच्या क्षेत्राचे वातावरण थोडे वेगळे आहे. हिवाळा डिसेंबर ते फेब्रुवारीच्या मध्यभागी असतो आणि त्यानंतर मे पर्यंत टिकणारा उन्हाळा असतो. जून ते सप्टेंबर हा नैऋत्य मान्सून हंगाम असतो तर ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबर हा मान्सूननंतरचा हंगाम असतो. सरासरी किमान तापमान सुमारे 12 अंश सेल्सियस आहे आणि अधिकतम तापमान सुमारे 39 अंश सेल्सियस आहे. बारामती तहसीलच्या 2001 ते 2012 या कालावधीत सरासरी वार्षिक पाऊस 502 मिमी होता. पावसाचे विश्लेषनावरून बारामती  तालुका दुष्काळ क्षेत्र असल्याचे दर्शवते. या तालुक्यात अनेक पशुपक्षी आढळतात. येथील ढेलेवस्ती-गुनवडी जवळील कऱ्हा (Karha) नदीचा काठ मोरांसाठी प्रसिद्ध आहे.

'''भूगर्भातील जल संसाधने व स्वच्छता गृहांची उपलब्धता'''

बारामती तहसील क्षेत्राची निव्वळ वार्षिक भूजल उपलब्धता प्रति वर्ष १५९६० हेक्टर मीटर/वर्ष आहे. यापैकी सिंचनासाठी १५१६० हेक्टर मीटर/वर्ष वापरले जाते तसेच घरगुती व औद्योगिक वापरासाठी २३६ हेक्टर मीटर/वर्ष असा वापर होतो. भविष्यातील पाण्याची उपलब्धता वाढविण्यासाठी भविष्यातील भूजल पुनर्भरण करणे आवश्यक आहे. या समस्येचे निराकरण करण्यासाठी भूजल व्यवस्थापन पद्धती केल्या पाहिजेत. या क्षेत्रात १४,१०४ विहिरी आहेत. त्याचप्रमाणे मोठ्या संख्येने बोअरवेलचा वापर शेती व घरगुती उद्देशाने भूगर्भातील पाणी काढण्यासाठी केला जातो.

बारामती तहसील क्षेत्रात ४२% कुटुंबे शुद्धीकरण प्रक्रिया केलेले पाणी पिण्यासाठी वापरतात, तर १७% कुटुंबांना शुद्धीकरण प्रक्रिया न केलेले पाणी पिण्यासाठी  मिळते. १५.४% कुटुंबे  विहिरींचे  पाणी पिण्यासाठी वापरतात तर १९.६% कुटुंबे बोरवेल / ट्यूबवेल, हॅंडपंपमधून पिण्याचे पाणी वापरतात.

बारामती तहसीलच्या ग्रामीण भागात ३२.१२% कुटुंबांना स्वच्छताविषयक सुविधा उपलब्ध नाहीत,  ते उघड्यावर स्वच्छतागृहाचा वापर करतात. केवळ ३९.८% कुटुंब अत्याधुनिक सेनेटरी सुविधा वापरतात&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=भूगर्भातील जल संसाधने व स्वच्छता गृहांची उपलब्धता|title=भूगर्भातील जल संसाधने व स्वच्छता गृहांची उपलब्धता|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2725_PART_B_DCHB_PUNE.pdf|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=}}&lt;/ref&gt;

=== झाडोरा ===
या तालुक्यातील महत्त्वपूर्ण झाडोरा हा काटेरी झुडुपी जंगल या प्रकारांतर्गत मोडते. महत्त्वाच्या वनस्पतीत बोर, वड, बाभूळ, आंबा, लिंब, हिवर इत्यादी वनस्पतींचा समावेश होतो.

== इतिहास ==
'''श्री मयुरेश्वर - मोरगाव'''

निजे भूस्वानंदे जडभरत भूम्या परतरे ।
तुरियास्तीरे परमसुखदेत्व निवससि ।।
मयुराया नाथा तवमसिच मयुरेश भगवान ।
अतस्त्वा संध्याये शिवहरिरणी मयुरेश ब्रम्हजनकम ।।१।।

अर्थात – हे मयुरेशा, तू सर्वश्रेष्ठ अशा भूस्वानंद क्षेत्रात जडभरतमुनिच्या भुमीमध्ये, कऱ्हा नदीच्या तीरावर असलेल्या मोरगाव या सुखदायी क्षेत्रात वास करतोस. तुरिया अवस्थेत असल्यामुळे शिवशंकरांना तू ब्रम्हानंद देतोस. हे मयुरेश्वरा, मयूर हे आसन आसणाऱ्या तुला माझा नमस्कार. ब्रम्हदेवाने उभारलेल्या तुझ्या ह्या देवळात दक्षिणेस रक्षणासाठी शंकर व उत्तरेला सूर्य सिद्ध केले आहे.

गाणपत्य सांप्रदायाच्या साडेतीन पीठांपैकी आद्यपीठ, मोरगाव कऱ्हा नदीच्या काठावर वसलेले आहे.अष्टविनायक यात्रा प्रथेप्रमाणे येथील श्री मयुरेश्वराचे (मयुरेश्वर) दर्शन घेऊनच यात्रा सुरू केली जाते व सर्व अष्टविनायकांचे दर्शन घेऊन पुन्हा मोरेश्वराचे दर्शन घेतल्यावर ती संपूर्ण झाली असे समजले जाते.
मयुरेश्वराचे मंदिर उंच तटबंदीने वेढलेले असून उत्तराभिमुख आहे. पायऱ्या चढून गेले की नगारखाना खाली पुढच्या दोन भागात लाडू घेऊन गणेशाकडे तोंड करून उभा असलेला दगडी मुषकराज आहे. त्याच्या पुढील चौथऱ्यावर येथील वैशिष्ठ म्हणजे नंदी आहे. त्याबद्दल असे सांगितले जाते की, मोरगावच्या जवळच असणाऱ्या शिवमंदीरात स्थापन करण्याकरीता गाडय़ावरून नंदी नेत असता अचानक गाडा मोडला आणि नंदी त्या ठिकाणी जो बसला तो काही केल्या हलेचना. पुढे एका  कारागिराच्या स्वप्नात येऊन नंदीने मला येथून हलवू नका म्हणून दृष्टांत दिला. चौथऱ्यांच्या पुढे सभामंडप आहे. सभामंडपाच्या भोवती तटबंदीच्या आतील चौकात आठ दिशांना गणेशाच्या एकदंत, महोदर, गजानन, लंबोदर, विकट, विघ्नहर्ता, विघ्वराज, धूम्रवर्ण व वक्रतुण्ड अशा नावाच्या अष्टप्रतिमा आहेत. सभामंडपातनंतर गाभारा लागतो.

सुखहर्ता दुखहर्ता..... ही आरती समर्थ रामदास स्वामींस ज्यांच्या दर्शनाने स्फुरली ती, मोरेश्वराची मनोहारी मूर्ती सभामंडपातूनच लक्ष वेधून घेते. मूर्ती पूर्वाभिमुख डाव्या सोंडेची असून मुर्तीच्या डोळ्यात आणि बेंबीत हिरे आहेत. श्रीच्या मस्तकावर नागराजाचा फणा पसरलेला आहे. तसेच त्याच्या डाव्या उजव्या बाजूस ऋद्धी - सिद्धीच्या पितळी मूर्ती आहेत.

अख्यायिका - गंडकी नगराचा राजा चक्रपाणी याला सुर्याउपासनेतून पुत्र प्राप्ति झाली. त्याचे नाव त्याने सिंधू असे ठेवले. सिंधूने सुद्धा सुर्यदेवाची तपश्चर्या करून अमरत्वाचा वरदान मिळवला. परंतु वरदान मिळताच सिंधूराज उन्मत झाला. त्रिलोकाच्या लालसेने त्याने पृथ्वी जिंकली व देवांना गंडरी नगरीत बंदीवासी केले. त्याच्या जाचाला कंटाळून देवांनी संकट विमोचनार्थ गणेशाची आराधना सुरू केली त्यावर गणेशाने प्रसन्न होऊन, ‘ लवकरच पार्वती मातेच्या पोटी जन्म घेऊन मी तुमची सुटका करेन.’ असा आशीर्वाद दिला. भाद्रपद शुद्ध चतुर्थीला गणेशाने बालकरूपात अवतार घेतला. काही दिवसांनी मोरावर आरूढ होऊन गणेशाने सिंधू राजाबरोबर युद्ध आरंभले. गणेशाने कमलासुराचा वध करून त्याच्या शरीराचे तीन तुकडे तीन दिशांना फेकले. कमलासुराचे मस्तक ज्या ठीकाणी पडले तेच मोरगाव. थोडय़ाच कालावधीत गणेशाने सिंधूराजाचा वध करून देवास मुक्त केले. मोरावर बसून दैत्यांच्या पराभव केला म्हणून गणेश मोरेश्वर - मयुरेश्वर या नावाने ओळखले जाऊ लागले. तर येथील स्थानास मोरगाव म्हणून ओळखले जाऊ लागले.

 
मार्ग : मोरगांव – पुणे – सासवड – जेजुरी मार्गे मोरगावला जाता येते. स्वारगेट स्थानकावरून एस.टी.ची. सोय आहे. जेजुरीतूनच मोरगांवला जायला फाटा फुटतो. जेजुरी – मोरगांव अंतर १७ कि.मी., पुणे मोरगांव ६४ कि.मी, पुणे – सोलापूर  रस्त्यावरील चौफुल्यापासूनही १३ किमी सुपा मार्गे ८ किमी मोरगांवला येण्यासाठी रस्ता आहे.

==''शिक्षण''==
{{बदल}}
बारामती शिक्षणाबाबत एक गाजलेलं शहर आहे. तुळजाराम चतुरचंद महाविद्यालय, विद्यानगरी (विद्या प्रतिष्ठान), तसेच माळेगाव येथील अभियांत्रिकी महाविद्यालय व शारदाबाई पवार महिला ( कला, वाणिज्य, विज्ञान, गृहविज्ञान) महाविद्यालय  सर्व महाराष्ट्रात प्रसिद्ध आहेत. विविध जिल्ह्यातील तसेच परराज्यातून विद्यार्थी येथे शिक्षण घ्यावयास येतात. शिक्षणाच्या बाबतीत व्यवस्थापन, अभियांत्रिकी, आरोग्य, संगणक आणि माहिती व तंत्रज्ञान, कायदा, मनुष्यबळ विकास, कृषी, शास्त्र, वित्तसाहाय्य, एनिमेशन, कला, वाणिज्य, डिझायनिंग, पाकशास्त्र, ह्युमॅनिटीज, मुक्‍त शिक्षण अभ्यासक्रम यामध्ये महाविद्यालयीन शिक्षणाच्या सुविधा सरकारी, खासगी, एनजीओ यांच्याद्वारे उपलब्ध आहेत.
बारामती मध्ये फिलसॉफ्टस नावाची सॉफ्टवेर कंपनी देखील आहे. या वर्षी बारामती मध्ये शासकीय  वैद्यकिय (मेडिकल) महविद्यालय सुरू झाले आहे.

===बारामती तालुक्यातील गावे===
'''&lt;big&gt;१)शिर्सुफळ&lt;/big&gt;'''

शिर्सुफळ हे बारामती तालुक्यातील एक गाव आहे. हे गाव बारामती शहरापासून २७.५ किलोमीटर अंतरावर वसलेले आहे. शिर्सुफळ  या गावी जाण्यासाठी बस आणि रेल्वे यांची सोय आहे.शिर्सुफळ  हे गाव १२ वाड्यांनी मिळून बनलेलं आहे. शिर्सुफळ हे गाव '''श्री शिरसाई देवी'''च्या मंदिरासाठी प्रसिद्ध आहे. शिरसाई देवीचे मंदिर प्राचीन काळी बांधलेले असून  त्याचे पूर्ण काम हे दगडी आहे.मंदिरात दोन दीपमाळ आहेत. एकून चार छोटे कळस व एक मोठ शिखर आहे.या मंदिरात त्याच बरोबर पूर्ण शिर्सुफळ गावात खूप सारी माकडे आहेत.म्हणूनच शिर्सुफळ गावाला '''माकडांच गाव''' असेही म्हणतात.

शिर्सुफळ गावात शुक्रवार हा बाजार दिवस असतो. या गावात श्री शिरसाई विद्यालय शिर्सुफळ ही माध्यमिक शाळा आहे .तसेच जिल्हा परिषद प्राथमिक  केंद् शाळा  शिर्सुफळ ही प्राथमिक शाळा आहे.त्याचबरोबर गावात महादेवाचे मंदिर आहे.गावात प्राथमिक आरोग्य केंद्र देखील आहे.

शिर्सुफळ या गावची यात्रा अक्षय तृतीयेच्या  दुसरा दिवस पासून सुरुवात होते. चार दिवस  श्री शिरसाई देवीची  यात्रा असते.

'''&lt;big&gt;२)कटफळ&lt;/big&gt;'''

कटफळ  हे बारामती तालुक्यातील एक गाव आहे. हे गाव बारामती शहरापासून ६ किलोमीटर अंतरावर वसलेले आहे.कटफळ या गावी जाण्यासाठी बस आणि रेल्वे यांची सोय आहे. कटफळ हे गाव '''श्री जानाई देवी'''च्या मंदिरासाठी प्रसिद्ध आहे.कटफळ गावात रविवार हा बाजार दिवस असतो.

'''&lt;big&gt;३)मोरगाव&lt;/big&gt;'''

मोरगाव हे बारामती तालुक्यातील एक गाव आहे.हे गाव बारामती शहरापासून ३७.९ किलोमीटर अंतरावर वसलेले आहे.मोरगाव हे गाव '''मोरेश्वर'''  मंदिरासाठी प्रसिद्ध आहे. अष्टविनायकामधिल हे एक मंदिर आहे.या गणपतीला '''मानाचा गणपती''' असेही म्हणतात.

'''&lt;big&gt;४)सोमेश्वर&lt;/big&gt;'''

सोमेश्वर हे बारामती तालुक्यातील एक गाव आहे.हे गाव बारामती शहरापासून ४० किलोमीटर अंतरावर वसलेले आहे.सोमेश्वर हे गाव सोमेश्वर  मंदिरासाठी प्रसिद्ध आहे.याचबरोबर या  गावात सोमेश्वर सहकारि साखर कारखाना देखिल आहे.सोमेश्वर या गावात सोमेश्वर अभियांत्रिकी महाविद्यालय ,सोमेश्वर सायन्स् कॉलेज  देखिल आहे.त्याच बरोबर सोमेश्वर गावात मंगळवार हा बाजार दिवस असतो. सोमेश्वर येथे मु.सा.काकडे हे महाविद्यालय आहे.


'''५) माळेगांव बु.'''  

माळेगांव हे बारामती तालुक्यातील एक गाव आहे . येथे माळेगांव सहकारी साखर कारखाना आहे व शारदाबाई पवार महिला महाविद्यालय आहे तसेच शेती विषयक शेतीचे व्यवस्थापन आणि समिती स्थापन आहे. व शिक्षण संस्था कार्यरत आहेत.


'''&lt;big&gt;६)पणदरे&lt;/big&gt;''' 
 
  पणदरे हे गाव बारामती तालुक्यातील सर्वात मोठे गाव म्हणून ओळखले जाते ‌बारामती शहरापासून हे गाव १८ कि.मी अंतरावर आहे येथे नव महाराष्ट्र विद्यालय व रेनबो कंटेनर्स प्रायव्हेट लिमिटेड कंपनी आहे तसेच सिद्धेश्वर मंदिर सुद्धा प्रसिद्ध आहे. येथील भाग हा संपूर्ण बागायती शेती आहे तसेच विविध प्रकल्प सुरू केले आहेत.

== बारामती तालुक्याचे विद्यमान आमदार ==
मा. आमदार अजित अनंतराव पवार

उपमुख्यमंत्री महाराष्ट्र राज्य तथा (पालकमंत्री पुणे जिल्हा) 

== संदर्भ ==
&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2725_PART_B_DCHB_PUNE.pdf|title=|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=}}&lt;/ref&gt; http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2725_PART_B_DCHB_PUNE.pdf&lt;nowiki/&gt;

{{पुणे जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]
[[वर्ग:बारामती]]</text>
      <sha1>aw249ioc2j9e8x1hyf0pxjv7uilolzn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>जुन्नर तालुका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26028</id>
    <revision>
      <id>2693882</id>
      <parentid>2680486</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T06:51:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45522" sha1="qwlvhn2hiarfezcuyl96u97sevwgsy5" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय तालुका
|तालुक्याचे_नाव		= जुन्नर तालुका
|स्थानिक_नाव		= 
|चित्र_नकाशा		= जुन्नर पुणे.png
|अक्षांश-रेखांश		=  १९.२ उ.अ. ७३.८८ पु.रे.
|राज्याचे_नाव		= महाराष्ट्र
|जिल्ह्याचे_नाव		= [[पुणे जिल्हा|पुणे]]
|जिल्हा_उपविभागाचे_नाव	= खेड
|मुख्यालयाचे_नाव		= जुन्नर 
|क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी		= 
|लोकसंख्या_एकूण		= 
|जनगणना_वर्ष		= 
|लोकसंख्या_घनता		= 
|शहरी_लोकसंख्या		= 
|साक्षरता_दर		= 
|लिंग_गुणोत्तर		= 
|प्रमुख_शहरे_खेडी		= , ओतूर, नारायणगाव, बेल्हे, जुन्नर, आळेफाटा 
|तहसीलदाराचे_नाव		= हनुमंत कोळकर
|लोकसभा_मतदारसंघाचे_नाव	= [[शिरूर लोकसभा मतदारसंघ]]
|विधानसभा_मतदारसंघाचे_नाव	= [[जुन्नर विधानसभा मतदारसंघ]]
|आमदाराचे_नाव		= [[शरद भिमाजी सोनवणे]]
|खासदाराचे_नाव             = अमोल कोल्हे
|पर्जन्यमान_मिमी		= 
|संकेतस्थळ
।पोलीस_ठाणे= जुन्नर, नारायणगाव, ओतूर, आळेफाटा
}}
'''जुन्नर तालुका''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे. जुन्‍नर शहर हे तालुक्याचे मुख्यालय आहे. महाराष्ट्रातील पहिला पर्यटन तालुका म्हणून हा तालुका प्रसिद्ध आहे.

== तालुक्यातील गावे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: auto;&quot;
|+ जुन्नर तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[आगर]] || ६३ || [[इंगलूण]] || १२५ || [[पिंपळगावजोगा]]
|-
| २ || [[अहिनावेवाडी]] || ६४ || [[जाधववाडी (जुन्नर)]] || १२६ || [[पिंपळगावसिद्धनाथ]]
|-
| ३ || [[अंजनवळे]] || ६५ || [[जाळवंदी]] || १२७ || [[पिंपळगाव तर्फे नारायणगाव]]
|-
| ४ || [[आळमे]] || ६६ || [[जांभुळपाड]] || १२८ || [[पिंपळवंडी (जुन्नर)]]
|-
| ५ || [[अलदरे]] || ६७ || [[जांभुळशी]] || १२९ || [[पिंपरवाडी (जुन्नर)]]
|-
| ६ || [[आळे]] || ६८ || [[काळे]] || १३० || [[पिंपरीकावळा]]
|-
| ७ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[आळेफाटा]] || ६९ || [[कालवडी]] || १३१ || [[पिंपरीपेंढार]]
|-
| ८ || [[आळु]] || ७० || [[कांदळी (जुन्नर)]] || १३२ || [[पुर (जुन्नर)]]
|-
| ९ || [[आंबे (जुन्नर)]] || ७१ || [[करंजाळे]] || १३३ || [[राजुर (जुन्नर)]]
|-
| १० || [[आंबेगव्हाण]] || ७२ || [[कातेडे]] || १३४ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[राजुरी (जुन्नर)]]
|-
| ११ || [[आंबोळी (जुन्नर)]] || ७३ || [[केळी (जुन्नर)]] || १३५ || [[राळेगण]]
|-
| १२ || [[अमरापूर (जुन्नर)]] || ७४ || [[केवडी]] || १३६ || [[रानमळावाडी]]
|-
| १३ || [[आनंदवाडी (जुन्नर)]] || ७५ || [[खडकुंबे]] || १३७ || [[रोहकडी]]
|-
| १४ || [[अणे (जुन्नर)]] || ७६ || [[खैरे (जुन्नर)]] || १३८ || [[साकोरी तर्फे बेल्हे]]
|-
| १५ || [[आपटळे]] || ७७ || [[खामगाव (जुन्नर)]] || १३९ || [[संगनोरे]]
|-
| १६ || [[आर्वी (जुन्नर)]] || ७८ || [[खामुंडी]] || १४० || [[संतवाडी]]
|-
| १७ || [[औरंगपूर (जुन्नर)]] || ७९ || [[खानापूर (जुन्नर)]] || १४१ || [[सावरगाव (जुन्नर)]]
|-
| १८ || [[बादशहातलाव]] || ८० || [[खाटकळे]] || १४२ || [[शिंदे (जुन्नर)]]
|-
| १९ || [[बागडवाडी (जुन्नर)]] || ८१ || [[खिलारवाडी (जुन्नर)]] || १४३ || [[शिंदेवाडी (जुन्नर)]]
|-
| २० || [[बागलोहारे]] || ८२ || [[खिरेश्वर]] || १४४ || [[शिरोळी बुद्रुक]]
|-
| २१ || [[बल्लाळवाडी]] || ८३ || [[खोदाड (जुन्नर)]] || १४५ || [[शिरोळी खुर्द]]
|-
| २२ || [[बांगरवाडी (जुन्नर)]] || ८४ || [[खुबी (जुन्नर)]] || १४६ || [[शिरोळी तर्फे आळे]]
|-
| २३ || [[बारव]] || ८५ || [[कोल्हेवाडी (जुन्नर)]] || १४७ || [[शिरोळी तर्फे kuकडनेहर]]
|-
| २४ || [[बस्ती (जुन्नर)]] || ८६ || [[कोळवाडी]] || १४८ || [[शिवळी]]
|-
| २५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[बेल्हे]] || ८७ || [[कोंबडवाडी (जुन्नर)]] || १४९ || [[सीतेवाडी]]
|-
| २६ || [[बेळसर]] || ८८ || [[कोपरे]] || १५० || [[सोमटवाडी]]
|-
| २७ || [[भटकळवाडी]] || ८९ || [[कुमशेत (जुन्नर)]] || १५१ || [[सोनावळे (जुन्नर)]]
|-
| २८ || [[भिवडेबुद्रुक]] || ९० || [[कुरण (जुन्नर)]] || १५२ || [[सुकळवेढे]]
|-
| २९ || [[भिवडेखुर्द]] || ९१ || [[कुसुर (जुन्नर)]] || १५३ || [[सुलतानपूर (जुन्नर)]]
|-
| ३० || [[भोईरवाडी (जुन्नर)]] || ९२ || [[मढ (जुन्नर)]] || १५४ || [[सुराळे]]
|-
| ३१ || [[भोरवाडी (जुन्नर)]] || ९३ || [[माळवडी (जुन्नर)]] || १५५ || [[तळेरान]]
|-
| ३२ || [[बोरी बुद्रुक (जुन्नर)]] || ९४ || [[मांदर्णे]] || १५६ || [[तांबे (जुन्नर)]]
|-
| ३३ || [[बोरीखुर्द (जुन्नर)]] || ९५ || [[मांडवे]] || १५७ || [[तांबेवाडी (जुन्नर)]]
|-
| ३४ || [[बोतारडे]] || ९६ || [[मंगरूळ (जुन्नर)]] || १५८ || [[तेजेवाडी]]
|-
| ३५ || [[बुचkeवाडी]] || ९७ || [[माणिकडोह (जुन्नर)]] || १५९ || [[तेजुर]]
|-
| ३६ || [[चालकवाडी]] || ९८ || [[मांजरवाडी (जुन्नर)]] || १६० || [[टिकेकरवाडी]]
|-
| ३७ || [[चावंड (जुन्नर)]] || ९९ || [[माणकेश्वर (जुन्नर)]] || १६१ || [[उच्छीळ]]
|-
| ३८ || [[चिल्हेवाडी]] || १०० || [[मुथाळणे]] || १६२ || [[उदापूर (जुन्नर)]]
|-
| ३९ || [[चिंचोळी (जुन्नर)]] || १०१ || [[नागडवाडी]] || १६३ || [[उंब्रज (जुन्नर)]]
|-
| ४० || [[दातखिळवाडी]] || १०२ || [[नाळवणे]] || १६४ || [[उंचखडकवाडी]]
|-
| ४१ || [[देवळे (जुन्नर)]] || १०३ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[नारायणगाव (जुन्नर)]] || १६५ || [[उंडेखडक]]
|-
| ४२ || [[ढालेवाडी तर्फे हवेली]] || १०४ || [[नवलेवाडी (जुन्नर)]] || १६६ || [[उसरण]]
|-
| ४३ || [[ढालेवाडी तर्फे मिन्हेर]] || १०५ || [[नेतवाड]] || १६७ || [[वडज]]
|-
| ४४ || [[धामणखेळ]] || १०६ || [[निमदरी]] || १६८ || [[वडगाव कांदळी]]
|-
| ४५ || [[धनगरवाडी (जुन्नर)]] || १०७ || [[निमगावसावा]] || १६९ || [[वडगाव साहणी]]
|-
| ४६ || [[ढोलवड]] || १०८ || [[निमगाव तर्फे महाळुंगे]] || १७० || [[वैशाखखेडे]]
|-
| ४७ || [[डिंगोरे]] || १०९ || [[निमगिरी]] || १७१ || [[विघ्नहत]]
|-
| ४८ || [[डुंबारवाडी]] || ११० || [[निरगुडे (जुन्नर)]] || १७२ || [[वडगाव आनंद]]
|-
| ४९ || [[गायमुखवाडी (जुन्नर)]] || १११ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[ओतुर]] || १७३ || [[वाणेवाडी (जुन्नर)]]
|-
| ५० || [[घंघाळदरे]] || ११२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[ओझर (जुन्नर)]] || १७४ || [[वारूळवाडी]]
|-
| ५१ || [[घाटघर]] || ११३ || [[पाचघरवाडी]] || १७५ || [[वाटखळे]]
|-
| ५२ || [[गोदरे]] || ११४ || [[पडाळी (जुन्नर)]] || १७६ || [[यादववाडी]]
|-
| ५३ || [[गोळेगाव (जुन्नर)]] || ११५ || [[पादिरवाडी]] || १७७ || [[yeडगाव (जुन्नर)]]
|-
| ५४ || [[गुळुंचवाडी]] || ११६ || [[पांगारी तर्फे मढ]] || १७८ || [[येणेरे]]
|-
| ५५ || [[गुंजाळवाडी]] || ११७ || [[पांगारी तर्फे ओतुर]] || १७९ || [[झाप (जुन्नर)]]
|-
| ५६ || [[हडसर (जुन्नर)]] || ११८ || [[पारगाव तर्फे आळे]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५७ || [[हापूसबाग]] || ११९ || [[पारगाव तर्फे मढ]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५८ || [[हातबाण]] || १२० || [[पारूंदे]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५९ || [[हातविज]] || १२१ || [[पेमदरा]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ६० || [[हिरडी (जुन्नर)]] || १२२ || [[फागुलगव्हाण]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ६१ || [[हिवरे बुद्रुक]] || १२३ || [[पिंपळगावजोगा]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ६२ || [[हिवरे खुर्द]] || १२४ || [[हिवरे तर्फे मिन्हेर]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

==इतिहास==
{{इतिहासलेखन}}
{{पुनर्लेखन}}

दंडकारण्य असलेला भूभाग जेव्हा नागरी वस्तीखाली येऊ लागला, तेव्हा महाराष्ट्र नावाचा प्रदेश भौगोलिक दृष्ट्या अस्तित्वात आला. 

सातवाहन राजे हे महाराष्ट्राचे पहिले राजे. साधारण इसवी सनापूर्वी ५०० सालातल्या कालखंडात महाराष्ट्र समृद्धीच्या शिखरावर होता. [[प्रतिष्ठान]] (आताचे पैठण) ही सातवाहन राजांची राजधानी आणि [[जीर्णनगर]] (आताचे [[जुन्नर]]) ही उपराजधानी होती.

त्या काळी जगभरातील व्यापारी कल्याण बंदरावर आपला माल घेऊन उतरत असत. मग नाणे घाट मार्गे ते घाटमाथ्यावर येऊन जुन्नर मार्गे पैठणला व्यापार करत करत जात असत. तेव्हाचे कर आकारणीचे दगडी रांजण आजही नाणे घाटात आहेत. कल्याण-नाणे घाट-जुन्नर-नगर-पैठण हा महाराष्ट्रातील प्राचीन व्यापारी मार्ग होता. त्यामुळे या मार्गावरील जुन्नरची बाजारपेठ तेव्हापासूनच प्रसिद्ध होती. &lt;br /&gt;

हा व्यापार उदीम वाढत जावा, आपल्या प्रदेशाची अशीच भरभराट होत राहावी आणि नाणे घाट मार्गे जुन्नरच्या डोंगराळ भागातून येणाऱ्या या व्यापारीमार्गाचे संरक्षण व्हावे आणि लूटमारीपासून बचाव व्हावा म्हणून त्या त्या वेळच्या राजवटींमध्ये भैरवगड, जीवधन, चावंड, हडसर, निमगिरी, ढाकोबा, शिवनेरी, नारायणगड, शिंदोला, रांजण गड, कोंबडकिल्ला यासारख्या किल्ल्यांची निर्मिती झाली.&lt;br /&gt;

टिकाऊ खडकाचा प्रदेश म्हणून भारतातील सर्वात जास्त गिरिदुर्ग जुन्नरमध्ये निर्माण झाले. देशविदेशातून येणारे व्यापारी त्यांची संस्कृती पण सोबत घेऊन यायचे.  जुन्नरमध्ये डेक्कन कॉलेजचे विद्यार्थी उत्खनन करत असताना त्यांना ग्रीक लोकांची देवता &quot;युरोस&quot;ची मूर्ती सापडली. चिनी भांडी, जुनी नाणी, सोन्याच्या मोहरा, शिलालेख असे खूप काही या भागात सापडते. येणारे व्यापारी मुक्त हस्ताने दान करत असत.त्यामुळे जुन्नर परिसरात प्रत्येक धर्माची, धर्मपीठाची भरभराट झाली.

भौगोलिक अनुकूलतेबरोबर राजाश्रय व लोकाश्रयही जुन्नर परिसराला मिळत गेला. आणि म्हणूनच लेण्याद्रीला बौद्ध लेणीसमूह निर्माण झाला, मानमोडी डोंगरात जैन देवी देवता अंबा अंबिकांच्या गुहा कोरल्या गेल्या.  
जुन्नर शहरात प्राचीन जैन मंदिर उभारले गेले. 

मध्ययुगीन काळात लेण्याद्रीच्या बौद्ध लेण्यांमध्ये गिरिजात्मक गणपतीची स्थापना झाली, पेशवे काळात जुन्‍नरजवळच्या ओझरच्या विघ्नहराचा जीर्णोद्धार झाला. जवळच्याच ओतूर येथे गुरू चैतन्य महाराजांनी वैष्णव पंथाचा ’रामकृष्ण हर” हा मंत्र संत तुकारामांना  दिला.  संत ज्ञानेश्वरांनी आपल्या रेड्याला जुन्नर तालुक्यातल्या आळे गावी समाधी दिली, पिंपळगाव धरणाजवळ खुबी गावात खिरेश्वर या पांडव कालीन मंदिराची निर्मिती झाली, खिरेश्वराच्या उत्तरेला हरिश्चंद्रगडाची अभेद्य वास्तू उभी राहिली.

* फेब्रुवारी १६३०मध्ये जुन्‍नरच्या [[शिवनेरी]] किल्ल्यावर शिवाजीमहाराजांचा जन्म झाला.

पेशवे कालीन महालक्ष्मी मंदिर उंब्रज येथे आहे. कोल्हापूर महालक्ष्मीचे ते उपपीठ मानले जाते. &lt;br /&gt;

==जुन्‍नरचा भूगोल व आधुनिक इतिहास ==

जुन्नरला आधी जीर्णनगर मग जुन्नेर आणि नंतर जुन्नर असे नाव बदलत गेले.
* जुन्नर शहरापर्यंतचा प्रदेश हा पश्चिमेकडून डोंगराळ आहे आणि पूर्वेकडील प्रदेश हा मैदानी भूभाग आहे. त्यामुळे येथील डोंगर कड्यात माळशेज घाट, नाणेघाट व दाऱ्या घाट आहेत.

अणे घाटातील नैसर्गिक पूल, बोरी गावात कुकडी नदीच्या पात्रात आढळणारी १४ लाख वर्ष जुनी गुंफा ही सारे जुन्नरचे भौगोलिक महत्त्वाची ठिकाणे आहेत.

जुन्नरमध्ये माणिक डोह धरणाच्या पायथ्याला बिबट निवारा केंद्र उभारण्यात आले असून आजमितीला जवळपास ३० बिबटे वाघ त्या ठिकाणी उपचार घेत आहेत. &lt;br /&gt;
समुद्र सपाटीपासून २२६० फूट उंचीवर असणाऱ्या या जुन्नरच्या पठाराला वनरक्षक डॉ. अलेक्झांडर गिब्सन यांनी भारताचे आरोग्य केंद्र म्हणले आहे. येथील स्वच्छ आणि मोकळ्या हवेत श्वसनाचे आजार बरे होतात हे त्यांचे निरीक्षण होते. म्हणूनच ब्रिटिश काळात ते ब्रिटिशांना जुन्नरला जाऊन आराम करायचा सल्ला देत असत. त्यांनी जुन्नरमध्ये हिवरे बुद्रुक या ठिकाणी १८३९ साली वनस्पती उद्यान उभारले होते.&lt;br /&gt;

१९९५साली जगातील सर्वात मोठी रेडिओ इलेक्ट्रॉनिक दुर्बीण जुन्नर तालुक्यात [[खोडद]] या गावी उभारण्यात आली. जवळच आर्वीचे उपग्रह भूकेंद्रही आहे.

==जुन्‍नर तालुक्यातील शेती==
आंबा, केळी या फळांचे मूळ ठिकाण परदेशात इंडो-बर्मा भागात आहे, त्याचे मूळ बीज तिथे सापडते. अगदी तेच मूळ बीज माळशेज घाटातसुद्धा सापडते

भाजीपाला, फळफळावळ, दुध दुभते, तांदूळ, ज्वारी, द्राक्षे, डाळिंबे, ऊस आणि निमदरी गावातील फुले अशी विविध प्र कारची शेती जुन्नरमध्ये केली जाते. मांडवी,पुष्पावती,काळू, कुकडी,आणि मिना या नद्यांचा याच तालुक्यात उगम होतो.
जुन्‍नर हा महाराष्ट्रातील सर्वात जास्त धरणे असलेला तालुका आहे. पिंपळगाव जोगा, माणिक डोह, येडगाव, चिल्हेवाडी-पाचघर, आणिडज ही ५ धरणे जुन्नरमध्ये आहेत, संततधार पडणाऱ्या पावसापासून ते अवर्षणग्रस्त भागापर्यतचे भूभाग जुन्नर तालुक्यामध्ये आजआहेत. जुन्नरमध्ये असणारी खोडदची दुर्बीण, बिबट्या चे क्षेत्र व डोंगराळ भाग यामुळे जुन्नरला आरक्षित हरीत पट्टा म्हणून घोषित केले आहे. याचा फायदा असा झाला की जुन्नर मधली मोकळी हवा अशीच शुद्ध राहिली आहे. आणि राहण्यासाठी, फिरण्यासाठी, आरामासाठी आणि पर्यटनसाठी जुन्नर हे अतिशय उपयुक्त ठिकाण बनले आहे. तसेच जुन्नरमध्ये मिळणारी मटण भाकरी आणि मसाला वडी [मासवडी] प्रसिद्ध आहेत.&lt;br /&gt;

महात्मा ज्योतिबा फुल्यांच्या “शेतकऱ्याचा आसूडमध्ये जुन्नर कोर्टाच्या निकालाचा उल्लेख आहे.

जुन्नर तालुक्याला चित्र शिल्प कलाकार यांची परंपरा आहे. 

टाइम्स ऑफ इंडियामधील शंतनु माळी, आंतरराष्ट्रीय कीर्तीचनेदरलँड निवासी, े भास्कर एकनाथ हांडे,  चित्रकार पितापुत्र श्री दत्तात्रेय पाडेकर व देवदत्त पाडेकर. 

चित्रकार सुभाष अवचटइत्यादी.  , मुक्तांगण, कवी, लेखक, विचारवंत, अनिल अवचट, मराठी बाणा’वाले अशोक हांडे, नाटक-सिनेमात छत्रपती शिवाजी महाराजांची भूमिका करणारे डॉ. अमोल कोल्हे, तमाशाची लोककला महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यात पोहोचविणा्ऱ्या विठाबाई नारायणगावकर ही मंडळी मूळ जुन्‍नरचीच होत. लोकशाहीर मोमीन कवठेकर&lt;ref&gt;[https://www.lokmat.com/pune/senior-literary-b-k-momin-passed-away-fifty-years-contribution-literary-world-a607/ ज्येष्ठ साहित्यिक बी. के. मोमीन कवठेकर काळाच्या पडद्याआड; साहित्य विश्वाला पन्नास वर्षांचे योगदान ] &quot;Lokmat, a leading Marathi news portal”, Pune, 12-Nov-2021&lt;/ref&gt; यांची गीते सादर करणारे संगीतरत्न दत्ता महाडिक पुणेकर, “टिंग्या” चित्रपटातून कीर्ती मिळवणारे मंगेश हाडवळे, मराठी मालिका क्षेत्रात स्वतचे स्थान निर्माण करणारी नम्रता आवटे ही जुन्‍नरची आणखी प्रसिद्ध माणसे. शेखर शेटे यांचाही जन्म याच जुन्नरला झाला.

वर्तमानपत्राचे संस्थापक  मुरलीधर शिंगोटे , पुण्यनगरी, मुंबई चौफेर, यशोभूमी, आपला वार्ताहर वर्तमानपत्र सह बहुभाषिक वर्तमानपत्राचे संस्थापक संपादक स्व. मुरलीधर बाबा शिंगोटे यांचा जन्म उंब्रज गावी जुन्नर तालुक्यात झाला होता. मार्मिक मासिकाचे व सामना दैनिकाचे वितरक श्री सावळाराम दांगट हे उंब्रज गावाचे नागरिक मुंबईत फोर्ट विभागात मुंबई महानगर पालिकेत नगरसेवक निवडून आले होते. 

==पर्यटन==
क] निसर्गाने नटलेले आठ किल्ले :
# किल्ले चावंड (चावंड गाव)
# किल्ले जीवधन (घाटघर)
# किल्ले नारायणगड (नारायणगाव, खोडद)
# किल्ले निमगिरीव हनुमंतगड (निमगिरी गाव)
# किल्ले शिवनेरी (जुन्नर)
# किल्ले सिंदोळा (मढ, पारगाव)
# किल्ले हडसर (हडसर गाव) 
# किल्ले ढाकोबा (आंबोली/ ढाकोबा)
#किल्ले हरिचंद्रगड (खिरेश्वर)  
#दारयाघाट जुन्नर
#नाणेघाट जुन्नर
#माळशेज घाट जुन्नर

ख] लेणी समूह :&lt;br/&gt;
भारतात जुन्नर तालुका हा भारतातील एकमेव असा तालुका आहे की जेथे सर्वाधिक ३६० लेणी आहेत. त्यांमधे बौद्ध लेण्यांचा समावेश आहे. लेण्यांची यादी :
# मानमुकड बुद्ध लेणी समुह  (खोरे वस्ती-जुन्नर)
# खिरेश्वर लेणी समूह (खिरेश्वर)
# चावंड लेणी (चावंड गाव)
# जीवधन लेणी समूह (घाटघर)
# तुळजा भवानी लेणी (पाडळी)
# नाणेघाट लेणी (घाटघर)
# निमगिरी लेणी (निमगिरी गाव)
# भूत (बुद्ध) लेणी (जुन्नर)
# कपिचित बुद्ध लेणी (लेण्याद्री)
# शिवाई लेणी (शिवनेरी किल्ला-जुन्नर)
# सुलेमान लेणी (लेण्याद्री)
# हडसर लेणी (हडसर गाव)

ग] प्रसिद्ध मंदिरे :
# गिरिजात्मक (लेण्याद्री)
# विघ्नेश्वर (ओझर)

ग़-२ ] हेमाडपंथी बांधणीतील प्राचीन मंदिरे :
# कुकडेश्वर मंदिर (कुकडेश्वर)
# नागेश्वर मंदिर (खिरेश्वर)
# अर्धपीठ काशी ब्रम्हनाथ मंदिर(पारुंडे)
# हरिश्चंद्रेश्वर मंदिर (हरिश्चंद्रगड)

ग-३] अन्य प्राचीन मंदिरे :
# उत्तरेश्वर मंदिर (जुन्नर)
# कपर्दिकेश्वर मंदिर (ओतूर)
# खंडोबा मंदिर (धामनखेल)
# खंडोबा मंदिर (नळावणे)
# खंडोबा मंदिर (वडज)
# गुप्त विठोबा-प्रतिपंढरपूर मंदिर (बांगरवाडी)
# जगदंबा माता मंदिर (खोडद)
# दुर्गादेवी मंदिर (दुर्गावाडी)
# पंचलिंगेश्वर मंदिर(जुन्नर)
# पातालेश्वर मंदिर (जुन्नर)
# महालक्ष्मी मंदिर (उंब्रज)
# रेणुका माता मंदिर (निमदरी)
# वरसूबाई माता मंदिर (सुकाळवेढे)
# शनी मंदिर-प्रतिशिंगणापूर (हिवरे-बुद्रुक)
# हाटकेश्वर मंदिर (हाटकेश्वर डोंगर)
# खंडोबा मंदिर (निमगाव सावा)
# यादवकालीन शिवमंदिर (निमगाव सावा)

ग-४] संत समाधिमंदिरे :
# संत जगदगुरू तुकाराम महाराजांचे गुरू -  केशव तथा बाबाजी चैतन्य महाराज यांची समाधी (ओतूर)
# संत मनाजीबाबा पवार संजीवन समाधी(निमगावसावा)
# संत रंगदासस्वामी समाधी (अणे)
# संत ज्ञानेश्वर वेद प्रणीत रेड्याची समाधी (आळे)

घ] निसर्गरम्य घाट :
# अणे घाट
# इंगळून घाट
# कोपरे-मांडवे घाट
# दार्या घाट
# नाणेघाट-पुरातन व्यापारी मार्ग 
# माळशेज घाट
# म्हसवंडी घाट
# लागाचा घाट
# हिवरे-मिन्हेरे घाट

च] प्रसिद्घ धबधबे :&lt;br/&gt; 
 1)आंबोली&lt;br/&gt; 
 2)नाणेघाट&lt;br/&gt; 
 3)माळशेज घाट&lt;br/&gt; 
 4)इंगळूज&lt;br/&gt; 
 5)हातवीत&lt;br/&gt; 
 6)दुर्गादेवी&lt;br/&gt; 
 7)मुंजाबा डोंगर(धुरनळी)

छ] नद्या व उगम :&lt;br/&gt;
 1)मांडवी नदी-उगम-फोपसंडी(अहमदगर)&lt;br/&gt; 
 2)पुष्पावती नदी-उगम-हरिचंद्रगड&lt;br/&gt; 
 3)काळू नदी-उगम-हरिचंद्रगड&lt;br/&gt; 
 4)कुकडी नदी-उगम-कुकडेश्वर&lt;br/&gt; 
 5)मीना नदी-उगम-आंबोली&lt;br/&gt; 

ज] धरणे :&lt;br/&gt;
1)चिल्हेवाडी धरण-मांडवी नदी&lt;br/&gt; 
 2)पिंपळगाव जोगा धरण-पुष्पावती नदी&lt;br/&gt; 
 3)माणिकडोह धरण- कुकडी नदी&lt;br/&gt; 
 4)येडगाव धरण-कुकडी नदी&lt;br/&gt; 
 5)वडज धरण-मीना नदी&lt;br/&gt; 

झ] खिंडी : &lt;br/&gt;
 1)गणेश खिंड&lt;br/&gt; 
 2)मढ खिंड&lt;br/&gt; 
 3)आळे खिंड &lt;br/&gt; 
 4)टोलार खिंड&lt;br/&gt; 

ट] उंच शिखरे :&lt;br/&gt;
 1) हरिचंद्रगड(१४२४ मीटर) : पुणे जिल्ह्यातील सर्वात उंच डोगर शिखर&lt;br/&gt; 
 2) जीवधन

ठ] पठारे : &lt;br/&gt;
 1)अंबे-हातवीत पठार&lt;br/&gt; 
 2)नळावणे पठार&lt;br/&gt; 
 3)कोपरे-मांडवे पठार&lt;br/&gt; 
 4)अणे पठार

ड] गिर्यारोहकांना आव्हान देणारे उंच कडे :&lt;br/&gt; 
 1) नाणे घाट&lt;br/&gt; 
 2) माळशेज घाट&lt;br/&gt; 
 3) दार्या घाट&lt;br/&gt; 
 4) ढाकोबा&lt;br/&gt; 
 5) दुर्गादेवी&lt;br/&gt; 
 6) हरिचंद्रगड&lt;br/&gt; 

ढ] नैसर्गिक पूल :&lt;br/&gt; 
 1) अणे घाटातील नैसर्गिक पूल&lt;br/&gt; 
 2) हटकेश्वर डोंगरावरील नैसर्गिक पूल

ण] प्रसिद्ध विहिरी :&lt;br/&gt; 
 1) बारव बावडी-जुन्नर&lt;br/&gt; 
 2) पुंदल बावडी-जुन्नर&lt;br/&gt; 
 3) आमडेकर विहीर-पाडळी&lt;br/&gt; 

त] ऐतिहासिक वास्तु :&lt;br/&gt; 
 1) सैदागर हाबणी घुमट-हापूसबाग&lt;br/&gt; 
 2) ३०० वर्षे जुनी मलिकंबर बाराबावडी पाणीपुरवठा योजना-जुन्नर शहर&lt;br/&gt; 
 3) नवाब गढी-बेल्हे&lt;br/&gt; 
 4)गिब्सन निवास व समाधी

थ] जुन्नर तालुक्यातील दगड घंटेसारखे वाजतात.&lt;br/&gt; 
 1)आंबे गावच्या पश्चिमेस २०० मीटरवर&lt;br/&gt; 
 2)दुर्गादेवी किल्ल्याच्या टॉपवर

द] रांजणखळगे  :&lt;br/&gt; 
 1) माणिकडोह गाव-कुकडी नदी&lt;br/&gt; 
 2) निघोज-कुकडी नदी

ध] दहा लाख वर्षांपूर्वीची ज्वालामुखीची राख :&lt;br/&gt; 
डेक्कन कॉलेजच्या पुरातत्त्व संशोधन विभागाने केलेल्या उत्खननात बोरी बुद्रुक व खुर्द या गावांत कुकडी नदीच्या किनाऱ्यावर इंडोनेशियामध्ये दहा लाख वर्षांपूर्वी झालेल्या ज्वालामुखीच्या राखेचे साठे आढळून आले आहेत. याच ठिकाणी झालेल्या अन्य उत्खननांमध्ये अश्मयुगीन हत्यारे, हस्तिदंत आदी मोलाचे पुरातत्त्वावशेष सापडले आहेत. डेक्कन कॉलेज व बोरी ग्रामपंचायत या सर्व पुरातत्त्वीय ठेव्याचे संरक्षण व संग्रहालय करण्यासाठी प्रयत्नशील आहेत.

न] जागतिक केंद्रे :&lt;br/&gt; 
 1)जागतिक महादुर्बीण-खोडद&lt;br/&gt; 
 2)विक्रम दळणवळण उपग्रह केंद्र-आर्वी&lt;br/&gt; 

प] कारखाने :&lt;br/&gt; 
 1)कागद कारखाने-जुन्नर&lt;br/&gt; 
 2)विघ्नहर साखर कारखाना-ओझर&lt;br/&gt; 
 3)नवर्निमित कारखाने-जुन्नर तालुका

फ] आशियातील पहिली वायनरी-चाटो इंडेज-चौदानंबर (पुणे-नाशिक हायवेवर)&lt;br/&gt; 

ब] बिबट्या निवारण केंद्र :&lt;br/&gt; 
1) माणिकडोह

भ] ३५० वर्षांची परंपरा / इतिहास असलेले आठवडे बाजार :&lt;br/&gt; 
1) सोमवार-बेल्हा&lt;br/&gt; 
 2) गुरुवार-ओतूर&lt;br/&gt; 
 3) शनिवार-मढ&lt;br/&gt; 
 4) शनिवार-नारयणगाव&lt;br/&gt; 
 5) रविवार-जुन्नर

म] खाद्य संस्कृती :&lt;br/&gt; 
 1) अण्याची आमटी-भाकरी&lt;br/&gt; 
 2) राजूरचा पेढा&lt;br/&gt; 
 3) नारायणगावचा कढीवडा, मिसळ&lt;br/&gt; 
 4) जुन्नरची मासवडी, मटकी भेळ

य] तमाशा पंढरी:नारायणगाव(जुन्नर तालुका) :&lt;br/&gt; 
तमाशा केंद्र म्हणून नारायणगाव मान मिळाला. प्रसिद्ध तमासगीर :&lt;br/&gt; 
 1) भाऊ बापू मांग नारायणगावकर&lt;br/&gt; 
 2) सौ.विठाबाई नारायणगावकर (राष्ट्रपती पारीतोषिकप्राप्त)&lt;br/&gt; 
 3) दत्ता महाडीक पुणेकर - मंगरुळ पारगाव / बेल्हा&lt;br/&gt; 
 4) मंगला बनसोडे - नारायणगाव&lt;br/&gt; 
 5) मालती इनामदार - नारायणगाव&lt;br/&gt; 
 6) पाडुरंग मुळे मांजरवाडीकर- मांजरवाडी/नारायणगाव&lt;br/&gt; 
 7) दत्तोबा तांबे शिरोलीकर - बोरी शिरोली&lt;br/&gt; 
 8) दगडू पारगावकर - पारगाव तर्फे आळे

र] पुणे जिल्हातील प्पहिले सिनेमागृह :&lt;br/&gt; 
 1)शिवाजी थिएटर-जुन्नर&lt;br/&gt; 
 2)आर्यन थिएटर-पुणे

 3) शेवंता थिएटर जुन्नर

 ४) लक्ष्मी थिएटर नारायणगाव&lt;br /&gt; 

ल] कलाकार / लेखक:&lt;br/&gt; 
 
 १) अशोक हांडे - उंब्रज&lt;br/&gt; 
 2) डॉ. अमोल कोल्हे- नारायणगाव&lt;br/&gt; 
 3) नम्रता आवटे/संभेराव&lt;br/&gt; 
 4) शरद जोयेकर-राजुरी&lt;br/&gt; 
 5) मंगेश हाडवळे-राजुरी&lt;br/&gt; 
 6) सुभाष अवचट-ओतूर&lt;br/&gt; 
 7) अनिल अवचट-ओतूर&lt;br/&gt; 
 8) राजन खान-ओतूर&lt;br/&gt; 
 9) दत्ता पाडेकर-आळे&lt;br/&gt; 
 10) शुभांगी लाटकर-राजुरी&lt;br/&gt; 
 11) अंकुश चौधरी-खोडद.                              

 १२) राहुल लामखडे - मंगरूळ

  
 १३) संजय ढेरंगे - पारगाव तर्फे आळे&lt;br /&gt; 
 १४) मनोज हाडवळे - राजुरी&lt;br /&gt; 
 १५) लहु गायकवाड - नारायणगाव
 १६) गोविंद गारे- निमगिरी&lt;br /&gt;
 १७) उत्तम सदाकाळ - मढ

 
 १८) सुरेश काळे - मगर 
{{Small|स्रोत: निसर्गरम्य जुन्नर}}&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.nisargramyajunnar.in/treasure-of-junnar/|title=जुन्नर तालुक्यातील निसर्ग खजिना… {{!}} निसर्गरम्य जुन्नर…|website=www.nisargramyajunnar.in|access-date=2022-10-01|archive-date=2022-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20221001100648/http://www.nisargramyajunnar.in/treasure-of-junnar/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

जुन्नरचे ऐतिहासिक, भौगोलिक, नैसर्गिक, धार्मिक, जीवन शैली, खानपान लोकांना कळावे म्हणून येथील  “जुन्नर पर्यटन विकास संस्था” कार्यरत आहे. जुन्नरमधील संस्कृती जतनाचे, किल्ले संवर्धनाचे काम “शिवाजी ट्रेल”च्या माध्यमातून सुरू आहे. हचिको टूरिझम ही संस्था तेच काम करत आहे. पराशर कृषी पर्यटन हा त्याचाच एक भाग आहे. &quot;जुन्नर निसर्ग पर्यटन&quot; या फेसबुक पेजच्या माध्यमातून जुन्नर तालुक्याचा इतिहास व निसर्ग सौंदर्याचे आपण दर्शन घेऊ शकता. जुन्नर तालुक्यातील विविध पर्यटन ठिकाणे कोठे व कोणती आहे याबाबत सविस्तर माहिती पेजवर मांडण्यात आली आहे.

तत्कालीन आमदार शरद सोनवणे यांच्या प्रयत्नातून २१ मार्च २०१८ रोजी महाराष्ट्र शासनाने जुन्नर तालुक्याला महाराष्ट्रातील पहिला &quot;पर्यटन तालुका&quot; म्हणून घोषित केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/wp-content/uploads/2021/09/cropped-ls-feviicon-1.png?w=180|title=जुन्नर तालुका पर्यटन स्थळ|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
{{विस्तार}}
{{पुणे जिल्ह्यातील तालुके}}
{{भौगोलिक स्थान
|मध्य    = जुन्नर तालुका
|उत्तर     = [[संगमनेर तालुका]]
|ईशान्य = [[संगमनेर तालुका]]
|पूर्व      = [[पारनेर तालुका]]
|आग्नेय = [[शिरूर तालुका]]
|दक्षिण     = [[आंबेगाव तालुका]]
|नैर्ऋत्य = 
|पश्चिम      = [[मुरबाड तालुका]]
|वायव्य = [[अकोले तालुका]]
}}

== संदर्भ == 
{{संदर्भयादी}} 
पुणे जिल्ह्यातील उत्तरेचा शेती प्रधान तालुका

[[वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील तालुके]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>qwlvhn2hiarfezcuyl96u97sevwgsy5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693883</id>
      <parentid>2693882</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T06:56:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45530" sha1="fzz6aczzp2nl8woasxd2x1uhbvvwwup" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय तालुका
|तालुक्याचे_नाव		= जुन्नर तालुका
|स्थानिक_नाव		= 
|चित्र_नकाशा		= जुन्नर पुणे.png
|अक्षांश-रेखांश		=  १९.२ उ.अ. ७३.८८ पु.रे.
|राज्याचे_नाव		= महाराष्ट्र
|जिल्ह्याचे_नाव		= [[पुणे जिल्हा|पुणे]]
|जिल्हा_उपविभागाचे_नाव	= खेड
|मुख्यालयाचे_नाव		= जुन्नर 
|क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी		= 
|लोकसंख्या_एकूण		= 
|जनगणना_वर्ष		= 
|लोकसंख्या_घनता		= 
|शहरी_लोकसंख्या		= 
|साक्षरता_दर		= 
|लिंग_गुणोत्तर		= 
|प्रमुख_शहरे_खेडी		= , ओतूर, नारायणगाव, बेल्हे, जुन्नर, आळेफाटा 
|तहसीलदाराचे_नाव		= हनुमंत कोळकर
|लोकसभा_मतदारसंघाचे_नाव	= [[शिरूर लोकसभा मतदारसंघ]]
|विधानसभा_मतदारसंघाचे_नाव	= [[जुन्नर विधानसभा मतदारसंघ]]
|आमदाराचे_नाव		= [[शरद भिमाजी सोनवणे]]
|खासदाराचे_नाव             = अमोल कोल्हे
|पर्जन्यमान_मिमी		= 
|संकेतस्थळ
।पोलीस_ठाणे= जुन्नर, नारायणगाव, ओतूर, आळेफाटा
}}
'''जुन्नर तालुका''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे. जुन्‍नर शहर हे तालुक्याचे मुख्यालय आहे. महाराष्ट्रातील पहिला पर्यटन तालुका म्हणून हा तालुका प्रसिद्ध आहे.

== तालुक्यातील गावे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: auto;&quot;
|+ जुन्नर तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[आगर]] || ६३ || [[इंगलूण]] || १२५ || [[पिंपळगावजोगा]]
|-
| २ || [[अहिनावेवाडी]] || ६४ || [[जाधववाडी (जुन्नर)]] || १२६ || [[पिंपळगावसिद्धनाथ]]
|-
| ३ || [[अंजनवळे]] || ६५ || [[जाळवंदी]] || १२७ || [[पिंपळगाव तर्फे नारायणगाव]]
|-
| ४ || [[आळमे]] || ६६ || [[जांभुळपाड]] || १२८ || [[पिंपळवंडी (जुन्नर)]]
|-
| ५ || [[अलदरे]] || ६७ || [[जांभुळशी]] || १२९ || [[पिंपरवाडी (जुन्नर)]]
|-
| ६ || [[आळे]] || ६८ || [[काळे]] || १३० || [[पिंपरीकावळा]]
|-
| ७ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[आळेफाटा]] || ६९ || [[कालवडी]] || १३१ || [[पिंपरीपेंढार]]
|-
| ८ || [[आळु]] || ७० || [[कांदळी (जुन्नर)]] || १३२ || [[पुर (जुन्नर)]]
|-
| ९ || [[आंबे (जुन्नर)]] || ७१ || [[करंजाळे]] || १३३ || [[राजुर (जुन्नर)]]
|-
| १० || [[आंबेगव्हाण]] || ७२ || [[कातेडे]] || १३४ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[राजुरी (जुन्नर)]]
|-
| ११ || [[आंबोळी (जुन्नर)]] || ७३ || [[केळी (जुन्नर)]] || १३५ || [[राळेगण]]
|-
| १२ || [[अमरापूर (जुन्नर)]] || ७४ || [[केवडी]] || १३६ || [[रानमळावाडी]]
|-
| १३ || [[आनंदवाडी (जुन्नर)]] || ७५ || [[खडकुंबे]] || १३७ || [[रोहकडी]]
|-
| १४ || [[अणे (जुन्नर)]] || ७६ || [[खैरे (जुन्नर)]] || १३८ || [[साकोरी तर्फे बेल्हे]]
|-
| १५ || [[आपटळे]] || ७७ || [[खामगाव (जुन्नर)]] || १३९ || [[संगनोरे]]
|-
| १६ || [[आर्वी (जुन्नर)]] || ७८ || [[खामुंडी]] || १४० || [[संतवाडी]]
|-
| १७ || [[औरंगपूर (जुन्नर)]] || ७९ || [[खानापूर (जुन्नर)]] || १४१ || [[सावरगाव (जुन्नर)]]
|-
| १८ || [[बादशहातलाव]] || ८० || [[खाटकळे]] || १४२ || [[शिंदे (जुन्नर)]]
|-
| १९ || [[बागडवाडी (जुन्नर)]] || ८१ || [[खिलारवाडी (जुन्नर)]] || १४३ || [[शिंदेवाडी (जुन्नर)]]
|-
| २० || [[बागलोहारे]] || ८२ || [[खिरेश्वर]] || १४४ || [[शिरोळी बुद्रुक]]
|-
| २१ || [[बल्लाळवाडी]] || ८३ || [[खोदाड (जुन्नर)]] || १४५ || [[शिरोळी खुर्द]]
|-
| २२ || [[बांगरवाडी (जुन्नर)]] || ८४ || [[खुबी (जुन्नर)]] || १४६ || [[शिरोळी तर्फे आळे]]
|-
| २३ || [[बारव]] || ८५ || [[कोल्हेवाडी (जुन्नर)]] || १४७ || [[शिरोळी तर्फे कुकडनेहर]]
|-
| २४ || [[बस्ती (जुन्नर)]] || ८६ || [[कोळवाडी]] || १४८ || [[शिवळी]]
|-
| २५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[बेल्हे]] || ८७ || [[कोंबडवाडी (जुन्नर)]] || १४९ || [[सीतेवाडी]]
|-
| २६ || [[बेळसर]] || ८८ || [[कोपरे]] || १५० || [[सोमटवाडी]]
|-
| २७ || [[भटकळवाडी]] || ८९ || [[कुमशेत (जुन्नर)]] || १५१ || [[सोनावळे (जुन्नर)]]
|-
| २८ || [[भिवडेबुद्रुक]] || ९० || [[कुरण (जुन्नर)]] || १५२ || [[सुकळवेढे]]
|-
| २९ || [[भिवडेखुर्द]] || ९१ || [[कुसुर (जुन्नर)]] || १५३ || [[सुलतानपूर (जुन्नर)]]
|-
| ३० || [[भोईरवाडी (जुन्नर)]] || ९२ || [[मढ (जुन्नर)]] || १५४ || [[सुराळे]]
|-
| ३१ || [[भोरवाडी (जुन्नर)]] || ९३ || [[माळवडी (जुन्नर)]] || १५५ || [[तळेरान]]
|-
| ३२ || [[बोरी बुद्रुक (जुन्नर)]] || ९४ || [[मांदर्णे]] || १५६ || [[तांबे (जुन्नर)]]
|-
| ३३ || [[बोरीखुर्द (जुन्नर)]] || ९५ || [[मांडवे]] || १५७ || [[तांबेवाडी (जुन्नर)]]
|-
| ३४ || [[बोतारडे]] || ९६ || [[मंगरूळ (जुन्नर)]] || १५८ || [[तेजेवाडी]]
|-
| ३५ || [[बुचकेवाडी]] || ९७ || [[माणिकडोह (जुन्नर)]] || १५९ || [[तेजुर]]
|-
| ३६ || [[चालकवाडी]] || ९८ || [[मांजरवाडी (जुन्नर)]] || १६० || [[टिकेकरवाडी]]
|-
| ३७ || [[चावंड (जुन्नर)]] || ९९ || [[माणकेश्वर (जुन्नर)]] || १६१ || [[उच्छीळ]]
|-
| ३८ || [[चिल्हेवाडी]] || १०० || [[मुथाळणे]] || १६२ || [[उदापूर (जुन्नर)]]
|-
| ३९ || [[चिंचोळी (जुन्नर)]] || १०१ || [[नागडवाडी]] || १६३ || [[उंब्रज (जुन्नर)]]
|-
| ४० || [[दातखिळवाडी]] || १०२ || [[नाळवणे]] || १६४ || [[उंचखडकवाडी]]
|-
| ४१ || [[देवळे (जुन्नर)]] || १०३ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[नारायणगाव (जुन्नर)]] || १६५ || [[उंडेखडक]]
|-
| ४२ || [[ढालेवाडी तर्फे हवेली]] || १०४ || [[नवलेवाडी (जुन्नर)]] || १६६ || [[उसरण]]
|-
| ४३ || [[ढालेवाडी तर्फे मिन्हेर]] || १०५ || [[नेतवाड]] || १६७ || [[वडज]]
|-
| ४४ || [[धामणखेळ]] || १०६ || [[निमदरी]] || १६८ || [[वडगाव कांदळी]]
|-
| ४५ || [[धनगरवाडी (जुन्नर)]] || १०७ || [[निमगावसावा]] || १६९ || [[वडगाव साहणी]]
|-
| ४६ || [[ढोलवड]] || १०८ || [[निमगाव तर्फे महाळुंगे]] || १७० || [[वैशाखखेडे]]
|-
| ४७ || [[डिंगोरे]] || १०९ || [[निमगिरी]] || १७१ || [[विघ्नहत]]
|-
| ४८ || [[डुंबारवाडी]] || ११० || [[निरगुडे (जुन्नर)]] || १७२ || [[वडगाव आनंद]]
|-
| ४९ || [[गायमुखवाडी (जुन्नर)]] || १११ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[ओतुर]] || १७३ || [[वाणेवाडी (जुन्नर)]]
|-
| ५० || [[घंघाळदरे]] || ११२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[ओझर (जुन्नर)]] || १७४ || [[वारूळवाडी]]
|-
| ५१ || [[घाटघर]] || ११३ || [[पाचघरवाडी]] || १७५ || [[वाटखळे]]
|-
| ५२ || [[गोदरे]] || ११४ || [[पडाळी (जुन्नर)]] || १७६ || [[यादववाडी]]
|-
| ५३ || [[गोळेगाव (जुन्नर)]] || ११५ || [[पादिरवाडी]] || १७७ || [[yeडगाव (जुन्नर)]]
|-
| ५४ || [[गुळुंचवाडी]] || ११६ || [[पांगारी तर्फे मढ]] || १७८ || [[येणेरे]]
|-
| ५५ || [[गुंजाळवाडी]] || ११७ || [[पांगारी तर्फे ओतुर]] || १७९ || [[झाप (जुन्नर)]]
|-
| ५६ || [[हडसर (जुन्नर)]] || ११८ || [[पारगाव तर्फे आळे]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५७ || [[हापूसबाग]] || ११९ || [[पारगाव तर्फे मढ]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५८ || [[हातबाण]] || १२० || [[पारूंदे]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५९ || [[हातविज]] || १२१ || [[पेमदरा]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ६० || [[हिरडी (जुन्नर)]] || १२२ || [[फागुलगव्हाण]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ६१ || [[हिवरे बुद्रुक]] || १२३ || [[पिंपळगावजोगा]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ६२ || [[हिवरे खुर्द]] || १२४ || [[हिवरे तर्फे मिन्हेर]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

==इतिहास==
{{इतिहासलेखन}}
{{पुनर्लेखन}}

दंडकारण्य असलेला भूभाग जेव्हा नागरी वस्तीखाली येऊ लागला, तेव्हा महाराष्ट्र नावाचा प्रदेश भौगोलिक दृष्ट्या अस्तित्वात आला. 

सातवाहन राजे हे महाराष्ट्राचे पहिले राजे. साधारण इसवी सनापूर्वी ५०० सालातल्या कालखंडात महाराष्ट्र समृद्धीच्या शिखरावर होता. [[प्रतिष्ठान]] (आताचे पैठण) ही सातवाहन राजांची राजधानी आणि [[जीर्णनगर]] (आताचे [[जुन्नर]]) ही उपराजधानी होती.

त्या काळी जगभरातील व्यापारी कल्याण बंदरावर आपला माल घेऊन उतरत असत. मग नाणे घाट मार्गे ते घाटमाथ्यावर येऊन जुन्नर मार्गे पैठणला व्यापार करत करत जात असत. तेव्हाचे कर आकारणीचे दगडी रांजण आजही नाणे घाटात आहेत. कल्याण-नाणे घाट-जुन्नर-नगर-पैठण हा महाराष्ट्रातील प्राचीन व्यापारी मार्ग होता. त्यामुळे या मार्गावरील जुन्नरची बाजारपेठ तेव्हापासूनच प्रसिद्ध होती. &lt;br /&gt;

हा व्यापार उदीम वाढत जावा, आपल्या प्रदेशाची अशीच भरभराट होत राहावी आणि नाणे घाट मार्गे जुन्नरच्या डोंगराळ भागातून येणाऱ्या या व्यापारीमार्गाचे संरक्षण व्हावे आणि लूटमारीपासून बचाव व्हावा म्हणून त्या त्या वेळच्या राजवटींमध्ये भैरवगड, जीवधन, चावंड, हडसर, निमगिरी, ढाकोबा, शिवनेरी, नारायणगड, शिंदोला, रांजण गड, कोंबडकिल्ला यासारख्या किल्ल्यांची निर्मिती झाली.&lt;br /&gt;

टिकाऊ खडकाचा प्रदेश म्हणून भारतातील सर्वात जास्त गिरिदुर्ग जुन्नरमध्ये निर्माण झाले. देशविदेशातून येणारे व्यापारी त्यांची संस्कृती पण सोबत घेऊन यायचे.  जुन्नरमध्ये डेक्कन कॉलेजचे विद्यार्थी उत्खनन करत असताना त्यांना ग्रीक लोकांची देवता &quot;युरोस&quot;ची मूर्ती सापडली. चिनी भांडी, जुनी नाणी, सोन्याच्या मोहरा, शिलालेख असे खूप काही या भागात सापडते. येणारे व्यापारी मुक्त हस्ताने दान करत असत.त्यामुळे जुन्नर परिसरात प्रत्येक धर्माची, धर्मपीठाची भरभराट झाली.

भौगोलिक अनुकूलतेबरोबर राजाश्रय व लोकाश्रयही जुन्नर परिसराला मिळत गेला. आणि म्हणूनच लेण्याद्रीला बौद्ध लेणीसमूह निर्माण झाला, मानमोडी डोंगरात जैन देवी देवता अंबा अंबिकांच्या गुहा कोरल्या गेल्या.  
जुन्नर शहरात प्राचीन जैन मंदिर उभारले गेले. 

मध्ययुगीन काळात लेण्याद्रीच्या बौद्ध लेण्यांमध्ये गिरिजात्मक गणपतीची स्थापना झाली, पेशवे काळात जुन्‍नरजवळच्या ओझरच्या विघ्नहराचा जीर्णोद्धार झाला. जवळच्याच ओतूर येथे गुरू चैतन्य महाराजांनी वैष्णव पंथाचा ’रामकृष्ण हर” हा मंत्र संत तुकारामांना  दिला.  संत ज्ञानेश्वरांनी आपल्या रेड्याला जुन्नर तालुक्यातल्या आळे गावी समाधी दिली, पिंपळगाव धरणाजवळ खुबी गावात खिरेश्वर या पांडव कालीन मंदिराची निर्मिती झाली, खिरेश्वराच्या उत्तरेला हरिश्चंद्रगडाची अभेद्य वास्तू उभी राहिली.

* फेब्रुवारी १६३०मध्ये जुन्‍नरच्या [[शिवनेरी]] किल्ल्यावर शिवाजीमहाराजांचा जन्म झाला.

पेशवे कालीन महालक्ष्मी मंदिर उंब्रज येथे आहे. कोल्हापूर महालक्ष्मीचे ते उपपीठ मानले जाते. &lt;br /&gt;

==जुन्‍नरचा भूगोल व आधुनिक इतिहास ==

जुन्नरला आधी जीर्णनगर मग जुन्नेर आणि नंतर जुन्नर असे नाव बदलत गेले.
* जुन्नर शहरापर्यंतचा प्रदेश हा पश्चिमेकडून डोंगराळ आहे आणि पूर्वेकडील प्रदेश हा मैदानी भूभाग आहे. त्यामुळे येथील डोंगर कड्यात माळशेज घाट, नाणेघाट व दाऱ्या घाट आहेत.

अणे घाटातील नैसर्गिक पूल, बोरी गावात कुकडी नदीच्या पात्रात आढळणारी १४ लाख वर्ष जुनी गुंफा ही सारे जुन्नरचे भौगोलिक महत्त्वाची ठिकाणे आहेत.

जुन्नरमध्ये माणिक डोह धरणाच्या पायथ्याला बिबट निवारा केंद्र उभारण्यात आले असून आजमितीला जवळपास ३० बिबटे वाघ त्या ठिकाणी उपचार घेत आहेत. &lt;br /&gt;
समुद्र सपाटीपासून २२६० फूट उंचीवर असणाऱ्या या जुन्नरच्या पठाराला वनरक्षक डॉ. अलेक्झांडर गिब्सन यांनी भारताचे आरोग्य केंद्र म्हणले आहे. येथील स्वच्छ आणि मोकळ्या हवेत श्वसनाचे आजार बरे होतात हे त्यांचे निरीक्षण होते. म्हणूनच ब्रिटिश काळात ते ब्रिटिशांना जुन्नरला जाऊन आराम करायचा सल्ला देत असत. त्यांनी जुन्नरमध्ये हिवरे बुद्रुक या ठिकाणी १८३९ साली वनस्पती उद्यान उभारले होते.&lt;br /&gt;

१९९५साली जगातील सर्वात मोठी रेडिओ इलेक्ट्रॉनिक दुर्बीण जुन्नर तालुक्यात [[खोडद]] या गावी उभारण्यात आली. जवळच आर्वीचे उपग्रह भूकेंद्रही आहे.

==जुन्‍नर तालुक्यातील शेती==
आंबा, केळी या फळांचे मूळ ठिकाण परदेशात इंडो-बर्मा भागात आहे, त्याचे मूळ बीज तिथे सापडते. अगदी तेच मूळ बीज माळशेज घाटातसुद्धा सापडते

भाजीपाला, फळफळावळ, दुध दुभते, तांदूळ, ज्वारी, द्राक्षे, डाळिंबे, ऊस आणि निमदरी गावातील फुले अशी विविध प्र कारची शेती जुन्नरमध्ये केली जाते. मांडवी,पुष्पावती,काळू, कुकडी,आणि मिना या नद्यांचा याच तालुक्यात उगम होतो.
जुन्‍नर हा महाराष्ट्रातील सर्वात जास्त धरणे असलेला तालुका आहे. पिंपळगाव जोगा, माणिक डोह, येडगाव, चिल्हेवाडी-पाचघर, आणिडज ही ५ धरणे जुन्नरमध्ये आहेत, संततधार पडणाऱ्या पावसापासून ते अवर्षणग्रस्त भागापर्यतचे भूभाग जुन्नर तालुक्यामध्ये आजआहेत. जुन्नरमध्ये असणारी खोडदची दुर्बीण, बिबट्या चे क्षेत्र व डोंगराळ भाग यामुळे जुन्नरला आरक्षित हरीत पट्टा म्हणून घोषित केले आहे. याचा फायदा असा झाला की जुन्नर मधली मोकळी हवा अशीच शुद्ध राहिली आहे. आणि राहण्यासाठी, फिरण्यासाठी, आरामासाठी आणि पर्यटनसाठी जुन्नर हे अतिशय उपयुक्त ठिकाण बनले आहे. तसेच जुन्नरमध्ये मिळणारी मटण भाकरी आणि मसाला वडी [मासवडी] प्रसिद्ध आहेत.&lt;br /&gt;

महात्मा ज्योतिबा फुल्यांच्या “शेतकऱ्याचा आसूडमध्ये जुन्नर कोर्टाच्या निकालाचा उल्लेख आहे.

जुन्नर तालुक्याला चित्र शिल्प कलाकार यांची परंपरा आहे. 

टाइम्स ऑफ इंडियामधील शंतनु माळी, आंतरराष्ट्रीय कीर्तीचनेदरलँड निवासी, े भास्कर एकनाथ हांडे,  चित्रकार पितापुत्र श्री दत्तात्रेय पाडेकर व देवदत्त पाडेकर. 

चित्रकार सुभाष अवचटइत्यादी.  , मुक्तांगण, कवी, लेखक, विचारवंत, अनिल अवचट, मराठी बाणा’वाले अशोक हांडे, नाटक-सिनेमात छत्रपती शिवाजी महाराजांची भूमिका करणारे डॉ. अमोल कोल्हे, तमाशाची लोककला महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यात पोहोचविणा्ऱ्या विठाबाई नारायणगावकर ही मंडळी मूळ जुन्‍नरचीच होत. लोकशाहीर मोमीन कवठेकर&lt;ref&gt;[https://www.lokmat.com/pune/senior-literary-b-k-momin-passed-away-fifty-years-contribution-literary-world-a607/ ज्येष्ठ साहित्यिक बी. के. मोमीन कवठेकर काळाच्या पडद्याआड; साहित्य विश्वाला पन्नास वर्षांचे योगदान ] &quot;Lokmat, a leading Marathi news portal”, Pune, 12-Nov-2021&lt;/ref&gt; यांची गीते सादर करणारे संगीतरत्न दत्ता महाडिक पुणेकर, “टिंग्या” चित्रपटातून कीर्ती मिळवणारे मंगेश हाडवळे, मराठी मालिका क्षेत्रात स्वतचे स्थान निर्माण करणारी नम्रता आवटे ही जुन्‍नरची आणखी प्रसिद्ध माणसे. शेखर शेटे यांचाही जन्म याच जुन्नरला झाला.

वर्तमानपत्राचे संस्थापक  मुरलीधर शिंगोटे , पुण्यनगरी, मुंबई चौफेर, यशोभूमी, आपला वार्ताहर वर्तमानपत्र सह बहुभाषिक वर्तमानपत्राचे संस्थापक संपादक स्व. मुरलीधर बाबा शिंगोटे यांचा जन्म उंब्रज गावी जुन्नर तालुक्यात झाला होता. मार्मिक मासिकाचे व सामना दैनिकाचे वितरक श्री सावळाराम दांगट हे उंब्रज गावाचे नागरिक मुंबईत फोर्ट विभागात मुंबई महानगर पालिकेत नगरसेवक निवडून आले होते. 

==पर्यटन==
क] निसर्गाने नटलेले आठ किल्ले :
# किल्ले चावंड (चावंड गाव)
# किल्ले जीवधन (घाटघर)
# किल्ले नारायणगड (नारायणगाव, खोडद)
# किल्ले निमगिरीव हनुमंतगड (निमगिरी गाव)
# किल्ले शिवनेरी (जुन्नर)
# किल्ले सिंदोळा (मढ, पारगाव)
# किल्ले हडसर (हडसर गाव) 
# किल्ले ढाकोबा (आंबोली/ ढाकोबा)
#किल्ले हरिचंद्रगड (खिरेश्वर)  
#दारयाघाट जुन्नर
#नाणेघाट जुन्नर
#माळशेज घाट जुन्नर

ख] लेणी समूह :&lt;br/&gt;
भारतात जुन्नर तालुका हा भारतातील एकमेव असा तालुका आहे की जेथे सर्वाधिक ३६० लेणी आहेत. त्यांमधे बौद्ध लेण्यांचा समावेश आहे. लेण्यांची यादी :
# मानमुकड बुद्ध लेणी समुह  (खोरे वस्ती-जुन्नर)
# खिरेश्वर लेणी समूह (खिरेश्वर)
# चावंड लेणी (चावंड गाव)
# जीवधन लेणी समूह (घाटघर)
# तुळजा भवानी लेणी (पाडळी)
# नाणेघाट लेणी (घाटघर)
# निमगिरी लेणी (निमगिरी गाव)
# भूत (बुद्ध) लेणी (जुन्नर)
# कपिचित बुद्ध लेणी (लेण्याद्री)
# शिवाई लेणी (शिवनेरी किल्ला-जुन्नर)
# सुलेमान लेणी (लेण्याद्री)
# हडसर लेणी (हडसर गाव)

ग] प्रसिद्ध मंदिरे :
# गिरिजात्मक (लेण्याद्री)
# विघ्नेश्वर (ओझर)

ग़-२ ] हेमाडपंथी बांधणीतील प्राचीन मंदिरे :
# कुकडेश्वर मंदिर (कुकडेश्वर)
# नागेश्वर मंदिर (खिरेश्वर)
# अर्धपीठ काशी ब्रम्हनाथ मंदिर(पारुंडे)
# हरिश्चंद्रेश्वर मंदिर (हरिश्चंद्रगड)

ग-३] अन्य प्राचीन मंदिरे :
# उत्तरेश्वर मंदिर (जुन्नर)
# कपर्दिकेश्वर मंदिर (ओतूर)
# खंडोबा मंदिर (धामनखेल)
# खंडोबा मंदिर (नळावणे)
# खंडोबा मंदिर (वडज)
# गुप्त विठोबा-प्रतिपंढरपूर मंदिर (बांगरवाडी)
# जगदंबा माता मंदिर (खोडद)
# दुर्गादेवी मंदिर (दुर्गावाडी)
# पंचलिंगेश्वर मंदिर(जुन्नर)
# पातालेश्वर मंदिर (जुन्नर)
# महालक्ष्मी मंदिर (उंब्रज)
# रेणुका माता मंदिर (निमदरी)
# वरसूबाई माता मंदिर (सुकाळवेढे)
# शनी मंदिर-प्रतिशिंगणापूर (हिवरे-बुद्रुक)
# हाटकेश्वर मंदिर (हाटकेश्वर डोंगर)
# खंडोबा मंदिर (निमगाव सावा)
# यादवकालीन शिवमंदिर (निमगाव सावा)

ग-४] संत समाधिमंदिरे :
# संत जगदगुरू तुकाराम महाराजांचे गुरू -  केशव तथा बाबाजी चैतन्य महाराज यांची समाधी (ओतूर)
# संत मनाजीबाबा पवार संजीवन समाधी(निमगावसावा)
# संत रंगदासस्वामी समाधी (अणे)
# संत ज्ञानेश्वर वेद प्रणीत रेड्याची समाधी (आळे)

घ] निसर्गरम्य घाट :
# अणे घाट
# इंगळून घाट
# कोपरे-मांडवे घाट
# दार्या घाट
# नाणेघाट-पुरातन व्यापारी मार्ग 
# माळशेज घाट
# म्हसवंडी घाट
# लागाचा घाट
# हिवरे-मिन्हेरे घाट

च] प्रसिद्घ धबधबे :&lt;br/&gt; 
 1)आंबोली&lt;br/&gt; 
 2)नाणेघाट&lt;br/&gt; 
 3)माळशेज घाट&lt;br/&gt; 
 4)इंगळूज&lt;br/&gt; 
 5)हातवीत&lt;br/&gt; 
 6)दुर्गादेवी&lt;br/&gt; 
 7)मुंजाबा डोंगर(धुरनळी)

छ] नद्या व उगम :&lt;br/&gt;
 1)मांडवी नदी-उगम-फोपसंडी(अहमदगर)&lt;br/&gt; 
 2)पुष्पावती नदी-उगम-हरिचंद्रगड&lt;br/&gt; 
 3)काळू नदी-उगम-हरिचंद्रगड&lt;br/&gt; 
 4)कुकडी नदी-उगम-कुकडेश्वर&lt;br/&gt; 
 5)मीना नदी-उगम-आंबोली&lt;br/&gt; 

ज] धरणे :&lt;br/&gt;
1)चिल्हेवाडी धरण-मांडवी नदी&lt;br/&gt; 
 2)पिंपळगाव जोगा धरण-पुष्पावती नदी&lt;br/&gt; 
 3)माणिकडोह धरण- कुकडी नदी&lt;br/&gt; 
 4)येडगाव धरण-कुकडी नदी&lt;br/&gt; 
 5)वडज धरण-मीना नदी&lt;br/&gt; 

झ] खिंडी : &lt;br/&gt;
 1)गणेश खिंड&lt;br/&gt; 
 2)मढ खिंड&lt;br/&gt; 
 3)आळे खिंड &lt;br/&gt; 
 4)टोलार खिंड&lt;br/&gt; 

ट] उंच शिखरे :&lt;br/&gt;
 1) हरिचंद्रगड(१४२४ मीटर) : पुणे जिल्ह्यातील सर्वात उंच डोगर शिखर&lt;br/&gt; 
 2) जीवधन

ठ] पठारे : &lt;br/&gt;
 1)अंबे-हातवीत पठार&lt;br/&gt; 
 2)नळावणे पठार&lt;br/&gt; 
 3)कोपरे-मांडवे पठार&lt;br/&gt; 
 4)अणे पठार

ड] गिर्यारोहकांना आव्हान देणारे उंच कडे :&lt;br/&gt; 
 1) नाणे घाट&lt;br/&gt; 
 2) माळशेज घाट&lt;br/&gt; 
 3) दार्या घाट&lt;br/&gt; 
 4) ढाकोबा&lt;br/&gt; 
 5) दुर्गादेवी&lt;br/&gt; 
 6) हरिचंद्रगड&lt;br/&gt; 

ढ] नैसर्गिक पूल :&lt;br/&gt; 
 1) अणे घाटातील नैसर्गिक पूल&lt;br/&gt; 
 2) हटकेश्वर डोंगरावरील नैसर्गिक पूल

ण] प्रसिद्ध विहिरी :&lt;br/&gt; 
 1) बारव बावडी-जुन्नर&lt;br/&gt; 
 2) पुंदल बावडी-जुन्नर&lt;br/&gt; 
 3) आमडेकर विहीर-पाडळी&lt;br/&gt; 

त] ऐतिहासिक वास्तु :&lt;br/&gt; 
 1) सैदागर हाबणी घुमट-हापूसबाग&lt;br/&gt; 
 2) ३०० वर्षे जुनी मलिकंबर बाराबावडी पाणीपुरवठा योजना-जुन्नर शहर&lt;br/&gt; 
 3) नवाब गढी-बेल्हे&lt;br/&gt; 
 4)गिब्सन निवास व समाधी

थ] जुन्नर तालुक्यातील दगड घंटेसारखे वाजतात.&lt;br/&gt; 
 1)आंबे गावच्या पश्चिमेस २०० मीटरवर&lt;br/&gt; 
 2)दुर्गादेवी किल्ल्याच्या टॉपवर

द] रांजणखळगे  :&lt;br/&gt; 
 1) माणिकडोह गाव-कुकडी नदी&lt;br/&gt; 
 2) निघोज-कुकडी नदी

ध] दहा लाख वर्षांपूर्वीची ज्वालामुखीची राख :&lt;br/&gt; 
डेक्कन कॉलेजच्या पुरातत्त्व संशोधन विभागाने केलेल्या उत्खननात बोरी बुद्रुक व खुर्द या गावांत कुकडी नदीच्या किनाऱ्यावर इंडोनेशियामध्ये दहा लाख वर्षांपूर्वी झालेल्या ज्वालामुखीच्या राखेचे साठे आढळून आले आहेत. याच ठिकाणी झालेल्या अन्य उत्खननांमध्ये अश्मयुगीन हत्यारे, हस्तिदंत आदी मोलाचे पुरातत्त्वावशेष सापडले आहेत. डेक्कन कॉलेज व बोरी ग्रामपंचायत या सर्व पुरातत्त्वीय ठेव्याचे संरक्षण व संग्रहालय करण्यासाठी प्रयत्नशील आहेत.

न] जागतिक केंद्रे :&lt;br/&gt; 
 1)जागतिक महादुर्बीण-खोडद&lt;br/&gt; 
 2)विक्रम दळणवळण उपग्रह केंद्र-आर्वी&lt;br/&gt; 

प] कारखाने :&lt;br/&gt; 
 1)कागद कारखाने-जुन्नर&lt;br/&gt; 
 2)विघ्नहर साखर कारखाना-ओझर&lt;br/&gt; 
 3)नवर्निमित कारखाने-जुन्नर तालुका

फ] आशियातील पहिली वायनरी-चाटो इंडेज-चौदानंबर (पुणे-नाशिक हायवेवर)&lt;br/&gt; 

ब] बिबट्या निवारण केंद्र :&lt;br/&gt; 
1) माणिकडोह

भ] ३५० वर्षांची परंपरा / इतिहास असलेले आठवडे बाजार :&lt;br/&gt; 
1) सोमवार-बेल्हा&lt;br/&gt; 
 2) गुरुवार-ओतूर&lt;br/&gt; 
 3) शनिवार-मढ&lt;br/&gt; 
 4) शनिवार-नारयणगाव&lt;br/&gt; 
 5) रविवार-जुन्नर

म] खाद्य संस्कृती :&lt;br/&gt; 
 1) अण्याची आमटी-भाकरी&lt;br/&gt; 
 2) राजूरचा पेढा&lt;br/&gt; 
 3) नारायणगावचा कढीवडा, मिसळ&lt;br/&gt; 
 4) जुन्नरची मासवडी, मटकी भेळ

य] तमाशा पंढरी:नारायणगाव(जुन्नर तालुका) :&lt;br/&gt; 
तमाशा केंद्र म्हणून नारायणगाव मान मिळाला. प्रसिद्ध तमासगीर :&lt;br/&gt; 
 1) भाऊ बापू मांग नारायणगावकर&lt;br/&gt; 
 2) सौ.विठाबाई नारायणगावकर (राष्ट्रपती पारीतोषिकप्राप्त)&lt;br/&gt; 
 3) दत्ता महाडीक पुणेकर - मंगरुळ पारगाव / बेल्हा&lt;br/&gt; 
 4) मंगला बनसोडे - नारायणगाव&lt;br/&gt; 
 5) मालती इनामदार - नारायणगाव&lt;br/&gt; 
 6) पाडुरंग मुळे मांजरवाडीकर- मांजरवाडी/नारायणगाव&lt;br/&gt; 
 7) दत्तोबा तांबे शिरोलीकर - बोरी शिरोली&lt;br/&gt; 
 8) दगडू पारगावकर - पारगाव तर्फे आळे

र] पुणे जिल्हातील प्पहिले सिनेमागृह :&lt;br/&gt; 
 1)शिवाजी थिएटर-जुन्नर&lt;br/&gt; 
 2)आर्यन थिएटर-पुणे

 3) शेवंता थिएटर जुन्नर

 ४) लक्ष्मी थिएटर नारायणगाव&lt;br /&gt; 

ल] कलाकार / लेखक:&lt;br/&gt; 
 
 १) अशोक हांडे - उंब्रज&lt;br/&gt; 
 2) डॉ. अमोल कोल्हे- नारायणगाव&lt;br/&gt; 
 3) नम्रता आवटे/संभेराव&lt;br/&gt; 
 4) शरद जोयेकर-राजुरी&lt;br/&gt; 
 5) मंगेश हाडवळे-राजुरी&lt;br/&gt; 
 6) सुभाष अवचट-ओतूर&lt;br/&gt; 
 7) अनिल अवचट-ओतूर&lt;br/&gt; 
 8) राजन खान-ओतूर&lt;br/&gt; 
 9) दत्ता पाडेकर-आळे&lt;br/&gt; 
 10) शुभांगी लाटकर-राजुरी&lt;br/&gt; 
 11) अंकुश चौधरी-खोडद.                              

 १२) राहुल लामखडे - मंगरूळ

  
 १३) संजय ढेरंगे - पारगाव तर्फे आळे&lt;br /&gt; 
 १४) मनोज हाडवळे - राजुरी&lt;br /&gt; 
 १५) लहु गायकवाड - नारायणगाव
 १६) गोविंद गारे- निमगिरी&lt;br /&gt;
 १७) उत्तम सदाकाळ - मढ

 
 १८) सुरेश काळे - मगर 
{{Small|स्रोत: निसर्गरम्य जुन्नर}}&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.nisargramyajunnar.in/treasure-of-junnar/|title=जुन्नर तालुक्यातील निसर्ग खजिना… {{!}} निसर्गरम्य जुन्नर…|website=www.nisargramyajunnar.in|access-date=2022-10-01|archive-date=2022-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20221001100648/http://www.nisargramyajunnar.in/treasure-of-junnar/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

जुन्नरचे ऐतिहासिक, भौगोलिक, नैसर्गिक, धार्मिक, जीवन शैली, खानपान लोकांना कळावे म्हणून येथील  “जुन्नर पर्यटन विकास संस्था” कार्यरत आहे. जुन्नरमधील संस्कृती जतनाचे, किल्ले संवर्धनाचे काम “शिवाजी ट्रेल”च्या माध्यमातून सुरू आहे. हचिको टूरिझम ही संस्था तेच काम करत आहे. पराशर कृषी पर्यटन हा त्याचाच एक भाग आहे. &quot;जुन्नर निसर्ग पर्यटन&quot; या फेसबुक पेजच्या माध्यमातून जुन्नर तालुक्याचा इतिहास व निसर्ग सौंदर्याचे आपण दर्शन घेऊ शकता. जुन्नर तालुक्यातील विविध पर्यटन ठिकाणे कोठे व कोणती आहे याबाबत सविस्तर माहिती पेजवर मांडण्यात आली आहे.

तत्कालीन आमदार शरद सोनवणे यांच्या प्रयत्नातून २१ मार्च २०१८ रोजी महाराष्ट्र शासनाने जुन्नर तालुक्याला महाराष्ट्रातील पहिला &quot;पर्यटन तालुका&quot; म्हणून घोषित केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.loksatta.com/wp-content/uploads/2021/09/cropped-ls-feviicon-1.png?w=180|title=जुन्नर तालुका पर्यटन स्थळ|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
{{विस्तार}}
{{पुणे जिल्ह्यातील तालुके}}
{{भौगोलिक स्थान
|मध्य    = जुन्नर तालुका
|उत्तर     = [[संगमनेर तालुका]]
|ईशान्य = [[संगमनेर तालुका]]
|पूर्व      = [[पारनेर तालुका]]
|आग्नेय = [[शिरूर तालुका]]
|दक्षिण     = [[आंबेगाव तालुका]]
|नैर्ऋत्य = 
|पश्चिम      = [[मुरबाड तालुका]]
|वायव्य = [[अकोले तालुका]]
}}

== संदर्भ == 
{{संदर्भयादी}} 
पुणे जिल्ह्यातील उत्तरेचा शेती प्रधान तालुका

[[वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील तालुके]] [[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>fzz6aczzp2nl8woasxd2x1uhbvvwwup</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>इंदापूर तालुका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26030</id>
    <revision>
      <id>2693826</id>
      <parentid>2670594</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:57:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16005" sha1="fviohamay5mnyg2n33ofzj3coqe1vmm" xml:space="preserve">{{विस्तार}}

{{माहितीचौकट भारतीय तालुका
|तालुक्याचे_नाव		= इंदापुर तालुका
|स्थानिक_नाव		= 
|चित्र_नकाशा		= इंदापुर पुणे.png
|अक्षांश-रेखांश		=  
|राज्याचे_नाव		= महाराष्ट्र
|जिल्ह्याचे_नाव		= [[पुणे जिल्हा|पुणे]]
|जिल्हा_उपविभागाचे_नाव	= बारामती 
|मुख्यालयाचे_नाव		= इंदापुर 
|क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी		= 
|लोकसंख्या_एकूण		= 
|जनगणना_वर्ष		= 
|लोकसंख्या_घनता		= 
|शहरी_लोकसंख्या		= 
|साक्षरता_दर		= 
|लिंग_गुणोत्तर		= 
|प्रमुख_शहरे_खेडी		= 
 [[इंदापुर]],[[भिगवण]]
|तहसीलदाराचे_नाव		=
 [[श्रीकांत पाटील]]
|लोकसभा_मतदारसंघाचे_नाव	= 
 [[बारामती लोकसभा मतदारसंघ]]
|विधानसभा_मतदारसंघाचे_नाव	= 
 [[इंदापूर विधानसभा मतदारसंघ]]
|आमदाराचे_नाव		= 
 [[दत्तात्रय भरणे]]
|पर्जन्यमान_मिमी		= 
|संकेतस्थळ
}}

'''इंदापुर तालुका''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे. हा तालुका पुणे जिल्ह्याच्या आग्नेय दिशेला वसलेला आहे.

== तालुक्यातील गावे ==
इंदापूर तालुक्यातील गावांची संपूर्ण यादी खालीलप्रमाणे आहे:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: 100%;&quot;
|+ इंदापूर तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[आगोटी नंबर १]] || ५१ || [[जाचकवस्ती]] || १०१ || [[पिंपळे]]
|-
| २ || [[आगोटी नंबर २]] || ५२ || [[जाधववाडी (इंदापूर)]] || १०२ || [[पिंपरीबुद्रुक (इंदापूर)]]
|-
| ३ || [[आजोटी]] || ५३ || [[जांब (इंदापूर)]] || १०३ || [[पिंपरीखुर्द (इंदापूर)]]
|-
| ४ || [[अकोले (इंदापूर)]] || ५४ || [[जंक्शन]] || १०४ || [[पिठेवाडी]]
|-
| ५ || [[अंथुरणे]] || ५५ || [[कचरेवाडी (इंदापूर)]] || १०५ || [[पितकेश्वर]]
|-
| ६ || [[अवसरी]] || ५६ || [[कडबनवाडी]] || १०६ || [[पोंदकुळवाडी]]
|-
| ७ || [[बाभुळगाव (इंदापूर)]] || ५७ || [[कळंब (इंदापूर)]] || १०७ || [[पौंढावाडी]]
|-
| ८ || [[बाळपुडी]] || ५८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कळस]] || १०८ || [[राजवाडी (इंदापूर)]]
|-
| ९ || [[बांबडवाडी]] || ५९ || [[कळशी]] || १०९ || [[रानमोडवाडी]]
|-
| १० || [[बांदेवाडी]] || ६० || [[काळेवाडी (इंदापूर)]] || ११० || [[रेदा]]
|-
| ११ || [[बंडगरवाडी (इंदापूर)]] || ६१ || [[कळठण नंबर१]] || १११ || [[रेदाणी]]
|-
| १२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[बावडा (इंदापूर)]] || ६२ || [[कळठण नंबर२]] || ११२ || [[रूई (इंदापूर)]]
|-
| १३ || [[बेडशिंगे]] || ६३ || [[कांदळगाव (इंदापूर)]] || ११३ || [[सांसर]]
|-
| १४ || [[बेळेवाडी (इंदापूर)]] || ६४ || [[कर्दनवाडी]] || ११४ || [[सापकळवाडी]]
|-
| १५ || [[भाडळवाडी]] || ६५ || [[कारेवाडी (इंदापूर)]] || ११५ || [[सराफवाडी]]
|-
| १६ || [[भांडगाव]] || ६६ || [[काटी (इंदापूर)]] || ११६ || [[सारटी (इंदापूर)]]
|-
| १७ || [[भरणेवाडी]] || ६७ || [[कौठळी]] || ११७ || [[सरडेवाडी]]
|-
| १८ || [[भाट निमगाव]] || ६८ || [[कझाड]] || ११८ || [[शाहा (इंदापूर)]]
|-
| १९ || [[भावडी (इंदापूर)]] || ६९ || [[खोरोची]] || ११९ || [[शेळगाव (इंदापूर)]]
|-
| २० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[भवानीनगर (इंदापूर)]] || ७० || [[कुंभारगाव (इंदापूर)]] || १२० || [[शेतफाळहवेली]]
|-
| २१ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[भिगवण]] || ७१ || [[कुरवळी]] || १२१ || [[शेतफाळगाढे]]
|-
| २२ || [[भिगवणस्टेशन]] || ७२ || [[लाकडी]] || १२२ || [[शिंदेवाडी (इंदापूर)]]
|-
| २३ || [[भोडानी]] || ७३ || [[लाखेवाडी (इंदापूर)]] || १२३ || [[शिरसाडी (इंदापूर)]]
|-
| २४ || [[बिजवाडी (इंदापूर)]] || ७४ || [[लामजेवाडी]] || १२४ || [[सिरसाटवाडी]]
|-
| २全面 || [[बिरगुंडवाडी]] || ७५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[लसुर्णे]] || १२५ || [[सुगाव]]
|-
| २६ || [[बोратवाडी]] || ७६ || [[लोणी (इंदापूर)]] || १२६ || [[सुरवाड]]
|-
| २७ || [[बोरी (इंदापूर)]] || ७७ || [[लुमेवाडी]] || १२७ || [[टाकळी (इंदापूर)]]
|-
| २८ || [[चकटी]] || ७८ || [[मदनवाडी]] || १२८ || [[तक्रारवाडी]]
|-
| २९ || [[चंदगाव]] || ७९ || [[माळेवाडी (इंदापूर)]] || १२९ || [[टण्णू]]
|-
| ३० || [[चव्हाणवाडी (इंदापूर)]] || ८० || [[माळवाडी (इंदापूर)]] || १३० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[तरंगवाडी]]
|-
| ३१ || [[चिखली (इंदापूर)]] || ८१ || [[मानकरवाडी (इंदापूर)]] || १३१ || [[तरटगाव (इंदापूर)]]
|-
| ३२ || [[दळज नंबर १]] || ८२ || [[मरदवाडी]] || १३२ || [[तावशी (इंदापूर)]]
|-
| ३३ || [[दळज नंबर २]] || ८३ || [[म्हसोबाचीवाडी]] || १३३ || [[थोरातवाडी]]
|-
| ३४ || [[दळज नंबर ३]] || ८४ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[नरसिंगपूर (इंदापूर)]] || १३४ || [[उधाट]]
|-
| ३५ || [[डिकसळ (इंदापूर)]] || ८५ || [[नारुटवाडी]] || १३५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[वाडापुरी]]
|-
| ३६ || [[गागरगाव]] || ८६ || [[न्हावी (इंदापूर)]] || १३६ || [[वकीलवस्ती]]
|-
| ३७ || [[गाळंदवाडी नंबर१]] || ८७ || [[निंबोडी (इंदापूर)]] || १३७ || [[वनगळी]]
|-
| ३८ || [[गाळंदवाडी नंबर२]] || ८८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[निमगाव केतकी]] || १३८ || [[वरकुटेबुद्रुक]]
|-
| ३९ || [[गणेशवाडी (इंदापूर)]] || ८९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[निमसाखर]] || १३९ || [[वरकुटेखुर्द]]
|-
| ४० || [[गांजेवळण]] || ९० || [[निरगुडे]] || १४० || [[वायसेवाडी]]
|-
| ४१ || [[घोलपवाडी (इंदापूर)]] || ९१ || [[नीरनिमगाव]] || १४१ || [[व्याहाळी (इंदापूर)]]
|-
| ४२ || [[घोरपडवाडी]] || ९२ || [[निरवांगी]] || १४२ || [[झगडेवाडी (इंदापूर)]]
|-
| ४३ || [[गिरवी]] || ९३ || [[ओझरे (इंदापूर)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४४ || [[गोखली]] || ९४ || [[पदस्थळ]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४५ || [[गोंदी]] || ९५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[पळसदेव]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४६ || [[गोसावीवाडी]] || ९६ || [[पांढरवाडी (इंदापूर)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४७ || [[गोतांडी]] || ९७ || [[परीटवाडी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४८ || [[हंगरवाडी]] || ९८ || [[पवारवाडी (इंदापूर)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४९ || [[हिंगणेवाडी]] || ९९ || [[पिलेवाडी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५० || [[हिंगणगाव (इंदापूर)]] || १०० || [[पिंपळनेर (इंदापूर)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

==माहिती==
'''इंदापूर तालुका''' हा [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्‍ह्याच्‍या]] सरहद्दीवर असून पुणे जिह्याच्‍या पूर्वेस शेवटचा तालुका आहे. इंदापूर तालुका [[भीमा]] व [[नीरा]] नदीच्‍या परिसरात आहे. पौराणिक काळात इंदापूरचे नांव इंद्रपुरी असे होते. तालुक्‍याचा भाग पूर्वी [[मालोजीराजे भोसले]] यांचे जहागिरीमध्‍ये समाविष्ट होता.गोरे कुटुंबाकडे महसुल गोळा करण्याची जबाबदारी असल्याची इतिहासात नोंद आहे


इंदापूर हे तालुक्‍याचे मुख्‍यालय असून त्‍या ठिकाणी सर्व शासकीय कार्यालये आहेत. इंदापूर तालुक्‍यामधून पुणे-हैद्राबाद हा [[राष्‍ट्रीय महामार्ग क्रमांक 65 जात असून इंदापूर-पुणे हे अंतर  १३५ कि. मी. आहे.

तालुक्‍याचे उत्तर सीमेवर भीमा नदी वाहत असून दक्षिणेस नीरा नदी आहे. भीमा नदीवर सुप्रसिद्ध [[उजनी धरण]] असून जलाशयात २२ गावे बुडाली आहेत.. धरणाच्‍या पाण्‍याचा फुगवटा सुमारे ५० कि. मी. असून त्‍या पाण्‍याचा उपयोग कृषिविकास व मत्‍स्यपालनासाठी होत आहे. तालुक्‍यातील भीमा व नीरा दोन नद्या, धरणाच्‍या पाण्‍याचा फुगवटा व नीरा कालवा यामुळे बहुतांशी भाग बागायती असून तालुक्‍याचा मध्‍यभागच्या पठारावरील भाग हा जिरायती आहे. प्रमुख व्‍यवसाय शेती असून ऊस हे पीक मोठ्या प्रमाणात घेतले जाते. इंदापूर तालुक्‍यात सहकारी तत्त्वावर तीन साखर कारखाने आहेत. सर्वात जुना [[श्री छत्रपती सहकारी साखर कारखाना, भवानीनगर]] असून त्‍यानंतर इंदापूर सहकारी आत्ताचा [[कर्मयोगी शंकररावजी पाटील सहकारी साखर कारखाना, महात्‍मा फुले नगर बिजवडी]] व त्‍यानंतर [[नीरा-भीमा सहकारी साखर कारखाना, शहाजीनगर]] हा आहे. तसेच एक खाजगी साखर कारखाना एक व खाजगी गुळाचा कारखाना आहे.

इंदापूर तालुक्‍यात शेतीसाठी प्राथमिक पतपुरवठा करणाऱ्या एकूण 305 सोसायट्या कार्यरत आहेत.

इंदापूर तालुक्‍यात एकूण 115 ग्रामपंचायती आहेत.

इंदापूर तालुक्‍यात शेतकऱ्यांचे सेवेत अग्रक्रमी काम करणारी [[कृषि उत्‍पन्‍न बाजार समिती, इंदापूर]] कार्यरत आहे. तसेच महाराष्‍ट्र राज्‍य कृषि पणन मंडळ, पुणे व कृषि उत्‍पन्‍न बाजार समिती, इंदापूर यांचे संयुक्‍त विद्यामाने शेतमाल निर्यात सुवीधा केंद्र कार्यरत आहे. या सुवीधा केंद्रामधून केळी, डाळींब द्राक्षे निर्यात केली जातात.या तालुक्यात डाळिंब,द्राक्षे,ढोबळी मिरची,टोमॅटो,व इतर सर्व पिके घेतली जातात

== संदर्भ ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}

{{संदर्भयादी}}

{{पुणे जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>fviohamay5mnyg2n33ofzj3coqe1vmm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693828</id>
      <parentid>2693826</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16005" sha1="1c9531b4c84qe0ehuy753saie6u0inc" xml:space="preserve">{{विस्तार}}

{{माहितीचौकट भारतीय तालुका
|तालुक्याचे_नाव		= इंदापुर तालुका
|स्थानिक_नाव		= 
|चित्र_नकाशा		= इंदापुर पुणे.png
|अक्षांश-रेखांश		=  
|राज्याचे_नाव		= महाराष्ट्र
|जिल्ह्याचे_नाव		= [[पुणे जिल्हा|पुणे]]
|जिल्हा_उपविभागाचे_नाव	= बारामती 
|मुख्यालयाचे_नाव		= इंदापुर 
|क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी		= 
|लोकसंख्या_एकूण		= 
|जनगणना_वर्ष		= 
|लोकसंख्या_घनता		= 
|शहरी_लोकसंख्या		= 
|साक्षरता_दर		= 
|लिंग_गुणोत्तर		= 
|प्रमुख_शहरे_खेडी		= 
 [[इंदापुर]],[[भिगवण]]
|तहसीलदाराचे_नाव		=
 [[श्रीकांत पाटील]]
|लोकसभा_मतदारसंघाचे_नाव	= 
 [[बारामती लोकसभा मतदारसंघ]]
|विधानसभा_मतदारसंघाचे_नाव	= 
 [[इंदापूर विधानसभा मतदारसंघ]]
|आमदाराचे_नाव		= 
 [[दत्तात्रय भरणे]]
|पर्जन्यमान_मिमी		= 
|संकेतस्थळ
}}

'''इंदापुर तालुका''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे. हा तालुका पुणे जिल्ह्याच्या आग्नेय दिशेला वसलेला आहे.

== तालुक्यातील गावे ==
इंदापूर तालुक्यातील गावांची संपूर्ण यादी खालीलप्रमाणे आहे:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: auto;&quot;
|+ इंदापूर तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[आगोटी नंबर १]] || ५१ || [[जाचकवस्ती]] || १०१ || [[पिंपळे]]
|-
| २ || [[आगोटी नंबर २]] || ५२ || [[जाधववाडी (इंदापूर)]] || १०२ || [[पिंपरीबुद्रुक (इंदापूर)]]
|-
| ३ || [[आजोटी]] || ५३ || [[जांब (इंदापूर)]] || १०३ || [[पिंपरीखुर्द (इंदापूर)]]
|-
| ४ || [[अकोले (इंदापूर)]] || ५४ || [[जंक्शन]] || १०४ || [[पिठेवाडी]]
|-
| ५ || [[अंथुरणे]] || ५५ || [[कचरेवाडी (इंदापूर)]] || १०५ || [[पितकेश्वर]]
|-
| ६ || [[अवसरी]] || ५६ || [[कडबनवाडी]] || १०६ || [[पोंदकुळवाडी]]
|-
| ७ || [[बाभुळगाव (इंदापूर)]] || ५७ || [[कळंब (इंदापूर)]] || १०७ || [[पौंढावाडी]]
|-
| ८ || [[बाळपुडी]] || ५८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कळस]] || १०८ || [[राजवाडी (इंदापूर)]]
|-
| ९ || [[बांबडवाडी]] || ५९ || [[कळशी]] || १०९ || [[रानमोडवाडी]]
|-
| १० || [[बांदेवाडी]] || ६० || [[काळेवाडी (इंदापूर)]] || ११० || [[रेदा]]
|-
| ११ || [[बंडगरवाडी (इंदापूर)]] || ६१ || [[कळठण नंबर१]] || १११ || [[रेदाणी]]
|-
| १२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[बावडा (इंदापूर)]] || ६२ || [[कळठण नंबर२]] || ११२ || [[रूई (इंदापूर)]]
|-
| १३ || [[बेडशिंगे]] || ६३ || [[कांदळगाव (इंदापूर)]] || ११३ || [[सांसर]]
|-
| १४ || [[बेळेवाडी (इंदापूर)]] || ६४ || [[कर्दनवाडी]] || ११४ || [[सापकळवाडी]]
|-
| १५ || [[भाडळवाडी]] || ६५ || [[कारेवाडी (इंदापूर)]] || ११५ || [[सराफवाडी]]
|-
| १६ || [[भांडगाव]] || ६६ || [[काटी (इंदापूर)]] || ११६ || [[सारटी (इंदापूर)]]
|-
| १७ || [[भरणेवाडी]] || ६७ || [[कौठळी]] || ११७ || [[सरडेवाडी]]
|-
| १८ || [[भाट निमगाव]] || ६८ || [[कझाड]] || ११८ || [[शाहा (इंदापूर)]]
|-
| १९ || [[भावडी (इंदापूर)]] || ६९ || [[खोरोची]] || ११९ || [[शेळगाव (इंदापूर)]]
|-
| २० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[भवानीनगर (इंदापूर)]] || ७० || [[कुंभारगाव (इंदापूर)]] || १२० || [[शेतफाळहवेली]]
|-
| २१ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[भिगवण]] || ७१ || [[कुरवळी]] || १२१ || [[शेतफाळगाढे]]
|-
| २२ || [[भिगवणस्टेशन]] || ७२ || [[लाकडी]] || १२२ || [[शिंदेवाडी (इंदापूर)]]
|-
| २३ || [[भोडानी]] || ७३ || [[लाखेवाडी (इंदापूर)]] || १२३ || [[शिरसाडी (इंदापूर)]]
|-
| २४ || [[बिजवाडी (इंदापूर)]] || ७४ || [[लामजेवाडी]] || १२४ || [[सिरसाटवाडी]]
|-
| २全面 || [[बिरगुंडवाडी]] || ७५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[लसुर्णे]] || १२५ || [[सुगाव]]
|-
| २६ || [[बोратवाडी]] || ७६ || [[लोणी (इंदापूर)]] || १२६ || [[सुरवाड]]
|-
| २७ || [[बोरी (इंदापूर)]] || ७७ || [[लुमेवाडी]] || १२७ || [[टाकळी (इंदापूर)]]
|-
| २८ || [[चकटी]] || ७८ || [[मदनवाडी]] || १२८ || [[तक्रारवाडी]]
|-
| २९ || [[चंदगाव]] || ७९ || [[माळेवाडी (इंदापूर)]] || १२९ || [[टण्णू]]
|-
| ३० || [[चव्हाणवाडी (इंदापूर)]] || ८० || [[माळवाडी (इंदापूर)]] || १३० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[तरंगवाडी]]
|-
| ३१ || [[चिखली (इंदापूर)]] || ८१ || [[मानकरवाडी (इंदापूर)]] || १३१ || [[तरटगाव (इंदापूर)]]
|-
| ३२ || [[दळज नंबर १]] || ८२ || [[मरदवाडी]] || १३२ || [[तावशी (इंदापूर)]]
|-
| ३३ || [[दळज नंबर २]] || ८३ || [[म्हसोबाचीवाडी]] || १३३ || [[थोरातवाडी]]
|-
| ३४ || [[दळज नंबर ३]] || ८४ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[नरसिंगपूर (इंदापूर)]] || १३४ || [[उधाट]]
|-
| ३५ || [[डिकसळ (इंदापूर)]] || ८५ || [[नारुटवाडी]] || १३५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[वाडापुरी]]
|-
| ३६ || [[गागरगाव]] || ८६ || [[न्हावी (इंदापूर)]] || १३६ || [[वकीलवस्ती]]
|-
| ३७ || [[गाळंदवाडी नंबर१]] || ८७ || [[निंबोडी (इंदापूर)]] || १३७ || [[वनगळी]]
|-
| ३८ || [[गाळंदवाडी नंबर२]] || ८८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[निमगाव केतकी]] || १३८ || [[वरकुटेबुद्रुक]]
|-
| ३९ || [[गणेशवाडी (इंदापूर)]] || ८९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[निमसाखर]] || १३९ || [[वरकुटेखुर्द]]
|-
| ४० || [[गांजेवळण]] || ९० || [[निरगुडे]] || १४० || [[वायसेवाडी]]
|-
| ४१ || [[घोलपवाडी (इंदापूर)]] || ९१ || [[नीरनिमगाव]] || १४१ || [[व्याहाळी (इंदापूर)]]
|-
| ४२ || [[घोरपडवाडी]] || ९२ || [[निरवांगी]] || १४२ || [[झगडेवाडी (इंदापूर)]]
|-
| ४३ || [[गिरवी]] || ९३ || [[ओझरे (इंदापूर)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४४ || [[गोखली]] || ९४ || [[पदस्थळ]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४५ || [[गोंदी]] || ९५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[पळसदेव]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४६ || [[गोसावीवाडी]] || ९६ || [[पांढरवाडी (इंदापूर)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४७ || [[गोतांडी]] || ९७ || [[परीटवाडी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४८ || [[हंगरवाडी]] || ९८ || [[पवारवाडी (इंदापूर)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४९ || [[हिंगणेवाडी]] || ९९ || [[पिलेवाडी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५० || [[हिंगणगाव (इंदापूर)]] || १०० || [[पिंपळनेर (इंदापूर)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

==माहिती==
'''इंदापूर तालुका''' हा [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्‍ह्याच्‍या]] सरहद्दीवर असून पुणे जिह्याच्‍या पूर्वेस शेवटचा तालुका आहे. इंदापूर तालुका [[भीमा]] व [[नीरा]] नदीच्‍या परिसरात आहे. पौराणिक काळात इंदापूरचे नांव इंद्रपुरी असे होते. तालुक्‍याचा भाग पूर्वी [[मालोजीराजे भोसले]] यांचे जहागिरीमध्‍ये समाविष्ट होता.गोरे कुटुंबाकडे महसुल गोळा करण्याची जबाबदारी असल्याची इतिहासात नोंद आहे


इंदापूर हे तालुक्‍याचे मुख्‍यालय असून त्‍या ठिकाणी सर्व शासकीय कार्यालये आहेत. इंदापूर तालुक्‍यामधून पुणे-हैद्राबाद हा [[राष्‍ट्रीय महामार्ग क्रमांक 65 जात असून इंदापूर-पुणे हे अंतर  १३५ कि. मी. आहे.

तालुक्‍याचे उत्तर सीमेवर भीमा नदी वाहत असून दक्षिणेस नीरा नदी आहे. भीमा नदीवर सुप्रसिद्ध [[उजनी धरण]] असून जलाशयात २२ गावे बुडाली आहेत.. धरणाच्‍या पाण्‍याचा फुगवटा सुमारे ५० कि. मी. असून त्‍या पाण्‍याचा उपयोग कृषिविकास व मत्‍स्यपालनासाठी होत आहे. तालुक्‍यातील भीमा व नीरा दोन नद्या, धरणाच्‍या पाण्‍याचा फुगवटा व नीरा कालवा यामुळे बहुतांशी भाग बागायती असून तालुक्‍याचा मध्‍यभागच्या पठारावरील भाग हा जिरायती आहे. प्रमुख व्‍यवसाय शेती असून ऊस हे पीक मोठ्या प्रमाणात घेतले जाते. इंदापूर तालुक्‍यात सहकारी तत्त्वावर तीन साखर कारखाने आहेत. सर्वात जुना [[श्री छत्रपती सहकारी साखर कारखाना, भवानीनगर]] असून त्‍यानंतर इंदापूर सहकारी आत्ताचा [[कर्मयोगी शंकररावजी पाटील सहकारी साखर कारखाना, महात्‍मा फुले नगर बिजवडी]] व त्‍यानंतर [[नीरा-भीमा सहकारी साखर कारखाना, शहाजीनगर]] हा आहे. तसेच एक खाजगी साखर कारखाना एक व खाजगी गुळाचा कारखाना आहे.

इंदापूर तालुक्‍यात शेतीसाठी प्राथमिक पतपुरवठा करणाऱ्या एकूण 305 सोसायट्या कार्यरत आहेत.

इंदापूर तालुक्‍यात एकूण 115 ग्रामपंचायती आहेत.

इंदापूर तालुक्‍यात शेतकऱ्यांचे सेवेत अग्रक्रमी काम करणारी [[कृषि उत्‍पन्‍न बाजार समिती, इंदापूर]] कार्यरत आहे. तसेच महाराष्‍ट्र राज्‍य कृषि पणन मंडळ, पुणे व कृषि उत्‍पन्‍न बाजार समिती, इंदापूर यांचे संयुक्‍त विद्यामाने शेतमाल निर्यात सुवीधा केंद्र कार्यरत आहे. या सुवीधा केंद्रामधून केळी, डाळींब द्राक्षे निर्यात केली जातात.या तालुक्यात डाळिंब,द्राक्षे,ढोबळी मिरची,टोमॅटो,व इतर सर्व पिके घेतली जातात

== संदर्भ ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}

{{संदर्भयादी}}

{{पुणे जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>1c9531b4c84qe0ehuy753saie6u0inc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693832</id>
      <parentid>2693828</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T18:00:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16048" sha1="iq6rszhhvtnpgittxxbf7iyhnbt4ufj" xml:space="preserve">{{विस्तार}}

{{माहितीचौकट भारतीय तालुका
|तालुक्याचे_नाव		= इंदापुर तालुका
|स्थानिक_नाव		= 
|चित्र_नकाशा		= इंदापुर पुणे.png
|अक्षांश-रेखांश		=  
|राज्याचे_नाव		= महाराष्ट्र
|जिल्ह्याचे_नाव		= [[पुणे जिल्हा|पुणे]]
|जिल्हा_उपविभागाचे_नाव	= बारामती 
|मुख्यालयाचे_नाव		= इंदापुर 
|क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी		= 
|लोकसंख्या_एकूण		= 
|जनगणना_वर्ष		= 
|लोकसंख्या_घनता		= 
|शहरी_लोकसंख्या		= 
|साक्षरता_दर		= 
|लिंग_गुणोत्तर		= 
|प्रमुख_शहरे_खेडी		= 
 [[इंदापुर]],[[भिगवण]]
|तहसीलदाराचे_नाव		=
 [[श्रीकांत पाटील]]
|लोकसभा_मतदारसंघाचे_नाव	= 
 [[बारामती लोकसभा मतदारसंघ]]
|विधानसभा_मतदारसंघाचे_नाव	= 
 [[इंदापूर विधानसभा मतदारसंघ]]
|आमदाराचे_नाव		= 
 [[दत्तात्रय भरणे]]
|पर्जन्यमान_मिमी		= 
|संकेतस्थळ
}}

'''इंदापुर तालुका''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे. हा तालुका पुणे जिल्ह्याच्या आग्नेय दिशेला वसलेला आहे.

== तालुक्यातील गावे ==
इंदापूर तालुक्यातील गावांची संपूर्ण यादी खालीलप्रमाणे आहे:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: auto;&quot;
|+ इंदापूर तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[आगोटी नंबर १]] || ५१ || [[जाचकवस्ती]] || १०१ || [[पिंपळे (इंदापूर)|पिंपळे]]
|-
| २ || [[आगोटी नंबर २]] || ५२ || [[जाधववाडी (इंदापूर)]] || १०२ || [[पिंपरीबुद्रुक (इंदापूर)]]
|-
| ३ || [[आजोटी]] || ५३ || [[जांब (इंदापूर)]] || १०३ || [[पिंपरीखुर्द (इंदापूर)]]
|-
| ४ || [[अकोले (इंदापूर)]] || ५४ || [[जंक्शन]] || १०४ || [[पिठेवाडी]]
|-
| ५ || [[अंथुरणे]] || ५५ || [[कचरेवाडी (इंदापूर)]] || १०५ || [[पितकेश्वर]]
|-
| ६ || [[अवसरी]] || ५६ || [[कडबनवाडी]] || १०६ || [[पोंदकुळवाडी]]
|-
| ७ || [[बाभुळगाव (इंदापूर)]] || ५७ || [[कळंब (इंदापूर)]] || १०७ || [[पौंढावाडी]]
|-
| ८ || [[बाळपुडी]] || ५८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कळस]] || १०८ || [[राजवाडी (इंदापूर)]]
|-
| ९ || [[बांबडवाडी]] || ५९ || [[कळशी]] || १०९ || [[रानमोडवाडी]]
|-
| १० || [[बांदेवाडी]] || ६० || [[काळेवाडी (इंदापूर)]] || ११० || [[रेदा]]
|-
| ११ || [[बंडगरवाडी (इंदापूर)]] || ६१ || [[कळठण नंबर१]] || १११ || [[रेदाणी]]
|-
| १२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[बावडा (इंदापूर)]] || ६२ || [[कळठण नंबर२]] || ११२ || [[रूई (इंदापूर)]]
|-
| १३ || [[बेडशिंगे]] || ६३ || [[कांदळगाव (इंदापूर)]] || ११३ || [[सांसर]]
|-
| १४ || [[बेळेवाडी (इंदापूर)]] || ६४ || [[कर्दनवाडी]] || ११४ || [[सापकळवाडी]]
|-
| १५ || [[भाडळवाडी]] || ६५ || [[कारेवाडी (इंदापूर)]] || ११५ || [[सराफवाडी]]
|-
| १६ || [[भांडगाव]] || ६६ || [[काटी (इंदापूर)]] || ११६ || [[सारटी (इंदापूर)]]
|-
| १७ || [[भरणेवाडी]] || ६७ || [[कौठळी]] || ११७ || [[सरडेवाडी]]
|-
| १८ || [[भाट निमगाव]] || ६८ || [[कझाड]] || ११८ || [[शाहा (इंदापूर)]]
|-
| १९ || [[भावडी (इंदापूर)]] || ६९ || [[खोरोची]] || ११९ || [[शेळगाव (इंदापूर)]]
|-
| २० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[भवानीनगर (इंदापूर)]] || ७० || [[कुंभारगाव (इंदापूर)]] || १२० || [[शेतफाळहवेली]]
|-
| २१ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[भिगवण]] || ७१ || [[कुरवळी]] || १२१ || [[शेतफाळगाढे]]
|-
| २२ || [[भिगवणस्टेशन]] || ७२ || [[लाकडी]] || १२२ || [[शिंदेवाडी (इंदापूर)]]
|-
| २३ || [[भोडानी]] || ७३ || [[लाखेवाडी (इंदापूर)]] || १२३ || [[शिरसाडी (इंदापूर)]]
|-
| २४ || [[बिजवाडी (इंदापूर)]] || ७४ || [[लामजेवाडी]] || १२४ || [[सिरसाटवाडी]]
|-
| २全面 || [[बिरगुंडवाडी]] || ७५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[लसुर्णे]] || १२५ || [[सुगाव]]
|-
| २६ || [[बोратवाडी]] || ७६ || [[लोणी (इंदापूर)]] || १२६ || [[सुरवाड]]
|-
| २७ || [[बोरी (इंदापूर)]] || ७७ || [[लुमेवाडी]] || १२७ || [[टाकळी (इंदापूर)]]
|-
| २८ || [[चकटी]] || ७८ || [[मदनवाडी]] || १२८ || [[तक्रारवाडी]]
|-
| २९ || [[चंदगाव]] || ७९ || [[माळेवाडी (इंदापूर)]] || १२९ || [[टण्णू]]
|-
| ३० || [[चव्हाणवाडी (इंदापूर)]] || ८० || [[माळवाडी (इंदापूर)]] || १३० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[तरंगवाडी]]
|-
| ३१ || [[चिखली (इंदापूर)]] || ८१ || [[मानकरवाडी (इंदापूर)]] || १३१ || [[तरटगाव (इंदापूर)]]
|-
| ३२ || [[दळज नंबर १]] || ८२ || [[मरदवाडी]] || १३२ || [[तावशी (इंदापूर)]]
|-
| ३३ || [[दळज नंबर २]] || ८३ || [[म्हसोबाचीवाडी]] || १३३ || [[थोरातवाडी]]
|-
| ३४ || [[दळज नंबर ३]] || ८४ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[नरसिंगपूर (इंदापूर)]] || १३४ || [[उधाट]]
|-
| ३५ || [[डिकसळ (इंदापूर)]] || ८५ || [[नारुटवाडी]] || १३५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[वाडापुरी]]
|-
| ३६ || [[गागरगाव]] || ८६ || [[न्हावी (इंदापूर)]] || १३६ || [[वकीलवस्ती]]
|-
| ३७ || [[गाळंदवाडी नंबर१]] || ८७ || [[निंबोडी (इंदापूर)]] || १३७ || [[वनगळी]]
|-
| ३८ || [[गाळंदवाडी नंबर२]] || ८८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[निमगाव केतकी]] || १३८ || [[वरकुटेबुद्रुक]]
|-
| ३९ || [[गणेशवाडी (इंदापूर)]] || ८९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[निमसाखर]] || १३९ || [[वरकुटेखुर्द]]
|-
| ४० || [[गांजेवळण]] || ९० || [[निरगुडे]] || १४० || [[वायसेवाडी]]
|-
| ४१ || [[घोलपवाडी (इंदापूर)]] || ९१ || [[नीरनिमगाव]] || १४१ || [[व्याहाळी (इंदापूर)]]
|-
| ४२ || [[घोरपडवाडी]] || ९२ || [[निरवांगी]] || १४२ || [[झगडेवाडी (इंदापूर)]]
|-
| ४३ || [[गिरवी]] || ९३ || [[ओझरे (इंदापूर)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४४ || [[गोखली]] || ९४ || [[पदस्थळ]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४५ || [[गोंदी]] || ९५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[पळसदेव]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४६ || [[गोसावीवाडी]] || ९६ || [[पांढरवाडी (इंदापूर)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४७ || [[गोतांडी]] || ९७ || [[परीटवाडी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४८ || [[हंगरवाडी]] || ९८ || [[पवारवाडी (इंदापूर)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४९ || [[हिंगणेवाडी]] || ९९ || [[पिलेवाडी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५० || [[हिंगणगाव (इंदापूर)]] || १०० || [[पिंपळनेर (इंदापूर)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

==माहिती==
'''इंदापूर तालुका''' हा [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्‍ह्याच्‍या]] सरहद्दीवर असून पुणे जिह्याच्‍या पूर्वेस शेवटचा तालुका आहे. इंदापूर तालुका [[भीमा]] व [[नीरा]] नदीच्‍या परिसरात आहे. पौराणिक काळात इंदापूरचे नांव इंद्रपुरी असे होते. तालुक्‍याचा भाग पूर्वी [[मालोजीराजे भोसले]] यांचे जहागिरीमध्‍ये समाविष्ट होता.गोरे कुटुंबाकडे महसुल गोळा करण्याची जबाबदारी असल्याची इतिहासात नोंद आहे


इंदापूर हे तालुक्‍याचे मुख्‍यालय असून त्‍या ठिकाणी सर्व शासकीय कार्यालये आहेत. इंदापूर तालुक्‍यामधून पुणे-हैद्राबाद हा [[राष्‍ट्रीय महामार्ग क्रमांक 65 जात असून इंदापूर-पुणे हे अंतर  १३५ कि. मी. आहे.

तालुक्‍याचे उत्तर सीमेवर भीमा नदी वाहत असून दक्षिणेस नीरा नदी आहे. भीमा नदीवर सुप्रसिद्ध [[उजनी धरण]] असून जलाशयात २२ गावे बुडाली आहेत.. धरणाच्‍या पाण्‍याचा फुगवटा सुमारे ५० कि. मी. असून त्‍या पाण्‍याचा उपयोग कृषिविकास व मत्‍स्यपालनासाठी होत आहे. तालुक्‍यातील भीमा व नीरा दोन नद्या, धरणाच्‍या पाण्‍याचा फुगवटा व नीरा कालवा यामुळे बहुतांशी भाग बागायती असून तालुक्‍याचा मध्‍यभागच्या पठारावरील भाग हा जिरायती आहे. प्रमुख व्‍यवसाय शेती असून ऊस हे पीक मोठ्या प्रमाणात घेतले जाते. इंदापूर तालुक्‍यात सहकारी तत्त्वावर तीन साखर कारखाने आहेत. सर्वात जुना [[श्री छत्रपती सहकारी साखर कारखाना, भवानीनगर]] असून त्‍यानंतर इंदापूर सहकारी आत्ताचा [[कर्मयोगी शंकररावजी पाटील सहकारी साखर कारखाना, महात्‍मा फुले नगर बिजवडी]] व त्‍यानंतर [[नीरा-भीमा सहकारी साखर कारखाना, शहाजीनगर]] हा आहे. तसेच एक खाजगी साखर कारखाना एक व खाजगी गुळाचा कारखाना आहे.

इंदापूर तालुक्‍यात शेतीसाठी प्राथमिक पतपुरवठा करणाऱ्या एकूण 305 सोसायट्या कार्यरत आहेत.

इंदापूर तालुक्‍यात एकूण 115 ग्रामपंचायती आहेत.

इंदापूर तालुक्‍यात शेतकऱ्यांचे सेवेत अग्रक्रमी काम करणारी [[कृषि उत्‍पन्‍न बाजार समिती, इंदापूर]] कार्यरत आहे. तसेच महाराष्‍ट्र राज्‍य कृषि पणन मंडळ, पुणे व कृषि उत्‍पन्‍न बाजार समिती, इंदापूर यांचे संयुक्‍त विद्यामाने शेतमाल निर्यात सुवीधा केंद्र कार्यरत आहे. या सुवीधा केंद्रामधून केळी, डाळींब द्राक्षे निर्यात केली जातात.या तालुक्यात डाळिंब,द्राक्षे,ढोबळी मिरची,टोमॅटो,व इतर सर्व पिके घेतली जातात

== संदर्भ ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}

{{संदर्भयादी}}

{{पुणे जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>iq6rszhhvtnpgittxxbf7iyhnbt4ufj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693833</id>
      <parentid>2693832</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T18:00:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16048" sha1="5r9nfyai640ld76oxxjripyzghhqvdb" xml:space="preserve">{{विस्तार}}

{{माहितीचौकट भारतीय तालुका
|तालुक्याचे_नाव		= इंदापुर तालुका
|स्थानिक_नाव		= 
|चित्र_नकाशा		= इंदापुर पुणे.png
|अक्षांश-रेखांश		=  
|राज्याचे_नाव		= महाराष्ट्र
|जिल्ह्याचे_नाव		= [[पुणे जिल्हा|पुणे]]
|जिल्हा_उपविभागाचे_नाव	= बारामती 
|मुख्यालयाचे_नाव		= इंदापुर 
|क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी		= 
|लोकसंख्या_एकूण		= 
|जनगणना_वर्ष		= 
|लोकसंख्या_घनता		= 
|शहरी_लोकसंख्या		= 
|साक्षरता_दर		= 
|लिंग_गुणोत्तर		= 
|प्रमुख_शहरे_खेडी		= 
 [[इंदापुर]],[[भिगवण]]
|तहसीलदाराचे_नाव		=
 [[श्रीकांत पाटील]]
|लोकसभा_मतदारसंघाचे_नाव	= 
 [[बारामती लोकसभा मतदारसंघ]]
|विधानसभा_मतदारसंघाचे_नाव	= 
 [[इंदापूर विधानसभा मतदारसंघ]]
|आमदाराचे_नाव		= 
 [[दत्तात्रय भरणे]]
|पर्जन्यमान_मिमी		= 
|संकेतस्थळ
}}

'''इंदापुर तालुका''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे. हा तालुका पुणे जिल्ह्याच्या आग्नेय दिशेला वसलेला आहे.

== तालुक्यातील गावे ==
इंदापूर तालुक्यातील गावांची संपूर्ण यादी खालीलप्रमाणे आहे:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: auto;&quot;
|+ इंदापूर तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[आगोटी नंबर १]] || ५१ || [[जाचकवस्ती]] || १०१ || [[पिंपळे (इंदापूर)|पिंपळे]]
|-
| २ || [[आगोटी नंबर २]] || ५२ || [[जाधववाडी (इंदापूर)]] || १०२ || [[पिंपरीबुद्रुक (इंदापूर)]]
|-
| ३ || [[आजोटी]] || ५३ || [[जांब (इंदापूर)]] || १०३ || [[पिंपरीखुर्द (इंदापूर)]]
|-
| ४ || [[अकोले (इंदापूर)]] || ५४ || [[जंक्शन]] || १०४ || [[पिठेवाडी]]
|-
| ५ || [[अंथुरणे]] || ५५ || [[कचरेवाडी (इंदापूर)]] || १०५ || [[पितकेश्वर]]
|-
| ६ || [[अवसरी]] || ५६ || [[कडबनवाडी]] || १०६ || [[पोंदकुळवाडी]]
|-
| ७ || [[बाभुळगाव (इंदापूर)]] || ५७ || [[कळंब (इंदापूर)]] || १०७ || [[पौंढावाडी]]
|-
| ८ || [[बाळपुडी]] || ५८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कळस]] || १०८ || [[राजवाडी (इंदापूर)]]
|-
| ९ || [[बांबडवाडी]] || ५९ || [[कळशी]] || १०९ || [[रानमोडवाडी]]
|-
| १० || [[बांदेवाडी]] || ६० || [[काळेवाडी (इंदापूर)]] || ११० || [[रेदा]]
|-
| ११ || [[बंडगरवाडी (इंदापूर)]] || ६१ || [[कळठण नंबर१]] || १११ || [[रेदाणी]]
|-
| १२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[बावडा (इंदापूर)]] || ६२ || [[कळठण नंबर२]] || ११२ || [[रूई (इंदापूर)]]
|-
| १३ || [[बेडशिंगे]] || ६३ || [[कांदळगाव (इंदापूर)]] || ११३ || [[सांसर]]
|-
| १४ || [[बेळेवाडी (इंदापूर)]] || ६४ || [[कर्दनवाडी]] || ११४ || [[सापकळवाडी]]
|-
| १५ || [[भाडळवाडी]] || ६५ || [[कारेवाडी (इंदापूर)]] || ११५ || [[सराफवाडी]]
|-
| १६ || [[भांडगाव]] || ६६ || [[काटी (इंदापूर)]] || ११६ || [[सारटी (इंदापूर)]]
|-
| १७ || [[भरणेवाडी]] || ६७ || [[कौठळी]] || ११७ || [[सरडेवाडी]]
|-
| १८ || [[भाट निमगाव]] || ६८ || [[कझाड]] || ११८ || [[शाहा (इंदापूर)]]
|-
| १९ || [[भावडी (इंदापूर)]] || ६९ || [[खोरोची]] || ११९ || [[शेळगाव (इंदापूर)]]
|-
| २० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[भवानीनगर (इंदापूर)]] || ७० || [[कुंभारगाव (इंदापूर)]] || १२० || [[शेतफाळहवेली]]
|-
| २१ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[भिगवण]] || ७१ || [[कुरवळी]] || १२१ || [[शेतफाळगाढे]]
|-
| २२ || [[भिगवणस्टेशन]] || ७२ || [[लाकडी]] || १२२ || [[शिंदेवाडी (इंदापूर)]]
|-
| २३ || [[भोडानी]] || ७३ || [[लाखेवाडी (इंदापूर)]] || १२३ || [[शिरसाडी (इंदापूर)]]
|-
| २४ || [[बिजवाडी (इंदापूर)]] || ७४ || [[लामजेवाडी]] || १२४ || [[सिरसाटवाडी]]
|-
| २全面 || [[बिरगुंडवाडी]] || ७५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[लसुर्णे]] || १२५ || [[सुगाव]]
|-
| २६ || [[बोपटवाडी]] || ७६ || [[लोणी (इंदापूर)]] || १२६ || [[सुरवाड]]
|-
| २७ || [[बोरी (इंदापूर)]] || ७७ || [[लुमेवाडी]] || १२७ || [[टाकळी (इंदापूर)]]
|-
| २८ || [[चकटी]] || ७८ || [[मदनवाडी]] || १२८ || [[तक्रारवाडी]]
|-
| २९ || [[चंदगाव]] || ७९ || [[माळेवाडी (इंदापूर)]] || १२९ || [[टण्णू]]
|-
| ३० || [[चव्हाणवाडी (इंदापूर)]] || ८० || [[माळवाडी (इंदापूर)]] || १३० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[तरंगवाडी]]
|-
| ३१ || [[चिखली (इंदापूर)]] || ८१ || [[मानकरवाडी (इंदापूर)]] || १३१ || [[तरटगाव (इंदापूर)]]
|-
| ३२ || [[दळज नंबर १]] || ८२ || [[मरदवाडी]] || १३२ || [[तावशी (इंदापूर)]]
|-
| ३३ || [[दळज नंबर २]] || ८३ || [[म्हसोबाचीवाडी]] || १३३ || [[थोरातवाडी]]
|-
| ३४ || [[दळज नंबर ३]] || ८४ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[नरसिंगपूर (इंदापूर)]] || १३४ || [[उधाट]]
|-
| ३५ || [[डिकसळ (इंदापूर)]] || ८५ || [[नारुटवाडी]] || १३५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[वाडापुरी]]
|-
| ३६ || [[गागरगाव]] || ८६ || [[न्हावी (इंदापूर)]] || १३६ || [[वकीलवस्ती]]
|-
| ३७ || [[गाळंदवाडी नंबर१]] || ८७ || [[निंबोडी (इंदापूर)]] || १३७ || [[वनगळी]]
|-
| ३८ || [[गाळंदवाडी नंबर२]] || ८८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[निमगाव केतकी]] || १३८ || [[वरकुटेबुद्रुक]]
|-
| ३९ || [[गणेशवाडी (इंदापूर)]] || ८९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[निमसाखर]] || १३९ || [[वरकुटेखुर्द]]
|-
| ४० || [[गांजेवळण]] || ९० || [[निरगुडे]] || १४० || [[वायसेवाडी]]
|-
| ४१ || [[घोलपवाडी (इंदापूर)]] || ९१ || [[नीरनिमगाव]] || १४१ || [[व्याहाळी (इंदापूर)]]
|-
| ४२ || [[घोरपडवाडी]] || ९२ || [[निरवांगी]] || १४२ || [[झगडेवाडी (इंदापूर)]]
|-
| ४३ || [[गिरवी]] || ९३ || [[ओझरे (इंदापूर)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४४ || [[गोखली]] || ९४ || [[पदस्थळ]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४५ || [[गोंदी]] || ९५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[पळसदेव]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४६ || [[गोसावीवाडी]] || ९६ || [[पांढरवाडी (इंदापूर)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४७ || [[गोतांडी]] || ९७ || [[परीटवाडी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४८ || [[हंगरवाडी]] || ९८ || [[पवारवाडी (इंदापूर)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४९ || [[हिंगणेवाडी]] || ९९ || [[पिलेवाडी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५० || [[हिंगणगाव (इंदापूर)]] || १०० || [[पिंपळनेर (इंदापूर)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

==माहिती==
'''इंदापूर तालुका''' हा [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्‍ह्याच्‍या]] सरहद्दीवर असून पुणे जिह्याच्‍या पूर्वेस शेवटचा तालुका आहे. इंदापूर तालुका [[भीमा]] व [[नीरा]] नदीच्‍या परिसरात आहे. पौराणिक काळात इंदापूरचे नांव इंद्रपुरी असे होते. तालुक्‍याचा भाग पूर्वी [[मालोजीराजे भोसले]] यांचे जहागिरीमध्‍ये समाविष्ट होता.गोरे कुटुंबाकडे महसुल गोळा करण्याची जबाबदारी असल्याची इतिहासात नोंद आहे


इंदापूर हे तालुक्‍याचे मुख्‍यालय असून त्‍या ठिकाणी सर्व शासकीय कार्यालये आहेत. इंदापूर तालुक्‍यामधून पुणे-हैद्राबाद हा [[राष्‍ट्रीय महामार्ग क्रमांक 65 जात असून इंदापूर-पुणे हे अंतर  १३५ कि. मी. आहे.

तालुक्‍याचे उत्तर सीमेवर भीमा नदी वाहत असून दक्षिणेस नीरा नदी आहे. भीमा नदीवर सुप्रसिद्ध [[उजनी धरण]] असून जलाशयात २२ गावे बुडाली आहेत.. धरणाच्‍या पाण्‍याचा फुगवटा सुमारे ५० कि. मी. असून त्‍या पाण्‍याचा उपयोग कृषिविकास व मत्‍स्यपालनासाठी होत आहे. तालुक्‍यातील भीमा व नीरा दोन नद्या, धरणाच्‍या पाण्‍याचा फुगवटा व नीरा कालवा यामुळे बहुतांशी भाग बागायती असून तालुक्‍याचा मध्‍यभागच्या पठारावरील भाग हा जिरायती आहे. प्रमुख व्‍यवसाय शेती असून ऊस हे पीक मोठ्या प्रमाणात घेतले जाते. इंदापूर तालुक्‍यात सहकारी तत्त्वावर तीन साखर कारखाने आहेत. सर्वात जुना [[श्री छत्रपती सहकारी साखर कारखाना, भवानीनगर]] असून त्‍यानंतर इंदापूर सहकारी आत्ताचा [[कर्मयोगी शंकररावजी पाटील सहकारी साखर कारखाना, महात्‍मा फुले नगर बिजवडी]] व त्‍यानंतर [[नीरा-भीमा सहकारी साखर कारखाना, शहाजीनगर]] हा आहे. तसेच एक खाजगी साखर कारखाना एक व खाजगी गुळाचा कारखाना आहे.

इंदापूर तालुक्‍यात शेतीसाठी प्राथमिक पतपुरवठा करणाऱ्या एकूण 305 सोसायट्या कार्यरत आहेत.

इंदापूर तालुक्‍यात एकूण 115 ग्रामपंचायती आहेत.

इंदापूर तालुक्‍यात शेतकऱ्यांचे सेवेत अग्रक्रमी काम करणारी [[कृषि उत्‍पन्‍न बाजार समिती, इंदापूर]] कार्यरत आहे. तसेच महाराष्‍ट्र राज्‍य कृषि पणन मंडळ, पुणे व कृषि उत्‍पन्‍न बाजार समिती, इंदापूर यांचे संयुक्‍त विद्यामाने शेतमाल निर्यात सुवीधा केंद्र कार्यरत आहे. या सुवीधा केंद्रामधून केळी, डाळींब द्राक्षे निर्यात केली जातात.या तालुक्यात डाळिंब,द्राक्षे,ढोबळी मिरची,टोमॅटो,व इतर सर्व पिके घेतली जातात

== संदर्भ ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}

{{संदर्भयादी}}

{{पुणे जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>5r9nfyai640ld76oxxjripyzghhqvdb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पुरंदर तालुका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26031</id>
    <revision>
      <id>2693858</id>
      <parentid>2561313</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T21:09:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72905" sha1="feqs8jjd7s1i07f5cd17xwplfi8iyfg" xml:space="preserve">{{हा लेख|[[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्यातील]] पुरंदर तालुका|पुरंदर (निःसंदिग्धीकरण)}}
{{विस्तार}}
{{माहितीचौकट भारतीय तालुका
|तालुक्याचे_नाव		= पुरंदर तालुका
|चित्र_नकाशा		= पुरंदर तालुका पुणे.png
|अक्षांश-रेखांश		=  
|अक्षांश=
|अक्षांशमिनिटे=
|अक्षांशसेकंद=
|रेखांश=
|रेखांशमिनिटे=
|रेखांशसेकंद=
|राज्याचे_नाव		= महाराष्ट्र
|जिल्ह्याचे_नाव		= [[पुणे जिल्हा|पुणे]]
|जिल्हा_उपविभागाचे_नाव	= [[भोर]] 
|मुख्यालयाचे_नाव		= [[सासवड]]
|क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी		= 
|लोकसंख्या_एकूण		= 
|जनगणना_वर्ष		= 
|लोकसंख्या_घनता		= 
|शहरी_लोकसंख्या		= 
|साक्षरता_दर		= 
|लिंग_गुणोत्तर		= 
|प्रमुख_शहरे_		= [[सासवड]] [[जेजुरी]] [[निरा]] 
|तहसीलदाराचे_नाव		= विक्रम राजपूत
|लोकसभा_मतदारसंघाचे_नाव	= [[बारामती लोकसभा मतदारसंघ]]
|खासदाराचे नाव      = सुप्रिया सुळे 
|विधानसभा_मतदारसंघाचे_नाव	= [[पुरंदर विधानसभा मतदारसंघ]]
|आमदाराचे_नाव		= [[विजय शिवतारे]]
|पर्जन्यमान_मिमी		= 
|संकेतस्थळ
|स्थानिक_नाव=(सासवड)
|पुरंदर तालुक्यातील शहरे=सासवड, जेजुरी, निरा}}

'''पुरंदर तालुका''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[पुणे जिल्हा|पुणे जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे.

छत्रपती संभाजी महाराज यांचे जनमस्थळ, किल्ले पुरंदर या नावाने तालुका आहे.

महाराष्ट्र चे कुलदेवत जेजुरी चा खंडोबा मोठे तीर्थ क्षेत्र आहे. महाराष्ट्र, कर्नाटक, तेलगणा, इत्यादी राज्याचा मोठ्या प्रमाणात भाविक दर्शनासाठी जेजुरी येत असतात.

श्रीनाथ म्ह्सकोबा देवस्थान वीर 

श्रीनाथ म्ह्सकोबा देवस्थान कोडीत 

कानिफनाथ गड बोपदेव.

श्री. संत सोपान देव  सासवड 

आदी प्रमुख देवस्थान 

==ऐतिहासिक महत्त्व==
{{बदल}}
छत्रपती शिवाजी महाराजांचा पुत्र छत्रपती संभाजी महाराजांचे जन्मस्थान म्हणून पुरंदर(सासवड) किल्ला ओळखला जातो. पुरंदर किल्ल्याच्या नावावरूनच येथील तालुका ओळखला जातो. जेजुरीचा खंडेराया, नारायणपुरचे श्रीदत्त मंदिर, केतकावळे गावातील प्रतीबलाजी मंदिर (700 वर्षे प्राचीन सुंदर स्थापत्यकला व कोरीव नक्षीकाम असलेली शिवमंदिरे (संगमेश्वर,चांगावटेश्वर,सिद्धेश्वर,नारायनेश्वर,भुलेश्वर, पांडेश्वर) बोपगावचे कानिफनाथ मंदिर,वीर गावचे श्रीनाथ म्हस्कोबा मंदिर, महात्मा फुले यांचे मूळगाव खानवडी, उमाजी नाईक यांचे जन्मगाव भिवडी,लहुजी वस्ताद साळवे, होनाजी बाळा, सगनभाऊ, गुरुवर्य बाबुराव जगताप, शहीद अशोक कामठे, सरसेनापती वीरबाजी पासलकर यांची समाधी, सरदार गोदाजी जगताप, सरदार गणोजी दरेकर, पिलाजी जाधवराव, बाळोबा कुंजीर, सिदोजीराव गायकवाड (थोपटे) प्रसिद्द इतिहासाला ज्ञात असलेली माणसे जन्माला आली. संत सोपानदेवाची समाधी याच क-हाकाठावर सासवड़ येथे आहे. सह्यादि्पवर्तावर यादवकालीन शिल्पकलेचा सुंदर नमुना असलेले भुलेश्वर मंदिर याच तालुक्याच्या पुवेला आहे.मराठेशाहीतील सर्वात शेवटी बांधलेला किल्ला मल्हारगड व आंबळे येथील ढवळगड याच तालुक्यात आहे, पेशवाई येथील ५२ सरदारांच्या जीवावर तगली. सासवडचा अंबाजी पुरंदरे, बाळोबा कुंजीर व इतर सरदारांचे वाडे आजही लक्ष वेधून घेतात. शंभर चौरस मैलाच्या क-हापठारला साहित्यिकांचा वारसा प्राचीन काळापासून आहे. रामायणकार वाल्मिक ऋषी, संत सोपान देव, पुरंदरदास,स्वामी समर्थांचे पहिले चरित्रकार श्री सखाराम बाळकृष्ण सरनाईक,श्रीधरपंत नाझरेकर, शाहीर  सगनभाऊ, होनाजी बाळा, महात्मा ज्योतीराव फुले, आचार्य अत्रे, साहित्य मार्तंड यशवंतराव सावंत यांच्या पासून ते अलिकडच्या पिढीतील प्रसिद्ध साहित्यिक पत्रकार दशरथ यादव यांच्या पर्यंत साहित्य लेखनाची मोठी परंपरा आहे. यादवकालीन भुलेश्वर हे संशोधनपर पुस्तक यादव यांनी लिहिले आहे. वारकरी संप्रदायावरील वारीच्या वाटेवर ही महाकादंबरीही त्यांनी लिहिली आहे.

== तालुक्यातील गावे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: auto;&quot;
|+ पुरंदर तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[अस्करवाडी]] || ४१ || [[दौंडज (पुरंदर)]] || ८१ || [[माळशिरस (पुरंदर)]]
|-
| २ || [[आंबळे (पुरंदर)]] || ४२ || [[धनकवाडी (पुरंदर)]] || ८२ || [[मावडीकडे पठार (पुरंदर)]]
|-
| ३ || [[आंबोडी (पुरंदर)]] || ४३ || [[धाळेवाडी (पुरंदर)]] || ८३ || [[मावदी सुपे (पुरंदर)]]
|-
| ४ || [[आडाची वाडी (पुरंदर)]] || ४४ || [[नवळेवाडी (पुरंदर)]] || ८४ || [[माहूर (पुरंदर)]]
|-
| ५ || [[उदाची वाडी (पुरंदर)]] || ४५ || [[नाझरेकडे पठार (पुरंदर)]] || ८५ || [[मीसळवाडी (पुरंदर)]]
|-
| ६ || [[उधळे (पुरंदर)]] || ४६ || [[नाझरे सुपे (पुरंदर)]] || ८६ || [[मुंजवाडी (पुरंदर)]]
|-
| ७ || [[एखतपूर (पुरंदर)]] || ४७ || [[नायगाव (पुरंदर)]] || ८७ || [[राख (पुरंदर)]]
|-
| ८ || [[कर्नलवाडी (पुरंदर)]] || ४८ || [[नावली (पुरंदर)]] || ८८ || [[राजुरी (पुरंदर)]]
|-
| ९ || [[काळदरी (पुरंदर)]] || ४९ || [[निलंज (पुरंदर)]] || ८९ || [[राजेवाडी (पुरंदर)]]
|-
| १० || [[काळेवाडी (पुरंदर)]] || ५० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[नीरा (पुरंदर)|निरा(पुरंदर)]] || ९० || [[राणमळा (पुरंदर)]]
|-
| ११ || [[कुंभारवळण (पुरंदर)]] || ५१ || [[पथारवाडी (पुरंदर)]] || ९१ || [[रिसे (पुरंदर)]]
|-
| १२ || [[कुंभोशी (पुरंदर)]] || ५२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[परिंचे (पुरंदर)]] || ९२ || [[लपतळवाडी (पुरंदर)]]
|-
| १३ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[केतकावळे (पुरंदर)]] || ५३ || [[पवारवाडी (पुरंदर)]] || ९३ || [[वनपुरी (पुरंदर)]]
|-
| १४ || [[कोडीत खुर्द]] || ५४ || [[पांगारे (पुरंदर)]] || ९४ || [[वागदरवाडी (पुरंदर)]]
|-
| १५ || [[कोडीत बुद्रुक]] || ५५ || [[पांडेश्वर (पुरंदर)]] || ९५ || [[वाघपूर (पुरंदर)]]
|-
| १६ || [[कोथळे (पुरंदर)]] || ५६ || [[पानवाडी (पुरंदर)]] || ९६ || [[वारवाडी (पुरंदर)]]
|-
| १७ || [[कोळविहीरे (पुरंदर)]] || ५७ || [[पारगाव (पुरंदर)]] || ९७ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[वाल्हे (पुरंदर)]]
|-
| १८ || [[खळद (पुरंदर)]] || ५८ || [[पिंपरी (पुरंदर)]] || ९८ || [[वाळुंज (पुरंदर)]]
|-
| १९ || [[खानवाडी (पुरंदर)]] || ५९ || [[पिंपरे खुर्द]] || ९९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[वीर (पुरंदर)]]
|-
| २० || [[खैगरवाडी (पुरंदर)]] || ६० || [[पिंपळे (पुरंदर)]] || १०० || [[शिंदेवाडी (पुरंदर)]]
|-
| २१ || [[गराडे (पुरंदर)]] || ६१ || [[पिसर्वे (पुरंदर)]] || १०१ || [[शिवरी]]
|-
| २२ || [[गुरहोली (पुरंदर)]] || ६२ || [[पिसुर्टी (पुरंदर)]] || १०२ || [[सटलवाडी (पुरंदर)]]
|-
| २३ || [[गुळूंचे (पुरंदर)]] || ६३ || [[पिसे (पुरंदर)]] || १०३ || [[साकुर्डे (पुरंदर)]]
|-
| २४ || [[घेरापूरंधर (पुरंदर)]] || ६४ || [[पींगोरी (पुरंदर)]] || १०४ || [[सामागीरवस्ती (पुरंदर)]]
|-
| २५ || [[चांबळी (पुरंदर)]] || ६५ || [[पूर (पुरंदर)]] || १०५ || [[सिंगापूर (पुरंदर)]]
|-
| २६ || [[चिव्हेवाडी (पुरंदर)]] || ६६ || [[पोंढे]] || १०६ || [[सुकलवाडी (पुरंदर)]]
|-
| २७ || [[जवळअर्जुन (पुरंदर)]] || ६७ || [[पोखर (पुरंदर)]] ||结构 || [[सुपे खुर्द]]
|-
| २८ || [[जाधववाडी (पुरंदर)]] || ६८ || [[बंधळवाडी (पुरंदर)]] || १०८ || [[सोनोरी (पुरंदर)]]
|-
| २९ || [[जेऊर (पुरंदर)]] || ६९ || [[बांदलवाडी]] || १०९ || [[सोमुर्डी (पुरंदर)]]
|-
| ३० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[जेजुरी (पुरंदर)]] || ७० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[बेलसार (पुरंदर)]] || ११० || [[हरगुडे (पुरंदर)]]
|-
| ३१ || [[झेंडेवाडी (पुरंदर)]] || ७१ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[बोपगाव (पुरंदर)]] || १११ || [[हरणी (पुरंदर)]]
|-
| ३२ || [[टेकवडी (पुरंदर)]] || ७२ || [[बोरहेलवाडी]] || ११२ || [[हिवरे (पुरंदर)]]
|-
| ३३ || [[तक्रारवाडी (पुरंदर)]] || ७३ || [[भिवडी (पुरंदर)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ३४ || [[तोंडल (पुरंदर)]] || ७४ || [[भिवरी (पुरंदर)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ३५ || [[थापेवाडी (पुरंदर)]] || ७५ || [[भैरववाडी (पुरंदर)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ३६ || [[थोपटेवाडी (पुरंदर)]] || ७६ || [[भोसलेवाडी (पुरंदर)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ३७ || [[दवणेवाडी (पुरंदर)]] || ७७ || [[मांडकी (पुरंदर)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ३८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[दीवे (पुरंदर)]] || ७८ || [[मांढर (पुरंदर)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ३९ || [[देवडी (पुरंदर)]] || ७९ || [[मालवाडी (पुरंदर)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

==माहिती==
'''आडाचीवाडी गाव'''

महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील पुरंदर तालुक्यात आडाचीवाडी गाव हे गाव आहे. आडाचीवाडी गावापासून जिल्ह्याचे ठिकाण पुणे सुमारे 56 कि.मी. अंतरावर आहे. आडाचीवाडी गावापासून तालुक्याचे ठिकाण सासवड सुमारे 26 कि.मी. अंतरावर आहे. आडाचीवाडी गावाचे क्षेत्रफळ सुमारे 448.00 हेक्टर अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार आडाचीवाडी गावाची एकूण लोकसंख्या 1574 अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार सुमारे 356 कुटूंब आडाचीवाडी गावात राहतात.  २०११ च्या जनगणनेनुसार 356 गावात पुरुषांची संख्या 828 असून महिलांची संख्या 746 अाहे. आडाचीवाडी गावात पोस्ट ऑफिस नाही. आडाचीवाडी गावचा पिन कोड उपलब्ध नाही. दळणवळणासाठी एसटी बसची सुविधा आडाचीवाडी गावात अाहे. आडाचीवाडी गावात रेल्वे स्थानक नाही. आडाचीवाडी राष्ट्रीय महामार्गा / हायवे (रोड) जवळ नाही. आडाचीवाडी गाव राज्यमार्गा (रोड) जवळ नाही. आडाचीवाडी गाव जिल्हामार्गा (रोड) जवळ अाहे. आडाचीवाडी गावात राष्ट्रीयकृत (नॅशनल)/व्यवसायिक बँका नाहीत. आडाचीवाडी गावात सहकारी बँका नाहीत. आडाचीवाडी गावात विविध कार्यकारी सोसायटी (विकास) अाहेत.  आडाचीवाडी गावात कृषी पणन सोसायटी नाहीत. आडाचीवाडी गावात बचत गट अाहेत. आडाचीवाडी गावात दैनिक बाजार भरत नाही. आडाचीवाडी गावात अाठवडे बाजार भरत नाही. आडाचीवाडी गावात सार्वजनिक वाचनालय नाही. आडाचीवाडी गावात वर्तमानपत्र मिळतात.         

'''आंबळे गाव'''

महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील पुरंदर तालुक्यात आंबळे हे गाव आहे. आंबळे गावापासून जिल्ह्याचे ठिकाण पुणे सुमारे 45 कि.मी. अंतरावर अाहे. आंबळे गावापासून तालुक्याचे ठिकाण पुरंदर सुमारे 17 कि.मी. अंतरावर अाहे. आंबळे गावाचे क्षेत्रफळ सुमारे 1883.00 हेक्टर अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार आंबळे गावाची एकूण लोकसंख्या 2276 अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार सुमारे 501 कुटूंब आंबळे गावात राहतात. २०११ च्या जनगणनेनुसार 501 गावात पुरुषांची संख्या 1167 असून महिलांची संख्या 1109 अाहे. आंबळे गावात पोस्ट ऑफिस नाही. आंबळे गावचा पिन कोड 412104 हा आहे. दळणवळणासाठी एसटी बसची सुविधा आंबळे गावात अाहे. आंबळे गावात रेल्वे स्थानक अाहे. आंबळे राष्ट्रीय महामार्गा / हायवे (रोड) जवळ नाही. आंबळे राज्यमार्गा (रोड) जवळ अाहे. आंबळे गाव जिल्हामार्गा (रोड) जवळ नाही. आंबळे गावात राष्ट्रीयकृत (नॅशनल)/व्यवसायिक बँका नाहीत. आंबळे गावात सहकारी बँका नाहीत. आंबळे गावात विविध कार्यकारी सोसायटी (विकास) अाहेत. आंबळे गावात कृषी पणन सोसायटी नाहीत. आंबळे गावात बचत गट अाहेत. आंबळे गावात दैनिक बाजार भरत नाही. आंबळे गावात अाठवडे बाजार भरत नाही. आंबळे गावात सार्वजनिक वाचनालय नाही. आंबळे गावात वर्तमानपत्र मिळतात.
या गावच्या उत्तरेला ढवळगड किल्ला आहे.गावात सुंदर ऐतिहासिक वास्तू आहेत.
गावातील प्रसिद्ध व्यक्ती गुरुवर्य बाबुराव जगताप (जनता शिक्षण संस्थेचे संस्थापक) 

'''आंबोडी गाव''' 

महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील पुरंदर तालुक्यात आंबोडी हे गाव आहे. आंबोडी गावापासून जिल्ह्याचे ठिकाण पुणे सुमारे 40 कि.मी. अंतरावर अाहे. आंबोडी गावापासून तालुक्याचे ठिकाण पुरंदर सुमारे 2 कि.मी. अंतरावर अाहे. आंबोडी गावाचे क्षेत्रफळ सुमारे 236.00 हेक्टर अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार आंबोडी गावाची एकूण लोकसंख्या 650 अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार सुमारे 142 कुटूंब आंबोडी गावात राहतात.२०११ च्या जनगणनेनुसार 142 गावात पुरुषांची संख्या 330 असून महिलांची संख्या 320 अाहे.  आंबोडी गावात पोस्ट ऑफिस नाही. आंबोडी गावचा पिन कोड उपलब्ध नाही. दळणवळणासाठी एसटी बसची सुविधा आंबोडी गावात अाहे. आंबोडी गावात रेल्वे स्थानक नाही. आंबोडी राष्ट्रीय महामार्गा / हायवे (रोड) जवळ नाही. आंबोडी राज्यमार्गा (रोड) जवळ अाहे. आंबोडी गाव जिल्हामार्गा (रोड) जवळ नाही. आंबोडी गावात राष्ट्रीयकृत (नॅशनल)/व्यवसायिक बँका नाहीत. आंबोडी गावात सहकारी बँका नाहीत. आंबोडी गावात विविध कार्यकारी सोसायटी (विकास) नाहीत. आंबोडी गावात कृषी पणन सोसायटी नाहीत. आंबोडी गावात बचत गट अाहेत. आंबोडी गावात दैनिक बाजार भरत नाही. आंबोडी गावात अाठवडे बाजार भरत नाही. आंबोडी गावात सार्वजनिक वाचनालय नाही. आंबोडी गावात वर्तमानपत्र मिळत नाही.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.swapp.co.in/site/indianstatedistrictsubdistrictarealist.php?stateid=8y68qEDJ0ugeDsGafWxiUw%3D%3D&amp;districtid=eLmouSnEJhpnk2br5KE5wQ%3D%3D&amp;subdistrictid=xEg7Zy2ZhpCLhW908%2FtFJw%3D%3D|title=|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=}}&lt;/ref&gt;

&quot;आस्करवाडी&quot;

महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील पुरंदर तालुक्यात अस्कारवाडी हे गाव आहे.    आस्कारवाडी गावापासून जिल्ह्याचे ठिकाण पुणे सुमारे 18 कि.मी. अंतरावर अाहे. आस्कारवाडी गावापासून तालुक्याचे ठिकाण पुरंदर सुमारे 18 कि.मी. अंतरावर अाहे. आस्कारवाडी गावाचे क्षेत्रफळ सुमारे 418.00 हेक्टर अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार आस्कारवाडी गावाची एकूण लोकसंख्या 457 अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार सुमारे 100 कुटूंब आस्कारवाडी गावात राहतात. २०११ च्या जनगणनेनुसार 100 गावात पुरुषांची संख्या 226 असून महिलांची संख्या 231 अाहे. आस्कारवाडी गावात पोस्ट ऑफिस नाही. आस्कारवाडी गावचा पिन कोड 412301 हा आहे. दळणवळणासाठी एसटी बसची सुविधा अस्कारवाडी गावात अाहे. आस्कारवाडी गावात रेल्वे स्थानक नाही. अस्कारवाडी राष्ट्रीय महामार्गा / हायवे (रोड) जवळ नाही. आस्कारवाडी गाव राज्यमार्गा (रोड) जवळ नाही. आस्कारवाडी गाव जिल्हामार्गा (रोड) जवळ नाही. आस्कारवाडी गावात राष्ट्रीयकृत (नॅशनल)/व्यवसायिक बँका नाहीत. आस्कारवाडी गावात सहकारी बँका नाहीत. अस्कारवाडी गावात विविध कार्यकारी सोसायटी (विकास) नाहीत. आस्कारवाडी गावात कृषी पणन सोसायटी नाहीत. आस्कारवाडी गावात बचत गट अाहेत. आस्कारवाडी गावात दैनिक बाजार भरत नाही. आस्कारवाडी गावात अाठवडे बाजार भरत नाही. आस्कारवाडी गावात सार्वजनिक वाचनालय नाही. आस्कारवाडी गावात वर्तमानपत्र मिळत नाही.

&quot;बांदलवाडी'''

महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील पुरंदर तालुक्यात बांदलवाडी हे गाव आहे. बांदलवाडी गावापासून जिल्ह्याचे ठिकाण पुणे सुमारे 55 कि.मी. अंतरावर अाहे. बांदलवाडी गावापासून तालुक्याचे ठिकाण पुरंदर सुमारे 24 कि.मी. अंतरावर अाहे. बांदलवाडी गावाचे क्षेत्रफळ सुमारे 226.00 हेक्टर अाहे.  २०११ च्या जनगणनेनुसार बांदलवाडी गावाची एकूण लोकसंख्या 406 अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार सुमारे 95 कुटूंब बांदलवाडी गावात राहतात. २०११ च्या जनगणनेनुसार 95 गावात पुरुषांची संख्या 193 असून महिलांची संख्या 213 अाहे. बांदलवाडी गावात पोस्ट ऑफिस नाही. बांदलवाडी गावचा पिन कोड उपलब्ध नाही. दळणवळणासाठी एसटी बसची सुविधा बांदलवाडी गावात अाहे. बांदलवाडी गावात रेल्वे स्थानक नाही. बांदलवाडी राष्ट्रीय महामार्गा / हायवे (रोड) जवळ नाही. बांदलवाडी गाव राज्यमार्गा (रोड) जवळ नाही. बांदलवाडी गाव जिल्हामार्गा (रोड) जवळ नाही. बांदलवाडी गावात राष्ट्रीयकृत (नॅशनल)/व्यवसायिक बँका नाहीत. बांदलवाडी गावात सहकारी बँका नाहीत. बांदलवाडी गावात विविध कार्यकारी सोसायटी (विकास) नाहीत. बांदलवाडी गावात कृषी पणन सोसायटी नाहीत. बांदलवाडी गावात बचत गट नाहीत. बंधळवाडी गावात दैनिक बाजार भरत नाही. बांदलवाडी गावात अाठवडे बाजार भरत नाही. बांदलवाडी गावात सार्वजनिक वाचनालय नाही. बांदलवाडी गावात वर्तमानपत्र मिळत नाही.

'''बेलसर गाव''' 

महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील पुरंदर तालुक्यात बेलसार हे गाव आहे. बेलसार गावापासून जिल्ह्याचे ठिकाण पुणे सुमारे 43 कि.मी. अंतरावर अाहे. बेलसार गावापासून तालुक्याचे ठिकाण पुरंदर सुमारे 13 कि.मी. अंतरावर अाहे. बेलसार गावाचे क्षेत्रफळ सुमारे 1747.61 हेक्टर अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार बेलसार गावाची एकूण लोकसंख्या 3741 अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार सुमारे 832 कुटूंब बेलसार गावात राहतात. २०११ च्या जनगणनेनुसार 832 गावात पुरुषांची संख्या 1857 असून महिलांची संख्या 1884 अाहे. बेलसार गावात पोस्ट ऑफिस अाहे. बेलसार गावचा पिन कोड 412303 हा आहे. दळणवळणासाठी एसटी बसची सुविधा बेलसार गावात अाहे. बेलसार गावात रेल्वे स्थानक नाही. बेलसार राष्ट्रीय महामार्गा / हायवे (रोड) जवळ नाही. बेलसार राज्यमार्गा (रोड) जवळ अाहे. बेलसार गाव जिल्हामार्गा (रोड) जवळ अाहे. बेलसार गावात राष्ट्रीयकृत (नॅशनल)/व्यवसायिक बँका नाहीत. बेलसार गावात सहकारी बँका नाहीत. बेलसार गावात विविध कार्यकारी सोसायटी (विकास) अाहेत. बेलसार गावात कृषी पणन सोसायटी नाहीत. बेलसार गावात बचत गट अाहेत. बेलसार गावात दैनिक बाजार भरत नाही. बेलसार गावात अाठवडे बाजार भरतो. बेलसार गावात सार्वजनिक वाचनालय अाहे. बेलसार गावात वर्तमानपत्र मिळतात.

'''भैरववाडी गाव''' 

महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील पुरंदर तालुक्यात भैरववाडी हे गाव आहे. भैरववाडी गावापासून जिल्ह्याचे ठिकाण पुणे सुमारे 55 कि.मी. अंतरावर अाहे. भैरववाडी गावापासून तालुक्याचे ठिकाण पुरंदर सुमारे 25 कि.मी. अंतरावर अाहे. भैरववाडी गावाचे क्षेत्रफळ सुमारे 307.70 हेक्टर अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार भैरववाडी गावाची एकूण लोकसंख्या 624 अाहे.  २०११ च्या जनगणनेनुसार सुमारे 129 कुटूंब भैरववाडी गावात राहतात. २०११ च्या जनगणनेनुसार 129 गावात पुरुषांची संख्या 321 असून महिलांची संख्या 303 अाहे. भैरववाडी गावात पोस्ट ऑफिस नाही. भैरववाडी गावचा पिन कोड उपलब्ध नाही. दळणवळणासाठी एसटी बसची सुविधा भैरववाडी गावात अाहे. भैरववाडी गावात रेल्वे स्थानक नाही. भैरववाडी राष्ट्रीय महामार्गा / हायवे (रोड) जवळ नाही. भैरववाडी गाव राज्यमार्गा (रोड) जवळ नाही. भैरववाडी गाव जिल्हामार्गा (रोड) जवळ अाहे. भैरववाडी गावात राष्ट्रीयकृत (नॅशनल)/व्यवसायिक बँका नाहीत. भैरववाडी गावात सहकारी बँका नाहीत. भैरववाडी गावात विविध कार्यकारी सोसायटी (विकास) नाहीत. भैरववाडी गावात कृषी पणन सोसायटी नाहीत. भैरववाडी गावात बचत गट अाहेत.  भैरववाडी गावात दैनिक बाजार भरत नाही. भैरववाडी गावात अाठवडे बाजार भरत नाही.  भैरववाडी गावात सार्वजनिक वाचनालय नाही. भैरववाडी गावात वर्तमानपत्र मिळत नाही.

'''भिवडी गाव'''

महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील पुरंदर तालुक्यात भिवडी हे गाव आहे. भिवडी गावापासून जिल्ह्याचे ठिकाण पुणे सुमारे 33 कि.मी. अंतरावर अाहे. भिवडी गावापासून तालुक्याचे ठिकाण पुरंदर सुमारे 5 कि.मी. अंतरावर अाहे. भिवडी गावाचे क्षेत्रफळ सुमारे 799.00 हेक्टर अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार भिवडी गावाची एकूण लोकसंख्या 3050 अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार सुमारे 606 कुटूंब भिवडी गावात राहतात. २०११ च्या जनगणनेनुसार 606 गावात पुरुषांची संख्या 1571 असून महिलांची संख्या 1479 अाहे. भिवडी गावात पोस्ट ऑफिस अाहे. भिवडी गावचा पिन कोड 412301 हा आहे. दळणवळणासाठी एसटी बसची सुविधा भिवडी गावात अाहे. भिवडी गावात रेल्वे स्थानक नाही. भिवडी राष्ट्रीय महामार्गा / हायवे (रोड) जवळ नाही. भिवडी गाव राज्यमार्गा (रोड) जवळ नाही. भिवडी गाव जिल्हामार्गा (रोड) जवळ नाही. भिवडी गावात राष्ट्रीयकृत (नॅशनल)/व्यवसायिक बँका नाहीत. भिवडी गावात सहकारी बँका नाहीत. भिवडी गावात विविध कार्यकारी सोसायटी (विकास) अाहेत. भिवडी गावात कृषी पणन सोसायटी नाहीत. भिवडी गावात बचत गट अाहेत. भिवडी गावात दैनिक बाजार भरत नाही. भिवडी गावात अाठवडे बाजार भरतो. भिवडी गावात सार्वजनिक वाचनालय अाहे. भिवडी गावात वर्तमानपत्र मिळतात.

'''भोसलेवाडी गाव'''

महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील पुरंदर तालुक्यात भोसलेवाडी हे गाव आहे. भोसलेवाडी गावापासून जिल्ह्याचे ठिकाण पुणे सुमारे 38 कि.मी. अंतरावर अाहे. भोसलेवाडी गावापासून तालुक्याचे ठिकाण पुरंदर सुमारे 10 कि.मी. अंतरावर अाहे. भोसलेवाडी गावाचे क्षेत्रफळ सुमारे 837.23 हेक्टर अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार भोसलेवाडी गावाची एकूण लोकसंख्या 1351 अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार सुमारे 323 कुटूंब भोसलेवाडी गावात राहतात. २०११ च्या जनगणनेनुसार 323 गावात पुरुषांची संख्या 691 असून महिलांची संख्या 660 अाहे. भोसलेवाडी गावात पोस्ट ऑफिस नाही. भोसलेवाडी गावचा पिन कोड उपलब्ध नाही. दळणवळणासाठी एसटी बसची सुविधा भोसलेवाडी गावात अाहे. भोसलेवाडी गावात रेल्वे स्थानक नाही. भोसलेवाडी राष्ट्रीय महामार्गा / हायवे (रोड) जवळ नाही. भोसलेवाडी गाव राज्यमार्गा (रोड) जवळ नाही. भोसलेवाडी गाव जिल्हामार्गा (रोड) जवळ नाही. भोसलेवाडी गावात राष्ट्रीयकृत (नॅशनल)/व्यवसायिक बँका नाहीत. भोसलेवाडी गावात सहकारी बँका नाहीत. भोसलेवाडी गावात विविध कार्यकारी सोसायटी (विकास) अाहेत. भोसलेवाडी गावात कृषी पणन सोसायटी नाहीत. भोसलेवाडी गावात बचत गट अाहेत. भोसलेवाडी गावात दैनिक बाजार भरत नाही. भोसलेवाडी गावात अाठवडे बाजार भरत नाही. भोसलेवाडी गावात सार्वजनिक वाचनालय नाही. भोसलेवाडी गावात वर्तमानपत्र मिळतात.

'''बोपगाव'''

महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील पुरंदर तालुक्यात बोपगाव हे गाव आहे. बोपगाव गावापासून जिल्ह्याचे ठिकाण पुणे सुमारे 30 कि.मी. अंतरावर अाहे.बोपगाव गावापासून तालुक्याचे ठिकाण पुरंदर सुमारे 6 कि.मी. अंतरावर अाहे. बोपगाव गावाचे क्षेत्रफळ सुमारे 1309.00 हेक्टर अाहे.२०११ च्या जनगणनेनुसार सुमारे 574 कुटूंब बोपगाव गावात राहतात.२०११ च्या जनगणनेनुसार गावात पुरुषांची संख्या 1512 असून महिलांची संख्या 1424 अाहे.बोपगाव गावात सब पोस्ट ऑफिस अाह. बोपगाव गावचा पिन कोड 412301 हा आहे.बोपगाव राष्ट्रीय महामार्गा / हायवे (रोड) जवळ नाही.बोपगाव गाव राज्यमार्गा (रोड) जवळ नाही.बोपगाव गाव जिल्हामार्गा (रोड) जवळ नाही.बोपगाव गावात राष्ट्रीयकृत (नॅशनल)/व्यवसायिक बँका नाहीत.बोपगाव गावात सहकारी बँका नाहीत. बोपगाव गावात विविध कार्यकारी सोसायटी (विकास) अाहेत.बोपगाव गावात कृषी पणन सोसायटी नाहीत.बोपगाव गावात बचत गट अाहेत.बोपगाव गावात दैनिक बाजार भरत नाही. बोपगाव गावात अाठवडे बाजार भरत नाही.बोपगाव गावात सार्वजनिक वाचनालय नाही.बोपगाव गावात वर्तमानपत्र मिळतात.

'''काळदरी गाव''' 

महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील पुरंदर तालुक्यात काळदरी हे गाव आहे.काळदरी गावापासून जिल्ह्याचे ठिकाण पुणे सुमारे 51 कि.मी. अंतरावर अाहे.काळदरी गावापासून तालुक्याचे ठिकाण पुरंदर सुमारे 23 कि.मी. अंतरावर अाहे. काळदरी गावाचे क्षेत्रफळ सुमारे 1388.00 हेक्टर अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार काळदरी गावाची एकूण लोकसंख्या 1363 अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार सुमारे 328 कुटूंब काळदरी गावात राहतात.२०११ च्या जनगणनेनुसार 328 गावात पुरुषांची संख्या 681 असून महिलांची संख्या 682 अाहे.काळदरी गावात सब पोस्ट ऑफिस अाहे.काळदरी गावचा पिन कोड उपलब्ध नाही.दळणवळणासाठी एसटी बसची सुविधा काळदरी गावात अाहे. काळदरी गावात रेल्वे स्थानक नाही.काळदरी राष्ट्रीय महामार्गा / हायवे (रोड) जवळ नाही. काळदरी गाव राज्यमार्गा (रोड) जवळ नाही.काळदरी गाव जिल्हामार्गा (रोड) जवळ अाहे. काळदरी गावात राष्ट्रीयकृत (नॅशनल)/व्यवसायिक बँका नाहीत.काळदरी गावात सहकारी बँका नाहीत.काळदरी गावात विविध कार्यकारी सोसायटी (विकास) अाहेत.काळदरी गावात कृषी पणन सोसायटी नाहीत.काळदरी गावात बचत गट अाहेत.काळदरी गावात दैनिक बाजार भरत नाही.काळदरी गावात अाठवडे बाजार भरत नाही.काळदरी गावात सार्वजनिक वाचनालय नाही.काळदरी गावात सार्वजनिक वाचनालय नाही.काळदरी गावात वर्तमानपत्र मिळतात.

'''बोरहेलवाडी गाव'''

महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील पुरंदर तालुक्यात बोरहेलवाडी हे गाव आहे. बोरहेलवाडी गावापासून जिल्ह्याचे ठिकाण पुणे सुमारे 36 कि.मी. अंतरावर अाहे. बोरहेलवाडी गावापासून तालुक्याचे ठिकाण पुरंदर सुमारे 6 कि.मी. अंतरावर अाहे. बोरहेलवाडी गावाचे क्षेत्रफळ सुमारे 249.03 हेक्टर अाहे.  २०११ च्या जनगणनेनुसार बोरहेलवाडी गावाची एकूण लोकसंख्या 674 अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार सुमारे 141 कुटूंब बोरहेलवाडी गावात राहतात. २०११ च्या जनगणनेनुसार 141 गावात पुरुषांची संख्या 331 असून महिलांची संख्या 343 अाहे. बोरहेलवाडी गावात पोस्ट ऑफिस नाही. बोरहेलवाडी गावचा पिन कोड उपलब्ध नाही. दळणवळणासाठी एसटी बसची सुविधा बोरहेलवाडी गावात अाहे. बोरहेलवाडी गावात रेल्वे स्थानक नाही. बोरहेलवाडी राष्ट्रीय महामार्गा / हायवे (रोड) जवळ नाही. बोरहेलवाडी गाव राज्यमार्गा (रोड) जवळ नाही. बोरहेलवाडी गाव जिल्हामार्गा (रोड) जवळ नाही. बोरहेलवाडी गावात राष्ट्रीयकृत (नॅशनल)/व्यवसायिक बँका नाहीत. बोरहेलवाडी गावात सहकारी बँका नाहीत. बोरहेलवाडी गावात विविध कार्यकारी सोसायटी (विकास) नाहीत. बोरहेलवाडी गावात कृषी पणन सोसायटी नाहीत. बोरहेलवाडी गावात बचत गट अाहेत. बोरहेलवाडी गावात दैनिक बाजार भरत नाही. बोरहेलवाडी गावात अाठवडे बाजार भरत नाही. बोरहेलवाडी गावात सार्वजनिक वाचनालय नाही. बोरहेलवाडी गावात वर्तमानपत्र मिळत नाही.

'''चांबळी गाव'''

महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील पुरंदर तालुक्यात चांबळी हे गाव आहे. चांबळी गावापासून जिल्ह्याचे ठिकाण पुणे सुमारे 30 कि.मी. अंतरावर अाहे. चांबळी गावापासून तालुक्याचे ठिकाण पुरंदर सुमारे 6 कि.मी. अंतरावर अाहे. चांबळी गावाचे क्षेत्रफळ सुमारे 1411.17 हेक्टर अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार चांबळी गावाची एकूण लोकसंख्या 3449 अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार सुमारे 738 कुटूंब चांबळी गावात राहतात.  २०११ च्या जनगणनेनुसार 738 गावात पुरुषांची संख्या 1769 असून महिलांची संख्या 1680 अाहे. चांबळी गावात पोस्ट ऑफिस अाहे. चांबळी गावचा पिन कोड 412301 हा आहे. दळणवळणासाठी एसटी बसची सुविधा चांबळी गावात अाहे. चांबळी गावात रेल्वे स्थानक नाही. चांबळी राष्ट्रीय महामार्गा / हायवे (रोड) जवळ नाही. चांबळी राज्यमार्गा (रोड) जवळ अाहे. चांबळी गाव जिल्हामार्गा (रोड) जवळ अाहे. चांबळी गावात राष्ट्रीयकृत (नॅशनल)/व्यवसायिक बँका नाहीत. चांबळी गावात सहकारी बँका नाहीत. चांबळी गावात विविध कार्यकारी सोसायटी (विकास) अाहेत. चांबळी गावात कृषी पणन सोसायटी नाहीत. चांबळी गावात बचत गट अाहेत. चांबळी गावात दैनिक बाजार भरत नाही. चांबळी गावात अाठवडे बाजार भरतो. चांबळी गावात सार्वजनिक वाचनालय अाहे. चांबळी गावात वर्तमानपत्र मिळतात.

'''चिव्हेवाडी गाव'''

महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील पुरंदर तालुक्यात चिव्हेवाडी हे गाव आहे. चिव्हेवाडी गावापासून जिल्ह्याचे ठिकाण पुणे सुमारे 45 कि.मी. अंतरावर अाहे. चिव्हेवाडी गावापासून तालुक्याचे ठिकाण पुरंदर सुमारे 9 कि.मी. अंतरावर अाहे. चिव्हेवाडी गावाचे क्षेत्रफळ सुमारे 42.00 हेक्टर अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार चिव्हेवाडी गावाची एकूण लोकसंख्या 738 अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार सुमारे 160 कुटूंब चिव्हेवाडी गावात राहतात. २०११ च्या जनगणनेनुसार 160 गावात पुरुषांची संख्या 379 असून महिलांची संख्या 359 अाहे. चिव्हेवाडी गावात पोस्ट ऑफिस नाही.  चिव्हेवाडी गावचा पिन कोड उपलब्ध नाही. दळणवळणासाठी एसटी बसची सुविधा चिव्हेवाडी गावात अाहे. चिव्हेवाडी गावात रेल्वे स्थानक नाही. चिव्हेवाडी राष्ट्रीय महामार्गा / हायवे (रोड) जवळ नाही. चिव्हेवाडी राज्यमार्गा (रोड) जवळ अाहे. चिव्हेवाडी गाव जिल्हामार्गा (रोड) जवळ अाहे. चिव्हेवाडी गावात राष्ट्रीयकृत (नॅशनल)/व्यवसायिक बँका नाहीत. चिव्हेवाडी गावात सहकारी बँका नाहीत. चिव्हेवाडी गावात विविध कार्यकारी सोसायटी (विकास) नाहीत. चिव्हेवाडी गावात कृषी पणन सोसायटी नाहीत. चिव्हेवाडी गावात बचत गट अाहेत. चिव्हेवाडी गावात दैनिक बाजार भरत नाही. चिव्हेवाडी गावात अाठवडे बाजार भरत नाही. चिव्हेवाडी गावात सार्वजनिक वाचनालय नाही. चिव्हेवाडी गावात वर्तमानपत्र मिळत नाही.

'''दौडज गाव'''

महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील पुरंदर तालुक्यात दौडज हे गाव आहे. दौडज गावापासून जिल्ह्याचे ठिकाण पुणे सुमारे 56 कि.मी. अंतरावर अाहे. दौडज गावापासून तालुक्याचे ठिकाण पुरंदर सुमारे 6 कि.मी. अंतरावर अाहे. दौडज गावाचे क्षेत्रफळ सुमारे 1526.00 हेक्टर अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार दौडज गावाची एकूण लोकसंख्या 2378 अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार सुमारे 505 कुटूंब दौडज गावात राहतात. २०११ च्या जनगणनेनुसार 505 गावात पुरुषांची संख्या 1199 असून महिलांची संख्या 1179 अाहे. दौडज गावात सब पोस्ट ऑफिस अाहे. दौडज गावचा पिन कोड 412305 हा आहे. दळणवळणासाठी एसटी बसची सुविधा दौडज गावात अाहे. दौडज गावात रेल्वे स्थानक अाहे. दौडज राष्ट्रीय महामार्गा / हायवे (रोड) जवळ नाही.  दौडज राज्यमार्गा (रोड) जवळ अाहे. दौडज गाव जिल्हामार्गा (रोड) जवळ अाहे. दौडज गावात राष्ट्रीयकृत (नॅशनल)/व्यवसायिक बँका नाहीत. दौडज गावात सहकारी बँका नाहीत. दौडज गावात विविध कार्यकारी सोसायटी (विकास) अाहेत. दौडज गावात कृषी पणन सोसायटी नाहीत. दौडज गावात बचत गट अाहेत. दौडज गावात दैनिक बाजार भरत नाही. दौडज गावात अाठवडे बाजार भरत नाही. दौडज गावात सार्वजनिक वाचनालय नाही. दौडज गावात वर्तमानपत्र मिळतात.

'''दवणेवाडी गाव'''

महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील पुरंदर तालुक्यात दवणेवाडी हे गाव आहे. दवणेवाडी गावापासून जिल्ह्याचे ठिकाण पुणे सुमारे 63 कि.मी. अंतरावर अाहे. दवणेवाडी गावापासून तालुक्याचे ठिकाण पुरंदर सुमारे 33 कि.मी. अंतरावर अाहे. दवणेवाडी गावाचे क्षेत्रफळ सुमारे 521.51 हेक्टर अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार दवणेवाडी गावाची एकूण लोकसंख्या 372 अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार सुमारे 82 कुटूंब दवणेवाडी गावात राहतात. २०११ च्या जनगणनेनुसार 82 गावात पुरुषांची संख्या 177 असून महिलांची संख्या 195 अाहे. दवणेवाडी गावात पोस्ट ऑफिस नाही. दवणेवाडी गावचा पिन कोड ४१२ ३११ हा आहे. दळणवळणासाठी एसटी बसची सुविधा दवणेवाडी गावात आहे. दवणेवाडी गावात रेल्वे स्थानक नाही. दवणेवाडी राष्ट्रीय महामार्गा / हायवे (रोड) जवळ नाही. दवणेवाडी गाव राज्यमार्गा (रोड) जवळ नाही. दवणेवाडी गाव जिल्हामार्गा (रोड) जवळ नाही. दवणेवाडी गावात राष्ट्रीयकृत (नॅशनल)/व्यवसायिक बँका नाहीत. दवणेवाडी गावात सहकारी बँका नाहीत. दवणेवाडी गावात विविध कार्यकारी सोसायटी (विकास) आहे. दवणेवाडी गावात कृषी पणन सोसायटी नाहीत. दवणेवाडी गावात बचत गट नाहीत. दवणेवाडी गावात दैनिक बाजार भरत नाही. दवणेवाडी गावात अाठवडे बाजार भरत नाही. दवणेवाडी गावात सार्वजनिक वाचनालय नाही. दवणेवाडी गावात वर्तमानपत्र मिळत नाही.

'''देवडी गाव'''

महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील पुरंदर तालुक्यात देवडी हे गाव आहे. देवडी गावापासून जिल्ह्याचे ठिकाण पुणे सुमारे 45 कि.मी. अंतरावर अाहे. देवडी गावापासून तालुक्याचे ठिकाण पुरंदर सुमारे 14 कि.मी. अंतरावर अाहे. देवडी गावाचे क्षेत्रफळ सुमारे 1363.00 हेक्टर अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार देवडी गावाची एकूण लोकसंख्या 1201 अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार सुमारे 246 कुटूंब देवडी गावात राहतात. २०११ च्या जनगणनेनुसार 246 गावात पुरुषांची संख्या 593 असून महिलांची संख्या 608 अाहे. देवडी गावात पोस्ट ऑफिस नाही. देवडी गावचा पिन कोड 412205 हा आहे. दळणवळणासाठी एसटी बसची सुविधा देवडी गावात अाहे. देवडी गावात रेल्वे स्थानक नाही. देवडी राष्ट्रीय महामार्गा / हायवे (रोड) जवळ नाही. देवडी गाव राज्यमार्गा (रोड) जवळ नाही. देवडी गाव जिल्हामार्गा (रोड) जवळ नाही. देवडी गावात राष्ट्रीयकृत (नॅशनल)/व्यवसायिक बँका नाहीत. देवडी गावात सहकारी बँका नाहीत. देवडी गावात विविध कार्यकारी सोसायटी (विकास) अाहेत. देवडी गावात कृषी पणन सोसायटी नाहीत.  देवडी गावात बचत गट अाहेत. देवडी गावात दैनिक बाजार भरत नाही. देवडी गावात अाठवडे बाजार भरत नाही. देवडी गावात सार्वजनिक वाचनालय नाही. देवडी गावात वर्तमानपत्र मिळतात.

'''गुळूंचे गाव'''  

महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील पुरंदर तालुक्यात गुळूंचे हे गाव आहे. गुळूंचे गावापासून जिल्ह्याचे ठिकाण पुणे सुमारे 50 कि.मी. अंतरावर अाहे. गुळूंचे गावापासून तालुक्याचे ठिकाण पुरंदर सुमारे 41 कि.मी. अंतरावर अाहे. गुळूंचे गावाचे क्षेत्रफळ सुमारे 2670.00 हेक्टर अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार गुळूंचे गावाची एकूण लोकसंख्या 2754 अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार सुमारे 626 कुटूंब गुळूंचे गावात राहतात. २०११ च्या जनगणनेनुसार 626 गावात पुरुषांची संख्या 1394 असून महिलांची संख्या 1360 अाहे. गुळूंचे गावात सब पोस्ट ऑफिस अाहे. गुळूंचे गावचा पिन कोड 412102 हा आहे. दळणवळणासाठी एसटी बसची सुविधा गुळूंचे गावात अाहे. गुळूंचे गावात रेल्वे स्थानक नाही. गुळूंचे गाव राष्ट्रीय महामार्गा लगत नाही. गुळूंचे गाव राज्यमार्गा लगत नाही. गुळूंचे गाव जिल्हामार्गा लगत नाही. गुळूंचे गावात राष्ट्रीयकृत/व्यवसायिक बँका, सहकारी बँका नाहीत. गुळूंचे गावात विविध कार्यकारी सोसायटी अाहेत. गुळूंचे गावात कृषी पणन सोसायटी नाहीत. गुळूंचे गावात बचत गट अाहेत. गुळूंचे गावात दैनिक बाजार भरत नाही. गुरूंची गावाचा पिनकोड ४१२१०२आहे.गुळूंचे गावात अाठवडे बाजार ही भरत नाही. त्यामुळे नीरा या ठिकाणी दर बुधवारी आठवडा बाजार भरतो तिथे जावे लागते. गुळूंचे गावात सार्वजनिक वाचनालय आहे. गुळूंचे गावात वर्तमानपत्र मिळतात. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=https://www.swapp.co.in/site/indianstatedistrictsubdistrictarealist.php?stateid=8y68qEDJ0ugeDsGafWxiUw%3D%3D&amp;districtid=eLmouSnEJhpnk2br5KE5wQ%3D%3D&amp;subdistrictid=xEg7Zy2ZhpCLhW908%2FtFJw%3D%3D|title=पुरन्दर् तालुका|last=|पहिले नाव=|दिनांक=|संकेतस्थळ=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|ॲक्सेसदिनांक=}}&lt;/ref&gt;

'''कर्नलवाडी''' 

महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील पुरंदर तालुक्यात कर्नलवाडी हे गाव आहे. कर्नलवाडी गावापासून जिल्ह्याचे ठिकाण पुणे सुमारे 40 कि.मी. अंतरावर अाहे. कर्नलवाडी गावापासून तालुक्याचे ठिकाण पुरंदर सुमारे 25 कि.मी. अंतरावर अाहे.कर्नलवाडी गावाचे क्षेत्रफळ सुमारे 968.97 हेक्टर अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार कर्नलवाडी गावाची एकूण लोकसंख्या 1382 अाहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार सुमारे 314 कुटूंब कर्नलवाडी गावात राहतात. २०११ च्या जनगणनेनुसार 314 गावात पुरुषांची संख्या 718 असून महिलांची संख्या 664 अाहे. कर्नलवाडी गावात पोस्ट ऑफिस नाही. कर्नलवाडी गावचा पिन कोड 412102 हा आहे. दळणवळणासाठी एसटी बसची सुविधा कर्नलवाडी गावात अाहे. कर्नलवाडी गावात रेल्वे स्थानक नाही. कर्नलवाडी गाव राष्ट्रीय महामार्गा लगत नाही. कर्नलवाडी गाव राज्यमार्गा लगत नाही. कर्नलवाडी गाव जिल्हामार्गा लगत नाही. कर्नलवाडी गावात राष्ट्रीयकृत/व्यवसायिक बँका नाहीत. कर्नलवाडी गावात सहकारी बँका नाहीत.  कर्नलवाडी गावात विविध कार्यकारी सोसायटी अाहेत. कर्नलवाडी गावात कृषी पणन सोसायटी नाहीत. कर्नलवाडी गावात बचत गट अाहेत. कर्नलवाडी गावात दैनिक बाजार भरत नाही. त्यामुळे नीरा या ठिकाणी दर बुधवारी आठवडा बाजार भरतो तिथे जावे लागते. कर्नलवाडी गावात अाठवडे बाजार भरत नाही. कर्नलवाडी गावात सार्वजनिक वाचनालय नाही. कर्नलवाडी गावात वर्तमानपत्र मिळतात.

== संदर्भ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;==
{{संदर्भयादी}}

{{पुणे जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>feqs8jjd7s1i07f5cd17xwplfi8iyfg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>खटाव तालुका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30884</id>
    <revision>
      <id>2693896</id>
      <parentid>2657786</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T08:37:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27494" sha1="snhwdt56iqpo4tm2owr2mxvxt75ozxv" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = तालुका
|स्थानिक_नाव               = खटाव
|इतर_नाव                  = 
|टोपणनाव                  = 
|राज्य_नाव                  =  महाराष्ट्र 
|अक्षांश = 17|अक्षांशमिनिटे =37 |अक्षांशसेकंद =50  
|रेखांश= 74|रेखांशमिनिटे=27 |रेखांशसेकंद= 40
|मुळ_नकाशा                = &lt;!-- only if default map not wanted --&gt;
|शोधक_स्थान                 = &lt;!-- left/right --&gt;
|मुळ_नकाशा_पट्टी            = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|आतील_नकाशा_चिन्ह          = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|नकाशा_शीर्षक               = 
|क्षेत्रफळ_एकूण               = 
|क्षेत्रफळ_आकारमान            = 
|क्षेत्रफळ_क्रमांक              = 
|क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ           = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो                 = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ            = 
|उंची                   = 
|उंची_संदर्भ               = 
|समुद्री_किनारा               = 
|हवामान                   = 
|वर्षाव                     = 
|तापमान_वार्षिक             = 
|तापमान_हिवाळा             = 
|तापमान_उन्हाळा             = 
|मुख्यालय                = &lt;!-- फक्त जिल्हांसाठीच--&gt;
|मोठे_शहर                 = 
|मोठे_मेट्रो                  = 
|जवळचे_शहर                = 
|प्रांत                      = 
|विभाग                    = 
|जिल्हा                    = &lt;!-- नावे --&gt;
|लोकसंख्या_एकूण             = 
|लोकसंख्या_वर्ष               = 
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ         = 
|लोकसंख्या_घनता             = 
|लिंग_गुणोत्तर                = 
|साक्षरता                   = 
|साक्षरता_पुरुष              = 
|साक्षरता_स्त्री                 = 
|अधिकृत_भाषा                = मराठी 
|नेता_पद_१                  = 
|नेता_नाव_१                 = 
|नेता_पद_२                  = 
|नेता_नाव_२                 = 
|संसदीय_मतदारसंघ           = 
|विधानसभा_मतदारसं          = 
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१             = [[तहसील]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_१              = खटाव
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२             = [[पंचायत समिती]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_२               = वडूज
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३             = 
|न्यायक्षेत्र_नाव_३               = 
|कोरे_शीर्षक_१               = 
|कोरे_उत्तर_१                = 
|एसटीडी_कोड                 = 
|पिन_कोड                   = 
|आरटीओ_कोड                = 
|संकेतस्थळ                 = 
|संकेतस्थळ_नाव              = 
|दालन                      = 
|तळटिपा                   = 
|गुणक_शीर्षक             = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|स्वयंवर्गीत                 = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
}}


{{अशुद्धलेखन}}
{{बदल}}
{{विस्तार}}

'''खटाव''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[सातारा जिल्हा|सातारा जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे. या
तालुक्याला तीन आमदार आहेत. २००९ साली खटाव मतदारसंघाचे राजकीय दुर्बल नेतृत्व पाहून त्रिभाजन केले गेले, तालुक्यात सामर्थ्यवान राजकीय नेता अस्तित्वात नसल्याने खटाव मतदार संघ जाणीवपूर्वक नष्ट केला गेला, व शेजारच्या तीन विधानसभा मतदारसंघात जोडण्यात आला.
* आता माण (वडुज भाग), कराड(पुसेसावली भाग) &amp; कोरेगाव(खटाव भाग) मधील ३ आमदारांवरती खटावची जादा जबाबदारी दिली गेली आहे. या आमदारांना हा भाग त्यांच्या मतदारसंघाला जोडून पण निधीपूर्वी येवढाच कमी मिळतो. त्यामुळे हा वाढीव जोडलेला अविकसित आणि दुर्लक्षित भाग विकासापासून दूरच आहे. खटाव मतदारसंघ त्रिभंगून तालुक्याचा पुसेसावली भाग कराड मतदार संघाला, खटाव भाग कोरेगाव मतदार संघाला आणि वडूज भाग माण मतदार संघ यांना जोडला आहे. या मतदारसंघांची पुनर्रचना पूर्वीसारखी होणे गरजेचे आहे. {{संदर्भ हवा}} 

मायणी गावचे माजी आमदार [[भाऊसाहेब गुदगे]] यांनी सलग चार वेळा विधानसभेवर निवडून यायचा इतिहास रचला आहे{{संदर्भ हवा}}

==[[खटाव]]==

खटाव गावास थोरले खटाव म्हणून ही ओळ्खतात.
पूर्वी खटाव हे गावच तालुक्याचे मुख्य ठिकाण होते. गावात दिवाणी व फौजदारी न्यायालय होते. भोगोलिकदृष्ट्या खटाव हे तालुक्याच्या बरोबरच मध्यवर्ती ठिाकानी आहे.
* खटाव हे प्राचीन ठिकाण असून गावचे नावच '''खट आणि वांग''' ऋषीच्या नावावरून पडले आहे. खटाव हे पूर्वीच्या वाईदेशाचे मह्त्वाचे ठाणे होते.
** (मावळ, कोकण अथवा खान्देशांसारखे पूर्वी सांगली, सातारा व सोलापूर हे तीनही जिल्हे वाईदेश आणि माणदेश या भौगोलिक नावाने ओळखले जात. आज हे भाग वाई आणि माण तालुक्यांपुरते मर्यादित झाले आहेत).
खटावमध्ये यादवकालीन हेमाडपंथी मंदिरे आहेत. गावात एक ऐतहासिक भुईकोट किल्ला आहे. त्याचे जतन आणि पुनर्जीवन होणे गरजेचे आहे.
खटावगावी छत्रपती शिवराय येऊन गेल्याचे नोंद आहे. गाव पूर्वी लष्करी ठाणे असल्याने येेथे लढाया होत. [[नेताजी पालकर]] यांची खटावमध्ये लढाई झाल्याची नोंद आहे. गावात रणखांब आहे, येथे लढाया होत असे. तसेच मोगली सैन्याचे देखील हे लष्करी ठिकाण होते. 13 व्या शतकात येतील रामोशी लोकांनी मुस्लिम बहामनी सरदारांविरुद्ध लढाई केल्याचा उल्लेख सापडतो. कराड,वाईप्रमाणे खटाव गावचा ही इतिहास खूप जुना आहे, त्याचे संशोधन होणे गरजेचे आहे. खटावला फक्त गावापुरतेच महत्त्व नाही, तर आसपासचा पूर्ण तालुका आणि प्रदेश  पूर्वीही &amp; आजही खटाव म्हणूनच ओळखतात. 
इतिहासकाळात खटाव हा परगणा म्हणजेच खटावदेश(वाईदेशाचा भाग)होता. त्यामुळे खटाव गाव हे पूर्वी खटाव(देश)भागाचे, परगण्याचे, प्रतिनिधीत्व करत होते. आज खटाव तालुका आणि खटाव गाव असे दोन भिन्न प्रकार आहेत. कारण खटाव हा भूभाग तालुका आहे पण मुख्यालय वडूज आहे. आणि खटाव हे खटाव तालुक्यातील एक दुय्यम दर्जाचे गाव आहे.

खटाव हे तालुक्यातील सर्वात मोठे क्षेत्रफळ असलेले गाव आहे. गावास खालील तब्बल 11 गावाच्या सीमा लागून आहेत.
*सि.कुरोली,धाकटवाडी,लोणी,भोसरे,जाखणगाव,खातगुण,भांडेवाडी,कटगुण,धारपुडी,दरुज,भुरकवडी.

  खटाव तालुक्यात खटाव नावाची दोन ऐतिहासिक गावे आहेत. एक फक्त खटाव ज्याला थोरले खटाव ही म्हणतात आणि दुसरे (कातर खटाव) यालाच धाकटे खटाव असे ही म्हणले जाते.

== इतिहास==

कृष्णराव खटावकर- हे खटावचे रहाणारे असून मराठी साम्राज्यांत धुमाकूळ घालणारे म्हणून प्रख्यात होते. यांचे पूर्वज निजामशाहींत बाराहळ्ळी येथें रहात असत. येथील पाटिलकी त्यांची होती. वडिलांचें नांव मंबाजी. त्यांनां दोन मुलें झालीं. राघो व कृष्ण. हे धार्मिक असल्यानें व्यंकोबाचे गिरीवर त्यानीं अनुष्ठान केलें. हे माध्वमतानुयायी देशस्थ होते. दिल्लीकर मोंगलाने कृष्ण यास खटावची ठाणेदारी दिली. परंतु त्यांचा वंश परत बाराहळ्ळी येथें गेला. राघोपंत खटावास राहिले. त्यांचा पुत्र भगवंत व त्यांचा प्रसिद्ध कृष्णराव. हे फार शूर होते. यांनीं खटाव येथील कोटांतील मशीद पाडली व दत्ताचें मंदिर बांधलें. या मंदिरांत त्यांची पुस्तकशाळा होती. ते विद्वान् होते. त्यांनीं १२ लेखक (नवीन ग्रंथ उतरून घेण्यासाठीं) पदरीं बाळगले होते. ते स्वतः न्याय व व्याकरण यांत पारंगत होते. यांचें कुलदैवत खंडोबा. त्यांनीं जेजूरींचें देऊळ बांधिलें. हल्लींचे खंडोबांचें जें मुख्य देऊळ ते यांच्या हातचें असून भोंवतालचा प्राकार होळकर वगैरेंनीं बांधलेला आहे. चंपाषष्ठीच्या दिवशीं पहिला नैवेद्य यांच्याकडील असतो. शाहु महाराज दक्षिणेंत उतरले व साताऱ्यास येऊन गादीवर बसले त्यावेळीं कृष्णराव हे ताराबाईच्या बाजूस होते. त्यांनी नांवाला मोंगलांच्या तर्फेचें निमित्त करून सर्व माणदेश हाताखालीं घातला (१७०८). संभाजी महाराजांच्या वधानंतर हे मोंगलास मिळाले होते व त्यांच्या आश्रयानें मराठी साम्राज्यांत लुटालूट करीत असत. मोंगलानें यांना राजा हा किताब दिला होता. यांनीं मोंगलाचें अनुकरण गोषाच्या चालीपर्यंत केलें होतें. शेजारच्या बुध व मलवडीच्या घाटग्यांचें कांहीं देशमुखी उत्पन्न यांनीं दाबलें. मोंगलानें खटाव परगणा यांनां जहागीर दिला. स्वराज्याविरुद्ध यांनीं मोंगलास पुष्कळ वर्षें मदत केली. मुळापासून हे बंडखोरच. पुढें शाहू महाराजांनीं बाळाजी विश्वनाथ व श्रीपतराव प्रतिनिधी यांस त्यांच्यावर पाठविलें. कृष्णराव शौर्यानें लढले. परंतु अखेरीस ते व त्यांचा वडील पुत्र हे दोघे लढाईंत पडले. दुसरे दोन पुत्र महाराजांस शरण आले. तेव्हां त्यांनीं क्षमा करून त्यांचें वचन पुढें चालविलें. कृष्णरावांनीं संस्कृतांत लिहिलेली विष्णूसहस्त्रनामावली वरील द्वैतमती टीका उपलब्ध आहे.
                              
*कातरखटाव ([[कातर-खटाव]]):-
कातरखटाव हे खटाव तालुक्यातील एक वैशिष्ट्यपूर्ण ठिकाण आहे. येथे कात्रेश्वराचे प्राचीन मंदिर आहे. येथे महादेवाची मोठी यात्रा भरते.
कातरखटावमध्ये शिंगाडवाडी हे गाव आहे. येथे श्रीनाथ म्हस्कोबाचे मंदिर आहे. येथे वैशाख पौर्णिमेला मोठी यात्रा भरते. आणि येथील लोक दर सोमवती अमावस्येला वीर या गावी श्रीनाथ म्हास्कोबाचे भव्य मंदिर आहे. येथे दर्शनासाठी जातात.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=शिंगाडवाडी|title=शिंगाडवाडी|last=शिंगाडे|first=प्रवीण|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

मायणी: या गावात य‌‌‌शवंतबाबा महाराज आणि सारूताई माऊली ही दोन भक्तांची आशास्थाने प्रसिद्ध आहेत.

हिंगणे.. या ठिकाणी जानुबाई देवींची मोठी यात्रा भरते 

[[पुसेगाव]] या ठिकणी सेवागिरी महाराजांची मोठी यात्रा भरते.

निमसोड हे एक गाव खटाव तालुक्यामधील गाव आहे. हे गाव राजकीय वारसा म्हणून गाजले आहे  या गावात सिद्धनाथ देवाची मोठी यात्रा भरते.
*तालुक्याचे मुख्यालय:- वडूज
खटाव तालुक्यातील प्रमुख शहरे व त्यांची (२०११ च्या जनगणनेनुसार) लोकसंख्या:
* वडूज - (लोकसंख्या - 32,636
* मायणी - लोकसंख्या - 15,570
* खटाव - लोकसंख्या - 11,234
* पुसेगाव - लोकसंख्या - 12,780).

तालुक्यातली मोठी खेडी:- 
* कलेढोण   -  8,639
* पुसेसावळी  - 7,658
* औंध  -   6,987
* निमसोड  - 10,946
* चितळी  - 7,128
* बुध  - 7,156
* खटाव लगतच पुर्वेला &quot;धारपुडी&quot;

== तालुक्यातील गावे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: 100%;&quot;
|+ खटाव तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[आमळेवाडी]] || ४७ || [[जांब (खटाव)]] || ९३ || [[पांढरवाडी (खटाव)]]
|-
| २ || [[अंबावडे]] || ४८ || [[कळंबी]] || ९४ || [[पांगरखेळ]]
|-
| ३ || [[आंभेरी]] || ४९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[काळेढोण]] || ९५ || [[पारगाव (खटाव)]]
|-
| ४ || [[अनपाटवाडी (खटाव)]] || ५० || [[काळेवाडी (खटाव)]] || ९६ || [[पवारवाडी (खटाव)]]
|-
| ५ || [[अनफळे]] || ५१ || [[कामठी तर्फे परळी (खटाव)]] || ९७ || [[पेडगाव (खटाव)]]
|-
| ६ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[औंध (खटाव)]] || ५२ || [[कान्हारवाडी]] || ९८ || [[पिंपरी (खटाव)]]
|-
| ७ || [[बाणपुरी]] || ५३ || [[कानकात्रे]] || ९९ || [[पोफळकरवाडी]]
|-
| ८ || [[भांडेवाडी]] || ५४ || [[कानसेवाडी]] || १०० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[पुसेगाव]]
|-
| ९ || [[भोसरे (खटाव)]] || ५५ || [[करंदेवाडी (खटाव)]] || १०१ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[पुसेसावळी]]
|-
| १० || [[भुरकवाडी]] || ५६ || [[कातळगेवाडी]] || १०२ || [[राहटाणी]]
|-
| ११ || [[भुषणगड]] || ५७ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कातरखटाव]] || १०३ || [[राजापूर (खटाव)]]
|-
| १२ || [[बिताळेवाडी]] || ५८ || [[काटेवाडी (खटाव)]] || १०४ || [[रामेश्वर (खटाव)]]
|-
| १३ || [[बोंबळे]] || ५९ || [[कातगुण]] || १०५ || [[रामोशीवाडी]]
|-
| १४ || [[बुध (खटाव)]] || ६० || [[खबाळवाडी]] || १०६ || [[रणशिंगवाडी]]
|-
| १५ || [[चिंचणी (खटाव)]] || ६१ || [[खाराशिंगे]] || १०७ || [[रेवळकरवाडी]]
|-
| १६ || [[चिताळी]] || ६२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[खटाव]] || १०८ || [[सातेवाडी]]
|-
| १७ || [[चोरडे]] || ६३ || [[खाटगुण]] || १०० || [[शेणावडी]]
|-
| १८ || [[दाळमोडी]] || ६४ || [[खाटवळ]] || ११० || [[शेंडगेवाडी (खटाव)]]
|-
| १९ || [[दांभेवाडी]] || ६५ || [[कोकराळे]] || १११ || [[शिंदेवाडी (खटाव)]]
|-
| २० || [[दराजाई]] || ६६ || [[कुमठे (खटाव)]] || ११२ || [[शिरसावाडी]]
|-
| २१ || [[दारूज]] || ६७ || [[कुरले (खटाव)]] || ११३ || [[सुंदरपूर (खटाव)]]
|-
| २२ || [[दातेवाडी]] || ६८ || [[कुरोळी]] || ११४ || [[सुर्याचीवाडी]]
|-
| २३ || [[धाकरवाडी (खटाव)]] || ६९ || [[लाडेगाव (खटाव)]] || ११५ || [[ताडगाव (खटाव)|ताडवळे (खटाव)]]
|-
| २४ || [[धारपुडी]] || ७० || [[लालगुण]] || ११६ || [[तरसवाडी]]
|-
| २५ || [[ढोकळवाडी]] || ७१ || [[लांडेवाडी (खटाव)]] || ११७ || [[थोरवेवाडी]]
|-
| २६ || [[धोंडेवाडी (खटाव)]] || ७२ || [[लक्ष्मीनगर (खटाव)]] || ११८ || [[त्रिमळी]]
|-
| २७ || [[डिसकळ]] || ७३ || [[लोणी (खटाव)]] || ११९ || [[उंबर्डे (खटाव)]]
|-
| २८ || [[एंकुळ]] || ७४ || [[मांडवे (खटाव)]] || १२० || [[उंबरमाळे]]
|-
| २९ || [[फडतरवाडी (खटाव)]] || ७५ || [[मानेतुपेवाडी]] || १२१ || [[उंचीठाणे]]
|-
| ३० || [[गाडेवाडी (खटाव)]] || ७६ || [[मांजरवाडी]] || १२२ || [[वडगाव (खटाव)]]
|-
| ३१ || [[गणेशवाडी (खटाव)]] || ७७ || [[मारदवाक]] || १२३ || [[वाडी (खटाव)]]
|-
| ३२ || [[गराळेवाडी]] || ७८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[मायणी]] || १२४ || [[वडखळ (खटाव)]]
|-
| ३३ || [[गारावाडी]] || ७९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[म्हासुर्णे]] || १२५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[वडुज]]
|-
| ३४ || [[गारूडी (खटाव)]] || ८० || [[मोळ]] || १२६ || [[वांझोळी]]
|-
| ३५ || [[गिरीजाशंकरवाडी]] || ८१ || [[मोराळे]] || १२७ || [[वरधानगड]]
|-
| ३६ || [[गोपुज]] || ८२ || [[मुळीकवाडी (खटाव)]] || १२८ || [[वारूड (खटाव)]]
|-
| ३७ || [[गोरेगाव (खटाव)]] || ८३ || [[मुसंदेवाडी]] || १२९ || [[वेताणे]]
|-
| ३८ || [[गोसाव्याचीवाडी]] || ८४ || [[नागनाथवाडी]] || १३० || [[विखाळे]]
|-
| ३९ || [[गुंदेवाडी (खटाव)]] || ८५ || [[नाईकाचीवाडी]] || १३१ || [[विसापूर (खटाव)]]
|-
| ४० || [[गुरसाळे (खटाव)]] || ८६ || [[नांदोशी]] || १३२ || [[वाकळवाडी (खटाव)]]
|-
| ४१ || [[हिंगणे]] || ८७ || [[नाथवळ]] || १३३ || [[वाकेश्वर]]
|-
| ४२ || [[हिवरवाडी]] || ८८ || [[नवलेवाडी (खटाव)]] || १३४ || [[यारळवाडी]]
|-
| ४३ || [[होळीचागाव]] || ८९ || [[नेर (खटाव)]] || १३५ || [[yeळीव (खटाव)]]
|-
| ४४ || [[हुसेनपूर (खटाव)]] || ९० || [[निढाळ]] || १३६ || [[yeळमारवाडी]]
|-
| ४५ || [[जयगाव]] || ९१ || [[निमसोड]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४६ || [[जाखणगाव]] || ९२ || [[पाचवड (खटाव)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४६.५ || [[पडाळ]] || ९२.५ || [[पळसगाव (खटाव)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ९२.७ || [[पळशी (खटाव)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

==संदर्भ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.santoshdahiwal.in/2017/04/khataw.html खटाव तालुक्याचा नकाशा]
{{सातारा जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>snhwdt56iqpo4tm2owr2mxvxt75ozxv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693897</id>
      <parentid>2693896</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T08:46:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27494" sha1="j25uhpa7v4ahp55hx7h4xwidt66a3rf" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = तालुका
|स्थानिक_नाव               = खटाव
|इतर_नाव                  = 
|टोपणनाव                  = 
|राज्य_नाव                  =  महाराष्ट्र 
|अक्षांश = 17|अक्षांशमिनिटे =37 |अक्षांशसेकंद =50  
|रेखांश= 74|रेखांशमिनिटे=27 |रेखांशसेकंद= 40
|मुळ_नकाशा                = &lt;!-- only if default map not wanted --&gt;
|शोधक_स्थान                 = &lt;!-- left/right --&gt;
|मुळ_नकाशा_पट्टी            = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|आतील_नकाशा_चिन्ह          = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|नकाशा_शीर्षक               = 
|क्षेत्रफळ_एकूण               = 
|क्षेत्रफळ_आकारमान            = 
|क्षेत्रफळ_क्रमांक              = 
|क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ           = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो                 = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ            = 
|उंची                   = 
|उंची_संदर्भ               = 
|समुद्री_किनारा               = 
|हवामान                   = 
|वर्षाव                     = 
|तापमान_वार्षिक             = 
|तापमान_हिवाळा             = 
|तापमान_उन्हाळा             = 
|मुख्यालय                = &lt;!-- फक्त जिल्हांसाठीच--&gt;
|मोठे_शहर                 = 
|मोठे_मेट्रो                  = 
|जवळचे_शहर                = 
|प्रांत                      = 
|विभाग                    = 
|जिल्हा                    = &lt;!-- नावे --&gt;
|लोकसंख्या_एकूण             = 
|लोकसंख्या_वर्ष               = 
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ         = 
|लोकसंख्या_घनता             = 
|लिंग_गुणोत्तर                = 
|साक्षरता                   = 
|साक्षरता_पुरुष              = 
|साक्षरता_स्त्री                 = 
|अधिकृत_भाषा                = मराठी 
|नेता_पद_१                  = 
|नेता_नाव_१                 = 
|नेता_पद_२                  = 
|नेता_नाव_२                 = 
|संसदीय_मतदारसंघ           = 
|विधानसभा_मतदारसं          = 
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१             = [[तहसील]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_१              = खटाव
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२             = [[पंचायत समिती]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_२               = वडूज
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३             = 
|न्यायक्षेत्र_नाव_३               = 
|कोरे_शीर्षक_१               = 
|कोरे_उत्तर_१                = 
|एसटीडी_कोड                 = 
|पिन_कोड                   = 
|आरटीओ_कोड                = 
|संकेतस्थळ                 = 
|संकेतस्थळ_नाव              = 
|दालन                      = 
|तळटिपा                   = 
|गुणक_शीर्षक             = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|स्वयंवर्गीत                 = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
}}


{{अशुद्धलेखन}}
{{बदल}}
{{विस्तार}}

'''खटाव''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[सातारा जिल्हा|सातारा जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे. या
तालुक्याला तीन आमदार आहेत. २००९ साली खटाव मतदारसंघाचे राजकीय दुर्बल नेतृत्व पाहून त्रिभाजन केले गेले, तालुक्यात सामर्थ्यवान राजकीय नेता अस्तित्वात नसल्याने खटाव मतदार संघ जाणीवपूर्वक नष्ट केला गेला, व शेजारच्या तीन विधानसभा मतदारसंघात जोडण्यात आला.
* आता माण (वडुज भाग), कराड(पुसेसावली भाग) &amp; कोरेगाव(खटाव भाग) मधील ३ आमदारांवरती खटावची जादा जबाबदारी दिली गेली आहे. या आमदारांना हा भाग त्यांच्या मतदारसंघाला जोडून पण निधीपूर्वी येवढाच कमी मिळतो. त्यामुळे हा वाढीव जोडलेला अविकसित आणि दुर्लक्षित भाग विकासापासून दूरच आहे. खटाव मतदारसंघ त्रिभंगून तालुक्याचा पुसेसावली भाग कराड मतदार संघाला, खटाव भाग कोरेगाव मतदार संघाला आणि वडूज भाग माण मतदार संघ यांना जोडला आहे. या मतदारसंघांची पुनर्रचना पूर्वीसारखी होणे गरजेचे आहे. {{संदर्भ हवा}} 

मायणी गावचे माजी आमदार [[भाऊसाहेब गुदगे]] यांनी सलग चार वेळा विधानसभेवर निवडून यायचा इतिहास रचला आहे{{संदर्भ हवा}}

==[[खटाव]]==

खटाव गावास थोरले खटाव म्हणून ही ओळ्खतात.
पूर्वी खटाव हे गावच तालुक्याचे मुख्य ठिकाण होते. गावात दिवाणी व फौजदारी न्यायालय होते. भोगोलिकदृष्ट्या खटाव हे तालुक्याच्या बरोबरच मध्यवर्ती ठिाकानी आहे.
* खटाव हे प्राचीन ठिकाण असून गावचे नावच '''खट आणि वांग''' ऋषीच्या नावावरून पडले आहे. खटाव हे पूर्वीच्या वाईदेशाचे मह्त्वाचे ठाणे होते.
** (मावळ, कोकण अथवा खान्देशांसारखे पूर्वी सांगली, सातारा व सोलापूर हे तीनही जिल्हे वाईदेश आणि माणदेश या भौगोलिक नावाने ओळखले जात. आज हे भाग वाई आणि माण तालुक्यांपुरते मर्यादित झाले आहेत).
खटावमध्ये यादवकालीन हेमाडपंथी मंदिरे आहेत. गावात एक ऐतहासिक भुईकोट किल्ला आहे. त्याचे जतन आणि पुनर्जीवन होणे गरजेचे आहे.
खटावगावी छत्रपती शिवराय येऊन गेल्याचे नोंद आहे. गाव पूर्वी लष्करी ठाणे असल्याने येेथे लढाया होत. [[नेताजी पालकर]] यांची खटावमध्ये लढाई झाल्याची नोंद आहे. गावात रणखांब आहे, येथे लढाया होत असे. तसेच मोगली सैन्याचे देखील हे लष्करी ठिकाण होते. 13 व्या शतकात येतील रामोशी लोकांनी मुस्लिम बहामनी सरदारांविरुद्ध लढाई केल्याचा उल्लेख सापडतो. कराड,वाईप्रमाणे खटाव गावचा ही इतिहास खूप जुना आहे, त्याचे संशोधन होणे गरजेचे आहे. खटावला फक्त गावापुरतेच महत्त्व नाही, तर आसपासचा पूर्ण तालुका आणि प्रदेश  पूर्वीही &amp; आजही खटाव म्हणूनच ओळखतात. 
इतिहासकाळात खटाव हा परगणा म्हणजेच खटावदेश(वाईदेशाचा भाग)होता. त्यामुळे खटाव गाव हे पूर्वी खटाव(देश)भागाचे, परगण्याचे, प्रतिनिधीत्व करत होते. आज खटाव तालुका आणि खटाव गाव असे दोन भिन्न प्रकार आहेत. कारण खटाव हा भूभाग तालुका आहे पण मुख्यालय वडूज आहे. आणि खटाव हे खटाव तालुक्यातील एक दुय्यम दर्जाचे गाव आहे.

खटाव हे तालुक्यातील सर्वात मोठे क्षेत्रफळ असलेले गाव आहे. गावास खालील तब्बल 11 गावाच्या सीमा लागून आहेत.
*सि.कुरोली,धाकटवाडी,लोणी,भोसरे,जाखणगाव,खातगुण,भांडेवाडी,कटगुण,धारपुडी,दरुज,भुरकवडी.

  खटाव तालुक्यात खटाव नावाची दोन ऐतिहासिक गावे आहेत. एक फक्त खटाव ज्याला थोरले खटाव ही म्हणतात आणि दुसरे (कातर खटाव) यालाच धाकटे खटाव असे ही म्हणले जाते.

== इतिहास==

कृष्णराव खटावकर- हे खटावचे रहाणारे असून मराठी साम्राज्यांत धुमाकूळ घालणारे म्हणून प्रख्यात होते. यांचे पूर्वज निजामशाहींत बाराहळ्ळी येथें रहात असत. येथील पाटिलकी त्यांची होती. वडिलांचें नांव मंबाजी. त्यांनां दोन मुलें झालीं. राघो व कृष्ण. हे धार्मिक असल्यानें व्यंकोबाचे गिरीवर त्यानीं अनुष्ठान केलें. हे माध्वमतानुयायी देशस्थ होते. दिल्लीकर मोंगलाने कृष्ण यास खटावची ठाणेदारी दिली. परंतु त्यांचा वंश परत बाराहळ्ळी येथें गेला. राघोपंत खटावास राहिले. त्यांचा पुत्र भगवंत व त्यांचा प्रसिद्ध कृष्णराव. हे फार शूर होते. यांनीं खटाव येथील कोटांतील मशीद पाडली व दत्ताचें मंदिर बांधलें. या मंदिरांत त्यांची पुस्तकशाळा होती. ते विद्वान् होते. त्यांनीं १२ लेखक (नवीन ग्रंथ उतरून घेण्यासाठीं) पदरीं बाळगले होते. ते स्वतः न्याय व व्याकरण यांत पारंगत होते. यांचें कुलदैवत खंडोबा. त्यांनीं जेजूरींचें देऊळ बांधिलें. हल्लींचे खंडोबांचें जें मुख्य देऊळ ते यांच्या हातचें असून भोंवतालचा प्राकार होळकर वगैरेंनीं बांधलेला आहे. चंपाषष्ठीच्या दिवशीं पहिला नैवेद्य यांच्याकडील असतो. शाहु महाराज दक्षिणेंत उतरले व साताऱ्यास येऊन गादीवर बसले त्यावेळीं कृष्णराव हे ताराबाईच्या बाजूस होते. त्यांनी नांवाला मोंगलांच्या तर्फेचें निमित्त करून सर्व माणदेश हाताखालीं घातला (१७०८). संभाजी महाराजांच्या वधानंतर हे मोंगलास मिळाले होते व त्यांच्या आश्रयानें मराठी साम्राज्यांत लुटालूट करीत असत. मोंगलानें यांना राजा हा किताब दिला होता. यांनीं मोंगलाचें अनुकरण गोषाच्या चालीपर्यंत केलें होतें. शेजारच्या बुध व मलवडीच्या घाटग्यांचें कांहीं देशमुखी उत्पन्न यांनीं दाबलें. मोंगलानें खटाव परगणा यांनां जहागीर दिला. स्वराज्याविरुद्ध यांनीं मोंगलास पुष्कळ वर्षें मदत केली. मुळापासून हे बंडखोरच. पुढें शाहू महाराजांनीं बाळाजी विश्वनाथ व श्रीपतराव प्रतिनिधी यांस त्यांच्यावर पाठविलें. कृष्णराव शौर्यानें लढले. परंतु अखेरीस ते व त्यांचा वडील पुत्र हे दोघे लढाईंत पडले. दुसरे दोन पुत्र महाराजांस शरण आले. तेव्हां त्यांनीं क्षमा करून त्यांचें वचन पुढें चालविलें. कृष्णरावांनीं संस्कृतांत लिहिलेली विष्णूसहस्त्रनामावली वरील द्वैतमती टीका उपलब्ध आहे.
                              
*कातरखटाव ([[कातर-खटाव]]):-
कातरखटाव हे खटाव तालुक्यातील एक वैशिष्ट्यपूर्ण ठिकाण आहे. येथे कात्रेश्वराचे प्राचीन मंदिर आहे. येथे महादेवाची मोठी यात्रा भरते.
कातरखटावमध्ये शिंगाडवाडी हे गाव आहे. येथे श्रीनाथ म्हस्कोबाचे मंदिर आहे. येथे वैशाख पौर्णिमेला मोठी यात्रा भरते. आणि येथील लोक दर सोमवती अमावस्येला वीर या गावी श्रीनाथ म्हास्कोबाचे भव्य मंदिर आहे. येथे दर्शनासाठी जातात.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=शिंगाडवाडी|title=शिंगाडवाडी|last=शिंगाडे|first=प्रवीण|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

मायणी: या गावात य‌‌‌शवंतबाबा महाराज आणि सारूताई माऊली ही दोन भक्तांची आशास्थाने प्रसिद्ध आहेत.

हिंगणे.. या ठिकाणी जानुबाई देवींची मोठी यात्रा भरते 

[[पुसेगाव]] या ठिकणी सेवागिरी महाराजांची मोठी यात्रा भरते.

निमसोड हे एक गाव खटाव तालुक्यामधील गाव आहे. हे गाव राजकीय वारसा म्हणून गाजले आहे  या गावात सिद्धनाथ देवाची मोठी यात्रा भरते.
*तालुक्याचे मुख्यालय:- वडूज
खटाव तालुक्यातील प्रमुख शहरे व त्यांची (२०११ च्या जनगणनेनुसार) लोकसंख्या:
* वडूज - (लोकसंख्या - 32,636
* मायणी - लोकसंख्या - 15,570
* खटाव - लोकसंख्या - 11,234
* पुसेगाव - लोकसंख्या - 12,780).

तालुक्यातली मोठी खेडी:- 
* कलेढोण   -  8,639
* पुसेसावळी  - 7,658
* औंध  -   6,987
* निमसोड  - 10,946
* चितळी  - 7,128
* बुध  - 7,156
* खटाव लगतच पुर्वेला &quot;धारपुडी&quot;

== तालुक्यातील गावे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: auto;&quot;
|+ खटाव तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[आमळेवाडी]] || ४७ || [[जांब (खटाव)]] || ९३ || [[पांढरवाडी (खटाव)]]
|-
| २ || [[अंबावडे]] || ४८ || [[कळंबी]] || ९४ || [[पांगरखेळ]]
|-
| ३ || [[आंभेरी]] || ४९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[काळेढोण]] || ९५ || [[पारगाव (खटाव)]]
|-
| ४ || [[अनपाटवाडी (खटाव)]] || ५० || [[काळेवाडी (खटाव)]] || ९६ || [[पवारवाडी (खटाव)]]
|-
| ५ || [[अनफळे]] || ५१ || [[कामठी तर्फे परळी (खटाव)]] || ९७ || [[पेडगाव (खटाव)]]
|-
| ६ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[औंध (खटाव)]] || ५२ || [[कान्हारवाडी]] || ९८ || [[पिंपरी (खटाव)]]
|-
| ७ || [[बाणपुरी]] || ५३ || [[कानकात्रे]] || ९९ || [[पोफळकरवाडी]]
|-
| ८ || [[भांडेवाडी]] || ५४ || [[कानसेवाडी]] || १०० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[पुसेगाव]]
|-
| ९ || [[भोसरे (खटाव)]] || ५५ || [[करंदेवाडी (खटाव)]] || १०१ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[पुसेसावळी]]
|-
| १० || [[भुरकवाडी]] || ५६ || [[कातळगेवाडी]] || १०२ || [[राहटाणी]]
|-
| ११ || [[भुषणगड]] || ५७ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कातरखटाव]] || १०३ || [[राजापूर (खटाव)]]
|-
| १२ || [[बिताळेवाडी]] || ५८ || [[काटेवाडी (खटाव)]] || १०४ || [[रामेश्वर (खटाव)]]
|-
| १३ || [[बोंबळे]] || ५९ || [[कातगुण]] || १०५ || [[रामोशीवाडी]]
|-
| १४ || [[बुध (खटाव)]] || ६० || [[खबाळवाडी]] || १०६ || [[रणशिंगवाडी]]
|-
| १५ || [[चिंचणी (खटाव)]] || ६१ || [[खाराशिंगे]] || १०७ || [[रेवळकरवाडी]]
|-
| १६ || [[चिताळी]] || ६२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[खटाव]] || १०८ || [[सातेवाडी]]
|-
| १७ || [[चोरडे]] || ६३ || [[खाटगुण]] || १०० || [[शेणावडी]]
|-
| १८ || [[दाळमोडी]] || ६४ || [[खाटवळ]] || ११० || [[शेंडगेवाडी (खटाव)]]
|-
| १९ || [[दांभेवाडी]] || ६५ || [[कोकराळे]] || १११ || [[शिंदेवाडी (खटाव)]]
|-
| २० || [[दराजाई]] || ६६ || [[कुमठे (खटाव)]] || ११२ || [[शिरसावाडी]]
|-
| २१ || [[दारूज]] || ६७ || [[कुरले (खटाव)]] || ११३ || [[सुंदरपूर (खटाव)]]
|-
| २२ || [[दातेवाडी]] || ६८ || [[कुरोळी]] || ११४ || [[सुर्याचीवाडी]]
|-
| २३ || [[धाकरवाडी (खटाव)]] || ६९ || [[लाडेगाव (खटाव)]] || ११५ || [[ताडगाव (खटाव)|ताडवळे (खटाव)]]
|-
| २४ || [[धारपुडी]] || ७० || [[लालगुण]] || ११६ || [[तरसवाडी]]
|-
| २५ || [[ढोकळवाडी]] || ७१ || [[लांडेवाडी (खटाव)]] || ११७ || [[थोरवेवाडी]]
|-
| २६ || [[धोंडेवाडी (खटाव)]] || ७२ || [[लक्ष्मीनगर (खटाव)]] || ११८ || [[त्रिमळी]]
|-
| २७ || [[डिसकळ]] || ७३ || [[लोणी (खटाव)]] || ११९ || [[उंबर्डे (खटाव)]]
|-
| २८ || [[एंकुळ]] || ७४ || [[मांडवे (खटाव)]] || १२० || [[उंबरमाळे]]
|-
| २९ || [[फडतरवाडी (खटाव)]] || ७५ || [[मानेतुपेवाडी]] || १२१ || [[उंचीठाणे]]
|-
| ३० || [[गाडेवाडी (खटाव)]] || ७६ || [[मांजरवाडी]] || १२२ || [[वडगाव (खटाव)]]
|-
| ३१ || [[गणेशवाडी (खटाव)]] || ७७ || [[मारदवाक]] || १२३ || [[वाडी (खटाव)]]
|-
| ३२ || [[गराळेवाडी]] || ७८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[मायणी]] || १२४ || [[वडखळ (खटाव)]]
|-
| ३३ || [[गारावाडी]] || ७९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[म्हासुर्णे]] || १२५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[वडुज]]
|-
| ३४ || [[गारूडी (खटाव)]] || ८० || [[मोळ]] || १२६ || [[वांझोळी]]
|-
| ३५ || [[गिरीजाशंकरवाडी]] || ८१ || [[मोराळे]] || १२७ || [[वरधानगड]]
|-
| ३६ || [[गोपुज]] || ८२ || [[मुळीकवाडी (खटाव)]] || १२८ || [[वारूड (खटाव)]]
|-
| ३७ || [[गोरेगाव (खटाव)]] || ८३ || [[मुसंदेवाडी]] || १२९ || [[वेताणे]]
|-
| ३८ || [[गोसाव्याचीवाडी]] || ८४ || [[नागनाथवाडी]] || १३० || [[विखाळे]]
|-
| ३९ || [[गुंदेवाडी (खटाव)]] || ८५ || [[नाईकाचीवाडी]] || १३१ || [[विसापूर (खटाव)]]
|-
| ४० || [[गुरसाळे (खटाव)]] || ८६ || [[नांदोशी]] || १३२ || [[वाकळवाडी (खटाव)]]
|-
| ४१ || [[हिंगणे]] || ८७ || [[नाथवळ]] || १३३ || [[वाकेश्वर]]
|-
| ४२ || [[हिवरवाडी]] || ८८ || [[नवलेवाडी (खटाव)]] || १३४ || [[यारळवाडी]]
|-
| ४३ || [[होळीचागाव]] || ८९ || [[नेर (खटाव)]] || १३५ || [[yeळीव (खटाव)]]
|-
| ४४ || [[हुसेनपूर (खटाव)]] || ९० || [[निढाळ]] || १३६ || [[yeळमारवाडी]]
|-
| ४५ || [[जयगाव]] || ९१ || [[निमसोड]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४६ || [[जाखणगाव]] || ९२ || [[पाचवड (खटाव)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४६.५ || [[पडाळ]] || ९२.५ || [[पळसगाव (खटाव)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ९२.७ || [[पळशी (खटाव)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

==संदर्भ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.santoshdahiwal.in/2017/04/khataw.html खटाव तालुक्याचा नकाशा]
{{सातारा जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>j25uhpa7v4ahp55hx7h4xwidt66a3rf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693899</id>
      <parentid>2693897</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T08:52:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27502" sha1="45mlhf57oaem4eouypsfr5z0oc36l2h" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = तालुका
|स्थानिक_नाव               = खटाव
|इतर_नाव                  = 
|टोपणनाव                  = 
|राज्य_नाव                  =  महाराष्ट्र 
|अक्षांश = 17|अक्षांशमिनिटे =37 |अक्षांशसेकंद =50  
|रेखांश= 74|रेखांशमिनिटे=27 |रेखांशसेकंद= 40
|मुळ_नकाशा                = &lt;!-- only if default map not wanted --&gt;
|शोधक_स्थान                 = &lt;!-- left/right --&gt;
|मुळ_नकाशा_पट्टी            = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|आतील_नकाशा_चिन्ह          = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|नकाशा_शीर्षक               = 
|क्षेत्रफळ_एकूण               = 
|क्षेत्रफळ_आकारमान            = 
|क्षेत्रफळ_क्रमांक              = 
|क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ           = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो                 = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ            = 
|उंची                   = 
|उंची_संदर्भ               = 
|समुद्री_किनारा               = 
|हवामान                   = 
|वर्षाव                     = 
|तापमान_वार्षिक             = 
|तापमान_हिवाळा             = 
|तापमान_उन्हाळा             = 
|मुख्यालय                = &lt;!-- फक्त जिल्हांसाठीच--&gt;
|मोठे_शहर                 = 
|मोठे_मेट्रो                  = 
|जवळचे_शहर                = 
|प्रांत                      = 
|विभाग                    = 
|जिल्हा                    = &lt;!-- नावे --&gt;
|लोकसंख्या_एकूण             = 
|लोकसंख्या_वर्ष               = 
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ         = 
|लोकसंख्या_घनता             = 
|लिंग_गुणोत्तर                = 
|साक्षरता                   = 
|साक्षरता_पुरुष              = 
|साक्षरता_स्त्री                 = 
|अधिकृत_भाषा                = मराठी 
|नेता_पद_१                  = 
|नेता_नाव_१                 = 
|नेता_पद_२                  = 
|नेता_नाव_२                 = 
|संसदीय_मतदारसंघ           = 
|विधानसभा_मतदारसं          = 
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१             = [[तहसील]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_१              = खटाव
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२             = [[पंचायत समिती]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_२               = वडूज
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३             = 
|न्यायक्षेत्र_नाव_३               = 
|कोरे_शीर्षक_१               = 
|कोरे_उत्तर_१                = 
|एसटीडी_कोड                 = 
|पिन_कोड                   = 
|आरटीओ_कोड                = 
|संकेतस्थळ                 = 
|संकेतस्थळ_नाव              = 
|दालन                      = 
|तळटिपा                   = 
|गुणक_शीर्षक             = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|स्वयंवर्गीत                 = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
}}


{{अशुद्धलेखन}}
{{बदल}}
{{विस्तार}}

'''खटाव''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[सातारा जिल्हा|सातारा जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे. या
तालुक्याला तीन आमदार आहेत. २००९ साली खटाव मतदारसंघाचे राजकीय दुर्बल नेतृत्व पाहून त्रिभाजन केले गेले, तालुक्यात सामर्थ्यवान राजकीय नेता अस्तित्वात नसल्याने खटाव मतदार संघ जाणीवपूर्वक नष्ट केला गेला, व शेजारच्या तीन विधानसभा मतदारसंघात जोडण्यात आला.
* आता माण (वडुज भाग), कराड(पुसेसावली भाग) &amp; कोरेगाव(खटाव भाग) मधील ३ आमदारांवरती खटावची जादा जबाबदारी दिली गेली आहे. या आमदारांना हा भाग त्यांच्या मतदारसंघाला जोडून पण निधीपूर्वी येवढाच कमी मिळतो. त्यामुळे हा वाढीव जोडलेला अविकसित आणि दुर्लक्षित भाग विकासापासून दूरच आहे. खटाव मतदारसंघ त्रिभंगून तालुक्याचा पुसेसावली भाग कराड मतदार संघाला, खटाव भाग कोरेगाव मतदार संघाला आणि वडूज भाग माण मतदार संघ यांना जोडला आहे. या मतदारसंघांची पुनर्रचना पूर्वीसारखी होणे गरजेचे आहे. {{संदर्भ हवा}} 

मायणी गावचे माजी आमदार [[भाऊसाहेब गुदगे]] यांनी सलग चार वेळा विधानसभेवर निवडून यायचा इतिहास रचला आहे{{संदर्भ हवा}}

==[[खटाव]]==

खटाव गावास थोरले खटाव म्हणून ही ओळ्खतात.
पूर्वी खटाव हे गावच तालुक्याचे मुख्य ठिकाण होते. गावात दिवाणी व फौजदारी न्यायालय होते. भोगोलिकदृष्ट्या खटाव हे तालुक्याच्या बरोबरच मध्यवर्ती ठिाकानी आहे.
* खटाव हे प्राचीन ठिकाण असून गावचे नावच '''खट आणि वांग''' ऋषीच्या नावावरून पडले आहे. खटाव हे पूर्वीच्या वाईदेशाचे मह्त्वाचे ठाणे होते.
** (मावळ, कोकण अथवा खान्देशांसारखे पूर्वी सांगली, सातारा व सोलापूर हे तीनही जिल्हे वाईदेश आणि माणदेश या भौगोलिक नावाने ओळखले जात. आज हे भाग वाई आणि माण तालुक्यांपुरते मर्यादित झाले आहेत).
खटावमध्ये यादवकालीन हेमाडपंथी मंदिरे आहेत. गावात एक ऐतहासिक भुईकोट किल्ला आहे. त्याचे जतन आणि पुनर्जीवन होणे गरजेचे आहे.
खटावगावी छत्रपती शिवराय येऊन गेल्याचे नोंद आहे. गाव पूर्वी लष्करी ठाणे असल्याने येेथे लढाया होत. [[नेताजी पालकर]] यांची खटावमध्ये लढाई झाल्याची नोंद आहे. गावात रणखांब आहे, येथे लढाया होत असे. तसेच मोगली सैन्याचे देखील हे लष्करी ठिकाण होते. 13 व्या शतकात येतील रामोशी लोकांनी मुस्लिम बहामनी सरदारांविरुद्ध लढाई केल्याचा उल्लेख सापडतो. कराड,वाईप्रमाणे खटाव गावचा ही इतिहास खूप जुना आहे, त्याचे संशोधन होणे गरजेचे आहे. खटावला फक्त गावापुरतेच महत्त्व नाही, तर आसपासचा पूर्ण तालुका आणि प्रदेश  पूर्वीही &amp; आजही खटाव म्हणूनच ओळखतात. 
इतिहासकाळात खटाव हा परगणा म्हणजेच खटावदेश(वाईदेशाचा भाग)होता. त्यामुळे खटाव गाव हे पूर्वी खटाव(देश)भागाचे, परगण्याचे, प्रतिनिधीत्व करत होते. आज खटाव तालुका आणि खटाव गाव असे दोन भिन्न प्रकार आहेत. कारण खटाव हा भूभाग तालुका आहे पण मुख्यालय वडूज आहे. आणि खटाव हे खटाव तालुक्यातील एक दुय्यम दर्जाचे गाव आहे.

खटाव हे तालुक्यातील सर्वात मोठे क्षेत्रफळ असलेले गाव आहे. गावास खालील तब्बल 11 गावाच्या सीमा लागून आहेत.
*सि.कुरोली,धाकटवाडी,लोणी,भोसरे,जाखणगाव,खातगुण,भांडेवाडी,कटगुण,धारपुडी,दरुज,भुरकवडी.

  खटाव तालुक्यात खटाव नावाची दोन ऐतिहासिक गावे आहेत. एक फक्त खटाव ज्याला थोरले खटाव ही म्हणतात आणि दुसरे (कातर खटाव) यालाच धाकटे खटाव असे ही म्हणले जाते.

== इतिहास==

कृष्णराव खटावकर- हे खटावचे रहाणारे असून मराठी साम्राज्यांत धुमाकूळ घालणारे म्हणून प्रख्यात होते. यांचे पूर्वज निजामशाहींत बाराहळ्ळी येथें रहात असत. येथील पाटिलकी त्यांची होती. वडिलांचें नांव मंबाजी. त्यांनां दोन मुलें झालीं. राघो व कृष्ण. हे धार्मिक असल्यानें व्यंकोबाचे गिरीवर त्यानीं अनुष्ठान केलें. हे माध्वमतानुयायी देशस्थ होते. दिल्लीकर मोंगलाने कृष्ण यास खटावची ठाणेदारी दिली. परंतु त्यांचा वंश परत बाराहळ्ळी येथें गेला. राघोपंत खटावास राहिले. त्यांचा पुत्र भगवंत व त्यांचा प्रसिद्ध कृष्णराव. हे फार शूर होते. यांनीं खटाव येथील कोटांतील मशीद पाडली व दत्ताचें मंदिर बांधलें. या मंदिरांत त्यांची पुस्तकशाळा होती. ते विद्वान् होते. त्यांनीं १२ लेखक (नवीन ग्रंथ उतरून घेण्यासाठीं) पदरीं बाळगले होते. ते स्वतः न्याय व व्याकरण यांत पारंगत होते. यांचें कुलदैवत खंडोबा. त्यांनीं जेजूरींचें देऊळ बांधिलें. हल्लींचे खंडोबांचें जें मुख्य देऊळ ते यांच्या हातचें असून भोंवतालचा प्राकार होळकर वगैरेंनीं बांधलेला आहे. चंपाषष्ठीच्या दिवशीं पहिला नैवेद्य यांच्याकडील असतो. शाहु महाराज दक्षिणेंत उतरले व साताऱ्यास येऊन गादीवर बसले त्यावेळीं कृष्णराव हे ताराबाईच्या बाजूस होते. त्यांनी नांवाला मोंगलांच्या तर्फेचें निमित्त करून सर्व माणदेश हाताखालीं घातला (१७०८). संभाजी महाराजांच्या वधानंतर हे मोंगलास मिळाले होते व त्यांच्या आश्रयानें मराठी साम्राज्यांत लुटालूट करीत असत. मोंगलानें यांना राजा हा किताब दिला होता. यांनीं मोंगलाचें अनुकरण गोषाच्या चालीपर्यंत केलें होतें. शेजारच्या बुध व मलवडीच्या घाटग्यांचें कांहीं देशमुखी उत्पन्न यांनीं दाबलें. मोंगलानें खटाव परगणा यांनां जहागीर दिला. स्वराज्याविरुद्ध यांनीं मोंगलास पुष्कळ वर्षें मदत केली. मुळापासून हे बंडखोरच. पुढें शाहू महाराजांनीं बाळाजी विश्वनाथ व श्रीपतराव प्रतिनिधी यांस त्यांच्यावर पाठविलें. कृष्णराव शौर्यानें लढले. परंतु अखेरीस ते व त्यांचा वडील पुत्र हे दोघे लढाईंत पडले. दुसरे दोन पुत्र महाराजांस शरण आले. तेव्हां त्यांनीं क्षमा करून त्यांचें वचन पुढें चालविलें. कृष्णरावांनीं संस्कृतांत लिहिलेली विष्णूसहस्त्रनामावली वरील द्वैतमती टीका उपलब्ध आहे.
                              
*कातरखटाव ([[कातर-खटाव]]):-
कातरखटाव हे खटाव तालुक्यातील एक वैशिष्ट्यपूर्ण ठिकाण आहे. येथे कात्रेश्वराचे प्राचीन मंदिर आहे. येथे महादेवाची मोठी यात्रा भरते.
कातरखटावमध्ये शिंगाडवाडी हे गाव आहे. येथे श्रीनाथ म्हस्कोबाचे मंदिर आहे. येथे वैशाख पौर्णिमेला मोठी यात्रा भरते. आणि येथील लोक दर सोमवती अमावस्येला वीर या गावी श्रीनाथ म्हास्कोबाचे भव्य मंदिर आहे. येथे दर्शनासाठी जातात.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=शिंगाडवाडी|title=शिंगाडवाडी|last=शिंगाडे|first=प्रवीण|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

मायणी: या गावात य‌‌‌शवंतबाबा महाराज आणि सारूताई माऊली ही दोन भक्तांची आशास्थाने प्रसिद्ध आहेत.

हिंगणे.. या ठिकाणी जानुबाई देवींची मोठी यात्रा भरते 

[[पुसेगाव]] या ठिकणी सेवागिरी महाराजांची मोठी यात्रा भरते.

निमसोड हे एक गाव खटाव तालुक्यामधील गाव आहे. हे गाव राजकीय वारसा म्हणून गाजले आहे  या गावात सिद्धनाथ देवाची मोठी यात्रा भरते.
*तालुक्याचे मुख्यालय:- वडूज
खटाव तालुक्यातील प्रमुख शहरे व त्यांची (२०११ च्या जनगणनेनुसार) लोकसंख्या:
* वडूज - (लोकसंख्या - 32,636
* मायणी - लोकसंख्या - 15,570
* खटाव - लोकसंख्या - 11,234
* पुसेगाव - लोकसंख्या - 12,780).

तालुक्यातली मोठी खेडी:- 
* कलेढोण   -  8,639
* पुसेसावळी  - 7,658
* औंध  -   6,987
* निमसोड  - 10,946
* चितळी  - 7,128
* बुध  - 7,156
* खटाव लगतच पुर्वेला &quot;धारपुडी&quot;

== तालुक्यातील गावे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: auto;&quot;
|+ खटाव तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[आमळेवाडी]] || ४७ || [[जांब (खटाव)]] || ९३ || [[पांढरवाडी (खटाव)]]
|-
| २ || [[अंबावडे]] || ४८ || [[कळंबी]] || ९४ || [[पांगरखेळ]]
|-
| ३ || [[आंभेरी]] || ४९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[काळेढोण]] || ९५ || [[पारगाव (खटाव)]]
|-
| ४ || [[अनपाटवाडी (खटाव)]] || ५० || [[काळेवाडी (खटाव)]] || ९६ || [[पवारवाडी (खटाव)]]
|-
| ५ || [[अनफळे]] || ५१ || [[कामठी तर्फे परळी (खटाव)]] || ९७ || [[पेडगाव (खटाव)]]
|-
| ६ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[औंध (खटाव)]] || ५२ || [[कान्हारवाडी]] || ९८ || [[पिंपरी (खटाव)]]
|-
| ७ || [[बाणपुरी]] || ५३ || [[कानकात्रे]] || ९९ || [[पोफळकरवाडी]]
|-
| ८ || [[भांडेवाडी]] || ५४ || [[कानसेवाडी]] || १०० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[पुसेगाव]]
|-
| ९ || [[भोसरे (खटाव)]] || ५५ || [[करंदेवाडी (खटाव)]] || १०१ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[पुसेसावळी]]
|-
| १० || [[भुरकवाडी]] || ५६ || [[कातळगेवाडी]] || १०२ || [[राहटाणी]]
|-
| ११ || [[भुषणगड]] || ५७ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कातरखटाव]] || १०३ || [[राजापूर (खटाव)]]
|-
| १२ || [[बिताळेवाडी]] || ५८ || [[काटेवाडी (खटाव)]] || १०४ || [[रामेश्वर (खटाव)]]
|-
| १३ || [[बोंबळे]] || ५९ || [[कातगुण]] || १०५ || [[रामोशीवाडी]]
|-
| १४ || [[बुध (खटाव)]] || ६० || [[खबाळवाडी]] || १०६ || [[रणशिंगवाडी]]
|-
| १५ || [[चिंचणी (खटाव)]] || ६१ || [[खाराशिंगे]] || १०७ || [[रेवळकरवाडी]]
|-
| १६ || [[चिताळी]] || ६२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[खटाव]] || १०८ || [[सातेवाडी]]
|-
| १७ || [[चोरडे]] || ६३ || [[खाटगुण]] || १०० || [[शेणावडी]]
|-
| १८ || [[दाळमोडी]] || ६४ || [[खाटवळ]] || ११० || [[शेंडगेवाडी (खटाव)]]
|-
| १९ || [[दांभेवाडी]] || ६५ || [[कोकराळे]] || १११ || [[शिंदेवाडी (खटाव)]]
|-
| २० || [[दराजाई]] || ६६ || [[कुमठे (खटाव)]] || ११२ || [[शिरसावाडी]]
|-
| २१ || [[दारूज]] || ६७ || [[कुरले (खटाव)]] || ११३ || [[सुंदरपूर (खटाव)]]
|-
| २२ || [[दातेवाडी]] || ६८ || [[कुरोळी]] || ११४ || [[सुर्याचीवाडी]]
|-
| २३ || [[धाकरवाडी (खटाव)]] || ६९ || [[लाडेगाव (खटाव)]] || ११५ || [[ताडगाव (खटाव)|ताडवळे (खटाव)]]
|-
| २४ || [[धारपुडी]] || ७० || [[लालगुण]] || ११६ || [[तरसवाडी]]
|-
| २५ || [[ढोकळवाडी]] || ७१ || [[लांडेवाडी (खटाव)]] || ११७ || [[थोरवेवाडी]]
|-
| २६ || [[धोंडेवाडी (खटाव)]] || ७२ || [[लक्ष्मीनगर (खटाव)]] || ११८ || [[त्रिमळी]]
|-
| २७ || [[डिसकळ]] || ७३ || [[लोणी (खटाव)]] || ११९ || [[उंबर्डे (खटाव)]]
|-
| २८ || [[एंकुळ]] || ७४ || [[मांडवे (खटाव)]] || १२० || [[उंबरमाळे]]
|-
| २९ || [[फडतरवाडी (खटाव)]] || ७५ || [[मानेतुपेवाडी]] || १२१ || [[उंचीठाणे]]
|-
| ३० || [[गाडेवाडी (खटाव)]] || ७६ || [[मांजरवाडी]] || १२२ || [[वडगाव (खटाव)]]
|-
| ३१ || [[गणेशवाडी (खटाव)]] || ७७ || [[मारदवाक]] || १२३ || [[वाडी (खटाव)]]
|-
| ३२ || [[गराळेवाडी]] || ७८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[मायणी]] || १२४ || [[वडखळ (खटाव)]]
|-
| ३३ || [[गारावाडी]] || ७९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[म्हासुर्णे]] || १२५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[वडुज]]
|-
| ३४ || [[गारूडी (खटाव)]] || ८० || [[मोळ]] || १२६ || [[वांझोळी]]
|-
| ३५ || [[गिरीजाशंकरवाडी]] || ८१ || [[मोराळे]] || १२७ || [[वरधानगड]]
|-
| ३६ || [[गोपुज]] || ८२ || [[मुळीकवाडी (खटाव)]] || १२८ || [[वारूड (खटाव)]]
|-
| ३७ || [[गोरेगाव (खटाव)]] || ८३ || [[मुसंदेवाडी]] || १२९ || [[वेताणे]]
|-
| ३८ || [[गोसाव्याचीवाडी]] || ८४ || [[नागनाथवाडी]] || १३० || [[विखाळे]]
|-
| ३९ || [[गुंदेवाडी (खटाव)]] || ८५ || [[नाईकाचीवाडी]] || १३१ || [[विसापूर (खटाव)]]
|-
| ४० || [[गुरसाळे (खटाव)]] || ८६ || [[नांदोशी]] || १३२ || [[वाकळवाडी (खटाव)]]
|-
| ४१ || [[हिंगणे]] || ८७ || [[नाथवळ]] || १३३ || [[वाकेश्वर]]
|-
| ४२ || [[हिवरवाडी]] || ८८ || [[नवलेवाडी (खटाव)]] || १३४ || [[यारळवाडी]]
|-
| ४३ || [[होळीचागाव]] || ८९ || [[नेर (खटाव)]] || १३५ || [[येळीव (खटाव)]]
|-
| ४४ || [[हुसेनपूर (खटाव)]] || ९० || [[निढाळ]] || १३६ || [[येळमारवाडी]]
|-
| ४५ || [[जयगाव]] || ९१ || [[निमसोड]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४६ || [[जाखणगाव]] || ९२ || [[पाचवड (खटाव)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४६.५ || [[पडाळ]] || ९२.५ || [[पळसगाव (खटाव)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ९२.७ || [[पळशी (खटाव)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

==संदर्भ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}

== बाह्य दुवे ==
* [http://www.santoshdahiwal.in/2017/04/khataw.html खटाव तालुक्याचा नकाशा]
{{सातारा जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>45mlhf57oaem4eouypsfr5z0oc36l2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>अकोले तालुका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30902</id>
    <revision>
      <id>2693851</id>
      <parentid>2669893</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T18:17:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* अकोले तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14200" sha1="769twmjdw2stz8yebjw4zfwtixfsawn" xml:space="preserve">{{शहर तालुका|ता=अकोले तालुका|श=अकोले}}
{{माहितीचौकट भारतीय तालुका
|तालुक्याचे_नाव		= अकोले तालुका
|स्थानिक_नाव		=
{{Location map |अहिल्यानगर
|label     = अकोले
|caption    = अकोले तालुक्याचे अहिल्यानगर जिल्ह्याच्या नकाशावरील स्थान
|lat_deg    = 19 |lat_min    = 32 |lat_sec    =  |lon_deg    = 74 |lon_min    = 00 |lon_sec    =  }}
|चित्र_नकाशा		=
|अक्षांश-रेखांश		=  
|राज्याचे_नाव		= महाराष्ट्र
|जिल्ह्याचे_नाव		= [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर]]
|जिल्हा_उपविभागाचे_नाव	= [[संगमनेर उपविभाग|संगमनेर]]
|मुख्यालयाचे_नाव		= अकोले 
|क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी		= १,५०५.०८
|लोकसंख्या_एकूण		= २९२३१९
|जनगणना_वर्ष		= इ.स. २०११
|लोकसंख्या_घनता		= 
|शहरी_लोकसंख्या		= ०
|साक्षरता_दर		= ५९.१५%
|लिंग_गुणोत्तर		= १००३
|प्रमुख_शहरे_खेडी		= [[कोतूळ]], [[राजूर]]
|तहसीलदाराचे_नाव		=  मुकेेश कांबळे
|लोकसभा_मतदारसंघाचे_नाव	= [[शिर्डी लोकसभा मतदारसंघ|शिर्डी]]
|विधानसभा_मतदारसंघाचे_नाव	= [[अकोले विधानसभा मतदारसंघ|अकोले]]
|आमदाराचे_नाव		= 
|पर्जन्यमान_मिमी		= १,०५८
|संकेतस्थळ			= http://ahmednagar.gov.in/html_docs/Taluka-Akole.htm
}}

'''{{लेखनाव}}''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[अहिल्यानगर जिल्हा|अहिल्यानगर जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे. या तालुक्यात महाराष्ट्रातील सर्वांत उंच डोंगरी शिखर [[कळसूबाई शिखर|कळसूबाई]], [[भंडारदरा धरण]], [[निळवंडे धरण]] आणि [[प्रवरा नदी]] आहेत.

== प्रमुख आकर्षणे ==
[[रतनगड]], [[मदनगड]], [[कुलंग]], [[आजोबागड]], [[बितनगड किल्ला|बितनगड]], [[पाबरगड]], विश्राम गड (पट्टाकील्ला) [[हरिश्चंद्रगड]] यांसारखे किल्ले, महाराष्ट्रातील सर्वोच्च शिखर [[कळसूबाई शिखर|कळसूबाई]] आणि वैशिष्ट्यपूर्ण भौगोलिक रचना असणारे ''फोफसंडी'' ही ठिकाणे अकोले तालुक्यात आहेत.

[[अकोले]] शहराजवळ [[अगस्त्य|अगस्ती आश्रम]] नावाचे स्थळ आहे. या स्थळी [[राम|रामाची]] अगस्तीशी भेट झाली, असे मानले जाते.{{संदर्भ हवा}} या तालुक्यातल्या [[रतनवाडी]] गावात [[अमृतेश्वर मंदिर]] नावाने ओळखले जाणारे [[हेमाडपंती स्थापत्यशैली]]चे मंदिर आहे.

== धरणे ==
[[प्रवरा नदी]]वर इ.स. १९१६ साली बांधण्यात आलेले [[भंडारदरा धरण]] अकोले तालुक्यात आहे. तसेच प्रवरेवरच बांधले जात असलेले ७.८ टीएमसी (थाउजंड मिलियन क्यूबिक फीट, १ खर्व घनफूट) क्षमतेचे [[निळवंडे धरण]] आहे. अकोले तालुक्यात १२५ मेगावॅट वीजनिर्मिती क्षमतेचा [[उदंचन जलविद्युत प्रकल्प]] असलेले घाटघर धरणही अकोले तालुक्यात आहे.

रंधा धबधब्याशेजारी ''कोदणी प्रकल्प'' नावाचा एक जलविद्युत प्रकल्प आहे. या जलविद्युत प्रकल्पाची स्थापित क्षमता ३४ मेगावॅट आहे. हा प्रकल्प डॉडसन कंपनीला ३० वर्षांच्या भाडेपट्ट्यावर चालण्यासाठी देण्यात आला आहे.

४)  बलठण धरण :

अकोले तालुक्यातील ग्रामीण दुर्गम भागातील बलठण धरण हे सुद्धा एक प्रेक्षणीय स्थळ म्हणुन नव्याने  ओळखले जाणारे प्रेक्षणीय स्थळ आहे. बलठण व पुरुषवाडी यां गावांच्या स्थिरावरील कुरकुंडी नदी आता बलठण धरण नावाने ओळखली जाते, माननीय मधुकररावजी पिचड साहेब यांच्या कारकीर्दित बांधण्यात आलेले हे बलठण धरण असुन येथील देखावा पाहण्यासाठी पावसाळ्यात गिर्यारोहकांची भ्रमंती बघायला मिळते.

== तालुक्यातील गावे ==
&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://mahabhulekh.maharashtra.gov.in/Nashik/Home.aspx |title=संग्रहित प्रत |access-date=2016-11-07 |archive-date=2016-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807120113/http://www.mahabhulekh.maharashtra.gov.in/Nashik/Home.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; अकोले तालुक्यातील गावांची संपूर्ण यादी खालीलप्रमाणे आहे:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: auto;&quot;
|+ अकोले तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[देवगाव|देवगाव (अकोले)]] || ३६ || [[कोलटेंभे]] || ७१ || [[पिंपळगाव निपाणी]]
|-
| २ || [[अगस्तीनगर]] || ३७ || [[कोहंडी]] || ७२ || [[बहिरवाडी]]
|-
| ३ || [[अंबिकानगर]] || ३८ || [[कोहणे]] || ७३ || [[बारी]]
|-
| ४ || [[अंबित]] || ३९ || [[कौठ वाडी]] || ७४ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[भंडारदरा]]
|-
| ५ || [[अंभोळ]] || ४० || [[खडकी खुर्द]] || ७५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[रतनवाडी]]
|-
| ६ || [[आगार]] || ४१ || [[खडकी बुद्रुक]] || ७६ || [[रंधा खुर्द]]
|-
| ७ || [[आंबड]] || ४२ || [[खानापूर]] || ७७ || [[रधा बुद्रुक]]
|-
| ८ || [[आबीतखिंड]] || ४३ || [[खिरविरे]] || ७८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[राजूर]]
|-
| ९ || [[आंबेवंगन]] || ४४ || [[खुंटेवाडी (अकोले)]] || ७९ || [[रुंभोडी]]
|-
| १० || [[इंदोरी]] || ४५ || [[खेतेवाडी]] || ८० || [[लहित खुर्द]]
|-
| ११ || [[उंचखडक खुर्द]] || ४६ || [[गणोरे]] || ८१ || [[लाडगाव]]
|-
| १२ || [[उंचखडक बुद्रुक]] || ४७ || [[गर्दणी]] || ८२ || [[लिंगदेव]]
|-
| १३ || [[उडदावणे]] || ४८ || [[गारवाडी]] || ८३ || [[वाघापूर]]
|-
| १४ || [[उंबरेवाडी]] || ४९ || [[गुहिरे]] || ८४ || [[विठे]]
|-
| १५ || [[एकदरे]] || ५० || [[गोडेवाडी]] || ८५ || [[वारंघुशी]]
|-
| १६ || [[औरंगपूर]] || ५१ || [[गोदोंशी]] || ८६ || [[वीरगाव]]
|-
| १७ || [[करंडी]] || ५२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[घाटघर]] || ८७ || [[शेरणखेल]]
|-
| १८ || [[कळंब]] || ५३ || [[चास]] || ८८ || [[वाकी]]
|-
| १९ || [[कळस खुर्द]] || ५४ || [[चिचोंडी]] || ८९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[शेंडी]]
|-
| २० || [[कळस बुद्रुक]] || ५५ || [[चितळवेढे]] || ९० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[समशेरपूर]]
|-
| २१ || [[कातळापूर]] || ५६ || [[चिंचवणे]] || ९१ || [[सावरगाव पाट]]
|-
| २२ || [[काळेवाडी]] || ५७ || [[जाचकवाडी]] || ९२ || [[सांगवी]]
|-
| २३ || [[कुंभेफळ]] || ५८ || [[जामगांव]] || ९३ || [[सुगाव]]
|-
| २४ || [[कुमशेत]] || ५९ || [[जायनावाडी]] || ९४ || [[हिवरगाव]]
|-
| २५ || [[केळी]] || ६० || [[जांभळे]] || ९५ || [[बेलापूर]]
|-
| २६ || [[केळी ओतुर]] || ६१ || [[टिटवी]] || ९६ || [[बदगी]]
|-
| २७ || [[केळी कोतुळ]] || ६२ || [[डोंगरगाव]] || ९७ || [[म्हाळुंगी]]
|-
| २८ || [[केळी रुम्हणवाडी]] || ६३ || [[ढगेवाडी]] || ९८ || [[पाडोशी]]
|-
| २९ || [[केळूंगण]] || ६४ || [[तांभोळ]] || ९९ || [[पेढेवाडी]]
|-
| ३० || [[कोकणवाडी]] || ६५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[देवठाण]] || १०० || [[मानहेरे]]
|-
| ३१ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कोतूळ]] || ६६ || [[धामणगाव]] || १०१ || [[शिंगणवाडी]]
|-
| ३२ || [[कोथळे]] || ६७ || [[धामणवन]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ३३ || [[कोदनी]] || ६८ || [[धुमाळवाडी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ३४ || [[कोंभाळणे]] || ६९ || [[नवलेवाडी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ३५ || [[काळेवाडी]] || ७० || [[निरगुडेवाडी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ३६ || [[पिंपळदरी]] || ७१ || [[पाडाळणे]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ३७ || [[पानसरवाडी]] || ७२ || [[पिपळगाव]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

== हे सुद्धा पहा ==
* [[जगदंबामाता मंदिर, टाहाकरी]]

== बाह्य दुवे ==
* {{स्रोत संकेतस्थळ | दुवा = http://ahmednagar.nic.in/html_docs/Taluka-Akole.htm | title = अहमदनगर जिल्ह्याच्या शासकीय संकेतस्थळावरील अकोले तालुक्याविषयीची संक्षिप्त माहिती | भाषा = इंग्लिश }}

{{भौगोलिक स्थान
|मध्य    = अकोले तालुका
|उत्तर     = [[सिन्नर तालुका]]
|ईशान्य = 
|पूर्व      = [[संगमनेर तालुका]]
|आग्नेय = 
|दक्षिण     = [[जुन्नर तालुका]]
|नैऋत्य = [[मुरबाड तालुका]]
|पश्चिम      = [[शहापूर तालुका]]
|वायव्य = [[इगतपुरी तालुका]]
}}

* {{संकेतस्थळ स्रोत|दुवा=http://www.santoshdahiwal.in/2017/04/mapakole.html |ॲक्सेसदिनांक=८ मार्च २०१८ |भाषा=मराठी |title= अकोले तालुक्याचा नकाशा}}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}
#https://transport.maharashtra.gov.in/
{{अहिल्यानगर जिल्हा}}
{{अकोले तालुका}}

[[वर्ग:अहिल्यानगर जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>769twmjdw2stz8yebjw4zfwtixfsawn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रिसोड तालुका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31871</id>
    <revision>
      <id>2693884</id>
      <parentid>2627458</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T07:08:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33200" sha1="a35p80oyodkfyybgmvhtmde6kwv0nda" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = तालुका
|स्थानिक_नाव               = रिसोड 
|इतर_नाव                  = 
|टोपणनाव                  = ऋषिवट
|राज्य_नाव                  =  महाराष्ट्र 
|अक्षांश = 19|अक्षांशमिनिटे = 58|अक्षांशसेकंद =11  
|रेखांश= 76|रेखांशमिनिटे=46 |रेखांशसेकंद= 48
|मुळ_नकाशा                = &lt;!-- only if default map not wanted --&gt;
|शोधक_स्थान                 = &lt;!-- left/right --&gt;
|मुळ_नकाशा_पट्टी            = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|आतील_नकाशा_चिन्ह          = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|नकाशा_शीर्षक               = 
|क्षेत्रफळ_एकूण               = 
|क्षेत्रफळ_आकारमान            = 
|क्षेत्रफळ_क्रमांक              = 
|क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ           = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो                 = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ            = 
|उंची                   = 
|उंची_संदर्भ               = 
|समुद्री_किनारा               = 
|हवामान                   = 
|वर्षाव                     = 
|तापमान_वार्षिक             = 
|तापमान_हिवाळा             = 
|तापमान_उन्हाळा             = 
|मुख्यालय                = &lt;!-- फक्त जिल्हांसाठीच--&gt;
|मोठे_शहर                 = 
|मोठे_मेट्रो                  = 
|जवळचे_शहर                = 
|प्रांत                      = 
|विभाग                    = 
|जिल्हा                    = &lt;!-- नावे --&gt;
|लोकसंख्या_एकूण             = 
|लोकसंख्या_वर्ष               = 
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ         = 
|लोकसंख्या_घनता             = 
|लिंग_गुणोत्तर                = 
|साक्षरता                   = 
|साक्षरता_पुरुष              = 
|साक्षरता_स्त्री                 = 
|अधिकृत_भाषा                = मराठी 
|नेता_पद_१                  = अमितभाऊ झनक
|नेता_नाव_१                 = 
|नेता_पद_२                  =  
|नेता_नाव_२                 = 
|संसदीय_मतदारसंघ           = 
|विधानसभा_मतदारसं          = 
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१             = [[तहसील]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_१              = रिसोड
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२             = [[पंचायत समिती]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_२               = रिसोड
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३             = 
|न्यायक्षेत्र_नाव_३               = 
|कोरे_शीर्षक_१               = 
|कोरे_उत्तर_१                = 
|एसटीडी_कोड                 = 07251
|पिन_कोड                   = 444506
|आरटीओ_कोड                =एमएच/३७
|संकेतस्थळ                 = 
|संकेतस्थळ_नाव              = 
|दालन                      = 
|तळटिपा                   = 
|गुणक_शीर्षक             = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|स्वयंवर्गीत                 = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
}}

== रिसोड ==

'''रिसोड''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[वाशिम जिल्हा|वाशिम जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे.
== तालुक्यातील गावे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: 100%;&quot;
|+ रिसोड तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[आगरवाडी]] || ३३ || [[जावळा (रिसोड)]] || ६५ || [[नांधाणा]]
|-
| २ || [[आंचळ]] || ३४ || [[जोगेश्वरी (रिसोड)]] || ६६ || [[नावळी]]
|-
| ३ || [[आसेगावपेण]] || ३५ || [[कळमगव्हाण]] || ६७ || [[नेर (रिसोड)]]
|-
| ४ || [[आसोळा (रिसोड)]] || ३६ || [[कान्हेरी (रिसोड)]] || ६८ || [[नेतनासा]]
|-
| ५ || [[बाळखेड]] || ३७ || [[कणकारवाडी]] || ६९ || [[निजामपुर]]
|-
| ६ || [[बेलखेडा (रिसोड)]] || ३८ || [[करंजी (रिसोड)]] || ७० || [[पाचांबा]]
|-
| ७ || [[भापूर]] || ३९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[करडा (रिसोड)]] || ७१ || [[पळसखेड]]
|-
| ८ || [[भारजहागिर]] || ४० || [[कवठाखुर्द]] || ७२ || [[पंतपूर]]
|-
| ९ || [[भोकरखेड]] || ४१ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[केणवाड]] || ७३ || [[पारडीतिखे]]
|-
| १० || [[बिबखेड]] || ४२ || [[केशवनगर (रिसोड)]] || ७४ || [[पातवड]]
|-
| ११ || [[बोरखेडी]] || ४३ || [[खडकीधांगरे]] || ७५ || [[पेडगाव (रिसोड)]]
|-
| १२ || [[चाकोळी]] || ४४ || [[खडकीसदर]] || ७६ || [[पेणबोरी]]
|-
| १३ || [[चिंचांबापेण]] || ४५ || [[किणखेड (रिसोड)]] || ७७ || [[पिंपरखेड]]
|-
| १४ || [[चिंचबाभर]] || ४६ || [[कोयळीबुद्रुक|कोळीबुद्रुक]] || ७८ || [[पिंपरीसरहद]]
|-
| १५ || [[चिखली (रिसोड)]] || ४७ || [[कोयळीखुर्द]] || ७९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[रिथाड]]
|-
| १६ || [[दापुरीखुर्द (रिसोड)]] || ४८ || [[कुकसा]] || ८० || [[सारापखेड सावड]]
|-
| १७ || [[देगाव (रिसोड)]] || ४९ || [[कुरहा]] || ८१ || [[शेळगावराजगुरे]]
|-
| १८ || [[देऊळगावबांदा]] || ५० || [[लेहाणी]] || ८२ || [[शेळुखडसे]]
|-
| १९ || [[धोडपबुद्रुक]] || ५१ || [[लिंगाकोतवाल]] || ८३ || [[तांदुळवाडी (रिसोड)]]
|-
| २० || [[धोडपखुर्द]] || ५२ || [[लोणीबुद्रुक]] || ८४ || [[तपोवन (रिसोड)]]
|-
| २१ || [[एकळासपूर (रिसोड)]] || ५३ || [[लोणीखुर्द]] || ८५ || [[उकिरखेड]]
|-
| २२ || [[गणेशपूर (रिसोड)]] || ५४ || [[माहागाव]] || ८६ || [[व्याद]]
|-
| २३ || [[गौंधाळा]] || ५५ || [[मांडवा (रिसोड)]] || ८७ || [[वाडी रायतळ]]
|-
| २४ || [[घोणसरवाडी]] || ५६ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[मांगरूळझनक]] || ८८ || [[वाडीवाकड]]
|-
| २५ || [[घोटा (रिसोड)]] || ५७ || [[मांगवाडी]] || ८९ || [[वाढजी]]
|-
| २६ || [[गोभाणी]] || ५८ || [[मासळापेण]] || ९० || [[वाघीखुर्द]]
|-
| २७ || [[गोहागाव]] || ५९ || [[मोहजाइंगोळे]] || ९१ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[वाकड]]
|-
| २८ || [[गोवर्धन]] || ६० || [[मोहजाबांदी]] || ९२ || [[वाणोजा (रिसोड)]]
|-
| २९ || [[हरळ (रिसोड)]] || ६१ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[मोप]] || ९३ || [[वरुडतोहफा]]
|-
| ३० || [[हिवरपेण]] || ६२ || [[मोरगव्हाण (रिसोड)]] || ९४ || [[येवटा (रिसोड)]]
|-
| ३१ || [[जायखेड]] || ६३ || [[मोठेगाव]] || ९५ || [[येवटी]]
|-
| ३२ || [[जांबआढाव]] || ६४ || [[नागझरी (रिसोड)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

== इतिहास ==
'''रिसोड''' हे एक पौराणिक गाव/शहर आहे. रिसोडचे मूळ नाव '''ऋषिवट''' असे आहे. असे म्हणतात की '''रिसोड''' परिसरात पुराणकाळी असंख्य वडाची  झाडे होती.तिथे '''ऋषिमुनी तपस्या'''  करीत असत. रामायणात उल्लेख असणारा दंडकारण्याचा हा भाग आहे. संतांची भूमि म्हणुन '''रिसोडची''' ख्याती पूर्वीपासून आहे. या ठिकाणी अनेक  '''महादेवाची प्राचीन मंदिरे''' आहेत. अजूनही या परिसरात उत्खननात महादेवाच्या पिंडी सापडतात. रंगारी लोकांचे शहर म्हणूनसुद्धा रिसोडची ख्याती होती. रिसोड हे तलावांचे गाव म्हणून प्रसिद्ध होते. या तलावांमुळे रिसोडला नेहमीच लष्करे आपले तळ ठोकून असत. १७२४ साली येथील रहिवाशांनी हे तलाव नष्ट केले. तरीहि आजतयागत पिंगलाक्षी देवी तलाव अस्तित्वात आहे. रिसोड क्षेत्र [[लखुजी जाधव|लखूजी जाधवांना]] मिळाल्यावर काझीखानाने रिसोडवर मोठा दरोडा घालून हा परगणा लुटला होता.  १८५७ च्या दरम्यान पेंढारे व रोहिल्यांनीही रिसोडवर दरोडे घातले होते. मात्र त्यांना रहिवाशांनी एकत्रितपणे हुसकावोपोन लावल्याचे उल्लेख आहेत. १९२८ सालच्या (वर्ग ८ ते १०) इंग्रजी शासनाच्या भूगोलाच्या पुस्तकात '''रंगारी लोकांचे गाव''' असे रिसोडचे वर्णन आहे असे १९२८ साली इयत्ता १०वी उत्तीर्ण झालेल्या एका दिवंगत व्यक्तीने काही शिक्षकांना सांगितले होते.

विदर्भ प्रांतातील हा तालुका [[मराठवाडा|मराठवाड्याच्या]] सीमेस लागून आहे.

महत्त्वाचे म्हणजे रिसोडला कापसाची व अन्य कृषिउत्पादनांची अधिकृत बाजारपेठ (Agri and Cotton Market Committee) १८९९ साली स्थापन झाली होती.

== रिसोडचे ग्राम दैवत सिद्धेश्वर मंदिर ==
सिद्धेश्वर मंदिर म्हणजे रिसोड शहराचे ग्रामदैवत असून ते अतिशय प्राचीन मानल्या जाते.
तसेच नेतंसा येथील गणपती हे अतिशय प्रसिद्ध आहे येथील मुर्ती ही उजव्या सोंडेची असून मन मोहिनी आहे. व राज्या रामचंद्र यांनी स्थापित केलेले प्रभु शंकराचे मंदिर अतिशय निसर्गरम्य ठीकाणी आहे.

रिसोड येथील काही प्रसिद्ध ठिकाणे --

== '''अमरदासबाबा संस्थान''' ==
'''अमरदासबाबा मंदिर संस्थान''' हे रिसोड गावातील अतिशय प्रसिद्ध मंदिर आहे. संत अमरदासबाबा हे रिसोड गावात वास्तव्यास असणारे योगी होते. अमरदासबाबा मंदिर हे त्यांचे पावन समाधि स्थळ आहे. मंदिराचा परिसर अतिशय रम्य असून तेथे गंगा माँउद्यान सुद्धा आहे.  मंदिराच्या कमानीवर सुंदर नक्षीकाम केलेले आहे.  मंदिर परिसरात श्री सिद्धेश्वर मंदिर आहे. त्याचप्रमाणे मारूती व इतर देवी - देवतांची मंदिरे आहेत. महाशिवरात्री पर्वावर येथे मोठी जत्रा असते. या काळात गावाच्या आठवडी बाजाराचे आयोजन मंदिर परिसरात करण्यात येते.

== '''पिंगलाक्षी देवी संस्थान''' ==
'''पिंगलाक्षी देवी संस्थान''' हे संस्थान गावाच्या दक्षिण-पश्चिम दिशेश असून ते तलावाच्या भिंतीवर आहे. त्या रठिकाणी पूर्वाभिमुख देवीची मूर्ती मंदिरात असून नवरात्राच्या वेळी मंदिराची सजावट करून नऊ दिवस लोकांची प्रचंड गर्दी असते

'''३. रत्नेश्वर संस्थान'''

'''४. गजानन महाराज मंदिर'''

'''५. गणेश मंदिर'''

'''६. शीतला माता संस्थान'''

'''शीतला माता मंदिर''' हे रिसोड गावातील गुजरी चौक येथे आहे.

'''७. चाफ़ेश्वर संस्थान'''

'''८. खोलेश्वर संस्थान'''

'''९. सिद्धेश्वर संस्थान'''

== '''आप्पास्वामी संस्थान''' ==
'''आप्पास्वामी संस्थान''' हे रिसोड गावातील '''आसनगल्ली''' येथे आहे. येथे '''आप्पास्वामी महाराजांची समाधी''' आहे. येथे नवस फेडताना चरण खेळणयाची प्रथा पुर्वापार चालत आलेली आहे.

श्री आपा स्वामी महाराज संस्थान रिसोड या ठिकाणी आपास्वामी महाराजांची संजिवन समाधी असुन त्यालाच आसन असे जनसामान्याकडून संबोधण्यात येते.

=== शॄंगाल सरोवरा निकट शिंगाळा (श्री क्षेत्र क्षीरसागर) ===
ह्याच रिसोड/ऋषिवट गावी शॄंगाल सरोवरा निकट शिंगाळा (श्री क्षेत्र क्षीरसागर) हे श्री आप्पा स्वामी महाराजांचे तपश्चर्या करण्याचे ऐतिहासिक स्थान आहे. श्री पिंगलाक्षी देवी मंदिराच्या मागील भागाला शिंगाळा हे ठिकाण आहे. जवळच गोरक्षनाथ यांची टेकडी आहे. नाथ महाराजांच्या “आम्ही राहतो माळावरी, तुम्ही बैसावे क्षीरसागरी” या उक्ती नुसार श्री आप्पा स्वामी महाराजांनी तपश्चर्येसाठी हे स्थान निवडले असावे. ते दत्तात्रेयांचे अनुग्रहीत होते. शिंगाळा हे ठिकाण घनदाट अरण्यात स्थित आहे. हे ठिकाण अतीशय रमणीय व निसर्ग सौंदर्याने नटलेले ठिकाण आहे. या ठिकाणी अनेक पशु-पक्षी पहावयास मिळतात.

=== रिसोड मधील श्री आप्पास्वामी संस्थान (आसन) ===
रिसोड नगरिच्या पश्चिमेच्या परिसरात श्री आप्पा स्वमी संस्थान (आसन) आहे. याठिकाणी महाराजांची संजिवन समाधी आहे. येथे महाराजांचे वास्तव्य होते. संस्थानाच्या भव्य वास्तूत त्यांच्या काळातील अनेक वस्तू संग्रहीत आहेत. संस्थानाला अतिशय भव्य प्रवेशद्वार आहे. त्यानंतर मुख्य वास्तूत चौखाणी बैठक, ध्यानकक्ष, व गाभारा आहे. ह्या गाभऱ्यातच म्हाराजांची संजिवन समाधी आहे. तसेच त्यांची पत्नी विरामाय व पुत्र बाळस्वामी ह्यांची समाधी आहे. गाभाऱ्यात अखंड धुनी प्रज्वलीत आहे व त्याचप्रमाणे अखंड नंदादीप तेवत असतो. गेली चारशे वर्षे नंदादीप व धुनी अखंड प्रज्वलीत आहेत. 

पूर्वेकडे ऐसपैस वाडा व शिखर मंदिर आहे. या शिखर मंदिरात त्यांच्या कुलातील व्यक्तींच्या समाध्या आहेत. त्याच प्रमाणे वाड्यात विघ्नहर्ता श्री गणेशाचे व विठ्ठल रखुमाईचे छोटेखानी देव्हारे आहेत. मंदिरावरील भव्य असा पांढरा शुभ्र ध्वज गेली चारशे वर्षे आपली परंपरा जपत आहे. ह्याच वाड्यामध्ये गौरक्षण व पाकशाळा आहेत. प्रवेशद्वारातून आत प्रवेश केल्यावर ध्यानकक्ष व समाधी भागात पाय धुऊन प्रवेश करण्याची पद्धत आहे. त्याकरीता प्रवेशा नजिकच विहीर व हौद आहेत. भाविक विहिरीचे पाणी काढून नंतर हात पाय धुऊनच वास्तूत प्रवेश करतात. 

=== रिसोड महात्म्य व महाराजांचे रिसोडला आगमन ===
एका आख्यायीकेनुसार द्वापार युगात पांडव वनवासात असतांना त्यांचे सत्त्वहरण करण्यासाठी कौरवांनी दुर्वास ऋषीसह अनेक ऋषी मुनिंना पांडवाकडे पाठवले होते. त्यावेळी पांडव ऋषिवट ग्रामीच होते. येथे येऊन ऋषींनी द्रौपदीस रात्री भोजन मागीतले होते. त्यावेळेस द्रौपदीने श्रीकृष्णाचा धावा करून त्यांना भोजन देऊन संतुष्ट केले होते. पुढे ते ॠषी या ठिकाणी वास्तव्यास राहीले त्यामुळे या ग्रामास ॠषीवट हे नाव मिळाले. रिसोड येथील एक आप्पास्वामी भक्त रखुमाबाई देशमुख यांनी महाराजांना आपल्या भक्तीने प्रसन्न करून येथे आणले. “महाक्षेत्र जाणोनी आलो या ऋषीवट धामा” या महाराजांच्या रचनेनुसार या गावाचा महिमा थोर आहे. 

=== श्री आप्पास्वामीं विषयी अधिक माहिती ===
श्री आप्पास्वामी महाराजांचा जन्म इ.स. १६०० मध्ये मराठवाड्यातील चारठाण या गावी झाला. त्यांना तिघे बंधु होते. महाराजांना बालवयापासुनच आध्यात्माची गोडी होती. वयाचे १३वे वर्षी ते विवाहबद्ध झाले. त्यांना एक पुत्र व दोने कन्यारत्ने प्राप्त झाली. पुढे त्यांना श्री दत्तात्रेयांचा अनुग्रह झाला व परमार्थिक अभ्यास करून त्यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य समाजकार्यासाठी वेचले. गुरू आदेशाप्रमाणे त्यांनी अभंग व पदावली यांची रचना केली. त्यामधुन त्यांनी उपदेश केला. त्यांना भेदभाव मान्य नव्हता. त्यांनी अंधश्रद्धेचे समाजातून उच्चाटन करण्यासाठी उपदेश व अखंड कार्य केले. समाजातील अनिष्ट प्रथा व परंपरा नष्ट करण्यासाठी त्यांनी अविरत कार्य केले. मानवता धर्म सर्वश्रेष्ठ आहे असे प्रतिपादने त्यांनी अभंग व पदावली यातून केले. ते सर्वधर्म सहिष्णू होते. 

“लखलखाटे सोई न जाने कोई

हिंदू मुस्लिम दोनो भाई

अग्यान लखमाने ज्योत से ज्योत मिलाई”

वरील रचनेवरून त्यांनी हिंदू मुसलमान एकीकरण व्हावे हे प्रतिपादन केल्याचे जाणवते. त्यांना तीन नावांनी संबोधण्यात येते. “लखमा, लक्षधर व आप्पास्वामी”

=== श्री आप्पास्वामी संस्थानातील कार्यक्रम ===
येथे नित्य त्रिकाल पूजा होते व त्यानंतर पंचपदी होते. प्रत्येक एकादशीला भजन नियमाने होत असते. भक्तांच्या आयोजनाप्रमाणे अनेकवेळा जागर व शरण आणि नंतर अन्नदानाचा कार्यक्रम होतो. संस्थानचा वार्षिक उत्सव हा श्रावण महीन्यात असतो. हा उत्सव भक्त मंडळी संपूर्ण श्रावण महीनाभर साजरा करतात. पोळा व कर ह्या दोन दिवशी महत्त्वपूर्ण कार्यक्रम होतात. त्यामध्ये दहीहंडी, लळीत, अन्नदान ईत्यादी कार्यक्रम होतात. याकाळात संस्थानात हरिविजय या ग्रंथाचे नित्यवाचन होते. पोळ्याचे दुसऱ्या दिवशी या वार्षिक उत्सवाची अन्नदान करून सांगता केली जाते. 

महाराजांनी भक्तांना त्याकाळी अभंगरुपी उपदेश केला आहे जो आजही लागू पडतो. संपूर्ण भारतात श्री आप्पास्वामी महाराजांची ३६५ ठिकाणे आहेत. त्या प्रत्येक ठिकाणी महाराज स्वतः गेलेले आहेते म्हणून तेथील भक्तांनी त्या त्या ठिकाणी स्थान मंदिरांची स्थापना केली आहे. आम्ही पाहीलेले रिसोड येथील हे ऐतिहासिक स्थळ चारशे वर्षांच्या अखंड परंपरा व संस्कृतीचे प्रतीक आहे. हे ठिकाण अतीशय रमणीय व शांततापूर्ण आहे. या ठिकाणी गेल्यास आध्यात्मिक ओढ निर्माण होऊन आध्यात्माकडे जाण्याची प्रेरणा मिळते. वरील सर्व माहिती सध्या गादीवर विराजमान असलेले श्री हर्षवर्धन महाराज यांच्या आदेशाप्रमाणे आप्पास्वामी महाराजांचे भक्त श्री यादवराव बाळाजी बुट्टे यांनी श्रींची पदावली व अभंगांचे आधारे उपलब्ध करून दिली आहे.

'''११. कोपरेश्वर संस्थान''''''

उत्सव --

'''पिंगलाक्षी देवी नवरात्री उत्सव'''

'''पिंगलाक्षी देवी''' या रिसोड गावाचे '''ग्रामदैवत''' आहे.

'''व दसरा'''

'''अमरदासबाबांची यात्रा'''

==भूगोल==
रिसोड तालुक्यातून '''पैनगंगा''' ही मोठी नदी वाहते. '''पैनगंगा''' नदी [[बुलढाणा]] जिल्ह्यात उगम पावते व नंतर गोहगाव येथून रिसोड तालुक्यात प्रवेश करते. कास नदी, पैनगंगा नदीची मुख्य उपनदी आहे. कास नदी पैनगंगा नदीला शेलगाव राजगुरे या गावाजवळ  मिळते. नंतर  पैनगंगा आसेगाव जवळ वाहत रिसोड तालुक्याच्या बाहेर जाते. पैनगंगा खोऱ्यातील जमीन इतर भागातील जमिनीपेक्षा अधिक सुपीक आहे. रिसोडच्या दक्षिणेस डोॅंगराळ भाग आहे. रिसोड तालुक्यात सरासरी वार्षिक पाऊस ८५४ मिलिमीटर आहे. मे महिन्या तापमान ४२॰डिग्री सेंटीग्रेड असते.

== रिसोड पासून महत्त्वाच्या शहरांची अंतरे ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''अंतर (कि.मी.)'''
|-
|रिसोड - मुंबई
|४२९ कि.मी.
|-
|रिसोड - दिल्ली
|९६९ कि.मी.
|-
|रिसोड - बंगळुरु
|७८१ कि.मी.
|-
|रिसोड - कोलकाता
|१२३५ कि.मी.
|-
|रिसोड - चेन्नई
|८५२ कि.मी.
|-
|रिसोड - अहमदाबाद
|५५० कि.मी.
|-
|रिसोड - हैदराबाद
|३३९ कि.मी.
|-
|रिसोड - पुणे
|३४५ कि.मी.
|-
|रिसोड - सुरत
|४२० कि.मी.
|-
|रिसोड - कानपूर
|८१० कि.मी.
|-
|रिसोड - जयपूर
|७७९ कि.मी.
|-
|रिसोड - लखनौ
|८७४ कि.मी.
|-
|रिसोड - नागपूर
|२७५ कि.मी.
|-
|रिसोड - इंदूर
|३२१ कि.मी.
|-
|रिसोड - पाटणा
|१०५९ कि.मी.
|-
|रिसोड - भोपाळ
|३७३ कि.मी.
|-
|रिसोड - नवे पाटणा
|१०५९ कि.मी.
|-
|रिसोड - लुधीयाना
|१२२० कि.मी.
|-
|रिसोड - ठाणे
|४०९ कि.मी.
|-
|रिसोड - आगरा
|८१२ कि.मी.
|}

==संदर्भ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/
#https://transport.maharashtra.gov.in/

{{विस्तार}}

{{वाशिम जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:वाशिम जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:रिसोड तालुक्यातील गावे]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>a35p80oyodkfyybgmvhtmde6kwv0nda</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693885</id>
      <parentid>2693884</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T07:08:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33200" sha1="nuy2ytw11jgsjpft1gq4iijnmk6yy68" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = तालुका
|स्थानिक_नाव               = रिसोड 
|इतर_नाव                  = 
|टोपणनाव                  = ऋषिवट
|राज्य_नाव                  =  महाराष्ट्र 
|अक्षांश = 19|अक्षांशमिनिटे = 58|अक्षांशसेकंद =11  
|रेखांश= 76|रेखांशमिनिटे=46 |रेखांशसेकंद= 48
|मुळ_नकाशा                = &lt;!-- only if default map not wanted --&gt;
|शोधक_स्थान                 = &lt;!-- left/right --&gt;
|मुळ_नकाशा_पट्टी            = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|आतील_नकाशा_चिन्ह          = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|नकाशा_शीर्षक               = 
|क्षेत्रफळ_एकूण               = 
|क्षेत्रफळ_आकारमान            = 
|क्षेत्रफळ_क्रमांक              = 
|क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ           = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो                 = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ            = 
|उंची                   = 
|उंची_संदर्भ               = 
|समुद्री_किनारा               = 
|हवामान                   = 
|वर्षाव                     = 
|तापमान_वार्षिक             = 
|तापमान_हिवाळा             = 
|तापमान_उन्हाळा             = 
|मुख्यालय                = &lt;!-- फक्त जिल्हांसाठीच--&gt;
|मोठे_शहर                 = 
|मोठे_मेट्रो                  = 
|जवळचे_शहर                = 
|प्रांत                      = 
|विभाग                    = 
|जिल्हा                    = &lt;!-- नावे --&gt;
|लोकसंख्या_एकूण             = 
|लोकसंख्या_वर्ष               = 
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ         = 
|लोकसंख्या_घनता             = 
|लिंग_गुणोत्तर                = 
|साक्षरता                   = 
|साक्षरता_पुरुष              = 
|साक्षरता_स्त्री                 = 
|अधिकृत_भाषा                = मराठी 
|नेता_पद_१                  = अमितभाऊ झनक
|नेता_नाव_१                 = 
|नेता_पद_२                  =  
|नेता_नाव_२                 = 
|संसदीय_मतदारसंघ           = 
|विधानसभा_मतदारसं          = 
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१             = [[तहसील]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_१              = रिसोड
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२             = [[पंचायत समिती]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_२               = रिसोड
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३             = 
|न्यायक्षेत्र_नाव_३               = 
|कोरे_शीर्षक_१               = 
|कोरे_उत्तर_१                = 
|एसटीडी_कोड                 = 07251
|पिन_कोड                   = 444506
|आरटीओ_कोड                =एमएच/३७
|संकेतस्थळ                 = 
|संकेतस्थळ_नाव              = 
|दालन                      = 
|तळटिपा                   = 
|गुणक_शीर्षक             = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|स्वयंवर्गीत                 = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
}}

== रिसोड ==

'''रिसोड''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[वाशिम जिल्हा|वाशिम जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे.
== तालुक्यातील गावे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: auto;&quot;
|+ रिसोड तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[आगरवाडी]] || ३३ || [[जावळा (रिसोड)]] || ६५ || [[नांधाणा]]
|-
| २ || [[आंचळ]] || ३४ || [[जोगेश्वरी (रिसोड)]] || ६६ || [[नावळी]]
|-
| ३ || [[आसेगावपेण]] || ३५ || [[कळमगव्हाण]] || ६७ || [[नेर (रिसोड)]]
|-
| ४ || [[आसोळा (रिसोड)]] || ३६ || [[कान्हेरी (रिसोड)]] || ६८ || [[नेतनासा]]
|-
| ५ || [[बाळखेड]] || ३७ || [[कणकारवाडी]] || ६९ || [[निजामपुर]]
|-
| ६ || [[बेलखेडा (रिसोड)]] || ३८ || [[करंजी (रिसोड)]] || ७० || [[पाचांबा]]
|-
| ७ || [[भापूर]] || ३९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[करडा (रिसोड)]] || ७१ || [[पळसखेड]]
|-
| ८ || [[भारजहागिर]] || ४० || [[कवठाखुर्द]] || ७२ || [[पंतपूर]]
|-
| ९ || [[भोकरखेड]] || ४१ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[केणवाड]] || ७३ || [[पारडीतिखे]]
|-
| १० || [[बिबखेड]] || ४२ || [[केशवनगर (रिसोड)]] || ७४ || [[पातवड]]
|-
| ११ || [[बोरखेडी]] || ४३ || [[खडकीधांगरे]] || ७५ || [[पेडगाव (रिसोड)]]
|-
| १२ || [[चाकोळी]] || ४४ || [[खडकीसदर]] || ७६ || [[पेणबोरी]]
|-
| १३ || [[चिंचांबापेण]] || ४५ || [[किणखेड (रिसोड)]] || ७७ || [[पिंपरखेड]]
|-
| १४ || [[चिंचबाभर]] || ४६ || [[कोयळीबुद्रुक|कोळीबुद्रुक]] || ७८ || [[पिंपरीसरहद]]
|-
| १५ || [[चिखली (रिसोड)]] || ४७ || [[कोयळीखुर्द]] || ७९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[रिथाड]]
|-
| १६ || [[दापुरीखुर्द (रिसोड)]] || ४८ || [[कुकसा]] || ८० || [[सारापखेड सावड]]
|-
| १७ || [[देगाव (रिसोड)]] || ४९ || [[कुरहा]] || ८१ || [[शेळगावराजगुरे]]
|-
| १८ || [[देऊळगावबांदा]] || ५० || [[लेहाणी]] || ८२ || [[शेळुखडसे]]
|-
| १९ || [[धोडपबुद्रुक]] || ५१ || [[लिंगाकोतवाल]] || ८३ || [[तांदुळवाडी (रिसोड)]]
|-
| २० || [[धोडपखुर्द]] || ५२ || [[लोणीबुद्रुक]] || ८४ || [[तपोवन (रिसोड)]]
|-
| २१ || [[एकळासपूर (रिसोड)]] || ५३ || [[लोणीखुर्द]] || ८५ || [[उकिरखेड]]
|-
| २२ || [[गणेशपूर (रिसोड)]] || ५४ || [[माहागाव]] || ८६ || [[व्याद]]
|-
| २३ || [[गौंधाळा]] || ५५ || [[मांडवा (रिसोड)]] || ८७ || [[वाडी रायतळ]]
|-
| २४ || [[घोणसरवाडी]] || ५६ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[मांगरूळझनक]] || ८८ || [[वाडीवाकड]]
|-
| २५ || [[घोटा (रिसोड)]] || ५७ || [[मांगवाडी]] || ८९ || [[वाढजी]]
|-
| २६ || [[गोभाणी]] || ५८ || [[मासळापेण]] || ९० || [[वाघीखुर्द]]
|-
| २७ || [[गोहागाव]] || ५९ || [[मोहजाइंगोळे]] || ९१ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[वाकड]]
|-
| २८ || [[गोवर्धन]] || ६० || [[मोहजाबांदी]] || ९२ || [[वाणोजा (रिसोड)]]
|-
| २९ || [[हरळ (रिसोड)]] || ६१ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[मोप]] || ९३ || [[वरुडतोहफा]]
|-
| ३० || [[हिवरपेण]] || ६२ || [[मोरगव्हाण (रिसोड)]] || ९४ || [[येवटा (रिसोड)]]
|-
| ३१ || [[जायखेड]] || ६३ || [[मोठेगाव]] || ९५ || [[येवटी]]
|-
| ३२ || [[जांबआढाव]] || ६४ || [[नागझरी (रिसोड)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

== इतिहास ==
'''रिसोड''' हे एक पौराणिक गाव/शहर आहे. रिसोडचे मूळ नाव '''ऋषिवट''' असे आहे. असे म्हणतात की '''रिसोड''' परिसरात पुराणकाळी असंख्य वडाची  झाडे होती.तिथे '''ऋषिमुनी तपस्या'''  करीत असत. रामायणात उल्लेख असणारा दंडकारण्याचा हा भाग आहे. संतांची भूमि म्हणुन '''रिसोडची''' ख्याती पूर्वीपासून आहे. या ठिकाणी अनेक  '''महादेवाची प्राचीन मंदिरे''' आहेत. अजूनही या परिसरात उत्खननात महादेवाच्या पिंडी सापडतात. रंगारी लोकांचे शहर म्हणूनसुद्धा रिसोडची ख्याती होती. रिसोड हे तलावांचे गाव म्हणून प्रसिद्ध होते. या तलावांमुळे रिसोडला नेहमीच लष्करे आपले तळ ठोकून असत. १७२४ साली येथील रहिवाशांनी हे तलाव नष्ट केले. तरीहि आजतयागत पिंगलाक्षी देवी तलाव अस्तित्वात आहे. रिसोड क्षेत्र [[लखुजी जाधव|लखूजी जाधवांना]] मिळाल्यावर काझीखानाने रिसोडवर मोठा दरोडा घालून हा परगणा लुटला होता.  १८५७ च्या दरम्यान पेंढारे व रोहिल्यांनीही रिसोडवर दरोडे घातले होते. मात्र त्यांना रहिवाशांनी एकत्रितपणे हुसकावोपोन लावल्याचे उल्लेख आहेत. १९२८ सालच्या (वर्ग ८ ते १०) इंग्रजी शासनाच्या भूगोलाच्या पुस्तकात '''रंगारी लोकांचे गाव''' असे रिसोडचे वर्णन आहे असे १९२८ साली इयत्ता १०वी उत्तीर्ण झालेल्या एका दिवंगत व्यक्तीने काही शिक्षकांना सांगितले होते.

विदर्भ प्रांतातील हा तालुका [[मराठवाडा|मराठवाड्याच्या]] सीमेस लागून आहे.

महत्त्वाचे म्हणजे रिसोडला कापसाची व अन्य कृषिउत्पादनांची अधिकृत बाजारपेठ (Agri and Cotton Market Committee) १८९९ साली स्थापन झाली होती.

== रिसोडचे ग्राम दैवत सिद्धेश्वर मंदिर ==
सिद्धेश्वर मंदिर म्हणजे रिसोड शहराचे ग्रामदैवत असून ते अतिशय प्राचीन मानल्या जाते.
तसेच नेतंसा येथील गणपती हे अतिशय प्रसिद्ध आहे येथील मुर्ती ही उजव्या सोंडेची असून मन मोहिनी आहे. व राज्या रामचंद्र यांनी स्थापित केलेले प्रभु शंकराचे मंदिर अतिशय निसर्गरम्य ठीकाणी आहे.

रिसोड येथील काही प्रसिद्ध ठिकाणे --

== '''अमरदासबाबा संस्थान''' ==
'''अमरदासबाबा मंदिर संस्थान''' हे रिसोड गावातील अतिशय प्रसिद्ध मंदिर आहे. संत अमरदासबाबा हे रिसोड गावात वास्तव्यास असणारे योगी होते. अमरदासबाबा मंदिर हे त्यांचे पावन समाधि स्थळ आहे. मंदिराचा परिसर अतिशय रम्य असून तेथे गंगा माँउद्यान सुद्धा आहे.  मंदिराच्या कमानीवर सुंदर नक्षीकाम केलेले आहे.  मंदिर परिसरात श्री सिद्धेश्वर मंदिर आहे. त्याचप्रमाणे मारूती व इतर देवी - देवतांची मंदिरे आहेत. महाशिवरात्री पर्वावर येथे मोठी जत्रा असते. या काळात गावाच्या आठवडी बाजाराचे आयोजन मंदिर परिसरात करण्यात येते.

== '''पिंगलाक्षी देवी संस्थान''' ==
'''पिंगलाक्षी देवी संस्थान''' हे संस्थान गावाच्या दक्षिण-पश्चिम दिशेश असून ते तलावाच्या भिंतीवर आहे. त्या रठिकाणी पूर्वाभिमुख देवीची मूर्ती मंदिरात असून नवरात्राच्या वेळी मंदिराची सजावट करून नऊ दिवस लोकांची प्रचंड गर्दी असते

'''३. रत्नेश्वर संस्थान'''

'''४. गजानन महाराज मंदिर'''

'''५. गणेश मंदिर'''

'''६. शीतला माता संस्थान'''

'''शीतला माता मंदिर''' हे रिसोड गावातील गुजरी चौक येथे आहे.

'''७. चाफ़ेश्वर संस्थान'''

'''८. खोलेश्वर संस्थान'''

'''९. सिद्धेश्वर संस्थान'''

== '''आप्पास्वामी संस्थान''' ==
'''आप्पास्वामी संस्थान''' हे रिसोड गावातील '''आसनगल्ली''' येथे आहे. येथे '''आप्पास्वामी महाराजांची समाधी''' आहे. येथे नवस फेडताना चरण खेळणयाची प्रथा पुर्वापार चालत आलेली आहे.

श्री आपा स्वामी महाराज संस्थान रिसोड या ठिकाणी आपास्वामी महाराजांची संजिवन समाधी असुन त्यालाच आसन असे जनसामान्याकडून संबोधण्यात येते.

=== शॄंगाल सरोवरा निकट शिंगाळा (श्री क्षेत्र क्षीरसागर) ===
ह्याच रिसोड/ऋषिवट गावी शॄंगाल सरोवरा निकट शिंगाळा (श्री क्षेत्र क्षीरसागर) हे श्री आप्पा स्वामी महाराजांचे तपश्चर्या करण्याचे ऐतिहासिक स्थान आहे. श्री पिंगलाक्षी देवी मंदिराच्या मागील भागाला शिंगाळा हे ठिकाण आहे. जवळच गोरक्षनाथ यांची टेकडी आहे. नाथ महाराजांच्या “आम्ही राहतो माळावरी, तुम्ही बैसावे क्षीरसागरी” या उक्ती नुसार श्री आप्पा स्वामी महाराजांनी तपश्चर्येसाठी हे स्थान निवडले असावे. ते दत्तात्रेयांचे अनुग्रहीत होते. शिंगाळा हे ठिकाण घनदाट अरण्यात स्थित आहे. हे ठिकाण अतीशय रमणीय व निसर्ग सौंदर्याने नटलेले ठिकाण आहे. या ठिकाणी अनेक पशु-पक्षी पहावयास मिळतात.

=== रिसोड मधील श्री आप्पास्वामी संस्थान (आसन) ===
रिसोड नगरिच्या पश्चिमेच्या परिसरात श्री आप्पा स्वमी संस्थान (आसन) आहे. याठिकाणी महाराजांची संजिवन समाधी आहे. येथे महाराजांचे वास्तव्य होते. संस्थानाच्या भव्य वास्तूत त्यांच्या काळातील अनेक वस्तू संग्रहीत आहेत. संस्थानाला अतिशय भव्य प्रवेशद्वार आहे. त्यानंतर मुख्य वास्तूत चौखाणी बैठक, ध्यानकक्ष, व गाभारा आहे. ह्या गाभऱ्यातच म्हाराजांची संजिवन समाधी आहे. तसेच त्यांची पत्नी विरामाय व पुत्र बाळस्वामी ह्यांची समाधी आहे. गाभाऱ्यात अखंड धुनी प्रज्वलीत आहे व त्याचप्रमाणे अखंड नंदादीप तेवत असतो. गेली चारशे वर्षे नंदादीप व धुनी अखंड प्रज्वलीत आहेत. 

पूर्वेकडे ऐसपैस वाडा व शिखर मंदिर आहे. या शिखर मंदिरात त्यांच्या कुलातील व्यक्तींच्या समाध्या आहेत. त्याच प्रमाणे वाड्यात विघ्नहर्ता श्री गणेशाचे व विठ्ठल रखुमाईचे छोटेखानी देव्हारे आहेत. मंदिरावरील भव्य असा पांढरा शुभ्र ध्वज गेली चारशे वर्षे आपली परंपरा जपत आहे. ह्याच वाड्यामध्ये गौरक्षण व पाकशाळा आहेत. प्रवेशद्वारातून आत प्रवेश केल्यावर ध्यानकक्ष व समाधी भागात पाय धुऊन प्रवेश करण्याची पद्धत आहे. त्याकरीता प्रवेशा नजिकच विहीर व हौद आहेत. भाविक विहिरीचे पाणी काढून नंतर हात पाय धुऊनच वास्तूत प्रवेश करतात. 

=== रिसोड महात्म्य व महाराजांचे रिसोडला आगमन ===
एका आख्यायीकेनुसार द्वापार युगात पांडव वनवासात असतांना त्यांचे सत्त्वहरण करण्यासाठी कौरवांनी दुर्वास ऋषीसह अनेक ऋषी मुनिंना पांडवाकडे पाठवले होते. त्यावेळी पांडव ऋषिवट ग्रामीच होते. येथे येऊन ऋषींनी द्रौपदीस रात्री भोजन मागीतले होते. त्यावेळेस द्रौपदीने श्रीकृष्णाचा धावा करून त्यांना भोजन देऊन संतुष्ट केले होते. पुढे ते ॠषी या ठिकाणी वास्तव्यास राहीले त्यामुळे या ग्रामास ॠषीवट हे नाव मिळाले. रिसोड येथील एक आप्पास्वामी भक्त रखुमाबाई देशमुख यांनी महाराजांना आपल्या भक्तीने प्रसन्न करून येथे आणले. “महाक्षेत्र जाणोनी आलो या ऋषीवट धामा” या महाराजांच्या रचनेनुसार या गावाचा महिमा थोर आहे. 

=== श्री आप्पास्वामीं विषयी अधिक माहिती ===
श्री आप्पास्वामी महाराजांचा जन्म इ.स. १६०० मध्ये मराठवाड्यातील चारठाण या गावी झाला. त्यांना तिघे बंधु होते. महाराजांना बालवयापासुनच आध्यात्माची गोडी होती. वयाचे १३वे वर्षी ते विवाहबद्ध झाले. त्यांना एक पुत्र व दोने कन्यारत्ने प्राप्त झाली. पुढे त्यांना श्री दत्तात्रेयांचा अनुग्रह झाला व परमार्थिक अभ्यास करून त्यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य समाजकार्यासाठी वेचले. गुरू आदेशाप्रमाणे त्यांनी अभंग व पदावली यांची रचना केली. त्यामधुन त्यांनी उपदेश केला. त्यांना भेदभाव मान्य नव्हता. त्यांनी अंधश्रद्धेचे समाजातून उच्चाटन करण्यासाठी उपदेश व अखंड कार्य केले. समाजातील अनिष्ट प्रथा व परंपरा नष्ट करण्यासाठी त्यांनी अविरत कार्य केले. मानवता धर्म सर्वश्रेष्ठ आहे असे प्रतिपादने त्यांनी अभंग व पदावली यातून केले. ते सर्वधर्म सहिष्णू होते. 

“लखलखाटे सोई न जाने कोई

हिंदू मुस्लिम दोनो भाई

अग्यान लखमाने ज्योत से ज्योत मिलाई”

वरील रचनेवरून त्यांनी हिंदू मुसलमान एकीकरण व्हावे हे प्रतिपादन केल्याचे जाणवते. त्यांना तीन नावांनी संबोधण्यात येते. “लखमा, लक्षधर व आप्पास्वामी”

=== श्री आप्पास्वामी संस्थानातील कार्यक्रम ===
येथे नित्य त्रिकाल पूजा होते व त्यानंतर पंचपदी होते. प्रत्येक एकादशीला भजन नियमाने होत असते. भक्तांच्या आयोजनाप्रमाणे अनेकवेळा जागर व शरण आणि नंतर अन्नदानाचा कार्यक्रम होतो. संस्थानचा वार्षिक उत्सव हा श्रावण महीन्यात असतो. हा उत्सव भक्त मंडळी संपूर्ण श्रावण महीनाभर साजरा करतात. पोळा व कर ह्या दोन दिवशी महत्त्वपूर्ण कार्यक्रम होतात. त्यामध्ये दहीहंडी, लळीत, अन्नदान ईत्यादी कार्यक्रम होतात. याकाळात संस्थानात हरिविजय या ग्रंथाचे नित्यवाचन होते. पोळ्याचे दुसऱ्या दिवशी या वार्षिक उत्सवाची अन्नदान करून सांगता केली जाते. 

महाराजांनी भक्तांना त्याकाळी अभंगरुपी उपदेश केला आहे जो आजही लागू पडतो. संपूर्ण भारतात श्री आप्पास्वामी महाराजांची ३६५ ठिकाणे आहेत. त्या प्रत्येक ठिकाणी महाराज स्वतः गेलेले आहेते म्हणून तेथील भक्तांनी त्या त्या ठिकाणी स्थान मंदिरांची स्थापना केली आहे. आम्ही पाहीलेले रिसोड येथील हे ऐतिहासिक स्थळ चारशे वर्षांच्या अखंड परंपरा व संस्कृतीचे प्रतीक आहे. हे ठिकाण अतीशय रमणीय व शांततापूर्ण आहे. या ठिकाणी गेल्यास आध्यात्मिक ओढ निर्माण होऊन आध्यात्माकडे जाण्याची प्रेरणा मिळते. वरील सर्व माहिती सध्या गादीवर विराजमान असलेले श्री हर्षवर्धन महाराज यांच्या आदेशाप्रमाणे आप्पास्वामी महाराजांचे भक्त श्री यादवराव बाळाजी बुट्टे यांनी श्रींची पदावली व अभंगांचे आधारे उपलब्ध करून दिली आहे.

'''११. कोपरेश्वर संस्थान''''''

उत्सव --

'''पिंगलाक्षी देवी नवरात्री उत्सव'''

'''पिंगलाक्षी देवी''' या रिसोड गावाचे '''ग्रामदैवत''' आहे.

'''व दसरा'''

'''अमरदासबाबांची यात्रा'''

==भूगोल==
रिसोड तालुक्यातून '''पैनगंगा''' ही मोठी नदी वाहते. '''पैनगंगा''' नदी [[बुलढाणा]] जिल्ह्यात उगम पावते व नंतर गोहगाव येथून रिसोड तालुक्यात प्रवेश करते. कास नदी, पैनगंगा नदीची मुख्य उपनदी आहे. कास नदी पैनगंगा नदीला शेलगाव राजगुरे या गावाजवळ  मिळते. नंतर  पैनगंगा आसेगाव जवळ वाहत रिसोड तालुक्याच्या बाहेर जाते. पैनगंगा खोऱ्यातील जमीन इतर भागातील जमिनीपेक्षा अधिक सुपीक आहे. रिसोडच्या दक्षिणेस डोॅंगराळ भाग आहे. रिसोड तालुक्यात सरासरी वार्षिक पाऊस ८५४ मिलिमीटर आहे. मे महिन्या तापमान ४२॰डिग्री सेंटीग्रेड असते.

== रिसोड पासून महत्त्वाच्या शहरांची अंतरे ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''अंतर (कि.मी.)'''
|-
|रिसोड - मुंबई
|४२९ कि.मी.
|-
|रिसोड - दिल्ली
|९६९ कि.मी.
|-
|रिसोड - बंगळुरु
|७८१ कि.मी.
|-
|रिसोड - कोलकाता
|१२३५ कि.मी.
|-
|रिसोड - चेन्नई
|८५२ कि.मी.
|-
|रिसोड - अहमदाबाद
|५५० कि.मी.
|-
|रिसोड - हैदराबाद
|३३९ कि.मी.
|-
|रिसोड - पुणे
|३४५ कि.मी.
|-
|रिसोड - सुरत
|४२० कि.मी.
|-
|रिसोड - कानपूर
|८१० कि.मी.
|-
|रिसोड - जयपूर
|७७९ कि.मी.
|-
|रिसोड - लखनौ
|८७४ कि.मी.
|-
|रिसोड - नागपूर
|२७५ कि.मी.
|-
|रिसोड - इंदूर
|३२१ कि.मी.
|-
|रिसोड - पाटणा
|१०५९ कि.मी.
|-
|रिसोड - भोपाळ
|३७३ कि.मी.
|-
|रिसोड - नवे पाटणा
|१०५९ कि.मी.
|-
|रिसोड - लुधीयाना
|१२२० कि.मी.
|-
|रिसोड - ठाणे
|४०९ कि.मी.
|-
|रिसोड - आगरा
|८१२ कि.मी.
|}

==संदर्भ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/
#https://transport.maharashtra.gov.in/

{{विस्तार}}

{{वाशिम जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:वाशिम जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:रिसोड तालुक्यातील गावे]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>nuy2ytw11jgsjpft1gq4iijnmk6yy68</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>देगलूर तालुका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31885</id>
    <revision>
      <id>2693910</id>
      <parentid>2691760</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T11:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2693910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13703" sha1="tfxkqcr5fafzdbh7ofxhmcuaibawd5f" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = तालुका
|स्थानिक_नाव               = देगलूर
|इतर_नाव                  = 
|टोपणनाव                  = 
|राज्य_नाव                  =  महाराष्ट्र 
|अक्षांश = 18|अक्षांशमिनिटे = 32|अक्षांशसेकंद = 46  
|रेखांश= 77|रेखांशमिनिटे= 34|रेखांशसेकंद= 39
|मुळ_नकाशा                = &lt;!-- only if default map not wanted --&gt;
|शोधक_स्थान                 = &lt;!-- left/right --&gt;
|मुळ_नकाशा_पट्टी            = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|आतील_नकाशा_चिन्ह          = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|नकाशा_शीर्षक               = 
|क्षेत्रफळ_एकूण               =20 
|क्षेत्रफळ_आकारमान            = 
|क्षेत्रफळ_क्रमांक              = 
|क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ           = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो                 = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ            = 
|उंची                   = 
|उंची_संदर्भ               = 
|समुद्री_किनारा               = 
|हवामान                   = 
|वर्षाव                     = 
|तापमान_वार्षिक             = 
|तापमान_हिवाळा             = 
|तापमान_उन्हाळा             = 
|मुख्यालय                = &lt;!-- फक्त जिल्हांसाठीच--&gt;
|मोठे_शहर                 = 
|मोठे_मेट्रो                  = 
|जवळचे_शहर                = नांदेड
|प्रांत                      = 
|विभाग                    = 
|जिल्हा                    =  नांदेड जिल्हा
|लोकसंख्या_एकूण             = 
|लोकसंख्या_वर्ष               =2011 
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ         = 
|लोकसंख्या_घनता             = 
|लिंग_गुणोत्तर                = 
|साक्षरता                   = 
|साक्षरता_पुरुष              = 
|साक्षरता_स्त्री                 = 
|अधिकृत_भाषा                = मराठी 
|नेता_पद_१                  = नगराध्यक्ष
|नेता_नाव_१                 = विजय टाकळे
|नेता_पद_२                  = 
|नेता_नाव_२                 = 
|संसदीय_मतदारसंघ           = [[नांदेड (लोकसभा मतदारसंघ)|नांदेड]]
|विधानसभा_मतदारसंघ          = [[देगलूर विधानसभा मतदारसंघ|देगलूर]]
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१             = [[तहसील]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_१              = देगलूर
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२             = [[पंचायत समिती]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_२               = देगलूर
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३             = 
|न्यायक्षेत्र_नाव_३               = 
|कोरे_शीर्षक_१               = 
|कोरे_उत्तर_१                = 
|एसटीडी_कोड                 =  +०२४६3 
|पिन_कोड                   = 431717
|आरटीओ_कोड                =  MH26
|संकेतस्थळ                 = 
|संकेतस्थळ_नाव              = 
|दालन                      = 
|तळटिपा                   = 
|गुणक_शीर्षक             = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|स्वयंवर्गीत                 = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=|लोकसंख्या_क्रमांक=54493}}

{{विस्तार}}
'''देगलूर''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[नांदेड जिल्हा|नांदेड जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे.

==तालुक्यातील गावे==
#[[आचेगाव]] 
#[[आळापूर]] 
#[[अलुर]] 
#[[आंबुलगा]] 
#[[आमदापूर]] 
#[[अंतापूर (देगलूर)]] 
#[[अपसावरगाव]] 
#[[बालेगाव]] 
#[[बल्लुर]] 
#[[बेंबरा]] 
#[[भक्तपूर]] 
#[[भायेगाव]] 
#[[भोकसखेडा]] 
#[[भुतनहिप्परगा]] 
#[[बिजलवाडी]] 
#[[बोमनाळी]] 
#[[बोरगाव (देगलूर)]] 
#[[चैनपूर]] 
#[[चाकुर (देगलूर)]] 
#[[चव्हाणवाडी (देगलूर)]] 
#[[दरेगाव (देगलूर)]] 
#[[दावणगिर]] 
#[[देगाव बुद्रुक (देगलूर)]] 
#[[देगाव खुर्द]] 
#[[देवापूर (देगलूर)]] 
#[[ढोसणी]] 
#[[गवंडगाव]] 
#[[गोगाळागोविंदतांडा]] 
#[[हळी]] 
#[[हणेगाव]] 
#[[हनुमानहिप्परगा]] 
#[[हावरगा]] 
#[[होट्टल]] 
#[[इब्राहिमपूर (देगलूर)]] 
#[[कबीरवाडी]] 
#[[कामजीवाडी]] 
#[[कनमारपाळी]] 
#[[करडखेड]] 
#[[कारेमलकापूर]] 
#[[कारेगाव (देगलूर)]] 
#[[काठेवाडी]] 
#[[कवळगड्डा]] 
#[[कवळगाव]] 
#[[केदारकुंटा]] 
#[[खानापूर (देगलूर)]] 
#[[खुत्मापूर]] 
#[[किणी (देगलूर)]] 
#[[किणीतांडा]] 
#[[कोकळगाव (देगलूर)]] 
#[[कोटेकल्लुर]] 
#[[क्षीरसमुद्र (देगलूर)]] 
#[[कुडाळी (देगलूर)]] 
#[[कुरुदगी बुद्रुक]] 
#[[कुरुदगी खुर्द]] 
#[[कुतुबशहापूरवाडी]] 
#[[लाख्खा]] 
#[[लिंबा (देगलूर)]] 
#[[लिंगणकेरूर]] 
#[[लोणी (देगलूर)]] 
#[[मैलापूर]] 
#[[माळेगाव (देगलूर)]] 
#[[मलकापूर (देगलूर)]] 
#[[मंडगी]] 
#[[मंगाजीवाडी]] 
#[[माणशाकरगा]] 
#[[माणुर बुद्रुक]] 
#[[मरखेल]] 
#[[मरतोळी]] 
#[[मेंदणकल्लुर]] 
#[[मेंगापूर (देगलूर)]] 
#[[मुंजळगा]] 
#[[नागराळ (देगलूर)]] 
#[[नाईकतांडा]] 
#[[नांदुर (देगलूर)]] 
#[[नरंगल बुद्रुक]] 
#[[नरंगल खुर्द]] 
#[[निपाणीसावरगाव]] 
#[[पेंडपल्ली]] 
#[[पिंपळगाव (देगलूर)]] 
#[[पुंजरवाडी (देगलूर)]] 
#[[रामपूर बुद्रुक]] 
#[[रामपूर प शहापूर]] 
#[[रमतापूर]] 
#[[सांगवी करडखेड]] 
#[[सांगवी उमर]] 
#[[शहापूर (देगलूर)]] 
#[[शेखापूर (देगलूर)]] 
#[[शेळगाव (देगलूर)]] 
#[[शेवळा (देगलूर)]] 
#[[शिळवणी]] 
#[[शिवआचेगाव]] 
#[[शिवणी (देगलूर)]] 
#[[सोमुर]] 
#[[सुगाव (देगलूर)]] 
#[[सुजयतपूर]] 
#[[सुंदगी बुद्रुक]] 
#[[सुंदगी खुर्द]] 
#[[ताडखेळ]] 
#[[टाकळीजहागिर]] 
#[[टाकळीबागम]] 
#[[टाकळीवळग]] 
#[[तामळूर]] 
#[[थडीसावरगाव]] 
#[[तुंबरपल्ली]] 
#[[तुपशेळगाव]] 
#[[वाडीकारखेड]] 
#[[वळग]] 
#[[वण्णाळी]] 
#[[वझर (देगलूर)]] 
#[[वझरगा]] 
#[[येडुर]] 
#[[येडुर खुर्द]] 
#[[येरगी]] 
#[[झरी (देगलूर)]]

== ऐतिहासिक पार्श्वभूमी ==

देगलूर तालुका दोन राज्यांच्या सीमेवर वसलेला आहे. आग्नेय दिशेला [[तेलंगणा|तेलंगाणा]], वायव्य दिशेला कर्नाटक आहे. [[मराठी भाषा|मराठी]], [[तेलुगू भाषा]], [[कन्नड भाषा]] या येथील बोलीभाषा आहे. येथील बाजारपेठ, मोंढा प्रसिद्ध आहे. [[लेंडी नदी]] ही देगलूर तालुक्यातून वाहणारी मुख्य नदी आहे.
* अडत व्यापारी शिक्षण संस्थेचे देगलूर महाविद्यालय, धुंडा महाराज महाविद्यालय, साधना हायस्कूल, मानव्य विकास विद्यालय या शैक्षणिक संस्था आहेत.
* [[होट्टलचे शिलालेख|होट्टल]] येथील हेमाडपंथी महादेव मंदिर प्रसिद्ध आहे.

==भौगोलिक स्थान==
==हवामान==
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९८० मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८० टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.

==लोकजीवन==
==प्रेक्षणीय स्थळे==

देगलूर येथे मोठे घुमट आहे.

* [[होट्टलचे शिलालेख]]: येथून जवळच होट्टल येथे जगप्रसिद्ध सिद्धेश्वर मंदिर व त्यावर असलेले कोरीव काम हे स्थापत्यकलेचा उत्तम नमुना आहे. दगडावरील कोरीवकाम नादब्रम्ह गणेश मूर्ती विलोभनीय आहे. होट्टल येथे दरवर्षी होट्टल महोत्सवाचे आयोजन करण्यात येत आहे.

==नागरी सुविधा==
==संदर्भ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}

{{नांदेड जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]
[[वर्ग:नांदेड जिल्हा]]</text>
      <sha1>tfxkqcr5fafzdbh7ofxhmcuaibawd5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>लोहा तालुका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31890</id>
    <revision>
      <id>2693849</id>
      <parentid>2666222</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T18:14:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15002" sha1="n0qucl940uel0366kmlroqyfhisfl4a" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = तालुका
|स्थानिक_नाव               = लोहा
|इतर_नाव                  = 
|टोपणनाव                  = 
|राज्य_नाव                  =  महाराष्ट्र 
|अक्षांश = 18|अक्षांशमिनिटे = 56|अक्षांशसेकंद =41   
|रेखांश= 77|रेखांशमिनिटे= 06|रेखांशसेकंद=50 
|मुळ_नकाशा                = &lt;!-- only if default map not wanted --&gt;
|शोधक_स्थान                 = &lt;!-- left/right --&gt;
|मुळ_नकाशा_पट्टी            = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|आतील_नकाशा_चिन्ह          = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|नकाशा_शीर्षक               = 
|क्षेत्रफळ_एकूण               = 
|क्षेत्रफळ_आकारमान            = 
|क्षेत्रफळ_क्रमांक              = 
|क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ           = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो                 = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ            = 
|उंची                   = 
|उंची_संदर्भ               = 
|समुद्री_किनारा               = 
|हवामान                   = 
|वर्षाव                     = 
|तापमान_वार्षिक             = 
|तापमान_हिवाळा             = 
|तापमान_उन्हाळा             = 
|मुख्यालय                = &lt;!-- फक्त जिल्हांसाठीच--&gt;
|मोठे_शहर                 = 
|मोठे_मेट्रो                  = 
|जवळचे_शहर                = नांदेड
|प्रांत                      = 
|विभाग                    = मराठवाडा
|जिल्हा                    =  नांदेड &lt;!-- नावे --&gt;
|लोकसंख्या_एकूण             = 
|लोकसंख्या_वर्ष               = 
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ         = 
|लोकसंख्या_घनता             = 
|लिंग_गुणोत्तर                = 
|साक्षरता                   = 
|साक्षरता_पुरुष              = 
|साक्षरता_स्त्री                 = 
|अधिकृत_भाषा                = मराठी 
|नेता_पद_१                  = 
|नेता_नाव_१                 = 
|नेता_पद_२                  = 
|नेता_नाव_२                 = 
|संसदीय_मतदारसंघ           = 
|विधानसभा_मतदारसं          = ८८लोह विधानसभा
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१             = [[तहसील]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_१              = लोहा, महाराष्ट्र
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२             = [[पंचायत समिती]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_२               = लोहा, महाराष्ट्र
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३             = 
|न्यायक्षेत्र_नाव_३               = 
|कोरे_शीर्षक_१               = 
|कोरे_उत्तर_१                = 
|एसटीडी_कोड                 =  +०२४६२
|पिन_कोड                   = 431708
|आरटीओ_कोड                =  MH26
|संकेतस्थळ                 = 
|संकेतस्थळ_नाव              = 
|दालन                      = 
|तळटिपा                   = 
|गुणक_शीर्षक             = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|स्वयंवर्गीत                 = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
}}

'''लोहा''' हा [[भारत]]ाच्या [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[नांदेड जिल्हा|नांदेड जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे.

== तालुक्यातील गावे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: auto;&quot;
|+ लोहा तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[आडगाव (लोहा)]] || ४४ || [[हातणी (लोहा)]] || ८६ || [[पिंपळगावधागे]]
|-
| २ || [[आंबेसंगवी]] || ४५ || [[हिंदोळा]] || ८७ || [[पिंपरणवाडी]]
|-
| ३ || [[आंदगा]] || ४६ || [[हिपरगा (लोहा)]] || ८८ || [[पोखरभोशी]]
|-
| ४ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[अंतेश्वर]] || ४७ || [[हिराबोरीतांडा]] || ८९ || [[पोखरी (लोहा)]]
|-
| ५ || [[अष्टुर]] || ४८ || [[होत्तळवाडी]] || ९० || [[पोळेवाडी]]
|-
| ६ || [[बामणी पीयु]] || ४९ || [[जामरुण (लोहा)]] || ९१ || [[रामतीर्थ (लोहा)]]
|-
| ७ || [[बेरळी खुर्द]] || ५० || [[जनापुरी]] || ९२ || [[रायवाडी (लोहा)]]
|-
| ८ || [[बेटसंगवी]] || ५१ || [[जावळा (लोहा)]] || ९३ || [[रिसणगाव]]
|-
| ९ || [[भद्रा]] || ५२ || [[जोमेगाव]] || ९४ || [[सावरगावनसरत|सावरगांव (नसरत)]]
|-
| १० || [[भारसवाडा (लोहा)]] || ५३ || [[जोशीसंगवी]] || ९५ || [[सायळ (लोहा)]]
|-
| ११ || [[भेंडेगाव]] || ५४ || [[कदमाचीवाडी]] || ९६ || [[शांभारगाव]]
|-
| १२ || [[बोरगावअकनाक]] || ५५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कळंबर बुद्रुक]] || ९७ || [[शेळगाव (लोहा)]]
|-
| १३ || [[बोरगावकिवळा]] || ५६ || [[कळंबर खुर्द]] || ९८ || [[शेवडी (लोहा)]]
|-
| १४ || [[बोरगावकोल्हा]] || ५७ || [[कांबेगाव]] || ९९ || [[शिवणीजामगा]]
|-
| १५ || [[चिंचोळी पीयु]] || ५८ || [[कामळज]] || १०० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[सोनखेड (लोहा)]]
|-
| १६ || [[चितळी (लोहा)]] || ५९ || [[कंजाळा (लोहा)]] || १०१ || [[सोनमांजरी]]
|-
| १७ || [[चोंडी (लोहा)]] || ६० || [[कंजाळातांडा]] || १०२ || [[सुगाव (लोहा)]]
|-
| १८ || [[दगडसंगवी]] || ६१ || [[कापशी बुद्रुक]] || १०३ || [[सुनेगाव]]
|-
| १९ || [[दगडगाव (लोहा)]] || ६२ || [[कापशी खुर्द]] || १०४ || [[टाकळगाव (लोहा)]]
|-
| २० || [[दापशेड]] || ६३ || [[कारेगाव (लोहा)]] || १०५ || [[तेळकी]]
|-
| २१ || [[देवळातांडा (लोहा)]] || ६४ || [[करमाळा (लोहा)]] || १०६ || [[उमरा (लोहा)]]
|-
| २२ || [[देरळा]] || ६५ || [[कौडगाव (लोहा)]] || १०७ || [[वडेपुरी]]
|-
| २३ || [[देउळगाव (लोहा)]] || ६६ || [[खडकमांजरी]] || १०८ || [[वडगाव (लोहा)]]
|-
| २४ || [[ढाकणी (लोहा)]] || ६७ || [[खांबेगाव (लोहा)]] || १०९ || [[वागदरवाडी]]
|-
| २५ || [[धानज बुद्रुक]] || ६८ || [[खारबी (लोहा)]] || ११० || [[वाका]]
|-
| २६ || [[धानज खुर्द]] || ६९ || [[खेडमांजरा]] || १११ || [[वाळकेवाडी]]
|-
| २७ || [[धानोरा (लोहा)]] || ७० || [[खेडकरवाडी]] || ११२ || [[वाळकी बुद्रुक (लोहा)]]
|-
| २८ || [[धानोराशेळगाव]] || ७१ || [[किरोडा]] || ११३ || [[वाळकी खुर्द (लोहा)]]
|-
| २९ || [[धावरी]] || ७२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[किवळा]] || ११४ || [[येळी (लोहा)]]
|-
| ३० || [[डोलारा]] || ७३ || [[कुंभारगाव (लोहा)]] || ११५ || [[झरी (लोहा)]]
|-
| ३१ || [[डोंगरगाव (लोहा)]] || ७४ || [[लांडगेवाडी (लोहा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ३२ || [[दोनवाडा (लोहा)]] || ७५ || [[लाव्हराळ]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ३३ || [[गौंडगाव (लोहा)]] || ७६ || [[लिंबोटी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ३४ || [[घोटका]] || ७७ || [[लोंढेसंगवी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ३५ || [[घुगेवाडी]] || ७८ || [[मडकेवाडी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ३६ || [[गोळेगाव पीके]] || ७९ || [[माजरेसंगवी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ३७ || [[गोळेगाव पीयु]] || ८० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[मळाकोळी|माळाकोळी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ३८ || [[गुंदेवाडी (लोहा)]] || ८१ || [[मालेगाव (लोहा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ३९ || [[हाडोळीजागिर]] || ८२ || [[मलकापूर (लोहा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४० || [[हळदव]] || ८३ || [[मंगरूळ (लोहा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४१ || [[हरणवाडी]] || ८४ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[मारतळा]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४२ || [[हरबळ पीयु]] || ८५ || [[मासकी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४३ || [[हरसड]] || ८६ || [[मुरंबी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४४ || [[नागरवाडी]] || ८७ || [[नांदगाव (लोहा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४५ || [[निळा (लोहा)]] || ८८ || [[पळशी (लोहा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४६ || [[पांगरी (लोहा)]] || ८९ || [[पारडी (लोहा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४७ || [[पेणुर (लोहा)]] || ९० || [[पिंपळदरी (लोहा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४८ || [[पिंपळगाव (लोहा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

==पार्श्वभूमी==

महाराष्ट्र राज्य महामार्गावरील हे एक तालुक्याचे ठिकाण असून, आठवडी बैल बाजारासाठी प्रसिद्ध आहे. दक्षिण भारताच्या प्रसिद्ध [[माळेगाव (नांदेड)]] भरणारा माळेगाव याच तालुक्यात येते. देशभर मंदिर शिल्पकारांसाठी प्रसिद्ध असलेले [[मळाकोळी|माळाकोळी]] हे ठिकाण या तालुक्यात आहे.

जुना लोहा हा आपली ऐतिहासिक बांधीलकी सांभाळून आहे. येथली जुन्या काळातील गढी त्याची साक्ष देते.

==भौगोलिक स्थान==
==हवामान==
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९८० मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.

==लोकजीवन==
==प्रेक्षणीय स्थळे==
==नागरी सुविधा==
==जवळपासचे तालुके==
==संदर्भ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}
{{विस्तार}}
{{नांदेड जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]
[[वर्ग:नांदेड जिल्हा]]</text>
      <sha1>n0qucl940uel0366kmlroqyfhisfl4a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मुखेड तालुका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31892</id>
    <revision>
      <id>2693812</id>
      <parentid>2664956</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:32:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14839" sha1="it9nswuukokn8a5v2hqazy1g5bmcv5b" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = 
|स्थानिक_नाव               = मुखेड
|इतर_नाव                  = 
|टोपणनाव                  = 
|राज्य_नाव                  =  महाराष्ट्र 
|अक्षांश = 18|अक्षांशमिनिटे = 43|अक्षांशसेकंद =11    
|रेखांश= 77|रेखांशमिनिटे= 21|रेखांशसेकंद= 35
|मुळ_नकाशा                = &lt;!-- only if default map not wanted --&gt;
|शोधक_स्थान                 = &lt;!-- left/right --&gt;
|मुळ_नकाशा_पट्टी            = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|आतील_नकाशा_चिन्ह          = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|नकाशा_शीर्षक               = 
|क्षेत्रफळ_एकूण               = 
|क्षेत्रफळ_आकारमान            = 
|क्षेत्रफळ_क्रमांक              = 
|क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ           = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो                 = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ            = 
|उंची                   = 
|उंची_संदर्भ               = 
|समुद्री_किनारा               = 
|हवामान                   = 
|वर्षाव                     = 
|तापमान_वार्षिक             = 
|तापमान_हिवाळा             = 
|तापमान_उन्हाळा             = 
|मुख्यालय                = &lt;!-- फक्त जिल्हांसाठीच--&gt;
|मोठे_शहर                 = 
|मोठे_मेट्रो                  = 
|जवळचे_शहर                = नायगाव 
|प्रांत                      = 
|विभाग                    = 
|जिल्हा                    =  नांदेड &lt;!-- नावे --&gt;
|लोकसंख्या_एकूण             = 
|लोकसंख्या_वर्ष               = 
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ         = 
|लोकसंख्या_घनता             = 
|लिंग_गुणोत्तर                = 
|साक्षरता                   = 
|साक्षरता_पुरुष              = 
|साक्षरता_स्त्री                 = 
|अधिकृत_भाषा                = मराठी 
|नेता_पद_१                  = 
|नेता_नाव_१                 = आ. तुषार राठोड
|नेता_पद_२                  = 
|नेता_नाव_२                 = 
|संसदीय_मतदारसंघ           = 
|विधानसभा_मतदारसं          = 
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१             = [[तहसील]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_१              = मुखेड
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२             = [[पंचायत समिती]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_२               = मुखेड
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३             = 
|न्यायक्षेत्र_नाव_३               = 
|कोरे_शीर्षक_१               = 
|कोरे_उत्तर_१                = 
|एसटीडी_कोड                 =  +०२४६२
|पिन_कोड                   = 
|आरटीओ_कोड                =  MH26
|संकेतस्थळ                 = 
|संकेतस्थळ_नाव              = 
|दालन                      = 
|तळटिपा                   = 
|गुणक_शीर्षक             = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|स्वयंवर्गीत                 = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
}}


'''मुखेड''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[नांदेड जिल्हा|नांदेड जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे.
== तालुक्यातील गावे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: auto;&quot;
|+ मुखेड तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[अडलुर]] || ५१ || [[हसनाळ]] || १०१ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[मुकरमाबाद]]
|-
| २ || [[आडमाळवाडी]] || ५२ || [[हातराळ]] || १०२ || [[नागराळ (मुखेड)]]
|-
| ३ || [[आखरगा]] || ५३ || [[हिब्बत]] || १०३ || [[नांदगाव पीडी]]
|-
| ४ || [[आंबुळगा बुद्रुक]] || ५४ || [[हिप्पळनारी]] || १०४ || [[नांदगाव पीके]]
|-
| ५ || [[आंबुळगा खुर्द]] || ५५ || [[हिप्परगा]] || १०५ || [[निवळी (मुखेड)]]
|-
| ६ || [[आंदेगाव]] || ५६ || [[हिरानगर]] || १०ी || [[पैसमाळ]]
|-
| ७ || [[आंदेगाववाडी]] || ५७ || [[होकर्णा]] || १०७ || [[पाखंडेवाडी]]
|-
| ८ || [[औरळ (मुखेड)]] || ५८ || [[होंदाळा]] || १०८ || [[पाळा]]
|-
| ९ || [[बामणी (मुखेड)]] || ५९ || [[होनवडज]] || १०९ || [[पळसवाडी]]
|-
| १० || [[बापशेतवाडी]] || ६० || [[इंदिरानगर (मुखेड)]] || ११० || [[पांडुर्णी]]
|-
| ११ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[बऱ्हाळी]] || ६१ || [[इतग्याल पीडी]] || १११ || [[परातपूर]]
|-
| १२ || [[बावनवाडी]] || ६२ || [[इतग्याल पीमु]] || ११२ || [[पिंपळकुंठा]]
|-
| १३ || [[बावळगाव (मुखेड)]] || ६३ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[जाहूर]] || ११३ || [[राजुरा बुद्रुक]]
|-
| १४ || [[बेण्णळ]] || ६४ || [[जांब बुद्रुक (मुखेड)]] || ११४ || [[राजुरा खुर्द]]
|-
| १५ || [[बेरळी बुद्रुक]] || ६५ || [[जांब खुर्द (मुखेड)]] || ११५ || [[राठोडवाडी]]
|-
| १६ || [[बेरळी खुर्द (मुखेड)]] || ६६ || [[जांभळी (मुखेड)]] || ११६ || [[रत्नातांडा]]
|-
| १७ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[बेटमोगरा]] || ६७ || [[जामखेड (मुखेड)]] || ११७ || [[रवणगाव (मुखेड)]]
|-
| १८ || [[भगणुरवाडी]] || ६८ || [[जिरगा]] || ११८ || [[रवणकोळा]]
|-
| १९ || [[भासवाडी]] || ६९ || [[जुणा]] || ११९ || [[रावी]]
|-
| २० || [[भातापूर पीडी]] || ७० || [[कबणुर]] || १२० || [[साकणुर]]
|-
| २१ || [[भातापूर पीमु]] || ७१ || [[कळंबर]] || १२१ || [[साळगारा बुद्रुक]]
|-
| २२ || [[भवानीतांडा]] || ७२ || [[कामजाळगा]] || १२२ || [[साळगारा खुर्द]]
|-
| २३ || [[भेंडेगाव बुद्रुक]] || ७३ || [[कामळेवाडी]] || १२३ || [[सांगवीबेणक]]
|-
| २४ || [[भेंडेगाव खुर्द]] || ७४ || [[कापरवाडी]] || १२४ || [[सांगवीभादेव]]
|-
| २५ || [[भिंगोळी]] || ७५ || [[करणा]] || १२५ || [[सावरमाळ]]
|-
| २६ || [[बिल्लाळी]] || ७६ || [[केरुळ (मुखेड)]] || १२६ || [[सावळी (मुखेड)]]
|-
| २७ || [[बोमनाळी (मुखेड)]] || ७७ || [[खैरका]] || १२७ || [[सावरगाव (मुखेड)]]
|-
| २८ || [[बोरगाव (मुखेड)]] || ७८ || [[खापराळ]] || १२८ || [[सावरगाववाडी]]
|-
| २९ || [[चांदोळा]] || ७९ || [[खराबखांडगाव]] || १२९ || [[शेळकेवाडी (मुखेड)]]
|-
| ३० || [[चांदोळातांडा]] || ८० || [[खाटगाव पीडी]] || १३० || [[शिकरा (मुखेड)]]
|-
| ३१ || [[चव्हाणवाडी (मुखेड)]] || ८१ || [[खाटगाव पीमु]] || १३१ || [[शिरूर (मुखेड)]]
|-
| ३२ || [[चिंचाळवाडी]] || ८२ || [[कोळगाव (मुखेड)]] || १३२ || [[सुगाव (मुखेड)]]
|-
| ३३ || [[चिंचगाव (मुखेड)]] || ८३ || [[कोळणुर]] || १३३ || [[ताग्याळ]]
|-
| ३४ || [[चिवळी]] || ८४ || [[कोटग्याळ (मुखेड)]] || १३४ || [[तांदळी (मुखेड)]]
|-
| ३५ || [[चोंडी (मुखेड)]] || ८५ || [[कोटग्याळवाडी]] || १३५ || [[तारदरवाडी]]
|-
| ३६ || [[डबकाराजा]] || ८६ || [[कृष्णावाडी]] || १३६ || [[ठाणा (मुखेड)]]
|-
| ३७ || [[डपकागुंडोपंत]] || ८७ || [[कुंदरळ]] || १३७ || [[थोटवाडी]]
|-
| ३८ || [[देगाव (मुखेड)]] || ८८ || [[लाडगा]] || १३८ || [[तुपडाळ बुद्रुक]]
|-
| ३९ || [[धामणगाव (मुखेड)]] || ८९ || [[लखमापूर (मुखेड)]] || १३९ || [[तुपडाळ खुर्द]]
|-
| ४० || [[धानज (मुखेड)]] || ९० || [[लिंगापूर (मुखेड)]] || १४० || [[उचछा बुद्रुक]]
|-
| ४१ || [[डोंगरगाव (मुखेड)]] || ९१ || [[लोणाळ]] || १४१ || [[उमरदरी (मुखेड)]]
|-
| ४२ || [[डोरनाळी]] || ९२ || [[माकणी (मुखेड)]] || १४२ || [[उंदरी पीडी]]
|-
| ४३ || [[एकलारा (मुखेड)]] || ९३ || [[मांदळापूर]] || १४३ || [[उंदरी पीम]]
|-
| ४४ || [[फुटलातांडा]] || ९४ || [[माणग्याळ]] || १४४ || [[वसंतनगर (मुखेड)]]
|-
| ४५ || [[गाडग्याळवाडी]] || ९५ || [[मांजरी (मुखेड)]] || १४५ || [[वडगाव (मुखेड)]]
|-
| ४६ || [[गोजेगाव (मुखेड)]] || ९६ || [[मारजवाडी]] || १४६ || [[वाळंकी]]
|-
| ४७ || [[गोणेगाव]] || ९७ || [[मावळी]] || १४७ || [[वांदगीर]]
|-
| ४८ || [[हळणी]] || ९८ || [[मेठी]] || १४८ || [[वारताळा]]
|-
| ४९ || [[हंगरगा खुर्द]] || ९९ || [[मोटरगा]] || १४९ || [[वासुर]]
|-
| ५० || [[हंगरगा पीके]] || १०० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[मुखेडखेडे]] || १५० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[येवती (मुखेड)]]
|}

==हे सुद्धा पहा==
*[[मुखेड येथील शिवमंदिर]] 
==भौगोलिक स्थान==
==हवामान==
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९८५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८० टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.

==लोकजीवन==
==प्रेक्षणीय स्थळे==
==नागरी सुविधा==
==जवळपासचे तालुके==
==संदर्भ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}

{{विस्तार}}
{{नांदेड जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]
[[वर्ग:नांदेड जिल्हा]]</text>
      <sha1>it9nswuukokn8a5v2hqazy1g5bmcv5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आर्वी तालुका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31897</id>
    <revision>
      <id>2693857</id>
      <parentid>2650898</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T21:07:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15529" sha1="4vijqx5rum678nc912osiha7bvqv1i1" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = तालुका
|स्थानिक_नाव               = आर्वी
|इतर_नाव                  = 
|टोपणनाव                  = 
|राज्य_नाव                  =  महाराष्ट्र 
|अक्षांश = 20|अक्षांशमिनिटे = 58|अक्षांशसेकंद =48 
|रेखांश= 78|रेखांशमिनिटे= 13|रेखांशसेकंद= 48
|मुळ_नकाशा                = &lt;!-- only if default map not wanted --&gt;
|शोधक_स्थान                 = &lt;!-- left/right --&gt;
|मुळ_नकाशा_पट्टी            = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|आतील_नकाशा_चिन्ह          = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|नकाशा_शीर्षक               = 
|क्षेत्रफळ_एकूण               = 
|क्षेत्रफळ_आकारमान            = 
|क्षेत्रफळ_क्रमांक              = 
|क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ           = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो                 = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ            = 
|उंची                   = 828 
|उंची_संदर्भ               = 
|समुद्री_किनारा               = 
|हवामान                   = 
|वर्षाव                     = 
|तापमान_वार्षिक             = 
|तापमान_हिवाळा             = 
|तापमान_उन्हाळा             = 
|मुख्यालय                = &lt;!-- फक्त जिल्हांसाठीच--&gt;
|मोठे_शहर                 = 
|मोठे_मेट्रो                  = 
|जवळचे_शहर                = 
|प्रांत                      = आर्वी
|विभाग                    = 
|जिल्हा                    = &lt;!-- नावे --&gt;
|लोकसंख्या_एकूण             = 143321&lt;ref name=&quot;census_arvi&quot;&gt;{{cite web |title=Arvi Taluka Population, Caste, Religion Data - Wardha district, Maharashtra |url=https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/4010-arvi-wardha-maharashtra.html |website=Census 2011 India |language=en |access-date=११ फेब्रुवारी २०२६}}&lt;/ref&gt;
|लोकसंख्या_वर्ष               = २००१
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ         = 
|लोकसंख्या_घनता             = 
|लिंग_गुणोत्तर                = 
|साक्षरता                   = 99010
|साक्षरता_पुरुष              = 55898
|साक्षरता_स्त्री                 = 43021
|अधिकृत_भाषा                = मराठी 
|नेता_पद_१                  = विधानसभा सदस्य
|नेता_नाव_१                 = दादारावजी केचे 
|नेता_पद_२                  = 
|नेता_नाव_२                 = 
|संसदीय_मतदारसंघ           = 
|विधानसभा_मतदारसं          = 
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१             = [[तहसील]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_१              = आर्वी
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२             = [[पंचायत समिती]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_२               = आर्वी
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३             = 
|न्यायक्षेत्र_नाव_३               = 
|कोरे_शीर्षक_१               = 
|कोरे_उत्तर_१                = 
|एसटीडी_कोड                 = 07157
|पिन_कोड                   = 442201
|आरटीओ_कोड                = MH-32
|संकेतस्थळ                 = 
|संकेतस्थळ_नाव              = 
|दालन                      = 
|तळटिपा                   = 
|गुणक_शीर्षक             = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|स्वयंवर्गीत                 = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
}}

'''आर्वी''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[वर्धा जिल्हा|वर्धा जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे.
== तालुक्यातील गावे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: auto;&quot;
|+ आर्वी तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[आडेगाव (आर्वी)]] || ७१ || [[इस्माईलपूर (आर्वी)]] || १४१ || [[रत्नापूर (आर्वी)]]
|-
| २ || [[आगापूर (आर्वी)]] || ७२ || [[इथळापूर]] || १४२ || [[रेणकापूर (आर्वी)]]
|-
| ३ || [[आहिरवाडा]] || ७३ || [[जळगाव (आर्वी)]] || १४३ || [[रेवटी]]
|-
| ४ || [[अहमदाबाद (आर्वी)]] || ७४ || [[जमालपूर]] || १४४ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[रोहाणा ( आर्वी)]]
|-
| ५ || [[अहमदनगर (आर्वी)]] || ७५ || [[जांब (आर्वी)]] || १४५ || [[रोशनपूर]]
|-
| ६ || [[आजणगाव]] || ७६ || [[जामखुटा]] || १४६ || [[रुद्रपूर (आर्वी)]]
|-
| ७ || [[आजदापूर]] || ७७ || [[जामनेर (आर्वी)]] || १४७ || [[साहेब दौलतपूर]]
|-
| ८ || [[अलीपूर (आर्वी)]] || ७८ || [[जामठी (आर्वी)]] || १४८ || [[साहेळी]]
|-
| ९ || [[आंबापूर]] || ७९ || [[जिवापूर]] || १४९ || [[साईखेडा]]
|-
| १० || [[आंबाझरी]] || ८० || [[कचनूर]] || १५० || [[साळदरा]]
|-
| ११ || [[अंबिकापूर (आर्वी)]] || ८१ || [[काकडदरा (आर्वी)]] || १५१ || [[सालफळहेती]]
|-
| १२ || [[अंतरडोह]] || ८२ || [[कांचनपूर]] || १५२ || [[सारंगपुरी]]
|-
| १३ || [[आष्टा (आर्वी)]] || ८३ || [[करमाबाद]] || १५३ || [[सर्कसपूर]]
|-
| १४ || [[बाबापूर (आर्वी)]] || ८४ || [[कासरखेडा]] || १५४ || [[सावळापूर (आर्वी)]]
|-
| १५ || [[बहादरपूर (आर्वी)]] || ८५ || [[काशिमपूर]] || १५५ || [[सावड (आर्वी)]]
|-
| १६ || [[बाजारवाडा]] || ८६ || [[कवाडी]] || १५६ || [[सावंगी (आर्वी)]]
|-
| १७ || [[बाळाईमाजरा]] || ८७ || [[खडकी (आर्वी)]] || १५७ || [[सावरखेडा]]
|-
| १८ || [[बारहासोनेगाव]] || ८८ || [[खैरी (आर्वी)]] || १५८ || [[शहाबाजपूर]]
|-
| १९ || [[बेधोणा]] || ८९ || [[खाणापूर]] || १५९ || [[शहामहमदपूर]]
|-
| २० || [[बेल्हारा]] || ९० || [[खाणवाडी]] || १६० || [[शहापूर (आर्वी)]]
|-
| २१ || [[बेनोडा]] || ९१ || [[खापरी (आर्वी)]] || १६१ || [[शिरपूर (आर्वी)]]
|-
| २२ || [[भादोड]] || ९२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[खारंगणा]] || १६२ || [[सिंगोणा]]
|-
| २३ || [[भाईपूर]] || ९३ || [[खराशी]] || १६३ || [[सिरडा]]
|-
| २४ || [[बिडनागझरी]] || ९४ || [[खुबगाव]] || १६४ || [[सिरपूर]]
|-
| २५ || [[बोडाड]] || ९५ || [[किन्हाळा (आर्वी)]] || १६५ || [[सोरटा]]
|-
| २६ || [[बोडळा]] || ९६ || [[कृष्णापूर (आर्वी)]] || १६६ || [[सुकळी (आर्वी)]]
|-
| २७ || [[बोरगाव (आर्वी)]] || ९७ || [[लाडेगाव (आर्वी)]] || १६७ || [[ताकरखेडा]]
|-
| २८ || [[बोरी (आर्वी)]] || ९८ || [[लाडनापूर]] || १६८ || [[टाकळी (आर्वी)]]
|-
| २९ || [[बोरखेडी (आर्वी)]] || ९९ || [[लाहादेवी]] || १६९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[तळेगाव (आर्वी)]]
|-
| ३० || [[बोथाळी]] || १०० || [[लक्ष्मीपूर]] || १७० || [[तारोडा (आर्वी)]]
|-
| ३१ || [[बोथाळीहेती]] || १०१ || [[मादणा]] || १७१ || [[टेंभारी (आर्वी)]]
|-
| ३२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[ब्राह्मणवाडा (आर्वी)]] || १०२ || [[महाकाली]] || १७२ || [[थार]]
|-
| ३३ || [[चांदणी]] || १०३ || [[महमदपूर (आर्वी)]] || १७३ || [[ठेका आंबाझारी]]
|-
| ३४ || [[चिंचाटणा]] || १०४ || [[महिमापूर]] || १७४ || [[ठेका सारंगपुरी]]
|-
| ३५ || [[चिंचोळी (आर्वी)]] || १०५ || [[माईवाडी]] || १७५ || [[ठेका सावड]]
|-
| ३६ || [[चोंढी बहादरपूर]] || १०० || [[मालतपूर]] || १७६ || [[तिटोणा]]
|-
| ३७ || [[चोरआंबा]] || १०७ || [[मालेगावकाली]] || १७७ || [[टोकीवाडा]]
|-
| ३८ || [[दहेगाव (आर्वी)]] || १०८ || [[मालेगावठेका]] || १७८ || [[टोणा]]
|-
| ३९ || [[दहेगावमुस्तफा]] || १०९ || [[मांडळा]] || १७९ || [[तुळजापूर (आर्वी)]]
|-
| ४० || [[दह्यापूर]] || ११० || [[माणेरी]] || १८० || [[उमरडा (आर्वी)]]
|-
| ४१ || [[दर्यापूर (आर्वी)]] || १११ || [[माणकापूर (आर्वी)]] || १८१ || [[उमारी (आर्वी)]]
|-
| ४२ || [[दत्तपूर (आर्वी)]] || ११२ || [[मानुळापूर]] || १८२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[विरूळ (आर्वी)]]
|-
| ४३ || [[दौलतपूर (आर्वी)]] || ११३ || [[मारदा]] || ८३ || [[विटपूर]]
|-
| ४४ || [[देऊरवाडा (आर्वी)]] || ११४ || [[मातोडा]] || १८४ || [[वडाळा (आर्वी)]]
|-
| ४५ || [[देव्हाडा]] || ११५ || [[मिरापूर (आर्वी)]] || १८५ || [[वडगाव (आर्वी)]]
|-
| ४६ || [[धानोडी (आर्वी)]] || ११६ || [[मिर्झापूर (आर्वी)]] || १८६ || [[वाधोणा (आर्वी)]]
|-
| ४७ || [[धानोडीखुर्द]] || ११७ || [[मोरंगणा]] || १८७ || [[वागडा]]
|-
| ४८ || [[दिघी (आर्वी)]] || ११८ || [[मुबारकपूर (आर्वी)]] || १८८ || [[वाई (आर्वी)]]
|-
| ४९ || [[डोंगरगाव (आर्वी)]] || ११९ || [[मुधापूर (आर्वी)]] || १८९ || [[वालीपूर]]
|-
| ५० || [[दुधबारडी]] || १२० || [[मुंढआर्वी]] || १९० || [[वानरकुंड]]
|-
| ५१ || [[एकलारा (आर्वी)]] || १२१ || [[मुंढमायवाडी]] || १९१ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[आर्वी]]
|-
| ५२ || [[गंगापूर (आर्वी)]] || १२२ || [[मुर्तिजापूर (आर्वी)]] || १९२ || [[वाथोडा (आर्वी)]]
|-
| ५३ || [[गौरखेडा]] || १२३ || [[नबाबपूर]] || १९३ || [[येरझाड]]
|-
| ५४ || [[गव्हाणखेडी]] || १२४ || [[नागापूर (आर्वी)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५५ || [[गाझीपूर (आर्वी)]] || १२५ || [[नागाझारी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५६ || [[गोईवाडा]] || १२६ || [[नांदोरा]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५७ || [[गुमगाव]] || १२७ || [[नंदपूर]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५८ || [[हैबतपूर (आर्वी)]] || १२८ || [[नान्ही]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५९ || [[हमदापूर]] || १२९ || [[नाटाळा]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ६० || [[हराशी]] || १३० || [[नवाबपूर]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ६१ || [[हरदोळी]] || १३१ || [[नेरी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ६२ || [[हरीसवाडा]] || १३२ || [[निजामपूर (आर्वी)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ६३ || [[हशीमपूर]] || १३३ || [[निंबोळी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ६४ || [[हातळा (आर्वी)]] || १३४ || [[पाचेगाव (आर्वी)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ६५ || [[हिवारा (आर्वी)]] || १३५ || [[पाचोड]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ६६ || [[हिवारातंडा]] || १३६ || [[पांजरा]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ६७ || [[हिवरा]] || १३७ || [[पांजराबोथाळी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ६८ || [[हुसेनपूर]] || १३८ || [[पानवाडी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ६९ || [[इरगव्हाण]] || १३९ || [[पारगोठण]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ७० || [[इसाकपूर]] || १४० || [[पारसोडी (आर्वी)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

{{विस्तार}}

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/

{{वर्धा जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]
[[वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे]]</text>
      <sha1>4vijqx5rum678nc912osiha7bvqv1i1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>समुद्रपूर तालुका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31901</id>
    <revision>
      <id>2693840</id>
      <parentid>2177547</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T18:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16575" sha1="d20psi0utw9hgvosgu9hphmyslesd10" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = तालुका
|स्थानिक_नाव               = समुद्रपूर तालुका
|इतर_नाव                  = 
|टोपणनाव                  = 
|राज्य_नाव                  =  महाराष्ट्र 
|अक्षांश = 20|अक्षांशमिनिटे =38 |अक्षांशसेकंद =16 
|रेखांश= 78|रेखांशमिनिटे= 57|रेखांशसेकंद= 47
|मुळ_नकाशा                = &lt;!-- only if default map not wanted --&gt;
|शोधक_स्थान                 = &lt;!-- left/right --&gt;
|मुळ_नकाशा_पट्टी            = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|आतील_नकाशा_चिन्ह          = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|नकाशा_शीर्षक               = 
|क्षेत्रफळ_एकूण               = 
|क्षेत्रफळ_आकारमान            = 
|क्षेत्रफळ_क्रमांक              = 
|क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ           = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो                 = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ            = 
|उंची                   = 
|उंची_संदर्भ               = 
|समुद्री_किनारा               = 
|हवामान                   = 
|वर्षाव                     = 
|तापमान_वार्षिक             = 
|तापमान_हिवाळा             = 
|तापमान_उन्हाळा             = 
|मुख्यालय                = &lt;!-- फक्त जिल्हांसाठीच--&gt;
|मोठे_शहर                 = 
|मोठे_मेट्रो                  = 
|जवळचे_शहर                = 
|प्रांत                      = 
|विभाग                    = 
|जिल्हा                    = &lt;!-- नावे --&gt;
|लोकसंख्या_एकूण             = 
|लोकसंख्या_वर्ष               = 
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ         = 
|लोकसंख्या_घनता             = 
|लिंग_गुणोत्तर                = 
|साक्षरता                   = 
|साक्षरता_पुरुष              = 
|साक्षरता_स्त्री                 = 
|अधिकृत_भाषा                = मराठी 
|नेता_पद_१                  = 
|नेता_नाव_१                 = 
|नेता_पद_२                  = 
|नेता_नाव_२                 = 
|संसदीय_मतदारसंघ           = 
|विधानसभा_मतदारसं          = 
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१             = [[तहसील]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_१              = समुद्रपूर तालुका
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२             = [[पंचायत समिती]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_२               = समुद्रपूर तालुका
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३             = 
|न्यायक्षेत्र_नाव_३               = 
|कोरे_शीर्षक_१               = 
|कोरे_उत्तर_१                = 
|एसटीडी_कोड                 = 
|पिन_कोड                   = 
|आरटीओ_कोड                = 
|संकेतस्थळ                 = 
|संकेतस्थळ_नाव              = 
|दालन                      = 
|तळटिपा                   = 
|गुणक_शीर्षक             = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|स्वयंवर्गीत                 = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
}}


'''समुद्रपूर तालुका''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[वर्धा जिल्हा|वर्धा जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे.
== तालुक्यातील गावे ==
समुद्रपूर तालुक्यातील गावांची संपूर्ण यादी खालीलप्रमाणे आहे:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: auto;&quot;
|+ समुद्रपूर तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[आजदा]] || ६८ || [[कळमाणा]] || १३५ || [[पिंपळगाव (समुद्रपूर)]]
|-
| २ || [[अकोला (समुद्रपूर)]] || ६९ || [[कांधाळी]] || १३६ || [[पिपरी (समुद्रपूर)]]
|-
| ३ || [[अलोणी]] || ७० || [[कान्हापूररिठी]] || १३७ || [[पोठारा]]
|-
| ४ || [[अंतरगाव (समुद्रपूर)]] || ७१ || [[कणकाटी]] || १३८ || [[रज्जकपूर]]
|-
| ५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[आरंभा]] || ७२ || [[करडा (समुद्रपूर)]] || १३९ || [[राजुरवाडी (समुद्रपूर)]]
|-
| ६ || [[आर्वी (समुद्रपूर)]] || ७३ || [[करूर (समुद्रपूर)]] || १४० || [[राळेगाव (समुद्रपूर)]]
|-
| ७ || [[आष्टा (समुद्रपूर)]] || ७४ || [[कासारपेठ]] || १४१ || [[रामनगर (समुद्रपूर)]]
|-
| ८ || [[आसोळा (समुद्रपूर)]] || ७५ || [[कवठा (समुद्रपूर)]] || १४२ || [[रामपूर (समुद्रपूर)]]
|-
| ९ || [[औरंगापूर (समुद्रपूर)]] || ७६ || [[कवडापूर]] || १४३ || [[राणुमारी]]
|-
| १० || [[औरंगपूर (समुद्रपूर)]] || ७७ || [[केसळापार]] || १४४ || [[रासा (समुद्रपूर)]]
|-
| ११ || [[बल्हारपूर]] || ७८ || [[केसळापूर (समुद्रपूर)]] || १४५ || [[रेंगापूर]]
|-
| १२ || [[बंदर (समुद्रपूर)]] || ७९ || [[खैरगाव (समुद्रपूर)]] || १४६ || [[रेणकापूर (समुद्रपूर)]]
|-
| १३ || [[बारबाडी (समुद्रपूर)]] || ८० || [[खंडाळा (समुद्रपूर)]] || १४७ || [[रुणका]]
|-
| १४ || [[बारफा]] || ८१ || [[खंजीरपूर]] || १४८ || [[सायगव्हाण]]
|-
| १५ || [[बावापूर]] || ८२ || [[खापरी (समुद्रपूर)]] || १४९ || [[साकारा (समुद्रपूर)]]
|-
| १६ || [[बेळघाट]] || ८३ || [[खेक]] || १५० || [[साकुर्ली]]
|-
| १७ || [[भानापूर (समुद्रपूर)]] || ८४ || [[खुणी]] || १५१ || [[साळापूर]]
|-
| १८ || [[भांगापूर]] || ८५ || [[खुरसापार]] || १५२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[समुद्रपूर]]
|-
| १९ || [[भवानपूर]] || ८६ || [[खुरसापूर]] || १५३ || [[सांदस]]
|-
| २० || [[भोसा (समुद्रपूर)]] || ८७ || [[किन्हाळा (समुद्रपूर)]] || १५४ || [[सातघरी]]
|-
| २१ || [[बोडखा (समुद्रपूर)]] || ८८ || [[किन्ही (समुद्रपूर)]] || १५५ || [[सावंगी (समुद्रपूर)]]
|-
| २२ || [[बोडखारिथ]] || ८९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कोरा]] || १५६ || [[सावरी (समुद्रपूर)]]
|-
| २३ || [[बोरी (समुद्रपूर)]] || ९० || [[कोरी]] || १५७ || [[सावरखाडा]]
|-
| २४ || [[बोथाळी (समुद्रपूर)]] || ९१ || [[कृष्णापेठ]] || १५८ || [[सेवा]]
|-
| २५ || [[बोथुडा]] || ९२ || [[कृष्णापूर (समुद्रपूर)]] || १५९ || [[शेडगाव]]
|-
| २全面 || [[चाकूर (समुद्रपूर)]] || ९३ || [[कुरला (समुद्रपूर)]] || १६० || [[शेगाव (समुद्रपूर)]]
|-
| २७ || [[चापापूर]] || ९४ || [[लाहोरी]] || १६१ || [[शिवणफळ]]
|-
| २८ || [[चिखली (समुद्रपूर)]] || ९५ || [[लसणपूर]] || १६२ || [[शिवणी (समुद्रपूर)]]
|-
| २९ || [[चिखलकोट]] || ९६ || [[लोखंडी]] || १६३ || [[सिल्ली]]
|-
| ३० || [[चिंचोळी (समुद्रपूर)]] || ९७ || [[लोन्हार]] || १६४ || [[सिरपूर (समुद्रपूर)]]
|-
| ३१ || [[चोपण (समुद्रपूर)]] || ९८ || [[महागाव (समुद्रपूर)]] || १६५ || [[सिरसी]]
|-
| ३२ || [[चोरविहीरा]] || ९९ || [[महारमाजरा]] || १६६ || [[सोनापूर (समुद्रपूर)]]
|-
| ३३ || [[दहेगाव (समुद्रपूर)]] || १०० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[मांडगाव (समुद्रपूर)]] || १६७ || [[सोनेगाव (समुद्रपूर)]]
|-
| ३४ || [[दळपतपूर]] || १०१ || [[मांगळी (समुद्रपूर)]] || १६८ || [[सोनेगावरिठी]]
|-
| ३५ || [[दासोडा]] || १०२ || [[माणगाव (समुद्रपूर)]] || १६९ || [[सुजातपूर (समुद्रपूर)]]
|-
| ३६ || [[दावलातपूर]] || १०३ || [[मंगरूळ (समुद्रपूर)]] || १७० || [[सुकाळी (समुद्रपूर)]]
|-
| ३७ || [[देरडा]] || १०४ || [[मारडा]] || १७१ || [[सुलतानपूर (समुद्रपूर)]]
|-
| ३८ || [[धगडबाण]] || १०५ || [[मेंडुळा]] || १७२ || [[ताडगाव (समुद्रपूर)]]
|-
| ३९ || [[धामणगाव (समुद्रपूर)]] || १०६ || [[मेणखत]] || १७३ || [[तालोडी (समुद्रपूर)]]
|-
| ४० || [[धानोळी (समुद्रपूर)]] || १०७ || [[मिरा (समुद्रपूर)]] || १७४ || [[तांभारी (समुद्रपूर)]]
|-
| ४१ || [[धोंडगाव (समुद्रपूर)]] || १०८ || [[मिर्झापूर (समुद्रपूर)]] || १७५ || [[तास (समुद्रपूर)]]
|-
| ४२ || [[धुमाणखेडा]] || १०९ || [[मोहगाव (समुद्रपूर)]] || १७६ || [[तावी]]
|-
| ४३ || [[डोंगरगाव (समुद्रपूर)]] || ११० || [[मुरादपूर (समुद्रपूर)]] || १७७ || [[टेकडी (समुद्रपूर)]]
|-
| ४४ || [[फरीदपूर]] || १११ || [[नागापूर (समुद्रपूर)]] || १७८ || [[तिरमाळपूर (समुद्रपूर)]]
|-
| ४५ || [[गाडामोडी]] || ११२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[नांदोरी]] || १७९ || [[तुळजापूर (समुद्रपूर)]]
|-
| ४६ || [[गाढवदेव]] || ११३ || [[नंदपूर (समुद्रपूर)]] || १८० || [[तुरीमाजरा]]
|-
| ४७ || [[गणेशपूर (समुद्रपूर)]] || ११४ || [[नांदरा (समुद्रपूर)]] || १८१ || [[उबदा]]
|-
| ४८ || [[गंगापूर (समुद्रपूर)]] || ११५ || [[नारायणपूर (समुद्रपूर)]] || १८२ || [[उमरा]]
|-
| ४९ || [[गौळ (समुद्रपूर)]] || ११६ || [[न्हावी (समुद्रपूर)]] || १८३ || [[उमरी (समुद्रपूर)]]
|-
| ५० || [[गव्हा (समुद्रपूर)]] || ११७ || [[निंभा (समुद्रपूर)]] || १८४ || [[उंदीरगाव]]
|-
| ५१ || [[घोरपड (समुद्रपूर)]] || ११८ || [[निरगुडे (समुद्रपूर)]] || १८५ || [[उंदीरखेडा]]
|-
| ५२ || [[घुई (समुद्रपूर)]] || ११९ || [[पहाडफरीद]] || १८६ || [[उसेगाव]]
|-
| ५३ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[गिराड]] || १२० || [[पैकमारी]] || १८७ || [[विखाणी]]
|-
| ५४ || [[गिरगाव (समुद्रपूर)]] || १२१ || [[पांचगव्हाण]] || १८८ || [[वडगाव (समुद्रपूर)]]
|-
| ५५ || [[गोविंदपूर (समुद्रपूर)]] || १२२ || [[पारडा]] || १८९ || [[वाघेडा]]
|-
| ५६ || [[गुलजारपूर]] || १२३ || [[पारडी (समुद्रपूर)]] || १९० || [[वाईगाव]]
|-
| ५७ || [[हळदगाव]] || १२४ || [[पारोधी]] || १९१ || [[वाकदरी]]
|-
| ५८ || [[हरणखुरी (समुद्रपूर)]] || १२५ || [[पारसोडा (समुद्रपूर)]] || १९२ || [[वाकसूर]]
|-
| ५९ || [[हिरडी (समुद्रपूर)]] || १२६ || [[पारसोडी (समुद्रपूर)]] || १९३ || [[वानरचुवा]]
|-
| ६० || [[हिवारा (समुद्रपूर)]] || १२७ || [[पातळकोट]] || १९४ || [[वांधाळी]]
|-
| ६१ || [[हुसेनपूर (समुद्रपूर)]] || १२८ || [[पठार (समुद्रपूर)]] || १९५ || [[वाशी (समुद्रपूर)]]
|-
| ६२ || [[इसाबपूर]] || १२९ || [[पावनगाव]] || १९६ || [[वायगाव]]
|-
| ६३ || [[इटाळापूर]] || १३० || [[पेठ (समुद्रपूर)]] || १९७ || [[यसापूर]]
|-
| ६४ || [[जांब (समुद्रपूर)]] || १३१ || [[पिळापूर (समुद्रपूर)]] || १९८ || [[येडळाबाद]]
|-
| ६५ || [[जेजुरी (समुद्रपूर)]] || १३२ || [[पिंपळगाव (समुद्रपूर)]] || १९९ || [[येकोडी]]
|-
| ६६ || [[जिरा (समुद्रपूर)]] || १३३ || [[पिंपरी (समुद्रपूर)]] || २०० || [[झुणका (समुद्रपूर)]]
|-
| ६७ || [[जोगीणगुंपा]] || १३४ || [[पोठारा]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

==संदर्भ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/
{{विस्तार}}
{{वर्धा जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>d20psi0utw9hgvosgu9hphmyslesd10</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693843</id>
      <parentid>2693840</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T18:07:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16572" sha1="azf1qzrqvs32d6xninhgg0jg8i32kbq" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = तालुका
|स्थानिक_नाव               = समुद्रपूर तालुका
|इतर_नाव                  = 
|टोपणनाव                  = 
|राज्य_नाव                  =  महाराष्ट्र 
|अक्षांश = 20|अक्षांशमिनिटे =38 |अक्षांशसेकंद =16 
|रेखांश= 78|रेखांशमिनिटे= 57|रेखांशसेकंद= 47
|मुळ_नकाशा                = &lt;!-- only if default map not wanted --&gt;
|शोधक_स्थान                 = &lt;!-- left/right --&gt;
|मुळ_नकाशा_पट्टी            = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|आतील_नकाशा_चिन्ह          = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|नकाशा_शीर्षक               = 
|क्षेत्रफळ_एकूण               = 
|क्षेत्रफळ_आकारमान            = 
|क्षेत्रफळ_क्रमांक              = 
|क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ           = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो                 = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ            = 
|उंची                   = 
|उंची_संदर्भ               = 
|समुद्री_किनारा               = 
|हवामान                   = 
|वर्षाव                     = 
|तापमान_वार्षिक             = 
|तापमान_हिवाळा             = 
|तापमान_उन्हाळा             = 
|मुख्यालय                = &lt;!-- फक्त जिल्हांसाठीच--&gt;
|मोठे_शहर                 = 
|मोठे_मेट्रो                  = 
|जवळचे_शहर                = 
|प्रांत                      = 
|विभाग                    = 
|जिल्हा                    = &lt;!-- नावे --&gt;
|लोकसंख्या_एकूण             = 
|लोकसंख्या_वर्ष               = 
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ         = 
|लोकसंख्या_घनता             = 
|लिंग_गुणोत्तर                = 
|साक्षरता                   = 
|साक्षरता_पुरुष              = 
|साक्षरता_स्त्री                 = 
|अधिकृत_भाषा                = मराठी 
|नेता_पद_१                  = 
|नेता_नाव_१                 = 
|नेता_पद_२                  = 
|नेता_नाव_२                 = 
|संसदीय_मतदारसंघ           = 
|विधानसभा_मतदारसं          = 
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१             = [[तहसील]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_१              = समुद्रपूर तालुका
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२             = [[पंचायत समिती]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_२               = समुद्रपूर तालुका
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३             = 
|न्यायक्षेत्र_नाव_३               = 
|कोरे_शीर्षक_१               = 
|कोरे_उत्तर_१                = 
|एसटीडी_कोड                 = 
|पिन_कोड                   = 
|आरटीओ_कोड                = 
|संकेतस्थळ                 = 
|संकेतस्थळ_नाव              = 
|दालन                      = 
|तळटिपा                   = 
|गुणक_शीर्षक             = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|स्वयंवर्गीत                 = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
}}


'''समुद्रपूर तालुका''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[वर्धा जिल्हा|वर्धा जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे.
== तालुक्यातील गावे ==
समुद्रपूर तालुक्यातील गावांची संपूर्ण यादी खालीलप्रमाणे आहे:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: auto;&quot;
|+ समुद्रपूर तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[आजदा]] || ६८ || [[कळमाणा]] || १३५ || [[पिंपळगाव (समुद्रपूर)]]
|-
| २ || [[अकोला (समुद्रपूर)]] || ६९ || [[कांधाळी]] || १३६ || [[पिपरी (समुद्रपूर)]]
|-
| ३ || [[अलोणी]] || ७० || [[कान्हापूररिठी]] || १३७ || [[पोठारा]]
|-
| ४ || [[अंतरगाव (समुद्रपूर)]] || ७१ || [[कणकाटी]] || १३८ || [[रज्जकपूर]]
|-
| ५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[आरंभा]] || ७२ || [[करडा (समुद्रपूर)]] || १३९ || [[राजुरवाडी (समुद्रपूर)]]
|-
| ६ || [[आर्वी (समुद्रपूर)]] || ७३ || [[करूर (समुद्रपूर)]] || १४० || [[राळेगाव (समुद्रपूर)]]
|-
| ७ || [[आष्टा (समुद्रपूर)]] || ७४ || [[कासारपेठ]] || १४१ || [[रामनगर (समुद्रपूर)]]
|-
| ८ || [[आसोळा (समुद्रपूर)]] || ७५ || [[कवठा (समुद्रपूर)]] || १४२ || [[रामपूर (समुद्रपूर)]]
|-
| ९ || [[औरंगापूर (समुद्रपूर)]] || ७६ || [[कवडापूर]] || १४३ || [[राणुमारी]]
|-
| १० || [[औरंगपूर (समुद्रपूर)]] || ७७ || [[केसळापार]] || १४४ || [[रासा (समुद्रपूर)]]
|-
| ११ || [[बल्हारपूर]] || ७८ || [[केसळापूर (समुद्रपूर)]] || १४५ || [[रेंगापूर]]
|-
| १२ || [[बंदर (समुद्रपूर)]] || ७९ || [[खैरगाव (समुद्रपूर)]] || १४६ || [[रेणकापूर (समुद्रपूर)]]
|-
| १३ || [[बारबाडी (समुद्रपूर)]] || ८० || [[खंडाळा (समुद्रपूर)]] || १४७ || [[रुणका]]
|-
| १४ || [[बारफा]] || ८१ || [[खंजीरपूर]] || १४८ || [[सायगव्हाण]]
|-
| १५ || [[बावापूर]] || ८२ || [[खापरी (समुद्रपूर)]] || १४९ || [[साकारा (समुद्रपूर)]]
|-
| १६ || [[बेळघाट]] || ८३ || [[खेक]] || १५० || [[साकुर्ली]]
|-
| १७ || [[भानापूर (समुद्रपूर)]] || ८४ || [[खुणी]] || १५१ || [[साळापूर]]
|-
| १८ || [[भांगापूर]] || ८५ || [[खुरसापार]] || १५२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[समुद्रपूर]]
|-
| १९ || [[भवानपूर]] || ८६ || [[खुरसापूर]] || १५३ || [[सांदस]]
|-
| २० || [[भोसा (समुद्रपूर)]] || ८७ || [[किन्हाळा (समुद्रपूर)]] || १५४ || [[सातघरी]]
|-
| २१ || [[बोडखा (समुद्रपूर)]] || ८८ || [[किन्ही (समुद्रपूर)]] || १५५ || [[सावंगी (समुद्रपूर)]]
|-
| २२ || [[बोडखारिथ]] || ८९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कोरा]] || १५६ || [[सावरी (समुद्रपूर)]]
|-
| २३ || [[बोरी (समुद्रपूर)]] || ९० || [[कोरी]] || १५७ || [[सावरखाडा]]
|-
| २४ || [[बोथाळी (समुद्रपूर)]] || ९१ || [[कृष्णापेठ]] || १५८ || [[सेवा]]
|-
| २५ || [[बोथुडा]] || ९२ || [[कृष्णापूर (समुद्रपूर)]] || १५९ || [[शेडगाव]]
|-
| २६ || [[चाकूर (समुद्रपूर)]] || ९३ || [[कुरला (समुद्रपूर)]] || १६० || [[शेगाव (समुद्रपूर)]]
|-
| २७ || [[चापापूर]] || ९४ || [[लाहोरी]] || १६१ || [[शिवणफळ]]
|-
| २८ || [[चिखली (समुद्रपूर)]] || ९५ || [[लसणपूर]] || १६२ || [[शिवणी (समुद्रपूर)]]
|-
| २९ || [[चिखलकोट]] || ९६ || [[लोखंडी]] || १६३ || [[सिल्ली]]
|-
| ३० || [[चिंचोळी (समुद्रपूर)]] || ९७ || [[लोन्हार]] || १६४ || [[सिरपूर (समुद्रपूर)]]
|-
| ३१ || [[चोपण (समुद्रपूर)]] || ९८ || [[महागाव (समुद्रपूर)]] || १६५ || [[सिरसी]]
|-
| ३२ || [[चोरविहीरा]] || ९९ || [[महारमाजरा]] || १६६ || [[सोनापूर (समुद्रपूर)]]
|-
| ३३ || [[दहेगाव (समुद्रपूर)]] || १०० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[मांडगाव (समुद्रपूर)]] || १६७ || [[सोनेगाव (समुद्रपूर)]]
|-
| ३४ || [[दळपतपूर]] || १०१ || [[मांगळी (समुद्रपूर)]] || १६८ || [[सोनेगावरिठी]]
|-
| ३५ || [[दासोडा]] || १०२ || [[माणगाव (समुद्रपूर)]] || १६९ || [[सुजातपूर (समुद्रपूर)]]
|-
| ३६ || [[दावलातपूर]] || १०३ || [[मंगरूळ (समुद्रपूर)]] || १७० || [[सुकाळी (समुद्रपूर)]]
|-
| ३७ || [[देरडा]] || १०४ || [[मारडा]] || १७१ || [[सुलतानपूर (समुद्रपूर)]]
|-
| ३८ || [[धगडबाण]] || १०५ || [[मेंडुळा]] || १७२ || [[ताडगाव (समुद्रपूर)]]
|-
| ३९ || [[धामणगाव (समुद्रपूर)]] || १०६ || [[मेणखत]] || १७३ || [[तालोडी (समुद्रपूर)]]
|-
| ४० || [[धानोळी (समुद्रपूर)]] || १०७ || [[मिरा (समुद्रपूर)]] || १७४ || [[तांभारी (समुद्रपूर)]]
|-
| ४१ || [[धोंडगाव (समुद्रपूर)]] || १०८ || [[मिर्झापूर (समुद्रपूर)]] || १७५ || [[तास (समुद्रपूर)]]
|-
| ४२ || [[धुमाणखेडा]] || १०९ || [[मोहगाव (समुद्रपूर)]] || १७६ || [[तावी]]
|-
| ४३ || [[डोंगरगाव (समुद्रपूर)]] || ११० || [[मुरादपूर (समुद्रपूर)]] || १७७ || [[टेकडी (समुद्रपूर)]]
|-
| ४४ || [[फरीदपूर]] || १११ || [[नागापूर (समुद्रपूर)]] || १७८ || [[तिरमाळपूर (समुद्रपूर)]]
|-
| ४५ || [[गाडामोडी]] || ११२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[नांदोरी]] || १७९ || [[तुळजापूर (समुद्रपूर)]]
|-
| ४६ || [[गाढवदेव]] || ११३ || [[नंदपूर (समुद्रपूर)]] || १८० || [[तुरीमाजरा]]
|-
| ४७ || [[गणेशपूर (समुद्रपूर)]] || ११४ || [[नांदरा (समुद्रपूर)]] || १८१ || [[उबदा]]
|-
| ४८ || [[गंगापूर (समुद्रपूर)]] || ११५ || [[नारायणपूर (समुद्रपूर)]] || १८२ || [[उमरा]]
|-
| ४९ || [[गौळ (समुद्रपूर)]] || ११६ || [[न्हावी (समुद्रपूर)]] || १८३ || [[उमरी (समुद्रपूर)]]
|-
| ५० || [[गव्हा (समुद्रपूर)]] || ११७ || [[निंभा (समुद्रपूर)]] || १८४ || [[उंदीरगाव]]
|-
| ५१ || [[घोरपड (समुद्रपूर)]] || ११८ || [[निरगुडे (समुद्रपूर)]] || १८५ || [[उंदीरखेडा]]
|-
| ५२ || [[घुई (समुद्रपूर)]] || ११९ || [[पहाडफरीद]] || १८६ || [[उसेगाव]]
|-
| ५३ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[गिराड]] || १२० || [[पैकमारी]] || १८७ || [[विखाणी]]
|-
| ५४ || [[गिरगाव (समुद्रपूर)]] || १२१ || [[पांचगव्हाण]] || १८८ || [[वडगाव (समुद्रपूर)]]
|-
| ५५ || [[गोविंदपूर (समुद्रपूर)]] || १२२ || [[पारडा]] || १८९ || [[वाघेडा]]
|-
| ५६ || [[गुलजारपूर]] || १२३ || [[पारडी (समुद्रपूर)]] || १९० || [[वाईगाव]]
|-
| ५७ || [[हळदगाव]] || १२४ || [[पारोधी]] || १९१ || [[वाकदरी]]
|-
| ५८ || [[हरणखुरी (समुद्रपूर)]] || १२५ || [[पारसोडा (समुद्रपूर)]] || १९२ || [[वाकसूर]]
|-
| ५९ || [[हिरडी (समुद्रपूर)]] || १२६ || [[पारसोडी (समुद्रपूर)]] || १९३ || [[वानरचुवा]]
|-
| ६० || [[हिवारा (समुद्रपूर)]] || १२७ || [[पातळकोट]] || १९४ || [[वांधाळी]]
|-
| ६१ || [[हुसेनपूर (समुद्रपूर)]] || १२८ || [[पठार (समुद्रपूर)]] || १९५ || [[वाशी (समुद्रपूर)]]
|-
| ६२ || [[इसाबपूर]] || १२९ || [[पावनगाव]] || १९६ || [[वायगाव]]
|-
| ६३ || [[इटाळापूर]] || १३० || [[पेठ (समुद्रपूर)]] || १९७ || [[यसापूर]]
|-
| ६४ || [[जांब (समुद्रपूर)]] || १३१ || [[पिळापूर (समुद्रपूर)]] || १९८ || [[येडळाबाद]]
|-
| ६५ || [[जेजुरी (समुद्रपूर)]] || १३२ || [[पिंपळगाव (समुद्रपूर)]] || १९९ || [[येकोडी]]
|-
| ६६ || [[जिरा (समुद्रपूर)]] || १३३ || [[पिंपरी (समुद्रपूर)]] || २०० || [[झुणका (समुद्रपूर)]]
|-
| ६७ || [[जोगीणगुंपा]] || १३४ || [[पोठारा]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

==संदर्भ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/
{{विस्तार}}
{{वर्धा जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>azf1qzrqvs32d6xninhgg0jg8i32kbq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693845</id>
      <parentid>2693843</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T18:08:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16615" sha1="23b31qlxbyg8m54sp8w2t5622sgrsh8" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = तालुका
|स्थानिक_नाव               = समुद्रपूर तालुका
|इतर_नाव                  = 
|टोपणनाव                  = 
|राज्य_नाव                  =  महाराष्ट्र 
|अक्षांश = 20|अक्षांशमिनिटे =38 |अक्षांशसेकंद =16 
|रेखांश= 78|रेखांशमिनिटे= 57|रेखांशसेकंद= 47
|मुळ_नकाशा                = &lt;!-- only if default map not wanted --&gt;
|शोधक_स्थान                 = &lt;!-- left/right --&gt;
|मुळ_नकाशा_पट्टी            = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|आतील_नकाशा_चिन्ह          = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|नकाशा_शीर्षक               = 
|क्षेत्रफळ_एकूण               = 
|क्षेत्रफळ_आकारमान            = 
|क्षेत्रफळ_क्रमांक              = 
|क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ           = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो                 = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ            = 
|उंची                   = 
|उंची_संदर्भ               = 
|समुद्री_किनारा               = 
|हवामान                   = 
|वर्षाव                     = 
|तापमान_वार्षिक             = 
|तापमान_हिवाळा             = 
|तापमान_उन्हाळा             = 
|मुख्यालय                = &lt;!-- फक्त जिल्हांसाठीच--&gt;
|मोठे_शहर                 = 
|मोठे_मेट्रो                  = 
|जवळचे_शहर                = 
|प्रांत                      = 
|विभाग                    = 
|जिल्हा                    = &lt;!-- नावे --&gt;
|लोकसंख्या_एकूण             = 
|लोकसंख्या_वर्ष               = 
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ         = 
|लोकसंख्या_घनता             = 
|लिंग_गुणोत्तर                = 
|साक्षरता                   = 
|साक्षरता_पुरुष              = 
|साक्षरता_स्त्री                 = 
|अधिकृत_भाषा                = मराठी 
|नेता_पद_१                  = 
|नेता_नाव_१                 = 
|नेता_पद_२                  = 
|नेता_नाव_२                 = 
|संसदीय_मतदारसंघ           = 
|विधानसभा_मतदारसं          = 
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१             = [[तहसील]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_१              = समुद्रपूर तालुका
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२             = [[पंचायत समिती]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_२               = समुद्रपूर तालुका
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३             = 
|न्यायक्षेत्र_नाव_३               = 
|कोरे_शीर्षक_१               = 
|कोरे_उत्तर_१                = 
|एसटीडी_कोड                 = 
|पिन_कोड                   = 
|आरटीओ_कोड                = 
|संकेतस्थळ                 = 
|संकेतस्थळ_नाव              = 
|दालन                      = 
|तळटिपा                   = 
|गुणक_शीर्षक             = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|स्वयंवर्गीत                 = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
}}


'''समुद्रपूर तालुका''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[वर्धा जिल्हा|वर्धा जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे.
== तालुक्यातील गावे ==
समुद्रपूर तालुक्यातील गावांची संपूर्ण यादी खालीलप्रमाणे आहे:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: auto;&quot;
|+ समुद्रपूर तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[आजदा]] || ६८ || [[कळमाणा]] || १३५ || [[पिंपळगाव (समुद्रपूर)]]
|-
| २ || [[अकोला (समुद्रपूर)]] || ६९ || [[कांधाळी]] || १३६ || [[पिपरी (समुद्रपूर)]]
|-
| ३ || [[अलोणी]] || ७० || [[कान्हापूररिठी]] || १३७ || [[पोठारा]]
|-
| ४ || [[अंतरगाव (समुद्रपूर)]] || ७१ || [[कणकाटी]] || १३८ || [[रज्जकपूर]]
|-
| ५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[आरंभा]] || ७२ || [[करडा (समुद्रपूर)]] || १३९ || [[राजुरवाडी (समुद्रपूर)]]
|-
| ६ || [[आर्वी (समुद्रपूर)]] || ७३ || [[करूर (समुद्रपूर)]] || १४० || [[राळेगाव (समुद्रपूर)]]
|-
| ७ || [[आष्टा (समुद्रपूर)]] || ७४ || [[कासारपेठ]] || १४१ || [[रामनगर (समुद्रपूर)]]
|-
| ८ || [[आसोळा (समुद्रपूर)]] || ७५ || [[कवठा (समुद्रपूर)]] || १४२ || [[रामपूर (समुद्रपूर)]]
|-
| ९ || [[औरंगापूर (समुद्रपूर)]] || ७६ || [[कवडापूर]] || १४३ || [[राणुमारी]]
|-
| १० || [[औरंगपूर (समुद्रपूर)]] || ७७ || [[केसळापार]] || १४४ || [[रासा (समुद्रपूर)]]
|-
| ११ || [[बल्हारपूर]] || ७८ || [[केसळापूर (समुद्रपूर)]] || १४५ || [[रेंगापूर]]
|-
| १२ || [[बंदर (समुद्रपूर)]] || ७९ || [[खैरगाव (समुद्रपूर)]] || १४६ || [[रेणकापूर (समुद्रपूर)]]
|-
| १३ || [[बारबाडी (समुद्रपूर)]] || ८० || [[खंडाळा (समुद्रपूर)]] || १४७ || [[रुणका]]
|-
| १४ || [[बारफा]] || ८१ || [[खंजीरपूर]] || १४८ || [[सायगव्हाण]]
|-
| १५ || [[बावापूर]] || ८२ || [[खापरी (समुद्रपूर)]] || १४९ || [[साकारा (समुद्रपूर)]]
|-
| १६ || [[बेळघाट]] || ८३ || [[खेक]] || १५० || [[साकुर्ली]]
|-
| १७ || [[भानापूर (समुद्रपूर)]] || ८४ || [[खुणी]] || १५१ || [[साळापूर]]
|-
| १८ || [[भांगापूर]] || ८५ || [[खुरसापार]] || १५२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[समुद्रपूर]]
|-
| १९ || [[भवानपूर]] || ८६ || [[खुरसापूर]] || १५३ || [[सांदस]]
|-
| २० || [[भोसा (समुद्रपूर)]] || ८७ || [[किन्हाळा (समुद्रपूर)]] || १५४ || [[सातघरी]]
|-
| २१ || [[बोडखा (समुद्रपूर)]] || ८८ || [[किन्ही (समुद्रपूर)]] || १५५ || [[सावंगी (समुद्रपूर)]]
|-
| २२ || [[बोडखारिथ]] || ८९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कोरा]] || १५६ || [[सावरी (समुद्रपूर)]]
|-
| २३ || [[बोरी (समुद्रपूर)]] || ९० || [[कोरी]] || १५७ || [[सावरखाडा]]
|-
| २४ || [[बोथाळी (समुद्रपूर)]] || ९१ || [[कृष्णापेठ]] || १५८ || [[सेवा (समुद्रपूर)|सेवा]]
|-
| २५ || [[बोथुडा]] || ९२ || [[कृष्णापूर (समुद्रपूर)]] || १५९ || [[शेडगाव]]
|-
| २६ || [[चाकूर (समुद्रपूर)]] || ९३ || [[कुरला (समुद्रपूर)]] || १६० || [[शेगाव (समुद्रपूर)]]
|-
| २७ || [[चापापूर]] || ९४ || [[लाहोरी]] || १६१ || [[शिवणफळ]]
|-
| २८ || [[चिखली (समुद्रपूर)]] || ९५ || [[लसणपूर]] || १६२ || [[शिवणी (समुद्रपूर)]]
|-
| २९ || [[चिखलकोट]] || ९६ || [[लोखंडी]] || १६३ || [[सिल्ली]]
|-
| ३० || [[चिंचोळी (समुद्रपूर)]] || ९७ || [[लोन्हार]] || १६४ || [[सिरपूर (समुद्रपूर)]]
|-
| ३१ || [[चोपण (समुद्रपूर)]] || ९८ || [[महागाव (समुद्रपूर)]] || १६५ || [[सिरसी]]
|-
| ३२ || [[चोरविहीरा]] || ९९ || [[महारमाजरा]] || १६६ || [[सोनापूर (समुद्रपूर)]]
|-
| ३३ || [[दहेगाव (समुद्रपूर)]] || १०० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[मांडगाव (समुद्रपूर)]] || १६७ || [[सोनेगाव (समुद्रपूर)]]
|-
| ३४ || [[दळपतपूर]] || १०१ || [[मांगळी (समुद्रपूर)]] || १६८ || [[सोनेगावरिठी]]
|-
| ३५ || [[दासोडा]] || १०२ || [[माणगाव (समुद्रपूर)]] || १६९ || [[सुजातपूर (समुद्रपूर)]]
|-
| ३६ || [[दावलातपूर]] || १०३ || [[मंगरूळ (समुद्रपूर)]] || १७० || [[सुकाळी (समुद्रपूर)]]
|-
| ३७ || [[देरडा]] || १०४ || [[मारडा]] || १७१ || [[सुलतानपूर (समुद्रपूर)]]
|-
| ३८ || [[धगडबाण]] || १०५ || [[मेंडुळा]] || १७२ || [[ताडगाव (समुद्रपूर)]]
|-
| ३९ || [[धामणगाव (समुद्रपूर)]] || १०६ || [[मेणखत]] || १७३ || [[तालोडी (समुद्रपूर)]]
|-
| ४० || [[धानोळी (समुद्रपूर)]] || १०७ || [[मिरा (समुद्रपूर)]] || १७४ || [[तांभारी (समुद्रपूर)]]
|-
| ४१ || [[धोंडगाव (समुद्रपूर)]] || १०८ || [[मिर्झापूर (समुद्रपूर)]] || १७५ || [[तास (समुद्रपूर)]]
|-
| ४२ || [[धुमाणखेडा]] || १०९ || [[मोहगाव (समुद्रपूर)]] || १७६ || [[तावी]]
|-
| ४३ || [[डोंगरगाव (समुद्रपूर)]] || ११० || [[मुरादपूर (समुद्रपूर)]] || १७७ || [[टेकडी (समुद्रपूर)]]
|-
| ४४ || [[फरीदपूर]] || १११ || [[नागापूर (समुद्रपूर)]] || १७८ || [[तिरमाळपूर (समुद्रपूर)]]
|-
| ४५ || [[गाडामोडी]] || ११२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[नांदोरी]] || १७९ || [[तुळजापूर (समुद्रपूर)]]
|-
| ४६ || [[गाढवदेव]] || ११३ || [[नंदपूर (समुद्रपूर)]] || १८० || [[तुरीमाजरा]]
|-
| ४७ || [[गणेशपूर (समुद्रपूर)]] || ११४ || [[नांदरा (समुद्रपूर)]] || १८१ || [[उबदा]]
|-
| ४८ || [[गंगापूर (समुद्रपूर)]] || ११५ || [[नारायणपूर (समुद्रपूर)]] || १८२ || [[उमरा]]
|-
| ४९ || [[गौळ (समुद्रपूर)]] || ११६ || [[न्हावी (समुद्रपूर)]] || १८३ || [[उमरी (समुद्रपूर)]]
|-
| ५० || [[गव्हा (समुद्रपूर)]] || ११७ || [[निंभा (समुद्रपूर)]] || १८४ || [[उंदीरगाव]]
|-
| ५१ || [[घोरपड (समुद्रपूर)]] || ११८ || [[निरगुडे (समुद्रपूर)]] || १८५ || [[उंदीरखेडा]]
|-
| ५२ || [[घुई (समुद्रपूर)]] || ११९ || [[पहाडफरीद]] || १८६ || [[उसेगाव]]
|-
| ५३ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[गिराड]] || १२० || [[पैकमारी]] || १८७ || [[विखाणी]]
|-
| ५४ || [[गिरगाव (समुद्रपूर)]] || १२१ || [[पांचगव्हाण]] || १८८ || [[वडगाव (समुद्रपूर)]]
|-
| ५५ || [[गोविंदपूर (समुद्रपूर)]] || १२२ || [[पारडा]] || १८९ || [[वाघेडा]]
|-
| ५६ || [[गुलजारपूर]] || १२३ || [[पारडी (समुद्रपूर)]] || १९० || [[वाईगाव]]
|-
| ५७ || [[हळदगाव]] || १२४ || [[पारोधी]] || १९१ || [[वाकदरी]]
|-
| ५८ || [[हरणखुरी (समुद्रपूर)]] || १२५ || [[पारसोडा (समुद्रपूर)]] || १९२ || [[वाकसूर]]
|-
| ५९ || [[हिरडी (समुद्रपूर)]] || १२६ || [[पारसोडी (समुद्रपूर)]] || १९३ || [[वानरचुवा]]
|-
| ६० || [[हिवारा (समुद्रपूर)]] || १२७ || [[पातळकोट]] || १९४ || [[वांधाळी]]
|-
| ६१ || [[हुसेनपूर (समुद्रपूर)]] || १२८ || [[पठार (समुद्रपूर)]] || १९५ || [[वाशी (समुद्रपूर)]]
|-
| ६२ || [[इसाबपूर]] || १२९ || [[पावनगाव]] || १९६ || [[वायगाव]]
|-
| ६३ || [[इटाळापूर]] || १३० || [[पेठ (समुद्रपूर)]] || १९७ || [[यसापूर]]
|-
| ६४ || [[जांब (समुद्रपूर)]] || १३१ || [[पिळापूर (समुद्रपूर)]] || १९८ || [[येडळाबाद]]
|-
| ६५ || [[जेजुरी (समुद्रपूर)]] || १३२ || [[पिंपळगाव (समुद्रपूर)]] || १९९ || [[येकोडी]]
|-
| ६६ || [[जिरा (समुद्रपूर)]] || १३३ || [[पिंपरी (समुद्रपूर)]] || २०० || [[झुणका (समुद्रपूर)]]
|-
| ६७ || [[जोगीणगुंपा]] || १३४ || [[पोठारा]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

==संदर्भ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/
{{विस्तार}}
{{वर्धा जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>23b31qlxbyg8m54sp8w2t5622sgrsh8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पनवेल तालुका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31961</id>
    <revision>
      <id>2693852</id>
      <parentid>2681398</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T18:21:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15796" sha1="05ljji8qbwivjlrjsay4tg7jrnomvh7" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = नवी मुंबईतील शहर 
|स्थानिक_नाव               = पनवेल
|इतर_नाव                  = 
|टोपणनाव                  = पनेली, पनेल
|राज्य_नाव                  =  महाराष्ट्र 
|मेट्रो                      = &lt;!-- फक्त शेजार /उपनगर साठी --&gt;
|आकाशदेखावा                 = India Maharashtra location map.svg
|आकाशदेखावा_शीर्षक            = महाराष्ट्रराज्य 
|अक्षांश = |अक्षांशमिनिटे = |अक्षांशसेकंद = 
|रेखांश= |रेखांशमिनिटे= |रेखांशसेकंद= 
|मुळ_नकाशा                = &lt;!-- only if default map not wanted --&gt;
|शोधक_स्थान                 = &lt;!-- left/right --&gt;
|मुळ_नकाशा_पट्टी            = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|आतील_नकाशा_चिन्ह          = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|नकाशा_शीर्षक               = 
|क्षेत्रफळ_एकूण               = 
|क्षेत्रफळ_आकारमान            = 
|क्षेत्रफळ_क्रमांक              = 
|क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ           = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो                 = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ            = 
|उंची                   = 
|उंची_संदर्भ               = 
|समुद्री_किनारा               = 
|हवामान                   = 
|वर्षाव                     = 
|तापमान_वार्षिक             = 
|तापमान_हिवाळा             = 
|तापमान_उन्हाळा             = 
|मुख्यालय                = अलिबाग
|मोठे_शहर                 = पनवेल, खारघर, कामोठे, कळंबोली, नवीन पनवेल,  उलवा, पुष्पक नगर. 
|मोठे_मेट्रो                  = 
|जवळचे_शहर                = मुंबई, ठाणे. 
|प्रांत                      = कोकण 
|विभाग                    = 
|जिल्हा                    =  रायगड
|लोकसंख्या_एकूण             = 
|लोकसंख्या_वर्ष               = 
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ         = 
|लोकसंख्या_घनता             = 
|लिंग_गुणोत्तर                = 
|साक्षरता                   = 
|साक्षरता_पुरुष              = 
|साक्षरता_स्त्री                 = 
|अधिकृत_भाषा                = मराठी ,आगरी 
|नेता_पद_१                  = 
|नेता_नाव_१                 = 
|नेता_पद_२                  = 
|नेता_नाव_२                 = 
|संसदीय_मतदारसंघ           = [[मावळ लोकसभा मतदारसंघ]]
|विधानसभा_मतदारसंघ          = [[पनवेल विधानसभा मतदारसंघ]]
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१             = [[तहसील]] पनवेल 
|न्यायक्षेत्र_नाव_१              = पनवेल तालुका
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२             = [[पंचायत समिती]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_२               = पनवेल तालुका
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३             = 
|न्यायक्षेत्र_नाव_३               = 
|कोरे_शीर्षक_१               = 
|कोरे_उत्तर_१                = 
|एसटीडी_कोड                 = ०२२
|पिन_कोड                   = ४१०२०६
|आरटीओ_कोड                = एम. एच. ४६ पनवेल
|संकेतस्थळ                 = 
|संकेतस्थळ_नाव              = 
|दालन                      = 
|तळटिपा                   = 
|गुणक_शीर्षक             = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|स्वयंवर्गीत                 = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|लोकसंख्या_क्रमांक=}}
'''पनवेल तालुका''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[रायगड जिल्हा|रायगड जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे. पनवेल शहर त्याचे मुख्यालय आहे.
या शहरात [[धूतपापेश्वर]] हा आयुर्वेदिक औषधांचा भारतातील पहिला कारखाना आहे.

[[दर्पण (नियतकालिक)|दर्पण]] ह्या पहिल्या मराठी नियतकालिकाच्या पहिल्या अंकात [[विष्णूशास्त्री जांभेकर|विश्णुशास्त्री जांभेकरांनी]] मिठाच्या व्यापारासाठी प्रसिद्ध असलेल्या पनवेल बंदराचे वर्णन केले आहे.

==भौगोलिक स्थान== 

पनवेल हे [[मुंबई]]पासून ५० किलोमीटर अंतरावर आहे. पनवेल तालुका हा [[नवी मुंबई]]चा एक भाग झाला आहे. नवीन पनवेल हे [[सिडको]]ने वसविलेले शहर जुन्या पनवेलच्या शेजारी आहे. पनवेल रायगड जिल्ह्यातील पहिली महानगर पालिका आहे. भविष्यातिल सिडको नियोजित पुष्पकनगर व [[नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नवी मुंबई विमानतळ]] तालुक्यातील दापोली, कुंडेवहाळ, भंगारपाडा गावांना लागून आहे.

या तालुक्यात [[आगरी]] आणि [[कोळी]] समाजाची वस्ती आहे. येथे भारतातील अनेक राज्यातील व्यक्ती तेथे स्थलांतरित झालेल्या आहेत.
संदर्भ m.mapsofindia.com

== तालुक्यातील गावे ==
पनवेल तालुक्यातील गावांची संपूर्ण यादी खालीलप्रमाणे आहे:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: 100%;&quot;
|+ पनवेल तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[अजिवली]] || ५८ || [[चावणे]] || ११५ || [[नेवाळी]]
|-
| २ || [[अरिवली]] || ५९ || [[चाळ]] || ११६ || [[न्हावे (पनवेल)]]
|-
| ३ || [[आकुर्ली]] || ६० || [[चिखले (पनवेल)]] || ११७ || [[पडघे]]
|-
| ४ || [[आकुळवाडी]] || ६१ || [[चिंचवण]] || ११८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[पळस्पे]]
|-
| ५ || [[आडिवली (किरवली)]] || ६२ || [[चिंचवली (पनवेल)]] || ११९ || [[पाटनोली]]
|-
| ६ || [[आदई]] || ६३ || [[चिंध्रण]] || १२० || [[पाडेघर]]
|-
| ७ || [[आपटे (पनवेल)]] || ६४ || [[चिपळे]] || १२१ || [[पारगाव (पनवेल)]]
|-
| ८ || [[आंबिवली (पनवेल)]] || ६५ || [[चिरवत]] || १२२ || [[पारगाव डुंगी]]
|-
| ९ || [[आंबे (पनवेल)]] || ६६ || [[चेरवली]] || १२३ || [[पाले बुद्रुक]]
|-
| १० || [[आष्टे (पनवेल)]] || ६७ || [[जावळे (पनवेल)]] || १२४ || [[पाले खुर्द]]
|-
| ११ || [[आसुडगाव]] || ६८ || [[जाताडे]] || १२५ || [[पाली देवद]]
|-
| १२ || [[उमरोली]] || ६९ || [[जांभिवली]] || १२६ || [[पाली बुद्रुक (पनवेल)]]
|-
| १३ || [[उलवे]] || ७० || [[टेंभाडे]] || १२७ || [[पाली खुर्द (पनवेल)]]
|-
| १४ || [[ऊसर्ली खुर्द]] || ७१ || [[डेरवली]] || १२८ || [[पिसार्वे]]
|-
| १५ || [[ऊसर्ली बुद्रुक]] || ७२ || [[डोलघर]] || १२९ || [[पेंधर]]
|-
| १६ || [[ओवळे (पनवेल)]] || ७३ || [[तरघर]] || १३० || [[पोयंजे]]
|-
| १७ || [[ओवे]] || ७४ || [[तळोजे]] || १३१ || [[पोसरी]]
|-
| १८ || [[करंजाडे]] || ७५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[तळोजा]] || १३२ || [[बामनडोंगरी]]
|-
| १९ || [[करंबेली]] || ७६ || [[तामसई (पनवेल)]] || १३३ || [[बारापाडा]]
|-
| २० || [[करवले बुद्रुक]] || ७७ || [[तुरमाळे]] || १३४ || [[बीड (पनवेल)]]
|-
| २१ || [[कराडे खुर्द]] || ७८ || [[तुराडे]] || १३५ || [[बेलवली (पनवेल)]]
|-
| २२ || [[कराडे बुद्रुक]] || ७९ || [[तुर्भे]] || १३६ || [[बोनशेत]]
|-
| २३ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कर्नाळा (पनवेल)]] || ८० || [[दहिवली (पनवेल)]] || १३७ || [[बोर्ले (पनवेल)]]
|-
| २४ || [[कल्हे]] || ८१ || [[दापिवली]] || १३८ || [[भाताण]]
|-
| २५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कळंबोली]] || ८२ || [[दापोली (पनवेल)]] || १३९ || [[भिंगार (पनवेल)]]
|-
| २६ || [[कळसखंड]] || ८३ || [[दिघाटी]] || १४० || [[भिंगारवाडी]]
|-
| २७ || [[कानपोली]] || ८४ || [[दुंदरे]] || १४१ || [[भेरले]]
|-
| २८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कामोठे]] || ८५ || [[देवद]] || १४२ || [[भोकरपाडा]]
|-
| २९ || [[कालीवली]] || ८६ || [[देवळोली बुद्रुक]] || १४३ || [[महालुंगी (पनवेल)]]
|-
| ३० || [[कासप]] || ८७ || [[देवीचा पाडा]] || १४४ || [[महोदर (पनवेल)]]
|-
| ३१ || [[कासारभाट]] || ८८ || [[देहरंग]] || १४५ || [[माचीप्रबळ]]
|-
| ३२ || [[काळुंद्रे]] || ८९ || [[धानसर]] || १४६ || [[मानघर]]
|-
| ३३ || [[कुडावे]] || ९० || [[धामणी (पनवेल)]] || १४७ || [[मालडुंगे]]
|-
| ३४ || [[कुडेवहाळ]] || ९१ || [[धोधाणी]] || १४८ || [[मोर्बे]]
|-
| ३५ || [[केवाळे]] || ९२ || [[नागझरी (पनवेल)]] || १४९ || [[मोसारे]]
|-
| ३६ || [[केळवणे]] || ९३ || [[नांदगाव (पनवेल)]] || १५० || [[मोहपे]]
|-
| ३७ || [[कोंडप]] || ९४ || [[नानोशी]] || १५१ || [[मोहो]]
|-
| ३८ || [[कोंडले]] || ९५ || [[नारपोली]] || १५२ || [[रिटघर]]
|-
| ३९ || [[कोन (पनवेल)]] || ९६ || [[नावडे]] || १५३ || [[रोडपाली]]
|-
| ४० || [[कोपर (पनवेल)]] || ९७ || [[नितळस]] || १५४ || [[रोहिंजण]]
|-
| ४१ || [[कोपरोली]] || ९८ || [[नितोळे]] || १५५ || [[लाडीवली]]
|-
| ४२ || [[कोयनावेळे]] || ९९ || [[नेरे (पनवेल)]] || १५६ || [[लोणीवली]]
|-
| ४३ || [[कोरळ]] || १०० || [[वडघर (पनवेल)]] || १५७ || [[वलप]]
|-
| ४४ || [[कोळखे]] || १०१ || [[वडवली (पनवेल)]] || १५८ || [[वळवली]]
|-
| ४५ || [[गव्हाण]] || १०२ || [[वहाळ]] || १५९ || [[वाकडी (पनवेल)]]
|-
| ४६ || [[गाढे]] || १०३ || [[वाघीवली]] || १६० || [[वाजापूर]]
|-
| ४७ || [[गिरवले]] || १०४ || [[वाजे]] || १६१ || [[वारदोली]]
|-
| ४८ || [[गुळसुंदे]] || १०५ || [[वारदोली]] || १६२ || [[वावंजे]]
|-
| ४९ || [[खानाव]] || १०६ || [[वावेघर (पनवेल)]] || १६३ || [[विचुंबें]]
|-
| ५० || [[खानावळे]] || १०७ || [[विहीघर]] || १६४ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[शिरढोण]]
|-
| ५१ || [[खारकोंपर]] || १०८ || [[शिरवली (पनवेल)]] || १६५ || [[शिलोत्तर रायचूर]]
|-
| ५२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[खारघर]] || १०९ || [[शिवकर]] || १६६ || [[शिवणसई (पनवेल)]]
|-
| ५३ || [[खेरणे खु्र्द]] || ११० || [[शेंडुग]] || १६७ || [[सवणे]]
|-
| ५४ || [[खैरवाडी]] || १११ || [[साई (पनवेल)]] || १६८ || [[सांगडे]]
|-
| ५५ || [[घोट]] || ११२ || [[सांगटोली]] || १६९ || [[सांगुर्ली]]
|-
| ५६ || [[चावणे]] || ११३ || [[सारसई]] || १७० || [[सावळे]]
|-
| ५७ || [[चाळ]] || ११४ || [[सोनखार]] || १७१ || [[सोमटणे]]
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १७२ || [[हरिग्राम]]
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १७३ || [[हेदुटणे]]
|}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{रायगड जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>05ljji8qbwivjlrjsay4tg7jrnomvh7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693853</id>
      <parentid>2693852</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T18:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15640" sha1="r53jy7lmcztbi139m0o8mcuzr1dfacu" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = नवी मुंबईतील शहर 
|स्थानिक_नाव               = पनवेल
|इतर_नाव                  = 
|टोपणनाव                  = पनेली, पनेल
|राज्य_नाव                  =  महाराष्ट्र 
|मेट्रो                      = &lt;!-- फक्त शेजार /उपनगर साठी --&gt;
|आकाशदेखावा                 = India Maharashtra location map.svg
|आकाशदेखावा_शीर्षक            = महाराष्ट्रराज्य 
|अक्षांश = |अक्षांशमिनिटे = |अक्षांशसेकंद = 
|रेखांश= |रेखांशमिनिटे= |रेखांशसेकंद= 
|मुळ_नकाशा                = &lt;!-- only if default map not wanted --&gt;
|शोधक_स्थान                 = &lt;!-- left/right --&gt;
|मुळ_नकाशा_पट्टी            = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|आतील_नकाशा_चिन्ह          = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|नकाशा_शीर्षक               = 
|क्षेत्रफळ_एकूण               = 
|क्षेत्रफळ_आकारमान            = 
|क्षेत्रफळ_क्रमांक              = 
|क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ           = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो                 = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ            = 
|उंची                   = 
|उंची_संदर्भ               = 
|समुद्री_किनारा               = 
|हवामान                   = 
|वर्षाव                     = 
|तापमान_वार्षिक             = 
|तापमान_हिवाळा             = 
|तापमान_उन्हाळा             = 
|मुख्यालय                = अलिबाग
|मोठे_शहर                 = पनवेल, खारघर, कामोठे, कळंबोली, नवीन पनवेल,  उलवा, पुष्पक नगर. 
|मोठे_मेट्रो                  = 
|जवळचे_शहर                = मुंबई, ठाणे. 
|प्रांत                      = कोकण 
|विभाग                    = 
|जिल्हा                    =  रायगड
|लोकसंख्या_एकूण             = 
|लोकसंख्या_वर्ष               = 
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ         = 
|लोकसंख्या_घनता             = 
|लिंग_गुणोत्तर                = 
|साक्षरता                   = 
|साक्षरता_पुरुष              = 
|साक्षरता_स्त्री                 = 
|अधिकृत_भाषा                = मराठी ,आगरी 
|नेता_पद_१                  = 
|नेता_नाव_१                 = 
|नेता_पद_२                  = 
|नेता_नाव_२                 = 
|संसदीय_मतदारसंघ           = [[मावळ लोकसभा मतदारसंघ]]
|विधानसभा_मतदारसंघ          = [[पनवेल विधानसभा मतदारसंघ]]
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१             = [[तहसील]] पनवेल 
|न्यायक्षेत्र_नाव_१              = पनवेल तालुका
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२             = [[पंचायत समिती]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_२               = पनवेल तालुका
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३             = 
|न्यायक्षेत्र_नाव_३               = 
|कोरे_शीर्षक_१               = 
|कोरे_उत्तर_१                = 
|एसटीडी_कोड                 = ०२२
|पिन_कोड                   = ४१०२०६
|आरटीओ_कोड                = एम. एच. ४६ पनवेल
|संकेतस्थळ                 = 
|संकेतस्थळ_नाव              = 
|दालन                      = 
|तळटिपा                   = 
|गुणक_शीर्षक             = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|स्वयंवर्गीत                 = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|लोकसंख्या_क्रमांक=}}
'''पनवेल तालुका''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[रायगड जिल्हा|रायगड जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे. पनवेल शहर त्याचे मुख्यालय आहे.
या शहरात [[धूतपापेश्वर]] हा आयुर्वेदिक औषधांचा भारतातील पहिला कारखाना आहे.

[[दर्पण (नियतकालिक)|दर्पण]] ह्या पहिल्या मराठी नियतकालिकाच्या पहिल्या अंकात [[विष्णूशास्त्री जांभेकर|विश्णुशास्त्री जांभेकरांनी]] मिठाच्या व्यापारासाठी प्रसिद्ध असलेल्या पनवेल बंदराचे वर्णन केले आहे.

==भौगोलिक स्थान== 

पनवेल हे [[मुंबई]]पासून ५० किलोमीटर अंतरावर आहे. पनवेल तालुका हा [[नवी मुंबई]]चा एक भाग झाला आहे. नवीन पनवेल हे [[सिडको]]ने वसविलेले शहर जुन्या पनवेलच्या शेजारी आहे. पनवेल रायगड जिल्ह्यातील पहिली महानगर पालिका आहे. भविष्यातिल सिडको नियोजित पुष्पकनगर व [[नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नवी मुंबई विमानतळ]] तालुक्यातील दापोली, कुंडेवहाळ, भंगारपाडा गावांना लागून आहे.

या तालुक्यात [[आगरी]] आणि [[कोळी]] समाजाची वस्ती आहे. येथे भारतातील अनेक राज्यातील व्यक्ती तेथे स्थलांतरित झालेल्या आहेत.
संदर्भ m.mapsofindia.com

== तालुक्यातील गावे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: auto;&quot;
|+ पनवेल तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[अजिवली]] || ५८ || [[चावणे]] || ११५ || [[नेवाळी]]
|-
| २ || [[अरिवली]] || ५९ || [[चाळ]] || ११६ || [[न्हावे (पनवेल)]]
|-
| ३ || [[आकुर्ली]] || ६० || [[चिखले (पनवेल)]] || ११७ || [[पडघे]]
|-
| ४ || [[आकुळवाडी]] || ६१ || [[चिंचवण]] || ११८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[पळस्पे]]
|-
| ५ || [[आडिवली (किरवली)]] || ६२ || [[चिंचवली (पनवेल)]] || ११९ || [[पाटनोली]]
|-
| ६ || [[आदई]] || ६३ || [[चिंध्रण]] || १२० || [[पाडेघर]]
|-
| ७ || [[आपटे (पनवेल)]] || ६४ || [[चिपळे]] || १२१ || [[पारगाव (पनवेल)]]
|-
| ८ || [[आंबिवली (पनवेल)]] || ६५ || [[चिरवत]] || १२२ || [[पारगाव डुंगी]]
|-
| ९ || [[आंबे (पनवेल)]] || ६६ || [[चेरवली]] || १२३ || [[पाले बुद्रुक]]
|-
| १० || [[आष्टे (पनवेल)]] || ६७ || [[जावळे (पनवेल)]] || १२४ || [[पाले खुर्द]]
|-
| ११ || [[आसुडगाव]] || ६८ || [[जाताडे]] || १२५ || [[पाली देवद]]
|-
| १२ || [[उमरोली]] || ६९ || [[जांभिवली]] || १२६ || [[पाली बुद्रुक (पनवेल)]]
|-
| १३ || [[उलवे]] || ७० || [[टेंभाडे]] || १२७ || [[पाली खुर्द (पनवेल)]]
|-
| १४ || [[ऊसर्ली खुर्द]] || ७१ || [[डेरवली]] || १२८ || [[पिसार्वे]]
|-
| १५ || [[ऊसर्ली बुद्रुक]] || ७२ || [[डोलघर]] || १२९ || [[पेंधर]]
|-
| १६ || [[ओवळे (पनवेल)]] || ७३ || [[तरघर]] || १३० || [[पोयंजे]]
|-
| १७ || [[ओवे]] || ७४ || [[तळोजे]] || १३१ || [[पोसरी]]
|-
| १८ || [[करंजाडे]] || ७५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[तळोजा]] || १३२ || [[बामनडोंगरी]]
|-
| १९ || [[करंबेली]] || ७६ || [[तामसई (पनवेल)]] || १३३ || [[बारापाडा]]
|-
| २० || [[करवले बुद्रुक]] || ७७ || [[तुरमाळे]] || १३४ || [[बीड (पनवेल)]]
|-
| २१ || [[कराडे खुर्द]] || ७८ || [[तुराडे]] || १३५ || [[बेलवली (पनवेल)]]
|-
| २२ || [[कराडे बुद्रुक]] || ७९ || [[तुर्भे]] || १३६ || [[बोनशेत]]
|-
| २३ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कर्नाळा (पनवेल)]] || ८० || [[दहिवली (पनवेल)]] || १३७ || [[बोर्ले (पनवेल)]]
|-
| २४ || [[कल्हे]] || ८१ || [[दापिवली]] || १३८ || [[भाताण]]
|-
| २५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कळंबोली]] || ८२ || [[दापोली (पनवेल)]] || १३९ || [[भिंगार (पनवेल)]]
|-
| २६ || [[कळसखंड]] || ८३ || [[दिघाटी]] || १४० || [[भिंगारवाडी]]
|-
| २७ || [[कानपोली]] || ८४ || [[दुंदरे]] || १४१ || [[भेरले]]
|-
| २८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कामोठे]] || ८५ || [[देवद]] || १४२ || [[भोकरपाडा]]
|-
| २९ || [[कालीवली]] || ८६ || [[देवळोली बुद्रुक]] || १४३ || [[महालुंगी (पनवेल)]]
|-
| ३० || [[कासप]] || ८७ || [[देवीचा पाडा]] || १४४ || [[महोदर (पनवेल)]]
|-
| ३१ || [[कासारभाट]] || ८८ || [[देहरंग]] || १४५ || [[माचीप्रबळ]]
|-
| ३२ || [[काळुंद्रे]] || ८९ || [[धानसर]] || १४६ || [[मानघर]]
|-
| ३३ || [[कुडावे]] || ९० || [[धामणी (पनवेल)]] || १४७ || [[मालडुंगे]]
|-
| ३४ || [[कुडेवहाळ]] || ९१ || [[धोधाणी]] || १४८ || [[मोर्बे]]
|-
| ३५ || [[केवाळे]] || ९२ || [[नागझरी (पनवेल)]] || १४९ || [[मोसारे]]
|-
| ३६ || [[केळवणे]] || ९३ || [[नांदगाव (पनवेल)]] || १५० || [[मोहपे]]
|-
| ३७ || [[कोंडप]] || ९४ || [[नानोशी]] || १५१ || [[मोहो]]
|-
| ३८ || [[कोंडले]] || ९५ || [[नारपोली]] || १५२ || [[रिटघर]]
|-
| ३९ || [[कोन (पनवेल)]] || ९६ || [[नावडे]] || १५३ || [[रोडपाली]]
|-
| ४० || [[कोपर (पनवेल)]] || ९७ || [[नितळस]] || १५४ || [[रोहिंजण]]
|-
| ४१ || [[कोपरोली]] || ९८ || [[नितोळे]] || १५५ || [[लाडीवली]]
|-
| ४२ || [[कोयनावेळे]] || ९९ || [[नेरे (पनवेल)]] || १५६ || [[लोणीवली]]
|-
| ४३ || [[कोरळ]] || १०० || [[वडघर (पनवेल)]] || १५७ || [[वलप]]
|-
| ४४ || [[कोळखे]] || १०१ || [[वडवली (पनवेल)]] || १५८ || [[वळवली]]
|-
| ४५ || [[गव्हाण]] || १०२ || [[वहाळ]] || १५९ || [[वाकडी (पनवेल)]]
|-
| ४६ || [[गाढे]] || १०३ || [[वाघीवली]] || १६० || [[वाजापूर]]
|-
| ४७ || [[गिरवले]] || १०४ || [[वाजे]] || १६१ || [[वारदोली]]
|-
| ४८ || [[गुळसुंदे]] || १०५ || [[वारदोली]] || १६२ || [[वावंजे]]
|-
| ४९ || [[खानाव]] || १०६ || [[वावेघर (पनवेल)]] || १६३ || [[विचुंबें]]
|-
| ५० || [[खानावळे]] || १०७ || [[विहीघर]] || १६४ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[शिरढोण]]
|-
| ५१ || [[खारकोंपर]] || १०८ || [[शिरवली (पनवेल)]] || १६५ || [[शिलोत्तर रायचूर]]
|-
| ५२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[खारघर]] || १०९ || [[शिवकर]] || १६६ || [[शिवणसई (पनवेल)]]
|-
| ५३ || [[खेरणे खु्र्द]] || ११० || [[शेंडुग]] || १६७ || [[सवणे]]
|-
| ५४ || [[खैरवाडी]] || १११ || [[साई (पनवेल)]] || १६८ || [[सांगडे]]
|-
| ५५ || [[घोट]] || ११२ || [[सांगटोली]] || १६९ || [[सांगुर्ली]]
|-
| ५६ || [[चावणे]] || ११३ || [[सारसई]] || १७० || [[सावळे]]
|-
| ५७ || [[चाळ]] || ११४ || [[सोनखार]] || १७१ || [[सोमटणे]]
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १७२ || [[हरिग्राम]]
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १७३ || [[हेदुटणे]]
|}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{रायगड जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>r53jy7lmcztbi139m0o8mcuzr1dfacu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>शहादा तालुका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32027</id>
    <revision>
      <id>2693891</id>
      <parentid>2678066</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T07:42:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29251" sha1="9zq6hto37gygemnyd5qfeklcaep6toh" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = शहर
|इतर_नाव=|प्रकार_२                  = शहर
|स्थानिक_नाव               = शहादा
|राज्य_नाव                  = महाराष्ट्र  
|आकाशदेखावा                 =  
|आकाशदेखावा_शीर्षक            =  
|मुळ_नकाशा =Maharashtra locator map.svg
|मुळ_नकाशा_पट्टी = नाही
|अक्षांश = 21.5452|रेखांश=74.4721
|क्षेत्रफळ_आकारमान            =  
|शोधक_स्थान                 = right
|क्षेत्रफळ_एकूण               =  
|उंची                   = 
|जवळचे_शहर=|जिल्हा                    = [[नंदुरबार]]
|लोकसंख्या_एकूण             = ४९६९७ 
|लोकसंख्या_घनता            = 267 
|लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक            = 
|लोकसंख्या_वर्ष               =  २००१
|लोकसंख्या_मेट्रो              =  
|लोकसंख्या_शहरी=|लोकसंख्या_मेट्रो_क्रमांक         =  
|लोकसंख्या_मेट्रो_वर्ष            = 
|अधिकृत_भाषा=|नेता_पद_१                  =  


|नेता_नाव_१                 = 
|नेता_पद_२                  =  
|नेता_नाव_२                 = 
|नेता_पद_3                 =  
|नेता_नाव_3                 = 
|एसटीडी_कोड                 = 02565
|पिन_कोड                   = 425409
|unlocode                = 
|आरटीओ_कोड                = MH 39
|संकेतस्थळ                 =  
|संकेतस्थळ_नाव              =  
|तळटिपा                   =  
|गुणक_शीर्षक             = हो
|स्वयंवर्गीत                 = हो
}}

'''शहादा'''(इंग्रजी- Shahada) हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[नंदुरबार जिल्हा|नंदुरबार जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे.
== तालुक्यातील गावे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: 100%;&quot;
|+ शहादा तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[आभणपूर]] || ५४ || [[जावडे तर्फे हवेली]] || १०७ || [[पिंपलोड (शहादा)]]
|-
| २ || [[आडगाव (शहादा)]] || ५५ || [[जाईनगर]] || १०८ || [[पिंपरणी]]
|-
| ३ || [[आकसपूर]] || ५६ || [[जाम]] || १०९ || [[पिंपरी (शहादा)]]
|-
| ४ || [[आळखेड]] || ५७ || [[जावडे तर्फे बोराड]] || ११० || [[पिंगणे]]
|-
| ५ || [[अंबापूर (शहादा)]] || ५८ || [[जवखेडे]] || १११ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[प्रकाशा]]
|-
| ६ || [[आमोदे (शहादा)]] || ५९ || [[जुनावणे]] || ११२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[पुरुषोत्तमनगर]]
|-
| ७ || [[आणकवडे (शहादा)]] || ६० || [[कहाटुळ]] || ११३ || [[पुसनाद]]
|-
| ८ || [[अनरड]] || ६१ || [[काकर्डे बुद्रुक]] || ११४ || [[रायखेड]]
|-
| ९ || [[असलोड]] || ६२ || [[काकर्डे खुर्द]] || ११५ || [[रामपूर (शहादा)]]
|-
| १० || [[असुस]] || ६३ || [[कळंबु]] || ११६ || [[राणीपूर (शहादा)]]
|-
| ११ || [[औरंगपूर (शहादा)]] || ६४ || [[कळमाड तर्फे हवेली]] || ११७ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[सारंगखेड]]
|-
| १२ || [[आवगे]] || ६५ || [[कळमाडी तर्फे बोराड]] || ११८ || [[ससाडे]]
|-
| १३ || [[बहिरपूर]] || ६६ || [[कळसाडी]] || ११९ || [[सावखेड]]
|-
| १४ || [[बामखेडा तर्फे सारंगखेडा]] || ६७ || [[कामरावड]] || १२० || [[सावळदे]]
|-
| १५ || [[बामखेडा तर्फे तऱ्हाड]] || ६८ || [[कानडी खुर्द]] || १२१ || [[शहाडे (शहादा)]]
|-
| १६ || [[भडे (शहादा)]] || ६९ || [[कानडी तर्फे हवेली]] || १२२ || [[शाहणे]]
|-
| १७ || [[भडगाव (शहादा)]] || ७० || [[कानसई (शहादा)]] || १२३ || [[शेलटी (शहादा)]]
|-
| १८ || [[भागापूर]] || ७१ || [[करजाई]] || १२४ || [[शिरुडदिगर]]
|-
| १९ || [[भोंगरा]] || ७२ || [[करणखेड]] || १२५ || [[शिरुड तर्फे हवेली]]
|-
| २० || [[भोरटेक]] || ७३ || [[करजोत]] || १२६ || [[श्रीखेड]]
|-
| २१ || [[भुलाणे]] || ७४ || [[कातघर]] || १२७ || [[सोनवड तर्फे एस]]
|-
| २२ || [[भुटे]] || ७५ || [[काथार्डेदिगर]] || १२८ || [[सोनवळ तर्फे बोराड]]
|-
| २३ || [[बिलाडी तर्फे हवेली]] || ७६ || [[काथार्डेखुर्द]] || १२९ || [[सोनवळ तर्फे हवेली]]
|-
| २४ || [[बिलाडी तर्फे सारंगखेडा]] || ७७ || [[कौथळ तर्फे सारंगखेड]] || १३० || [[सुलतानपूर (शहादा)]]
|-
| २५ || [[बोराळे (शहादा)]] || ७८ || [[कौथळ तर्फे शहादे]] || १३१ || [[सुळवडे]]
|-
| २६ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[ब्राम्हणपुरी]] || ७९ || [[कवळीथ]] || १३२ || [[तळवाडी]]
|-
| २७ || [[बुडीगव्हाण]] || ८० || [[खैरवे (शहादा)]] || १३३ || [[तऱ्हाडी तर्फे बोराड]]
|-
| २८ || [[बुपकारी]] || ८१ || [[खामखेड]] || १३४ || [[तवळाई]]
|-
| २९ || [[चांदसैली]] || ८२ || [[खापरखेड]] || १३५ || [[टेंभाळी]]
|-
| ३० || [[चिखली बुद्रुक (शहादा)]] || ८३ || [[खारगाव (शहादा)]] || १३६ || [[टेंभे बुद्रुक (शहादा)]]
|-
| ३१ || [[चिखली खुर्द]] || ८४ || [[खेडदिगर]] || १३७ || [[टेंभे तर्फे एस]]
|-
| ३२ || [[चिरदे]] || ८५ || [[कोचरे (शहादा)]] || १३८ || [[ठेंगचे]]
|-
| ३३ || [[चिरखाण]] || ८६ || [[कोंडवळ]] || १३९ || [[तिढारे]]
|-
| ३४ || [[दामल्डे]] || ८७ || [[कोटबांधणी]] || १४० || [[तिखोरे]]
|-
| ३५ || [[दामेरखेडा]] || ८८ || [[कोठाळी तर्फे हवेली]] || १४१ || [[तितारी]]
|-
| ३६ || [[दरा (शहादा)]] || ८९ || [[कोठाळी तर्फे सारंगखेडा]] || १४२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[तोरखेडा]]
|-
| ३७ || [[देऊर (शहादा)]] || ९० || [[कुढवड]] || १४३ || [[तुकी]]
|-
| ३८ || [[धामलड]] || ९१ || [[कुकावळ]] || १४४ || [[उभादगड]]
|-
| ३९ || [[धांदरे बुद्रुक]] || ९२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कुकडेळ]] || १४५ || [[उधलोड]]
|-
| ४० || [[धांदरे खुर्द]] || ९३ || [[कुरंगी]] || १४६ || [[उखळशेम]]
|-
| ४१ || [[धुरखेडा]] || ९४ || [[कुऱ्हावड तर्फे सारंगखेडा]] || १४७ || [[उमर्टी]]
|-
| ४२ || [[दोंदवडे]] || ९५ || [[कुसुमवाडे]] || १४८ || [[उंटवड]]
|-
| ४३ || [[डोंगरगाव (शहादा)]] || ९६ || [[लाचोरे]] || १४९ || [[वडाळी (शहादा)]]
|-
| ४४ || [[दुधखेडा]] || ९७ || [[लक्कडकोट (शहादा)]] || १५० || [[वडशीळ]]
|-
| ४५ || [[फत्तेपूर (शहादा)]] || ९८ || [[लांबोळे]] || १५१ || [[वडगाव (शहादा)]]
|-
| ४६ || [[फेस]] || ९९ || [[लंगडीभवानी]] || १५२ || [[वैजाळी (शहादा)]]
|-
| ४७ || [[गणोर]] || १०० || [[लोहारे (शहादा)]] || १५३ || [[वर्दे]]
|-
| ४८ || [[गोदीपूर]] || १०१ || [[लोंढारे]] || १५४ || [[वरधे]]
|-
| ४९ || [[गोगापूर]] || १०२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[लोणखेड]] || १५५ || [[वारूळ儲तर्फे एस]]
|-
| ५० || [[हिंगणी (शहादा)]] || १०३ || [[माडकणी]] || १५६ || [[विरपूर (शहादा)]]
|-
| ५१ || [[होळ (शहादा)]] || १०४ || [[माळगाव (शहादा)]] || १५७ || [[वाडी (शहादा)]]
|-
| ५२ || [[होळगुजरी]] || १०५ || [[माळोणी]] || १५८ || [[वाघर्डे]]
|-
| ५३ || [[इस्लामपूर (शहादा)]] || १०६ || [[मानраड]] || १५९ || [[वाघोडे (शहादा)]]
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १०७ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[मांदणे]] || १६० || [[वेलवड (शहादा)]]
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १०८ || [[मानमोड्या]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १०९ || [[माटकुट]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ११० || [[म्हसवड (शहादा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १११ || [[मोहिदे तर्फे शहादे]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ११२ || [[मोहिदे तर्फे हवेली]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ११३ || [[मुबारकपूर (शहादा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ११४ || [[नागझरी (शहादा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ११५ || [[नांदर्डे]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ११६ || [[नांदरखेडा]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ११७ || [[नांदया]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ११८ || [[नवागाव (शहादा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ११९ || [[नवलपूर]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२० || [[नवानगर (शहादा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२१ || [[नवी असलोड]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२२ || [[निंबार्डी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२३ || [[निंभोरे (शहादा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२४ || [[ओझरटे]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२५ || [[पाडळदे बुद्रुक]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२६ || [[पाडळदे खुर्द]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२७ || [[पळसवडे (शहादा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२८ || [[पारी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२९ || [[पिंपर्डे]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

==पार्श्वभूमी==
हे शहर नंदुरबार जिल्ह्यातील सहा तालुक्यांपैकी एक आहे.शहादा हे शहर १ जुलै १९९८ पर्यंत धुळे या जिल्हात होते.१ जुलै १९९८ मध्ये [[धुळे जिल्हा]]  विभागून त्याचे दोन भाग करण्यात आले आणि [[नंदुरबार जिल्हा]] तयार झाला. शहादा हे नंदुरबार जिल्ह्यातील सर्वात जास्त म्हणजे ५०००० लोकसंख्या,आणि सर्वात जास्त साक्षरता असलेले शहर आहे तसेच नंदुरबार जिल्ह्यातील सर्वात जास्त प्रगत आणि स्वच्छ शहर आहे.शहादा हे शहर मुख्यता शैक्षणिक सुविधा व दक्षिण काशी  या प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्रासाठी ओळखले जाते, जे शहद्यापासून १५ किलोमीटर अंतरावर आहे. शहर आणि परिसराचे भाग्य विधाते म्हणून &quot;सहकार महर्षी व शिक्षण महर्षी स्व:.अण्णासाहेब पी.के.पाटील&quot; यांचे नाव अजरामर आहे.शहादा परिसरात साखर कारखाना , सूत गिरणी तसेच इतर उद्योगधंदे त्यांनी आणले. लोणखेडा येथे पूज्य साने गुरुजी यांच्या नावाने शिक्षणाची गंगा आणली,ह्या अंतर्गत सर्वच प्रकारचे शिक्षण घेण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.                     

शहादा शहरात स्वातंत्र पूर्व काळतील मुन्सिपल हायस्कुल ही शाळा ही आहे,वसंतराव हायस्कुल. 

तालुका हा तीन राज्यच्या सीमेवर वसलेले हा हे महाराष्ट्र, गुजरात, व मध्य प्रदेश .
[[चित्र:देवमोगरा, उनपदेव, शहादा, नंदूरबार Devmogra, Unapdev, Shahada, Nandurbar (Bhill Tribal deity).jpg|अल्ट=|डावे|इवलेसे]]

==इतिहास आणि लोकसंख्या==
शहाद्याच्या [[नैऋत्य दिशा|नैऋत्य]] दिशेस १५ किलोमीटर अंतरावर [[प्रकाशा]] हे गाव आहे. हे महाराष्ट्रातील दुसरया क्रमांकाचे उत्खनन क्षेत्र आहे.[[इ.स. १९५५|१९५५]] मध्ये भारतीय पुरातत्‍व सर्वेक्षण खात्याच्या वतीने बी. के. थापर यांनी [[तापी नदी|तापी]] आणि [[गोमती]] नद्यांच्या संगमाजवळ उत्खनन केले.या उत्खननामध्ये १७ मीटर खोलवर [[इ.स. १७००|१७००]] पूर्वीची दगडाची हत्यारे,[[तांबे]] आणि कमी प्रतीच्या [[कांसे|काश्याची]] भांडी सापडली. शहाद्याच्या उत्तर दिशेला ६ किलोमीटर अंतरावर गोमती नदीच्या पात्रात कित्येक दशकापुर्वीची [[लेणी]] आहेत. प्रमुख लेणे [[महावीर लेणे]] म्हणून प्रसिद्ध आहे व बाकीच्या लेण्यांना पांडव लेणी किंवा पांच पांडव म्हणून ओळखले जाते. यावरून हे स्पष्ट होते कि शहादा आणि गोमती नदीच्या तीरावरील परिसर [[इ. स. १७००|१७००]] च्याही पूर्वीपासून वसलेला आहे.शहादा-कुकडेल नगरपालिका [[इ.स. १८६९|१८६९]] मध्ये ब्रिटिश शासनात स्थापन झाली. [[इ.स. १९६१|१९६१]]च्या जनगणनेनुसार शहाद्याची लोकसंख्या १३३३८ होती.

[[भारत|भारताच्या]] [[जनगणना २००१|२००१ च्या जनगणनेनुसार]] शहाद्याची लोकसंख्या ४९६९७ होती. ज्यामध्ये ५२% पुरुष आणि ४८% महिलांची संख्या होती.शहाद्याची सरासरी साक्षरता ७१% आहे जी देशाच्या ५९.५% सरासरी साक्षरतेपेक्षा जास्त आहे .पुरुष साक्षरता ७७% आहे तर महिलांची साक्षरता ६५% आहे.शहद्यामध्ये १४ % लोकसंख्या ही ६ वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या मुलांची आहे. नंदुरबार जिल्ह्यात आणि शहादा तालुक्यात [[मराठी भाषा|मराठी]], [[पावरी भाषा|पावरी]],[[भिल्ल भाषा|भिल्ल]],[[अहिराणी भाषा|अहिराणी]],[[गुजर भाषा|गुजर]] आणि [[हिंदी भाषा|हिंदी]] भाषा बोलल्या जातात.
[[चित्र:Prakash Barage.jpg|thumb|left]]

==भौगोलिक रचना आणि हवामान==
शहादा हे [[समुद्रसपाटी|समुद्रसपाटीपासून]] सरासरी ४५५ फुट उंचावर आहे. [[सातपुडा]] पर्वतरांगा शहाद्याच्या उत्तर दिशेला केवळ ३० किलोमीटर दूर असल्यामुळे येथील जमिनीखाली ५ मीटर अंतरावरच खडक लागतो. नैसर्गिक आणि मानवनिर्मित खाणींमुळे,व ऑगस्ट २००६ च्या मुसळधार पावसामुळे शहद्यापासून ५ किलोमीटर अंतरावर असलेल्या सावळदे या गावामधील मैदानाचे खनन झाले होते. त्यामुळे १० नोवेंबर २००६ मध्ये येथे २.८ रिश्टर स्केलचा [[भूकंप]] आला होता. शहरातील कोलाहलापासून दूर असलेल्या या गावात [[भूकंप मापन केंद्र]] स्थापित केल्या गेले आहे.  जमिनीखालील खडकाच्या वरील माती काही अपवाद सोडले तर शेतीसाठी सुपीक आहे.येथे सरासरी ५५२ मिमीपाऊस पडतो. बऱ्याचवेळा इथले हवामान उष्ण असते.उन्हाळ्यात कमाल तापमान ४८°सें. असते. तर हिवाळ्यात ते ९°सें. पर्यंत कमी होते. पावसाळा आणि हिवाळ्याचे काही महिने सोडले तर इथले हवामान मुख्यता कोरडे असते.
==अर्थव्यवस्था ==
[[शेती]] हे येथील लोकांचे उपजीविकेचे मुख्य साधन आहे.वर्षभर इथे [[ऊस|उस]],[[केळी]],[[कापूस]],[[मका]],[[ज्वारी]] आणि [[गहू|गव्हाचे]] पिक घेतले जाते. आजूबाजूच्या गावातून लोक इथे खरेदीसाठी आणि आरोग्य सुविधांसाठी येतात. त्यामुळे शहादा हे शहर नेहमी लोकांनी गजबजलेले असते.पुरुषोत्तम मार्केट न.१,पुरुषोत्तम मार्केट नं.२,६४ गाला मार्केट,काशिनाथाभाई मार्केट,पुष्पकमल मार्केट ही काही मुख्य मार्केट आहेत.शहादा शहरामध्ये स्टेट बँक ऑफ इंडिया,सेन्ट्रल बँक ऑफ इंडिया,देना बँक,बँक ऑफ इंडिया,युनियन बँक ऑफ इंडिया, महाराष्ट्र बँक,सारख्या सरकारी बँकांच्या शाखा आहेत. आय.सी.आय.सी.आय. एच डी एफ.सी बँक ,सारख्या  खाजगी बँकेची सुद्धा इथे शाखा आहे.पिपल्स बॅक,हस्ती बँक दि.नंदुरबार जिल्हा मर्चंड बँक या सारख्या व्यापारी बँका.या बरोबरच धुळे जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँक लिमिटेड. इथे ऑगस्ट १९९८ पासून एल आय सीची शाखाही आहे. (DDCC) सारखी स्थानिक बँक सुद्धा आहे जी रिझर्व बँक ऑफ इंडियाच्या सूचीमध्ये सामील आहे.फक्त स्टेट बँक ऑफ इंडिया आणि आय.सी.आय.सी. आय.एच.डी.एफ.सी बँक,युनियन बॅक,बॅक ऑफ इंडिया , महाराष्ट्र बँक,दि.शिरपूर पिपल्स बँक इ. ची [[एटीएम]] मशीन आहेत.

==ठिकाणे==

[[चित्र:Unapdev Shahada.jpg|thumb]]
*'''[[तोरणमाळ]]''' - हे महाराष्ट्रातील दुसरया क्रमांकाचे थंड हवेचे ठिकाण आहे, जे शहद्यापासून ६० किलोमीटर अंतरावर आहे.हे महाराष्ट्रातील दुसरे सर्वात उंच आणि थंड हवेचे ठिकाण आहे. येथे जातांना राणीपूर या गावापासून सातपुडा पर्वत रांगा सुरू होते. जातांना रस्त्यावर लेगापाणी हे आयुर्वेदिक वनस्पती औषधीचे गाव आहे. तिथुन पुढे गेल्यावर कालापानीपासुन सात पायरी घाट सुरू होते. तोरणमाळ येथे यशवंत तलाव व कृष्ण  नावाचे तळे आहे जे नेहमी कमळाच्या फुलांनी बहरलेले असते. पाहण्यासारखे नानागर्जन गुफा आहे सीताखाई गुफा आहे. हे सुट्टी घालवण्याचे आवडते ठिकाण आहे. जे एका दिवसाच्या सहलीसाठी खूप चांगले ठिकाण आहे.येथे संपूर्ण आदिवासी लोकांचे वास्तव्य आहे. 
*'''[[उनपदेव]]''' - हे ठिकाण शहद्यापासून २५ किलोमीटर अंतरावर आहे. इथे नैसर्गिक गरम पाण्याचे झरे आहेत, जे उन्हाळात सुद्धा वाहत असतात.  इथे असलेल्या गायमुखातून नेहमी पाणी वाहायचे. पण जून २००७ मध्ये झालेल्या मुसळधार पावसामुळे नदीकिनारी असलेले काही बांधकाम उध्वस्त झाले.
*शैक्षणिक - शहादा शहरात विश्राम काका शैक्षणिक संकुलात ,शेठ व्ही के शहा विद्या मंदिर व गंगाबेन फकिरा पाटील महाविद्यालय आहे या ठिकाणी 5000 विद्यार्थी विविध अभ्यासक्रमत दर्जेदार शिक्षण घेतात .शहरात हे एक नामांकित शैक्षणिक परिवार आहे.   **राजकीय;-शहादा नगरपालिका वर भारतीय जनता पक्षाचे लोकनियुक्त नगराध्यक्ष आहोत.डॉ.हिनाताई गावित ह्या खासदार आणि मा.राजेश पाडवी आमदार आहेत   **सामाजिक;:गंगोत्री फौंडेशन ,शहादा ही संस्था सामाजिक उपक्रम राबविण्यात अग्रेसर आहे ,या संस्थेचे अध्यक्ष मा अभिजीत दादा पाटील आहेत.तसेच शहरातील संकल्प ग्रुप हा विविध क्षेत्रात त्यांचे समाज कार्य करत असतो.
==हवामान==
==लोकजीवन==
==प्रेक्षणीय स्थळे==
==नागरी सुविधा==
==संदर्भ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}
#https://transport.maharashtra.gov.in/
{{नंदुरबार जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>9zq6hto37gygemnyd5qfeklcaep6toh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693892</id>
      <parentid>2693891</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T07:43:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29251" sha1="jqyloisvbuoq430prxivr62y374vy6g" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = शहर
|इतर_नाव=|प्रकार_२                  = शहर
|स्थानिक_नाव               = शहादा
|राज्य_नाव                  = महाराष्ट्र  
|आकाशदेखावा                 =  
|आकाशदेखावा_शीर्षक            =  
|मुळ_नकाशा =Maharashtra locator map.svg
|मुळ_नकाशा_पट्टी = नाही
|अक्षांश = 21.5452|रेखांश=74.4721
|क्षेत्रफळ_आकारमान            =  
|शोधक_स्थान                 = right
|क्षेत्रफळ_एकूण               =  
|उंची                   = 
|जवळचे_शहर=|जिल्हा                    = [[नंदुरबार]]
|लोकसंख्या_एकूण             = ४९६९७ 
|लोकसंख्या_घनता            = 267 
|लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक            = 
|लोकसंख्या_वर्ष               =  २००१
|लोकसंख्या_मेट्रो              =  
|लोकसंख्या_शहरी=|लोकसंख्या_मेट्रो_क्रमांक         =  
|लोकसंख्या_मेट्रो_वर्ष            = 
|अधिकृत_भाषा=|नेता_पद_१                  =  


|नेता_नाव_१                 = 
|नेता_पद_२                  =  
|नेता_नाव_२                 = 
|नेता_पद_3                 =  
|नेता_नाव_3                 = 
|एसटीडी_कोड                 = 02565
|पिन_कोड                   = 425409
|unlocode                = 
|आरटीओ_कोड                = MH 39
|संकेतस्थळ                 =  
|संकेतस्थळ_नाव              =  
|तळटिपा                   =  
|गुणक_शीर्षक             = हो
|स्वयंवर्गीत                 = हो
}}

'''शहादा'''(इंग्रजी- Shahada) हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[नंदुरबार जिल्हा|नंदुरबार जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे.
== तालुक्यातील गावे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: auto;&quot;
|+ शहादा तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[आभणपूर]] || ५४ || [[जावडे तर्फे हवेली]] || १०७ || [[पिंपलोड (शहादा)]]
|-
| २ || [[आडगाव (शहादा)]] || ५५ || [[जाईनगर]] || १०८ || [[पिंपरणी]]
|-
| ३ || [[आकसपूर]] || ५६ || [[जाम]] || १०९ || [[पिंपरी (शहादा)]]
|-
| ४ || [[आळखेड]] || ५७ || [[जावडे तर्फे बोराड]] || ११० || [[पिंगणे]]
|-
| ५ || [[अंबापूर (शहादा)]] || ५८ || [[जवखेडे]] || १११ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[प्रकाशा]]
|-
| ६ || [[आमोदे (शहादा)]] || ५९ || [[जुनावणे]] || ११२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[पुरुषोत्तमनगर]]
|-
| ७ || [[आणकवडे (शहादा)]] || ६० || [[कहाटुळ]] || ११३ || [[पुसनाद]]
|-
| ८ || [[अनरड]] || ६१ || [[काकर्डे बुद्रुक]] || ११४ || [[रायखेड]]
|-
| ९ || [[असलोड]] || ६२ || [[काकर्डे खुर्द]] || ११५ || [[रामपूर (शहादा)]]
|-
| १० || [[असुस]] || ६३ || [[कळंबु]] || ११६ || [[राणीपूर (शहादा)]]
|-
| ११ || [[औरंगपूर (शहादा)]] || ६४ || [[कळमाड तर्फे हवेली]] || ११७ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[सारंगखेड]]
|-
| १२ || [[आवगे]] || ६५ || [[कळमाडी तर्फे बोराड]] || ११८ || [[ससाडे]]
|-
| १३ || [[बहिरपूर]] || ६६ || [[कळसाडी]] || ११९ || [[सावखेड]]
|-
| १४ || [[बामखेडा तर्फे सारंगखेडा]] || ६७ || [[कामरावड]] || १२० || [[सावळदे]]
|-
| १५ || [[बामखेडा तर्फे तऱ्हाड]] || ६८ || [[कानडी खुर्द]] || १२१ || [[शहाडे (शहादा)]]
|-
| १६ || [[भडे (शहादा)]] || ६९ || [[कानडी तर्फे हवेली]] || १२२ || [[शाहणे]]
|-
| १७ || [[भडगाव (शहादा)]] || ७० || [[कानसई (शहादा)]] || १२३ || [[शेलटी (शहादा)]]
|-
| १८ || [[भागापूर]] || ७१ || [[करजाई]] || १२४ || [[शिरुडदिगर]]
|-
| १९ || [[भोंगरा]] || ७२ || [[करणखेड]] || १२५ || [[शिरुड तर्फे हवेली]]
|-
| २० || [[भोरटेक]] || ७३ || [[करजोत]] || १२६ || [[श्रीखेड]]
|-
| २१ || [[भुलाणे]] || ७४ || [[कातघर]] || १२७ || [[सोनवड तर्फे एस]]
|-
| २२ || [[भुटे]] || ७५ || [[काथार्डेदिगर]] || १२८ || [[सोनवळ तर्फे बोराड]]
|-
| २३ || [[बिलाडी तर्फे हवेली]] || ७६ || [[काथार्डेखुर्द]] || १२९ || [[सोनवळ तर्फे हवेली]]
|-
| २४ || [[बिलाडी तर्फे सारंगखेडा]] || ७७ || [[कौथळ तर्फे सारंगखेड]] || १३० || [[सुलतानपूर (शहादा)]]
|-
| २५ || [[बोराळे (शहादा)]] || ७८ || [[कौथळ तर्फे शहादे]] || १३१ || [[सुळवडे]]
|-
| २६ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[ब्राम्हणपुरी]] || ७९ || [[कवळीथ]] || १३२ || [[तळवाडी]]
|-
| २७ || [[बुडीगव्हाण]] || ८० || [[खैरवे (शहादा)]] || १३३ || [[तऱ्हाडी तर्फे बोराड]]
|-
| २८ || [[बुपकारी]] || ८१ || [[खामखेड]] || १३४ || [[तवळाई]]
|-
| २९ || [[चांदसैली]] || ८२ || [[खापरखेड]] || १३५ || [[टेंभाळी]]
|-
| ३० || [[चिखली बुद्रुक (शहादा)]] || ८३ || [[खारगाव (शहादा)]] || १३६ || [[टेंभे बुद्रुक (शहादा)]]
|-
| ३१ || [[चिखली खुर्द]] || ८४ || [[खेडदिगर]] || १३७ || [[टेंभे तर्फे एस]]
|-
| ३२ || [[चिरदे]] || ८५ || [[कोचरे (शहादा)]] || १३८ || [[ठेंगचे]]
|-
| ३३ || [[चिरखाण]] || ८६ || [[कोंडवळ]] || १३९ || [[तिढारे]]
|-
| ३४ || [[दामल्डे]] || ८७ || [[कोटबांधणी]] || १४० || [[तिखोरे]]
|-
| ३५ || [[दामेरखेडा]] || ८८ || [[कोठाळी तर्फे हवेली]] || १४१ || [[तितारी]]
|-
| ३६ || [[दरा (शहादा)]] || ८९ || [[कोठाळी तर्फे सारंगखेडा]] || १४२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[तोरखेडा]]
|-
| ३७ || [[देऊर (शहादा)]] || ९० || [[कुढवड]] || १४३ || [[तुकी]]
|-
| ३८ || [[धामलड]] || ९१ || [[कुकावळ]] || १४४ || [[उभादगड]]
|-
| ३९ || [[धांदरे बुद्रुक]] || ९२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कुकडेळ]] || १४५ || [[उधलोड]]
|-
| ४० || [[धांदरे खुर्द]] || ९३ || [[कुरंगी]] || १४६ || [[उखळशेम]]
|-
| ४१ || [[धुरखेडा]] || ९४ || [[कुऱ्हावड तर्फे सारंगखेडा]] || १४७ || [[उमर्टी]]
|-
| ४२ || [[दोंदवडे]] || ९५ || [[कुसुमवाडे]] || १४८ || [[उंटवड]]
|-
| ४३ || [[डोंगरगाव (शहादा)]] || ९६ || [[लाचोरे]] || १४९ || [[वडाळी (शहादा)]]
|-
| ४४ || [[दुधखेडा]] || ९७ || [[लक्कडकोट (शहादा)]] || १५० || [[वडशीळ]]
|-
| ४५ || [[फत्तेपूर (शहादा)]] || ९८ || [[लांबोळे]] || १५१ || [[वडगाव (शहादा)]]
|-
| ४६ || [[फेस]] || ९९ || [[लंगडीभवानी]] || १५२ || [[वैजाळी (शहादा)]]
|-
| ४७ || [[गणोर]] || १०० || [[लोहारे (शहादा)]] || १५३ || [[वर्दे]]
|-
| ४८ || [[गोदीपूर]] || १०१ || [[लोंढारे]] || १५४ || [[वरधे]]
|-
| ४९ || [[गोगापूर]] || १०२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[लोणखेड]] || १५५ || [[वारूळ儲तर्फे एस]]
|-
| ५० || [[हिंगणी (शहादा)]] || १०३ || [[माडकणी]] || १५६ || [[विरपूर (शहादा)]]
|-
| ५१ || [[होळ (शहादा)]] || १०४ || [[माळगाव (शहादा)]] || १५७ || [[वाडी (शहादा)]]
|-
| ५२ || [[होळगुजरी]] || १०५ || [[माळोणी]] || १५८ || [[वाघर्डे]]
|-
| ५३ || [[इस्लामपूर (शहादा)]] || १०६ || [[मानраड]] || १५९ || [[वाघोडे (शहादा)]]
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १०७ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[मांदणे]] || १६० || [[वेलवड (शहादा)]]
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १०८ || [[मानमोड्या]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १०९ || [[माटकुट]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ११० || [[म्हसवड (शहादा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १११ || [[मोहिदे तर्फे शहादे]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ११२ || [[मोहिदे तर्फे हवेली]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ११३ || [[मुबारकपूर (शहादा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ११४ || [[नागझरी (शहादा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ११५ || [[नांदर्डे]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ११६ || [[नांदरखेडा]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ११७ || [[नांदया]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ११८ || [[नवागाव (शहादा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ११९ || [[नवलपूर]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२० || [[नवानगर (शहादा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२१ || [[नवी असलोड]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२२ || [[निंबार्डी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२३ || [[निंभोरे (शहादा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२४ || [[ओझरटे]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२५ || [[पाडळदे बुद्रुक]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२६ || [[पाडळदे खुर्द]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२७ || [[पळसवडे (शहादा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२८ || [[पारी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२९ || [[पिंपर्डे]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

==पार्श्वभूमी==
हे शहर नंदुरबार जिल्ह्यातील सहा तालुक्यांपैकी एक आहे.शहादा हे शहर १ जुलै १९९८ पर्यंत धुळे या जिल्हात होते.१ जुलै १९९८ मध्ये [[धुळे जिल्हा]]  विभागून त्याचे दोन भाग करण्यात आले आणि [[नंदुरबार जिल्हा]] तयार झाला. शहादा हे नंदुरबार जिल्ह्यातील सर्वात जास्त म्हणजे ५०००० लोकसंख्या,आणि सर्वात जास्त साक्षरता असलेले शहर आहे तसेच नंदुरबार जिल्ह्यातील सर्वात जास्त प्रगत आणि स्वच्छ शहर आहे.शहादा हे शहर मुख्यता शैक्षणिक सुविधा व दक्षिण काशी  या प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्रासाठी ओळखले जाते, जे शहद्यापासून १५ किलोमीटर अंतरावर आहे. शहर आणि परिसराचे भाग्य विधाते म्हणून &quot;सहकार महर्षी व शिक्षण महर्षी स्व:.अण्णासाहेब पी.के.पाटील&quot; यांचे नाव अजरामर आहे.शहादा परिसरात साखर कारखाना , सूत गिरणी तसेच इतर उद्योगधंदे त्यांनी आणले. लोणखेडा येथे पूज्य साने गुरुजी यांच्या नावाने शिक्षणाची गंगा आणली,ह्या अंतर्गत सर्वच प्रकारचे शिक्षण घेण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.                     

शहादा शहरात स्वातंत्र पूर्व काळतील मुन्सिपल हायस्कुल ही शाळा ही आहे,वसंतराव हायस्कुल. 

तालुका हा तीन राज्यच्या सीमेवर वसलेले हा हे महाराष्ट्र, गुजरात, व मध्य प्रदेश .
[[चित्र:देवमोगरा, उनपदेव, शहादा, नंदूरबार Devmogra, Unapdev, Shahada, Nandurbar (Bhill Tribal deity).jpg|अल्ट=|डावे|इवलेसे]]

==इतिहास आणि लोकसंख्या==
शहाद्याच्या [[नैऋत्य दिशा|नैऋत्य]] दिशेस १५ किलोमीटर अंतरावर [[प्रकाशा]] हे गाव आहे. हे महाराष्ट्रातील दुसरया क्रमांकाचे उत्खनन क्षेत्र आहे.[[इ.स. १९५५|१९५५]] मध्ये भारतीय पुरातत्‍व सर्वेक्षण खात्याच्या वतीने बी. के. थापर यांनी [[तापी नदी|तापी]] आणि [[गोमती]] नद्यांच्या संगमाजवळ उत्खनन केले.या उत्खननामध्ये १७ मीटर खोलवर [[इ.स. १७००|१७००]] पूर्वीची दगडाची हत्यारे,[[तांबे]] आणि कमी प्रतीच्या [[कांसे|काश्याची]] भांडी सापडली. शहाद्याच्या उत्तर दिशेला ६ किलोमीटर अंतरावर गोमती नदीच्या पात्रात कित्येक दशकापुर्वीची [[लेणी]] आहेत. प्रमुख लेणे [[महावीर लेणे]] म्हणून प्रसिद्ध आहे व बाकीच्या लेण्यांना पांडव लेणी किंवा पांच पांडव म्हणून ओळखले जाते. यावरून हे स्पष्ट होते कि शहादा आणि गोमती नदीच्या तीरावरील परिसर [[इ. स. १७००|१७००]] च्याही पूर्वीपासून वसलेला आहे.शहादा-कुकडेल नगरपालिका [[इ.स. १८६९|१८६९]] मध्ये ब्रिटिश शासनात स्थापन झाली. [[इ.स. १९६१|१९६१]]च्या जनगणनेनुसार शहाद्याची लोकसंख्या १३३३८ होती.

[[भारत|भारताच्या]] [[जनगणना २००१|२००१ च्या जनगणनेनुसार]] शहाद्याची लोकसंख्या ४९६९७ होती. ज्यामध्ये ५२% पुरुष आणि ४८% महिलांची संख्या होती.शहाद्याची सरासरी साक्षरता ७१% आहे जी देशाच्या ५९.५% सरासरी साक्षरतेपेक्षा जास्त आहे .पुरुष साक्षरता ७७% आहे तर महिलांची साक्षरता ६५% आहे.शहद्यामध्ये १४ % लोकसंख्या ही ६ वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या मुलांची आहे. नंदुरबार जिल्ह्यात आणि शहादा तालुक्यात [[मराठी भाषा|मराठी]], [[पावरी भाषा|पावरी]],[[भिल्ल भाषा|भिल्ल]],[[अहिराणी भाषा|अहिराणी]],[[गुजर भाषा|गुजर]] आणि [[हिंदी भाषा|हिंदी]] भाषा बोलल्या जातात.
[[चित्र:Prakash Barage.jpg|thumb|left]]

==भौगोलिक रचना आणि हवामान==
शहादा हे [[समुद्रसपाटी|समुद्रसपाटीपासून]] सरासरी ४५५ फुट उंचावर आहे. [[सातपुडा]] पर्वतरांगा शहाद्याच्या उत्तर दिशेला केवळ ३० किलोमीटर दूर असल्यामुळे येथील जमिनीखाली ५ मीटर अंतरावरच खडक लागतो. नैसर्गिक आणि मानवनिर्मित खाणींमुळे,व ऑगस्ट २००६ च्या मुसळधार पावसामुळे शहद्यापासून ५ किलोमीटर अंतरावर असलेल्या सावळदे या गावामधील मैदानाचे खनन झाले होते. त्यामुळे १० नोवेंबर २००६ मध्ये येथे २.८ रिश्टर स्केलचा [[भूकंप]] आला होता. शहरातील कोलाहलापासून दूर असलेल्या या गावात [[भूकंप मापन केंद्र]] स्थापित केल्या गेले आहे.  जमिनीखालील खडकाच्या वरील माती काही अपवाद सोडले तर शेतीसाठी सुपीक आहे.येथे सरासरी ५५२ मिमीपाऊस पडतो. बऱ्याचवेळा इथले हवामान उष्ण असते.उन्हाळ्यात कमाल तापमान ४८°सें. असते. तर हिवाळ्यात ते ९°सें. पर्यंत कमी होते. पावसाळा आणि हिवाळ्याचे काही महिने सोडले तर इथले हवामान मुख्यता कोरडे असते.
==अर्थव्यवस्था ==
[[शेती]] हे येथील लोकांचे उपजीविकेचे मुख्य साधन आहे.वर्षभर इथे [[ऊस|उस]],[[केळी]],[[कापूस]],[[मका]],[[ज्वारी]] आणि [[गहू|गव्हाचे]] पिक घेतले जाते. आजूबाजूच्या गावातून लोक इथे खरेदीसाठी आणि आरोग्य सुविधांसाठी येतात. त्यामुळे शहादा हे शहर नेहमी लोकांनी गजबजलेले असते.पुरुषोत्तम मार्केट न.१,पुरुषोत्तम मार्केट नं.२,६४ गाला मार्केट,काशिनाथाभाई मार्केट,पुष्पकमल मार्केट ही काही मुख्य मार्केट आहेत.शहादा शहरामध्ये स्टेट बँक ऑफ इंडिया,सेन्ट्रल बँक ऑफ इंडिया,देना बँक,बँक ऑफ इंडिया,युनियन बँक ऑफ इंडिया, महाराष्ट्र बँक,सारख्या सरकारी बँकांच्या शाखा आहेत. आय.सी.आय.सी.आय. एच डी एफ.सी बँक ,सारख्या  खाजगी बँकेची सुद्धा इथे शाखा आहे.पिपल्स बॅक,हस्ती बँक दि.नंदुरबार जिल्हा मर्चंड बँक या सारख्या व्यापारी बँका.या बरोबरच धुळे जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँक लिमिटेड. इथे ऑगस्ट १९९८ पासून एल आय सीची शाखाही आहे. (DDCC) सारखी स्थानिक बँक सुद्धा आहे जी रिझर्व बँक ऑफ इंडियाच्या सूचीमध्ये सामील आहे.फक्त स्टेट बँक ऑफ इंडिया आणि आय.सी.आय.सी. आय.एच.डी.एफ.सी बँक,युनियन बॅक,बॅक ऑफ इंडिया , महाराष्ट्र बँक,दि.शिरपूर पिपल्स बँक इ. ची [[एटीएम]] मशीन आहेत.

==ठिकाणे==

[[चित्र:Unapdev Shahada.jpg|thumb]]
*'''[[तोरणमाळ]]''' - हे महाराष्ट्रातील दुसरया क्रमांकाचे थंड हवेचे ठिकाण आहे, जे शहद्यापासून ६० किलोमीटर अंतरावर आहे.हे महाराष्ट्रातील दुसरे सर्वात उंच आणि थंड हवेचे ठिकाण आहे. येथे जातांना राणीपूर या गावापासून सातपुडा पर्वत रांगा सुरू होते. जातांना रस्त्यावर लेगापाणी हे आयुर्वेदिक वनस्पती औषधीचे गाव आहे. तिथुन पुढे गेल्यावर कालापानीपासुन सात पायरी घाट सुरू होते. तोरणमाळ येथे यशवंत तलाव व कृष्ण  नावाचे तळे आहे जे नेहमी कमळाच्या फुलांनी बहरलेले असते. पाहण्यासारखे नानागर्जन गुफा आहे सीताखाई गुफा आहे. हे सुट्टी घालवण्याचे आवडते ठिकाण आहे. जे एका दिवसाच्या सहलीसाठी खूप चांगले ठिकाण आहे.येथे संपूर्ण आदिवासी लोकांचे वास्तव्य आहे. 
*'''[[उनपदेव]]''' - हे ठिकाण शहद्यापासून २५ किलोमीटर अंतरावर आहे. इथे नैसर्गिक गरम पाण्याचे झरे आहेत, जे उन्हाळात सुद्धा वाहत असतात.  इथे असलेल्या गायमुखातून नेहमी पाणी वाहायचे. पण जून २००७ मध्ये झालेल्या मुसळधार पावसामुळे नदीकिनारी असलेले काही बांधकाम उध्वस्त झाले.
*शैक्षणिक - शहादा शहरात विश्राम काका शैक्षणिक संकुलात ,शेठ व्ही के शहा विद्या मंदिर व गंगाबेन फकिरा पाटील महाविद्यालय आहे या ठिकाणी 5000 विद्यार्थी विविध अभ्यासक्रमत दर्जेदार शिक्षण घेतात .शहरात हे एक नामांकित शैक्षणिक परिवार आहे.   **राजकीय;-शहादा नगरपालिका वर भारतीय जनता पक्षाचे लोकनियुक्त नगराध्यक्ष आहोत.डॉ.हिनाताई गावित ह्या खासदार आणि मा.राजेश पाडवी आमदार आहेत   **सामाजिक;:गंगोत्री फौंडेशन ,शहादा ही संस्था सामाजिक उपक्रम राबविण्यात अग्रेसर आहे ,या संस्थेचे अध्यक्ष मा अभिजीत दादा पाटील आहेत.तसेच शहरातील संकल्प ग्रुप हा विविध क्षेत्रात त्यांचे समाज कार्य करत असतो.
==हवामान==
==लोकजीवन==
==प्रेक्षणीय स्थळे==
==नागरी सुविधा==
==संदर्भ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}
#https://transport.maharashtra.gov.in/
{{नंदुरबार जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>jqyloisvbuoq430prxivr62y374vy6g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693893</id>
      <parentid>2693892</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T07:44:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29249" sha1="jikuss5towt6a3tcoe0nat6hrvmix48" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = शहर
|इतर_नाव=|प्रकार_२                  = शहर
|स्थानिक_नाव               = शहादा
|राज्य_नाव                  = महाराष्ट्र  
|आकाशदेखावा                 =  
|आकाशदेखावा_शीर्षक            =  
|मुळ_नकाशा =Maharashtra locator map.svg
|मुळ_नकाशा_पट्टी = नाही
|अक्षांश = 21.5452|रेखांश=74.4721
|क्षेत्रफळ_आकारमान            =  
|शोधक_स्थान                 = right
|क्षेत्रफळ_एकूण               =  
|उंची                   = 
|जवळचे_शहर=|जिल्हा                    = [[नंदुरबार]]
|लोकसंख्या_एकूण             = ४९६९७ 
|लोकसंख्या_घनता            = 267 
|लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक            = 
|लोकसंख्या_वर्ष               =  २००१
|लोकसंख्या_मेट्रो              =  
|लोकसंख्या_शहरी=|लोकसंख्या_मेट्रो_क्रमांक         =  
|लोकसंख्या_मेट्रो_वर्ष            = 
|अधिकृत_भाषा=|नेता_पद_१                  =  


|नेता_नाव_१                 = 
|नेता_पद_२                  =  
|नेता_नाव_२                 = 
|नेता_पद_3                 =  
|नेता_नाव_3                 = 
|एसटीडी_कोड                 = 02565
|पिन_कोड                   = 425409
|unlocode                = 
|आरटीओ_कोड                = MH 39
|संकेतस्थळ                 =  
|संकेतस्थळ_नाव              =  
|तळटिपा                   =  
|गुणक_शीर्षक             = हो
|स्वयंवर्गीत                 = हो
}}

'''शहादा'''(इंग्रजी- Shahada) हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[नंदुरबार जिल्हा|नंदुरबार जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे.
== तालुक्यातील गावे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: auto;&quot;
|+ शहादा तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[आभणपूर]] || ५४ || [[जावडे तर्फे हवेली]] || १०७ || [[पिंपलोड (शहादा)]]
|-
| २ || [[आडगाव (शहादा)]] || ५५ || [[जाईनगर]] || १०८ || [[पिंपरणी]]
|-
| ३ || [[आकसपूर]] || ५६ || [[जाम]] || १०९ || [[पिंपरी (शहादा)]]
|-
| ४ || [[आळखेड]] || ५७ || [[जावडे तर्फे बोराड]] || ११० || [[पिंगणे]]
|-
| ५ || [[अंबापूर (शहादा)]] || ५८ || [[जवखेडे]] || १११ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[प्रकाशा]]
|-
| ६ || [[आमोदे (शहादा)]] || ५९ || [[जुनावणे]] || ११२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[पुरुषोत्तमनगर]]
|-
| ७ || [[आणकवडे (शहादा)]] || ६० || [[कहाटुळ]] || ११३ || [[पुसनाद]]
|-
| ८ || [[अनरड]] || ६१ || [[काकर्डे बुद्रुक]] || ११४ || [[रायखेड]]
|-
| ९ || [[असलोड]] || ६२ || [[काकर्डे खुर्द]] || ११५ || [[रामपूर (शहादा)]]
|-
| १० || [[असुस]] || ६३ || [[कळंबु]] || ११६ || [[राणीपूर (शहादा)]]
|-
| ११ || [[औरंगपूर (शहादा)]] || ६४ || [[कळमाड तर्फे हवेली]] || ११७ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[सारंगखेड]]
|-
| १२ || [[आवगे]] || ६५ || [[कळमाडी तर्फे बोराड]] || ११८ || [[ससाडे]]
|-
| १३ || [[बहिरपूर]] || ६६ || [[कळसाडी]] || ११९ || [[सावखेड]]
|-
| १४ || [[बामखेडा तर्फे सारंगखेडा]] || ६७ || [[कामरावड]] || १२० || [[सावळदे]]
|-
| १५ || [[बामखेडा तर्फे तऱ्हाड]] || ६८ || [[कानडी खुर्द]] || १२१ || [[शहाडे (शहादा)]]
|-
| १६ || [[भडे (शहादा)]] || ६९ || [[कानडी तर्फे हवेली]] || १२२ || [[शाहणे]]
|-
| १७ || [[भडगाव (शहादा)]] || ७० || [[कानसई (शहादा)]] || १२३ || [[शेलटी (शहादा)]]
|-
| १८ || [[भागापूर]] || ७१ || [[करजाई]] || १२४ || [[शिरुडदिगर]]
|-
| १९ || [[भोंगरा]] || ७२ || [[करणखेड]] || १२५ || [[शिरुड तर्फे हवेली]]
|-
| २० || [[भोरटेक]] || ७३ || [[करजोत]] || १२६ || [[श्रीखेड]]
|-
| २१ || [[भुलाणे]] || ७४ || [[कातघर]] || १२७ || [[सोनवड तर्फे एस]]
|-
| २२ || [[भुटे]] || ७५ || [[काथार्डेदिगर]] || १२८ || [[सोनवळ तर्फे बोराड]]
|-
| २३ || [[बिलाडी तर्फे हवेली]] || ७६ || [[काथार्डेखुर्द]] || १२९ || [[सोनवळ तर्फे हवेली]]
|-
| २४ || [[बिलाडी तर्फे सारंगखेडा]] || ७७ || [[कौथळ तर्फे सारंगखेड]] || १३० || [[सुलतानपूर (शहादा)]]
|-
| २५ || [[बोराळे (शहादा)]] || ७८ || [[कौथळ तर्फे शहादे]] || १३१ || [[सुळवडे]]
|-
| २६ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[ब्राम्हणपुरी]] || ७९ || [[कवळीथ]] || १३२ || [[तळवाडी]]
|-
| २७ || [[बुडीगव्हाण]] || ८० || [[खैरवे (शहादा)]] || १३३ || [[तऱ्हाडी तर्फे बोराड]]
|-
| २८ || [[बुपकारी]] || ८१ || [[खामखेड]] || १३४ || [[तवळाई]]
|-
| २९ || [[चांदसैली]] || ८२ || [[खापरखेड]] || १३५ || [[टेंभाळी]]
|-
| ३० || [[चिखली बुद्रुक (शहादा)]] || ८३ || [[खारगाव (शहादा)]] || १३६ || [[टेंभे बुद्रुक (शहादा)]]
|-
| ३१ || [[चिखली खुर्द]] || ८४ || [[खेडदिगर]] || १३७ || [[टेंभे तर्फे एस]]
|-
| ३२ || [[चिरदे]] || ८५ || [[कोचरे (शहादा)]] || १३८ || [[ठेंगचे]]
|-
| ३३ || [[चिरखाण]] || ८६ || [[कोंडवळ]] || १३९ || [[तिढारे]]
|-
| ३४ || [[दामल्डे]] || ८७ || [[कोटबांधणी]] || १४० || [[तिखोरे]]
|-
| ३५ || [[दामेरखेडा]] || ८८ || [[कोठाळी तर्फे हवेली]] || १४१ || [[तितारी]]
|-
| ३६ || [[दरा (शहादा)]] || ८९ || [[कोठाळी तर्फे सारंगखेडा]] || १४२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[तोरखेडा]]
|-
| ३७ || [[देऊर (शहादा)]] || ९० || [[कुढवड]] || १४३ || [[तुकी]]
|-
| ३८ || [[धामलड]] || ९१ || [[कुकावळ]] || १४४ || [[उभादगड]]
|-
| ३९ || [[धांदरे बुद्रुक]] || ९२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कुकडेळ]] || १४५ || [[उधलोड]]
|-
| ४० || [[धांदरे खुर्द]] || ९३ || [[कुरंगी]] || १४६ || [[उखळशेम]]
|-
| ४१ || [[धुरखेडा]] || ९४ || [[कुऱ्हावड तर्फे सारंगखेडा]] || १४७ || [[उमर्टी]]
|-
| ४२ || [[दोंदवडे]] || ९५ || [[कुसुमवाडे]] || १४८ || [[उंटवड]]
|-
| ४३ || [[डोंगरगाव (शहादा)]] || ९६ || [[लाचोरे]] || १४९ || [[वडाळी (शहादा)]]
|-
| ४४ || [[दुधखेडा]] || ९७ || [[लक्कडकोट (शहादा)]] || १५० || [[वडशीळ]]
|-
| ४५ || [[फत्तेपूर (शहादा)]] || ९८ || [[लांबोळे]] || १५१ || [[वडगाव (शहादा)]]
|-
| ४६ || [[फेस]] || ९९ || [[लंगडीभवानी]] || १५२ || [[वैजाळी (शहादा)]]
|-
| ४७ || [[गणोर]] || १०० || [[लोहारे (शहादा)]] || १५३ || [[वर्दे]]
|-
| ४८ || [[गोदीपूर]] || १०१ || [[लोंढारे]] || १५४ || [[वरधे]]
|-
| ४९ || [[गोगापूर]] || १०२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[लोणखेड]] || १५५ || [[वारूळ तर्फे एस]]
|-
| ५० || [[हिंगणी (शहादा)]] || १०३ || [[माडकणी]] || १५६ || [[विरपूर (शहादा)]]
|-
| ५१ || [[होळ (शहादा)]] || १०४ || [[माळगाव (शहादा)]] || १५७ || [[वाडी (शहादा)]]
|-
| ५२ || [[होळगुजरी]] || १०५ || [[माळोणी]] || १५८ || [[वाघर्डे]]
|-
| ५३ || [[इस्लामपूर (शहादा)]] || १०६ || [[मानраड]] || १५९ || [[वाघोडे (शहादा)]]
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १०७ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[मांदणे]] || १६० || [[वेलवड (शहादा)]]
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १०८ || [[मानमोड्या]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १०९ || [[माटकुट]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ११० || [[म्हसवड (शहादा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १११ || [[मोहिदे तर्फे शहादे]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ११२ || [[मोहिदे तर्फे हवेली]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ११३ || [[मुबारकपूर (शहादा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ११४ || [[नागझरी (शहादा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ११५ || [[नांदर्डे]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ११६ || [[नांदरखेडा]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ११७ || [[नांदया]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ११८ || [[नवागाव (शहादा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ११९ || [[नवलपूर]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२० || [[नवानगर (शहादा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२१ || [[नवी असलोड]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२२ || [[निंबार्डी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२३ || [[निंभोरे (शहादा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२४ || [[ओझरटे]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२५ || [[पाडळदे बुद्रुक]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२६ || [[पाडळदे खुर्द]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२७ || [[पळसवडे (शहादा)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२८ || [[पारी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || १२९ || [[पिंपर्डे]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

==पार्श्वभूमी==
हे शहर नंदुरबार जिल्ह्यातील सहा तालुक्यांपैकी एक आहे.शहादा हे शहर १ जुलै १९९८ पर्यंत धुळे या जिल्हात होते.१ जुलै १९९८ मध्ये [[धुळे जिल्हा]]  विभागून त्याचे दोन भाग करण्यात आले आणि [[नंदुरबार जिल्हा]] तयार झाला. शहादा हे नंदुरबार जिल्ह्यातील सर्वात जास्त म्हणजे ५०००० लोकसंख्या,आणि सर्वात जास्त साक्षरता असलेले शहर आहे तसेच नंदुरबार जिल्ह्यातील सर्वात जास्त प्रगत आणि स्वच्छ शहर आहे.शहादा हे शहर मुख्यता शैक्षणिक सुविधा व दक्षिण काशी  या प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्रासाठी ओळखले जाते, जे शहद्यापासून १५ किलोमीटर अंतरावर आहे. शहर आणि परिसराचे भाग्य विधाते म्हणून &quot;सहकार महर्षी व शिक्षण महर्षी स्व:.अण्णासाहेब पी.के.पाटील&quot; यांचे नाव अजरामर आहे.शहादा परिसरात साखर कारखाना , सूत गिरणी तसेच इतर उद्योगधंदे त्यांनी आणले. लोणखेडा येथे पूज्य साने गुरुजी यांच्या नावाने शिक्षणाची गंगा आणली,ह्या अंतर्गत सर्वच प्रकारचे शिक्षण घेण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.                     

शहादा शहरात स्वातंत्र पूर्व काळतील मुन्सिपल हायस्कुल ही शाळा ही आहे,वसंतराव हायस्कुल. 

तालुका हा तीन राज्यच्या सीमेवर वसलेले हा हे महाराष्ट्र, गुजरात, व मध्य प्रदेश .
[[चित्र:देवमोगरा, उनपदेव, शहादा, नंदूरबार Devmogra, Unapdev, Shahada, Nandurbar (Bhill Tribal deity).jpg|अल्ट=|डावे|इवलेसे]]

==इतिहास आणि लोकसंख्या==
शहाद्याच्या [[नैऋत्य दिशा|नैऋत्य]] दिशेस १५ किलोमीटर अंतरावर [[प्रकाशा]] हे गाव आहे. हे महाराष्ट्रातील दुसरया क्रमांकाचे उत्खनन क्षेत्र आहे.[[इ.स. १९५५|१९५५]] मध्ये भारतीय पुरातत्‍व सर्वेक्षण खात्याच्या वतीने बी. के. थापर यांनी [[तापी नदी|तापी]] आणि [[गोमती]] नद्यांच्या संगमाजवळ उत्खनन केले.या उत्खननामध्ये १७ मीटर खोलवर [[इ.स. १७००|१७००]] पूर्वीची दगडाची हत्यारे,[[तांबे]] आणि कमी प्रतीच्या [[कांसे|काश्याची]] भांडी सापडली. शहाद्याच्या उत्तर दिशेला ६ किलोमीटर अंतरावर गोमती नदीच्या पात्रात कित्येक दशकापुर्वीची [[लेणी]] आहेत. प्रमुख लेणे [[महावीर लेणे]] म्हणून प्रसिद्ध आहे व बाकीच्या लेण्यांना पांडव लेणी किंवा पांच पांडव म्हणून ओळखले जाते. यावरून हे स्पष्ट होते कि शहादा आणि गोमती नदीच्या तीरावरील परिसर [[इ. स. १७००|१७००]] च्याही पूर्वीपासून वसलेला आहे.शहादा-कुकडेल नगरपालिका [[इ.स. १८६९|१८६९]] मध्ये ब्रिटिश शासनात स्थापन झाली. [[इ.स. १९६१|१९६१]]च्या जनगणनेनुसार शहाद्याची लोकसंख्या १३३३८ होती.

[[भारत|भारताच्या]] [[जनगणना २००१|२००१ च्या जनगणनेनुसार]] शहाद्याची लोकसंख्या ४९६९७ होती. ज्यामध्ये ५२% पुरुष आणि ४८% महिलांची संख्या होती.शहाद्याची सरासरी साक्षरता ७१% आहे जी देशाच्या ५९.५% सरासरी साक्षरतेपेक्षा जास्त आहे .पुरुष साक्षरता ७७% आहे तर महिलांची साक्षरता ६५% आहे.शहद्यामध्ये १४ % लोकसंख्या ही ६ वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या मुलांची आहे. नंदुरबार जिल्ह्यात आणि शहादा तालुक्यात [[मराठी भाषा|मराठी]], [[पावरी भाषा|पावरी]],[[भिल्ल भाषा|भिल्ल]],[[अहिराणी भाषा|अहिराणी]],[[गुजर भाषा|गुजर]] आणि [[हिंदी भाषा|हिंदी]] भाषा बोलल्या जातात.
[[चित्र:Prakash Barage.jpg|thumb|left]]

==भौगोलिक रचना आणि हवामान==
शहादा हे [[समुद्रसपाटी|समुद्रसपाटीपासून]] सरासरी ४५५ फुट उंचावर आहे. [[सातपुडा]] पर्वतरांगा शहाद्याच्या उत्तर दिशेला केवळ ३० किलोमीटर दूर असल्यामुळे येथील जमिनीखाली ५ मीटर अंतरावरच खडक लागतो. नैसर्गिक आणि मानवनिर्मित खाणींमुळे,व ऑगस्ट २००६ च्या मुसळधार पावसामुळे शहद्यापासून ५ किलोमीटर अंतरावर असलेल्या सावळदे या गावामधील मैदानाचे खनन झाले होते. त्यामुळे १० नोवेंबर २००६ मध्ये येथे २.८ रिश्टर स्केलचा [[भूकंप]] आला होता. शहरातील कोलाहलापासून दूर असलेल्या या गावात [[भूकंप मापन केंद्र]] स्थापित केल्या गेले आहे.  जमिनीखालील खडकाच्या वरील माती काही अपवाद सोडले तर शेतीसाठी सुपीक आहे.येथे सरासरी ५५२ मिमीपाऊस पडतो. बऱ्याचवेळा इथले हवामान उष्ण असते.उन्हाळ्यात कमाल तापमान ४८°सें. असते. तर हिवाळ्यात ते ९°सें. पर्यंत कमी होते. पावसाळा आणि हिवाळ्याचे काही महिने सोडले तर इथले हवामान मुख्यता कोरडे असते.
==अर्थव्यवस्था ==
[[शेती]] हे येथील लोकांचे उपजीविकेचे मुख्य साधन आहे.वर्षभर इथे [[ऊस|उस]],[[केळी]],[[कापूस]],[[मका]],[[ज्वारी]] आणि [[गहू|गव्हाचे]] पिक घेतले जाते. आजूबाजूच्या गावातून लोक इथे खरेदीसाठी आणि आरोग्य सुविधांसाठी येतात. त्यामुळे शहादा हे शहर नेहमी लोकांनी गजबजलेले असते.पुरुषोत्तम मार्केट न.१,पुरुषोत्तम मार्केट नं.२,६४ गाला मार्केट,काशिनाथाभाई मार्केट,पुष्पकमल मार्केट ही काही मुख्य मार्केट आहेत.शहादा शहरामध्ये स्टेट बँक ऑफ इंडिया,सेन्ट्रल बँक ऑफ इंडिया,देना बँक,बँक ऑफ इंडिया,युनियन बँक ऑफ इंडिया, महाराष्ट्र बँक,सारख्या सरकारी बँकांच्या शाखा आहेत. आय.सी.आय.सी.आय. एच डी एफ.सी बँक ,सारख्या  खाजगी बँकेची सुद्धा इथे शाखा आहे.पिपल्स बॅक,हस्ती बँक दि.नंदुरबार जिल्हा मर्चंड बँक या सारख्या व्यापारी बँका.या बरोबरच धुळे जिल्हा मध्यवर्ती सहकारी बँक लिमिटेड. इथे ऑगस्ट १९९८ पासून एल आय सीची शाखाही आहे. (DDCC) सारखी स्थानिक बँक सुद्धा आहे जी रिझर्व बँक ऑफ इंडियाच्या सूचीमध्ये सामील आहे.फक्त स्टेट बँक ऑफ इंडिया आणि आय.सी.आय.सी. आय.एच.डी.एफ.सी बँक,युनियन बॅक,बॅक ऑफ इंडिया , महाराष्ट्र बँक,दि.शिरपूर पिपल्स बँक इ. ची [[एटीएम]] मशीन आहेत.

==ठिकाणे==

[[चित्र:Unapdev Shahada.jpg|thumb]]
*'''[[तोरणमाळ]]''' - हे महाराष्ट्रातील दुसरया क्रमांकाचे थंड हवेचे ठिकाण आहे, जे शहद्यापासून ६० किलोमीटर अंतरावर आहे.हे महाराष्ट्रातील दुसरे सर्वात उंच आणि थंड हवेचे ठिकाण आहे. येथे जातांना राणीपूर या गावापासून सातपुडा पर्वत रांगा सुरू होते. जातांना रस्त्यावर लेगापाणी हे आयुर्वेदिक वनस्पती औषधीचे गाव आहे. तिथुन पुढे गेल्यावर कालापानीपासुन सात पायरी घाट सुरू होते. तोरणमाळ येथे यशवंत तलाव व कृष्ण  नावाचे तळे आहे जे नेहमी कमळाच्या फुलांनी बहरलेले असते. पाहण्यासारखे नानागर्जन गुफा आहे सीताखाई गुफा आहे. हे सुट्टी घालवण्याचे आवडते ठिकाण आहे. जे एका दिवसाच्या सहलीसाठी खूप चांगले ठिकाण आहे.येथे संपूर्ण आदिवासी लोकांचे वास्तव्य आहे. 
*'''[[उनपदेव]]''' - हे ठिकाण शहद्यापासून २५ किलोमीटर अंतरावर आहे. इथे नैसर्गिक गरम पाण्याचे झरे आहेत, जे उन्हाळात सुद्धा वाहत असतात.  इथे असलेल्या गायमुखातून नेहमी पाणी वाहायचे. पण जून २००७ मध्ये झालेल्या मुसळधार पावसामुळे नदीकिनारी असलेले काही बांधकाम उध्वस्त झाले.
*शैक्षणिक - शहादा शहरात विश्राम काका शैक्षणिक संकुलात ,शेठ व्ही के शहा विद्या मंदिर व गंगाबेन फकिरा पाटील महाविद्यालय आहे या ठिकाणी 5000 विद्यार्थी विविध अभ्यासक्रमत दर्जेदार शिक्षण घेतात .शहरात हे एक नामांकित शैक्षणिक परिवार आहे.   **राजकीय;-शहादा नगरपालिका वर भारतीय जनता पक्षाचे लोकनियुक्त नगराध्यक्ष आहोत.डॉ.हिनाताई गावित ह्या खासदार आणि मा.राजेश पाडवी आमदार आहेत   **सामाजिक;:गंगोत्री फौंडेशन ,शहादा ही संस्था सामाजिक उपक्रम राबविण्यात अग्रेसर आहे ,या संस्थेचे अध्यक्ष मा अभिजीत दादा पाटील आहेत.तसेच शहरातील संकल्प ग्रुप हा विविध क्षेत्रात त्यांचे समाज कार्य करत असतो.
==हवामान==
==लोकजीवन==
==प्रेक्षणीय स्थळे==
==नागरी सुविधा==
==संदर्भ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}
#https://transport.maharashtra.gov.in/
{{नंदुरबार जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>jikuss5towt6a3tcoe0nat6hrvmix48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>लातूर तालुका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32082</id>
    <revision>
      <id>2693863</id>
      <parentid>2666076</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T22:39:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* लातूर तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74102" sha1="6641yndypabgt8e6foqg55ja2c3t5je" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = तालुका
|स्थानिक_नाव               = लातूर तालुका
|इतर_नाव                  =लत्तलुर, रत्नापुर (प्राचिन) 
|टोपणनाव                  = 
|राज्य_नाव                  =  महाराष्ट्र 
|मेट्रो                      = &lt;!-- फक्त शेजार /उपनगर साठी --&gt;
|आकाशदेखावा                 = India Maharashtra location map.svg
|आकाशदेखावा_शीर्षक            = महाराष्ट्र राज्य 
|अक्षांश = |अक्षांशमिनिटे = |अक्षांशसेकंद = 
|रेखांश={{!}}=७६.५६ |रेखांशमिनिटे= |रेखांशसेकंद= 
|मुळ_नकाशा                = &lt;!-- only if default map not wanted --&gt;
|शोधक_स्थान                 = &lt;!-- left/right --&gt;
|मुळ_नकाशा_पट्टी            = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|आतील_नकाशा_चिन्ह          = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|नकाशा_शीर्षक               = 
|क्षेत्रफळ_एकूण               = ११७.७८
|क्षेत्रफळ_आकारमान            = 
|क्षेत्रफळ_क्रमांक              = १६ वा महाराष्ट्रात, १२० वा भारतात
|क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ           = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो                 = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ            = 
|उंची                   =५१५
|उंची_संदर्भ               = 
|समुद्री_किनारा               =० 
|हवामान                   = 
|वर्षाव                     = 
|तापमान_वार्षिक             = 
|तापमान_हिवाळा             = १३
|तापमान_उन्हाळा             = ४१°
|मुख्यालय                = &lt;!-- फक्त जिल्हांसाठीच--&gt;
|मोठे_शहर                 =लातूर 
|मोठे_मेट्रो                  = 
|जवळचे_शहर                = 
|प्रांत                      =महाराष्ट्र 
|विभाग                    =औरंगाबाद 
|जिल्हा                    = &lt;!-- नावे --&gt;लातूर
|लोकसंख्या_एकूण             = ६,८३,६६७
|लोकसंख्या_वर्ष               =२०११ 
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ         =
|लोकसंख्या_घनता             =३४३ 
|लिंग_गुणोत्तर                =९२४ 
|साक्षरता                   =७९.०३ 
|साक्षरता_पुरुष              = 
|साक्षरता_स्त्री                 = 
|अधिकृत_भाषा                = मराठी 
|नेता_पद_१                  =खासदार 
|नेता_नाव_१                 = सुधाकर श्रृंगारे
|नेता_पद_२                  =आमदार 
|नेता_नाव_२                 = अमित देशमुख
|संसदीय_मतदारसंघ           = लातूर
|विधानसभा_मतदारसं          = लातूर शहर
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१             = [[तहसील]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_१              = लातूर तालुका
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२             = [[पंचायत समिती]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_२               = लातूर तालुका
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३             = 
|न्यायक्षेत्र_नाव_३               = 
|कोरे_शीर्षक_१               = 
|कोरे_उत्तर_१                = 
|एसटीडी_कोड                 =०२३८२ 
|पिन_कोड                   =४१३५१२ 
|आरटीओ_कोड                =एम एच २४ 
|संकेतस्थळ                 = 
|संकेतस्थळ_नाव              = 
|दालन                      = 
|तळटिपा                   = 
|गुणक_शीर्षक             = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|स्वयंवर्गीत                 = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=५६.०१|लोकसंख्या_क्रमांक=१ (जिल्ह्यात)|स्थापित_दिनांक=१६/०८/१९८२||नेता_पद=पंचायत समिती अध्यक्ष|नेता_नाव=|विधानसभा_प्रकार=}}

'''लातूर तालुका''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[लातूर जिल्हा|लातूर जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे. लातूर हे जिल्हा मुख्यालय व महाराष्ट्रातील १६ वे मोठे नगर आहे. प्राथमिकतः तालुका कृषिप्रधान आहे. एकूण लोकसंख्येच्या ५६.०१ % लोकसंख्या शहरी आहे.

एकूण ग्रामपंचायत= १०१

== इतिहास==

या शहरास प्राचीन इतिहास आहे. हे शहर राष्ट्रकूट घराण्याची राजधानी होते. त्यानन्तर हे शहर बऱ्याच राज्यकर्त्यांच्या ताब्यात गेले. १९ व्या शतकात ते हैदराबाद संस्थानच्या अधिकारक्षेत्रात आले. १९४८ मध्ये हा भाग स्वतन्त्र झाला व १९६०मध्ये महाराष्ट्रात आला. कालान्तराने उस्मानाबाद जिल्ह्याचे विभाजन होऊन १६ ऑगस्ट १९८२ या दिवशी लातूर जिल्हा अस्तित्वात आला.

या नवनिर्मित लातूर जिल्ह्यात पूर्वीच्या उस्मानाबाद जिल्ह्यातील लातूर, उदगीर, अहमदपूर, निलंगा व औसा अशा पाच तालुक्यांचा तसेच १५ ऑगस्ट, १९९२ रोजी पूर्वीच्या तालुक्याची पुनर्रचना करण्यात येऊन रेणापूर व चाकूर हे दोन तालुके अस्तित्वात आले. तसेच २३ जून, १९९९ रोजी पुर्वीच्या तालुक्यांची पुनर्रचना करण्यात येऊन देवणी, जळकोट व शिरूर अनन्तपाळ हे तीन तालुके अस्तित्वात आले. सध्या लातूर जिल्ह्यात लातूर, औसा, निलंगा, रेणापूर, चाकूर, देवणी, जळकोट, शिरूर अनन्तपाळ, अहमदपूर आणि उदगीर असे दहा तालुके आहेत.

लातूरला प्राचीन ऐतिहासिक पार्श्वभूमी आहे. मुख्यालय लातूर हे &quot;लट्टा&quot; वा राष्ट्रकुट राजांचे मुळ निवासस्थान होते. राष्ट्रकुट राजा अमोघवर्ष पहिला हा लट्टालूट नगरचा अधिपती &quot;स्वामी&quot; असल्याचे नमूद आहे व त्यानेच हे शहर निर्माण केले. इ.स. ७५३ मध्ये बदामीच्या चालुक्यानन्तर आलेले राष्ट्रकुट राजे स्वतःला लट्टालूट पूर्वाशिष म्हणजे लट्टालूट निवासी असेच म्हणवून घेत. चालुक्य घराण्यातील &quot;विक्रमादित्य&quot; ६ व्या नन्तर त्याचा पुत्र सोमेश्वर तिसरा हा गादीवर आला. त्याने &quot;अभिलाषीतीर्थ&quot; हा ग्रन्थ लिहिला, त्यामुळे त्याला &quot;सर्वज्ञ चक्रवर्ती&quot; असे म्हणत. लातूरात त्याचे राज्य असल्याचा व त्याच्या कारकिर्दीची नोन्द असलेला कोरीव लेख सापडला आहे. त्यामध्ये लातूर येथील पापविनाशी देवीचे मन्दिर बान्धल्याचा उल्लेख आहे. सदर कोरीव लेख शके १०४९ (इ.स.११२९) मध्ये कोरल्याचा उल्लेख आहे. चालुक्यानन्तर हा भाग देवगिरीच्या यादवाच्या अधिपत्याखाली आला.इ.स. १३३७ मध्ये यादवांचे राज्य दिल्लीच्या सुलतानाच्या नियन्त्रणात आले व दक्षिणेत मुस्लिम सत्तेचा अम्मल सुरू झाला. इ. स. १३५१ मध्ये दिल्लीच्या सुलतानाच्या साम्राज्यातील हा भाग बहामणी साम्राज्यात आला. बहामणी साम्राज्याची राजधानी गुलबर्गा होती. तदनन्तर बहामणी राज्याची शकले होऊन शेवटी निजामशाही मध्ये हा भाग आला. निजामाचे हैद्राबाद राज्य १९४८ मध्ये स्वतन्त्र भारतात सामील झाल्यानन्तर हा भाग महाराष्ट्र राज्यात आला.

==भुगोल व हवामान==

लातूर समुद्र सपाटीपासुन ६३६ मिटर उंचीवर महाराष्ट्र कर्नाटक राज्य सिमेवर, बालाघाट पठारावर स्थित आहे.लातूरला मांजरा नदीतुन पिण्याचे पाणी मिळते, जिचे पर्यावरणीय विघटन व धुप २० व्या आणि २१ व्या शतकात झाले. त्यामुळे व जल व्यवस्थापन नियोजनाच्या अभावामुळे २०१०ला दुष्काळ उद्भवला.

अ) तापमान:

लातूरचे तापमान १३°से ते ४१°से (५५ ते १०६°फॅ) दरम्यान असते, पैकी प्रवासासाठी ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी हा हिवाळ्याचा काळ उत्तम आहे.आत्तापर्यंत नोन्दवलेले सर्वोच्च तापमान ४५.६°से होते. उत्तर भारतातिल पश्चिम व्यत्ययाच्या पुर्व प्रवाहासोबत थण्ड लाटांमुळे हिवाळ्यात काहीवेळेस क्षेत्र प्रभावित होते, जेव्हा न्युनतम तापमान २° ते ४°से (३६ ते ३९°फॅ) पर्यंत कमी होते.

आ) वर्षा:

जुन ते सप्टेम्बरच्या पावसाळ्यात बहुतांश पाऊस पडतो.पावसात ९ ते ६९३ मिलि प्रति महिना इतकी विविधता आहे. सरासरी वार्षिक पाऊस ७२५ म़ली (२८.५ इंच) पडतो.

इ) नदी, तळे व धरणे

तालुका गोदावरी नदीच्या खोऱ्यात येतो. नगरात बहुतांश पाणी मांजरा नदीतुन येते, जिने २० व २१ व्या शतकात प्रदुषणाचा सामना केला. रेणा, मनार, तावरजा, तिरु व घरणी या इतर प्रमुख नद्या आहेत. सिंचन व पिण्यासाठी या नद्यांवर धरणे बान्धली आहेत. देनरगण, घरणी, मसलगा, सोलवरील साकोळ, तावरजा व तिरु यांचा मोठ्या धरणांत समावेश होतो. मन्याड, लेण्डी व तिरु या उत्तर पठारावरील ३ प्रमुख नद्या आहेत.

==लोकसंख्याशास्त्र==

बहुतांश रहिवासी मराठी बोलतात.

लातूर धार्मिक
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!धर्म
!टक्केवारी
|-
|हिंदू
|७०%
|-
|इस्लाम
|२४%
|-
|बौद्ध
|४.६%
|-
|ख्रिश्चन
|०.२%
|-
|जैन
|०.८%
|-
|इतर
|०.४%
|-
|}
इतरमध्ये ०.२% शिख व ०.१% निधर्मींचा समावेश होतो.

लोकसंख्या वाढ
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!जनगणना
!लोकसंख्या
!वाढ/घट
|-
|१९३१
|२९,०००
|
|-
|१९७१
|६७,०००
|
|-
|१९८१
|१,०१,०००
|५०.७%
|-
|१९९१
|१,५९,२००
|५७.६%
|-
|२००१
|२,९९,१७९
|८७.९%
|-
|२०११
|६,८३,६६७
|४६.७%
|-
|}

==प्रशासन व राजकारण==

अ) '''स्थानिक प्रशासन'''

लातूरला पूर्वी नगर परिषद होती, जिची स्थापना १९५२ला झाली. लातूर महानगर पालिका ही स्थानिक नागरी संस्था आहे. ती ५ क्षेत्रात विभागली आहे. ११७.७८ चौरस किमी (४५.४८ चौरस मैल) इतके महानगर पालिका क्षेत्र आहे. २०११ मध्ये राज्य शासनाद्वारे ही महानगर पालिका स्थापली गेली.
महाराष्ट्र शासनाच्या नगर विकास विभागाने ३०/१०/२००६ च्या पत्रात अविकसित लातूर क्षेत्राला अधिसुचित करण्याची व सिडकोला विशेष नियोजन प्राधिकरण म्हणुन नियुक्त करण्याची इच्छा व्यक्त केली. १६,६९६ हेक्टर नगर क्षेत्रासहित २६,५४१ हेक्टर अविकसित क्षेत्रास अधिसुचित करण्याचा प्रस्ताव सिडकोने पाठवला आहे. अधिसुचित क्षेत्रात ४० गावांचा समावेश आहे. प्रकल्पात स्थापत्य विकास व प्रगती कार्यासाठी १००% भुमी हस्तगत न करण्याचे पण न्युनतम भुमी हस्तगत पद्धत स्विकारण्याचे नियोजन आहे. महानगर ७० निर्वाचन क्षेत्रात विभाजित आहे ज्यांना प्रभाग म्हणतात व प्रत्येक प्रभागातिल जनतेद्वारे निर्वाचित नगरसेवक प्रभागाचे प्रतिनिधित्व करतात. महानगर पालिका पिण्याचे पाणी, स्वच्छता, मार्ग, पथदिवे, आरोग्य, प्राथमिक शिक्षण इत्यादी मुलभुत सुविधांसाठी उत्तरदायी आहे. नागरिकांवर लावलेल्या नगर करातुन महानगर पालिका महसुल मिळवते. प्रशासनाचे विविध विभागांतिल इतर अधिकाऱ्यांद्वारे सहाय्यित भारतीय प्रशासन सेवेतिल मुख्य कार्यकारी अधिकारी नेतृत्व करतो.

आ) '''राज्य व केन्द्र प्रशासन'''

लातूर लोकसभा क्षेत्रात व शहर आणि ग्रामिण या २ विधानसभा क्षेत्राअन्तर्गत येतो.

इ) '''प्रसिद्ध राजकारणी'''

केशवराव सोनवणे लातूर क्षेत्रातील पहिले मन्त्री होते, जे मुख्यमन्त्री यशवन्तराव चव्हाण मन्त्रीमण्डळात व नन्तर वसन्तराव नाईक मन्त्रीमण्डळात १९६२ ते १९६७ दरम्यान सहकार मन्त्री होते.
लातूर दिलीपराव देशमुख यांचे जन्मस्थान आहे.
विलासराव देशमुख यांचा जन्म बाभळगाव, लातूरला झाला होता. त्यांनी २ वेळेस महाराष्ट्र राज्याचा मुख्यमन्त्री व केन्द्रिय मन्त्री म्हणुन सेवा केली.
भारतीय जनता पक्षाचे राष्ट्रीय अध्यक्ष अमित शहाशी सम्बन्धित घटनेची तपासणी करत असलेले केन्द्रिय तपास आयोगाचे न्यायाधिश ब्रिजगोपाल हरकृष्ण लोया यांची १ डिसेंबर २०१४ रोजी झालेली हत्या राष्ट्रीय राजकारणात वादाचा विषय आहे व ज्याचे प्रेतदहन गातेगावला झाले.
विक्रान्त विक्रम गोजमगुण्डे २०१९ला महापौर झाले.

==प्रसिद्ध व्यक्ती==

१) [[विलासराव देशमुख]]

दिवंगत विलासराव देशमुख हे भारतीय राजकारणी होते ज्यांनी महाराष्ट्र राज्याचा मुख्यमन्त्री म्हणुन २ वेळेस सेवा केली. ते केन्द्रात विज्ञान व तन्त्रज्ञान मन्त्रीसुद्धा राहिले.

२) [[अमित देशमुख]]

३) [[रितेश देशमुख]]

हे भारतीय चित्रपट अभिनेता, निर्माता व गृहशिल्पी आहेत. ते त्यांच्या हिंदी व मराठी चित्रपटातील कार्यासाठी प्रसिद्ध आहेत. ते माजी मुख्यमन्त्री विलासराव देशमुखांचे पुत्र आहेत.

४) [[धिरज देशमुख]]

५) [[दिलीपराव देेशमुख|दिलीपराव देशमुख]]

६) [[रावसाहेब रंगनाथ बोराडे]]&lt;ref&gt; महाराष्ट्र टाईम्स, बुधवार, दिनांक १२ फेब्रुवारी २०२५&lt;/ref&gt;

== शिक्षण व संशोधन==

अ) '''लातूर आकृतीबन्ध'''

लातूर, भारतच्या राजर्षी शाहु महाविद्यालयचे माजी प्राचार्य जनार्धन वाघमारे व अनिरुद्ध जाधवद्वारे लातूर आकृतिबन्ध निर्माण झाला आहे.
लातूर आकृतिबन्ध हे विशेष प्रशिक्षण व सातत्यपूर्ण शिकवणीचे मिश्रण आहे. विद्यार्थी परिक्षेच्या तयारीसाठी प्रश्नपत्रिका श्रृंखला सोडवतात व शिकवणी सत्रास उपस्थित राहतात. लातूर आकृतिबन्ध ही परिक्षेत अपेक्षित प्रश्नांची उत्तरे पुरवण्यात विद्यार्थ्यांना सहायता करण्यासाठी बनवलेली सातत्यपूर्ण अभ्यासाची यान्त्रिक पद्धत आहे. भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील माध्यमिक, उच्च माध्यमिक व विद्यापिठ शिक्षणासाठी ती प्रमाण बनली. प्रमाणित सामाईक प्रवेश परिक्षेतील महाराष्ट्राच्या विद्यार्थ्यांच्या यशामुळे राज्याच्या इतर भागांत हे शैक्षणिक तन्त्र स्विकारले जात आहे.
भारतातील अनेक शिक्षण तज्ञांनी या पद्धतीवर टिका केली आहे, जे यास तात्पुरता नफा मिळवण्याचे साधन मानतात, जे त्यांना प्रगत शिकण्यासाठी तयार करत नाही.

लातूर माध्यमिक, उच्च माध्यमिक व विद्यापिठ शिक्षणासाठी केन्द्र म्हणुन विकसित झाले आहे. सातत्यपूर्ण प्रशिक्षणाचा समावेश असलेल्या लातूर आकृतिबन्धासाठी महाराष्ट्रात विख्यात आहे. कनिष्ठ महाविद्यालयातील विद्यार्थ्यांचा अभियान्त्रिकी व वैद्यकिय प्रवेश परिक्षेत चांगले प्रदर्शन आहे.

आ) '''मुलभुत, प्राथमिक, माध्यमिक व उच्च शिक्षण'''

इथे जिल्हा परिषदेच्या शिक्षण विभागाद्वारे संचालित संलग्न १२१ प्राथमिक शाळा व ४६ खासगी शाळा आहेत. या शाळांमध्ये शिकवण्याचे प्राथमिक माध्यम बहुतांशी मराठी आहे. तरी अनेक शाळांमध्ये इंग्रजी व अर्ध इंग्रजी माध्यमसुद्धा दिसतात. लातूर त्याच्या आकृतिबन्धासाठी प्रसिद्ध आहे, ज्याने म.रा.मा.उ.मा.शि.म.च्या परिक्षेत अनेक वर्षांपासुन गुणवन्त दिले आहेत.
जिल्हा परिषद व महानगर पालिकेद्वारे सार्वजनिक विद्यालय चालवले जातात व ते म.रा.मा.उ.मा.शि.म. शी संलग्न आहेत.व्यक्ती व शिक्षण संस्थेद्वारे खासगी शाळा संचालित होतात. ते राज्य मण्डळ किंवा राष्ट्रीय शिक्षण मण्डळ जसे की के.मा.शि.म. किंवा भारतीय माध्यमिक शिक्षण परिषदेशी संलग्न असतात.

इ) '''विद्यापिठ शिक्षण'''

मागील काही वर्षांपासुन, लातूर उच्च शिक्षणाचे केन्द्र म्हणुन उदयास आले आहे.
पदवी व पदव्युत्तर शिक्षण देणाऱ्या अनेक संस्था इथे आहेत. बहुतांश प्रस्थापित व्या‌वसायिक पदवी महाविद्यालय लातूर नगरात स्थित आहेत, अलिकडे उपनगरीय क्षेत्रातही बरेच उभारले आहेत. उज्वल निकालाने मानांकित असल्याने, राज्याच्या विविध भागांतुन अनेक विद्यार्थ्यांना लातूर आकर्षित करते.
महाविद्यालयांमुळे मराठवाड्यात शिक्षण केन्द्र म्हणुन प्रख्यात आहे. बरेच विद्यार्थी शेजारील जिल्ह्यांतील आहेत. बहुतांश महाविद्यालय स्वा.रा.ति.म. विद्यापिठ नान्देडशी संलग्न आहेत.
१९८३ला स्थापलेले बिडवे महाविद्यालय मराठवाड्यातील सर्वात जुन्या महाविद्यालयांपैकी एक आहे. १९८८ला समाजसेवक विश्वनाथ कराड यांनी 'महाराष्ट्र वैद्यकिय विज्ञान व संशोधन संस्था लातूर'ची स्थापना केली.
२००८ मध्ये आपत्ती व्यवस्थापन प्रशिक्षण संस्थेची स्थापना झाली.

ई) '''व्यावसायिक शिक्षण'''

लातूर हे भारतीय सनदी लेखापाल संस्थेच्या पश्चिम भारत क्षेत्रिय परिषदेचे माहिती तन्त्रज्ञान प्रशिक्षण प्रयोगशाळा, अभ्यासिका व ग्रन्थालयासहित परिक्षा केन्द्र आहे.

'''तालुक्यातिल शिक्षण संस्था'''

१) [[स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ|स्वा.रा.ति.म. विद्यापिठ]] उपकेन्द्र, पेेठ, लातूर

२) [[राजर्षी शाहू महाविद्यालय, लातूर]]

३) दयानन्द महाविद्यालय, लातूर

४) महात्मा बस्वेश्वर महाविद्यालय, लातूर

५) व्यंकटराव देशमुख महाविद्यालय, बाभळगाव, लातूर

६)  त्रिपुर महाविद्यालय, लातूर

७) काॅक्सिट महाविद्यालय, लातूर

८) सुशिलादेवी देशमुख महाविद्यालय, लातूर

९) राजमाता जिजामाता महाविद्यालय, लातूर

१०) कमला नेहरु महाविद्यालय, बोरी, लातूर

११) सम्भाजी महाविद्यालय, मुरुड, लातूर

'''वैद्यकिय'''

१) विलासराव देशमुख शासकिय महाविद्यालय, लातूर

२) मांजरा आयुर्वेदिक महाविद्यालय, लातूर

३) वसन्तराव काळे होमिओपॅथी महाविद्यालय, लातूर

४) यशवन्तराव चव्हाण महाविद्यालय, लातूर

५) शासकिय रुग्णसेवक महाविद्यालय, बाभळगाव, लातूर

'''अभियान्त्रिकी'''

१) एम.एस. बिडवे महाविद्यालय, वसवाडी, लातूर

'''तन्त्रनिकेतन'''

१) पुरणमल लाहोटी शासकिय तन्त्रनिकेतन, लातूर

२) वि.दे.फा. तन्त्रनिकेतन, लातूर

३) सन्दिपानी तन्त्रनिकेतन, कोळपा, लातूर

४) विवेकानन्द तन्त्रनिकेतन, लातूर

५) मुक्तेश्वर तन्त्रनिकेतन, बाभळगाव, लातूर

'''शाळा'''

अ) [[महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक आणि उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ]]

१) सरस्वती विद्यालय, लातूर

२) देशिकेन्द्र विद्यालय, लातूर

३) केशवराज विद्यालय, लातूर

४) शिवाजी विद्यालय, लातूर

५) यशवन्त विद्यालय, लातूर

६) राजस्थान विद्यालय, लातूर

७) बस्वनप्पा वाले विद्यालय, लातूर

८) श्रीमानयोगी विद्यालय, लातूर

९) लाल बहादुर शास्त्री विद्यालय, लातूर

१०)

ब) केन्द्रिय माध्यमिक शिक्षण मण्डळ

१) सन्त तुकाराम, लातूर

२) पोदार, लातूर

==व्यापार ‌व उद्योग==

हैद्राबादच्या निजाम काळात लातूर प्रमुख व्यापार केन्द्र बनले. ही कृषी आधारित अर्थव्यवस्था व औद्योगिक केन्द्रसुद्धा आहे. लातूर मराठवाड्याचे उदयोन्मुख केन्द्र बनले आहे. लातूर पूर्ण भारतात कडधान्य व विशेषतः तुर दाळीसाठी प्रसिद्ध आहे.
लातूर हे उडद, मुग, हरबरा व तुरसाठी प्रमुख व्यापार केन्द्र आहे. इथे मांजरा व विकास हे साखर कारखाने आहेत. तसेच हे तेलबिया मुख्यतः सुर्यफुल व सोयाबिन, करडई, कुलुप, ब्रास, दुध चुर्ण व सुत
व्यापारासाठी प्रसिद्ध आहे.
तालुका ऊस, तेलबिया, सोयाबिन, द्राक्ष व आम्बा यांचे प्रमुख उत्पादन केन्द्र आहे. स्थानिक आम्ब्यांसह आम्ब्याची प्रजात केशर आम्बा म्हणुन विकसित झालेली आहे. तेलबिया लातूर भागाचे प्रमुख उत्पादन आहे. शेतकऱ्यांच्या हितासाठी केशवराव सोनवणेंनी डालडा कारखाना स्थापन केला जो सहकारी तत्त्वावर स्थापलेला आशियातील पहिला कारखाना आहे.

१९९० पर्यंत लातूर तालुका औद्योगिक मागास राहिले. १९६० मध्ये मराठवाडा भाग महाराष्ट्रात समाविष्ट झाला. मागास क्षेत्रास पुढे नेत, मराठवाडा क्षेत्राची औद्योगिक प्रगती सुरू झाली. सहकार मन्त्री केशवराव सोनवणेंच्या कार्यकाळात लातूरला पहिले औद्योगिक क्षेत्र मिळाले. तेव्हाच महाराष्ट्र औद्योगिक विकास महामण्डळाने भुमी हस्तगत करण्याची व औद्योगिक क्षेत्र स्थापन करून वाढवण्याची सुरुवात केली. शेती प्रक्रिया, खाद्य तेल, जैव तन्त्रज्ञान, टिकाऊ वस्तु, प्लास्टिक व ॲल्युमिनिअम प्रक्रियेतील अनेक कम्पन्यांचे निर्माण प्रकल्प लातूरात आहेत, पण बहुतांश हे लहान व मध्यम प्रमाणाचे आहेत.

भारतातील सर्वात मोठे सोयाबिनचे व्यापार केन्द्र लातूर आहे.  या नगरास महाराष्ट्राचा साखर पट्टा म्हटलं जाते. तालुक्यात २ साखर कारखाने आहेत, जे त्यास भारतातील सर्वाधिक साखर उत्पादक तालुक्यांपैकी एक बनवतात. इथे तेलबिया, विक्रेय वस्तु व फळ मण्डईसुद्धा आहे.

लातूर उच्च दर्जाच्या द्राक्षासाठी विख्यात आहे व अनेक खासगी शित साठवण सुविधेची सोय करतो. अतिरिक्त औद्योगिक क्षेत्रात अत्यन्त नवे २ वर्ग किमीमध्ये ( ३०० एकर ) पसरलेले लातूर अन्न उद्यान निर्माणाधिन आहे. दक्षिण भारताकडील परिवहनासाठी लातूर हे प्रमुख केन्द्र आहे.

'''लातूर साखर पट्टा'''

लातूर भाग भारताचा साखर पट्टा म्हणुन प्रसिद्ध आहे. तालुक्यात २ साखर कारखाने आहेत. लातूरचे बहुतांश कारखाने सहकारी तत्त्वावर कार्य करतात. सहकारी राजकीय नेते केशवराव सोनवणेंमुळे लातूरला &quot;भारताचा साखर पट्टा&quot; ही पदवी मिळाली, जे लातूर, उस्मानाबाद व महाराष्ट्रात इतर ठिकाणी अनेक सहकारी संस्था स्थापण्यात अग्रणी होते.

 '''लातूरचे औद्योगिक क्षेत्र'''
१) लातूर औद्योगिक क्षेत्र अतिरिक्त भाग १

२) लातूर अतिरिक्त भाग २

३) लातूर सहकारी औद्योगिक क्षेत्र

४) मुरुड तालुका सहकारी औद्योगिक क्षेत्र

५) उदयगिरी सहकारी औद्योगिक क्षेत्र

'''लातूरातील विशेष औद्योगिक क्षेत्र व निर्यात क्षेत्र'''

१)लातूर अन्न उद्यान

२)लातूर माहिती तन्त्रज्ञान उद्यान

३)लातूर एकात्मिक कापड उद्यान

४)मुम्बई रेयॉन फॅशन लातूर

'''वाणिज्य व औद्योगिक संघटना'''

१)लातूर वाणिज्य संघटना

२)निर्माता संघटना लातूर

३)अभियन्ता व गृहशिल्पी संघटना लातूर

४)विकसक संघटना लातूर

५)संगणक व माध्यम संघटना लातूर

६)भारतीय सनदी लेखापाल संस्थेच्या पश्चिम भारत क्षेत्रिय परिषदेची शाखा

==प्रसारमाध्यमे व सम्प्रेषण==

अ) '''टपाल''': ग्रामिण लोकसंख्येच्या ५२.२७%,एकूण १२१ पैकी फक्त ६३ गावात टपाल कार्यालये आहेत.

आ) '''वर्तमानपत्र''': लोकमत, सकाळ व एकमत हे लातूरचे सर्वाधिक वाचले जाणारे वर्तमानपत्र आहेत. नवनिर्माण, लोकाशा, लोकमन, मराठवाडा नेता, पुण्यनगरी, राजधर्म, संचार, सारथी समाचार, तरुण भारत व यशवन्त हे लातूरात उपलब्ध इतर वर्तमानपत्र आहेत.

इ) '''आकाशवाणी''': अखिल भारतीय आकाशवाणीने तालुक्यास आकाशवाणी केन्द्रास मान्यता दिली, पण ते अजुन चालु झाले नाही.

==परिवहन==

अ) '''मार्ग'''

महाराष्ट्र व इतर राज्यांच्या विविध प्रमुख नगरांशी लातूर जोडलेले आहे. मार्ग जोडणी उत्तम आहे व मुम्बई, पुणे, नागपूर, सातारा, कोल्हापुर, सांगली व औरंगाबादशी जोडणारे मार्ग चार मार्गिका महामार्गात परीवर्तित होत आहेत. राष्ट्रीय महामार्ग ३६१ लातूरातुन जातो.

१)तुळजापुर-औसा-लातूर-अहमदपुर-नान्देड-यवतमाळ-वर्धा-नागपूर राष्ट्रीय महामार्ग ३६१

२) मण्ठा-देवगाव फाटा-शेलु-पाथरी-परळी वैद्यनाथ-अम्बाजोगाई-रेणापुर-लातूर ३६१

३)बार्शी-येडशी-ढोकी-मुरुड-लातूर-रेणापुर-नळेगाव-दिघोळ-उदगिर-देगलुर-अदमपुर-खतगाव-सग्रोळी-निजामाबाद-मेतपल्ली-मंचेरल-चिन्नुर-सिरोंच-विजापुर-जगदलपुर-कोटपद-बोरगम

४)नान्देड-कन्धार-जळकोट-उदगिर-बिदर-लातूर-निटुर-निलंगा-औराद-जहिराबाद

आ) '''अन्तर्नगरीय'''

मुख्यालयाचे वाहन मार्ग ९६% गावांना जोडतात. प्रथम रेल्वे व नन्तर विविध शासन विभागासह,  हैद्राबाद राज्याद्वारे १९३२ला प्रवासी परिवहन सेवांच्या राष्ट्रीयीकरणाची योजना सुरू झाली, जी सार्वजनिक मार्ग परिवहन क्षेत्रातील अग्रणी होती. भारतीय राज्यांच्या पुनर्रचनेनन्तर व १ जुलै १९६१ला मराठवाडा राज्य परिवहनाचा व मुम्बई राज्य परिवहन महामण्डळाचा महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामण्डळात विलय झाला. महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामण्डळ व इतर काही खासगी संचालक राज्याच्या सर्व भागात व गावांना वाहन सेवा पुरवतात. महाराष्ट्र व इतर राज्यांच्या सर्व प्रमुख नगरांना जोडणारे प्रस्थापित जाळे खासगी वाहनांकडे आहे.

इ) '''स्थानिक'''

&quot;लातूर महानगरीय परिवहन&quot; ही खासगी वाहन सेवा आहे, जी नगराच्या सर्व भागांना व दुरवरील औद्योगिक उपनगरांना जोडते. लातूर महानगरीय परि‌वहन स्थानिक वाहने दुर्गम भागांसह नगरात धावतात व नगराचे विविध भाग व उपनगरांना जोडतात.

ई) '''वायु'''

तालुक्याच्या वायव्येस १२ किमी अन्तरावर, चिंचोली राववाडीमध्ये,लातूरात विमानतळ आहे. विमान इन्धन, दिशादर्शनासह रात्रीचे अवतरण, वाहनतळ, विमानतळ अग्निशामक व संरक्षक सेवांचा विमानतळ सुविधेत समावेश होतो. उत्तम सुविधांनी युक्त इमारतीत अति महत्त्वाचे व्यक्ती कक्ष, प्रस्थान व आगमन कक्ष, निवासी कक्ष, प्रतिक्षा क्षेत्र व उपहारगृह आहे.
सार्वजनिक कार्य विभागाद्वारे १९९१ला ‌विमानतळ निर्मित झाले व पुन्हा म.औ.वि.म.ला हस्तान्तरित झाले. ₹  १४ कोटी खर्चुन त्याची सुधारणा केली व रिलायंस विमानतळ विकसकाकडुन ९९ वर्ष कन्त्राटावर चालवले जात आहे. विमानतळाहुन सध्या नियोजित वायु सेवा नाही, पण महिन्यात १४ ते १६ विमान उड्डाणे दिसतात.

उ) '''रेल्वे'''

भारतीय भुभाग रेल्वेच्या दक्षिण पश्चिम भागावरील लातूरपासुन मिरजपर्यंत वायव्येस लातूर मिरज रेल्वे ३९१ मैल (६२९ किमी) धावते व १९२९ ते १९३१ला बान्धलेले आहे.
लातूरातील सर्व रेल्वे या रुन्द आहेत. या मध्य रेल्वेत येतात. जेव्हा बार्शी मार्गाचे अरुन्दपासुन रुन्दमध्ये रूपान्तर झाले, तेव्हा लातूर स्थानक पुन्हा बान्धले गेले. सप्टेम्बर २००७ मध्ये लातूर ते उस्मानाबाद व ऑक्टोबर २००८ मध्ये उस्मानाबाद ते कुर्डुवाडीत मार्गाचे रूपान्तर झाले. लातूर आता कुर्डुवाडी मार्गी रेल्वेने थेट जोडलेला आहे. उस्मानाबादात सुरू झालेल्या रेल्वेद्वारे हे हैद्राबादशी जोडलेले आहे. ऑक्टोबर २००८ मधिल कुर्डुवाडी मार्गावरील रेल्वेच्या आगमनाने, लातूर, लातूर मार्ग, परभणी व औरंगाबादचे पुर्वीचे वाहन स्थगित झाले.
तालुक्यात ७५ किमी लाम्बीचा रेल्वे मार्ग आहे. लातूर कुर्डुवाडी मिरज हा अरुन्द मार्ग होता. २००२ मध्ये कुर्डुवाडी पण्ढरपुर भाग रुन्द झाला. सप्टेम्बर २००७ मध्ये लातूर उस्मानाबाद भागाचे रुन्दिकरण झाले. (उस्मानाबाद अरुन्द मार्गावर नव्हते व नवीन रुन्द मार्ग उस्मानाबादहुन जाण्यासाठी मार्ग बदलला. ऑक्टोबर २००८ मध्ये उस्मानाबाद कुर्डुवाडी भाग वापरायोग्य बनला.) पण्ढरपुर मिरज भागसुद्धा पूर्वी अरुन्द होता व प्राथमिकतेने रुन्दिकरण चालु आहे.
हा महत्त्वाचा मार्ग आहे. रेल्वेच्या सहाय्याने ते कोकण बाजारपेठ गाठतील व येथील अर्थव्यवस्था सुधरेल.

मध्य रेल्वे विभागाच्या सोलापूर मण्डलाच्या लातूर मिरज मार्गावर लातूर स्थानक (संकेताक्षर: एल यु आर) स्थित आहे.
लातूर मार्गावरील विकाराबाद-लातूर मार्ग-परळी मार्गावर सुरू झालेली मनमाड-काचेगुड रुन्द रेल्वे मार्ग ही लातूरच्या वाहतुकीची प्रमुख धमणी आहे. हा औरंगाबाद व हैद्राबाद दरम्यान मध्यस्थीचे कार्य करतो. लातूर हे बंगळुर, मुम्बई, पुणे, नागपूर, मनमाड, औरंगाबाद, नान्देड, परभणी, परळी वैद्यनाथ, उस्मानाबाद, मुदखेड, आदिलाबाद, बासर, निजामाबाद, नाशिक व काचेगुड या नगरांशी जोडलेले आहे. 
तालुक्यात भातांगळी, लातूर, हरंगुळ, औसा मार्ग, मुरुड व ढोकी ही ६ स्थानके आहेत.

'''चतुःसिमा'''

पुर्व- चाकुर

पश्चिम-

उत्तर- रेणापुर

दक्षिण- औसा

==प्रेक्षणीय स्थळ==

&lt;br /&gt;
'''धार्मिक'''

* सिद्धेश्वर मन्दिर, लातूर
मुख्य नगरापासुन २ किमी अन्तरावर स्थित आहे. हे सम्राट 'ताम्रध्वजा'द्वारे निर्मित व सोलापूरच्या सिद्धरामेश्वर स्वामीला समर्पित आहे, जे की लातूरचे ग्रामदैवत आहे. दरवर्षी इथे १५ दिवसांची जत्रा असते.

* अष्टविनायक मन्दिर, लातूर
हे शिवाजी नगरमध्ये स्थित आहे. १९८९ मध्ये निर्मित हे नवीन मन्दिर त्याच्या सौन्दर्यासाठी प्रसिद्ध आहे, कारण तिथे देवालयाच्या दोन्ही बाजुस उद्यान आहे, तसेच समोर काही कृत्रिम फवारे आहेत. उद्यानात ८ ते ९ फुट उंचीची शिव मुर्ती स्थित आहे.

* गंज गोलाई, लातूर
गोलाई तालुक्याच्या केन्द्रात आहे. नगर रचनाकार फैजुद्दीनने गोलाई चौकाची रचना केली. १९१७ला निर्मित मोठी २ मजली रचना ही गोलाईची मुख्य वास्तु आहे. वर्तुळाकार रचनेच्या केन्द्रात अम्बा देवीचे मन्दिर आहे. या गोलाईस जोडणारे १९ मार्ग आहेत व या मार्गांच्या बाजुस सर्व प्रकारच्या पारम्पारिक स्थानिक दागिने, पादत्राणे ‌व मिरची ते गुळापर्यंत अन्नपदार्थांची मण्डई आहे. अशाप्रकारे, गोलाई तालुक्याचे मुख्य वाणिज्य व व्यापार केन्द्र बनले आहे.

* विराट हनुमान मन्दिर, लातूर
हे परिवार गृह संस्था, औसा मार्ग, लातूर इथे स्थित आहे. देवालयाची रचना इतरांपेक्षा बरीच वेगळी आहे. उत्तम उद्यानाने मन्दिर आच्छादित आहे. मुर्ती २८ फुट उंच व शेन्द्री रंगाची आहे.

*बुद्ध उद्यान मन्दिरात विशाल बुद्ध मुर्ती आहे.
*
*
*सुरत शहावली दर्गा राम गल्ली, पटेल चौकात स्थित आहे, जे की लातूरचा भाग आहे. हा दर्गा १९३९ला मुस्लिम सन्त सैफ उल्लाह शाह सरदारींच्या स्मरणार्थ बान्धला गेला, ज्यांनी इथे समाधी घेतली. इथे जून जुलैमध्ये ५ दिवसांची जत्रा दरवर्षी असते.

'''उद्याने'''

* विलासराव देशमुख उद्यान, लातूर
हे नाना नानी उद्यान होते. हे मध्यवर्ती ठिकाणी महानगर पालिकेजवळ स्थित आहे व आरामदायक वातावरणामुळे जनतेत प्रसिद्ध आहे. नागरिक इथे परिवार, अपत्य व मित्रांसह वेळ घालवतात. मुक्त सभागृहसुद्धा उपलब्ध आहे. उद्यानाच्या केन्द्रात सार्वजनिक बैठकांसाठी जागा आहे.

==संस्कृती==
 १०,११ व १२ जानेवारी २०११ ला, अमित देशमुखांच्या मार्गदर्शनाखाली पहिल्या लातूर उत्सवाचे आयोजन झाले. या कार्यक्रमाच्या यशाने सांस्कृतिक दिनदर्शिकेत शाश्वत छाप सोडली आहे. आता हा वार्षिक कार्यक्रम आहे. लातूर क्लबद्वारे कार्यक्रम आयोजित होतो.
भारतीय मराठी संस्कृतीनुसार बहुतांश उत्सव असतात.

==क्रीडा==

लातूरमध्ये क्रीडांगण बान्धण्याचे महाराष्ट्र क्रिकेट संघटना योजत आहे. लातूर भागासाठी विभागिय क्रीडा संकुल मान्य केले आहे, जे लातूर, उस्मानाबाद व नान्देडच्या खेळाडुंची गरज भागवेल.
राष्ट्रस्तरीय कबड्डी व बेसबॅाल लातूरात झाल्या आहेत. क्रीडा प्रबोधिनीची लातूर भाग अजुन प्रतिक्षा करत आहे.

==आरोग्य==

लातूर तालुका १ शासकीय रुग्णालय, प्राथमिक आरोग्य केन्द्र, इस्पितळ व प्राथमिक आरोग्य सहाय्यता गटांद्वारे सज्ज आहे. 
लातूरात बनत असलेल्या सर्वोपचार रुग्णालयामुळे शेजारिल ११ जिल्ह्यांना लाभ मिळेल. शिवाय इथे अनेक खासगी रुग्णालय आहेत.
तसेच लातूरात शासकीय वैद्यकीय महाविद्यालय व यशवन्तराव चव्हाण महाविद्यालय (खासगी) आहेत.

== लातूर तालुक्यातील गावे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left;&quot;
|-
! style=&quot;background: #FFC000; text-align: center;&quot; | अनुक्रमांक
! style=&quot;background: #FFC000; text-align: center;&quot; | गाव
! style=&quot;background: #FFC000; text-align: center;&quot; | लोकसंख्या
|-
| १ || [[अखरवाई (लातूर)|अखरवाई]] || १,८६६
|-
| २ || [[अकोली (लातूर)|अकोली]] || २,७०३
|-
| ३ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[बाभळगाव (लातूर)|बाभळगाव]] || ७,३५३
|-
| ४ || [[बामणी (लातूर)|बामणी]] || १,९५६
|-
| ५ || [[बस्वन्तपुर (लातूर)|बस्वन्तपुर]] || १,३७०
|-
| ६ || [[भादगाव (लातूर)|भादगाव]] || १,७४३
|-
| ७ || [[भादी (लातूर)|भादी]] || १,२४२
|-
| ८ || [[भातंगळी (लातूर)|भातंगळी]] || ४,०८४
|-
| ९ || [[भातखेड (लातूर)|भातखेड]] || २,२८३
|-
| १० || [[भोसा (लातूर)|भोसा]] || १,८४७
|-
| ११ || [[भोयरा (लातूर)|भोयरा]] || १,८०५
|-
| १२ || [[भुईसमुद्रगा (लातूर)|भुईसमुद्रगा]] || २,७१०
|-
| १३ || [[बिन्दगी हाळ (लातूर)|बिन्दगी हाळ]] || १,१८४
|-
| १४ || [[बोडखा (लातूर)|बोडखा]] || १,०८७
|-
| १५ || [[बोकगाव (लातूर)|बोकगाव]] || १,६८५
|-
| १६ || [[बोपला (लातूर)|बोपला]] || १,५३०
|-
| १७ || [[बोरगाव बुद्रुक (लातूर)|बोरगाव बुद्रुक]] || ४,६३५
|-
| १८ || [[बोरी (लातूर)|बोरी]] || ३,७९७
|-
| १९ || [[बोरवटी (लातूर)|बोरवटी]] || १,७७९
|-
| २० || [[चण्डेश्वर (लातूर)|चण्डेश्वर]] || २,०२३
|-
| २१ || [[चाता (लातूर)|चाता]] || १,८८८
|-
| २२ || [[चिखलठाणा (लातूर)|चिखलठाणा]] || १,७०३
|-
| २३ || [[चिखुर्डा (लातूर)|चिखुर्डा]] || २,३८०
|-
| २४ || [[चिंचोली बल्लाळनाथ (लातूर)|चिंचोली बल्लाळनाथ]] || ५,०५३
|-
| २५ || [[चिंचोली राव (लातूर)|चिंचोली राव]] || २,४६८
|-
| २६ || [[चिंचोली राववाडी (लातूर)|चिंचोली राववाडी]] || १,८९९
|-
| २७ || [[दगडवाडी (लातूर)|दगडवाडी]] || ४९३
|-
| २८ || [[ढाकणी (लातूर)|ढाकणी]] || १,३१७
|-
| २९ || [[धनेगाव (लातूर)|धनेगाव]] || २,१४८
|-
| ३० || [[धानोरी (लातूर)|धानोरी]] || ८४७
|-
| ३१ || [[ढोकी (लातूर)|ढोकी]] || १,१४४
|-
| ३२ || [[दिण्डेगाव (लातूर)|दिण्डेगाव]] || ५२१
|-
| ३३ || [[एकुर्गा (लातूर)|एकुर्गा]] || ३,२०९
|-
| ३४ || [[गादवड (लातूर)|गादवड]] || ३,९६४
|-
| ३५ || [[गंगापुर (लातूर)|गंगापुर]] || ५,९०२
|-
| ३६ || [[गांजुर (लातूर)|गांजुर]] || ८६७
|-
| ३७ || [[गातेगाव (लातूर)|गातेगाव]] || ३,२१६
|-
| ३८ || [[गोन्देगाव (लातूर)|गोन्देगाव]] || २,११९
|-
| ३९ || [[गुम्फावाडी (लातूर)|गुम्फावाडी]] || १,३८३
|-
| ४०० || [[हनुमन्तवाडी (लातूर)|हनुमन्तवाडी]] || ७१०
|-
| ४१ || [[हरंगुळ बुद्रुक (लातूर)|हरंगुळ बुद्रुक]] || ८,१२३
|-
| ४२ || [[हरंगुळ खुर्द (लातूर)|हरंगुळ खुर्द]] || ३,७७२
|-
| ४३ || [[हिसोरी (लातूर)|हिसोरी]] || ९०४
|-
| ४४ || [[जवळा बुद्रुक (लातूर)|जवळा बुद्रुक]] || २,४३७
|-
| ४५ || [[जेवळी (लातूर)|जेवळी]] || २,३०८
|-
| ४६ || [[कानडी बोरगाव (लातूर)|कानडी बोरगाव]] || १,७०७
|-
| ४७ || [[करकट्टा (लातूर)|करकट्टा]] || १,८४२
|-
| ४८ || [[कारसा (लातूर)|कारसा]] || १,०४३
|-
| ४९ || [[कासार जवळा (लातूर)|कासार जवळा]] || १,८४५
|-
| ५० || [[कासरगाव (लातूर)|कासरगाव]] || १,३२५
|-
| ५१ || [[कासरखेड (लातूर)|कासरखेड]] || २,६११
|-
| ५२ || [[काटगाव (लातूर)|काटगाव]] || ३,२५२
|-
| ५३ || [[कातपुर (लातूर)|कातपुर]] || २,०१९
|-
| ५४ || [[कव्हा (लातूर)|कव्हा]] || ३,०६७
|-
| ५५ || [[खाडगाव (लातूर)|खाडगाव]] || १,५३८
|-
| ५६ || [[खण्डाळा (लातूर)|खण्डाळा]] || १,०३६
|-
| ५७ || [[खण्डापुर (लातूर)|खण्डापुर]] || ४,७०१
|-
| ५८ || [[खोपेगाव (लातूर)|खोपेगाव]] || १,८३0
|-
| ५९ || [[खुलगापुर (लातूर)|खुलगापुर]] || १,४७१
|-
| ६० || [[खुण्टेफळ (लातूर)|खुण्टेफळ]] || ६९१
|-
| ६१ || [[कोळपा (लातूर)|कोळपा]] || १,३८४
|-
| ६२ || [[कृष्णनगर (लातूर)|कृष्णनगर]] || ७१२
|-
| ६३ || [[महामदापुर (लातूर)|महामदापुर]] || १,१६७
|-
| ६४ || [[महापुर (लातूर)|महापुर]] || ३,४४९
|-
| ६५ || [[महाराणा प्रतापनगर (लातूर)|महाराणा प्रतापनगर]] || ९,३३०
|-
| ६६ || [[मळवटी (लातूर)|मळवटी]] || १,७७७
|-
| ६७ || [[मांजरी (लातूर)|मांजरी]] || २,११८
|-
| ६८ || [[मसला (लातूर)|मसला]] || १,४५४
|-
| ६९ || [[माटेफळ (लातूर)|माटेफळ]] || २,३३५
|-
| ७० || [[मुरुड अकोला (लातूर)|मुरुड अकोला]] || २,५७३
|-
| ७१ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[मुरुड बुद्रुक (लातूर)|मुरुड बुद्रुक]] || २५,९७८
|-
| ७२ || [[मुशिराबाद (लातूर)|मुशिराबाद]] || १,६०५
|-
| ७३ || [[नागझरी (लातूर)|नागझरी]] || १,५०३
|-
| ७४ || [[नान्दगाव (लातूर)|नान्दगाव]] || २,९४७
|-
| ७५ || [[निळकण्ठ (लातूर)|निळकण्ठ]] || ४१२
|-
| ७६ || [[निवळी (लातूर)|निवळी]] || ५,२६८
|-
| ७७ || [[पाखरसांगवी (लातूर)|पाखरसांगवी]] || ८,५८०
|-
| ७८ || [[पेठ (लातूर)|पेठ]] || २,१९६
|-
| ७९ || [[पिम्पळगाव अम्बा (लातूर)|पिम्पळगाव अम्बा]] || १,१३३
|-
| ८० || [[पिम्परी अम्बा (लातूर)|पिम्परी अम्बा]] || २,०११
|-
| ८१ || [[रायवाडी (लातूर)|रायवाडी]] || १,२८५
|-
| ८२ || [[रामेगाव (लातूर)|रामेगाव]] || २,०६२
|-
| ८३ || [[रामेश्वर (लातूर)|रामेश्वर]] || १,५६२
|-
| ८४ || [[रमजानपुर (लातूर)|रमजानपुर]] || ६६८
|-
| ८५ || [[रुई (लातूर)|रुई]] || १,३२१
|-
| ८६ || [[साई (लातूर)|साई]] || २,०३९
|-
| ८७ || [[साखरा (लातूर)|साखरा]] || १,९५४
|-
| ८८ || [[सलगरा बुद्रुक (लातूर)|सलगरा बुद्रुक]] || १,९७८
|-
| ८९ || [[सलगरा खुर्द (लातूर)|सलगरा खुर्द]] || ९३८
|-
| ९० || [[समनगाव (लातूर)|समनगाव]] || १,३९३
|-
| ९१ || [[सारोळा (लातूर)|सारोळा]] || १,९५७
|-
| ९२ || [[सारसा (लातूर)|सारसा]] || २,३०२
|-
| ९३ || [[सावरगाव (लातूर)|सावरगाव]] || १,६४०
|-
| ९४ || [[सेवादास नगर (लातूर)|सेवादास नगर]] || ८१०
|-
| ९५ || [[शेलु बुद्रुक (लातूर)|शेलु बुद्रुक]] || १,०७६
|-
| ९६ || [[शिराळा (लातूर)|शिराळा]] || ३,२८५
|-
| ९७ || [[शिउर (लातूर)|शिउर]] || १,८७७
|-
| ९८ || [[शिवणी खुर्द (लातूर)|शिवणी खुर्द]] || १,४५२
|-
| ९९ || [[श्रीराम नगर (लातूर)|श्रीराम नगर]] || १,२५८
|-
| १०० || [[श्याम नगर (लातूर)|श्याम नगर]] || ३,२१६
|-
| १०१ || [[सिकन्दरपुर (लातूर)|सिकन्दरपुर]] || १,५५४
|-
| १०२ || [[शिरशी (लातूर)|शिरशी]] || ९९४
|-
| १०३ || [[सोनवती (लातूर)|सोनवती]] || २,८१३
|-
| १०४ || [[तडकी (लातूर)|तडकी]] || ३८६
|-
| १०५ || [[टाकळगाव (लातूर)|टाकळगाव]] || १,०४३
|-
| १०६ || [[टाकळी बर्दपुर (लातूर)|टाकळी बर्दपुर]] || २,७०२
|-
| १०७ || [[टाकळी शिरढोण (लातूर)|टाकळी शिरढोण]] || १,३८७
|-
| १०८ || [[तान्दुळजा (लातूर)|तान्दुळजा]] || ४,२५२
|-
| १०९ || [[तान्दुळवाडी (लातूर)|तान्दुळवाडी]] || १,१०२
|-
| ११० || [[उमरगा (लातूर)|उमरगा]] || १,४४७
|-
| १११ || [[उटी खुर्द (लातूर)|उटी खुर्द]] || ५२६
|-
| ११२ || [[विलासनगर (लातूर)|विलासनगर]] || २,४१५
|-
| ११३ || [[वडी वाघोली (लातूर)|वडी वाघोली]] || ६९२
|-
| ११४ || [[वाघोली (लातूर)|वाघोली]] || ३,६४६
|-
| ११५ || [[वाकडी (लातूर)|वाकडी]] || ४९९
|-
| ११६ || [[वांजरखेडा (लातूर)|वांजरखेडा]] || ३,१५५
|-
| ११७ || [[वांजरखेड तण्डा (लातूर)|वांजरखेड तण्डा]] || ८६०
|-
| ११८ || [[वरवण्टी (लातूर)|वरवण्टी]] || १,९७६
|-
| ११९ || [[वासनगाव (लातूर)|वासनगाव]] || २,०९७
|-
| १२० || [[येळी (लातूर)|येळी]] || १,७२५
|-
| १२१ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[आर्वी (लातूर)|आर्वी]] || १४,०१५
|-
| १२२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[लातूर शहर]] || ३,८२,९४०
|-
| style=&quot;background: #FFC000; text-align: center;&quot; | — || style=&quot;background: #FFC000; font-weight: bold;&quot; | एकूण || style=&quot;background: #FFC000; font-weight: bold;&quot; | ६,८३,६६७
|}

==भौगोलिक स्थान==
==हवामान==
==लोकजीवन==
==प्रेक्षणीय स्थळे==
==नागरी सुविधा==
==जवळपासचे तालुके==
==संदर्भ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}

== संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}१) [[भारतीय जनगणना, २०११|भारतीय जनगणना]]{{विस्तार}}
{{लातूर जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:लातूर जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>6641yndypabgt8e6foqg55ja2c3t5je</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कळवण तालुका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40170</id>
    <revision>
      <id>2693894</id>
      <parentid>2656592</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T07:50:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28840" sha1="o189ushvwdc6qk5qqdxkoonzvxaxq72" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय तालुका
|तालुक्याचे_नाव         = कळवण तालुका
|स्थानिक_नाव            = कळवण तालुका
|चित्र_नकाशा            = 
|अक्षांश-रेखांश         =  
|राज्याचे_नाव           = महाराष्ट्र
|जिल्ह्याचे_नाव         = [[नाशिक जिल्हा]]
|जिल्हा_उपविभागाचे_नाव  = [[कळवण उपविभाग]]
|मुख्यालयाचे_नाव                = [[कळवण]]
|क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी            = ८५९
|लोकसंख्या_एकूण         = १,६५,६०९
|जनगणना_वर्ष            = २००१
|लोकसंख्या_घनता         = 
|शहरी_लोकसंख्या         = ००
|साक्षरता_दर            = ४९%
|लिंग_गुणोत्तर          = 
|प्रमुख_शहरे_खेडी               = 
|तहसीलदाराचे_नाव                = बंडू कापसे
|लोकसभा_मतदारसंघाचे_नाव = [[दिंडोरी (लोकसभा मतदारसंघ)]]
|विधानसभा_मतदारसंघाचे_नाव       = [[कळवण विधानसभा मतदारसंघ]]
|आमदाराचे_नाव           = नितीन अर्जुन (ए.टी)पवार
|पर्जन्यमान_मिमी                = ६२५
|संकेतस्थळ                      = http://nashik.nic.in/htmldocs/taluka_kalvan.htm
}}

{{विकिकरण}}
'''कळवण''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[नाशिक  जिल्हा|नाशिक जिल्ह्यातील]] एक तालुका आहे.सह्याद्री पर्वताच्या कुशीत वसलेल्या या तालुक्यात १०० टक्के आदिवासी लोक राहतात. उंच सखल डोंगराळ भाग असून पश्चिमेस गुजरात राज्याची सीमा आहे.

== तालुक्यातील गावे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: auto;&quot;
|+ कळवण तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | अ[[आभोणा|भोणा]] || ५० || [[गोबापूर]] || ९९ || [[पाळेखुर्द]]
|-
| २ || [[अंबापूर (कळवण)]] || ५१ || [[गोळाखाल]] || १०० || [[पाटविहीर]]
|-
| ३ || [[अंबिकाओझर]] || ५२ || [[गोपाळखाडी]] || १०१ || [[पिळकोस]]
|-
| ४ || [[अंबुर्डीबुद्रुक|आंबुर्डीबुद्रुक]] || ५३ || [[गोसराणे]] || १०२ || [[पिंपळेबुद्रुक]]
|-
| ५ || [[अंबुर्डीखुर्द|आंबुर्डीखुर्द]] || ५४ || [[हिंगवे]] || १०३ || [[पिंपळेखुर्द]]
|-
| ६ || [[अमदर|आमदर]] || ५५ || [[हुंड्यामोख]] || १०४ || [[पिंपरीमार्कंड]]
|-
| ७ || [[असोळी|असोली]] || ५६ || [[इन्शी]] || १०५ || [[पिंपरीपाळे]]
|-
| ८ || [[आठांबे|आठंबे]] || ५७ || [[जायदर]] || १०६ || [[प्रतापनगर (कळवण)]]
|-
| ९ || [[बाबखेडे|बापखेडे]] || ५८ || [[जयपूर (कळवण)]] || १०७ || [[पुनदनगर]]
|-
| १० || [[बागडु|बगडू]] || ५९ || [[जामळे (कळवण)]] || १०८ || [[पुणेगाव (कळवण)]]
|-
| ११ || [[बाळापूर (कळवण)|बालापूर (कळवण)]] || ६० || [[जामळेपाळे]] || १०९ || [[रावळजी]]
|-
| १२ || [[बरडे|बर्डे]] || ६१ || [[जामशेत (कळवण)]] || ११० || [[sadadविहीर]]
|-
| १३ || [[बेज]] || ६२ || [[जिरवाडे (कळवण)]] || १११ || [[साकोरे (कळवण)]]
|-
| १४ || [[बेलबारे]] || ६३ || [[जिरवाडेओतुर]] || ११२ || [[साकोरेपाडा]]
|-
| १५ || [[बेंडीपाडा|बेंदीपाडा]] || ६४ || [[काकणे]] || ११३ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[सप्तशृंगगड]]
|-
| १६ || [[भडवण|भादवण]] || ६५ || [[कळमठे]] || ११४ || [[सरळेदिगर]]
|-
| १७ || [[भागुर्डी]] || ६६ || [[कळवण बुद्रुक]] || ११५ || [[सावकीपाळे]]
|-
| १८ || [[भाकुरडे|भाकुर्डे]] || ६७ || [[कळवण खुर्द]] || ११६ || [[सावरपाडा (कळवण)]]
|-
| १९ || [[भांदणे|भाणे]] || ६८ || [[कानशी]] || ११७ || [[शेपुपाडा]]
|-
| २० || [[भांदणेपिंपळे]] || ६९ || [[कान्हेरवाडी (कळवण)]] || ११८ || [[शेरीदिगर]]
|-
| २१ || [[भेंडी (कळवण)]] || ७० || [[करंभेळहातगड]] || ११९ || [[शिंगाशी]]
|-
| २२ || [[भुसाणी]] || ७१ || [[करंभेळकानशी]] || १२० || [[शिरसामणी]]
|-
| २३ || [[भुताणे]] || ७२ || [[करमाळे (कळवण)]] || १२१ || [[शिवभांदणे]]
|-
| २४ || [[बिजोरे]] || ७३ || [[कातळगाव (कळवण)]] || १२२ || [[शृंगारवाडी]]
|-
| २५ || [[बिलवाडी]] || ७४ || [[काठारेदिगर]] || १२३ || [[सिद्धार्थनगर (कळवण)]]
|-
| २६ || [[बोरगाईवाट (कळवण)]] || ७५ || [[खडकी (कळवण)]] || १२४ || [[सुकापूरहातगड]]
|-
| २७ || [[चाचेर]] || ७६ || [[खडकवण]] || १२५ || [[सुळे (कळवण)]]
|-
| २८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[चाणकापूर]] || ७७ || [[खरडेदिगर]] || १२६ || [[सुपाळेदिगर]]
|-
| २९ || [[चाफापाडा]] || ७८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[खेडगाव (कळवण)]] || १२७ || [[ताटणी]]
|-
| ३० || [[चिंचोरे]] || ७९ || [[खिराड]] || १२८ || [[तिऱ्हाळबुद्रुक]]
|-
| ३१ || [[दाह्याणे]] || ८० || [[कोसुर्डे]] || १२९ || [[तिऱ्हाळखुर्द]]
|-
| ३२ || [[दाह्याणेदिगर]] || ८१ || [[कोसवण]] || १३० || [[उंबर्ढे]]
|-
| ३३ || [[दाह्याणेपाळे]] || ८२ || [[कुमसाडी]] || १३१ || [[वंजारी (कळवण)]]
|-
| ३४ || [[दाळवाट]] || ८३ || [[कुंदणेकानशी]] || १३२ || [[वेरुळे]]
|-
| ३५ || [[दरेभानगी]] || ८४ || [[कुरदाणे]] || १३३ || [[विरशेत]]
|-
| ३६ || [[दरेगावहातगड]] || ८५ || [[लाखणी]] || १३४ || [[विसापूर (कळवण)]]
|-
| ३७ || [[दरेगाववाणी]] || ८६ || [[लिंगामे]] || १३५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[विठेवाडीपाळे]]
|-
| ३८ || [[दत्तनगर (कळवण)]] || ८७ || [[माचीधोडप]] || १३६ || [[वडाळे]]
|-
| ३९ || [[देसगाव]] || ८८ || [[माळगाव बुद्रुक]] || १३७ || [[वडाळेवाणी]]
|-
| ४० || [[देसराणे]] || ८९ || [[माळगाव खुर्द (कळवण)]] || १३८ || [[वाडीबुद्रुक (कळवण)]]
|-
| ४१ || [[देवळीकऱ्हाड]] || ९० || [[मानुर]] || १३९ || [[वडपाडा (कळवण)]]
|-
| ४२ || [[देवळीवाणी]] || ९१ || [[मेहदर]] || १४० || [[वरखेडे (कळवण)]]
|-
| ४३ || [[धनेरदिगर]] || ९२ || [[मोहमुख]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४४ || [[धानोळी (कळवण)]] || ९३ || [[मोहंदरी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४५ || [[धरडेदिगर]] || ९४ || [[मोहोबारी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४६ || [[ढेकाळे (कळवण)]] || ९५ || [[मोहपाडा (कळवण)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४७ || [[एकलाहरे (कळवण)]] || ९६ || [[मोकभाणगी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४८ || [[गंगापूर (कळवण)]] || ९७ || [[मुळाणे]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४९ || [[गंगावन]] || ९८ || [[नाकोडे]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४९.५ || [[गणोरे (कळवण)]] || ९८.५ || [[नाळिद]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ९८.७ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[नांदुरी (कळवण)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ९८.८ || [[नारूळ]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ९८.९ || [[नवीबेज]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ९९ || [[निवाणे]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ९९.३ || [[ओтур (कळवण)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ९९.५ || [[ओझर (कळवण)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ९९.७ || [[पाडगण]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ९९.८ || [[पळसदर]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ९९.९ || [[पाळेबुद्रुक]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

== भौगोलिक व सामाजिक वैशिष्ट्ये ==
सह्याद्री पर्वताच्या कुशीत वसलेल्या या तालुक्यात १०० टक्के आदिवासी लोक राहतात. उंच सखल डोंगराळ भाग असून पश्चिमेस गुजरात राज्याची सीमा आहे. मुख्य व्यवसाय शेती असून गिरणा, कुनद, बेहडी व तांबडी नद्यांनी या भूमीला सुजलाम् सुफलाम् केले आहे. येथे चणकापूर, पुनद भेगू ही धरणे असून नागली, भात, मका, गव्हाबरोबरच भाजीपाल्याचे मोठे उत्पादन घेतले जाते. सामाजिक वनीकरणाच्या साह्याने डोंगराळ भागात वृक्षराजी दिसून येतात. शेतीबरोबरच मासेमारी, हस्तकला, व्यापार, पशुपालन याद्वारे तालुक्याचा विकास होत आहे. आई सप्तशृंगी मातेची छाया तालुक्यावर आहे.

मुख्यत्वे येथे आदिवासी समाज असून सर्व धर्माचे लोक येथे गुण्यागोविंदाने राहतात. प्रत्येक समाजाची काही खास वैशिष्ट्ये आहेत. येथे प्रामुख्याने अहिराणी, कोकणी, भिलावू या भाषा बोलल्या जातात. दिवाळी, होळी, पोळा आणि डोंगरी देव हे येथील प्रमुख सण आहेत. येथील लोक कष्टाळू आहेत. महिला बचतगट, बँका, पोस्ट, दवाखाने याद्वारे लोकांचे जीवनमान उंचावत आहे. कलापथके, भजनीमंडळे, लोकनाट्य याद्वारे सामाजिक जागृती केली जाते.

== संस्कृती व उत्सव ==
[[सप्तशृंगी]] गडावर चैत्री शुद्ध प्रतिपदा ते पौर्णिमा व नवरात्रात कोजागिरी पौर्णिमेपर्यंत मोठी यात्रा भरते. नवरात्रात गावोगावी चक्रपूजा केली जाते. कलावती आई आणि स्वामी समर्थ केंद्र येथे समाजप्रबोधनाचे कार्य करतात. हिंदू व मुस्लिम बांधव येथे गुण्यागोविंदाने नांदतात. 'एक गाव एक पाणवठा' ही मोहीम राबविली गेल्यामुळे येथे जातीभेद पाळला जात नाही. भोवाडा पद्धतीमध्ये सोंगे नाचवून रामलीला आणि पांडवप्रताप दाखवले जातात. ही विविधतेने नटलेली भूमी आहे.

== ऐतिहासिक व पर्यटन स्थळे ==
* '''[[धोडप किल्ला]]:''' पेशवेकालीन रघुनाथराव यांना अटक करून शिक्षा देण्यात आली तो ऐतिहासिक धोडप किल्ला येथेच जवळ आहे.
* '''[[चाचेर किल्ला]]:''' चाचेर किल्ल्यापासून भुयारी मार्गाने धोडप किल्ल्यावर जात असत अशी नोंद आहे.
* '''इतर मंदिरे:''' जायदरचे सिद्धेश्वर मंदिर, देवळी कराडचे हेमाडपंथी महादेव मंदिर, खेडगावचा स्वयंभू गणेश, भेंडी येथील दत्तमंदिर आणि पेमगीर डोंगरावर शिवकालीन तलाव व पुरातन मंदिर प्रसिद्ध आहे.
* '''स्वातंत्र्य स्मारक:''' स्वातंत्र्यासाठी व जंगल सत्याग्रहासाठी योगदान देणाऱ्या स्वातंत्र्यसैनिकांचे स्मारक चणकापूर येथे उभारण्यात आले आहे.
* '''सप्तशृंग गड:''' सप्तशृंग गडावर शितकडा, कालीकुंड, सूर्यकुंड ही प्रसिद्ध ठिकाणे असून जवळच मार्कंड ऋषींचे मंदिर आहे.

==धरणे==
कळवण तालुक्या पासून २४ ते २५ कि.मी अंतरा वर अभोण्या जवळून ५ ते ६ की.मी दूर चन कापूर हे धरण आहे फार प्राचीन काळापासून हे धरण बांधण्यात आलेल्या या आहे

व थोड्याच अंतरावर स्वर्गवासी माजी आमदार कळवण तालुक्याचे पान देव ए. टी.पवार यांनी लोकांसाठी बांधलेला अर्जुन सागर हा धरण जयदर जवळ काठरे गावाजवळ आहे या धरणाला स्वतः ए. टी.पवार अर्जुन तुळशीराम पवार यांचं नाव अर्जुन सागर म्हणून देण्यात आलेलं आहे
 
व इतर
देवस्थान :-
==भौगोलिक स्थान==
== पार्श्वभूमी ==
सह्याद्री पर्वताच्या कुशीत वसलेल्या या तालुक्यात १०० टक्के आदिवासी लोक राहतात. उंच सखल डोंगराळ भाग असून पश्चिमेस गुजरात राज्याची सीमा आहे. मुख्य व्यवसायशेती असून गिरणा, पूनद, बेहडी व तांबडी नद्यांनी सुजलाम् सुफलाम् केले आहे. येथे चणकापूर,पुनद भेगू ही धरणे असून नागली, भात, मका, गहू बरोबरच भाजीपाला यांचे उत्पादन घेतलेजाते. सामाजिक वनीकरणाच्या साह्याने डोंगराळ भागात वृक्षराजी दिसून येतात. शेती बरोबरच मासेमारी, हस्तकला, व्यापार, पशुपालन याद्वारे विकास होत आहे. आई सप्तशृंगी मातेची छाया तालुक्यावर आहे. मुख्यत्वे येथे आदिवासी समाज. पण सर्व धर्माचे लोक येथे गुण्यागोविंदानेराहतात. प्रत्येक समाजाची काही खास वैशिष्ट्ये आहेत.  कोकणी, अहिराणी भिलावू, ह्या भाषातर दिवाळी, होळी, पोळा, डोंगरी देव हे प्रमुख सण आहेत. लोक कष्टाळू व अंधश्रद्धाळू आहेत.महिला बचतगट, बँका, पोस्ट, दवाखाना, याद्वारे जीवनमान उंचावत आहे. कलापथके, भजनीमंडळे, लोकनाट्य याद्वारे सामाजिक जागृती होत आहे. सप्तशृंगी गडावर चैत्री शुद्ध प्रतिपदा ते पौर्णिमा व नवरात्रात कोजागिरी पर्यंतयात्रा भरते. नवरात्रात गावोगावी चक्रपूजा केली जाते. कलावती आई, स्वामी समर्थ केंद्र हे समाजप्रबोधन कार्य करतात. हिंदू, मुस्लिम गुण्या गोविंदाने नांदतात. एक गाव एक पानवट राबविलाजातो. त्यामुळे जातीभेद पाळत नाहीत, भोवाडा पद्धतीत सोंगे नाचवून रामलीला, पांडवप्रतापदाखवतात. विविधतेने नटलेली भूमी आहे. पेशवे कालीन रघुनाथराव यांना अटक करून शिक्षा दिली तो धोडप किल्लाजवळच आहे. चाचेर किल्ल्यापासून भुयारी मार्गाने धोडप किल्ल्यावर जात असत. जयदरचेसिद्धेश्वर मंदिर, देवळी कराडचे हेमाडपंथी महादेव मंदिर, खेडगावचा स्वयंभू गणेश, भेंडी येथीलदत्तमंदिर, पेमगीर डोंगरावर शिवकालीन तलाव व पुरातन मंदिर आहे. स्वातंत्र्यासाठी व जंगल.सत्याग्रह करणाऱ्या स्वातंत्र्य सैनिकांचे स्मारक चणकापूर येथे आहे. सप्तशृंग गडावर शितकडा,कालीकुंड, सूर्यकुंड प्रसिद्ध आहेत. जवळच मार्कंड ऋषींचे मंदिर आहे.

==लोकजीवन==
सह्याद्री पर्वताच्या कुशीत वसलेल्या या तालुक्यात १०० टक्के आदिवासी लोक राहतात. उंच सखल डोंगराळ भाग असून पश्चिमेस गुजरात राज्याची सीमा आहे. मुख्य व्यवसायशेती असून गिरणा, कुनद, बेहडी व तांबडी नद्यांनी सुजलाम् सुफलाम् केले आहे. येथे चणकापूर,पुनद भेगू ही धरणे असून नागली, भात, मका, गहू बरोबरच भाजीपाला यांचे उत्पादन घेतलेजाते. सामाजिक वनीकरणाच्या साह्याने डोंगराळ भागात वृक्षराजी दिसून येतात. शेती बरोबरचमासेमारी, हस्तकला, व्यापार, पशुपालन याद्वारे विकास होत आहे. आई सप्तशृंगी मातेची छाया तालुक्यावर आहे.
मुख्यत्वे येथे आदिवासी समाज. पण सर्व धर्माचे लोक येथे गुण्यागोविंदानेराहतात. प्रत्येक समाजाची काही खास वैशिष्ट्ये आहेत. अहिराणी, कोकणी, भिलावू, ह्या भाषातर दिवाळी, होळी, पोळा, डोंगरी देव हे प्रमुख सण आहेत. लोक कष्टाळू व अंधश्रद्धाळू आहेत.महिला बचतगट, बँका, पोस्ट, दवाखाना, याद्वारे जीवनमान उंचावत आहे. कलापथके, भजनीमंडळे, लोकनाट्य याद्वारे सामाजिक जागृती होत आहे.
सप्तशृंगी गडावर चैत्री शुद्ध प्रतिपदा ते पौर्णिमा व नवरात्रात कोजागिरी पर्यंतयात्रा भरते. नवरात्रात गावोगावी चक्रपूजा केली जाते. कलावती आई, स्वामी समर्थ केंद्र हे समाजप्रबोधन कार्य करतात. हिंदू, मुस्लिम गुण्या गोविंदाने नांदतात. एक गाव एक पानवट राबविलाजातो. त्यामुळे जातीभेद पाळत नाहीत, भोवाडा पद्धतीत सोंगे नाचवून रामलीला, पांडवप्रतापदाखवतात. विविधतेने नटलेली भूमी आहे.
पेशवे कालीन रघुनाथराव यांना अटक करून शिक्षा दिली तो धोडप किल्लाजवळच आहे. चाचेर किल्ल्यापासून भुयारी मार्गाने धोडप किल्ल्यावर जात असत. जयदरचेसिद्धेश्वर मंदिर, देवळी कराडचे हेमाडपंथी महादेव मंदिर, खेडगावचा स्वयंभू गणेश, भेंडी येथीलदत्तमंदिर, पेमगीर डोंगरावर शिवकालीन तलाव व पुरातन मंदिर आहे. स्वातंत्र्यासाठी व जंगल.सत्याग्रह करणाऱ्या स्वातंत्र्य सैनिकांचे स्मारक चणकापूर येथे आहे. सप्तशृंग गडावर शितकडा,कालीकुंड, सूर्यकुंड प्रसिद्ध आहेत. जवळच मार्कंड ऋषींचे मंदिर आहे.

==प्रेक्षणीय स्थळे==
सप्तशृंगी गड ( साडेतीन शक्तिपीठांपैकी अर्धेपीठ),
धोडप किल्ला,कन्हेरगड किल्ला,मार्कण्डेय पर्वत, चणकापुर धरण,अर्जुनसागर धरण

==नागरी सुविधा==
कळवण तालुका हा पेसा तालुका आहे तरी आदिवासी बांधवाना काही सुविधा मिळत नाही.

==जवळपासची गावे==
कळवण मानूर अभोना कळमथे पाळे सावकी विठेवाडी दयाने नांदुरी को.फाटा निवाने हिंगळवाडी आठंबे कनाशी बोरगाव बोरदैवत सप्तशृंगी गड मोहनदारी करमाळे सुरगाणा सापुतारा ओझर चणकापूर वंजारी कुंडाणे ओतूर आंबुर्डे भगूरडी दत्तनगर वनी दिंडोरी दळवट चिंचपाडे हिंगवे गोसराणे बारडे सुळे बिजोरे खामखेडे खेडगाव (गणेश खेडगाव) भेंडी बेज इ. ही कळवण तालुक्यातील मुख्य खेडे आहेत.

==संदर्भ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}

{{नाशिक जिल्ह्यातील तालुके}}
[[वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:कळवण तालुका]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>o189ushvwdc6qk5qqdxkoonzvxaxq72</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693895</id>
      <parentid>2693894</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T07:51:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28850" sha1="71hjlvrtkv4hgbj03az3rro9xv74kd1" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय तालुका
|तालुक्याचे_नाव         = कळवण तालुका
|स्थानिक_नाव            = कळवण तालुका
|चित्र_नकाशा            = 
|अक्षांश-रेखांश         =  
|राज्याचे_नाव           = महाराष्ट्र
|जिल्ह्याचे_नाव         = [[नाशिक जिल्हा]]
|जिल्हा_उपविभागाचे_नाव  = [[कळवण उपविभाग]]
|मुख्यालयाचे_नाव                = [[कळवण]]
|क्षेत्रफळ_वर्ग_किमी            = ८५९
|लोकसंख्या_एकूण         = १,६५,६०९
|जनगणना_वर्ष            = २००१
|लोकसंख्या_घनता         = 
|शहरी_लोकसंख्या         = ००
|साक्षरता_दर            = ४९%
|लिंग_गुणोत्तर          = 
|प्रमुख_शहरे_खेडी               = 
|तहसीलदाराचे_नाव                = बंडू कापसे
|लोकसभा_मतदारसंघाचे_नाव = [[दिंडोरी (लोकसभा मतदारसंघ)]]
|विधानसभा_मतदारसंघाचे_नाव       = [[कळवण विधानसभा मतदारसंघ]]
|आमदाराचे_नाव           = नितीन अर्जुन (ए.टी)पवार
|पर्जन्यमान_मिमी                = ६२५
|संकेतस्थळ                      = http://nashik.nic.in/htmldocs/taluka_kalvan.htm
}}

{{विकिकरण}}
'''कळवण''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[नाशिक  जिल्हा|नाशिक जिल्ह्यातील]] एक तालुका आहे.सह्याद्री पर्वताच्या कुशीत वसलेल्या या तालुक्यात १०० टक्के आदिवासी लोक राहतात. उंच सखल डोंगराळ भाग असून पश्चिमेस गुजरात राज्याची सीमा आहे.

== तालुक्यातील गावे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: auto;&quot;
|+ कळवण तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | अ[[आभोणा|भोणा]] || ५० || [[गोबापूर]] || ९९ || [[पाळेखुर्द]]
|-
| २ || [[अंबापूर (कळवण)]] || ५१ || [[गोळाखाल]] || १०० || [[पाटविहीर]]
|-
| ३ || [[अंबिकाओझर]] || ५२ || [[गोपाळखाडी]] || १०१ || [[पिळकोस]]
|-
| ४ || [[अंबुर्डीबुद्रुक|आंबुर्डीबुद्रुक]] || ५३ || [[गोसराणे]] || १०२ || [[पिंपळेबुद्रुक]]
|-
| ५ || [[अंबुर्डीखुर्द|आंबुर्डीखुर्द]] || ५४ || [[हिंगवे]] || १०३ || [[पिंपळेखुर्द]]
|-
| ६ || [[अमदर|आमदर]] || ५५ || [[हुंड्यामोख]] || १०४ || [[पिंपरीमार्कंड]]
|-
| ७ || [[असोळी|असोली]] || ५६ || [[इन्शी]] || १०५ || [[पिंपरीपाळे]]
|-
| ८ || [[आठांबे|आठंबे]] || ५७ || [[जायदर]] || १०६ || [[प्रतापनगर (कळवण)]]
|-
| ९ || [[बाबखेडे|बापखेडे]] || ५८ || [[जयपूर (कळवण)]] || १०७ || [[पुनदनगर]]
|-
| १० || [[बागडु|बगडू]] || ५९ || [[जामळे (कळवण)]] || १०८ || [[पुणेगाव (कळवण)]]
|-
| ११ || [[बाळापूर (कळवण)|बालापूर (कळवण)]] || ६० || [[जामळेपाळे]] || १०९ || [[रावळजी]]
|-
| १२ || [[बरडे|बर्डे]] || ६१ || [[जामशेत (कळवण)]] || ११० || [[साडदविहीर]]
|-
| १३ || [[बेज]] || ६२ || [[जिरवाडे (कळवण)]] || १११ || [[साकोरे (कळवण)]]
|-
| १४ || [[बेलबारे]] || ६३ || [[जिरवाडेओतुर]] || ११२ || [[साकोरेपाडा]]
|-
| १५ || [[बेंडीपाडा|बेंदीपाडा]] || ६४ || [[काकणे]] || ११३ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[सप्तशृंगगड]]
|-
| १६ || [[भडवण|भादवण]] || ६५ || [[कळमठे]] || ११४ || [[सरळेदिगर]]
|-
| १७ || [[भागुर्डी]] || ६६ || [[कळवण बुद्रुक]] || ११५ || [[सावकीपाळे]]
|-
| १८ || [[भाकुरडे|भाकुर्डे]] || ६७ || [[कळवण खुर्द]] || ११६ || [[सावरपाडा (कळवण)]]
|-
| १९ || [[भांदणे|भाणे]] || ६८ || [[कानशी]] || ११७ || [[शेपुपाडा]]
|-
| २० || [[भांदणेपिंपळे]] || ६९ || [[कान्हेरवाडी (कळवण)]] || ११८ || [[शेरीदिगर]]
|-
| २१ || [[भेंडी (कळवण)]] || ७० || [[करंभेळहातगड]] || ११९ || [[शिंगाशी]]
|-
| २२ || [[भुसाणी]] || ७१ || [[करंभेळकानशी]] || १२० || [[शिरसामणी]]
|-
| २३ || [[भुताणे]] || ७२ || [[करमाळे (कळवण)]] || १२१ || [[शिवभांदणे]]
|-
| २४ || [[बिजोरे]] || ७३ || [[कातळगाव (कळवण)]] || १२२ || [[शृंगारवाडी]]
|-
| २५ || [[बिलवाडी]] || ७४ || [[काठारेदिगर]] || १२३ || [[सिद्धार्थनगर (कळवण)]]
|-
| २६ || [[बोरगाईवाट (कळवण)]] || ७५ || [[खडकी (कळवण)]] || १२४ || [[सुकापूरहातगड]]
|-
| २७ || [[चाचेर]] || ७६ || [[खडकवण]] || १२५ || [[सुळे (कळवण)]]
|-
| २८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[चाणकापूर]] || ७७ || [[खरडेदिगर]] || १२६ || [[सुपाळेदिगर]]
|-
| २९ || [[चाफापाडा]] || ७८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[खेडगाव (कळवण)]] || १२७ || [[ताटणी]]
|-
| ३० || [[चिंचोरे]] || ७९ || [[खिराड]] || १२८ || [[तिऱ्हाळबुद्रुक]]
|-
| ३१ || [[दाह्याणे]] || ८० || [[कोसुर्डे]] || १२९ || [[तिऱ्हाळखुर्द]]
|-
| ३२ || [[दाह्याणेदिगर]] || ८१ || [[कोसवण]] || १३० || [[उंबर्ढे]]
|-
| ३३ || [[दाह्याणेपाळे]] || ८२ || [[कुमसाडी]] || १३१ || [[वंजारी (कळवण)]]
|-
| ३४ || [[दाळवाट]] || ८३ || [[कुंदणेकानशी]] || १३२ || [[वेरुळे]]
|-
| ३५ || [[दरेभानगी]] || ८४ || [[कुरदाणे]] || १३३ || [[विरशेत]]
|-
| ३६ || [[दरेगावहातगड]] || ८५ || [[लाखणी]] || १३४ || [[विसापूर (कळवण)]]
|-
| ३७ || [[दरेगाववाणी]] || ८६ || [[लिंगामे]] || १३५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[विठेवाडीपाळे]]
|-
| ३८ || [[दत्तनगर (कळवण)]] || ८७ || [[माचीधोडप]] || १३६ || [[वडाळे]]
|-
| ३९ || [[देसगाव]] || ८८ || [[माळगाव बुद्रुक]] || १३७ || [[वडाळेवाणी]]
|-
| ४० || [[देसराणे]] || ८९ || [[माळगाव खुर्द (कळवण)]] || १३८ || [[वाडीबुद्रुक (कळवण)]]
|-
| ४१ || [[देवळीकऱ्हाड]] || ९० || [[मानुर]] || १३९ || [[वडपाडा (कळवण)]]
|-
| ४२ || [[देवळीवाणी]] || ९१ || [[मेहदर]] || १४० || [[वरखेडे (कळवण)]]
|-
| ४३ || [[धनेरदिगर]] || ९२ || [[मोहमुख]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४४ || [[धानोळी (कळवण)]] || ९३ || [[मोहंदरी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४५ || [[धरडेदिगर]] || ९४ || [[मोहोबारी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४६ || [[ढेकाळे (कळवण)]] || ९५ || [[मोहपाडा (कळवण)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४७ || [[एकलाहरे (कळवण)]] || ९६ || [[मोकभाणगी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४८ || [[गंगापूर (कळवण)]] || ९७ || [[मुळाणे]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४९ || [[गंगावन]] || ९८ || [[नाकोडे]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ४९.५ || [[गणोरे (कळवण)]] || ९८.५ || [[नाळिद]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ९८.७ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[नांदुरी (कळवण)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ९८.८ || [[नारूळ]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ९८.९ || [[नवीबेज]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ९९ || [[निवाणे]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ९९.३ || [[ओटिप (कळवण)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ९९.५ || [[ओझर (कळवण)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ९९.७ || [[पाडगण]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ९९.८ || [[पळसदर]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || ९९.९ || [[पाळेबुद्रुक]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

== भौगोलिक व सामाजिक वैशिष्ट्ये ==
सह्याद्री पर्वताच्या कुशीत वसलेल्या या तालुक्यात १०० टक्के आदिवासी लोक राहतात. उंच सखल डोंगराळ भाग असून पश्चिमेस गुजरात राज्याची सीमा आहे. मुख्य व्यवसाय शेती असून गिरणा, कुनद, बेहडी व तांबडी नद्यांनी या भूमीला सुजलाम् सुफलाम् केले आहे. येथे चणकापूर, पुनद भेगू ही धरणे असून नागली, भात, मका, गव्हाबरोबरच भाजीपाल्याचे मोठे उत्पादन घेतले जाते. सामाजिक वनीकरणाच्या साह्याने डोंगराळ भागात वृक्षराजी दिसून येतात. शेतीबरोबरच मासेमारी, हस्तकला, व्यापार, पशुपालन याद्वारे तालुक्याचा विकास होत आहे. आई सप्तशृंगी मातेची छाया तालुक्यावर आहे.

मुख्यत्वे येथे आदिवासी समाज असून सर्व धर्माचे लोक येथे गुण्यागोविंदाने राहतात. प्रत्येक समाजाची काही खास वैशिष्ट्ये आहेत. येथे प्रामुख्याने अहिराणी, कोकणी, भिलावू या भाषा बोलल्या जातात. दिवाळी, होळी, पोळा आणि डोंगरी देव हे येथील प्रमुख सण आहेत. येथील लोक कष्टाळू आहेत. महिला बचतगट, बँका, पोस्ट, दवाखाने याद्वारे लोकांचे जीवनमान उंचावत आहे. कलापथके, भजनीमंडळे, लोकनाट्य याद्वारे सामाजिक जागृती केली जाते.

== संस्कृती व उत्सव ==
[[सप्तशृंगी]] गडावर चैत्री शुद्ध प्रतिपदा ते पौर्णिमा व नवरात्रात कोजागिरी पौर्णिमेपर्यंत मोठी यात्रा भरते. नवरात्रात गावोगावी चक्रपूजा केली जाते. कलावती आई आणि स्वामी समर्थ केंद्र येथे समाजप्रबोधनाचे कार्य करतात. हिंदू व मुस्लिम बांधव येथे गुण्यागोविंदाने नांदतात. 'एक गाव एक पाणवठा' ही मोहीम राबविली गेल्यामुळे येथे जातीभेद पाळला जात नाही. भोवाडा पद्धतीमध्ये सोंगे नाचवून रामलीला आणि पांडवप्रताप दाखवले जातात. ही विविधतेने नटलेली भूमी आहे.

== ऐतिहासिक व पर्यटन स्थळे ==
* '''[[धोडप किल्ला]]:''' पेशवेकालीन रघुनाथराव यांना अटक करून शिक्षा देण्यात आली तो ऐतिहासिक धोडप किल्ला येथेच जवळ आहे.
* '''[[चाचेर किल्ला]]:''' चाचेर किल्ल्यापासून भुयारी मार्गाने धोडप किल्ल्यावर जात असत अशी नोंद आहे.
* '''इतर मंदिरे:''' जायदरचे सिद्धेश्वर मंदिर, देवळी कराडचे हेमाडपंथी महादेव मंदिर, खेडगावचा स्वयंभू गणेश, भेंडी येथील दत्तमंदिर आणि पेमगीर डोंगरावर शिवकालीन तलाव व पुरातन मंदिर प्रसिद्ध आहे.
* '''स्वातंत्र्य स्मारक:''' स्वातंत्र्यासाठी व जंगल सत्याग्रहासाठी योगदान देणाऱ्या स्वातंत्र्यसैनिकांचे स्मारक चणकापूर येथे उभारण्यात आले आहे.
* '''सप्तशृंग गड:''' सप्तशृंग गडावर शितकडा, कालीकुंड, सूर्यकुंड ही प्रसिद्ध ठिकाणे असून जवळच मार्कंड ऋषींचे मंदिर आहे.

==धरणे==
कळवण तालुक्या पासून २४ ते २५ कि.मी अंतरा वर अभोण्या जवळून ५ ते ६ की.मी दूर चन कापूर हे धरण आहे फार प्राचीन काळापासून हे धरण बांधण्यात आलेल्या या आहे

व थोड्याच अंतरावर स्वर्गवासी माजी आमदार कळवण तालुक्याचे पान देव ए. टी.पवार यांनी लोकांसाठी बांधलेला अर्जुन सागर हा धरण जयदर जवळ काठरे गावाजवळ आहे या धरणाला स्वतः ए. टी.पवार अर्जुन तुळशीराम पवार यांचं नाव अर्जुन सागर म्हणून देण्यात आलेलं आहे
 
व इतर
देवस्थान :-
==भौगोलिक स्थान==
== पार्श्वभूमी ==
सह्याद्री पर्वताच्या कुशीत वसलेल्या या तालुक्यात १०० टक्के आदिवासी लोक राहतात. उंच सखल डोंगराळ भाग असून पश्चिमेस गुजरात राज्याची सीमा आहे. मुख्य व्यवसायशेती असून गिरणा, पूनद, बेहडी व तांबडी नद्यांनी सुजलाम् सुफलाम् केले आहे. येथे चणकापूर,पुनद भेगू ही धरणे असून नागली, भात, मका, गहू बरोबरच भाजीपाला यांचे उत्पादन घेतलेजाते. सामाजिक वनीकरणाच्या साह्याने डोंगराळ भागात वृक्षराजी दिसून येतात. शेती बरोबरच मासेमारी, हस्तकला, व्यापार, पशुपालन याद्वारे विकास होत आहे. आई सप्तशृंगी मातेची छाया तालुक्यावर आहे. मुख्यत्वे येथे आदिवासी समाज. पण सर्व धर्माचे लोक येथे गुण्यागोविंदानेराहतात. प्रत्येक समाजाची काही खास वैशिष्ट्ये आहेत.  कोकणी, अहिराणी भिलावू, ह्या भाषातर दिवाळी, होळी, पोळा, डोंगरी देव हे प्रमुख सण आहेत. लोक कष्टाळू व अंधश्रद्धाळू आहेत.महिला बचतगट, बँका, पोस्ट, दवाखाना, याद्वारे जीवनमान उंचावत आहे. कलापथके, भजनीमंडळे, लोकनाट्य याद्वारे सामाजिक जागृती होत आहे. सप्तशृंगी गडावर चैत्री शुद्ध प्रतिपदा ते पौर्णिमा व नवरात्रात कोजागिरी पर्यंतयात्रा भरते. नवरात्रात गावोगावी चक्रपूजा केली जाते. कलावती आई, स्वामी समर्थ केंद्र हे समाजप्रबोधन कार्य करतात. हिंदू, मुस्लिम गुण्या गोविंदाने नांदतात. एक गाव एक पानवट राबविलाजातो. त्यामुळे जातीभेद पाळत नाहीत, भोवाडा पद्धतीत सोंगे नाचवून रामलीला, पांडवप्रतापदाखवतात. विविधतेने नटलेली भूमी आहे. पेशवे कालीन रघुनाथराव यांना अटक करून शिक्षा दिली तो धोडप किल्लाजवळच आहे. चाचेर किल्ल्यापासून भुयारी मार्गाने धोडप किल्ल्यावर जात असत. जयदरचेसिद्धेश्वर मंदिर, देवळी कराडचे हेमाडपंथी महादेव मंदिर, खेडगावचा स्वयंभू गणेश, भेंडी येथीलदत्तमंदिर, पेमगीर डोंगरावर शिवकालीन तलाव व पुरातन मंदिर आहे. स्वातंत्र्यासाठी व जंगल.सत्याग्रह करणाऱ्या स्वातंत्र्य सैनिकांचे स्मारक चणकापूर येथे आहे. सप्तशृंग गडावर शितकडा,कालीकुंड, सूर्यकुंड प्रसिद्ध आहेत. जवळच मार्कंड ऋषींचे मंदिर आहे.

==लोकजीवन==
सह्याद्री पर्वताच्या कुशीत वसलेल्या या तालुक्यात १०० टक्के आदिवासी लोक राहतात. उंच सखल डोंगराळ भाग असून पश्चिमेस गुजरात राज्याची सीमा आहे. मुख्य व्यवसायशेती असून गिरणा, कुनद, बेहडी व तांबडी नद्यांनी सुजलाम् सुफलाम् केले आहे. येथे चणकापूर,पुनद भेगू ही धरणे असून नागली, भात, मका, गहू बरोबरच भाजीपाला यांचे उत्पादन घेतलेजाते. सामाजिक वनीकरणाच्या साह्याने डोंगराळ भागात वृक्षराजी दिसून येतात. शेती बरोबरचमासेमारी, हस्तकला, व्यापार, पशुपालन याद्वारे विकास होत आहे. आई सप्तशृंगी मातेची छाया तालुक्यावर आहे.
मुख्यत्वे येथे आदिवासी समाज. पण सर्व धर्माचे लोक येथे गुण्यागोविंदानेराहतात. प्रत्येक समाजाची काही खास वैशिष्ट्ये आहेत. अहिराणी, कोकणी, भिलावू, ह्या भाषातर दिवाळी, होळी, पोळा, डोंगरी देव हे प्रमुख सण आहेत. लोक कष्टाळू व अंधश्रद्धाळू आहेत.महिला बचतगट, बँका, पोस्ट, दवाखाना, याद्वारे जीवनमान उंचावत आहे. कलापथके, भजनीमंडळे, लोकनाट्य याद्वारे सामाजिक जागृती होत आहे.
सप्तशृंगी गडावर चैत्री शुद्ध प्रतिपदा ते पौर्णिमा व नवरात्रात कोजागिरी पर्यंतयात्रा भरते. नवरात्रात गावोगावी चक्रपूजा केली जाते. कलावती आई, स्वामी समर्थ केंद्र हे समाजप्रबोधन कार्य करतात. हिंदू, मुस्लिम गुण्या गोविंदाने नांदतात. एक गाव एक पानवट राबविलाजातो. त्यामुळे जातीभेद पाळत नाहीत, भोवाडा पद्धतीत सोंगे नाचवून रामलीला, पांडवप्रतापदाखवतात. विविधतेने नटलेली भूमी आहे.
पेशवे कालीन रघुनाथराव यांना अटक करून शिक्षा दिली तो धोडप किल्लाजवळच आहे. चाचेर किल्ल्यापासून भुयारी मार्गाने धोडप किल्ल्यावर जात असत. जयदरचेसिद्धेश्वर मंदिर, देवळी कराडचे हेमाडपंथी महादेव मंदिर, खेडगावचा स्वयंभू गणेश, भेंडी येथीलदत्तमंदिर, पेमगीर डोंगरावर शिवकालीन तलाव व पुरातन मंदिर आहे. स्वातंत्र्यासाठी व जंगल.सत्याग्रह करणाऱ्या स्वातंत्र्य सैनिकांचे स्मारक चणकापूर येथे आहे. सप्तशृंग गडावर शितकडा,कालीकुंड, सूर्यकुंड प्रसिद्ध आहेत. जवळच मार्कंड ऋषींचे मंदिर आहे.

==प्रेक्षणीय स्थळे==
सप्तशृंगी गड ( साडेतीन शक्तिपीठांपैकी अर्धेपीठ),
धोडप किल्ला,कन्हेरगड किल्ला,मार्कण्डेय पर्वत, चणकापुर धरण,अर्जुनसागर धरण

==नागरी सुविधा==
कळवण तालुका हा पेसा तालुका आहे तरी आदिवासी बांधवाना काही सुविधा मिळत नाही.

==जवळपासची गावे==
कळवण मानूर अभोना कळमथे पाळे सावकी विठेवाडी दयाने नांदुरी को.फाटा निवाने हिंगळवाडी आठंबे कनाशी बोरगाव बोरदैवत सप्तशृंगी गड मोहनदारी करमाळे सुरगाणा सापुतारा ओझर चणकापूर वंजारी कुंडाणे ओतूर आंबुर्डे भगूरडी दत्तनगर वनी दिंडोरी दळवट चिंचपाडे हिंगवे गोसराणे बारडे सुळे बिजोरे खामखेडे खेडगाव (गणेश खेडगाव) भेंडी बेज इ. ही कळवण तालुक्यातील मुख्य खेडे आहेत.

==संदर्भ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}

{{नाशिक जिल्ह्यातील तालुके}}
[[वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:कळवण तालुका]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>71hjlvrtkv4hgbj03az3rro9xv74kd1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>फरुखाबाद लोकसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51342</id>
    <revision>
      <id>2693734</id>
      <parentid>2623335</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T13:26:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <origin>2693734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4413" sha1="l086slikvr9c0t3mm820w0b5iu4mzht" xml:space="preserve">'''फरुखाबाद लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[उत्तर प्रदेश]]मधील [[फरुखाबाद]] ह्या भागात स्थित असून येथील चार [[उत्तर प्रदेश विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[फरुखाबाद जिल्हा|फरुखाबाद जिल्ह्यात]] तर उर्वरित एक [[एटा जिल्हा]]मध्ये आहेत.

== विधानसभा मतदासंघ ==
लोकसभा मतदारसंघ फरुखाबादमध्ये २००९ पासून खालील ५ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! नाव
! जिल्हा
|-
|१
| अलिगंज
| [[एटा जिल्हा|एटा]]
|-
|२
| कैमगंज
| rowspan=4 | [[फरुखाबाद जिल्हा|फरुखाबाद]]
|-
|३
| फरुखाबाद
|-
|४
| अमृतपूर
|-
|५
| भोजपूर
|}

== खासदार ==
येथून भारतीय स्वातंत्र्यसेनानी [[राम मनोहर लोहिया]] १९६२ सालच्या पोटनिवडणुकीमध्ये [[संयुक्त सोशलिस्ट पक्ष]]ाकडून निवडून आले होते.

{| class=&quot;wikitable&quot; 
!वर्ष
!लोकसभा&lt;br&gt;सत्र
![[खासदार]]
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
|-
| [[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]]
| [[दहावी लोकसभा|दहावी]]
| [[सलमान खुर्शीद]]
| bgcolor=#00CCFF|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]]
| [[अकरावी लोकसभा|अकरावी]]
| rowspan=2 | [[साक्षी महाराज]]
| rowspan=2 bgcolor=#FF9900|
| rowspan=2 | [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]]
| [[बारावी लोकसभा|बारावी]]
|-
| [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]]
| [[तेरावी लोकसभा|तेरावी]]
| rowspan=2 | [[चंद्र भूषण सिंह]]
| rowspan=2 bgcolor=#FF3300|
| rowspan=2 | [[समाजवादी पक्ष]]
|-
| [[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]]
| [[चौदावी लोकसभा|चौदावी]]
|-
| [[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]]
| [[पंधरावी लोकसभा|पंधरावी ]]
| [[सलमान खुर्शीद]]
| bgcolor=#00CCFF|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]]
| [[सोळावी लोकसभा|सोळावी]]
| rowspan=3 | [[मुकेश राजपूत]]
| rowspan=3 bgcolor=#FF9900|
| rowspan=3 | [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]]
| [[सतरावी लोकसभा|सतरावी]]
|-
| [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]]
| [[अठरावी लोकसभा|अठरावी]]
|}


==हे सुद्धा पहा==
*[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]]

{{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:फरुखाबाद जिल्हा]]
[[वर्ग:एटा जिल्हा]]</text>
      <sha1>l086slikvr9c0t3mm820w0b5iu4mzht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>फिरोझाबाद लोकसभा मतदारसंघ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51346</id>
    <revision>
      <id>2693733</id>
      <parentid>2623361</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T13:22:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Abhijitsathe</username>
        <id>4193</id>
      </contributor>
      <origin>2693733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4440" sha1="k0b155s2jlgz5qeanhgyyupfcktqn37" xml:space="preserve">'''फिरोझाबाद लोकसभा मतदारसंघ''' हा [[भारत|भारताच्या]] ५४३ [[लोकसभा]] [[लोकसभा मतदारसंघांची यादी|मतदारसंघांपैकी]] एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ [[उत्तर प्रदेश]]मधील [[फिरोझाबाद]] ह्या भागात स्थित असून येथील चार [[उत्तर प्रदेश विधानसभा|विधानसभा]] मतदारसंघ [[फिरोझाबाद जिल्हा|फिरोझाबाद जिल्ह्यात]] तर उर्वरित एक [[एटा जिल्हा]]मध्ये आहेत.

== विधानसभा मतदासंघ ==
लोकसभा मतदारसंघ फिरोझाबादमध्ये २००९ पासून खालील ५ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! #
! नाव
! जिल्हा
|-
|१
| अलिगंज
| [[एटा जिल्हा|एटा]]
|-
|२
| कैमगंज
| rowspan=4 | [[फिरोझाबाद जिल्हा|फिरोझाबाद]]
|-
|३
| फिरोझाबाद
|-
|४
| अमृतपूर
|-
|५
| भोजपूर
|}

== खासदार ==
येथून भारतीय स्वातंत्र्यसेनानी [[राम मनोहर लोहिया]] १९६२ सालच्या पोटनिवडणुकीमध्ये [[संयुक्त सोशलिस्ट पक्ष]]ाकडून निवडून आले होते.

{| class=&quot;wikitable&quot; 
!वर्ष
!लोकसभा&lt;br&gt;सत्र
![[खासदार]]
! colspan=&quot;2&quot; |पक्ष
|-
| [[१९९१ लोकसभा निवडणुका|१९९१]]
| [[दहावी लोकसभा|दहावी]]
| [[सलमान खुर्शीद]]
| bgcolor=#00CCFF|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[१९९६ लोकसभा निवडणुका|१९९६]]
| [[अकरावी लोकसभा|अकरावी]]
| rowspan=2 | [[साक्षी महाराज]]
| rowspan=2 bgcolor=#FF9900|
| rowspan=2 | [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[१९९८ लोकसभा निवडणुका|१९९८]]
| [[बारावी लोकसभा|बारावी]]
|-
| [[१९९९ लोकसभा निवडणुका|१९९९]]
| [[तेरावी लोकसभा|तेरावी]]
| rowspan=2 | [[चंद्र भूषण सिंह]]
| rowspan=2 bgcolor=#FF3300|
| rowspan=2 | [[समाजवादी पक्ष]]
|-
| [[२००४ लोकसभा निवडणुका|२००४]]
| [[चौदावी लोकसभा|चौदावी]]
|-
| [[२००९ लोकसभा निवडणुका|२००९]]
| [[पंधरावी लोकसभा|पंधरावी ]]
| [[सलमान खुर्शीद]]
| bgcolor=#00CCFF|
| [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस]]
|-
| [[२०१४ लोकसभा निवडणुका|२०१४]]
| [[सोळावी लोकसभा|सोळावी]]
| rowspan=3 | [[मुकेश राजपूत]]
| rowspan=3 bgcolor=#FF9900|
| rowspan=3 | [[भारतीय जनता पक्ष]]
|-
| [[२०१९ लोकसभा निवडणुका|२०१९]]
| [[सतरावी लोकसभा|सतरावी]]
|-
| [[२०२४ लोकसभा निवडणुका|२०२४]]
| [[अठरावी लोकसभा|अठरावी]]
|}


==हे सुद्धा पहा==
*[[भारतीय लोकसभा मतदारसंघ सूची]]

{{उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ}}

[[वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ]]
[[वर्ग:फिरोझाबाद जिल्हा]]
[[वर्ग:एटा जिल्हा]]</text>
      <sha1>k0b155s2jlgz5qeanhgyyupfcktqn37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चित्पावन कोकणस्थ ब्राह्मण</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62881</id>
    <revision>
      <id>2693799</id>
      <parentid>2686465</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:04:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रसिद्ध चित्पावन */</comment>
      <origin>2693799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58080" sha1="k30zg7v8gh9dqx22sushirtfvy7sq60" xml:space="preserve">[[File:ChitpavaniMarathi.wav|thumb|कर्नाटकातील काही भागात बोलल्या जाणाऱ्या चित्पावनी भाषेचा नमुना]]
'''चित्पावन कोकणस्थ ब्राह्मण''' ('''चित्पावन ब्राह्मण''' किंवा '''कोकणस्थ ब्राह्मण''' अर्थात, &quot;[[कोकण|कोकणातील]] रहिवासी ब्राह्मण&quot;) हा भारतातील [[महाराष्ट्र]] राज्याच्या किनारपट्टी प्रदेश [[कोकण]]मधील एक [[हिंदू]] [[ब्राह्मण]] समाज आहे.

एन्थोवेन या ब्रिटिश समाजशास्त्रज्ञाने 'मुंबई इलाख्यातील जाती' या ग्रंथात १३६ ब्राह्मण पोटजातींची नोंद केली आहे. तर &quot;ज्ञानकोशा'त डॉ. केतकरांनी भारतात ब्राह्मणांच्या ८०० पोटजाती असल्याची नोंद केली आहे. त्यापैकी चित्पावन कोकणस्थ ब्राह्मण ही एक पोटजात आहे.{{संदर्भ हवा}}
==व्युत्पत्ती==

[[चित्र:Parshuram.jpg|140px|right]]
[[चित्र:परशुरामावतार.JPG|140px|left]]
बऱ्याचदा चित्पावन/चित्तपावन या शब्दाचा अर्थ चितेतून पावन झाले आहेत ते असा घेतला जातो. कारण, चित्पावनांना भगवान परशुरामांनी कोकणात आश्रय दिला असे मानले जाते. समुद्रात १४ प्रेते तरंगत होती, परशुरामांनी त्यांना जिवंत केले आणि दीक्षा दिली, तेच चित्पावन ब्राह्मण असे समजले जाते. 
मात्र, इतिहासाचार्य राजवाडे यांनी चित्पावनांचे मूळपुरुष हे [[अग्नी]] चयन करत व अग्नि (चित्य) चयनाने जे पावन झाले ते '''चित्पावन''', असे वर्णन केले आहे.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.rasik.com/cgi_bin/display_book.cgi?bookId=b44500&amp;lang=marathi|title=मराठी पुस्तक आम्ही चित्पावन, marathi book AmhI chitpAvan AmhI chitpAwan|website=www.rasik.com|access-date=2018-04-10|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204736/http://www.rasik.com/cgi_bin/display_book.cgi?bookId=b44500&amp;lang=marathi|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
[[File:Chiplun scenery from Parshuram Ghat 03.JPG|thumb|परशुराम घाटातून दिसणारे चिपळूण शहराचे दृश्य]]

===दंतकथा===
[[परशुराम|परशुरामाने]] १४ व्यक्तींना [[कोकण|कोकणा]]त आणून वसविले व त्यांना ब्राह्मण करून घेतले, या दंतकथेची संगती लावली जाते. चित्पावन हे नाव का पडले, याचे ऐतिहासिक दाखले दिले आहेत. ३०८८ वर्षांपूर्वी चित्पावन वसतीसाठी कोकणात आले, असे वि. का. राजवाडे यांचे म्हणणे आहे. क्षितिपावन या शब्दापासून चित्पावन हा शब्द आला आहे असे गो.कृ.मोडक यांनी नोंदविलेले आहे. क्षिती म्हणजे जमीन. ती खणून साफ करणारे असा त्याचा अर्थ आहे. कोकणातील जमीन पूर्वी खाजणी होती.चित्पावन लोकांची वस्ती पूर्वी मुख्यत: खाडीच्या काठी होती. त्या लोकांनी तिथे बांध घालून,पाणी काढून,तिथल्या जमिनी शेतीयोग्य केल्या. त्यांना मळेजमिनी म्हणतात.समुद्र मागे हटवून त्या मिळवलेल्या आहेत हे परशुराम कथेचे तात्पर्य म्हणून सांगता येईल.&lt;ref&gt;भारतीय संस्कृती कोश खंड तिसरा, पृष्ठ ४०२ &lt;/ref&gt;
अरुण क. घोष यांच्या मतानुसार चित्पावन पोटजात [[सातवाहन_साम्राज्य|सातवाहनाच्या]] काळात निर्माण झाली.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books/about/The_Changing_Indian_Civilization.html?id=gPUtAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y|title=The Changing Indian Civilization: A Perspective on India|last=Ghosh|first=Oroon K.|date=1976|publisher=Minerva Associates (Publications)|isbn=9780883865026|language=en}}&lt;/ref&gt; 
अद्यापि संशोधनाने सिद्ध/शास्त्रीय आधार नसलेल्या काही मतांनुसार चित्पावन ब्राह्मणांच्या प्रथा चाली-रीती पूर्वी [[उत्तर प्रदेश]] आणि बिहारी भूमिहार ब्राह्मण [[पंजाब]]चे मोहियाल ब्राह्मण, [[केरळ|केरळातील]] नंबुद्री ब्राह्मण, [[आंध्र प्रदेश|आंध्र प्रदेशा]]तील हव्यक, [[गुजरात|गुजराते]]तील अान्विक, [[उत्तराखंड|उत्तराखंडा]]चे कुमाऊं ब्राह्मण आदींशी मिळत्याजुळत्या आहेत आणि या सर्व समुदायांत परशुरामास विशेष सन्मान आहे.{{संदर्भ हवा}}

==अनुवंशशास्त्र आणि शरीरयष्टी ==
चित्पावन कुटुंबांचे सर्वसाधारणत: गोरा वर्ण, सडपातळ बांधा, निळे/हिरवे/घारे डोळे, तरतरीत नासिका असे शरीरवर्णन असते.{{संदर्भ हवा}} काही चित्पावन कुटुंबांत क्वचित काळा तसेच सावळा वर्णही आढळून येतो.{{संदर्भ हवा}}
(साहू आणि इतर २००६) यांच्या मते चित्पावनांच्या वडिलांच्या बाजूस बऱ्याचदा आढळणारा (Y-DNA), R1a (Y-DNA) हा हेप्लोग्रुप उत्तरी भारतीयांतसुद्धा सामान्यत: आढळतो. याचा अर्थ त्यांच्या प्राचीन पूर्वजांचे एक-समान असणे हे अजूनतरी न उलगडलेले कोडे आहे.{{संदर्भ हवा}}
मिडल ईस्टर्न ओरिजिनचा समजला जाणारा J2 (Y-DNA) बऱ्याच उच्चजातीय भारतीयांत आढळतो. (साहू आणि इतर २००६). यांच्या मतानुसार  R2 (Y-DNA), L (Y-DNA), आणि H1 (Y-DNA) हेप्लोग्रुपांचे अस्तित्त्व प्राबल्याने मूळचे भारतीय समजल्या जाणाऱ्या आणि पश्चिम व दक्षिण भारतात राहणाऱ्या लोकांत आढळते.
[[उत्तरांचल]] राज्याच्या गढवाल प्रभागातील सुमारे १६४९९ फुटावरील रूपकुंड नावाच्या तलावात वादळात सापडलेले अनेक जुने (सुमारे नवव्या शतकातील) मानवी सांगाडे एकत्र सापडले होते त्या सांगाड्यांच्या the Centre for Cellular and Molecular Biology (CCMB), Hyderabad, येथे केल्या गेलेल्या DNA संशोधनानुसार त्यातील तीन नमुन्यांचे DNA चित्पावन ब्राह्मणांशी साधर्म्य असणारे आढळून आले.&lt;ref name=&quot;riddle&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा = http://www.outlookindia.com/article.aspx?225620 | title  = Bones Of A Riddle | author = Hari Menon | date = 2004-11-08 | accessdate = 2013-05-31 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;twist&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=New Twist to mystery over Roopkund skeletons|दुवा=http://www.hindu.com/2005/01/25/stories/2005012506430300.htm|accessdate=29 May 2013|newspaper=द हिंदू|date=25 January 2005|archive-date=2005-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20050406185228/http://www.hindu.com/2005/01/25/stories/2005012506430300.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

==गोत्रे==
चित्पावनांची १४ गोत्रे आहेत. गोत्रांची नावे ही त्या गोत्रांचा मूळपुरुष असलेल्या ऋषींची नावे आहेत. प्रत्येक गोत्रात अनेक उपनामांचा समावेश आहे. काही उपनामे ही एकापेक्षा जास्त गोत्रांत आढळतात.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20071227160923/http://www.chitpavans.in/marathi/gotra.htm तारीख २६/५/२००९ १६.५० वाजता घेतेलेला आंतरजालीय संदर्भ&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; 
| '''गोत्रे''' || '''प्रवर'''
|-
|अत्रि  || आत्रेयार्चनानसश्यावाश्चेति  
|- 
|कपि  ||आंगिरसामहीवोरुक्षयसेति 
|-
|काश्यप  ||काश्यपावत्सारनैध्रुव 
|- 
|कौंडिण्य  ||वासिष्ठमैत्रावरुणकौंडिण्येति  
|- 
| कौशिक  || वैश्वामित्रघमर्षणकौशिकेति  
|- 
| गार्ग्य  || आंगिरसशैन्यगार्ग्येति  
|- 
| जामदग्न्य  || भार्गवच्यावनाप्नवानौर्वजामदग्न्येति 
|- 
| नित्युंदन  || आंगिरसपौरुकुत्स्यत्रासदस्यवेति  
|- 
| बाभ्रव्य  || वैश्वमित्रदेवरातौदसेति  
|- 
| भारद्वाज  || आङि्गरसबार्हस्पत्यभारद्वाजेति  
|- 
| वत्स  || भार्गवच्यवनाप्नवानौर्वजामदग्न्येति  
|- 
| वासिष्ठ  || वासिष्ठेन्द्रप्रमदाभरद्वस्विति  
|- 
| विष्णूवृद्ध  || आंगिरसपौरुकुत्स्यत्रासदस्यवेति 
|- 
|शाण्डिल्य  || शाण्डिल्यासितदेवलेति 
|}

==सर्व गोत्रे आणि त्यांतील मूळ आडनावे==

त्पावनांत १४ गोत्रे आहेत, व मूळ कुळे (आडनावे) ६० समजली जातात. स्थलांतर आणि व्यवसायादी कारणांमुळे मूळ आडनावांत १८व्या शतकानंतर बदल होत जाऊन &quot;टिळक&quot; पंचांगाधारे सुमारे ३५० आडनावे दिसून येतात.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

१.  [[अत्री]] : आठवले, चितळे, फडके. (एकूण ३) &lt;br&gt;
 
२.  [[कपि]] : खांबेटे, जाईल, माईल, लिमये, साने, मराठे (एकूण ६)
 
३.  कश्यप : गानू, गोखले, जोग, लेले, भोपटराव , जोशी ([[हर्णे]], [[मुरुड]]).(एकूण ६)&lt;br&gt;

४.  कौंडिण्य : पटवर्धन, फणसे/फणशे. (एकूण २)&lt;br&gt;

५.  कौशिक : बरवे (बर्वे), आपटे, गद्रे, खरे, भावे/भाव्ये), वाड. (एकूण ०)&lt;br&gt;

६.  गार्ग्य : कर्वे, गाडगीळ, दाबके, माटे, लोंढे. (एकूण ५)&lt;br&gt;

७.  भारद्वाज : आचवल, गांधार, घांघुरडे, टेणे, दर्वे, रानडे/रानड्ये, हापसे,ठोसर (एकूण '''८''')&lt;br&gt;

८.  [[जमदग्नि]] : कुंटे, मुळे, मुळीक, मुळेकर, पेंडसे. (एकूण ५)&lt;br&gt;

९.  नित्युंदन : भाडभोके, वैशंपायन, भिडे. (एकूण ३)&lt;br&gt;

१०. बाभ्रव्य : बाळ, बेहरे/बेहेरे.(एकूण २)&lt;br&gt;

११. [[वत्स]] : मालशे, गोरे/गोऱ्हे. (वत्स पंचप्रवर) (एकूण २)&lt;br&gt;

१२. वसिष्ठ : ओक, गोगटे, गोवंड्ये, धारू, पोंगशे, बागल. बापट, बोडस, दाते/दात्ये), भाभे, विंझे, साठे/साठये, साठ्ये). (एकूण १२)&lt;br&gt;

१३. विष्णूवर्धन : किडमिडे, नेने, परांजपे/परांजप्ये), मेहेंदळे. (एकूण ४)&lt;br&gt;

१४. [[शांडिल्य]] : सोमण ,गणपुले, गांगल, डोंगरे, जोशी, दामले, परचुरे, पाटणकर, भाटे, फडणवीस, ताम्हनकर. (एकूण ९?)

चित्पावनांची आडनावे यज्ञविषयक कार्यावरून बनली असा सार्वत्रिक सिद्धांत आहे.
'''खांडल विप्र महासभा का इतिहास''' या  ग्रंथातील सूचीत प्रथम संस्कृत अधिकारनामे व नंतर त्यांचे राजस्थानी व मराठी अपभ्रंश दिले आहेत.

==संस्कृती==
[[चित्र:Duniya Na Mane (Hindi) 1937.jpg|left|140px]]
सन १९५० च्या पूर्वी असलेल्या पिढ्यांत पुरुषांचा पोषाख मुख्यत्वे उपरणे व धोतर आणि स्त्रियांचा नऊवारी लुगडे असा असे. १९७० नंतरच्या दशकांत त्यांची जागा पुरुषांचा पायजमा किंवा पॅन्ट आणि स्त्रियांची सहावारी साडी यांनी घेतली.
चित्पावन समाज महाराष्ट्रातील सामाजिक पुनरुत्थानाच्या विविध चळवळीचे लक्ष्य ठरत आला. सुरुवातीस सौम्य विरोध झाला तरी हा समाज नव्या आधुनिक विचारसरणीला धरून सामाजिक सुधारणा सकारात्मकतेने अमलात आणत गेला. याचा मुख्य परिणाम असा झाला की आज कोकणस्थ स्त्रियाही पुरुषांच्या बरोबरीने जीवनातील सर्व क्षेत्रांत कार्यरत दिसतात.{{संदर्भ हवा}}

कुलाबा गॅझेटियरनुसार पेशव्यांच्या काळात अनेक कोकणस्थ कुलाबा जिल्ह्यात स्थायिक झाले. यांच्या स्त्रिया या दिसायला सुंदर असल्याचे जाणवते. हे मध्यम बांध्याचे असतात. हया व्यक्ती मराठी भाषिक आहेत. यांपैकी काही व्यापारी आहेत तर काही सरकारी कर्मचारी, भिक्षुकी करणारे, तर काही धनिक आहेत. यांची घरे माती आणि दगडाची असून घराभोवती बाग दिसते. त्यांचे दैनंदिन अन्न भात, पोळी, भाजी, लोणी, कडधान्ये, दही असे प्रामुख्याने आहे. ते दिवसातून दोनदा भोजन करतात.&lt;ref&gt;http://www.maharashtra.gov.in/pdf/gazeetter_reprint/Kolaba/population_brahmans.html#1&lt;/ref&gt; 

===कुलदेवता===
[[गुहागर]] येथील [[श्री व्याडेश्वर]] हा कुुलस्वामी तर [[अंबेजोगाई]] येथील [[योगेश्वरी]] भवानी, [[महालक्ष्मी|महालक्ष्मी,]] वज्राई या कोकणस्थांच्या  कुलदेवता आहेत. काळभैरव, [[हरिहरेश्वर]], व्याघ्रेश्वर, [[वेळणेश्वर]], लक्ष्मीनृृसिंह,
केशवराज, [[परशुराम]], लक्ष्मीकेशव, कोळेश्वर इ. देवताही चित्पावनांच्या कुलदेव व [[कुलदेवता]] आहेत.&lt;ref&gt;दीक्षित म.श्री.,आम्ही चित्पावन,नीलकंठ प्रकाशन,२००३,पृृष्ठ १२५&lt;/ref&gt;

===सण===
चैत्र पाडवा,नागपंचमी ,नारळी पौर्णिमा,दसरा,दिवाळी,आषाढी कार्तिकी एकादशी ,मकरसंक्रांत,होळी, रंगपंचमी हे कोकणस्थांचे सर्वसामान्य सण होत.रंगपंचमीचे महत्त्व पेशवाईपासून वाढले आहे,होळीचा सन केवळ एक धार्मिक कार्यक्रम म्हणून केला जाई.&lt;ref&gt;भारतीय संस्कृती कोश खंड तिसरा. पृष्ठ ४०४ &lt;/ref&gt;
;नवरात्र
[[File:महालक्ष्मी अष्टमी पूजन (नवरात्र).jpg|thumb|महालक्ष्मी अष्टमी पूजन (नवरात्र)]]
आश्विन महिन्यात येणाऱ्या नवरात्रातील अष्टमीला कोकणस्थ ब्राह्मणांत घागरी फुंकल्या जातात. सकाळी सोवळ्यात सुवासिनी महालक्ष्मीची पूजा करतात. नवविवाहित स्रिया पाच वर्षपर्यंत खडे आणि दोरक यांची पूजा करतात. तो दोरक नंतर मनगटाला बांधतात. तिन्हीसांजेला महालक्ष्मीचा तांदळाच्या उकडीचा मुखवटा तयार करून देवी उभी करतात. नंतर तिची पूजा करण्यात येते. त्यावेळी देवीची ओटी भरून हा दोरक देवीला अर्पण करतात.  धूपाच्या धुराने भरलेल्या घागरी फुंकण्याला संध्याकाळी सुरुवात होते. मध्यरात्री १२ वाजेपर्यंत हा अष्टमीचा खेळ चालतो.{{संदर्भ हवा}}

;संक्रांत
[[चित्र:Tilgul kha god god bola.jpg|140px|right]]
संक्रांतीचे वाण पदार्थ एका मातीच्या बोळक्यात घातले जातात. त्याला सुगडे असेही म्हणतात. काही ठिकाणी त्यावर मातीची झाकणेही असतात. ही वाणे सवाष्णीला दिली जातात. एक देवाजवळ व एक तुळशीजवळ ठेवले जाते. व मग तीन सवाष्णींना आपल्या घरी बोलावून वाण दिले जाते. काही बायका छोटी बोळकी देतात. काही बायका जरा मोठ्या आकाराची काळ्या रंगाची बोळकी देतात. त्याला 'सुगडे' म्हणतात. बहुतेक कोकणस्थ ब्राह्मणांकडे सुगडे देण्याची प्रथा आहे.{{संदर्भ हवा}} 

लग्नानंतरची पहिली पाच वर्षे महिला 'पाटावरची वाणे' देतात. म्हणजे संक्रांतीच्या दिवशी सुगडी, तिळगूळ व हळदकुंकू घेतात आणि तीन किंवा पाच सवाष्णींच्या घरी जाऊन त्यांच्या घरांतील देवासमोर पाट मांडून त्यावर या वस्तु ठेवतात. संक्रांतीपासून [[रथसप्तमी|रथसप्तमीपर्यंत]] बायका आपापल्या घरी हळदीकुंकवाचे कार्यक्रम करतात. त्यावेळी आलेल्या स्त्रियांना वस्तु दिल्या जातात. या वस्तु 'लुटल्या' गेल्या असे म्हणायची पद्धत आहे.. पूर्वी काही ठिकाणी 'सोरट' करत असत. 'सोरट'मध्ये वेगवेगळ्या प्रकारच्या वस्तु मांडून ठेवतात व समोरच्या वाडग्यातील चिठ्ठयांमधून एक चिठ्ठी निवडून त्यात असलेली वस्तु त्या सवाष्णीला कुंकू लावून देतात.{{संदर्भ हवा}}

===गौरी-गणपती===
'''गौरी''' [[मूळ]] नक्षत्रावर बसवतात. ते नक्षत्र आणि गौरी आणण्याची वेळ किती वाजल्यापासून किती वाजेपर्यंत आहे हे पंचांगात पाहून गौरी आणल्या जातात. काही ठिकाणी गौरी पाटावर बसवतात. तर काही ठिकाणी हात असलेल्या तर काही ठिकाणी बिनहाताच्या उभ्या गौरी असतात.{{संदर्भ हवा}} 

कोकणस्थ लोकांमध्ये खडयाच्या गौरी आणतात. एखादी सवाष्ण किंवा मुलगी नदीकाठी, तळ्याकाठी अथवा विहिरीपाशी जाते. पाच किंवा सात खडे ताम्हणात घेते. तेथून खडे वाजत गाजत घरी आणतात. गौरी आणताना ज्या सवाष्णीने किंवा कुमारिकेने ताम्हणात खडे घेतले असतील तिने मुक्याने (न बोलता) चालावे असा रिवाज आहे. खडे घरात आणण्यापूर्वी, ज्या सवाष्णीच्या किंवा मुलीच्या हातात ताम्हण असेल तिच्या पायावर कोमट पाणी घालून, हळदकुंकू लावून, मग तिला घरात घेतात. पाटावर रांगोळी काढून त्यावर तांदुळ पसरून खडे ठेवतात. उभ्या गौरींसाठी खास पातळे व दागिने असतात. गौरींचे दोन मुखवटे असतात. एकीला ज्येष्ठा तर दुसरीला कनिष्ठा म्हणतात. दोन सवाष्णी गौरी घरी आणतात. गौरी आणावयाच्या दिवशी पुढील व मागील दारांपासून ज्या ठिकाणी गौरी बसवायच्या तिथपर्यंत गौरीची पावले काढतात. गौरी आणतेवेळी 'गौरी कशाच्या पाऊली आली ग सोन्यामोत्याच्या पाऊली आली' असे म्हणत गौरी आणतात. एकीने पुढील दारापासून तर दुसरीने मागील दारापासून गौरी आणाव्यात अशी पद्धत आहे. उंबरठ्यावरती धान्य भरून माप ठेवतात. दोन्ही सवाष्णींनी उंबरठ्याच्या एका बाजूला उभे राहून गौरी मापाला चिकटवून माप लवंडून व नंतर त्यांना गणपती, जिवती, दुभत्याचे कपाट, कोठीची खोली, दागिन्यांची पेटी दाखवतात. नंतर गौरी जागेवर बसवतात.{{संदर्भ हवा}} 

गौरीपुढे तांदळाची व गव्हाची ओटी ठेवतात. खोबऱ्याची वाटी, फळे, कुंकवाचे करंडे ठेवतात. काही बायका गौरींपुढे लाडू, करंज्या, चकल्या इ. ताजे पदार्थ करून ठेवतात. गौरींपुढे दोन बाळे पण ठेवतात. हळदकुंकू, गंध, फूल, अक्षता, दूर्वा, आघाडा, गेजवस्त्र यांनी गौरींची पूजा करतात. त्याच दिवशी पाच स्त्रियांना हळदकुंकू, साखर देतात. दुसऱ्या दिवशी पुरणाचे दिवे करून आरती करतात. गौरी जेवल्यावर गौरीपुढे दोन गोविंद विडे ठेवतात. साधारणपणे पहिल्या दिवशी शेपूची भाजी व भाकरी हे मुख्य पदार्थ व इतर कोणतेही पदार्थ केले जातात. दुसऱ्या दिवशी मुख्यतः घावन-घाटले किंवा पुरणपोळी करतात. तळण, खीर व बाकीचा स्वयंपाक इतर सणाप्रमाणे करतात. 

तिसऱ्या दिवशी गव्हल्याची खीर, कानवला व दही-भाताचा नैवेद्य हे प्रमुख पदार्थ करतात. 

तिसऱ्या दिवशी संध्याकाळी चार वाजल्यानंतर केव्हाही गौरींवर अक्षता टाकून गौरी 'उतरवतात' म्हणजे त्यांचे विसर्जन करतात.{{संदर्भ हवा}}

====अनंत चतुर्दशी (भाद्रपद शुद्ध चतुर्दशी)====
'''अनंत चतुर्दशी''' हे व्रत अतिशय बिकट परिस्थिती निर्माण झाली तरच, मागून घेतात. ओळीने चौदा वर्षे हे व्रत करण्याचा प्रघात आहे. सर्व व्रतांमध्ये अनंताचे व्रत कडक आहे. या दिवशी भक्तिभावाने अनंताची पूजा करतात. शुद्ध पाण्याने ताम्रकलश चौरंगावर मांडून त्यास दोन छोटे रूमाल गुंडाळतात. त्यावर [[दर्भ|दर्भाचा]] शेज तयार करून ठेवतात. कलशावरील पात्रात अनंताची प्रतिमा किंवा शाळिग्राम मांडून षोडषोपचारे पूजा करतात. समंत्रक चौदा गाठी मारलेला असा तांबडा रेशमाचा दोरा बनवून त्याचीपण पूजा करतात. पूजा झाल्यावर तो दोरा उजव्या हातात बांधतात. त्यानंतर अनंताची कथा भक्तिभावाने ऐकतात. रात्री मंत्रजागर, गाणी इ. कार्यक्रम करतात. अशा प्रकारे चौदा वर्षे अनंताचे व्रत करतात. त्याने फल प्राप्त होते असा समज आहे. कित्येक ठिकाणी पिढ्यान-पिढ्या हे व्रत केले जाते.{{संदर्भ हवा}}

===बोडण===
{{मुख्य|बोडण}}

[[बोडण]] हे धार्मिक कार्य चित्पावन समाजात केले जाते. लग्न, मुंज यांसारखे मंगलकार्य पूर्ण झाल्यानंतर हे व्रत केले जाते. बोडण हा एक हिंदू चित्पावन कोकणस्थ ब्राह्मणातील कुलधर्म, कुलाचार आहे. आपल्या कुळातील चालीप्रमाणे म्हणजेच परंपरेप्रमाणे वार्षिक, त्रैवार्षिक अगर शुभकार्य झाल्यावर बोडण भरतात. बोडण हे शक्यतो मंगळवारी, शुक्रवारी किंवा रविवारी भरतात. चातुर्मास, पौष किंवा चैत्र महिना सोडून हा देवीचा धार्मिक कार्यक्रम एरवी कधीही करता येतो.{{संदर्भ हवा}}

तीन किंवा पाच सुवासिनी व एक कुमारिका यांना तेल शिकेकाई देऊन, सुस्नात होऊन सोवळ्याने म्हणजेच रेशमी वस्त्र नेसून सर्व सौभाग्य अलंकार लेऊन येण्यास सांगितले जाते. सर्वांचे पाट गोलाकार मांडून मधोमध एक पाट अगर चौरंग ठेवून ठराविक पद्धतीचीच रांगोळी काढायची असते. बोडण भरण्यास पितळी परातच लागते. ती चौरंगावर ठेवतात. आल्याबरोबर सुवासिनींची व कुमारिकेची तुळशीपुढे पूजा होते. प्रथम तुळशीची पूजा व नंतर आलेल्या महिलांची व कुमारिकेची गरम पाणी व दूध पायावर घालून ओटी भरतात. त्यानंतर लगेच त्या बोडण भरण्यास बसतात.{{संदर्भ हवा}} 

आपल्या देवघरातील अन्नपूर्णा काढून ती बोडणाच्या परातीत ठेवतात तिची पूजा करण्याआधी, प्रथम सुपारीचा गणपती करून त्याची पंचामृताने पूजा करतात. कणीक साखर घातलेल्या दुधात भिजवून तिचे देवीकरिता छोटे छोटे दागिने करतात. त्या कणकेचेच सिंहासन व दुधासाठी हराडेरा करतात. आरतीसाठी कणकेचे पाच छोटे छोटे दिवेही करतात.{{संदर्भ हवा}} 

देवीची पूजा घरच्या मुख्य स्त्रीने पंचामृत वापरून करायची असते. देवीभोवती पुरणपोळीवर सर्व पदार्थ वाढून पाच नैवेद्य मांडले जातात. यावेळी नैवेद्यासाठी पुरण घातलेच पाहिजे असा संकेत आहे. नैवेद्य दाखवून कणकेच्या दिव्यांनी दुर्गादेवीची आरती म्हणतात. नंतर ते पाच दिवे परातीत प्रत्येक नैवेद्याजवळ ठेवतात. घरातील दुसरी बाई चांदीच्या संध्येच्या पळीस साखळी गुंडाळून त्याने दुधाची धार सोडून ते दिवे शांत करते. या पूजेसाठी जसे पुरण हवे तसे एक ते दोन भांडी पंचामृतही (दूध, दही, तूप, मध, साखर)आवश्यक मानले जाते. दिवे शांत झाल्यावर देवीवर प्रत्येकी पाच पळ्या दूध व दही घालतात. नंतर घरातील मुख्य स्री सर्वांना बोडणाच्या परातीला हात लावण्यास सांगते.  याला बोडण कळवणे म्हणतात. नंतर इतर लोक बोडण कळवण्यास सुरुवात करतात. आधी कुमारिका देवी, पैसा व सुपारी त्या बोडणातून काढते, व नंतर देवीच्या तोंडास पुरण किंवा साखर लावून देवी देवघरात ठेवते.  बोडणातले पुरण सवाष्णीच्या हातास लावून त्यांचे हात ’थांबवते’. परातीतील बोडण चमचाभर काढून घेऊन सर्व माणसांना अंगारा म्हणून लावतात. ते बोडण नंतर डब्यात, पातेल्यात घालून गाईस खायला घालतात. ते इतर कोणत्याही जनावरास घालायचे नसते, तसेच टाकून द्यायचे नसते.{{संदर्भ हवा}}

===खानपान===
[[चित्र:Phulka.jpg|140px|right]]
कोकणातील रहिवासी असल्याने यांचे मुख्य अन्न तांदूळ, कुळीथ, नाचणी हे आहे. यापासून तयार केलेले अन्नपदार्थ आणि त्यामधे नारळाचा मुबलक वापर हे प्रांतीय उपलब्धतेचे द्योतक आहेत.
&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.gourmetindia.com/Chitpavan-t280.html |title=उकडीचे मोदक,उकडीच्या करंज्या |access-date=2009-08-08 |archive-date=2009-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090808194746/http://www.gourmetindia.com/Chitpavan-t280.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===भाषा===
चित्पावनांची स्वतःची [[चित्पावनी बोलीभाषा]] ही कोकणी भाषेची उपबोली होती.&lt;ref&gt;Chitpavani dialect is found in Gazetteer of the Bombay Presidency- Ratnagiri and Sawantwadi Districts, which has been published in 1880.&lt;/ref&gt;. १९५० च्या दशकानंतर ह्या भाषेत बोलणाऱ्या महाराष्ट्रातील लोकांची संख्या लक्षणीयरीत्या कमी झालेली असली तरी, आजही गोवा आणि कर्नाटकाच्या दक्षिण कानडा जिल्ह्यातील चित्पावन आपल्या कुटुंबांमध्ये ही बोली टिकवून आहेत.

देशावरील बहुतेक चित्पावन ब्राह्मणांनी [[चित्पावनी]] आणि [[कोकणी भाषा|कोकणीचा]] उपयोग सोडून मराठी भाषेचा अवलंब सुरू केला. एके काळी चित्पावन ब्राह्मणांचे [[संस्कृत]] भाषेवरसुद्धा प्रभुत्व असे. चित्पावनी भाषेतील मूळ सानुनासिक उच्चारांचा प्रभाव चित्पावनांच्या मराठी बोलण्यावर आढळतो. अर्थात हा मुद्दा वगळल्यास चित्पावन बोलत असलेली मराठी ही जवळपास प्रमाण मराठी भाषेसारखीच असते.
विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून मात्र चित्पावनांनी स्वतःच्या शालेय शिक्षणाकरिता प्राथमिक स्तरापासूनच्या इंग्रजी शिक्षणाचा वापर प्रामुख्याने चालू केला.{{संदर्भ हवा}}

==व्यवसाय आणि अर्थकारण==
पेशवाईपूर्व काळात [[कोकण]] विभागात चित्पावन समाज हा मुख्यत्वे स्थानिक समुदाय शेती व भिक्षुकीवर अवलंबून होता. त्यांत अगदी तुरळक प्रमाणात प्रशासकीय जबाबदाऱ्यांचा समावेश असे. पेशवाईच्या काळात थोडा बदल होऊन सरदारकी तसेच सैन्यातील कामे वाढली, प्रशासनातील कारकुनी कामातही वाढ झाली व त्यांच्यावर अवलंबून असलेल्या भिक्षुकांची स्थिती सुधारली. असे असले तरी, सुधारलेल्या स्थितीचा उपयोग करून अपवादात्मक उद्योग व्यवसाय करण्याचे जे प्रयत्‍न झाले ते तात्कालिक स्वरूपाचे ठरले.
आर्थिक परिस्थिती जेमतेम असलेला हा चित्पावन समाज पेशवाईनंतर आलेल्या इंग्रजी प्रशासनात इंग्रजी भाषेवर प्रभुत्व मिळवून शासकीय क्षेत्रात रमला. इंग्रजांनीसुद्धा सुरुवातीला थोडा संशय बाळगला तरी लौकरच त्यांना प्रशासनात सामील करून घेतले.
चित्पावन समुदायाचे बरेच लोक अर्थक्षेत्रे, विपणन, शिक्षण, स्वयंउद्योग, माहिती तंत्रज्ञान, अभियांत्रिकी आणि वैद्यकीय तसेच मनोरंजनाच्या क्षेत्रांत आढळतात.{{संदर्भ हवा}}

==इतिहास== 
===पेशवाई पूर्व===

कोकणात १८०० वर्षांपासून राहात असूनही या गटातील लोकांबद्दल फारशी माहिती उपलब्ध नाही. कोकणस्थांत वेदाध्ययन करून स्नानसंध्येत काल घालवणारे व चरितार्थाकारिता शेती करणारेच पुष्कळ होते.&lt;ref&gt;'कोकण आणि कोकणस्थ' हे चिंतामणराव वैद्य यांनी लिहिलेले आहे.&lt;/ref&gt; या संदर्भात  वि. का. राजवाडे लिहितात,
* &quot;चित्पावनांची उद्योन्मुखता आस्ते आस्ते व क्रमाक्रमानेच होत आली आहे. ३०८८ वर्षांपूर्वी चित्पावनांना परशुरामाने कोकणात आणून बसवले तेव्हा ते फक्त १४ जण होते. शकपूर्व १२०० ते शकोत्तर १२०० पर्यंतच्या २५०० वर्षांत चित्पावनांची लोकसंख्या इतकी थोडी होती की, हिंदुस्थानच्या राजकारणांत हात घालण्याचे सामर्थ्य त्यांच्यात नव्हते. त्यांची लोकसंख्या चार-पाच हजार असावी. प्रजावृद्धी होण्यासारखी त्यांची आर्थिक परिस्थिती नव्हती. शके १२०० नंतर मुसलमानी अमलात लौकिक व्यवहार चित्पावन उचलू लागले, तसतसे त्यांचे आर्थिक सामर्थ्य वाढू लागले व जास्त प्रजा पोसण्याची शक्ती-बुद्धीला काही प्रमाणात संपत्तीची व प्रजावृद्धीची जोड मिळाली, तेव्हा हिंदुस्थानच्या राजकारणात हात घालण्याची शक्ती त्यांच्यांत उत्पन्न झाली. ही शक्ती संधीची वाट पाहत होती व ती संधी राजाराम छत्रपतींच्या मृत्यूनंतर चित्पावनांना सापडली व तिचा त्यांनी यथायोग्य उपयोग केला.&quot;{{संदर्भ हवा}}

===पेशवाई===
चित्पावनांचे मूळपुरुष साधारण ३००० वर्षांपूर्वी कोकणात स्थायिक झाले असावेत. उत्तरेतून ६२ कुळे यज्ञाच्या निमित्ताने पैठण, कर्नाटक व अखेर कोकणात आली. [[बाळाजी विश्वनाथ|बाळाजी विश्वनाथाच्या]] इतिहासापासून चित्पावनांच्या इतिहासाची ठळक नोंद मिळते.

== राजकारणातील सहभाग==
पंडित जवाहरलाल नेहरू यांच्या मंत्री मंडळात स्थान मिळवणारे विठ्ठलराव गाडगीळ. पांडुरंग सदाशिव साने हे ज्येष्ठ गांधीवादी.


{{वाद}}
 
बहुसंख्य नागरिकांप्रमाणे चित्पावन हेही हिंदुत्वाचे अभिमानी व राष्ट्रीय मनोवृत्तीचे असतात असे मानले जाते. या गटातील काही व्यक्ती पुरोगामी असल्याचेही दिसून येते. गांधीवादी, समाजवादी आणि साम्यवादी अशा विविध विचारसरणी अनुसरणाऱ्या गटांमधे या वर्णातील लोकही सहभागी आहेत,' चित्पावनांमध्ये हिंदुत्ववादी जास्त आहेत असा समज रूढ असल्याचे दिसते.{{संदर्भ हवा}}

===चित्पावनांचा समाजकारण सहभाग===

[[अमरावती]]जवळ तपोवन येथे प्रख्यात समाजसेवी डॉ. शिवाजीराव पटवर्धन यांनी कुष्ठरोग्यांसाठी एक आश्रम काढला होता.&lt;ref&gt;ही Google च्या http://www.rasik.com/cgi_bin/display_book.cgi?bookId=b44500&amp;lang=marathi {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304204736/http://www.rasik.com/cgi_bin/display_book.cgi?bookId=b44500&amp;lang=marathi |date=2016-03-04 }} ची कॅश आहे. 19 May 2009 19:07:28 GMT वाजता हे पृष्ठ जसे दिसले होते त्याचा हा स्नॅपशॉट आहे.&lt;/ref&gt; [[महात्मा फुले]] यांची सत्यशोधक चळवळीला पुण्यातील चित्पावन भिडेशास्त्री यांनी सर्वतोपरी मदत केली. पुढे लोकमान्य टिळकांचा राजकीय क्षितिजावर उदय झाला त्यांनी आंतरशाखीय विवाहाचे समर्थन केले.
स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर यांनी केलेले अस्पृश्यता निवारण कार्य उल्लेखनीय होते.
सहभोजन (सर्व जातीय एक पंगत), रत्‍नागिरीत त्यांच्या प्रेरणेने उभे राहिलेले पतित पावन मंदिर सर्व जातीय हिंदूंसाठी खुले असे मंदिर होते.
शाळेत सर्व जातीय मुलांना सरमिसळ बसवण्यासाठी सावरकरांनी प्रयत्न केले आणि ते मोठ्या प्रमाणात यशस्वी झाले.
भूदान चळवळ करून शेत जमिनीच्या समान वाटपाचा आग्रह धरणारे विनोबा भावे हे एक श्रेष्ठ गांधीवादी नेते होते.
सेनापती बापट या नावाने प्रसिद्ध असणारे पांडुरंगराव महादेवराव बापट हे सामजिक चळवळीत अग्रेसर असणार मोठं नाव होत
*अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषदेच्या कामात मोठं योगदान देणारे श्री. यशवंतराव केळकर हे ही कोकणस्थ चित्पावन ब्राह्मण.
विवेकानंद शीला स्मारक, कन्याकुमारीच्या उभारणीचं अशक्यप्राय वाटणार काम उभ करणारे एकनाथराव रानडे हे ही कोकणस्थ चित्पावन! 
*कसबा पेठ मतदार संघाचे माजी आमदार माजी अन्न आणि औषध प्रशासन मंत्री महाराष्ट्र शासन तसेच पुण्याचे विद्यमान खासदार गिरिश बापट,
* देवगड-कणकवली मतदार संघाचे माजी आमदार अप्पासाहेब गोगटे तसेच त्यांचे पुतणे माजी आमदार अजितराव गोगटे.

==चित्पावनांच्या संस्था आणि उपक्रम==

* [[अपरांत (संस्था)]]
* महाराष्ट्र चित्पावन संघ
* चित्तपावन सेवा संघ ट्रस्ट
* चित्पावन ब्राह्मण संघ
* महर्षि शांडिल्य प्रतिष्ठान

भारतातील विविध राज्यात तसेच भारताबाहेरही या संस्था कार्यरत आहेत,

== प्रसिद्ध चित्पावन ==

#[[पेशवा]],  
#[[लोकमान्य टिळक]], 
#[[स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर]],
#[[गोपाळ गणेश आगरकर]],
#[[महादेव गोविंद रानडे]],
#[[वासुदेव बळवंत फडके]],
#[[रमाबाई रानडे]],
#[[सेनापती बापट]], 
#[[नाना फडणवीस]], 
#[[इरावती कर्वे]],  
#[[विष्णूशास्त्री कृष्णशास्त्री चिपळूणकर]], 
#[[गोपाळ कृष्ण गोखले]],  
#[[बापू गोखले]], 
#[[आनंदीबाई गोपाळराव जोशी]], 
#[[धोंडो केशव कर्वे]],
#[[चाफेकर बंधू]],
#[[विठ्ठल नरहर गाडगीळ]]
#[[अजित भालचंद्र आगरकर]],
#[[माधव आपटे]], 
#[[मोहन गोखले]], 
#[[प्रशांत दामले]],  
#[[विक्रम गोखले]], 
#[[माधुरी दीक्षित]],
#[[धनंजय चंद्रचूड]],
#[[विमलबाई गायकवाड]] (पूर्वीचे रानडे), 
#बी.जी. चितळे, 
#परांजपे स्कीमस् चे परांजपे, 
#संस्कृती कोशकर्ते पं. [[महादेवशास्त्री जोशी]], 
#ज्ञानकोशकार [[श्रीधर व्यंकटेश केतकर]]
#[[शरद पोंक्षे]] 
#माजी सरकार्यवाह भय्याजी जोशी, 
#[[वामन हरी पेठे]], 
#[[पु.ना.गाडगीळ]], 
#चितळे उद्योग समूह, 
#[[परांजपे बिल्डर]], 
#पेठे लोणचीवाले, 
#कॅम्लिनचे दांडेकर, 
#अल आदिल सुपर स्टोअर दुबईचे [[महादेव दातार]],

==हे सुद्धा पहा==

* [[चित्पावन आडनावांची यादी]]

== संदर्भ  ==
{{संदर्भयादी}}&lt;ref group=&quot;१८८० च्या गॅझेटियर चा दुवा&quot;&gt;[https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/handle/10973/19585 १८८० च्या गॅझेटियर चा दुवा]  1&lt;/ref&gt;

==बाह्य दुवे==

*[http://www.chitpavans.in/ चित्पावन डॉट इन]
*[http://www.karmarkarfoundationmumbai.org/karmarkar/html/Kulach5.html करमरकर फ़ाउंडेशन, मुंबई]

{{बदल}}{{दृष्टिकोन}}
[[वर्ग:मराठी ब्राह्मण]]
[[वर्ग:ब्राह्मण पोटजाती]]
[[वर्ग:हिंदू धर्मामधील जाती]]</text>
      <sha1>k30zg7v8gh9dqx22sushirtfvy7sq60</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693804</id>
      <parentid>2693799</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रसिद्ध चित्पावन */</comment>
      <origin>2693804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58686" sha1="kqlolqbzxd4ihyy678fowh9auni6b5v" xml:space="preserve">[[File:ChitpavaniMarathi.wav|thumb|कर्नाटकातील काही भागात बोलल्या जाणाऱ्या चित्पावनी भाषेचा नमुना]]
'''चित्पावन कोकणस्थ ब्राह्मण''' ('''चित्पावन ब्राह्मण''' किंवा '''कोकणस्थ ब्राह्मण''' अर्थात, &quot;[[कोकण|कोकणातील]] रहिवासी ब्राह्मण&quot;) हा भारतातील [[महाराष्ट्र]] राज्याच्या किनारपट्टी प्रदेश [[कोकण]]मधील एक [[हिंदू]] [[ब्राह्मण]] समाज आहे.

एन्थोवेन या ब्रिटिश समाजशास्त्रज्ञाने 'मुंबई इलाख्यातील जाती' या ग्रंथात १३६ ब्राह्मण पोटजातींची नोंद केली आहे. तर &quot;ज्ञानकोशा'त डॉ. केतकरांनी भारतात ब्राह्मणांच्या ८०० पोटजाती असल्याची नोंद केली आहे. त्यापैकी चित्पावन कोकणस्थ ब्राह्मण ही एक पोटजात आहे.{{संदर्भ हवा}}
==व्युत्पत्ती==

[[चित्र:Parshuram.jpg|140px|right]]
[[चित्र:परशुरामावतार.JPG|140px|left]]
बऱ्याचदा चित्पावन/चित्तपावन या शब्दाचा अर्थ चितेतून पावन झाले आहेत ते असा घेतला जातो. कारण, चित्पावनांना भगवान परशुरामांनी कोकणात आश्रय दिला असे मानले जाते. समुद्रात १४ प्रेते तरंगत होती, परशुरामांनी त्यांना जिवंत केले आणि दीक्षा दिली, तेच चित्पावन ब्राह्मण असे समजले जाते. 
मात्र, इतिहासाचार्य राजवाडे यांनी चित्पावनांचे मूळपुरुष हे [[अग्नी]] चयन करत व अग्नि (चित्य) चयनाने जे पावन झाले ते '''चित्पावन''', असे वर्णन केले आहे.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.rasik.com/cgi_bin/display_book.cgi?bookId=b44500&amp;lang=marathi|title=मराठी पुस्तक आम्ही चित्पावन, marathi book AmhI chitpAvan AmhI chitpAwan|website=www.rasik.com|access-date=2018-04-10|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204736/http://www.rasik.com/cgi_bin/display_book.cgi?bookId=b44500&amp;lang=marathi|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
[[File:Chiplun scenery from Parshuram Ghat 03.JPG|thumb|परशुराम घाटातून दिसणारे चिपळूण शहराचे दृश्य]]

===दंतकथा===
[[परशुराम|परशुरामाने]] १४ व्यक्तींना [[कोकण|कोकणा]]त आणून वसविले व त्यांना ब्राह्मण करून घेतले, या दंतकथेची संगती लावली जाते. चित्पावन हे नाव का पडले, याचे ऐतिहासिक दाखले दिले आहेत. ३०८८ वर्षांपूर्वी चित्पावन वसतीसाठी कोकणात आले, असे वि. का. राजवाडे यांचे म्हणणे आहे. क्षितिपावन या शब्दापासून चित्पावन हा शब्द आला आहे असे गो.कृ.मोडक यांनी नोंदविलेले आहे. क्षिती म्हणजे जमीन. ती खणून साफ करणारे असा त्याचा अर्थ आहे. कोकणातील जमीन पूर्वी खाजणी होती.चित्पावन लोकांची वस्ती पूर्वी मुख्यत: खाडीच्या काठी होती. त्या लोकांनी तिथे बांध घालून,पाणी काढून,तिथल्या जमिनी शेतीयोग्य केल्या. त्यांना मळेजमिनी म्हणतात.समुद्र मागे हटवून त्या मिळवलेल्या आहेत हे परशुराम कथेचे तात्पर्य म्हणून सांगता येईल.&lt;ref&gt;भारतीय संस्कृती कोश खंड तिसरा, पृष्ठ ४०२ &lt;/ref&gt;
अरुण क. घोष यांच्या मतानुसार चित्पावन पोटजात [[सातवाहन_साम्राज्य|सातवाहनाच्या]] काळात निर्माण झाली.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.co.in/books/about/The_Changing_Indian_Civilization.html?id=gPUtAAAAMAAJ&amp;redir_esc=y|title=The Changing Indian Civilization: A Perspective on India|last=Ghosh|first=Oroon K.|date=1976|publisher=Minerva Associates (Publications)|isbn=9780883865026|language=en}}&lt;/ref&gt; 
अद्यापि संशोधनाने सिद्ध/शास्त्रीय आधार नसलेल्या काही मतांनुसार चित्पावन ब्राह्मणांच्या प्रथा चाली-रीती पूर्वी [[उत्तर प्रदेश]] आणि बिहारी भूमिहार ब्राह्मण [[पंजाब]]चे मोहियाल ब्राह्मण, [[केरळ|केरळातील]] नंबुद्री ब्राह्मण, [[आंध्र प्रदेश|आंध्र प्रदेशा]]तील हव्यक, [[गुजरात|गुजराते]]तील अान्विक, [[उत्तराखंड|उत्तराखंडा]]चे कुमाऊं ब्राह्मण आदींशी मिळत्याजुळत्या आहेत आणि या सर्व समुदायांत परशुरामास विशेष सन्मान आहे.{{संदर्भ हवा}}

==अनुवंशशास्त्र आणि शरीरयष्टी ==
चित्पावन कुटुंबांचे सर्वसाधारणत: गोरा वर्ण, सडपातळ बांधा, निळे/हिरवे/घारे डोळे, तरतरीत नासिका असे शरीरवर्णन असते.{{संदर्भ हवा}} काही चित्पावन कुटुंबांत क्वचित काळा तसेच सावळा वर्णही आढळून येतो.{{संदर्भ हवा}}
(साहू आणि इतर २००६) यांच्या मते चित्पावनांच्या वडिलांच्या बाजूस बऱ्याचदा आढळणारा (Y-DNA), R1a (Y-DNA) हा हेप्लोग्रुप उत्तरी भारतीयांतसुद्धा सामान्यत: आढळतो. याचा अर्थ त्यांच्या प्राचीन पूर्वजांचे एक-समान असणे हे अजूनतरी न उलगडलेले कोडे आहे.{{संदर्भ हवा}}
मिडल ईस्टर्न ओरिजिनचा समजला जाणारा J2 (Y-DNA) बऱ्याच उच्चजातीय भारतीयांत आढळतो. (साहू आणि इतर २००६). यांच्या मतानुसार  R2 (Y-DNA), L (Y-DNA), आणि H1 (Y-DNA) हेप्लोग्रुपांचे अस्तित्त्व प्राबल्याने मूळचे भारतीय समजल्या जाणाऱ्या आणि पश्चिम व दक्षिण भारतात राहणाऱ्या लोकांत आढळते.
[[उत्तरांचल]] राज्याच्या गढवाल प्रभागातील सुमारे १६४९९ फुटावरील रूपकुंड नावाच्या तलावात वादळात सापडलेले अनेक जुने (सुमारे नवव्या शतकातील) मानवी सांगाडे एकत्र सापडले होते त्या सांगाड्यांच्या the Centre for Cellular and Molecular Biology (CCMB), Hyderabad, येथे केल्या गेलेल्या DNA संशोधनानुसार त्यातील तीन नमुन्यांचे DNA चित्पावन ब्राह्मणांशी साधर्म्य असणारे आढळून आले.&lt;ref name=&quot;riddle&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा = http://www.outlookindia.com/article.aspx?225620 | title  = Bones Of A Riddle | author = Hari Menon | date = 2004-11-08 | accessdate = 2013-05-31 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;twist&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|title=New Twist to mystery over Roopkund skeletons|दुवा=http://www.hindu.com/2005/01/25/stories/2005012506430300.htm|accessdate=29 May 2013|newspaper=द हिंदू|date=25 January 2005|archive-date=2005-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20050406185228/http://www.hindu.com/2005/01/25/stories/2005012506430300.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

==गोत्रे==
चित्पावनांची १४ गोत्रे आहेत. गोत्रांची नावे ही त्या गोत्रांचा मूळपुरुष असलेल्या ऋषींची नावे आहेत. प्रत्येक गोत्रात अनेक उपनामांचा समावेश आहे. काही उपनामे ही एकापेक्षा जास्त गोत्रांत आढळतात.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20071227160923/http://www.chitpavans.in/marathi/gotra.htm तारीख २६/५/२००९ १६.५० वाजता घेतेलेला आंतरजालीय संदर्भ&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; 
| '''गोत्रे''' || '''प्रवर'''
|-
|अत्रि  || आत्रेयार्चनानसश्यावाश्चेति  
|- 
|कपि  ||आंगिरसामहीवोरुक्षयसेति 
|-
|काश्यप  ||काश्यपावत्सारनैध्रुव 
|- 
|कौंडिण्य  ||वासिष्ठमैत्रावरुणकौंडिण्येति  
|- 
| कौशिक  || वैश्वामित्रघमर्षणकौशिकेति  
|- 
| गार्ग्य  || आंगिरसशैन्यगार्ग्येति  
|- 
| जामदग्न्य  || भार्गवच्यावनाप्नवानौर्वजामदग्न्येति 
|- 
| नित्युंदन  || आंगिरसपौरुकुत्स्यत्रासदस्यवेति  
|- 
| बाभ्रव्य  || वैश्वमित्रदेवरातौदसेति  
|- 
| भारद्वाज  || आङि्गरसबार्हस्पत्यभारद्वाजेति  
|- 
| वत्स  || भार्गवच्यवनाप्नवानौर्वजामदग्न्येति  
|- 
| वासिष्ठ  || वासिष्ठेन्द्रप्रमदाभरद्वस्विति  
|- 
| विष्णूवृद्ध  || आंगिरसपौरुकुत्स्यत्रासदस्यवेति 
|- 
|शाण्डिल्य  || शाण्डिल्यासितदेवलेति 
|}

==सर्व गोत्रे आणि त्यांतील मूळ आडनावे==

त्पावनांत १४ गोत्रे आहेत, व मूळ कुळे (आडनावे) ६० समजली जातात. स्थलांतर आणि व्यवसायादी कारणांमुळे मूळ आडनावांत १८व्या शतकानंतर बदल होत जाऊन &quot;टिळक&quot; पंचांगाधारे सुमारे ३५० आडनावे दिसून येतात.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

१.  [[अत्री]] : आठवले, चितळे, फडके. (एकूण ३) &lt;br&gt;
 
२.  [[कपि]] : खांबेटे, जाईल, माईल, लिमये, साने, मराठे (एकूण ६)
 
३.  कश्यप : गानू, गोखले, जोग, लेले, भोपटराव , जोशी ([[हर्णे]], [[मुरुड]]).(एकूण ६)&lt;br&gt;

४.  कौंडिण्य : पटवर्धन, फणसे/फणशे. (एकूण २)&lt;br&gt;

५.  कौशिक : बरवे (बर्वे), आपटे, गद्रे, खरे, भावे/भाव्ये), वाड. (एकूण ०)&lt;br&gt;

६.  गार्ग्य : कर्वे, गाडगीळ, दाबके, माटे, लोंढे. (एकूण ५)&lt;br&gt;

७.  भारद्वाज : आचवल, गांधार, घांघुरडे, टेणे, दर्वे, रानडे/रानड्ये, हापसे,ठोसर (एकूण '''८''')&lt;br&gt;

८.  [[जमदग्नि]] : कुंटे, मुळे, मुळीक, मुळेकर, पेंडसे. (एकूण ५)&lt;br&gt;

९.  नित्युंदन : भाडभोके, वैशंपायन, भिडे. (एकूण ३)&lt;br&gt;

१०. बाभ्रव्य : बाळ, बेहरे/बेहेरे.(एकूण २)&lt;br&gt;

११. [[वत्स]] : मालशे, गोरे/गोऱ्हे. (वत्स पंचप्रवर) (एकूण २)&lt;br&gt;

१२. वसिष्ठ : ओक, गोगटे, गोवंड्ये, धारू, पोंगशे, बागल. बापट, बोडस, दाते/दात्ये), भाभे, विंझे, साठे/साठये, साठ्ये). (एकूण १२)&lt;br&gt;

१३. विष्णूवर्धन : किडमिडे, नेने, परांजपे/परांजप्ये), मेहेंदळे. (एकूण ४)&lt;br&gt;

१४. [[शांडिल्य]] : सोमण ,गणपुले, गांगल, डोंगरे, जोशी, दामले, परचुरे, पाटणकर, भाटे, फडणवीस, ताम्हनकर. (एकूण ९?)

चित्पावनांची आडनावे यज्ञविषयक कार्यावरून बनली असा सार्वत्रिक सिद्धांत आहे.
'''खांडल विप्र महासभा का इतिहास''' या  ग्रंथातील सूचीत प्रथम संस्कृत अधिकारनामे व नंतर त्यांचे राजस्थानी व मराठी अपभ्रंश दिले आहेत.

==संस्कृती==
[[चित्र:Duniya Na Mane (Hindi) 1937.jpg|left|140px]]
सन १९५० च्या पूर्वी असलेल्या पिढ्यांत पुरुषांचा पोषाख मुख्यत्वे उपरणे व धोतर आणि स्त्रियांचा नऊवारी लुगडे असा असे. १९७० नंतरच्या दशकांत त्यांची जागा पुरुषांचा पायजमा किंवा पॅन्ट आणि स्त्रियांची सहावारी साडी यांनी घेतली.
चित्पावन समाज महाराष्ट्रातील सामाजिक पुनरुत्थानाच्या विविध चळवळीचे लक्ष्य ठरत आला. सुरुवातीस सौम्य विरोध झाला तरी हा समाज नव्या आधुनिक विचारसरणीला धरून सामाजिक सुधारणा सकारात्मकतेने अमलात आणत गेला. याचा मुख्य परिणाम असा झाला की आज कोकणस्थ स्त्रियाही पुरुषांच्या बरोबरीने जीवनातील सर्व क्षेत्रांत कार्यरत दिसतात.{{संदर्भ हवा}}

कुलाबा गॅझेटियरनुसार पेशव्यांच्या काळात अनेक कोकणस्थ कुलाबा जिल्ह्यात स्थायिक झाले. यांच्या स्त्रिया या दिसायला सुंदर असल्याचे जाणवते. हे मध्यम बांध्याचे असतात. हया व्यक्ती मराठी भाषिक आहेत. यांपैकी काही व्यापारी आहेत तर काही सरकारी कर्मचारी, भिक्षुकी करणारे, तर काही धनिक आहेत. यांची घरे माती आणि दगडाची असून घराभोवती बाग दिसते. त्यांचे दैनंदिन अन्न भात, पोळी, भाजी, लोणी, कडधान्ये, दही असे प्रामुख्याने आहे. ते दिवसातून दोनदा भोजन करतात.&lt;ref&gt;http://www.maharashtra.gov.in/pdf/gazeetter_reprint/Kolaba/population_brahmans.html#1&lt;/ref&gt; 

===कुलदेवता===
[[गुहागर]] येथील [[श्री व्याडेश्वर]] हा कुुलस्वामी तर [[अंबेजोगाई]] येथील [[योगेश्वरी]] भवानी, [[महालक्ष्मी|महालक्ष्मी,]] वज्राई या कोकणस्थांच्या  कुलदेवता आहेत. काळभैरव, [[हरिहरेश्वर]], व्याघ्रेश्वर, [[वेळणेश्वर]], लक्ष्मीनृृसिंह,
केशवराज, [[परशुराम]], लक्ष्मीकेशव, कोळेश्वर इ. देवताही चित्पावनांच्या कुलदेव व [[कुलदेवता]] आहेत.&lt;ref&gt;दीक्षित म.श्री.,आम्ही चित्पावन,नीलकंठ प्रकाशन,२००३,पृृष्ठ १२५&lt;/ref&gt;

===सण===
चैत्र पाडवा,नागपंचमी ,नारळी पौर्णिमा,दसरा,दिवाळी,आषाढी कार्तिकी एकादशी ,मकरसंक्रांत,होळी, रंगपंचमी हे कोकणस्थांचे सर्वसामान्य सण होत.रंगपंचमीचे महत्त्व पेशवाईपासून वाढले आहे,होळीचा सन केवळ एक धार्मिक कार्यक्रम म्हणून केला जाई.&lt;ref&gt;भारतीय संस्कृती कोश खंड तिसरा. पृष्ठ ४०४ &lt;/ref&gt;
;नवरात्र
[[File:महालक्ष्मी अष्टमी पूजन (नवरात्र).jpg|thumb|महालक्ष्मी अष्टमी पूजन (नवरात्र)]]
आश्विन महिन्यात येणाऱ्या नवरात्रातील अष्टमीला कोकणस्थ ब्राह्मणांत घागरी फुंकल्या जातात. सकाळी सोवळ्यात सुवासिनी महालक्ष्मीची पूजा करतात. नवविवाहित स्रिया पाच वर्षपर्यंत खडे आणि दोरक यांची पूजा करतात. तो दोरक नंतर मनगटाला बांधतात. तिन्हीसांजेला महालक्ष्मीचा तांदळाच्या उकडीचा मुखवटा तयार करून देवी उभी करतात. नंतर तिची पूजा करण्यात येते. त्यावेळी देवीची ओटी भरून हा दोरक देवीला अर्पण करतात.  धूपाच्या धुराने भरलेल्या घागरी फुंकण्याला संध्याकाळी सुरुवात होते. मध्यरात्री १२ वाजेपर्यंत हा अष्टमीचा खेळ चालतो.{{संदर्भ हवा}}

;संक्रांत
[[चित्र:Tilgul kha god god bola.jpg|140px|right]]
संक्रांतीचे वाण पदार्थ एका मातीच्या बोळक्यात घातले जातात. त्याला सुगडे असेही म्हणतात. काही ठिकाणी त्यावर मातीची झाकणेही असतात. ही वाणे सवाष्णीला दिली जातात. एक देवाजवळ व एक तुळशीजवळ ठेवले जाते. व मग तीन सवाष्णींना आपल्या घरी बोलावून वाण दिले जाते. काही बायका छोटी बोळकी देतात. काही बायका जरा मोठ्या आकाराची काळ्या रंगाची बोळकी देतात. त्याला 'सुगडे' म्हणतात. बहुतेक कोकणस्थ ब्राह्मणांकडे सुगडे देण्याची प्रथा आहे.{{संदर्भ हवा}} 

लग्नानंतरची पहिली पाच वर्षे महिला 'पाटावरची वाणे' देतात. म्हणजे संक्रांतीच्या दिवशी सुगडी, तिळगूळ व हळदकुंकू घेतात आणि तीन किंवा पाच सवाष्णींच्या घरी जाऊन त्यांच्या घरांतील देवासमोर पाट मांडून त्यावर या वस्तु ठेवतात. संक्रांतीपासून [[रथसप्तमी|रथसप्तमीपर्यंत]] बायका आपापल्या घरी हळदीकुंकवाचे कार्यक्रम करतात. त्यावेळी आलेल्या स्त्रियांना वस्तु दिल्या जातात. या वस्तु 'लुटल्या' गेल्या असे म्हणायची पद्धत आहे.. पूर्वी काही ठिकाणी 'सोरट' करत असत. 'सोरट'मध्ये वेगवेगळ्या प्रकारच्या वस्तु मांडून ठेवतात व समोरच्या वाडग्यातील चिठ्ठयांमधून एक चिठ्ठी निवडून त्यात असलेली वस्तु त्या सवाष्णीला कुंकू लावून देतात.{{संदर्भ हवा}}

===गौरी-गणपती===
'''गौरी''' [[मूळ]] नक्षत्रावर बसवतात. ते नक्षत्र आणि गौरी आणण्याची वेळ किती वाजल्यापासून किती वाजेपर्यंत आहे हे पंचांगात पाहून गौरी आणल्या जातात. काही ठिकाणी गौरी पाटावर बसवतात. तर काही ठिकाणी हात असलेल्या तर काही ठिकाणी बिनहाताच्या उभ्या गौरी असतात.{{संदर्भ हवा}} 

कोकणस्थ लोकांमध्ये खडयाच्या गौरी आणतात. एखादी सवाष्ण किंवा मुलगी नदीकाठी, तळ्याकाठी अथवा विहिरीपाशी जाते. पाच किंवा सात खडे ताम्हणात घेते. तेथून खडे वाजत गाजत घरी आणतात. गौरी आणताना ज्या सवाष्णीने किंवा कुमारिकेने ताम्हणात खडे घेतले असतील तिने मुक्याने (न बोलता) चालावे असा रिवाज आहे. खडे घरात आणण्यापूर्वी, ज्या सवाष्णीच्या किंवा मुलीच्या हातात ताम्हण असेल तिच्या पायावर कोमट पाणी घालून, हळदकुंकू लावून, मग तिला घरात घेतात. पाटावर रांगोळी काढून त्यावर तांदुळ पसरून खडे ठेवतात. उभ्या गौरींसाठी खास पातळे व दागिने असतात. गौरींचे दोन मुखवटे असतात. एकीला ज्येष्ठा तर दुसरीला कनिष्ठा म्हणतात. दोन सवाष्णी गौरी घरी आणतात. गौरी आणावयाच्या दिवशी पुढील व मागील दारांपासून ज्या ठिकाणी गौरी बसवायच्या तिथपर्यंत गौरीची पावले काढतात. गौरी आणतेवेळी 'गौरी कशाच्या पाऊली आली ग सोन्यामोत्याच्या पाऊली आली' असे म्हणत गौरी आणतात. एकीने पुढील दारापासून तर दुसरीने मागील दारापासून गौरी आणाव्यात अशी पद्धत आहे. उंबरठ्यावरती धान्य भरून माप ठेवतात. दोन्ही सवाष्णींनी उंबरठ्याच्या एका बाजूला उभे राहून गौरी मापाला चिकटवून माप लवंडून व नंतर त्यांना गणपती, जिवती, दुभत्याचे कपाट, कोठीची खोली, दागिन्यांची पेटी दाखवतात. नंतर गौरी जागेवर बसवतात.{{संदर्भ हवा}} 

गौरीपुढे तांदळाची व गव्हाची ओटी ठेवतात. खोबऱ्याची वाटी, फळे, कुंकवाचे करंडे ठेवतात. काही बायका गौरींपुढे लाडू, करंज्या, चकल्या इ. ताजे पदार्थ करून ठेवतात. गौरींपुढे दोन बाळे पण ठेवतात. हळदकुंकू, गंध, फूल, अक्षता, दूर्वा, आघाडा, गेजवस्त्र यांनी गौरींची पूजा करतात. त्याच दिवशी पाच स्त्रियांना हळदकुंकू, साखर देतात. दुसऱ्या दिवशी पुरणाचे दिवे करून आरती करतात. गौरी जेवल्यावर गौरीपुढे दोन गोविंद विडे ठेवतात. साधारणपणे पहिल्या दिवशी शेपूची भाजी व भाकरी हे मुख्य पदार्थ व इतर कोणतेही पदार्थ केले जातात. दुसऱ्या दिवशी मुख्यतः घावन-घाटले किंवा पुरणपोळी करतात. तळण, खीर व बाकीचा स्वयंपाक इतर सणाप्रमाणे करतात. 

तिसऱ्या दिवशी गव्हल्याची खीर, कानवला व दही-भाताचा नैवेद्य हे प्रमुख पदार्थ करतात. 

तिसऱ्या दिवशी संध्याकाळी चार वाजल्यानंतर केव्हाही गौरींवर अक्षता टाकून गौरी 'उतरवतात' म्हणजे त्यांचे विसर्जन करतात.{{संदर्भ हवा}}

====अनंत चतुर्दशी (भाद्रपद शुद्ध चतुर्दशी)====
'''अनंत चतुर्दशी''' हे व्रत अतिशय बिकट परिस्थिती निर्माण झाली तरच, मागून घेतात. ओळीने चौदा वर्षे हे व्रत करण्याचा प्रघात आहे. सर्व व्रतांमध्ये अनंताचे व्रत कडक आहे. या दिवशी भक्तिभावाने अनंताची पूजा करतात. शुद्ध पाण्याने ताम्रकलश चौरंगावर मांडून त्यास दोन छोटे रूमाल गुंडाळतात. त्यावर [[दर्भ|दर्भाचा]] शेज तयार करून ठेवतात. कलशावरील पात्रात अनंताची प्रतिमा किंवा शाळिग्राम मांडून षोडषोपचारे पूजा करतात. समंत्रक चौदा गाठी मारलेला असा तांबडा रेशमाचा दोरा बनवून त्याचीपण पूजा करतात. पूजा झाल्यावर तो दोरा उजव्या हातात बांधतात. त्यानंतर अनंताची कथा भक्तिभावाने ऐकतात. रात्री मंत्रजागर, गाणी इ. कार्यक्रम करतात. अशा प्रकारे चौदा वर्षे अनंताचे व्रत करतात. त्याने फल प्राप्त होते असा समज आहे. कित्येक ठिकाणी पिढ्यान-पिढ्या हे व्रत केले जाते.{{संदर्भ हवा}}

===बोडण===
{{मुख्य|बोडण}}

[[बोडण]] हे धार्मिक कार्य चित्पावन समाजात केले जाते. लग्न, मुंज यांसारखे मंगलकार्य पूर्ण झाल्यानंतर हे व्रत केले जाते. बोडण हा एक हिंदू चित्पावन कोकणस्थ ब्राह्मणातील कुलधर्म, कुलाचार आहे. आपल्या कुळातील चालीप्रमाणे म्हणजेच परंपरेप्रमाणे वार्षिक, त्रैवार्षिक अगर शुभकार्य झाल्यावर बोडण भरतात. बोडण हे शक्यतो मंगळवारी, शुक्रवारी किंवा रविवारी भरतात. चातुर्मास, पौष किंवा चैत्र महिना सोडून हा देवीचा धार्मिक कार्यक्रम एरवी कधीही करता येतो.{{संदर्भ हवा}}

तीन किंवा पाच सुवासिनी व एक कुमारिका यांना तेल शिकेकाई देऊन, सुस्नात होऊन सोवळ्याने म्हणजेच रेशमी वस्त्र नेसून सर्व सौभाग्य अलंकार लेऊन येण्यास सांगितले जाते. सर्वांचे पाट गोलाकार मांडून मधोमध एक पाट अगर चौरंग ठेवून ठराविक पद्धतीचीच रांगोळी काढायची असते. बोडण भरण्यास पितळी परातच लागते. ती चौरंगावर ठेवतात. आल्याबरोबर सुवासिनींची व कुमारिकेची तुळशीपुढे पूजा होते. प्रथम तुळशीची पूजा व नंतर आलेल्या महिलांची व कुमारिकेची गरम पाणी व दूध पायावर घालून ओटी भरतात. त्यानंतर लगेच त्या बोडण भरण्यास बसतात.{{संदर्भ हवा}} 

आपल्या देवघरातील अन्नपूर्णा काढून ती बोडणाच्या परातीत ठेवतात तिची पूजा करण्याआधी, प्रथम सुपारीचा गणपती करून त्याची पंचामृताने पूजा करतात. कणीक साखर घातलेल्या दुधात भिजवून तिचे देवीकरिता छोटे छोटे दागिने करतात. त्या कणकेचेच सिंहासन व दुधासाठी हराडेरा करतात. आरतीसाठी कणकेचे पाच छोटे छोटे दिवेही करतात.{{संदर्भ हवा}} 

देवीची पूजा घरच्या मुख्य स्त्रीने पंचामृत वापरून करायची असते. देवीभोवती पुरणपोळीवर सर्व पदार्थ वाढून पाच नैवेद्य मांडले जातात. यावेळी नैवेद्यासाठी पुरण घातलेच पाहिजे असा संकेत आहे. नैवेद्य दाखवून कणकेच्या दिव्यांनी दुर्गादेवीची आरती म्हणतात. नंतर ते पाच दिवे परातीत प्रत्येक नैवेद्याजवळ ठेवतात. घरातील दुसरी बाई चांदीच्या संध्येच्या पळीस साखळी गुंडाळून त्याने दुधाची धार सोडून ते दिवे शांत करते. या पूजेसाठी जसे पुरण हवे तसे एक ते दोन भांडी पंचामृतही (दूध, दही, तूप, मध, साखर)आवश्यक मानले जाते. दिवे शांत झाल्यावर देवीवर प्रत्येकी पाच पळ्या दूध व दही घालतात. नंतर घरातील मुख्य स्री सर्वांना बोडणाच्या परातीला हात लावण्यास सांगते.  याला बोडण कळवणे म्हणतात. नंतर इतर लोक बोडण कळवण्यास सुरुवात करतात. आधी कुमारिका देवी, पैसा व सुपारी त्या बोडणातून काढते, व नंतर देवीच्या तोंडास पुरण किंवा साखर लावून देवी देवघरात ठेवते.  बोडणातले पुरण सवाष्णीच्या हातास लावून त्यांचे हात ’थांबवते’. परातीतील बोडण चमचाभर काढून घेऊन सर्व माणसांना अंगारा म्हणून लावतात. ते बोडण नंतर डब्यात, पातेल्यात घालून गाईस खायला घालतात. ते इतर कोणत्याही जनावरास घालायचे नसते, तसेच टाकून द्यायचे नसते.{{संदर्भ हवा}}

===खानपान===
[[चित्र:Phulka.jpg|140px|right]]
कोकणातील रहिवासी असल्याने यांचे मुख्य अन्न तांदूळ, कुळीथ, नाचणी हे आहे. यापासून तयार केलेले अन्नपदार्थ आणि त्यामधे नारळाचा मुबलक वापर हे प्रांतीय उपलब्धतेचे द्योतक आहेत.
&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=http://www.gourmetindia.com/Chitpavan-t280.html |title=उकडीचे मोदक,उकडीच्या करंज्या |access-date=2009-08-08 |archive-date=2009-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090808194746/http://www.gourmetindia.com/Chitpavan-t280.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===भाषा===
चित्पावनांची स्वतःची [[चित्पावनी बोलीभाषा]] ही कोकणी भाषेची उपबोली होती.&lt;ref&gt;Chitpavani dialect is found in Gazetteer of the Bombay Presidency- Ratnagiri and Sawantwadi Districts, which has been published in 1880.&lt;/ref&gt;. १९५० च्या दशकानंतर ह्या भाषेत बोलणाऱ्या महाराष्ट्रातील लोकांची संख्या लक्षणीयरीत्या कमी झालेली असली तरी, आजही गोवा आणि कर्नाटकाच्या दक्षिण कानडा जिल्ह्यातील चित्पावन आपल्या कुटुंबांमध्ये ही बोली टिकवून आहेत.

देशावरील बहुतेक चित्पावन ब्राह्मणांनी [[चित्पावनी]] आणि [[कोकणी भाषा|कोकणीचा]] उपयोग सोडून मराठी भाषेचा अवलंब सुरू केला. एके काळी चित्पावन ब्राह्मणांचे [[संस्कृत]] भाषेवरसुद्धा प्रभुत्व असे. चित्पावनी भाषेतील मूळ सानुनासिक उच्चारांचा प्रभाव चित्पावनांच्या मराठी बोलण्यावर आढळतो. अर्थात हा मुद्दा वगळल्यास चित्पावन बोलत असलेली मराठी ही जवळपास प्रमाण मराठी भाषेसारखीच असते.
विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून मात्र चित्पावनांनी स्वतःच्या शालेय शिक्षणाकरिता प्राथमिक स्तरापासूनच्या इंग्रजी शिक्षणाचा वापर प्रामुख्याने चालू केला.{{संदर्भ हवा}}

==व्यवसाय आणि अर्थकारण==
पेशवाईपूर्व काळात [[कोकण]] विभागात चित्पावन समाज हा मुख्यत्वे स्थानिक समुदाय शेती व भिक्षुकीवर अवलंबून होता. त्यांत अगदी तुरळक प्रमाणात प्रशासकीय जबाबदाऱ्यांचा समावेश असे. पेशवाईच्या काळात थोडा बदल होऊन सरदारकी तसेच सैन्यातील कामे वाढली, प्रशासनातील कारकुनी कामातही वाढ झाली व त्यांच्यावर अवलंबून असलेल्या भिक्षुकांची स्थिती सुधारली. असे असले तरी, सुधारलेल्या स्थितीचा उपयोग करून अपवादात्मक उद्योग व्यवसाय करण्याचे जे प्रयत्‍न झाले ते तात्कालिक स्वरूपाचे ठरले.
आर्थिक परिस्थिती जेमतेम असलेला हा चित्पावन समाज पेशवाईनंतर आलेल्या इंग्रजी प्रशासनात इंग्रजी भाषेवर प्रभुत्व मिळवून शासकीय क्षेत्रात रमला. इंग्रजांनीसुद्धा सुरुवातीला थोडा संशय बाळगला तरी लौकरच त्यांना प्रशासनात सामील करून घेतले.
चित्पावन समुदायाचे बरेच लोक अर्थक्षेत्रे, विपणन, शिक्षण, स्वयंउद्योग, माहिती तंत्रज्ञान, अभियांत्रिकी आणि वैद्यकीय तसेच मनोरंजनाच्या क्षेत्रांत आढळतात.{{संदर्भ हवा}}

==इतिहास== 
===पेशवाई पूर्व===

कोकणात १८०० वर्षांपासून राहात असूनही या गटातील लोकांबद्दल फारशी माहिती उपलब्ध नाही. कोकणस्थांत वेदाध्ययन करून स्नानसंध्येत काल घालवणारे व चरितार्थाकारिता शेती करणारेच पुष्कळ होते.&lt;ref&gt;'कोकण आणि कोकणस्थ' हे चिंतामणराव वैद्य यांनी लिहिलेले आहे.&lt;/ref&gt; या संदर्भात  वि. का. राजवाडे लिहितात,
* &quot;चित्पावनांची उद्योन्मुखता आस्ते आस्ते व क्रमाक्रमानेच होत आली आहे. ३०८८ वर्षांपूर्वी चित्पावनांना परशुरामाने कोकणात आणून बसवले तेव्हा ते फक्त १४ जण होते. शकपूर्व १२०० ते शकोत्तर १२०० पर्यंतच्या २५०० वर्षांत चित्पावनांची लोकसंख्या इतकी थोडी होती की, हिंदुस्थानच्या राजकारणांत हात घालण्याचे सामर्थ्य त्यांच्यात नव्हते. त्यांची लोकसंख्या चार-पाच हजार असावी. प्रजावृद्धी होण्यासारखी त्यांची आर्थिक परिस्थिती नव्हती. शके १२०० नंतर मुसलमानी अमलात लौकिक व्यवहार चित्पावन उचलू लागले, तसतसे त्यांचे आर्थिक सामर्थ्य वाढू लागले व जास्त प्रजा पोसण्याची शक्ती-बुद्धीला काही प्रमाणात संपत्तीची व प्रजावृद्धीची जोड मिळाली, तेव्हा हिंदुस्थानच्या राजकारणात हात घालण्याची शक्ती त्यांच्यांत उत्पन्न झाली. ही शक्ती संधीची वाट पाहत होती व ती संधी राजाराम छत्रपतींच्या मृत्यूनंतर चित्पावनांना सापडली व तिचा त्यांनी यथायोग्य उपयोग केला.&quot;{{संदर्भ हवा}}

===पेशवाई===
चित्पावनांचे मूळपुरुष साधारण ३००० वर्षांपूर्वी कोकणात स्थायिक झाले असावेत. उत्तरेतून ६२ कुळे यज्ञाच्या निमित्ताने पैठण, कर्नाटक व अखेर कोकणात आली. [[बाळाजी विश्वनाथ|बाळाजी विश्वनाथाच्या]] इतिहासापासून चित्पावनांच्या इतिहासाची ठळक नोंद मिळते.

== राजकारणातील सहभाग==
पंडित जवाहरलाल नेहरू यांच्या मंत्री मंडळात स्थान मिळवणारे विठ्ठलराव गाडगीळ. पांडुरंग सदाशिव साने हे ज्येष्ठ गांधीवादी.


{{वाद}}
 
बहुसंख्य नागरिकांप्रमाणे चित्पावन हेही हिंदुत्वाचे अभिमानी व राष्ट्रीय मनोवृत्तीचे असतात असे मानले जाते. या गटातील काही व्यक्ती पुरोगामी असल्याचेही दिसून येते. गांधीवादी, समाजवादी आणि साम्यवादी अशा विविध विचारसरणी अनुसरणाऱ्या गटांमधे या वर्णातील लोकही सहभागी आहेत,' चित्पावनांमध्ये हिंदुत्ववादी जास्त आहेत असा समज रूढ असल्याचे दिसते.{{संदर्भ हवा}}

===चित्पावनांचा समाजकारण सहभाग===

[[अमरावती]]जवळ तपोवन येथे प्रख्यात समाजसेवी डॉ. शिवाजीराव पटवर्धन यांनी कुष्ठरोग्यांसाठी एक आश्रम काढला होता.&lt;ref&gt;ही Google च्या http://www.rasik.com/cgi_bin/display_book.cgi?bookId=b44500&amp;lang=marathi {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304204736/http://www.rasik.com/cgi_bin/display_book.cgi?bookId=b44500&amp;lang=marathi |date=2016-03-04 }} ची कॅश आहे. 19 May 2009 19:07:28 GMT वाजता हे पृष्ठ जसे दिसले होते त्याचा हा स्नॅपशॉट आहे.&lt;/ref&gt; [[महात्मा फुले]] यांची सत्यशोधक चळवळीला पुण्यातील चित्पावन भिडेशास्त्री यांनी सर्वतोपरी मदत केली. पुढे लोकमान्य टिळकांचा राजकीय क्षितिजावर उदय झाला त्यांनी आंतरशाखीय विवाहाचे समर्थन केले.
स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर यांनी केलेले अस्पृश्यता निवारण कार्य उल्लेखनीय होते.
सहभोजन (सर्व जातीय एक पंगत), रत्‍नागिरीत त्यांच्या प्रेरणेने उभे राहिलेले पतित पावन मंदिर सर्व जातीय हिंदूंसाठी खुले असे मंदिर होते.
शाळेत सर्व जातीय मुलांना सरमिसळ बसवण्यासाठी सावरकरांनी प्रयत्न केले आणि ते मोठ्या प्रमाणात यशस्वी झाले.
भूदान चळवळ करून शेत जमिनीच्या समान वाटपाचा आग्रह धरणारे विनोबा भावे हे एक श्रेष्ठ गांधीवादी नेते होते.
सेनापती बापट या नावाने प्रसिद्ध असणारे पांडुरंगराव महादेवराव बापट हे सामजिक चळवळीत अग्रेसर असणार मोठं नाव होत
*अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषदेच्या कामात मोठं योगदान देणारे श्री. यशवंतराव केळकर हे ही कोकणस्थ चित्पावन ब्राह्मण.
विवेकानंद शीला स्मारक, कन्याकुमारीच्या उभारणीचं अशक्यप्राय वाटणार काम उभ करणारे एकनाथराव रानडे हे ही कोकणस्थ चित्पावन! 
*कसबा पेठ मतदार संघाचे माजी आमदार माजी अन्न आणि औषध प्रशासन मंत्री महाराष्ट्र शासन तसेच पुण्याचे विद्यमान खासदार गिरिश बापट,
* देवगड-कणकवली मतदार संघाचे माजी आमदार अप्पासाहेब गोगटे तसेच त्यांचे पुतणे माजी आमदार अजितराव गोगटे.

==चित्पावनांच्या संस्था आणि उपक्रम==

* [[अपरांत (संस्था)]]
* महाराष्ट्र चित्पावन संघ
* चित्तपावन सेवा संघ ट्रस्ट
* चित्पावन ब्राह्मण संघ
* महर्षि शांडिल्य प्रतिष्ठान

भारतातील विविध राज्यात तसेच भारताबाहेरही या संस्था कार्यरत आहेत,

== प्रसिद्ध चित्पावन ==

#[[बाळाजी विश्वनाथ]],  
#[[थोरले बाजीराव पेशवे]]
#[[चिमाजी अप्पा]]
#[[नानासाहेब पेशवा]]
#[[रघुनाथराव पेशवे]]
#[[माधवराव पेशवे]]
#[[सवाई माधवराव पेशवे]]
#[[दुसरे बाजीराव पेशवे]]
#[[सदाशिवराव भाऊ]]
#[[परशुरामभाऊ पटवर्धन]]
#[[गोपीनाथपंत बोकिल]]
#[[लोकमान्य टिळक]], 
#[[स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर]],
#[[गोपाळ गणेश आगरकर]],
#[[महादेव गोविंद रानडे]],
#[[वासुदेव बळवंत फडके]],
#[[रमाबाई रानडे]],
#[[सेनापती बापट]], 
#[[नाना फडणवीस]], 
#[[इरावती कर्वे]],  
#[[विष्णूशास्त्री कृष्णशास्त्री चिपळूणकर]], 
#[[गोपाळ कृष्ण गोखले]],  
#[[बापू गोखले]], 
#[[आनंदीबाई गोपाळराव जोशी]], 
#[[धोंडो केशव कर्वे]],
#[[चाफेकर बंधू]],
#[[विठ्ठल नरहर गाडगीळ]]
#[[अजित भालचंद्र आगरकर]],
#[[माधव आपटे]], 
#[[मोहन गोखले]], 
#[[प्रशांत दामले]],  
#[[विक्रम गोखले]], 
#[[माधुरी दीक्षित]],
#[[सई ताम्हनकर]],
#[[प्रसाद ओक]],
#[[धनंजय चंद्रचूड]],
#[[विमलबाई गायकवाड]] (पूर्वीचे रानडे), 
#बी.जी. चितळे, 
#परांजपे स्कीमस् चे परांजपे, 
#संस्कृती कोशकर्ते पं. [[महादेवशास्त्री जोशी]], 
#ज्ञानकोशकार [[श्रीधर व्यंकटेश केतकर]]
#[[शरद पोंक्षे]] 
#माजी सरकार्यवाह भय्याजी जोशी, 
#[[वामन हरी पेठे]], 
#[[पु.ना.गाडगीळ]], 
#चितळे उद्योग समूह, 
#[[परांजपे बिल्डर]], 
#पेठे लोणचीवाले, 
#कॅम्लिनचे दांडेकर, 
#अल आदिल सुपर स्टोअर दुबईचे [[महादेव दातार]],

==हे सुद्धा पहा==

* [[चित्पावन आडनावांची यादी]]

== संदर्भ  ==
{{संदर्भयादी}}&lt;ref group=&quot;१८८० च्या गॅझेटियर चा दुवा&quot;&gt;[https://dspace.gipe.ac.in/xmlui/handle/10973/19585 १८८० च्या गॅझेटियर चा दुवा]  1&lt;/ref&gt;

==बाह्य दुवे==

*[http://www.chitpavans.in/ चित्पावन डॉट इन]
*[http://www.karmarkarfoundationmumbai.org/karmarkar/html/Kulach5.html करमरकर फ़ाउंडेशन, मुंबई]

{{बदल}}{{दृष्टिकोन}}
[[वर्ग:मराठी ब्राह्मण]]
[[वर्ग:ब्राह्मण पोटजाती]]
[[वर्ग:हिंदू धर्मामधील जाती]]</text>
      <sha1>kqlolqbzxd4ihyy678fowh9auni6b5v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चित्पावन आडनावांची यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62968</id>
    <revision>
      <id>2693805</id>
      <parentid>2692772</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:13:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* त */</comment>
      <origin>2693805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5873" sha1="iud9ebmn2q5h3t74zw6xwgmjpedmzor" xml:space="preserve">=='''अ'''==
अग्निहोत्री

अघाटेकर

अठीरकर

अभ्यंकर

आखवे

आगरकर 

आगलावे

आगाशे

आचरेकर

आचवल 

आचारी

आचार्य 

आठवले

आपटे

आपट्ये

आंबेडकर

आमकर

आवळस्कर

ओक

ओगले

आंबेकर

=='''क'''==
करंदीकर

करमरकर

कर्वे

कळसकर

काटके

काणे

काळे
कानिटकर

कान्हेरे

कापरेकर

कापशे

कापसे

कार्लेकर

कावडीकर

काशीकर


किडमिडे

किणकिणे

कुंटे

कुर्लेकर

केतकर

[[केळकर]]

कोकणे

कोतवाल (सहस्रबुद्धे )

कोपरकर

कोल्हटकर

=='''ख'''==
खंगाळे

खरे

खाजगीवाले

खाजणे

खांडवीकर

खाडिलकर

खामकर

खांबेटे

खारवाले

=='''ग'''==

गणपुले

गद्रे

गांगल

गाडगीळ

गानू

गोखले

गोगटे

गोडबोले

गोडसे

गोंधळेकर

गोरे

गोवंडे

गोवित्रीकर

गोसावी

गोळे

=='''घ'''==

घाणेकर

घारपुरे

घारे

घुले

घैसास

घोटवडेकर

घांघरेकर

घनवटकर

घांघुरडे

== च ==
चितळे

चिपळूणकर

चिपळोणकर

चक्रदेव

चाफेकर

चिंचाळकर

चौगुले

=='''छ'''==
छत्रे

=='''ज'''==
जाईल

जोग

जोगदंड

जोगळेकर

जोशी

=='''ट'''==
* टापरे
* टिळक
* टेण्ये

=='''ठ'''==
ठोसर

=='''ड'''==
डोंगरे

=='''ढ'''==
ढमढेरे

=='''त'''==
ताम्हनकर 

तिखे

तुळपुळे

=='''थ'''==
थत्ते

थेटे

थोरवे

=='''द'''==
दांडेकर

दातार

दाते

दामले

दीक्षित

देव

देवधर

देवल

देशपांडे

देसाई

देशमुख 

देपोलकर

दाभोळकर

दिवेकर

देवरुखकर (पूर्वीचे टिळक)

=='''न'''==
नातू

नागावकर

निमकर 

नेने

नरवणे

नगरकर

नित्सुरे

पाटील

पटवर्धन

परचुरे
 
परांजपे
 
पाटणकर 

पिंगळे

पेठे

पेंडसे

पोतनीस (जोशी)

पोंक्षे

पाळंदे

पुराणिक

पाध्ये

पंडित

=='''फ'''==
फाटे
 
फडके

फफे

फाटक

फाळके

फणसे

फडणवीस

=='''ब'''==

बकालकर

बडे

बर्वे

बागुल

बापट

बाम

बालकर

बाळ

बेडेकर

बेंद्रे

बेहेरे

बोडस

बोरकर

==भ ==

भट

भागवत

भाजेकर

भानू

भाटे

भावे

भिडे

भुस्कुटे

भेंडे

भोगले

भातखंडे

भस्मे 

=='''म'''==
मन्नूरकर 

मायदेव 

मराठे

मालशे

मनोळीकर

मुळे

मुळेकर

मुळ्ये

मेहेंदळे

मोडक

मोने

म्हसकर

मंडलिक

मनोहर

महाजन

मोहन

=='''य'''==
योगी

=='''र'''==

रानडे

राणे

रिसबूड

राजवाडे

रास्ते

रत्नपारखी

=='''ल'''==
लोंढे

लागू

लिमये

लेले

लुकतुके

लवाटे

=='''व'''==
वझे

वर्तक

वाडदेकर

विद्वांस

वेंगुर्लेकर

वैद्य

वैशंपायन

वेलणकर

वेखंडे

वाटवे

=='''श'''==
* शारंगपाणी
* शास्त्रकार 
* शास्त्री
* शिंगटे
* शिंत्रे
* शिदये
* शिंदे
* शिदोरे
* शिद्ये
* शिद्रास
* शिवनेकर
* शुक्ल
* शेटे
*शेलार
* शेंडे
* शेंड्ये
* शेवडे
* शौचे
* श्रावण
* श्रीखंडे
* श्रोत्री

=='''स'''&lt;ref&gt;http://www.kokanastha.com/htm/s_surname.htm&lt;/ref&gt;==
* सखदेव
* सद्मनी
* सबनीस
* सरंजामे
* सहस्रबुद्धे
* साकळे
* साखरे
* साठे
* साठये
* साठ्ये
* सातकर
* साने
* सामल
* सावरकर
* सासणे
* सिधये
* सिद्धये
* सुकडकर
* सुंकळे
* सुगवेकर
* सुणके
* सुतार
* सुभेदार
* सुरनिस
* सोमण
* सोवनी
* सोहोनी
* सौचे
* स्वयंपाकी

=='''ह'''==
* हसबनीस
* हसरे
* हापसे

==हे सुद्धा पहा==
*[[चित्पावन कोकणस्थ ब्राह्मण]]
==संदर्भ आणि नोंदी==
&lt;references /&gt;

[[वर्ग:मराठी आडनावे]]</text>
      <sha1>iud9ebmn2q5h3t74zw6xwgmjpedmzor</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>शिवा काशीद</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64570</id>
    <revision>
      <id>2693879</id>
      <parentid>2624655</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T04:56:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38637-16</username>
        <id>185137</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2693879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5677" sha1="f7a4cm2r0ebpsqs7oonrqy6h83mg8qp" xml:space="preserve">{{इतिहासलेखन}}
{{विकिकरण}}

शिवा काशीद हे शिवाजी राज्यांच्या सैन्यात न्हावी होते. त्यांनी शिवाजी महाराजांवर आणि पर्यायाने मराठी राज्यावर आलेल्या संकटाचे निवारण करतेवेळी आपल्या प्राणाचे बलिदान दिले, म्हणून शिवाजीराजे सिद्दी जोहरने पन्हाळगडाला दिलेल्या वेढ्यातून सुखरूप निघाले व विशाळगडावर पोहचले. हे शिवा काशीद हुबेहूब शिवाजी राजांसारखे दिसत असत. त्यांना पोशाखही शिवाजी महाराजांचा दिला होता. 
* त्यामुळे सिद्दी जोहरच्या सैनिकांनी पालखीत बसलेल्या आणि पळून जाण्याच्या प्रयत्नात असलेल्या शिवा काशीदांना, शिवाजी राजे समजून पकडले आणि सिद्दीकडे नेले. मात्र, हे शिवाजी नाहीत असे कळताच जोहरने त्यांच्या पोटात तलवार खूपसली. ही घटना १२ जुलै १६६० या दिवशी घडली.

या शिवा काशीद नावाच्या मर्द मावळ्याची समाधी पन्हाळगडाच्या पायथ्याशी, विशाळगडाकडे जाणाऱ्या वाटेतील एका गावापाशी आहे. नेबापूरच्या (चव्हाण) &quot;पाटलांनी&quot; शिवा काशिदांना प्रति शिवाजी महाराज बनण्याची कल्पना दिली होती. ही कल्पना प्रत्यक्षात आणण्यासाठी नेबापूर (चव्हाण) पाटील आणि शिवा काशीद यांनी शिवाजी महाराजांशी थेट बैठक आयोजित केली. कारण पन्हाळा नुकताच स्वराज्यात सामील झाला होता. त्या काळात शिवाजी महाराज नवीन पन्हाळ्याचे व्यवस्थापन करण्याची योजना करीत होते.मानवी संसाधनांची व्यवस्था करण्याची जबाबदारी नेबापूर (चव्हाण) पाटील यांची होती. असेही सांगितले जाते की सिद्दी जौहरला दिशाभूल करण्याचे धोरण आखण्यात नेबापूर (चव्हाण)पाटील हे मुख्य सूत्रधार होते. नेबापूर (चव्हाण) पाटील हा सर्वात विश्वासू वैयक्तिक हेर होता. हे देखील सांगण्यात आले आहे की बाजी प्रभू आणि नेबापूर पाटील यांनी एकत्रितपणे योजना आखली आणि अंमलात आणली. सर्व माहितींपैकी एक गोष्ट लक्षात घेण्याजोगी आहे ती म्हणजे शिवाजी महाराजांनी पन्हाळा ताब्यात घेतला तेव्हा शिवाजीराजेसारखे दिसण्याबद्दल शिवा काशिदचे प्रथम नेबापूर पाटलांनी कौतुक केले. पण लवकरच शिवा काशिदांनी शिवाजी महाराजांचा आणि स्वराज्याचा जीव वाचविला. नेबापूर (चव्हाण) पाटील यांच्या कल्पनेचा सन्मान म्हणून शिवाजी महाराजांनी &quot;मानाची पायरी&quot; भेट दिली.&quot;मानाची पायरी&quot; हा एक मोठा आयताकृती कोरीव दगड आहे. तो अजूनही नेबापुरात आहे. 

स्वराज्यासाठी अनेक हेरांनी काम केले होते, पण त्यांच्या कामाच्या गुप्ततेमुळे आणि कामाच्या व्याप्तीमुळे त्याची इतिहासात नोंद झाली नाही. परंतु, आता बरेच उत्तराधिकारी पुढच्या पिढ्यांसाठी माहिती लिहीत आहेत.


[[वर्ग:ऐतिहासिक व्यक्ती]]

{{मराठा साम्राज्य}}</text>
      <sha1>f7a4cm2r0ebpsqs7oonrqy6h83mg8qp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>उमरेड तालुका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76840</id>
    <revision>
      <id>2693847</id>
      <parentid>2605319</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T18:11:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15240" sha1="fxu1f9wehzyzqqq5m6mablr1k1j3gp7" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = तालुका
|स्थानिक_नाव               = उमरेड
|इतर_नाव                  = 
|टोपणनाव                  = 
|राज्य_नाव                  =  महाराष्ट्र 
|अक्षांश =20 |अक्षांशमिनिटे = 50|अक्षांशसेकंद =50 
|रेखांश= 79|रेखांशमिनिटे= 19|रेखांशसेकंद= 15
|मुळ_नकाशा                = &lt;!-- only if default map not wanted --&gt;
|शोधक_स्थान                 = &lt;!-- left/right --&gt;
|मुळ_नकाशा_पट्टी            = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|आतील_नकाशा_चिन्ह          = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|नकाशा_शीर्षक               = 
|क्षेत्रफळ_एकूण               = 
|क्षेत्रफळ_आकारमान            = 
|क्षेत्रफळ_क्रमांक              = 
|क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ           = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो                 = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ            = 
|उंची                   = 
|उंची_संदर्भ               = 
|समुद्री_किनारा               = 
|हवामान                   = 
|वर्षाव                     = 
|तापमान_वार्षिक             = 
|तापमान_हिवाळा             = 
|तापमान_उन्हाळा             = 
|मुख्यालय                = &lt;!-- फक्त जिल्हांसाठीच--&gt;
|मोठे_शहर                 = 
|मोठे_मेट्रो                  = 
|जवळचे_शहर                = 
|प्रांत                      = 
|विभाग                    = 
|जिल्हा                    = &lt;!-- नावे --&gt;
|लोकसंख्या_एकूण             = 
|लोकसंख्या_वर्ष               = 
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ         = 
|लोकसंख्या_घनता             = 
|लिंग_गुणोत्तर                = 
|साक्षरता                   = 
|साक्षरता_पुरुष              = 
|साक्षरता_स्त्री                 = 
|अधिकृत_भाषा                = मराठी 
|नेता_पद_१                  = 
|नेता_नाव_१                 = 
|नेता_पद_२                  = 
|नेता_नाव_२                 = 
|संसदीय_मतदारसंघ           = रामटेक
|विधानसभा_मतदारसंघ          = उमरेड
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१             = [[तहसील]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_१              = उमरेड
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२             = [[पंचायत समिती]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_२               = उमरेड
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३             = न्यायालय
|न्यायक्षेत्र_नाव_३               = 
|कोरे_शीर्षक_१               = 
|कोरे_उत्तर_१                = 
|एसटीडी_कोड                 = 
|पिन_कोड                   = 
|आरटीओ_कोड                = 
|संकेतस्थळ                 = 
|संकेतस्थळ_नाव              = 
|दालन                      = 
|तळटिपा                   = 
|गुणक_शीर्षक             = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|स्वयंवर्गीत                 = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
}}

{{इतरउपयोग४|उमरेड तालुका|उमरेड शहर|उमरेड}}

'''उमरेड तालुका''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[नागपूर जिल्हा|नागपूर जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे.

{{तक्‍ता भारतीय शहर
|नाव=
|जिल्हा_नाव=[[नागपूर जिल्हा]]
|राज्य_नाव=[[महाराष्ट्र]]
|चित्र:
|चित्रशीर्षक=
|चित्ररुंदी=
|लोकसंख्या=(शहर) 
|population_total_cite  = 
|क्षेत्रफळ=
|समुद्र सपाटीपासून उंची=   मि (१,९४९ फुट) 
|जनगणना_वर्ष=([[इ.स. २००१|२००१]])
|जवळचे शहर=
|लोकसभा= [[नागपूर लोकसभा मतदारसंघ]]
|राज्यसभा=
|दूरध्वनी_कोड=
|पोस्टल_कोड=
|आरटीओ_कोड=MH-
|निर्वाचित_प्रमुख_नाव=
|निर्वाचित_पद_नाव= आमदार
|प्रशासकीय_प्रमुख_नाव=
|प्रशासकीय_पद_नाव= उपविभागीय अधिकारी
|संकेतस्थळ_लिंक= 
}}

==स्थान==
उमरेड हे [[नागपूर]] पासून ४८ किमी अंतरावर आहे तर  पासून    किमी अंतरावर आहे.
==भौगोलिक विविधता==

== तालुक्यातील गावे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: 100%;&quot;
|+ उमरेड तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[अकोला (उमरेड)]] || ६१ || [[कळमना]] || १२१ || [[रिढोरा (उमरेड)]]
|-
| २ || [[अलगोंदी]] || ६२ || [[कळंद्री (उमरेड)]] || १२२ || [[सायकी]]
|-
| ३ || [[आंबोली (उमरेड)]] || ६३ || [[कान्हा]] || १२३ || [[सळई]]
|-
| ४ || [[आमगाव (उमरेड)]] || ६४ || [[करंडळा]] || १२४ || [[सळई बुद्रुक]]
|-
| ५ || [[आमघाट]] || ६५ || [[काटरा]] || १२५ || [[सळई खुर्द]]
|-
| ६ || [[आपतुर]] || ६६ || [[कवडापूर (उमरेड)]] || १२६ || [[सळईमहालगाव]]
|-
| ७ || [[बारेजा]] || ६७ || [[केसळापूर (उमरेड)]] || १२७ || [[सळईमेंढा (उमरेड)]]
|-
| ८ || [[बारव्हा]] || ६८ || [[खैरी (उमरेड)]] || १२८ || [[सळईराणी]]
|-
| ९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[बेळा]] || ६९ || [[खैरी बुद्रुक (उमरेड)]] || १२९ || [[सांदीगोंदी]]
|-
| १० || [[बेळगाव (उमरेड)]] || ७० || [[खापरी (उमरेड)]] || १३० || [[सावंगी (उमरेड)]]
|-
| ११ || [[बेलपेठ]] || ७१ || [[खापरीराजा]] || १३१ || [[सायेश्वर]]
|-
| १२ || [[बेंडोळी]] || ७२ || [[खेडी (उमरेड)]] || १३२ || [[सेलोटी (उमरेड)]]
|-
| १३ || [[भापसी]] || ७३ || [[खुरसापार (उमरेड)]] || १३३ || [[सेव]]
|-
| १४ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[भिवगड (उमरेड)]] || ७४ || [[किन्हाळा (उमरेड)]] || १३४ || [[शेडेश्वर]]
|-
| १५ || [[भिवापूर (उमरेड)]] || ७५ || [[कोहळा (उमरेड)]] || १३५ || [[शिरपूर (उमरेड)]]
|-
| १६ || [[बीडमोहणा]] || ७६ || [[कोलारमेट]] || १३६ || [[सिंदीविहरी]]
|-
| १७ || [[बोपेश्वर (उमरेड)]] || ७७ || [[कोटगाव]] || १३७ || [[सिंगापुर (उमरेड)]]
|-
| १८ || [[बोरगाव (उमरेड)]] || ७८ || [[कुंभापूर]] || १३८ || [[सिंगोरी (उमरेड)]]
|-
| १९ || [[बोरीमाजरा]] || ७९ || [[कुंभारी (उमरेड)]] || १३९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[सिरसी (उमरेड)]]
|-
| २० || [[बोरीभाटारी]] || ८० || [[लोहारा (उमरेड)]] || १४० || [[सोनेगाव (उमरेड)]]
|-
| २१ || [[बोथळी (उमरेड)]] || ८१ || [[माजरी (उमरेड)]] || १४१ || [[सोनपुरी (उमरेड)]]
|-
| २२ || [[ब्राम्ही (उमरेड)]] || ८२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[मकरढोकडा]] || १४२ || [[सुकळीजुनोणी]]
|-
| २३ || [[ब्राम्हणी (उमरेड)]] || ८३ || [[मांगळी (उमरेड)]] || १४३ || [[सुकळी (उमरेड)]]
|-
| २४ || [[चंपा (उमरेड)]] || ८४ || [[मनोरी (उमरेड)]] || १४४ || [[सुराबारडी]]
|-
| २५ || [[चानोडा (उमरेड)]] || ८५ || [[मारजघाट]] || १४५ || [[सुरजपूर]]
|-
| २६ || [[चारगाव (उमरेड)]] || ८६ || [[मारमझरी]] || १४६ || [[सुरगाव (उमरेड)]]
|-
| २७ || [[चिचोळी (उमरेड)]] || ८७ || [[मासळा (उमरेड)]] || १४७ || [[तांबेखणी]]
|-
| २८ || [[चिखलढोकडा]] || ८८ || [[मासळकुंड]] || १४८ || [[तेलकवडसी]]
|-
| २९ || [[चिमणाझारी]] || ८९ || [[मटकाझरी]] || १४९ || [[ठाणा (उमरेड)]]
|-
| ३० || [[दहेगाव (उमरेड)]] || ९० || [[मेंढेपठार (उमरेड)]] || १५० || [[थारा]]
|-
| ३१ || [[दाव्हा]] || ९१ || [[मेणखट]] || १५१ || [[ठोंबरा]]
|-
| ३२ || [[दावळीमेट]] || ९२ || [[मेटमंगरुड]] || १५२ || [[तिखाडी]]
|-
| ३३ || [[डेणी]] || ९३ || [[म्हासळा (उमरेड)]] || १५३ || [[तिरखुरा]]
|-
| ३४ || [[देवळी (उमरेड)]] || ९४ || [[म्हासेपठार (उमरेड)]] || १५४ || [[उडसा]]
|-
| ३५ || [[धामणगाव (उमरेड)]] || ९५ || [[मोहपा]] || १५५ || [[उकडवाडी]]
|-
| ३६ || [[धुरखेडा (उमरेड)]] || ९६ || [[मुरादपूर (उमरेड)]] || १५६ || [[उमरा (उमरेड)]]
|-
| ३७ || [[दिघोरी (उमरेड)]] || ९७ || [[मुरझडी]] || १५७ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[उमरेड]]
|-
| ३८ || [[डोंगरगाव (उमरेड)]] || ९८ || [[नांदरा (उमरेड)]] || १५८ || [[उमरी (उमरेड)]]
|-
| ३९ || [[दुधा]] || ९९ || [[नरसाळा (उमरेड)]] || १५९ || [[उंदरी (उमरेड)]]
|-
| ४० || [[फत्तेपूर (उमरेड)]] || १०० || [[नवेगाव (उमरेड)]] || १६० || [[उटी (उमरेड)]]
|-
| ४१ || [[फुकेश्वर]] || १०१ || [[निरवा]] || १६१ || [[विरळी]]
|-
| ४२ || [[गणेशपुर (उमरेड)]] || १०२ || [[निशाणघाट]] || १६२ || [[वडध]]
|-
| ४३ || [[गंगापूर (उमरेड)]] || १०३ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[पाचगाव]] || १६३ || [[वाडंद्रा]]
|-
| ४४ || [[गणपावली]] || १०४ || [[पांढराबोडी (उमरेड)]] || १६४ || [[वाडेगाव (उमरेड)]]
|-
| ४५ || [[गावसुत]] || १०५ || [[पांढरतळ]] || १६५ || [[वाडगाव (उमरेड)]]
|-
| ४६ || [[गरमसुर (उमरेड)]] || १०६ || [[पांजरेपार (उमरेड)]] || १६६ || [[वाघोली (उमरेड)]]
|-
| ४७ || [[घोटुर्ली]] || १०७ || [[पवनी (उमरेड)]] || १६७ || [[वानोडा (उमरेड)]]
|-
| ४८ || [[गोधानी (उमरेड)]] || १०८ || [[परडगाव]] || १६८ || [[वायगाव (उमरेड)]]
|-
| ४९ || [[गोवारी (उमरेड)]] || १०९ || [[पारसोडी (उमरेड)]] || १६९ || [[वेलसाकरा]]
|-
| ५० || [[गुलालपूर]] || ११० || [[पावनी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५१ || [[हळदगाव (उमरेड)]] || १११ || [[पेंढारी (उमरेड)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५२ || [[हाटकावाडा]] || ११२ || [[पेंडकापूर]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५३ || [[हेवटी]] || ११३ || [[पेठमहमदपूर]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५४ || [[हिवारा (उमरेड)]] || ११४ || [[पिंपळखुट]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५५ || [[इब्राहिमपूर (उमरेड)]] || ११५ || [[पिपरडोळ]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५६ || [[जैतापूर (उमरेड)]] || ११६ || [[पिपळा (उमरेड)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५७ || [[जामगड (उमरेड)]] || ११७ || [[पिपरा (उमरेड)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५८ || [[जाम्हळापाणी]] || ११८ || [[पिराया]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५९ || [[जुनोणी (उमरेड)]] || ११९ || [[पिटीचुव्हा]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ६० || [[काचळकुही]] || १२० || [[पुसागोंदी (उमरेड)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{विस्तार}}

{{नागपूर जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:नागपूर जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>fxu1f9wehzyzqqq5m6mablr1k1j3gp7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693848</id>
      <parentid>2693847</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T18:11:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15240" sha1="0qh4w4saxglqzkxqruqvssrjmh5ju99" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = तालुका
|स्थानिक_नाव               = उमरेड
|इतर_नाव                  = 
|टोपणनाव                  = 
|राज्य_नाव                  =  महाराष्ट्र 
|अक्षांश =20 |अक्षांशमिनिटे = 50|अक्षांशसेकंद =50 
|रेखांश= 79|रेखांशमिनिटे= 19|रेखांशसेकंद= 15
|मुळ_नकाशा                = &lt;!-- only if default map not wanted --&gt;
|शोधक_स्थान                 = &lt;!-- left/right --&gt;
|मुळ_नकाशा_पट्टी            = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|आतील_नकाशा_चिन्ह          = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|नकाशा_शीर्षक               = 
|क्षेत्रफळ_एकूण               = 
|क्षेत्रफळ_आकारमान            = 
|क्षेत्रफळ_क्रमांक              = 
|क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ           = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो                 = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ            = 
|उंची                   = 
|उंची_संदर्भ               = 
|समुद्री_किनारा               = 
|हवामान                   = 
|वर्षाव                     = 
|तापमान_वार्षिक             = 
|तापमान_हिवाळा             = 
|तापमान_उन्हाळा             = 
|मुख्यालय                = &lt;!-- फक्त जिल्हांसाठीच--&gt;
|मोठे_शहर                 = 
|मोठे_मेट्रो                  = 
|जवळचे_शहर                = 
|प्रांत                      = 
|विभाग                    = 
|जिल्हा                    = &lt;!-- नावे --&gt;
|लोकसंख्या_एकूण             = 
|लोकसंख्या_वर्ष               = 
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ         = 
|लोकसंख्या_घनता             = 
|लिंग_गुणोत्तर                = 
|साक्षरता                   = 
|साक्षरता_पुरुष              = 
|साक्षरता_स्त्री                 = 
|अधिकृत_भाषा                = मराठी 
|नेता_पद_१                  = 
|नेता_नाव_१                 = 
|नेता_पद_२                  = 
|नेता_नाव_२                 = 
|संसदीय_मतदारसंघ           = रामटेक
|विधानसभा_मतदारसंघ          = उमरेड
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१             = [[तहसील]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_१              = उमरेड
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२             = [[पंचायत समिती]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_२               = उमरेड
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३             = न्यायालय
|न्यायक्षेत्र_नाव_३               = 
|कोरे_शीर्षक_१               = 
|कोरे_उत्तर_१                = 
|एसटीडी_कोड                 = 
|पिन_कोड                   = 
|आरटीओ_कोड                = 
|संकेतस्थळ                 = 
|संकेतस्थळ_नाव              = 
|दालन                      = 
|तळटिपा                   = 
|गुणक_शीर्षक             = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|स्वयंवर्गीत                 = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
}}

{{इतरउपयोग४|उमरेड तालुका|उमरेड शहर|उमरेड}}

'''उमरेड तालुका''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[नागपूर जिल्हा|नागपूर जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे.

{{तक्‍ता भारतीय शहर
|नाव=
|जिल्हा_नाव=[[नागपूर जिल्हा]]
|राज्य_नाव=[[महाराष्ट्र]]
|चित्र:
|चित्रशीर्षक=
|चित्ररुंदी=
|लोकसंख्या=(शहर) 
|population_total_cite  = 
|क्षेत्रफळ=
|समुद्र सपाटीपासून उंची=   मि (१,९४९ फुट) 
|जनगणना_वर्ष=([[इ.स. २००१|२००१]])
|जवळचे शहर=
|लोकसभा= [[नागपूर लोकसभा मतदारसंघ]]
|राज्यसभा=
|दूरध्वनी_कोड=
|पोस्टल_कोड=
|आरटीओ_कोड=MH-
|निर्वाचित_प्रमुख_नाव=
|निर्वाचित_पद_नाव= आमदार
|प्रशासकीय_प्रमुख_नाव=
|प्रशासकीय_पद_नाव= उपविभागीय अधिकारी
|संकेतस्थळ_लिंक= 
}}

==स्थान==
उमरेड हे [[नागपूर]] पासून ४८ किमी अंतरावर आहे तर  पासून    किमी अंतरावर आहे.
==भौगोलिक विविधता==

== तालुक्यातील गावे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: auto;&quot;
|+ उमरेड तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[अकोला (उमरेड)]] || ६१ || [[कळमना]] || १२१ || [[रिढोरा (उमरेड)]]
|-
| २ || [[अलगोंदी]] || ६२ || [[कळंद्री (उमरेड)]] || १२२ || [[सायकी]]
|-
| ३ || [[आंबोली (उमरेड)]] || ६३ || [[कान्हा]] || १२३ || [[सळई]]
|-
| ४ || [[आमगाव (उमरेड)]] || ६४ || [[करंडळा]] || १२४ || [[सळई बुद्रुक]]
|-
| ५ || [[आमघाट]] || ६५ || [[काटरा]] || १२५ || [[सळई खुर्द]]
|-
| ६ || [[आपतुर]] || ६६ || [[कवडापूर (उमरेड)]] || १२६ || [[सळईमहालगाव]]
|-
| ७ || [[बारेजा]] || ६७ || [[केसळापूर (उमरेड)]] || १२७ || [[सळईमेंढा (उमरेड)]]
|-
| ८ || [[बारव्हा]] || ६८ || [[खैरी (उमरेड)]] || १२८ || [[सळईराणी]]
|-
| ९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[बेळा]] || ६९ || [[खैरी बुद्रुक (उमरेड)]] || १२९ || [[सांदीगोंदी]]
|-
| १० || [[बेळगाव (उमरेड)]] || ७० || [[खापरी (उमरेड)]] || १३० || [[सावंगी (उमरेड)]]
|-
| ११ || [[बेलपेठ]] || ७१ || [[खापरीराजा]] || १३१ || [[सायेश्वर]]
|-
| १२ || [[बेंडोळी]] || ७२ || [[खेडी (उमरेड)]] || १३२ || [[सेलोटी (उमरेड)]]
|-
| १३ || [[भापसी]] || ७३ || [[खुरसापार (उमरेड)]] || १३३ || [[सेव]]
|-
| १४ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[भिवगड (उमरेड)]] || ७४ || [[किन्हाळा (उमरेड)]] || १३४ || [[शेडेश्वर]]
|-
| १५ || [[भिवापूर (उमरेड)]] || ७५ || [[कोहळा (उमरेड)]] || १३५ || [[शिरपूर (उमरेड)]]
|-
| १६ || [[बीडमोहणा]] || ७६ || [[कोलारमेट]] || १३६ || [[सिंदीविहरी]]
|-
| १७ || [[बोपेश्वर (उमरेड)]] || ७७ || [[कोटगाव]] || १३७ || [[सिंगापुर (उमरेड)]]
|-
| १८ || [[बोरगाव (उमरेड)]] || ७८ || [[कुंभापूर]] || १३८ || [[सिंगोरी (उमरेड)]]
|-
| १९ || [[बोरीमाजरा]] || ७९ || [[कुंभारी (उमरेड)]] || १३९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[सिरसी (उमरेड)]]
|-
| २० || [[बोरीभाटारी]] || ८० || [[लोहारा (उमरेड)]] || १४० || [[सोनेगाव (उमरेड)]]
|-
| २१ || [[बोथळी (उमरेड)]] || ८१ || [[माजरी (उमरेड)]] || १४१ || [[सोनपुरी (उमरेड)]]
|-
| २२ || [[ब्राम्ही (उमरेड)]] || ८२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[मकरढोकडा]] || १४२ || [[सुकळीजुनोणी]]
|-
| २३ || [[ब्राम्हणी (उमरेड)]] || ८३ || [[मांगळी (उमरेड)]] || १४३ || [[सुकळी (उमरेड)]]
|-
| २४ || [[चंपा (उमरेड)]] || ८४ || [[मनोरी (उमरेड)]] || १४४ || [[सुराबारडी]]
|-
| २५ || [[चानोडा (उमरेड)]] || ८५ || [[मारजघाट]] || १४५ || [[सुरजपूर]]
|-
| २६ || [[चारगाव (उमरेड)]] || ८६ || [[मारमझरी]] || १४६ || [[सुरगाव (उमरेड)]]
|-
| २७ || [[चिचोळी (उमरेड)]] || ८७ || [[मासळा (उमरेड)]] || १४७ || [[तांबेखणी]]
|-
| २८ || [[चिखलढोकडा]] || ८८ || [[मासळकुंड]] || १४८ || [[तेलकवडसी]]
|-
| २९ || [[चिमणाझारी]] || ८९ || [[मटकाझरी]] || १४९ || [[ठाणा (उमरेड)]]
|-
| ३० || [[दहेगाव (उमरेड)]] || ९० || [[मेंढेपठार (उमरेड)]] || १५० || [[थारा]]
|-
| ३१ || [[दाव्हा]] || ९१ || [[मेणखट]] || १५१ || [[ठोंबरा]]
|-
| ३२ || [[दावळीमेट]] || ९२ || [[मेटमंगरुड]] || १५२ || [[तिखाडी]]
|-
| ३३ || [[डेणी]] || ९३ || [[म्हासळा (उमरेड)]] || १५३ || [[तिरखुरा]]
|-
| ३४ || [[देवळी (उमरेड)]] || ९४ || [[म्हासेपठार (उमरेड)]] || १५४ || [[उडसा]]
|-
| ३५ || [[धामणगाव (उमरेड)]] || ९५ || [[मोहपा]] || १५५ || [[उकडवाडी]]
|-
| ३६ || [[धुरखेडा (उमरेड)]] || ९६ || [[मुरादपूर (उमरेड)]] || १५६ || [[उमरा (उमरेड)]]
|-
| ३७ || [[दिघोरी (उमरेड)]] || ९७ || [[मुरझडी]] || १५७ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[उमरेड]]
|-
| ३८ || [[डोंगरगाव (उमरेड)]] || ९८ || [[नांदरा (उमरेड)]] || १५८ || [[उमरी (उमरेड)]]
|-
| ३९ || [[दुधा]] || ९९ || [[नरसाळा (उमरेड)]] || १५९ || [[उंदरी (उमरेड)]]
|-
| ४० || [[फत्तेपूर (उमरेड)]] || १०० || [[नवेगाव (उमरेड)]] || १६० || [[उटी (उमरेड)]]
|-
| ४१ || [[फुकेश्वर]] || १०१ || [[निरवा]] || १६१ || [[विरळी]]
|-
| ४२ || [[गणेशपुर (उमरेड)]] || १०२ || [[निशाणघाट]] || १६२ || [[वडध]]
|-
| ४३ || [[गंगापूर (उमरेड)]] || १०३ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[पाचगाव]] || १६३ || [[वाडंद्रा]]
|-
| ४४ || [[गणपावली]] || १०४ || [[पांढराबोडी (उमरेड)]] || १६४ || [[वाडेगाव (उमरेड)]]
|-
| ४५ || [[गावसुत]] || १०५ || [[पांढरतळ]] || १६५ || [[वाडगाव (उमरेड)]]
|-
| ४६ || [[गरमसुर (उमरेड)]] || १०६ || [[पांजरेपार (उमरेड)]] || १६६ || [[वाघोली (उमरेड)]]
|-
| ४७ || [[घोटुर्ली]] || १०७ || [[पवनी (उमरेड)]] || १६७ || [[वानोडा (उमरेड)]]
|-
| ४८ || [[गोधानी (उमरेड)]] || १०८ || [[परडगाव]] || १६८ || [[वायगाव (उमरेड)]]
|-
| ४९ || [[गोवारी (उमरेड)]] || १०९ || [[पारसोडी (उमरेड)]] || १६९ || [[वेलसाकरा]]
|-
| ५० || [[गुलालपूर]] || ११० || [[पावनी]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५१ || [[हळदगाव (उमरेड)]] || १११ || [[पेंढारी (उमरेड)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५२ || [[हाटकावाडा]] || ११२ || [[पेंडकापूर]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५३ || [[हेवटी]] || ११३ || [[पेठमहमदपूर]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५४ || [[हिवारा (उमरेड)]] || ११४ || [[पिंपळखुट]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५५ || [[इब्राहिमपूर (उमरेड)]] || ११५ || [[पिपरडोळ]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५६ || [[जैतापूर (उमरेड)]] || ११६ || [[पिपळा (उमरेड)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५७ || [[जामगड (उमरेड)]] || ११७ || [[पिपरा (उमरेड)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५८ || [[जाम्हळापाणी]] || ११८ || [[पिराया]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ५९ || [[जुनोणी (उमरेड)]] || ११९ || [[पिटीचुव्हा]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| ६० || [[काचळकुही]] || १२० || [[पुसागोंदी (उमरेड)]] || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{विस्तार}}

{{नागपूर जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:नागपूर जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>0qh4w4saxglqzkxqruqvssrjmh5ju99</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पीपल (विंडोज)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88135</id>
    <revision>
      <id>2693801</id>
      <parentid>2528852</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:09:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>साचा</comment>
      <origin>2693801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="192" sha1="n4er5yl8npmn3zk45wtaa3u5mgpmsac" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}

{{विस्तार}}

{{साचा:विंडोज लाइव्ह}}

[[वर्ग:रिकामी पाने]]</text>
      <sha1>n4er5yl8npmn3zk45wtaa3u5mgpmsac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विंडोज लाइव्ह उपकरणे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88136</id>
    <revision>
      <id>2693802</id>
      <parentid>1597483</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:10:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>साचा</comment>
      <origin>2693802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="192" sha1="n4er5yl8npmn3zk45wtaa3u5mgpmsac" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}

{{विस्तार}}

{{साचा:विंडोज लाइव्ह}}

[[वर्ग:रिकामी पाने]]</text>
      <sha1>n4er5yl8npmn3zk45wtaa3u5mgpmsac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मायक्रोसॉफ्ट खाते</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88140</id>
    <revision>
      <id>2693803</id>
      <parentid>2186820</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:10:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>साचा</comment>
      <origin>2693803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="192" sha1="n4er5yl8npmn3zk45wtaa3u5mgpmsac" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}

{{विस्तार}}

{{साचा:विंडोज लाइव्ह}}

[[वर्ग:रिकामी पाने]]</text>
      <sha1>n4er5yl8npmn3zk45wtaa3u5mgpmsac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साचा:फायरवॉल सॉफ्टवेअर</title>
    <ns>10</ns>
    <id>88410</id>
    <revision>
      <id>2693759</id>
      <parentid>1171615</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:28:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>दुवा</comment>
      <origin>2693759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5158" sha1="dzskkmcef6li3a90vfjfz7u43tlguws" xml:space="preserve">{{Navbox
| bodystyle = background:#fdfdfd; width:100%; vertical-align:middle;
| titlestyle = background:#ccccff;  
| abovestyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:center; 
| belowstyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:center;
| groupstyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:right;width:10%;font-weight:bold;
| liststyle = background:transparent; text-align:left/center; border-left:0px solid gray; 
| oddstyle = background:transparent;
| evenstyle = background:#f7f7f7;
| name       = फायरवॉल सॉफ्टवेअर
| navbar     =
| state      = 
| title      = [[फायरवॉल (संगणक)|फायरवॉल सॉफ्टवेअर]]
| image      = 
| above = [[फायरवॉल्सची तुलना]]{{·}} [[फायरवॉल वितरणांची यादी]]
| group1 = [[विंडोज]]
| list1  = {{Navbox subgroup
| titlestyle = background:#ccccff;
| abovestyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:center; 
| belowstyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:center;
| groupstyle = background:#ddddff; padding-left:1em; padding-right:1em; text-align:right;width:10%;font-weight:bold;
| liststyle = background:transparent; text-align:left/center; border-left:0px solid gray; 
| oddstyle = background:transparent;
| evenstyle = background:#f7f7f7;
| group1 = व्यापारी
| list1  = [[चेक पॉइंट इंटेग्रिटी]]{{·}} [[इस्कॅन|इस्कॅन फायरवॉल]]{{·}} [[जेटिको खासगी फायरवॉल|जेटिको फायरवॉल]]{{·}} [[कास्परस्काय आंतरजाल सुरक्षा]]{{·}} [[मॅकअ‍ॅफी खासगी फायरवॉल प्लस]]{{·}} [[मायक्रोसॉफ्ट फोरफ्रंट थ्रेट मॅनेजमेंट गेटवे]]{{·}} [[नॉर्टन ३६०]]{{·}} [[नॉर्टन खासगी फायरवॉल]]{{·}} [[नॉर्टन आंतरजाल सुरक्षा]]{{·}} [[ऑनलाइन आर्मर खासगी फायरवॉल]]{{·}} [[आउटपोस्ट फायरवॉल प्रो]]{{·}} [[सनबेल्ट खासगी फायरवॉल]]{{·}} [[सिमँटेक अंत्यबिंदू सुरक्षा]]{{·}} [[विंडोज फायरवॉल]]{{·}} [[विंडोज लाइव्ह वनकेअर]]{{·}} [[विनगेट]]{{·}} [[विनरूट]]{{·}} [[झोनअलार्म]]
| group2 = मोफत
| list2  = [[कमोडो आंतरजाल सुरक्षा]]{{·}} [[ऑनलाइन आर्मर खासगी फायरवॉल]]{{·}} [[पीसी टूल्स फायरवॉल प्लस]]{{·}} [[प्रोटोवॉल]]{{·}} [[झोनअलार्म]]
| group3 = मुक्त स्रोत
| list3  = [[पीअरब्लॉक]]{{·}} [[पीअरगार्डियन]]
}}

|group2 = [[मॅक ओएस एक्स]]
|list2  = &lt;div&gt;
[[नेटबॅरियर एक्स४]]{{·}} पीअरगार्डियन
&lt;/div&gt;

|group3 = युनिक्स-सारखे
|list3  = &lt;div&gt;
[[एआरपीतक्ते]]{{·}} [[क्लियरओएस]]{{·}} [[ईबॉक्स]]{{·}} [[एन्डियन फायरवॉल]]{{·}}[[फायरएचओएल]]{{·}} [[फायरस्टार्टर (फायरवॉल)|फायरस्टार्टर]]{{·}} [[आयपीकॉप]]{{·}} [[आयपीफिल्टर]]{{·}} [[आयपीफायरवॉल]]{{·}} [[आयपीलिस्ट]]{{·}} [[आयपीटेबल्स]]{{·}} [[एल७-फिल्टर]]{{·}} [[मोनोवॉल]]{{·}} [[मोब्लॉक]]{{·}} [[नेटफिल्टर]]{{·}} [[नूएफडब्ल्यू]]{{·}} [[पीएफ (फायरवॉल)|पीएफ]]{{·}} पीअरगार्डियन{{·}}[[पीएफसेन्स]]{{·}} [[सेंट्री फायरवॉल]]{{·}} [[शोअरवॉल]]{{·}} [[स्मूथवॉल]]{{·}} [[झिरोशेल]]
&lt;/div&gt;

|group4 = [[संगणक उपकरण|उपकरणे]]
|list4  = &lt;div&gt;
[[सिस्को सुरक्षित अविभाज्य सॉफ्टवेर]]{{·}} [[नोव्हेल बोर्डरव्यवस्थापक]]{{·}} [[व्याट्टा]]{{·}} [[झोनअलार्म झेड१००जी]]{{·}} [[झॉर्प फायरवॉल]]
&lt;/div&gt;
|below = [[अ‍ॅप्लिकेशन फायरवॉल]] {{·}} [[खासगी फायरवॉल]]
}}
[[वर्ग:फायरवॉल]]&lt;noinclude&gt;
&lt;!-- वर्गीकरण --&gt;
[[वर्ग:मार्गक्रमण साचे]]

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dzskkmcef6li3a90vfjfz7u43tlguws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>फायरएचओएल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92103</id>
    <revision>
      <id>2693749</id>
      <parentid>2010153</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T15:57:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पहिले वाक्य</comment>
      <origin>2693749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3416" sha1="amohuc1a1qigvqamdxxjbmg5gwewjw0" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''फायरएचओल''' किंवा '''फायरहॉल''' हा [[लिनक्स]] कार्यप्रणालीसाठी विकसित केलेला एक मुक्त आणि खुल्या स्रोताचा [[फायरवॉल]] कॉन्फिग्रेटर आहे. हा प्रामुख्याने ''आयपीटेबल्स'' आणि ''एनएफटेबल्स'' या लिनक्समधील मूळ पॅकेट फिल्टरिंग प्रणालींसाठी एक सुलभ भाषेचे माध्यम म्हणून काम करतो. फायरहॉलची रचना अशा प्रकारे केली गेली आहे की, वापरकर्त्याला क्लिष्ट आयपीटेबल्स आज्ञा लिहिण्याऐवजी अत्यंत सोप्या आणि सहज वाचता येतील अशा स्क्रिप्टिंग भाषेत फायरवॉलचे नियम तयार करता येतात. यामध्ये सुरक्षिततेला प्राधान्य देणारे ''डिफॉल्ट डिनाय'' तत्त्व वापरले जाते, ज्यामध्ये अनधिकृत डेटा पॅकेट्स आपोआप ब्लॉक केले जातात.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wiki.archlinux.org/title/FireHOL |title=FireHOL - ArchWiki |website=Arch Linux |access-date=११ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;

या प्रणालीचे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे हे एकाच कॉन्फिग्रेशन फाईलद्वारे आयपीव्ही४ आणि आयपीव्ही६ या दोन्ही नेटवर्क प्रोटोकॉल्सना एकाच वेळी हाताळू शकते. फायरहॉल हा कोणत्याही जटिल नेटवर्क संरचनेसाठी, जसे की राऊटर्स, व्हीपीएन किंवा मल्टिपल नेटवर्क इंटरफेसला सुरक्षा देण्यासाठी अत्यंत लवचिक आहे. या सॉफ्टवेअर संचासोबत ''फायरक्यूओएस'' नावाचे ट्रॅफिक शेपिंग साधन देखील येते, जे नेटवर्क बँडविड्थ व्यवस्थापित करण्यास मदत करते. जगभरातील लिनक्स प्रशासकांमध्ये कमी वेळेत मजबूत आणि अचूक फायरवॉल उभारण्यासाठी हे एक प्रभावी साधन मानले जाते.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://firehol.org/ |title=FireHOL Official Website |website=FireHOL |access-date=११ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{विस्तार}}

{{फायरवॉल सॉफ्टवेअर}}</text>
      <sha1>amohuc1a1qigvqamdxxjbmg5gwewjw0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आयपीकॉप</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92105</id>
    <redirect title="स्मूथवॉल" />
    <revision>
      <id>2693768</id>
      <parentid>2010194</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:38:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>असलेला लेख</comment>
      <origin>2693768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="c1z2fncs13wp3th9pgyp15dnsqqz82a" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[स्मूथवॉल]]</text>
      <sha1>c1z2fncs13wp3th9pgyp15dnsqqz82a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मोब्लॉक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92112</id>
    <revision>
      <id>2693751</id>
      <parentid>2010159</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:10:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पहिले वाक्य</comment>
      <origin>2693751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3799" sha1="5ioca1m32xsrypc1gwxy229gqxhgksj" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''मोब्लॉक''' हा प्रामुख्याने [[लिनक्स]] कार्यप्रणालीसाठी विकसित केलेला एक मुक्त आणि खुल्या स्रोताचा सुरक्षा सॉफ्टवेर अनुप्रयोग आहे. हा अनुप्रयोग संगणक नेटवर्कवरील संशयास्पद आणि अनधिकृत आयपी पत्त्यांवरून येणारा किंवा जाणारा डेटा ब्लॉक करण्याचे काम करतो. पीअर-टू-पीअर नेटवर्कवर संचिका पाठवताना करताना होणारे संभाव्य सायबर हल्ले, पाळत ठेवणे आणि विविध मालवेर धोक्यांपासून वापरकर्त्याच्या संगणकाला सुरक्षित ठेवणे हे याचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. हा सॉफ्टवेर संच नेटवर्कवर येणाऱ्या सर्व डेटा पॅकेट्सची पडताळणी करतो आणि ब्लॉक केलेल्या पत्त्यांच्या यादीशी जुळणाऱ्या जोडण्या ताबडतोब तोडून टाकतो.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sourceforge.net/projects/moblock/ |title=मोब्लॉक प्रकल्प पृष्ठ |website=सोर्सफोर्ज |access-date=११ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;

अत्यंत कमी संगणकीय संसाधने वापरून पार्श्वभूमीत कार्यक्षमतेने काम करणे हे या प्रणालीचे मुख्य वैशिष्ट्य आहे. मोब्लॉक विविध सार्वजनिक आणि खाजगी क्षेत्रातील सुरक्षा संस्थांद्वारे जारी केल्या जाणाऱ्या ब्लॉकलिस्ट याद्यांचा वापर करतो. यामुळे वापरणाऱ्याला नवीनतम धोक्यांपासून तत्क्षणी संरक्षण मिळते. जरी हा प्रकल्प सुरुवातीला कमांड लाईन इंटरफेससाठी तयार केला गेला असला, तरी नंतरच्या काळात वापरकर्त्यांच्या सोयीसाठी यासाठी मोब्लॉक ग्राफिकल युझर इंटरफेस देखील उपलब्ध करून देण्यात आला. इंटरनेटवर वैयक्तिक गोपनीयता जपण्यासाठी आणि सुरक्षित फाईल हस्तांतरणासाठी लिनक्स वापरकर्त्यांमध्ये हे एक लोकप्रिय साधन आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wiki.ubuntu.com |title=उबुंटू कम्युनिटी विकी |website=उबुंटू |access-date=११ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{फायरवॉल सॉफ्टवेर}}</text>
      <sha1>5ioca1m32xsrypc1gwxy229gqxhgksj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693752</id>
      <parentid>2693751</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:10:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* संदर्भ आणि नोंदी */</comment>
      <origin>2693752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3802" sha1="avn8zkcfjm6v4l6ovz8cqz46xfww7tm" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''मोब्लॉक''' हा प्रामुख्याने [[लिनक्स]] कार्यप्रणालीसाठी विकसित केलेला एक मुक्त आणि खुल्या स्रोताचा सुरक्षा सॉफ्टवेर अनुप्रयोग आहे. हा अनुप्रयोग संगणक नेटवर्कवरील संशयास्पद आणि अनधिकृत आयपी पत्त्यांवरून येणारा किंवा जाणारा डेटा ब्लॉक करण्याचे काम करतो. पीअर-टू-पीअर नेटवर्कवर संचिका पाठवताना करताना होणारे संभाव्य सायबर हल्ले, पाळत ठेवणे आणि विविध मालवेर धोक्यांपासून वापरकर्त्याच्या संगणकाला सुरक्षित ठेवणे हे याचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. हा सॉफ्टवेर संच नेटवर्कवर येणाऱ्या सर्व डेटा पॅकेट्सची पडताळणी करतो आणि ब्लॉक केलेल्या पत्त्यांच्या यादीशी जुळणाऱ्या जोडण्या ताबडतोब तोडून टाकतो.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sourceforge.net/projects/moblock/ |title=मोब्लॉक प्रकल्प पृष्ठ |website=सोर्सफोर्ज |access-date=११ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;

अत्यंत कमी संगणकीय संसाधने वापरून पार्श्वभूमीत कार्यक्षमतेने काम करणे हे या प्रणालीचे मुख्य वैशिष्ट्य आहे. मोब्लॉक विविध सार्वजनिक आणि खाजगी क्षेत्रातील सुरक्षा संस्थांद्वारे जारी केल्या जाणाऱ्या ब्लॉकलिस्ट याद्यांचा वापर करतो. यामुळे वापरणाऱ्याला नवीनतम धोक्यांपासून तत्क्षणी संरक्षण मिळते. जरी हा प्रकल्प सुरुवातीला कमांड लाईन इंटरफेससाठी तयार केला गेला असला, तरी नंतरच्या काळात वापरकर्त्यांच्या सोयीसाठी यासाठी मोब्लॉक ग्राफिकल युझर इंटरफेस देखील उपलब्ध करून देण्यात आला. इंटरनेटवर वैयक्तिक गोपनीयता जपण्यासाठी आणि सुरक्षित फाईल हस्तांतरणासाठी लिनक्स वापरकर्त्यांमध्ये हे एक लोकप्रिय साधन आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wiki.ubuntu.com |title=उबुंटू कम्युनिटी विकी |website=उबुंटू |access-date=११ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{फायरवॉल सॉफ्टवेअर}}</text>
      <sha1>avn8zkcfjm6v4l6ovz8cqz46xfww7tm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>स्मूथवॉल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92119</id>
    <revision>
      <id>2693758</id>
      <parentid>2010165</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:25:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पहिले वाक्य</comment>
      <origin>2693758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3607" sha1="5iny835ffd4c42hgq8wdc99dnv8jbd6" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''स्मूथवॉल''' हा प्रामुख्याने [[लिनक्स]] कार्यप्रणालीवर आधारित एक मुक्तस्रोत फायरवॉल सॉफ्टवेर संच आहे. हा अनुप्रयोग कोणत्याही सामान्य संगणकाला एका समर्पित आणि अत्यंत सुरक्षित नेटवर्क राउटर तसेच फायरवॉल उपकरणात रूपांतरित करण्यासाठी तयार केला गेला आहे. याचा मुख्य उद्देश अंतर्गत लोकल एरिया नेटवर्कला इंटरनेटवरील बाह्य सायबर धोके, मालवेर आणि अनधिकृत घुसखोरीपासून सुरक्षित ठेवणे हा आहे. हा संच चालवण्यासाठी अत्यंत कमी संगणकीय संसाधनांची आवश्यकता भासते, ज्यामुळे जुने संगणक देखील सुरक्षा उपकरण म्हणून पुन्हा वापरात आणता येतात.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.smoothwall.org/ |title=स्मूथवॉल अधिकृत प्रकल्प पृष्ठ |website=स्मूथवॉल ऑर्ग |access-date=११ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;

या प्रणालीचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे याचे वेब-आधारित ग्राफिकल युझर इंटरफेस आहे, ज्याच्या मदतीने लिनक्स किंवा कमांड लाईनचे ज्ञान नसलेले सामान्य वापरकर्तेही या फायरवॉलचे सहज व्यवस्थापन आणि कॉन्फिग्रेशन करू शकतात. यामध्ये सुरक्षित दूरस्थ जोडणीसाठी व्हर्च्युअल प्रायव्हेट नेटवर्क (व्हीपीएन), आंतरजाल कंटेंट फिल्टरिंग, तपशीलवार नेटवर्क ट्रॅफिक रिपोर्टिंग आणि स्वयंचलित सुरक्षितता अद्यतने यांसारखी प्रगत साधने समाविष्ट आहेत. घरे, छोट्या व्यावसायिक संस्था आणि शैक्षणिक संस्थांमध्ये नेटवर्क सुरक्षा मजबूत करण्यासाठी हे एक अत्यंत प्रभावी आणि वापरण्यास सोपे साधन मानले जाते.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wiki.smoothwall.org |title=स्मूथवॉल समुदाय दस्तऐवजीकरण |website=स्मूथवॉल विकी |access-date=११ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{फायरवॉल सॉफ्टवेअर}}</text>
      <sha1>5iny835ffd4c42hgq8wdc99dnv8jbd6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नोव्हेल बॉर्डरमॅनेजर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92121</id>
    <revision>
      <id>2693753</id>
      <parentid>2010168</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>अभय नातू ने लेख [[नोव्हेल सीमाव्यवस्थापक]] वरुन [[नोव्हेल बॉर्डरमॅनेजर]] ला हलविला: शीर्षकलेखन संकेत</comment>
      <origin>2010168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130" sha1="hzruefgss2jynijo6drk0fc3bdxeys8" xml:space="preserve">{{फायरवॉल सॉफ्टवेअर}}

{{विस्तार}}

[[वर्ग:रिकामी पाने]]</text>
      <sha1>hzruefgss2jynijo6drk0fc3bdxeys8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693757</id>
      <parentid>2693753</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:19:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पहिले वाक्य</comment>
      <origin>2693757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3735" sha1="55pnagt3pl2x8ihqmdkfj660kpprh43" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''नोव्हेल बॉर्डरमॅनेजर''' हा [[नोव्हेल]] कंपनीने नेटवेर कार्यप्रणालीसाठी विकसित केलेला एक व्यापक आणि सुरक्षित नेटवर्क प्रवेश नियंत्रण सॉफ्टवेर संच आहे. हा प्रामुख्याने कंपन्या आणि संस्थांच्या अंतर्गत नेटवर्कला बाह्य आंतरजालावरील धोक्यांपासून वाचवण्यासाठी एक मजबूत सुरक्षा भिंत आणि प्रॉक्सी सर्व्हर म्हणून काम करतो. याद्वारे अंतर्गत नेटवर्कमधील कर्मचाऱ्यांच्या आंतरजाल वापराचे नियंत्रण, फिल्टरिंग आणि सुरक्षेचे व्यवस्थापन एकाच मध्यवर्ती ठिकाणाहून करणे सोपे होते. आंतरजालावरून येणाऱ्या अनधिकृत जोडण्यांना थांबवणे आणि अंतर्गत डेटा सुरक्षित ठेवणे हे याचे मुख्य कार्य आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.microfocus.com |title=नोव्हेल बॉर्डरमॅनेजर उत्पादन माहिती |website=मायक्रो फोकस |access-date=११ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;

[[नोव्हेल डिरेक्टरी सर्व्हिसेस]] (आता ई-डिरेक्टरी) या निर्देशिका प्रणालीशी असलेली पूर्ण जोडणी हे याचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य आहे. यामुळे नेटवर्क प्रशासकाला प्रत्येक वापरकर्त्याच्या ओळख आणि भूमिकेनुसार आंतरजाला प्रवेशाचे नियम आणि सुरक्षा धोरणे लागू करणे अत्यंत सोपे जाते. यामध्ये आंतरजालावरील माहिती लवकर आणण्यासाठी केशिंग सुविधा, सुरक्षित दूरस्थ प्रवेशासाठी व्हर्च्युअल प्रायव्हेट नेटवर्क क्षमता आणि पॅकेट फिल्टरिंग यांसारखी प्रगत साधने समाविष्ट आहेत. नेटवर्क सुरक्षा आणि बँडविड्थ व्यवस्थापनासाठी आपल्या काळात हे व्यावसायिक स्तरावर एक अग्रगण्य साधन मानले जात होते.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.networkworld.com |title=बॉर्डरमॅनेजर पुनरावलोकन |website=नेटवर्क वर्ल्ड |access-date=११ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{फायरवॉल सॉफ्टवेअर}}</text>
      <sha1>55pnagt3pl2x8ihqmdkfj660kpprh43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ॲप्लिकेशन फायरवॉल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92124</id>
    <revision>
      <id>2693796</id>
      <parentid>2319434</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:59:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पहिले वाक्य</comment>
      <origin>2693796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4044" sha1="pxi0yy1ri0r40a6eseurfpjxk3qg0vr" xml:space="preserve">{{विस्तार}}
'''ॲप्लिकेशन फायरवॉल''' ही एक विशेष प्रकारचा [[फायरवॉल]] संगणक सुरक्षा प्रणाली आहे. ही प्रणाली संगणक नेटवर्कवरील अनुप्रयोगांच्या (''ॲप्लिकेशन्स'') स्तरावर येणाऱ्या आणि जाणाऱ्या डेटा पॅकेट्सचे नियंत्रण, गाळणी (फिल्टरिंग) आणि अडवण्याचे काम करते. पारंपारिक नेटवर्क फायरवॉल केवळ आयपी पत्ते आणि पोर्ट्सच्या आधारे डेटा तपासतात, याउलट ॲप्लिकेशन फायरवॉल हा थेट [[ऑपरेटिंग सिस्टम]] किंवा विशिष्ट सॉफ्टवेर अनुप्रयोगाद्वारे केला जाणारा डेटा संवादाचा सखोल अभ्यास करतो. ही प्रणाली मुख्यत्वे ओएसआय मॉडेलच्या सर्वोच्च म्हणजेच ॲप्लिकेशन स्तरावर (सातव्या स्तरावर) काम करते. याद्वारे संगणक प्रणालीत चालणाऱ्या वैध सॉफ्टवेर्सनाच नेटवर्क वापरण्याची परवानगी दिली जाते आणि संशयास्पद किंवा अनधिकृत सॉफ्टवेरचा नेटवर्क प्रवेश नाकारला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Application_firewall |title=Application firewall |website=English Wikipedia |access-date=११ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;

या सुरक्षा प्रणालीचे प्रामुख्याने दोन प्रकार आहेत: नेटवर्क-आधारित ॲप्लिकेशन फायरवॉल आणि होस्ट-आधारित ॲप्लिकेशन फायरवॉल. आंतरजालावरून वेब सर्व्हरवर होणारे सायबर हल्ले, जसे की [[एसक्यूएल इंजेक्शन]] किंवा [[क्रॉस-साइट स्क्रिप्टिंग]] रोखण्यासाठी याचा  मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो. हे सॉफ्टवेर इनपुट डेटाची सखोल पडताळणी करते, ज्यामुळे ॲप्लिकेशनमधील एखाद्या कमजोरीचा फायदा घेऊन हॅकर्सना संगणकात घुसखोरी करता येत नाही. आधुनिक माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्रात संवेदनशील डेटाचे संरक्षण करण्यासाठी आणि व्यावसायिक संकेतस्थळांची सुरक्षा मजबूत करण्यासाठी ॲप्लिकेशन फायरवॉल हा अत्यंत महत्त्वाचा घटक मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cisa.gov |title=Understanding Web Application Firewalls |website=Cybersecurity and Infrastructure Security Agency |access-date=११ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{फायरवॉल सॉफ्टवेअर}}</text>
      <sha1>pxi0yy1ri0r40a6eseurfpjxk3qg0vr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693797</id>
      <parentid>2693796</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:00:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>साचा</comment>
      <origin>2693797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4078" sha1="qk0tig9fzu49zjryja9n4m2liios7nf" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''ॲप्लिकेशन फायरवॉल''' ही एक विशेष प्रकारचा [[फायरवॉल]] संगणक सुरक्षा प्रणाली आहे. ही प्रणाली संगणक नेटवर्कवरील अनुप्रयोगांच्या (''ॲप्लिकेशन्स'') स्तरावर येणाऱ्या आणि जाणाऱ्या डेटा पॅकेट्सचे नियंत्रण, गाळणी (फिल्टरिंग) आणि अडवण्याचे काम करते. पारंपारिक नेटवर्क फायरवॉल केवळ आयपी पत्ते आणि पोर्ट्सच्या आधारे डेटा तपासतात, याउलट ॲप्लिकेशन फायरवॉल हा थेट [[ऑपरेटिंग सिस्टम]] किंवा विशिष्ट सॉफ्टवेर अनुप्रयोगाद्वारे केला जाणारा डेटा संवादाचा सखोल अभ्यास करतो. ही प्रणाली मुख्यत्वे ओएसआय मॉडेलच्या सर्वोच्च म्हणजेच ॲप्लिकेशन स्तरावर (सातव्या स्तरावर) काम करते. याद्वारे संगणक प्रणालीत चालणाऱ्या वैध सॉफ्टवेर्सनाच नेटवर्क वापरण्याची परवानगी दिली जाते आणि संशयास्पद किंवा अनधिकृत सॉफ्टवेरचा नेटवर्क प्रवेश नाकारला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Application_firewall |title=Application firewall |website=English Wikipedia |access-date=११ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;

या सुरक्षा प्रणालीचे प्रामुख्याने दोन प्रकार आहेत: नेटवर्क-आधारित ॲप्लिकेशन फायरवॉल आणि होस्ट-आधारित ॲप्लिकेशन फायरवॉल. आंतरजालावरून वेब सर्व्हरवर होणारे सायबर हल्ले, जसे की [[एसक्यूएल इंजेक्शन]] किंवा [[क्रॉस-साइट स्क्रिप्टिंग]] रोखण्यासाठी याचा  मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो. हे सॉफ्टवेर इनपुट डेटाची सखोल पडताळणी करते, ज्यामुळे ॲप्लिकेशनमधील एखाद्या कमजोरीचा फायदा घेऊन हॅकर्सना संगणकात घुसखोरी करता येत नाही. आधुनिक माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्रात संवेदनशील डेटाचे संरक्षण करण्यासाठी आणि व्यावसायिक संकेतस्थळांची सुरक्षा मजबूत करण्यासाठी ॲप्लिकेशन फायरवॉल हा अत्यंत महत्त्वाचा घटक मानला जातो.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cisa.gov |title=Understanding Web Application Firewalls |website=Cybersecurity and Infrastructure Security Agency |access-date=११ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

{{फायरवॉल सॉफ्टवेअर}}</text>
      <sha1>qk0tig9fzu49zjryja9n4m2liios7nf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>एआरपीटेबल्स</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92126</id>
    <revision>
      <id>2693773</id>
      <parentid>2010119</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:41:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>अभय नातू ने लेख [[एआरपीतक्ते]] वरुन [[एआरपीटेबल्स]] ला हलविला: शीर्षकलेखन संकेत</comment>
      <origin>2010119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130" sha1="hzruefgss2jynijo6drk0fc3bdxeys8" xml:space="preserve">{{फायरवॉल सॉफ्टवेअर}}

{{विस्तार}}

[[वर्ग:रिकामी पाने]]</text>
      <sha1>hzruefgss2jynijo6drk0fc3bdxeys8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693786</id>
      <parentid>2693773</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:51:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पहिले वाक्य</comment>
      <origin>2693786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3979" sha1="oec9diyu97hatw1ydezib98zno8bih7" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''एआरपीटेबल्स''' हा [[लिंक्डइन|लिनक्स]] कार्यप्रणालीसाठी विकसित केलेला एक मुक्त आणि मुक्स्रोत फायरवॉल सॉफ्टवेर अनुप्रयोग आहे. हा प्रामुख्याने पत्ता शोधन प्रोटोकॉल (ॲड्रेस रिझोल्यूशन प्रोटोकॉल) म्हणजेच एआरपी डेटा पॅकेट्सचे नियंत्रण आणि गाळणी (फिल्टरिंग) करण्यासाठी वापरला जातो. लिनक्स कर्नल मधील नेटफिल्टर फ्रेमवर्कच्या आधारे हा अनुप्रयोग काम करतो. स्थानिक नेटवर्कवरील संगणकांचे मॅक पत्ते आणि आयपी पत्ते यांच्यातील देवाणघेवाणीवर लक्ष ठेवून अनधिकृत जोडण्या रोखणे हे याचे मुख्य कार्य आहे. या साधनाद्वारे नेटवर्क प्रशासक एआरपी पॅकेट्सची तपासणी करण्यासाठी विशिष्ट नियम आणि नियमसाखळ्या तयार करू शकतात, ज्यामुळे स्थानिक नेटवर्कची सुरक्षा मजबूत होते.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://netfilter.org/projects/arptables/index.html |title=नेटफिल्टर एआरपीटेबल्स प्रकल्प |website=नेटफिल्टर ऑर्ग |access-date=११ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;

या सुरक्षा प्रणालीचा मुख्य उपयोग पीसीओ स्फूफिंग (एआरपी स्फूफिंग) आणि मॅन-इन-द-मिडल सारख्या धोकादायक सायबर हल्ल्यांना प्रतिबंध करण्यासाठी केला जातो. या हल्ल्यांमध्ये हॅकर्स खोटे एआरपी संदेश पाठवून नेटवर्कमधील डेटा चोरण्याचा प्रयत्न करतात, ज्याला एआरपीटेबल्सचे नियम लावून यशस्वीपणे रोखता येते. हे साधन आयपीटेबल्स या सुप्रसिद्ध लिनक्स फायरवॉलसारखेच कार्य करते, परंतु ते केवळ डेटा लिंक लेयरवरील एआरपी पॅकेट्स हाताळण्यासाठी विशेषीकृत आहे. स्थानिक नेटवर्कमधील अंतर्गत सुरक्षा वाढवण्यासाठी आणि अचूक पॅकेट गाळणीसाठी लिनक्स प्रणाली प्रशासकांमध्ये हे एक अत्यंत महत्त्वाचे आणि विश्वासार्ह साधन मानले जाते.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://wiki.debian.org |title=डेबियन विकी सुरक्षा दस्तऐवजीकरण |website=डेबियन |access-date=११ जुलै २०२६}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भ}}

{{फायरवॉल सॉफ्टवेअर}}</text>
      <sha1>oec9diyu97hatw1ydezib98zno8bih7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नोव्हेल बोर्डरव्यवस्थापक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92882</id>
    <redirect title="नोव्हेल बॉर्डरमॅनेजर" />
    <revision>
      <id>2693878</id>
      <parentid>720648</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T03:23:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>9929</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Fixing double redirect from [[नोव्हेल सीमाव्यवस्थापक]] to [[नोव्हेल बॉर्डरमॅनेजर]]</comment>
      <origin>2693878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="gd49gxrbojd1a1fzpv9nl2deuo6tm4l" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[नोव्हेल बॉर्डरमॅनेजर]]</text>
      <sha1>gd49gxrbojd1a1fzpv9nl2deuo6tm4l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ऑपरेशन चॅस्टाइझ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100209</id>
    <revision>
      <id>2693865</id>
      <parentid>2639426</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T22:43:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2693865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46461" sha1="rmmbozkuu7dde17gaiusvfs8malglht" xml:space="preserve">{{मुखपृष्ठ सदर टीप
|तारीख = १ जानेवारी
|वर्ष = २०१९
}}
{{माहितीचौकट सैन्य संघर्ष
|संघर्ष = ऑपरेशन चॅस्टाइझ
|स्थान=[[इडर नदी|इडर]], [[मॉहने नदी|मॉहने]] आणि [[सॉर्पे नदी|सॉर्पे नद्या]], जर्मनी
|चित्र = Mohne Dam Breached.jpg
|चित्र रुंदी = 300px
|चित्रवर्णन = हल्ल्यानंतर उध्वस्त झालेले मॉहने धरण
|या युद्धाचा भाग = [[दुसरे महायुद्ध]]
|दिनांक = १६-१७ मे, [[इ.स. १९४३|१९४३]]
|परिणती = ब्रिटिश सैन्याचा विजय
| पक्ष१ = {{flagicon|UK}} [[युनायटेड किंग्डम]]
| पक्ष२ = {{flagicon|Nazi Germany}} [[नाझी जर्मनी|जर्मनी]]
| सेनापती१ = {{flagicon|UK}} [[गाय गिब्सन]]
| सेनापती२ = {{flagicon|Nazi Germany}} [[जोसेफ कॅमह्युबर]]
| सैन्यबळ१  = १९ [[एव्ह्रो लॅंकेस्टर|लॅंकेस्टर]] बॉम्बफेकी विमाने
| सैन्यबळ२ = [[१२वे फ्लीगरकोर]]&lt;br /&gt;
| बळी१ = ८ विमाने पाडली गेली&lt;br /&gt;५३ वायुसैनिक मृत्युमुखी&lt;br /&gt;३ वायुसैनिक युद्धबंदी
| बळी२ = २ धरणे उद्धवस्त&lt;br /&gt;१ धरण क्षतिग्रस्त&lt;br /&gt;अंदाजे १,६०० नागरिक मृत्युमुखी&lt;br /&gt;(यांतील १,०००+ सोव्हिएत युद्धबंदी आणि वेठबिगारी कामगार होते).
| टिपा =
|}}
'''ऑपरेशन चॅस्टाइझ''' हे [[दुसरे महायुद्ध|दुसऱ्या महायुद्धदरम्यान]] १६-१७ मे [[इ.स. १९४३|१९४३]]च्या रात्रीत ब्रिटनच्या [[रॉयल एरफोर्स]]तर्फे [[जर्मनी]]च्या धरणांवर केलेल्या हवाई हल्ल्याच्या कारवाईचे सांकेतिक नाव होते. या मोहिमेचे वैशिष्ट्य हे की खास या मोहिमेसाठी प्रथमच उसळणाऱ्या बॉंब (bouncing bomb)चा वापर क‍रण्यात आला. या विशिष्ट रचनेच्या बॉंबमुळेच ही कारवाई यशस्वी ठरली. लक्ष्यावर आदळल्यावर लगेच स्फोट न होता, उसळ्या घेत काही अंतर कापून फुटणारा हा बॉंब [[बार्न्स वॉलिस]] यांनी शोधला व विकसित केला होता.&lt;ref&gt;http://nla.gov.au/nla.news-article18403598 सिडनी मॉर्निंग हॅराल्डने तयार केलेली चित्रफीत, १९५४-०१-०८&lt;/ref&gt; या कारवाईअंतर्गत [[मॉहने धरण]] आणि [[एडरसी धरण]] उध्वस्त झाले तर [[सोर्पे धरण|सोर्पे धरणास]] जुजबी नुकसान झाले.
[[चित्र:Bouncing bomb dam.gif|thumb|right|उसळणाऱ्या बॉंबची कार्यपद्धती विषद करणारे चित्र. बॉंब पृष्ठभागापासून कमी अंतरावरून पाण्यात सोडला जातो, त्यानंतर तो उसळत पुढे जातो. काही वेळाने वेग कमी झाल्यावर तो पाण्यात बुडतो व स्फोट होतो.]]

==पार्श्वभूमी==
दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान [[जर्मनी]]च्या [[रूर नदी]]च्या खोऱ्यातील औद्योगिक भागातून जर्मनीसाठी युद्धविषयक उत्पादन जोमाने होत होते. यात तेथील धरणे व [[जलविद्युत]] निर्मितीची केंद्रांचा मोठा वाटा होता. ही धरणे पिण्याच्या पाण्याचा पुरवठा, कालव्यांसाठी पाणी पुरवठा या दृष्टीनेही महत्त्वाची होती. यामुळे ब्रिटनने यांच्यावर हल्ला करणे आवश्यक ठरवलेले होते.{{sfn|Ashworth,|१९९५|p=७६}} या धरणांना शत्रूपासून धोका आहे हे जर्मनीही जाणून होता त्यामुळे धरणांच्या सुरक्षेचीही पूर्ण काळजी घेण्यात आलेली होती. पारंपरिक पद्धतीने बॉंबहल्ला करून धरणे उडवणे शक्य होते, पण त्यासाठी अचूक मारा आणि तोही सातत्याने योग्य त्या जागी करत राहणे गरजेचे होते. ब्रिटिश वायुसेनेकडे असे अचूक अस्त्र उपबलब्ध नव्हते. असे अस्त्र असल्यासही जर्मनीच्या बचावाची तयारी पाहता उघडउघड हल्ला शक्य नव्हता.{{sfn|Ashworth,|१९९५|p=७७}}

==उसळणाऱ्या बॉम्बची कल्पना==
[[चित्र:Duxford UK Feb2005 bouncingbomb.JPG|thumb|left| ''अपकीप''  (Upkeep)  असे सांकेतिक नाव दिलेला सध्या इंग्लंडच्या डक्सफोर्ड युद्धसंग्रहालयातील उसळणारा बॉम्ब]]
धरणाला अधिकाधिक नुकसान करण्यासाठी बॉंबचा स्फोट पाण्याच्या पृष्ठभागाखाली व धरणाच्या भिंतीजवळ होणे आवश्यक होते. यासाठी पाण्याखाली मारा करणारे पाणतीर किंवा टॉर्पेडो वापरता आले असते. याची शक्यता लक्षात घेऊन जर्मनीने आधीच धरणांत पाणतीर विरोधी जाळ्या बसवल्या होत्या. दुसरा मार्ग होता की साधारण १० टन वजनाचा बॉंब ४०,००० फूट उंचीवरून सोडून अपेक्षित ठिकाणी मारा करणे. पण त्यावेळी उपलब्ध विमानांची इतका वजनदार बॉम्ब घेऊन इतक्या जास्त उंचीवरून उडण्याच्या क्षमताची नव्हती.

व्हिकर्स-आर्मस्ट्रॉंग्स या कंपनीत काम करणाऱ्या अभियंता बार्न्स वॉलिसने यासाठी अंदाजे ४.५ टन वजनाच्या बॉंबची रचना केली.{{sfn|Ashworth|1995|p=७७}} हा बॉंब नलाकार असून पाण्याच्यावर ६० फूट उंचीवरून ताशी २४० मैल वेगाने फेकला जाणे अपेक्षित होते. उथळ कोनात पाण्यावर आदळल्यामुळे हा बॉंब सपाट दगडासारखा पृष्ठभागावर उसळ्या मारत जात आणि धरणाच्या भिंतीला आपटत. फेकताना उलट दिशेने मिनिटाला ५०० गिरक्या दिल्यामुळे हा बॉंब भिंतीला आपटल्यावर तीस घसटत खाली बुडत जात असे. विशिष्ट खोलीला पोचल्यावर त्यातील ट्रिगर{{मराठी शब्द सुचवा}} कार्यान्वित होउन बॉंबचा स्फोट होत असे. हा बॉंब त्यावेळी उपलब्ध असलेल्या एव्ह्रो लॅंकेस्टर विमानांतून फेकता येण्यासाठी चाचण्या केल्या गेल्या व त्यांत काही बदल करण्यात आले.

===अपकीप===
या मोहिमेसाठी वापरलेल्या बॉंबला ''अपकीप'' हे सांकेतिक नाव देण्यात आले. अपकीप हा पारंपारिक बॉंबच्या आकारात नव्हता. बॉंबचा आकार बदलून त्यांना पिंपासारखे बनवण्यात आले. तसे केल्याने त्यांना फिरक्या देणे तसेच पाण्याच्या पृष्ठभागावरून उसळ्या मारणे सोपे होते. हा बॉंब पाच फूट लांबीचा असून त्याचा व्यास ५० इंच होता. बॉंबचे एकूण वजन ९,५०० [[पाउंड]] होते व त्यात ६,६०० पाउंड वजनाची शक्तिशाली स्फोटके वापरली होती. बॉंब फेकण्यापूर्वी त्यांना फिरक्या देण्यासाठी तैनात झालेल्या लॅंकेस्टर विमानांमध्ये एक विशेष मोटरही बसवण्यात आली.&lt;ref&gt;[http://www.ww2aircraft.net/forum/album/showphoto.php?photo=5898&amp;cat=550 &quot;एव्ह्रो लॅंकेस्टर बी मार्क १.&quot;] ''वॉरबर्ड फोटो आल्बम.'' पाहिले: २०१०-१०-१०.&lt;/ref&gt; बॉंबच्या अवाढव्य आकाराचा बॉंब फेकी दारे काढून टाकून बॉंब तेथेच लटकविण्यात आले. एका विमानात एकच बॉंब बसू शके.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080525100849/http://homepage.ntlworld.com/julie.bell102/lanc_spec.html &quot;लॅंकेस्टर बॉंबफेकी विमानाची रूपरेषा.&quot;] ''द डॅमबस्टर्स (६१७वी स्क्वॉड्रन)'' वेब.आर्चिव्ह.ऑर्ग मार्फत,२००८, पाहिले: २०१०-१०-१०&lt;/ref&gt; विमानांचे वजन करण्यासाठी त्यांवरील चिलखत कमी करण्यात आले तसेच मशीनगन ही काढून टाकण्यात आल्या.

==पूर्वतयारी==
२६ फेब्रुवारी, १९४३ रोजी ३० लॅंकेस्टर विमाने या मोहीमेवर तैनात करण्यात आली आणि त्यांच्याकरवे हल्ला प्रत्यक्षात उतरवण्यापूर्वी [[इंग्लंड]]मध्ये याची तालीम घेण्यात आली. यासाठी एका विंग कमांडर [[गाय गिब्सन]]च्या नेतृत्वाखाली नवीन [[स्क्वॉड्रन]]ची निर्मिती करण्यात आली. यात पाच ग्रुप स्क्वॉड्रनमधून २१ चमू निवडण्यात आले. यांत इंग्लंडशिवाय त्यावेळील इंग्लंडच्या वसाहती असणारे [[ऑस्ट्रेलिया]] व [[न्यू झीलँड]] यांच्याही काही वैमानिकांचा समावेश होता. या सैन्यदलाला सरावासाठी एक वापरात नसलेले धरणही उपलब्ध करून देण्यात आले. त्यांना सरावासाठी [[आयब्रूक धरण]], [[ॲबर्टन धरण]], [[डेरवेंट धरण]] आणि [[चेसिल बीच]] येथील धरणे उपलब्ध केली गेली आणि जमीनीलगत आणि रात्री काळोखात विमाने उडविण्याचा सराव देण्यात आला. त्याकाळी वापरली जाणारी बॅरोमेट्रिक अल्टिमीटर ही हवेचा दाब मोजून जमिनीपासूनची उंची ठरवणारी उपकरणे अचूक नव्हती त्यामुळे पाण्याच्या पातळीपासून साठ फूट उंची मोजणे अवघड होते. यासाठी आरएएफच्या अभियंत्यांनी एक भौमितिक क्लृप्ती योजली. त्यांनी विमानांच्या नाकाखाली आणि पोटाखाली दोन प्रखर दिवे बसविले व त्यांचे झोत अशा प्रकारे वळविले की जमीन किंवा पाण्यापासून बरोबर ६० फूट उंचीवर हे झोत एकमेकांत मिसळून एकच झोत दिसेल.

टेहळ्यांकडून मिळालेल्या धरणे व आसपासच्या प्रदेशांच्या वर्णनावरून ठरवण्यात आले की धरणाच्या भिंतीपासून ४०० ते ४५० मीटर अंतरावर पाण्यापासून साधारण ६० [[फूट]] उंचीवरून ३९० किमी प्रति तास या वेगाने बॉब टाकण्यात यावा. अनेक महिन्यांच्या सरावानंतर मे महिन्यात हल्ला करण्याचे ठरले. या दिवसात धरणांतील पाण्याची पातळी जास्त असल्याने जास्त पाण्याच्या प्रवाहाने मोठा पूर येऊन जास्त नुकसान व्हावे ही अपेक्षा होती.

===नियोजन===
मोहिमेचे एकूण नेतृत्व विंग कमांडर गाय गिब्सन यांच्याकडे होते. एकूण १३३ जणांचा या मोहिमेत सहभाग होता.

१३ मे रोजी गिब्सन आणि वॉलिस यांनी चार अधिकाऱ्यांना या मोहीमेचा तपशील दिला. यांत स्क्वॉड्रन लीडर [[हेन्री मडस्ले]], [[एच.एम. यंग]] या फ्लाइट कमांडर; मॉहने धरणावरील हल्ल्याचा नायक फ्लाइट लेफ्टनंट [[जॉन हॉपगूड]] आणि बॉंबिंग लीडर फ्लाइट लेफ्टनंट [[बॉब हे]] यांचा समावेश होता. त्यांनी दुसऱ्या दिवशी आपापल्या दलांना हा तपशील दिला.

१६मेच्या रात्री नियोजित ही मोहीम तीन फळ्यांमध्ये होणार होती. पहिली फॉर्मेशन प्रत्येकी तीन विमाने असलेल्या तीन तुकड्यांची होती. कमांडर गिब्सनच्या नेतृत्वाखाली ही फळी [[मॉहने धरण|मॉहने धरणावर]] चालून जाणार होती आणि बॉंब शिल्लक राहिले तर [[इडर धरण]] त्यांचे दुय्यम लक्ष्य होते. दुसऱ्या फळीमध्ये फ्लाइट लेफ्टनंट [[ज्यो मॅककार्थी (वैमानिक)|ज्यो मॅककार्थी]]च्या नेतृत्वाखाली पाच विमाने होती. ही विमाने [[सोर्पे धरण|सोर्पे धरणावर]] हल्ला करणार होती. तिसरी फळी ही राखीव होती आणि फ्लाइट सार्जंट [[सिरिल अँडरसन]]च्या नेतृत्वाखाली मुख्य हल्ल्यानंतर दोन तासांनी निघणार होती. जर पहिल्या हल्ल्यांना यश नाही मिळाले तर ही फॉर्मेशन पुन्हा एकद्या त्या लक्ष्यांवर मारा करणार होती. जर यश मिळाले तर तिसरी फॉर्मेशन इतर छोट्या धरणांवर मारा करणार होती.

==मोहीम==
१६ मेच्या रात्री ९:२८ वाजता पहिल्या विमानाने उड्डाण केले. दुसऱ्या क्रमांकाच्या फळीतील ही विमाने उत्तरेकडून दूरच्या वाटेने लक्ष्याकडे जाणार होती.&lt;ref name=&quot;oprep&quot;&gt;[http://www.dambusters.org.uk/docs/recordbook.pdf &quot;617 Squadron, The Operational Record Book 1943–1945, pp. 22–30.&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101206073909/http://www.dambusters.org.uk/docs/recordbook.pdf |date=6 December 2010 }} ''डॅमबस्टर्स.ऑर्ग.यूके'', २००९-०२-१५. पाहिले: २००९-०५-१५.&lt;/ref&gt; मॅककार्थीच्या विमानातून तेलगळती झाल्याने त्याने राखीव विमानातून ३४ मिनिटे उशीरा उड्डाण केले.&lt;ref&gt;[[#refSweetman1982|Sweetman 1982]], p. 128.&lt;/ref&gt; पहिल्या क्रमांकाच्या फळीने ९:३९ पासून तीन विमानांच्या गटांत दहा-दहा मिनिटांच्या अंतराने उड्डाण केले.&lt;ref name=&quot;oprep&quot;/&gt; राखीव फळीने १७ मेच्या पहाटे ००:०९ वाजता उड्डाण केले.&lt;ref name=&quot;oprep&quot;/&gt;

गिब्सन आणि मॅककार्थीने आपल्या हल्ला [[नाझी जर्मनी|जर्मनीच्या]] विमानविरोधी तोफांची ठाणी चुकवत दोन वेगवेगळ्या मार्गांनी नेल्या. असे असताही शत्रूच्या प्रदेशांत सगळ्यांनी साधारण एकत्रच प्रवेश करणे अपेक्षित होते. गिब्सनची फळी [[नेदरलँड्स]]मध्ये घुसून शत्रूची ठाणी चुकवित उत्तरेला वळली आणि [[रुह्र नदी]]च्या काठाने पुन्हा दक्षिणेकडे वळत मॉहने धरणाकडे गेली. मॅककार्थीची फळी उत्तरेकडून नेदरलँड्समध्ये गेली व [[वेसेल]]जवळ गिब्सनला मिळाली. तेथून त्यांनी मॉहने धरण पार करीत सोर्पेकडे कूच केली.&lt;ref&gt;[[#refSweetman1982|Sweetman 1982]], p. 124.&lt;/ref&gt;

रडारच्या नजरेत न भरण्यासाठी ही विमाने जमीनीपासून १०० फूट उंचीवर उडत होती तरीही जर्मन सैन्याला त्यांचा सुगावा लागलाच. दुसऱ्या गटातील विमानांवर पहिला हल्ला झाला. त्यात एक विमान आपले रेडियो संदेशवहन गमावल्यामुळे परत फिरले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hinckleypastpresent.org/ww2geoffreyrice.html|title=Geoffrey Rice DFC of RAF 617 Squadron Dambusters|website=www.hinckleypastpresent.org|accessdate=5 September 2018|archive-date=2018-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828071500/https://www.hinckleypastpresent.org/ww2geoffreyrice.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; अजून एक विमान समुद्रसपाटीलगत गेले व पाण्यावर आदळले. त्यात आपला बॉंब गमावला तरीही वैमानिकाने अत्यंत कौशल्याने विमान परत वर उचलले वर परत तळावर आणले. एक विमान शत्रूच्या हल्ल्यात [[वॅडनझी]]जवळ कोसळले तर अजून एक जर्मनीमध्ये विजेच्या खांबाना धडकून पडले. या विमानातील बॉंब जर्मनांच्या हाती पडला.&lt;ref name=jasper&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/history/britain-at-war/10038011/New-German-plaque-for-downed-Dambuster-bomber.html|title=New German plaque for downed Dambuster bomber|author= Jasper Copping|work=Daily Telegraph|date=5 May 2013|accessdate=13 May 2013}}&lt;/ref&gt; दुसऱ्या फळीतील पाचपैकी चार विमाने नाकाम झालेली असताही उशीरा निघालेला मॅककार्थी आपल्या राखीव विमानातून नेदरलँड्स पार करता झाला. पहिल्या फळीतील एक विमान विजेच्या तारांवर आदळून कोसळले.&lt;ref name=&quot;oprep&quot;/&gt;

===मॉहने धरणावरील हल्ला===
पहिल्या गटाने गिब्सनच्या नेतृत्वाखाली प्रथम मॉहने धरणावर हल्ला केला. पहिला बॉंब गिब्सनने टाकला. त्यानंतर हॉपगुडने बॉंब टाकायचा प्रयत्न केला. त्यादरम्यान त्याच्या विमानावर गोळ्यांच्या वर्षाव झाला. विमान पाण्यासरसे आल्याने त्याच्या स्वतःच टाकलेल्या बॉंबचा झटका विमानाला बसला व पंख तुटून ते कोसळले. यानंतर तिसरा प्रयत्न मार्टिनने केला. यावेळी मार्टिनला गोळीबारापासून वाचवण्यासाठी गिब्सनने स्वतःचे विमान धरणाला समांतर उडवले. जेणेकरून जर्मन तोफांचे लक्ष विचलित व्हावे. तरीही मार्टिनच्या विमानाला थोडी इजा झालीच. पण त्याने योग्य प्रकारे बॉंब टाकला. त्यांनंतर यंगनेही बॉंब टाकला आणि नंतर माल्टबीने. माल्टबीच्या हल्ल्यानंतर नंतर धरण फुटले. मॉहने धरण फुटल्यावर गिब्सन हा यंगला सोबत घेऊन इडर धरणाकडे वळला.&lt;ref name=&quot;oprep&quot;/&gt; तेथे त्याने इतर तीन वैमानिकांसह इडर धरणावर हल्ला केला. या हल्ल्यादरम्यान एका वैमानिकाने हल्ल्याचे धावते वर्णन केले होते जे त्यांच्या ठाण्याकडे प्रसारित झाले.&lt;ref name=&quot;Robertson&quot;&gt;[[#refRobertson1947|Robertson 1947]], p. 291.&lt;/ref&gt;

===इडर धरणावरील हल्ला===
[[चित्र:Bundesarchiv Bild 183-C0212-0043-012, Edertalsperre, Zerstörung.jpg|thumb|left|१७ मे १९४३ रोजी फुटलेल्या इडर धरणाचे चित्र]]
[[चित्र:Eder dam.jpg|thumb|right|इडर धरणाचे सध्याचे चित्र: धरणाच्या डावीकडे असलेल्या जागेत आताही दरवाजे नाहीत.]]
इडर धरणाच्या सभोवतालचा भौगोलिक परिसर त्यातील डोंगराळ असल्यामुळे विमानउड्डाणासाठी फार अवघड होता. यातच धुकेही पडले होते. शॅननने आपल्या विमानासह पहिला हल्ला केला पण बॉंब टाकण्याजोगी चाल करणे त्याला जमले नाही. सहा प्रयत्न करूनही हल्ला न करता आल्याने त्याने माघार घेतली. यानंतर मॉडस्लेने टाकलेला बॉंब त्याचा अंदाज चुकल्याने पाण्यात न पडता व धरणाच्या भिंतीला धडकून फुटला. या स्फोटात स्वतः मॉडस्लेच्या विमानाचे मोठे नुकसान झाले. यानंतर शॅननने पुन्हा प्रयत्न करून यशस्वीरीत्या बॉंब टाकला. अखेरचा बॉंब नाइट याने टाकल्यावर इडर धरणही फुटले.&lt;ref&gt;[https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/military-obituaries/air-force-obituaries/7647326/Flying-Officer-Ray-Grayston.html &quot;Obituary: Flying Officer Ray Grayston.&quot;] ''telegraph.co.uk''. Retrieved: 16 July 2010.&lt;/ref&gt;

===सोर्पे धरणावरील हल्ला===
सोर्पे धरणाकडे केवळ ३ विमाने पोचू शकली. इतर विमाने एकतर रस्ता चुकली वा जर्मनांनी ती वाटेतच पाडली. सोर्पे धरणाची परिस्थिती इतर धरणांपेक्षा वेगळी होती.  धुके होतेच त्यातच धरणाची भौगोलिक रचना अशी होती की इतर धरणांप्रमाणे सोर्पेच्या मुख्य भिंतीला लंबरेषेत सरळ उडाण करून बॉंब टाकणे शक्य नव्हते. यामुळे त्यांनी सोर्पे धरणावर वेगळ्या प्रकारे हल्ला चढवला. धरणाच्या भिंतीला समांतर अशा रेषेत उडडाण करीत विमानांनी बॉंब टाकला. यावेळी बॉंबला जागीच टाकायचे असल्याने त्यांना फिरक्या देण्याची गरज नव्हती. मॅककार्थी , ब्राउन, अँडरसन या तिघांनी सोर्पे वर हल्ला केला.

पहिला प्रयत्न मॅकार्थीने केला पण त्याचे गणित जमले नाही आणि त्याचे विमान समोरील बाजुच्या टेकडीला आदळताना थोडक्यात बचावले. त्याने अजून ९ असफल प्रयत्न केले. अखेर १०व्या प्रयत्नात त्याच्या विमानातील सहकाऱ्याने बॉंब टाकला. त्यानंतर त्याने विमान वळवुन नुकसानीचा अंदाज घेतला. पण त्याला आढळून आले की भिंतीचे फारच किरकोळ नुकसान झाले असून धरण सहीसलामतच होते. याच दरम्यान राखीव दलातील वैमानिकांना सोर्पे कडे जाण्याचे आदेश मिळाले होते. पण बर्पीचे विमान रस्त्यातच जर्मनांनी पाडले व ते सोर्पे जवळ पोहचु शकले नाही. ब्राउन धरणाजवळ आला तोपर्यंत धुके दाट होऊ लागले होते. त्याने अंदाजे बॉंब टाकला पण त्याने धरणाला नुकसान झाले नाही. यानंतर अँडरसन पोहोचला पण तोपर्यंत धुके इतके दाट झाले होते की अँडरसनला प्रयत्न करणेही जमले नाही.

== परतीचा प्रवास ==
यानंतर ब्रिटिश विमाने माघारी वळली. परत येतांनाही त्यांनी अधिकतम १०० फूट उंची वरूनच उडडाण केले. समुद्रावरून उडताना ही विमाने इतकी खाली होती की जर्मनांनी मारलेले गोळे पाण्यावरून दगडांप्रमाणे उसळताना दिसत होते.&lt;ref&gt;[https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1404159/George-Chalmers.html &quot;Obituary: George Chalmers.&quot;] ''[[द डेली टेलिग्राफ]]'', 11 August 2002. Retrieved: 4 February 2008.&lt;/ref&gt; तरीही जर्मनांनीही माऱ्यामध्ये आणखी २ विमाने पडली. मोहिमेत भाग घेतलेल्या १७पैकी केवळ ९ विमाने परतली. त्यांतील दोन विमाने मोहिमेपूर्वीच परतली होती. इतर ८ विमाने एकतर जर्मनांनी पाडली अथवा नुकसान होऊन कोसळली. त्यातील सैनिकही मृत्युमुखी पडले गमवावे लागले. स्कॅम्पटनच्या तळावर ३:११ वाजता पहिले विमान परतले. विंग कमांडर गिब्सन ४:१५ला परतला. सर्वात शेवटचे विमान सकाळी ६:१५ला परतले.&lt;ref&gt;{{citation |page=462 |title=Dam Busters: The Race to Smash the Dams, 1943 |author=James Holland |publisher=Random House,  |year=2013 |isbn=9780552163415}}&lt;/ref&gt;

रॉयल एर फोर्सने नुकसानीचा पूर्ण अंदाज घेण्यासाठी सकाळ होताच हल्ला केलेल्या जागेचे छायाचित्रण करण्यास विमाने पाठवली. त्या विमानाच्या वैमानिकाला रुर नदीच्या खोऱ्यात सर्वत्र पुराचे पाणी पसरले होते. आणि केवळ जमिनीचे उंचवटे, झाडांचे शेंडे आणि चर्चच्या मिनाऱ्यांची टोके पाण्यातुन डोकावतांना दिसत होती.&lt;ref&gt;{{citation |page=462 |title=Dam Busters: The Race to Smash the Dams, 1943 |author=James Holland |publisher=Random House,  |year=2013 |isbn=9780552163415}}&lt;/ref&gt;

==मोहिमेमुळे झालेली प्राणहानी==
या मोहिमेत युनायटेड किंग्डमची १७ पैकी आठ म्हणजे जवळपास निम्मी विमाने खस्त झाली तसेच मोहिमेत भाग घेतलेल्या १३३ पैकी ५३ वायुसैनिक म्हणजे ४०% जण मारले गेले. यांतील दोन [[रॉयल ऑस्ट्रेलियन एर फोर्स]] तर तेरा [[रॉयल केनेडियन एर फोर्स]]चे सैनिक होते.&lt;ref&gt;[http://www.cwgc.org/admin/files/The%20Dams%20Raid.pdf Commonwealth War Graves Commission, 2005, ''Operation Chastise: The Dams Raid, 16/17 May 1943''], pp. 4–5. Access date: 16 January 2011.&lt;/ref&gt; वाचलेल्यांतील ३४ जणांना शौर्यपदके देऊन [[बकिंगहॅम पॅलेस]] मध्ये गौरवण्यात आले. यांत पाच [[डिस्टिंग्विश्ड सर्व्हिस ऑर्डर]], [[दहा डिस्टिंग्विश्ड फ्लाइंग क्रॉस]] अधिक चार पुनर्गौरव, दोन [[कॉन्स्पिक्युअस गॅलंट्री मेडल]] आणि अकरा [[डिस्टिंग्विश्ड फ्लाइंग मेडल]] अधिक एक पुनर्गौरव होते. स्वतः विंग कमांडर गिब्सनला [[व्हिक्टोरिया क्रॉस]]ने सन्मानित करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{London Gazette|issue=36030|date=28 May 1943|pages=2361–2362 |supp=y}}&lt;/ref&gt;

जर्मनीत धरण फुटल्यावर आलेल्या पुरामध्ये अंदाजे १,६५० जण मारले गेले, यातील सुमारे १,००० जण हे युद्धकैदी वा शत्रुराष्ट्रांचे वेठबिगारीचे मजुर होते. यात प्रामुख्याने [[रशिया|रशियन]] व इतर विविध देशांच्या युद्धकैद्यांचा समावेश होता.&lt;ref&gt;[http://www.rafmuseum.org.uk/online-exhibitions/dambusters/20_casualties.cfm &quot;Casualties of the Dams Raid.&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091025202539/http://www.rafmuseum.org.uk/online-exhibitions/dambusters/20_casualties.cfm |date=25 October 2009 }} ''[[RAF Museum]]''. Retrieved: 11 October 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bbc-20070517&gt;{{Cite news |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/17/newsid_3623000/3623223.stm |title=On This Day: 17 May 1943 – RAF raid smashes German dams |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt;)

या मोहिमेसाठी [[स्क्वॉड्रन क्रमांक ६१७ आरएएफ|तयार करण्यात आलेली स्क्वॉड्रन]] आजही कार्यरत आहे. पुढे या स्क्वॉड्रनांनी अशाच काही अपारंपारिक वा कठीण मोहिमांत भाग घेतला. '१९७७ साली [[जिनिव्हा]]त झालेल्या ठरावानुसार धरणांवर केल्या जाणाऱ्या अशाप्रकारच्या हल्ल्यांना नियमबाह्य ठरवण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;[http://www.icrc.org/ihl.nsf/7c4d08d9b287a42141256739003e636b/f6c8b9fee14a77fdc125641e0052b079 &quot;Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949 and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977.&quot;] ''[ICRC Treaties and Documents]''. Retrieved: 14 February 2010.&lt;/ref&gt;

==युद्धावरील परिणाम==
आज ऑपरेशन चॅस्टाइझचे मूल्यमापन करतांना या मोहिमेला तांत्रिक दृष्ट्या फारसे यश लाभलेले दिसत नाही&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/6033603/Bomber-Harris-thought-the-Dambusters-attacks-on-Germany-achieved-nothing.html|title=Bomber Harris thought the Dambusters' attacks on Germany 'achieved nothing'|first=Leo|last=McKinstry|date=15 August 2009|publisher=|accessdate=5 September 2018|via=www.telegraph.co.uk}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Falconer 2007, pp. 89–90.&lt;/ref&gt; पण तत्कालीन दिवसात या मोहिमेचे प्रचंड यशस्वी अशेच स्वागत झाले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.bbc.com/news/magazine-22510300|title=How effective was the Dambusters raid?|date=15 May 2013|publisher=|accessdate=5 September 2018|via=www.bbc.co.uk}}&lt;/ref&gt; [[नाझी जर्मनी|जर्मनी]]च्या आक्रमक हवाई हल्ल्यांनी इंग्लंडच्या जनतेला व पर्यायाने मित्र राष्ट्रांना ''जर्मनीत घुसुन आपणही प्रहार करु शकतो'' हा विश्वास मिळाला.  या कारवाईमुळे ब्रिटिश सैन्याचेही मनोधैर्य प्रचंड वाढले. जर्मनीच्या फुटलेल्या धरणांचे व पुर वाहुन गेलेल्या कारखान्यांचे छायाचित्रण पाहुन जर्मनीच्या औद्योगिक क्षेत्राला जबर झटका बसला असुन त्यातुन जर्मनीला सावरण्यात कित्येक वर्ष लागतील असा काहींचा होरा होता.

प्रत्यक्षात जर्मनी मात्र काही आठवड्यांतच सावरला. [[मॉहने धरण|मॉहने धरणाला]] २५० रुंदीचे व २९२ फुट उंच भगदाड पडले होते. त्यातुन ३३ कोटी टन इतके पाणी रुर खोऱ्यात पसरले. पाण्याचा १० मीटर उंची प्रवाह २४ किमीच्या वेगाने नद्यांच्या खोऱ्यातुन गेला. त्यात काही खाणी बुडाल्या, ११ कारखाने , ९२ घ्ररेही उध्वस्त झाली तर ११४ कारखाने व ९७१ घ्ररे क्षतिग्रस्त झाली. ८० किमी पर्यंतच्या प्रदेशात पुराचे पाणी शिरले यात सुमारे २५ रस्ते , लोहमार्ग व पुले ही वाहुन गेले. विजेच्या उत्पादनात मोठा फटका बसला ५१०० किलोवॅट वीज उत्पादन करणारे दोन केंद्रे उधवस्त झाली तर इतर ७ केंद्रांचे नुकसान झाले. यामुळे याभागातील वीजपुरवठा २ आठवड्यांपर्यंत गायब होता.

पण या सर्वातून [[२७ जून]] पर्यंत जर्मनीने पाणीपुरवठा पूर्णपणे सुरळीत केला. तसेच विद्युत पुरवठाही पूर्ण क्षमतेने सुरू झाला. खोऱ्यातील जलवाहतुकही पुर्ववत झाली. परंतु जर्मनीला यासाठी आपत्कालीन मदतकार्य हाती घ्यावे लागले. त्यासाठी आपले राखीव सैन्य व इतर सैनिक युद्धक्षेत्रातुन दूर असे मदतकार्यात राबवावे लागले. त्याचा युद्धातील आक्रमक धोरणांवर परिणाम झालाच पण यापुढील काळात [[दोस्त राष्ट्रे|दोस्त राष्ट्रांनी]] केलेल्या हल्ल्यांदरम्यानही भोगावा लागला.

याशिवाय या मोहिमेच्या अनुभवावरून दोस्त राष्ट्रांनी अशा प्रकारच्या इतर अनेक मोहिमा आखून जर्मनीची मोठी शस्त्रास्त्रे निकामी केली.

==बाह्य दुवे==

* [http://www.raf.mod.uk/history/bombercommandno617squadron.cfm रॉयल एअरफोर्सच्या अधिकृत संकेतस्थळावरील ऑपरेशन चॅस्टाइझची माहिती]
* [http://www.thedambusters.org.uk/ डॅमबस्टर्स संकेतस्थळावरील चलचित्रे आणि इतर माहिती] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080621011827/http://www.thedambusters.org.uk/ |date=2008-06-21 }}

==संदर्भ आणि नोंदी==
{{संदर्भयादी|60em}}

[[वर्ग:दुसरे महायुद्ध]]
[[वर्ग:इ.स. १९४३]]
[[वर्ग:रॉयल एर फोर्स]]</text>
      <sha1>rmmbozkuu7dde17gaiusvfs8malglht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>होट्टलचे शिलालेख</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118334</id>
    <revision>
      <id>2693906</id>
      <parentid>2691758</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T10:53:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32459-97</username>
        <id>183722</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2693906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8961" sha1="qpumzagfs8c578sfpk7r2ul0swtcft8" xml:space="preserve">[[चित्र:शिलालेख होट्टल.jpg|350px|right|thumb|होट्टल येथील शिलालेख]]

महाराष्ट्रातील [[नांदेड जिल्हा|नांदेड जिल्ह्याच्या]] [[देगलूर तालुका|देगलूर तालुक्यामधील]] [[होतळ|होट्टल]] (ऐतिहासिक नाव: पोट्टलनगरी) येथे ११ व्या शतकातील [[चालुक्य]]कालीन दोन कानडी व एक नागरी भाषेतील [[शिलालेख]] उपलब्ध झालेले आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा = http://independent.academia.edu/santoshdahiwal/Papers/709510/Chalukyan_temple_art_influences_at_Hottal_in_Maharashtra | title = चालुक्यन टेंपल आर्ट इन्फ्लुएंसेस ॲट होट्टल इन महाराष्ट्रा | भाषा = मराठी | लेखक = संतोष दहिवळ 
}}

&lt;/ref&gt;

==पहिला शिलालेख (कानडी)==

“ (स्व)स्ती श्रीमत रेब्बे(यना)य(कं) अवरा........(मम)डळीकन इरेया.......नम अवरा प्रधानरम (श्री)(म)क चालुक्य विक्रमा (व)र्शदा २६ नेया विशा (साम)वत्सरदा कार्तिका सु ८ ब्रिहावारदा उत्तरायणा संक्रातीनिमित्तदल आग्रहा राव इरियेगा साळेया त्राईपुरुषदेवरीगम आलिया.......बाळिया .....सर्वनामस्या......कालगरच्ची धारा.....कामयादी....स्वदत्तम परदरा....वा यो हा संधराम शा... हसरानी “&lt;/br&gt;
हा शिलालेख कानडी भाषेत दगडाच्या दोन बाजूंवर लिहिलेला असून दुसरी बाजू अतिशय भग्न झालेली आहे.
* यामध्ये उल्लेख केलेले वर्ष म्हणजे चालुक्य विक्रम वर्ष २६ विशु कार्तिकी ८ गुरुवार, उत्तरायण संक्रांती.
** इ.स. प्रमाणे त्यादिवशी तारीख होती ३१ ऑक्टोबर ११०१. 
संक्रमणानिमित्त रेब्बेयनायक आणि त्याचे काही अधिकारी यांनी त्रैपुरुषदेवालयाला दान दिल्याचा उल्लेख या शिलालेखात येतो.

== दुसरा शिलालेख ([[कानडी]]) ==

“ स्वस्ती श्रीमक चालुक्य विक्रमा वर्शदा ४५ नेया सर्वारी संवत्सरदा अस्वाईजाद अमावस्ये सूर्य ग्र हनादाम्दु कालेयनायकन अनातीयीम बिरारासम श्री स्वयंभू रेब्बेश्वरदेवा रग्गा अल्वा पोट्टाला मा(दा)नुरा अम्का(दे)रेया धारापुरव्वकम मदि बितारु मंगला महा(श्री) ”&lt;/br&gt;
कानडी भाषेतील या शिलालेखातील वर्ष चालुक्य विक्रमवर्ष ४५ सर्वरी अश्वयुज [[अमावास्या|अमावस्या]] [[सूर्यग्रहण]] असे आहे.
* इ.स. प्रमाणे त्यादिवशी वार होता, रविवार. (दिनांक २४ ऑक्टोबर ११२०).
* कालेयनायकाच्या आज्ञेवरून बिरारसाने पोट्टाला आणि मदनुरु म्हणजेच हल्लीचे होट्टल आणि [[मदनुर]] ही गावे स्वयंभू रेब्बेश्वराला दान दिल्याचा उल्लेख येतो.

== ३रा शिलालेख ([[देवनागरी]]) ==

“ ……तेन संस्थापित: स्थाणु: कल्याणे गुणिनां गृहे पुरे चालुक्यचंद्रस्य सोमेश्वरमहिपते: ।।३३।। निष्कं द्रम्मंच भूमिशो ग्रामे ग्रामे पुरे पुरे ददौ तस्मैस देवाय चंद्रराशिगुरो: पुरः ।।३४।। ......”&lt;/br&gt;
हा तिसरा शिलालेख नागरी भाषेत पद्यात्मक कोरलेला असून त्यात एकूण ४३ कडवे येतात. पैकी ३३, ३४, ४१ व ४२ क्रमांकाचे कडवे प्रत्येकी दोन ओळींचे व उरलेली ३९ कडवी प्रत्येकी चार ओळींचे म्हणजे एकूण १६४ ओळीत शिलास्तंभाच्या दोन बाजूंवर हा लेख लिहिलेला आहे. या शिलालेखात लेखनकालाचा उल्लेख येत नसला तरी हा लेख चालुक्य नृपती सोमेश्वर दुसरा याच्या काळातील म्हणजेच इ.स. १०६८ ते १०७६ काळातील असावा असे निःसंदिग्ध म्हणता येते.
सुरुवातीला शिवाच्या स्तुतीनंतर [[गोदावरी नदी|गोदावरी]]ची उपनदी असलेल्या मांजरा नदीच्या तीरावरील अगस्ती आश्रमाचे वर्णन सदर शिलालेखात येते.
* त्यानंतर चालुक्यांचे मांडलिक घराणे वन्ही कुळाची माहिती दिलेली आहे. या कुळातील ढोरराजाने चालुक्य राजा तैल दुसरा व परमार मुंजा यांच्यात झालेल्या लढाईत महत्त्वाची कामगिरी केलेली होती. त्याचा मुलगा उत्तम. उत्तमचा मुलगा कालिचोर आणि कालिचोरचा मुलगा अर्ग याची स्तुती पुढील काही कडव्यात येते. अर्ग यास रैभेय असेही म्हटलेले आहे. 
त्याचा मित्र सिद्धुगी याने चालुक्यांची राजधानी कल्याणी येथे सिद्धेश्वराचे मंदिर बांधले व या मंदिरासाठी अर्ग याने त्याच्या अधिकारातील हजार गावातून प्रत्येकी एक द्रम्म (सुवर्ण नाणे) व एक निष्क (चांदिचे नाणे) गोळा केले असा उल्लेख या शिलालेखात आहे. याच शिलालेखातील एका कडव्यात शिलालेख करवून घेणाऱ्याने “ [[कवी]] हा राजाचा खरा मित्र असतो, कारण तोच राजाला त्याच्या काव्यातून अजरामर बनवितो.” असे म्हटलेले आहे. शेवटच्या ओळीत लक्ष्मणाने हा लेख लिहिल्याचा संदर्भ येतो.

{{बदल}}

==संदर्भ आणि नोंदी==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:शिलालेख]]</text>
      <sha1>qpumzagfs8c578sfpk7r2ul0swtcft8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693911</id>
      <parentid>2693906</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T11:13:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <origin>2693911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8948" sha1="c11cane476he31k69xiswhoz6ufxtf8" xml:space="preserve">[[चित्र:शिलालेख होट्टल.jpg|350px|right|thumb|होट्टल येथील शिलालेख]]

महाराष्ट्रातील [[नांदेड जिल्हा|नांदेड जिल्ह्याच्या]] [[देगलूर तालुका|देगलूर तालुक्यामधील]] [[होट्टल]] (ऐतिहासिक नाव: पोट्टलनगरी) येथे ११ व्या शतकातील [[चालुक्य]]कालीन दोन कानडी व एक नागरी भाषेतील [[शिलालेख]] उपलब्ध झालेले आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत | दुवा = http://independent.academia.edu/santoshdahiwal/Papers/709510/Chalukyan_temple_art_influences_at_Hottal_in_Maharashtra | title = चालुक्यन टेंपल आर्ट इन्फ्लुएंसेस ॲट होट्टल इन महाराष्ट्रा | भाषा = मराठी | लेखक = संतोष दहिवळ 
}}

&lt;/ref&gt;

==पहिला शिलालेख (कानडी)==

“ (स्व)स्ती श्रीमत रेब्बे(यना)य(कं) अवरा........(मम)डळीकन इरेया.......नम अवरा प्रधानरम (श्री)(म)क चालुक्य विक्रमा (व)र्शदा २६ नेया विशा (साम)वत्सरदा कार्तिका सु ८ ब्रिहावारदा उत्तरायणा संक्रातीनिमित्तदल आग्रहा राव इरियेगा साळेया त्राईपुरुषदेवरीगम आलिया.......बाळिया .....सर्वनामस्या......कालगरच्ची धारा.....कामयादी....स्वदत्तम परदरा....वा यो हा संधराम शा... हसरानी “&lt;/br&gt;
हा शिलालेख कानडी भाषेत दगडाच्या दोन बाजूंवर लिहिलेला असून दुसरी बाजू अतिशय भग्न झालेली आहे.
* यामध्ये उल्लेख केलेले वर्ष म्हणजे चालुक्य विक्रम वर्ष २६ विशु कार्तिकी ८ गुरुवार, उत्तरायण संक्रांती.
** इ.स. प्रमाणे त्यादिवशी तारीख होती ३१ ऑक्टोबर ११०१. 
संक्रमणानिमित्त रेब्बेयनायक आणि त्याचे काही अधिकारी यांनी त्रैपुरुषदेवालयाला दान दिल्याचा उल्लेख या शिलालेखात येतो.

== दुसरा शिलालेख ([[कानडी]]) ==

“ स्वस्ती श्रीमक चालुक्य विक्रमा वर्शदा ४५ नेया सर्वारी संवत्सरदा अस्वाईजाद अमावस्ये सूर्य ग्र हनादाम्दु कालेयनायकन अनातीयीम बिरारासम श्री स्वयंभू रेब्बेश्वरदेवा रग्गा अल्वा पोट्टाला मा(दा)नुरा अम्का(दे)रेया धारापुरव्वकम मदि बितारु मंगला महा(श्री) ”&lt;/br&gt;
कानडी भाषेतील या शिलालेखातील वर्ष चालुक्य विक्रमवर्ष ४५ सर्वरी अश्वयुज [[अमावास्या|अमावस्या]] [[सूर्यग्रहण]] असे आहे.
* इ.स. प्रमाणे त्यादिवशी वार होता, रविवार. (दिनांक २४ ऑक्टोबर ११२०).
* कालेयनायकाच्या आज्ञेवरून बिरारसाने पोट्टाला आणि मदनुरु म्हणजेच हल्लीचे होट्टल आणि [[मदनुर]] ही गावे स्वयंभू रेब्बेश्वराला दान दिल्याचा उल्लेख येतो.

== ३रा शिलालेख ([[देवनागरी]]) ==

“ ……तेन संस्थापित: स्थाणु: कल्याणे गुणिनां गृहे पुरे चालुक्यचंद्रस्य सोमेश्वरमहिपते: ।।३३।। निष्कं द्रम्मंच भूमिशो ग्रामे ग्रामे पुरे पुरे ददौ तस्मैस देवाय चंद्रराशिगुरो: पुरः ।।३४।। ......”&lt;/br&gt;
हा तिसरा शिलालेख नागरी भाषेत पद्यात्मक कोरलेला असून त्यात एकूण ४३ कडवे येतात. पैकी ३३, ३४, ४१ व ४२ क्रमांकाचे कडवे प्रत्येकी दोन ओळींचे व उरलेली ३९ कडवी प्रत्येकी चार ओळींचे म्हणजे एकूण १६४ ओळीत शिलास्तंभाच्या दोन बाजूंवर हा लेख लिहिलेला आहे. या शिलालेखात लेखनकालाचा उल्लेख येत नसला तरी हा लेख चालुक्य नृपती सोमेश्वर दुसरा याच्या काळातील म्हणजेच इ.स. १०६८ ते १०७६ काळातील असावा असे निःसंदिग्ध म्हणता येते.
सुरुवातीला शिवाच्या स्तुतीनंतर [[गोदावरी नदी|गोदावरी]]ची उपनदी असलेल्या मांजरा नदीच्या तीरावरील अगस्ती आश्रमाचे वर्णन सदर शिलालेखात येते.
* त्यानंतर चालुक्यांचे मांडलिक घराणे वन्ही कुळाची माहिती दिलेली आहे. या कुळातील ढोरराजाने चालुक्य राजा तैल दुसरा व परमार मुंजा यांच्यात झालेल्या लढाईत महत्त्वाची कामगिरी केलेली होती. त्याचा मुलगा उत्तम. उत्तमचा मुलगा कालिचोर आणि कालिचोरचा मुलगा अर्ग याची स्तुती पुढील काही कडव्यात येते. अर्ग यास रैभेय असेही म्हटलेले आहे. 
त्याचा मित्र सिद्धुगी याने चालुक्यांची राजधानी कल्याणी येथे सिद्धेश्वराचे मंदिर बांधले व या मंदिरासाठी अर्ग याने त्याच्या अधिकारातील हजार गावातून प्रत्येकी एक द्रम्म (सुवर्ण नाणे) व एक निष्क (चांदिचे नाणे) गोळा केले असा उल्लेख या शिलालेखात आहे. याच शिलालेखातील एका कडव्यात शिलालेख करवून घेणाऱ्याने “ [[कवी]] हा राजाचा खरा मित्र असतो, कारण तोच राजाला त्याच्या काव्यातून अजरामर बनवितो.” असे म्हटलेले आहे. शेवटच्या ओळीत लक्ष्मणाने हा लेख लिहिल्याचा संदर्भ येतो.

{{बदल}}

==संदर्भ आणि नोंदी==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:शिलालेख]]</text>
      <sha1>c11cane476he31k69xiswhoz6ufxtf8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>साचा:भारतामधील जिल्हे</title>
    <ns>10</ns>
    <id>163025</id>
    <revision>
      <id>2693740</id>
      <parentid>2531810</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T14:11:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <origin>2693740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3549" sha1="qopmyrzfo4wwwvssjo38ytph0apr5fz" xml:space="preserve">{{Navbox
|name  = भारतामधील जिल्हे
|title = भारताच्या [[भारताची राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेश|राज्यांमधील]] [[भारतातील जिल्ह्यांची यादी|जिल्हे]]
|state    = {{{state|autocollapse}}}
|listclass = hlist
|image = {{flagicon|India|size=64px}}

|list1  = [[आंध्र प्रदेशमधील जिल्हे|आंध्र प्रदेश]]{{*}} [[अरुणाचल प्रदेशमधील जिल्हे|अरुणाचल प्रदेश]]{{*}} [[आसाममधील जिल्हे|आसाम]]{{*}} [[बिहारमधील जिल्हे|बिहार]]{{*}} [[छत्तीसगढमधील जिल्हे|छत्तीसगढ]]{{*}} [[गोव्यामधील जिल्हे|गोवा]]{{*}} [[गुजरातमधील जिल्हे|गुजरात]]{{*}} [[हरियाणामधील जिल्हे|हरियाणा]]{{*}} [[हिमाचल प्रदेशमधील जिल्हे|हिमाचल प्रदेश]]{{*}} [[जम्मू आणि काश्मीरमधील जिल्हे|जम्मू आणि काश्मीर]]{{*}} [[झारखंडमधील जिल्हे|झारखंड]]{{*}} [[कर्नाटकमधील जिल्हे|कर्नाटक]]{{*}} [[केरळमधील जिल्हे|केरळ]]{{*}} [[मध्य प्रदेशमधील जिल्हे|मध्य प्रदेश]]{{*}} [[महाराष्ट्रामधील जिल्हे|महाराष्ट्र]]{{*}} [[मणिपूरमधील जिल्हे|मणिपूर]]{{*}} [[मेघालयमधील जिल्हे|मेघालय]]{{*}} [[मिझोरममधील जिल्हे|मिझोरम]]{{*}} [[नागालँडमधील जिल्हे|नागालँड]]{{*}} [[ओडिशामधील जिल्हे|ओडिशा]]{{*}} [[पंजाबमधील जिल्हे|पंजाब]]{{*}} [[राजस्थानमधील जिल्हे|राजस्थान]]{{*}} [[सिक्कीममधील जिल्हे|सिक्कीम]]{{*}} [[तमिळनाडूमधील जिल्हे|तमिळनाडू]]{{*}} [[तेलंगणामधील जिल्हे|तेलंगणा]]{{*}} [[त्रिपुरामधील जिल्हे|त्रिपुरा]]{{*}} [[उत्तर प्रदेशमधील जिल्हे|उत्तर प्रदेश]]{{*}} [[उत्तराखंडमधील जिल्हे|उत्तराखंड]]{{*}} [[पश्चिम बंगालमधील जिल्हे|पश्चिम बंगाल]]{{*}} [[दिल्लीमधील जिल्हे|दिल्ली]]{{*}} [[अंदमान आणि निकोबार बेटांमधील जिल्हे|अंदमान आणि निकोबार बेटे]]{{*}} [[लडाखमधील जिल्हे|लडाख]]
}}
&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
[[वर्ग:भारतीय मार्गक्रमण साचे]]
[[वर्ग:भारतामधील जिल्हे|*]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qopmyrzfo4wwwvssjo38ytph0apr5fz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>विकिपीडिया:मुखपृष्ठ अलीकडील मृत्यू</title>
    <ns>4</ns>
    <id>179533</id>
    <revision>
      <id>2693798</id>
      <parentid>2692670</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:00:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2693798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1200" sha1="0kbuquh56c8ohcllrg176qcro5kzf9a" xml:space="preserve">'''[[विकिपीडिया:मुखपृष्ठ अलीकडील मृत्यू|अलीकडील मृत्यू]]''' : {{*}} [[सुमन कल्याणपूर]] (३१ मे, २०२६), {{*}} [[पहलाज निहलानी]] (४ जून, २०२६), {{*}} [[अनंतराव थोपटे]] (४ जून, २०२६), {{*}} [[रबिलाल टुडू]] (४ जून, २०२६), {{*}} [[सुभाष सी. कश्यप]] (४ जून, २०२६), {{*}} [[भारतीराजा]] (१० जून, २०२६), {{*}} [[प्रसाद सावकार]] (१७ जून, २०२६), {{*}} [[के. भाग्यराज]] (२७ जून, २०२६), {{*}} [[एम.एम. लखेरा]] (२९ जून, २०२६), {{*}} [[विजया मेहता]] (३० जून, २०२६), {{*}} [[तीजन बाई]] (५ जुलै, २०२६), {{*}} [[एस. जानकी]] (११ जुलै, २०२६)

&lt;noinclude&gt;
[[वर्ग:विकिपीडिया निर्वाह]]
[[वर्ग:मुखपृष्ठ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0kbuquh56c8ohcllrg176qcro5kzf9a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चर्चा:एआरपीटेबल्स</title>
    <ns>1</ns>
    <id>181523</id>
    <revision>
      <id>2693775</id>
      <parentid>1355799</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:41:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>अभय नातू ने लेख [[चर्चा:एआरपीतक्ते]] वरुन [[चर्चा:एआरपीटेबल्स]] ला हलविला: शीर्षकलेखन संकेत</comment>
      <origin>1355799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="jvciopc55qprx4fqk93u0jr6gr989gv" xml:space="preserve">

{{रिकामे पान}}</text>
      <sha1>jvciopc55qprx4fqk93u0jr6gr989gv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चर्चा:नोव्हेल बॉर्डरमॅनेजर</title>
    <ns>1</ns>
    <id>183044</id>
    <revision>
      <id>2693755</id>
      <parentid>1357604</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>अभय नातू ने लेख [[चर्चा:नोव्हेल सीमाव्यवस्थापक]] वरुन [[चर्चा:नोव्हेल बॉर्डरमॅनेजर]] ला हलविला: शीर्षकलेखन संकेत</comment>
      <origin>1357604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="jvciopc55qprx4fqk93u0jr6gr989gv" xml:space="preserve">

{{रिकामे पान}}</text>
      <sha1>jvciopc55qprx4fqk93u0jr6gr989gv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बेलाव्हिया</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194955</id>
    <revision>
      <id>2693815</id>
      <parentid>2644943</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:42:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* ठिकाणे */</comment>
      <origin>2693815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15905" sha1="o5azzc0xdf5f0hbpl06u2dte1s7ilkk" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट विमान सेवा
| नाव              = बेलाव्हिया
| चित्र             = 
| चित्र_आकारमान     = 250 px
| IATA           = B2
| ICAO           = BRU
| callsign       = BELARUS AVIA
| स्थापना         = ५ मार्च १९९६
| सुरुवात          = 
| बंद               = 
| विमानतळ         = [[मिन्स्क राष्ट्रीय विमानतळ]]
| मुख्य_शहरे         =
| फ्रिकवंट_फ्लायर     =
| एलायंस           = 
| उपकंपन्या          =
| विमान संख्या     =  २८
| गंतव्यस्थाने      = ५०
| मुख्य कंपनी      = बेलारूस सरकार
| ब्रीदवाक्य         = 
| मुख्यालय         = [[मिन्स्क]], [[बेलारूस]]
| मुख्य व्यक्ती     = 
| संकेतस्थळ        = http://belavia.by/
}}
[[चित्र:Boeing 737-3Q8, Belavia Belarusian Airlines JP6957756.jpg|250 px|इवलेसे|[[मॉस्को]]च्या [[शेरेमेत्येवो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]ाकडे निघालेले बेलाव्हियाचे [[बोइंग ७३७]] बनावटीचे विमान]]
'''बेलाव्हिया बेलारुशियन एरलाइन्स''' ({{lang-be|Белавія}}; {{lang-ru|Белавиа}}) ही [[बेलारूस]] देशाची ध्वजवाहक व राष्ट्रीय [[विमान वाहतूक कंपनी]] आहे. बेलाव्हियाचे मुख्य कार्यालय [[मिन्स्क]] शहरात आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=http://en.belavia.by/contacts/|title=बेलाव्हिया एरलाइन्स संपर्क|प्रकाशक=बेलविया.बाय|दिनांक=१३ सेप्टेंबर २०१६|प्राप्त दिनांक=|accessdate=2016-09-13|archive-date=2021-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20211115001114/https://en.belavia.by/contacts/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; यांची कायदेशीर संयुक्त स्टॉक कंपनी आहे. या सरकारी मालकीच्या कंपनीमध्ये १०१७ कर्मचारी आहेत.

==इतिहास==
सन ७ नोवेंबर १९३३ रोजी प्रथम बेलारशियन एर टेर्मिनल, मिंस्क या शहरात उघडले. पुढील वसंत ऋतु मध्ये, थ्री पीओ-2 एरक्राफ्ट हे मिंस्क शहरात लँड झाले. हे एरक्राफ्ट बेलारशियन एर फ्लीट यांचे पहिले एरक्राफ्ट झाले. सन १९३६ मध्ये, मिन्स्क आणि [[मॉस्को]] दरम्यान पहिला नियमित हवा मार्गाची स्थापना करण्यात आली. सन १९४० च्या उन्हाळ्यात बेलारूसी नागरी विमान वाहतूक गट अधिकृतपणे स्थापना केली होती.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|दुवा=https://www.cleartrip.com/flight-booking/belavia-airlines.html|title=बेलाव्हिया एरलाइन्सची सेवा|प्रकाशक=क्लियरट्रिप.कॉम|दिनांक=१३ सेप्टेंबर २०१६|प्राप्त दिनांक=|accessdate=2016-09-13|archive-date=2015-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150827022804/http://www.cleartrip.com/flight-booking/belavia-airlines.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== गंतव्यस्थाने ==
[[कोविड-१९ महामारी|कोविड-१९ महामारीपूर्वी]], बेलाव्हिया विमान कंपनी [[मिन्स्क राष्ट्रीय विमानतळ|मिन्स्क राष्ट्रीय विमानतळावरील]] आपल्या मुख्य केंद्रावरून आशिया, युरोप आणि आफ्रिकेत विमान सेवा चालवत असे. येथे सूचीबद्ध केलेल्या नियमित गंतव्यस्थानांव्यतिरिक्त, बेलाव्हिया पर्यटन स्थळांसाठी चार्टर उड्डाणे आणि व्हीआयपी (VIP) चार्टर सेवा देखील चालवते. [[रायनर फ्लाईट ४९७८ सक्तीने उतरवण्याची घटना|रायनर फ्लाईट ४९७८ च्या सक्तीच्या लँडिंगच्या घटनेच्या]] पूर्वसंध्येला, ही विमान कंपनी १ देशांतर्गत आणि ३२ देशांमधील ५४ आंतरराष्ट्रीय गंतव्यस्थानांवर सेवा देत होती. त्यानंतर बेलारुशियन विमानांना युरोपीय संघ (EU), युनायटेड किंगडम आणि युक्रेनच्या हवाई क्षेत्रात प्रवेश करण्यास बंदी घालण्यात आल्यामुळे, या विमान कंपनीची केवळ वीस गंतव्यस्थाने शिल्लक राहिली. भौगोलिक मर्यादांमुळे, [[किशिनाउ]] ([[मोल्डोव्हा]]), [[कालिनिनग्राद]] ([[रशिया]]), आणि [[बेलग्रेड]] ([[सर्बिया]]) या तीन गैर-इयू सदस्य देशांनी बेलाव्हियावर कोणतीही स्वतंत्र प्रवास बंदी लादलेली नसतानाही, तेथे पोहोचणे ''[[डी फॅक्टो|वास्तविकतः]]'' अशक्य झाले.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Belavia routes and airport map |url=https://www.flightconnections.com/route-map-belavia-b2 |website=FlightConnections |access-date=30 May 2021}}&lt;/ref&gt; २८ मे २०२१ रोजी, विमान कंपनीने प्रतिबंधित हवाई क्षेत्रातून जाणाऱ्या उड्डाणे रद्द केल्याची पुष्टी केली. तसेच तोपर्यंत युक्रेन, मोल्डोव्हा, रोमानिया आणि बल्गेरियाच्या प्रादेशिक समुद्रावरून जाणाऱ्या [[इस्तंबूल]] ([[तुर्कस्तान]]) मार्गामध्ये बदल करून नवीन मार्गाने विमान सेवा सुरू ठेवण्याचे प्रयत्न सुरू केले.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=28 May 2021|title=Flights to Larnaca, Belgrade, Budapest and Kishinev are suspended, flights to Istanbul is operated with an amended route|work=Belavia News|url=https://en.belavia.by/news/4732109/|access-date=30 May 2021|archive-date=17 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210617060247/https://en.belavia.by/news/4732109/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;belta_sanctions&quot;&gt;[https://www.belta.by/society/view/belavia-korrektiruet-marshruty-iz-za-sanktsij-443512-2021/ निर्बंधांमुळे बेलाव्हियाने बदलले विमान मार्ग], बेलारुशियन टेलिग्राफ एजन्सी (BelTA), २०२१.&lt;/ref&gt;

नोव्हेंबर २०२५ पर्यंतच्या आकडेवारीनुसार, ही विमान कंपनी १६ देशांमधील २८ मार्गांवर आपली सेवा देत आहे.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Belavia on ch-aviation |url=https://www.ch-aviation.com/portal/airline/B2 |access-date=2023-11-21 |website=ch-aviation |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-11-21 |title=Belavia Flights and Destinations - FlightConnections |url=https://www.flightconnections.com/route-map-belavia-b2 |access-date=2023-11-21 |website=www.flightconnections.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mintrans_2025&quot;&gt;[https://www.mintrans.gov.by/ru/news-ru/view/belavia-sohranjaet-stabilnost-poletov-5120-2025/ बेलाव्हियाची विमान उड्डाणे आणि स्थिर कार्यक्षमता], बेलारूस प्रजासत्ताक वाहतूक आणि दळणवळण मंत्रालय, २०२५.&lt;/ref&gt;

==कायदेशीर सहयोग करार==
बेलाव्हिया एरलाइन्सने खालील विमान कंपनीशी कायदेशीर व्यवसाय करार केलेले आहेत.(आतापर्यंत - नोवेंबर २०१५)&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=http://en.belavia.by/company/airlines_partners |title=बेलविया एरलाईन्स सोबत कायदेशीर सहयोग करार करणाऱ्या विमान कंपनी |प्रकाशक=बेलविया.बाय |दिनांक=१३ सेप्टेंबर २०१६प्राप्त दिनांक= |accessdate=2016-09-13 |archive-date=2016-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160819190833/http://en.belavia.by/company/airlines_partners/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* एर फ्रांस 
* एर बाल्टिक 
* औस्ट्रियन एरलाइन्स 
* क्झेच एरलाइन्स 
* एतिहाद एरवेझ&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=http://www.breakingtravelnews.com/news/article/etihad-expands-codeshare-with-belavia-airlines/ |title=  इतिहाद एअरवेजनी बेलविया एरलाईन्स सोबत कायदेशीर सहयोग करार केला |प्रकाशक=ब्रेकिंगट्रॅव्हलन्यूझ.कॉम |दिनांक=३१ ऑगस्ट २०१५  | प्राप्त दिनांक=}}&lt;/ref&gt; 
* फिन्नईर 
* केएलएम 
* एलओटी पॉलिश एरलाइन्स 
* एस सेवेन एरलाइन्स
* यूक्रेन इंटरनॅशनल एरलाइन्स

==सध्याचा विमान संच==
मे २०१६ अखेर, खालील विमान संच होता.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी |दुवा=http://en.belavia.by/company/air_fleet/ |title=बेलाव्हिया एअरलाइन्सच्या विमान संच बद्दल |प्रकाशक=एअरफ्लीटस.नेट |दिनांक=१३ सेप्टेंबर २०१६ |प्राप्त दिनांक= |accessdate=2016-09-13 |archive-date=2021-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210318172633/https://en.belavia.by/company/air_fleet/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border-collapse:collapse&quot;  	
|- bgcolor=&quot;blue&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; | एर क्राफ्ट
! rowspan=&quot;2&quot; | सेवेत असणारी
! rowspan=&quot;2&quot; | मागणी
! colspan=&quot;3&quot; | प्रवासी
! rowspan=&quot;2&quot; | टिपा
|-
! style=&quot;width:25px;&quot; | &lt;abbr title=&quot;बिझनेस क्लास&quot;&gt;बिझनेस क्लास&lt;/abbr&gt;
! style=&quot;width:25px;&quot; | &lt;abbr title=&quot;इकॉनॉमी क्लास&quot;&gt;इकॉनॉमी क्लास&lt;/abbr&gt;
! एकूण
|-
||बोईंग 737-300
|align=center|८
|align=center|&amp;mdash;
|align=center|&amp;mdash;
|align=center|१४८
|align=center|१४८
|
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|बोईंग 737-500
|align=center|३
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|&amp;mdash;
|align=center|८
|align=center|११२
|align=center|१२०
|rowspan=&quot;3&quot;|
|-
|align=center|२
|align=center|८
|align=center|११५
|align=center|१२३
|-
|align=center|१
|align=center|var
|align=center|var
|align=center|१३८
|-
||बोईंग 737-800
|align=center|३
|align=center|२
|align=center|&amp;mdash;
|align=center|१८९
|align=center|१८९
|
|-
||बॉंबार्डिये CRJ100
|align=center|१
|align=center|&amp;mdash;
|align=center|&amp;mdash;
|align=center|५०
|align=center|५०
|
|-
||बॉंबार्डिये CRJ200
|align=center|४
|align=center|&amp;mdash;
|align=center|&amp;mdash;
|align=center|५०
|align=center|५०
|
|-
||एम्ब्राएर 175
|align=center|२
|align=center|&amp;mdash;
|align=center|१२
|align=center|६४
|align=center|७६
|
|-
||एम्ब्राएर 195
|align=center|२
|align=center|&amp;mdash;
|align=center|११
|align=center|९६
|align=center|१०७
|
|-
!एकूण
!२६
!२
!colspan=&quot;3&quot;|
!
|}
&lt;/center&gt;

==ऐतिहासिक विमान संच==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+बेलाव्हिया निवृत्त विमान संच
! style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | एरक्राफ्ट
! style=&quot;text-align: center; font-weight: bold;&quot; | नोंदी
|-
| एनटोनोव एन-10
| 
|-
| एनटोनोव एन-24
| सन १९९८ मध्ये मिन्स्क्वियाने विकत घेतले
|-
| एनटोनोव एन-26
| सन १९९८ मध्ये मिन्स्क्वियाने विकत घेतले
|-
| आयआययूशिन आयआय-86
| सन १९९४-१९९६ मध्ये EW-86062, ex СССР-86062, RA-86062 ते एटलांट-सोयुज एरलाइन्स; वापरले होते.
|-
| तुपोलेव तु-124
| 
|-
| तुपोलेव तु-134A
| 
|-
| तुपोलेव तु-154B
| &quot;एक प्रशिक्षण मोक-अप म्हणून वापरले होते
|-
| तुपोलेव तु-154B1
| &quot;रद्द
|-
| तुपोलेव तु-154B2
| &quot;६ रद्द , एमएसक्यू येथे ९ संग्रहीत, एक प्रशिक्षण मोक-अप म्हणून वापरले होते
|-
| याकोलेव याक-40
| सन १९९८ मध्ये मिन्स्क्वियाने विकत घेतले
|}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:बेलारूसमधील विमानवाहतूक कंपन्या]]</text>
      <sha1>o5azzc0xdf5f0hbpl06u2dte1s7ilkk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ऑस्टिन-बर्गस्ट्रॉम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196025</id>
    <revision>
      <id>2693867</id>
      <parentid>2689224</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T00:57:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2693867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44774" sha1="gspe80nc5qcmp1exmk6sjgeoyale9zz" xml:space="preserve">[[चित्र:Austin-Bergstrom International Airport - aerial 01.jpg|इवलेसे]]
'''ऑस्टिन-बर्गस्ट्रॉम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ''' {{विमानतळ संकेत|AUS|KAUS|AUS}} हा [[अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने|अमेरिकेच्या]] [[टेक्सास]] राज्याची राजधानी [[ऑस्टिन, टेक्सास|ऑस्टिन]] येथील विमानतळ आहे. शहराच्या मध्यवर्ती भागाच्या ८ किमी आग्नेयेस असलेला हा विमानतळ अमेरिकेतील ३४व्या क्रमांकाचा सर्वाधिक वर्दळीचा विमानतळ आहे. येथून अमेरिकेतील सर्व प्रमुख शहरे, [[कॅनडा]], [[मेक्सिको]] तसेच [[लंडन]] आणि [[फ्रांकफुर्ट]] येथे विमानसेवा उपलब्ध आहे.

== विमानकंपन्या आणि गंतव्यस्थाने ==
{{विमानतळ गंतव्यस्थान यादी
| {{nowrap|[[एरोमेक्सिको]]}} | '''हंगामी:''' [[मेक्सिको सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी–बेनिटो जुआरेझ]]&lt;ref name=&quot;Transponder1200-2021&quot;&gt;{{Cite web |date=April 2021 |title=Aeroméxico and Delta Air Lines will resume flights to Dallas and Austin |url=https://www.transponder1200.com/aeromexico-y-delta-air-lines-retomaran-vuelos-a-dallas-y-austin/ |access-date=April 8, 2021 |website=Transponder1200 |language=Spanish |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405145313/https://www.transponder1200.com/aeromexico-y-delta-air-lines-retomaran-vuelos-a-dallas-y-austin/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| {{nowrap|[[एरोमेक्सिको कनेक्ट]]}} | [[मेक्सिको सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी–बेनिटो जुआरेझ]]&lt;ref name=&quot;Transponder1200-2021&quot;/&gt;
| [[एर कॅनडा]] | [[माँट्रियल-ट्रुडो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माँट्रियल–ट्रुडो]],&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://centreforaviation.com/news/air-canada-to-extend-montreal-austin-service-to-year-round-operations-1315350|title=Air Canada to extend Montreal-Austin service to year-round}}&lt;/ref&gt; [[टोरोंटो पिअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोरोंटो–पिअरसन]]&lt;ref name=&quot;AUSAirCanada&quot;&gt;{{cite news |last1=Adams |first1=Christopher |title=Canadian airline Porter to bring nonstop flights from Austin-Toronto in May |url=https://www.kxan.com/news/local/austin/austin-airport/canadian-airline-porter-to-bring-nonstop-flights-from-austin-toronto-in-may/ |access-date=13 April 2026 |work=KXAN Austin |date=18 February 2026 |archive-date=2026-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260309220653/https://www.kxan.com/news/local/austin/austin-airport/canadian-airline-porter-to-bring-nonstop-flights-from-austin-toronto-in-may/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;br/&gt;'''हंगामी:''' [[व्हँकुव्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|व्हँकुव्हर]]&lt;ref name=&quot;AUSAirCanada&quot;/&gt;
| [[एर कॅनडा रूज]] | '''हंगामी:''' [[टोरोंटो पिअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोरोंटो–पिअरसन]]&lt;ref name=&quot;AUSAirCanada&quot;/&gt;
| [[अलास्का एरलाइन्स]] | [[पोर्टलँड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पोर्टलँड (OR)]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Karp |first1=Aaron |title=Alaska Airlines Builds Oregon Connections, Adding Portland-Houston Route |url=https://aviationweek.com/air-transport/airlines-lessors/alaska-airlines-builds-oregon-connections-adding-portland-houston |access-date=13 April 2026 |work=Aviation Week |date=15 January 2025}}&lt;/ref&gt; [[सॅन डिएगो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन डिएगो]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Weisberg |first1=Lori |title=Five new nonstop destinations coming to San Diego from Alaska Airlines |url=https://www.sandiegouniontribune.com/2025/10/27/five-new-nonstop-destinations-coming-to-san-diego-from-alaska-airlines/ |access-date=13 April 2026 |work=San Diego Union-Tribune |date=28 October 2025}}&lt;/ref&gt; [[सिएटल–टॅकोमा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सिएटल/टॅकोमा]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ottilie |first1=Madeline |title=Seattle woman thanks Alaska Airlines flight crew for saving her life mid-flight |url=https://www.kiro7.com/news/local/seattle-woman-thanks-alaska-airlines-flight-crew-saving-her-life-mid-flight/GBEF4VZX3NE4POC2OGKTSAFUVY/ |access-date=13 April 2026 |work=KIRO 7 News Seattle |date=12 November 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;
| [[ॲलिजियंट एर]] | [[सिनसिनाटी/नॉर्दर्न केंटकी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सिनसिनाटी]],&lt;ref name=&quot;CVGAUSAllegiant&quot;&gt;{{cite news |last1=Bernier |first1=Nathan |title=New nonstop flights coming to Austin in 2026 |url=https://www.kut.org/transportation/2025-12-29/austin-tx-abia-aus-new-nonstop-flights-2026 |access-date=13 April 2026 |work=KUT Radio, Austin's NPR Station |date=29 December 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[डे मॉइन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डे मॉइन]],&lt;ref name=&quot;CVGAUSAllegiant&quot;/&gt; [[जेराल्ड आर. फोर्ड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ग्रँड रॅपिड्स]],&lt;ref name=&quot;CVGAUSAllegiant&quot;/&gt; [[प्रोव्हो म्युनिसिपल विमानतळ|प्रोव्हो]]&lt;ref name=&quot;CVGAUSAllegiant&quot;/&gt; &lt;br/&gt; '''हंगामी:''' [[ॲशव्हिल प्रादेशिक विमानतळ|ॲशव्हिल]],&lt;ref name=&quot;CVGAUSAllegiant&quot;/&gt; [[इंडियानापोलिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|इंडियानापोलिस]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[मॅकघी टायसन विमानतळ|नॉक्सव्हिल]],&lt;ref name=&quot;CVGAUSAllegiant&quot;/&gt; [[हॅरी रीड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लास वेगास]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[ऑर्लँडो सॅनफोर्ड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ऑर्लँडो-सॅनफोर्ड]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[पिट्सबर्ग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पिट्सबर्ग]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[सारासोटा–ब्रॅडेंटन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सारासोटा]],&lt;ref name=&quot;CVGAUSAllegiant&quot;/&gt; [[डलेस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|वॉशिंग्टन–डलेस]]&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt;
| [[अमेरिकन एरलाइन्स]] | [[कॅन्कन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कॅन्कन]],&lt;ref name=&quot;AmericanAirlinesAustin&quot;&gt;{{cite news |last1=Derby |first1=Kevin |title=American Airlines Cuts 6 Routes from Austin Amid Strong Competition |url=https://aviationa2z.com/index.php/2024/09/14/american-airlines-cuts-6-routes-from-austin/ |access-date=13 April 2026 |work=Aviation A2Z |date=14 September 2024}}&lt;/ref&gt; [[शार्लोट डग्लस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शार्लोट]],&lt;ref name=&quot;AmericanAirlinesAustin&quot; /&gt; [[ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–ओ'हेर]],&lt;ref name=&quot;AmericanAirlinesAustin&quot; /&gt; [[डॅलस फोर्ट वर्थ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डॅलस/फोर्ट वर्थ]],&lt;ref name=&quot;AmericanAirlinesAustin&quot; /&gt; [[लॉस एंजेलिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलिस]],&lt;ref name=&quot;AmericanAirlinesAustin&quot; /&gt; [[मियामी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मियामी]],&lt;ref name=&quot;AmericanAirlinesAustin&quot; /&gt; [[जॉन एफ. केनेडी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यूयॉर्क–JFK]],&lt;ref name=&quot;AmericanAirlinesAustin&quot; /&gt; [[फिलाडेल्फिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फिलाडेल्फिया]],&lt;ref name=&quot;AmericanAirlinesAustin&quot; /&gt; [[फिनिक्स स्काय हार्बर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फिनिक्स–स्काय हार्बर]],&lt;ref name=&quot;AmericanAirlinesAustin&quot; /&gt; [[लॉस काबोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन होजे डेल काबो]]&lt;ref name=&quot;AmericanAirlinesAustin&quot; /&gt;
| [[अमेरिकन ईगल]] | [[ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–ओ'हेर]],&lt;ref name=&quot;AmericanAirlinesAustin&quot; /&gt; [[डॅलस फोर्ट वर्थ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डॅलस/फोर्ट वर्थ]],&lt;ref name=&quot;AmericanAirlinesAustin&quot; /&gt; [[लॉस एंजेलिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलिस]]&lt;ref name=&quot;AmericanAirlinesAustin&quot; /&gt; &lt;br/&gt; '''हंगामी:''' [[ॲस्पन/पिटकिन काउंटी विमानतळ|ॲस्पन]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Suszynski |first1=Colin |title=New non-stop flight coming to Aspen in December |url=https://www.aspentimes.com/news/new-non-stop-flight-coming-to-aspen-in-december/ |access-date=13 April 2026 |date=23 July 2025}}&lt;/ref&gt;
| [[ब्रिटीश एरवेज]] | [[हीथ्रो विमानतळ|लंडन–हीथ्रो]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=British Airways flight BA191 turned around nearly mid-route to Texas |url=https://airlive.net/tracking/2026/03/13/british-airways-flight-ba191-turned-around-nearly-mid-route-to-texas/?srsltid=AfmBOoqfz22Z0vR42yZk011c3dedhQVaZmNqRdjOWrV9VVgv8kjgygC9 |access-date=13 April 2026 |work=AIRLIVE |date=13 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| [[केमन एरवेज]] | '''हंगामी:''' [[ओवेन रॉबर्ट्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ग्रँड केमन]]&lt;ref&gt;{{cite web | title= Cayman Airways to launch nonstop flights from Austin to Grand Cayman this summer | date=January 23, 2026 | url= https://www.kxan.com/news/local/austin/austin-airport/cayman-airways-to-launch-nonstop-flights-from-austin-to-grand-cayman-this-summer/amp/}}&lt;/ref&gt;
| [[कोपा एरलाइन्स]] | [[टोक्युमेन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पनामा सिटी–टोक्युमेन]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Christen |first1=Mike |title=Copa Airlines launches direct flight between Panama City and Austin |url=https://www.bizjournals.com/austin/news/2023/07/07/copa-airlines-austin-direct-fligth-panama-city.html |access-date=13 April 2026 |work=Austin Business Journal |date=7 July 2023}}&lt;/ref&gt;
| [[डेल्टा एर लाइन्स]] | [[हार्ट्सफील्ड-जॅक्सन अटलांटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अटलांटा]],&lt;ref name=&quot;DeltaAtlanta&quot;&gt;{{cite news |last1=Adams |first1=Christopher |title=Delta Air Lines to launch new Austin-Palm Springs nonstop in November |url=https://www.kxan.com/news/local/austin/austin-airport/delta-air-lines-to-launch-new-austin-palm-springs-nonstop-in-november/ |access-date=13 April 2026 |date=5 May 2025 |archive-date=2025-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250507004443/https://www.kxan.com/news/local/austin/austin-airport/delta-air-lines-to-launch-new-austin-palm-springs-nonstop-in-november/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[लोगान आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बॉस्टन]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Gomez |first1=George |title=Delta Expands Boston-Europe Flights and Scales Up in Austin |url=https://www.businesstraveller.com/news/delta-expands-boston-austin/ |access-date=13 April 2026 |work=Business Traveller |date=28 August 2025}}&lt;/ref&gt; [[डेट्रॉईट मेट्रोपॉलिटन विमानतळ|डेट्रॉईट]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Morrison |first1=Andy |title=Detroit-bound flight experiences totality of solar eclipse unlike others |url=https://www.detroitnews.com/story/news/local/michigan/2024/04/08/detroit-bound-delta-flight-experiences-totality-of-solar-eclipse-unlike-others/73236313007/ |access-date=13 April 2026 |work=The Detroit News |date=8 April 2024}}&lt;/ref&gt; [[हॅरी रीड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लास वेगास]],&lt;ref name=&quot;AustinMcAllen&quot;/&gt; [[लॉस एंजेलिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलिस]],&lt;ref name=&quot;JFKAustin&quot;/&gt; [[मियामी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मियामी]],&lt;ref&gt;{{cite web | title=Delta Expands Austin Network with Another New Destination &amp;#124; | date=September 12, 2025 | url=https://airlinegeeks.com/2025/09/12/delta-expands-austin-network-with-another-new-destination/}}&lt;/ref&gt; [[मिनेपोलिस–सेंट पॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिनेपोलिस/सेंट पॉल]],&lt;ref name=&quot;MSPDelta&quot;/&gt; [[जॉन एफ. केनेडी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यूयॉर्क–JFK]],&lt;ref name=&quot;JFKAustin&quot;&gt;{{cite news |last1=Adams |first1=Christopher |title=Delta to increase number of flights from Austin airport this summer |url=https://www.kxan.com/news/local/austin/delta-to-increase-number-of-flights-from-austin-airport-this-summer/ |access-date=13 April 2026 |date=10 April 2023 |archive-date=2023-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230928190618/https://www.kxan.com/news/local/austin/delta-to-increase-number-of-flights-from-austin-airport-this-summer/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ऑर्लँडो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ऑर्लँडो]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Armstrong |first1=SJ |title=Delta adds flights for Miami Hurricanes, Florida Gators football fans |url=https://www.aol.com/articles/delta-adds-flights-miami-hurricanes-155916922.html?utm_source=flipboard&amp;utm_content=AOLcom/magazine/Travel&amp;guccounter=1&amp;guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&amp;guce_referrer_sig=AQAAAIX_RvNX2Ecc0rk6KlCNDm7pLOHoD7kvUZ2d773fXymb1rDomSoPRXeD5tssrF4UIZi6AOXxhOXoqbvI0bg_-NefeN4ae1Ck4Q98hO-FNDI9XJzNn4wALmvdZZGudSV55Ek-4W5w-obIQWlUqAPIRoGfR0GOi5VSPTBUYlsnJqzy |access-date=13 April 2026 |work=AOL |date=13 April 2026}}&lt;/ref&gt; [[सॉल्ट लेक सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॉल्ट लेक सिटी]],&lt;ref name=&quot;JFKAustin&quot;/&gt; [[सॅन फ्रान्सिस्को आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन फ्रान्सिस्को]],&lt;ref name=&quot;DeltaJAX&quot;/&gt; [[सिएटल–टॅकोमा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सिएटल/टॅकोमा]],&lt;ref name=&quot;JFKAustin&quot;/&gt; [[टॅम्पा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टॅम्पा]]&lt;ref name=&quot;DeltaJAX&quot;/&gt; &lt;br/&gt; '''हंगामी:''' [[कॅन्कन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कॅन्कन]],&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://aviationa2z.com/index.php/2025/02/28/delta-adds-two-new-routes-in-africa-and-in-mexico/ |title=Delta Adds Two New Routes in Africa and One in Mexico |website=Aviation A2Z |date=February 28, 2025 |access-date=February 28, 2025}}&lt;/ref&gt; [[लॉस काबोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन होजे डेल काबो]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.kxan.com/news/local/austin/austin-airport/delta-to-add-another-international-route-from-austin-over-holiday-period/ |title=Delta to add another international route from Austin over holiday period |website=KXAN |date=April 4, 2025 |access-date=April 4, 2025 |archive-date=2026-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115043511/https://www.kxan.com/news/local/austin/austin-airport/delta-to-add-another-international-route-from-austin-over-holiday-period/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| [[डेल्टा कनेक्शन]] | [[सिनसिनाटी/नॉर्दर्न केंटकी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सिनसिनाटी]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Wetterich |first1=Chris |title=Southwest Airlines will launch flight to new nonstop destination from CVG airport next summer |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/news/2025/10/09/southwest-cvg-airport-flight-austin-routes-2026.html |access-date=13 April 2026 |work=Cincinnati Business Courier |date=9 October 2025}}&lt;/ref&gt; [[जॉन ग्लेन कोलंबस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोलंबस–ग्लेन]] (७ जून २०२६ रोजी सुरू होईल),&lt;ref name=&quot;airlinegeeks.com&quot;&gt;{{cite web |last=Ewing |first=Ryan |title=Delta Expands Its U.S. Route Map {{!}} AirlineGeeks.com |url=https://airlinegeeks.com/2025/08/22/delta-expands-its-u-s-route-map/ |website=airlinegeeks.com |publisher=Firecrown Media Inc. |access-date=November 5, 2025 |date=August 22, 2025}}&lt;/ref&gt; [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]],&lt;ref name=&quot;airlinegeeks.com&quot;/&gt; [[इंडियानापोलिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|इंडियानापोलिस]],&lt;ref name=&quot;DeltaJAX&quot;/&gt; [[जॅक्सनव्हिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|जॅक्सनव्हिल (FL)]],&lt;ref name=&quot;DeltaJAX&quot;&gt;{{cite news |last1=Adams |first1=Christopher |title=Delta to launch nonstop flights from Austin to Jacksonville in May 2025 |url=https://www.kxan.com/news/local/austin/austin-airport/delta-to-launch-nonstop-flights-from-austin-to-jacksonville-in-may-2025/ |access-date=13 April 2026 |date=22 November 2024 }}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[कॅन्सस सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कॅन्सस सिटी]] (७ जून २०२६ रोजी सुरू होईल),&lt;ref name=&quot;airlinegeeks.com&quot;/&gt; [[मॅकॲलन मिलर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मॅकॲलन]],&lt;ref name=&quot;AustinMcAllen&quot;&gt;{{cite news |last1=Sherter |first1=Alain |title=Delta adds flights to Austin, Texas, as airlines compete in emerging hub - CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/delta-airlines-adds-flights-in-austin-texas-austin-bergstrom/ |access-date=13 April 2026 |work=CBS News |date=15 December 2023}}&lt;/ref&gt; [[मेम्फिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेम्फिस]],&lt;ref name=&quot;DeltaJAX&quot;/&gt; [[मिनेपोलिस–सेंट पॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिनेपोलिस/सेंट पॉल]],&lt;ref name=&quot;MSPDelta&quot;&gt;{{cite news |last1=Uren |first1=Adam |title=List of more than 70 flights canceled at MSP airport on Sunday, Nov. 9 |url=https://bringmethenews.com/minnesota-lifestyle/list-of-more-than-70-flights-canceled-at-msp-airport-on-sunday-nov-9 |access-date=13 April 2026 |date=9 November 2025}}&lt;/ref&gt; [[नॅशव्हिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नॅशव्हिल]],&lt;ref name=&quot;AustinMcAllen&quot;/&gt; [[लुई आर्मस्ट्राँग न्यू ऑर्लीन्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यू ऑर्लीन्स]],&lt;ref name=&quot;DeltaJAX&quot;/&gt; [[नॉर्थवेस्ट फ्लोरिडा बीचेस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पनामा सिटी (FL)]],&lt;ref name=&quot;DeltaJAX&quot;/&gt; [[फिनिक्स स्काय हार्बर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फिनिक्स–स्काय हार्बर]] (९ नोव्हेंबर २०२६ रोजी सुरू होईल),&lt;ref&gt;{{cite web| title=Delta to launch new Austin-Phoenix route in November| url=https://www.kxan.com/news/local/austin/austin-airport/delta-to-launch-new-austin-phoenix-route-in-november/| access-date=March 30, 2026| website=KXAN| date=March 20, 2026| archive-date=2026-03-21| archive-url=https://web.archive.org/web/20260321041059/https://www.kxan.com/news/local/austin/austin-airport/delta-to-launch-new-austin-phoenix-route-in-november/| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[रॅली–डरहॅम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रॅली/डरहॅम]],&lt;ref name=&quot;JFKAustin&quot;/&gt; [[सॉल्ट लेक सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॉल्ट लेक सिटी]]&lt;ref name=&quot;JFKAustin&quot;/&gt; &lt;br/&gt;'''हंगामी:''' [[ॲशव्हिल प्रादेशिक विमानतळ|ॲशव्हिल]] (१३ जून २०२६ रोजी सुरू होईल),&lt;ref&gt;{{cite web| title=Delta to launch new seasonal route from AUS to Asheville this summer| url=https://www.kxan.com/news/delta-to-launch-new-seasonal-route-from-aus-to-asheville-this-summer/| access-date=January 20, 2026| website=www.kxan.com| date=January 30, 2026| archive-date=2026-02-28| archive-url=https://web.archive.org/web/20260228024953/https://www.kxan.com/news/delta-to-launch-new-seasonal-route-from-aus-to-asheville-this-summer/| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[बोजमन यलोस्टोन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बोजमन]] (१३ जून २०२६ रोजी सुरू होईल),&lt;ref name=&quot;GlacierParkDelta&quot;/&gt; [[ग्लेशियर पार्क आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ग्लेशियर पार्क/कलिसपेल]] (१३ जून २०२६ रोजी सुरू होईल),&lt;ref name=&quot;GlacierParkDelta&quot;&gt;{{cite news |last1=Kim |first1=Soo |title=Major US Airline Announces New Domestic Routes |url=https://www.newsweek.com/major-us-airline-announces-delta-new-domestic-routes-11720338 |access-date=13 April 2026 |date=23 March 2026}}&lt;/ref&gt; [[पाम स्प्रिंग्ज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पाम स्प्रिंग्ज]]&lt;ref&gt;{{cite web | last=Shelley | first=Natalia | url=https://aviationa2z.com/index.php/2025/05/02/delta-adds-new-routes-from-orlando-austin-jfk-and-more/ | title=Delta Air Lines Adds New Routes from Orlando, Austin, JFK and More | work=Aviation A2Z | date=May 2, 2025}}&lt;/ref&gt;
| [[फ्रंटियर एरलाइन्स]] | [[हार्ट्सफील्ड-जॅक्सन अटलांटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अटलांटा]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Labanauskaite |first1=Goda |title=Frontier Airlines to launch 11 new routes across the US |url=https://www.aerotime.aero/articles/frontier-airlines-to-launch-11-new-routes-to-15-airports |access-date=13 April 2026 |work=Aerotime Aero |date=28 August 2024}}&lt;/ref&gt; [[ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–ओ'हेर]],&lt;ref name=&quot;ORDFrontierAus&quot;&gt;{{cite news |last1=Adams |first1=Christopher |title=Frontier to launch four new nonstop flights from Austin in March 2025 |url=https://www.kxan.com/news/local/austin/austin-airport/frontier-to-launch-four-new-nonstop-flights-from-austin-in-march-2025/ |access-date=13 April 2026 |work=KXAN Austin |date=19 November 2024 }}{{मृत दुवा|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]],&lt;ref name=&quot;ORDFrontierAus&quot; /&gt; [[हॅरी रीड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लास वेगास]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Travel Disruption Hits Harry Reid International Airport as Frontier and Spirit Airlines Ground 5 Flights with Multiple Delays, Affecting Routes Across Las Vegas, Houston, Denver, Atlanta, Albuquerque and Beyond - Travel And Tour World |url=https://www.travelandtourworld.com/news/article/travel-disruption-hits-harry-reid-international-airport-as-frontier-and-spirit-airlines-ground-5-flights-with-multiple-delays-affecting-routes-across-las-vegas-houston-denver-atlanta-albuquerque/ |access-date=13 April 2026 |date=12 April 2026}}&lt;/ref&gt; [[ऑर्लँडो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ऑर्लँडो]],&lt;ref name=&quot;ORDFrontierAus&quot; /&gt; [[फिनिक्स स्काय हार्बर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फिनिक्स–स्काय हार्बर]],&lt;ref name=&quot;ORDFrontierAus&quot; /&gt; [[सॅन डिएगो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन डिएगो]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Frontier to Add Nonstop Flight to San Diego From Austin Airport| url=https://www.bizjournals.com/austin/news/2025/03/25/frontier-nonstop-flight-abia-san-diego-austin.html| access-date=March 25, 2025| website=www.bizjournals.com| date=March 25, 2025}}&lt;/ref&gt;
| [[जेटब्लू]] | [[लोगान आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बॉस्टन]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=JetBlue to relaunch nonstop Austin-Fort Lauderdale route in November |url=https://www.kxan.com/news/local/austin/austin-airport/jetblue-to-relaunch-nonstop-austin-fort-lauderdale-route-in-november/ |access-date=2026-05-26 |archive-date=2025-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250727040609/https://www.kxan.com/news/local/austin/austin-airport/jetblue-to-relaunch-nonstop-austin-fort-lauderdale-route-in-november/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[फोर्ट लॉडरडेल–हॉलीवूड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फोर्ट लॉडरडेल]]&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.airwaysmag.com/new-post/jetblue-fort-lauderdale-focus-new-flights | title=Jetblue Strengthens Fort Lauderdale With New Flights |website=Airways Magazine | date=July 23, 2025}}&lt;/ref&gt;
| [[केएलएम]] | [[अ‍ॅमस्टरडॅम विमानतळ शिफोल|अ‍ॅमस्टरडॅम]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 29, 2022 |title=KLM Royal Dutch Airlines Launches New Route Between Austin and Amsterdam |url=https://www.austintexas.gov/news/klm-royal-dutch-airlines-launches-new-route-between-austin-and-amsterdam |access-date=April 30, 2022 |publisher=AustinTexas.gov}}&lt;/ref&gt;
| [[लुफ्तांसा]] | [[फ्रांकफर्ट विमानतळ|फ्रांकफर्ट]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Norman |first1=Greg |title=7 Lufthansa passengers on Texas to Germany flight hospitalized after lightning strikes plane |url=https://www.foxbusiness.com/economy/7-lufthansa-passengers-texas-germany-hospitalized-lightning-strikes-plane |access-date=13 April 2026 |work=FOXBusiness |date=2 March 2023}}&lt;/ref&gt;
| [[पोर्टर एरलाइन्स]] | [[टोरोंटो पिअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोरोंटो–पिअरसन]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Canadian airline Porter to bring nonstop flights from Austin-Toronto in May |url=https://www.kxan.com/news/local/austin/austin-airport/canadian-airline-porter-to-bring-nonstop-flights-from-austin-toronto-in-may/ |access-date=18 February 2026 |archive-date=2026-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260309220653/https://www.kxan.com/news/local/austin/austin-airport/canadian-airline-porter-to-bring-nonstop-flights-from-austin-toronto-in-may/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| {{nowrap|[[साउथवेस्ट एरलाइन्स]]}} | [[अल्बुकर्क आंतरराष्ट्रीय सनपोर्ट|अल्बुकर्क]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[रिक हसबंड अमारिलो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अमारिलो]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[हार्ट्सफील्ड-जॅक्सन अटलांटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अटलांटा]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt;  [[बाल्टिमोर/वॉशिंग्टन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बाल्टिमोर]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[लोगान आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बॉस्टन]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[हॉलीवूड बरबँक विमानतळ|बरबँक]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[कॅन्कन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कॅन्कन]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[मिडवे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–मिडवे]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–ओ'हेर]] (४ जून २०२६ रोजी सेवा समाप्त),&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-13 |title=Southwest Airlines to end service at O'Hare, Dulles |url=https://www.wfaa.com/article/travel/southwest-airlines-to-end-service-at-ohare-dulles/287-706d0979-5728-44be-a2c1-0b1be8747c3f |access-date=2026-03-13 |website=wfaa.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[सिनसिनाटी/नॉर्दर्न केंटकी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सिनसिनाटी]] (४ जून २०२६ रोजी सुरू होईल),&lt;ref name=&quot;msn.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-us/travel/news/southwest-airlines-announcing-new-flights-from-several-major-airports/ar-AA1OaARC|title=MSN|website=www.msn.com}}&lt;/ref&gt; [[जॉन ग्लेन कोलंबस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोलंबस–ग्लेन]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[डॅलस लव्ह फील्ड|डॅलस–लव्ह]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[एल पासो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|एल पासो]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[फोर्ट लॉडरडेल–हॉलीवूड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फोर्ट लॉडरडेल]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;&gt;{{cite news |last1=Adams |first1=Christopher |title=AUS Data Hub: Passenger totals, busiest months and new flights in 2025 |url=https://www.kxan.com/news/local/austin/austin-airport/2025-aus-passenger-stats/ |access-date=13 April 2026 |work=KXAN Austin |date=9 January 2026 |archive-date=2026-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260112102334/https://www.kxan.com/news/local/austin/austin-airport/2025-aus-passenger-stats/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[व्हॅली आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हार्लिंगन]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[विल्यम पी. हॉबी विमानतळ|ह्युस्टन–हॉबी]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Driggars |first1=Alex |title=Southwest adding 4 new nonstop routes from Austin |url=https://www.statesman.com/business/travel/article/Southwest-austin-airport-new-nonstop-routes-21369878.php |access-date=13 April 2026 |work=Austin American-Statesman |date=21 February 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[इंडियानापोलिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|इंडियानापोलिस]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[जॅक्सनव्हिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|जॅक्सनव्हिल (FL)]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[कॅन्सस सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कॅन्सस सिटी]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[हॅरी रीड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लास वेगास]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[लॉन्ग बीच विमानतळ|लॉन्ग बीच]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[लॉस एंजेलिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलिस]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[लबक प्रेस्टन स्मिथ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लबक]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Edgin |first1=Alana |title=New direct flight coming to, and from Lubbock airport, here's when |url=https://www.yahoo.com/news/articles/direct-flight-coming-lubbock-airport-171626138.html |access-date=13 April 2026 |work=Yahoo News |date=10 September 2025}}&lt;/ref&gt; [[मेम्फिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेम्फिस]] (१ ऑक्टोबर २०२६ रोजी सुरू होईल),&lt;ref&gt;{{cite web |title=Southwest Airlines to launch nonstop flight between Memphis and Austin |url=https://www.actionnews5.com/2026/02/12/southwest-airlines-launch-nonstop-flight-between-memphis-austin/}}&lt;/ref&gt; [[मियामी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मियामी]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[मिडलँड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिडलँड/ओडेसा]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[मिल्वॉकी मिचेल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिल्वॉकी]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[मिनेपोलिस–सेंट पॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिनेपोलिस/सेंट पॉल]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[नॅशव्हिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नॅशव्हिल]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[लुई आर्मस्ट्राँग न्यू ऑर्लीन्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यू ऑर्लीन्स]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[ओकलंड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ओकलंड]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[ओकेसी विल रॉजर्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ओक्लाहोमा सिटी]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[ऑन्टारियो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ऑन्टारियो]], [[जॉन वेन विमानतळ|ऑरेंज काउंटी]], [[ऑर्लँडो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ऑर्लँडो]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[फिनिक्स स्काय हार्बर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फिनिक्स–स्काय हार्बर]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[पिट्सबर्ग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पिट्सबर्ग]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[रॅली–डरहॅम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रॅली/डरहॅम]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[सॅक्रामेंटो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅक्रामेंटो]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[सॉल्ट लेक सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॉल्ट लेक सिटी]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[सॅन डिएगो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन डिएगो]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[सॅन फ्रान्सिस्को आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन फ्रान्सिस्को]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[सॅन होजे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन होजे (CA)]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[सिएटल–टॅकोमा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सिएटल/टॅकोमा]] (४ जून २०२६ रोजी सेवा पुन्हा सुरू),&lt;ref name=&quot;msn.com&quot;/&gt; [[सेंट लुईस लॅम्बर्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सेंट लुईस]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[टॅम्पा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टॅम्पा]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[तुलसा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तुलसा]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[रॉनल्ड रेगन वॉशिंग्टन राष्ट्रीय विमानतळ|वॉशिंग्टन–नॅशनल]]&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; &lt;br/&gt; '''हंगामी:''' [[चार्ल्स्टन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चार्ल्स्टन (SC)]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[साउथवेस्ट फ्लोरिडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फोर्ट मायर्स]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=New nonstop flights coming to Austin in 2026 |url=https://www.kut.org/transportation/2025-12-29/austin-tx-abia-aus-new-nonstop-flights-2026}}&lt;/ref&gt;  [[याम्पा व्हॅली विमानतळ|हेडन/स्टीमबोट स्प्रिंग्ज]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=New nonstop flights coming to Austin in 2026 |url=https://www.kut.org/transportation/2025-12-29/austin-tx-abia-aus-new-nonstop-flights-2026}}&lt;/ref&gt; [[मॅकघी टायसन विमानतळ|नॉक्सव्हिल]] (३ ऑक्टोबर २०२६ रोजी सुरू होईल),&lt;ref&gt;{{cite web |title=Southwest Adds New Routes to 2026 Schedule|website=AirlineGeeks|url=https://airlinegeeks.com/2026/02/12/southwest-adds-new-routes-to-2026-schedule/|date=February 12, 2026|access-date=February 14, 2026}}&lt;/ref&gt; [[मॉन्ट्रोज प्रादेशिक विमानतळ|मॉन्ट्रोज]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[एपली एरफिल्ड|ओमाहा]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[पाम स्प्रिंग्ज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पाम स्प्रिंग्ज]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=New nonstop flights coming to Austin in 2026 |url=https://www.kut.org/transportation/2025-12-29/austin-tx-abia-aus-new-nonstop-flights-2026}}&lt;/ref&gt;  [[नॉर्थवेस्ट फ्लोरिडा बीचेस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पनामा सिटी (FL)]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[पेन्साकोला आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पेन्साकोला]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[लिसेंशियाडो गुस्तावो डियाझ ओरडाझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|प्युएर्तो वॅलार्टा]], [[रेनो-ताहो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रेनो/ताहो]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[लॉस काबोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन होजे डेल काबो]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[लुईस मुनोज मारिन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन हुआन]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[चार्ल्स एम. शुल्झ–सोनोमा काउंटी विमानतळ|सांता रोसा]] (३ ऑक्टोबर २०२६ रोजी सुरू होईल)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Southwest Adds New Routes to 2026 Schedule|website=AirlineGeeks|url=https://airlinegeeks.com/2026/02/12/southwest-adds-new-routes-to-2026-schedule/|date=February 12, 2026|access-date=February 14, 2026}}&lt;/ref&gt;
| {{nowrap|[[सन कंट्री एरलाइन्स]]}} | '''हंगामी:''' [[मिनेपोलिस–सेंट पॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिनेपोलिस/सेंट पॉल]]&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt;
| [[युनायटेड एरलाइन्स]] | [[ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–ओ'हेर]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[जॉर्ज बुश इंटरकॉन्टिनेंटल विमानतळ|ह्युस्टन–इंटरकॉन्टिनेंटल]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[लॉस एंजेलिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलिस]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[नेवार्क लिबर्टी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नेवार्क]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[सॅन फ्रान्सिस्को आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन फ्रान्सिस्को]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[डलेस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|वॉशिंग्टन–डलेस]]&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt;
| [[युनायटेड एक्सप्रेस]] | [[जॉर्ज बुश इंटरकॉन्टिनेंटल विमानतळ|ह्युस्टन–इंटरकॉन्टिनेंटल]],&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; [[लॉस एंजेलिस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलिस]]&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt; &lt;br/&gt; '''हंगामी:''' [[ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो–ओ'हेर]]&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt;
| [[व्हिवा (विमान कंपनी)|व्हिवा]] | [[मॉन्टेरे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मॉन्टेरे]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 2023 |title=Viva Aerobus announces the greatest growth in the aerial history of Monterrey |url=https://enelaire.mx/viva-aerobus-anuncia-el-mayor-crecimiento-en-la-historia-aerea-de-monterrey/ |access-date=September 27, 2023 |website=EnElAire |language=Spanish}}&lt;/ref&gt;
| [[वेस्टजेट]] | '''हंगामी:''' [[कॅल्गरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कॅल्गरी]]&lt;ref name=&quot;SWAFLL&quot;/&gt;
}}

[[वर्ग:अमेरिकेतील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]
[[वर्ग:ऑस्टिन (टेक्सास)]]</text>
      <sha1>gspe80nc5qcmp1exmk6sjgeoyale9zz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बर्लिन ब्रांडेनबुर्ग विमानतळ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201222</id>
    <revision>
      <id>2693890</id>
      <parentid>2684327</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T07:40:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2693890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50292" sha1="3uo9ptrfi7rbmmywh8u02dqp906krrv" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट विमानतळ
| name         = बर्लिन ब्रांडेनबर्ग विमानतळ
| native_name  = {{lang|de|Flughafen Berlin Brandenburg „Willy Brandt“}}
| image        = Berlin-Brandenburg-Airport-2021.jpg
| image_width  = 300
| caption      = विमानतळाचे टर्मिनल १
| IATA         = BER
| ICAO         = EDDB
| type         = सार्वजनिक
| owner        = Flughafen Berlin Brandenburg GmbH (FBB)
| operator     = [[बर्लिन महानगरपालिका|बर्लिन]], [[ब्रांडेनबुर्ग शासन|ब्रांडेनबुर्ग]] आणि [[जर्मनी सरकार]]
| city_served  = [[बर्लिन]]
| location     = [[शोनेफेल्ड]], [[ब्रांडेनबर्ग]]
| hub          = 
* [[काँडोर (विमानकंपनी)|काँडोर]]
* [[ईझीजेट]]
* [[युरोविंग्ज]]
* [[रायनएर]]
* [[संडेर]]
| elevation_f  = १५७
| elevation_m  = ४८
| coordinates  = {{coord|52|22|00|N|13|30|12|E|region:DE-BE_type:airport|display=inline,title}}
| website      = {{URL|https://ber.berlin-airport.de/en.html}}
| metric_elev  = yes
| metric_runway = yes
| r1_number    = 07L/25R
| r1_length_m  = ४,०००
| r1_length_f  = १३,१२३
| r1_surface   = काँक्रीट
| r2_number    = 07R/25L
| r2_length_m  = ३,६००
| r2_length_f  = ११,८११
| r2_surface   = डांबरी
| stat_year    = २०२३
| stat_passenger = २,३०,७०,०००
| stat_cargo   = ५३,८७७ टन
| stat_flight  = १,७६,६४९
| footnotes    = सांख्यिकी २०२३ च्या अहवालानुसार.
}}
'''बर्लिन ब्रांडेनबुर्ग विमानतळ''' {{विमानतळ संकेत|BER|EDBB}} (जर्मन:''फ्लुगहाफेन बर्लिन ब्रांडेनबुर्ग विली ब्रांड्ट'') हा [[जर्मनी]]ची राजधानी [[बर्लिन]] शहराजवळचा विमानतळ आहे. हा विमानतळ पूर्वीच्या [[बर्लिन शोनेफेल्ड विमानतळ|शोनेफेल्ड विमानतळास]] लागून आहे.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-48527308 |title=The airport with half a million faults|first=Chris|last=Bowlby|work=BBC News|date=29 June 2019}}&lt;/ref&gt; 

हा विमानतळ बर्लिनच्या मध्यवर्ती भागापासून १८ किमी आग्नेयेला असून येथे [[काँडोर (विमान कंपनी)|काँडोर]], [[इझीजेट]], [[युरोविंग्स]], [[रायनएर]] आणि [[सनडेर]] या विमान कंपन्यांचे तळ आहेत.. येथून प्रामुख्याने युरोपीय महानगरे आणि पर्यटन स्थळांना तसेच काही आंतरखंडीय विमानसेवा उपलब्ध आहे.

हा विमानतळ [[बर्लिन टेम्पेलहोफ विमानतळ|टेम्पेलहोफ]], [[बर्लिन शोनेफेल्ड विमानतळ|शोनेफेल्ड]] आणि [[बर्लिन टेगेल विमानतळ|टेगेल]] यांच्या ऐवजी बांधलेलला आहे. टेम्पेलहोफ विमानतळ २००८ मध्ये बंद झाला आणि उर्वरित दोन २०२० मध्ये बंद झाले. त्यानंतर बर्लिन ब्रांडेनबुर्ग हा ६० लाख लोकसंख्या असलेल्या [[बर्लिन महानगर]] आणि आसपासच्या [[जर्मनीची राज्ये|राज्यांना]] विमानसेवा देणारा एकमेव व्यावसायिक विमानतळ झाला. या विमानतळाने शोनेफेल्डच्या धावपट्टीसह अनेक सुविधा वापरल्या आहेत.

येथून दरवर्षी अंदाजे ३.४ कोटी प्रवासी ये-जा करतात.&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.tagesspiegel.de/berlin/hauptstadtflughafen-berlin-ist-selbst-eine-ber-eroeffnung-im-jahr-2018-gefaehrdet/13499816.html | title=Ist selbst eine BER-Eröffnung im Jahr 2018 gefährdet?| date=26 April 2016| newspaper=[[डेर टॅगेस्सपीगेल]]| first=Thorsten| last=Metzner| trans-title=Is even a 2018 BER opening at risk?| language=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Wicker |first=Günter |date=5 January 2019 |title=Am BER beginnt ein (weiteres) year of truth |url=https://www.aero.de/news-30635/BER-beginnt-ein-weiteres-Jahr-der-Wahrheit.html |access-date=5 January 2019 |work=aero |language=de}}&lt;/ref&gt; हा विमानतळ [[ड्युसेलडॉर्फ विमानतळ|ड्युसेलडॉर्फ विमानतळाच्या]] पुढे [[जर्मनीमधील सर्वात व्यस्त विमानतळांची यादी|जर्मनीतील तिसरा सर्वात व्यस्त]] आणि युरोपमधील २४ वा सर्वात व्यस्त विमानतळ आहे.

उद्घाटनाच्या वेळी या विमानतळाची वार्षिक क्षमता ४.६ कोटी प्रवाशांची होती.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Fabricius |first1=Michael |date=24 January 2020 |title=Die BER-Eröffnung lässt sich kaum noch verhindern |language=de |trans-title=The BER opening can hardly be prevented |work=welt |url=https://www.welt.de/wirtschaft/article205294181/Pannenflughafen-Die-BER-Eroeffnung-laesst-sich-kaum-noch-verhindern.html |access-date=9 March 2022}}&lt;/ref&gt; यापैकी टर्मिनल १ ची क्षमता २.८ कोटी आहे तर टर्मिनल २ ची क्षमता ६० लाख आहे आणि टर्मिनल ५ची (पूर्वीच्या बर्लिन-शोनेफेल्ड विमानतळाची इमारत) क्षमता १.२ कोटी आहे. ही क्षमता २०३५ पर्यंत ५.८ कोटी प्रवाशांपर्यंत नेण्याचे उद्दिष्ट आहे.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Kurpjuweit |first=Klaus |date=30 August 2017 |title=Flughafenchef Lütke Daldrup will neuen Starttermin für Flughafen nach dem 24. Dezember nennen |url=https://www.tagesspiegel.de/potsdam/brandenburg/ber-eroffnung-warten-aufs-christkind-7125580.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313224836/https://www.pnn.de/brandenburg/ber-eroeffnung-warten-aufs-christkind/21324858.html |archive-date=13 March 2022 |access-date=19 September 2022 |work=Tagesspiegel PNN |language=de}}&lt;/ref&gt;

२००६ मध्ये बांधकाम सुरू झालेला हा विमानतळ मुळात ऑक्टोबर २०११ मध्ये उघडणार होता, परंतु गैरव्यवस्था, असंबद्ध नियोजन, ढिसाळ अंमलबजावणी, व्यवस्थापन आणि भ्रष्टाचारामुळे या प्रकल्पाला सतत विलंब होत गेला. अखेरीस मे २०२० मध्ये बर्लिन ब्रांडेनबर्ग विमानतळाला काम सुरू करण्याचा परवाना मिळाला,&lt;ref name=&quot;license&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.airliners.de/ber-31-12-2020/52871 |language=de|title=BER soll am 31. Oktober 2020 öffnen|date=29 November 2019|website=airliners.de}}&lt;/ref&gt; बांधकाम सुरू झाल्याच्या १४ वर्षांनंतर आणि अधिकृत नियोजन सुरू झाल्याच्या २९ वर्षांनंतर, ३१ ऑक्टोबर २०२० रोजी ते व्यावसायिक वाहतुकीसाठी खुले झाले.&lt;ref name=&quot;finaldate&quot;&gt;{{cite news |title=BER: Luftfahrtbehörde erlaubt Inbetriebnahme am 31. Oktober |date=1 October 2020 |language=DE |url=https://www.berliner-kurier.de/berlin/ber-luftfahrtbehoerde-erlaubt-inbetriebnahme-am-31-oktober-li.108821 |work=Berliner Kurier |access-date=31 October 2020 }}&lt;/ref&gt; शोनेफेल्डच्या नूतनीकरण केलेल्या सुविधा २५ ऑक्टोबर २०२० रोजी 'टर्मिनल ५' म्हणून समाविष्ट करण्यात आल्या,&lt;ref name=&quot;SXFT5&quot;&gt;{{Cite web |date=7 September 2020 |title=Berlin-Schönefeld ist am 25. Oktober 2020 Geschichte |url=https://www.dmm.travel/nc/news/berlin-schoenefeld-ist-am-25-oktober-2020-geschichte/ |access-date=19 September 2022 |website=DMM |language=de |archive-date=2020-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028205557/https://www.dmm.travel/nc/news/berlin-schoenefeld-ist-am-25-oktober-2020-geschichte/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; तर इतर सर्व विमान कंपन्यांनी ८ नोव्हेंबर २०२० पर्यंत टेगेल विमानतळावरून बर्लिन ब्रांडेनबर्ग विमानतळावर स्थलांतर पूर्ण केले.&lt;ref name=&quot;BERallocations&quot;&gt;{{Cite web|last=Nowack|first=Timo|date=1 October 2020|title=Wann welche Airline zum BER wechselt|url=https://www.aerotelegraph.com/zeitplan-umzug-wann-welche-airline-zum-ber-wechselt |access-date=13 March 2023|website=aeroTELEGRAPH|language=de-CH}}&lt;/ref&gt;

== विमान कंपन्या आणि गंतव्यस्थाने ==
=== प्रवासी ===
खालील विमान कंपन्या बर्लिन ब्रांडेनबर्ग विमानतळावरून नियमित नियोजित आणि भाड्याने विमानसेवा पुरवतात:&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Abflüge und Ankünfte|url=https://ber.berlin-airport.de/de/fliegen/abfluege-ankuenfte.html |access-date=13 March 2023|website=rw|language=de}}&lt;/ref&gt;

{{विमानतळ गंतव्यस्थान यादी
| [[एजियन एरलाइन्स]] | [[एथेन्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|एथेन्स]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Simon |first1=Alma |title=New Long-Haul Routes &amp; Summer Flight Schedule Expansion at BER |url=https://www.travelwires.com/new-long-haul-routes-summer-flight-schedule-expansion-at-ber |access-date=29 January 2026 |work=TravelWires |date=26 March 2025}}&lt;/ref&gt; [[थेसालोनिकी विमानतळ|थेसालोनिकी]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=AEGEAN, Fraport Greece have Thessaloniki at Core of Development Plans |url=[https://news.gtp.gr/2022/12/14/aegean-fraport-greece-have-thessaloniki-at-core-of-development-plans/](https://news.gtp.gr/2022/12/14/aegean-fraport-greece-have-thessaloniki-at-core-of-development-plans/) |access-date=29 January 2026 |date=14 December 2022 }}{{मृत दुवा|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| [[एर लिंगस]] | [[डब्लिन विमानतळ|डब्लिन]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Corcoran |first1=Autumn |title=Aer Lingus warn of airport strikes as flights cancelled for Irish passengers |url=https://www.rsvplive.ie/life/travel/aer-lingus-warn-german-airport-32020928 |access-date=29 January 2026 |work=RSVP Live |date=1 February 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
| [[एर कैरो]] | [[हुर्गादा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हुर्गादा]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=AIR CAIRO STARTS NEW FLIGHTS TO HURGHADA FROM BUDAPEST, MILAN AND NAPLES |url=https://wavesofegypt.com/air-cairo-starts-new-flights-to-hurghada-from-budapest-milan-and-naples/ |access-date=29 January 2026 |work=Waves OF Egypt |date=28 August 2025}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; '''मोसमी:''' [[शर्म अल शेख आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शर्म अल शेख]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://aviation.direct/winter-2023-24-air-cairo-plant-260-sharm-el-sheikh-fluege-ab-deutschland | title=Winter 2023/24: Air Cairo plant 260 Sharm-El-Sheikh-Flüge ab Deutschland | date=9 June 2023 }}&lt;/ref&gt;
| [[एर कॅनडा]] | '''मोसमी:''' [[माँट्रियल–त्रूदो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माँट्रियल–त्रूदो]] (३ जुलै २०२६ पासून सुरू होणार)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aerotelegraph.com/airlines/air-canada-fliegt-mit-dem-airbus-a321-xlr-nach-berlin/z9wh4xw |title=Air Canada fliegt mit dem Airbus A321 XLR nach Berlin|website=aeroTELEGRAPH|date=25 November 2025 |accessdate=25 November 2025|language=German}}&lt;/ref&gt;
| [[एर फ्रांस]] | [[पॅरिस–चार्ल्स दि गॉल विमानतळ|पॅरिस–चार्ल्स दि गॉल]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Citrinot |first1=Luc |title=Test bench: Air France Business Class Berlin-Paris |url=https://www.voyages-d-affaires.com/en/air-france-business-class-test-bench |access-date=29 January 2026 |work=Business travel |date=16 March 2025}}&lt;/ref&gt;
| [[एर मेडिटरेनियन]] | [[एथेन्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|एथेन्स]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Air Mediterranean: New connections to Berlin, Cologne and Vienna from Athens |url=https://tornosnews.gr/en/transport/airlines/52496-air-mediterranean-new-connections-to-berlin-cologne-and-vienna-from-athens.html |access-date=29 January 2026 |date=17 July 2025 |archive-date=2025-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250813040249/https://www.tornosnews.gr/en/transport/airlines/52496-air-mediterranean-new-connections-to-berlin-cologne-and-vienna-from-athens.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| [[एर सर्बिया]] | [[बेलग्रेड निकोला टेस्ला विमानतळ|बेलग्रेड]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Peters |first1=Luke |title=Air Serbia bucks recent trend by announcing new flights to Shanghai - AeroTime |url=https://www.aerotime.aero/articles/aair-serbia-belgrade-shanghai-new-flights |access-date=29 January 2026 |work=Aerotime Aero |date=10 October 2024}}&lt;/ref&gt;
| [[एर ट्रॅन्सॅट]] | '''मोसमी:''' [[टोराँटो पिअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोराँटो–पिअरसन]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.newswire.ca/news-releases/air-transat-to-connect-toronto-to-berlin-in-summer-2025-826374175.html | title=Air Transat to Connect Toronto to Berlin in Summer 2025 }}&lt;/ref&gt;
| [[एरबाल्टिक]] | [[रिगा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रिगा]],&lt;ref&gt;{{cite web |title=airBaltic to resume flights to Helsinki, Munich and Berlin |url=https://eng.lsm.lv/article/economy/transport/airbaltic-to-resume-flights-to-helsinki-munich-and-berlin.a360453/ |access-date=29 January 2026 |language=en |date=20 May 2020}}&lt;/ref&gt; [[टॅलिन विमानतळ|टॅलिन]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Expert: Estonia lacks clear plan if airBaltic axes flights from Tallinn |url=https://news.err.ee/1609564216/expert-estonia-lacks-clear-plan-if-airbaltic-axes-flights-from-tallinn |access-date=29 January 2026 |work=ERR |date=1 January 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[व्हिल्नियस विमानतळ|व्हिल्नियस]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Kirilova |first1=Patricija |title=Cancelled flight to Berlin angers Vilnius residents |url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/2119068/cancelled-flight-to-berlin-angers-vilnius-residents?srsltid=AfmBOoqs-s2xxSjorbbBvpPN36saf0ZywNzVQAEU8A2ayElbLq2-YWLZ |access-date=29 January 2026 |date=8 November 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;
| [[एजेट]] | [[अंकारा एसेनबोगा विमानतळ|अंकारा]],&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Hradecky |first1=Simon |title=Incident: Ajet B738 at Berlin on Jul 20th 2025, hydraulic problems |url=https://avherald.com/h?article=52a94c98&amp;opt=769 |access-date=29 January 2026 |date=21 July 2025}}&lt;/ref&gt; [[सबिहा गोकचेन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|इस्तंबूल–सबिहा गोकचेन]] &lt;br /&gt; '''मोसमी:''' [[कुकुरोव्हा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अडाना/मर्सिन]], [[मिलास–बोड्रुम विमानतळ|बोड्रुम]] (३० जून २०२६ पासून सुरू होणार), [[ओगुझेली विमानतळ|गाझियान्टेप]], [[सामसुन-चारशंबा विमानतळ|सामसुन]]
| [[ऑस्ट्रियन एरलाइन्स]] | [[व्हिएन्ना विमानतळ|व्हिएन्ना]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Dimitrova |first1=Marta |title=Austrian Airlines and Vienna Airport offer rapid COVID-19 antigen tests |url=https://www.futuretravelexperience.com/2020/10/austrian-airlines-and-vienna-airport-offer-rapid-covid-19-antigen-tests/ |access-date=29 January 2026 |work=Future Travel Experience |date=30 October 2020}}&lt;/ref&gt;
| [[अव्हांती एर]] | '''भाड्याने:''' [[फ्रेडरिक्सहॅफेन विमानतळ|फ्रेडरिक्सहॅफेन]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aerotelegraph.com/flughaefen/flughafen-friedrichshafen-bekommt-wieder-inlandsfluege-mit-avanti-air/ym0rk8f |title=Flughafen Friedrichshafen bekommt wieder Inlandsflüge|website=aeroTELEGRAPH|date=17 November 2025 |accessdate=22 November 2025}}&lt;/ref&gt;
| [[अझरबैजान एरलाइन्स]] | [[हैदर अलीयेव आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बाकू]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://aviation.direct/azerbaijan-airlines-kehrt-nach-berlin-und-mailand-malpensa-zurueck |title=Azerbaijan Airlines kehrt nach Berlin und Mailand-Malpensa zurück|date=19 April 2022}}&lt;/ref&gt;
| [[ब्रिटिश एरवेझ]] | [[लंडन सिटी विमानतळ|लंडन–सिटी]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Howe |first1=Megan |title=Full list of London flight cancellations as Storm Eowyn hits UK |url=https://www.standard.co.uk/news/transport/storm-eowyn-flights-cancelled-heathrow-gatwick-british-airways-b1206848.html |access-date=29 January 2026 |work=The Standard |date=24 January 2025}}&lt;/ref&gt; [[लंडन हिथ्रो विमानतळ|लंडन–हिथ्रो]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Truelove |first1=Sam |title=Flight from Berlin to Heathrow given priority landing after passenger taken ill |url=https://www.mylondon.news/news/west-london-news/heathrow-airport-live-british-airways-16974081 |access-date=29 January 2026 |work=My London |date=25 September 2019}}&lt;/ref&gt;
| [[ब्रसेल्स एरलाइन्स]] | [[ब्रुसेल्स विमानतळ|ब्रुसेल्स]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Brussels Airlines flight with 139 evacuated after bomb threat |url=https://brusselsmorning.com/brussels-airlines-flight-with-139-evacuated-after-bomb-threat/79822/ |access-date=29 January 2026 |date=1 October 2025}}&lt;/ref&gt;
| [[बल्गेरिया एर]] | [[सोफिया विमानतळ|सोफिया]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Casey |first1=Daily |title=Routes &amp; Networks Latest: Rolling Daily Updates |url=https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/routes-networks-latest-rolling-daily-updates-wc-july-8-2024 |access-date=29 January 2026 |work=Aviation Week |date=12 July 2024}}&lt;/ref&gt;
| [[काँडोर (विमानकंपनी)|काँडोर]] | [[झायेद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अबू धाबी]] (१६ जून २०२६ पासून सुरू होणार),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aerotelegraph.com/airlines/condor-fliegt-von-berlin-und-frankfurt-nach-abu-dhabi-und-bandelt-mit-etihad-an/2s9knr7 |title=Condor fliegt von Berlin und Frankfurt nach Abu Dhabi|website=aeroTELEGRAPH|accessdate=5 December 2025}}&lt;/ref&gt; [[फ्रँकफर्ट विमानतळ|फ्रँकफर्ट आम माइन]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Birch |first1=Kate |title=Etihad, Condor to launch daily Frankfurt and Berlin flights to Abu Dhabi |url=https://connectingtravel.com/news/etihad-condor-to-launch-daily-frankfurt-and-berlin-flights-to-abu-dhabi |access-date=29 January 2026 |work=Connecting Travel |date=8 December 2025}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; '''मोसमी:''' [[दुबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|दुबई–आंतरराष्ट्रीय]], [[हेराक्लिओन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हेराक्लिओन]], [[कोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोस]], [[रोड्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रोड्स]]
| [[कॉरेंडन एरलाइन्स]] | [[अंताल्या विमानतळ|अंताल्या]], [[हुर्गादा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हुर्गादा]]&lt;br /&gt; '''मोसमी:''' [[गाझीपाशा विमानतळ|गाझीपाशा]], [[हेराक्लिओन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हेराक्लिओन]], [[इझमीर अदनान मेंडेरेस विमानतळ|इझमीर]]
| [[क्रोएशिया एरलाइन्स]] | [[झाग्रेब विमानतळ|झाग्रेब]] &lt;br /&gt;'''मोसमी:''' [[स्प्लिट विमानतळ|स्प्लिट]]
| [[डॅट (विमानकंपनी)|डॅट]] | [[सारब्रुकेन विमानतळ|सारब्रुकेन]]
| [[डेल्टा एर लाइन्स]] | '''मोसमी:''' [[जॉन एफ. केनेडी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यू यॉर्क–जेएफके]]
| [[ईझीजेट]] | [[आगादीर विमानतळ|आगादीर]], [[बार्सेलोना–एल प्राट विमानतळ|बार्सिलोना]], [[बेसल/मलहाउस विमानतळ|बेसल/मलहाउस]], [[बर्मिंगहॅम विमानतळ|बर्मिंगहॅम]], [[बोर्दॉ विमानतळ|बोर्दॉ]], [[ब्रिस्टल विमानतळ|ब्रिस्टल]], [[कॅटानिया विमानतळ|कॅटानिया]], [[कोपनहेगन विमानतळ|कोपनहेगन]], [[एडिनबर्ग विमानतळ|एडिनबर्ग]], [[फ्युर्तेंवेन्तुरा विमानतळ|फ्युर्तेंवेन्तुरा]], [[फुंचल विमानतळ|फुंचल]], [[जिनिव्हा विमानतळ|जिनिव्हा]], [[ग्रॅन कॅनरिया विमानतळ|ग्रॅन कॅनरिया]], [[लार्नाका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लार्नाका]], [[लिव्हरपूल जॉन लेनन विमानतळ|लिव्हरपूल]], [[लंडन गॅटविक विमानतळ|लंडन–गॅटविक]], [[लंडन साउदएंड विमानतळ|लंडन–साउदएंड]], [[ल्यों विमानतळ|ल्यों]], [[मालागा विमानतळ|मालागा]], [[मँचेस्टर विमानतळ|मँचेस्टर]], [[मिलान–लिनाते विमानतळ|मिलान–लिनाते]], [[नेपल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नेपल्स]], [[नांते विमानतळ|नांते]], [[नाईस विमानतळ|नाईस]], [[पाल्मा दे मालोर्का विमानतळ|पाल्मा दे मालोर्का]], [[पॅरिस–चार्ल्स दि गॉल विमानतळ|पॅरिस–चार्ल्स दि गॉल]], [[पॅरिस–ओर्ली विमानतळ|पॅरिस–ओर्ली]], [[प्रिस्टिना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|प्रिस्टिना]], [[रोम–फ्युमिचिनो विमानतळ|रोम–फ्युमिचिनो]], [[तेनेरिफ–दक्षिण विमानतळ|तेनेरिफ–दक्षिण]], [[थेसालोनिकी विमानतळ|थेसालोनिकी]], [[वॅलेन्सिया विमानतळ|वॅलेन्सिया]], [[व्हेनिस मार्को पोलो विमानतळ|व्हेनिस]], [[झुरिच विमानतळ|झुरिच]] &lt;br /&gt; '''मोसमी:''' [[अंताल्या विमानतळ|अंताल्या]], [[बुर्गास विमानतळ|बुर्गास]], [[चानिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चानिया]], [[कोर्फू आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोर्फू]], [[सिंक्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|गिझा]], [[ग्लासगो विमानतळ|ग्लासगो]], [[हेराक्लिओन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हेराक्लिओन]], [[हुर्गादा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हुर्गादा]], [[कोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोस]], [[ला पाल्मा विमानतळ|ला पाल्मा]], [[मार्सा आलम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मार्सा आलम]], [[ओल्बिया विमानतळ|ओल्बिया]], [[पिसा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पिसा]], [[पोर्तो विमानतळ|पोर्तो]], [[अॅक्शन राष्ट्रीय विमानतळ|पर्वेझा/लेफकाडा]], [[पुला विमानतळ|पुला]], [[रोड्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रोड्स]], [[रोवानिएमी विमानतळ|रोवानिएमी]], [[सेव्हिल विमानतळ|सेव्हिल]], [[शर्म अल शेख आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शर्म अल शेख]], [[स्प्लिट विमानतळ|स्प्लिट]], [[तिवात विमानतळ|तिवात]], [[ट्रोम्सो विमानतळ|ट्रोम्सो]]
| [[इजिप्तेर]] | [[कैरो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कैरो]]
| [[एल अॅल]] | [[बेन गुरियन विमानतळ|तेल अवीव]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=El Al supports WJC Holocaust education initiative #WeRemember |url=https://www.worldjewishcongress.org/en/news/with-we-remember-affixed-to-airplane-for-the-next-year-el-al-demonstrates-support-for-wjc-holocaust-education-initiative |access-date=30 January 2026 |work=World Jewish Congress |date=25 January 2021}}&lt;/ref&gt;
| [[युरोविंग्ज]] |[[बेरूत–रफिक हरीरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बेरूत]], [[कोलोन बॉन विमानतळ|कोलोन/बॉन]], [[अल मकतूम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|दुबई–अल मकतूम]], [[ड्युसेलडॉर्फ विमानतळ|ड्युसेलडॉर्फ]], [[इरबिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|इरबिल]], [[गागो कुतिन्हो विमानतळ|फारो]], [[गोटेबोर्ग लँडव्हेटर विमानतळ|गोहटेनबर्ग]], [[ग्राझ विमानतळ|ग्राझ]], [[हेलसिंकी विमानतळ|हेलसिंकी]], [[किंग अब्दुलअझीझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|जेद्दाह]], [[लिस्बन विमानतळ|लिस्बन]] (२९ मार्च २०२६ पासून), [[मालागा विमानतळ|मालागा]], [[लंडन हिथ्रो विमानतळ|लंडन–हिथ्रो]], [[पाल्मा दे मालोर्का विमानतळ|पाल्मा दे मालोर्का]], [[पोर्तो विमानतळ|पोर्तो]], [[रोम फ्युमिचिनो विमानतळ|रोम-फ्युमिचिनो]] (२ नोव्हेंबर २०२६ पासून), [[साल्झबर्ग विमानतळ|साल्झबर्ग]], [[सारायेव्हो विमानतळ|सारायेव्हो]] (२७ जून २०२६ पासून), [[स्टॉकहोम अर्लांडा विमानतळ|स्टॉकहोम–अर्लांडा]], [[स्टुटगार्ट विमानतळ|स्टुटगार्ट]], [[तिबिलिसी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तिबिलिसी]], [[झ्वार्तनोत् आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|येरेवान]], [[झुरिच विमानतळ|झुरिच]] &lt;br /&gt; '''मोसमी:''' [[झायेद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अबू धाबी]], [[बस्तिया विमानतळ|बस्तिया]], [[बिल्बाओ विमानतळ|बिल्बाओ]], [[कोर्फू आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोर्फू]], [[दुबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|दुबई–आंतरराष्ट्रीय]], [[डुब्रोव्हनिक विमानतळ|डुब्रोव्हनिक]], [[फ्युर्तेंवेन्तुरा विमानतळ|फ्युर्तेंवेन्तुरा]], [[ग्रॅन कॅनरिया विमानतळ|ग्रॅन कॅनरिया]], [[हेराक्लिओन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हेराक्लिओन]], [[हुर्गादा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हुर्गादा]], [[इबिझा विमानतळ|इबिझा]], [[जेरेझ विमानतळ|जेरेझ दे ला फ्रोंटेरा]], [[काव्हाला विमानतळ|काव्हाला]] (१२ जुलै २०२६ पासून), [[कित्तिला विमानतळ|कित्तिला]] (३१ जानेवारी २०२६ पासून), [[कोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोस]], [[लान्झारोते विमानतळ|लान्झारोते]], [[लार्नाका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लार्नाका]], [[मार्सा आलम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मार्सा आलम]], [[नेपल्स विमानतळ|नेपल्स]] (७ एप्रिल २०२६ पासून), [[न्यूकॅसल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यूकॅसल अपॉन टाइन]], [[ओल्बिया विमानतळ|ओल्बिया]] (२८ जून २०२६ पासून), [[नाईस विमानतळ|नाईस]], [[रोड्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रोड्स]], [[रोवानिएमी विमानतळ|रोवानिएमी]], [[स्प्लिट विमानतळ|स्प्लिट]], [[तिवात विमानतळ|तिवात]], [[ट्रोम्सो विमानतळ|ट्रोम्सो]], [[झाकिंथोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|झाकिंथोस]]
| [[फिनएर]] | [[हेलसिंकी विमानतळ|हेलसिंकी]]
| [[फ्लायएरबिल]] | [[इरबिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|इरबिल]]
| [[फ्लायनॅस]] | [[किंग अब्दुलअझीझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|जेद्दाह]]
| [[फ्लायवन]] | [[चिसिनाऊ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चिसिनाऊ]]
| [[फ्रीबर्ड एरलाइन्स]] | '''मोसमी:''' [[अंताल्या विमानतळ|अंताल्या]]
| [[जॉर्जियन एरवेझ]] | [[तिबिलिसी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तिबिलिसी]]
| [[हैनान एरलाइन्स]] | [[बीजिंग कॅपिटल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बीजिंग–कॅपिटल]]
| [[इबेरिया (विमानकंपनी)|इबेरिया]] | [[माद्रिद विमानतळ|माद्रिद]]
| [[आइसलँडएर]] | [[केफ्लाविक आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रेक्याविक–केफ्लाविक]]
| [[इराकी एरवेझ]] | [[बगदाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बगदाद]], [[इरबिल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|इरबिल]]
| [[इस्रेर]] | [[बेन गुरियन विमानतळ|तेल अवीव]]
| [[जेट२.कॉम]] | '''मोसमी:''' [[ब्रिस्टल विमानतळ|ब्रिस्टल]], [[ईस्ट मिडलँड्स विमानतळ|ईस्ट मिडलँड्स]], [[ग्लासगो विमानतळ|ग्लासगो]], [[लीड्स ब्रॅडफोर्ड विमानतळ|लीड्स/ब्रॅडफोर्ड]], [[मँचेस्टर विमानतळ|मँचेस्टर]], [[न्यूकॅसल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यूकॅसल अपॉन टाइन]]
| [[केएलएम]] | [[अ‍ॅमस्टरडॅम विमानतळ शिफोल|अ‍ॅमस्टरडॅम]]
| [[केएम माल्टा एरलाइन्स]] | [[माल्टा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माल्टा]]
| [[लॉट पोलिश एरलाइन्स]] | [[वॉर्सा चोपिन विमानतळ|वॉर्सा–चोपिन]]
| [[लुफ्तांसा]] | [[फ्रँकफर्ट विमानतळ|फ्रँकफर्ट]], [[म्युन्से विमानतळ|म्युन्से]]
| [[लुफ्तांसा सिटी एरलाइन्स]] | [[फ्रँकफर्ट विमानतळ|फ्रँकफर्ट]], [[म्युन्से विमानतळ|म्युन्से]]
| [[लुक्सेर]] | [[लक्झेंबर्ग विमानतळ|लक्झेंबर्ग]]
| [[माराबु (विमानकंपनी)|माराबु]]|'''मोसमी:''' [[हुर्गादा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हुर्गादा]]
| [[नॉर्वेजियन एर शटल]] | [[बर्गन विमानतळ|बर्गन]], [[कोपनहेगन विमानतळ|कोपनहेगन]], [[ओस्लो विमानतळ|ओस्लो]], [[स्टॉकहोम अर्लांडा विमानतळ|स्टॉकहोम–अर्लांडा]] &lt;br /&gt; '''मोसमी:''' [[ट्रोम्सो विमानतळ|ट्रोम्सो]]
| [[नूव्हेलेर]] | [[मोनास्तिर विमानतळ|मोनास्तिर]], [[ट्युनिस–कार्थेज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ट्युनिस]] &lt;br /&gt; '''मोसमी:''' [[जेर्बा विमानतळ|जेर्बा]]
| [[पिगॅसस एरलाइन्स]] | [[सबिहा गोकचेन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|इस्तंबूल–सबिहा गोकचेन]] &lt;br /&gt; '''मोसमी:''' [[अंकारा एसेनबोगा विमानतळ|अंकारा]], [[अंताल्या विमानतळ|अंताल्या]], [[कुकुरोव्हा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अडाना/मर्सिन]], [[ओगुझेली विमानतळ|गाझियान्टेप]], [[इझमीर अदनान मेंडेरेस विमानतळ|इझमीर]], [[सामसुन-चारशंबा विमानतळ|सामसुन]]
| [[कतार एरवेझ]] | [[हमाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|दोहा]]
| [[रॉयल जॉर्डेनियन]] | [[क्वीन अलिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अम्मान–क्वीन अलिया]]
| [[रायनएर]]| [[अलिकान्ते–एलचे मिगेल हर्नांडेझ विमानतळ|अलिकान्ते]], [[जोसेप तारादेलास बार्सिलोना–एल प्रात विमानतळ|बार्सिलोना]], [[बारी कारोल वोयतिला विमानतळ|बारी]], [[मिलान बर्गामो विमानतळ|बर्गामो]], [[बर्मिंगहॅम विमानतळ|बर्मिंगहॅम]], [[बोलोन्या गुग्लिएल्मो मार्कोनी विमानतळ|बोलोन्या]], [[बुखारेस्ट हेन्री कोआंडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बुखारेस्ट–ओटोपेनी]], [[बुडापेस्ट फेरेंक लिझ्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बुडापेस्ट]], [[कॅटानिया–फॉन्टाना्रोसा विमानतळ|कॅटानिया]], [[डब्लिन विमानतळ|डब्लिन]], [[ईस्ट मिडलँड्स विमानतळ|ईस्ट मिडलँड्स]], [[एडिनबर्ग विमानतळ|एडिनबर्ग]], [[गागो कुतिन्हो विमानतळ|फारो]], [[ग्रॅन कॅनरिया विमानतळ|ग्रॅन कॅनरिया]], [[हुंबर्टो डेलगाडो विमानतळ|लिस्बन]], [[लंडन स्टॅनस्टेड विमानतळ|लंडन–स्टॅनस्टेड]], [[माद्रिद विमानतळ|माद्रिद]], [[मालागा विमानतळ|मालागा]], [[मँचेस्टर विमानतळ|मँचेस्टर]], [[मर्राकेश मेनारा विमानतळ|मर्राकेश]], [[मार्सेल प्रोव्हन्स विमानतळ|मार्सेल]], [[मिलान माल्पेन्सा विमानतळ|मिलान–माल्पेन्सा]], [[फाल्कोन–बोर्सिलिनो विमानतळ|पालेर्मो]], [[पाल्मा दे मालोर्का विमानतळ|पाल्मा दे मालोर्का]], [[पाफोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पाफोस]], [[पिसा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पिसा]], [[पोद्गोरिका विमानतळ|पोद्गोरिका]], [[पोर्तो विमानतळ|पोर्तो]], [[रेडिओ कॅलाब्रिया विमानतळ|रेडिओ कॅलाब्रिया]], [[रोम फ्युमिचिनो विमानतळ|रोम–फ्युमिचिनो]], [[सोफिया विमानतळ|सोफिया]], [[तालिन विमानतळ|तालिन]], [[तेनेरीफ दक्षिण विमानतळ|तेनेरीफ–दक्षिण]], [[थेसालोनिकी विमानतळ|थेसालोनिकी]], [[त्रिएस्ते विमानतळ|त्रिएस्ते]], [[वलेन्सिया विमानतळ|वलेन्सिया]], [[विल्नियस विमानतळ|विल्नियस]] &lt;br /&gt; '''मोसमी:''' [[अथेन्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अथेन्स]], [[कॅस्टेलॉन–कोस्टा अझहार विमानतळ|कॅस्टेलॉन]], [[कोर्फू आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोर्फू]], [[डुब्रोव्हनिक विमानतळ|डुब्रोव्हनिक]], [[हेराक्लिओन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हेराक्लिओन]], [[इबिझा विमानतळ|इबिझा]], [[कोस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कोस]], [[रोड्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रोड्स]], [[झादार विमानतळ|झादार]] |
| [[स्कँडिनेव्हियन एरलाइन्स]] | [[कोपनहेगन विमानतळ|कोपनहेगन]], [[स्टॉकहोम अर्लांडा विमानतळ|स्टॉकहोम–अर्लांडा]]
| [[स्काय आल्प्स]] | [[बोल्झानो विमानतळ|बोल्झानो]]
| [[स्काय एक्सप्रेस (ग्रीस)|स्काय एक्सप्रेस]] | [[अथेन्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अथेन्स]]
| {{nowrap|[[स्कायअप एरलाइन्स]]}} | [[चिसिनाऊ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चिसिनाऊ]]
| [[साउथविंड एरलाइन्स]] | '''मोसमी चार्टर:''' [[अंताल्या विमानतळ|अंताल्या]] (२ मार्च २०२६ पासून)
| [[संडेर]] | [[बेरूत–रफिक हरीरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बेरूत]], [[हुर्गादा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हुर्गादा]] &lt;br /&gt; '''मोसमी:''' [[ग्रॅन कॅनरिया विमानतळ|ग्रॅन कॅनरिया]], [[पाल्मा दे मालोर्का विमानतळ|पाल्मा दे मालोर्का]], [[रोड्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रोड्स]]
| [[सनएक्सप्रेस]] | [[अंताल्या विमानतळ|अंताल्या]], [[ओगुझेली विमानतळ|गाझियान्टेप]], [[इझमीर अदनान मेंडेरेस विमानतळ|इझमीर]] &lt;br /&gt; '''मोसमी:''' [[कुकुरोव्हा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अडाना/मर्सिन]], [[अंकारा एसेनबोगा विमानतळ|अंकारा]], [[मिलाय–बोद्रुम विमानतळ|बोद्रुम]], [[दालामान विमानतळ|दालामान]], [[दियारबाकीर विमानतळ|दियारबाकीर]]
| {{nowrap|[[स्विस इंटरनॅशनल एर लाइन्स]]}} | [[जिनिव्हा विमानतळ|जिनिव्हा]], [[झुरिच विमानतळ|झुरिच]]
| [[टॅप एर पोर्तुगाल]] | [[उंबेर्तो देल्गादो विमानतळ|लिस्बाओ]]
| [[ट्रान्सएव्हिया]] | [[ओर्ली विमानतळ|पॅरिस–ओर्ली]] &lt;br /&gt; '''मोसमी:''' [[अगादिर–अल मस्सिरा विमानतळ|अगादिर]], [[मर्राकेश मेनारा विमानतळ|मर्राकेश]], [[नाँत अटलांटिक विमानतळ|नाँत]]
| [[टर्किश एरलाइन्स]] | [[इस्तंबूल विमानतळ|इस्तंबूल]]
| [[युनायटेड एरलाइन्स]] | [[न्यूअर्क लिबर्टी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यूअर्क]]
| [[व्होलोटेआ]] | '''मोसमी:''' [[फ्लोरेन्स विमानतळ|फ्लोरेन्स]] (२२ सप्टेंबर २०२६ पासून), [[ल्यों–सेंट-एक्स्युपेरी विमानतळ|ल्यों]]
| [[व्हुएलिंग]] | [[जोसेप तारादेलास बार्सिलोना–एल प्रात विमानतळ|बार्सिलोना]]
| [[विझ्झ एर]] | [[बुडापेस्ट फेरेंक लिझ्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|बुडापेस्ट]], [[चिसिनाऊ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चिसिनाऊ]], [[क्लुज-नापोका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|क्लुज-नापोका]], [[कुतैसी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कुतैसी]], [[इयासी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|इयासी]], [[स्कोप्जे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|स्कोप्जे]], [[तिराना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तिराना]], [[व्हार्ना विमानतळ|व्हार्ना]] |
}}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:बर्लिन]]
[[वर्ग:जर्मनीमधील विमानतळ]]
[[वर्ग:बर्लिनमधील वाहतूक]]</text>
      <sha1>3uo9ptrfi7rbmmywh8u02dqp906krrv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>दापोली तालुका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210697</id>
    <revision>
      <id>2693859</id>
      <parentid>2690868</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T22:32:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* दापोली तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72375" sha1="d5iyg4jnmcnbq8crlwgm8iin1sd10wc" xml:space="preserve">{{हा लेख|रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील तालुका|दापोली (निःसंदिग्धीकरण)}}
{{गल्लत|दापोली शहर}}
{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = तालुका
|स्थानिक_नाव               = दापोली तालुका
|इतर_नाव                  = 
|टोपणनाव   = 
|राज्य_नाव                  =  महाराष्ट्र 
|मेट्रो                      = &lt;!-- फक्त शेजार /उपनगर साठी --&gt;
|आकाशदेखावा                 = India Maharashtra location map.svg
|आकाशदेखावा_शीर्षक            = महाराष्ट्रराज्य 
|अक्षांश = 
|रेखांश=
|मुळ_नकाशा                = &lt;!-- only if default map not wanted --&gt;
|शोधक_स्थान                 = &lt;!-- left/right --&gt;
|मुळ_नकाशा_पट्टी            = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|आतील_नकाशा_चिन्ह          = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|नकाशा_शीर्षक               = 
|क्षेत्रफळ_एकूण               = 
|क्षेत्रफळ_आकारमान            = 
|क्षेत्रफळ_क्रमांक              = 
|क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ           = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो                 = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ            = 
|उंची                   = 
|उंची_संदर्भ               = 
|समुद्री_किनारा               = 
|हवामान                   = 
|वर्षाव                     = 
|तापमान_वार्षिक             = 
|तापमान_हिवाळा             = 
|तापमान_उन्हाळा             = 
|मुख्यालय                = &lt;!-- फक्त जिल्हांसाठीच--&gt;
|मोठे_शहर                 = 
|मोठे_मेट्रो                  = 
|जवळचे_शहर                = 
|प्रांत                      = 
|विभाग                    = कोकण 
|जिल्हा                    = &lt;!-- नावे --&gt;
|लोकसंख्या_एकूण             = 
|लोकसंख्या_वर्ष               = 
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ         = 
|लोकसंख्या_घनता             = 
|लिंग_गुणोत्तर                = 
|साक्षरता                   = 
|साक्षरता_पुरुष              = 
|साक्षरता_स्त्री                 = 
|अधिकृत_भाषा                = मराठी 
|नेता_पद_१                  = 
|नेता_नाव_१                 = 
|नेता_पद_२                  = 
|नेता_नाव_२                 = 
|संसदीय_मतदारसंघ           = 
|विधानसभा_मतदारसं          = 
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१             = [[तहसील]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_१              = दापोली तालुका
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२             = [[पंचायत समिती]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_२               = दापोली तालुका
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३             = 
|न्यायक्षेत्र_नाव_३               = 
|कोरे_शीर्षक_१               = 
|कोरे_उत्तर_१                = 
|एसटीडी_कोड                 = ४१५७१२
|पिन_कोड                   = ०२३५८
|आरटीओ_कोड                = महा -०८
|संकेतस्थळ                 = 
|संकेतस्थळ_नाव              = 
|दालन                      = 
|तळटिपा                   = 
|गुणक_शीर्षक             = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|स्वयंवर्गीत                 = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
}}
'''दापोली तालुका''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे. [[दापोली शहर]] त्याचे मुख्यालय आहे. दापोली हे मुंबईपासून २१५ किलोमीटर (१३५ मैल) अंतरावर आहे.

दापोलीला कॅम्प दापोली असे म्हणले जाते कारण ब्रिटिशांनी दापोलीला त्यांचा शिबिराची (कॅम्प)ची स्थापना केली होती. बऱ्याच उच्च पदवी ब्रिटिश अधिकाऱ्यांची अधिकार गावे या टाऊनमध्ये होती. 
* दापोलीत [[बाळासाहेब  सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ]] हे भारतातील सर्वात मोठे कृषी  विद्यापीठ आहे. 
दापोली तालुका व शहर हे दापोली नगर परिषदेने प्रशसित आहे. दापोली शहराची गावदेवी [[कालकाई देवी]] आहे. शहरातील [[काळकाईकोंड]] या ठिकाणी गावदेवीचे मंदिर आहे. मौजेदापोली गावची [[जानाई गावदेवी]] आहे. दापोलीला जाण्यासाठी मुंबई-गोवा महामार्गावरून म्हाप्रळ-मंडणगड-पालगडमार्गे रस्ता आहे. मंडणगड-दापोली हे अंतर 30 किलोमीटर आहे. मुंबई-गोवा महामार्गावरील [[खेड]] शहरातून दापोली 35 किलोमीटर अंतरावर आहे.

==हवामान==
तालुक्यात मे महिन्यात सरासरीपेक्षा जास्त तापमान असेल.उष्णतेच्या लाटा नेहमीप्रमाणे असतील.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र टाईम्स, गुरुवार दिनांक ०२ मे २०२४.&lt;/ref&gt;
== कॅम्प दापोलीचा इतिहास ==
१८१८ ते १८१९ च्या दरम्यान ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीने ''कॅम्प दापोली'' हे लष्करी ठाणे वसवले. संपूर्ण कोकण पट्टयात दापोली कॅम्प हे तेव्हाच्या काळातले इंग्रजांचे एकमेव सुरक्षित व सोयीस्कर ठिकाण समजले जात असे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://talukadapoli.com/dapoli-special/camp-dapoli-history/|title=कॅम्प दापोलीची गोष्ट|website=talukadapoli.com|language=en-US|access-date=2018-07-19}}&lt;/ref&gt;.

== स्थान ==

दापोली शहर व ग्रामीण भाग हा सह्याद्रीच्या पायथ्याचा खेड रांगेतून वेगळा आहे. दापोली तालुक्याला सुमारे ५० किलोमीटर (३५ मैल) [[केळशी|केलशी]], [[बुरोंडी]] ते [[दाभोळ|दाभोळच्या]] बंदरा पर्यंत समुद्र किनारा आहे. किनारपट्टी कोकणच्या इतर भागापेक्षा सामान्य वैशिष्ट्यांमधे फारशी भिन्न आहे. प्रमुख नद्या उत्तरेला [[भारजा]] आणि दक्षिणेला [[वशिष्ठी]] आहे. [[जोगेळे]] नावाची एक छोटी नदी आहे जी [[सारंग]] गावात समुद्राला मिळते. शहराच्या ८०० फुट  (२४० मिटर)च्या समुद्रसपाटीवर आहे. अरबी समुद्रापासून ८ किलोमीटर अंतरावर आहे.

हिरव्यागार डोंगररांगांवर ठिपक्यासारखी दिसणारी घरे, मोकळी हवा आणि शहरातून फेरफटका करतांना दिसणारे विविध रंगी पुष्पसौंदर्य हे दापोली शहराचे वैशिष्ट्य आहे. शहराच्या गजबजाटापासून दूर निसर्गाचे वरदान लाभलेल्या या शहराचे सौंदर्य पर्यटकांसाठी आकर्षण आहे. थंडगार हवेमुळे हे शहर '[[मिनी महाबळेश्वर]]' म्हणून ओळखले जाते.
पावसाळ्यात दापोली परिसराची भटकंती करताना [[बहावा]], [[पेव]], [[दयाळू]], [[अग्निशिखा]], मधूनच डोकविणारी विविधरंगी [[जास्वंद]] अशा अनेक फुलांचे सौंदर्य डोळ्याचे पारणे फेडते. समुद्र सपाटीपासून साधारण आठशे फूट उंचीवर असलेले हे शहर इंग्रजांच्या काळात '[[दापोली कॅम्प]]' म्हणून परिचित होते. सुंदर समुद्र किनारे, किनाऱ्यावर हिवाळ्यात येणारे '[[सी गल]]' पक्षी, याच दरम्यान मधूनच घडणारे [[डॉल्फीन|डॉल्फीनचे]] दर्शन, समुद्र किनारचा मासोळी बाजार, [[ऐतिहासिक]] [[गड-किल्ले]] आणि इमारतींसाठी दापोली तालुका प्रसिद्ध आहे. अनेक थोर व्यक्तिमत्त्वांची खाण म्हणून हा परिसर ओळखला जातो.

मंडणगडहून कोकण भ्रमंती सुरू केल्यास [[वेळास]]-[[केळशी]]-[[आंजर्ले]]-[[मुरुड]]मार्गेदेखील दापोलीला येणे शक्य आहे. वेळास-दापोली हा दोन तासांचा प्रवास आहे.

==दापोली शहर==

आसूद गावापासून दापोली केवळ 6 किलोमीटर अंतरावर आहे. दापोली थंड हवचे ठिकाण म्हणून प्रसिद्ध आहे. दापोलीला आल्यावर कोकण कृषी विद्यापीठाला आवर्जुन भेट द्यावी. 1972 मध्ये स्थापन झालेल्या या विद्यापीठात कृषी क्षेत्राशी निगडीत अनेक नवे प्रयोग अचंभीत करणारे तेवढेच शेतीत रुची असणाऱ्यांसाठी उपयुक्त आहेत. विद्यापीठातील विविध उद्यानांची रचनादेखील तेवढीच सुंदर आहे. विद्यापीठाच्या माहिती केंद्रात कृषी प्रदर्शन पाहता येते.
दापोली परिसरातील फळबागांचा उपयोग करून अनेक ठिकाणी कृषी पर्यटन केंद्रे विकसीत करण्यात आली आहेत. या पर्यटन केंद्रांमधून झाडावरून नारळ काढणे, जलक्रीडा, बैलगाडीची सफर, कलम करणे, नारळ सोलणे, चूलीवर स्वयंपाक करणे, रात्री जाखडी खेळणे, कोकणी भोजन प्रकार आदी सुविधा उपलब्ध करून दिल्या जातात. कृषी पर्यटन केंद्रात दिवस घालविल्यास 'कोकणी लाईफस्टाईल'ची मजा लुटता येते.

== तालुक्यातील गावे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: 100%;&quot;
|+ दापोली तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[अडखळ]] || ५८ || [[चिखलगाव]] || ११५ || [[बोंडीवली]]
|-
| २ || [[आगरवायंगणी]] || ५९ || [[चिंचाली]] || ११६ || [[ब्राह्मणवाडी (दापोली)]]
|-
| ३ || [[आघारी]] || ६० || [[चंडिकानगर]] || ११७ || [[भडावळे]]
|-
| ४ || [[आडे]] || ६१ || [[जामगे]] || ११८ || [[भाटघर]]
|-
| ५ || [[आसोंड]] || ६२ || [[जालगाव]] || ११९ || [[भाटी]]
|-
| ६ || [[आवाशी]] || ६३ || [[जुईकर]] || १२० || [[भानघर]]
|-
| ७ || [[आपटी (दापोली)]] || ६४ || [[जॉगलॆ]] || १२१ || [[भोपण]]
|-
| ८ || [[आसूद]] || ६५ || [[टालसुरे]] || १२२ || [[भोमडी]]
|-
| ९ || [[आतगाव]] || ६६ || [[टांगर]] || १२३ || [[मळे प्रभाकर पां]]
|-
| १० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[आंजर्ले]] || ६७ || [[टेटवली]] || १२४ || [[डुरंग]]
|-
| ११ || [[आंबवली खुर्द]] || ६८ || [[डवली]] || १२५ || [[महाळुंगे (दापोली)]]
|-
| १२ || [[आंबवली बुद्रुक]] || ६९ || [[ताडाचाकोंड]] || १२६ || [[माटवण]]
|-
| १३ || [[इनामपांगारी]] || ७० || [[ताडील]] || १२७ || [[माथेगुजर]]
|-
| १४ || [[इलणे]] || ७१ || [[तामसतिर्थ]] || १२८ || [[माळवी (दापोली)]]
|-
| १५ || [[उंबार्ली]] || ७२ || [[तामोंड]] || १२९ || [[महामाईनगर]]
|-
| १६ || [[उटंबर]] || ७३ || [[тереवायंगणी]] || १३० || [[मांदिवली]]
|-
| १७ || [[उन्हवरे (दापोली)]] || ७४ || [[तुरवडे]] || १३१ || [[मुंगीज]]
|-
| १८ || [[उर्फी]] || ७५ || [[तेलेश्वर]] || १३२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[मुरूड (दापोली)]]
|-
| १९ || [[उसगाव (दापोली)]] || ७६ || [[दमामे]] || १३३ || [[मुरडी]]
|-
| २० || [[उंबरघर]] || ७७ || [[दळखण]] || १३४ || [[मौजेदापोली]]
|-
| २१ || [[उंबरशेत]] || ७८ || [[दाभिळ (दापोली)]] || १३५ || [[राजापूर (दापोली)]]
|-
| २२ || [[ओणनवसे]] || ७९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[दाभोळ]] || १३६ || [[रावतोली]]
|-
| २३ || [[ओणी (दापोली)]] || ८० || [[दुमदेव]] || १३७ || [[रुखी]]
|-
| २४ || [[ओलगाव]] || ८१ || [[देगाव (दापोली)]] || १३८ || [[रेवाली]]
|-
| २५ || [[करजगाव]] || ८२ || [[देर्दे]] || १३९ || [[रोवले]]
|-
| २६ || [[करंजाणी]] || ८३ || [[देहेन]] || १४० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[लाडघर]]
|-
| २७ || [[करंजाली]] || ८४ || [[देवके]] || १४१ || [[लोणवडी (दापोली)]]
|-
| २८ || [[कर्दे]] || ८५ || [[धानकोली]] || १४२ || [[वडवली (राजापूर)]]
|-
| २९ || [[कलंबट]] || ८६ || [[नवशी]] || १४३ || [[वाणोशी तर्फे पंचनदी]]
|-
| ३० || [[कळकी]] || ८७ || [[नवसे]] || १४४ || [[वणौशी तर्फे नातु]]
|-
| ३१ || [[कवडोली]] || ८८ || [[नानटे]] || १४५ || [[वणंद]]
|-
| ३२ || [[कात्रण]] || ८९ || [[नारगोली]] || १४६ || [[वळणे]]
|-
| ३३ || [[कादिवली]] || ९० || [[निगडे (दापोली)]] || १४७ || [[वाकवली (दापोली)]]
|-
| ३४ || [[कांगवई]] || ९१ || [[पंदेरी]] || १४८ || [[वाघवे]]
|-
| ३५ || [[किन्हळ]] || ९२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[पन्हाळेकाजी]] || १४९ || [[वाघिवणे]]
|-
| ३६ || [[कुडावळे]] || ९३ || [[पाचवली]] || १५० || [[वावघर]]
|-
| ३७ || [[कुंभवे]] || ९४ || [[पडले]] || १५१ || [[वांझलोली]]
|-
| ३८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कॅम्प दापोली]] || ९५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[पालगड]] || १५२ || [[विरसई]]
|-
| ३९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[केळशी]] || ९६ || [[पावनळ]] || १५३ || [[विसापूर (दापोली)]]
|-
| ४० || [[केळील]] || ९७ || [[पांगारी तर्फे हवेली]] || १५४ || [[वेलवी]]
|-
| ४१ || [[कोळथरे]] || ९८ || [[पीचडोली]] || १५५ || [[शिरखल]]
|-
| ४२ || [[कोळबांद्रे]] || ९९ || [[पिसई]] || १५६ || [[शिरवणे]]
|-
| ४३ || [[कोंगाळे]] || १०० || [[पोफलवणे]] || १५७ || [[शिरशिंगे]]
|-
| ४४ || [[कोंढ्ये]] || १०१ || [[पंचनदी]] || १५८ || [[शिरसाडी]]
|-
| ४५ || [[खारवते]] || १०२ || [[पंढरी (दापोली)]] || १५९ || [[शिरसेश्वर]]
|-
| ४६ || [[खेर्डी]] || १०३ || [[फणसु]] || १६० || [[शिरसोली]]
|-
| ४७ || [[गव्हे]] || १०४ || [[फरारे]] || १६१ || [[शिर्दे]]
|-
| ४८ || [[गावतळे]] || १०० || [[बांधतिवरे]] || १६२ || [[शिवनारी]]
|-
| ४९ || [[गावरई]] || १०६ || [[बुरोंडी]] || १६३ || [[शिवाजीनगर (आडे)]]
|-
| ५० || [[गिम्हवणे]] || १०७ || [[बोरघर (दापोली)]] || १६४ || [[शिवाजीनगर (गिम्हवणे)]]
|-
| ५१ || [[गुडघे]] || १०८ || [[बोरथल]] || १६५ || [[शिवाजीनगर (साखलोली)]]
|-
| ५२ || [[चांदिवणे (दापोली)]] || १०९ || [[बोरीवली (दापोली)]] || १६६ || [[सडवे]]
|-
| ५३ || [[सडवली (दापोली)]] || ११० || [[साकुर्डे]] || १६७ || [[सातांबे]]
|-
| ५४ || [[साखलोली]] || १११ || [[सातेरे तर्फे नातु]] || १६८ || [[सातेरे तर्फे हवेली]]
|-
| ५५ || [[सारंग (दापोली)]] || ११२ || [[सालदुरे]] || १६९ || [[सुकोंडी]]
|-
| ५६ || [[सोवेली]] || ११३ || [[सोंडेघर]] || १७० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[हर्णे]]
|-
| ५७ || [[हातीप]] || ११४ || &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

{{रत्नागिरी जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:रत्नागिरी जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]

== समाजजीवन ==

दापोली तालुक्यात कुणबी, गवळी, कोळी, भंडारी, आगरी, सोनकोळी, डोंगरीकोळी, भोई, खारवी, मराठा, सुतार, कुंभार, चांभार, माळी, साळी, ब्राह्मण, कातकरी, मुसलमान, बौद्ध हे समाज मुळ भूमिपुत्र असुन यातील भंडारी, गवळी, कुणबी, मराठा, बौद्ध समाजाची मोठी वस्ती जवळजवळ सर्वच गावांमध्ये आहे. खाडी किनारा व समुद्र किनारपट्टीच्या भागात प्रामुख्याने कोळी, सोनकोळी, भंडारी, आगरी, भोई, खारवी, मुसलमान समाजांची वस्ती आहे. दापोली तालुक्यातील ग्रामीण भागातील लोक नोकरी धंद्यासाठी मुंबई, ठाणे, वसई  भागात स्थाईक झाले आहेत. प्रत्येक गावाचे गावदेवी हे श्रद्धास्थान असुन गावातील सर्वच जाती धर्माच्या लोकांची गावदेवी वरती नितांत श्रद्धा आहे. गावदेवीमातेचा पालखी सोहळा व जत्रा हे वार्षिक सण साजरे केले जातात.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://talukadapoli.com/dapoli-folk-art/|title=दापोलीच्या लोककला {{!}} Folk Cultures of Dapoli {{!}} Taluka Dapoli|website=talukadapoli.com|language=en-US|access-date=2018-07-19}}&lt;/ref&gt; त्याच प्रमाणे गणपती, शंकर, हनुमान&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://talukadapoli.com/dapoli-special/dapoli-hanuman-jayanti/|title=दापोलीतील हनुमान जयंती- एक आनंदमय उत्सव|website=talukadapoli.com|language=en-US|access-date=2018-07-19}}&lt;/ref&gt;, भैरी (काळभैरव), राम, राधाकृष्ण, दत्त, विठ्ठलरुक्मिणी, खंडोबा, म्हसोबा, जागेवाला, भवानी, जोगेश्वरी, काळकाई&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://talukadapoli.com/places/kalkaidapoli/|title=Kalkai Temple Dapoli {{!}} kalkai devi mandir {{!}} kalkai devi {{!}} kalkai mandir dapoli|website=talukadapoli.com|language=en-US|access-date=2018-07-19}}&lt;/ref&gt;, सोमजाई, झोलाई, वाघजाई, बापदेव, बापुजी, धावजी, सातआसरा ही दैवते आहेत. दापोली शहर व ग्रामीण भागातील गावांमधे स्थानिक भूमिपुत्रांबरोबर बाहेरून आलेल्या लोकांची संख्या मोठी आहे. गणपती व होळी हे गाववाल्यांचे मुख्य सण आहेत.

पूर्वी तालुक्यातील सर्वच गावांमध्ये खोती-वतनदारी पद्धत होती. स्वातंत्र्यपूर्व काळात कोकणामध्ये जमीन कसणाऱ्या कुळांची खोतांकडून पिळवणूक होत होती.खोत हे प्रामुख्याने मराठा, ब्राह्मण आणि मुसलमान समाजातील असत. खोत ब्रिटिश सरकारचे नोकर होते. कोकणातील अन्यायकारक खोती पद्धतीविरोधात नारायण नागो पाटील यांच्या नेतृत्वाखाली २७ आॅक्टोंबर १९३३ मध्ये चरी कोपरमध्ये शेतकऱ्यांचा मेळावा आयोजित केला.

कोकणामध्ये अन्यायकारक खोती पद्धतीविरोधात त्यांनी शेतकऱ्यांना एकत्र केले. २७ सप्टेंबर १९३३ मध्ये चरी कोपरमध्ये २५ गावांमधील शेतकऱ्यांचा मेळावा आयोजित करण्यात आला. या मेळाव्यात याच लढ्यात शेतकऱ्यांना संपावर जाण्याचे आवाहन केले. शेतकऱ्यांना उत्पन्नातील योग्य वाटा मिळत नसल्यामुळे त्यांनी संपावर जावे असे क्रांतिकारी निर्णय घेण्यात आले. ज्यांचे आयुष्य शेतीवर अवलंबून आहे त्यांनी शेती करणेच बंद केले. खोतांना वाटले किती दिवस आंदोलन सुरू राहील. खायला अन्न मिळेना की संप मागे घेतला जाईल. परंतु शेतकरी निर्णयावर ठाम राहिले. शहरात जाऊन मिळेल ते काम केले. महिलांनी भांडी - धुण्याचे काम केले. या आंदोलनाची दखल घेऊन डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी चरीला जाऊन आंदोलकांची भेट घेतली. जुलूम बंद पाडण्यासाठी कायदा करण्याची गरज असल्याचे मत व्यक्त केले व त्यांनी कूळ कायदा करण्यास शासनास भाग पाडले. अखेर १९३९ मध्ये हा संप मागे घेण्यात आला.

चरी कोपरच्या सभेत शेतकऱ्यांना संपावर जाण्याचे आवाहन करण्यात आले. २५ गावातील शेतकऱ्यांनी शेती न कसण्याचा निर्णय घेतला. तब्बल सहा वर्ष हा संप सुरू होता. अनेकांची उपासमार झाली. काहींनी एक वेळ जेवण करून दिवस काढले परंतु सरकारच्या दबावाला बळी पडले नाहीत. अखेर तत्कालीन इंग्रज राजवटीतील सरकारला संपाची दखल घ्यावी लागली. शेतकऱ्यांच्या मागण्या मान्य झाल्यानंतर सहा वर्षांनी १९३९ मध्ये हा संप मिटला. या संपामुळे राज्यात कूळ कायदा तयार करण्यात आला होता. दापोली तालुक्यात कूळ कायद्याने अन्यायकारक  खोती पद्धत संपवली.

==ऐतिहासिक दाभोळ बंदर==

दाभोळ-दापोलीकडून दाभोळ गावात प्रवेश करताना सडयावरून खाली दिसणारे मनोहरी दृश्य कुणालाही वेड लावेल. चिपळूणकडून येणारी वाशिष्टी नदी, पलीकडील डोंगरावरचा गोपाळ गड किल्ला, टाळकेश्वराच्या देवळाचे शिखर, दाभोळकडील बाजूचे मशिदीचे मिनार, शिळावरचे मारुती मंदिर, समुद्रकिना-याला लागूनच वाढलेले सुरूचे दाट वन आणि खाडीच्या किनारपट्टीत वाढलेले उंच माड, आपल्या हिरव्यागार झावळय़ांचा गुच्छ करून वा-याच्या झुळकीने येणा-यांचे स्वागत आणि जाणा-यांना निरोप देताना दिसतात. सूर्योदय आणि सूर्यास्ताच्या वेळी तर ही शोभा अवर्णनीय असते. कोकणातल्या समुद्राकाठच्या कुठल्याही खेडयात साधारणत: असेच वातावरण असते. पण दाभोळच्या या पार्श्वभूमीला प्रचंड घडामोडींच्या इतिहासाला रक्तरंजित गूढ पडदा आहे. भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवर दाभोळ इतके जुने आणि प्रसिद्ध बंदर नव्हते. दाभोळ किना-यावर सध्या कार्पोरेट जगताचे लक्ष केंद्रित झाले असून येथे मुंबई प्रवासी बोट पुन्हा सुरू झाल्यास पर्यटन उद्योगालाही चालना मिळणार आहे. कोकणातली पहिली दाभोळ-धोपावे ही प्रवासी फेरी बोट माजी आ. डॉ. चंद्रकांत मोकल यांच्या प्रयत्नाने सुरू झाल्याने येथे पर्यटकांचा ओघ वाढला आहे.

टॉमेलीच्या सर्वात जुन्या नकाशात दाभोळचा उल्लेख आहे. दक्षिण भारतातील बहुसंख्य मुस्लिम यात्रेकरू मक्केला जाण्यासाठी दाभोळ बंदरात येत . त्यामुळे दाभोळला बाबुलहीद म्हणजे मक्केचा दरवाजा म्हणत. इथला तलम वस्त्रांचा व्यापार मोठा होता. अत्यंत कसबी कारागीर इथे वस्त्र विणत असत. अगदी १०० वर्षापूर्वीपर्यंत इथला साळीवाडा गजबजलेला होता आणि घोटय़ांच्या लयबद्ध ठोक्यांवर इथे सुंदर वस्त्र विणली जात होती. शिवशाहीतील आरमारात येथील भंडारी समाजाचे प्रमुख होते. अशा इतिहासाच्या ब-याच खाणाखुणा येथील किनारपट्टीत, डोंगरावर, सपाटीवर सर्वत्र दिसून येतात.

तेराव्या शतकापर्यंतचा दाभोळचा इतिहास चौल, शिलाहार आणि अशाच हिंदू राजवटीचा इतिहास आहे. मात्र पश्चिम किनारपट्टीवरील या सुरक्षित बंदराची माहिती परदेशीयांना झाली आणि या बंदरावर समुद्रमार्गे पोर्तुगीज, डच, हबशी, तुर्क, इराणी यांची सतत आक्रमणे होत राहिली. तेराव्या शतकाच्या मध्यापासून सोळाव्या शतकाच्या अखेपर्यंत जवळपास ३०० वर्षापासून अधिक काळ मुसलमानी सत्तांचा अंमल दाभोळवर राहिला होता. त्यातील काहींनी आपल्या सत्तेत आणि कारभारात येथील लोकांना सामावून घेऊन सुखाचा राज्यकारभार केला. येथील मुस्लिम सत्ताधीशांनाही बाहेरच्या तुर्की, हबशी, शिया यांच्याशी युद्धे करावी लागली आणि इथे हजारोंची कत्तल वेळोवेळी झाली. त्यामुळे दाभोळच्या बहुसंख्य भागात जिकडेतिकडे कबरीच कबरी दिसतात. दाभोळच्या पश्चिमेला समुद्रकिनारी आणि डोंगरावर शिया मुसलमानांची असंख्य थडगी दिसतात.

३-४ शतकांच्या प्रदीर्घ कालखंडात ज्यांनी चांगला राज्यकारभार केला, जे लढाईत शहीद झाले, त्यांची गणना साधुसंतात झाली. त्यांचे दर्गे बांधण्यात आले. दाभोळ परिसरातील देर्दे हद्दीत असलेल्या अमीरूद्दीन बालापीर (बाला म्हणजे उंच ठिकाण) हा हिंदू-मुसलमानात विशेषतः दर्यावर्दी समाजात अत्यंत आदराचे स्थान असलेला पीर समुद्रसपाटीपासून आठशे फूट उंचीवर आहे. दाभोळ गावातला सर्वात प्रसिद्ध पीर म्हणजे आझमखान पीर, या पिराला १८७४ सालात ब्रिटिश सरकारने दिलेली १८ रुपयांची सनद आजही चालू असून या दग्र्याचे पुजारी इनुस मुजावर यांना मिळते.

बालापीरलाही १८७० पासून ३० रुपयांची सनद असून ती परंपरेने नवसे येथील मुजावर घराण्यास मिळते. आझमखान पीर हे ठिकाण दाभोळच्या मध्यभागी एका डोंगराच्या पायथ्याशी आहे. निसर्गाच्या कुशीतील अत्यंत शांत ठिकाणी झाडीमध्ये हा दर्गा आहे. याच्या आजूबाजूला असलेल्या लहान-मोठया असंख्य कबरी आणि तेथील निरव शांतता गूढ वाटते. मन अंतर्मुख करते. विशेषतः आझमखानच्या भव्य कबरीजवळ उभे राहिले की, इथे काही इतिहास घडला असावा याचा सहज साक्षात्कार होतो. इनुस मुजावर यांच्याजवळ ११० वर्षापूर्वीची एक हस्तलिखित वही सापडली. त्यातील पार्शियन आणि उर्दू मजकूर माझे मित्र आफाक कुरेशी आणि समशुद्दीन बामणे यांच्या सहकार्याने वाचून काढली. त्यात आझमखान यांच्याविषयी लिहिले आहे. मुजावर यांच्याकडील जुन्या हस्तलिखित आझमखान हुरमुजहून धर्म प्रचारासाठी हिजरी सन ६८९ मध्ये आले असे आहे. परंतु, बर्जेस यांच्या फिरस्तामध्ये आझमखान हिजरी ९०० मध्ये म्हणजे इ. स. १४९४ मध्ये आल्याची नोंद आहे. त्या वेळी कोकणात नागोजीराव यांचे राज्य होते. नागोजीने रत्‍नागिरीपासून समुद्रात आणि जमिनीवर या परकियांशी टक्क र दिली. दाभोळला तुंबळ रणसंग्राम झाला. त्यात आझमखान मरण पावले. परंतु, नागोजीचा पराभव झाला. त्याआगोदर (१३४७ ते १५००) येथे बहामनी राजवटीत दाभोळचे नाव मुस्तफाबाद होते. आझमखान याच्या मुलाने ते बदलून हामजाबाद असे ठेवले. येथील जंगल साफ केले आणि गाव नव्याने वसवले, सुधारणा केल्या, बाजार सुरू केला. आझमखान यांचे शिर तवसाळ येथे आहे आणि धड दाभोळला आहे. त्याचा उर्स २७ रजाब (शबेमेराज) मोठया इतमानाने साजरा होतो.

१९४९ साली औरंगजेबाच्या कारकिर्दीमध्ये त्याचा या जिल्हय़ाचा सुभेदार पीर अहमद अब्दुल्ला याने बांधलेली जुम्मा मशिदही भग्नावस्थेत आहे आणि तिसरी एक जुनी प्रचंड मशिद समुद्रकिनारी सादत अली यांच्या स्मरणार्थ १५५८ मध्ये बांधलेली आहे. या दोन्ही वास्तू शियापंथी असल्याचा कयास आहे. जामा मशिदीसमोर मिळालेला शिलालेख मुंबईच्या प्रिन्स ऑफ वेल्स म्युझियममध्ये ठेवण्यात आला आहे. दाभोळच्या धक्क्यावर उतरताच उभी असलेली जुनी ऐतिहासिक भव्य मशिद आपले लक्ष वेधून घेते.

मुंबईचा [[भाऊचा धक्का]] सोडल्यास ज्या धक्क्याला थेट बोट लागत असे, असे कोकणातले एकमेव बंदर म्हणजे [[दाभोळचा धक्का]]. कोकण किना-यावर हाजी कासम कंपनीने ज्या बोटी आणल्या त्यातील ‘टिळक’ व ‘बुवा’ या बोटी एकमजली होत्या. त्या कोळशावर चालत असत. अलिबाग, रेवदांडा, बोर्ली, जंजिरा, दाभोळ, जयगड, मुसाकाझी, जैतापूर, विजयदुर्ग, देवगड, मालवण, वेंगुर्ला, गोवा अशा बंदरातून त्यांचा प्रवास होता. त्यानंतर दी बॉम्बे स्टीम नेव्हिगेशन कंपनीने बोटी सुरू केल्या. मुंबईला भाऊचा धक्का  पहिल्यांदा बांधल्यानंतर १८९८ साली सुमारास दाभोळचा धक्का बांधला गेला. त्यानंतर आरसीसी धक्का १९६८-६९ साली केंद्र सरकारने बांधला. १२ जानेवारी, १९६९ साली तत्कालीन केंद्रीयमंत्री व्ही.के.आर.व्ही. राव यांच्या हस्ते उद्घाटन झाले आणि त्यानंतर बोट वाहतूक तिस-या दिवसापासून बंद झाली ती कायमचीच, अशी माहिती येथील जाणकार देतात.

== दापोली कृषी विद्यापीठ ==

* स्थापना:

कोकणातील शेती, पशुसंवर्धन आणि मत्स्य व्यवसाय यांचा विकास करून येथील ग्रामीण लोकांची आर्थिक उन्नती करण्यास मदत व्हावी, या उद्देशाने महाराष्ट्र शासनाने 18 मे 1972 रोजी दापोली येथे कोकण कृषी विद्यापीठाची स्थापना केली. त्यावेळी या विद्यापीठाकडे दापोलीचे कृषी महाविद्यालय, मुंबईचे पशुवैद्यक महाविद्यालय आणि कोकणातील १६ संशोधन केंद्रे होती. दोन वर्षांनी कोकणातील तीन शेती शाळाही या विद्यापीठाच्या अधिपत्याखाली देण्यात आल्या. गेल्या 42 वर्षात विद्यापीठाच्या शिक्षण, संशोधन आणि विस्तार शिक्षण कार्याचा लक्षणीय विस्तार झाला. डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ हे देशातील सर्वोत्कृष्ट संस्था पुरस्कार प्राप्त केलेले अग्रगण्य कृषी विद्यापीठ आहे.
या विद्यापीठाने अगदी स्थापनेपासून कोकणातील शेतकऱ्यांच्या कृषी विषयक गरजांना प्राधान्य देऊन संशोधन केले आणि हे उपयुक्त संशोधन कोकणातील सर्वसामान्य शेतकऱ्यांपर्यंत प्रभावीपणे पोहोचविण्यासाठी विविध विस्तार शिक्षण उपक्रम राबविले. त्याचाच परिणाम म्हणून कोकणातील शेतीत क्रांतीकारी परिवर्तन होत आहे. मुंबई-पुण्यासारख्या महानगरांकडे नोकरीसाठी धावणारा तरुणवर्ग आता कोकणात स्थिरावत असून शेती व्यवसायाकडे वळू लागला आहे. इतकेच नाही, तर कोकणातील अनेक प्रगतीशील शेतकऱ्यांना राज्य व राष्ट्रीय पातळीवरील विविध पुरस्कारांनी गौरविण्यात आले आहे.

* विस्तार
विद्यापीठाचे मुख्य केन्द्र दापोली येथे असून, महाराष्ट्राच्या पश्चिम किनाऱ्यावरील ठाणे, पालघर, रायगड, रत्‍नागिरी, सिंधुदूर्ग आणि बृहन्मुंबई हे जिल्हे विद्यापीठाच्या कार्यक्षेत्रात येतात. दिनांक 12 फेब्रुवारी 2001 रोजी कोकणचे सुपुत्र आणि द्रष्टे लोकनेते कै. डॉ. बाळासाहेब सावंत यांचे नाव या विद्यापीठाला दिले गेले. राज्यात पशुवैद्यक विद्यापीठाची स्थापना झाल्यानंतर मुंबईचे पशुवैद्यक महाविद्यालय त्या विद्यापीठाकडे गेले. आजमितीस या विद्यापीठामध्ये कृषी, मत्स्य आणि कृषी अभियांत्रिकी अशा तीन विद्याशाखा आहेत.

* अभ्यासक्रम
दापोली (रत्‍नागिरी) येथे कृषी, कृषी अभियांत्रिकी, वनशास्त्र आणि उद्यानविद्या तसेच रोहा (रायगड) येथे काढणी पश्चात व्यवस्थापन पदव्युत्तर अभ्यासक्रम व मुळदे (सिंधुदूर्ग) येथे उद्यान महाविद्यालय अशी सहा घटक महाविद्यालये असून रत्‍नागिरी येथे मत्स्य महाविद्यालय आहे. याशिवाय विद्यापीठाची मान्यताप्राप्त सहा कृषी व एक उद्यानविद्या महाविद्यालय, दोन कृषी पणन व व्यवसाय व्यवस्थापन महाविद्यालये, चार अन्नतंत्र महाविद्यालये, चार जैवतंत्रज्ञान महाविद्यालय आणि एक कृषी अभियांत्रिकी व तंत्रज्ञान महाविद्यालय कार्यरत आहे. अशाप्रकारे आठ विषयांतील पदवी शिक्षणाची सोय विद्यापीठाने उपलब्ध केली आहे. याशिवाय, कृषी विद्याशाखेमध्ये अकरा विषयांत, मत्स्य विद्याशाखेत सहा विषयांत आणि कृषी अभियांत्रिकी विद्याशाखेत पाच विषयात पदव्युत्तर शिक्षणाची सोय उपलब्ध आहे. त्याचप्रमाणे कृषी विद्याशाखेत नऊ आणि मत्स्य विद्याशाखेत सहा विषयात पीएच्.डी. शिक्षण दिले जाते.
कृषी अभियांत्रिकीच्या तीन विषयात पीएच्.डी. शिक्षणाची सुविधा सुरू आहे. विद्यापीठाच्या निम्नस्तर कृषी विद्याशाखेंतर्गत रायगड जिल्ह्यातील रोहा आणि रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील लांजा येथे विद्यापीठाची घटक कृषी तंत्र विद्यालये आहेत. शिवाय पालघर जिल्ह्यातील कोसबाडहिल येथील दोन कृषी तंत्र विद्यालये तसेच 34 खाजगी मान्यताप्राप्त कृषी तंत्र विद्यालये कार्यरत आहेत. घटक तंत्र विद्यालयामध्ये दोन वर्ष कालावधीचा कृषी तंत्रज्ञान पदविका अभ्यासक्रम तर विना अनुदानित तंत्र विद्यालयामध्ये 3 वर्ष कालावधीचा कृषी तंत्र निकेतन अभ्यासक्रम शिकविला जातो. तसेच शिरगांव (रत्‍नागिरी) येथे मत्स्य अभियांत्रिकी पदविका अभ्यासक्रम आहे याशिवाय बागकाम तंत्रज्ञान प्रमाणपत्र अभ्यासक्रमही शिकविला जातो.

== दापोली पर्यटनस्थळे ==

[[File:केशवराज मंदिर, आसूद.jpg|thumb|केशवराज मंदिर, आसूद]]

[[File:केशवराज मंदिर पायऱ्या (आसूदगाव दापोली)महाराष्ट्र.jpg|thumb|केशवराज मंदिर पायऱ्या (आसूदगाव दापोली)महाराष्ट्र]]

* दाभोळ बंदर - दाभोळ हा एक बंदर आहे जो दापोलीच्या 28 किमी (17 मैल) दक्षिणेला आहे. दाभोल जवळ दाभोळ पॉवर प्लांट एनरॉन आहे.  रत्‍नागिरी गॅस ऍण्ड पॉवर प्रायव्हेट लिमिटेड (आरजीपीपीएल) ने हा प्रकल्प ताब्यात घेतला आहे. वीज स्टेशन भारत सर्वात मोठी ऑपरेटिंग गॅस आधारित संयुक्त चक्र वीज स्टेशन आहे.


* हरणई बंदर - हे महाराष्ट्रातल्या मासेबाजारांतील सर्वात मोठे पुरवठादार मानले जाते. लॉबस्टर आणि कोळंबीसह अनेक प्रकारचे समुद्री खाद्यपदार्थ येथे उपलब्ध असतात.&lt;br /&gt;


* कड्यावरचा गणपती - आंजर्ले कड्यावरचा गणपतीसाठी प्रसिद्ध आहे. या प्राचीन आणि भव्य गणेश मंदिराची उभारणी सुमारे 1150च्या सुमारास लाकडी खांबांवर केली होती. 1768 ते 1780च्या कालखंडात याचे नूतनीकरण करण्यात आले. नारळाची झाडे, सुपारी वृक्ष, सुवर्णदुर्ग किल्ला, निळा समुद्र आणि आसपासच्या टेकड्यांवरील घनदाट जंगलांचे ईथुन भव्य दृश्य दिसते&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://talukadapoli.com/places/aanjarle-kadyavarcha-ganpati-dapoli/|title=Kadyavarcha Ganpati Mandir {{!}} Temples in dapoli|website=talukadapoli.com|language=en-US|access-date=2018-07-19}}&lt;/ref&gt;.&lt;br /&gt;


* श्री केशवराज मंदिर - हे ठिकाण दापोली आणि आसुद पुल दरम्यान आहे. प्रवेश डबकेवाडीमार्गे आणि लहान नदी ओलांडून पुढे गेल्यावर, खडतर चढावा मार्गे आहे. या उंचीवर, ताजे पाणी एक आश्चर्यकारक गोष्ट आहे आणि वृक्षाच्या खोडापासून उगम आहे असे म्हणले जाते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://talukadapoli.com/places/dapoli-keshavraj-temple/|title=Keshavraj Temple {{!}} Dapoli|website=talukadapoli.com|language=en-US|access-date=2018-07-19}}&lt;/ref&gt;

केशवराज मंदिर हे विष्णूच्या केशव रूपाला समर्पित आहे. मंदिराच्या परिसरात हिरवेगार जंगल असून पक्ष्यांचा किलबिलाट वातावरण आनंददायी बनवतो. मंदिरात काळ्या दगडाची केशवराजाची मुर्ती आहे आणि सुंदर लाकडी मंडप आहे. मंदिराजवळ एक काळ्या दगडातील गोमुख आहे, ज्यातून सतत पाणी वाहते. हे पाणी डोंगरातून येते आणि गोमुखातून निघते. परिसरात आंब्याची झाडे आहेत, ज्यामुळे उन्हाळ्यात त्याचा सुगंध अनुभवता येतो. केशवराज मंदिर हे एक शांत आणि निसर्गरम्य ठिकाण आहे, जिथे भक्त आणि पर्यटक दोन्ही धार्मिक तसेच नैसर्गिक सौंदर्याचा अनुभव घेऊ शकतात.&lt;ref&gt;[https://hostedopen.com/keshavraj-temple-dapoli-complete-information-in-marathi/ केशवराज मंदिर दापोली माहिती] hostedopen.com/&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;


* मुरुड बीच - मुरुड हा दापोलीपासून जवळजवळ 12 किमी (7.5 मैल) समुद्रसपाटीवरील लहान गाव आहे.&lt;br /&gt;


* पन्हाळेकाजी लेणी - दापोली-पांगारी रस्त्यावर स्थित, पन्हाळेजी गुहांमधे खेड मार्गे किंवा वाकवली आणि टेटवली  येथुन प्रवेश करता येतो. कोटजाई आणि धाकटी नद्यांच्या संगमाजवळ हे स्थान खोल दरीमध्ये आहे. तेथे सुमारे 29 कोरीव लेणी आहेत.&lt;br /&gt;


* पालगड - मंडणगडपासून साधारण बारा किलोमीटर अंतरावर दापोली तालुक्यातील पालगड येथे पूज्य साने गुरुजींचे जन्मगाव आहे. या ठिकाणी पारंपरिक कोकणी पद्धतीच्या स्मारकात गुरुजींच्या जिवनातील अनेक प्रसंग छायाचित्रांच्या रूपात प्रदर्शित करण्यात आले आहेत. गावातील प्राथमिक शाळेत गुरुजींचे प्राथमिक शिक्षण झाले होते. ट्रेकींगची आवड असल्यास गावालगतच असलेल्या पालगड किल्ल्यावर जाऊन प्राचीन अवशेष पाहता येतात. मात्र किल्ल्याची भटकंती करतांना स्थानिकांची मदत अवश्य घ्यावी.


* सुवर्णदुर्ग किल्ला – सुवर्णदुर्ग हा जलदुर्ग हर्णे बंदरापासून साधारणपणे १ किमी अंतरावर समुद्रात असलेल्या बेटावर बांधलेला आहे. ह्या किल्ल्याचे प्रवेशद्वार गोमुखी पद्धतीचे आहे. किल्ल्याला १५ बुरुज असून किल्ल्याची तटबंदी अजूनही सुस्थितीत आहे. किल्ल्याच्या प्रवेशद्वाराच्या उजव्या तटावर मारुतीची मूर्ती आणि पायरीवर कासव कोरले आहे. किल्ल्यावर वाड्याचे अवशेष असून धान्यकोठारे, पाण्याचे तलाव आणि टाके आहे. ह्या किल्ल्याचे बांधकाम शिलाहारकालीन असून १६व्या शतकात किल्ला आदिलशाहीच्या ताब्यात होता. १६६० च्या सुमारास हा किल्ला शिवाजीमहाराजांनी स्वराज्यात सामील केला आणि डागडुजी करून किल्ला बळकट केला.&lt;br /&gt;


* कनकदुर्ग, फतेदुर्ग आणि गोवा किल्ला – हे तिन्ही किल्ले सुवर्णदुर्ग किल्ल्याचे संरक्षण करण्यासाठी हर्णे समुद्रकिनाऱ्यावर बांधले आहेत. तिन्ही किल्ले चिंचोळ्या भूभागाने हर्णे बंदराला जोडले आहेत. फतेदुर्गाची समुद्राच्या दिशेला असलेली थोडीशी तटबंदी आणि कनकदुर्ग व फतेदुर्ग यांना जोडणारा दगडी पूल  वगळता बाकी वास्तू काळाच्या ओघात नष्ट झाल्या आहेत. किल्ल्यावर सद्यस्थितीत कोळी लोकांची वसाहत आहे. कनकदुर्ग किल्ला समुद्रात घुसलेल्या कातळाच्या माथ्यावर बांधला आहे. किल्ल्यावर जाण्यासाठी पायऱ्या असून जवळच डाव्या हाताला दगडी बुरुज आहे. किल्ल्यावर पाण्याची टाकी आणि थोडीशी तटबंदी साबूत आहे. सद्यस्थितीत किल्ल्यावर दीपगृह आहे. तिन्ही किल्ल्यांमध्ये बऱ्यापैकी सुस्थित असलेला किल्ला म्हणजे गोवा किल्ला.&lt;br /&gt;


* पर्णालक दुर्ग – हा किल्ला पन्हाळेकाजी लेण्यांच्या वरच्या भागात एका टेकडीवर आहे. हा भूप्रदेश साधारणपणे ११व्या शतकात शिलाहार राजांनी आपल्या वर्चस्वाखाली आणला. शिलाहार राजा अपरादित्य (इ.स. ११२७ ते ११४८) याने कदंब राजसत्तेकडून हा भूभाग जिंकून घेतला. अपरादित्यने आपला मुलगा विक्रमादित्य याला कोकण प्रांताचा अधिपती बनवले. आजचे पन्हाळे गाव ही शिलाहारांची राजधानी. त्यावेळी गावाचे नाव होते प्रणालक. म्हणून हा प्रणालक दुर्ग. किल्ल्यावर असलेल्या वास्तू काळाच्या ओघात नष्ट झालेल्या आहेत. किल्ल्यावर झोलाईदेवीचे मंदिर आहे. शासनाने डांबरी रस्ता बांधला असल्यामुळे झोलाई देवीच्या मंदिरापर्यंत गाडी घेऊन जाता येते. पण ज्यांना किल्ला चढायचा असेल त्यांनी पन्हाळे गावाच्या थोडे पुढे एक वाट डावीकडे जाते, त्या वाटेने किल्ला चढायला सुरुवात करावी. हा किल्ल्यावर जाणारा राजमार्ग. या वाटेने जाताना पायऱ्या चढाव्या लागतात. पायऱ्यांच्या वाटेवर एक पाण्याचे टाक सुद्धा आहे. येथे किल्ला होता हे सांगणारे दोनच अवशेष आपल्याला दिसतात आणि ते म्हणजे पायऱ्या आणि पाण्याचे टाके.&lt;br /&gt;


* उन्हवरे / फरारे - गरम पाण्याचे कुंड  (स्प्रिंग्स) दापोलीपासून 35 किमी (22 मैल) उंचावर गावात नैसर्गिक गरम पाण्याचे झरे आहेत. वकावली पासून 21 किमी (13 मैल) व टेटवली पासून 17 किमी (11 मैल) अंतरावर आहेत. आसपासच्या भागातले लोक व पर्यटक येथे येतात जे गरम सल्फर वॉटर स्प्रिंग्समध्ये आंघोळ करण्यासाठी येतात, त्वचेचे आजार या गरम पाण्याने बरे होतात.


* श्री वाघेश्वर मंदिर – केशवराज मंदिरापासून अवघ्या २-३ किमी वर वाघेश्वराचे हेमाडपंथी मंदिर आहे. मंदिराच्या सभागृहात लाकडी खांब असून त्यांच्यावर पुराणातील प्रसंग कोरलेले असून गाभाऱ्यात असलेले शिवलिंग स्वयंभू आहे. मंदिराच्या परिसरात गणपती, काळभैरव आणि झोलाईदेवी इ. देवतांची मंदिरे आहेत. वाघेश्वर मंदिर नदीच्या काठावर *असून नदीला सुंदर घाटसुद्धा बांधला आहे.&lt;br /&gt;


* श्री विमलेश्वर मंदिर - हे आंजार्ले जवळील मुर्डी गावात स्थित आहे, काड्यावराचा गणपती पासून फक्त 1 किमी. मंदिर सुमारे 1200 वर्षे जुने आहे आणि बांधकाम अजूनही मजबूत आहे.&lt;br /&gt;


* श्री चंडिकादेवी मंदिर, दाभोळ
दापोलीपासून 30 किलोमीटर अंतरावर श्री चंडिकादेवीचे जागृत देवस्थान आहे. दाभोळच्या खाडीपासून 5 किलोमीटरवर हे मंदिर आहे. हिरव्यागार परिसरात डोंगरातील एकसंध पाषाणात कोरीव काम करून देवीची मुर्ती आणि गाभारा उभारण्यात आला आहे. मंदिराच्या दारातच भव्य प्रवेशद्वार आणि दिपमाळ आहे. नंदादीपाच्या प्रकाशात गुहेत जाऊन देवीचे दर्शन घ्यावे लागते. मंद प्रकाशात दिसणारी देवीची मुर्ती नजरेत साठवून घ्यावीशी वाटते. नंदादीपांनी प्रकाशीत गुहेतील वाटही तेवढीच सुंदर दिसते. गुहेत प्रदक्षिणा मार्ग तयार करण्यात आला आहे. गाभाऱ्यात विजेचा वापर केला जात नाही. मंदिराशेजारी असलेल्या आणखी एका गुहेतून पाण्याचा मोठा प्रवाह बाहेर आलेला दिसतो. भाविक या ठिकाणी स्नानदेखील करतात. हा प्रवाहकुंड पांडवकालीन आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी मंदिराला भेट दिल्याचे येथे सांगितले जाते.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;&lt;/nowiki&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://talukadapoli.com/places/dabhol-chandika-temple/|title=chandika mandir dabhol {{!}} chandika mandir dapoli|website=talukadapoli.com|language=en-US|access-date=2018-07-19}}&lt;nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;


* कर्दे बीच — डॉल्फिन निरीक्षणासाठी प्रसिद्ध. कर्दे समुद्रकिनाऱ्याला “डॉल्फिन वॉचिंग गॅलरी” म्हटलं तर चुकीचं ठरणार नाही. पहाटेच्या बोटीवर बसून समुद्रात शिरलं की अचानक डॉल्फिन्सचा एक थवा डोकं वर काढतो. &lt;ref&gt;https://hostedopen.com/dapoli-tourist-places-guide/&lt;/ref&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

1.^ &quot;दापोली विकासपिडीया&quot;.
2.^ &quot;District Census Handbook&quot; (PDF). Census of India. p.&amp;nbsp;44. Retrieved 16 April 2016.
3.^ Dapoli sets example by shunning plastic - The Times of India on Mobile http://timesofindia.com/city/pune/Dapoli-sets-example-by-shunning-plastic/articleshow/14221597.cms

[[वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>d5iyg4jnmcnbq8crlwgm8iin1sd10wc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693860</id>
      <parentid>2693859</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T22:32:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — लेखनभेद ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#लेखनभेद|अधिक माहिती]])</comment>
      <origin>2693860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72378" sha1="767izqwbmgs4gomdv50z2au0szzgmts" xml:space="preserve">{{हा लेख|रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील तालुका|दापोली (निःसंदिग्धीकरण)}}
{{गल्लत|दापोली शहर}}
{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = तालुका
|स्थानिक_नाव               = दापोली तालुका
|इतर_नाव                  = 
|टोपणनाव   = 
|राज्य_नाव                  =  महाराष्ट्र 
|मेट्रो                      = &lt;!-- फक्त शेजार /उपनगर साठी --&gt;
|आकाशदेखावा                 = India Maharashtra location map.svg
|आकाशदेखावा_शीर्षक            = महाराष्ट्रराज्य 
|अक्षांश = 
|रेखांश=
|मुळ_नकाशा                = &lt;!-- only if default map not wanted --&gt;
|शोधक_स्थान                 = &lt;!-- left/right --&gt;
|मुळ_नकाशा_पट्टी            = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|आतील_नकाशा_चिन्ह          = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|नकाशा_शीर्षक               = 
|क्षेत्रफळ_एकूण               = 
|क्षेत्रफळ_आकारमान            = 
|क्षेत्रफळ_क्रमांक              = 
|क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ           = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो                 = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ            = 
|उंची                   = 
|उंची_संदर्भ               = 
|समुद्री_किनारा               = 
|हवामान                   = 
|वर्षाव                     = 
|तापमान_वार्षिक             = 
|तापमान_हिवाळा             = 
|तापमान_उन्हाळा             = 
|मुख्यालय                = &lt;!-- फक्त जिल्हांसाठीच--&gt;
|मोठे_शहर                 = 
|मोठे_मेट्रो                  = 
|जवळचे_शहर                = 
|प्रांत                      = 
|विभाग                    = कोकण 
|जिल्हा                    = &lt;!-- नावे --&gt;
|लोकसंख्या_एकूण             = 
|लोकसंख्या_वर्ष               = 
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ         = 
|लोकसंख्या_घनता             = 
|लिंग_गुणोत्तर                = 
|साक्षरता                   = 
|साक्षरता_पुरुष              = 
|साक्षरता_स्त्री                 = 
|अधिकृत_भाषा                = मराठी 
|नेता_पद_१                  = 
|नेता_नाव_१                 = 
|नेता_पद_२                  = 
|नेता_नाव_२                 = 
|संसदीय_मतदारसंघ           = 
|विधानसभा_मतदारसं          = 
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१             = [[तहसील]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_१              = दापोली तालुका
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२             = [[पंचायत समिती]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_२               = दापोली तालुका
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३             = 
|न्यायक्षेत्र_नाव_३               = 
|कोरे_शीर्षक_१               = 
|कोरे_उत्तर_१                = 
|एसटीडी_कोड                 = ४१५७१२
|पिन_कोड                   = ०२३५८
|आरटीओ_कोड                = महा -०८
|संकेतस्थळ                 = 
|संकेतस्थळ_नाव              = 
|दालन                      = 
|तळटिपा                   = 
|गुणक_शीर्षक             = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|स्वयंवर्गीत                 = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
}}
'''दापोली तालुका''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे. [[दापोली शहर]] त्याचे मुख्यालय आहे. दापोली हे मुंबईपासून २१५ किलोमीटर (१३५ मैल) अंतरावर आहे.

दापोलीला कॅम्प दापोली असे म्हणले जाते कारण ब्रिटिशांनी दापोलीला त्यांचा शिबिराची (कॅम्प)ची स्थापना केली होती. बऱ्याच उच्च पदवी ब्रिटिश अधिकाऱ्यांची अधिकार गावे या टाऊनमध्ये होती. 
* दापोलीत [[बाळासाहेब  सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ]] हे भारतातील सर्वात मोठे कृषी  विद्यापीठ आहे. 
दापोली तालुका व शहर हे दापोली नगर परिषदेने प्रशसित आहे. दापोली शहराची गावदेवी [[कालकाई देवी]] आहे. शहरातील [[काळकाईकोंड]] या ठिकाणी गावदेवीचे मंदिर आहे. मौजेदापोली गावची [[जानाई गावदेवी]] आहे. दापोलीला जाण्यासाठी मुंबई-गोवा महामार्गावरून म्हाप्रळ-मंडणगड-पालगडमार्गे रस्ता आहे. मंडणगड-दापोली हे अंतर 30 किलोमीटर आहे. मुंबई-गोवा महामार्गावरील [[खेड]] शहरातून दापोली 35 किलोमीटर अंतरावर आहे.

==हवामान==
तालुक्यात मे महिन्यात सरासरीपेक्षा जास्त तापमान असेल.उष्णतेच्या लाटा नेहमीप्रमाणे असतील.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र टाईम्स, गुरुवार दिनांक ०२ मे २०२४.&lt;/ref&gt;
== कॅम्प दापोलीचा इतिहास ==
१८१८ ते १८१९ च्या दरम्यान ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीने ''कॅम्प दापोली'' हे लष्करी ठाणे वसवले. संपूर्ण कोकण पट्टयात दापोली कॅम्प हे तेव्हाच्या काळातले इंग्रजांचे एकमेव सुरक्षित व सोयीस्कर ठिकाण समजले जात असे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://talukadapoli.com/dapoli-special/camp-dapoli-history/|title=कॅम्प दापोलीची गोष्ट|website=talukadapoli.com|language=en-US|access-date=2018-07-19}}&lt;/ref&gt;.

== स्थान ==

दापोली शहर व ग्रामीण भाग हा सह्याद्रीच्या पायथ्याचा खेड रांगेतून वेगळा आहे. दापोली तालुक्याला सुमारे ५० किलोमीटर (३५ मैल) [[केळशी|केलशी]], [[बुरोंडी]] ते [[दाभोळ|दाभोळच्या]] बंदरा पर्यंत समुद्र किनारा आहे. किनारपट्टी कोकणच्या इतर भागापेक्षा सामान्य वैशिष्ट्यांमधे फारशी भिन्न आहे. प्रमुख नद्या उत्तरेला [[भारजा]] आणि दक्षिणेला [[वशिष्ठी]] आहे. [[जोगेळे]] नावाची एक छोटी नदी आहे जी [[सारंग]] गावात समुद्राला मिळते. शहराच्या ८०० फुट  (२४० मिटर)च्या समुद्रसपाटीवर आहे. अरबी समुद्रापासून ८ किलोमीटर अंतरावर आहे.

हिरव्यागार डोंगररांगांवर ठिपक्यासारखी दिसणारी घरे, मोकळी हवा आणि शहरातून फेरफटका करतांना दिसणारे विविध रंगी पुष्पसौंदर्य हे दापोली शहराचे वैशिष्ट्य आहे. शहराच्या गजबजाटापासून दूर निसर्गाचे वरदान लाभलेल्या या शहराचे सौंदर्य पर्यटकांसाठी आकर्षण आहे. थंडगार हवेमुळे हे शहर '[[मिनी महाबळेश्वर]]' म्हणून ओळखले जाते.
पावसाळ्यात दापोली परिसराची भटकंती करताना [[बहावा]], [[पेव]], [[दयाळू]], [[अग्निशिखा]], मधूनच डोकविणारी विविधरंगी [[जास्वंद]] अशा अनेक फुलांचे सौंदर्य डोळ्याचे पारणे फेडते. समुद्र सपाटीपासून साधारण आठशे फूट उंचीवर असलेले हे शहर इंग्रजांच्या काळात '[[दापोली कॅम्प]]' म्हणून परिचित होते. सुंदर समुद्र किनारे, किनाऱ्यावर हिवाळ्यात येणारे '[[सी गल]]' पक्षी, याच दरम्यान मधूनच घडणारे [[डॉल्फीन|डॉल्फीनचे]] दर्शन, समुद्र किनारचा मासोळी बाजार, [[ऐतिहासिक]] [[गड-किल्ले]] आणि इमारतींसाठी दापोली तालुका प्रसिद्ध आहे. अनेक थोर व्यक्तिमत्त्वांची खाण म्हणून हा परिसर ओळखला जातो.

मंडणगडहून कोकण भ्रमंती सुरू केल्यास [[वेळास]]-[[केळशी]]-[[आंजर्ले]]-[[मुरुड]]मार्गेदेखील दापोलीला येणे शक्य आहे. वेळास-दापोली हा दोन तासांचा प्रवास आहे.

==दापोली शहर==

आसूद गावापासून दापोली केवळ 6 किलोमीटर अंतरावर आहे. दापोली थंड हवचे ठिकाण म्हणून प्रसिद्ध आहे. दापोलीला आल्यावर कोकण कृषी विद्यापीठाला आवर्जुन भेट द्यावी. 1972 मध्ये स्थापन झालेल्या या विद्यापीठात कृषी क्षेत्राशी निगडीत अनेक नवे प्रयोग अचंभीत करणारे तेवढेच शेतीत रुची असणाऱ्यांसाठी उपयुक्त आहेत. विद्यापीठातील विविध उद्यानांची रचनादेखील तेवढीच सुंदर आहे. विद्यापीठाच्या माहिती केंद्रात कृषी प्रदर्शन पाहता येते.
दापोली परिसरातील फळबागांचा उपयोग करून अनेक ठिकाणी कृषी पर्यटन केंद्रे विकसीत करण्यात आली आहेत. या पर्यटन केंद्रांमधून झाडावरून नारळ काढणे, जलक्रीडा, बैलगाडीची सफर, कलम करणे, नारळ सोलणे, चूलीवर स्वयंपाक करणे, रात्री जाखडी खेळणे, कोकणी भोजन प्रकार आदी सुविधा उपलब्ध करून दिल्या जातात. कृषी पर्यटन केंद्रात दिवस घालविल्यास 'कोकणी लाईफस्टाईल'ची मजा लुटता येते.

== तालुक्यातील गावे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: 100%;&quot;
|+ दापोली तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[अडखळ]] || ५८ || [[चिखलगाव]] || ११५ || [[बोंडीवली]]
|-
| २ || [[आगरवायंगणी]] || ५९ || [[चिंचाली]] || ११६ || [[ब्राह्मणवाडी (दापोली)]]
|-
| ३ || [[आघारी]] || ६० || [[चंडिकानगर]] || ११७ || [[भडावळे]]
|-
| ४ || [[आडे]] || ६१ || [[जामगे]] || ११८ || [[भाटघर]]
|-
| ५ || [[आसोंड]] || ६२ || [[जालगाव]] || ११९ || [[भाटी]]
|-
| ६ || [[आवाशी]] || ६३ || [[जुईकर]] || १२० || [[भानघर]]
|-
| ७ || [[आपटी (दापोली)]] || ६४ || [[जॉगलॆ]] || १२१ || [[भोपण]]
|-
| ८ || [[आसूद]] || ६५ || [[टालसुरे]] || १२२ || [[भोमडी]]
|-
| ९ || [[आतगाव]] || ६६ || [[टांगर]] || १२३ || [[मळे प्रभाकर पां]]
|-
| १० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[आंजर्ले]] || ६७ || [[टेटवली]] || १२४ || [[डुरंग]]
|-
| ११ || [[आंबवली खुर्द]] || ६८ || [[डवली]] || १२५ || [[महाळुंगे (दापोली)]]
|-
| १२ || [[आंबवली बुद्रुक]] || ६९ || [[ताडाचाकोंड]] || १२६ || [[माटवण]]
|-
| १३ || [[इनामपांगारी]] || ७० || [[ताडील]] || १२७ || [[माथेगुजर]]
|-
| १४ || [[इलणे]] || ७१ || [[तामसतिर्थ]] || १२८ || [[माळवी (दापोली)]]
|-
| १५ || [[उंबार्ली]] || ७२ || [[तामोंड]] || १२९ || [[महामाईनगर]]
|-
| १६ || [[उटंबर]] || ७३ || [[тереवायंगणी]] || १३० || [[मांदिवली]]
|-
| १७ || [[उन्हवरे (दापोली)]] || ७४ || [[तुरवडे]] || १३१ || [[मुंगीज]]
|-
| १८ || [[उर्फी]] || ७५ || [[तेलेश्वर]] || १३२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[मुरूड (दापोली)]]
|-
| १९ || [[उसगाव (दापोली)]] || ७६ || [[दमामे]] || १३३ || [[मुरडी]]
|-
| २० || [[उंबरघर]] || ७७ || [[दळखण]] || १३४ || [[मौजेदापोली]]
|-
| २१ || [[उंबरशेत]] || ७८ || [[दाभिळ (दापोली)]] || १३५ || [[राजापूर (दापोली)]]
|-
| २२ || [[ओणनवसे]] || ७९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[दाभोळ]] || १३६ || [[रावतोली]]
|-
| २३ || [[ओणी (दापोली)]] || ८० || [[दुमदेव]] || १३७ || [[रुखी]]
|-
| २४ || [[ओलगाव]] || ८१ || [[देगाव (दापोली)]] || १३८ || [[रेवाली]]
|-
| २५ || [[करजगाव]] || ८२ || [[देर्दे]] || १३९ || [[रोवले]]
|-
| २६ || [[करंजाणी]] || ८३ || [[देहेन]] || १४० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[लाडघर]]
|-
| २७ || [[करंजाली]] || ८४ || [[देवके]] || १४१ || [[लोणवडी (दापोली)]]
|-
| २८ || [[कर्दे]] || ८५ || [[धानकोली]] || १४२ || [[वडवली (राजापूर)]]
|-
| २९ || [[कलंबट]] || ८६ || [[नवशी]] || १४३ || [[वाणोशी तर्फे पंचनदी]]
|-
| ३० || [[कळकी]] || ८७ || [[नवसे]] || १४४ || [[वणौशी तर्फे नातु]]
|-
| ३१ || [[कवडोली]] || ८८ || [[नानटे]] || १४५ || [[वणंद]]
|-
| ३२ || [[कात्रण]] || ८९ || [[नारगोली]] || १४६ || [[वळणे]]
|-
| ३३ || [[कादिवली]] || ९० || [[निगडे (दापोली)]] || १४७ || [[वाकवली (दापोली)]]
|-
| ३४ || [[कांगवई]] || ९१ || [[पंदेरी]] || १४८ || [[वाघवे]]
|-
| ३५ || [[किन्हळ]] || ९२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[पन्हाळेकाजी]] || १४९ || [[वाघिवणे]]
|-
| ३६ || [[कुडावळे]] || ९३ || [[पाचवली]] || १५० || [[वावघर]]
|-
| ३७ || [[कुंभवे]] || ९४ || [[पडले]] || १५१ || [[वांझलोली]]
|-
| ३८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कॅम्प दापोली]] || ९५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[पालगड]] || १५२ || [[विरसई]]
|-
| ३९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[केळशी]] || ९६ || [[पावनळ]] || १५३ || [[विसापूर (दापोली)]]
|-
| ४० || [[केळील]] || ९७ || [[पांगारी तर्फे हवेली]] || १५४ || [[वेलवी]]
|-
| ४१ || [[कोळथरे]] || ९८ || [[पीचडोली]] || १५५ || [[शिरखल]]
|-
| ४२ || [[कोळबांद्रे]] || ९९ || [[पिसई]] || १५६ || [[शिरवणे]]
|-
| ४३ || [[कोंगाळे]] || १०० || [[पोफलवणे]] || १५७ || [[शिरशिंगे]]
|-
| ४४ || [[कोंढ्ये]] || १०१ || [[पंचनदी]] || १५८ || [[शिरसाडी]]
|-
| ४५ || [[खारवते]] || १०२ || [[पंढरी (दापोली)]] || १५९ || [[शिरसेश्वर]]
|-
| ४६ || [[खेर्डी]] || १०३ || [[फणसु]] || १६० || [[शिरसोली]]
|-
| ४७ || [[गव्हे]] || १०४ || [[फरारे]] || १६१ || [[शिर्दे]]
|-
| ४८ || [[गावतळे]] || १०० || [[बांधतिवरे]] || १६२ || [[शिवनारी]]
|-
| ४९ || [[गावरई]] || १०६ || [[बुरोंडी]] || १६३ || [[शिवाजीनगर (आडे)]]
|-
| ५० || [[गिम्हवणे]] || १०७ || [[बोरघर (दापोली)]] || १६४ || [[शिवाजीनगर (गिम्हवणे)]]
|-
| ५१ || [[गुडघे]] || १०८ || [[बोरथल]] || १६५ || [[शिवाजीनगर (साखलोली)]]
|-
| ५२ || [[चांदिवणे (दापोली)]] || १०९ || [[बोरीवली (दापोली)]] || १६६ || [[सडवे]]
|-
| ५३ || [[सडवली (दापोली)]] || ११० || [[साकुर्डे]] || १६७ || [[सातांबे]]
|-
| ५४ || [[साखलोली]] || १११ || [[सातेरे तर्फे नातु]] || १६८ || [[सातेरे तर्फे हवेली]]
|-
| ५५ || [[सारंग (दापोली)]] || ११२ || [[सालदुरे]] || १६९ || [[सुकोंडी]]
|-
| ५६ || [[सोवेली]] || ११३ || [[सोंडेघर]] || १७० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[हर्णे]]
|-
| ५७ || [[हातीप]] || ११४ || &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

{{रत्नागिरी जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]

== समाजजीवन ==

दापोली तालुक्यात कुणबी, गवळी, कोळी, भंडारी, आगरी, सोनकोळी, डोंगरीकोळी, भोई, खारवी, मराठा, सुतार, कुंभार, चांभार, माळी, साळी, ब्राह्मण, कातकरी, मुसलमान, बौद्ध हे समाज मुळ भूमिपुत्र असुन यातील भंडारी, गवळी, कुणबी, मराठा, बौद्ध समाजाची मोठी वस्ती जवळजवळ सर्वच गावांमध्ये आहे. खाडी किनारा व समुद्र किनारपट्टीच्या भागात प्रामुख्याने कोळी, सोनकोळी, भंडारी, आगरी, भोई, खारवी, मुसलमान समाजांची वस्ती आहे. दापोली तालुक्यातील ग्रामीण भागातील लोक नोकरी धंद्यासाठी मुंबई, ठाणे, वसई  भागात स्थाईक झाले आहेत. प्रत्येक गावाचे गावदेवी हे श्रद्धास्थान असुन गावातील सर्वच जाती धर्माच्या लोकांची गावदेवी वरती नितांत श्रद्धा आहे. गावदेवीमातेचा पालखी सोहळा व जत्रा हे वार्षिक सण साजरे केले जातात.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://talukadapoli.com/dapoli-folk-art/|title=दापोलीच्या लोककला {{!}} Folk Cultures of Dapoli {{!}} Taluka Dapoli|website=talukadapoli.com|language=en-US|access-date=2018-07-19}}&lt;/ref&gt; त्याच प्रमाणे गणपती, शंकर, हनुमान&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://talukadapoli.com/dapoli-special/dapoli-hanuman-jayanti/|title=दापोलीतील हनुमान जयंती- एक आनंदमय उत्सव|website=talukadapoli.com|language=en-US|access-date=2018-07-19}}&lt;/ref&gt;, भैरी (काळभैरव), राम, राधाकृष्ण, दत्त, विठ्ठलरुक्मिणी, खंडोबा, म्हसोबा, जागेवाला, भवानी, जोगेश्वरी, काळकाई&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://talukadapoli.com/places/kalkaidapoli/|title=Kalkai Temple Dapoli {{!}} kalkai devi mandir {{!}} kalkai devi {{!}} kalkai mandir dapoli|website=talukadapoli.com|language=en-US|access-date=2018-07-19}}&lt;/ref&gt;, सोमजाई, झोलाई, वाघजाई, बापदेव, बापुजी, धावजी, सातआसरा ही दैवते आहेत. दापोली शहर व ग्रामीण भागातील गावांमधे स्थानिक भूमिपुत्रांबरोबर बाहेरून आलेल्या लोकांची संख्या मोठी आहे. गणपती व होळी हे गाववाल्यांचे मुख्य सण आहेत.

पूर्वी तालुक्यातील सर्वच गावांमध्ये खोती-वतनदारी पद्धत होती. स्वातंत्र्यपूर्व काळात कोकणामध्ये जमीन कसणाऱ्या कुळांची खोतांकडून पिळवणूक होत होती.खोत हे प्रामुख्याने मराठा, ब्राह्मण आणि मुसलमान समाजातील असत. खोत ब्रिटिश सरकारचे नोकर होते. कोकणातील अन्यायकारक खोती पद्धतीविरोधात नारायण नागो पाटील यांच्या नेतृत्वाखाली २७ आॅक्टोंबर १९३३ मध्ये चरी कोपरमध्ये शेतकऱ्यांचा मेळावा आयोजित केला.

कोकणामध्ये अन्यायकारक खोती पद्धतीविरोधात त्यांनी शेतकऱ्यांना एकत्र केले. २७ सप्टेंबर १९३३ मध्ये चरी कोपरमध्ये २५ गावांमधील शेतकऱ्यांचा मेळावा आयोजित करण्यात आला. या मेळाव्यात याच लढ्यात शेतकऱ्यांना संपावर जाण्याचे आवाहन केले. शेतकऱ्यांना उत्पन्नातील योग्य वाटा मिळत नसल्यामुळे त्यांनी संपावर जावे असे क्रांतिकारी निर्णय घेण्यात आले. ज्यांचे आयुष्य शेतीवर अवलंबून आहे त्यांनी शेती करणेच बंद केले. खोतांना वाटले किती दिवस आंदोलन सुरू राहील. खायला अन्न मिळेना की संप मागे घेतला जाईल. परंतु शेतकरी निर्णयावर ठाम राहिले. शहरात जाऊन मिळेल ते काम केले. महिलांनी भांडी - धुण्याचे काम केले. या आंदोलनाची दखल घेऊन डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी चरीला जाऊन आंदोलकांची भेट घेतली. जुलूम बंद पाडण्यासाठी कायदा करण्याची गरज असल्याचे मत व्यक्त केले व त्यांनी कूळ कायदा करण्यास शासनास भाग पाडले. अखेर १९३९ मध्ये हा संप मागे घेण्यात आला.

चरी कोपरच्या सभेत शेतकऱ्यांना संपावर जाण्याचे आवाहन करण्यात आले. २५ गावातील शेतकऱ्यांनी शेती न कसण्याचा निर्णय घेतला. तब्बल सहा वर्ष हा संप सुरू होता. अनेकांची उपासमार झाली. काहींनी एक वेळ जेवण करून दिवस काढले परंतु सरकारच्या दबावाला बळी पडले नाहीत. अखेर तत्कालीन इंग्रज राजवटीतील सरकारला संपाची दखल घ्यावी लागली. शेतकऱ्यांच्या मागण्या मान्य झाल्यानंतर सहा वर्षांनी १९३९ मध्ये हा संप मिटला. या संपामुळे राज्यात कूळ कायदा तयार करण्यात आला होता. दापोली तालुक्यात कूळ कायद्याने अन्यायकारक  खोती पद्धत संपवली.

==ऐतिहासिक दाभोळ बंदर==

दाभोळ-दापोलीकडून दाभोळ गावात प्रवेश करताना सडयावरून खाली दिसणारे मनोहरी दृश्य कुणालाही वेड लावेल. चिपळूणकडून येणारी वाशिष्टी नदी, पलीकडील डोंगरावरचा गोपाळ गड किल्ला, टाळकेश्वराच्या देवळाचे शिखर, दाभोळकडील बाजूचे मशिदीचे मिनार, शिळावरचे मारुती मंदिर, समुद्रकिना-याला लागूनच वाढलेले सुरूचे दाट वन आणि खाडीच्या किनारपट्टीत वाढलेले उंच माड, आपल्या हिरव्यागार झावळय़ांचा गुच्छ करून वा-याच्या झुळकीने येणा-यांचे स्वागत आणि जाणा-यांना निरोप देताना दिसतात. सूर्योदय आणि सूर्यास्ताच्या वेळी तर ही शोभा अवर्णनीय असते. कोकणातल्या समुद्राकाठच्या कुठल्याही खेडयात साधारणत: असेच वातावरण असते. पण दाभोळच्या या पार्श्वभूमीला प्रचंड घडामोडींच्या इतिहासाला रक्तरंजित गूढ पडदा आहे. भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवर दाभोळ इतके जुने आणि प्रसिद्ध बंदर नव्हते. दाभोळ किना-यावर सध्या कार्पोरेट जगताचे लक्ष केंद्रित झाले असून येथे मुंबई प्रवासी बोट पुन्हा सुरू झाल्यास पर्यटन उद्योगालाही चालना मिळणार आहे. कोकणातली पहिली दाभोळ-धोपावे ही प्रवासी फेरी बोट माजी आ. डॉ. चंद्रकांत मोकल यांच्या प्रयत्नाने सुरू झाल्याने येथे पर्यटकांचा ओघ वाढला आहे.

टॉमेलीच्या सर्वात जुन्या नकाशात दाभोळचा उल्लेख आहे. दक्षिण भारतातील बहुसंख्य मुस्लिम यात्रेकरू मक्केला जाण्यासाठी दाभोळ बंदरात येत . त्यामुळे दाभोळला बाबुलहीद म्हणजे मक्केचा दरवाजा म्हणत. इथला तलम वस्त्रांचा व्यापार मोठा होता. अत्यंत कसबी कारागीर इथे वस्त्र विणत असत. अगदी १०० वर्षापूर्वीपर्यंत इथला साळीवाडा गजबजलेला होता आणि घोटय़ांच्या लयबद्ध ठोक्यांवर इथे सुंदर वस्त्र विणली जात होती. शिवशाहीतील आरमारात येथील भंडारी समाजाचे प्रमुख होते. अशा इतिहासाच्या ब-याच खाणाखुणा येथील किनारपट्टीत, डोंगरावर, सपाटीवर सर्वत्र दिसून येतात.

तेराव्या शतकापर्यंतचा दाभोळचा इतिहास चौल, शिलाहार आणि अशाच हिंदू राजवटीचा इतिहास आहे. मात्र पश्चिम किनारपट्टीवरील या सुरक्षित बंदराची माहिती परदेशीयांना झाली आणि या बंदरावर समुद्रमार्गे पोर्तुगीज, डच, हबशी, तुर्क, इराणी यांची सतत आक्रमणे होत राहिली. तेराव्या शतकाच्या मध्यापासून सोळाव्या शतकाच्या अखेपर्यंत जवळपास ३०० वर्षापासून अधिक काळ मुसलमानी सत्तांचा अंमल दाभोळवर राहिला होता. त्यातील काहींनी आपल्या सत्तेत आणि कारभारात येथील लोकांना सामावून घेऊन सुखाचा राज्यकारभार केला. येथील मुस्लिम सत्ताधीशांनाही बाहेरच्या तुर्की, हबशी, शिया यांच्याशी युद्धे करावी लागली आणि इथे हजारोंची कत्तल वेळोवेळी झाली. त्यामुळे दाभोळच्या बहुसंख्य भागात जिकडेतिकडे कबरीच कबरी दिसतात. दाभोळच्या पश्चिमेला समुद्रकिनारी आणि डोंगरावर शिया मुसलमानांची असंख्य थडगी दिसतात.

३-४ शतकांच्या प्रदीर्घ कालखंडात ज्यांनी चांगला राज्यकारभार केला, जे लढाईत शहीद झाले, त्यांची गणना साधुसंतात झाली. त्यांचे दर्गे बांधण्यात आले. दाभोळ परिसरातील देर्दे हद्दीत असलेल्या अमीरूद्दीन बालापीर (बाला म्हणजे उंच ठिकाण) हा हिंदू-मुसलमानात विशेषतः दर्यावर्दी समाजात अत्यंत आदराचे स्थान असलेला पीर समुद्रसपाटीपासून आठशे फूट उंचीवर आहे. दाभोळ गावातला सर्वात प्रसिद्ध पीर म्हणजे आझमखान पीर, या पिराला १८७४ सालात ब्रिटिश सरकारने दिलेली १८ रुपयांची सनद आजही चालू असून या दग्र्याचे पुजारी इनुस मुजावर यांना मिळते.

बालापीरलाही १८७० पासून ३० रुपयांची सनद असून ती परंपरेने नवसे येथील मुजावर घराण्यास मिळते. आझमखान पीर हे ठिकाण दाभोळच्या मध्यभागी एका डोंगराच्या पायथ्याशी आहे. निसर्गाच्या कुशीतील अत्यंत शांत ठिकाणी झाडीमध्ये हा दर्गा आहे. याच्या आजूबाजूला असलेल्या लहान-मोठया असंख्य कबरी आणि तेथील निरव शांतता गूढ वाटते. मन अंतर्मुख करते. विशेषतः आझमखानच्या भव्य कबरीजवळ उभे राहिले की, इथे काही इतिहास घडला असावा याचा सहज साक्षात्कार होतो. इनुस मुजावर यांच्याजवळ ११० वर्षापूर्वीची एक हस्तलिखित वही सापडली. त्यातील पार्शियन आणि उर्दू मजकूर माझे मित्र आफाक कुरेशी आणि समशुद्दीन बामणे यांच्या सहकार्याने वाचून काढली. त्यात आझमखान यांच्याविषयी लिहिले आहे. मुजावर यांच्याकडील जुन्या हस्तलिखित आझमखान हुरमुजहून धर्म प्रचारासाठी हिजरी सन ६८९ मध्ये आले असे आहे. परंतु, बर्जेस यांच्या फिरस्तामध्ये आझमखान हिजरी ९०० मध्ये म्हणजे इ. स. १४९४ मध्ये आल्याची नोंद आहे. त्या वेळी कोकणात नागोजीराव यांचे राज्य होते. नागोजीने रत्‍नागिरीपासून समुद्रात आणि जमिनीवर या परकियांशी टक्क र दिली. दाभोळला तुंबळ रणसंग्राम झाला. त्यात आझमखान मरण पावले. परंतु, नागोजीचा पराभव झाला. त्याआगोदर (१३४७ ते १५००) येथे बहामनी राजवटीत दाभोळचे नाव मुस्तफाबाद होते. आझमखान याच्या मुलाने ते बदलून हामजाबाद असे ठेवले. येथील जंगल साफ केले आणि गाव नव्याने वसवले, सुधारणा केल्या, बाजार सुरू केला. आझमखान यांचे शिर तवसाळ येथे आहे आणि धड दाभोळला आहे. त्याचा उर्स २७ रजाब (शबेमेराज) मोठया इतमानाने साजरा होतो.

१९४९ साली औरंगजेबाच्या कारकिर्दीमध्ये त्याचा या जिल्हय़ाचा सुभेदार पीर अहमद अब्दुल्ला याने बांधलेली जुम्मा मशिदही भग्नावस्थेत आहे आणि तिसरी एक जुनी प्रचंड मशिद समुद्रकिनारी सादत अली यांच्या स्मरणार्थ १५५८ मध्ये बांधलेली आहे. या दोन्ही वास्तू शियापंथी असल्याचा कयास आहे. जामा मशिदीसमोर मिळालेला शिलालेख मुंबईच्या प्रिन्स ऑफ वेल्स म्युझियममध्ये ठेवण्यात आला आहे. दाभोळच्या धक्क्यावर उतरताच उभी असलेली जुनी ऐतिहासिक भव्य मशिद आपले लक्ष वेधून घेते.

मुंबईचा [[भाऊचा धक्का]] सोडल्यास ज्या धक्क्याला थेट बोट लागत असे, असे कोकणातले एकमेव बंदर म्हणजे [[दाभोळचा धक्का]]. कोकण किना-यावर हाजी कासम कंपनीने ज्या बोटी आणल्या त्यातील ‘टिळक’ व ‘बुवा’ या बोटी एकमजली होत्या. त्या कोळशावर चालत असत. अलिबाग, रेवदांडा, बोर्ली, जंजिरा, दाभोळ, जयगड, मुसाकाझी, जैतापूर, विजयदुर्ग, देवगड, मालवण, वेंगुर्ला, गोवा अशा बंदरातून त्यांचा प्रवास होता. त्यानंतर दी बॉम्बे स्टीम नेव्हिगेशन कंपनीने बोटी सुरू केल्या. मुंबईला भाऊचा धक्का  पहिल्यांदा बांधल्यानंतर १८९८ साली सुमारास दाभोळचा धक्का बांधला गेला. त्यानंतर आरसीसी धक्का १९६८-६९ साली केंद्र सरकारने बांधला. १२ जानेवारी, १९६९ साली तत्कालीन केंद्रीयमंत्री व्ही.के.आर.व्ही. राव यांच्या हस्ते उद्घाटन झाले आणि त्यानंतर बोट वाहतूक तिस-या दिवसापासून बंद झाली ती कायमचीच, अशी माहिती येथील जाणकार देतात.

== दापोली कृषी विद्यापीठ ==

* स्थापना:

कोकणातील शेती, पशुसंवर्धन आणि मत्स्य व्यवसाय यांचा विकास करून येथील ग्रामीण लोकांची आर्थिक उन्नती करण्यास मदत व्हावी, या उद्देशाने महाराष्ट्र शासनाने 18 मे 1972 रोजी दापोली येथे कोकण कृषी विद्यापीठाची स्थापना केली. त्यावेळी या विद्यापीठाकडे दापोलीचे कृषी महाविद्यालय, मुंबईचे पशुवैद्यक महाविद्यालय आणि कोकणातील १६ संशोधन केंद्रे होती. दोन वर्षांनी कोकणातील तीन शेती शाळाही या विद्यापीठाच्या अधिपत्याखाली देण्यात आल्या. गेल्या 42 वर्षात विद्यापीठाच्या शिक्षण, संशोधन आणि विस्तार शिक्षण कार्याचा लक्षणीय विस्तार झाला. डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ हे देशातील सर्वोत्कृष्ट संस्था पुरस्कार प्राप्त केलेले अग्रगण्य कृषी विद्यापीठ आहे.
या विद्यापीठाने अगदी स्थापनेपासून कोकणातील शेतकऱ्यांच्या कृषी विषयक गरजांना प्राधान्य देऊन संशोधन केले आणि हे उपयुक्त संशोधन कोकणातील सर्वसामान्य शेतकऱ्यांपर्यंत प्रभावीपणे पोहोचविण्यासाठी विविध विस्तार शिक्षण उपक्रम राबविले. त्याचाच परिणाम म्हणून कोकणातील शेतीत क्रांतीकारी परिवर्तन होत आहे. मुंबई-पुण्यासारख्या महानगरांकडे नोकरीसाठी धावणारा तरुणवर्ग आता कोकणात स्थिरावत असून शेती व्यवसायाकडे वळू लागला आहे. इतकेच नाही, तर कोकणातील अनेक प्रगतीशील शेतकऱ्यांना राज्य व राष्ट्रीय पातळीवरील विविध पुरस्कारांनी गौरविण्यात आले आहे.

* विस्तार
विद्यापीठाचे मुख्य केन्द्र दापोली येथे असून, महाराष्ट्राच्या पश्चिम किनाऱ्यावरील ठाणे, पालघर, रायगड, रत्‍नागिरी, सिंधुदूर्ग आणि बृहन्मुंबई हे जिल्हे विद्यापीठाच्या कार्यक्षेत्रात येतात. दिनांक 12 फेब्रुवारी 2001 रोजी कोकणचे सुपुत्र आणि द्रष्टे लोकनेते कै. डॉ. बाळासाहेब सावंत यांचे नाव या विद्यापीठाला दिले गेले. राज्यात पशुवैद्यक विद्यापीठाची स्थापना झाल्यानंतर मुंबईचे पशुवैद्यक महाविद्यालय त्या विद्यापीठाकडे गेले. आजमितीस या विद्यापीठामध्ये कृषी, मत्स्य आणि कृषी अभियांत्रिकी अशा तीन विद्याशाखा आहेत.

* अभ्यासक्रम
दापोली (रत्‍नागिरी) येथे कृषी, कृषी अभियांत्रिकी, वनशास्त्र आणि उद्यानविद्या तसेच रोहा (रायगड) येथे काढणी पश्चात व्यवस्थापन पदव्युत्तर अभ्यासक्रम व मुळदे (सिंधुदूर्ग) येथे उद्यान महाविद्यालय अशी सहा घटक महाविद्यालये असून रत्‍नागिरी येथे मत्स्य महाविद्यालय आहे. याशिवाय विद्यापीठाची मान्यताप्राप्त सहा कृषी व एक उद्यानविद्या महाविद्यालय, दोन कृषी पणन व व्यवसाय व्यवस्थापन महाविद्यालये, चार अन्नतंत्र महाविद्यालये, चार जैवतंत्रज्ञान महाविद्यालय आणि एक कृषी अभियांत्रिकी व तंत्रज्ञान महाविद्यालय कार्यरत आहे. अशाप्रकारे आठ विषयांतील पदवी शिक्षणाची सोय विद्यापीठाने उपलब्ध केली आहे. याशिवाय, कृषी विद्याशाखेमध्ये अकरा विषयांत, मत्स्य विद्याशाखेत सहा विषयांत आणि कृषी अभियांत्रिकी विद्याशाखेत पाच विषयात पदव्युत्तर शिक्षणाची सोय उपलब्ध आहे. त्याचप्रमाणे कृषी विद्याशाखेत नऊ आणि मत्स्य विद्याशाखेत सहा विषयात पीएच्.डी. शिक्षण दिले जाते.
कृषी अभियांत्रिकीच्या तीन विषयात पीएच्.डी. शिक्षणाची सुविधा सुरू आहे. विद्यापीठाच्या निम्नस्तर कृषी विद्याशाखेंतर्गत रायगड जिल्ह्यातील रोहा आणि रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील लांजा येथे विद्यापीठाची घटक कृषी तंत्र विद्यालये आहेत. शिवाय पालघर जिल्ह्यातील कोसबाडहिल येथील दोन कृषी तंत्र विद्यालये तसेच 34 खाजगी मान्यताप्राप्त कृषी तंत्र विद्यालये कार्यरत आहेत. घटक तंत्र विद्यालयामध्ये दोन वर्ष कालावधीचा कृषी तंत्रज्ञान पदविका अभ्यासक्रम तर विना अनुदानित तंत्र विद्यालयामध्ये 3 वर्ष कालावधीचा कृषी तंत्र निकेतन अभ्यासक्रम शिकविला जातो. तसेच शिरगांव (रत्‍नागिरी) येथे मत्स्य अभियांत्रिकी पदविका अभ्यासक्रम आहे याशिवाय बागकाम तंत्रज्ञान प्रमाणपत्र अभ्यासक्रमही शिकविला जातो.

== दापोली पर्यटनस्थळे ==

[[File:केशवराज मंदिर, आसूद.jpg|thumb|केशवराज मंदिर, आसूद]]

[[File:केशवराज मंदिर पायऱ्या (आसूदगाव दापोली)महाराष्ट्र.jpg|thumb|केशवराज मंदिर पायऱ्या (आसूदगाव दापोली)महाराष्ट्र]]

* दाभोळ बंदर - दाभोळ हा एक बंदर आहे जो दापोलीच्या 28 किमी (17 मैल) दक्षिणेला आहे. दाभोल जवळ दाभोळ पॉवर प्लांट एनरॉन आहे.  रत्‍नागिरी गॅस ऍण्ड पॉवर प्रायव्हेट लिमिटेड (आरजीपीपीएल) ने हा प्रकल्प ताब्यात घेतला आहे. वीज स्टेशन भारत सर्वात मोठी ऑपरेटिंग गॅस आधारित संयुक्त चक्र वीज स्टेशन आहे.


* हरणई बंदर - हे महाराष्ट्रातल्या मासेबाजारांतील सर्वात मोठे पुरवठादार मानले जाते. लॉबस्टर आणि कोळंबीसह अनेक प्रकारचे समुद्री खाद्यपदार्थ येथे उपलब्ध असतात.&lt;br /&gt;


* कड्यावरचा गणपती - आंजर्ले कड्यावरचा गणपतीसाठी प्रसिद्ध आहे. या प्राचीन आणि भव्य गणेश मंदिराची उभारणी सुमारे 1150च्या सुमारास लाकडी खांबांवर केली होती. 1768 ते 1780च्या कालखंडात याचे नूतनीकरण करण्यात आले. नारळाची झाडे, सुपारी वृक्ष, सुवर्णदुर्ग किल्ला, निळा समुद्र आणि आसपासच्या टेकड्यांवरील घनदाट जंगलांचे ईथुन भव्य दृश्य दिसते&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://talukadapoli.com/places/aanjarle-kadyavarcha-ganpati-dapoli/|title=Kadyavarcha Ganpati Mandir {{!}} Temples in dapoli|website=talukadapoli.com|language=en-US|access-date=2018-07-19}}&lt;/ref&gt;.&lt;br /&gt;


* श्री केशवराज मंदिर - हे ठिकाण दापोली आणि आसुद पुल दरम्यान आहे. प्रवेश डबकेवाडीमार्गे आणि लहान नदी ओलांडून पुढे गेल्यावर, खडतर चढावा मार्गे आहे. या उंचीवर, ताजे पाणी एक आश्चर्यकारक गोष्ट आहे आणि वृक्षाच्या खोडापासून उगम आहे असे म्हणले जाते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://talukadapoli.com/places/dapoli-keshavraj-temple/|title=Keshavraj Temple {{!}} Dapoli|website=talukadapoli.com|language=en-US|access-date=2018-07-19}}&lt;/ref&gt;

केशवराज मंदिर हे विष्णूच्या केशव रूपाला समर्पित आहे. मंदिराच्या परिसरात हिरवेगार जंगल असून पक्ष्यांचा किलबिलाट वातावरण आनंददायी बनवतो. मंदिरात काळ्या दगडाची केशवराजाची मुर्ती आहे आणि सुंदर लाकडी मंडप आहे. मंदिराजवळ एक काळ्या दगडातील गोमुख आहे, ज्यातून सतत पाणी वाहते. हे पाणी डोंगरातून येते आणि गोमुखातून निघते. परिसरात आंब्याची झाडे आहेत, ज्यामुळे उन्हाळ्यात त्याचा सुगंध अनुभवता येतो. केशवराज मंदिर हे एक शांत आणि निसर्गरम्य ठिकाण आहे, जिथे भक्त आणि पर्यटक दोन्ही धार्मिक तसेच नैसर्गिक सौंदर्याचा अनुभव घेऊ शकतात.&lt;ref&gt;[https://hostedopen.com/keshavraj-temple-dapoli-complete-information-in-marathi/ केशवराज मंदिर दापोली माहिती] hostedopen.com/&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;


* मुरुड बीच - मुरुड हा दापोलीपासून जवळजवळ 12 किमी (7.5 मैल) समुद्रसपाटीवरील लहान गाव आहे.&lt;br /&gt;


* पन्हाळेकाजी लेणी - दापोली-पांगारी रस्त्यावर स्थित, पन्हाळेजी गुहांमधे खेड मार्गे किंवा वाकवली आणि टेटवली  येथुन प्रवेश करता येतो. कोटजाई आणि धाकटी नद्यांच्या संगमाजवळ हे स्थान खोल दरीमध्ये आहे. तेथे सुमारे 29 कोरीव लेणी आहेत.&lt;br /&gt;


* पालगड - मंडणगडपासून साधारण बारा किलोमीटर अंतरावर दापोली तालुक्यातील पालगड येथे पूज्य साने गुरुजींचे जन्मगाव आहे. या ठिकाणी पारंपरिक कोकणी पद्धतीच्या स्मारकात गुरुजींच्या जिवनातील अनेक प्रसंग छायाचित्रांच्या रूपात प्रदर्शित करण्यात आले आहेत. गावातील प्राथमिक शाळेत गुरुजींचे प्राथमिक शिक्षण झाले होते. ट्रेकींगची आवड असल्यास गावालगतच असलेल्या पालगड किल्ल्यावर जाऊन प्राचीन अवशेष पाहता येतात. मात्र किल्ल्याची भटकंती करतांना स्थानिकांची मदत अवश्य घ्यावी.


* सुवर्णदुर्ग किल्ला – सुवर्णदुर्ग हा जलदुर्ग हर्णे बंदरापासून साधारणपणे १ किमी अंतरावर समुद्रात असलेल्या बेटावर बांधलेला आहे. ह्या किल्ल्याचे प्रवेशद्वार गोमुखी पद्धतीचे आहे. किल्ल्याला १५ बुरुज असून किल्ल्याची तटबंदी अजूनही सुस्थितीत आहे. किल्ल्याच्या प्रवेशद्वाराच्या उजव्या तटावर मारुतीची मूर्ती आणि पायरीवर कासव कोरले आहे. किल्ल्यावर वाड्याचे अवशेष असून धान्यकोठारे, पाण्याचे तलाव आणि टाके आहे. ह्या किल्ल्याचे बांधकाम शिलाहारकालीन असून १६व्या शतकात किल्ला आदिलशाहीच्या ताब्यात होता. १६६० च्या सुमारास हा किल्ला शिवाजीमहाराजांनी स्वराज्यात सामील केला आणि डागडुजी करून किल्ला बळकट केला.&lt;br /&gt;


* कनकदुर्ग, फतेदुर्ग आणि गोवा किल्ला – हे तिन्ही किल्ले सुवर्णदुर्ग किल्ल्याचे संरक्षण करण्यासाठी हर्णे समुद्रकिनाऱ्यावर बांधले आहेत. तिन्ही किल्ले चिंचोळ्या भूभागाने हर्णे बंदराला जोडले आहेत. फतेदुर्गाची समुद्राच्या दिशेला असलेली थोडीशी तटबंदी आणि कनकदुर्ग व फतेदुर्ग यांना जोडणारा दगडी पूल  वगळता बाकी वास्तू काळाच्या ओघात नष्ट झाल्या आहेत. किल्ल्यावर सद्यस्थितीत कोळी लोकांची वसाहत आहे. कनकदुर्ग किल्ला समुद्रात घुसलेल्या कातळाच्या माथ्यावर बांधला आहे. किल्ल्यावर जाण्यासाठी पायऱ्या असून जवळच डाव्या हाताला दगडी बुरुज आहे. किल्ल्यावर पाण्याची टाकी आणि थोडीशी तटबंदी साबूत आहे. सद्यस्थितीत किल्ल्यावर दीपगृह आहे. तिन्ही किल्ल्यांमध्ये बऱ्यापैकी सुस्थित असलेला किल्ला म्हणजे गोवा किल्ला.&lt;br /&gt;


* पर्णालक दुर्ग – हा किल्ला पन्हाळेकाजी लेण्यांच्या वरच्या भागात एका टेकडीवर आहे. हा भूप्रदेश साधारणपणे ११व्या शतकात शिलाहार राजांनी आपल्या वर्चस्वाखाली आणला. शिलाहार राजा अपरादित्य (इ.स. ११२७ ते ११४८) याने कदंब राजसत्तेकडून हा भूभाग जिंकून घेतला. अपरादित्यने आपला मुलगा विक्रमादित्य याला कोकण प्रांताचा अधिपती बनवले. आजचे पन्हाळे गाव ही शिलाहारांची राजधानी. त्यावेळी गावाचे नाव होते प्रणालक. म्हणून हा प्रणालक दुर्ग. किल्ल्यावर असलेल्या वास्तू काळाच्या ओघात नष्ट झालेल्या आहेत. किल्ल्यावर झोलाईदेवीचे मंदिर आहे. शासनाने डांबरी रस्ता बांधला असल्यामुळे झोलाई देवीच्या मंदिरापर्यंत गाडी घेऊन जाता येते. पण ज्यांना किल्ला चढायचा असेल त्यांनी पन्हाळे गावाच्या थोडे पुढे एक वाट डावीकडे जाते, त्या वाटेने किल्ला चढायला सुरुवात करावी. हा किल्ल्यावर जाणारा राजमार्ग. या वाटेने जाताना पायऱ्या चढाव्या लागतात. पायऱ्यांच्या वाटेवर एक पाण्याचे टाक सुद्धा आहे. येथे किल्ला होता हे सांगणारे दोनच अवशेष आपल्याला दिसतात आणि ते म्हणजे पायऱ्या आणि पाण्याचे टाके.&lt;br /&gt;


* उन्हवरे / फरारे - गरम पाण्याचे कुंड  (स्प्रिंग्स) दापोलीपासून 35 किमी (22 मैल) उंचावर गावात नैसर्गिक गरम पाण्याचे झरे आहेत. वकावली पासून 21 किमी (13 मैल) व टेटवली पासून 17 किमी (11 मैल) अंतरावर आहेत. आसपासच्या भागातले लोक व पर्यटक येथे येतात जे गरम सल्फर वॉटर स्प्रिंग्समध्ये आंघोळ करण्यासाठी येतात, त्वचेचे आजार या गरम पाण्याने बरे होतात.


* श्री वाघेश्वर मंदिर – केशवराज मंदिरापासून अवघ्या २-३ किमी वर वाघेश्वराचे हेमाडपंथी मंदिर आहे. मंदिराच्या सभागृहात लाकडी खांब असून त्यांच्यावर पुराणातील प्रसंग कोरलेले असून गाभाऱ्यात असलेले शिवलिंग स्वयंभू आहे. मंदिराच्या परिसरात गणपती, काळभैरव आणि झोलाईदेवी इ. देवतांची मंदिरे आहेत. वाघेश्वर मंदिर नदीच्या काठावर *असून नदीला सुंदर घाटसुद्धा बांधला आहे.&lt;br /&gt;


* श्री विमलेश्वर मंदिर - हे आंजार्ले जवळील मुर्डी गावात स्थित आहे, काड्यावराचा गणपती पासून फक्त 1 किमी. मंदिर सुमारे 1200 वर्षे जुने आहे आणि बांधकाम अजूनही मजबूत आहे.&lt;br /&gt;


* श्री चंडिकादेवी मंदिर, दाभोळ
दापोलीपासून 30 किलोमीटर अंतरावर श्री चंडिकादेवीचे जागृत देवस्थान आहे. दाभोळच्या खाडीपासून 5 किलोमीटरवर हे मंदिर आहे. हिरव्यागार परिसरात डोंगरातील एकसंध पाषाणात कोरीव काम करून देवीची मुर्ती आणि गाभारा उभारण्यात आला आहे. मंदिराच्या दारातच भव्य प्रवेशद्वार आणि दिपमाळ आहे. नंदादीपाच्या प्रकाशात गुहेत जाऊन देवीचे दर्शन घ्यावे लागते. मंद प्रकाशात दिसणारी देवीची मुर्ती नजरेत साठवून घ्यावीशी वाटते. नंदादीपांनी प्रकाशीत गुहेतील वाटही तेवढीच सुंदर दिसते. गुहेत प्रदक्षिणा मार्ग तयार करण्यात आला आहे. गाभाऱ्यात विजेचा वापर केला जात नाही. मंदिराशेजारी असलेल्या आणखी एका गुहेतून पाण्याचा मोठा प्रवाह बाहेर आलेला दिसतो. भाविक या ठिकाणी स्नानदेखील करतात. हा प्रवाहकुंड पांडवकालीन आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी मंदिराला भेट दिल्याचे येथे सांगितले जाते.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;&lt;/nowiki&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://talukadapoli.com/places/dabhol-chandika-temple/|title=chandika mandir dabhol {{!}} chandika mandir dapoli|website=talukadapoli.com|language=en-US|access-date=2018-07-19}}&lt;nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;


* कर्दे बीच — डॉल्फिन निरीक्षणासाठी प्रसिद्ध. कर्दे समुद्रकिनाऱ्याला “डॉल्फिन वॉचिंग गॅलरी” म्हटलं तर चुकीचं ठरणार नाही. पहाटेच्या बोटीवर बसून समुद्रात शिरलं की अचानक डॉल्फिन्सचा एक थवा डोकं वर काढतो. &lt;ref&gt;https://hostedopen.com/dapoli-tourist-places-guide/&lt;/ref&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

1.^ &quot;दापोली विकासपिडीया&quot;.
2.^ &quot;District Census Handbook&quot; (PDF). Census of India. p.&amp;nbsp;44. Retrieved 16 April 2016.
3.^ Dapoli sets example by shunning plastic - The Times of India on Mobile http://timesofindia.com/city/pune/Dapoli-sets-example-by-shunning-plastic/articleshow/14221597.cms

[[वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>767izqwbmgs4gomdv50z2au0szzgmts</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693861</id>
      <parentid>2693860</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T22:32:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* तालुक्यातील गावे */</comment>
      <origin>2693861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72378" sha1="83g7t7xzxf1zhtjaqtv53bk8dgkx8p1" xml:space="preserve">{{हा लेख|रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील तालुका|दापोली (निःसंदिग्धीकरण)}}
{{गल्लत|दापोली शहर}}
{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार                     = तालुका
|स्थानिक_नाव               = दापोली तालुका
|इतर_नाव                  = 
|टोपणनाव   = 
|राज्य_नाव                  =  महाराष्ट्र 
|मेट्रो                      = &lt;!-- फक्त शेजार /उपनगर साठी --&gt;
|आकाशदेखावा                 = India Maharashtra location map.svg
|आकाशदेखावा_शीर्षक            = महाराष्ट्रराज्य 
|अक्षांश = 
|रेखांश=
|मुळ_नकाशा                = &lt;!-- only if default map not wanted --&gt;
|शोधक_स्थान                 = &lt;!-- left/right --&gt;
|मुळ_नकाशा_पट्टी            = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|आतील_नकाशा_चिन्ह          = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|नकाशा_शीर्षक               = 
|क्षेत्रफळ_एकूण               = 
|क्षेत्रफळ_आकारमान            = 
|क्षेत्रफळ_क्रमांक              = 
|क्षेत्रफळ_एकूण_संदर्भ           = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो                 = 
|क्षेत्रफळ_मेट्रो_संदर्भ            = 
|उंची                   = 
|उंची_संदर्भ               = 
|समुद्री_किनारा               = 
|हवामान                   = 
|वर्षाव                     = 
|तापमान_वार्षिक             = 
|तापमान_हिवाळा             = 
|तापमान_उन्हाळा             = 
|मुख्यालय                = &lt;!-- फक्त जिल्हांसाठीच--&gt;
|मोठे_शहर                 = 
|मोठे_मेट्रो                  = 
|जवळचे_शहर                = 
|प्रांत                      = 
|विभाग                    = कोकण 
|जिल्हा                    = &lt;!-- नावे --&gt;
|लोकसंख्या_एकूण             = 
|लोकसंख्या_वर्ष               = 
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ         = 
|लोकसंख्या_घनता             = 
|लिंग_गुणोत्तर                = 
|साक्षरता                   = 
|साक्षरता_पुरुष              = 
|साक्षरता_स्त्री                 = 
|अधिकृत_भाषा                = मराठी 
|नेता_पद_१                  = 
|नेता_नाव_१                 = 
|नेता_पद_२                  = 
|नेता_नाव_२                 = 
|संसदीय_मतदारसंघ           = 
|विधानसभा_मतदारसं          = 
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_१             = [[तहसील]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_१              = दापोली तालुका
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_२             = [[पंचायत समिती]] 
|न्यायक्षेत्र_नाव_२               = दापोली तालुका
|न्यायक्षेत्र_शीर्षक_३             = 
|न्यायक्षेत्र_नाव_३               = 
|कोरे_शीर्षक_१               = 
|कोरे_उत्तर_१                = 
|एसटीडी_कोड                 = ४१५७१२
|पिन_कोड                   = ०२३५८
|आरटीओ_कोड                = महा -०८
|संकेतस्थळ                 = 
|संकेतस्थळ_नाव              = 
|दालन                      = 
|तळटिपा                   = 
|गुणक_शीर्षक             = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
|स्वयंवर्गीत                 = &lt;!-- हो/नाही --&gt;
}}
'''दापोली तालुका''' हा [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र]] राज्यातील [[रत्‍नागिरी जिल्हा|रत्‍नागिरी जिल्ह्याचा]] एक तालुका आहे. [[दापोली शहर]] त्याचे मुख्यालय आहे. दापोली हे मुंबईपासून २१५ किलोमीटर (१३५ मैल) अंतरावर आहे.

दापोलीला कॅम्प दापोली असे म्हणले जाते कारण ब्रिटिशांनी दापोलीला त्यांचा शिबिराची (कॅम्प)ची स्थापना केली होती. बऱ्याच उच्च पदवी ब्रिटिश अधिकाऱ्यांची अधिकार गावे या टाऊनमध्ये होती. 
* दापोलीत [[बाळासाहेब  सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ]] हे भारतातील सर्वात मोठे कृषी  विद्यापीठ आहे. 
दापोली तालुका व शहर हे दापोली नगर परिषदेने प्रशसित आहे. दापोली शहराची गावदेवी [[कालकाई देवी]] आहे. शहरातील [[काळकाईकोंड]] या ठिकाणी गावदेवीचे मंदिर आहे. मौजेदापोली गावची [[जानाई गावदेवी]] आहे. दापोलीला जाण्यासाठी मुंबई-गोवा महामार्गावरून म्हाप्रळ-मंडणगड-पालगडमार्गे रस्ता आहे. मंडणगड-दापोली हे अंतर 30 किलोमीटर आहे. मुंबई-गोवा महामार्गावरील [[खेड]] शहरातून दापोली 35 किलोमीटर अंतरावर आहे.

==हवामान==
तालुक्यात मे महिन्यात सरासरीपेक्षा जास्त तापमान असेल.उष्णतेच्या लाटा नेहमीप्रमाणे असतील.&lt;ref&gt;महाराष्ट्र टाईम्स, गुरुवार दिनांक ०२ मे २०२४.&lt;/ref&gt;
== कॅम्प दापोलीचा इतिहास ==
१८१८ ते १८१९ च्या दरम्यान ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीने ''कॅम्प दापोली'' हे लष्करी ठाणे वसवले. संपूर्ण कोकण पट्टयात दापोली कॅम्प हे तेव्हाच्या काळातले इंग्रजांचे एकमेव सुरक्षित व सोयीस्कर ठिकाण समजले जात असे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://talukadapoli.com/dapoli-special/camp-dapoli-history/|title=कॅम्प दापोलीची गोष्ट|website=talukadapoli.com|language=en-US|access-date=2018-07-19}}&lt;/ref&gt;.

== स्थान ==

दापोली शहर व ग्रामीण भाग हा सह्याद्रीच्या पायथ्याचा खेड रांगेतून वेगळा आहे. दापोली तालुक्याला सुमारे ५० किलोमीटर (३५ मैल) [[केळशी|केलशी]], [[बुरोंडी]] ते [[दाभोळ|दाभोळच्या]] बंदरा पर्यंत समुद्र किनारा आहे. किनारपट्टी कोकणच्या इतर भागापेक्षा सामान्य वैशिष्ट्यांमधे फारशी भिन्न आहे. प्रमुख नद्या उत्तरेला [[भारजा]] आणि दक्षिणेला [[वशिष्ठी]] आहे. [[जोगेळे]] नावाची एक छोटी नदी आहे जी [[सारंग]] गावात समुद्राला मिळते. शहराच्या ८०० फुट  (२४० मिटर)च्या समुद्रसपाटीवर आहे. अरबी समुद्रापासून ८ किलोमीटर अंतरावर आहे.

हिरव्यागार डोंगररांगांवर ठिपक्यासारखी दिसणारी घरे, मोकळी हवा आणि शहरातून फेरफटका करतांना दिसणारे विविध रंगी पुष्पसौंदर्य हे दापोली शहराचे वैशिष्ट्य आहे. शहराच्या गजबजाटापासून दूर निसर्गाचे वरदान लाभलेल्या या शहराचे सौंदर्य पर्यटकांसाठी आकर्षण आहे. थंडगार हवेमुळे हे शहर '[[मिनी महाबळेश्वर]]' म्हणून ओळखले जाते.
पावसाळ्यात दापोली परिसराची भटकंती करताना [[बहावा]], [[पेव]], [[दयाळू]], [[अग्निशिखा]], मधूनच डोकविणारी विविधरंगी [[जास्वंद]] अशा अनेक फुलांचे सौंदर्य डोळ्याचे पारणे फेडते. समुद्र सपाटीपासून साधारण आठशे फूट उंचीवर असलेले हे शहर इंग्रजांच्या काळात '[[दापोली कॅम्प]]' म्हणून परिचित होते. सुंदर समुद्र किनारे, किनाऱ्यावर हिवाळ्यात येणारे '[[सी गल]]' पक्षी, याच दरम्यान मधूनच घडणारे [[डॉल्फीन|डॉल्फीनचे]] दर्शन, समुद्र किनारचा मासोळी बाजार, [[ऐतिहासिक]] [[गड-किल्ले]] आणि इमारतींसाठी दापोली तालुका प्रसिद्ध आहे. अनेक थोर व्यक्तिमत्त्वांची खाण म्हणून हा परिसर ओळखला जातो.

मंडणगडहून कोकण भ्रमंती सुरू केल्यास [[वेळास]]-[[केळशी]]-[[आंजर्ले]]-[[मुरुड]]मार्गेदेखील दापोलीला येणे शक्य आहे. वेळास-दापोली हा दोन तासांचा प्रवास आहे.

==दापोली शहर==

आसूद गावापासून दापोली केवळ 6 किलोमीटर अंतरावर आहे. दापोली थंड हवचे ठिकाण म्हणून प्रसिद्ध आहे. दापोलीला आल्यावर कोकण कृषी विद्यापीठाला आवर्जुन भेट द्यावी. 1972 मध्ये स्थापन झालेल्या या विद्यापीठात कृषी क्षेत्राशी निगडीत अनेक नवे प्रयोग अचंभीत करणारे तेवढेच शेतीत रुची असणाऱ्यांसाठी उपयुक्त आहेत. विद्यापीठातील विविध उद्यानांची रचनादेखील तेवढीच सुंदर आहे. विद्यापीठाच्या माहिती केंद्रात कृषी प्रदर्शन पाहता येते.
दापोली परिसरातील फळबागांचा उपयोग करून अनेक ठिकाणी कृषी पर्यटन केंद्रे विकसीत करण्यात आली आहेत. या पर्यटन केंद्रांमधून झाडावरून नारळ काढणे, जलक्रीडा, बैलगाडीची सफर, कलम करणे, नारळ सोलणे, चूलीवर स्वयंपाक करणे, रात्री जाखडी खेळणे, कोकणी भोजन प्रकार आदी सुविधा उपलब्ध करून दिल्या जातात. कृषी पर्यटन केंद्रात दिवस घालविल्यास 'कोकणी लाईफस्टाईल'ची मजा लुटता येते.

== तालुक्यातील गावे ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: left; width: auto;&quot;
|+ दापोली तालुक्यातील गावे
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
! क्र.
! नाव
|-
| १ || [[अडखळ]] || ५८ || [[चिखलगाव]] || ११५ || [[बोंडीवली]]
|-
| २ || [[आगरवायंगणी]] || ५९ || [[चिंचाली]] || ११६ || [[ब्राह्मणवाडी (दापोली)]]
|-
| ३ || [[आघारी]] || ६० || [[चंडिकानगर]] || ११७ || [[भडावळे]]
|-
| ४ || [[आडे]] || ६१ || [[जामगे]] || ११८ || [[भाटघर]]
|-
| ५ || [[आसोंड]] || ६२ || [[जालगाव]] || ११९ || [[भाटी]]
|-
| ६ || [[आवाशी]] || ६३ || [[जुईकर]] || १२० || [[भानघर]]
|-
| ७ || [[आपटी (दापोली)]] || ६४ || [[जॉगलॆ]] || १२१ || [[भोपण]]
|-
| ८ || [[आसूद]] || ६५ || [[टालसुरे]] || १२२ || [[भोमडी]]
|-
| ९ || [[आतगाव]] || ६६ || [[टांगर]] || १२३ || [[मळे प्रभाकर पां]]
|-
| १० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[आंजर्ले]] || ६७ || [[टेटवली]] || १२४ || [[डुरंग]]
|-
| ११ || [[आंबवली खुर्द]] || ६८ || [[डवली]] || १२५ || [[महाळुंगे (दापोली)]]
|-
| १२ || [[आंबवली बुद्रुक]] || ६९ || [[ताडाचाकोंड]] || १२६ || [[माटवण]]
|-
| १३ || [[इनामपांगारी]] || ७० || [[ताडील]] || १२७ || [[माथेगुजर]]
|-
| १४ || [[इलणे]] || ७१ || [[तामसतिर्थ]] || १२८ || [[माळवी (दापोली)]]
|-
| १५ || [[उंबार्ली]] || ७२ || [[तामोंड]] || १२९ || [[महामाईनगर]]
|-
| १६ || [[उटंबर]] || ७३ || [[тереवायंगणी]] || १३० || [[मांदिवली]]
|-
| १७ || [[उन्हवरे (दापोली)]] || ७४ || [[तुरवडे]] || १३१ || [[मुंगीज]]
|-
| १८ || [[उर्फी]] || ७५ || [[तेलेश्वर]] || १३२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[मुरूड (दापोली)]]
|-
| १९ || [[उसगाव (दापोली)]] || ७६ || [[दमामे]] || १३३ || [[मुरडी]]
|-
| २० || [[उंबरघर]] || ७७ || [[दळखण]] || १३४ || [[मौजेदापोली]]
|-
| २१ || [[उंबरशेत]] || ७८ || [[दाभिळ (दापोली)]] || १३५ || [[राजापूर (दापोली)]]
|-
| २२ || [[ओणनवसे]] || ७९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[दाभोळ]] || १३६ || [[रावतोली]]
|-
| २३ || [[ओणी (दापोली)]] || ८० || [[दुमदेव]] || १३७ || [[रुखी]]
|-
| २४ || [[ओलगाव]] || ८१ || [[देगाव (दापोली)]] || १३८ || [[रेवाली]]
|-
| २५ || [[करजगाव]] || ८२ || [[देर्दे]] || १३९ || [[रोवले]]
|-
| २६ || [[करंजाणी]] || ८३ || [[देहेन]] || १४० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[लाडघर]]
|-
| २७ || [[करंजाली]] || ८४ || [[देवके]] || १४१ || [[लोणवडी (दापोली)]]
|-
| २८ || [[कर्दे]] || ८५ || [[धानकोली]] || १४२ || [[वडवली (राजापूर)]]
|-
| २९ || [[कलंबट]] || ८६ || [[नवशी]] || १४३ || [[वाणोशी तर्फे पंचनदी]]
|-
| ३० || [[कळकी]] || ८७ || [[नवसे]] || १४४ || [[वणौशी तर्फे नातु]]
|-
| ३१ || [[कवडोली]] || ८८ || [[नानटे]] || १४५ || [[वणंद]]
|-
| ३२ || [[कात्रण]] || ८९ || [[नारगोली]] || १४६ || [[वळणे]]
|-
| ३३ || [[कादिवली]] || ९० || [[निगडे (दापोली)]] || १४७ || [[वाकवली (दापोली)]]
|-
| ३४ || [[कांगवई]] || ९१ || [[पंदेरी]] || १४८ || [[वाघवे]]
|-
| ३५ || [[किन्हळ]] || ९२ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[पन्हाळेकाजी]] || १४९ || [[वाघिवणे]]
|-
| ३६ || [[कुडावळे]] || ९३ || [[पाचवली]] || १५० || [[वावघर]]
|-
| ३७ || [[कुंभवे]] || ९४ || [[पडले]] || १५१ || [[वांझलोली]]
|-
| ३८ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[कॅम्प दापोली]] || ९५ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[पालगड]] || १५२ || [[विरसई]]
|-
| ३९ || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[केळशी]] || ९६ || [[पावनळ]] || १५३ || [[विसापूर (दापोली)]]
|-
| ४० || [[केळील]] || ९७ || [[पांगारी तर्फे हवेली]] || १५४ || [[वेलवी]]
|-
| ४१ || [[कोळथरे]] || ९८ || [[पीचडोली]] || १५५ || [[शिरखल]]
|-
| ४२ || [[कोळबांद्रे]] || ९९ || [[पिसई]] || १५६ || [[शिरवणे]]
|-
| ४३ || [[कोंगाळे]] || १०० || [[पोफलवणे]] || १५७ || [[शिरशिंगे]]
|-
| ४४ || [[कोंढ्ये]] || १०१ || [[पंचनदी]] || १५८ || [[शिरसाडी]]
|-
| ४५ || [[खारवते]] || १०२ || [[पंढरी (दापोली)]] || १५९ || [[शिरसेश्वर]]
|-
| ४६ || [[खेर्डी]] || १०३ || [[फणसु]] || १६० || [[शिरसोली]]
|-
| ४७ || [[गव्हे]] || १०४ || [[फरारे]] || १६१ || [[शिर्दे]]
|-
| ४८ || [[गावतळे]] || १०० || [[बांधतिवरे]] || १६२ || [[शिवनारी]]
|-
| ४९ || [[गावरई]] || १०६ || [[बुरोंडी]] || १६३ || [[शिवाजीनगर (आडे)]]
|-
| ५० || [[गिम्हवणे]] || १०७ || [[बोरघर (दापोली)]] || १६४ || [[शिवाजीनगर (गिम्हवणे)]]
|-
| ५१ || [[गुडघे]] || १०८ || [[बोरथल]] || १६५ || [[शिवाजीनगर (साखलोली)]]
|-
| ५२ || [[चांदिवणे (दापोली)]] || १०९ || [[बोरीवली (दापोली)]] || १६६ || [[सडवे]]
|-
| ५३ || [[सडवली (दापोली)]] || ११० || [[साकुर्डे]] || १६७ || [[सातांबे]]
|-
| ५४ || [[साखलोली]] || १११ || [[सातेरे तर्फे नातु]] || १६८ || [[सातेरे तर्फे हवेली]]
|-
| ५५ || [[सारंग (दापोली)]] || ११२ || [[सालदुरे]] || १६९ || [[सुकोंडी]]
|-
| ५६ || [[सोवेली]] || ११३ || [[सोंडेघर]] || १७० || style=&quot;background: #FFFDD0;&quot; | [[हर्णे]]
|-
| ५७ || [[हातीप]] || ११४ || &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}

{{रत्नागिरी जिल्ह्यातील तालुके}}

[[वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]

== समाजजीवन ==

दापोली तालुक्यात कुणबी, गवळी, कोळी, भंडारी, आगरी, सोनकोळी, डोंगरीकोळी, भोई, खारवी, मराठा, सुतार, कुंभार, चांभार, माळी, साळी, ब्राह्मण, कातकरी, मुसलमान, बौद्ध हे समाज मुळ भूमिपुत्र असुन यातील भंडारी, गवळी, कुणबी, मराठा, बौद्ध समाजाची मोठी वस्ती जवळजवळ सर्वच गावांमध्ये आहे. खाडी किनारा व समुद्र किनारपट्टीच्या भागात प्रामुख्याने कोळी, सोनकोळी, भंडारी, आगरी, भोई, खारवी, मुसलमान समाजांची वस्ती आहे. दापोली तालुक्यातील ग्रामीण भागातील लोक नोकरी धंद्यासाठी मुंबई, ठाणे, वसई  भागात स्थाईक झाले आहेत. प्रत्येक गावाचे गावदेवी हे श्रद्धास्थान असुन गावातील सर्वच जाती धर्माच्या लोकांची गावदेवी वरती नितांत श्रद्धा आहे. गावदेवीमातेचा पालखी सोहळा व जत्रा हे वार्षिक सण साजरे केले जातात.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://talukadapoli.com/dapoli-folk-art/|title=दापोलीच्या लोककला {{!}} Folk Cultures of Dapoli {{!}} Taluka Dapoli|website=talukadapoli.com|language=en-US|access-date=2018-07-19}}&lt;/ref&gt; त्याच प्रमाणे गणपती, शंकर, हनुमान&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://talukadapoli.com/dapoli-special/dapoli-hanuman-jayanti/|title=दापोलीतील हनुमान जयंती- एक आनंदमय उत्सव|website=talukadapoli.com|language=en-US|access-date=2018-07-19}}&lt;/ref&gt;, भैरी (काळभैरव), राम, राधाकृष्ण, दत्त, विठ्ठलरुक्मिणी, खंडोबा, म्हसोबा, जागेवाला, भवानी, जोगेश्वरी, काळकाई&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://talukadapoli.com/places/kalkaidapoli/|title=Kalkai Temple Dapoli {{!}} kalkai devi mandir {{!}} kalkai devi {{!}} kalkai mandir dapoli|website=talukadapoli.com|language=en-US|access-date=2018-07-19}}&lt;/ref&gt;, सोमजाई, झोलाई, वाघजाई, बापदेव, बापुजी, धावजी, सातआसरा ही दैवते आहेत. दापोली शहर व ग्रामीण भागातील गावांमधे स्थानिक भूमिपुत्रांबरोबर बाहेरून आलेल्या लोकांची संख्या मोठी आहे. गणपती व होळी हे गाववाल्यांचे मुख्य सण आहेत.

पूर्वी तालुक्यातील सर्वच गावांमध्ये खोती-वतनदारी पद्धत होती. स्वातंत्र्यपूर्व काळात कोकणामध्ये जमीन कसणाऱ्या कुळांची खोतांकडून पिळवणूक होत होती.खोत हे प्रामुख्याने मराठा, ब्राह्मण आणि मुसलमान समाजातील असत. खोत ब्रिटिश सरकारचे नोकर होते. कोकणातील अन्यायकारक खोती पद्धतीविरोधात नारायण नागो पाटील यांच्या नेतृत्वाखाली २७ आॅक्टोंबर १९३३ मध्ये चरी कोपरमध्ये शेतकऱ्यांचा मेळावा आयोजित केला.

कोकणामध्ये अन्यायकारक खोती पद्धतीविरोधात त्यांनी शेतकऱ्यांना एकत्र केले. २७ सप्टेंबर १९३३ मध्ये चरी कोपरमध्ये २५ गावांमधील शेतकऱ्यांचा मेळावा आयोजित करण्यात आला. या मेळाव्यात याच लढ्यात शेतकऱ्यांना संपावर जाण्याचे आवाहन केले. शेतकऱ्यांना उत्पन्नातील योग्य वाटा मिळत नसल्यामुळे त्यांनी संपावर जावे असे क्रांतिकारी निर्णय घेण्यात आले. ज्यांचे आयुष्य शेतीवर अवलंबून आहे त्यांनी शेती करणेच बंद केले. खोतांना वाटले किती दिवस आंदोलन सुरू राहील. खायला अन्न मिळेना की संप मागे घेतला जाईल. परंतु शेतकरी निर्णयावर ठाम राहिले. शहरात जाऊन मिळेल ते काम केले. महिलांनी भांडी - धुण्याचे काम केले. या आंदोलनाची दखल घेऊन डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी चरीला जाऊन आंदोलकांची भेट घेतली. जुलूम बंद पाडण्यासाठी कायदा करण्याची गरज असल्याचे मत व्यक्त केले व त्यांनी कूळ कायदा करण्यास शासनास भाग पाडले. अखेर १९३९ मध्ये हा संप मागे घेण्यात आला.

चरी कोपरच्या सभेत शेतकऱ्यांना संपावर जाण्याचे आवाहन करण्यात आले. २५ गावातील शेतकऱ्यांनी शेती न कसण्याचा निर्णय घेतला. तब्बल सहा वर्ष हा संप सुरू होता. अनेकांची उपासमार झाली. काहींनी एक वेळ जेवण करून दिवस काढले परंतु सरकारच्या दबावाला बळी पडले नाहीत. अखेर तत्कालीन इंग्रज राजवटीतील सरकारला संपाची दखल घ्यावी लागली. शेतकऱ्यांच्या मागण्या मान्य झाल्यानंतर सहा वर्षांनी १९३९ मध्ये हा संप मिटला. या संपामुळे राज्यात कूळ कायदा तयार करण्यात आला होता. दापोली तालुक्यात कूळ कायद्याने अन्यायकारक  खोती पद्धत संपवली.

==ऐतिहासिक दाभोळ बंदर==

दाभोळ-दापोलीकडून दाभोळ गावात प्रवेश करताना सडयावरून खाली दिसणारे मनोहरी दृश्य कुणालाही वेड लावेल. चिपळूणकडून येणारी वाशिष्टी नदी, पलीकडील डोंगरावरचा गोपाळ गड किल्ला, टाळकेश्वराच्या देवळाचे शिखर, दाभोळकडील बाजूचे मशिदीचे मिनार, शिळावरचे मारुती मंदिर, समुद्रकिना-याला लागूनच वाढलेले सुरूचे दाट वन आणि खाडीच्या किनारपट्टीत वाढलेले उंच माड, आपल्या हिरव्यागार झावळय़ांचा गुच्छ करून वा-याच्या झुळकीने येणा-यांचे स्वागत आणि जाणा-यांना निरोप देताना दिसतात. सूर्योदय आणि सूर्यास्ताच्या वेळी तर ही शोभा अवर्णनीय असते. कोकणातल्या समुद्राकाठच्या कुठल्याही खेडयात साधारणत: असेच वातावरण असते. पण दाभोळच्या या पार्श्वभूमीला प्रचंड घडामोडींच्या इतिहासाला रक्तरंजित गूढ पडदा आहे. भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवर दाभोळ इतके जुने आणि प्रसिद्ध बंदर नव्हते. दाभोळ किना-यावर सध्या कार्पोरेट जगताचे लक्ष केंद्रित झाले असून येथे मुंबई प्रवासी बोट पुन्हा सुरू झाल्यास पर्यटन उद्योगालाही चालना मिळणार आहे. कोकणातली पहिली दाभोळ-धोपावे ही प्रवासी फेरी बोट माजी आ. डॉ. चंद्रकांत मोकल यांच्या प्रयत्नाने सुरू झाल्याने येथे पर्यटकांचा ओघ वाढला आहे.

टॉमेलीच्या सर्वात जुन्या नकाशात दाभोळचा उल्लेख आहे. दक्षिण भारतातील बहुसंख्य मुस्लिम यात्रेकरू मक्केला जाण्यासाठी दाभोळ बंदरात येत . त्यामुळे दाभोळला बाबुलहीद म्हणजे मक्केचा दरवाजा म्हणत. इथला तलम वस्त्रांचा व्यापार मोठा होता. अत्यंत कसबी कारागीर इथे वस्त्र विणत असत. अगदी १०० वर्षापूर्वीपर्यंत इथला साळीवाडा गजबजलेला होता आणि घोटय़ांच्या लयबद्ध ठोक्यांवर इथे सुंदर वस्त्र विणली जात होती. शिवशाहीतील आरमारात येथील भंडारी समाजाचे प्रमुख होते. अशा इतिहासाच्या ब-याच खाणाखुणा येथील किनारपट्टीत, डोंगरावर, सपाटीवर सर्वत्र दिसून येतात.

तेराव्या शतकापर्यंतचा दाभोळचा इतिहास चौल, शिलाहार आणि अशाच हिंदू राजवटीचा इतिहास आहे. मात्र पश्चिम किनारपट्टीवरील या सुरक्षित बंदराची माहिती परदेशीयांना झाली आणि या बंदरावर समुद्रमार्गे पोर्तुगीज, डच, हबशी, तुर्क, इराणी यांची सतत आक्रमणे होत राहिली. तेराव्या शतकाच्या मध्यापासून सोळाव्या शतकाच्या अखेपर्यंत जवळपास ३०० वर्षापासून अधिक काळ मुसलमानी सत्तांचा अंमल दाभोळवर राहिला होता. त्यातील काहींनी आपल्या सत्तेत आणि कारभारात येथील लोकांना सामावून घेऊन सुखाचा राज्यकारभार केला. येथील मुस्लिम सत्ताधीशांनाही बाहेरच्या तुर्की, हबशी, शिया यांच्याशी युद्धे करावी लागली आणि इथे हजारोंची कत्तल वेळोवेळी झाली. त्यामुळे दाभोळच्या बहुसंख्य भागात जिकडेतिकडे कबरीच कबरी दिसतात. दाभोळच्या पश्चिमेला समुद्रकिनारी आणि डोंगरावर शिया मुसलमानांची असंख्य थडगी दिसतात.

३-४ शतकांच्या प्रदीर्घ कालखंडात ज्यांनी चांगला राज्यकारभार केला, जे लढाईत शहीद झाले, त्यांची गणना साधुसंतात झाली. त्यांचे दर्गे बांधण्यात आले. दाभोळ परिसरातील देर्दे हद्दीत असलेल्या अमीरूद्दीन बालापीर (बाला म्हणजे उंच ठिकाण) हा हिंदू-मुसलमानात विशेषतः दर्यावर्दी समाजात अत्यंत आदराचे स्थान असलेला पीर समुद्रसपाटीपासून आठशे फूट उंचीवर आहे. दाभोळ गावातला सर्वात प्रसिद्ध पीर म्हणजे आझमखान पीर, या पिराला १८७४ सालात ब्रिटिश सरकारने दिलेली १८ रुपयांची सनद आजही चालू असून या दग्र्याचे पुजारी इनुस मुजावर यांना मिळते.

बालापीरलाही १८७० पासून ३० रुपयांची सनद असून ती परंपरेने नवसे येथील मुजावर घराण्यास मिळते. आझमखान पीर हे ठिकाण दाभोळच्या मध्यभागी एका डोंगराच्या पायथ्याशी आहे. निसर्गाच्या कुशीतील अत्यंत शांत ठिकाणी झाडीमध्ये हा दर्गा आहे. याच्या आजूबाजूला असलेल्या लहान-मोठया असंख्य कबरी आणि तेथील निरव शांतता गूढ वाटते. मन अंतर्मुख करते. विशेषतः आझमखानच्या भव्य कबरीजवळ उभे राहिले की, इथे काही इतिहास घडला असावा याचा सहज साक्षात्कार होतो. इनुस मुजावर यांच्याजवळ ११० वर्षापूर्वीची एक हस्तलिखित वही सापडली. त्यातील पार्शियन आणि उर्दू मजकूर माझे मित्र आफाक कुरेशी आणि समशुद्दीन बामणे यांच्या सहकार्याने वाचून काढली. त्यात आझमखान यांच्याविषयी लिहिले आहे. मुजावर यांच्याकडील जुन्या हस्तलिखित आझमखान हुरमुजहून धर्म प्रचारासाठी हिजरी सन ६८९ मध्ये आले असे आहे. परंतु, बर्जेस यांच्या फिरस्तामध्ये आझमखान हिजरी ९०० मध्ये म्हणजे इ. स. १४९४ मध्ये आल्याची नोंद आहे. त्या वेळी कोकणात नागोजीराव यांचे राज्य होते. नागोजीने रत्‍नागिरीपासून समुद्रात आणि जमिनीवर या परकियांशी टक्क र दिली. दाभोळला तुंबळ रणसंग्राम झाला. त्यात आझमखान मरण पावले. परंतु, नागोजीचा पराभव झाला. त्याआगोदर (१३४७ ते १५००) येथे बहामनी राजवटीत दाभोळचे नाव मुस्तफाबाद होते. आझमखान याच्या मुलाने ते बदलून हामजाबाद असे ठेवले. येथील जंगल साफ केले आणि गाव नव्याने वसवले, सुधारणा केल्या, बाजार सुरू केला. आझमखान यांचे शिर तवसाळ येथे आहे आणि धड दाभोळला आहे. त्याचा उर्स २७ रजाब (शबेमेराज) मोठया इतमानाने साजरा होतो.

१९४९ साली औरंगजेबाच्या कारकिर्दीमध्ये त्याचा या जिल्हय़ाचा सुभेदार पीर अहमद अब्दुल्ला याने बांधलेली जुम्मा मशिदही भग्नावस्थेत आहे आणि तिसरी एक जुनी प्रचंड मशिद समुद्रकिनारी सादत अली यांच्या स्मरणार्थ १५५८ मध्ये बांधलेली आहे. या दोन्ही वास्तू शियापंथी असल्याचा कयास आहे. जामा मशिदीसमोर मिळालेला शिलालेख मुंबईच्या प्रिन्स ऑफ वेल्स म्युझियममध्ये ठेवण्यात आला आहे. दाभोळच्या धक्क्यावर उतरताच उभी असलेली जुनी ऐतिहासिक भव्य मशिद आपले लक्ष वेधून घेते.

मुंबईचा [[भाऊचा धक्का]] सोडल्यास ज्या धक्क्याला थेट बोट लागत असे, असे कोकणातले एकमेव बंदर म्हणजे [[दाभोळचा धक्का]]. कोकण किना-यावर हाजी कासम कंपनीने ज्या बोटी आणल्या त्यातील ‘टिळक’ व ‘बुवा’ या बोटी एकमजली होत्या. त्या कोळशावर चालत असत. अलिबाग, रेवदांडा, बोर्ली, जंजिरा, दाभोळ, जयगड, मुसाकाझी, जैतापूर, विजयदुर्ग, देवगड, मालवण, वेंगुर्ला, गोवा अशा बंदरातून त्यांचा प्रवास होता. त्यानंतर दी बॉम्बे स्टीम नेव्हिगेशन कंपनीने बोटी सुरू केल्या. मुंबईला भाऊचा धक्का  पहिल्यांदा बांधल्यानंतर १८९८ साली सुमारास दाभोळचा धक्का बांधला गेला. त्यानंतर आरसीसी धक्का १९६८-६९ साली केंद्र सरकारने बांधला. १२ जानेवारी, १९६९ साली तत्कालीन केंद्रीयमंत्री व्ही.के.आर.व्ही. राव यांच्या हस्ते उद्घाटन झाले आणि त्यानंतर बोट वाहतूक तिस-या दिवसापासून बंद झाली ती कायमचीच, अशी माहिती येथील जाणकार देतात.

== दापोली कृषी विद्यापीठ ==

* स्थापना:

कोकणातील शेती, पशुसंवर्धन आणि मत्स्य व्यवसाय यांचा विकास करून येथील ग्रामीण लोकांची आर्थिक उन्नती करण्यास मदत व्हावी, या उद्देशाने महाराष्ट्र शासनाने 18 मे 1972 रोजी दापोली येथे कोकण कृषी विद्यापीठाची स्थापना केली. त्यावेळी या विद्यापीठाकडे दापोलीचे कृषी महाविद्यालय, मुंबईचे पशुवैद्यक महाविद्यालय आणि कोकणातील १६ संशोधन केंद्रे होती. दोन वर्षांनी कोकणातील तीन शेती शाळाही या विद्यापीठाच्या अधिपत्याखाली देण्यात आल्या. गेल्या 42 वर्षात विद्यापीठाच्या शिक्षण, संशोधन आणि विस्तार शिक्षण कार्याचा लक्षणीय विस्तार झाला. डॉ. बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ हे देशातील सर्वोत्कृष्ट संस्था पुरस्कार प्राप्त केलेले अग्रगण्य कृषी विद्यापीठ आहे.
या विद्यापीठाने अगदी स्थापनेपासून कोकणातील शेतकऱ्यांच्या कृषी विषयक गरजांना प्राधान्य देऊन संशोधन केले आणि हे उपयुक्त संशोधन कोकणातील सर्वसामान्य शेतकऱ्यांपर्यंत प्रभावीपणे पोहोचविण्यासाठी विविध विस्तार शिक्षण उपक्रम राबविले. त्याचाच परिणाम म्हणून कोकणातील शेतीत क्रांतीकारी परिवर्तन होत आहे. मुंबई-पुण्यासारख्या महानगरांकडे नोकरीसाठी धावणारा तरुणवर्ग आता कोकणात स्थिरावत असून शेती व्यवसायाकडे वळू लागला आहे. इतकेच नाही, तर कोकणातील अनेक प्रगतीशील शेतकऱ्यांना राज्य व राष्ट्रीय पातळीवरील विविध पुरस्कारांनी गौरविण्यात आले आहे.

* विस्तार
विद्यापीठाचे मुख्य केन्द्र दापोली येथे असून, महाराष्ट्राच्या पश्चिम किनाऱ्यावरील ठाणे, पालघर, रायगड, रत्‍नागिरी, सिंधुदूर्ग आणि बृहन्मुंबई हे जिल्हे विद्यापीठाच्या कार्यक्षेत्रात येतात. दिनांक 12 फेब्रुवारी 2001 रोजी कोकणचे सुपुत्र आणि द्रष्टे लोकनेते कै. डॉ. बाळासाहेब सावंत यांचे नाव या विद्यापीठाला दिले गेले. राज्यात पशुवैद्यक विद्यापीठाची स्थापना झाल्यानंतर मुंबईचे पशुवैद्यक महाविद्यालय त्या विद्यापीठाकडे गेले. आजमितीस या विद्यापीठामध्ये कृषी, मत्स्य आणि कृषी अभियांत्रिकी अशा तीन विद्याशाखा आहेत.

* अभ्यासक्रम
दापोली (रत्‍नागिरी) येथे कृषी, कृषी अभियांत्रिकी, वनशास्त्र आणि उद्यानविद्या तसेच रोहा (रायगड) येथे काढणी पश्चात व्यवस्थापन पदव्युत्तर अभ्यासक्रम व मुळदे (सिंधुदूर्ग) येथे उद्यान महाविद्यालय अशी सहा घटक महाविद्यालये असून रत्‍नागिरी येथे मत्स्य महाविद्यालय आहे. याशिवाय विद्यापीठाची मान्यताप्राप्त सहा कृषी व एक उद्यानविद्या महाविद्यालय, दोन कृषी पणन व व्यवसाय व्यवस्थापन महाविद्यालये, चार अन्नतंत्र महाविद्यालये, चार जैवतंत्रज्ञान महाविद्यालय आणि एक कृषी अभियांत्रिकी व तंत्रज्ञान महाविद्यालय कार्यरत आहे. अशाप्रकारे आठ विषयांतील पदवी शिक्षणाची सोय विद्यापीठाने उपलब्ध केली आहे. याशिवाय, कृषी विद्याशाखेमध्ये अकरा विषयांत, मत्स्य विद्याशाखेत सहा विषयांत आणि कृषी अभियांत्रिकी विद्याशाखेत पाच विषयात पदव्युत्तर शिक्षणाची सोय उपलब्ध आहे. त्याचप्रमाणे कृषी विद्याशाखेत नऊ आणि मत्स्य विद्याशाखेत सहा विषयात पीएच्.डी. शिक्षण दिले जाते.
कृषी अभियांत्रिकीच्या तीन विषयात पीएच्.डी. शिक्षणाची सुविधा सुरू आहे. विद्यापीठाच्या निम्नस्तर कृषी विद्याशाखेंतर्गत रायगड जिल्ह्यातील रोहा आणि रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील लांजा येथे विद्यापीठाची घटक कृषी तंत्र विद्यालये आहेत. शिवाय पालघर जिल्ह्यातील कोसबाडहिल येथील दोन कृषी तंत्र विद्यालये तसेच 34 खाजगी मान्यताप्राप्त कृषी तंत्र विद्यालये कार्यरत आहेत. घटक तंत्र विद्यालयामध्ये दोन वर्ष कालावधीचा कृषी तंत्रज्ञान पदविका अभ्यासक्रम तर विना अनुदानित तंत्र विद्यालयामध्ये 3 वर्ष कालावधीचा कृषी तंत्र निकेतन अभ्यासक्रम शिकविला जातो. तसेच शिरगांव (रत्‍नागिरी) येथे मत्स्य अभियांत्रिकी पदविका अभ्यासक्रम आहे याशिवाय बागकाम तंत्रज्ञान प्रमाणपत्र अभ्यासक्रमही शिकविला जातो.

== दापोली पर्यटनस्थळे ==

[[File:केशवराज मंदिर, आसूद.jpg|thumb|केशवराज मंदिर, आसूद]]

[[File:केशवराज मंदिर पायऱ्या (आसूदगाव दापोली)महाराष्ट्र.jpg|thumb|केशवराज मंदिर पायऱ्या (आसूदगाव दापोली)महाराष्ट्र]]

* दाभोळ बंदर - दाभोळ हा एक बंदर आहे जो दापोलीच्या 28 किमी (17 मैल) दक्षिणेला आहे. दाभोल जवळ दाभोळ पॉवर प्लांट एनरॉन आहे.  रत्‍नागिरी गॅस ऍण्ड पॉवर प्रायव्हेट लिमिटेड (आरजीपीपीएल) ने हा प्रकल्प ताब्यात घेतला आहे. वीज स्टेशन भारत सर्वात मोठी ऑपरेटिंग गॅस आधारित संयुक्त चक्र वीज स्टेशन आहे.


* हरणई बंदर - हे महाराष्ट्रातल्या मासेबाजारांतील सर्वात मोठे पुरवठादार मानले जाते. लॉबस्टर आणि कोळंबीसह अनेक प्रकारचे समुद्री खाद्यपदार्थ येथे उपलब्ध असतात.&lt;br /&gt;


* कड्यावरचा गणपती - आंजर्ले कड्यावरचा गणपतीसाठी प्रसिद्ध आहे. या प्राचीन आणि भव्य गणेश मंदिराची उभारणी सुमारे 1150च्या सुमारास लाकडी खांबांवर केली होती. 1768 ते 1780च्या कालखंडात याचे नूतनीकरण करण्यात आले. नारळाची झाडे, सुपारी वृक्ष, सुवर्णदुर्ग किल्ला, निळा समुद्र आणि आसपासच्या टेकड्यांवरील घनदाट जंगलांचे ईथुन भव्य दृश्य दिसते&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://talukadapoli.com/places/aanjarle-kadyavarcha-ganpati-dapoli/|title=Kadyavarcha Ganpati Mandir {{!}} Temples in dapoli|website=talukadapoli.com|language=en-US|access-date=2018-07-19}}&lt;/ref&gt;.&lt;br /&gt;


* श्री केशवराज मंदिर - हे ठिकाण दापोली आणि आसुद पुल दरम्यान आहे. प्रवेश डबकेवाडीमार्गे आणि लहान नदी ओलांडून पुढे गेल्यावर, खडतर चढावा मार्गे आहे. या उंचीवर, ताजे पाणी एक आश्चर्यकारक गोष्ट आहे आणि वृक्षाच्या खोडापासून उगम आहे असे म्हणले जाते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://talukadapoli.com/places/dapoli-keshavraj-temple/|title=Keshavraj Temple {{!}} Dapoli|website=talukadapoli.com|language=en-US|access-date=2018-07-19}}&lt;/ref&gt;

केशवराज मंदिर हे विष्णूच्या केशव रूपाला समर्पित आहे. मंदिराच्या परिसरात हिरवेगार जंगल असून पक्ष्यांचा किलबिलाट वातावरण आनंददायी बनवतो. मंदिरात काळ्या दगडाची केशवराजाची मुर्ती आहे आणि सुंदर लाकडी मंडप आहे. मंदिराजवळ एक काळ्या दगडातील गोमुख आहे, ज्यातून सतत पाणी वाहते. हे पाणी डोंगरातून येते आणि गोमुखातून निघते. परिसरात आंब्याची झाडे आहेत, ज्यामुळे उन्हाळ्यात त्याचा सुगंध अनुभवता येतो. केशवराज मंदिर हे एक शांत आणि निसर्गरम्य ठिकाण आहे, जिथे भक्त आणि पर्यटक दोन्ही धार्मिक तसेच नैसर्गिक सौंदर्याचा अनुभव घेऊ शकतात.&lt;ref&gt;[https://hostedopen.com/keshavraj-temple-dapoli-complete-information-in-marathi/ केशवराज मंदिर दापोली माहिती] hostedopen.com/&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;


* मुरुड बीच - मुरुड हा दापोलीपासून जवळजवळ 12 किमी (7.5 मैल) समुद्रसपाटीवरील लहान गाव आहे.&lt;br /&gt;


* पन्हाळेकाजी लेणी - दापोली-पांगारी रस्त्यावर स्थित, पन्हाळेजी गुहांमधे खेड मार्गे किंवा वाकवली आणि टेटवली  येथुन प्रवेश करता येतो. कोटजाई आणि धाकटी नद्यांच्या संगमाजवळ हे स्थान खोल दरीमध्ये आहे. तेथे सुमारे 29 कोरीव लेणी आहेत.&lt;br /&gt;


* पालगड - मंडणगडपासून साधारण बारा किलोमीटर अंतरावर दापोली तालुक्यातील पालगड येथे पूज्य साने गुरुजींचे जन्मगाव आहे. या ठिकाणी पारंपरिक कोकणी पद्धतीच्या स्मारकात गुरुजींच्या जिवनातील अनेक प्रसंग छायाचित्रांच्या रूपात प्रदर्शित करण्यात आले आहेत. गावातील प्राथमिक शाळेत गुरुजींचे प्राथमिक शिक्षण झाले होते. ट्रेकींगची आवड असल्यास गावालगतच असलेल्या पालगड किल्ल्यावर जाऊन प्राचीन अवशेष पाहता येतात. मात्र किल्ल्याची भटकंती करतांना स्थानिकांची मदत अवश्य घ्यावी.


* सुवर्णदुर्ग किल्ला – सुवर्णदुर्ग हा जलदुर्ग हर्णे बंदरापासून साधारणपणे १ किमी अंतरावर समुद्रात असलेल्या बेटावर बांधलेला आहे. ह्या किल्ल्याचे प्रवेशद्वार गोमुखी पद्धतीचे आहे. किल्ल्याला १५ बुरुज असून किल्ल्याची तटबंदी अजूनही सुस्थितीत आहे. किल्ल्याच्या प्रवेशद्वाराच्या उजव्या तटावर मारुतीची मूर्ती आणि पायरीवर कासव कोरले आहे. किल्ल्यावर वाड्याचे अवशेष असून धान्यकोठारे, पाण्याचे तलाव आणि टाके आहे. ह्या किल्ल्याचे बांधकाम शिलाहारकालीन असून १६व्या शतकात किल्ला आदिलशाहीच्या ताब्यात होता. १६६० च्या सुमारास हा किल्ला शिवाजीमहाराजांनी स्वराज्यात सामील केला आणि डागडुजी करून किल्ला बळकट केला.&lt;br /&gt;


* कनकदुर्ग, फतेदुर्ग आणि गोवा किल्ला – हे तिन्ही किल्ले सुवर्णदुर्ग किल्ल्याचे संरक्षण करण्यासाठी हर्णे समुद्रकिनाऱ्यावर बांधले आहेत. तिन्ही किल्ले चिंचोळ्या भूभागाने हर्णे बंदराला जोडले आहेत. फतेदुर्गाची समुद्राच्या दिशेला असलेली थोडीशी तटबंदी आणि कनकदुर्ग व फतेदुर्ग यांना जोडणारा दगडी पूल  वगळता बाकी वास्तू काळाच्या ओघात नष्ट झाल्या आहेत. किल्ल्यावर सद्यस्थितीत कोळी लोकांची वसाहत आहे. कनकदुर्ग किल्ला समुद्रात घुसलेल्या कातळाच्या माथ्यावर बांधला आहे. किल्ल्यावर जाण्यासाठी पायऱ्या असून जवळच डाव्या हाताला दगडी बुरुज आहे. किल्ल्यावर पाण्याची टाकी आणि थोडीशी तटबंदी साबूत आहे. सद्यस्थितीत किल्ल्यावर दीपगृह आहे. तिन्ही किल्ल्यांमध्ये बऱ्यापैकी सुस्थित असलेला किल्ला म्हणजे गोवा किल्ला.&lt;br /&gt;


* पर्णालक दुर्ग – हा किल्ला पन्हाळेकाजी लेण्यांच्या वरच्या भागात एका टेकडीवर आहे. हा भूप्रदेश साधारणपणे ११व्या शतकात शिलाहार राजांनी आपल्या वर्चस्वाखाली आणला. शिलाहार राजा अपरादित्य (इ.स. ११२७ ते ११४८) याने कदंब राजसत्तेकडून हा भूभाग जिंकून घेतला. अपरादित्यने आपला मुलगा विक्रमादित्य याला कोकण प्रांताचा अधिपती बनवले. आजचे पन्हाळे गाव ही शिलाहारांची राजधानी. त्यावेळी गावाचे नाव होते प्रणालक. म्हणून हा प्रणालक दुर्ग. किल्ल्यावर असलेल्या वास्तू काळाच्या ओघात नष्ट झालेल्या आहेत. किल्ल्यावर झोलाईदेवीचे मंदिर आहे. शासनाने डांबरी रस्ता बांधला असल्यामुळे झोलाई देवीच्या मंदिरापर्यंत गाडी घेऊन जाता येते. पण ज्यांना किल्ला चढायचा असेल त्यांनी पन्हाळे गावाच्या थोडे पुढे एक वाट डावीकडे जाते, त्या वाटेने किल्ला चढायला सुरुवात करावी. हा किल्ल्यावर जाणारा राजमार्ग. या वाटेने जाताना पायऱ्या चढाव्या लागतात. पायऱ्यांच्या वाटेवर एक पाण्याचे टाक सुद्धा आहे. येथे किल्ला होता हे सांगणारे दोनच अवशेष आपल्याला दिसतात आणि ते म्हणजे पायऱ्या आणि पाण्याचे टाके.&lt;br /&gt;


* उन्हवरे / फरारे - गरम पाण्याचे कुंड  (स्प्रिंग्स) दापोलीपासून 35 किमी (22 मैल) उंचावर गावात नैसर्गिक गरम पाण्याचे झरे आहेत. वकावली पासून 21 किमी (13 मैल) व टेटवली पासून 17 किमी (11 मैल) अंतरावर आहेत. आसपासच्या भागातले लोक व पर्यटक येथे येतात जे गरम सल्फर वॉटर स्प्रिंग्समध्ये आंघोळ करण्यासाठी येतात, त्वचेचे आजार या गरम पाण्याने बरे होतात.


* श्री वाघेश्वर मंदिर – केशवराज मंदिरापासून अवघ्या २-३ किमी वर वाघेश्वराचे हेमाडपंथी मंदिर आहे. मंदिराच्या सभागृहात लाकडी खांब असून त्यांच्यावर पुराणातील प्रसंग कोरलेले असून गाभाऱ्यात असलेले शिवलिंग स्वयंभू आहे. मंदिराच्या परिसरात गणपती, काळभैरव आणि झोलाईदेवी इ. देवतांची मंदिरे आहेत. वाघेश्वर मंदिर नदीच्या काठावर *असून नदीला सुंदर घाटसुद्धा बांधला आहे.&lt;br /&gt;


* श्री विमलेश्वर मंदिर - हे आंजार्ले जवळील मुर्डी गावात स्थित आहे, काड्यावराचा गणपती पासून फक्त 1 किमी. मंदिर सुमारे 1200 वर्षे जुने आहे आणि बांधकाम अजूनही मजबूत आहे.&lt;br /&gt;


* श्री चंडिकादेवी मंदिर, दाभोळ
दापोलीपासून 30 किलोमीटर अंतरावर श्री चंडिकादेवीचे जागृत देवस्थान आहे. दाभोळच्या खाडीपासून 5 किलोमीटरवर हे मंदिर आहे. हिरव्यागार परिसरात डोंगरातील एकसंध पाषाणात कोरीव काम करून देवीची मुर्ती आणि गाभारा उभारण्यात आला आहे. मंदिराच्या दारातच भव्य प्रवेशद्वार आणि दिपमाळ आहे. नंदादीपाच्या प्रकाशात गुहेत जाऊन देवीचे दर्शन घ्यावे लागते. मंद प्रकाशात दिसणारी देवीची मुर्ती नजरेत साठवून घ्यावीशी वाटते. नंदादीपांनी प्रकाशीत गुहेतील वाटही तेवढीच सुंदर दिसते. गुहेत प्रदक्षिणा मार्ग तयार करण्यात आला आहे. गाभाऱ्यात विजेचा वापर केला जात नाही. मंदिराशेजारी असलेल्या आणखी एका गुहेतून पाण्याचा मोठा प्रवाह बाहेर आलेला दिसतो. भाविक या ठिकाणी स्नानदेखील करतात. हा प्रवाहकुंड पांडवकालीन आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी मंदिराला भेट दिल्याचे येथे सांगितले जाते.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;&lt;/nowiki&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://talukadapoli.com/places/dabhol-chandika-temple/|title=chandika mandir dabhol {{!}} chandika mandir dapoli|website=talukadapoli.com|language=en-US|access-date=2018-07-19}}&lt;nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;


* कर्दे बीच — डॉल्फिन निरीक्षणासाठी प्रसिद्ध. कर्दे समुद्रकिनाऱ्याला “डॉल्फिन वॉचिंग गॅलरी” म्हटलं तर चुकीचं ठरणार नाही. पहाटेच्या बोटीवर बसून समुद्रात शिरलं की अचानक डॉल्फिन्सचा एक थवा डोकं वर काढतो. &lt;ref&gt;https://hostedopen.com/dapoli-tourist-places-guide/&lt;/ref&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

1.^ &quot;दापोली विकासपिडीया&quot;.
2.^ &quot;District Census Handbook&quot; (PDF). Census of India. p.&amp;nbsp;44. Retrieved 16 April 2016.
3.^ Dapoli sets example by shunning plastic - The Times of India on Mobile http://timesofindia.com/city/pune/Dapoli-sets-example-by-shunning-plastic/articleshow/14221597.cms

[[वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील तालुके]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके]]</text>
      <sha1>83g7t7xzxf1zhtjaqtv53bk8dgkx8p1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>उडिया भाषा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210771</id>
    <revision>
      <id>2693780</id>
      <parentid>2587440</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:47:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2693780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2818" sha1="k6o6mk5jyku28x8tjtuo97m457r7n3d" xml:space="preserve">[[चित्र:Odia Bhasa.png|इवलेसे|उडिया लिपी]]
{{माहितीचौकट भाषा
|नाव = ओडिया भाषा
|स्थानिक नाव = ଓଡ଼ିଆ 
|भाषिक_देश = [[भारत]]
|राष्ट्रभाषा_देश = {{देशध्वज|भारत}}
|भाषिक_प्रदेश = [[ओरिसा]], [[झारखंड]], [[पश्चिम बंगाल]], [[छत्तीसगड]]
|बोलीभाषा = 
|लिपी = उडिया लिपी
|भाषिक_लोकसंख्या = ३.३ कोटी
|भाषिक_लोकसंख्येनुसार_क्रमांक = 
|भाषाकुल_वर्गीकरण = [[इंडो-युरोपीय भाषासमूह|इंडो-युरोपीय]]
|वर्ग२ = [[इंडो-इराणी भाषासमूह|इंडो-इराणी]]
|वर्ग३ = [[हिंद-आर्य भाषासमूह|हिंद-आर्य]]
|वर्ग४ = पूर्व शाखा
|भाषासंकेत_ISO_639_1_वर्गवारी = or
|भाषासंकेत_ISO_639_2_वर्गवारी = ori
|भाषासंकेत_ISO_639_3_वर्गवारी = {{Webarchiv | url=http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ori | wayback=20071209155505 | text=ori}}
|नकाशा = 
}}

'''ओडिया''' किंवा '''ओरिया''' ही [[भारत]] देशाच्या [[ओडिशा]] राज्यामधील प्रमुख [[भाषा]] आहे. सध्या सुमारे ३.३ कोटी लोक उडिया भाषक आहेत. [[भारताचे संविधान|भारताच्या संविधानामधील]] आठव्या अनुसूचीनुसार उडिया ही [[भारताच्या अधिकृत भाषा|भारताच्या २२ अधिकृत भाषांपैकी]] एक आहे. ओरिसा राज्यामधील ८३.३ टक्के लोक ओडिया भाषिक आहेत.

== हे सुद्धा पहा ==
* [[जगातील भाषांची यादी]]

{{विस्तार}}
{{आंतरविकि|code=or|उडिया}}
{{कॉमन्स वर्ग|Oriya language|उडिया}}
{{भारत भाषा}}

[[वर्ग:हिंद-आर्य भाषासमूह]]
[[वर्ग:भारतामधील भाषा]]
[[वर्ग:ओडिशा|भा]]
[[वर्ग:अभिजात भाषा]]
[[वर्ग:उडिया भाषा]]</text>
      <sha1>k6o6mk5jyku28x8tjtuo97m457r7n3d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>गुस्तावो दियाझ ओर्दाझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>211616</id>
    <revision>
      <id>2693877</id>
      <parentid>2692283</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T03:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2693877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34412" sha1="4i31btw2043snfx21el0ox2cuvlywnf" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''गुस्तावो दियाझ ओर्दाझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ''' {{विमानतळ संकेत|PVR|MMPR}} हा [[मेक्सिको]]च्या [[पोर्तो व्हायार्ता]] शहरातील विमानतळ आहे. या विमानतळाचा उपयोग मुख्यत्वे पर्यटकांसाठी होतो. येथील बव्हंश वाहतूक हिवाळा, वसंत आणि उन्हाळ्याच्या सुरुवातीस होते. त्यानंतर होणाऱ्या पावसामुळे येथील पर्यटन तसेच उड्डाणेही कमी होतात.

येथून उत्तर अमेरिकेतील मोठ्या शहरांना तसेच [[युरोप]]मधील निवडक शहरांना थेट सेवा उपलब्ध आहे. २०१६मध्ये ४०,६३,००० प्रवाशांनी या विमानतळाचा उपयोग केला होता.

== विमानकंपन्या आणि गंतव्यस्थाने ==
=== प्रवासी ===
{{Airport-dest-list
&lt;!-- --&gt;
|[[एरोमेक्सिको]]|[[मेक्सिको सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-बेनितो हुआरेझ]]&lt;ref name=AMX&gt;{{cite web|url=https://www.aeromexico.com/en_us/flights-to-mexico-city|title=Book Cheap Aeromexico Flights to Mexico City|website=Aeroméxico|accessdate=March 10, 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
|{{nowrap|[[एरोमेक्सिको कनेक्ट]]}}|[[मेक्सिको सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-बेनितो हुआरेझ]],&lt;ref name=AMX /&gt; [[फेलिप अँजल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-फेलिप अँजल्स]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aeromexico.com/en_us/flights-to-felipe-angeles-(mexico-city)|title=Book Cheap Aeromexico Flights to Felipe Angeles (Mexico City)|website=Aeroméxico|accessdate=March 10, 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[एर कॅनडा]] |  [[टोराँटो पीअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोराँटो-पीअरसन]],&lt;ref name=&quot;AirCanadaflightsPV&quot;/&gt; [[व्हँकुव्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|व्हँकुव्हर]]&lt;ref name=&quot;AirCanadaflightsPV&quot;/&gt; &lt;br&gt;'''हंगामी:''' [[माँट्रियाल-त्रुदो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माँट्रियाल-त्रुदो]]&lt;ref name=&quot;AirCanadaflightsPV&quot;&gt;{{cite news |last1=Robertson |first1=Dylan |title=Porter is latest Canadian airline to restart service to Mexico |url=https://www.stalbertgazette.com/lifestyle-news/porter-is-latest-canadian-airline-to-restart-service-to-mexico-11914149 |access-date=7 March 2026 |work=St. Albert Gazette |date=24 February 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[एर कॅनडा रूज]]}}| '''हंगामी:''' [[कॅल्गरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कॅल्गरी]] (१० डिसेंबर, २०२६ पासून सुरू होणार)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://canadianaviationnews.ca/more-global-choices-more-cities-more-sunshine-next-winter-air-canada-adds-quito-more-europe-year-round-and-resumes-calgary-mexico-routes/|title=More Global Choices, More Cities, More Sunshine Next Winter: Air Canada Adds Quito, More Europe Year-Round and Resumes Calgary-Mexico Routes|website=Canadian Aviation News|access-date=28 January 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[एर ट्रान्झॅट]] | '''हंगामी:''' [[माँट्रियाल-त्रुदो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माँट्रियाल-त्रुदो]],&lt;ref name=&quot;AirTransatPV&quot;/&gt; [[क्युबेक सिटी ज्यान लेसेज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|क्युबेक सिटी]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Air Transat expands its flight offer for winter 2024-2025 from Quebec |url=https://www.lelezard.com/en/news-21374974.html |access-date=7 March 2026 |work=www.lelezard.com |date=13 May 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[टोराँटो पीअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोराँटो-पीअरसन]]&lt;ref name=&quot;AirTransatPV&quot;&gt;{{cite news |last1=Wilford |first1=Denette |title=WestJet, Air Canada, Air Transat and Porter resume flights to Mexico |url=https://ca.news.yahoo.com/25-mexican-national-guard-troops-162823111.html |access-date=7 March 2026 |work=Yahoo News |date=23 February 2026 |language=en-CA}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[अलास्का एरलाइन्स]] | [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Leong |first1=Tracey |last2=Chavolla |first2=Elizabeth |title=Violence in Mexico prompts flight cancellations to Puerto Vallarta, Guadalajara |url=https://www.nbclosangeles.com/news/local/violence-in-mexico-prompts-flight-cancellations-to-puerto-vallarta-guadalajara/3852243/ |access-date=7 March 2026 |work=NBC Los Angeles |date=22 February 2026}}&lt;/ref&gt;  [[सॅन डियेगो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन डियेगो]],&lt;ref name=&quot;SDALAPV&quot;&gt;{{cite news |last1=D'Amore |first1=Dino |title=Alaska Airlines Adds Nonstop Flights Between San Francisco And Mexico |url=https://aviationnews-online.com/public/index.php/article/alaska-airlines-adds-nonstop-flights-between-san-francisco-and-mexico |access-date=7 March 2026 |work=Airline Economics Ltd |date=13 August 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[सॅन फ्रान्सिस्को आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन फ्रान्सिस्को]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bauman |first1=Anna |title=Flights to SFO from Puerto Vallarta canceled as U.S. warns of danger after drug lord’s killing |url=https://www.sfchronicle.com/us-world/article/sfo-puerta-vallarta-flights-canceled-21749365.php |access-date=7 March 2026 |date=23 February 2026}}&lt;/ref&gt; [[सीएटल-टॅकोमा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सीएटल/टॅकोमा]]&lt;ref name=&quot;NYCPV&quot;/&gt; &lt;br&gt;'''हंगामी:''' [[जॉन एफ. केनेडी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|न्यू यॉर्क-जेएफके]],&lt;ref name=&quot;NYCPV&quot;&gt;{{cite news |title=Alaska Airlines Adds Direct Flights From New York, Sacramento, Kansas City and St. Louis to Puerto Vallarta |url=https://outandaboutpv.com/alaska-airlines-adds-direct-flights-from-new-york-sacramento-kansas-city-and-st-louis-to-puerto-vallarta/ |access-date=7 March 2026 |work=Out &amp; About Puerto Vallarta – LGBTQ News, Gay Guide &amp; Events |date=11 July 2024}}&lt;/ref&gt; [[पोर्टलँड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पोर्टलँड (ओआर)]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Aljobory |first1=Sana |title=Alaska Airlines, Volaris cancel Portland routes amid unrest in western Mexico |url=https://katu.com/news/local/alaska-airlines-volaris-cancel-portland-routes-amid-unrest-in-western-mexico |access-date=7 March 2026 |work=KATU |date=22 February 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[सॅक्रामेंटो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅक्रामेंटो]],&lt;ref name=&quot;NYCPV&quot;/&gt; [[सेंट लुईस लँबर्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सेंट लुईस]]&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Croissant |first1=Morgane |title=Alaska Airlines Is Launching 10 New Routes This Month |url=https://matadornetwork.com/read/alaska-airlines-new-routes-january-2025/ |website=Matador Network |access-date=7 March 2026 |date=15 January 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[अमेरिकन एरलाइन्स]] |  [[डॅलस फोर्ट वर्थ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डॅलस/फोर्ट वर्थ]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Parker |first1=Jordan |title=Mexico flights resume—Southwest and American return |url=https://www.nbcdfw.com/news/business/southwest-american-airlines-resume-mexico-flights/3989226/ |access-date=7 March 2026 |work=NBC 5 Dallas-Fort Worth |date=24 February 2026}}&lt;/ref&gt; [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]],&lt;ref name=AA&gt;{{cite news |title=North American Airlines Boost Winter Flights to Puerto Vallarta {{!}} Caribbean News Digital |url=https://www.cndenglish.com/airlines/north-american-airlines-boost-winter-flights-puerto-vallarta |access-date=7 March 2026 |date=9 May 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[फिनिक्स स्काय हार्बर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फिनिक्स-स्काय हार्बर]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Prelutsky |first1=Zach |title=Flights from Puerto Vallarta to Phoenix resume following cartel violence |url=https://www.azfamily.com/2026/02/25/flights-puerto-vallarta-phoenix-resume-following-cartel-violence/ |access-date=7 March 2026 |work=AZ Family |date=25 February 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;'''हंगामी:''' [[ओहेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो-ओहेर]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Stefanski |first1=Matt |title=Flights from Chicago to Mexico canceled amid violence after cartel leader's killing |url=https://www.nbcchicago.com/news/local/flights-from-chicago-to-mexico-canceled-amid-violence-following-cartel-leaders-killing/3898537/ |access-date=7 March 2026 |work=NBC Chicago |date=22 February 2026}}&lt;/ref&gt; 
&lt;!-- --&gt;
| [[अमेरिकन ईगल (विमानकंपनी ब्रँड)|अमेरिकन ईगल]]| '''हंगामी:''' [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]]&lt;ref name=AA /&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[डेल्टा एर लाइन्स]] | [[हार्ट्सफिल्ड-जॅक्सन अटलांटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अटलांटा]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Passalalpi |first1=Alessandro |title=Delta Air Lines Diverts Multiple Flights To Puerto Vallarta: Passengers Have Mixed Reactions Over The Experience |url=https://www.aol.com/delta-air-lines-diverts-multiple-124019536.html |access-date=7 March 2026 |work=AOL |date=23 February 2026}}&lt;/ref&gt;  [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]],&lt;ref name=&quot;LAXUA&quot;&gt;{{cite news |last1=Sullivan |first1=Caitlin |title=Delta Expands Puerto Vallarta Service for Holiday Season |url=https://www.caribjournal.com/2025/05/28/delta-puerto-vallarta-holiday |access-date=7 March 2026 |work=Caribbean Journal |date=28 May 2025 |language=en-us}}&lt;/ref&gt; [[सॉल्ट लेक सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॉल्ट लेक सिटी]],&lt;ref name=&quot;LAXUA&quot;/&gt; [[सीएटल-टॅकोमा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सीएटल/टॅकोमा]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Delta Announces New Saturday Nonstop Flights for Summer 2026 {{!}} Travel Agent Central |url=https://www.travelagentcentral.com/transportation/delta-announces-new-saturday-nonstop-flights-summer-2026 |access-date=7 March 2026 |date=31 October 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;'''हंगामी:''' [[डेट्रॉईट मेट्रोपॉलिटन विमानतळ|डेट्रॉईट]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Raby |first1=Dan |title=Delta offering travel waivers after Jalisco cartel leader's killing disrupts flights to Mexico - CBS Atlanta |url=https://www.cbsnews.com/atlanta/news/delta-travel-waivers-jalisco-cartel-leaders-killing-flight-disruption-mexico/ |access-date=7 March 2026 |work=CBS News |date=23 February 2026}}&lt;/ref&gt; [[मिनीॲपोलिस-सेंट पॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिनीॲपोलिस/सेंट पॉल]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Bondarenko |first1=Veronika |title=These airlines have restarted flights to Puerto Vallarta |url=https://www.aol.com/finance/airlines-restarted-flights-puerto-vallarta-170000579.html |access-date=7 March 2026 |work=AOL |date=24 February 2026}}&lt;/ref&gt; 
&lt;!-- --&gt;
| [[फ्लेअर एरलाइन्स]] | '''हंगामी:''' [[कॅल्गरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कॅल्गरी]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Flair Airlines Celebrates 19 Years with Special Flair Day Promotions and Exciting New Routes – Canadian Aviation News |url=https://canadianaviationnews.ca/flair-airlines-celebrates-19-years-with-special-flair-day-promotions-and-exciting-new-routes/ |access-date=7 March 2026 |date=19 August 2024 |language=en-CA}}&lt;/ref&gt; [[एडमंटन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|एडमंटन]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Parker |first1=Ian Hayden |title=Puerto Vallarta has a new flight from Canada |url=https://www.vallartadaily.com/puerto-vallarta-news/puerto-vallarta-has-a-new-flight-from-canada/ |access-date=7 March 2026 |work=Puerto Vallarta News |date=13 May 2022}}&lt;/ref&gt; [[टोराँटो पीअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोराँटो-पीअरसन]],&lt;ref name=&quot;FlairPV&quot;/&gt; [[व्हँकुव्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|व्हँकुव्हर]]&lt;ref name=&quot;FlairPV&quot;&gt;{{cite news |title=Flair, WestJet add recovery flights following violence in Mexico’s Jalisco state |url=https://www.travelweek.ca/news/airlines/flair-westjet-add-recovery-flights-following-violence-in-mexicos-jalisstate/ |access-date=7 March 2026 |work=Travel Week CA |date=25 February 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[फ्रंटियर एरलाइन्स]]}}|[[हार्ट्सफिल्ड-जॅक्सन अटलांटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अटलांटा]]&lt;ref name=&quot;frontierpvr&quot;&gt;{{cite web|url=https://sixtenrealty.com/news/frontier-adds-new-direct-flight-from-atlanta-to-puerto-vallarta/|title=Frontier Adds New Direct Flight from Atlanta to Puerto Vallarta|website=Sixten Realty|date=Sep 2025|accessdate=Feb 5, 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;'''हंगामी:''' [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Travelers deplaned from Denver flight to Mexico amid cartel violence |url=https://www.yahoo.com/news/videos/travelers-deplaned-denver-flight-mexico-141517278.html |access-date=7 March 2026 |work=Yahoo News |date=23 February 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
|{{nowrap|[[मेक्सिकाना दे आव्हियासिओन (२०२३–वर्तमान)|मेक्सिकाना दे आव्हियासिओन]]}}|[[फेलिप अँजल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-फेलिप अँजल्स]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mexicana.gob.mx/destino/santaLucia|title=Santa Lucía|website=Mexicana de Aviación|accessdate=December 19, 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
|[[पोर्टर एरलाइन्स]]| '''हंगामी:''' [[एडमंटन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|एडमंटन]] (३ नोव्हेंबर, २०२६ पासून सुरू होणार),&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.businesswire.com/news/home/20260430131474/en/Porter-Introduces-4-New-Winter-Destinations-for-2026-27-Season-Increases-Sun-Capacity-by-Greater-Than-150|title=Porter Introduces 4 New Winter Destinations for 2026-27 Season, Increases Sun Capacity by Greater Than 150%|publisher=Business Wire|date=April 30, 2026|accessdate=April 30, 2026}}&lt;/ref&gt; [[जॉन सी. मुनरो हॅमिल्टन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|हॅमिल्टन (ओएन)]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.businesswire.com/news/home/20250624131083/en/Porter-Airlines-Welcomes-the-Sun-With-Service-to-Mexico-the-Caribbean-and-Costa-Rica|title=Porter Airlines Welcomes the Sun With Service to Mexico, the Caribbean and Costa Rica|publisher=Business Wire|date=25 June 2025|accessdate=25 June 2025}}&lt;/ref&gt; [[ओटावा मॅकडोनाल्ड-कार्टियर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ओटावा]],&lt;ref name=&quot;OttawaWJ&quot;&gt;{{cite news |last1=Fleming |first1=Tyler |title=Ottawa travellers weigh risks as flights resume to Puerto Vallarta after cartel violence |url=https://www.ctvnews.ca/ottawa/article/ottawa-travellers-weigh-risks-as-flights-resume-to-puerto-vallarta-after-cartel-violence/ |access-date=7 March 2026 |work=CTVNews |date=25 February 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[टोराँटो पीअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोराँटो-पीअरसन]]&lt;ref&gt;{{cite news |title=Porter launches first-ever Toronto–Puerto Vallarta service as winter sun network grows |url=https://www.travelweek.ca/news/airlines/porter-launches-first-ever-toronto-puerto-vallarta-service-as-winter-sun-network-grows/ |access-date=7 March 2026 |work=Travelweek |date=14 November 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[सेन्योर एर]] | [[काबो सान लुकास आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|काबो सान लुकास]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.caboflightcenter.com/Destinations/Puerto-Vallarta|title=Travel nonstop from Cabo San Lucas to Puerto Vallarta|website=Señor Air|accessdate=April 7, 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| {{nowrap|[[साउथवेस्ट एरलाइन्स]]}} |  [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]],&lt;ref name=&quot;SWAPV&quot;&gt;{{cite news |last1=Bondarenko |first1=Veronika |title=These airlines have restarted flights to Puerto Vallarta |url=https://www.thestreet.com/travel/these-airlines-have-restarted-flights-to-puerto-vallarta |access-date=7 March 2026 |date=24 February 2026}}&lt;/ref&gt; [[विल्यम पी. हॉबी विमानतळ|ह्युस्टन-हॉबी]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Rosenthal |first1=Abigail |title=American, Southwest, other airlines cancel flights amid unrest in Mexico |url=https://www.chron.com/culture/article/mexico-flights-canceled-21871796.php |access-date=7 March 2026 |work=Chron |date=23 February 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[हॅरी रीड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लास वेगास]],&lt;ref name=&quot;southwestpvr&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.reviewjournal.com/business/tourism/southwest-to-begin-flying-from-las-vegas-to-these-mexican-cities-3485841/|title=Southwest to begin flying from Las Vegas to these Mexican cities|website=Las Vegas Review Journal|date=Oct 2025|accessdate=Feb 5, 2026}}&lt;/ref&gt; [[जॉन वेन विमानतळ|ऑरेंज काउंटी]],&lt;ref name=&quot;SWAJWA&quot;&gt;{{cite news |title=New Southwest Airlines flights will connect Puerto Vallarta and Las Vegas |url=https://mexiconewsdaily.com/travel/southwest-airlines-flights/ |access-date=7 March 2026 |work=Mexico News Daily |date=21 November 2025}}&lt;/ref&gt; [[फिनिक्स स्काय हार्बर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|फिनिक्स-स्काय हार्बर]],&lt;ref name=&quot;SWAJWA&quot;/&gt; [[सेंट लुईस लँबर्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सेंट लुईस]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Pearson |first1=James |title=Southwest's massive expansion: 31 new routes launch next week [map] |url=https://www.msn.com/en-us/travel/news/southwests-massive-expansion-31-new-routes-launch-next-week-map/ar-AA1XbjAf?gemSnapshotKey=GM30127A6E-snapshot-0&amp;ocid=XMMO&amp;apiversion=v2&amp;domshim=1&amp;noservercache=1&amp;noservertelemetry=1&amp;batchservertelemetry=1&amp;renderwebcomponents=1&amp;wcseo=1 |access-date=7 March 2026 |work=MSN |date=26 February 2026}}&lt;/ref&gt; [[सॅन डियेगो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन डियेगो]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Glab |first1=Jim |title=World's second-most popular smartphone now compatible with US carrier |url=https://travel.yahoo.com/flights/articles/southwest-vp-responds-suggested-improvements-130000234.html |access-date=7 March 2026 |work=Yahoo Travel |date=7 March 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;'''हंगामी:''' [[ऑस्टिन-बर्गस्ट्रॉम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ऑस्टिन]],&lt;ref name=SW&gt;{{cite news |last1=Bennett |first1=Adam |title=Austin family stranded near Puerto Vallarta amid cartel violence |url=https://www.yahoo.com/news/articles/austin-family-stranded-near-puerto-221931330.html |access-date=7 March 2026 |work=Yahoo News |date=23 February 2026}}&lt;/ref&gt; [[सॅक्रामेंटो आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅक्रामेंटो]]&lt;ref name=SW /&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[सन कंट्री एरलाइन्स]] | [[मिनीॲपोलिस-सेंट पॉल आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मिनीॲपोलिस/सेंट पॉल]]&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Medne |first1=Megija |title=Flights suspended from Puerto Vallarta to MSP amid unrest in parts of Mexico |url=https://www.kare11.com/article/news/local/flights-suspended-from-puerto-vallarta-to-msp-amid-unrest-mexico/89-b4062efc-4453-4f6b-b576-54834890c4de |access-date=7 March 2026 |work=KARE 11 |date=22 February 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[युनायटेड एरलाइन्स]]| [[डेन्व्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|डेन्व्हर]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Maslen |first1=Richard |title=Denver Lands new United Link to Panama City {{!}} Aviation Week Network |url=https://aviationweek.com/air-transport/airports-networks/denver-lands-new-united-link-panama-city |access-date=7 March 2026 |work=Aviation Week |date=7 May 2014}}&lt;/ref&gt; [[जॉर्ज बुश इंटरकॉन्टिनेंटल विमानतळ|ह्युस्टन-इंटरकॉन्टिनेंटल]],&lt;ref name=&quot;UAPV&quot;/&gt;  [[नेवार्क लिबर्टी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|नेवार्क]],&lt;ref name=UAL/&gt; [[सॅन फ्रान्सिस्को आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन फ्रान्सिस्को]]&lt;ref name=&quot;UAPV&quot;&gt;{{cite news |last1=Bondarenko |first1=Veronika |title=All major airlines cancel flights to Puerto Vallarta |url=https://www.thestreet.com/travel/all-major-airlines-cancel-flights-to-puerto-vallarta |access-date=7 March 2026 |date=23 February 2026}}&lt;/ref&gt;  &lt;br&gt;'''हंगामी:''' [[ओहेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|शिकागो-ओहेर]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Puckett |first1=Jessica |title=US Airlines Resume Flights to Mexico After Unrest Erupts in the Region |url=https://www.travelpulse.com/news/airlines-airports/us-airlines-resume-flights-to-mexico-after-unrest-erupts-in-the-region |access-date=7 March 2026 |work=Travel Pulse |date=24 February 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[लॉस एंजेलस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लॉस एंजेलस]]&lt;ref name=&quot;UAPV&quot;/&gt; 
&lt;!-- --&gt;
| [[युनायटेड एक्सप्रेस]] |'''हंगामी:''' [[जॉर्ज बुश इंटरकॉन्टिनेंटल विमानतळ|ह्युस्टन-इंटरकॉन्टिनेंटल]]&lt;ref name=UAL&gt;{{cite web|url=https://www.united.com/en-us/flights-to-puerto-vallarta|title=Flights to Puerto Vallarta from $ 372* or from $40/mo|website=United Airlines|accessdate=April 7, 2026|archive-date=2025-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20251217201416/https://www.united.com/en-us/flights-to-puerto-vallarta|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[व्हायव्हा (विमानकंपनी)|व्हायव्हा]]| [[सिउदाद हुआरेझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|चिहुआहुआ]],&lt;ref name=&quot;VivaPuerto&quot;&gt;{{cite news |title=Puerto Vallarta Tourism Recovery Advances {{!}} Banderas News |url=https://banderasnews.com/puerto-vallarta-tourism-recovery-advances/ |access-date=7 March 2026 |date=16 June 2021}}&lt;/ref&gt; [[ग्वादालाहारा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ग्वादालाहारा]],&lt;ref name=&quot;Vivamexico&quot;/&gt; [[मेक्सिको सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-बेनितो हुआरेझ]],&lt;ref name=&quot;Vivamexico&quot;&gt;{{cite news |last1=De Alba |first1=Teresa |title=AFAC: Western Mexico Airports Operated Normally |url=https://mexicobusiness.news/aerospace/news/afac-western-mexico-airports-operated-normally |access-date=7 March 2026 |work=Mexico Business |date=27 February 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt; [[फेलिप अँजल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-फेलिप अँजल्स]],&lt;ref name=&quot;Vivamexico&quot;/&gt; [[माँतेरे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माँतेरे]],&lt;ref name=&quot;VivaPuerto&quot;/&gt; [[तिहुआना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तिहुआना]],&lt;ref name=&quot;Vivamexico&quot;/&gt; [[तोलुका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तोलुका/मेक्सिको सिटी]]&lt;ref name=&quot;Vivamexico&quot;/&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[व्होलारिस]] |  [[अग्वासकाल्येंतेस आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अग्वासकाल्येंतेस]],&lt;ref name=&quot;newvolaris2026&quot;/&gt; [[ग्वादालाहारा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|ग्वादालाहारा]], [[बहिओ आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|लिओन/बहिओ]],&lt;ref&gt;{{cite news |title=Volaris anuncia tres nuevas rutas a Puerto Vallarta y refuerza su conectividad nacional |url=https://pasilloturistico.com/volaris-anuncia-tres-nuevas-rutas-a-puerto-vallarta-y-refuerza-su-conectividad-nacional/ |access-date=7 March 2026 |work=Pasillo Turístico |date=10 February 2026 |language=es}}&lt;/ref&gt; [[मेक्सिकाली आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिकाली]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aviacionline.com/mega-expansion-volaris-lanza-41-nuevas-rutas-nacionales-en-mexico|title=Mega expansión: Volaris lanza 41 nuevas rutas nacionales en México|first=Gastón|last=Cena|date=23 May 2023}}&lt;/ref&gt; [[मेक्सिको सिटी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-बेनितो हुआरेझ]],&lt;ref name=&quot;VolarisPV&quot;&gt;{{cite news |title=Volaris anuncia tres nuevas rutas directas a Puerto Vallarta |url=https://boletinturistico.com.mx/interior/volaris_anuncia_tres_nuevas_rutas_directas_a_puerto_vallarta |access-date=7 March 2026 |date=2 December 2025}}&lt;/ref&gt; [[फेलिप अँजल्स आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मेक्सिको सिटी-फेलिप अँजल्स]],&lt;ref name=&quot;VolarisPV&quot;/&gt; [[माँतेरे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|माँतेरे]],&lt;ref name=&quot;VolarisPV&quot;/&gt; [[जनरल फ्रांसिस्को मुनिका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|मोरेलिया]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Lassetter |first1=Jon |title=Volaris is growing again; it serves 73 airports with 210+ routes |url=https://airserviceone.com/volaris-is-growing-again-it-serves-73-airports-with-210-routes/ |access-date=7 March 2026 |work=Air Service One |date=4 August 2025}}&lt;/ref&gt;  [[पुएब्ला आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|पुएब्ला]],&lt;ref name=&quot;newvolaris2026&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.aviacionline.com/english/commercial-aviation/mexico/volaris-triggers-massive-expansion-with-33-new-routes-across-north-america_a69826b150e48856db2161d41|title=Volaris triggers massive expansion with 33 new routes across North America|website=AviaciOnline|date=Feb 2026|accessdate=Feb 5, 2026}}&lt;/ref&gt; [[केरेतारो इंटरकॉन्टिनेंटल विमानतळ|केरेतारो]],&lt;ref name=&quot;VolarisPV&quot;/&gt; [[सॅन लुईस पोतोसी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सॅन लुईस पोतोसी]],&lt;ref name=&quot;newvolaris2026&quot;/&gt; [[तिहुआना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तिहुआना]],&lt;ref name=&quot;VolarisPV&quot;/&gt; [[तोलुका आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|तोलुका/मेक्सिको सिटी]]&lt;ref name=&quot;VolarisPV&quot;/&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[वेस्टजेट]] |  [[कॅल्गरी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|कॅल्गरी]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Hunt |first1=Stephen |title=‘Still not safe’: Calgarian speaks about violence in Puerto Vallarta |url=https://www.ctvnews.ca/calgary/article/violence-in-mexico-disrupts-airlines-as-westjet-diverts-7-flights-enroute-to-puerto-vallarta/ |access-date=7 March 2026 |work=CTVNews |date=23 February 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;  [[एडमंटन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|एडमंटन]],&lt;ref name=&quot;Westjetcanada&quot;/&gt; [[टोराँटो पीअरसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|टोराँटो-पीअरसन]],&lt;ref name=&quot;Westjetcanada&quot;/&gt; [[व्हँकुव्हर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|व्हँकुव्हर]]&lt;ref name=&quot;Westjetflights465&quot;/&gt;  &lt;br&gt;'''हंगामी:''' [[अबॉट्सफर्ड आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|अबॉट्सफर्ड]],&lt;ref name=&quot;Westjetflights465&quot;&gt;{{cite news |title=WestJet to add new flights from Vancouver to Mexico's beaches |url=https://mexiconewsdaily.com/travel/westjet-add-flights-vancouver-mexico-beach-destinations/ |access-date=7 March 2026 |work=Mexico News Daily |date=9 August 2023}}&lt;/ref&gt; [[सीएफबी कोमोक्स|कोमोक्स]],&lt;ref name=&quot;Westjetcanada&quot;&gt;{{cite news |title=Frontier Airlines, WestJet announce more winter routes to Mexico |url=https://mexiconewsdaily.com/travel/frontier-airlines-westjet-announce-more-winter-routes-to-mexico/ |access-date=7 March 2026 |work=Mexico News Daily |date=31 August 2023}}&lt;/ref&gt; [[केलोना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|केलोना]],&lt;ref name=&quot;Westjetcanada&quot;/&gt; [[प्रिन्स जॉर्ज विमानतळ|प्रिन्स जॉर्ज]],&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Rabinovitch |first1=Ariel |last2=Fallico |first2=Adriana |title=What to know if you’re stuck or have an upcoming flight to Puerto Vallarta - National {{!}} Globalnews.ca |url=https://globalnews.ca/news/11679185/puerto-vallarta-flight-cancellations-refunds/ |access-date=7 March 2026 |work=Global News |date=23 February 2026}}&lt;/ref&gt; [[रेजिना आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|रेजिना]],&lt;ref name=&quot;Westjetcanada&quot;/&gt; [[सास्काटून जॉन जी. डीफेनबेकर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|सास्काटून]],&lt;ref name=&quot;Westjetcanada&quot;/&gt; [[व्हिक्टोरिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|व्हिक्टोरिया]],&lt;ref name=&quot;Westjetcanada&quot;/&gt; [[विनिपेग जेम्स आर्मस्ट्राँग रिचर्डसन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ|विनिपेग]]&lt;ref name=&quot;Westjetcanada&quot;/&gt;
&lt;!-- --&gt;
| [[वर्ल्डटूफ्लाय]] |'''हंगामी भाड्याने:''' [[व्हात्स्लाव हावेल विमानतळ प्राग|प्राग]]&lt;ref name=&quot;flyondrej.eu&quot;&gt;{{cite web | url=https://flyondrej.eu/akcni-letenky/exim-fischer-prime-lety-mexiko-puerto-vallarta/ | title=Exim/Fischer bude létat do Mexika(Puerto Vallarta) a nabídne Business Class - 16APR| date=16 April 2024}}&lt;/ref&gt;
}}

== संदर्भ आणि नोंदी ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:मेक्सिकोमधील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ]]
[[वर्ग:पोर्तो व्हायार्ता|विमानतळ]]</text>
      <sha1>4i31btw2043snfx21el0ox2cuvlywnf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>२०१८ आयसीसी विश्व साखळी क्रिकेट स्पर्धा विभाग ४</title>
    <ns>0</ns>
    <id>227147</id>
    <revision>
      <id>2693810</id>
      <parentid>2692693</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:26:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>प्रस्तावना</comment>
      <origin>2693810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12543" sha1="ovkc8xaamm9mzit1mydkz6rcqeuu3yx" xml:space="preserve">{{Infobox cricket tournament
| name                 = आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग विभाग चार, २०१८
| image                = 
| caption              = 
| administrator        = [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटन]]
| cricket format       = [[मर्यादित षटकांचे क्रिकेट]] (५०-५०)
| tournament format    = [[साखळी सामने]] व [[बाद फेरी]]
| host                 = {{देशध्वज|Malaysia}} 
| champions            = 
| count                = 
| participants         = ६
| matches              = 
| Venues               = 
| attendance           =
| player of the series = 
| most runs            = 
| most wickets         = 
| website              = 
| previous_year        = २०१६
| previous_tournament  = आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग विभाग चार, २०१६
| next_year            = 
| next_tournament      = 
| start_date           = २९ एप्रिल
| end_date             = ६ मे २०१८
}}
'''आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग विभाग चार, २०१८''' ही क्रिकेट स्पर्धा एप्रिल व मे २०१८ मध्ये मलेशियात झाली. या स्पर्धेतून [[२०२३ क्रिकेट विश्वचषक]]ासाठीची पात्रता ठरली.

== सहभागी देश ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!  संघ
!  पात्रता
|- 
| {{cr|UGA}}
| [[२०१७ आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग विभाग तीन]] मध्ये ५व्या स्थानावर
|- 
| {{cr|Malaysia}}
| [[२०१७ आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग विभाग तीन]] मध्ये ६व्या स्थानावर
|- 
| {{cr|DEN}}
| [[२०१६ आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग विभाग चार]] मध्ये ३ऱ्या स्थानावर
|- 
| {{cr|BER}}
| [[२०१६ आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग विभाग चार]] मध्ये ४थ्या स्थानावर
|- 
| {{cr|JER}}
| [[२०१७ आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग विभाग पाच]] मध्ये १ल्या स्थानावर
|- 
| {{cr|VAN}}
| [[२०१७ आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग विभाग पाच]] मध्ये २ऱ्या स्थानावर
|}

== संघ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=330 | {{cr|UGA}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;{{Nobold|प्रशिक्षक: }}&lt;/small&gt;
! width=330 | {{cr|Malaysia}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;{{Nobold|प्रशिक्षक:}}&lt;/small&gt;
! width=330 | {{cr|DEN}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;{{Nobold|प्रशिक्षक: [[जेरेमी ब्रे]]}}&lt;/small&gt;
! width=330 | {{cr|BER}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;{{Nobold|प्रशिक्षक: }}&lt;/small&gt;
! width=330 | {{cr|JER}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;{{Nobold|प्रशिक्षक: }}&lt;/small&gt;
! width=330 | {{cr|VAN}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;{{Nobold|प्रशिक्षक: [[शेन डेट्स]]}}&lt;/small&gt;
|-
|valign=top|

|valign=top|

|valign=top|
* [[हमीद शहा]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[फ्रेडेरीक क्लोक्कर]] ([[यष्टिरक्षक|य]])
* [[सैफ अहमद]]
* [[तरनजीत भरज]]
* [[अँडर्स बुलोव]]
* [[जोनास हेन्रीकसेन]]
* [[मॅड्स हेन्रीकसेन]]
* [[निकोलज जॉरगेनसेन]] 
* [[झहमीर खान]]
* [[रिझवान महमूद]]
* [[बसीत राजा]]
* [[बसीर शहा]]
* [[ॲनीक उद्दीन]]
* [[शानगीव थानिकाईथासन]]
|valign=top|

|valign=top|

|valign=top|
* [[अँड्रु मानसाले]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|क]])
* [[जॉनाथोन दुन]] ([[कर्णधार (क्रिकेट)|उप.क.]])
* [[कॅलम ब्लेक]]
* [[जेलेनी चिलिया]]
* [[शेन डेझिट]]
* [[वोरफोर्ड कोल्वोराई]]
* [[ट्रेवर लांगा]]
* [[पॅट्रीक माताउतावा]]
* [[विल्यमसिंग नालिसा]]
* [[नलिन निपिको]]
* [[सिंप्सन ओबेड]]
* [[जोशुआ रासु]]
* [[अपोलिनायरे स्टीफन]]
* [[रोन्लाड तारी]]
* [[वेस्ली विरालिलीऊ]]
|}

== गुणतालिका ==
{{आयसीसी विश्व क्रिकेट लीग विभाग चार, २०१८}}
== साखळी सामने ==
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| तारीख = २९ एप्रिल २०१८
| time = 
| संघ१ ={{cr-rt|MAS}}
| धावसंख्या१ = २०८ (४९.३ षटके)
| संघ२ ={{cr|UGA}}
| धावसंख्या२ = १९९ (४९.१ षटके)
| निकाल = {{cr|MAS}} ९ धावांनी विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144321.html धावफलक]
| स्थळ = [[किन्रर अकॅडेमी ओव्हल]], [[बंदर किन्नार]]
| सामनावीर = 
| toss = मलेशिया, फलंदाजी 
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| तारीख = २९ एप्रिल २०१८
| time = 
| संघ१ ={{cr-rt|BER}}
| धावसंख्या१ = २०९ (४७.५ षटके)
| संघ२ ={{cr|DEN}}
| धावसंख्या२ = २१२/२ (४१.५ षटके)
| निकाल = {{cr|DEN}} ८ गडी आणि ४९ चेंडू राखून विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144322.html धावफलक]
| स्थळ = [[रॉयल सेलंगोर क्लब]], [[क्वालालंपूर]]
| सामनावीर = 
| toss = डेन्मार्क, गोलंदाजी
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| तारीख = २९ एप्रिल २०१८
| time = ०९:३०
| संघ१ ={{cr-rt|VAN}}
| धावसंख्या१ = १०४ (३६ षटके)
| संघ२ ={{cr|JER}}
| धावसंख्या२ = १०५/३ (३१.१ षटके)
| निकाल = {{cr|JER}} ७ गडी आणि ११३ चेंडू राखून विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144323.html धावफलक]
| स्थळ = [[युकेएम क्रिकेट ओव्हल]], [[बंदर किन्नार]]
| सामनावीर = 
| toss = जर्सी, गोलंदाजी
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| तारीख = ३० एप्रिल २०१८
| time = 
| संघ१ ={{cr-rt|MAS}}
| धावसंख्या१ = १९६ (४३.५ षटके)
| संघ२ ={{cr|VAN}}
| धावसंख्या२ = १७९ (४९.३ षटके)
| निकाल = {{cr|MAS}} २३ धावांनी विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144324.html धावफलक]
| स्थळ = [[किन्रर अकॅडेमी ओव्हल]], [[बंदर किन्नार]]
| सामनावीर = 
| toss = व्हानुआतु, गोलंदाजी
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| तारीख = ३० एप्रिल २०१८
| time = 
| संघ१ ={{cr-rt|JER}}
| धावसंख्या१ = २३८/६ (५० षटके)
| संघ२ ={{cr|DEN}}
| धावसंख्या२ = ११४/३ (२१.५ षटके)
| निकाल = {{cr|DEN}} ७ गडी आणि ७ चेंडू राखून विजयी ([[डकवर्थ-लुईस पद्धत|ड/लु]])
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144325.html धावफलक]
| स्थळ = [[रॉयल सेलंगोर क्लब]], [[क्वालालंपूर]]
| सामनावीर = 
| toss = डेन्मार्क, गोलंदाजी
| टीपा = पावसामुळे डेन्मार्कला २३ षटकात ११४ धावांचे लक्ष्य देण्यात आले.
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| तारीख = ३० एप्रिल २०१८
| time = ०९:३०
| संघ१ ={{cr-rt|UGA}}
| धावसंख्या१ = २४९/५ (५० षटके)
| संघ२ ={{cr|BER}}
| धावसंख्या२ = ६० (२१.४ षटके)
| निकाल = {{cr|UGA}} १८९ धावांनी विजयी 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144323.html धावफलक]
| स्थळ = [[युकेएम क्रिकेट ओव्हल]], [[बंदर किन्नार]]
| सामनावीर = 
| toss = बर्म्युडा, गोलंदाजी
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| तारीख = २ मे २०१८
| time = 
| संघ१ ={{cr-rt|BER}}
| धावसंख्या१ = २४२ (४९.२ षटके)
| संघ२ ={{cr|JER}}
| धावसंख्या२ = १८४ (४२.५ षटके)
| निकाल = {{cr|BER}} ५८ धावांनी विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144321.html धावफलक]
| स्थळ = [[किन्रर अकॅडेमी ओव्हल]], [[बंदर किन्नार]]
| सामनावीर = 
| toss = जर्सी, गोलंदाजी 
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| तारीख = २ मे २०१८
| time = 
| संघ१ ={{cr-rt|UGA}}
| धावसंख्या१ = २२२/८ (५० षटके)
| संघ२ ={{cr|VAN}}
| धावसंख्या२ = १४१ (४७ षटके)
| निकाल = {{cr|UGA}} ८१ धावांनी विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144322.html धावफलक]
| स्थळ = [[रॉयल सेलंगोर क्लब]], [[क्वालालंपूर]]
| सामनावीर = 
| toss = व्हानुआतु, गोलंदाजी
}}
----
{{माहितीचौकट मर्यादित षटकांचे सामने
| तारीख = २९ एप्रिल २०१८
| time = ०९:३०
| संघ१ ={{cr-rt|DEN}}
| धावसंख्या१ = १७९ (४९ षटके)
| संघ२ ={{cr|MAS}}
| धावसंख्या२ = १४६ (४५.३ षटके)
| निकाल = {{cr|DEN}} ३३ धावांनी विजयी
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144323.html धावफलक]
| स्थळ = [[युकेएम क्रिकेट ओव्हल]], [[बंदर किन्नार]]
| सामनावीर = 
| toss = डेन्मार्क, फलंदाजी
}}
----

== अंतिम सामना ==
== संघाची अंतिम स्थिती ==

{{आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २०१८}}

[[वर्ग:इ.स. २०१८ मधील क्रिकेट]]
[[वर्ग:मलेशिया मधील क्रिकेट]]</text>
      <sha1>ovkc8xaamm9mzit1mydkz6rcqeuu3yx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>लिलिथ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>234417</id>
    <revision>
      <id>2693908</id>
      <parentid>2689906</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T11:12:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2693908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10049" sha1="q84bgs7hhfr2nliljyhviwk4ca6fdg1" xml:space="preserve">{{विस्तार}}
[[चित्र:Lilith_(John_Collier_painting).jpg|उजवे|इवलेसे|''Lilith'' (1892) by John Collier in Southport Atkinson Art Gallery]]
{{बदल}}
'''Lilith''' (&lt;span class=&quot;IPA nopopups noexcerpt&quot;&gt;/&lt;span style=&quot;border-bottom:1px dotted&quot;&gt;&lt;span title=&quot;/ˈ/: primary stress follows&quot;&gt;ˈ&lt;/span&gt;&lt;span title=&quot;'l' in 'lie'&quot;&gt;l&lt;/span&gt;&lt;span title=&quot;/ɪ/: 'i' in 'kit'&quot;&gt;ɪ&lt;/span&gt;&lt;span title=&quot;'l' in 'lie'&quot;&gt;l&lt;/span&gt;&lt;span title=&quot;/ɪ/: 'i' in 'kit'&quot;&gt;ɪ&lt;/span&gt;&lt;span title=&quot;/θ/: 'th' in 'thigh'&quot;&gt;θ&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;/&lt;/span&gt;; {{lang-he|לִילִית}} ''Lîlîṯ'') ज्यू पौराणिक कथेतील आकृती हे बेबीलोनियन ताल्मुद (3 ते 5 व्या शतकातील) मध्ये लवकर विकसित झाले.लिलिथ ही भयंकर धोकादायक राक्षसी आहे.नवजात बाळ चोरी करून मांस खाते.&lt;ref name=&quot;hammer&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|last1=Hammer|first1=Jill|title=Lilith, Lady Flying in Darkness|url=http://www.myjewishlearning.com/article/lilith-lady-flying-in-darkness/|website=My Jewish Learning|accessdate=19 June 2017}}&lt;/ref&gt; प्राचीन मेसोपोटेमियन धर्मातील लिलीथला ऐतिहासिकदृष्ट्या पूर्वीच्या राक्षसी (lilītu) वर्गाशी जोडले जाऊ शकते, जे सुमेर, अक्कडियन साम्राज्य, अश्शूर(असीरिया) आणि बॅबिलोनियातील क्यूनिफॉर्म ग्रंथात आढळतात.

ज्यू लोककथामध्ये, सिरचचे वर्णमाला (सी. 700-1000 सीई) व्यंग्यात्मक पुस्तकातुन, लिलिथ आदामाची पहिली पत्नी म्हणून ओळखली जाते, त्याच वेळी (रोश हाशाना) आणि त्याचप्रमाणे आदमसारखेच गंध तयार होते-उत्पत्ति 1 27. (हे हव्वेशी विसंगत आहे, जे आदामाच्या बरगडीमधून तयार केले गेले होते: उत्पत्ति 2:22.) पौराणिक कथा मध्ययुगीन काळात अगागदाह, झोहर आणि यहूदी गूढतेच्या परंपरेत मोठ्या प्रमाणावर विकसित झाली. उदाहरणार्थ, 13 व्या शताब्दीच्या आयझॅक बेन जेकब हा-कोहेनच्या लिखाणात, लिलीथने त्याला आश्रय देण्यास नकार दिल्यानंतर आदामाला सोडले आणि मग सैमेल([[शैतान]]) सोबत गेेली.

नंतरच्या ज्यूंच्या साहित्यात पुरावे भरपूर आहेत, परंतु दुरात्म्यांच्या या वर्गाच्या सुमेरियन, अक्कडियन, अश्शूरी आणि बॅबिलोनियन दृष्टिकोनांविषयी थोडी माहिती वाचली आहे. जोडणी जवळजवळ सार्वभौमिकपणे राजी झाली असली तरी, अलीकडे शिष्यवृत्तीने ज्यू लिलिथला अक्कडियन लिलीतु-गिलगामेश परिशिष्ट आणि अरस्लान ताश  ताबीज  यांना जोडण्यासाठी वापरल्या गेलेल्या दोन स्त्रोतांच्या प्रासंगिकतेचा विवाद केला आहे.

हिब्रू भाषा ग्रंथात, लिलिथ किंवा लिलिट (&quot;रात्रीचे प्राणी&quot;, &quot;रात्र राक्षस&quot;, &quot;रात्रि हग&quot; किंवा &quot;स्क्रिच उल्लू&quot; म्हणून अनुवादित) प्रथम यशया 34:14 मधील प्राण्यांच्या यादीमध्ये आढळते पुरातन हस्तलिखितांमधील फरकांनुसार एकवचन किंवा बहुवचन स्वरूप. डेड सी स्क्रोल 4Q510-511 मध्ये हा शब्द प्रथम राक्षसांच्या यादीत आढळतो. सहाव्या शतकापासून सीईओ पासून बाऊल आणि ताजेतवाने वर ज्यूज जादुई शिलालेखांमध्ये, लिलिथला मादा राक्षस म्हणून ओळखले जाते आणि प्रथम व्हिज्युअल चित्रे दिसतात.

परिणामी लिलीथ पौराणिक कथा आधुनिक पाश्चात्य संस्कृती, साहित्य, गूढता, कल्पनारम्य, आणि भितीदायक गोष्टींमध्ये स्रोत सामग्री म्हणून कार्य करते.

== व्युत्पत्तिशास्त्र ==
सेमिटिक रूट एल-वाई-एल हिब्रू लेइल आणि अरेबियन लेल, ज्याचा अर्थ &quot;रात्र&quot; असा आहे, ते व्युत्पन्न म्हणून कार्य करते. ताल्मुदिक व यिददीय लिलीथचा उपयोग इब्री भाषेचा आहे.

सुमेरियन मादी राक्षस लिलीचा &quot;संध्याकाळ&quot; अक्कडियन लिल्लूशी व्युत्पन्न संबंध नाही.
[[चित्र:Burney_Relief_Babylon_-1800-1750.JPG|इवलेसे|200x200अंश]]

== Notes ==
{{संदर्भयादी}}

== References ==

* [http://www.sacred-texts.com/jud/talmud.htm Talmudic References: b. Erubin 18b; b. Erubin 100b; b. Nidda 24b; b. Shab. 151b; b. Baba Bathra 73a–b]
* [https://web.archive.org/web/20090727100254/http://www.kabbalah.com/k/index.php/p=zohar Kabbalist References: Zohar 3:76b–77a; Zohar Sitrei Torah 1:147b–148b; Zohar 2:267b; Bacharach,'Emeq haMelekh, 19c; Zohar 3:19a; Bacharach,'Emeq haMelekh, 102d–103a; Zohar 1:54b–55a]
* [https://web.archive.org/web/20080517172337/http://www.webcom.com/~gnosis/library/scroll.htm Dead Sea Scroll References: 4QSongs of the Sage/4QShir; 4Q510 frag.11.4–6a//frag.10.1f; 11QPsAp]
* ''[http://jewishchristianlit.com//Topics/Lilith/ Lilith Bibliography]'', Jewish and Christian Literature, Alan Humm ed., 29 September 2018.
* Raymond Buckland, ''The Witch Book'', Visible Ink Press, November 1, 2001.
* Charles Fossey, ''La Magie Assyrienne'', Paris: 1902.
* Siegmund Hurwitz, ''Lilith, die erste Eva: eine Studie über dunkle Aspekte des Weiblichen''. Zürich: Daimon Verlag, 1980, 1993. English tr. [https://books.google.com/books?hl=en&amp;lr=&amp;id=6T9Y1EhiwDUC&amp;oi=fnd ''Lilith, the First Eve: Historical and Psychological Aspects of the Dark Feminine''], translated by Gela Jacobson. Einsiedeln, स्वित्झर्लंड: Daimon Verlag, 1992 {{ISBN|3-85630-545-9}}3-85630-545-9.
* Siegmund Hurwitz, ''Lilith'' स्वित्झर्लंड: Daminon Press, 1992. Jerusalem Bible. New York: Doubleday, 1966.
* Samuel Noah Kramer, ''Gilgamesh and the Huluppu-Tree: A reconstructed Sumerian Text.'' (Kramer's Translation of the Gilgamesh Prologue), Assyriological Studies of the Oriental Institute of the University of Chicago 10, Chicago: 1938.
* Raphael Patai, ''Adam ve-Adama'', tr. as ''Man and Earth''; Jerusalem: The Hebrew Press Association, 1941–1942.
* Raphael Patai, ''The Hebrew Goddess'', 3rd enlarged edition New York: Discus Books, 1978.
* Archibald Sayce, ''Hibbert Lectures on Babylonian Religion'' 1887.
* Schwartz, Howard, ''Lilith's Cave: Jewish tales of the supernatural'', San Francisco: Harper &amp; Row, 1988.
* R. Campbell Thompson, ''Semitic Magic, its Origin and Development'', London: 1908.
* [http://www.usccb.org/nab/bible/isaiah/isaiah34.htm Isaiah, chapter 34] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707133935/http://www.usccb.org/nab/bible/isaiah/isaiah34.htm |date=2011-07-07 }}. New American Bible
* Augustin Calmet, (1751) Treatise on the Apparitions of Spirits and on Vampires or Revenants of Hungary, Moravia, et al. The Complete Volumes I &amp; II. 2016. {{ISBN|978-1-5331-4568-0}}978-1-5331-4568-0

== External links ==

* [http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=421&amp;letter=L ''Jewish Encyclopedia'':] Lilith
* [http://ccat.sas.upenn.edu/~humm/Topics/Lilith/ Collection of Lilith information and links] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060114042927/http://ccat.sas.upenn.edu/~humm/Topics/Lilith/ |date=2006-01-14 }} by Alan Humm
* [http://www.studylight.org/enc/isb/view.cgi?word=NIGHT-MONSTER&amp;search.x=0&amp;search.y=0&amp;search=Lookup&amp;action=Lookup ''International standard Bible Encyclopedia'':] Night-Monster

[[वर्ग:ख्रिश्चन धर्म]]
[[वर्ग:विकिकरण करण्याजोगे लेख]]
[[वर्ग:यहूदी धर्मातील राक्षस]]</text>
      <sha1>q84bgs7hhfr2nliljyhviwk4ca6fdg1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मामुनुल हक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>270166</id>
    <revision>
      <id>2693902</id>
      <parentid>2026347</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T09:37:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2693902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4238" sha1="7atkor4tcm9cuvim4rln9babti2q3e4" xml:space="preserve">'''अल्लामा मामुनुल हक''' ({{Lang-bn|মামুনুল হক}}) ( नोव्हेंबर १९७३) बांगलादेशी [[देवबंदी]] इस्लामिक अभ्यासक, प्राध्यापक, राजकारणी, अर्थशास्त्रज्ञ, शिक्षणतज्ञ, लेखक, संपादक, आंतरराष्ट्रीय इस्लामिक वक्ता आणि समाजसुधारक आहे. हेफाजात-ए-इस्लाम बांगलादेशचे सहसचिव होते. [[:bn:জামিয়া রাহমানিয়া আরাবিয়া, ঢাকা|जामिया रहमानिया अरेबिया ढाकाचे]] शेखुल हदीस, बाबरी मस्जिद बांगलादेशचे संस्थापक, मासिक रहमानी पायगमचे संपादक, बांगलादेश खिलाफत युवा मजलिशचे अध्यक्ष व खतीब आहेत. ते बांगलादेशच्या एशियन युनिव्हर्सिटीमध्ये अर्थशास्त्राचे प्राध्यापक होते. ते अनेक संस्थांमध्ये रबातातुल वाईझिन बांगलादेश, इस्लामिक स्पीकर्स संघटना यातील एक अग्रगण्य व्यक्ती आहेत. त्यांना [[बंगाली भाषा|बंगाली]], [[इंग्लिश भाषा|इंग्रजी]] आणि [[अरबी भाषा|अरबी]] या पाच भाषा अवगत आहेत. ते [[नास्तिकता|नास्तिक]], [[धर्मनिरपेक्षता|धर्मनिरपेक्षतावादी]], इस्लामीविरोधी यांचे टीकाकार  होते आणि या संदर्भातील चळवळीचे नेतृत्व केल्याबद्दल त्यांना अटक करण्यात आली. बांगलादेश अवामी लीग, छात्र लीग, युवा लीग यांच्यासह ६५ संघटनांनी इस्लामिक कट्टरतावादाला चालना दिल्याबद्दल त्यांना बंदी, अटक आणि शिक्षा देण्याच्या मागणीसाठी देशभर मोठे आंदोलन सुरू केले आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/2020/12/01/awami-league-and-affiliates-arrest-babunagari-mamunul-now|title=Sculpture fiasco: Numerous organizations demonstrate demanding arrest of Babunagari, Mamunul|date=2020-12-01|website=Dhaka Tribune|access-date=2020-12-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.thedailystar.net/country/news/mamunul-condemns-vandalising-bangabandhu-sculpture-stands-earlier-statement-2007749|title=Mamunul condemns vandalising of Bangabandhu sculpture, stands by earlier statement|date=2020-12-08|website=The Daily Star|language=en|access-date=2020-12-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newagebd.net/article/122851/action-demanded-against-mujib-sculpture-protesters|title=Action demanded against Mujib sculpture protesters|website=New Age {{!}} The Most Popular Outspoken English Daily in Bangladesh|language=en|access-date=2020-12-10|archive-date=2020-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20201212054153/https://www.newagebd.net/article/122851/action-demanded-against-mujib-sculpture-protesters|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==संदर्भ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:हयात व्यक्ती]]
[[वर्ग:इ.स. १९७३ मधील जन्म]]</text>
      <sha1>7atkor4tcm9cuvim4rln9babti2q3e4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सिरिकित</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290326</id>
    <revision>
      <id>2693823</id>
      <parentid>2626031</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:54:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रारंभिक जीवन आणि कुटुंब */</comment>
      <origin>2693823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13625" sha1="24oluia7oi2zxq8vdt4wj3i2uh0bqq3" xml:space="preserve">
{{Infobox royalty
|consort=yes
|father=नखत्र मंगल, चंथाबुरी यांचा राजकुमार
|burial_place=|burial_date=
|coronation=५ मे १९५०
|reign=२८ एप्रिल १९५० - १३ ऑक्टोबर २०१६
|succession=थायलंडची राणी पत्नी
|religion=[[थेरवाद]] [[बौद्ध धर्म]]
|signature_alt=
|mother=बुवा कितियाकारा
|house=[[:Category:House of Mahidol|Mahidol]] (by marriage)&lt;br /&gt;[[:Category:Kitiyakara family|Kitiyakara]] (by birth)&lt;br /&gt;([[Chakri dynasty]])|title=Queen Mother of Thailand|issue=[[Ubol Ratana|Ubolratana]]&lt;br&gt;[[Maha Vajiralongkorn]] (Rama X)&lt;br&gt;[[Sirindhorn]]&lt;br&gt;[[Chulabhorn]]|spouse={{marriage|[[Bhumibol Adulyadej]] (Rama IX)|28 April 1950|13 October 2016|reason=died}}|death_place=|death_date=|birth_place=[[Pathum Wan District|Pathum Wan]], [[Bangkok]], [[Thailand|Siam]]|birth_date={{Birth date and age|1932|08|12|df=y}}|caption=Queen Sirikit in 1960|image=Queen Sirikit 1960.jpg|
signature=Queen Sirikit Signature.svg
}}

'''सिरिकित''' (थाई: สิริกิติ์; थाई उच्चार: {{ध्वनी|Th-Queen Sirikit.ogg|listen}} {{ध्वनी|Th-Queen Sirikit.ogg|listen}};) ह्या [[थायलंड|थायलंडच्या]] आई राणी (राजाची विधवा) आहेत. त्यांचा जन्म १२ ऑगस्ट १९३२ रोजी झाला. त्या राजा [[नववा राम, थायलंड|भूमिबोल अदुल्यादेज]] (किंवा राम नववा) यांची राणी पत्नी होत्या.  राजा [[वज्रालंकर्ण]] (किंवा राम दहावा) यांची आई होती. त्या भूमिबोलला पॅरिसमध्ये भेटल्या. तिथे त्यांचे वडील थाई राजदूत होते. भूमीबोलच्या राज्याभिषेकाच्या थोड्या वेळापूर्वीच त्यांनी १९५० मध्ये लग्न केले. स.न. १९४६ मध्ये सिरिकितला क्वीन रीजेन्ट म्हणून नियुक्त करण्यात आले. त्यावेळेस राजाने काही काळासाठी बौद्ध मोनखूडमध्ये प्रवेश केला होता. सिरिकितला राजापासून एक मुलगा आणि तीन मुली झाल्या. जगातील सर्वात जास्त काळ राज्य करणारी राजाची पत्नी असा तिचा लौकिक आहे. तसेच त्या जगातील सर्वात जास्त काळ काम करणाऱ्या राणी पत्नी देखील आहेत. सिरिकितला २१ जुलै २०१२ रोजी पक्षाघाताचा झटका आला आणि त्यानंतर त्यांनी सार्वजनिक ठिकाणी जाणे बंद केले. 

== प्रारंभिक जीवन आणि कुटुंब ==
सिरीकितचा जन्म १२ ऑगस्ट १९३२ रोजी लॉर्ड वोंग्सनुप्रभंड याच्या घरी झाला होता. ती प्रिन्स नखत्र मंगल किटियाकारा यांची मोठी मुलगी आहे. तिची आई लुआंग बुवा स्निडवाँग (१९०९ - १९९९) होती. सिरिकितला त्यांचे नाव राणी रामबाई बर्नी यांनी दिले होते. सिरिकित नावाचा अर्थ &quot;कितियाकाराची महानता&quot; असा आहे. 

तिला तीन भावंडे होती. दोन मोठे भाऊ आणि एक लहान बहीण होते. या सर्वांची आई राजावोंगसे होती:

* कल्याणकित किय्याकारा, एमडी (२० सप्टेंबर १९२९ - १५ मे १९८७)
* अदुलकित कितियाकारा (२ नोव्हेंबर १९३० - ५ मे २००४)
* बसबा कितियाकारा (२ ऑगस्ट १९३४)

तिच्या जन्मानंतर एक वर्षासाठी तिचा सांभाळ तिच्या आईच्या पालकांनी केले. या दरम्यान तिचे वडील वॉशिंग्टन डीसी येथील सियामी दूतावासाचे सेक्रेटरी म्हणून काम करीत होते. जेव्हा ती एक वर्षाची झाली तेव्हा तिचे पालक थायलंडला परतले. सिरिकित तिच्या कुटुंबासह [[बँकॉक|बँकॉकच्या]] चाओ फ्राया नदीजवळील देवेज पॅलेसमध्ये राहत होत्या.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |url=https://campus.campus-star.com/variety/52926.html |title=संग्रहित प्रत |access-date=2021-09-06 |archive-date=2018-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180829072319/https://campus.campus-star.com/variety/52926.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

लहानपणी, सिरिकित अनेकदा तिच्या वडिलांच्या आईला भेटायच्या. स.न. १९३३ मध्ये एकदा, राजा प्रजाधिपक यांच्या दौऱ्यासोबत, राजकुमारी अप्सरासमन देवकुलबरोबर सोंगक्ला येथे केला होता.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://lifestyle.campus-star.com/knowledge/129883.html|title=สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ - แขกเลี้ยงวัวทำนาย เด็กผู้หญิงคนนี้มีบุญวาสนาเป็นราชินี|date=11 August 2018}}&lt;/ref&gt;

=== अपत्ये ===
सिरिकित आणि भूमिबोल यांना चार मुले, तेरा नातवंडे आणि नऊ पतवंडे झाली.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/thai/articles/clyg38l4pr2o ประกาศสำนักพระราชวัง สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง สวรรคต]&lt;/ref&gt;

== शिक्षण ==
[[चित्र:Staatsbezoek_Koning_en_Koningin_van_Thailand_,_Rijksmuseum,_Bestanddeelnr_911-6964.jpg|इवलेसे| नेदरलँडमधील असतानाचा राणी सिरिकित यांचा फोटो]]
वयाच्या चौथ्या वर्षी, सिरिकितने रजिनी शाळेत ( याला कधीकधी क्वीन्स कॉलेज असे म्हणले जाते) प्राथमिक स्तराचे शिक्षण घेतले. त्या काळात पॅसिफिक युद्ध लढले जात होते. बँकॉकवर अनेक वेळा बॉम्बस्फोट झाले. यामुळे विशेषतः रेल्वे लाईनचा प्रवास असुरक्षित ठेरत होता. म्हणून ती सेंट फ्रान्सिस झेवियर कॉन्व्हेंट शाळेत गेली. ती शाळा राजवाड्याजवळ होती. तिने सेंट फ्रान्सिस झेवियरमध्ये तिच्या दुसऱ्या प्राथमिक वर्षापासून प्रारंभिक माध्यमिक स्तरापर्यंत शिक्षण घेतले.

== आरोग्य ==
२१ जुलै २०१२ रोजी पहाटेच्या वेळी राणी सिरिकितला राजा भूमीबोल अदुल्यादेज राहत असलेल्या सिरीराज रुग्णालयात व्यायाम करताना अस्थिर आणि अस्वस्थ वाटले. डॉक्टरांच्या चमूने चुंबकीय अनुनाद इमेजिंग केल्यानंतर तिला इस्केमिक स्ट्रोक झाल्याचे निश्चित केले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.brh.thaigov.net/information/Buket%20Data/2012/2012_07/2012_07_27/S102_23072012.pdf|title=Statement of the Bureau of the Royal Household, Re: Her Majesty the Queen falls ill at Siriraj Hospital, dated 21 July 2012.|date=21 July 2012|publisher=Bureau of the Royal Household|language=th|access-date=5 December 2012|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232513/http://www.brh.thaigov.net/information/Buket%20Data/2012/2012_07/2012_07_27/S102_23072012.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

५ डिसेंबर २०१२ रोजी अनंता समाखोम हॉलमधून त्यांच्या ८५ व्या वाढदिवसापासून राणीवर उपचार चालू आहेत. त्यानंतर त्यांनी सार्वजनिक ठिकाणी जाणे बंद केले.
२९ नोव्हेंबर २०१६ रोजी राजवाड्याने घोषणा केली की राणीला रुग्णालयातून डिस्चार्ज देण्यात आला आहे आणि त्या बऱ्या झाल्यामुळे चित्रलादा रॉयल व्हिलामध्ये परतल्या आहेत.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.matichon.co.th/news/377793|title=แถลงการณ์สำนักพระราชวัง &quot;พระราชินี&quot; พระอาการทั่วไปดีขึ้นมาก เสด็จกลับประทับพระตำหนักจิตรลดาฯ|date=2016-11-29|website=Matichon Online|publisher=Matichon|location=Bangkok|language=th|access-date=2016-11-29}}&lt;/ref&gt;

== वंश ==
{{Ahnentafel-compact5
|collapsed=yes |align=center
|boxstyle_1=background-color: #fcc;
|boxstyle_2=background-color: #fb9;
|boxstyle_3=background-color: #ffc;
|boxstyle_4=background-color: #bfc;
|boxstyle_5=background-color: #9fe;
|1= '''१. सिरिकित कितियाकारा'''
|2= २. राजकुमार नखत्र मंगल कितियाकारा, चंथबुरीचा दुसरा राजकुमार
|3= ३. बुआ कितियाकारा
|4= ४. कितियाकारा वोरालक्सन, चंथबुरीचा पहिला राजकुमार
|5= ५. राजकुमारी अप्सरासमन देवकुल
|6= ६. सथान स्निडवॉन्ग्स
|7= ७. बंग बन्याथॉन
|8= ८. चुलालॉन्गकोर्न
|9= ९. उम बिसलयपुत्र
|10= १०. देवन उथैवोंगसे
|11= ११. याई सुचरितकुल
|12= १२. प्रिन्स साई स्निडवॉन्ग्स
|13= १३. खियान ससीसमित
|14= १४. रुई बुनियाथॉन
|15= १५. वाए ना बांगशांग
|16= १६. मोंगकुट (= २०)
|17= १७. डेबसीरींद्र
|18= १८. यिम बिसलयपुत्र
|19= १९. यिम बिसलयपुत्र
|20= २०. मोंगकुट (=१६)
|21= २१. पियाम सुचरितकुल
|22= २२. हाँग सुचरितकुल
|23= २३. तात
|24= २४. वोंगसा धीरज स्निड
|25= २५. याएम ना बांगक्साँग
|26= 
|27= 
|28= 
|29= 
|30= ३०. तो ना बांगक्सांग
|31= 
}}
 

== संदर्भ ==
&lt;references /&gt;
 
[[वर्ग:हयात व्यक्ती]]
[[वर्ग:इ.स. १९३२ मधील जन्म]]
[[वर्ग:थाई व्यक्ती]]
[[वर्ग:थाई बौद्ध]]</text>
      <sha1>24oluia7oi2zxq8vdt4wj3i2uh0bqq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>होट्टल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291599</id>
    <revision>
      <id>2693907</id>
      <parentid>2691759</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T10:54:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32459-97</username>
        <id>183722</id>
      </contributor>
      <comment>/* प्रेक्षणीय स्थळे */</comment>
      <origin>2693907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4342" sha1="and59rha7cta7txv31z9435axzfel41" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार=गाव
|इतर_नाव=
| स्थानिक_नाव ='''होट्टल'''
| आकाशदेखावा = 
| आकाशदेखावा_शीर्षक = 
| शोधक_स्थान= right
| अक्षांश = 
| रेखांश = 
| उंची = 
| राज्य_नाव = महाराष्ट्र
|जवळचे_शहर= देगलूर
| जिल्हा = [[नांदेड जिल्हा]]
|अधिकृत_भाषा=मराठी
| नेता_पद =[[सरपंच]] 
| नेता_नाव =
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष  = २०११
| लोकसंख्या_एकूण = 
| लोकसंख्या_घनता =
|लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = 
| क्षेत्रफळ_एकूण = 
|पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = 
| पिन कोड = 
| आरटीओ_कोड =  एमएच/
|संकेतस्थळ=
|कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]]
|कोरे_उत्तर_१ = 
| तळटिपा =}}

'''होट्टल''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[नांदेड जिल्हा|नांदेड जिल्ह्यातील]] [[देगलूर|देगलूर तालुक्यातील]] एक गाव आहे.

==भौगोलिक स्थान==
==हवामान==
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९८५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८० टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.

==लोकजीवन==
==प्रेक्षणीय स्थळे==

* [[होट्टलचे शिलालेख]]

==नागरी सुविधा==
==जवळपासची गावे==
==संदर्भ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}
[[वर्ग:देगलूर तालुक्यातील गावे]]
[[वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे]]</text>
      <sha1>and59rha7cta7txv31z9435axzfel41</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693909</id>
      <parentid>2693907</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T11:12:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>संतोष गोरे ने मागे पुनर्निर्देशन न ठेवता लेख [[होतळ]] वरुन [[होट्टल]] ला हलविला: Misspelled title</comment>
      <origin>2693907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4342" sha1="and59rha7cta7txv31z9435axzfel41" xml:space="preserve">{{माहितीचौकट भारतीय न्यायक्षेत्र
|प्रकार=गाव
|इतर_नाव=
| स्थानिक_नाव ='''होट्टल'''
| आकाशदेखावा = 
| आकाशदेखावा_शीर्षक = 
| शोधक_स्थान= right
| अक्षांश = 
| रेखांश = 
| उंची = 
| राज्य_नाव = महाराष्ट्र
|जवळचे_शहर= देगलूर
| जिल्हा = [[नांदेड जिल्हा]]
|अधिकृत_भाषा=मराठी
| नेता_पद =[[सरपंच]] 
| नेता_नाव =
|लोकसंख्या_एकूण_संदर्भ=|लोकसंख्या_क्रमांक=| लोकसंख्या_वर्ष  = २०११
| लोकसंख्या_एकूण = 
| लोकसंख्या_घनता =
|लिंग_गुणोत्तर=|लोकसंख्या_मेट्रो=|लोकसंख्या_शहरी=| क्षेत्रफळ_आकारमान = 
| क्षेत्रफळ_एकूण = 
|पिन_कोड=| एसटीडी_कोड = 
| पिन कोड = 
| आरटीओ_कोड =  एमएच/
|संकेतस्थळ=
|कोरे_शीर्षक_१ =[[बोलीभाषा]]
|कोरे_उत्तर_१ = 
| तळटिपा =}}

'''होट्टल''' हे [[भारत|भारताच्या]] [[महाराष्ट्र राज्य |महाराष्ट्र राज्यातील]] [[नांदेड जिल्हा|नांदेड जिल्ह्यातील]] [[देगलूर|देगलूर तालुक्यातील]] एक गाव आहे.

==भौगोलिक स्थान==
==हवामान==
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९८५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८० टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.

==लोकजीवन==
==प्रेक्षणीय स्थळे==

* [[होट्टलचे शिलालेख]]

==नागरी सुविधा==
==जवळपासची गावे==
==संदर्भ==
#https://villageinfo.in/
#https://www.census2011.co.in/
#http://tourism.gov.in/
#https://www.incredibleindia.org/
#https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism
#https://www.mapsofindia.com/ 
#https://www.weather.gov/dvn/climategraphics?n=climategraphics
#https://www.weather-atlas.com/en/india-climate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123203511/https://www.weather-atlas.com/en/india-climate |date=2021-01-23 }}
[[वर्ग:देगलूर तालुक्यातील गावे]]
[[वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे]]</text>
      <sha1>and59rha7cta7txv31z9435axzfel41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>आयर्लंड क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>318364</id>
    <revision>
      <id>2693827</id>
      <parentid>2691889</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:57:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* यादी */</comment>
      <origin>2693827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66231" sha1="7il0w6g7agn6ox2oz91fuxxxm23xewz" xml:space="preserve">खालील यादी आयर्लंड क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. आयर्लंडने २ ऑगस्ट २००८ रोजी स्कॉटलंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला.

== सुची ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:75px&quot; | चिन्ह
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:350px&quot; | अर्थ
|-
! scope=&quot;row&quot; |सामना क्र.
| आयर्लंडने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
| आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; | तारीख
| सामन्याची तारीख
|-
! scope=&quot;row&quot; |विरुद्ध संघ
| ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव
|-
! scope=&quot;row&quot; | स्थळ
| कोणत्या मैदानावर सामना झाला
|-
! scope=&quot;row&quot; | विजेता
| सामन्याचा विजेता/अनिर्णित
|-
| bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित
|}
==यादी== 
{| class=&quot;wikitable ubsortable&quot; style=&quot;text-align:left; white-space:nowrap&quot;
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/354454.html ५९] || २ ऑगस्ट २००८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=4 | [[२००८ आयसीसी विश्व टी-२० पात्रता|२००८ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२० पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/354458.html ६३] || ३ ऑगस्ट २००८ || {{cr|BER}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361530.html ६४] || ४ ऑगस्ट २००८ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/354461.html ६८] || ५ ऑगस्ट २००८ || {{cr|NED}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/355997.html ९६] || ८ जून २००९ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|IRE}} || rowspan=5 | [[२००९ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356001.html १०१] || १० जून २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356003.html १०२] || ११ जून २००९ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|NZL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356009.html १०८] || १४ जून २००९ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356012.html ११०] || १५ जून २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/440224.html १२८] || १ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|SRI}} [[पी. सारा ओव्हल]], [[कोलंबो]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 | [[आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २००९-१०|२००९-१० श्रीलंका असोसिएट चौरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/440218.html १३०] || ३ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|CAN}} || {{flagicon|SRI}} [[सिंहलीज क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|CAN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/439495.html १३५] || ९ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=4 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१० - पात्रता सामने|२०१० आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२० पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/439505.html १४०] || ११ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/439510.html १४२] || १३ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|NED}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/439511.html १४३] || १३ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412677.html १५२] || ३० एप्रिल २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|WIN}} || rowspan=2 | [[२०१० आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412681.html १६०] || ४ मे २०१० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|WIN}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || अनिर्णित
|-  
| १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/543883.html २२४] || २२ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[मोम्बासा|मोम्बासा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[मोम्बासा]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 |  
|-  
| १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/543884.html २२५] || २३ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[मोम्बासा|मोम्बासा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[मोम्बासा]] || {{cr|IRE}}
|-  
| २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/543885.html २२७] || २४ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[मोम्बासा|मोम्बासा स्पोर्ट्स क्लब मैदान]], [[मोम्बासा]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/546414.html २३२] || १४ मार्च २०१२ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}} || rowspan=5 | [[आयसीसी विश्व ट्वेंटी२० पात्रता, २०१२|२०१२ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२० पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/546442.html २३५] || १८ मार्च २०१२ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/546462.html २३६] || २२ मार्च २०१२ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/546470.html २३८] || २३ मार्च २०१२ || {{cr|NED}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/546477.html २४०] || २४ मार्च २०१२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}}
|-  
| २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567071.html २४९] || १८ जुलै २०१२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|BAN}} || rowspan=3 |  
|-  
| २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567072.html २५०] || २० जुलै २०१२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|BAN}}
|-  
| २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567073.html २५१] || २१ जुलै २०१२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|BAN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533273.html २६४] || १९ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SRI}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}} || rowspan=2 | [[२०१२ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533282.html २७३] || २४ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|SRI}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660113.html ३३८] || १६ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 | [[आंतरराष्ट्रीय, २०१३-१४|२०१४ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२० पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/660235.html ३४८] || ३० नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|IRE}}
|-  
| ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/702141.html ३५९] || १९ फेब्रुवारी २०१४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका|किंग्स्टन]] || {{cr|IRE}} || rowspan=2 |  
|-  
| ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/702143.html ३६०] || २१ फेब्रुवारी २०१४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[सबिना पार्क]], [[जमैका|किंग्स्टन]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682901.html ३६८] || १७ मार्च २०१४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 | [[२०१४ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682911.html ३७३] || १९ मार्च २०१४ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682919.html ३७७] || २१ मार्च २०१४ || {{cr|NED}} || {{flagicon|BAN}} [[सिलहट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सिलहट]] || {{cr|NED}}
|-  
| ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/876463.html ४१९] || १८ जून २०१५ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[उत्तर आयर्लंड|माघेरमासन]] || {{cr|SCO}} || rowspan=4 |  
|-  
| ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/876465.html ४२०] || १९ जून २०१५ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[उत्तर आयर्लंड|माघेरमासन]] || अनिर्णित
|-  
| ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/889463.html ४२१] || २० जून २०१५ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[उत्तर आयर्लंड|माघेरमासन]] || {{cr|SCO}}
|-  
| ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/876467.html ४२२] || २१ जून २०१५ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[उत्तर आयर्लंड|माघेरमासन]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/875491.html ४३६] || १३ जुलै २०१५ || {{cr|NEP}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}} || rowspan=4 | [[२०१५, २०-२० विश्व अजिंक्यपद पात्रता फेरी|२०१६ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२० पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/875501.html ४३७] || १५ जुलै २०१५ || {{cr|PNG}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|PNG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/875521.html ४४१] || १७ जुलै २०१५ || {{cr|HK}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|HK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/875549.html ४४७] || २५ जुलै २०१५ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NED}}
|- 
| ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/954733.html ४९३] || ६ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|PNG}} || {{flagicon|AUS}} [[रिव्हरवे स्टेडियम]], [[टाउन्सव्हिल, क्वीन्सलंड|टाउन्सव्हिल]] || {{cr|IRE}} || rowspan=5 |  
|- 
| ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/954735.html ४९४] || ७ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|PNG}} || {{flagicon|AUS}} [[रिव्हरवे स्टेडियम]], [[टाउन्सव्हिल, क्वीन्सलंड|टाउन्सव्हिल]] || {{cr|IRE}}
|- 
| ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/954737.html ४९५] || ९ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|PNG}} || {{flagicon|AUS}} [[रिव्हरवे स्टेडियम]], [[टाउन्सव्हिल, क्वीन्सलंड|टाउन्सव्हिल]] || {{cr|PNG}}
|- 
| ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/954741.html ४९८] || १४ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|IRE}}
|- 
| ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/954743.html ५००] || १६ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|UAE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951311.html ५२५] || ९ मार्च २०१६ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धरमशाळा]] || {{cr|OMA}} || rowspan=3 | [[२०१६ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951319.html ५३०] || ११ मार्च २०१६ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धरमशाळा]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951325.html ५३३] || १३ मार्च २०१६ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IND}} [[एच.पी.सी.ए. मैदान]], [[धरमशाळा]] || {{cr|NED}}
|-  
| ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1004729.html ५६४] || ५ सप्टेंबर २०१६ || {{cr|HK}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[उत्तर आयर्लंड|माघेरमासन]] || {{cr|HK}} ||
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1074958.html ५७८] || १४ जानेवारी २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=4 | [[२०१७ डेझर्ट टी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1074965.html ५८३] || १८ जानेवारी २०१७ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1074970.html ५८७] || २० जानेवारी २०१७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1074971.html ५८८] || २० जानेवारी २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|- 
| ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040485.html ५९९] || ८ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=3 | 
|- 
| ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040487.html ६००] || १० मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|- 
| ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1040489.html ६०१] || १२ मार्च २०१७ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142501.html ६७०] || १२ जून २०१८ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{cr|NED}} || rowspan=4 | [[२०१८ नेदरलँड्स टी२० तिरंगी मालिका|२०१८ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142502.html ६७२] || १३ जून २०१८ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[हझेलारवेग स्टेडियम]], [[रॉटरडॅम]] || {{cr|NED}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142503.html ६७४] || १६ जून २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[ओव्हराईजल|स्पोर्टपार्क हेट स्कूट्सवेल्ड]], [[ओव्हराईजल|डेवेंटर]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142504.html ६७५] || १७ जून २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[ओव्हराईजल|स्पोर्टपार्क हेट स्कूट्सवेल्ड]], [[ओव्हराईजल|डेवेंटर]] || बरोबरीत
|- 
| ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1140992.html ६७८] || २७ जून २०१८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 |
|- 
| ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1140993.html ६८०] || २९ जून २०१८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}}
|- 
| ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150143.html ६९६] || २० ऑगस्ट २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[आयर्लंड|माघेरमासन]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|- 
| ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1150144.html ६९७] || २२ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[आयर्लंड|माघेरमासन]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1172506.html ७४०] || १३ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[मस्कत]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 | [[२०१८-१९ ओमान ट्वेंटी२० चौरंगी मालिका|२०१९ ओमान चौरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1172508.html ७४२] || १५ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[मस्कत]] || {{cr|SCO}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1172509.html ७४३] || १७ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|NED}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[मस्कत]] || {{cr|IRE}}
|- 
| ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168112.html ७४५] || २१ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, देहरादून|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=5 |
|- 
| ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168113.html ७४६] || २३ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, देहरादून|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|- 
| ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168114.html ७४७] || २४ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, देहरादून|राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[देहरादून]] || {{cr|AFG|२०१३}} 
|- 
| ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168521.html ८२५] || १२ जुलै २०१९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[आयर्लंड|माघेरमासन]] || {{cr|IRE}} 
|- 
| ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1168522.html ८३१] || १४ जुलै २०१९ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[आयर्लंड|माघेरमासन]] || {{cr|ZIM}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1200426.html ८८५] || १७ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 | [[२०१९-२० आयर्लंड तिरंगी मालिका|२०१९ आयर्लंड तिरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1200427.html ८८७] || १८ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|NED}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|NED}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1200429.html ८९१] || २० सप्टेंबर २०१९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197521.html ९११] || ५ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|NED}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[मस्कत]] || {{cr|IRE}} || rowspan=4 | [[२०१९–२० ओमान पंचकोनी मालिका|२०१९ ओमान पंचकोनी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197522.html ९१७] || ६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[मस्कत]] || {{cr|OMA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197525.html ९२१] || ७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|HKG}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[मस्कत]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1197526.html ९२३] || ९ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|NEP}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[मस्कत]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1199500.html ९३६] || १८ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|HKG}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|IRE}} || rowspan=8 | [[२०२० ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पात्रता|२०२१ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1199507.html ९४४] || १९ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|UAE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1199514.html ९५२] || २१ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|UAE}} [[टॉलरन्स ओव्हल]], [[अबु धाबी]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1199523.html ९६१] || २३ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|CAN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1199530.html ९६८] || २५ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|JER}} || {{flagicon|UAE}} [[टॉलरन्स ओव्हल]], [[अबु धाबी]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1199533.html ९७२] || २६ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|NGR}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1199546.html ९९४] || १ नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|NED}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|NED}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1199548.html ९९६] || २ नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|NAM}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}}
|-  
| ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203676.html १०२८] || १५ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्रेनेडा]] || {{cr|IRE}} || rowspan=8 |  
|-  
| ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203677.html १०२९] || १८ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || अनिर्णित
|-  
| ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203678.html १०३०] || १९ जानेवारी २०२० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|WIN}} [[वॉर्नर पार्क]], [[बासेतेर]] || {{cr|WIN}}
|- 
| ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1216416.html १०७७] || ६ मार्च २०२० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|- 
| ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1216417.html १०७९] || ८ मार्च २०२० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|- 
| ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1216418.html १०८३] || १० मार्च २०२० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[ग्रेटर नोएडा क्रीडा संकुल मैदान]], [[ग्रेटर नोएडा]] || बरोबरीत
|-  
| ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251953.html ११९४] || १९ जुलै २०२१ || {{cr|SA}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SA}}
|-  
| १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251954.html ११९७] || २२ जुलै २०२१ || {{cr|SA}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|SA}}
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|-  
| १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251955.html १२०१] || २४ जुलै २०२१ || {{cr|SA}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|SA}} || rowspan=9 |  
|-  
| १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1272373.html १२४१] || २७ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|ZIM}}
|-  
| १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1272374.html १२४२] || २९ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}}
|-  
| १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1272375.html १२४४] || १ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[आयर्लंड|माघेरमासन]] || {{cr|IRE}}
|-  
| १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1272376.html १२४८] || २ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[आयर्लंड|माघेरमासन]] || {{cr|IRE}}
|-  
| १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1272377.html १२५६] || ४ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[आयर्लंड|माघेरमासन]] || {{cr|ZIM}}
|-  
| १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1280060.html १२८६] || ७ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी अकादमी|आयसीसी अकादमी मैदान]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}}
|-  
| १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1280061.html १२८९] || ८ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी अकादमी|आयसीसी अकादमी मैदान]], [[दुबई]] || {{cr|UAE}}
|-  
| १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1280062.html १२९४] || १० ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[आयसीसी अकादमी|आयसीसी अकादमी मैदान]], [[दुबई]] || {{cr|UAE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273714.html १३१२] || १८ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|NED}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 | [[२०२१ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273719.html १३३१] || २० ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273714.html १३४२] || २२ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|NAM}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|NAM}}
|- 
| ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1291187.html १४५१] || २२ डिसेंबर २०२१ || {{cr|USA}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[फ्लोरिडा|लॉडरहिल]] || {{cr|USA}} || rowspan=2 |  
|- 
| ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1291188.html १४५२] || २३ डिसेंबर २०२१ || {{cr|USA}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[फ्लोरिडा|लॉडरहिल]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1299594.html १४६१] || १२ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[मस्कत]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 | [[२०२१-२२ ओमान चौरंगी मालिका|२०२२ ओमान चौरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1299592.html १४६२] || १३ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[मस्कत]] || {{cr|UAE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1299596.html १४६५] || १४ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|NEP}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[मस्कत]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1299568.html १४७२] || १८ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[मस्कत]] || {{cr|UAE}} || rowspan=5 | [[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक पात्रता गट अ]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1299573.html १४७६] || १९ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|BHR}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.२]], [[मस्कत]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1299574.html १४८१] || २१ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|GER}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[मस्कत]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1299581.html १४८७] || २२ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.२]], [[मस्कत]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1299585.html १४९०] || २४ फेब्रुवारी २०२२ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|OMA}} [[अल् अमारत क्रिकेट मैदान|अल् अमारत क्रिकेट मैदान क्र.१]], [[मस्कत]] || {{cr|UAE}}
|- 
| १२३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303307.html १५८०] || २६ जून २०२२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} || rowspan=12 |
|- 
| १२४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303307.html १५८६] || २८ जून २०२२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}}
|-  
| १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303312.html १६७३] || १८ जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|NZ}}
|-  
| १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303313.html १६७८] || २० जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|NZ}}
|-  
| १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303314.html १६७९] || २२ जुलै २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|NZ}}
|-  
| १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303315.html १७२१] || ३ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|SA}}
|-  
| १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1303316.html १७२४] || ५ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|SA}}
|- 
| १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1307159.html १७२७] || ९ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}}
|- 
| १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1307160.html १७२९] || ११ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}}
|- 
| १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1307161.html १७३१] || १२ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|- 
| १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1307162.html १७३६] || १५ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|- 
| १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1307163.html १७३८] || १७ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298138.html १८२८] || १७ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=7 | [[२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298141.html १८३३] || १९ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298145.html १८३७] || २१ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298149.html १८४१] || २३ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298154.html १८४६] || २६ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298165.html १८५५] || ३१ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298171.html १८६२] || ४ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|NZ}}
|-  
| १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348323.html १९८७] || १२ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}} || rowspan=6 |
|-  
| १४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348324.html १९८८] || १४ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}}
|-  
| १४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1348325.html १९८९] || १५ जानेवारी २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}}
|-  
| १४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355720.html २०३४] || २७ मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|BAN}}
|-  
| १४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355721.html २०३७] || २९ मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|BAN}}
|-  
| १४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1355722.html २०३८] || ३१ मार्च २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|IRE}}  
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383069.html २१४८] || २० जुलै २०२३ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|SCO}} [[एडिनबरा|गोल्डनएकर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{cr|IRE}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता|२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक युरोप पात्रता]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383071.html २१५०] || २१ जुलै २०२३ || {{cr|DEN}} || {{flagicon|SCO}} [[दि ग्रँज क्लब आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383074.html २१५७] || २३ जुलै २०२३ || {{cr|AUT}} || {{flagicon|SCO}} [[दि ग्रँज क्लब आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383079.html २१६२] || २४ जुलै २०२३ || {{cr|JER}} || {{flagicon|SCO}} [[एडिनबरा|गोल्डनएकर आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1383088.html २१८०] || २८ जुलै २०२३ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[दि ग्रँज क्लब आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{cr|SCO}}
|-  
| १५३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384634.html २२००] || १८ ऑगस्ट २०२३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान|द व्हिलेज]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} || rowspan=11 |
|-  
| १५४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1384637.html २२०८] || २० ऑगस्ट २०२३ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान|द व्हिलेज]], [[डब्लिन]] || {{cr|IND}} 
|-  
| १५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1408103.html २३८४] || ७ डिसेंबर २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}}
|-  
| १५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1408104.html २३८८] || ९ डिसेंबर २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}}
|-  
| १५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1408105.html २३९१] || १० डिसेंबर २०२३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|IRE}}
|-  
| १५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1416084.html २५२१] || १५ मार्च २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|IRE}}
|-  
| १५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1416085.html २५२६] || १७ मार्च २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|-  
| १६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1416086.html २५२९] || १८ मार्च २०२४ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|-  
| १६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426830.html २६०१] || १० मे २०२४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}}
|-  
| १६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426831.html २६०९] || १२ मे २०२४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426832.html २६१०] || १४ मे २०२४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1428152.html २६१२] || १९ मे २०२४ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क वेस्टव्हलीट]], [[वूरबर्ग]] || {{cr|IRE}} || rowspan=3 | [[२०२४ नेदरलँड टी२०आ तिरंगी मालिका|२०२४ नेदरलँड्स तिरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1428155.html २६१५] || २३ मे २०२४ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क वेस्टव्हलीट]], [[वूरबर्ग]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1428156.html २६१९] || २४ मे २०२४ || {{cr|NED}} || {{flagicon|NED}} [[स्पोर्टपार्क वेस्टव्हलीट]], [[वूरबर्ग]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415708.html २६३९] || ५ जून २०२४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|USA}} [[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[नासाउ काउंटी (न्यू यॉर्क)|नासाउ काऊंटी, न्यू यॉर्क]] || {{cr|IND}} || rowspan=3 | [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415713.html २६४४] || ७ जून २०२४ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|USA}} [[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[नासाउ काउंटी (न्यू यॉर्क)|नासाउ काऊंटी]], [[न्यू यॉर्क]] || {{cr|CAN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415736.html २६९७] || १६ जून २०२४ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क|सेंट्रल ब्रॉवर्ड रीजनल पार्क]], [[लॉडरहिल (फ्लोरिडा)|लॉडरहिल]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1431086.html २८६९] || २७ सप्टेंबर २०२४ || {{cr|SA}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|SA}} || rowspan=16 |
|-  
| १७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1431087.html २८७६] || २९ सप्टेंबर २०२४ || {{cr|SA}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबु धाबी]] || {{cr|IRE}}
|-  
| १७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1467704.html ३०९८] || २२ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || अनिर्णित
|-  
| १७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1467705.html ३१०१] || २३ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}}
|-  
| १७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1467706.html ३१०३] || २५ फेब्रुवारी २०२५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || अनिर्णित
|-  
| १७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1472516.html ३२३८] || १५ जून २०२५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[ब्रेडी क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ब्रिडी]] || {{cr|WIN}}
|-  
| १७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1448360.html ३४६१] || १७ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान|द व्हिलेज]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| १७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1448362.html ३४६७] || २१ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान|द व्हिलेज]], [[डब्लिन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| १७८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506014.html ३५९१] || २७ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|IRE}}
|-  
| १७९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506015.html ३५९४] || २९ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|BAN}}
|-  
| १८० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1506016.html ३६०१] || २ डिसेंबर २०२५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[बीर श्रेष्ठो फ्लाइट लेफ्टनंट मतीउर रहमान क्रिकेट स्टेडियम]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|BAN}}
|-  
| १८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519136.html ३६६६] || २३ जानेवारी २०२६ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|UAE}} [[द सेव्हन्स स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}}
|-  
| १८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519137.html ३६६८] || २५ जानेवारी २०२६ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|UAE}} [[द सेव्हन्स स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}}
|-  
| १८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519138.html ३६७०] || २६ जानेवारी २०२६ || {{cr|ITA}} || {{flagicon|UAE}} [[द सेव्हन्स स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|ITA}}
|- 
| १८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519139.html ३६७४] || २९ जानेवारी २०२६ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}}
|- 
| १८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519140.html ३६७७] || ३१ जानेवारी २०२६ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IRE}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १८६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512724.html ३६८९] || ८ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}} || rowspan=3 | [[२०२६ पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १८७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512732.html ३६९८] || ११ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १८८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512740.html ३७०८] || १४ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहलीझ क्रीडा क्लब क्रिकेट मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IRE}}
|-  
| १८९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528548.html] || २६ जून २०२६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || TBD || rowspan=2 |
|-  
| १९० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1528549.html] || २८ जून २०२६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || TBD 
|}

{{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}}

[[वर्ग:आयर्लंडमधील क्रिकेट]]</text>
      <sha1>7il0w6g7agn6ox2oz91fuxxxm23xewz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नरेंद्र सिंग नेगी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>324147</id>
    <revision>
      <id>2693880</id>
      <parentid>2688692</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T05:52:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2693880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18012" sha1="1c7snj7t1cmq5gfbdjj63okgongnvjj" xml:space="preserve">{{बदल}}
{{माहितीचौकट संगीतकार|label={{ubl|[[T-Series (company)|T-Series]]|[[Himalayan Films(company)|Himalayan Films]]}}
}}

'''नरेंद्र सिंह नेगी''' (जन्म 12 ऑगस्ट 1949), ज्यांना 'गढ रतन' आणि 'बॉब डिलन ऑफ द हिल्स' असेही संबोधले जाते, हे गढवाल आणि [[उत्तराखंड|उत्तराखंडमधील]] सर्वात प्रमुख लोक गायक, संगीतकार आणि [[गढवाली भाषा|गढवाली]] भाषेत गाणारे कवी आहेत. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://merosong.epizy.com/|title=Kumaouni|last=Pradeep|first=Rawat|website=Merosong|publisher=Online kumaouni and Garhwali songs Radio Station|access-date=1 June 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://newshindu.news/biography/narendra-singh-negi-45661/|date=2022-05-14|work=News Hindustan|language=hi|script-title=hi:Narendra Singh Negi उम्र, पत्नी, बच्चे, परिवार, Biography in Hindi|access-date=2022-05-15|archive-date=2022-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220515022315/https://newshindu.news/biography/narendra-singh-negi-45661/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; अहवालानुसार, त्याने 1000 हून अधिक गाणी गायली आहेत. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.newsuttarakhand.in/narender-singh-negi-birthday-special-about-negi-ji/|date=2020-05-15|work=Newsuttarakhand|language=hi|script-title=hi:एक फौजी बनने की चाहत से लेकर गढ़रत्न बनने तक की कहानी, देखिये कैसा रहा नेगी जी का यह स्वर्णिम सफर|access-date=2022-10-15}}&lt;/ref&gt; उत्तराखंडच्या लोकसंगीत क्षेत्रातील त्यांचे अतुलनीय कार्य उत्तराखंडच्या सर्व आगामी गायकांसाठी प्रेरणादायी आहे. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.thestatesman.com/exclusive-interviews/saturday-interview-saving-culture-societys-duty-1502920716.html|title=Saving culture is society's duty|work=The Statesman|access-date=20 February 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/video/news/kui-ta-baat-holi-garhwali-song-singer-narendra-singh-negi-interview/videoshow/80208186.cms|title=Narendra Singh Negi's love song at the age of 71|work=Navbharat Times|language=hi|access-date=20 February 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/uttarakhand/dehradun/uttarakhand-government-to-recommend-folk-singer-narendra-singh-negi-for-padma-award/articleshow/85299998.cms|title=उत्तराखंड सरकार लोकगायक नरेंद्र सिंह नेगी को पद्म पुरस्कार के लिए संस्तुति करेगी|work=Navbharat Times|language=hi|access-date=10 April 2022}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.deccanherald.com/national/north-and-central/uttarakhand-government-to-recommend-padma-award-for-narendra-singh-negi-says-cm-pushkar-singh-dhami-1019310.html|title=Uttarakhand government to recommend Padma award for Narendra Singh Negi, says CM Pushkar Singh Dhami|date=13 August 2021|work=Deccan Herald|language=en|access-date=10 April 2022}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.hillywoodnews.in/narendra-singh-negi-new-song-released-jakh-meri-maya-rondi/|title=Narendra Singh Negi जी का नया गीत&quot;जख मेरी माया रौंदी&quot; हुआ रिलीज|last=Desk|first=Hillywood|date=2019-10-26|website=Hillywood News : Entertainment gossips|language=en-US|access-date=2022-07-11|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420043312/https://www.hillywoodnews.in/narendra-singh-negi-new-song-released-jakh-meri-maya-rondi/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== पार्श्वभूमी ==
नेगी यांचा जन्म [[पौडी गढवाल जिल्हा|पौरी गढवाल जिल्ह्यातील]] (उत्तराखंड) [[पौडी|पौरी शहरात]] झाला आणि त्यांनी शालेय शिक्षणही पूर्ण केले. त्यांचे वडील भारतीय सैन्यात नायब सुभेदार होते. ग्रॅज्युएशनसाठी ते त्यांचे चुलत भाऊ अजितसिंग नेगी यांच्यासोबत [[रामपूर|रामपूरला]] गेले आणि त्यांनी त्यांना [[तबला]] शिकवला. त्यांना लहानपणापासूनच विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमांमध्ये पारंपरिक लोकगायक ऐकण्याची आवड होती. 1974 मध्ये त्यांची आई आणि शहरातील इतर महिलांनी केलेल्या मेहनतीपासून प्रेरित होऊन त्यांनी पहिले गाणे लिहिले आणि तयार केले. &lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=SYM4DwAAQBAJ&amp;dq=narendra+singh+negi&amp;pg=PT89|title=Recasting Folk in the Himalayas: Indian Music, Media, and Social Mobility|last=Fiol|first=Stefan|date=2017-09-11|publisher=University of Illinois Press|isbn=978-0-252-09978-6|language=en}}&lt;/ref&gt;

== संगीत कारकीर्द ==
नेगी यांनी 1974 मध्ये त्यांचे पहिले स्व-रचित गाणे रेकॉर्ड केले. 1976 मध्ये नेगीने त्यांचा पहिला संगीत अल्बम &quot;गढवाली गीतमाला&quot; रिलीज केला. या गीतमाला 10 वेगवेगळ्या भागात होत्या. या गढवाली गीतमाला वेगवेगळ्या कंपन्यांच्या असल्याने त्यांना सांभाळणे कठीण जात होते. त्यामुळे शेवटी त्यांनी स्वतंत्र शीर्षके देऊन त्यांच्या कॅसेट्स प्रसिद्ध करण्याकडे वळले. त्याचा पहिला अल्बम &quot; बुरान्स &quot; नावाने आला होता.

नेगी यांना 12 बीट्सचे मुख्य मधुर वाक्प्रचार आणि समकालीन गाण्यांमध्ये अनियमित चार-बीट लयबद्ध पॅटर्न (जौनसरी प्रदेशातील वैशिष्ट्यपूर्ण) सादर करण्याचे श्रेय जाते. &lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Tanvir|first=Kuhu|date=June 2018|title=Book Review: Jayson Beaster-Jones and Natalie Sarrazin (Eds), Music in Contemporary Indian Film: Memory, Voice, Identity|journal=BioScope: South Asian Screen Studies|volume=9|issue=1|pages=108–110|doi=10.1177/0974927618767296|issn=0974-9276}}&lt;/ref&gt; प्रेम, दुःख, ऐतिहासिक घटना, सामाजिक, राजकीय, पर्यावरण या विषयावर त्यांनी गीते लिहिली आहेत. उत्तराखंडमधील &quot; जागर &quot;, &quot;मंगल&quot;, &quot;बसंती&quot;, &quot;खुदर&quot;, &quot;छोपाती&quot;, चौनफुला आणि झुमेला यांसारख्या उत्तराखंडमधील लोकप्रिय गाण्याच्या प्रत्येक शैलीत त्यांनी गायले आहे. राज्यात प्रचलित असलेल्या [[गढवाली भाषा|गढवाली]], [[कुमाऊँनी भाषा|कुमाऊनी]], जौनसारी अशा विविध स्थानिक भाषांमध्ये त्यांनी गाणी गायली आहेत.

''चक्राचल'', ''घरजवाई'', आणि ''मेरी गंगा होली ता मैमा आली'' या गढवाली चित्रपटांनाही त्यांनी आवाज दिला आहे . [[उदित नारायण]], [[लता मंगेशकर]], [[आशा भोसले|आशा भोंसले]], पौर्णिमा, [[सुरेश वाडकर]], [[अनुराधा अरुण पौडवाल|अनुराधा पौडवाल]], जसपाल यांच्यासह बॉलीवूड गायकांनीही त्यांच्या संगीत दिग्दर्शनाखाली गढवाली चित्रपटांमध्ये गाणी गायली आहेत. त्यांनी सहकारी गढवाली उत्साही [[माधुरी बडथवाल|माधुरी बर्थवाल]] यांच्यासोबतही गाणे गायले. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.newsviewsnetwork.com/president-of-india-felicitates-dr-madhuri-barthwal-with-prestigious-women-empowerment-award/|title=President of India felicitates Dr. Madhuri Barthwal with prestigious &quot;WOMEN EMPOWERMENT AWARD&quot;|last=Negi|first=Sunil|website=NewsViewsNetwork|language=en-US|access-date=2021-01-12}}&lt;/ref&gt;

== पुरस्कार ==

=== संगीत नाटक अकादमी 2022 ===
नरेंद्र सिंह नेगी यांना 9 एप्रिल 2022 रोजी दिल्ली येथे [[संगीत नाटक अकादमी]] पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले आहे. राज्याचे लोकगायक नरेंद्रसिंग नेगी यांना राष्ट्रीय स्तरावरील प्रतिष्ठेच्या संगीत नाटक अकादमी पुरस्काराने सन्मानित केल्याबद्दल मुख्यमंत्री [[पुष्कर सिंह धामी]] यांनी त्यांचे अभिनंदन केले आहे. नरेंद्रसिंग नेगी यांना पारंपारिक लोकगीतांच्या क्षेत्रात दिलेला सन्मान हा राज्याचाही सन्मान असल्याचे ते म्हणाले. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://theprint.in/india/ukhand-cm-congratulates-narendra-singh-negi-dewan-singh-bajeli-for-receiving-sangeet-natak-akademi-award/910082/|title=U'Khand CM congratulates Narendra Singh Negi, Dewan Singh Bajeli for receiving Sangeet Natak Akademi Award|date=9 April 2022|work=ThePrint}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|last=Nautiyal|first=Pavan|url=https://hindi.oneindia.com/news/uttarakhand/sangeet-natya-akademi-award-to-folk-singer-narendra-singh-negi-and-dewan-singh-bajeli-read-the-big-674116.html|title=लोक गायक नरेन्द्र सिंह नेगी व दीवान सिंह बजेली को संगीत नाट्य अकादमी पुरस्कार, पढ़िए 9 एप्रिल की बड़ी खबरें|date=9 April 2022|work=oneindia|language=hi}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.jagran.com/uttarakhand/dehradun-city-sangeet-natak-akademi-award-2022-uttarakhand-folk-singer-narendra-singh-negi-awarded-22614908.html|title=Sangeet Natak Akademi Award: अपने गीतों से पहाड़ का हर रंग घोलने वाले नरेंद्र सिंह नेगी के सम्मान ने बढ़ाया उत्तराखंड का मान|work=Dainik Jagran|language=hi}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.rajyasameeksha.com/uttarakhand/22192-narendra-singh-negi-to-get-sangeet-natak-akademi-samman|title=उत्तराखंड के लिए गौरवशाली पल, नेगी दा को प्रतिष्ठित सम्मान देंगे राष्ट्रपति कोविंद|work=Rajya Sameeksha|language=hi|access-date=10 April 2022|archive-date=2022-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220408005246/https://www.rajyasameeksha.com/uttarakhand/22192-narendra-singh-negi-to-get-sangeet-natak-akademi-samman|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.amarujala.com/dehradun/folk-singer-narendra-singh-negi-get-sangeet-natya-akademi-award-in-delhi-on-friday|title=सम्मान: नेगी दा को कल मिलेगा संगीत नाट्य अकादमी पुरस्कार, राष्ट्रपति लोक गायक नरेंद्र सिंह नेगी समेत 44 हस्तियों को करेंगे पुरस्कृत|work=Amar Ujala|language=hi|access-date=10 April 2022}}&lt;/ref&gt;

=== आवाज रत्न पुरस्कार ===
हिंदी दिवस (15 सप्टेंबर 2021) निमित्त, [[उत्तराखंड|उत्तराखंडचे]] लोक गायक नरेंद्र सिंह नेगी यांना आवाज रत्न पुरस्कार 2021 ने सन्मानित करण्यात आले आहे. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.amarujala.com/uttarakhand/rishikesh/awaaz-ratna-award-given-to-garh-ratna-narendra-singh-negi-rishikesh-news-drn390210566|title=ऋषिकेश: हिंदी दिवस पर गढ़ रत्न नरेंद्र सिंह नेगी को आवाज रत्न सम्मान से किया गया सम्मानित|work=Amar Ujala|language=hi|access-date=10 April 2022}}&lt;/ref&gt;

== अल्बमची यादी ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!अल्बम
! प्रकाशन तारीख
|-
| kab Aeli
| 2022
|-
| स्याली रामदेयी
| 2022
|-
| बँड बिजोरा
| 2022
|-
| होरी का खिलाडी
| 2022
|-
| कामरा मवारा
| 2022
|-
| याखी बासा रे जौला
| 2021
|-
| कुई ता बात होली
| 2020
|-
| चली भाई मोटार चाली
| 2005
|-
| ''घश्यारी''
| 2002
|-
| ''हळदी हात''
| 1995
|-
| ''होसिया उमर''
| 2002
|-
| ''जय धरी देवी''
| 1996
|-
| ''काई त्या खोज्यानी होळी''
| 2006
|-
| ''माया को मुंडारो''
| 2009
|-
| ''नौचम्मी नरेना''
| 2006
|-
| ''नयू नयू ब्यो चा''
| 2003
|-
| ''रुमुक''
| 2005
|-
| ''सलन्या स्याली''
| 2009
|-
| ''समदोळा का द्विदिन''
| 2000
|-
| ''स्यानी''
| 2002
|-
| ''थंडो रे थंडो''
| 2004
|-
| ''तू होळी बिरा''
| 2007
|-
| ''तुझी माया मा''
| 2001
|-
| ''उठा जगा उत्तराखंड''
| 2017
|-
| ''खुड''
| 1995
|-
| ''अब काठगा खैलो''
| 2012
|-
| ''वा जुन्याली रात आएगी फिर याद''
| 2006
|-
| ''तापकरा''
| 1999
|-
| ''बरखा''
| 1992
|-
| ''बसंत ढगे''
| 2010
|-
| ''ताका चन ता ताका''
| 2007
|-
| ''कारगीले लाडाईमा''
| 1999
|-
| ''चिबडत''
| 1993
|-
| ''गीत गंगा''
| 2002
|-
| ''सुरमा सारेला''
| 2007
|-
| ''चुयाळ''
| 2006
|-
| ''जय भोले भंडारी''
| 2017
|}

== चित्रपटांची यादी ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!चित्रपट
! प्रकाशन तारीख
|-
| ''चक्राचाल''
| 1996
|-
| ''घरजवाई''
| 1986
|-
| ''मेरी गंगा होली ता मैमा आली''
| 2004
|-
| ''कौथिग''
| 1987
|-
| ''बटवारू''
| 2003
|-
| ''चम घुंगरु''
| 2005
|-
| ''जय धरी देवी''
| 2006
|-
| ''सुबेरो घाम''
| 2014
|-
|}

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

[[वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:इ.स. १९४९ मधील जन्म]]
[[वर्ग:उत्तराखंडची संस्कृती]]
[[वर्ग:हयात व्यक्ती]]
[[वर्ग:उत्तराखंडमधील लोक]]</text>
      <sha1>1c7snj7t1cmq5gfbdjj63okgongnvjj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>324508</id>
    <revision>
      <id>2693898</id>
      <parentid>2693254</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T08:50:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ketaki Modak</username>
        <id>21590</id>
      </contributor>
      <origin>2693898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="117347" sha1="rqo9pg5uo8l5aoc3y909nbnht0lwc9h" xml:space="preserve">== इतिहास ==
श्रीमाताजी ऊर्फ [[मीरा अल्फासा]], या श्रीअरविंद आश्रमात त्यांना भेटायला येणाऱ्या साधकांशी संवाद साधण्याचे एक माध्यम म्हणून फुलांचा उपयोग करत असत. अगदी सुरुवातीच्या काळापासूनच त्यांनी फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ सांगायला सुरुवात केली होती. अशा रीतीने फुलांची जणू काही एक भाषाच तयार झाली आणि या भाषेच्या माध्यमातून श्रीमाताजी साधकांशी संवाद साधत असत. त्यांनी फुलांना आध्यात्मिक भावसूचक, गुणसूचक नावे दिली होती. 

== ग्रंथसंपदा ==

* १९७३ मध्ये प्रकाशित झालेल्या  Flowers and Their Messages या पुस्तकामध्ये एकंदर ८७९ फुलांचे आध्यात्मिक अर्थ देण्यात आले आहेत. 

* इ. स. २००० मध्ये The Spiritual Significance of Flowers या नावाने आणखी एक पुस्तक प्रकाशित केले गेले, त्यामध्ये फुलांच्या शास्त्रीय नावांची भर घालण्यात आली आहे तसेच आणखी १९ फुलांचे अर्थ नव्याने देण्यात आले आहेत.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!क्र.
!शास्त्रीय नाव
!आध्यात्मिक अर्थ
!आध्यात्मिक अर्थ (इंग्रजी)
!प्रचलित नाव
!छायाचित्र
|-
|०३७
|[[:en:Abutilon_indicum|Abutilon indicum]] ''(L) Sweet., Malvaceae.'' 
Chinese lantern, Flowering maple, Parlor maple, Indian mallow
|मानसिक अभिवचन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mental-promise/ Mental Promise]
|[[पेटारी]]
|[[चित्र:Indian abutilon Abutilon indicum 3268.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|४१०
|''Arrhostoxylum costatum, Acanthaceae''
|वीराला उचित कृती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/heroic-action/ Heroic Action]
|रुएलिया किंवा जंगली पेटुनिया
|[[चित्र:Ruellia elegans - Red Ruellia at Peravoor 2018 (7).jpg|इवलेसे]]
|-
|६७४
|[[:en:Artabotrys_hexapetalus|Artabotrys hexapetalus]] ''(L. f.) Bhand'' (Climbing Lang-lang)
|निर्मळ मन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/clear-mind/ Clear Mind]
|हिरवा चाफा, हरि चंपा
|[[चित्र:Artabotrys hexapetalus02.JPG|इवलेसे]]
|-
|४०७
|''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus L]]., Amaranthaceae.''
Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower
|कृतीमधील निर्भयता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/fearlessness-in-action/ Fearlessness in Action]
|राजगिरा, उनाडभाजी
|[[चित्र:Love-Lies-Bleeding, Tassel Flower (Amaranthus caudatus).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|८०७
|''Foeniculum vulgare Mill, Umbelliferae.''[[:en:Fennel|Fennel]]
|रक्तामध्ये प्रकाश
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/light-in-the-blood/ Light in the blood]
|बडीशेप
|[[चित्र:Fennel flower heads.jpg|इवलेसे]]
|-
|६४१
|''[[:en:Neolamarckia_cadamba|Anthocephalus cadamba]] (Roxb.) Miq., Rubiaceae''
Kadam tree
|अतिमानसिक सूर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-sun/ Supramental Sun]
|कदंब, निपा (संस्कृत) &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{स्रोत पुस्तक|title=The spirit of Auroville|last=Huta Hindocha|publisher=Havyavahana Trust|year=2002|isbn=|pages=}}&lt;/ref&gt;
|[[चित्र:Cadamba tree Neolamarckia cadamba fruit by Raju Kasambe DSCN5650.JPG 09.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|६८८
|''[[:en:Asclepias_curassavica|Asclepias curassavica]] L., Asclepiadaceae''
Blood flower, Swallow wort, Matal, Indian root
|भौतिक मनाने अतिमानसिक प्रकाशाला 
दिलेला प्रतिसाद
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/response-of-the-physical-mind-to-the-supramental-light/ Response of the Physical Mind to the Supramental Light]
|पिवळा चित्रक / हळदीकुंकू
|[[चित्र:31 Halad-Kumku.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|५११
|''Asparagus L. sp., Liliaceae.''
|आत्मसमर्पणातून उदयाला येणारे सौंदर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beauty-arising-from-consecration/ Beauty Arising from Consecration]
|[[शतावरी]]
|[[चित्र:Asparagus racemosus - Satawari flowers - at Peravoor 2018 (13).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|२०१
|''Atalantia monophylla Correa., Rutaceae''
Country gooseberry
|इच्छाविरहितता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/absence-of-desire/ Absence of Desire]
|माकडलिंबू
|[[चित्र:Atalantia monophylla 02.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|६३४
|[[:en:Barringtonia_asiatica|Barringtonia asiatica]] ''(L.) Kurz., Lecythidaceae''
|अतिमानसिक कृती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-action/ Supramental Action]
|समुद्रफूल
|[[चित्र:Barringtonia asiatica - twin flower.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|३४१
|''Begonia L. Spp., Begoniaceae.''
[[:en:Begonia|Begonia]]
|संतुलन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/balance/balance/ Balance]
|काप्रू
|[[चित्र:Petals 0016.jpg|इवलेसे]]
|-
|०४७
|''[[:en:Bixa_orellana|Bixa orellana]] L., Bixaceae.''
Annatto, Lipstick tree, Achiote
|एक नवीन जगत्
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-world/ New World]
|शेंदरी, लटकान, सिंधुरी 
|[[चित्र:Bixa.jpg|इवलेसे]]
|-
|०२४
|[[:en:Bougainvillea|Bougainvillea]] ''Comm. Ex Juss., Nyctaginaceae.''
Bougainvillea
|संरक्षण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/protection/ Protection]
|बोगनवेल
|[[चित्र:Bougainvillea, Behbahan.jpg|इवलेसे]]
|-
|०११
|''[[:en:Brownea_coccinea|Brownea coccinea]] Jacq. Corr. Murr., Leguminosae.'' Scarlet flame bean
|विश्वावर अधिराज्य गाजविणारे ईश्वरी प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love-governing-the-world/ Divine Love Governing the World]
|लाल झुंबर
|[[चित्र:Brownea coccinea (2206468097).jpg|इवलेसे]]
|-
|०५७
|''[[:en:Iris_domestica|Belamcanda chinensis]] (L.) DC., Iridaceae''
Blackberry lily, Leopard lily
|ईश्वराविषयी आत्मीयता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/attachment-to-the-divine/ Attachment to the Divine]
|लेपर्ड लिली
|[[चित्र:Iris domestica 2007-08-11 02.jpg|इवलेसे]]
|-
|६३६
|''Butea monosperma (Lam.) Taub [ B. Frondosa Roxb. Ex willd.], Leguminosae, Papilionoideae,'' Flame of the forest, Dhak, Palas
|अतिमानसिक साक्षात्काराचा आरंभ
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/beginning-of-the-supramental-realisation/ Beginning of the Supramental Realisation]
|पळस
|[[चित्र:STS 001 Butea monosperma.jpg|इवलेसे|पळस]]
|-
|७८
|''Canna indica L., Cannacceae.'' Indian-shot, Queensland, Arrowroot, Achira
|ईश्वराशी सख्यत्व
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/friendship-with-the-divine/ Friendship with the Divine]
|सर्वजया
|[[चित्र:Cinnamon-bellied flowerpiercer (Diglossa baritula) male on Indian shot (Canna indica) Finca El Pilar.jpg|इवलेसे]]
|-
|२७६
|''Dianthus caryophyllus L., Caryophyllaceae.''
Carnation, Clove pink
|सहयोग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/collaboration/ Collaboration]
|कार्नेशन, देवाचे फूल
|[[चित्र:Dianthus caryophyllus CFPC Malea 1zz.jpg|इवलेसे]]
|-
|६९०
|''Castanospermum australe A. Cunn. &amp; C. Fraser., Leguminosae, Papilionoideae''
Moreton Bay chestnut, Australian chestnut, Black bean
|जडभौतिकामध्ये कार्यकारी असलेले 'ज्योतिर्मय मन'
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind-of-light-acting-in-matter/ Mind of Light Acting in Matter]
|[[ब्लॅक बीनस् (वनस्पती)|ब्लॅक बीनस्]]
|[[चित्र:Castanospermum australe 7th Brigade Park Chermside P1070738.jpg|इवलेसे]]
|-
|०६०
|''Cattleya spp., Orchidaceae,'' Orchid
|जीवनाची साध्यपूर्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/the-aim-of-existence-is-realised/ The Aim of Existence is Realised]
|[[ऑर्किड]] (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Many white orchids.jpg|इवलेसे]]
|-
|४३४
|''Celosia argentea L. Plumosa Group., Amaranthaceae.''
Feathered amaranth
|अभिव्यक्तीचा सुकाळ
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/abundant-expression/ Abundant Expression]
|मयूरशिखा, [[मोरशिखा]], [[मयूरशिख]]
(सोनेरी पिवळा रंग)
|[[चित्र:Celosia argentea var. plumosa Fresh Look Yellow 1zz.jpg|इवलेसे|मयूरशिखा]]
|-
|७७६
|[[:en:Combretum_fruticosum|Combretum fruticosum]] ''(Loefl.)'' ''Stuwz., Combretaceae''
Burning bush
|जीवनामध्ये कृतीचे संघटन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/organisation-of-action-in-life/ Organisation of Action in Life]
|पिळुकी किंवा उक्षी (संभाव्य नावे)
|[[चित्र:Combretum fruticosum 246446513.jpg|इवलेसे]]
|-
|५५८
|[[:en:Couroupita_guianensis|Couroupita guianensis]] ''Aubl., Lecythidaceae''
Cannonball tree
|समृद्धी
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/prosperity/ Prosperity] &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|[[कैलाशपती|कैलासपती]]
|[[चित्र:Kailasapati (Marathi- कैलासपती) (753214931).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|८५४
|''[[:en:Cucurbita_maxima|Cucurbita maxima]] Duchesne ex Lam., Cucurbitaceae.''Autumn squash, Winter squash, Pumpkin
|विपुलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/collaboration-of-nature/abundance/ Abundance]
|लाल भोपळ्याचे फूल
|[[चित्र:Pumpkin flowers - geograph.org.uk - 7559488.jpg|इवलेसे]]
|-
|०५३
|''Dahlia Cav., Compositae,'' [[:en:Dahlia|Dahlia]]
|अतिमानवता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/superhumanity/ Superhumanity]
|[[डेलिया]] (पांढरा)
|[[चित्र:55 Delia White.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|४९४
|''[[:en:Delonix_regia|Delonix regia]] (Bojer) ref., Leguminosae, Caesalpinioideae''
Flamboyant, Peacock flower, Flame tree, Royal poinciana
|साक्षात्कार
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/realisation/ Realisation]
|[[गुलमोहर]]
|[[चित्र:Delonix regia 4226.jpg|इवलेसे|गुलमोहर]]
|-
|६२
|''[[:en:Dendrobium_moschatum|Dendrobium moschatum]] Swartz., Orchidaceae''
Orchid
|परमेश्वराबद्दलची मानसिक आसक्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-attachment-to-the-divine/ Mental Attachment to the Divine]
|[[ऑर्किड]] (सोनेरी केशरी)
|[[चित्र:Dendrobium moschatum (Ecological Botanical Gardens 2015 - 05).jpg|इवलेसे|ऑर्किड (सोनेरी केशरी)]]
|-
|२०३
|''[[:en:Eucalyptus|Eucalyptus]] L'Herit. Spp., Myrtaceae'' Eucalptus, Australlian gum, Gum tree, Ironbark, Stringybark
|अहंकाराचे निर्मूलन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/abolition-of-the-ego/ Abolition of the Ego]
|[[निलगिरी (वनस्पती)|निलगिरी]]
|[[चित्र:Eucalyptus tereticornis flowers, capsules, buds and foliage.jpeg|इवलेसे|निलगिरी]]
|-
|०४४
|''[[:en:Galanthus_nivalis|Galanthus nivalis]] L. 'Viridapicis'., Amaryllidaceae.''Snowdrop, European snowdrop
|पुनरुज्जीवनाचे अभिवचन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/promise-of-renewal/ Promise of Renewal]
|गॅलॅन्थस
|[[चित्र:Galanthus nivalis close-up aka.jpg|इवलेसे]]
|-
|७१९
|''[[:en:Gazania|Gazania]] Gaertn. spp., Compositae,'' Treasure flower 
|स्पष्टतेच्या शोधात
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/seeking-for-clarity/ Seeking for clarity]
|[https://marathivishwakosh.org/41399/ गेझनिया]
|[[चित्र:Gazania rigens cultivar in Conques.jpg|इवलेसे|गेझनिया]]
|-
|५७२
|''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China
|भौतिकामधील अतिमानसिक सौंदर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/supramental-beauty-in-the-physical/ Supramental Beauty in the physical]
|केशरी जास्वंद
|[[चित्र:Cayena (Hibiscus rosa-sinensis), Icod de los Vinos, Tenerife, España, 2012-12-13, DD 01.jpg|इवलेसे|केशरी जास्वंद]]
|-
|५०५
|''[[:en:Gomphrena_globosa|Gomphrena globosa]] L., Amaranthaceae.'' Globe amaranth, Bachelor's button
|अमर्त्यत्व
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/immortality/ Immortality]
|गुल-ए-मखमल (पांढरा रंग)
|[[चित्र:White Globe Amaranth Flower Gomphrena Globosa 千日紅 センニチコウ (223201665).jpeg|इवलेसे|गुलमखमल]]
|-
|८७६
|''[[:en:Gossypium|Gossypium]] L. Spp, Malvaceae.,'' Cotton
|भौतिक समृद्धी
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/material-abundance/ Material Abundance]
|कार्पास, [[कापूस|कपाशी]]
|[[चित्र:Cotton flower.jpg|इवलेसे|कपाशी]]
|-
|००३
|''[[:en:Hedychium_coronarium|Hedychium J.G. Koening]]., Zingiberaceae.'' Ginger lily, Garland lily
|सत्-चित्-आनंद
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sachchidananda/ Sachchidananda]
|[[सोनटक्का]]
|[[चित्र:White garland-lily 04.jpg|इवलेसे|सोनटक्का]]
|-
|६३८
|''Helichrysum bracteatum (Vent.) Andrews., Compositae''
Strawflower, Golden everlasting, Yellow paper daisy
|पृथ्वीवर अतिमानसिक अमरत्व
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/supramental-immortality-upon-earth/ Supramental Immortality upon Earth] &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|पेपर डेझी
|[[चित्र:Xerochrysum bracteatum, golden everlasting flower or strawflower at Mannavan Shola, Anamudi Shola National Park, Kerala (27).jpg|इवलेसे]]
|-
|५६६
|''[[:en:Hibiscus_mutabilis|Hibiscus mutabilis]] L., Malvaceae.'' Cotton rose, Confederate rose mallow
|ईश्वरी कृपा 
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/divine-grace/ The Divine Grace]
|पुष्करिणी, स्थलकमल
|[[चित्र:Hibiscus mutabilis (2).JPG|इवलेसे|पुष्करिणी, स्थलकमल]]
|-
|५७४
|''Hibiscus rosa-sinensis L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China
|अतिमानसिक प्रेमाचे सौंदर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-supramental-love/ Beauty of Supramental love]
|जास्वंद (गुलाबी)
|[[चित्र:Juba kusum athonba (326908991).jpg|इवलेसे|जास्वंद (गुलाबी)]]
|-
|०३६
|''Hibiscus rosa-sinensis L. 'Deddie Ann', Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China
|नव-निर्मितीचे सौंदर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/beauty-of-the-new-creation/ Beauty of the New Creation]
|[[जास्वंद]]
|[[चित्र:Sleepy Hibiscus (Hibiscus furcellatus) (8058834522).jpg|इवलेसे|जास्वंद]]
|-
|१२५
|[[:en:Hoya_carnosa|Hoya Carnosa]]  ''(L. f.) R. Br., Asclepiadaceae.Wax plant, Honey plant''
|सामूहिक अभीप्सेची शक्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/power-of-collective-aspiration/ Power of Collective Aspiration]
|अंबरी (होया कार्नोसा)
|[[चित्र:NKN-2007-06-13 114250 Hoya Carnosa (Yvan Leduc author for Wikipedia).jpg|इवलेसे]]
|-
|७७३
|''[[:en:Acanthus_montanus|Acanthus montanns]] (Nees) Anderson., Acanthaceae''
Mountain thistle, Acanthe rose
|ईश्वराच्या पहिल्या संपर्काने जागृत होणाऱ्या भावना
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-emotions-awake-to-the-first-contact-with-the-divine/ The Emotions Awake To The First Contact With The Divine]
|तालीमखाना
|[[चित्र:112 Kolshinda, Talimkhana.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|३१३
|''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy
|समग्र साधेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral Simplicity]
|डेझी (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Bellis perennis-fully bloomed flower.jpg|इवलेसे|डेझी ]]
|-
|६०९
|''[[:en:Hibiscus_×_rosa-sinensis|Hibiscus rosa-sinensis]] L., Malvaceae.'' Chinese hibiscus, Hawaiian hibiscus, Rose-of-China
|सौंदर्यपूर्ण शक्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/aesthetic-power/ Aesthetic Power]
|[[जास्वंद]] (लाल)
|[[चित्र:Hibiscus or China rose.jpg|इवलेसे|लाल जास्वंद]]
|-
|४२२
|''[[:en:Ixora_pavetta|Ixora pavetta]] Andrews. [I.arborea Sm.], Rubiaceae'' Torch tree
|सरळपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/straightforwardness/ Straightforward­ness]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Torchwood%20Tree.html गोरवीकटगी]
नेमाली, नेवली (संस्कृत)
|[[चित्र:Ixora pavetta, AJT Johnsingh. 0200921 120457.jpg|इवलेसे|गोरवीकटगी]]
|-
|३०२
|''[[:en:Jasmine|Jasminum]] L. Spp., Oleaceae.''Jasmine, Jessamine
|शुद्धता, निर्मळता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity/ Purity]
|[https://marathivishwakosh.org/16485/ जास्मिन], [[मोगरा]]
|[[चित्र:Earleaf jasmine (Jasminum elongatum) flowers.jpg|इवलेसे|मोगरा]]
|-
|८३५
|''[[:en:Jatropha_podagrica|Jatropha podagarica]] Hook., Euphorbiaceae.'' Gout plant, Tartogo, [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Australian%20Bottle%20Plant.html Australian bottle plant]
|अतिमानसिक कृतीला अवचेतनेकडून मिळालेला पहिला प्रतिसाद
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/subconscient/first-response-of-the-subconscient-to-the-supramental-action/ First Response of the Subconscient to the Supramental Action]
|
|[[चित्र:Jatropha podagrica flower in Ishigaki, Okinawa.jpg|इवलेसे]]
|-
|७७२
|''Lagenaria siceraria (Molina) Standl., Cucurbitaceae.'' White-flowered gourd, Bottle gourd, [[:en:Calabash|Calabash]] gourd, Hercules' club
|भावनिक समृद्धी
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-abundance/ Emotional Abundance]
|[https://mr.wikipedia.org/s/bao दुधी भोपळ्याचे फूल]
|[[चित्र:Lagenaria siceraria kz03.jpg|इवलेसे]]
|-
|८१५
|''[[:en:Lantana|Lantana]] L. Spp, Verbenaceae'' Shrub verbena
|पेशींमधील भावनिक सौंदर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/emotional-beauty-in-the-cells/ Emotional Beauty in the Cells]
|टणटणी, घाणेरी
|[[चित्र:Lantana montevidensis.JPG|इवलेसे|घाणेरी]]
|-
|११६
|''[[:en:Leonotis_nepetifolia|Leonotis nepetifolia]] (L.) R. Br., Labiatae.''
|आरोहण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/ascension/ Ascension]
|दीपमाळ
|[[चित्र:24 Dipmal.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|३३१
|''[[:en:Erysimum_cheiri|Erysimum cheiri]] (L.) [Cheiranthus Cheiri L.], Cruciferae Wallflower, English wallflower''
|आशावाद
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/optimism/ Optimism]
|[[अबोली]]
|[[चित्र:Crossandra infundibuliformis at Periya 2019 (5).jpg|इवलेसे|अबोली]]
|-
|०१६
|''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap
|ईश्वरी सांभाळ
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude]
|मिरची जास्वंद
|[[चित्र:Malvaviscus arboreus 2.jpg|इवलेसे|मिरची जास्वंद]]
|-
|०५५
|''Memecylon tinctorium L., Melastomaceae.'' Ironwood
|चमत्कार
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/miracle/ Miracle]
|अंजनी (निळा व गुलाबी रंग)
|[[चित्र:Memecylon umbellatum (95009).jpg|इवलेसे|अंजनी]]
|-
|०१३
|''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca
|ईश्वरी हास्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine Smile]
|चंपा, [[चाफा]] (सोनचाफा)
|[[चित्र:Michelia champaca2.JPG|इवलेसे|चाफा]]
|-
|५००
|''[[:en:Millingtonia|Millingtonia hortensis]] L., Bignoniaceae'' Indian cork tree, Tree jasmine
|रूपांतरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/transformation/ Transformation]
|बुचाची फुले
|[[चित्र:Drooping flowers of Indian cork tree.jpg|इवलेसे|बुचाची फुले]]
|-
|२४५
|''[[:en:Mimusops_elengi|Mimusops elengi]] L., Sapotaceae.'' Spanish cherry Medlar, Tanjong tree
|परिपूर्ती, सिद्धी
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/accomplishment/ Accomplishment]
|[[बकुळ|बकुळीची फुले]]
|[[चित्र:Maulsari (Mimusops elengi) in Hyderabad W IMG 7161.jpg|इवलेसे|बकुळीची फुले]]
|-
|०१८
|''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night
|दिलासा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace]
|[[गुलबक्षी]]
|[[चित्र:Jalapa - Nyctaginaceae.jpg|इवलेसे|गुलबक्षी ]]
|-
|०१९
|''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night
|मनातील दिलासा 
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-mind/ Solace in the Mind]
|गुलबक्षी (पिवळा रंग)
|[[चित्र:Four o'clock (Mirabilis jalapa) yellow-flowered.jpg|इवलेसे|पिवळी गुलबक्षी]]
|-
|०२०
|''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night
|प्राणातील दिलासा  
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace-in-the-vital/ Solace in the Vital]
|गुलबक्षी 
|[[चित्र:Mirabilis jalapa 2019-09-01 4253.jpg|इवलेसे]]
|-
|०२१
|''Mirabilis jalapa L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night
|पूर्ण दिलासा 
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/integral-solace/ Integral Solace]
|गुलबक्षी (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Mirabilis jalapa, Burdwan, West Bengal, India 02 01 2013 (3).jpg|इवलेसे]]
|-
|०५६
|''[[:en:Myrtus_communis|Myrtus communis]] L., Myrtaceae.'' Myrtle, Greek myrtle, Swedish myrtle
|केवळ ईश्वरासाठीच जगणे
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/to-live-only-for-the-divine/ To Live Only For the Divine]
|विलायती मेंदी, फिरंगी मेथी, गंधमालती
|[[चित्र:Arrayan - Myrtus communis (9611744016).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|००१
|''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera]]. 'Alba'., Nymphaeaceae Sacred lotus, East Indian lotus''
|अदिती - दिव्य चेतना
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/aditi-the-divine-consciousness/ Aditi - the Divine Consciousness]
|[[कमळ]] (श्वेत कमळ)
|[[चित्र:Nelumbo nucifera (white flower) Md Sharif Hossain Sourav.jpg|इवलेसे|कमळ]]
|-
|००२
|''[[:en:Nelumbo_nucifera|Nelumbo nucifera Gaertn]]., Nymphaeaceae'' Sacred lotus, East Indian lotus
|अवतार
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/avatar-the-supreme-manifest-on-earth-in-a-body/ Avatar- the Supreme Manifested in a Body upon Earth]
|अरविंद 
|[[चित्र:अरविंद.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|७३०
|''[[:en:Nerium|Nerium]] oleander L., Apocynaceae.'' Oleander, Rosebay
|मिथ्यत्वाचे समर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/surrender-of-all-falsehood/ Surrender of All Falsehood]
|[[कण्हेर]]
|[[चित्र:Nerium oleander pink.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|११८
|''[[:en:Nyctanthes_arbor-tristis|Nyctanthes arbor-tristis]] L., Verbenaceae.'' Night jasmine, Tree of sadness
|[[अभीप्सा]]
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration/ Aspiration]
|प्राजक्त, [[पारिजातक]], शेफाली
|[[चित्र:(Nyctanthes arbor-tristis) flower at Madhurawada 01.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|१४०
|''[[:en:Ocimum_tenuiflorum|Ocimum tenuiflorum]] L. [O. Sanctum L.]., Labiatae.''
Holy basil, Krishna tulsi, Ram tulsi, Tulsi
|भक्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotion/ Devotion]
|[[तुळस]]
|[[चित्र:കൃഷ്ണതുളസി.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|०१२
|''[[:en:Operculina_turpethum|Operculina turpethum]] (L.) Silver Manso., Convolvulaceae.''
Wooden rose
|ईश्वरी कृपेची हाक
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/call-of-the-divine-grace/ Call of the Divine Grace]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Transparent%20Wood%20Rose.html नासोत्तर] (Nasottar)
|[[चित्र:Fruits of Operculina turpethum in Shiraho, Ishigaki Island.jpg|इवलेसे]]
|-
|६५७
|''[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius]] Parkins., [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Himalayan%20Screw%20Pine.html Pandanaceae]'' Pandanus palm, Thatch screw pine 
|आध्यात्मिक गंध
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume]
|[[केवडा]], केतकी
|[[चित्र:Pandanus tectorius (5187733419) (2).jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|३७५
|''Petunia Xhybrida hort. Vilm.-Andr., Solanaceae.''
Petunia
|कृतीमधील उत्साह
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/enthusiasm/enthusiasm-in-action/ Enthusiasm in Action]
|पेटुनिया
|
|-
|२५२
|''[[:en:Passiflora_vitifolia|Passiflora vitifolia]] HBK., Passifloraceae.'' [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Perfumed%20Passion%20Flower.html Passion flower]
|ईश्वरी कार्याचे साधन बनण्याची इच्छा बाळगणारी शक्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/power-aspiring-to-become-an-instrument-for-the-divine-work/ Power aspiring to become an instrument for the divine work]
|रक्तवर्णी कृष्णकमळ
|[[चित्र:Passiflora vitifolia 3zz.jpg|इवलेसे|रक्त कृष्णकमळ]]
|-
|००५
|''[[:en:Plumbago_auriculata|Plumbago auriculata 'Alba]]'., Plumbaginaceae.''
Cape leadwort
|ईश्वरी सान्निध्याच्या शोधात असणारी चेतना 
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/presence/ Consciousness seeking for the presence]
|[[चित्रक]]
|[[चित्र:Flor - Quintana Roo - México-4.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|६६८
|''[[:en:Plumeria_obtusa|Plumeria obtusa]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree
|व्यक्तीच्या प्रत्येक घटकामध्ये मानसिक परिपूर्णत्व
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/perfect-psychological-perfection/ Psychological Perfection in all parts of the being].
|चंपा,  पांढरा [[चाफा]]
|[[चित्र:Plumeria obtusa or the Singapore graveyard flower (Image 1 of 2) in Jamshedpur, India.jpg|इवलेसे|पांढरा चाफा]]
|-
|६६४
|''[[:en:Plumeria_rubra|Plumeria rubra]] L., Apocynaceae.'' Frangipani, Temple tree, Nosegay, West Indian jasmine, Pagoda tree
|मानसिक परिपूर्णत्व
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/psychological-perfection/ Psychological Perfection]
|[[चाफा]]
|[[चित्र:Plumeria-0006-Zachi-Evenor.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|०४८
|''[[:en:Polianthes_tuberosa|Polianthes tuberosa]] L., Agavaceae.''
Tuberose
|नव-निर्मिती 
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/new-creation/ New Creation]
|[[निशिगंध]], गुलछडी
|[[चित्र:Polianthes tuberosa flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|०१४
|''[[:en:Portulaca_grandiflora|Portulaca grandiflora]] Hook., Portulacaceae.'' Rose moss, Sun plant, Eleven-o'clock
|श्रीअरविंदांची करुणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sri-aurobindo-compassion/ Sri Aurobindo's Compassion]
|नोनिया
|[[चित्र:Portulaca grandiflora cultivar 5Dsr 4082.jpg|इवलेसे|नोनिया]]
|-
|००७
|''[[:en:Pomegranate|Punica granatum]] L., Punicaceae.'' Pomegranate
|[[खाल्डियन लोककथा|दिव्य प्रेम]]
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-love/ Divine Love]
|[[डाळिंब|डाळिंबा]]&lt;nowiki/&gt;चे फूल
|[[चित्र:Punica granatum flower.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|५१३
|''[[:en:Rhododendron|Rhododendron]] L. Spp., Ericaceae'' Azalea, Rhododendron
|सौंदर्याची रेलचेल
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/abundance-of-beauty/ Abundance of Beauty]
|ऱ्‍होडोडेंड्रॉन 
|[[चित्र:Half geopende bloem van Rhododendron ponticum.jpg|इवलेसे]]
|-
|१०३
|''[[:en:Rosa|Rosa]] L., Rosaceae.'' Rose
|मानवी वासनाविकारांचे ईश्वरविषयक प्रेमामध्ये रूपांतर
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human passions changed into love for the Divine]
|लाल [[गुलाब]]
|[[चित्र:Rosa Red Chateau on black background.jpg|इवलेसे|लाल गुलाब]]
|-
|०२२
|''[[:en:Scabiosa_atropurpurea|Scabiosa atropurpurea]] L., Dipsacaceae.'' Mournful widow, Sweet scabius, Pincushion flower, Egyptian rose
|आशीर्वाद
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/blessings/ Blessings]
|पिनकुशन फ्लॉवर, इजिप्शियन गुलाब
|[[चित्र:Scabiosa atropurpurea maritima (pincushion flowers).jpg|इवलेसे]]
|-
|४९३
|''[[:en:Sesbania_grandiflora|Sesbania grandiflora]] (L.) Poir., Leguminosae, Papilionoideae'' Scarlet wistaria tree, Vegetable humming-bird
|साक्षात्काराचा आरंभ
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/beginning-of-realisation/ Beginning of Realisation]
|हादगा / [[अगस्ता]]
|[[चित्र:Hoa so đũa trắng.jpg|इवलेसे|अगस्ता]]
|-
|०५४
|''Strophanthus DC. Spp., Apocynaceae.Mimosa''
|आविष्करणाचे किरणोत्सर्जन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/radiation-of-the-manifestation/ Radiation of the Manifestation]
|अगस्त्यमाला
|[[चित्र:Strophanthus gratus 5.jpg|इवलेसे]]
|-
|३१०
|''[[:en:Tabernaemontana|Stemmadenia litoralis]] (HBK) Allorge. [S. Galleottiana (rich.) Miers], Apocynaceae.''
|कृतीमधील शुद्धता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/purity/purity-in-action/ Purity in Action]
|
|[[चित्र:Jazmín - Huevos de perro (Stemmadenia litoralis) (15185545961).jpg|इवलेसे]]
|-
|६९८
|''[[:en:Tabernaemontana_divaricata|Tabernaemontana divaricata]] (L.) R. Br. Ex Roem. &amp; Schult., Apocynaceae.'' Crape jasmine, Crape gardenia, Pinwheel flower, East Indian rosebay
|मानसिक शुद्धता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-purity/ Mental Purity]
|[[तगर (फूल)|तगर]]
|[[चित्र:Tabernaemontana divaricata 3280.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|६७१
|''[[:en:Cascabela_thevetia|Thevetia peruviana]] (Pers.) Schum., Apocynaceae.'' Yellow oleander, Be-still tree
|मन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mind/ Mind]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Mexican%20Oleander.html बिट्टीची फुले] (पिवळा रंग)
|[[चित्र:Cascabela thevetia kz01.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|००४
|[[:en:Tradescantia_spathacea|Tradescantia spathacea]]. White
|ईश्वरी उपस्थिती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-presence/ Divine Presence]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Moses%20in%20the%20Cradle.html ट्रेडस्कॅन्टिया स्पाथेसिया]
|[[चित्र:Starr 080607-7174 Tradescantia spathacea.jpg|इवलेसे]]
|-
|०३५
|''[[:en:Viscum_album|Viscum album]] L., Loranthaceae.'' Mistletoe
|चैतन्याची खूण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/sign-of-the-spirit/ Sign of the Spirit]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Common%20Mistletoe.html विस्कम अल्बम]
|[[चित्र:Viscum album kz20.jpg|इवलेसे]]
|-
|०४५
|''[[:en:Leucanthemum_×_superbum|Leucanthemum Xsuperbum]] (J. Ingram) Bergmans [Chrysanthemum Xsuperbum Bergmans ex J. Ingram.]., Compositae.'' Shasta daisy
|सर्जक शब्द
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/creative-word/ Creative Word]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Shasta%20Daisy.html डेझी]
|[[चित्र:Leucanthemum × superbum.001 - Burela.jpg|इवलेसे|डेझी]]
|-
|१३०
|''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily
|प्रार्थना
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer] &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|[[लिली]]
|[[चित्र:Zephyranthes candida.jpg|इवलेसे|लिलीची फुले]]
|-
|२२६
|''[[:en:Zinnia_elegans|Zinnia elegans]] Jacq., Compositae.'' Common zinnia, Youth-and-old-age
|सहनशक्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/endurance/endurance/ Endurance]
|झिनिया
|[[चित्र:Elegant zinnia 2.jpeg|इवलेसे|झिनिया]]
|-
|३२१
|''[[:en:Passiflora_incarnata|Passiflora L. Incarnata]] Xcincinnata 'Incense', Passifloraceae.''
Passion flower
|निश्चल-नीरवता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/silence/ Silence]
|[[कृष्णकमळ]]
|[[चित्र:Purple Passionflower - Flickr - rittyrats.jpg|इवलेसे|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Soi%20Fah%20Passion%20Flower.html कृष्णकमळ]]]
|-
|७४५
|''[[:en:Achimenes_grandiflora|Achimenes grandiflora]] Schiede., Gesneriaceae.'' Monkey-faced pansy, Orchid pansy, Japanese pansy, Cupid's bower
|प्राणामधील निश्चल-नीरवता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/silence-in-the-vital/ Silence in the Vital]
|
|[[चित्र:Achimenes grandiflora1scott.zona.jpg|इवलेसे]]
|-
|३२२
|''[[:en:Passiflora_foetida|Passiflora foetida]], Passifloraceae.'' Running pop, Love-in-a-mist, Wild water lemon
|समग्र निश्चल-नीरवता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-silence/ Integral Silence]
|वेल-घाणी?
|[[चित्र:Passiflora feotida.jpg|इवलेसे]]
|-
|३२३
|[[:en:Linaria_maroccana|Linaria Maroccana]] ''Hook. f., Scrophulariacea.'' Toadflax, Spurred snapdragon
|बोलकी नीरवता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/expressive-silence/ Expressive Silence]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Toadflax.html अधिक माहिती] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Linaria maroccana (cultivars) 1DS-II 2-0146.jpg|इवलेसे]]
|-
|६७८
|''[[:en:Eranthemum_pulchellum|Eranthemum pulchellum]] Andr., Acanthaceae'' Blue sage
|मनामध्ये निश्चल-निरवतेविषयी असलेली अभीप्सा / आस
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/aspiration-for-silence-in-the-mind/ Aspiration for Silence in the mind]
|(हिंदी) [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Blue%20Sage.html गुलशाम]
दशमूळी किंवा जंगली अबोली, रान अबोली
|[[चित्र:Eranthemum Nervosum.jpg|इवलेसे]]
|-
|८७७
|[[:en:Proiphys_amboinensis|Proiphys amboinesis]] ''(L.) Herb. [Eurycles Sylvestris Salisb. Ex Schult. &amp; schult. f.], Amaryllidaceae'' Brisbane lily
|आध्यात्मिकतेबद्दलची आस
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/awakening-in-matter/silver/ Silver]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Cardwell%20Lily.html कार्डवेल लिली आणि नॉर्दर्न ख्रिसमस लिली]
|[[चित्र:Cardwell lily.jpg|इवलेसे]]
|-
|३१३
|''[[:en:Vittadinia_cuneata|Vittadinia cuneata]] (V. australis hort.), Compositae'' Creeping daisy
|समग्र साधेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/integral-simplicity/ Integral simplicity]
|डेझी (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Vittadinia cuneata var cuneata head6 QNR - Flickr - Macleay Grass Man.jpg|इवलेसे]]
|-
|२८४
|''[[:en:Catharanthus_roseus|Catharanthus roseus]] (L.) G. Don. [Vinca rosea l.]., Apocynaceae., Apocynaceae.'' Madagascar periwinkle, Old maid, Cayenne jasmine, Rose periwinkle
|अखंडितपणे चाललेली प्रग्रती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/uninterrupted-but-spasmodic-progress/ Uninterrupted spamodic progress]
|[[सदाफुली]]
[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Periwinkle.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Catharanthus roseus (Pink Madagascar Periwinkle).jpg|इवलेसे|सदाफुली]]
|-
|७९०
|''[[:en:Mimosa_pudica|Mimosa pudica]] L., Leguminosae, Mimosoideae''
Sensitive plant, Touch-me-not, Shame plant, Live-and-die, Humble plant
|प्राणिक संवेदनशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/vital-sensitivity/ Vital sensitivity]
|[[लाजाळू]], लाजवंती
[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Touch%20Me%20Not.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Mimosa pudica in September month 3.jpg|इवलेसे|लाजाळू]]
|-
|६९७
|''[[:en:Butter_daisy|Melampodium paludosum]] HBK, Compositae''
|खऱ्या मानसिक प्रामाणिकपणाचा उदय
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/birth-of-true-mental-sincerity/ Birth of true mental sincerity]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Butter%20Daisy.html बटर डेझी]
|[[चित्र:Melampodium paludosum 'Million Gold' 2.jpg|इवलेसे]]
|-
|०१६
|''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.''
Turk's cap
|ईश्वरी अनुध्यान
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude/ Divine Solicitude] 
|[[जास्वंद]] (लाल रंग)
[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Malvaviscus6.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|०१७
|''[[:en:Malvaviscus_arboreus|Malvaviscus arboreus]] Cav. var. mexicana Schildl., Malvaceae.'' Turk's cap
|योग्य रितीने आकलन झालेले ईश्वरी अनुध्यान
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-solicitude-rightly-understood/ Divine Solicitude rightly understood]
|[[जास्वंद]] (गुलाबी रंग)
[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Sleeping%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Flower Hibiscus rosa-sinensis 1.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|६९२
|''[[:en:Thymophylla_tenuiloba|Thymophylla tenuiloba]] (Dc.) Small. [Dysodia tenuiloba(DC.) B.L. Robinson]., Compositae'' Golden fleece, Dahlberg daisy
|मानसिक साधेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-simplicity/ Mental Simplicity]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dahlberg%20Daisy.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Thymophylla tenuiloba.JPG|इवलेसे]]
|-
|७४९
|''[[:en:Oxalis|Oxalis]] L. Spp., Oxalidaceae.'' Sorrel, Shamrock
|प्राणामधील विनम्र साधेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/candid-simplicity-in-the-vital/ Candid simplicity in the vital]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Large-Flowered%20Pink%20Sorrel.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Large-flowered Pink Sorrel (Oxalis debilis) (15488025556).jpg|इवलेसे]]
|-
|२९०
|''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster
|साधा प्रामाणिकपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/simple-sincerity/ Simple sincerity]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Aster amellus flower (38).jpg|इवलेसे]]
|-
|६९६
|''[[:en:Goldenrod|Solidago L]]. Spp., Goldenrod''
|मानसिक प्रामाणिकपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-sincerity/ Mental Sincerity]
|गोल्डन रॉड, [https://marathivishwakosh.org/12705/ पिवळी डेझी]
|[[चित्र:Solidago virgaurea, Golden Rod - geograph.org.uk - 4233648.jpg|इवलेसे]]
|-
|२९१
|''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster
|भावनिक प्रामाणिकपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/emotional-sincerity/ Emotional Sincerity]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (फिकट जांभळा रंग)
|[[चित्र:Asteraceae - Aster amellus.JPG|इवलेसे]]
|-
|२९२
|''[[:en:Aster_amellus|Aster amellus]] L., Compositae.'' Italian aster
|प्राणामधील प्रामाणिकपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/sincerity-in-the-vital/ Sincerity in the Vital]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Italian%20Aster.html इटालियन ॲस्टर] (निळा रंग)
|[[चित्र:Aster amellus flower (11).jpg|इवलेसे]]
|-
|२५४
|''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox
|कार्यातील कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-work/ Skill in work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Phlox at lalbagh7382.JPG|इवलेसे]]
|-
|२५५
|''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox
|अंतरात्मिक कार्यातील कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-psychic-work/ Skill in psychic work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Phlox drummondii - Archer FL 02.jpg|इवलेसे]]
|-
|२५६
|''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Yellow)
|मानसिक कार्यातील कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-mental-work/ Skill in mental work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Flox - Phlox drummondii (1).jpg|इवलेसे]]
|-
|२५७
|[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' 
Annual phlox, Drummond phlox 
|कार्यामधील भावनिक कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/emotional-skill-in-work/ Emotional skill in work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
(पांढरा रंग)
|[[चित्र:Phlox drummondii-anna park-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]]
|-
|२५८
|[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox
|प्राणिक कार्यामधील कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-vital-work/ Skill in vital work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:福祿考(金山海棠) Phlox drummondii -香港北區公園 North District Park, Hong Kong- (9207627744).jpg|इवलेसे]]
|-
|२५९
|''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Carmine red flowers).
|कार्यामधील शारीरिक कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/physical-skill-in-work/ Physical skill in work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Phlox drummondii - 25984291501.jpg|इवलेसे]]
|-
|२६०
|''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox (Bright red)
|भौतिक कार्यातील कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-material-work/ Skill in Material work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|
|-
|२६१
|''[[:en:Phlox_drummondii|Phlox drummondii]] Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox 
(Small White)
|समग्र कार्यातील कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/skill-in-integral-work/ Skill in integral work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Phlox drummondii-2.JPG|इवलेसे]]
|-
|२६२
|[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''i Hook., Polemoniaceae.''
Annual phlox, Drummond phlox (Pink colour)
|कलात्मक कार्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/artistic-work/ Artistic work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Phlox drummondii-14.JPG|इवलेसे]]
|-
|२६३
|[[:en:Phlox_drummondii|''Phlox drummondii'']] ''Hook., Polemoniaceae.'' Annual phlox, Drummond phlox, Star phlox 
|कार्यातील तेजस्वी कुशलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/work/radiating-skill-in-work/ Radiating skill in work]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Annual%20Phlox.html अधिक माहितीसाठी]
|[[चित्र:Phlox drummondii-tnau-yercaud-salem-India.JPG|इवलेसे]]
|-
|५२०
|''[[:en:Prunus_serrulata|Prunus serrulata]] Lindl., Rosaceae.'' Oriental cherry, Japanese flowering cherry
|सौंदर्याचे हास्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/smile-of-beauty/ Smile of beauty]
|जपानी चेरी
[https://www.missouribotanicalgarden.org/PlantFinder/PlantFinderDetails.aspx?kempercode=a915#:~:text=Prunus%20serrulata%2C%20commonly%20called%20Japanese,tall%20in%20its%20native%20habitat. अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Cerisier du Japon (Prunus serrulata) (3).jpg|इवलेसे]]
|-
|५८१
|''[[:en:Hibiscus_micranthus|Hibiscus micranthus]] L., Malvaceae.'' Hibiscus
|चिरंतन हास्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/power/eternal-smile/ Eternal smile]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Tiny%20Flower%20Hibiscus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Hibiscus micranthus - Tiny Flower Hibiscus at Theni (4).jpg|इवलेसे]]
|-
|०१३
|''Michelia alba DeCondolle., Magnoliaceae.'' [[:en:Magnolia_champaca|Champaca]], Fragrant champaca
|ईश्वरी हास्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine-smile/ Divine smile]
|[https://marathivishwakosh.org/15483/ पांढरा चाफा (मराठी)]
[[चाफा]] (विकिपीडिया)

[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/White%20Champa.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:White Champaca April 2009.JPG|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|११७
|''[[:en:Delphinium|Delphinium]] L. Spp., Ranunclaceae.'' Larkspur
|आकाशरोहण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/soaring/ Soaring]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Kashmir%20Larkspur.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Delphinium 'Summer Skies' Ostróżka 2022-06-12 03.jpg|इवलेसे]]
|-
|१०६
|''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina]] L., Rosaceae.'' Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine
|प्रकृतीचे अंतरात्मिक आकाशरोहण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Dog%20Rose.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे]]
|-
|०१८
|''[[:en:Mirabilis_jalapa|Mirabilis jalapa]] L., Nyctaginaceae.'' Marvel of Peru, Four-o'clock, False jalap, Beauty of the night
|सांत्वन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/solace/ Solace]
|[[गुलबक्षी]] (मराठी) 
[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Four%20O'clock.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Mirabilis jalapa 'bicolor'-IMG 9208.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|७५२
|''[[:en:Amaranthus_caudatus|Amaranthus caudatus]] L., Amaranthaceae.'' Love-lies-bleeding, Velvet flower, Tassel flower
|प्राणामधील प्रदीप्त सामर्थ्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/illumined-strength-in-the-vital/ Illumined strength in the vital]
|[[राजगिरा]] (मराठी)
[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Love%20Lies%20Bleeding.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:3836 - Amaranthus caudatus (Zieramaranth).JPG|इवलेसे]]
|-
|११९
|Alcea rosea (Hollyhock)
|प्राणाचे समग्र अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital]
|होली हॉक (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Alcea rosea sl24.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे|204x204अंश]]
|-
|१५१
|''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea]] L., Malvaceae.'' Hollyhock
|जडभौतिक प्राणाचे अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital]
|होली हॉक (लालसर जांभळा रंग)
|[[चित्र:Alcea rosea purple.jpg|इवलेसे]]
|-
|७५०
|''[[:en:Coleus_scutellarioides|Solenostemon scutellarioides]] (L.) Codd. [Coleus Xhybridus Voss.], Labiatae.'' Coleus, Painted nettle
|प्राणामधील सामर्थ्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/vital/strength-in-the-vital/ Strength in the vital]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Coleus.html अधिक माहितीसाठी] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Coleus Oxford Botanic Garden.jpg|इवलेसे]]
|-
|३९४
|''Chrysanthemum L. Spp., Compositae.'' [[:en:Chrysanthemum|Chrysanthemum]]
|विशेष तपशीलवर ऊर्जा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/energy/specialised-detailed-energy/ Specialised detailed energy]
|
|[[चित्र:Chrysanthemum japonense var ashizuriense1.jpg|इवलेसे]]
|-
|४२५
|''[[:en:Asparagus_densiflorus|Asparagus densiflorus]] (Kunth.) Jessop. 'Sprengeri', Liliaceae.'' Sprenger asparagus, Sprengeri, Emerald fern, Emerald feather 
|आध्यात्मिक वाणी
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/spiritual-speech/ Spiritual Speech]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Asparagus%20Fern.html अधिक माहितीसाठी (इंग्रजी)]
|[[चित्र:Asparagus Fern -- asparagus densiflorus 'sprengeri'.jpg|इवलेसे]]
|-
|६४४
|''[[:en:Terminalia_catappa|Terminalia catappa]] L., Combretaceae'' Tropical almond, Indian almond, Kamani, Myrobalan
|आध्यात्मिक अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-aspiration/ Spiritual Aspiration]
|जंगली बदाम [https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Indian%20Almond.html (अधिक माहितीसाठी - इंग्रजी)]
|[[चित्र:A Hoverfly on a Desi Badam (Terminalia catappa) in Hyderabad, AP W IMG 0494.jpg|इवलेसे|जंगली बदाम]]
|-
|६५३
|''Leontopodium alpinum Cass., Compositae'' [[:en:Edelweiss|Edelweiss]]
|आध्यात्मिक सौंदर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-beauty/ Spiritual Beauty]
|
|[[चित्र:Leontopodium nivale alpinum (53256243490).jpg|इवलेसे]]
|-
|६५४
|''Pelargonium L'Herit. Spp., Geraniaceae'' Geranium, Storksbill
|आध्यात्मिक आनंद
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-happiness/ Spiritual Happiness]
|जिरेनियम
|[[चित्र:Fair Ellen.jpg|इवलेसे|जिरेनियम]]
|-
|६४५
|''Salvia L. Spp., Labiatae.'' Sagw, Ramona
|आध्यात्मिकतेविषयी अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/aspiration-for-spirituality/ Aspiration for spirituality]
|
|
|-
|६४६
|''[[:en:Salvia_leucantha|Salvia leucantha]] Cav., Labiatae.'' Mexican bush sage
|स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी प्राणाची संमती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/the-vital-consenting-to-be-spiritualised/ The vital consenting to be spiritualised].
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Scarlet%20Sage.html अधिक माहितीसाठी] 
|[[चित्र:Bird On Garden.jpg|इवलेसे]]
|-
|६४७
|''[[:en:Salvia_splendens|Salvia splendens]] F. Sell. Ex Roem. &amp; Schult., Labiatae.''
Scarlet sage
|स्वतःचे आध्यात्मिकीकरण होऊ देण्यासाठी जडद्रव्याची संमती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/matter-consenting-to-be-spiritualised/ Matter consenting to be spiritualised]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Scarlet%20Sage.html अधिक माहितीसाठी] 
|[[चित्र:Salvia vanhouttei 001.JPG|इवलेसे]]
|-
|७०६
|''[[:en:Dendrophthoe_falcata|Dendropthoe falcata]] (L.f.) Etting., Loranthaceae.''
|अनुकरणाची मानसिक वृत्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/mind/mental-spirit-of-imitation/ Mental Spirit of imitation]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Honey%20Suckle%20Mistletoe.html वंदा]
|[[चित्र:Dendrophthoe falcata var. falcata - Honey Suckle Mistletoe at Blathur 2017 (3).jpg|इवलेसे]]
|-
|६५२
|''[[:en:Hiptage_benghalensis|Hiptage benghalensis]] L. Kurz., Malpighiaceae.''
|आध्यात्मिक यश
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-suc Spiritual success]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Madhavi%20Lata.html माधवीलता] (इंग्रजी)
|[[चित्र:Hiptage benghalensis 011.JPG|इवलेसे]]
|-
|६५७
|[[:en:Pandanus_tectorius|Pandanus tectorius (Pandanus Palm)]]
|आध्यात्मिक सुगंध
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-perfume/ Spiritual perfume]
|[[केवडा]]
|[[चित्र:Hīnano - panoramio (1).jpg|इवलेसे|केवडा]]
|-
|८००
|''[[:en:Russelia|Russelia sarmentosa]] Jacq., Scrophulariacea.''
|भौतिकामध्ये आध्यात्मिक अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-aspiration-in-the-physical/ Spiritual aspiration in the physical]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Broadleaf%20Firecracker%20Plant.html अधिक माहिती] (इंग्रजी)
|
|-
|८२९
|''[[:en:Petrea_volubilis|Petrea volubilis]] L., Verbenaceae'' Purple wreath, Sandpaper, Queens-wreath, Bluebird vine
|उपचाराची आध्यात्मिक  शक्ती
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-power-of-healing/ Spiritual power of healing]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Purple%20Wreath.html नीलमणी लता]
|[[चित्र:Petrea volubilis 001.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|६४८
|''[[:en:Citharexylum|Citharexylum]] L. Spp., Verbenaceae.''
Fiddle-wood, Zitherwood
|आध्यात्मिक आरोहण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/spiritual-ascension/ Spiritual Assension]
|
|[[चित्र:Jamaican Fiddlewood (Citharexylum spinosum) 4.jpg|इवलेसे]]
|-
|७९९
|''[[:en:Tithonia_rotundifolia|Tithonia rotundifolia]] (Mill.) S. F. Blake., Compositae''
Mexican sunflower
|पूर्णपणे ईश्वराभिमुख झालेली शारीर-चेतना
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/physical-consciousness-turned-entirely-towards-the-divine/ Physical consciousness turned entirely towards the Divine]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Mexican%20Sunflower.html मेक्सिकन सूर्यफूल]
|[[चित्र:Mexican Sunflower Tithonia rotundifolia 'Torch' Top.jpg|इवलेसे]]
|-
|२११
|''[[:en:Psidium_guajava|Psidium guajava]] L., Myrtaceae.''
Common guava, Yellow guava, Apple guava
|स्थैर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/steadfastness/ Steadfastness]
|[https://www.flowersofindia.net/catalog/slides/Guava.html पेरूचे फूल]
|[[चित्र:Honey bee on a Guava flower 3.jpg|इवलेसे]]
|-
|७८५
|''[[:en:Areca_catechu|Areca catechu]] L., Palmae''
Betel palm, Betel-nut-palm, Areca nut palm, Catechu
|स्थिर प्राणिकता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/steadfast-vitality/ Steadfast Vitality]
|[[सुपारी]]
|[[चित्र:Buds of Areca catechu.jpg|इवलेसे]]
|-
|४६८
|''[[:en:Bombax_ceiba|Bombax ceiba]] L., Bombacaceae''
Red silk-cotton tree, Simul
|जडभौतिक चेतनेमध्ये असलेले
सघन स्थैर्य 
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/spiritual-attainments/solid-steadfastness-in-the-material-consciousness/ Solid steadfastness in the material consciousness]
|[[सांवर|काटेसावर]]
|[[चित्र:Bombax ceiba flower 74 Sunbury St Geebung IMGP8725.jpg|मध्यवर्ती|इवलेसे]]
|-
|४२२
|''[[:en:Ixora_pavetta|Ixora pavetta]] Andrews. [I.arborea Sm.], Rubiaceae''
Torch tree
|स्पष्टवक्तेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/straightforwardness/ Straightforwardness]
|रायकुरा, गोरवीकटगी किंवा माकडी
|[[चित्र:Ixora pavetta flower.jpg|इवलेसे]]
|-
|०२३
|''[[:en:Scabiosa_atropurpurea|Scabiosa atropurpurea]] L., Dipsacaceae.''
Mournful widow, Sweet scabius, Pincushion flower, Egyptian rose
|जडभौतिक जगाला दिलेले आशीर्वाद
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/blessings-on-the-material-world/ Blessings on the material world]
|पिनकुशन फ्लॉवर किंवा स्वीट स्कॅबिओसा
|[[चित्र:Scabiosa atropurpurea maritima (pincushion flowers).jpg|इवलेसे]]
|-
|८०९
|''[[:en:Pimpinella_major|Pimpinella major]] (L.) Huds., Umbelliferae.''
|रक्तामधील विशुद्धता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/parts-of-the-being/purity-in-the-blood/ Purity in the blood]
|रानजिरे किंवा गाज्री
|[[चित्र:Pimpinella major ssp rubra eF.jpg|इवलेसे]]
|-
|१४५
|Vanda tessellata
|ईश्वराबद्दल तपशिलवार ओढ
|Detailed Attachment for the Divine
|
|
|-
|१४६
|Ylang Ylang (Cananga odrata)
|योग्य बोध किंवा धारणा (सत्याचा अपलाप न करणारा बोध)
|Correct Perception
|हिरवा चाफा
|
|-
|१४७
|Italian Yellow Jasmin
([[:en:Chrysojasminum_humile|Jesminum humile]])
|योग्य स्वयं-मूल्यमापन
|Correct Self-evaluation
|पिवळी चमेली किंवा इटालियन चमेली
|
|-
|१४८
|African Violet (Saintpaulia ionantha)
|सुयोग्य गतीविधी
|Correct Movements
|आफ्रिकन व्हायोलेट
|
|-
|१४९
|Helianthus
|अतिमानसिक प्रकाशाकडे वळलेली चेतना
|Consciousness turned towards the supramental Light
|[https://mr.wikipedia.org/s/5mj सूर्यफूल]
|[[चित्र:Sunflower sky backdrop.jpg|इवलेसे|सूर्यफूल]]
|-
|१५०
|[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis]] (Viridiflora)
|ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील लाजाळूपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/timidity-in-attachment-to-the-divine/ Timidity in Attachment to the Divine]
|दुहेरी गुलाब
|[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोजा चिनेन्सिस]]
|-
|१५१
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराबद्दलच्या प्रेमातील विनम्रता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/humility-in-the-love-for-the-divine/ Humility in the love for the Divine]
|जांभळा किंवा अंजिरी गुलाब 
|
|-
|१५२
|''Rosa chinensis Jacq., Rosaceae.''China rose, Bengal rose
|ईश्वराप्रति कोमल प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/tenderness-for-the-divine/ Tenderness for the Divine]
|फिकट गुलाबी गुलाब
|
|-
|१५३
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराबद्दलचा स्नेह
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/affection-for-the-divine/ Affection for the Divine]
|शुभ्र छटा असलेला गुलाब
|
|-
|१५४
|[[:en:Holly|Holly (Ilex)]] (''Aquifoliaceae)''
|धैर्ययुक्त सदिच्छा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/bases-of-spiritual-life/courageous-goodwill/ Courageous Goodwill]
|मारंडी, वागाटी
|[[चित्र:Ilex-aquifolium (Europaeische Stechpalme-1).jpg|इवलेसे|मारंडी, वागाटी]]
|-
|१५५
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराप्रति प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-for-the-divine/ Love for the Divine]
|विविध रंगी गुलाब
|
|-
|१५६
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराबद्दल सर्वांगीण प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/integral-love-for-the-divine/ Integral love for the Divine]
|शुभ्र गुलाब
|
|-
|१५७
|''Rosa L., Rosaceae.''
|आंतरात्मिक प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-love/ Psychic Love] 
|लालसर गुलाबी रंगाचा गुलाब
|
|-
|१५८
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराविषयी प्रज्वलित प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/flaming-love-for-the-divine/ Flaming love for the Divine]
|नारिंगी रंगाचा गुलाब
|
|-
|१५९
|''Rosa L. 'Edward'., Rosaceae.''
|समर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/surrender/ Surrender]
|दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब
|
|-
|१६०
|''Rosa L., Rosaceae.''
|प्रेमपूर्ण समर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/loving-surrender/ Loving Surrender]
|दुहेरी गुलाबी रंगाचा गुलाब
|
|-
|१६१
|''[[:en:Rosa_chinensis|Rosa chinensis Jacq]]. 'Minima'., Rosaceae.'' Fairy rose, Pygmy rose
|तपशिलासह समर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/detailed-surrender/ Detailed surrender]
|
|[[चित्र:Rosa chinensis.jpg|इवलेसे|रोसा चिनेन्सिस जॅक]]
|-
|१६२
|''Rosa L. 'Prosperity'., Rosaceae.''
|शुद्ध आध्यात्मिक समर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/pure-spiritual-surrender/ Pure spiritual surrender]
|
|
|-
|१६३
|''Rosa L. 'Paul Neyron'., Rosaceae.''
|परिपूर्ण समर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/perfect-surrender/ Perfect surrender]
|
|[[चित्र:Rose, Paul Nryron, バラ, ポール ネイロン, (12249233866).jpg|इवलेसे|रोझ, पॉल न्रिरॉन]]
|-
|१६४
|''Rosa L., Rosaceae.''
|मानसिक समर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/surrender/mental-surrender/ Mental surrender]
|पिवळसर नारिंगी रंगाचा गुलाब
|
|-
|१६५
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराप्रति मानसिक प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-for-the-divine/ Mental love for the Divine]
|पिवळ्या रंगाचा गुलाब
|
|-
|१६६
|''Rosa L., Rosaceae.''
|आंतरात्मिक प्रभावाखालील मानसिक प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/mental-love-under-the-psychic-influence/ Mental love under the psychic influence]
|गुलाब
|
|-
|१६७
|''Rosa L., Rosaceae.''
|मानवी उत्कट भावनांचे ईश्वराबद्दलच्या प्रेमात परिवर्तन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/human-passions-changed-into-love-for-the-divine/ Human Passions Changed into Love for the Divine]
|लाल गुलाब
|
|-
|१६८
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराप्रति असलेल्या प्रेमाने प्रकृतीमध्ये साधलेला समतोल
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/balance-of-the-nature-in-the-love-for-the-divine/ Balance of the nature in the love for the Divine]
|दुहेरी रंगाचा गुलाब
|
|-
|१६९
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराच्या सेवेत समर्पित सौंदर्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/beauty-offers-itself-in-service-to-the-divine/ Beauty offers itself in service to the Divine]
|गुलाब
|
|-
|१७०
|''[[:en:Rosa_canina|Rosa canina L., Rosaceae.]]''Dog rose, Common brier, Dog brier, Eglantine
|प्रकृतीची आंतरात्मिक भरारी
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/psychic-soaring-of-nature/ Psychic soaring of Nature]
|फिकट गुलाबी रंगाचा गुलाब
|[[चित्र:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|इवलेसे|डॉग रोझ]]
|-
|१७१
|''Rosa L. 'Father's Day'., Rosaceae.''
|ईश्वराबद्दल अतिमानसिक ओढ
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/supramental-attachment-to-the-divine/ Supramental attachment to the Divine]
|
|
|-
|१७२
|''Rosa Xrehderana Blackb., Rosaceae.''
Polyantha rose
|ईश्वराशी सायुज्य
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/communion-with-the-divine/ Communion with the Divine]
|गुलाब
|
|-
|१७३
|''Rosa L., Rosaceae.''
|ईश्वराकडून मिळणारे प्रेम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/divine/love-from-the-divine/ Love from the Divine]
|गुलाबी व पिवळे गुलाबाचे फूल
|
|-
|१७४
|''Drimiopsis kirkii Bak., Liliaceae.''
|ईश्वराप्रत जाणारा मार्ग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/road-to-the-divine/ Road to the Divine]
|लिलियासी.
|
|-
|१७५
|''[[:en:Coffea|Coffea L., Rubiaceae.]]''
|परिपूर्ण मार्ग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-path/ Perfect path]
|कॉफीची फुले
|[[चित्र:Coffee Flowers.JPG|इवलेसे|कॉफीची फुले]]
|-
|१७६
|''[[:en:Jacquemontia_pentanthos|Jacquemontia pentantha]](Jacq.) G. Don., Convolvulaceae.''
|आशा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/hope/ Hope] 
|
|[[चित्र:Jacquemontia pentanthos from Trivandrum, Kerala.jpg|इवलेसे]]
|-
|१७७
|''[[:en:Chloris_barbata|Chloris barbata Sw., Gramineae]].''
Finger-grass
|पश्चात्ताप
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/repentance/ Repentance]
|गोंडवेल, गोश्या,मेसी
|[[चित्र:Swollen fingergrass.jpg|इवलेसे|गोंडवेल]]
|-
|१७८
|''Cordyline terminalis (L). Kunth., Agavaceae.''
Ti, Good-luck plant, Hawaiian good-luck plant
|मार्गच्युत झालेली व्यक्ती 
पुन्हा परतून मार्गावर येणे
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/return/ Return]
|विलेती चमेली
|[[चित्र:Carey (Cordyline fruticosa) - Flickr - Alejandro Bayer.jpg|इवलेसे|विलेती चमेली]]
|-
|१७९
|''Lupinus L.spp., Leguminosae, Papilionoideae''
|परमेश्वराकडे जाण्याच्या मार्गावरील टप्पे
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/stages-to-the-supreme/ Stages to the Supreme]
|
|
|-
|१८०
|''Cleome hasslerana Chodat., Capparaceae.''
Spider flower, Spider plant
|अभीप्सेचा उत्साह, जोम
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/elan-of-aspiration/ Elan of aspiration]
|
|
|-
|१८१
|''Acer L.spp., Aceraceae.''
Maple
|अभीप्सेची ज्वाला
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/flame-of-aspiration/ Flame of Aspiration]
|मॅपल
|
|-
|१८२
|''Spathiphyllum Schoot., Araceae.''
Peace lily, Spathe Flower
|विशुद्धतेची आस
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-purity/ Aspiration for purity]
|[https://marathivishwakosh.org/43837/ नागफणा]
|[[चित्र:Spathiphyllum cochlearispathum RTBG.jpg|इवलेसे|नागफणा]]
|-
|१८३
|''Aerva tomentosa Forsk., Amaranthaceae.''
|परिपूर्ण अमर्त्यतेची आस
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-integral-immortality/ Aspiration for integral immortality]
|
|
|-
|१८४
|''Vernonia. Eleagnaefolia DC., Compositae.''
Curtain creeper
|दिव्य चेतनेविषयीची अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-for-the-divine-consciousness/ Aspiration for the Divine Consciousness] 
|पडदा वेल, वरनोनिया वेल
|[[चित्र:Vernonia elaeagnifolia flowers Kewarra 4799.jpg|इवलेसे|पडदा वेल]]
|-
|१८५
|''Capparis brevispina'' ''DC., Capparidaceae.''
''Thorn Straggler''
|तिहेरी अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/triple-aspiration/ Triple aspiration]
|अर्दांडा, झिरिस, इंडियन केपर
|
|-
|१८६
|''[[:en:Ixora_chinensis|Ixora chinensis Lam]].'' ''Rubiaceae. Ixora''
|आंतरात्मिक अभीप्सा, ओढ
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-aspiration/ Psychic aspiration]
|चायनीज इक्सोरा,चायनीज रंगेली,बकाणे, बकावळी
|[[चित्र:1. Chinese ixora.jpg|इवलेसे]]
|-
|१८७
|''[[:en:Ixora_coccinea|Ixora coccinea L]]., Rubiaceae.'' Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love
|मानसिक अभीप्सा, ओढ
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-aspiration/ Mental aspiration]
|जंगल जीरॅनियम , जंगलाची ज्योत किंवा जंगलाची ज्वाला किंवा पेंडकुली
|[[चित्र:West Indian Jasmine -- Ixora (yellow).jpg|इवलेसे]]
|-
|१८८
|''Ixora coccinea L., Rubiaceae.''
Jungle geranium, Flame of the woods, Jungle flame, Burning love
|जडभौतिकातील अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical/ Aspiration In The Physical]
|इक्सोरा
|[[चित्र:Ixora Coccinea.jpg|इवलेसे]]
|-
|१८९
|''Ixora javanica (Blume) DC. [I. Singaporensis hort.]., Rubiaceae.''
|अतिमानासिक प्रकाशासाठी जडभौतिकामध्ये असणारी
अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/aspiration-in-the-physical-for-the-supramental-light/ Aspiration in the Physical for The Supramental Light]
|इक्सोरा (केशरी रंग)
|
|-
|१९०
|''[[:en:Zephyranthes|Zephyranthes Herb]]., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily
|प्रार्थना
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/prayer/ Prayer]
|कळवंटी, लिली
|[[चित्र:Zephyranthes candida in Bangladesh.jpg|इवलेसे|कळवंटी]]
|-
|१९१
|''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily
|आंतरात्मिक अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/psychic-prayer/ Psychic prayer]
|गुलाबी रंगाची लिली
|[[चित्र:Zephyranthes sps.jpg|इवलेसे]]
|-
|१९२
|''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.'' Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily
|मानसिक अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-prayer/ Mental prayer]
|पिवळ्या रंगाची लिली
|[[चित्र:Starr 021019-0003 Zephyranthes citrina.jpg|इवलेसे]]
|-
|१९३
|''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.''
Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily
|प्राणिक अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-prayer/ Vital prayer]
|
|
|-
|१९४
|''Zephyranthes Herb., Amaryllidaceae.''Zephyr flower, Fairy lily, Rain lily
|परिपूर्ण अभीप्सा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-prayer/ Integral Prayer] 
|
|
|-
|१९५
|''Sternbergia lutea (L.) Roem. &amp; Schult., Amaryllidaceae.''
Winter daffodil, Lily of the field
|अतिमानसिक आवाहन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/supramental-invocation/ Supramental invocation]
|
|[[चित्र:Sternbergia lutea MILAN.jpg|इवलेसे]]
|-
|१९६
|''[[:en:Wrightia_tinctoria|Wrightia tinctoria]] R. Br., Apocynaceae.''
Pala indigo plant
|धार्मिक विचार
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/religious-thought/ Religious thought]
|इंद्रजौ, कपूर, दुधी
|[[चित्र:Wrightia tinctoria in Hyderabad W IMG 7505.jpg|इवलेसे|दुधी]]
|-
|१९७
|''Leucas aspera Spreng, Labiatae.''
|खरी उपासना
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/true-worship/ True worship]
|द्रोणपुष्पी
|[[चित्र:Leucas aspera 01.jpg|इवलेसे]]
|-
|१९८
|''[[:en:Cordia_sebestena|Cordia sebestena]] L., Boraginaceae.'' Geiger tree
|पूजन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/adoration/ Adoration]
|शेंदरी भोकर
|[[चित्र:2013.06-406-015ap Geiger tree=scarlet cordia(Cordia sebestena(Boraginaceae) Dakar,SN sat01jun2013-1052h.jpg|इवलेसे|शेंदरी भोकर]]
|-
|१९९
|''[[:en:Aegle_marmelos|Aegle marmelos]] (L.) Correa., Rutaceae.'' Bael tree, Bengal quince
|भक्तिमय दृष्टिकोन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/devotional-attitude/ Devotional attitude]
|[https://mr.wikipedia.org/s/47t बेल]
|[[चित्र:Bael (Aegle marmelos) tree at Narendrapur W IMG 4116.jpg|इवलेसे]]
|-
|२००
|''[[:en:Ocimum_americanum|Ocimum americanum]] L. [O. Canum sims.]., Labiatae.''
Hoary basil
|विजयाचा उत्साह
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/conquering-fervour/ Conquering fervour] 
|काळी तुळस
|
|-
|२०१
|''Ocimum basilicum L., Labiate.''
Common basil, Sweet basil
|ईश्वरी ऐक्याचा आनंद
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/joy-of-union-with-the-divine/ Joy of Union with the Divine]
|राम तुळस
|[[चित्र:Sweet Basil (Ocimum basilicum) 3.jpg|इवलेसे|राम तुळस]]
|-
|२०२
|''[[:en:Saponaria_officinalis|Saponaria officinalis]] L., Caryophyllaceae.''
Soap-Wort, Bouncing bet
|कृपेचा सुयोग्य उपयोग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/right-use-of-the-granted-grace/ Right use of the granted Grace]
|कावळा साबण
|[[चित्र:Saponaria-officinalis-flower.jpg|इवलेसे|कावळा साबण, साबणवीड]]
|-
|२०३
|''[[:en:Solanum_seaforthianum|Solanum seaforthianum]] Andr., Solanaceae.'' St. Vincent lilac, Glycine, Italian jasmine
|केवळ ईश्वरामध्येच आधार शोधणे
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/seeking-for-support-only-in-the-divine/ Seeking for support only in the Divine]
|ब्रॅझिलियन नाइट्सहेड किंवा कंद्याची वेल
|[[चित्र:Solanum seaforthianum 1DS-II 1-7326.jpg|इवलेसे]]
|-
|२०४
|''[[:en:Alcea_rosea|Alcea rosea L]]., Malvaceae.''
Hollyhock (Dark purple, almost black)
|तमोमयतेचे अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-all-obscurities/ Offering of all Obscurities]
|हॉलीहॉक (गडद जांभळा)
|[[चित्र:Alcea rosea nigra.JPG|इवलेसे]]
|-
|२०५
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock (Light pink)
|अंतरात्मिक अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/psychic-offering/ Psychic offering]
|हॉलीहॉक (गुलाबी रंग)
|[[चित्र:Alcea rosea01.jpg|इवलेसे]]
|-
|२०६
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock (Lavender pink)
|भावनांचे अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-emotions/ Offering of the emotions]
|हॉलीहॉक (गुलाबीसर- जांभळा  रंग)
|[[चित्र:Alcea rosea 150881125.jpg|इवलेसे]]
|-
|२०७
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock
|प्राणिक अस्तित्वाचे अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-vital/ Offering of the vital]
|हॉलीहॉक (गडद लाल
रंग)
|[[चित्र:ALTCEA ROSEA - TORÀ - IB-737 (Malva reial).jpg|इवलेसे]]
|-
|२०८
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock
|प्राणिक अस्तित्वाचे समग्र अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering-of-the-vital/ Integral offering of the vital]
|हॉलीहॉक (शुभ्र पांढरा
रंग व मध्यभागी जांभळा)
|[[चित्र:Alcea July 2011-1.jpg|इवलेसे]]
|-
|२०९
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock
|भौतिक प्राणाचे अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-material-vital/ Offering of the material vital]
|हॉलीहॉक (लालसर जांभळा रंग)
|[[चित्र:Alcea July 2011-2.jpg|इवलेसे]]
|-
|२१०
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock
|अत्यंत भौतिक प्राणाचे अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-most-material-vital/ Offering of the most material vital]
|हॉलीहॉक (काळसर लाल रंग)
|[[चित्र:Alcea rosea 142067539.jpg|इवलेसे]]
|-
|२११
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock
|शारीर-अस्तित्वाचे अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/offering-of-the-physical/ Offering of the Physical]
|हॉलीहॉक (लाल रंग)
|[[चित्र:Кобона, мальва (штокроза) в саду 04.jpg|इवलेसे]]
|-
|२१२
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock
|अस्तित्वाच्या दोन घटकांचे एकत्रितपणे केलेले अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/combined-offering-of-two-parts-of-the-being/ Combined offering of two parts of the being]
|हॉलीहॉक (दुरंगी)
|[[चित्र:Hollyhock and bee 2022.jpg|इवलेसे]]
|-
|२१३
|''Alcea rosea L., Malvaceae.''
Hollyhock
|समग्रतया केलेले अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/integral-offering/ Integral offering]
|हॉलीहॉक (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Alcea rosea (372251886).jpg|इवलेसे]]
|-
|२१४
|''Ipomoea tricolor 'Pearly Gates'., Convolvulaceae.''
[[:en:Morning_glory|Morning glory]]
|विनाअट समग्रतया केलेले अर्पण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/offering/unconditional-integral-offering/ Unconditional integral offering]
|निलपुष्पी किंवा कलादाना, वरधारा
|[[चित्र:MorningGlory5.jpg|इवलेसे]]
|-
|२१५
|''[[:en:Ipomoea_alba|Ipomoea alba L., Convolvulaceae]].''
Moonflower, Belle de nuit
|संपूर्ण आत्मदान
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/entire-self-giving/ Entire self-giving]
|गुलचांदी किंवा सकनकळी
|[[चित्र:Moonflower (Ipomoea alba) (6616135915).jpg|इवलेसे|गुलचांदी]]
|-
|२१६
|''Lycianthes rantonnei Carr. [Solanum rantonnetii Carr. Ex Lescuy.]., Solanaceae.'' Blue potato bush
|स्मरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance/ Remembrance]
|निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी
|[[चित्र:Lycianthes rantonnetii 20140806.jpg|इवलेसे|निळा बटाटा किंवा निळी बटाटी]]
|-
|२१७
|''Lonicera japonica Thunb., Caprifoliaceae.''
Japanese honeysuckle
|ईश्वराचे नित्य स्मरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/constant-remembrance-of-the-divine/ Constant remembrance of the Divine]
|कापूर भेंडी
|[[चित्र:Lonicera japonica, 2021-10-02, South Side.jpg|इवलेसे|कापूरभेंडी]]
|-
|२१८
|''[[:en:Lobelia_erinus|Lobelia erinns L]]. 'Cambridge Blue'., Campanulaceae.''
Edging lobelia
|(योगी) श्रीअरविंद यांचे स्मरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/remembrance-of-sri-aurobindo/ Remembrance of Sri Aurobindo]
|
|[[चित्र:Lobelia close-up (aka).jpg|इवलेसे|केंब्रिज ब्लू]]
|-
|२१९
|''[[:en:Clarkia_unguiculata|Clarkia unguiculata Lindl]]. 'Rosea plena'., Onagraceae.''
Farewell to spring, Godetia
|आनंददायी स्मरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/glad-remembrance/ Glad remembrance]
|
|[[चित्र:Clarkia unguiculata 2022-07-14 7294.jpg|इवलेसे]]
|-
|२२०
|''[[:en:Myosotis_sylvatica|Myosotis sylvatica]] Ehrh. Ex Hoffm., Boraginaceae.''
Garden forget-me-not
|चिरस्मरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/lasting-remembrance/ Lasting remembrance]
|
|[[चित्र:Wood Forget-Me-Not (Myosotis sylvatica) - Guelph, Ontario 2017-06-03.jpg|इवलेसे]]
|-
|२२१
|''[[:en:Lamprocapnos|Dicentra spectabilis]] (L.) Lem., Papaveraceae.''
Bleeding heart
|भावनिक स्मरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/emotional-remembrance/ Emotional remembrance]
|
|[[चित्र:Dicentra-spectabilis.jpg|इवलेसे]]
|-
|२२२
|''[[:en:Cynoglossum_amabile|Cynoglossum amabile Stapf]]. &amp; J.R. Drumm., Boraginaceae.''
Chinese forget-me-not
|अवचेतनातून सुरू असलेले स्मरण
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/subconscient-remembrance/ Subconscient remembrance]
|
|[[चित्र:Starr 070320-5753 Cynoglossum amabile.jpg|इवलेसे]]
|-
|२२३
|''[[:en:Barleria|Barleria L., Acanthaceae]]''
|खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening/ Opening]
|कोरांटी
|[[चित्र:60 Koranti.jpg|इवलेसे|कोरांटी]]
|-
|२२४
|''Barleria prionitis L., Acanthaceae''
|मानसिक खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/mental-opening/ Mental opening]
|वज्रादांति, पिवळी कोरांटी
|[[चित्र:61 Koranti Yellow.jpg|इवलेसे]]
|-
|२२५
|''Barleria cristata L., Acanthaceae''
|भावनिक खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/emotional-opening/ Emotional opening]
|
|[[चित्र:Striped Philippine Violet.jpg|इवलेसे]]
|-
|२२६
|''Barleria cristata L., Acanthaceae''
|भावनिक प्राणाचा खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-emotional-vital/ Opening of the emotional Vital]
|जांभळसर रंगाची कोरांटी
|[[चित्र:Barleria cristata flower in Tropical and Subtropical Arboretum, Ocean Expo Park, Motobu, Okinawa.jpg|इवलेसे]]
|-
|२२७
|''Barleria L. sp., Acanthaceae''
|अतिमानसिक प्रकाशाप्रत प्राणाचा खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/vital-opening-to-the-supramental-light/ Vital opening to the Supramental Light]
|
|[[चित्र:Kurantakah (Sanskrit- कुरण्टकः) (15321114842).jpg|इवलेसे]]
|-
|२२८
|''Barleria cristata L., Acanthaceae''
|ईश्वराप्रत समग्र अस्तित्वाचा खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-of-the-being-to-the-divine/ Integral opening of the being to the Divine] 
|जांभळट
पांढरी कोरांटी
|[[चित्र:Pandhari Koranti (Marathi- पांढरी कोरांटी) (2066451692).jpg|इवलेसे|'''पांढरी कोरांटी''']]
|-
|२२९
|''Thunbergia kirkii Hook. f., Acanthaceae''
|श्रीअरविंदांच्या शक्तीप्रत खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-sri-aurobindo-force/ Opening to Sri Aurobindo's Force]
|
|[[चित्र:Thunbergia 2.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३०
|''[[:en:Thunbergia_erecta|Thunbergia erecta]] (Benth.) Anderson., Acanthaceae''
King's mantle, Bush clock vine
|दिव्य प्रकाशाप्रत खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-to-the-light/ Opening to the Light]
|नीळघंटी, नीलकंठी
|[[चित्र:Thunbergia erecta Prague 2011 1.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३१
|''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae''
King's mantle, Bush clock vine
|दिव्य प्रकाशाप्रत उच्च प्राणाचा खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-higher-vital-to-the-light/ Opening of the higher vital to the Light]
|
|[[चित्र:Thunbergia erecta-bunga-Raflinoer32.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३२
|''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson., Acanthaceae''
King's mantle, Bush clock vine
|दिव्य प्रकाशाप्रत भौतिक प्राणाचा खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/opening-of-the-material-vital-to-the-light/ Opening of the material vital to the Light]
|
|
|-
|२३३
|''Thunbergia erecta (Benth.) Anderson. 'Alba'., Acanthaceae''
King's mantle, Bush clock vine, December flower
|दिव्य प्रकाशाप्रत समग्र खुलेपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/opening/integral-opening-to-the-light/ Integral opening to the Light]
|
|[[चित्र:Thunbergia erecta.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३४
|''[[:en:Gladiolus|Gladiolus Xhortulanus]] L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity/ Receptivity]
|''ग्लॅडिओलस'' 
|[[चित्र:Asparagales - Gladiolus sp. 2 - 2011.08.07.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३५
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|अंतरात्मिक ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/psychic-receptivity/ Psychic Receptivity]
|लालसर गुलाबी ग्लॅडिओलस 
|[[चित्र:Starr-110307-2493-Gladiolus dalenii-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24451316043).jpg|इवलेसे]]
|-
|२३६
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|अतिमानसिकीकारण झालेल्या अंतरात्म्याची ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/receptivity-of-the-supramentalised-psychic/ Receptivity of the supramentalised psychic]
|दुरंगी ग्लॅडिओलस
|[[चित्र:Gladiolus ' Georgiy Pobedonosets'.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३७
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|मानसिक ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/mental-receptivity/ Mental receptivity]
|ग्लॅडिओलस (पिवळा रंग)
|[[चित्र:A bunch of gladiolus flowers growing on a stalk.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३८
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|भावनिक ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/emotional-receptivity/ Emotional receptivity]
|ग्लॅडिओलस (फिकट गुलाबी रंग)
|[[चित्र:Gladiolus 'Alfred Nobel'.jpg|इवलेसे]]
|-
|२३९
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|प्राणिक ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/vital-receptivity/ Vital receptivity]
|ग्लॅडिओलस (गडद लाल रंग)
|[[चित्र:Starr-110307-2262-Gladiolus sp-flowers-Kula Botanical Garden-Maui (24710234989).jpg|इवलेसे]]
|-
|२४०
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|शारीरिक ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/physical-receptivity/ Physical receptivity]
|ग्लॅडिओलस (लाल रंग)
|[[चित्र:Red garden gladiolus.jpg|इवलेसे]]
|-
|२४१
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|समग्र ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/integral-receptivity/ Integral receptivity]
|ग्लॅडिओलस (पांढरा रंग)
|[[चित्र:Gladiolus elliotii 1DS-II 6782.jpg|इवलेसे]]
|-
|२४२
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|बहुविध ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/manifold-receptivity/ Manifold receptivity]
|ग्लॅडिओलस (अनेकरंगी)
|[[चित्र:Gladiolus dalenii flowers bud black Ooty Jul25 A7CR 06143.jpg|इवलेसे]]
|-
|२४३
|''Gladiolus Xhortulanus L.H. Bailey., Iridaceae.''
Garden gladiolus
|अतिमानसिकीकरण झालेली ग्रहणशीलता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/receptivity/supramentalised-receptivity/ Supramentalised Receptivity]
|ग्लॅडिओलस (केशरी रंग)
|[[चित्र:Closeup of Gladiolus blossoms.jpg|इवलेसे]]
|-
|२४४
|''[[:en:Sinningia_speciosa|Sinningia speciosa (Lodd.)]] Hiern., Gesneriaceae.''
Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia
|अस्तित्व विशाल होणे
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-being/ Broadening of the being]
|[https://www.loksatta.com/lokprabha/gloxinia-1080522/ अधिक माहिती]
|[[चित्र:Florada da Gloxínia.jpg|इवलेसे|ग्लॉक्सिनिया]]
|-
|२४५
|''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.''
Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia
|सुसंघटीत भावनिक विशालता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/organised-emotional-broadening/ Organised emotional Broadening]
|
|
|-
|२४६
|''Sinningia speciosa (Lodd.) Hiern., Gesneriaceae.''
Florists' gloxinia, Gloxinia, Brazilian gloxinia, Violet slipper gloxinia
|सर्वाधिक भौतिक प्राणाचे विशाल होणे
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/broadening-of-the-most-material-vital/ Broadening of the most Material Vital]
|
|
|-
|२४७
|''Tulipa L., Liliaceae.''
Tulip
|बहर
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/blossoming/ Blossoming]
|
|[[चित्र:Münster, Wolbeck, Johannes Blumenfelder, Tulpen -- 2021 -- 7839.jpg|इवलेसे]]
|-
|२४८
|''[[:en:Euphorbia_milii|Euphorbia milii]] Desmoul., Euphorbiaceae.''
Crown of thorns, Christ thorn
|एकाग्रता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/concentration/ Concentration]
|
|[[चित्र:Euphorbia milii Grenada.jpg|इवलेसे]]
|-
|२४९
|''Datura L., Solanaceae.''
Thorn apple
|तपस्या
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/tapasya/ Tapasya]
|धोतरा
|[[चित्र:Datura innoxia sl26.jpg|इवलेसे|धोतरा]]
|-
|२५०
|''Datura L., Solanaceae.''
Thorn apple
|मानसिक तपस्या
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/mental-tapasya/ Mental tapasya]
|
|[[चित्र:Nabalu Sabah Brugmansia-01.jpg|इवलेसे]]
|-
|२५१
|''Datura L., Solanaceae.''
Thorn apple
|प्राणिक तपस्या
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/vital-tapasya/ Vital tapasya]
|
|[[चित्र:Solanales - Brugmansia × candida - 19.jpg|इवलेसे]]
|-
|२५२
|''Datura L., Solanaceae.''
Thorn apple
|समग्र तपस्या
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-tapasya/ Integral tapasya]
|दुहेरी धोतरा
|
|-
|२५३
|''Brugmansia suaveolens (Humb. &amp; Bonpl. Ex Wild ) Berchit. &amp; Presl., Solanaceae.''
Angel's trumpet
|परिपूर्ण तपस्या
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/perfect-tapasya/ Perfect tapasya]
|
|[[चित्र:Brugmansia 24.jpg|इवलेसे]]
|-
|२५४
|''Ipomoea cairica (L.) Sweet., Convolvulaceae.''
Railway creeper
|अदिव्य असणाऱ्या सर्व गोष्टींपासून निर्लिप्तता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/detachment-from-all-that-is-not-the-divine/ Detachment from all that is not the Divine]
|
|[[चित्र:Ipomoea cairica - John Barkla - 1216205.jpeg|इवलेसे]]
|-
|२५५
|''Tectona grandis L. f., Verbenaceae.''
Teak, Indian oak, Saga, Saigun
|इच्छावासनांचा परित्याग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-desires/ Renunciation of desires]
|साग
|[[चित्र:Tectona grandis L.f. (51345406545).jpg|इवलेसे]]
|-
|२५६
|''Angelonia salicariifolia Humb. &amp; Bonpl., Scrophulariaceae.''
|भावनिक इच्छांचा
परित्याग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-emotional-desires/ Renunciation of emotional desires]
|(पांढरा रंग)
|
|-
|२५७
|''[[:en:Angelonia_salicariifolia|Angelonia salicariifolia Humb. &amp; Bonpl]]., Scrophulariaceae.''
|प्राणिक इच्छांचा
परित्याग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/renunciation-of-vital-desires/ Renunciation of vital desires]
|(जांभळा रंग)
|[[चित्र:Angelonia salicariifolia Humb. &amp; Bonpl. (8290282345).jpg|इवलेसे]]
|-
|२५८
|''Angelonia salicariifolia Humb. &amp; Bonpl., Scrophulariaceae.''
|प्राणिक इच्छांचा संपूर्णतया केलेला परित्याग
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/integral-renunciation-of-vital-desires/ Integral renunciation of vital desires]
|
|
|-
|२५९
|''Atalantia monophylla Correa., Rutaceae''
Country gooseberry
|इच्छावासनांचा अभाव
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/absence-of-desire/ Absence of desire]
|
|[[चित्र:Conchocarpus sp., Rutaceae, Atlantic forest, northeastern Bahia, Brazil (9150787008).jpg|इवलेसे]]
|-
|२६०
|''Beaumontia jerdoniana Wight., Apocynaceae.''
Nepal trumpet flower, Herald's trumpet, Easter lily vine
|निस्वार्थीपणा
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/unselfishness/ Unselfishness]
|टेंटू 
|[[चित्र:หิรัญญิการ์ Beaumontia grandiflora Wall. FAMILY APOCYNACEAE (9).jpg|इवलेसे]]
|-
|२६१
|''Eucalyptus L'Herit. Spp., Myrtaceae''
Eucalptus, Australlian gum, Gum tree, Ironbark, Stringybark
|अहंकाराचे निर्मूलन
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/abolition-of-the-ego/ Abolition of the ego]
|निलगिरी
|[[चित्र:Zizigium sp.jpg|इवलेसे]]
|-
|२६२
|''Citrus limon (L.) Burm. f., Rutaceae.''
Lemon
|शुद्धता
|[https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/road-to-the-divine/chastity/ Chastity]
|लिंबू
|[[चित्र:Lemon blossoms in Israel.jpg|इवलेसे|लिंबू]]
|}

== बाह्य दुवे ==
http://www.blossomlikeaflower.com/

https://motherandsriaurobindo.in/The-Mother/spiritual-significance-of-flowers/

== संदर्भ ==
Flowers and their spiritual significance, ISBN - 9788170600282

[[वर्ग:निसर्ग]]
[[वर्ग:फुले]]
[[वर्ग:सह्याद्रीतील फुले]]</text>
      <sha1>rqo9pg5uo8l5aoc3y909nbnht0lwc9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>कुमुदबेन जोशी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>325508</id>
    <revision>
      <id>2693871</id>
      <parentid>2239812</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T01:50:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2693871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9265" sha1="bhgtmoyhna11gd6zoe9vjarntce3pqy" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''कुमुदबेन मणिशंकर जोशी''' (३१ जानेवारी १९३४ - १४ मार्च २०२२) या [[भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस|भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या]] राजकारणी होत्या. भारतीय केंद्रीय मंत्रीमंडळात त्या दोन वेळा उपमंत्री होत्या.

== कारकीर्द ==
कुमुदबेन जोशी गुजरात काँग्रेसच्या सरचिटणीस होत्या. त्या १५ ऑक्टोबर १९७३ ते २ एप्रिल १९७६, ३ एप्रिल १९७६ ते २ एप्रिल १९८२ आणि ३ एप्रिल १९८२ ते २५ नोव्हेंबर १९८५ असे तीनवेळा [[राज्यसभा|राज्यसभेच्या]] सदस्य होत्या. ह्या काळात त्या  [[माहिती आणि प्रसारण मंत्रालय (भारत)|माहिती आणि प्रसारण उपमंत्री]] (ऑक्टोबर १९८० - जानेवारी १९८२) आणि [[आरोग्य व कुटुंब कल्याण मंत्रालय|आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण उपमंत्री]] (जानेवारी १९८२ - डिसेंबर १९८४) होत्या. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://www.guide2womenleaders.com/Governors1920.htm|title=Worldwide Guide for women leadership|work=Guide2womenleaders|access-date=21 December 2012}}&lt;/ref&gt; 

२६ नोव्हेंबर १९८५ ते ७ फेब्रुवारी १९९० पर्यंत त्या भारताच्या [[आंध्र प्रदेश]] राज्याच्या राज्यपाल होत्या. शारदा मुखर्जी यांच्यानंतर त्या राज्याच्या दुसऱ्या महिला राज्यपाल होत्या. &lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://governor.ap.nic.in/governor/exgovernors.html|title=Former Governors of Andhra Pradesh|publisher=National Informatics Centre|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140403223057/http://governor.ap.nic.in/governor/exgovernors.html|archive-date=3 April 2014|access-date=21 December 2012}}&lt;/ref&gt; 

पदभार स्वीकारल्यानंतर लगेचच, त्यांनी राज्यातील सर्व २३ जिल्ह्यांमध्ये आणि बऱ्याचदा बाहेरचा प्रवास करून एक प्रकारचा विक्रम रचला, जो हैदराबादच्या राजभवनात गेल्या १३ राज्यपालांपेक्षा  जास्त सक्रियतेचा होता. २६ नोव्हेंबर १९८५ ते ३० सप्टेंबर १९८७ या कालावधीत त्यांनी  १०८ वेळा सर्व जिल्ह्यांमध्ये तर २२ वेळा राज्याबाहेर प्रवास केला. , तत्कालीन मुख्यमंत्री [[एन.टी. रामाराव]] आणि त्यांच्या [[तेलुगू देशम पक्ष|तेलुगू देशम पक्षकारांनी]] याकडे जोशींचा काँग्रेसचा मजबूत पाया निर्माण करण्याचा प्रयत्न म्हणून पाहिले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19880229-andhra-pradesh-governor-kumudben-manishanker-joshi-faces-censure-796977-1988-02-28|title=Andhra Pradesh Governor Kumudben Manishanker Joshi faces censure|last=Menon|first=Amarnath|date=२९ फेब्रुवारी १९८८|url-status=live|access-date=१६ फेब्रुवारी २०२३}}&lt;/ref&gt;

=== वाद ===
जोशी यांना त्यांच्या राजभवनाच्या कार्यकाळात सत्ताधारी [[तेलुगू देशम पक्ष|तेलगू देसम पक्षाकडून]] (टीडीपी) टीका झाल्या. त्यांच्या [[भारतीय प्रजासत्ताक दिन|प्रजासत्ताक दिनाच्या]] परेड मधील भाषणावर बरेच टीडीपी नेते नाखूश होते. यासंदर्भात रामारावांनी राष्ट्रपती [[रामस्वामी वेंकटरमण|आर. वेंकटरमण]] यांना पत्र लिहिले व &quot;काँग्रेस  एजंट&quot; असल्याचा आरोप केला. हिंदीतील त्यांच्या २० मिनिटांच्या भाषणात जोशी म्हणाल्या: &quot;विकास कार्यक्रमांच्या अंमलबजावणीत  [[भारत सरकार|केंद्र सरकारच्या]] पाठिंब्याशिवाय कोणतेही राज्य प्रगती करू शकणार नाही.&quot; त्यांनी निदर्शनास आणून दिले की केंद्र सरकारने विशाखापट्टणम पोलाद प्रकल्पावर दररोज ४ कोटी रुपये खर्च केले आणि अन्नधान्याच्या वितरणासाठी ७५ पैसे ते १ रुपये अनुदान दिले. 

टीडीपी नेत्यांनी जोशी फक्त केंद्राच्या योजनांवर लक्ष वेधतात असा आरोप केला. जोशी यांनी हैदराबादमधील स्थानिक वृत्तपत्रांना अनेक मुलाखती देऊन प्रतिक्रिया व्यक्त केली. त्यांनी हे आरोप &quot;बकवास&quot; आहेत असे सांगितले आणि म्हणाल्या, &quot;अशा टीकेला प्रत्युत्तर देणे माझ्या सन्मानाच्या खाली आहे.&quot; &lt;ref&gt;{{जर्नल स्रोत|last=Stefaniak|first=B.|last2=Moll|first2=J.|last3=Sliwiński|first3=M.|last4=Dziatkowiak|first4=A.|last5=Zaslonka|first5=J.|last6=Chyliński|first6=S.|last7=Leśniak|first7=K.|last8=Iwaszkiewicz|first8=A.|last9=Iljin|first9=W.|date=1977|title=[Development of technics employed in extracorporeal circulation in the years 1961-1976 in the light of 1,200 cases]|journal=Kardiologia Polska|volume=20|issue=3|pages=247–250|issn=0022-9032|pmid=328977}}&lt;/ref&gt;

== मृत्यू ==
१४ मार्च २०२२ रोजी, वयाच्या ८८ व्या वर्षी, [[नवसारी जिल्हा|नवसारी जिल्ह्यातील]] गानदेवीजवळील चांगा धानोरी गावात त्यांचे निधन झाले. &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.uniindia.com/story/Telangana-Guv-pays-homage-to--Kumudben-Joshi|title=Telangana Guv pays homage to Kumudben Joshi|work=[[United News of India]]|language=en|access-date=2022-03-16}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://www.gujaratsamachar.com/news/madhya-gujarat/gujarats-first-woman-governor-kumud-joshi-dies|title=ગુજરાતમાંથી પ્રથમ મહિલા રાજ્યપાલ બનેલા કુમુદબેન જોષીનું અવસાન|date=2022-03-15|work=Gujarat Samachar|language=gu|access-date=2022-03-16|archive-date=2023-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20230216085119/https://www.gujaratsamachar.com/news/madhya-gujarat/gujarats-first-woman-governor-kumud-joshi-dies|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:२०व्या शतकातील भारतीय राजकारणी]]
[[वर्ग:आंध्र प्रदेशचे राज्यपाल]]
[[वर्ग:इ.स. १९३४ मधील जन्म]]
[[वर्ग:इ.स. २०२२ मधील मृत्यू]]</text>
      <sha1>bhgtmoyhna11gd6zoe9vjarntce3pqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>राजमाता</title>
    <ns>0</ns>
    <id>348128</id>
    <revision>
      <id>2693750</id>
      <parentid>2409487</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:03:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>साचा</comment>
      <origin>2693750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="334" sha1="a5umr54gn7nt0wvn5o38c16e6l9hk9p" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''राजमाता''' असे [[राजा|राजाच्या]], [[महाराज|महाराजाच्या]], [[सम्राट|सम्राटाच्या]] आईला म्हणतात.

[[वर्ग:राजतंत्र]]</text>
      <sha1>a5umr54gn7nt0wvn5o38c16e6l9hk9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सनाया इराणी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>362713</id>
    <revision>
      <id>2693813</id>
      <parentid>2645679</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:34:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>प्रस्तावना</comment>
      <origin>2693813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13206" sha1="ffx1j2ohkwefsyutvj9vetxrsftzqf9" xml:space="preserve">{{विकिडेटा माहितीचौकट}}
'''सनाया इराणी''' ([[१७ सप्टेंबर]], [[इ.स. १९८३|१९८३]]:[[मुंबई]], [[भारत]] - ) &lt;ref name=&quot;Birthday Indian Express&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/happy-birthday-sanaya-irani-4846773/|title=Happy Birthday Sanaya Irani: Lesser known facts about the Iss Pyaar Ko Kya Naam Doon actor|date=17 September 2017|website=द इंडियन एक्सप्रेस|language=en-IN|access-date=10 June 2019}}&lt;/ref&gt; ही एक भारतीय अभिनेत्री आहे. ''मिले जब हम तुम'' मधील गुंजन, ''[[इस प्यार को क्या नाम दूँ|इस प्यार को क्या नाम दूं]]''  मधील खुषी आणि ''रंगरसिया'' मधील पार्वती या भूमिकांसाठी ती ओळखली जाते. २०१५ मध्ये, तिने ''[[झलक दिखला जा]]'' च्या आठव्या सीझनमध्ये भाग घेतला आणि पहिली रनर अप झाली. नंतर तिने २०१७ मध्ये तिचा पती [[मोहित सहगल|मोहित सहगलसोबत]] ''[[नच बलिये]]'' मध्ये भाग घेतला आणि तिसरे स्थान पटकावले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/i-want-to-win-nach-baliye-for-mohit-sanaya-irani/articleshow/58961785.cms|title=I want to win Nach Baliye for Mohit: Sanaya Irani|date=2 June 2017|website=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]}}&lt;/ref&gt;

== वैयक्तिक जीवन ==
[[चित्र:Sanaya_Mohit_Thoughtrain_Entertainment.jpg|इवलेसे|डावे| पती [[मोहीत सहगल]]सोबत सनाया इराणी]]
इराणीचा जन्म १७ सप्टेंबर १९८३ रोजी [[मुंबई|मुंबईत]] एका इराणी ([[पारशी धर्म|झोरोस्ट्रियन]]) कुटुंबात झाला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sanaya-irani-turns-33-today-lesser-known-facts-about-iss-pyaar-ko-kya-naam-doon-actress/photostory/54378232.cms|title=Sanaya Irani turns 33 today: Lesser known facts about 'Iss Pyaar Ko Kya Naam Doon' actress|date=17 September 2016|website=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]}}&lt;/ref&gt; इराणी यांनी [[उदगमंडलम|ऊटीतील]] लव्हडेल येथील द लॉरेन्स स्कूलमध्ये सात वर्षे शिक्षण घेतले.&lt;ref name=&quot;rediff1&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.rediff.com//movies/2008/nov/11from-fanna-to-mile-jab-hum-tum.htm|title=From Fanaa to Mile Jab Hum Tum|website=रिडिफ.कॉम|access-date=9 June 2012}}&lt;/ref&gt; तिने मुंबईतील [[सिडनहॅम कॉलेज ऑफ कॉमर्स अँड इकॉनॉमिक्स|सिडनहॅम कॉलेज ऑफ कॉमर्स अँड इकॉनॉमिक्समधून]] पदवी प्राप्त केली आणि मॉडेल बनण्यापूर्वी ती एमबीए पदवी घेत होती.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.sydenham.ac.in/our-profile.htm|title=Sydenham College of Commerce and Economics - Our Profile|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160402090717/http://sydenham.ac.in/our-profile.htm|archive-date=2 April 2016|access-date=2 April 2016}}&lt;/ref&gt;

१९ नोव्हेंबर २०१० रोजी, शूटिंगच्या शेवटच्या दिवशी, इराणीने तिचा ''मिले जब हम तुम'' मधील सह-कलाकार [[मोहित सहगल|मोहित सहगलसोबतच्या]] तिच्या नात्याची घोषणा केली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv/We-are-opposites-who-attract-Sanaya-Mohit/articleshow/9589802.cms|title=We are opposites who attract: Sanaya, Mohit|date=14 August 2011|website=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130404231812/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-14/tv/29884482_1_opposites-mohit-sehgal-sanaya-irani|archive-date=4 April 2013|access-date=19 April 2014}}&lt;/ref&gt; डिसेंबर २०१५ मध्ये, इराणीने सहगलशी साखरपुडा झाला&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatoday.in/television/what-s-hot/story/see-pics-sanaya-irani-mohit-sehgal-get-engaged-will-tie-the-knot-in-goa-in-january-277352-2015-12-15#close-overlay|title=See pics: Sanaya Irani and Mohit Sehgal gets engaged|website=[[India Today]]|access-date=15 December 2015}}&lt;/ref&gt; व २५ जानेवारी २०१६ रोजी [[गोवा|गोव्यात]] त्यांचा विवाह झाला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://indianexpress.com/photos/entertainment-gallery/sanaya-irani-mohit-sehgal-get-married-in-goa/1/|title=Sanaya Irani and Mohit Sehgal ties the knot in Goa|date=27 January 2016|website=द इंडियन एक्सप्रेस|access-date=28 January 2016}}&lt;/ref&gt;

== कारकीर्द ==
इराणीचा पहिला मॉडेलिंग पोर्टफोलिओ छायाचित्रकारातून अभिनेता बनलेल्या [[बोमन इराणी|बोमन इराणीने]] बनवला होता.&lt;ref name=&quot;Birthday Indian Express&quot;/&gt; इराणीने [[यश राज फिल्म्स]] मधील ''[[फना (चित्रपट)|फना]]'' (२००६) मध्ये मेहबूबा म्हणून पदार्पण केले.&lt;ref name=&quot;rediff1&quot;/&gt; टेलिव्हिजनमध्ये येण्यापूर्वी या अभिनेत्रीने वर्षभर [[शाहरुख खान]], [[करीना कपूर]] आणि इतर बॉलिवूड स्टार्ससोबत टीव्ही जाहिराती करण्यात घालवले.&lt;ref name=&quot;rediff1&quot; /&gt; तिच्या कारकिर्दीच्या सुरुवातीला, इराणी [[हिंदी भाषा|हिंदी]] भाषेत अस्खलित नव्हती आणि तिने अनेक प्रसंगी तिच्या भाषेतील संघर्षांबद्दल सांगितले.&lt;ref name=&quot;rediff1&quot; /&gt;

तिचा टेलिव्हिजन वरील पदार्पण [[सोनी सब|सब टीव्हीवरील]] ''लेफ्ट राईट लेफ्ट'' (२००७) या नाटकातून कॅडेट समीरा श्रॉफच्या भूमिकेत झाला. तिच्या दिग्दर्शकाने तिला तिच्या हिंदीचे प्रशिक्षण दिले.&lt;ref name=&quot;Birthday Indian Express&quot;/&gt; त्यानंतर इमॅजिन टीव्हीवर ''राधा की बेटीयां कुछ कर दिखेंगे'' (२००८) मध्ये तिने नकारात्मक भूमिका साकारली.

स्टार वनच्या ''मिले जब हम तुम'' (२००८-१०) मध्ये साधी, अभ्यासू आणि एकांतवासी गुंजनची भूमिका इराणीची पहिली मुख्य भूमिका होती.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Sanaya-Irani|title=Sanaya Irani: Movies, Photos, Videos, News, Biography &amp; Birthday {{!}} eTimes|work=The Times of India|access-date=19 June 2020}}&lt;/ref&gt; इराणीने [[मोहित सहगल]] सोबत [[स्टार प्लस|स्टार प्लसवर]] ''जारा नचके दिखा''  (२०१०) या मालिकेचा दुसरा सीझनचे नेपथ्य केले.&lt;ref name=&quot;urlShilpa, Arshad, Vaibhavi to judge Zara Nach Ke Dikha22&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|url=http://www.deccanherald.com/content/64913/shilpa-arshad-vaibhavi-judge-zara.html|title=Shilpa, Arshad, Vaibhavi to judge 'Zara Nach Ke Dikha'|work=[[Deccan Herald]]|access-date=28 May 2012}}&lt;/ref&gt;

''[[इस प्यार को क्या नाम दूँ|इस्स प्यार को क्या नाम दूं]]'' (२०११-१२) मधील स्त्री नायक, खुशी कुमारी गुप्ताची भूमिका तिने साकारली होती जी [[बरुण सोबती]] सोबत होती.&lt;ref name=&quot;urlReplacement stars rewrite TRPs 22&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv/Replacement-stars-rewrite-TRPs/articleshow/12673069.cms|title=Replacement stars rewrite TRPs|work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|access-date=9 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131006065834/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-15/tv/31344969_1_karan-wahi-role-shilpa-anand|archive-date=6 October 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;urlSoap star overwhelmed by welcome from crowds | This is Leicestershire22&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.thisisleicestershire.co.uk/Soap-star-overwhelmed-welcome-crowds/story-15978558-detail/story.html|title=Soap star 'overwhelmed' by welcome from crowds|publisher=This is Leicestershire|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140608165239/http://www.thisisleicestershire.co.uk/Soap-star-overwhelmed-welcome-crowds/story-15978558-detail/story.html|archive-date=8 June 2014|access-date=9 June 2012}}&lt;/ref&gt; ३० नोव्हेंबर २०१२ रोजी शेवटचा भाग प्रसारित झालेल्या या शोने भारतीय सामान्य मनोरंजन वाहिन्यांवरील टॉप टेन दैनिक नाटकांपैकी एक म्हणून आपले स्थान सातत्याने राखले होते. ह्या साठी तिला [[इंडियन टेली पुरस्कार]] मिळाला व [[इंडियन टेलिव्हिजन अकादमी पुरस्कार|इंडियन टेलिव्हिजन अकादमी पुरस्काराचे]] नामांकन मिळाले.&lt;ref name=&quot;urlIss Pyaar Ko... completes a year and more drama to unfold 2&quot;&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv/Iss-Pyaar-Ko--completes-a-year-and-more-drama-to-unfold/articleshow/13869872.cms|title=Iss Pyaar Ko... completes a year and more drama to unfold|work=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]]|access-date=9 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025122652/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-06/tv/32078260_1_shyam-drama-anjali|archive-date=25 October 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/mumbai/The-12th-Indian-Television-Academy-Awards-2012/articleshow/17100879.cms|title=The 12th Indian Television Academy Awards 2012 - टाइम्स ऑफ इंडिया|website=The Times of India|language=en|access-date=2019-09-25}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

{{DEFAULTSORT:इराणी, सनाया}}
[[वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी अभिनेत्री]]
[[वर्ग:२१व्या शतकातील भारतीय अभिनेत्री]]
[[वर्ग:महाराष्ट्रातील नर्तक]]
[[वर्ग:भारतीय महिला नृत्यांगना]]
[[वर्ग:मुंबईतील महिला मॉडेल]]
[[वर्ग:इ.स. १९८३ मधील जन्म]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>ffx1j2ohkwefsyutvj9vetxrsftzqf9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सोनारी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>373987</id>
    <revision>
      <id>2693746</id>
      <parentid>2630254</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T14:30:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>[[सोनारी (आर्णी)]] ला असणारे पुनर्निर्देशन हटविले</comment>
      <origin>2693746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="506" sha1="753d68fyhawdvwedid2kd2xet7cwh27" xml:space="preserve">'''सोनारी''' हे ह्यापैकी असू शकते:

* [[सोनारी (आसाम)]] - आसाम राज्यातील [[चराईदेव जिल्हा|चराईदेव जिल्ह्याचे]] मुख्यालय.
* [[सोनारी (आर्णी)]] - महाराष्ट्र राज्यातील [[ यवतमाळ जिल्हा|यवतमाळ जिल्ह्यातील]] एक गाव.</text>
      <sha1>753d68fyhawdvwedid2kd2xet7cwh27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वर्ग:तेलुगू पार्श्वगायक</title>
    <ns>14</ns>
    <id>374390</id>
    <revision>
      <id>2693764</id>
      <parentid>2633495</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:35:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2693764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="p5onpynk8622ryahs0b5ynh06sx96f2" xml:space="preserve">[[वर्ग:पार्श्वगायक]]</text>
      <sha1>p5onpynk8622ryahs0b5ynh06sx96f2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693765</id>
      <parentid>2693764</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:35:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:पार्श्वगायक]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2693765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="cg0zoxes0145y6o4oerg0eek2wztvhy" xml:space="preserve">[[वर्ग:भाषेनुसार पार्श्वगायक]]</text>
      <sha1>cg0zoxes0145y6o4oerg0eek2wztvhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>पाकिस्तान क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>377116</id>
    <revision>
      <id>2693816</id>
      <parentid>2681121</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:43:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* यादी */</comment>
      <origin>2693816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96801" sha1="2p7ei85zcnoipgm4wvsbavg9f3q2k1u" xml:space="preserve">खालील यादी पाकिस्तान क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. पाकिस्तानने २८ ऑगस्ट २००६ रोजी इंग्लंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला.

== सुची ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:75px&quot; | चिन्ह
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:350px&quot; | अर्थ
|-
! scope=&quot;row&quot; |सामना क्र.
| पाकिस्तानने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
| आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; | तारीख
| सामन्याची तारीख
|-
! scope=&quot;row&quot; |विरुद्ध संघ
| ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव
|-
! scope=&quot;row&quot; | स्थळ
| कोणत्या मैदानावर सामना झाला
|-
! scope=&quot;row&quot; | विजेता
| सामन्याचा विजेता/अनिर्णित
|-
| bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित
|}
==यादी== 
{| class=&quot;wikitable ubsortable&quot; style=&quot;text-align:left; white-space:nowrap&quot;
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग 
|-  
| १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/225263.html ८] || २८ ऑगस्ट २००६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ब्रिस्टल काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[ब्रिस्टल]] || {{cr|PAK}} || rowspan=2 |
|-  
| २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/255957.html १४] || २ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/306989.html १८] || २ सप्टेंबर २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|PAK}} || rowspan=2 | [[केन्या टी-२० चौरंगी मालिका, २००७|२००७ केन्या चौरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/306991.html १९] || ३ सप्टेंबर २००७ || {{cr|KEN}} || {{flagicon|KEN}} [[जिमखाना क्लब मैदान]], [[नैरोबी]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287855.html २२] || १२ सप्टेंबर २००७ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|PAK}} || rowspan=7 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]  
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287862.html २९] || १४ सप्टेंबर २००७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || टाय
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287868.html ३५] || १७ सप्टेंबर २००७ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287870.html ३७] || १८ सप्टेंबर २००७ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287875.html ४२] || २० सप्टेंबर २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287877.html ४४] || २२ सप्टेंबर २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287879.html ४६] || २४ सप्टेंबर २००७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}}
|-  
| १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/343764.html ५५] || २० एप्रिल २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|PAK}} || 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361654.html ७०] || १० ऑक्टोबर २००८ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|PAK}} || rowspan=4 | [[२००८ कॅनडा चौरंगी टी२० मालिका|२००८ कॅनडा चौरंगी मालिका]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361656.html ७२] || ११ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361657.html ७३] || १२ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/361660.html ७६] || १३ ऑक्टोबर २००८ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|CAN}} [[मेपल लीफ क्रिकेट क्लब मैदान]], [[ओंटारियो|किंग सिटी]] || {{cr|SRI}}
|-  
| १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/392615.html ८९] || ७ मे २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}} ||
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/355996.html ९५] || ७ जून २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}} || rowspan=7 | [[२००९ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२००९ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/355999.html ९८] || ९ जून २००९ || {{cr|NED}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356005.html १०४] || १२ जून २००९ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|SRI}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356008.html १०७] || १३ जून २००९ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356012.html ११०] || १५ जून २००९ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356015.html ११४] || १८ जून २००९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान (नॉटिंगहॅम)|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356017.html ११६] || २१ जून २००९ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/403375.html ११८] || १२ ऑगस्ट २००९ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|SRI}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK}} || rowspan=6 |
|-  
| २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/426723.html १२२] || १२ नोव्हेंबर २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}}
|-  
| २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/426724.html १२३] || १३ नोव्हेंबर २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}}
|-  
| २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/406207.html १३४] || ५ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}}
|-  
| २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/440945.html १४४] || १९ फेब्रुवारी २०१० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/440946.html १४५] || २० फेब्रुवारी २०१० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412680.html १५४] || १ मे २०१० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान|बॉसेजू स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया|ग्रॉस इसलेट]] || {{cr|PAK}} || rowspan=6 | [[२०१० आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१० आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412683.html १५६] || २ मे २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान|बॉसेजू स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया|ग्रॉस इसलेट]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412689.html १६३] || ६ मे २०१० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412693.html १६७] || ८ मे २०१० || {{cr|NZL}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|NZL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412697.html १७१] || १० मे २०१० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान|बॉसेजू स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया|ग्रॉस इसलेट]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412702.html १७६] || १४ मे २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान|बॉसेजू स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया|ग्रॉस इसलेट]] || {{cr|AUS}}
|-  
| ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/426392.html १८४] || ५ जुलै २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|PAK}} || rowspan=22 | 
|-  
| ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/426393.html १८५] || ६ जुलै २०१० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/426417.html १८६] || ५ सप्टेंबर २०१० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}}  
|-  
| ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/426418.html १८७] || ७ सप्टेंबर २०१० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}} 
|-  
| ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/478279.html १९०] || २६ ऑक्टोबर २०१० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/461565.html १९१] || २७ ऑक्टोबर २०१० || {{cr|RSA}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/473918.html १९३] || २६ डिसेंबर २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}}
|-  
| ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/473919.html १९४] || २८ डिसेंबर २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}}
|-  
| ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/473920.html १९५] || ३० डिसेंबर २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[लॅंसेस्टर पार्क]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/489212.html १९९] || २१ एप्रिल २०११ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी क्रिकेट मैदान|बॉसेजू स्टेडियम]], [[सेंट लुसिया|ग्रॉस इसलेट]] || {{cr|WIN}}
|-  
| ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/523735.html २०५] || १६ सप्टेंबर २०११ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/523736.html २०६] || १८ सप्टेंबर २०११ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/530432.html २१५] || २५ नोव्हेंबर २०११ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/538068.html २१६] || २९ नोव्हेंबर २०११ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/531635.html २२६] || २३ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/531636.html २२८] || २५ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/531637.html २२९] || २७ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/562437.html २४४] || १ जून २०१२ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|SRI}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबनटोटा]] || {{cr|SRI}}
|-  
| ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/562438.html २४५] || ३ जून २०१२ || {{cr|SRI}} || {{flagicon|SRI}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबनटोटा]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/571148.html २५६] || ५ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/571149.html २५७] || ७ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || टाय
|-  
| ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/571150.html २५९] || १० सप्टेंबर २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|AUS}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533280.html २७१] || २३ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|PAK}} || rowspan=6 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533283.html २७४] || २५ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SL}} [[पलेकेले आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[कँडी]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533286.html २७७] || २८ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533291.html २८२] || ३० सप्टेंबर २०१२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533294.html २८५] || २ ऑक्टोबर २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533296.html २८७] || ४ ऑक्टोबर २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}}
|- 
| ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/589306.html २९६] || २५ डिसेंबर २०१२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|PAK}} || rowspan=14 |
|- 
| ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/589307.html २९८] || २८ डिसेंबर २०१२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[सरदार पटेल स्टेडियम]], [[अहमदाबाद]] || {{cr|IND}}
|-  
| ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567367.html ३०६] || ३ मार्च २०१३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट पार्क]], [[सेंच्युरियन, गौतेंग|सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/645645.html ३२१] || २७ जुलै २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}} [[अर्नोस वेल मैदान|अर्नोस वेल स्टेडियम]], [[किंग्सटाउन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/645647.html ३२२] || २८ जुलै २०१३ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Saint Vincent and the Grenadines}} [[अर्नोस वेल मैदान|अर्नोस वेल स्टेडियम]], [[किंग्सटाउन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/659545.html ३२६] || २३ ऑगस्ट २०१३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/659547.html ३२७] || २४ ऑगस्ट २०१३ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/649101.html ३३४] || १३ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/649103.html ३३६] || १५ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/685727.html ३४०] || २० नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/685729.html ३४३] || २२ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|PAK}}
|- 
| ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/657631.html ३४९] || ८ डिसेंबर २०१३ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}}  
|-  
| ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/657633.html ३५०] || ११ डिसेंबर २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/657635.html ३५१] || १३ डिसेंबर २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682921.html ३७८] || २१ मार्च २०१४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=4 | [[२०१४ आयसीसी विश्व ट्वेंटी२०|२०१४ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682927.html ३८१] || २३ मार्च २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682949.html ३९२] || ३० मार्च २०१४ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682959.html ३९७] || १ एप्रिल २०१४ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|WIN}}
|-  
| ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/727917.html ४०६] || ५ ऑक्टोबर २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|AUS}} || rowspan=16 | 
|-  
| ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/742617.html ४११] || ४ डिसेंबर २०१४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754039.html ४१२] || ५ डिसेंबर २०१४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|NZ}} 
|-  
| ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/858491.html ४१६] || २४ एप्रिल २०१५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}}
|-  
| ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/868723.html ४१७] || २२ मे २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/868725.html ४१८] || २४ मे २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/860279.html ४४८] || ३० जुलै २०१५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/860281.html ४४९] || १ ऑगस्ट २०१५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/919603.html ४५४] || २७ सप्टेंबर २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/919605.html ४५५] || २९ सप्टेंबर २०१५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/902649.html ४६८] || २६ नोव्हेंबर २०१५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/902651.html ४६९] || २७ नोव्हेंबर २०१५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/902653.html ४७३] || ३० नोव्हेंबर २०१५ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजा]] || टाय
|-  
| ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/914221.html ४७८] || १५ जानेवारी २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/914223.html ४८०] || १७ जानेवारी २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}}  [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन (न्यू झीलंड)|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}}
|-  
| ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/914225.html ४८३] || २२ जानेवारी २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZ}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966751.html ५१२] || २७ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|IND}} || rowspan=2 | [[२०१६ आशिया चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966755.html ५१४] || २९ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|PAK}}
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966759.html ५१६] || २ मार्च २०१६ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}} || rowspan=2 | [[२०१६ आशिया चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/966763.html ५१८] || ४ मार्च २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951333.html ५३६] || १६ मार्च २०१६ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|PAK}} || rowspan=4 | [[२०१६ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१६ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951341.html ५४१] || १९ मार्च २०१६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[ईडन गार्डन्स]], [[कोलकाता]] || {{cr|IND}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951349.html ५४५] || २२ मार्च २०१६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन आयएस बिंद्रा स्टेडियम|पंजाब क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[मोहाली]] || {{cr|NZ}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951355.html ५४८] || २५ मार्च २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन आयएस बिंद्रा स्टेडियम|पंजाब क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[मोहाली]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/913663.html ५६६] || ७ सप्टेंबर २०१६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|PAK}} || rowspan=22 |
|-  
| १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1050217.html ५६८] || २३ सप्टेंबर २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1050219.html ५६९] || २४ सप्टेंबर २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1050221.html ५७०] || २७ सप्टेंबर २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1077947.html ६०२] || २६ मार्च २०१७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1077948.html ६०३] || ३० मार्च २०१७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1085495.html ६०४] || १ एप्रिल २०१७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|WIN}}
|-  
| ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1085496.html ६०५] || २ एप्रिल २०१७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Trinidad and Tobago}} [[क्वीन्स पार्क ओव्हल]], [[पोर्ट ऑफ स्पेन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1117821.html ६१९] || १२ सप्टेंबर २०१७ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}}  
|-  
| ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1117822.html ६२०] || १३ सप्टेंबर २०१७ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]]
|-  
| ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1117824.html ६२१] || १५ सप्टेंबर २०१७ || [[चित्र:Icc_large.jpeg‎|20px]] [[आंतरराष्ट्रीय XI क्रिकेट संघ|आंतरराष्ट्रीय XI]] || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120291.html ६२५] || २६ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|PAK}} 
|-  
| ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120292.html ६२७] || २७ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|PAK}} 
|-  
| १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1120293.html ६२९] || २९ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}}  
|-  
| १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1115807.html ६३९] || २२ जानेवारी २०१८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZ}}
|-  
| १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1115808.html ६४०] || २५ जानेवारी २०१८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1115809.html ६४१] || २८ जानेवारी २०१८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बे ओव्हल]], [[माऊंट माउंगानुई]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1140069.html ६६३] || १ एप्रिल २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1140070.html ६६४] || २ एप्रिल २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1140071.html ६६५] || ३ एप्रिल २०१८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1127300.html ६७१] || १२ जून २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[दि ग्रॅंज क्लब आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1127301.html ६७३] || १३ जून २०१८ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|SCO}} [[दि ग्रॅंज क्लब आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[एडिनबरा]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142913.html ६८१] || १ जुलै २०१८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|PAK}} || rowspan=5 | [[२०१८ झिम्बाब्वे टी२० तिरंगी मालिका|२०१८ झिम्बाब्वे तिरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142914.html ६८२] || २ जुलै २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142916.html ६८५] || ४ जुलै २०१८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142917.html ६८६] || ५ जुलै २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142919.html ६८९] || ८ जुलै २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157372.html ७०१] || २४ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|PAK}} || rowspan=44 |
|-  
| १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157373.html ७०२] || २६ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157374.html ७०४] || २८ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157375.html ७०५] || ३१ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|PAK}}  
|-  
| १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157376.html ७०६] || २ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157377.html ७०८] || ४ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144161.html ७३२] || १ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144162.html ७३४] || ३ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144163.html ७३६] || ६ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}}
|- 
| १४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1152840.html ७७२] || ५ मे २०१९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}}
|-  
| १४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198489.html ९१४] || ५ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|SL}} 
|-  
| १४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198490.html ९२२] || ७ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|SL}} 
|-  
| १४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198491.html ९२५] || ९ ऑक्टोबर २०१९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|SL}}  
|- 
| १४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1183527.html ९९९] || ३ नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || अनिर्णित
|- 
| १४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1183528.html १००२] || ५ नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मानुका ओव्हल]], [[कॅनबेरा]] || {{cr|AUS}}
|- 
| १४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1183529.html १००९] || ८ नोव्हेंबर २०१९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] || {{cr|AUS}}
|-  
| १५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1213058.html १०३२] || २४ जानेवारी २०२० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} 
|-  
| १५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1213059.html १०३३] || २५ जानेवारी २०२० || {{cr|BAN}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}}
|- 
| १५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198244.html १०८७] || २८ ऑगस्ट २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || अनिर्णित
|- 
| १५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198245.html १०९३] || ३० ऑगस्ट २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|ENG}}
|- 
| १५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1198246.html १०९४] || १ सप्टेंबर २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223464.html ११०५] || ७ नोव्हेंबर २०२० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|PAK}} [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223465.html ११०६] || ८ नोव्हेंबर २०२० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|PAK}} [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1223466.html ११०७] || १० नोव्हेंबर २०२० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|PAK}} [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1233959.html १११७] || १८ डिसेंबर २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}}
|-  
| १५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1233960.html १११८] || २० डिसेंबर २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}}
|-  
| १६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1233961.html १११९] || २२ डिसेंबर २०२० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[मॅकलीन पार्क]], [[नेपियर]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243019.html ११२०] || ११ फेब्रुवारी २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243020.html ११२१] || १३ फेब्रुवारी २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243021.html ११२२] || १४ फेब्रुवारी २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251575.html ११४५] || १० एप्रिल २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251576.html ११४६] || १२ एप्रिल २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251577.html ११४७] || १४ एप्रिल २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251578.html ११४८] || १६ एप्रिल २०२१ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1257183.html ११५४] || २१ एप्रिल २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1257184.html ११५६] || २३ एप्रिल २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|ZIM}}
|-  
| १७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1257185.html ११५८] || २५ एप्रिल २०२१ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[हरारे स्पोर्ट्स क्लब]], [[हरारे]] || {{cr|PAK}}
|- 
| १७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1239540.html ११९१] || १६ जुलै २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान (नॉटिंगहॅम)|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}}
|- 
| १७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1239541.html ११९३] || १८ जुलै २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[हेडिंग्ले स्टेडियम|हेडिंग्ले]], [[लीड्स]] || {{cr|ENG}}
|- 
| १७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1239542.html ११९५] || २० जुलै २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}}  [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान]], [[मँचेस्टर]] || {{cr|ENG}}
|-  
| १७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263164.html १२०५] || २८ जुलै २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || अनिर्णित
|-  
| १७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263165.html १२०८] || ३१ जुलै २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263166.html १२०९] || १ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || अनिर्णित
|-  
| १७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263167.html १२११] || ३ ऑगस्ट २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|GUY}} [[प्रोव्हिडन्स मैदान]], [[गयाना]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १७८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273727.html १३६१] || २४ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|IND}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}} || rowspan=6 | [[२०२१ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२१ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १७९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273730.html १३६७] || २६ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १८० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273735.html १३७७] || २९ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १८१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273742.html १३८६] || २ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|NAM}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १८२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273752.html १४०६] || ७ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १८३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273755.html १४२०] || ११ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|AUS}}
|-  
| १८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277974.html १४३९] || १९ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|PAK}} || rowspan=7 |  
|-  
| १८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277975.html १४४३] || २० नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1277976.html १४४७] || २२ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1287773.html १४४८] || १३ डिसेंबर २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1287774.html १४४९] || १४ डिसेंबर २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1287775.html १४५०] || १६ डिसेंबर २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1288316.html १५०४] || ५ एप्रिल २०२२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327270.html १७५०] || २८ ऑगस्ट २०२२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}} || rowspan=6 | [[२०२२ आशिया चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327274.html १७५६] || २ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|HK}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327276.html १७५८] || ४ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327278.html १७६०] || ७ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327280.html १७६४] || ९ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327281.html १७६९] || ११ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|SL}}
|-  
| १९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327228.html १७८९] || २० सप्टेंबर २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 |
|-  
| १९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327229.html १७९३] || २२ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327230.html १७९५] || २३ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|ENG}}
|-  
| २०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327231.html १७९८] || २५ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|PAK}} [[नॅशनल स्टेडियम, कराची|नॅशनल स्टेडियम]], [[कराची]] || {{cr|PAK}}
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग  
|-  
| २०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327232.html १८०१] || २८ सप्टेंबर २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} || rowspan=3 |
|-  
| २०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327233.html १८०२] || ३० सप्टेंबर २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|ENG}}
|-  
| २०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1327234.html १८०४] || २ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1322334.html १८०७] || ७ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|NZ}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|PAK}} || rowspan=5 | [[२०२२-२३ न्यू झीलंड तिरंगी मालिका|२०२२ न्यू झीलंड तिरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1322335.html १८०९] || ८ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1322337.html १८१५] || ११ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZ}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1322339.html १८१८] || १३ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|NZ}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1322340.html १८१९] || १४ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २०९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298150.html १८४२] || २३ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|IND}} || rowspan=7 | [[२०२२ ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक|२०२२ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २१० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298158.html १८४९] || २७ ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|AUS}} [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] || {{cr|ZIM}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २११ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298163.html १८५२] || ३० ऑक्टोबर २०२२ || {{cr|NED}} || {{flagicon|AUS}} [[पर्थ स्टेडियम]], [[पर्थ]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २१२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298170.html १८६१] || ३ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|SA}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २१३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298175.html १८७२] || ६ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २१४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298177.html १८७७] || ९ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २१५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1298179.html १८७९] || १३ नोव्हेंबर २०२२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|ENG}}
|-  
| २१६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1362815.html २०३०] || २४ मार्च २०२३ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|AFG|२०१३}} || rowspan=8 |
|-  
| २१७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1362816.html २०३३] || २६ मार्च २०२३ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|-  
| २१८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1362817.html २०३५] || २७ मार्च २०२३ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}}
|-  
| २१९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339614.html २०४५] || १४ एप्रिल २०२३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}}
|-  
| २२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339615.html २०४६] || १५ एप्रिल २०२३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}}
|-  
| २२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339616.html २०४७] || १७ एप्रिल २०२३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|NZ}}
|-  
| २२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339617.html २०४८] || २० एप्रिल २०२३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|PAK}} [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || अनिर्णित
|-  
| २२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1339618.html २०४९] || २४ एप्रिल २०२३ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|PAK}} [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{cr|NZ}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1399114.html २२७९] || ३ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|HK}} || {{flagicon|CHN}} [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[क्वांगचौ]] || {{cr|PAK}} || rowspan=3 | [[२०२२ आशियाई खेळांमध्ये क्रिकेट – पुरुषांची स्पर्धा|२०२२ आशियाई खेळ]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1399118.html २२९७] || ६ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|CHN}} [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[क्वांगचौ]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1399119.html २३००] || ७ ऑक्टोबर २०२३ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|CHN}} [[झेजियांग युनिव्हर्सिटी ऑफ टेक्नॉलॉजी क्रिकेट फील्ड|झेजियांग तंत्रज्ञान विद्यापीठ आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान]], [[क्वांगचौ]] || {{cr|BAN}}
|- 
| २२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1388216.html २४२९] || १२ जानेवारी २०२४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ईडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|NZ}} || rowspan=15 |
|- 
| २२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1388217.html २४३०] || १४ जानेवारी २०२४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|NZ}}
|- 
| २२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1388218.html २४३४] || १७ जानेवारी २०२४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[ओटागो ओव्हल विद्यापीठ|ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] || {{cr|NZ}}
|- 
| २३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1388219.html २४३७] || १९ जानेवारी २०२४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZ}}
|- 
| २३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1388220.html २४३८] || २१ जानेवारी २०२४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|PAK}}
|-  
| २३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1424829.html २५७५] || १८ एप्रिल २०२४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|PAK}} [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || अनिर्णित 
|-  
| २३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1424830.html २५७९] || २० एप्रिल २०२४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|PAK}} [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{cr|PAK}}
|-  
| २३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1424831.html २५८१] || २१ एप्रिल २०२४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|PAK}} [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{cr|NZ}}
|-  
| २३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1424832.html २५८२] || २५ एप्रिल २०२४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|NZ}}
|-  
| २३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1424833.html २५८३] || २७ एप्रिल २०२४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}}
|-  
| २३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426830.html २६०१] || १० मे २०२४ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|IRE}}
|-  
| २३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426831.html २६०९] || १२ मे २०२४ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| २३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426832.html २६१०] || १४ मे २०२४ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[कॅसल ॲव्हेन्यू]], [[डब्लिन]] || {{cr|PAK}}
|- 
| २४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1385688.html २६२३] || २५ मे २०२४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन मैदान, बर्मिंगहॅम|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] ||  {{cr|ENG}}
|- 
| २४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1385690.html २६३१] || ३० मे २०२४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415711.html २६४२] || ६ जून २०२४ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|USA}} [[ग्रँड प्रेरी स्टेडियम]], [[डॅलस]] || टाय || rowspan=4 | [[२०२४ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415719.html २६५८] || ९ जून २०२४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|USA}} [[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[नासाउ काउंटी (न्यू यॉर्क)|नासाउ काऊंटी, न्यू यॉर्क]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415722.html २६६५] || ११ जून २०२४ || {{cr|CAN}} || {{flagicon|USA}} [[नासाऊ काउंटी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[नासाउ काउंटी (न्यू यॉर्क)|नासाउ काऊंटी, न्यू यॉर्क]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1415736.html २६९७] || १६ जून २०२४ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[लॉडरहिल, फ्लोरिडा|लॉडरहिल]] || {{cr|PAK}}
|-  
| २४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426552.html २९४८] || १४ नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ब्रिस्बेन क्रिकेट मैदान|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}} || rowspan=22 |
|-  
| २४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426553.html २९५४] || १६ नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[सिडनी क्रिकेट मैदान]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}}
|-  
| २४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1426554.html २९५९] || १८ नोव्हेंबर २०२४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[बेलेराइव्ह ओव्हल]], [[होबार्ट]] || {{cr|AUS}}
|-  
| २४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444652.html २९९७] || १ डिसेंबर २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|PAK}}
|-  
| २५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444653.html २९९९] || ३ डिसेंबर २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|PAK}}
|-  
| २५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1444654.html ३००४] || ५ डिसेंबर २०२४ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|ZIM}} [[क्वीन्स स्पोर्ट्‌स क्लब]], [[बुलावायो]] || {{cr|ZIM}}
|-  
| २५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1432211.html ३०२६] || १० डिसेंबर २०२४ || {{cr|SA}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|SA}}
|-  
| २५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1432212.html ३०४७] || १३ डिसेंबर २०२४ || {{cr|SA}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|SA}}
|- 
| २५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443549.html ३१२०] || १६ मार्च २०२५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[हॅगले ओव्हल]], [[क्राइस्टचर्च]] || {{cr|NZ}}
|- 
| २५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443550.html ३१२२] || १८ मार्च २०२५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}}  [[ओटागो ओव्हल विद्यापीठ|ओटागो विद्यापीठ ओव्हल]], [[ड्युनेडिन]] || {{cr|NZ}}
|- 
| २५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443551.html ३१२४] || २१ मार्च २०२५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|PAK}}
|- 
| २५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443552.html ३१२६] || २३ मार्च २०२५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[बे ओव्हल]], [[माउंट माउंगानुई]] || {{cr|NZ}}
|- 
| २५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1443553.html ३१२८] || २६ मार्च २०२५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेलिंग्टन स्थानिक स्टेडियम]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZ}}
|-  
| २५९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1483785.html ३१९०] || २८ मे २०२५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}}
|-  
| २६० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1483786.html ३१९४] || ३० मे २०२५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}}
|-  
| २६१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1483787.html ३२०३] || १ जून २०२५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}}
|-  
| २६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491903.html ३३३८] || २० जुलै २०२५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}}
|-  
| २६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491904.html ३३४९] || २२ जुलै २०२५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|BAN}}
|-  
| २६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1491905.html ३३६१] || २४ जुलै २०२५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-ए-बांगला क्रिकेट मैदान]], [[ढाका]] || {{cr|PAK}}
|-  
| २६५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1472525.html ३३८६] || ३१ जुलै २०२५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[लॉडरहिल, फ्लोरिडा|लॉडरहिल]] || {{cr|PAK}}
|-  
| २६६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1472526.html ३३८८] || २ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[लॉडरहिल, फ्लोरिडा|लॉडरहिल]] || {{cr|WIN}}
|-  
| २६७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1472527.html ३३९१] || ३ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|USA}} [[सेंट्रल ब्रॉवर्ड पार्क]], [[लॉडरहिल, फ्लोरिडा|लॉडरहिल]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1497873.html ३४२१] || २९ ऑगस्ट २०२५ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}} || rowspan=5 | [[२०२५ संयुक्त अरब अमिराती आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका|२०२५ संयुक्त अरब अमिराती तिरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1497874.html ३४२६] || ३० ऑगस्ट २०२५ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1497876.html ३४३३] || २ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|AFG|२०१३}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1497877.html ३४३६] || ४ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1497879.html ३४४२] || ७ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496923.html ३४४९] || १२ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|OMA}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}} || rowspan=7 | [[२०२५ आशिया चषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496925.html ३४५५] || १४ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496929.html ३४६२] || १७ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|UAE}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496933.html ३४६८] || २१ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496934.html ३४६९] || २३ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496936.html ३४७१] || २५ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1496938.html ३४८२] || २८ सप्टेंबर २०२५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|IND}}
|-  
| २८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1501895.html ३५३५] || २८ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|PAK}} [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{cr|RSA}} || rowspan=3 |
|-  
| २८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1501896.html ३५४६] || ३१ ऑक्टोबर २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}}
|-  
| २८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1501897.html ३५४९] || १ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|RSA}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502048.html ३५८१] || १८ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|PAK}} [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{cr|PAK}} || rowspan=5 | [[२०२५ पाकिस्तान आंतरराष्ट्रीय टी२० तिरंगी मालिका|२०२५ पाकिस्तान तिरंगी मालिका]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502050.html ३५८५] || २२ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|PAK}} [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502051.html ३५८६] || २३ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|PAK}} [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502053.html ३५९२] || २७ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|PAK}} [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{cr|SL}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot; 
| २८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1502054.html ३५९६] || २९ नोव्हेंबर २०२५ || {{cr|SL}} || {{flagicon|PAK}} [[रावळपिंडी क्रिकेट स्टेडियम]], [[रावळपिंडी]] || {{cr|PAK}}
|-  
| २८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1514480.html ३६६०] || ७ जानेवारी २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[डंबुला]] || {{cr|PAK}} || rowspan=5 |
|-  
| २८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1514482.html ३६६१] || ११ जानेवारी २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम]], [[डंबुला]] || {{cr|SL}}
|-  
| २९० ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519636.html ३६७३] || २९ जानेवारी २०२६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} 
|-  
| २९१ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519637.html ३६७८] || ३१ जानेवारी २०२६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} 
|-  
| २९२ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1519638.html ३६८१] || १ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९३ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512719.html ३६८४] || ७ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|NED}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहली स्पोर्टस क्लब मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK}} || rowspan=7 | [[२०२६ आयसीसी पुरुष टी२० विश्वचषक|२०२६ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९४ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512730.html ३६९६] || १० फेब्रुवारी २०२६ || {{flagicon|USA}} [[अमेरिका क्रिकेट संघ|अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] || {{flagicon|SL}} [[सिंहली स्पोर्टस क्लब मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९५ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512745.html ३७१५] || १५ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९६ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512753.html ३७२२] || १८ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|NAM}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहली स्पोर्टस क्लब मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९७ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512759.html ३७२८] || २१ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|SL}} [[सिंहली स्पोर्टस क्लब मैदान]], [[कोलंबो]] || अनिर्णित
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९८ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512763.html ३७३२] || २४ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९९ ||[https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1512768.html ३७४७] || २८ फेब्रुवारी २०२६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[पल्लेकेले क्रिकेट स्टेडियम]], [[कँडी]] || {{cr|PAK}}
|}

{{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}}

[[वर्ग:पाकिस्तान क्रिकेट|टी२०]]
[[वर्ग:२०-२० क्रिकेट]]</text>
      <sha1>2p7ei85zcnoipgm4wvsbavg9f3q2k1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सायली आगवणे</title>
    <ns>0</ns>
    <id>377777</id>
    <revision>
      <id>2693821</id>
      <parentid>2678031</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:49:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>/* बाह्य दुवे */</comment>
      <origin>2693821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13091" sha1="a2b5q2prsaz1n3hf61ai4ijcksq79ov" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''सायली नंदकिशोर आगवणे''' ([[१९ एप्रिल]], [[इ.स. १९९०|१९९०]]) या महाराष्ट्रातील पुणे शहरात राहणाऱ्या, एक अत्यंत प्रेरणादायी दिव्यांग (डाऊन सिंड्रोम) कथ्थक नृत्यांगना आहेत. शारीरिक आणि मानसिक मर्यादांवर मात करत त्यांनी जागतिक स्तरावर नृत्यातून यश मिळवले आहे. त्यांच्या या कामगिरीबद्दल त्यांना २०२० चा प्रतिष्ठित [[नारी शक्ती पुरस्कार]] तत्कालीन राष्ट्रपती [[रामनाथ कोविंद]] यांच्या हस्ते प्रदान करण्यात आला.&lt;ref name=&quot;pib&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;वंडर बुक&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;महानगर&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.mymahanagar.com/desh-videsh/down-syndrome-dancer-sayali-agawane/908205/ |title=दिव्यांग कथक नृत्यांगना सायली आगवणे |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=mymahanagar.com |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-११ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;

== आयुष्य ==
सायली यांचा जन्म १९ एप्रिल १९९० रोजी झाला. त्या पुण्याच्या शिवतीर्थनगर भागातील रहिवासी असून त्यांचे वडील नंदकिशोर आगवणे आहेत. जन्मानंतर त्यांना डाऊन सिंड्रोम असल्याचे निदान झाले होते.&lt;ref name=&quot;pib&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1804998&amp;reg=3&amp;lang=2 |title=Nari Shakti Puraskars honour Nari Shakti’s triumph over social, economic and physical challenges |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=pib.gov.in |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-११ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;वंडर बुक&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://wonderbookofrecord.com/down-syndrome-classical-and-western-dance-artist/?v=3d46b042c90f |title=DOWN SYNDROME CLASSICAL AND WESTERN DANCE ARTIST |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=wonderbookofrecord.com |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-११ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt; त्यांच्या शारीरिक आणि मानसिक मर्यादांवर मात करण्यासाठी त्यांच्या पालकांनी त्यांना नृत्याकडे वळवले. वयाच्या ९ व्या वर्षी त्यांनी आपली बहीण आणि इतर मुलांसोबत 'कथ्थक' शिकण्यास सुरुवात केली. सुरुवातीला अनेक हालचाली करणे त्यांच्यासाठी कठीण होते, परंतु जिद्द आणि मेहनतीच्या जोरावर त्यांनी त्यात प्राविण्य मिळवले. त्यांनी केवळ स्वतः नृत्य शिकले नाही, तर त्या आता स्वतःच्या घरी आणि चार वेगवेगळ्या शाळांमध्ये 'विशेष' मुलांसाठी नृत्याचे वर्ग चालवतात. त्यांनी 'सायलीज डान्स क्लासेस' नावाचा एक डान्स ग्रुप देखील तयार केला आहे. विशेष मुलांनी स्वतःला 'दिव्यांग' न समजता 'विशेष सक्षम' सिद्ध करावे आणि समाजात त्यांच्याबद्दल जागरूकता निर्माण व्हावी, हे त्यांचे मुख्य ध्येय आहे.&lt;ref name=&quot;pib&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;महानगर&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ys&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://yourstory.com/mystory/d11e878f56-an-amazing-child-saylee |title=An Amazing Child-Saylee |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=yourstory.com |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-११ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;

== पुरस्कार ==
[[चित्र:Nari Shakti Puraskar to Saylee Nandkishor Agavane for promoting Indian classical dance despite facing hardships due to Down syndrome.jpg|इवलेसे|राष्ट्रपती रामनाथ कोविंद यांच्या हस्ते नारी शक्ती पुरस्कार स्वीकारताना]]
आगवणे यांना त्यांच्या नृत्य क्षेत्रातील योगदानासाठी राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर अनेक प्रतिष्ठित पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले आहे.&lt;ref name=&quot;ys&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;sa&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://speciallyabledancer.com/achievements/ |title=Saylee Nandkishor Agavane |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=speciallyabledancer.com |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-११ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt; त्यांची प्रमुख पुरस्कारांची यादी खालीलप्रमाणे आहे: 
=== राष्ट्रीय स्तरावरील प्रमुख पुरस्कार ===
# नारी शक्ती पुरस्कार (२०२०): भारतीय शास्त्रीय नृत्याला जागतिक स्तरावर प्रोत्साहन दिल्याबद्दल भारत सरकारच्या महिला आणि बाल विकास मंत्रालयाकडून तत्कालीन राष्ट्रपतींच्या हस्ते हा सर्वोच्च सन्मान प्रदान करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://saamtv.esakal.com/maharashtra/narishakti-purskar-awardee-pune-saylee-agavane-dreams-to-become-skating-dancer-sml80 |title=दिव्यांग कथक नृत्यांगना सायली आगवणे |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=साम टीव्ही |प्रकाशक= |भाषा= |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-११ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत |दुवा=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/3-from-state-get-nari-shakti-honours-for-excellence-in-different-fields/articleshow/90088383.cms |title=3 from Maharashtra get Nari Shakti honours for excellence in different fields |लेखक= |दिनांक= |संकेतस्थळ=टाइम्स ऑफ इंडिया |प्रकाशक= |भाषा=en |अ‍ॅक्सेसदिनांक=२०२६-०३-११ |विदा संकेतस्थळ दुवा= |विदा दिनांक=}}&lt;/ref&gt;
# नॅशनल अवॉर्ड (२०१३): 'रोल मॉडेल' श्रेणीमध्ये भारत सरकारकडून सन्मानित 
# स्पंदन नॅशनल अवॉर्ड (२०१२): 'सर्वोत्कृष्ट दिव्यांग व्यक्ती (महिला)' श्रेणीमध्ये भारत सरकारकडून गौरवण्यात आले.
# ३ रा सर्वोत्कृष्ट नृत्य राष्ट्रीय पुरस्कार: कटक, ओरिसा येथे ABSS तर्फे आयोजित स्पर्धेत हा पुरस्कार प्राप्त झाला.

=== आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील सन्मान ===
# ८ वा ग्लोबल हार्मनी फिएस्टा (२०१०): बँकॉक, थायलंड येथे 'कांस्य पदक' (Bronze Medal).
# कल्चरल ऑलिंपियाड ऑफ परफॉर्मिंग आर्ट्स (२०१४): मलेशिया आणि सिंगापूर येथे 'कांस्य पदक' प्राप्त.
# कल्चरल ऑलिंपियाड (२०१६): कोलंबो, श्रीलंका येथे 'कांस्य पदक'
# WDSD अवॉर्ड (२०१८): लंडन, स्कॉटलंड येथे 'डाऊन सिंड्रोम इंटरनॅशनल' (DSi) तर्फे सन्मानित.
# ATIM's मास्टर्स अवॉर्ड (२०१८): न्यू यॉर्कमधील 'आर्ट टूर इंटरनॅशनल मॅगझिन' तर्फे देण्यात आलेला सन्मान  
=== इतर महत्त्वाचे विक्रम आणि पुरस्कार ===
# लिम्का बुक ऑफ रेकॉर्ड्स: 'पीपल ऑफ द इयर २०१६' म्हणून नोंद.
# वंडर बुक ऑफ रेकॉर्ड्स: त्यांच्या नृत्यातील कामगिरीसाठी नाव नोंदवण्यात आले.
# डॉ. बत्रा'ज पॉझिटिव्ह हेल्थ अवॉर्ड (२०१३): प्रसिद्ध अभिनेते हृतिक रोशन यांच्या हस्ते हा पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.
# पुणे महानगरपालिका पुरस्कार (२०१०): सामाजिक क्षेत्रातील योगदानाबद्दल गौरव करण्यात आला.

== पुस्तक ==
'अमेझिंग चाइल्ड-सायली' नावाचे एक प्रेरणादायी पुस्तक त्यांच्या आई मनीषा एन. आगवणे यांनी लिहिले आहे. हे पुस्तक, २६ फेब्रुवारी २०१८ रोजी  पुण्यात प्रमुख पाहुणे दिवंगत अभिनेते [[विक्रम गोखले]] यांच्या हस्ते कॉन्टिनेंटल पब्लिकेशन्सने प्रकाशित केले.&lt;ref name=&quot;sa&quot; /&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

== बाह्य दुवे ==
{{कॉमन्स वर्ग|Saylee Nandkishor Agavane|सायली आगवणे}}

{{नारी शक्ती पुरस्कार}}

{{DEFAULTSORT:आगवणे, सायली}}
[[वर्ग:नारी शक्ती पुरस्कारविजेते]]
[[वर्ग:दिव्यांग व्यक्ती]]
[[वर्ग:इ.स. १९९० मधील जन्म]]
[[वर्ग:मराठी लोक]]
[[वर्ग:स्त्री चरित्रलेख]]</text>
      <sha1>a2b5q2prsaz1n3hf61ai4ijcksq79ov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वर्ग:तमिळ पार्श्वगायक</title>
    <ns>14</ns>
    <id>380149</id>
    <revision>
      <id>2693767</id>
      <parentid>2686921</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:37:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:भारतीय गायक]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2693767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="cg0zoxes0145y6o4oerg0eek2wztvhy" xml:space="preserve">[[वर्ग:भाषेनुसार पार्श्वगायक]]</text>
      <sha1>cg0zoxes0145y6o4oerg0eek2wztvhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वर्ग:कन्नड पार्श्वगायक</title>
    <ns>14</ns>
    <id>380150</id>
    <revision>
      <id>2693770</id>
      <parentid>2686923</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:39:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>removed [[Category:भारतीय गायक]]; नवीन वर्ग घातला - [[WP:HC|हॉटकॅट]] वापरले</comment>
      <origin>2693770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="cg0zoxes0145y6o4oerg0eek2wztvhy" xml:space="preserve">[[वर्ग:भाषेनुसार पार्श्वगायक]]</text>
      <sha1>cg0zoxes0145y6o4oerg0eek2wztvhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे</title>
    <ns>3</ns>
    <id>381116</id>
    <revision>
      <id>2693794</id>
      <parentid>2692423</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:58:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>विजयकुमार मोटे</username>
        <id>184900</id>
      </contributor>
      <comment>/* ऑनलाईनला मराठी पर्याय 'आंतरजालस्पर्शी' */ नवीन विभाग</comment>
      <origin>2693794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2982" sha1="reupmxwp14kyw8euov8anovwpvtscz8" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=विजयकुमार मोटे}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २१:२६, ३ जुलै २०२६ (IST)

== ऑनलाईनला मराठी पर्याय 'आंतरजालस्पर्शी' ==

आंतरजालस्पर्शी हा मराठीतील प्रस्तावित शब्द असून, इंग्रजीतील Online या शब्दाचा मराठी प्रतिशब्द म्हणून सुचविण्यात आला आहे. या शब्दाचा प्रस्ताव विजयकुमार कुबेर मोटे यांनी मांडल्याचा उल्लेख विविध मराठी वर्तमानपत्रांमध्ये प्रकाशित झालेल्या वृत्तांमध्ये आढळतो.
== अर्थ == आंतरजालस्पर्शी म्हणजे आंतरजाल (इंटरनेट) याच्या माध्यमातून संपर्कात असलेला किंवा आंतरजालाद्वारे कार्य करणारा.
व्युत्पत्ती
आंतरजाल = इंटरनेट
स्पर्शी = संपर्कात असलेला, संलग्न असलेला
उदाहरणे
आंतरजालस्पर्शी अर्ज
आंतरजालस्पर्शी शिक्षण
आंतरजालस्पर्शी सेवा
आंतरजालस्पर्शी व्यवहार
== माध्यमांतील उल्लेख == जुलै २०२६ मध्ये विविध मराठी वर्तमानपत्रांमध्ये इंग्रजीतील Online या शब्दासाठी आंतरजालस्पर्शी हा मराठी प्रतिशब्द विजयकुमार कुबेर मोटे यांनी सुचविल्याची बातमी प्रसिद्ध झाली.
संदर्भ
दैनिक पुढारी (माय सोलापूर पुरवणी), १० जुलै २०२६,पृ.४
साप्ताहिक अकलूज वैभव, ६ जुलै २०२६,पृ.४
साप्ताहिक बळीचे राज्य, ६ जुलै २०२६,पृ.२ [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) २२:२८, ११ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>reupmxwp14kyw8euov8anovwpvtscz8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693870</id>
      <parentid>2693794</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T01:46:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* ऑनलाईनला मराठी पर्याय 'आंतरजालस्पर्शी' */ Reply</comment>
      <origin>2693870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3620" sha1="lozlxxmf9y90yd2cs937ijhnncrhk5s" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=विजयकुमार मोटे}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २१:२६, ३ जुलै २०२६ (IST)

== ऑनलाईनला मराठी पर्याय 'आंतरजालस्पर्शी' ==

आंतरजालस्पर्शी हा मराठीतील प्रस्तावित शब्द असून, इंग्रजीतील Online या शब्दाचा मराठी प्रतिशब्द म्हणून सुचविण्यात आला आहे. या शब्दाचा प्रस्ताव विजयकुमार कुबेर मोटे यांनी मांडल्याचा उल्लेख विविध मराठी वर्तमानपत्रांमध्ये प्रकाशित झालेल्या वृत्तांमध्ये आढळतो.
== अर्थ == आंतरजालस्पर्शी म्हणजे आंतरजाल (इंटरनेट) याच्या माध्यमातून संपर्कात असलेला किंवा आंतरजालाद्वारे कार्य करणारा.
व्युत्पत्ती
आंतरजाल = इंटरनेट
स्पर्शी = संपर्कात असलेला, संलग्न असलेला
उदाहरणे
आंतरजालस्पर्शी अर्ज
आंतरजालस्पर्शी शिक्षण
आंतरजालस्पर्शी सेवा
आंतरजालस्पर्शी व्यवहार
== माध्यमांतील उल्लेख == जुलै २०२६ मध्ये विविध मराठी वर्तमानपत्रांमध्ये इंग्रजीतील Online या शब्दासाठी आंतरजालस्पर्शी हा मराठी प्रतिशब्द विजयकुमार कुबेर मोटे यांनी सुचविल्याची बातमी प्रसिद्ध झाली.
संदर्भ
दैनिक पुढारी (माय सोलापूर पुरवणी), १० जुलै २०२६,पृ.४
साप्ताहिक अकलूज वैभव, ६ जुलै २०२६,पृ.४
साप्ताहिक बळीचे राज्य, ६ जुलै २०२६,पृ.२ [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) २२:२८, ११ जुलै २०२६ (IST)

:कृपया एकच माहिती अनेक ठिकाणी लिहिणे टाळावे. आपले संशोधन योग्य ठिकाणी प्रकाशित करावे, विकिपीडियावर नव्हे. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) ०७:१६, १२ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>lozlxxmf9y90yd2cs937ijhnncrhk5s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मसुदा चर्चा:आंतरजालस्पर्शी</title>
    <ns>119</ns>
    <id>381124</id>
    <revision>
      <id>2693855</id>
      <parentid>2693567</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T18:46:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>विजयकुमार मोटे</username>
        <id>184900</id>
      </contributor>
      <comment>/* संदर्भ */ Reply</comment>
      <origin>2693855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14145" sha1="9vir68eohs8j6vps9tszyv1yraxyvqi" xml:space="preserve">{{पान काढा}}

ONLINE (ऑनलाइन) या इंग्रजी शब्दाला मराठी मध्ये 'आंतरजालस्पर्शी'  हा शब्द आहे..  

(Internet )  इंटरनेट म्हणजे आंतरजाल..

स्पर्शी&quot; म्हणजे स्पर्श करणारा,  संपर्कात असलेला, संपर्कात येणार म्हणून

ऑनलाईन (Online) साठी 

  व्याख्या -&quot;इंटरनेटवरून (आंतरजालामार्फत) संपर्कात असलेला म्हणजे आंतरजालस्पर्शी' 

अशी व्याख्या आपल्याला 'ऑनलाईन' साठी मराठीत वापरल्या जाणाऱ्या शब्दासाठी करता येईल.

यावरून 

 एकापेक्षा जास्त लोक ( मर्यादा असलेल्या)  आंतरजालावरून संपर्कात येत असतील तर  त्यावेळी 'कक्षीय आंतरजालस्पर्शी' असा शब्द वापरता येईल.

खालीलप्रमाणे 'आंतरजालस्पर्शी' या शब्दाची व्याकरण, शब्दरचना आणि अर्थ यांच्या दृष्टीने औपचारिक नोंद करता येईल.

 'आंतरजालस्पर्शी' या शब्दाची व्याकरण, शब्दरचना आणि अर्थ यांच्या दृष्टीने औपचारिक नोंद करता येईल.
आंतरजालस्पर्शी

शब्दप्रकार : विशेषण (आवश्यकतेनुसार नाम म्हणूनही वापरता येतो)

व्युत्पत्ती :

आंतरजाल = इंटरनेट (Inter + Net → आंतरजाल)
स्पर्शी = स्पर्श करणारा, संपर्कात असलेला, संलग्न असलेला.

समास : तत्पुरुष समास (आंतरजालाशी स्पर्श/संपर्क असलेला)

 
उदाहरणे

आज सर्व शासकीय सेवा आंतरजालस्पर्शी पद्धतीने उपलब्ध आहेत.
विद्यार्थ्यांनी अर्ज आंतरजालस्पर्शी प्रणालीद्वारे भरावेत.
बँकेची आंतरजालस्पर्शी व्यवहार सेवा चोवीस तास सुरू असते.
 

भाषिक वैशिष्ट्य

'स्पर्शी' हा प्रत्यय मराठीत संपर्क किंवा संलग्नता दर्शवितो. त्यामुळे आंतरजालस्पर्शी म्हणजे &quot;आंतरजालाशी (इंटरनेटशी) संपर्कात असलेला किंवा आंतरजालाद्वारे कार्य करणारा&quot; असा अर्थ स्पष्ट होतो. हा शब्द इंग्रजीतील Online या संकल्पनेचा अर्थपूर्ण, मराठी व्याकरणाशी सुसंगत आणि सहज समजणारा प्रतिशब्द मानता येईल.  


शब्दाचा उगम (निर्मिती):मराठी भाषेमध्ये 'ऑनलाइन' या शब्दाऐवजी योग्य आणि अर्थपूर्ण शब्द असावा, म्हणून या शब्दाची निर्मिती झाली. हा शब्द  स्वतः ‍ ‍(विजयकुमार मोटे)   तयार केला असून, सर्वप्रथम त्यांच्या लेखनात याचा वापर झाला आहे

: सदरील विभाग [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] यांनी ४ जुलै २०२६ रोजी निर्माण केल्याचे दिसते. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १२:४३, ४ जुलै २०२६ (IST)
	
	
:@[[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] नमस्कार, आपण online या इंग्लिश शब्दाची व्याख्या देत आहात की internet? याच सोबत &quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; हा शब्द आपल्याला आंतरजालावर कुठे आढळला? याचा खुलासा कराल का?-[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १२:४५, ४ जुलै २०२६ (IST)

== आंतरजालस्पर्शी हा मराठी शब्द ऑनलाईन या इंग्रजी शब्दासाठी सर्वप्रथम कोणी वापरला ==


शब्दाचा उगम (निर्मिती):मराठी भाषेमध्ये 'ऑनलाइन' या शब्दाऐवजी योग्य आणि अर्थपूर्ण शब्द असावा, म्हणून या शब्दाची निर्मिती झाली. हा शब्द स्वतः ‍ ‍(विजयकुमार मोटे) तयार केला असून, सर्वप्रथम त्यांच्या लेखनात याचा वापर झाला आहे [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) १५:१२, ४ जुलै २०२६ (IST)

== माध्यमांतील उल्लेख ==

''आंतरजालस्पर्शी'' हा शब्द &quot;ऑनलाइन&quot; या इंग्रजी शब्दासाठी मराठी प्रतिशब्द म्हणून विजयकुमार कुबेर मोटे यांनी सुचविल्याची बातमी विविध मराठी वर्तमानपत्रांत प्रसिद्ध झाली. या बातम्यांमध्ये मराठीतील तांत्रिक शब्दसंपदा समृद्ध करण्याच्या उद्देशाने हा शब्द तयार केल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=ऑनलाइनला मराठी पर्याय; मोहोळच्या विजयकुमार मोटे यांची 'आंतरजालस्पर्शी' शब्दनिर्मिती
|newspaper=अकलूज वैभव
|page=4
|date= 2026-06-06
|language=mr
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=ऑनलाइनला मराठी पर्याय; मोहोळच्या विजयकुमार मोटे यांची 'आंतरजालस्पर्शी' शब्दनिर्मिती
|newspaper=बळींचे राज्य
|date= 2026-06-06 
|page=2
|language=mr
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=आंतरजालस्पर्शी : 'ऑनलाइन'ला मराठी प्रतिशब्द
|url=https://epaper.pudhari.news/editionname/MySolapur/PUDHARI_MSOL/page/4/article/PUDHARI_MSOL_20260710_04_8
|newspaper=दैनिक पुढारी
|date=2026-07-10
|language=mr
|access-date=2026-07-10
}}&lt;/ref&gt;
== संदर्भ ==
{{Reflist}}

:संदर्भ? -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:०१, ४ जुलै २०२६ (IST)

:@[[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] नमस्कार, सदरील लेखात अनेक त्रुटी आहेत. सर्वप्रथम लेखास सोशल मीडिया, जसेकी फेसबुक, यांचे संदर्भ जोडता येत नाहीत. सदरील शब्द निर्मिती ही स्वयंघोषित आहे, मान्यता प्राप्त नाही. विकिपीडियावर स्वतःवर किंवा स्वतःशी संबंधित लेख लिहिता येत नाहीत. अपेक्षा आहे की, विकिपीडियावर सध्या एक लाखापेक्षा अधिक लेख असून त्यात आपण छोट छोटी संपादने करून आपले योगदान देताल. लवकरच हा मसुदा उडवण्यात येईल. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १०:०१, १० जुलै २०२६ (IST)
::@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]]   https://epaper.pudhari.news/editionname/MySolapur/PUDHARI_MSOL/page/4/article/PUDHARI_MSOL_20260710_04_8
:: याबाबत काय करावे . किंवा वर्तमानपत्रातील बातमीची चित्रे अशी अपलोड करावीत 
:: आपण सांगावे . या आपण संपादन करावे [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) १०:४४, १० जुलै २०२६ (IST)
:::साधा प्रश्न आहे, कशाला जोडायचे, त्यात तुम्ही तुमचीच माहिती देताय? शासनाने/मराठी विश्वकोशाने नाही दिली ती बातमी. आणि हो, आंतरजालस्पर्शी हे internet connectivity चे स्वैर भाषांतर होऊ शकते, ऑनलाईन चे नाही. आपल्या मोबाईल मध्ये विविध अँप आहेत, जे ऑनलाईन साठी उपलब्ध हा शब्द खूप काळापासून वापरतात. अजून जास्त जवळचे शब्द पाहिजे असतील तर सम्पृक्त, संलग्न अथवा अधिव्याप्त हे होऊ शकतात, आंतरजालस्पर्शी नाही. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) ११:२१, १० जुलै २०२६ (IST)
::::highper link kadhun 
::::takato [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ११:२६, १० जुलै २०२६ (IST)
::::आपण मला  बदल सुचवा त्यानुसार आवश्यक ती माहिती दुरुस्त करु. आंतरजालस्पर्शी याविषयी माहिती व रचना केली आहे. परंतु सम्पृक्त, संलग्न अथवा अधिव्याप्त   यांच्या पेक्षा आंतरजालस्पर्शी हा शब्द  दैनंदिन व्यवहारांमध्ये वापरण्यास सोपा आहे. [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ००:१६, १२ जुलै २०२६ (IST)

== इतरांचे बदल ==
{{साद|विजयकुमार मोटे}}, इतरांचे बदल काढू नयेत ही विनंती. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:०५, ४ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>9vir68eohs8j6vps9tszyv1yraxyvqi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693856</id>
      <parentid>2693855</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T18:50:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>विजयकुमार मोटे</username>
        <id>184900</id>
      </contributor>
      <comment>/* संदर्भ */ Reply</comment>
      <origin>2693856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18035" sha1="imog27mbhut56tu0j3e3d60mkzxojm0" xml:space="preserve">{{पान काढा}}

ONLINE (ऑनलाइन) या इंग्रजी शब्दाला मराठी मध्ये 'आंतरजालस्पर्शी'  हा शब्द आहे..  

(Internet )  इंटरनेट म्हणजे आंतरजाल..

स्पर्शी&quot; म्हणजे स्पर्श करणारा,  संपर्कात असलेला, संपर्कात येणार म्हणून

ऑनलाईन (Online) साठी 

  व्याख्या -&quot;इंटरनेटवरून (आंतरजालामार्फत) संपर्कात असलेला म्हणजे आंतरजालस्पर्शी' 

अशी व्याख्या आपल्याला 'ऑनलाईन' साठी मराठीत वापरल्या जाणाऱ्या शब्दासाठी करता येईल.

यावरून 

 एकापेक्षा जास्त लोक ( मर्यादा असलेल्या)  आंतरजालावरून संपर्कात येत असतील तर  त्यावेळी 'कक्षीय आंतरजालस्पर्शी' असा शब्द वापरता येईल.

खालीलप्रमाणे 'आंतरजालस्पर्शी' या शब्दाची व्याकरण, शब्दरचना आणि अर्थ यांच्या दृष्टीने औपचारिक नोंद करता येईल.

 'आंतरजालस्पर्शी' या शब्दाची व्याकरण, शब्दरचना आणि अर्थ यांच्या दृष्टीने औपचारिक नोंद करता येईल.
आंतरजालस्पर्शी

शब्दप्रकार : विशेषण (आवश्यकतेनुसार नाम म्हणूनही वापरता येतो)

व्युत्पत्ती :

आंतरजाल = इंटरनेट (Inter + Net → आंतरजाल)
स्पर्शी = स्पर्श करणारा, संपर्कात असलेला, संलग्न असलेला.

समास : तत्पुरुष समास (आंतरजालाशी स्पर्श/संपर्क असलेला)

 
उदाहरणे

आज सर्व शासकीय सेवा आंतरजालस्पर्शी पद्धतीने उपलब्ध आहेत.
विद्यार्थ्यांनी अर्ज आंतरजालस्पर्शी प्रणालीद्वारे भरावेत.
बँकेची आंतरजालस्पर्शी व्यवहार सेवा चोवीस तास सुरू असते.
 

भाषिक वैशिष्ट्य

'स्पर्शी' हा प्रत्यय मराठीत संपर्क किंवा संलग्नता दर्शवितो. त्यामुळे आंतरजालस्पर्शी म्हणजे &quot;आंतरजालाशी (इंटरनेटशी) संपर्कात असलेला किंवा आंतरजालाद्वारे कार्य करणारा&quot; असा अर्थ स्पष्ट होतो. हा शब्द इंग्रजीतील Online या संकल्पनेचा अर्थपूर्ण, मराठी व्याकरणाशी सुसंगत आणि सहज समजणारा प्रतिशब्द मानता येईल.  


शब्दाचा उगम (निर्मिती):मराठी भाषेमध्ये 'ऑनलाइन' या शब्दाऐवजी योग्य आणि अर्थपूर्ण शब्द असावा, म्हणून या शब्दाची निर्मिती झाली. हा शब्द  स्वतः ‍ ‍(विजयकुमार मोटे)   तयार केला असून, सर्वप्रथम त्यांच्या लेखनात याचा वापर झाला आहे

: सदरील विभाग [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] यांनी ४ जुलै २०२६ रोजी निर्माण केल्याचे दिसते. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १२:४३, ४ जुलै २०२६ (IST)
	
	
:@[[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] नमस्कार, आपण online या इंग्लिश शब्दाची व्याख्या देत आहात की internet? याच सोबत &quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; हा शब्द आपल्याला आंतरजालावर कुठे आढळला? याचा खुलासा कराल का?-[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १२:४५, ४ जुलै २०२६ (IST)

== आंतरजालस्पर्शी हा मराठी शब्द ऑनलाईन या इंग्रजी शब्दासाठी सर्वप्रथम कोणी वापरला ==


शब्दाचा उगम (निर्मिती):मराठी भाषेमध्ये 'ऑनलाइन' या शब्दाऐवजी योग्य आणि अर्थपूर्ण शब्द असावा, म्हणून या शब्दाची निर्मिती झाली. हा शब्द स्वतः ‍ ‍(विजयकुमार मोटे) तयार केला असून, सर्वप्रथम त्यांच्या लेखनात याचा वापर झाला आहे [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) १५:१२, ४ जुलै २०२६ (IST)

== माध्यमांतील उल्लेख ==

''आंतरजालस्पर्शी'' हा शब्द &quot;ऑनलाइन&quot; या इंग्रजी शब्दासाठी मराठी प्रतिशब्द म्हणून विजयकुमार कुबेर मोटे यांनी सुचविल्याची बातमी विविध मराठी वर्तमानपत्रांत प्रसिद्ध झाली. या बातम्यांमध्ये मराठीतील तांत्रिक शब्दसंपदा समृद्ध करण्याच्या उद्देशाने हा शब्द तयार केल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=ऑनलाइनला मराठी पर्याय; मोहोळच्या विजयकुमार मोटे यांची 'आंतरजालस्पर्शी' शब्दनिर्मिती
|newspaper=अकलूज वैभव
|page=4
|date= 2026-06-06
|language=mr
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=ऑनलाइनला मराठी पर्याय; मोहोळच्या विजयकुमार मोटे यांची 'आंतरजालस्पर्शी' शब्दनिर्मिती
|newspaper=बळींचे राज्य
|date= 2026-06-06 
|page=2
|language=mr
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=आंतरजालस्पर्शी : 'ऑनलाइन'ला मराठी प्रतिशब्द
|url=https://epaper.pudhari.news/editionname/MySolapur/PUDHARI_MSOL/page/4/article/PUDHARI_MSOL_20260710_04_8
|newspaper=दैनिक पुढारी
|date=2026-07-10
|language=mr
|access-date=2026-07-10
}}&lt;/ref&gt;
== संदर्भ ==
{{Reflist}}

:संदर्भ? -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:०१, ४ जुलै २०२६ (IST)

:@[[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] नमस्कार, सदरील लेखात अनेक त्रुटी आहेत. सर्वप्रथम लेखास सोशल मीडिया, जसेकी फेसबुक, यांचे संदर्भ जोडता येत नाहीत. सदरील शब्द निर्मिती ही स्वयंघोषित आहे, मान्यता प्राप्त नाही. विकिपीडियावर स्वतःवर किंवा स्वतःशी संबंधित लेख लिहिता येत नाहीत. अपेक्षा आहे की, विकिपीडियावर सध्या एक लाखापेक्षा अधिक लेख असून त्यात आपण छोट छोटी संपादने करून आपले योगदान देताल. लवकरच हा मसुदा उडवण्यात येईल. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १०:०१, १० जुलै २०२६ (IST)
::@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]]   https://epaper.pudhari.news/editionname/MySolapur/PUDHARI_MSOL/page/4/article/PUDHARI_MSOL_20260710_04_8
:: याबाबत काय करावे . किंवा वर्तमानपत्रातील बातमीची चित्रे अशी अपलोड करावीत 
:: आपण सांगावे . या आपण संपादन करावे [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) १०:४४, १० जुलै २०२६ (IST)
:::साधा प्रश्न आहे, कशाला जोडायचे, त्यात तुम्ही तुमचीच माहिती देताय? शासनाने/मराठी विश्वकोशाने नाही दिली ती बातमी. आणि हो, आंतरजालस्पर्शी हे internet connectivity चे स्वैर भाषांतर होऊ शकते, ऑनलाईन चे नाही. आपल्या मोबाईल मध्ये विविध अँप आहेत, जे ऑनलाईन साठी उपलब्ध हा शब्द खूप काळापासून वापरतात. अजून जास्त जवळचे शब्द पाहिजे असतील तर सम्पृक्त, संलग्न अथवा अधिव्याप्त हे होऊ शकतात, आंतरजालस्पर्शी नाही. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) ११:२१, १० जुलै २०२६ (IST)
::::highper link kadhun 
::::takato [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ११:२६, १० जुलै २०२६ (IST)
::::आपण मला  बदल सुचवा त्यानुसार आवश्यक ती माहिती दुरुस्त करु. आंतरजालस्पर्शी याविषयी माहिती व रचना केली आहे. परंतु सम्पृक्त, संलग्न अथवा अधिव्याप्त   यांच्या पेक्षा आंतरजालस्पर्शी हा शब्द  दैनंदिन व्यवहारांमध्ये वापरण्यास सोपा आहे. [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ००:१६, १२ जुलै २०२६ (IST)
::::&quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; (Online) हा शब्द वापरून विविध क्षेत्रांतील उदाहरणे:
::::आंतरजालस्पर्शी अर्ज भरावा.
::::आंतरजालस्पर्शी प्रवेश प्रक्रिया सुरू झाली आहे.
::::विद्यार्थ्यांसाठी आंतरजालस्पर्शी वर्ग आयोजित करण्यात आले आहेत.
::::आंतरजालस्पर्शी परीक्षा नियोजित वेळेनुसार होईल.
::::शासनाच्या अनेक आंतरजालस्पर्शी सेवा नागरिकांसाठी उपलब्ध आहेत.
::::आंतरजालस्पर्शी बँकिंगमुळे व्यवहार सोपे झाले आहेत.
::::आंतरजालस्पर्शी पेमेंट सुरक्षित पद्धतीने करा.
::::आंतरजालस्पर्शी बैठकीत सर्व सदस्य सहभागी झाले.
::::आंतरजालस्पर्शी प्रशिक्षण कार्यक्रम यशस्वीरीत्या पार पडला.
::::आंतरजालस्पर्शी नोंदणीची अंतिम तारीख उद्या आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी खरेदी करताना विश्वसनीय संकेतस्थळ वापरा.
::::आंतरजालस्पर्शी तक्रार नोंदविण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी आरोग्य सल्ला सेवा सुरू करण्यात आली आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी पुस्तकालयातून ई-पुस्तके वाचता येतात.
::::आंतरजालस्पर्शी मतदान प्रणालीवर संशोधन सुरू आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी शिक्षणामुळे दूरस्थ भागातील विद्यार्थ्यांनाही शिक्षणाची संधी मिळाली.
::::आंतरजालस्पर्शी मुलाखतीद्वारे उमेदवारांची निवड करण्यात आली.
::::आंतरजालस्पर्शी ग्राहक सेवा चोवीस तास उपलब्ध असते.
::::आंतरजालस्पर्शी आरक्षणाची सुविधा सर्वांसाठी खुली आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी संवादामुळे माहितीची देवाणघेवाण जलद होते.
::::हे सर्व वापर &quot;Online&quot; या अर्थाशी सुसंगत आहेत. जर हा शब्द पुढे रूढ झाला, तर &quot;ऑनलाइन अर्ज&quot;, &quot;ऑनलाइन वर्ग&quot;, &quot;ऑनलाइन सेवा&quot; यांसारख्या इंग्रजी-मिश्रित वापरांना मराठी पर्याय म्हणून ही उदाहरणे वापरता येतील. [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ००:२०, १२ जुलै २०२६ (IST)

== इतरांचे बदल ==
{{साद|विजयकुमार मोटे}}, इतरांचे बदल काढू नयेत ही विनंती. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:०५, ४ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>imog27mbhut56tu0j3e3d60mkzxojm0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693869</id>
      <parentid>2693856</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T01:40:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>/* संदर्भ */ Reply</comment>
      <origin>2693869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20403" sha1="1i76i3c2wg526oof474g67uno7ahrny" xml:space="preserve">{{पान काढा}}

ONLINE (ऑनलाइन) या इंग्रजी शब्दाला मराठी मध्ये 'आंतरजालस्पर्शी'  हा शब्द आहे..  

(Internet )  इंटरनेट म्हणजे आंतरजाल..

स्पर्शी&quot; म्हणजे स्पर्श करणारा,  संपर्कात असलेला, संपर्कात येणार म्हणून

ऑनलाईन (Online) साठी 

  व्याख्या -&quot;इंटरनेटवरून (आंतरजालामार्फत) संपर्कात असलेला म्हणजे आंतरजालस्पर्शी' 

अशी व्याख्या आपल्याला 'ऑनलाईन' साठी मराठीत वापरल्या जाणाऱ्या शब्दासाठी करता येईल.

यावरून 

 एकापेक्षा जास्त लोक ( मर्यादा असलेल्या)  आंतरजालावरून संपर्कात येत असतील तर  त्यावेळी 'कक्षीय आंतरजालस्पर्शी' असा शब्द वापरता येईल.

खालीलप्रमाणे 'आंतरजालस्पर्शी' या शब्दाची व्याकरण, शब्दरचना आणि अर्थ यांच्या दृष्टीने औपचारिक नोंद करता येईल.

 'आंतरजालस्पर्शी' या शब्दाची व्याकरण, शब्दरचना आणि अर्थ यांच्या दृष्टीने औपचारिक नोंद करता येईल.
आंतरजालस्पर्शी

शब्दप्रकार : विशेषण (आवश्यकतेनुसार नाम म्हणूनही वापरता येतो)

व्युत्पत्ती :

आंतरजाल = इंटरनेट (Inter + Net → आंतरजाल)
स्पर्शी = स्पर्श करणारा, संपर्कात असलेला, संलग्न असलेला.

समास : तत्पुरुष समास (आंतरजालाशी स्पर्श/संपर्क असलेला)

 
उदाहरणे

आज सर्व शासकीय सेवा आंतरजालस्पर्शी पद्धतीने उपलब्ध आहेत.
विद्यार्थ्यांनी अर्ज आंतरजालस्पर्शी प्रणालीद्वारे भरावेत.
बँकेची आंतरजालस्पर्शी व्यवहार सेवा चोवीस तास सुरू असते.
 

भाषिक वैशिष्ट्य

'स्पर्शी' हा प्रत्यय मराठीत संपर्क किंवा संलग्नता दर्शवितो. त्यामुळे आंतरजालस्पर्शी म्हणजे &quot;आंतरजालाशी (इंटरनेटशी) संपर्कात असलेला किंवा आंतरजालाद्वारे कार्य करणारा&quot; असा अर्थ स्पष्ट होतो. हा शब्द इंग्रजीतील Online या संकल्पनेचा अर्थपूर्ण, मराठी व्याकरणाशी सुसंगत आणि सहज समजणारा प्रतिशब्द मानता येईल.  


शब्दाचा उगम (निर्मिती):मराठी भाषेमध्ये 'ऑनलाइन' या शब्दाऐवजी योग्य आणि अर्थपूर्ण शब्द असावा, म्हणून या शब्दाची निर्मिती झाली. हा शब्द  स्वतः ‍ ‍(विजयकुमार मोटे)   तयार केला असून, सर्वप्रथम त्यांच्या लेखनात याचा वापर झाला आहे

: सदरील विभाग [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] यांनी ४ जुलै २०२६ रोजी निर्माण केल्याचे दिसते. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १२:४३, ४ जुलै २०२६ (IST)
	
	
:@[[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] नमस्कार, आपण online या इंग्लिश शब्दाची व्याख्या देत आहात की internet? याच सोबत &quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; हा शब्द आपल्याला आंतरजालावर कुठे आढळला? याचा खुलासा कराल का?-[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १२:४५, ४ जुलै २०२६ (IST)

== आंतरजालस्पर्शी हा मराठी शब्द ऑनलाईन या इंग्रजी शब्दासाठी सर्वप्रथम कोणी वापरला ==


शब्दाचा उगम (निर्मिती):मराठी भाषेमध्ये 'ऑनलाइन' या शब्दाऐवजी योग्य आणि अर्थपूर्ण शब्द असावा, म्हणून या शब्दाची निर्मिती झाली. हा शब्द स्वतः ‍ ‍(विजयकुमार मोटे) तयार केला असून, सर्वप्रथम त्यांच्या लेखनात याचा वापर झाला आहे [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) १५:१२, ४ जुलै २०२६ (IST)

== माध्यमांतील उल्लेख ==

''आंतरजालस्पर्शी'' हा शब्द &quot;ऑनलाइन&quot; या इंग्रजी शब्दासाठी मराठी प्रतिशब्द म्हणून विजयकुमार कुबेर मोटे यांनी सुचविल्याची बातमी विविध मराठी वर्तमानपत्रांत प्रसिद्ध झाली. या बातम्यांमध्ये मराठीतील तांत्रिक शब्दसंपदा समृद्ध करण्याच्या उद्देशाने हा शब्द तयार केल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=ऑनलाइनला मराठी पर्याय; मोहोळच्या विजयकुमार मोटे यांची 'आंतरजालस्पर्शी' शब्दनिर्मिती
|newspaper=अकलूज वैभव
|page=4
|date= 2026-06-06
|language=mr
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=ऑनलाइनला मराठी पर्याय; मोहोळच्या विजयकुमार मोटे यांची 'आंतरजालस्पर्शी' शब्दनिर्मिती
|newspaper=बळींचे राज्य
|date= 2026-06-06 
|page=2
|language=mr
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=आंतरजालस्पर्शी : 'ऑनलाइन'ला मराठी प्रतिशब्द
|url=https://epaper.pudhari.news/editionname/MySolapur/PUDHARI_MSOL/page/4/article/PUDHARI_MSOL_20260710_04_8
|newspaper=दैनिक पुढारी
|date=2026-07-10
|language=mr
|access-date=2026-07-10
}}&lt;/ref&gt;
== संदर्भ ==
{{Reflist}}

:संदर्भ? -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:०१, ४ जुलै २०२६ (IST)

:@[[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] नमस्कार, सदरील लेखात अनेक त्रुटी आहेत. सर्वप्रथम लेखास सोशल मीडिया, जसेकी फेसबुक, यांचे संदर्भ जोडता येत नाहीत. सदरील शब्द निर्मिती ही स्वयंघोषित आहे, मान्यता प्राप्त नाही. विकिपीडियावर स्वतःवर किंवा स्वतःशी संबंधित लेख लिहिता येत नाहीत. अपेक्षा आहे की, विकिपीडियावर सध्या एक लाखापेक्षा अधिक लेख असून त्यात आपण छोट छोटी संपादने करून आपले योगदान देताल. लवकरच हा मसुदा उडवण्यात येईल. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १०:०१, १० जुलै २०२६ (IST)
::@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]]   https://epaper.pudhari.news/editionname/MySolapur/PUDHARI_MSOL/page/4/article/PUDHARI_MSOL_20260710_04_8
:: याबाबत काय करावे . किंवा वर्तमानपत्रातील बातमीची चित्रे अशी अपलोड करावीत 
:: आपण सांगावे . या आपण संपादन करावे [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) १०:४४, १० जुलै २०२६ (IST)
:::साधा प्रश्न आहे, कशाला जोडायचे, त्यात तुम्ही तुमचीच माहिती देताय? शासनाने/मराठी विश्वकोशाने नाही दिली ती बातमी. आणि हो, आंतरजालस्पर्शी हे internet connectivity चे स्वैर भाषांतर होऊ शकते, ऑनलाईन चे नाही. आपल्या मोबाईल मध्ये विविध अँप आहेत, जे ऑनलाईन साठी उपलब्ध हा शब्द खूप काळापासून वापरतात. अजून जास्त जवळचे शब्द पाहिजे असतील तर सम्पृक्त, संलग्न अथवा अधिव्याप्त हे होऊ शकतात, आंतरजालस्पर्शी नाही. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) ११:२१, १० जुलै २०२६ (IST)
::::highper link kadhun 
::::takato [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ११:२६, १० जुलै २०२६ (IST)
::::आपण मला  बदल सुचवा त्यानुसार आवश्यक ती माहिती दुरुस्त करु. आंतरजालस्पर्शी याविषयी माहिती व रचना केली आहे. परंतु सम्पृक्त, संलग्न अथवा अधिव्याप्त   यांच्या पेक्षा आंतरजालस्पर्शी हा शब्द  दैनंदिन व्यवहारांमध्ये वापरण्यास सोपा आहे. [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ००:१६, १२ जुलै २०२६ (IST)
::::&quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; (Online) हा शब्द वापरून विविध क्षेत्रांतील उदाहरणे:
::::आंतरजालस्पर्शी अर्ज भरावा.
::::आंतरजालस्पर्शी प्रवेश प्रक्रिया सुरू झाली आहे.
::::विद्यार्थ्यांसाठी आंतरजालस्पर्शी वर्ग आयोजित करण्यात आले आहेत.
::::आंतरजालस्पर्शी परीक्षा नियोजित वेळेनुसार होईल.
::::शासनाच्या अनेक आंतरजालस्पर्शी सेवा नागरिकांसाठी उपलब्ध आहेत.
::::आंतरजालस्पर्शी बँकिंगमुळे व्यवहार सोपे झाले आहेत.
::::आंतरजालस्पर्शी पेमेंट सुरक्षित पद्धतीने करा.
::::आंतरजालस्पर्शी बैठकीत सर्व सदस्य सहभागी झाले.
::::आंतरजालस्पर्शी प्रशिक्षण कार्यक्रम यशस्वीरीत्या पार पडला.
::::आंतरजालस्पर्शी नोंदणीची अंतिम तारीख उद्या आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी खरेदी करताना विश्वसनीय संकेतस्थळ वापरा.
::::आंतरजालस्पर्शी तक्रार नोंदविण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी आरोग्य सल्ला सेवा सुरू करण्यात आली आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी पुस्तकालयातून ई-पुस्तके वाचता येतात.
::::आंतरजालस्पर्शी मतदान प्रणालीवर संशोधन सुरू आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी शिक्षणामुळे दूरस्थ भागातील विद्यार्थ्यांनाही शिक्षणाची संधी मिळाली.
::::आंतरजालस्पर्शी मुलाखतीद्वारे उमेदवारांची निवड करण्यात आली.
::::आंतरजालस्पर्शी ग्राहक सेवा चोवीस तास उपलब्ध असते.
::::आंतरजालस्पर्शी आरक्षणाची सुविधा सर्वांसाठी खुली आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी संवादामुळे माहितीची देवाणघेवाण जलद होते.
::::हे सर्व वापर &quot;Online&quot; या अर्थाशी सुसंगत आहेत. जर हा शब्द पुढे रूढ झाला, तर &quot;ऑनलाइन अर्ज&quot;, &quot;ऑनलाइन वर्ग&quot;, &quot;ऑनलाइन सेवा&quot; यांसारख्या इंग्रजी-मिश्रित वापरांना मराठी पर्याय म्हणून ही उदाहरणे वापरता येतील. [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ००:२०, १२ जुलै २०२६ (IST)
:::::कृपया लक्षात घ्यावे की विकिपीडिया हा एक मुक्तकोश आहे, येथे थोडी शिस्त पाळावी. एकच माहिती अनेक ठिकाणी लिहू नये. सर्व प्रथम आपण [[विकिपीडिया:विकिपीडिया काय नव्हे|विकिपीडिया काय नव्हे]] हे व्यवस्थित वाचून घ्यावे.
:::::#येथील नियमानुसार मूळ साहित्य अथवा विचार प्रकाशित करण्याचे माध्यम नव्हे. या तुमच्या संशोधनासाठी reseaechgate सारखी अनेक संकेतस्थळे तसेच इतर [[समाज माध्यमे]] आहेत.
:::::#विकिपीडियावर स्वतःवर किंवा स्वतःशी संबंधित लेख लिहिता येत नाही.
:::::# केवळ माहितीस्तव, online आणि internet connectivity हे दोन वेगवेगळे शब्द आहेत. ऑनलाईनसाठी उपलब्ध, सम्पृक्त, संलग्न तसेच अधिव्याप्त हे शब्द आहेत. internet connectivity या शब्दाचे स्वैर भाषांतर आंतरजालस्पर्शी होऊ शकते, online चे नाही.
:::::# आणि हो तुमची निर्मिती अजून मान्यताप्राप्त नाहीये. हवे असल्यास तिची मान्यता मिळवून घ्यावी. विकिपीडियावर याचा काहीही उपयोग नाही.
:::::[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) ०७:१०, १२ जुलै २०२६ (IST)

== इतरांचे बदल ==
{{साद|विजयकुमार मोटे}}, इतरांचे बदल काढू नयेत ही विनंती. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:०५, ४ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>1i76i3c2wg526oof474g67uno7ahrny</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693873</id>
      <parentid>2693869</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T02:07:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>विजयकुमार मोटे</username>
        <id>184900</id>
      </contributor>
      <comment>/* संदर्भ */ Reply</comment>
      <origin>2693873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21945" sha1="tk8dx8dmfg4spruk4j4ikkzsw9qwobh" xml:space="preserve">{{पान काढा}}

ONLINE (ऑनलाइन) या इंग्रजी शब्दाला मराठी मध्ये 'आंतरजालस्पर्शी'  हा शब्द आहे..  

(Internet )  इंटरनेट म्हणजे आंतरजाल..

स्पर्शी&quot; म्हणजे स्पर्श करणारा,  संपर्कात असलेला, संपर्कात येणार म्हणून

ऑनलाईन (Online) साठी 

  व्याख्या -&quot;इंटरनेटवरून (आंतरजालामार्फत) संपर्कात असलेला म्हणजे आंतरजालस्पर्शी' 

अशी व्याख्या आपल्याला 'ऑनलाईन' साठी मराठीत वापरल्या जाणाऱ्या शब्दासाठी करता येईल.

यावरून 

 एकापेक्षा जास्त लोक ( मर्यादा असलेल्या)  आंतरजालावरून संपर्कात येत असतील तर  त्यावेळी 'कक्षीय आंतरजालस्पर्शी' असा शब्द वापरता येईल.

खालीलप्रमाणे 'आंतरजालस्पर्शी' या शब्दाची व्याकरण, शब्दरचना आणि अर्थ यांच्या दृष्टीने औपचारिक नोंद करता येईल.

 'आंतरजालस्पर्शी' या शब्दाची व्याकरण, शब्दरचना आणि अर्थ यांच्या दृष्टीने औपचारिक नोंद करता येईल.
आंतरजालस्पर्शी

शब्दप्रकार : विशेषण (आवश्यकतेनुसार नाम म्हणूनही वापरता येतो)

व्युत्पत्ती :

आंतरजाल = इंटरनेट (Inter + Net → आंतरजाल)
स्पर्शी = स्पर्श करणारा, संपर्कात असलेला, संलग्न असलेला.

समास : तत्पुरुष समास (आंतरजालाशी स्पर्श/संपर्क असलेला)

 
उदाहरणे

आज सर्व शासकीय सेवा आंतरजालस्पर्शी पद्धतीने उपलब्ध आहेत.
विद्यार्थ्यांनी अर्ज आंतरजालस्पर्शी प्रणालीद्वारे भरावेत.
बँकेची आंतरजालस्पर्शी व्यवहार सेवा चोवीस तास सुरू असते.
 

भाषिक वैशिष्ट्य

'स्पर्शी' हा प्रत्यय मराठीत संपर्क किंवा संलग्नता दर्शवितो. त्यामुळे आंतरजालस्पर्शी म्हणजे &quot;आंतरजालाशी (इंटरनेटशी) संपर्कात असलेला किंवा आंतरजालाद्वारे कार्य करणारा&quot; असा अर्थ स्पष्ट होतो. हा शब्द इंग्रजीतील Online या संकल्पनेचा अर्थपूर्ण, मराठी व्याकरणाशी सुसंगत आणि सहज समजणारा प्रतिशब्द मानता येईल.  


शब्दाचा उगम (निर्मिती):मराठी भाषेमध्ये 'ऑनलाइन' या शब्दाऐवजी योग्य आणि अर्थपूर्ण शब्द असावा, म्हणून या शब्दाची निर्मिती झाली. हा शब्द  स्वतः ‍ ‍(विजयकुमार मोटे)   तयार केला असून, सर्वप्रथम त्यांच्या लेखनात याचा वापर झाला आहे

: सदरील विभाग [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] यांनी ४ जुलै २०२६ रोजी निर्माण केल्याचे दिसते. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १२:४३, ४ जुलै २०२६ (IST)
	
	
:@[[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] नमस्कार, आपण online या इंग्लिश शब्दाची व्याख्या देत आहात की internet? याच सोबत &quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; हा शब्द आपल्याला आंतरजालावर कुठे आढळला? याचा खुलासा कराल का?-[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १२:४५, ४ जुलै २०२६ (IST)

== आंतरजालस्पर्शी हा मराठी शब्द ऑनलाईन या इंग्रजी शब्दासाठी सर्वप्रथम कोणी वापरला ==


शब्दाचा उगम (निर्मिती):मराठी भाषेमध्ये 'ऑनलाइन' या शब्दाऐवजी योग्य आणि अर्थपूर्ण शब्द असावा, म्हणून या शब्दाची निर्मिती झाली. हा शब्द स्वतः ‍ ‍(विजयकुमार मोटे) तयार केला असून, सर्वप्रथम त्यांच्या लेखनात याचा वापर झाला आहे [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) १५:१२, ४ जुलै २०२६ (IST)

== माध्यमांतील उल्लेख ==

''आंतरजालस्पर्शी'' हा शब्द &quot;ऑनलाइन&quot; या इंग्रजी शब्दासाठी मराठी प्रतिशब्द म्हणून विजयकुमार कुबेर मोटे यांनी सुचविल्याची बातमी विविध मराठी वर्तमानपत्रांत प्रसिद्ध झाली. या बातम्यांमध्ये मराठीतील तांत्रिक शब्दसंपदा समृद्ध करण्याच्या उद्देशाने हा शब्द तयार केल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=ऑनलाइनला मराठी पर्याय; मोहोळच्या विजयकुमार मोटे यांची 'आंतरजालस्पर्शी' शब्दनिर्मिती
|newspaper=अकलूज वैभव
|page=4
|date= 2026-06-06
|language=mr
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=ऑनलाइनला मराठी पर्याय; मोहोळच्या विजयकुमार मोटे यांची 'आंतरजालस्पर्शी' शब्दनिर्मिती
|newspaper=बळींचे राज्य
|date= 2026-06-06 
|page=2
|language=mr
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=आंतरजालस्पर्शी : 'ऑनलाइन'ला मराठी प्रतिशब्द
|url=https://epaper.pudhari.news/editionname/MySolapur/PUDHARI_MSOL/page/4/article/PUDHARI_MSOL_20260710_04_8
|newspaper=दैनिक पुढारी
|date=2026-07-10
|language=mr
|access-date=2026-07-10
}}&lt;/ref&gt;
== संदर्भ ==
{{Reflist}}

:संदर्भ? -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:०१, ४ जुलै २०२६ (IST)

:@[[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] नमस्कार, सदरील लेखात अनेक त्रुटी आहेत. सर्वप्रथम लेखास सोशल मीडिया, जसेकी फेसबुक, यांचे संदर्भ जोडता येत नाहीत. सदरील शब्द निर्मिती ही स्वयंघोषित आहे, मान्यता प्राप्त नाही. विकिपीडियावर स्वतःवर किंवा स्वतःशी संबंधित लेख लिहिता येत नाहीत. अपेक्षा आहे की, विकिपीडियावर सध्या एक लाखापेक्षा अधिक लेख असून त्यात आपण छोट छोटी संपादने करून आपले योगदान देताल. लवकरच हा मसुदा उडवण्यात येईल. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १०:०१, १० जुलै २०२६ (IST)
::@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]]   https://epaper.pudhari.news/editionname/MySolapur/PUDHARI_MSOL/page/4/article/PUDHARI_MSOL_20260710_04_8
:: याबाबत काय करावे . किंवा वर्तमानपत्रातील बातमीची चित्रे अशी अपलोड करावीत 
:: आपण सांगावे . या आपण संपादन करावे [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) १०:४४, १० जुलै २०२६ (IST)
:::साधा प्रश्न आहे, कशाला जोडायचे, त्यात तुम्ही तुमचीच माहिती देताय? शासनाने/मराठी विश्वकोशाने नाही दिली ती बातमी. आणि हो, आंतरजालस्पर्शी हे internet connectivity चे स्वैर भाषांतर होऊ शकते, ऑनलाईन चे नाही. आपल्या मोबाईल मध्ये विविध अँप आहेत, जे ऑनलाईन साठी उपलब्ध हा शब्द खूप काळापासून वापरतात. अजून जास्त जवळचे शब्द पाहिजे असतील तर सम्पृक्त, संलग्न अथवा अधिव्याप्त हे होऊ शकतात, आंतरजालस्पर्शी नाही. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) ११:२१, १० जुलै २०२६ (IST)
::::highper link kadhun 
::::takato [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ११:२६, १० जुलै २०२६ (IST)
:::::Internet Connectivity यासाठी मराठीत संदर्भानुसार पुढील पर्याय योग्य आहेत:
:::::आंतरजाल जोडणी — सर्वात सोपा आणि नैसर्गिक पर्याय.
:::::आंतरजालाशी जोडणी — अधिक स्पष्ट व औपचारिक.
:::::आंतरजाल संलग्नता — तांत्रिक किंवा शासकीय लेखनासाठी योग्य. �
:::::Cambridge Dictionary +1
:::::सुचवलेल्या &quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; या शब्दाचा वापर  केला तर Internet Connectivity साठी पुढील मराठी रूपे सुचवता येतील:
:::::आंतरजालस्पर्शी जोडणी
:::::आंतरजालस्पर्शी संपर्क
:::::आंतरजालस्पर्शी संलग्नता
:::::यापैकी &quot;आंतरजालस्पर्शी जोडणी&quot; हा शब्द सर्वाधिक अर्थपूर्ण आणि सहज समजणारा वाटतो. [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ०७:३७, १२ जुलै २०२६ (IST)
::::आपण मला  बदल सुचवा त्यानुसार आवश्यक ती माहिती दुरुस्त करु. आंतरजालस्पर्शी याविषयी माहिती व रचना केली आहे. परंतु सम्पृक्त, संलग्न अथवा अधिव्याप्त   यांच्या पेक्षा आंतरजालस्पर्शी हा शब्द  दैनंदिन व्यवहारांमध्ये वापरण्यास सोपा आहे. [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ००:१६, १२ जुलै २०२६ (IST)
::::&quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; (Online) हा शब्द वापरून विविध क्षेत्रांतील उदाहरणे:
::::आंतरजालस्पर्शी अर्ज भरावा.
::::आंतरजालस्पर्शी प्रवेश प्रक्रिया सुरू झाली आहे.
::::विद्यार्थ्यांसाठी आंतरजालस्पर्शी वर्ग आयोजित करण्यात आले आहेत.
::::आंतरजालस्पर्शी परीक्षा नियोजित वेळेनुसार होईल.
::::शासनाच्या अनेक आंतरजालस्पर्शी सेवा नागरिकांसाठी उपलब्ध आहेत.
::::आंतरजालस्पर्शी बँकिंगमुळे व्यवहार सोपे झाले आहेत.
::::आंतरजालस्पर्शी पेमेंट सुरक्षित पद्धतीने करा.
::::आंतरजालस्पर्शी बैठकीत सर्व सदस्य सहभागी झाले.
::::आंतरजालस्पर्शी प्रशिक्षण कार्यक्रम यशस्वीरीत्या पार पडला.
::::आंतरजालस्पर्शी नोंदणीची अंतिम तारीख उद्या आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी खरेदी करताना विश्वसनीय संकेतस्थळ वापरा.
::::आंतरजालस्पर्शी तक्रार नोंदविण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी आरोग्य सल्ला सेवा सुरू करण्यात आली आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी पुस्तकालयातून ई-पुस्तके वाचता येतात.
::::आंतरजालस्पर्शी मतदान प्रणालीवर संशोधन सुरू आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी शिक्षणामुळे दूरस्थ भागातील विद्यार्थ्यांनाही शिक्षणाची संधी मिळाली.
::::आंतरजालस्पर्शी मुलाखतीद्वारे उमेदवारांची निवड करण्यात आली.
::::आंतरजालस्पर्शी ग्राहक सेवा चोवीस तास उपलब्ध असते.
::::आंतरजालस्पर्शी आरक्षणाची सुविधा सर्वांसाठी खुली आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी संवादामुळे माहितीची देवाणघेवाण जलद होते.
::::हे सर्व वापर &quot;Online&quot; या अर्थाशी सुसंगत आहेत. जर हा शब्द पुढे रूढ झाला, तर &quot;ऑनलाइन अर्ज&quot;, &quot;ऑनलाइन वर्ग&quot;, &quot;ऑनलाइन सेवा&quot; यांसारख्या इंग्रजी-मिश्रित वापरांना मराठी पर्याय म्हणून ही उदाहरणे वापरता येतील. [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ००:२०, १२ जुलै २०२६ (IST)
:::::कृपया लक्षात घ्यावे की विकिपीडिया हा एक मुक्तकोश आहे, येथे थोडी शिस्त पाळावी. एकच माहिती अनेक ठिकाणी लिहू नये. सर्व प्रथम आपण [[विकिपीडिया:विकिपीडिया काय नव्हे|विकिपीडिया काय नव्हे]] हे व्यवस्थित वाचून घ्यावे.
:::::#येथील नियमानुसार मूळ साहित्य अथवा विचार प्रकाशित करण्याचे माध्यम नव्हे. या तुमच्या संशोधनासाठी reseaechgate सारखी अनेक संकेतस्थळे तसेच इतर [[समाज माध्यमे]] आहेत.
:::::#विकिपीडियावर स्वतःवर किंवा स्वतःशी संबंधित लेख लिहिता येत नाही.
:::::# केवळ माहितीस्तव, online आणि internet connectivity हे दोन वेगवेगळे शब्द आहेत. ऑनलाईनसाठी उपलब्ध, सम्पृक्त, संलग्न तसेच अधिव्याप्त हे शब्द आहेत. internet connectivity या शब्दाचे स्वैर भाषांतर आंतरजालस्पर्शी होऊ शकते, online चे नाही.
:::::# आणि हो तुमची निर्मिती अजून मान्यताप्राप्त नाहीये. हवे असल्यास तिची मान्यता मिळवून घ्यावी. विकिपीडियावर याचा काहीही उपयोग नाही.
:::::[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) ०७:१०, १२ जुलै २०२६ (IST)

== इतरांचे बदल ==
{{साद|विजयकुमार मोटे}}, इतरांचे बदल काढू नयेत ही विनंती. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:०५, ४ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>tk8dx8dmfg4spruk4j4ikkzsw9qwobh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693875</id>
      <parentid>2693873</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T03:03:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>विजयकुमार मोटे</username>
        <id>184900</id>
      </contributor>
      <comment>/* संदर्भ */ Reply</comment>
      <origin>2693875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22202" sha1="lzxtbgjdejubib3z7ar9w7o4322aj3s" xml:space="preserve">{{पान काढा}}

ONLINE (ऑनलाइन) या इंग्रजी शब्दाला मराठी मध्ये 'आंतरजालस्पर्शी'  हा शब्द आहे..  

(Internet )  इंटरनेट म्हणजे आंतरजाल..

स्पर्शी&quot; म्हणजे स्पर्श करणारा,  संपर्कात असलेला, संपर्कात येणार म्हणून

ऑनलाईन (Online) साठी 

  व्याख्या -&quot;इंटरनेटवरून (आंतरजालामार्फत) संपर्कात असलेला म्हणजे आंतरजालस्पर्शी' 

अशी व्याख्या आपल्याला 'ऑनलाईन' साठी मराठीत वापरल्या जाणाऱ्या शब्दासाठी करता येईल.

यावरून 

 एकापेक्षा जास्त लोक ( मर्यादा असलेल्या)  आंतरजालावरून संपर्कात येत असतील तर  त्यावेळी 'कक्षीय आंतरजालस्पर्शी' असा शब्द वापरता येईल.

खालीलप्रमाणे 'आंतरजालस्पर्शी' या शब्दाची व्याकरण, शब्दरचना आणि अर्थ यांच्या दृष्टीने औपचारिक नोंद करता येईल.

 'आंतरजालस्पर्शी' या शब्दाची व्याकरण, शब्दरचना आणि अर्थ यांच्या दृष्टीने औपचारिक नोंद करता येईल.
आंतरजालस्पर्शी

शब्दप्रकार : विशेषण (आवश्यकतेनुसार नाम म्हणूनही वापरता येतो)

व्युत्पत्ती :

आंतरजाल = इंटरनेट (Inter + Net → आंतरजाल)
स्पर्शी = स्पर्श करणारा, संपर्कात असलेला, संलग्न असलेला.

समास : तत्पुरुष समास (आंतरजालाशी स्पर्श/संपर्क असलेला)

 
उदाहरणे

आज सर्व शासकीय सेवा आंतरजालस्पर्शी पद्धतीने उपलब्ध आहेत.
विद्यार्थ्यांनी अर्ज आंतरजालस्पर्शी प्रणालीद्वारे भरावेत.
बँकेची आंतरजालस्पर्शी व्यवहार सेवा चोवीस तास सुरू असते.
 

भाषिक वैशिष्ट्य

'स्पर्शी' हा प्रत्यय मराठीत संपर्क किंवा संलग्नता दर्शवितो. त्यामुळे आंतरजालस्पर्शी म्हणजे &quot;आंतरजालाशी (इंटरनेटशी) संपर्कात असलेला किंवा आंतरजालाद्वारे कार्य करणारा&quot; असा अर्थ स्पष्ट होतो. हा शब्द इंग्रजीतील Online या संकल्पनेचा अर्थपूर्ण, मराठी व्याकरणाशी सुसंगत आणि सहज समजणारा प्रतिशब्द मानता येईल.  


शब्दाचा उगम (निर्मिती):मराठी भाषेमध्ये 'ऑनलाइन' या शब्दाऐवजी योग्य आणि अर्थपूर्ण शब्द असावा, म्हणून या शब्दाची निर्मिती झाली. हा शब्द  स्वतः ‍ ‍(विजयकुमार मोटे)   तयार केला असून, सर्वप्रथम त्यांच्या लेखनात याचा वापर झाला आहे

: सदरील विभाग [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] यांनी ४ जुलै २०२६ रोजी निर्माण केल्याचे दिसते. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १२:४३, ४ जुलै २०२६ (IST)
	
	
:@[[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] नमस्कार, आपण online या इंग्लिश शब्दाची व्याख्या देत आहात की internet? याच सोबत &quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; हा शब्द आपल्याला आंतरजालावर कुठे आढळला? याचा खुलासा कराल का?-[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १२:४५, ४ जुलै २०२६ (IST)

== आंतरजालस्पर्शी हा मराठी शब्द ऑनलाईन या इंग्रजी शब्दासाठी सर्वप्रथम कोणी वापरला ==


शब्दाचा उगम (निर्मिती):मराठी भाषेमध्ये 'ऑनलाइन' या शब्दाऐवजी योग्य आणि अर्थपूर्ण शब्द असावा, म्हणून या शब्दाची निर्मिती झाली. हा शब्द स्वतः ‍ ‍(विजयकुमार मोटे) तयार केला असून, सर्वप्रथम त्यांच्या लेखनात याचा वापर झाला आहे [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) १५:१२, ४ जुलै २०२६ (IST)

== माध्यमांतील उल्लेख ==

''आंतरजालस्पर्शी'' हा शब्द &quot;ऑनलाइन&quot; या इंग्रजी शब्दासाठी मराठी प्रतिशब्द म्हणून विजयकुमार कुबेर मोटे यांनी सुचविल्याची बातमी विविध मराठी वर्तमानपत्रांत प्रसिद्ध झाली. या बातम्यांमध्ये मराठीतील तांत्रिक शब्दसंपदा समृद्ध करण्याच्या उद्देशाने हा शब्द तयार केल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=ऑनलाइनला मराठी पर्याय; मोहोळच्या विजयकुमार मोटे यांची 'आंतरजालस्पर्शी' शब्दनिर्मिती
|newspaper=अकलूज वैभव
|page=4
|date= 2026-06-06
|language=mr
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=ऑनलाइनला मराठी पर्याय; मोहोळच्या विजयकुमार मोटे यांची 'आंतरजालस्पर्शी' शब्दनिर्मिती
|newspaper=बळींचे राज्य
|date= 2026-06-06 
|page=2
|language=mr
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=आंतरजालस्पर्शी : 'ऑनलाइन'ला मराठी प्रतिशब्द
|url=https://epaper.pudhari.news/editionname/MySolapur/PUDHARI_MSOL/page/4/article/PUDHARI_MSOL_20260710_04_8
|newspaper=दैनिक पुढारी
|date=2026-07-10
|language=mr
|access-date=2026-07-10
}}&lt;/ref&gt;
== संदर्भ ==
{{Reflist}}

:संदर्भ? -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:०१, ४ जुलै २०२६ (IST)

:@[[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] नमस्कार, सदरील लेखात अनेक त्रुटी आहेत. सर्वप्रथम लेखास सोशल मीडिया, जसेकी फेसबुक, यांचे संदर्भ जोडता येत नाहीत. सदरील शब्द निर्मिती ही स्वयंघोषित आहे, मान्यता प्राप्त नाही. विकिपीडियावर स्वतःवर किंवा स्वतःशी संबंधित लेख लिहिता येत नाहीत. अपेक्षा आहे की, विकिपीडियावर सध्या एक लाखापेक्षा अधिक लेख असून त्यात आपण छोट छोटी संपादने करून आपले योगदान देताल. लवकरच हा मसुदा उडवण्यात येईल. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १०:०१, १० जुलै २०२६ (IST)
::@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]]   https://epaper.pudhari.news/editionname/MySolapur/PUDHARI_MSOL/page/4/article/PUDHARI_MSOL_20260710_04_8
:: याबाबत काय करावे . किंवा वर्तमानपत्रातील बातमीची चित्रे अशी अपलोड करावीत 
:: आपण सांगावे . या आपण संपादन करावे [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) १०:४४, १० जुलै २०२६ (IST)
:::साधा प्रश्न आहे, कशाला जोडायचे, त्यात तुम्ही तुमचीच माहिती देताय? शासनाने/मराठी विश्वकोशाने नाही दिली ती बातमी. आणि हो, आंतरजालस्पर्शी हे internet connectivity चे स्वैर भाषांतर होऊ शकते, ऑनलाईन चे नाही. आपल्या मोबाईल मध्ये विविध अँप आहेत, जे ऑनलाईन साठी उपलब्ध हा शब्द खूप काळापासून वापरतात. अजून जास्त जवळचे शब्द पाहिजे असतील तर सम्पृक्त, संलग्न अथवा अधिव्याप्त हे होऊ शकतात, आंतरजालस्पर्शी नाही. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) ११:२१, १० जुलै २०२६ (IST)
::::highper link kadhun 
::::takato [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ११:२६, १० जुलै २०२६ (IST)
:::::Internet Connectivity यासाठी मराठीत संदर्भानुसार पुढील पर्याय योग्य आहेत:
:::::आंतरजाल जोडणी — सर्वात सोपा आणि नैसर्गिक पर्याय.
:::::आंतरजालाशी जोडणी — अधिक स्पष्ट व औपचारिक.
:::::आंतरजाल संलग्नता — तांत्रिक किंवा शासकीय लेखनासाठी योग्य. �
:::::Cambridge Dictionary +1
:::::सुचवलेल्या &quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; या शब्दाचा वापर  केला तर Internet Connectivity साठी पुढील मराठी रूपे सुचवता येतील:
:::::आंतरजालस्पर्शी जोडणी
:::::आंतरजालस्पर्शी संपर्क
:::::आंतरजालस्पर्शी संलग्नता
:::::यापैकी &quot;आंतरजालस्पर्शी जोडणी&quot; हा शब्द सर्वाधिक अर्थपूर्ण आणि सहज समजणारा वाटतो. [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ०७:३७, १२ जुलै २०२६ (IST)
::::आपण मला  बदल सुचवा त्यानुसार आवश्यक ती माहिती दुरुस्त करु. आंतरजालस्पर्शी याविषयी माहिती व रचना केली आहे. परंतु सम्पृक्त, संलग्न अथवा अधिव्याप्त   यांच्या पेक्षा आंतरजालस्पर्शी हा शब्द  दैनंदिन व्यवहारांमध्ये वापरण्यास सोपा आहे. [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ००:१६, १२ जुलै २०२६ (IST)
::::&quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; (Online) हा शब्द वापरून विविध क्षेत्रांतील उदाहरणे:
::::आंतरजालस्पर्शी अर्ज भरावा.
::::आंतरजालस्पर्शी प्रवेश प्रक्रिया सुरू झाली आहे.
::::विद्यार्थ्यांसाठी आंतरजालस्पर्शी वर्ग आयोजित करण्यात आले आहेत.
::::आंतरजालस्पर्शी परीक्षा नियोजित वेळेनुसार होईल.
::::शासनाच्या अनेक आंतरजालस्पर्शी सेवा नागरिकांसाठी उपलब्ध आहेत.
::::आंतरजालस्पर्शी बँकिंगमुळे व्यवहार सोपे झाले आहेत.
::::आंतरजालस्पर्शी पेमेंट सुरक्षित पद्धतीने करा.
::::आंतरजालस्पर्शी बैठकीत सर्व सदस्य सहभागी झाले.
::::आंतरजालस्पर्शी प्रशिक्षण कार्यक्रम यशस्वीरीत्या पार पडला.
::::आंतरजालस्पर्शी नोंदणीची अंतिम तारीख उद्या आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी खरेदी करताना विश्वसनीय संकेतस्थळ वापरा.
::::आंतरजालस्पर्शी तक्रार नोंदविण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी आरोग्य सल्ला सेवा सुरू करण्यात आली आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी पुस्तकालयातून ई-पुस्तके वाचता येतात.
::::आंतरजालस्पर्शी मतदान प्रणालीवर संशोधन सुरू आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी शिक्षणामुळे दूरस्थ भागातील विद्यार्थ्यांनाही शिक्षणाची संधी मिळाली.
::::आंतरजालस्पर्शी मुलाखतीद्वारे उमेदवारांची निवड करण्यात आली.
::::आंतरजालस्पर्शी ग्राहक सेवा चोवीस तास उपलब्ध असते.
::::आंतरजालस्पर्शी आरक्षणाची सुविधा सर्वांसाठी खुली आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी संवादामुळे माहितीची देवाणघेवाण जलद होते.
::::हे सर्व वापर &quot;Online&quot; या अर्थाशी सुसंगत आहेत. जर हा शब्द पुढे रूढ झाला, तर &quot;ऑनलाइन अर्ज&quot;, &quot;ऑनलाइन वर्ग&quot;, &quot;ऑनलाइन सेवा&quot; यांसारख्या इंग्रजी-मिश्रित वापरांना मराठी पर्याय म्हणून ही उदाहरणे वापरता येतील. [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ००:२०, १२ जुलै २०२६ (IST)
:::::कृपया लक्षात घ्यावे की विकिपीडिया हा एक मुक्तकोश आहे, येथे थोडी शिस्त पाळावी. एकच माहिती अनेक ठिकाणी लिहू नये. सर्व प्रथम आपण [[विकिपीडिया:विकिपीडिया काय नव्हे|विकिपीडिया काय नव्हे]] हे व्यवस्थित वाचून घ्यावे.
:::::#येथील नियमानुसार मूळ साहित्य अथवा विचार प्रकाशित करण्याचे माध्यम नव्हे. या तुमच्या संशोधनासाठी reseaechgate सारखी अनेक संकेतस्थळे तसेच इतर [[समाज माध्यमे]] आहेत.
:::::#विकिपीडियावर स्वतःवर किंवा स्वतःशी संबंधित लेख लिहिता येत नाही.
:::::# केवळ माहितीस्तव, online आणि internet connectivity हे दोन वेगवेगळे शब्द आहेत. ऑनलाईनसाठी उपलब्ध, सम्पृक्त, संलग्न तसेच अधिव्याप्त हे शब्द आहेत. internet connectivity या शब्दाचे स्वैर भाषांतर आंतरजालस्पर्शी होऊ शकते, online चे नाही.
:::::# आणि हो तुमची निर्मिती अजून मान्यताप्राप्त नाहीये. हवे असल्यास तिची मान्यता मिळवून घ्यावी. विकिपीडियावर याचा काहीही उपयोग नाही.
:::::[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) ०७:१०, १२ जुलै २०२६ (IST)
::::::[[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ०८:३३, १२ जुलै २०२६ (IST)

== इतरांचे बदल ==
{{साद|विजयकुमार मोटे}}, इतरांचे बदल काढू नयेत ही विनंती. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:०५, ४ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>lzxtbgjdejubib3z7ar9w7o4322aj3s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693876</id>
      <parentid>2693875</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T03:04:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>विजयकुमार मोटे</username>
        <id>184900</id>
      </contributor>
      <comment>/* संदर्भ */ Reply</comment>
      <origin>2693876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23092" sha1="0orkoe255wo36vihpk26hz5z249fh0x" xml:space="preserve">{{पान काढा}}

ONLINE (ऑनलाइन) या इंग्रजी शब्दाला मराठी मध्ये 'आंतरजालस्पर्शी'  हा शब्द आहे..  

(Internet )  इंटरनेट म्हणजे आंतरजाल..

स्पर्शी&quot; म्हणजे स्पर्श करणारा,  संपर्कात असलेला, संपर्कात येणार म्हणून

ऑनलाईन (Online) साठी 

  व्याख्या -&quot;इंटरनेटवरून (आंतरजालामार्फत) संपर्कात असलेला म्हणजे आंतरजालस्पर्शी' 

अशी व्याख्या आपल्याला 'ऑनलाईन' साठी मराठीत वापरल्या जाणाऱ्या शब्दासाठी करता येईल.

यावरून 

 एकापेक्षा जास्त लोक ( मर्यादा असलेल्या)  आंतरजालावरून संपर्कात येत असतील तर  त्यावेळी 'कक्षीय आंतरजालस्पर्शी' असा शब्द वापरता येईल.

खालीलप्रमाणे 'आंतरजालस्पर्शी' या शब्दाची व्याकरण, शब्दरचना आणि अर्थ यांच्या दृष्टीने औपचारिक नोंद करता येईल.

 'आंतरजालस्पर्शी' या शब्दाची व्याकरण, शब्दरचना आणि अर्थ यांच्या दृष्टीने औपचारिक नोंद करता येईल.
आंतरजालस्पर्शी

शब्दप्रकार : विशेषण (आवश्यकतेनुसार नाम म्हणूनही वापरता येतो)

व्युत्पत्ती :

आंतरजाल = इंटरनेट (Inter + Net → आंतरजाल)
स्पर्शी = स्पर्श करणारा, संपर्कात असलेला, संलग्न असलेला.

समास : तत्पुरुष समास (आंतरजालाशी स्पर्श/संपर्क असलेला)

 
उदाहरणे

आज सर्व शासकीय सेवा आंतरजालस्पर्शी पद्धतीने उपलब्ध आहेत.
विद्यार्थ्यांनी अर्ज आंतरजालस्पर्शी प्रणालीद्वारे भरावेत.
बँकेची आंतरजालस्पर्शी व्यवहार सेवा चोवीस तास सुरू असते.
 

भाषिक वैशिष्ट्य

'स्पर्शी' हा प्रत्यय मराठीत संपर्क किंवा संलग्नता दर्शवितो. त्यामुळे आंतरजालस्पर्शी म्हणजे &quot;आंतरजालाशी (इंटरनेटशी) संपर्कात असलेला किंवा आंतरजालाद्वारे कार्य करणारा&quot; असा अर्थ स्पष्ट होतो. हा शब्द इंग्रजीतील Online या संकल्पनेचा अर्थपूर्ण, मराठी व्याकरणाशी सुसंगत आणि सहज समजणारा प्रतिशब्द मानता येईल.  


शब्दाचा उगम (निर्मिती):मराठी भाषेमध्ये 'ऑनलाइन' या शब्दाऐवजी योग्य आणि अर्थपूर्ण शब्द असावा, म्हणून या शब्दाची निर्मिती झाली. हा शब्द  स्वतः ‍ ‍(विजयकुमार मोटे)   तयार केला असून, सर्वप्रथम त्यांच्या लेखनात याचा वापर झाला आहे

: सदरील विभाग [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] यांनी ४ जुलै २०२६ रोजी निर्माण केल्याचे दिसते. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १२:४३, ४ जुलै २०२६ (IST)
	
	
:@[[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] नमस्कार, आपण online या इंग्लिश शब्दाची व्याख्या देत आहात की internet? याच सोबत &quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; हा शब्द आपल्याला आंतरजालावर कुठे आढळला? याचा खुलासा कराल का?-[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १२:४५, ४ जुलै २०२६ (IST)

== आंतरजालस्पर्शी हा मराठी शब्द ऑनलाईन या इंग्रजी शब्दासाठी सर्वप्रथम कोणी वापरला ==


शब्दाचा उगम (निर्मिती):मराठी भाषेमध्ये 'ऑनलाइन' या शब्दाऐवजी योग्य आणि अर्थपूर्ण शब्द असावा, म्हणून या शब्दाची निर्मिती झाली. हा शब्द स्वतः ‍ ‍(विजयकुमार मोटे) तयार केला असून, सर्वप्रथम त्यांच्या लेखनात याचा वापर झाला आहे [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) १५:१२, ४ जुलै २०२६ (IST)

== माध्यमांतील उल्लेख ==

''आंतरजालस्पर्शी'' हा शब्द &quot;ऑनलाइन&quot; या इंग्रजी शब्दासाठी मराठी प्रतिशब्द म्हणून विजयकुमार कुबेर मोटे यांनी सुचविल्याची बातमी विविध मराठी वर्तमानपत्रांत प्रसिद्ध झाली. या बातम्यांमध्ये मराठीतील तांत्रिक शब्दसंपदा समृद्ध करण्याच्या उद्देशाने हा शब्द तयार केल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=ऑनलाइनला मराठी पर्याय; मोहोळच्या विजयकुमार मोटे यांची 'आंतरजालस्पर्शी' शब्दनिर्मिती
|newspaper=अकलूज वैभव
|page=4
|date= 2026-06-06
|language=mr
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=ऑनलाइनला मराठी पर्याय; मोहोळच्या विजयकुमार मोटे यांची 'आंतरजालस्पर्शी' शब्दनिर्मिती
|newspaper=बळींचे राज्य
|date= 2026-06-06 
|page=2
|language=mr
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=आंतरजालस्पर्शी : 'ऑनलाइन'ला मराठी प्रतिशब्द
|url=https://epaper.pudhari.news/editionname/MySolapur/PUDHARI_MSOL/page/4/article/PUDHARI_MSOL_20260710_04_8
|newspaper=दैनिक पुढारी
|date=2026-07-10
|language=mr
|access-date=2026-07-10
}}&lt;/ref&gt;
== संदर्भ ==
{{Reflist}}

:संदर्भ? -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:०१, ४ जुलै २०२६ (IST)

:@[[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] नमस्कार, सदरील लेखात अनेक त्रुटी आहेत. सर्वप्रथम लेखास सोशल मीडिया, जसेकी फेसबुक, यांचे संदर्भ जोडता येत नाहीत. सदरील शब्द निर्मिती ही स्वयंघोषित आहे, मान्यता प्राप्त नाही. विकिपीडियावर स्वतःवर किंवा स्वतःशी संबंधित लेख लिहिता येत नाहीत. अपेक्षा आहे की, विकिपीडियावर सध्या एक लाखापेक्षा अधिक लेख असून त्यात आपण छोट छोटी संपादने करून आपले योगदान देताल. लवकरच हा मसुदा उडवण्यात येईल. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १०:०१, १० जुलै २०२६ (IST)
::@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]]   https://epaper.pudhari.news/editionname/MySolapur/PUDHARI_MSOL/page/4/article/PUDHARI_MSOL_20260710_04_8
:: याबाबत काय करावे . किंवा वर्तमानपत्रातील बातमीची चित्रे अशी अपलोड करावीत 
:: आपण सांगावे . या आपण संपादन करावे [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) १०:४४, १० जुलै २०२६ (IST)
:::साधा प्रश्न आहे, कशाला जोडायचे, त्यात तुम्ही तुमचीच माहिती देताय? शासनाने/मराठी विश्वकोशाने नाही दिली ती बातमी. आणि हो, आंतरजालस्पर्शी हे internet connectivity चे स्वैर भाषांतर होऊ शकते, ऑनलाईन चे नाही. आपल्या मोबाईल मध्ये विविध अँप आहेत, जे ऑनलाईन साठी उपलब्ध हा शब्द खूप काळापासून वापरतात. अजून जास्त जवळचे शब्द पाहिजे असतील तर सम्पृक्त, संलग्न अथवा अधिव्याप्त हे होऊ शकतात, आंतरजालस्पर्शी नाही. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) ११:२१, १० जुलै २०२६ (IST)
::::highper link kadhun 
::::takato [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ११:२६, १० जुलै २०२६ (IST)
:::::Internet Connectivity यासाठी मराठीत संदर्भानुसार पुढील पर्याय योग्य आहेत:
:::::आंतरजाल जोडणी — सर्वात सोपा आणि नैसर्गिक पर्याय.
:::::आंतरजालाशी जोडणी — अधिक स्पष्ट व औपचारिक.
:::::आंतरजाल संलग्नता — तांत्रिक किंवा शासकीय लेखनासाठी योग्य. �
:::::Cambridge Dictionary +1
:::::सुचवलेल्या &quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; या शब्दाचा वापर  केला तर Internet Connectivity साठी पुढील मराठी रूपे सुचवता येतील:
:::::आंतरजालस्पर्शी जोडणी
:::::आंतरजालस्पर्शी संपर्क
:::::आंतरजालस्पर्शी संलग्नता
:::::यापैकी &quot;आंतरजालस्पर्शी जोडणी&quot; हा शब्द सर्वाधिक अर्थपूर्ण आणि सहज समजणारा वाटतो. [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ०७:३७, १२ जुलै २०२६ (IST)
::::आपण मला  बदल सुचवा त्यानुसार आवश्यक ती माहिती दुरुस्त करु. आंतरजालस्पर्शी याविषयी माहिती व रचना केली आहे. परंतु सम्पृक्त, संलग्न अथवा अधिव्याप्त   यांच्या पेक्षा आंतरजालस्पर्शी हा शब्द  दैनंदिन व्यवहारांमध्ये वापरण्यास सोपा आहे. [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ००:१६, १२ जुलै २०२६ (IST)
::::&quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; (Online) हा शब्द वापरून विविध क्षेत्रांतील उदाहरणे:
::::आंतरजालस्पर्शी अर्ज भरावा.
::::आंतरजालस्पर्शी प्रवेश प्रक्रिया सुरू झाली आहे.
::::विद्यार्थ्यांसाठी आंतरजालस्पर्शी वर्ग आयोजित करण्यात आले आहेत.
::::आंतरजालस्पर्शी परीक्षा नियोजित वेळेनुसार होईल.
::::शासनाच्या अनेक आंतरजालस्पर्शी सेवा नागरिकांसाठी उपलब्ध आहेत.
::::आंतरजालस्पर्शी बँकिंगमुळे व्यवहार सोपे झाले आहेत.
::::आंतरजालस्पर्शी पेमेंट सुरक्षित पद्धतीने करा.
::::आंतरजालस्पर्शी बैठकीत सर्व सदस्य सहभागी झाले.
::::आंतरजालस्पर्शी प्रशिक्षण कार्यक्रम यशस्वीरीत्या पार पडला.
::::आंतरजालस्पर्शी नोंदणीची अंतिम तारीख उद्या आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी खरेदी करताना विश्वसनीय संकेतस्थळ वापरा.
::::आंतरजालस्पर्शी तक्रार नोंदविण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी आरोग्य सल्ला सेवा सुरू करण्यात आली आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी पुस्तकालयातून ई-पुस्तके वाचता येतात.
::::आंतरजालस्पर्शी मतदान प्रणालीवर संशोधन सुरू आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी शिक्षणामुळे दूरस्थ भागातील विद्यार्थ्यांनाही शिक्षणाची संधी मिळाली.
::::आंतरजालस्पर्शी मुलाखतीद्वारे उमेदवारांची निवड करण्यात आली.
::::आंतरजालस्पर्शी ग्राहक सेवा चोवीस तास उपलब्ध असते.
::::आंतरजालस्पर्शी आरक्षणाची सुविधा सर्वांसाठी खुली आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी संवादामुळे माहितीची देवाणघेवाण जलद होते.
::::हे सर्व वापर &quot;Online&quot; या अर्थाशी सुसंगत आहेत. जर हा शब्द पुढे रूढ झाला, तर &quot;ऑनलाइन अर्ज&quot;, &quot;ऑनलाइन वर्ग&quot;, &quot;ऑनलाइन सेवा&quot; यांसारख्या इंग्रजी-मिश्रित वापरांना मराठी पर्याय म्हणून ही उदाहरणे वापरता येतील. [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ००:२०, १२ जुलै २०२६ (IST)
:::::कृपया लक्षात घ्यावे की विकिपीडिया हा एक मुक्तकोश आहे, येथे थोडी शिस्त पाळावी. एकच माहिती अनेक ठिकाणी लिहू नये. सर्व प्रथम आपण [[विकिपीडिया:विकिपीडिया काय नव्हे|विकिपीडिया काय नव्हे]] हे व्यवस्थित वाचून घ्यावे.
:::::#येथील नियमानुसार मूळ साहित्य अथवा विचार प्रकाशित करण्याचे माध्यम नव्हे. या तुमच्या संशोधनासाठी reseaechgate सारखी अनेक संकेतस्थळे तसेच इतर [[समाज माध्यमे]] आहेत.
:::::#विकिपीडियावर स्वतःवर किंवा स्वतःशी संबंधित लेख लिहिता येत नाही.
:::::# केवळ माहितीस्तव, online आणि internet connectivity हे दोन वेगवेगळे शब्द आहेत. ऑनलाईनसाठी उपलब्ध, सम्पृक्त, संलग्न तसेच अधिव्याप्त हे शब्द आहेत. internet connectivity या शब्दाचे स्वैर भाषांतर आंतरजालस्पर्शी होऊ शकते, online चे नाही.
:::::# आणि हो तुमची निर्मिती अजून मान्यताप्राप्त नाहीये. हवे असल्यास तिची मान्यता मिळवून घ्यावी. विकिपीडियावर याचा काहीही उपयोग नाही.
:::::[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) ०७:१०, १२ जुलै २०२६ (IST)
::::::[[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ०८:३३, १२ जुलै २०२६ (IST)
:::::Internet Connectivity हा शब्द 
:::::इंटरनेट चालू आहे किंवा बंद आहे या साठी  वापरतात...
:::::आणि इंटरनेटमार्फत (आंतरजालामार्फत ) जोडलेला 
:::::मग एक असू शकतो किंवा अनेक जण असू शकतात शकतात.  तो आंतरजालस्पर्शी 
:::::इंटरनेट कनेक्टिव्हिटी नंतर  आंतरजालास्पर्शी  हा शब्द येतो. [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ०८:३४, १२ जुलै २०२६ (IST)

== इतरांचे बदल ==
{{साद|विजयकुमार मोटे}}, इतरांचे बदल काढू नयेत ही विनंती. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:०५, ४ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>0orkoe255wo36vihpk26hz5z249fh0x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693903</id>
      <parentid>2693876</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T09:40:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>विजयकुमार मोटे</username>
        <id>184900</id>
      </contributor>
      <origin>2693903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22967" sha1="rcb95fewbqe5hhsa545mxbdtcd3es93" xml:space="preserve">{{पान काढा}}

ONLINE (ऑनलाइन) या इंग्रजी शब्दाला मराठी मध्ये 'आंतरजालस्पर्शी'  हा शब्द आहे..  

(Internet )  इंटरनेट म्हणजे आंतरजाल..

स्पर्शी&quot; म्हणजे स्पर्श करणारा,  संपर्कात असलेला, संपर्कात येणार म्हणून

ऑनलाईन (Online) साठी 

  व्याख्या - आंतरजाल (इंटरनेट) याच्या माध्यमातून संपर्कात असलेला किंवा आंतरजालाद्वारे कार्य करणारा म्हणजे आंतरजालस्पर्शी

अशी व्याख्या 'ऑनलाईन' साठी मराठीत वापरल्या जाणाऱ्या शब्दासाठी करण्यात आलेली आहे.

यावरून 

एकापेक्षा जास्त लोक ( मर्यादा असलेल्या)  आंतरजालावरून संपर्कात येत असतील तर  त्यावेळी 'कक्षीय आंतरजालस्पर्शी' असा शब्द वापरता येईल.

खालीलप्रमाणे 'आंतरजालस्पर्शी' या शब्दाची व्याकरण, शब्दरचना आणि अर्थ यांच्या दृष्टीने औपचारिक नोंद करता येते.

'''आंतरजालस्पर्शी'''

शब्दप्रकार : विशेषण (आवश्यकतेनुसार नाम म्हणूनही वापरता येतो)

व्युत्पत्ती :

आंतरजाल = इंटरनेट 
स्पर्शी = स्पर्श करणारा, संपर्कात असलेला, संलग्न असलेला.

समास : तत्पुरुष समास (आंतरजालाशी स्पर्श/संपर्क असलेला)

'''उदाहरणे'''

आज सर्व शासकीय सेवा आंतरजालस्पर्शी पद्धतीने उपलब्ध आहेत.
विद्यार्थ्यांनी अर्ज आंतरजालस्पर्शी प्रणालीद्वारे भरावेत.
बँकेची आंतरजालस्पर्शी व्यवहार सेवा चोवीस तास सुरू असते.


'''भाषिक वैशिष्ट्य'''

'स्पर्शी' हा प्रत्यय मराठीत संपर्क किंवा संलग्नता दर्शवितो. त्यामुळे आंतरजालस्पर्शी म्हणजे &quot;आंतरजालाशी (इंटरनेटशी) संपर्कात असलेला किंवा आंतरजालाद्वारे कार्य करणारा&quot; असा अर्थ स्पष्ट होतो. हा शब्द इंग्रजीतील Online या संकल्पनेचा अर्थपूर्ण, मराठी व्याकरणाशी सुसंगत आणि सहज समजणारा प्रतिशब्द मानता येईल.  


शब्दाचा उगम (निर्मिती):मराठी भाषेमध्ये 'ऑनलाइन' या शब्दाऐवजी योग्य आणि अर्थपूर्ण शब्द असावा, म्हणून या शब्दाची निर्मिती झाली.

: सदरील विभाग [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] यांनी ४ जुलै २०२६ रोजी निर्माण केल्याचे दिसते. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १२:४३, ४ जुलै २०२६ (IST)
	
	
:@[[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] नमस्कार, आपण online या इंग्लिश शब्दाची व्याख्या देत आहात की internet? याच सोबत &quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; हा शब्द आपल्याला आंतरजालावर कुठे आढळला? याचा खुलासा कराल का?-[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १२:४५, ४ जुलै २०२६ (IST)


शब्दाचा उगम (निर्मिती):मराठी भाषेमध्ये 'ऑनलाइन' या शब्दाऐवजी योग्य आणि अर्थपूर्ण शब्द असावा, म्हणून या शब्दाची निर्मिती झाली. हा शब्द स्वतः ‍ ‍(विजयकुमार मोटे) तयार केला असून, सर्वप्रथम त्यांच्या लेखनात याचा वापर झाला आहे [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) १५:१२, ४ जुलै २०२६ (IST)

== माध्यमांतील उल्लेख ==

''आंतरजालस्पर्शी'' हा शब्द &quot;ऑनलाइन&quot; या इंग्रजी शब्दासाठी मराठी प्रतिशब्द म्हणून विजयकुमार कुबेर मोटे यांनी सुचविल्याची बातमी विविध मराठी वर्तमानपत्रांत प्रसिद्ध झाली. या बातम्यांमध्ये मराठीतील तांत्रिक शब्दसंपदा समृद्ध करण्याच्या उद्देशाने हा शब्द तयार केल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=ऑनलाइनला मराठी पर्याय; मोहोळच्या विजयकुमार मोटे यांची 'आंतरजालस्पर्शी' शब्दनिर्मिती
|newspaper=अकलूज वैभव
|page=4
|date= 2026-06-06
|language=mr
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=ऑनलाइनला मराठी पर्याय; मोहोळच्या विजयकुमार मोटे यांची 'आंतरजालस्पर्शी' शब्दनिर्मिती
|newspaper=बळींचे राज्य
|date= 2026-06-06 
|page=2
|language=mr
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=आंतरजालस्पर्शी : 'ऑनलाइन'ला मराठी प्रतिशब्द
|url=https://epaper.pudhari.news/editionname/MySolapur/PUDHARI_MSOL/page/4/article/PUDHARI_MSOL_20260710_04_8
|newspaper=दैनिक पुढारी
|date=2026-07-10
|language=mr
|access-date=2026-07-10
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;{{Cite news
|title='ऑनलाइन ला मराठी पर्याय; वाळूजच्या विजयकुमार मोटे यांची 'आंतरजालास्पर्शी' शब्दनिर्मिती
|url=https://epaper.punyanagari.in/editionname/Solapur/PNAGARI_SSU/PNAGARI_SSU_20260712/date/2026-07-12/page/5/article/PNAGARI_SSU_20260712_05_4
|newspaper=दैनिक पुण्यनगरी
|date=2026-07-12
|language=mr
|access-date=2026-07-12
}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{Reflist}}

:संदर्भ? -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:०१, ४ जुलै २०२६ (IST)

:@[[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] नमस्कार, सदरील लेखात अनेक त्रुटी आहेत. सर्वप्रथम लेखास सोशल मीडिया, जसेकी फेसबुक, यांचे संदर्भ जोडता येत नाहीत. सदरील शब्द निर्मिती ही स्वयंघोषित आहे, मान्यता प्राप्त नाही. विकिपीडियावर स्वतःवर किंवा स्वतःशी संबंधित लेख लिहिता येत नाहीत. अपेक्षा आहे की, विकिपीडियावर सध्या एक लाखापेक्षा अधिक लेख असून त्यात आपण छोट छोटी संपादने करून आपले योगदान देताल. लवकरच हा मसुदा उडवण्यात येईल. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १०:०१, १० जुलै २०२६ (IST)
::@[[सदस्य:संतोष गोरे|संतोष गोरे]]   https://epaper.pudhari.news/editionname/MySolapur/PUDHARI_MSOL/page/4/article/PUDHARI_MSOL_20260710_04_8
:: याबाबत काय करावे . किंवा वर्तमानपत्रातील बातमीची चित्रे अशी अपलोड करावीत 
:: आपण सांगावे . या आपण संपादन करावे [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) १०:४४, १० जुलै २०२६ (IST)
:::साधा प्रश्न आहे, कशाला जोडायचे, त्यात तुम्ही तुमचीच माहिती देताय? शासनाने/मराठी विश्वकोशाने नाही दिली ती बातमी. आणि हो, आंतरजालस्पर्शी हे internet connectivity चे स्वैर भाषांतर होऊ शकते, ऑनलाईन चे नाही. आपल्या मोबाईल मध्ये विविध अँप आहेत, जे ऑनलाईन साठी उपलब्ध हा शब्द खूप काळापासून वापरतात. अजून जास्त जवळचे शब्द पाहिजे असतील तर सम्पृक्त, संलग्न अथवा अधिव्याप्त हे होऊ शकतात, आंतरजालस्पर्शी नाही. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) ११:२१, १० जुलै २०२६ (IST)
::::highper link kadhun 
::::takato [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ११:२६, १० जुलै २०२६ (IST)
:::::Internet Connectivity यासाठी मराठीत संदर्भानुसार पुढील पर्याय योग्य आहेत:
:::::आंतरजाल जोडणी — सर्वात सोपा आणि नैसर्गिक पर्याय.
:::::आंतरजालाशी जोडणी — अधिक स्पष्ट व औपचारिक.
:::::आंतरजाल संलग्नता — तांत्रिक किंवा शासकीय लेखनासाठी योग्य. �
:::::Cambridge Dictionary +1
:::::सुचवलेल्या &quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; या शब्दाचा वापर  केला तर Internet Connectivity साठी पुढील मराठी रूपे सुचवता येतील:
:::::आंतरजालस्पर्शी जोडणी
:::::आंतरजालस्पर्शी संपर्क
:::::आंतरजालस्पर्शी संलग्नता
:::::यापैकी &quot;आंतरजालस्पर्शी जोडणी&quot; हा शब्द सर्वाधिक अर्थपूर्ण आणि सहज समजणारा वाटतो. [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ०७:३७, १२ जुलै २०२६ (IST)
::::आपण मला  बदल सुचवा त्यानुसार आवश्यक ती माहिती दुरुस्त करु. आंतरजालस्पर्शी याविषयी माहिती व रचना केली आहे. परंतु सम्पृक्त, संलग्न अथवा अधिव्याप्त   यांच्या पेक्षा आंतरजालस्पर्शी हा शब्द  दैनंदिन व्यवहारांमध्ये वापरण्यास सोपा आहे. [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ००:१६, १२ जुलै २०२६ (IST)
::::&quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; (Online) हा शब्द वापरून विविध क्षेत्रांतील उदाहरणे:
::::आंतरजालस्पर्शी अर्ज भरावा.
::::आंतरजालस्पर्शी प्रवेश प्रक्रिया सुरू झाली आहे.
::::विद्यार्थ्यांसाठी आंतरजालस्पर्शी वर्ग आयोजित करण्यात आले आहेत.
::::आंतरजालस्पर्शी परीक्षा नियोजित वेळेनुसार होईल.
::::शासनाच्या अनेक आंतरजालस्पर्शी सेवा नागरिकांसाठी उपलब्ध आहेत.
::::आंतरजालस्पर्शी बँकिंगमुळे व्यवहार सोपे झाले आहेत.
::::आंतरजालस्पर्शी पेमेंट सुरक्षित पद्धतीने करा.
::::आंतरजालस्पर्शी बैठकीत सर्व सदस्य सहभागी झाले.
::::आंतरजालस्पर्शी प्रशिक्षण कार्यक्रम यशस्वीरीत्या पार पडला.
::::आंतरजालस्पर्शी नोंदणीची अंतिम तारीख उद्या आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी खरेदी करताना विश्वसनीय संकेतस्थळ वापरा.
::::आंतरजालस्पर्शी तक्रार नोंदविण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी आरोग्य सल्ला सेवा सुरू करण्यात आली आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी पुस्तकालयातून ई-पुस्तके वाचता येतात.
::::आंतरजालस्पर्शी मतदान प्रणालीवर संशोधन सुरू आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी शिक्षणामुळे दूरस्थ भागातील विद्यार्थ्यांनाही शिक्षणाची संधी मिळाली.
::::आंतरजालस्पर्शी मुलाखतीद्वारे उमेदवारांची निवड करण्यात आली.
::::आंतरजालस्पर्शी ग्राहक सेवा चोवीस तास उपलब्ध असते.
::::आंतरजालस्पर्शी आरक्षणाची सुविधा सर्वांसाठी खुली आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी संवादामुळे माहितीची देवाणघेवाण जलद होते.
::::हे सर्व वापर &quot;Online&quot; या अर्थाशी सुसंगत आहेत. जर हा शब्द पुढे रूढ झाला, तर &quot;ऑनलाइन अर्ज&quot;, &quot;ऑनलाइन वर्ग&quot;, &quot;ऑनलाइन सेवा&quot; यांसारख्या इंग्रजी-मिश्रित वापरांना मराठी पर्याय म्हणून ही उदाहरणे वापरता येतील.

 [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ००:२०, १२ जुलै २०२६ (IST)
:::::कृपया लक्षात घ्यावे की विकिपीडिया हा एक मुक्तकोश आहे, येथे थोडी शिस्त पाळावी. एकच माहिती अनेक ठिकाणी लिहू नये. सर्व प्रथम आपण [[विकिपीडिया:विकिपीडिया काय नव्हे|विकिपीडिया काय नव्हे]] हे व्यवस्थित वाचून घ्यावे.

:::::#येथील नियमानुसार मूळ साहित्य अथवा विचार प्रकाशित करण्याचे माध्यम नव्हे. या तुमच्या संशोधनासाठी reseaechgate सारखी अनेक संकेतस्थळे तसेच इतर [[समाज माध्यमे]] आहेत.

:::::#विकिपीडियावर स्वतःवर किंवा स्वतःशी संबंधित लेख लिहिता येत नाही.

:::::# केवळ माहितीस्तव, online आणि internet connectivity हे दोन वेगवेगळे शब्द आहेत. ऑनलाईनसाठी उपलब्ध, सम्पृक्त, संलग्न तसेच अधिव्याप्त हे शब्द आहेत. internet connectivity या शब्दाचे स्वैर भाषांतर आंतरजालस्पर्शी होऊ शकते, online चे नाही.
:::::# आणि हो तुमची निर्मिती अजून मान्यताप्राप्त नाहीये. हवे असल्यास तिची मान्यता मिळवून घ्यावी. विकिपीडियावर याचा काहीही उपयोग नाही.
:::::[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) ०७:१०, १२ जुलै २०२६ (IST)
::::::[[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ०८:३३, १२ जुलै २०२६ (IST)
:::::Internet Connectivity हा शब्द 
:::::इंटरनेट चालू आहे किंवा बंद आहे या साठी  वापरतात...
:::::आणि इंटरनेटमार्फत (आंतरजालामार्फत ) जोडलेला 
:::::मग एक असू शकतो किंवा अनेक जण असू शकतात शकतात.  तो आंतरजालस्पर्शी 
:::::इंटरनेट कनेक्टिव्हिटी नंतर  आंतरजालास्पर्शी  हा शब्द येतो. [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ०८:३४, १२ जुलै २०२६ (IST)

== इतरांचे बदल ==
{{साद|विजयकुमार मोटे}}, इतरांचे बदल काढू नयेत ही विनंती. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:०५, ४ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>rcb95fewbqe5hhsa545mxbdtcd3es93</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693904</id>
      <parentid>2693903</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T09:52:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>विजयकुमार मोटे</username>
        <id>184900</id>
      </contributor>
      <origin>2693904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20276" sha1="s4hpxc238ujwu3spc7btcmbxgqqwjfh" xml:space="preserve">{{पान काढा}}

ONLINE (ऑनलाइन) या इंग्रजी शब्दाला मराठी मध्ये 'आंतरजालस्पर्शी'  हा शब्द आहे..  

(Internet )  इंटरनेट म्हणजे आंतरजाल..

स्पर्शी&quot; म्हणजे स्पर्श करणारा,  संपर्कात असलेला, संपर्कात येणारा

म्हणून

ऑनलाईन (Online) साठी 

  व्याख्या - आंतरजाल (इंटरनेट) याच्या माध्यमातून संपर्कात असलेला किंवा आंतरजालाद्वारे कार्य करणारा म्हणजे आंतरजालस्पर्शी

अशी व्याख्या 'ऑनलाईन' साठी मराठीत वापरल्या जाणाऱ्या शब्दासाठी करण्यात आलेली आहे.

यावरून 

एकापेक्षा जास्त लोक ( मर्यादा असलेल्या)  आंतरजालावरून संपर्कात येत असतील तर  त्यावेळी 'कक्षीय आंतरजालस्पर्शी' असा शब्द वापरता येईल.

खालीलप्रमाणे 'आंतरजालस्पर्शी' या शब्दाची व्याकरण, शब्दरचना आणि अर्थ यांच्या दृष्टीने औपचारिक नोंद करता येते.

'''आंतरजालस्पर्शी'''

शब्दप्रकार : विशेषण (आवश्यकतेनुसार नाम म्हणूनही वापरता येतो)

व्युत्पत्ती :

आंतरजाल = इंटरनेट 
स्पर्शी = स्पर्श करणारा, संपर्कात असलेला, संलग्न असलेला.

समास : तत्पुरुष समास (आंतरजालाशी स्पर्श/संपर्क असलेला)

'''उदाहरणे'''

आज सर्व शासकीय सेवा आंतरजालस्पर्शी पद्धतीने उपलब्ध आहेत.
विद्यार्थ्यांनी अर्ज आंतरजालस्पर्शी प्रणालीद्वारे भरावेत.
बँकेची आंतरजालस्पर्शी व्यवहार सेवा चोवीस तास सुरू असते.


'''भाषिक वैशिष्ट्य'''

'स्पर्शी' हा प्रत्यय मराठीत संपर्क किंवा संलग्नता दर्शवितो. त्यामुळे आंतरजालस्पर्शी म्हणजे &quot;आंतरजालाशी (इंटरनेटशी) संपर्कात असलेला किंवा आंतरजालाद्वारे कार्य करणारा&quot; असा अर्थ स्पष्ट होतो. हा शब्द इंग्रजीतील Online या संकल्पनेचा अर्थपूर्ण, मराठी व्याकरणाशी सुसंगत आणि सहज समजणारा प्रतिशब्द आहे.  


शब्दाचा उगम (निर्मिती):मराठी भाषेमध्ये 'ऑनलाइन' या शब्दाऐवजी योग्य आणि अर्थपूर्ण शब्द असावा, म्हणून या शब्दाची निर्मिती झाली.

: सदरील विभाग [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] यांनी ४ जुलै २०२६ रोजी निर्माण केल्याचे दिसते. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १२:४३, ४ जुलै २०२६ (IST)
	
	
:@[[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] नमस्कार, आपण online या इंग्लिश शब्दाची व्याख्या देत आहात की internet? याच सोबत &quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; हा शब्द आपल्याला आंतरजालावर कुठे आढळला? याचा खुलासा कराल का?-[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १२:४५, ४ जुलै २०२६ (IST)


शब्दाचा उगम (निर्मिती):मराठी भाषेमध्ये 'ऑनलाइन' या शब्दाऐवजी योग्य आणि अर्थपूर्ण शब्द असावा, म्हणून या शब्दाची निर्मिती झाली आहे.
== माध्यमांतील उल्लेख ==

''आंतरजालस्पर्शी'' हा शब्द &quot;ऑनलाइन&quot; या इंग्रजी शब्दासाठी मराठी प्रतिशब्द म्हणून विजयकुमार कुबेर मोटे यांनी सुचविल्याची बातमी विविध मराठी वर्तमानपत्रांत प्रसिद्ध झाली. या बातम्यांमध्ये मराठीतील तांत्रिक शब्दसंपदा समृद्ध करण्याच्या उद्देशाने हा शब्द तयार केल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=ऑनलाइनला मराठी पर्याय; मोहोळच्या विजयकुमार मोटे यांची 'आंतरजालस्पर्शी' शब्दनिर्मिती
|newspaper=अकलूज वैभव
|page=4
|date= 2026-06-06
|language=mr
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=ऑनलाइनला मराठी पर्याय; मोहोळच्या विजयकुमार मोटे यांची 'आंतरजालस्पर्शी' शब्दनिर्मिती
|newspaper=बळींचे राज्य
|date= 2026-06-06 
|page=2
|language=mr
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite news
|title=आंतरजालस्पर्शी : 'ऑनलाइन'ला मराठी प्रतिशब्द
|url=https://epaper.pudhari.news/editionname/MySolapur/PUDHARI_MSOL/page/4/article/PUDHARI_MSOL_20260710_04_8
|newspaper=दैनिक पुढारी
|date=2026-07-10
|language=mr
|access-date=2026-07-10
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref&gt;{{Cite news
|title='ऑनलाइन ला मराठी पर्याय; वाळूजच्या विजयकुमार मोटे यांची 'आंतरजालास्पर्शी' शब्दनिर्मिती
|url=https://epaper.punyanagari.in/editionname/Solapur/PNAGARI_SSU/PNAGARI_SSU_20260712/date/2026-07-12/page/5/article/PNAGARI_SSU_20260712_05_4
|newspaper=दैनिक पुण्यनगरी
|date=2026-07-12
|language=mr
|access-date=2026-07-12
}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{Reflist}}

:संदर्भ? -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:०१, ४ जुलै २०२६ (IST)

:@[[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] नमस्कार, सदरील लेखात अनेक त्रुटी आहेत. सर्वप्रथम लेखास सोशल मीडिया, जसेकी फेसबुक, यांचे संदर्भ जोडता येत नाहीत. सदरील शब्द निर्मिती ही स्वयंघोषित आहे, मान्यता प्राप्त नाही. विकिपीडियावर स्वतःवर किंवा स्वतःशी संबंधित लेख लिहिता येत नाहीत. अपेक्षा आहे की, विकिपीडियावर सध्या एक लाखापेक्षा अधिक लेख असून त्यात आपण छोट छोटी संपादने करून आपले योगदान देताल. लवकरच हा मसुदा उडवण्यात येईल. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) १०:०१, १० जुलै २०२६ (IST)
 
:: आपण सांगावे . या आपण संपादन करावे [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) १०:४४, १० जुलै २०२६ (IST)
:::साधा प्रश्न आहे, कशाला जोडायचे, त्यात तुम्ही तुमचीच माहिती देताय? शासनाने/मराठी विश्वकोशाने नाही दिली ती बातमी. आणि हो, आंतरजालस्पर्शी हे internet connectivity चे स्वैर भाषांतर होऊ शकते, ऑनलाईन चे नाही. आपल्या मोबाईल मध्ये विविध अँप आहेत, जे ऑनलाईन साठी उपलब्ध हा शब्द खूप काळापासून वापरतात. अजून जास्त जवळचे शब्द पाहिजे असतील तर सम्पृक्त, संलग्न अथवा अधिव्याप्त हे होऊ शकतात, आंतरजालस्पर्शी नाही. -[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) ११:२१, १० जुलै २०२६ (IST)
::::highper link kadhun   

::::आपण मला  बदल सुचवा त्यानुसार आवश्यक ती माहिती दुरुस्त करु. आंतरजालस्पर्शी याविषयी माहिती व रचना केली आहे. परंतु सम्पृक्त, संलग्न अथवा अधिव्याप्त   यांच्या पेक्षा आंतरजालस्पर्शी हा शब्द  दैनंदिन व्यवहारांमध्ये वापरण्यास सोपा आहे. [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ००:१६, १२ जुलै २०२६ (IST)
::::&quot;आंतरजालस्पर्शी&quot; (Online) हा शब्द वापरून विविध क्षेत्रांतील उदाहरणे:
::::आंतरजालस्पर्शी अर्ज भरावा.
::::आंतरजालस्पर्शी प्रवेश प्रक्रिया सुरू झाली आहे.
::::विद्यार्थ्यांसाठी आंतरजालस्पर्शी वर्ग आयोजित करण्यात आले आहेत.
::::आंतरजालस्पर्शी परीक्षा नियोजित वेळेनुसार होईल.
::::शासनाच्या अनेक आंतरजालस्पर्शी सेवा नागरिकांसाठी उपलब्ध आहेत.
::::आंतरजालस्पर्शी बँकिंगमुळे व्यवहार सोपे झाले आहेत.
::::आंतरजालस्पर्शी पेमेंट सुरक्षित पद्धतीने करा.
::::आंतरजालस्पर्शी बैठकीत सर्व सदस्य सहभागी झाले.
::::आंतरजालस्पर्शी प्रशिक्षण कार्यक्रम यशस्वीरीत्या पार पडला.
::::आंतरजालस्पर्शी नोंदणीची अंतिम तारीख उद्या आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी खरेदी करताना विश्वसनीय संकेतस्थळ वापरा.
::::आंतरजालस्पर्शी तक्रार नोंदविण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी आरोग्य सल्ला सेवा सुरू करण्यात आली आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी पुस्तकालयातून ई-पुस्तके वाचता येतात.
::::आंतरजालस्पर्शी मतदान प्रणालीवर संशोधन सुरू आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी शिक्षणामुळे दूरस्थ भागातील विद्यार्थ्यांनाही शिक्षणाची संधी मिळाली.
::::आंतरजालस्पर्शी मुलाखतीद्वारे उमेदवारांची निवड करण्यात आली.
::::आंतरजालस्पर्शी ग्राहक सेवा चोवीस तास उपलब्ध असते.
::::आंतरजालस्पर्शी आरक्षणाची सुविधा सर्वांसाठी खुली आहे.
::::आंतरजालस्पर्शी संवादामुळे माहितीची देवाणघेवाण जलद होते.
::::हे सर्व वापर &quot;Online&quot; या अर्थाशी सुसंगत आहेत. जर हा शब्द पुढे रूढ झाला, तर &quot;ऑनलाइन अर्ज&quot;, &quot;ऑनलाइन वर्ग&quot;, &quot;ऑनलाइन सेवा&quot; यांसारख्या इंग्रजी-मिश्रित वापरांना मराठी पर्याय म्हणून ही उदाहरणे वापरता येतील.

 [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ००:२०, १२ जुलै २०२६ (IST)
:::::कृपया लक्षात घ्यावे की विकिपीडिया हा एक मुक्तकोश आहे, येथे थोडी शिस्त पाळावी. एकच माहिती अनेक ठिकाणी लिहू नये. सर्व प्रथम आपण [[विकिपीडिया:विकिपीडिया काय नव्हे|विकिपीडिया काय नव्हे]] हे व्यवस्थित वाचून घ्यावे.

:::::#येथील नियमानुसार मूळ साहित्य अथवा विचार प्रकाशित करण्याचे माध्यम नव्हे. या तुमच्या संशोधनासाठी reseaechgate सारखी अनेक संकेतस्थळे तसेच इतर [[समाज माध्यमे]] आहेत.

:::::#विकिपीडियावर स्वतःवर किंवा स्वतःशी संबंधित लेख लिहिता येत नाही.

:::::# केवळ माहितीस्तव, online आणि internet connectivity हे दोन वेगवेगळे शब्द आहेत. ऑनलाईनसाठी उपलब्ध, सम्पृक्त, संलग्न तसेच अधिव्याप्त हे शब्द आहेत. internet connectivity या शब्दाचे स्वैर भाषांतर आंतरजालस्पर्शी होऊ शकते, online चे नाही.
:::::# आणि हो तुमची निर्मिती अजून मान्यताप्राप्त नाहीये. हवे असल्यास तिची मान्यता मिळवून घ्यावी. विकिपीडियावर याचा काहीही उपयोग नाही.
:::::[[User:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;color: blue; font-weight: bold; background: linear-gradient( orange, white, green)&quot;&gt;. संतोष गोरे .&lt;/span&gt;]] ([[सदस्य चर्चा:संतोष गोरे|&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 3px 3px 1px;&quot;&gt; ✉️&lt;/span&gt;]] ) ०७:१०, १२ जुलै २०२६ (IST)
::::::[[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ०८:३३, १२ जुलै २०२६ (IST)
:::::Internet Connectivity हा शब्द 
:::::इंटरनेट चालू आहे किंवा बंद आहे या साठी  वापरतात...
:::::आणि इंटरनेटमार्फत (आंतरजालामार्फत ) जोडलेला 
:::::मग एक असू शकतो किंवा अनेक जण असू शकतात शकतात.  तो आंतरजालस्पर्शी 
:::::इंटरनेट कनेक्टिव्हिटी नंतर  आंतरजालास्पर्शी  हा शब्द येतो. [[सदस्य:विजयकुमार मोटे|विजयकुमार मोटे]] ([[सदस्य चर्चा:विजयकुमार मोटे|चर्चा]]) ०८:३४, १२ जुलै २०२६ (IST)

== इतरांचे बदल ==
{{साद|विजयकुमार मोटे}}, इतरांचे बदल काढू नयेत ही विनंती. -- [[सदस्य:अभय नातू|अभय नातू]] ([[सदस्य चर्चा:अभय नातू|चर्चा]]) २१:०५, ४ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>s4hpxc238ujwu3spc7btcmbxgqqwjfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381347</id>
    <revision>
      <id>2693793</id>
      <parentid>2693686</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T16:56:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* यादी */</comment>
      <origin>2693793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43805" sha1="68m0pkk6iw4pcchepjb71q0zi77949d" xml:space="preserve">खालील यादी दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. दक्षिण आफ्रिकेने २१ ऑक्टोबर २००५ रोजी न्यू झीलंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला.

== सुची ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:75px&quot; | चिन्ह
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:350px&quot; | अर्थ
|-
! scope=&quot;row&quot; |सामना क्र.
| दक्षिण आफ्रिकाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
| आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; | तारीख
| सामन्याची तारीख
|-
! scope=&quot;row&quot; |विरुद्ध संघ
| ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव
|-
! scope=&quot;row&quot; | स्थळ
| कोणत्या मैदानावर सामना झाला
|-
! scope=&quot;row&quot; | विजेता
| सामन्याचा विजेता/अनिर्णित
|-
| bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित
|}
==यादी== 
{| class=&quot;wikitable ubsortable&quot; style=&quot;text-align:left; white-space:nowrap&quot;
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|-  
| १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/222678.html ३] || २१ ऑक्टोबर २००५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 |
|-  
| २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/226374.html ४] || ९ जानेवारी २००६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[द गब्बा|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}}
|-  
| ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238195.html ६] || २४ फेब्रुवारी २००६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SA}} 
|-
| ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/255954.html १०] || १ डिसेंबर २००६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}}
|-  
| ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/255957.html १४] || २ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287853.html २०] || ११ सप्टेंबर २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]  
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287864.html ३१] || १५ सप्टेंबर २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287867.html ३४] || १६ सप्टेंबर २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287872.html ३९] || १९ सप्टेंबर २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287876.html ४३] || २० सप्टेंबर २००७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}}
|-  
| ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/298795.html ४८] || २३ नोव्हेंबर २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} || rowspan=8 |
|-  
| १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/319112.html ५०] || १६ डिसेंबर २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान|सेंट जॉर्ज पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|WIN}}
|-  
| १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/298804.html ५१] || १८ जानेवारी २००८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350347.html ७७] || ५ नोव्हेंबर २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} 
|-  
| १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/351694.html ८०] || ११ जानेवारी २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}}
|-  
| १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/351695.html ८१] || १३ जानेवारी २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[द गब्बा|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}}
|-  
| १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350475.html ८७] || २७ मार्च २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SA}} 
|-  
| १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350476.html ८८] || २९ मार्च २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|SA}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/355995.html ९४] || ७ जून २००९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|RSA}} || rowspan=6 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356000.html ९९] || ९ जून २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356004.html १०३] || ११ जून २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान (नॉटिंगहॅम)|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356007.html १०६] || १३ जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356014.html ११३] || १६ जून २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356015.html ११४] || १८ जून २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान (नॉटिंगहॅम)|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}}
|-  
| २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/387563.html १२४] || १३ नोव्हेंबर २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|ENG}} || rowspan=2 |
|-  
| २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/387563.html १२५] || १५ नोव्हेंबर २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412682.html १५५] || २ मे २०१० || {{cr|IND}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१० आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412687.html १६२] || ५ मे २०१० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412690.html १६४] || ६ मे २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412694.html १६८] || ८ मे २०१० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412697.html १७१] || १० मे २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/439146.html १७८] || १९ मे २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साउंड]] || {{cr|RSA}} || rowspan=16 |
|-  
| ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/447539.html १७९] || २० मे २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साउंड]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463141.html १८८] || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[मँगाँग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463142.html १८९] || १० ऑक्टोबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[डी बीयर्स डायमंड ओव्हल]], [[किंबर्ले (नॉदर्न केप)|किंबर्ले]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/478279.html १९०] || २६ ऑक्टोबर २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/461565.html १९१] || २७ ऑक्टोबर २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463149.html १९६] || ९ जानेवारी २०११ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} 
|-  
| ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/514023.html २१०] || १३ ऑक्टोबर २०११ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/514024.html २१२] || १६ ऑक्टोबर २०११ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SA}} 
|-  
| ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/520597.html २२१] || १७ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZ}}
|-  
| ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/520598.html २२२] || १९ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/520599.html २२३] || २२ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|RSA}}
|-
| ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/556252.html २४२] || ३० मार्च २०१२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534233.html २५८] || ८ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534234.html २६०] || १० सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]] || अनिर्णित
|- 
| ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534235.html २६२] || १२ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533275.html २६६] || २० सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|SL}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|RSA}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533278.html २६९] || २२ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533286.html २७७] || २८ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533290.html २८१] || ३० सप्टेंबर २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SRI}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533295.html २८६] || २ ऑक्टोबर २०१२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- 
| ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567353.html २९३] || २१ डिसेंबर २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || {{cr|RSA}} || rowspan=13 |
|- 
| ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567354.html २९५] || २३ डिसेंबर २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] || {{cr|NZ}}
|- 
| ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567355.html २९७] || २६ डिसेंबर २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान|सेंट जॉर्ज पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567367.html ३०६] || ३ मार्च २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/635658.html ३२३] || २ ऑगस्ट २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/635659.html ३२४] || ४ ऑगस्ट २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/635660.html ३२५] || ६ ऑगस्ट २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|SL}}
|-  
| ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/649101.html ३३४] || १३ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/649103.html ३३६] || १५ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/685727.html ३४०] || २० नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/685729.html ३४३] || २२ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/648681.html ३६३] || १२ मार्च २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/648683.html ३६५] || १४ मार्च २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|AUS}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682923.html ३७९] || २२ मार्च २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२०१४ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१४ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682931.html ३८३] || २४ मार्च २०१४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682937.html ३८६] || २७ मार्च २०१४ || {{cr|NED}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682947.html ३९१] || २९ मार्च २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682963.html ३९९] || ४ एप्रिल २०१४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|-  
| ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754717.html ४०७] || ५ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|SA}} || rowspan=17 |
|-  
| ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754719.html ४०८] || ७ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}}
|-  
| ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754721.html ४०९] || ९ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[स्टेडियम ऑस्ट्रेलिया]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}}
|-  
| ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/722335.html ४१३] || ९ जानेवारी २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|WIN}}
|-  
| ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/722337.html ४१४] || ११ जानेवारी २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|WIN}}
|-  
| ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/736063.html ४१५] || १४ जानेवारी २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/817203.html ४२८] || ५ जुलै २०१५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/817205.html ४२९] || ७ जुलै २०१५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/848839.html ४५१] || १४ ऑगस्ट २०१५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/848841.html ४५२] || १६ ऑगस्ट २०१५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|NZ}}
|- 
| ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903587.html ४५६] || २ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903589.html ४५७] || ५ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/800479.html ५०३] || १९ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/800481.html ५०६] || २१ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/884347.html ५१९] || ४ मार्च २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|SA}} 
|-  
| ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/884349.html ५२०] || ६ मार्च २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/884351.html ५२६] || ९ मार्च २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951339.html ५४०] || १८ मार्च २०१६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[२०१६ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१६ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951343.html ५४२] || २० मार्च २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951357.html ५४९] || २५ मार्च २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951367.html ५५४] || २८ मार्च २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[फिरोजशाह कोटला मैदान]], [[नवी दिल्ली]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936153.html ५८९] || २० जानेवारी २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}} || rowspan=9 |
|- 
| ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936155.html ५९०] || २२ जानेवारी २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}}
|- 
| ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936157.html ५९१] || २५ जानेवारी २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|SL}}
|-  
| ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1020029.html ५९५] || १७ फेब्रुवारी २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|SA}}
|-  
| ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1031431.html ६१४] || २१ जून २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1031433.html ६१५] || २३ जून २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[टाँटन काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]] || {{cr|SA}}
|-  
| ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1031435.html ६१६] || २५ जून २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1075507.html ६२६] || २६ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SA}} [[मँगाँग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] || {{cr|SA}}
|-  
| १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1075508.html ६२८] || २९ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SA}} [[सेन्वेस पार्क]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || {{cr|SA}}
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- 
| १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122285.html ६५२] || १८ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]  || {{cr|IND}} || rowspan=24 |
|- 
| १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122286.html ६५४] || २१ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]]  || {{cr|RSA}}
|- 
| १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122287.html ६५५] || २४ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]]  || {{cr|IND}}
|-  
| १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142589.html ६९५] || १४ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}}
|- 
| १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144149.html ६९८] || ९ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] || {{cr|RSA}}
|- 
| १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144150.html ६९९] || १२ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[सेन्वेस पार्क]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144989.html ७११] || १७ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरारा स्टेडियम]], [[गोल्ड कोस्ट, ऑस्ट्रेलिया|गोल्ड कोस्ट]] || {{cr|SA}}
|-  
| १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144161.html ७३२] || १ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144162.html ७३४] || ३ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144163.html ७३६] || ६ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}}
|- 
| १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144172.html ७५५] || १९ मार्च २०१९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || टाय
|- 
| ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144173.html ७५८] || २२ मार्च २०१९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144174.html ७६३] || २४ मार्च २०१९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187005.html ८८८] || १८ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}}
|- 
| ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187006.html ८९३] || २२ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|SA}}
|-  
| ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185313.html १०३९] || १२ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[बफेलो पार्क]], [[इस्ट लंडन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185314.html १०४१] || १४ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185315.html १०४३] || १६ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185316.html १०४६] || २१ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185316.html १०५२] || २३ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान|सेंट जॉर्ज पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|SA}} 
|-  
| १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185316.html १०६५] || २६ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1237122.html ११०९] || २७ नोव्हेंबर २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1237123.html ११११] || २९ नोव्हेंबर २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[बोलँड पार्क]], [[पार्ल]] || {{cr|ENG}}
|-  
| १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1237124.html १११३] || १ डिसेंबर २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|ENG}}
|}
 

{{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}}

[[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट|ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय]]</text>
      <sha1>68m0pkk6iw4pcchepjb71q0zi77949d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693818</id>
      <parentid>2693793</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:43:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* यादी */</comment>
      <origin>2693818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45896" sha1="kmy78utwlzrxth9p979015eqmdqhf3n" xml:space="preserve">खालील यादी दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. दक्षिण आफ्रिकेने २१ ऑक्टोबर २००५ रोजी न्यू झीलंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला.

== सुची ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:75px&quot; | चिन्ह
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:350px&quot; | अर्थ
|-
! scope=&quot;row&quot; |सामना क्र.
| दक्षिण आफ्रिकाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
| आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; | तारीख
| सामन्याची तारीख
|-
! scope=&quot;row&quot; |विरुद्ध संघ
| ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव
|-
! scope=&quot;row&quot; | स्थळ
| कोणत्या मैदानावर सामना झाला
|-
! scope=&quot;row&quot; | विजेता
| सामन्याचा विजेता/अनिर्णित
|-
| bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित
|}
==यादी== 
{| class=&quot;wikitable ubsortable&quot; style=&quot;text-align:left; white-space:nowrap&quot;
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|-  
| १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/222678.html ३] || २१ ऑक्टोबर २००५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 |
|-  
| २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/226374.html ४] || ९ जानेवारी २००६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[द गब्बा|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}}
|-  
| ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238195.html ६] || २४ फेब्रुवारी २००६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SA}} 
|-
| ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/255954.html १०] || १ डिसेंबर २००६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}}
|-  
| ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/255957.html १४] || २ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287853.html २०] || ११ सप्टेंबर २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]  
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287864.html ३१] || १५ सप्टेंबर २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287867.html ३४] || १६ सप्टेंबर २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287872.html ३९] || १९ सप्टेंबर २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287876.html ४३] || २० सप्टेंबर २००७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}}
|-  
| ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/298795.html ४८] || २३ नोव्हेंबर २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} || rowspan=8 |
|-  
| १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/319112.html ५०] || १६ डिसेंबर २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान|सेंट जॉर्ज पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|WIN}}
|-  
| १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/298804.html ५१] || १८ जानेवारी २००८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350347.html ७७] || ५ नोव्हेंबर २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} 
|-  
| १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/351694.html ८०] || ११ जानेवारी २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}}
|-  
| १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/351695.html ८१] || १३ जानेवारी २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[द गब्बा|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}}
|-  
| १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350475.html ८७] || २७ मार्च २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SA}} 
|-  
| १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350476.html ८८] || २९ मार्च २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|SA}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/355995.html ९४] || ७ जून २००९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|RSA}} || rowspan=6 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356000.html ९९] || ९ जून २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356004.html १०३] || ११ जून २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान (नॉटिंगहॅम)|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356007.html १०६] || १३ जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356014.html ११३] || १६ जून २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356015.html ११४] || १८ जून २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान (नॉटिंगहॅम)|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}}
|-  
| २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/387563.html १२४] || १३ नोव्हेंबर २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|ENG}} || rowspan=2 |
|-  
| २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/387563.html १२५] || १५ नोव्हेंबर २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412682.html १५५] || २ मे २०१० || {{cr|IND}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१० आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412687.html १६२] || ५ मे २०१० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412690.html १६४] || ६ मे २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412694.html १६८] || ८ मे २०१० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412697.html १७१] || १० मे २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/439146.html १७८] || १९ मे २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साउंड]] || {{cr|RSA}} || rowspan=16 |
|-  
| ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/447539.html १७९] || २० मे २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साउंड]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463141.html १८८] || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[मँगाँग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463142.html १८९] || १० ऑक्टोबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[डी बीयर्स डायमंड ओव्हल]], [[किंबर्ले (नॉदर्न केप)|किंबर्ले]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/478279.html १९०] || २६ ऑक्टोबर २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/461565.html १९१] || २७ ऑक्टोबर २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463149.html १९६] || ९ जानेवारी २०११ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} 
|-  
| ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/514023.html २१०] || १३ ऑक्टोबर २०११ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/514024.html २१२] || १६ ऑक्टोबर २०११ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SA}} 
|-  
| ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/520597.html २२१] || १७ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZ}}
|-  
| ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/520598.html २२२] || १९ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/520599.html २२३] || २२ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|RSA}}
|-
| ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/556252.html २४२] || ३० मार्च २०१२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534233.html २५८] || ८ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534234.html २६०] || १० सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]] || अनिर्णित
|- 
| ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534235.html २६२] || १२ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533275.html २६६] || २० सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|SL}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|RSA}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533278.html २६९] || २२ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533286.html २७७] || २८ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533290.html २८१] || ३० सप्टेंबर २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SRI}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533295.html २८६] || २ ऑक्टोबर २०१२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- 
| ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567353.html २९३] || २१ डिसेंबर २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || {{cr|RSA}} || rowspan=13 |
|- 
| ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567354.html २९५] || २३ डिसेंबर २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] || {{cr|NZ}}
|- 
| ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567355.html २९७] || २६ डिसेंबर २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान|सेंट जॉर्ज पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567367.html ३०६] || ३ मार्च २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/635658.html ३२३] || २ ऑगस्ट २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/635659.html ३२४] || ४ ऑगस्ट २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/635660.html ३२५] || ६ ऑगस्ट २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|SL}}
|-  
| ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/649101.html ३३४] || १३ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/649103.html ३३६] || १५ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/685727.html ३४०] || २० नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/685729.html ३४३] || २२ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/648681.html ३६३] || १२ मार्च २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/648683.html ३६५] || १४ मार्च २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|AUS}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682923.html ३७९] || २२ मार्च २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२०१४ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१४ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682931.html ३८३] || २४ मार्च २०१४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682937.html ३८६] || २७ मार्च २०१४ || {{cr|NED}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682947.html ३९१] || २९ मार्च २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682963.html ३९९] || ४ एप्रिल २०१४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|-  
| ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754717.html ४०७] || ५ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|SA}} || rowspan=17 |
|-  
| ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754719.html ४०८] || ७ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}}
|-  
| ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754721.html ४०९] || ९ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[स्टेडियम ऑस्ट्रेलिया]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}}
|-  
| ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/722335.html ४१३] || ९ जानेवारी २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|WIN}}
|-  
| ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/722337.html ४१४] || ११ जानेवारी २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|WIN}}
|-  
| ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/736063.html ४१५] || १४ जानेवारी २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/817203.html ४२८] || ५ जुलै २०१५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/817205.html ४२९] || ७ जुलै २०१५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/848839.html ४५१] || १४ ऑगस्ट २०१५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/848841.html ४५२] || १६ ऑगस्ट २०१५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|NZ}}
|- 
| ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903587.html ४५६] || २ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903589.html ४५७] || ५ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/800479.html ५०३] || १९ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/800481.html ५०६] || २१ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/884347.html ५१९] || ४ मार्च २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|SA}} 
|-  
| ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/884349.html ५२०] || ६ मार्च २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/884351.html ५२६] || ९ मार्च २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951339.html ५४०] || १८ मार्च २०१६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[२०१६ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१६ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951343.html ५४२] || २० मार्च २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951357.html ५४९] || २५ मार्च २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951367.html ५५४] || २८ मार्च २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[फिरोजशाह कोटला मैदान]], [[नवी दिल्ली]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936153.html ५८९] || २० जानेवारी २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}} || rowspan=9 |
|- 
| ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936155.html ५९०] || २२ जानेवारी २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}}
|- 
| ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936157.html ५९१] || २५ जानेवारी २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|SL}}
|-  
| ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1020029.html ५९५] || १७ फेब्रुवारी २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|SA}}
|-  
| ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1031431.html ६१४] || २१ जून २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1031433.html ६१५] || २३ जून २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[टाँटन काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]] || {{cr|SA}}
|-  
| ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1031435.html ६१६] || २५ जून २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1075507.html ६२६] || २६ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SA}} [[मँगाँग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] || {{cr|SA}}
|-  
| १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1075508.html ६२८] || २९ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SA}} [[सेन्वेस पार्क]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || {{cr|SA}}
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- 
| १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122285.html ६५२] || १८ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]  || {{cr|IND}} || rowspan=42 |
|- 
| १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122286.html ६५४] || २१ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]]  || {{cr|RSA}}
|- 
| १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122287.html ६५५] || २४ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]]  || {{cr|IND}}
|-  
| १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142589.html ६९५] || १४ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}}
|- 
| १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144149.html ६९८] || ९ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] || {{cr|RSA}}
|- 
| १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144150.html ६९९] || १२ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[सेन्वेस पार्क]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144989.html ७११] || १७ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरारा स्टेडियम]], [[गोल्ड कोस्ट, ऑस्ट्रेलिया|गोल्ड कोस्ट]] || {{cr|SA}}
|-  
| १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144161.html ७३२] || १ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144162.html ७३४] || ३ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144163.html ७३६] || ६ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}}
|- 
| १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144172.html ७५५] || १९ मार्च २०१९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || टाय
|- 
| ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144173.html ७५८] || २२ मार्च २०१९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144174.html ७६३] || २४ मार्च २०१९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187005.html ८८८] || १८ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}}
|- 
| ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187006.html ८९३] || २२ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|SA}}
|-  
| ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185313.html १०३९] || १२ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[बफेलो पार्क]], [[इस्ट लंडन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185314.html १०४१] || १४ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185315.html १०४३] || १६ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185316.html १०४६] || २१ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185316.html १०५२] || २३ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान|सेंट जॉर्ज पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|SA}} 
|-  
| १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185316.html १०६५] || २६ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1237122.html ११०९] || २७ नोव्हेंबर २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1237123.html ११११] || २९ नोव्हेंबर २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[बोलँड पार्क]], [[पार्ल]] || {{cr|ENG}}
|-  
| १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1237124.html १११३] || १ डिसेंबर २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243019.html ११२०] || ११ फेब्रुवारी २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243020.html ११२१] || १३ फेब्रुवारी २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243021.html ११२२] || १४ फेब्रुवारी २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251575.html ११४५] || १० एप्रिल २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251576.html ११४६] || १२ एप्रिल २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251577.html ११४७] || १४ एप्रिल २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251578.html ११४८] || १६ एप्रिल २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}}
|}
 

{{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}}

[[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट|ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय]]</text>
      <sha1>kmy78utwlzrxth9p979015eqmdqhf3n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693825</id>
      <parentid>2693818</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:56:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* यादी */</comment>
      <origin>2693825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47371" sha1="s57wpu25yrs2v4xirhn8ohvwwq2yctt" xml:space="preserve">खालील यादी दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. दक्षिण आफ्रिकेने २१ ऑक्टोबर २००५ रोजी न्यू झीलंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला.

== सुची ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:75px&quot; | चिन्ह
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:350px&quot; | अर्थ
|-
! scope=&quot;row&quot; |सामना क्र.
| दक्षिण आफ्रिकाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
| आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; | तारीख
| सामन्याची तारीख
|-
! scope=&quot;row&quot; |विरुद्ध संघ
| ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव
|-
! scope=&quot;row&quot; | स्थळ
| कोणत्या मैदानावर सामना झाला
|-
! scope=&quot;row&quot; | विजेता
| सामन्याचा विजेता/अनिर्णित
|-
| bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित
|}
==यादी== 
{| class=&quot;wikitable ubsortable&quot; style=&quot;text-align:left; white-space:nowrap&quot;
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|-  
| १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/222678.html ३] || २१ ऑक्टोबर २००५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 |
|-  
| २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/226374.html ४] || ९ जानेवारी २००६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[द गब्बा|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}}
|-  
| ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238195.html ६] || २४ फेब्रुवारी २००६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SA}} 
|-
| ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/255954.html १०] || १ डिसेंबर २००६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}}
|-  
| ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/255957.html १४] || २ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287853.html २०] || ११ सप्टेंबर २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]  
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287864.html ३१] || १५ सप्टेंबर २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287867.html ३४] || १६ सप्टेंबर २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287872.html ३९] || १९ सप्टेंबर २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287876.html ४३] || २० सप्टेंबर २००७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}}
|-  
| ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/298795.html ४८] || २३ नोव्हेंबर २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} || rowspan=8 |
|-  
| १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/319112.html ५०] || १६ डिसेंबर २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान|सेंट जॉर्ज पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|WIN}}
|-  
| १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/298804.html ५१] || १८ जानेवारी २००८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350347.html ७७] || ५ नोव्हेंबर २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} 
|-  
| १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/351694.html ८०] || ११ जानेवारी २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}}
|-  
| १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/351695.html ८१] || १३ जानेवारी २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[द गब्बा|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}}
|-  
| १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350475.html ८७] || २७ मार्च २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SA}} 
|-  
| १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350476.html ८८] || २९ मार्च २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|SA}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/355995.html ९४] || ७ जून २००९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|RSA}} || rowspan=6 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356000.html ९९] || ९ जून २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356004.html १०३] || ११ जून २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान (नॉटिंगहॅम)|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356007.html १०६] || १३ जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356014.html ११३] || १६ जून २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356015.html ११४] || १८ जून २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान (नॉटिंगहॅम)|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}}
|-  
| २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/387563.html १२४] || १३ नोव्हेंबर २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|ENG}} || rowspan=2 |
|-  
| २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/387563.html १२५] || १५ नोव्हेंबर २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412682.html १५५] || २ मे २०१० || {{cr|IND}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१० आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412687.html १६२] || ५ मे २०१० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412690.html १६४] || ६ मे २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412694.html १६८] || ८ मे २०१० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412697.html १७१] || १० मे २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/439146.html १७८] || १९ मे २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साउंड]] || {{cr|RSA}} || rowspan=16 |
|-  
| ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/447539.html १७९] || २० मे २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साउंड]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463141.html १८८] || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[मँगाँग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463142.html १८९] || १० ऑक्टोबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[डी बीयर्स डायमंड ओव्हल]], [[किंबर्ले (नॉदर्न केप)|किंबर्ले]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/478279.html १९०] || २६ ऑक्टोबर २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/461565.html १९१] || २७ ऑक्टोबर २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463149.html १९६] || ९ जानेवारी २०११ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} 
|-  
| ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/514023.html २१०] || १३ ऑक्टोबर २०११ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/514024.html २१२] || १६ ऑक्टोबर २०११ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SA}} 
|-  
| ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/520597.html २२१] || १७ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZ}}
|-  
| ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/520598.html २२२] || १९ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/520599.html २२३] || २२ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|RSA}}
|-
| ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/556252.html २४२] || ३० मार्च २०१२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534233.html २५८] || ८ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534234.html २६०] || १० सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]] || अनिर्णित
|- 
| ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534235.html २६२] || १२ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533275.html २६६] || २० सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|SL}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|RSA}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533278.html २६९] || २२ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533286.html २७७] || २८ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533290.html २८१] || ३० सप्टेंबर २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SRI}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533295.html २८६] || २ ऑक्टोबर २०१२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- 
| ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567353.html २९३] || २१ डिसेंबर २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || {{cr|RSA}} || rowspan=13 |
|- 
| ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567354.html २९५] || २३ डिसेंबर २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] || {{cr|NZ}}
|- 
| ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567355.html २९७] || २६ डिसेंबर २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान|सेंट जॉर्ज पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567367.html ३०६] || ३ मार्च २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/635658.html ३२३] || २ ऑगस्ट २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/635659.html ३२४] || ४ ऑगस्ट २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/635660.html ३२५] || ६ ऑगस्ट २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|SL}}
|-  
| ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/649101.html ३३४] || १३ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/649103.html ३३६] || १५ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/685727.html ३४०] || २० नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/685729.html ३४३] || २२ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/648681.html ३६३] || १२ मार्च २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/648683.html ३६५] || १४ मार्च २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|AUS}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682923.html ३७९] || २२ मार्च २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२०१४ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१४ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682931.html ३८३] || २४ मार्च २०१४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682937.html ३८६] || २७ मार्च २०१४ || {{cr|NED}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682947.html ३९१] || २९ मार्च २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682963.html ३९९] || ४ एप्रिल २०१४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|-  
| ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754717.html ४०७] || ५ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|SA}} || rowspan=17 |
|-  
| ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754719.html ४०८] || ७ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}}
|-  
| ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754721.html ४०९] || ९ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[स्टेडियम ऑस्ट्रेलिया]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}}
|-  
| ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/722335.html ४१३] || ९ जानेवारी २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|WIN}}
|-  
| ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/722337.html ४१४] || ११ जानेवारी २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|WIN}}
|-  
| ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/736063.html ४१५] || १४ जानेवारी २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/817203.html ४२८] || ५ जुलै २०१५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/817205.html ४२९] || ७ जुलै २०१५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/848839.html ४५१] || १४ ऑगस्ट २०१५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/848841.html ४५२] || १६ ऑगस्ट २०१५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|NZ}}
|- 
| ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903587.html ४५६] || २ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903589.html ४५७] || ५ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/800479.html ५०३] || १९ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/800481.html ५०६] || २१ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/884347.html ५१९] || ४ मार्च २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|SA}} 
|-  
| ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/884349.html ५२०] || ६ मार्च २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/884351.html ५२६] || ९ मार्च २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951339.html ५४०] || १८ मार्च २०१६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[२०१६ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१६ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951343.html ५४२] || २० मार्च २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951357.html ५४९] || २५ मार्च २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951367.html ५५४] || २८ मार्च २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[फिरोजशाह कोटला मैदान]], [[नवी दिल्ली]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936153.html ५८९] || २० जानेवारी २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}} || rowspan=9 |
|- 
| ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936155.html ५९०] || २२ जानेवारी २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}}
|- 
| ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936157.html ५९१] || २५ जानेवारी २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|SL}}
|-  
| ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1020029.html ५९५] || १७ फेब्रुवारी २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|SA}}
|-  
| ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1031431.html ६१४] || २१ जून २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1031433.html ६१५] || २३ जून २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[टाँटन काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]] || {{cr|SA}}
|-  
| ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1031435.html ६१६] || २५ जून २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1075507.html ६२६] || २६ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SA}} [[मँगाँग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] || {{cr|SA}}
|-  
| १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1075508.html ६२८] || २९ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SA}} [[सेन्वेस पार्क]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || {{cr|SA}}
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- 
| १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122285.html ६५२] || १८ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]  || {{cr|IND}} || rowspan=42 |
|- 
| १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122286.html ६५४] || २१ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]]  || {{cr|RSA}}
|- 
| १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122287.html ६५५] || २४ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]]  || {{cr|IND}}
|-  
| १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142589.html ६९५] || १४ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}}
|- 
| १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144149.html ६९८] || ९ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] || {{cr|RSA}}
|- 
| १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144150.html ६९९] || १२ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[सेन्वेस पार्क]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144989.html ७११] || १७ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरारा स्टेडियम]], [[गोल्ड कोस्ट, ऑस्ट्रेलिया|गोल्ड कोस्ट]] || {{cr|SA}}
|-  
| १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144161.html ७३२] || १ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144162.html ७३४] || ३ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144163.html ७३६] || ६ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}}
|- 
| १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144172.html ७५५] || १९ मार्च २०१९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || टाय
|- 
| ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144173.html ७५८] || २२ मार्च २०१९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144174.html ७६३] || २४ मार्च २०१९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187005.html ८८८] || १८ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}}
|- 
| ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187006.html ८९३] || २२ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|SA}}
|-  
| ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185313.html १०३९] || १२ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[बफेलो पार्क]], [[इस्ट लंडन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185314.html १०४१] || १४ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185315.html १०४३] || १६ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185316.html १०४६] || २१ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185316.html १०५२] || २३ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान|सेंट जॉर्ज पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|SA}} 
|-  
| १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185316.html १०६५] || २६ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1237122.html ११०९] || २७ नोव्हेंबर २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1237123.html ११११] || २९ नोव्हेंबर २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[बोलँड पार्क]], [[पार्ल]] || {{cr|ENG}}
|-  
| १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1237124.html १११३] || १ डिसेंबर २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243019.html ११२०] || ११ फेब्रुवारी २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243020.html ११२१] || १३ फेब्रुवारी २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243021.html ११२२] || १४ फेब्रुवारी २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251575.html ११४५] || १० एप्रिल २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251576.html ११४६] || १२ एप्रिल २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251577.html ११४७] || १४ एप्रिल २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251578.html ११४८] || १६ एप्रिल २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263151.html ११७६] || २६ जून २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] || {{cr|WIN}}
|-  
| १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263152.html ११७८] || २७ जून २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263153.html ११७९] || २९ जून २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263154.html ११८०] || १ जुलै २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] || {{cr|WIN}}
|-  
| १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263155.html ११८१] || ३ जुलै २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] || {{cr|RSA}}
|}
 

{{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}}

[[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट|ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय]]</text>
      <sha1>s57wpu25yrs2v4xirhn8ohvwwq2yctt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693829</id>
      <parentid>2693825</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:58:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* यादी */</comment>
      <origin>2693829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48147" sha1="mvrfddq0wqk2qwvkpcgv7zzdu4gyafy" xml:space="preserve">खालील यादी दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. दक्षिण आफ्रिकेने २१ ऑक्टोबर २००५ रोजी न्यू झीलंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला.

== सुची ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:75px&quot; | चिन्ह
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:350px&quot; | अर्थ
|-
! scope=&quot;row&quot; |सामना क्र.
| दक्षिण आफ्रिकाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
| आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; | तारीख
| सामन्याची तारीख
|-
! scope=&quot;row&quot; |विरुद्ध संघ
| ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव
|-
! scope=&quot;row&quot; | स्थळ
| कोणत्या मैदानावर सामना झाला
|-
! scope=&quot;row&quot; | विजेता
| सामन्याचा विजेता/अनिर्णित
|-
| bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित
|}
==यादी== 
{| class=&quot;wikitable ubsortable&quot; style=&quot;text-align:left; white-space:nowrap&quot;
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|-  
| १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/222678.html ३] || २१ ऑक्टोबर २००५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 |
|-  
| २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/226374.html ४] || ९ जानेवारी २००६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[द गब्बा|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}}
|-  
| ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238195.html ६] || २४ फेब्रुवारी २००६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SA}} 
|-
| ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/255954.html १०] || १ डिसेंबर २००६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}}
|-  
| ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/255957.html १४] || २ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287853.html २०] || ११ सप्टेंबर २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]  
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287864.html ३१] || १५ सप्टेंबर २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287867.html ३४] || १६ सप्टेंबर २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287872.html ३९] || १९ सप्टेंबर २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287876.html ४३] || २० सप्टेंबर २००७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}}
|-  
| ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/298795.html ४८] || २३ नोव्हेंबर २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} || rowspan=8 |
|-  
| १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/319112.html ५०] || १६ डिसेंबर २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान|सेंट जॉर्ज पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|WIN}}
|-  
| १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/298804.html ५१] || १८ जानेवारी २००८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350347.html ७७] || ५ नोव्हेंबर २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} 
|-  
| १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/351694.html ८०] || ११ जानेवारी २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}}
|-  
| १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/351695.html ८१] || १३ जानेवारी २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[द गब्बा|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}}
|-  
| १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350475.html ८७] || २७ मार्च २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SA}} 
|-  
| १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350476.html ८८] || २९ मार्च २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|SA}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/355995.html ९४] || ७ जून २००९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|RSA}} || rowspan=6 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356000.html ९९] || ९ जून २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356004.html १०३] || ११ जून २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान (नॉटिंगहॅम)|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356007.html १०६] || १३ जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356014.html ११३] || १६ जून २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356015.html ११४] || १८ जून २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान (नॉटिंगहॅम)|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}}
|-  
| २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/387563.html १२४] || १३ नोव्हेंबर २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|ENG}} || rowspan=2 |
|-  
| २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/387563.html १२५] || १५ नोव्हेंबर २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412682.html १५५] || २ मे २०१० || {{cr|IND}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१० आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412687.html १६२] || ५ मे २०१० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412690.html १६४] || ६ मे २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412694.html १६८] || ८ मे २०१० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412697.html १७१] || १० मे २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/439146.html १७८] || १९ मे २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साउंड]] || {{cr|RSA}} || rowspan=16 |
|-  
| ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/447539.html १७९] || २० मे २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साउंड]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463141.html १८८] || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[मँगाँग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463142.html १८९] || १० ऑक्टोबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[डी बीयर्स डायमंड ओव्हल]], [[किंबर्ले (नॉदर्न केप)|किंबर्ले]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/478279.html १९०] || २६ ऑक्टोबर २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/461565.html १९१] || २७ ऑक्टोबर २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463149.html १९६] || ९ जानेवारी २०११ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} 
|-  
| ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/514023.html २१०] || १३ ऑक्टोबर २०११ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/514024.html २१२] || १६ ऑक्टोबर २०११ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SA}} 
|-  
| ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/520597.html २२१] || १७ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZ}}
|-  
| ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/520598.html २२२] || १९ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/520599.html २२३] || २२ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|RSA}}
|-
| ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/556252.html २४२] || ३० मार्च २०१२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534233.html २५८] || ८ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534234.html २६०] || १० सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]] || अनिर्णित
|- 
| ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534235.html २६२] || १२ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533275.html २६६] || २० सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|SL}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|RSA}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533278.html २६९] || २२ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533286.html २७७] || २८ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533290.html २८१] || ३० सप्टेंबर २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SRI}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533295.html २८६] || २ ऑक्टोबर २०१२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- 
| ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567353.html २९३] || २१ डिसेंबर २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || {{cr|RSA}} || rowspan=13 |
|- 
| ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567354.html २९५] || २३ डिसेंबर २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] || {{cr|NZ}}
|- 
| ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567355.html २९७] || २६ डिसेंबर २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान|सेंट जॉर्ज पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567367.html ३०६] || ३ मार्च २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/635658.html ३२३] || २ ऑगस्ट २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/635659.html ३२४] || ४ ऑगस्ट २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/635660.html ३२५] || ६ ऑगस्ट २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|SL}}
|-  
| ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/649101.html ३३४] || १३ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/649103.html ३३६] || १५ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/685727.html ३४०] || २० नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/685729.html ३४३] || २२ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/648681.html ३६३] || १२ मार्च २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/648683.html ३६५] || १४ मार्च २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|AUS}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682923.html ३७९] || २२ मार्च २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२०१४ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१४ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682931.html ३८३] || २४ मार्च २०१४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682937.html ३८६] || २७ मार्च २०१४ || {{cr|NED}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682947.html ३९१] || २९ मार्च २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682963.html ३९९] || ४ एप्रिल २०१४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|-  
| ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754717.html ४०७] || ५ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|SA}} || rowspan=17 |
|-  
| ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754719.html ४०८] || ७ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}}
|-  
| ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754721.html ४०९] || ९ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[स्टेडियम ऑस्ट्रेलिया]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}}
|-  
| ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/722335.html ४१३] || ९ जानेवारी २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|WIN}}
|-  
| ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/722337.html ४१४] || ११ जानेवारी २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|WIN}}
|-  
| ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/736063.html ४१५] || १४ जानेवारी २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/817203.html ४२८] || ५ जुलै २०१५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/817205.html ४२९] || ७ जुलै २०१५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/848839.html ४५१] || १४ ऑगस्ट २०१५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/848841.html ४५२] || १६ ऑगस्ट २०१५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|NZ}}
|- 
| ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903587.html ४५६] || २ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903589.html ४५७] || ५ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/800479.html ५०३] || १९ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/800481.html ५०६] || २१ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/884347.html ५१९] || ४ मार्च २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|SA}} 
|-  
| ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/884349.html ५२०] || ६ मार्च २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/884351.html ५२६] || ९ मार्च २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951339.html ५४०] || १८ मार्च २०१६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[२०१६ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१६ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951343.html ५४२] || २० मार्च २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951357.html ५४९] || २५ मार्च २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951367.html ५५४] || २८ मार्च २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[फिरोजशाह कोटला मैदान]], [[नवी दिल्ली]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936153.html ५८९] || २० जानेवारी २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}} || rowspan=9 |
|- 
| ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936155.html ५९०] || २२ जानेवारी २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}}
|- 
| ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936157.html ५९१] || २५ जानेवारी २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|SL}}
|-  
| ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1020029.html ५९५] || १७ फेब्रुवारी २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|SA}}
|-  
| ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1031431.html ६१४] || २१ जून २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1031433.html ६१५] || २३ जून २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[टाँटन काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]] || {{cr|SA}}
|-  
| ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1031435.html ६१६] || २५ जून २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1075507.html ६२६] || २६ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SA}} [[मँगाँग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] || {{cr|SA}}
|-  
| १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1075508.html ६२८] || २९ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SA}} [[सेन्वेस पार्क]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || {{cr|SA}}
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- 
| १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122285.html ६५२] || १८ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]  || {{cr|IND}} || rowspan=42 |
|- 
| १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122286.html ६५४] || २१ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]]  || {{cr|RSA}}
|- 
| १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122287.html ६५५] || २४ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]]  || {{cr|IND}}
|-  
| १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142589.html ६९५] || १४ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}}
|- 
| १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144149.html ६९८] || ९ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] || {{cr|RSA}}
|- 
| १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144150.html ६९९] || १२ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[सेन्वेस पार्क]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144989.html ७११] || १७ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरारा स्टेडियम]], [[गोल्ड कोस्ट, ऑस्ट्रेलिया|गोल्ड कोस्ट]] || {{cr|SA}}
|-  
| १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144161.html ७३२] || १ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144162.html ७३४] || ३ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144163.html ७३६] || ६ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}}
|- 
| १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144172.html ७५५] || १९ मार्च २०१९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || टाय
|- 
| ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144173.html ७५८] || २२ मार्च २०१९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144174.html ७६३] || २४ मार्च २०१९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187005.html ८८८] || १८ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}}
|- 
| ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187006.html ८९३] || २२ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|SA}}
|-  
| ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185313.html १०३९] || १२ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[बफेलो पार्क]], [[इस्ट लंडन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185314.html १०४१] || १४ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185315.html १०४३] || १६ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185316.html १०४६] || २१ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185316.html १०५२] || २३ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान|सेंट जॉर्ज पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|SA}} 
|-  
| १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185316.html १०६५] || २६ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1237122.html ११०९] || २७ नोव्हेंबर २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1237123.html ११११] || २९ नोव्हेंबर २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[बोलँड पार्क]], [[पार्ल]] || {{cr|ENG}}
|-  
| १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1237124.html १११३] || १ डिसेंबर २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243019.html ११२०] || ११ फेब्रुवारी २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243020.html ११२१] || १३ फेब्रुवारी २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243021.html ११२२] || १४ फेब्रुवारी २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251575.html ११४५] || १० एप्रिल २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251576.html ११४६] || १२ एप्रिल २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251577.html ११४७] || १४ एप्रिल २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251578.html ११४८] || १६ एप्रिल २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263151.html ११७६] || २६ जून २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] || {{cr|WIN}}
|-  
| १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263152.html ११७८] || २७ जून २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263153.html ११७९] || २९ जून २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263154.html ११८०] || १ जुलै २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] || {{cr|WIN}}
|-  
| १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263155.html ११८१] || ३ जुलै २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251953.html ११९४] || १९ जुलै २०२१ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SA}}
|-  
| १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251954.html ११९७] || २२ जुलै २०२१ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|SA}}
|-  
| १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251955.html १२०१] || २४ जुलै २०२१ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|SA}}
|}
 

{{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}}

[[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट|ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय]]</text>
      <sha1>mvrfddq0wqk2qwvkpcgv7zzdu4gyafy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693834</id>
      <parentid>2693829</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T18:01:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* यादी */</comment>
      <origin>2693834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48984" sha1="qoy3xlda2sarwyznllphmmo9d5sykkv" xml:space="preserve">खालील यादी दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. दक्षिण आफ्रिकेने २१ ऑक्टोबर २००५ रोजी न्यू झीलंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला.

== सुची ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:75px&quot; | चिन्ह
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:350px&quot; | अर्थ
|-
! scope=&quot;row&quot; |सामना क्र.
| दक्षिण आफ्रिकाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
| आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; | तारीख
| सामन्याची तारीख
|-
! scope=&quot;row&quot; |विरुद्ध संघ
| ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव
|-
! scope=&quot;row&quot; | स्थळ
| कोणत्या मैदानावर सामना झाला
|-
! scope=&quot;row&quot; | विजेता
| सामन्याचा विजेता/अनिर्णित
|-
| bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित
|}
==यादी== 
{| class=&quot;wikitable ubsortable&quot; style=&quot;text-align:left; white-space:nowrap&quot;
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|-  
| १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/222678.html ३] || २१ ऑक्टोबर २००५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 |
|-  
| २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/226374.html ४] || ९ जानेवारी २००६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[द गब्बा|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}}
|-  
| ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238195.html ६] || २४ फेब्रुवारी २००६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SA}} 
|-
| ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/255954.html १०] || १ डिसेंबर २००६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}}
|-  
| ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/255957.html १४] || २ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287853.html २०] || ११ सप्टेंबर २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]  
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287864.html ३१] || १५ सप्टेंबर २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287867.html ३४] || १६ सप्टेंबर २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287872.html ३९] || १९ सप्टेंबर २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287876.html ४३] || २० सप्टेंबर २००७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}}
|-  
| ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/298795.html ४८] || २३ नोव्हेंबर २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} || rowspan=8 |
|-  
| १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/319112.html ५०] || १६ डिसेंबर २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान|सेंट जॉर्ज पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|WIN}}
|-  
| १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/298804.html ५१] || १८ जानेवारी २००८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350347.html ७७] || ५ नोव्हेंबर २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} 
|-  
| १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/351694.html ८०] || ११ जानेवारी २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}}
|-  
| १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/351695.html ८१] || १३ जानेवारी २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[द गब्बा|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}}
|-  
| १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350475.html ८७] || २७ मार्च २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SA}} 
|-  
| १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350476.html ८८] || २९ मार्च २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|SA}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/355995.html ९४] || ७ जून २००९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|RSA}} || rowspan=6 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356000.html ९९] || ९ जून २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356004.html १०३] || ११ जून २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान (नॉटिंगहॅम)|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356007.html १०६] || १३ जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356014.html ११३] || १६ जून २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356015.html ११४] || १८ जून २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान (नॉटिंगहॅम)|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}}
|-  
| २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/387563.html १२४] || १३ नोव्हेंबर २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|ENG}} || rowspan=2 |
|-  
| २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/387563.html १२५] || १५ नोव्हेंबर २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412682.html १५५] || २ मे २०१० || {{cr|IND}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१० आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412687.html १६२] || ५ मे २०१० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412690.html १६४] || ६ मे २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412694.html १६८] || ८ मे २०१० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412697.html १७१] || १० मे २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/439146.html १७८] || १९ मे २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साउंड]] || {{cr|RSA}} || rowspan=16 |
|-  
| ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/447539.html १७९] || २० मे २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साउंड]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463141.html १८८] || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[मँगाँग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463142.html १८९] || १० ऑक्टोबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[डी बीयर्स डायमंड ओव्हल]], [[किंबर्ले (नॉदर्न केप)|किंबर्ले]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/478279.html १९०] || २६ ऑक्टोबर २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/461565.html १९१] || २७ ऑक्टोबर २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463149.html १९६] || ९ जानेवारी २०११ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} 
|-  
| ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/514023.html २१०] || १३ ऑक्टोबर २०११ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/514024.html २१२] || १६ ऑक्टोबर २०११ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SA}} 
|-  
| ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/520597.html २२१] || १७ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZ}}
|-  
| ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/520598.html २२२] || १९ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/520599.html २२३] || २२ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|RSA}}
|-
| ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/556252.html २४२] || ३० मार्च २०१२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534233.html २५८] || ८ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534234.html २६०] || १० सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]] || अनिर्णित
|- 
| ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534235.html २६२] || १२ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533275.html २६६] || २० सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|SL}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|RSA}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533278.html २६९] || २२ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533286.html २७७] || २८ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533290.html २८१] || ३० सप्टेंबर २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SRI}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533295.html २८६] || २ ऑक्टोबर २०१२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- 
| ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567353.html २९३] || २१ डिसेंबर २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || {{cr|RSA}} || rowspan=13 |
|- 
| ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567354.html २९५] || २३ डिसेंबर २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] || {{cr|NZ}}
|- 
| ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567355.html २९७] || २६ डिसेंबर २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान|सेंट जॉर्ज पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567367.html ३०६] || ३ मार्च २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/635658.html ३२३] || २ ऑगस्ट २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/635659.html ३२४] || ४ ऑगस्ट २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/635660.html ३२५] || ६ ऑगस्ट २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|SL}}
|-  
| ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/649101.html ३३४] || १३ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/649103.html ३३६] || १५ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/685727.html ३४०] || २० नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/685729.html ३४३] || २२ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/648681.html ३६३] || १२ मार्च २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/648683.html ३६५] || १४ मार्च २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|AUS}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682923.html ३७९] || २२ मार्च २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२०१४ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१४ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682931.html ३८३] || २४ मार्च २०१४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682937.html ३८६] || २७ मार्च २०१४ || {{cr|NED}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682947.html ३९१] || २९ मार्च २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682963.html ३९९] || ४ एप्रिल २०१४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|-  
| ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754717.html ४०७] || ५ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|SA}} || rowspan=17 |
|-  
| ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754719.html ४०८] || ७ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}}
|-  
| ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754721.html ४०९] || ९ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[स्टेडियम ऑस्ट्रेलिया]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}}
|-  
| ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/722335.html ४१३] || ९ जानेवारी २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|WIN}}
|-  
| ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/722337.html ४१४] || ११ जानेवारी २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|WIN}}
|-  
| ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/736063.html ४१५] || १४ जानेवारी २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/817203.html ४२८] || ५ जुलै २०१५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/817205.html ४२९] || ७ जुलै २०१५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/848839.html ४५१] || १४ ऑगस्ट २०१५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/848841.html ४५२] || १६ ऑगस्ट २०१५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|NZ}}
|- 
| ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903587.html ४५६] || २ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903589.html ४५७] || ५ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/800479.html ५०३] || १९ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/800481.html ५०६] || २१ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/884347.html ५१९] || ४ मार्च २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|SA}} 
|-  
| ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/884349.html ५२०] || ६ मार्च २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/884351.html ५२६] || ९ मार्च २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951339.html ५४०] || १८ मार्च २०१६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[२०१६ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१६ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951343.html ५४२] || २० मार्च २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951357.html ५४९] || २५ मार्च २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951367.html ५५४] || २८ मार्च २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[फिरोजशाह कोटला मैदान]], [[नवी दिल्ली]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936153.html ५८९] || २० जानेवारी २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}} || rowspan=9 |
|- 
| ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936155.html ५९०] || २२ जानेवारी २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}}
|- 
| ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936157.html ५९१] || २५ जानेवारी २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|SL}}
|-  
| ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1020029.html ५९५] || १७ फेब्रुवारी २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|SA}}
|-  
| ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1031431.html ६१४] || २१ जून २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1031433.html ६१५] || २३ जून २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[टाँटन काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]] || {{cr|SA}}
|-  
| ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1031435.html ६१६] || २५ जून २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1075507.html ६२६] || २६ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SA}} [[मँगाँग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] || {{cr|SA}}
|-  
| १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1075508.html ६२८] || २९ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SA}} [[सेन्वेस पार्क]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || {{cr|SA}}
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- 
| १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122285.html ६५२] || १८ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]  || {{cr|IND}} || rowspan=42 |
|- 
| १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122286.html ६५४] || २१ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]]  || {{cr|RSA}}
|- 
| १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122287.html ६५५] || २४ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]]  || {{cr|IND}}
|-  
| १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142589.html ६९५] || १४ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}}
|- 
| १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144149.html ६९८] || ९ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] || {{cr|RSA}}
|- 
| १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144150.html ६९९] || १२ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[सेन्वेस पार्क]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144989.html ७११] || १७ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरारा स्टेडियम]], [[गोल्ड कोस्ट, ऑस्ट्रेलिया|गोल्ड कोस्ट]] || {{cr|SA}}
|-  
| १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144161.html ७३२] || १ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144162.html ७३४] || ३ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144163.html ७३६] || ६ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}}
|- 
| १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144172.html ७५५] || १९ मार्च २०१९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || टाय
|- 
| ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144173.html ७५८] || २२ मार्च २०१९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144174.html ७६३] || २४ मार्च २०१९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187005.html ८८८] || १८ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}}
|- 
| ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187006.html ८९३] || २२ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|SA}}
|-  
| ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185313.html १०३९] || १२ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[बफेलो पार्क]], [[इस्ट लंडन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185314.html १०४१] || १४ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185315.html १०४३] || १६ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185316.html १०४६] || २१ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185316.html १०५२] || २३ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान|सेंट जॉर्ज पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|SA}} 
|-  
| १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185316.html १०६५] || २६ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1237122.html ११०९] || २७ नोव्हेंबर २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1237123.html ११११] || २९ नोव्हेंबर २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[बोलँड पार्क]], [[पार्ल]] || {{cr|ENG}}
|-  
| १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1237124.html १११३] || १ डिसेंबर २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243019.html ११२०] || ११ फेब्रुवारी २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243020.html ११२१] || १३ फेब्रुवारी २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243021.html ११२२] || १४ फेब्रुवारी २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251575.html ११४५] || १० एप्रिल २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251576.html ११४६] || १२ एप्रिल २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251577.html ११४७] || १४ एप्रिल २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251578.html ११४८] || १६ एप्रिल २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263151.html ११७६] || २६ जून २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] || {{cr|WIN}}
|-  
| १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263152.html ११७८] || २७ जून २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263153.html ११७९] || २९ जून २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263154.html ११८०] || १ जुलै २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] || {{cr|WIN}}
|-  
| १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263155.html ११८१] || ३ जुलै २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251953.html ११९४] || १९ जुलै २०२१ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SA}}
|-  
| १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251954.html ११९७] || २२ जुलै २०२१ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|SA}}
|-  
| १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251955.html १२०१] || २४ जुलै २०२१ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|SA}}
|-  
| १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1271630.html १२६५] || १० सप्टेंबर २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1271631.html १२७०] || १२ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1271632.html १२७३] || १४ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|RSA}}
|}
 

{{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}}

[[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट|ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय]]</text>
      <sha1>qoy3xlda2sarwyznllphmmo9d5sykkv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693839</id>
      <parentid>2693834</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T18:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aditya tamhankar</username>
        <id>80177</id>
      </contributor>
      <comment>/* यादी */</comment>
      <origin>2693839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50730" sha1="1doa5jdj50u9tvp8h7igwhrr1tm0cb5" xml:space="preserve">खालील यादी दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामन्यांची आहे. दक्षिण आफ्रिकेने २१ ऑक्टोबर २००५ रोजी न्यू झीलंड विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला.

== सुची ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:75px&quot; | चिन्ह
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:350px&quot; | अर्थ
|-
! scope=&quot;row&quot; |सामना क्र.
| दक्षिण आफ्रिकाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्याचा क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; |आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
| आयसीसी सदस्यांचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
|-
! scope=&quot;row&quot; | तारीख
| सामन्याची तारीख
|-
! scope=&quot;row&quot; |विरुद्ध संघ
| ज्या संघाविरुद्ध ट्वेंटी२० एकदिवसीय सामना खेळला त्या देशाचे ध्वजासहित नाव
|-
! scope=&quot;row&quot; | स्थळ
| कोणत्या मैदानावर सामना झाला
|-
! scope=&quot;row&quot; | विजेता
| सामन्याचा विजेता/अनिर्णित
|-
| bgcolor=#cfc| || सामना विविध स्पर्धेत खेळवला गेला त्या स्पर्धेच्या दुव्यासहित
|}
==यादी== 
{| class=&quot;wikitable ubsortable&quot; style=&quot;text-align:left; white-space:nowrap&quot;
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|-  
| १ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/222678.html ३] || २१ ऑक्टोबर २००५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|NZ}} || rowspan=5 |
|-  
| २ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/226374.html ४] || ९ जानेवारी २००६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[द गब्बा|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}}
|-  
| ३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/238195.html ६] || २४ फेब्रुवारी २००६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SA}} 
|-
| ४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/255954.html १०] || १ डिसेंबर २००६ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|IND}}
|-  
| ५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/255957.html १४] || २ फेब्रुवारी २००७ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287853.html २०] || ११ सप्टेंबर २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००७|२००७ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]  
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287864.html ३१] || १५ सप्टेंबर २००७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287867.html ३४] || १६ सप्टेंबर २००७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287872.html ३९] || १९ सप्टेंबर २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/287876.html ४३] || २० सप्टेंबर २००७ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}}
|-  
| ११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/298795.html ४८] || २३ नोव्हेंबर २००७ || {{cr|NZL}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} || rowspan=8 |
|-  
| १२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/319112.html ५०] || १६ डिसेंबर २००७ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान|सेंट जॉर्ज पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|WIN}}
|-  
| १३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/298804.html ५१] || १८ जानेवारी २००८ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम (जोहान्सबर्ग)|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350347.html ७७] || ५ नोव्हेंबर २००८ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}} 
|-  
| १५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/351694.html ८०] || ११ जानेवारी २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}}
|-  
| १६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/351695.html ८१] || १३ जानेवारी २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[द गब्बा|द गॅब्बा]], [[ब्रिस्बेन]] || {{cr|AUS}}
|-  
| १७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350475.html ८७] || २७ मार्च २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SA}} 
|-  
| १८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/350476.html ८८] || २९ मार्च २००९ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|SA}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/355995.html ९४] || ७ जून २००९ || {{cr|SCO}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|RSA}} || rowspan=6 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २००९|२००९ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356000.html ९९] || ९ जून २००९ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|ENG}} [[लॉर्ड्स]], [[लंडन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356004.html १०३] || ११ जून २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान (नॉटिंगहॅम)|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356007.html १०६] || १३ जून २००९ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|ENG}} [[द ओव्हल]], [[लंडन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356014.html ११३] || १६ जून २००९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान, नॉटिंगहॅम|ट्रेंट ब्रिज मैदान]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/356015.html ११४] || १८ जून २००९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|ENG}} [[ट्रेंट ब्रिज मैदान (नॉटिंगहॅम)|ट्रेंट ब्रिज]], [[नॉटिंगहॅम]] || {{cr|PAK}}
|-  
| २५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/387563.html १२४] || १३ नोव्हेंबर २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|ENG}} || rowspan=2 |
|-  
| २६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/387563.html १२५] || १५ नोव्हेंबर २००९ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412682.html १५५] || २ मे २०१० || {{cr|IND}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|IND}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१०|२०१० आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412687.html १६२] || ५ मे २०१० || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| २९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412690.html १६४] || ६ मे २०१० || {{cr|NZ}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412694.html १६८] || ८ मे २०१० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Barbados}} [[केन्सिंग्टन ओव्हल]], [[ब्रिजटाउन]] || {{cr|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/412697.html १७१] || १० मे २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|Saint Lucia}} [[डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम, सेंट लुसिया|डॅरेन सॅमी राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ग्रॉस आयलेट]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/439146.html १७८] || १९ मे २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साउंड]] || {{cr|RSA}} || rowspan=16 |
|-  
| ३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/447539.html १७९] || २० मे २०१० || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Antigua and Barbuda}} [[सर व्हिव्हियन रिचर्ड्‌स स्टेडियम]], [[नॉर्थ साउंड]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463141.html १८८] || ८ ऑक्टोबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[मँगाँग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463142.html १८९] || १० ऑक्टोबर २०१० || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[डी बीयर्स डायमंड ओव्हल]], [[किंबर्ले (नॉदर्न केप)|किंबर्ले]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/478279.html १९०] || २६ ऑक्टोबर २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/461565.html १९१] || २७ ऑक्टोबर २०१० || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/463149.html १९६] || ९ जानेवारी २०११ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|IND}} 
|-  
| ३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/514023.html २१०] || १३ ऑक्टोबर २०११ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| ४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/514024.html २१२] || १६ ऑक्टोबर २०११ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SA}} 
|-  
| ४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/520597.html २२१] || १७ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[वेस्टपॅक मैदान]], [[वेलिंग्टन]] || {{cr|NZ}}
|-  
| ४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/520598.html २२२] || १९ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[सेडन पार्क]], [[हॅमिल्टन, न्यू झीलंड|हॅमिल्टन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/520599.html २२३] || २२ फेब्रुवारी २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|RSA}}
|-
| ४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/556252.html २४२] || ३० मार्च २०१२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534233.html २५८] || ८ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रिव्हरसाइड मैदान]], [[चेस्टर-ली-स्ट्रीट]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534234.html २६०] || १० सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[ओल्ड ट्रॅफर्ड क्रिकेट मैदान|ओल्ड ट्रॅफर्ड]], [[मँचेस्टर]] || अनिर्णित
|- 
| ४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/534235.html २६२] || १२ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[एजबॅस्टन क्रिकेट मैदान|एजबॅस्टन]], [[बर्मिंगहॅम]] || {{cr|ENG}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533275.html २६६] || २० सप्टेंबर २०१२ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|SL}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|RSA}} || rowspan=5 | [[२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१२|२०१२ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ४९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533278.html २६९] || २२ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533286.html २७७] || २८ सप्टेंबर २०१२ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|PAK}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533290.html २८१] || ३० सप्टेंबर २०१२ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|SRI}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|AUS}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ५२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/533295.html २८६] || २ ऑक्टोबर २०१२ || {{cr|IND}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|IND}}
|- 
| ५३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567353.html २९३] || २१ डिसेंबर २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || {{cr|RSA}} || rowspan=13 |
|- 
| ५४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567354.html २९५] || २३ डिसेंबर २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] || {{cr|NZ}}
|- 
| ५५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567355.html २९७] || २६ डिसेंबर २०१२ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान|सेंट जॉर्ज पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ५६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/567367.html ३०६] || ३ मार्च २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ५७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/635658.html ३२३] || २ ऑगस्ट २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ५८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/635659.html ३२४] || ४ ऑगस्ट २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ५९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/635660.html ३२५] || ६ ऑगस्ट २०१३ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[महिंदा राजपक्षे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[हंबन्टोटा]] || {{cr|SL}}
|-  
| ६० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/649101.html ३३४] || १३ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ६१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/649103.html ३३६] || १५ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ६२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/685727.html ३४०] || २० नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ६३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/685729.html ३४३] || २२ नोव्हेंबर २०१३ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| ६४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/648681.html ३६३] || १२ मार्च २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| ६५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/648683.html ३६५] || १४ मार्च २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|AUS}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682923.html ३७९] || २२ मार्च २०१४ || {{cr|SL}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|SL}} || rowspan=5 | [[२०१४ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१४ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682931.html ३८३] || २४ मार्च २०१४ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682937.html ३८६] || २७ मार्च २०१४ || {{cr|NED}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ६९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682947.html ३९१] || २९ मार्च २०१४ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|BAN}} [[झहूर अहमद चौधरी मैदान]], [[चट्टग्राम]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ७० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/682963.html ३९९] || ४ एप्रिल २०१४ || {{cr|IND}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|IND}}
|-  
| ७१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754717.html ४०७] || ५ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[ॲडलेड ओव्हल]], [[ॲडलेड]] || {{cr|SA}} || rowspan=17 |
|-  
| ७२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754719.html ४०८] || ७ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[मेलबर्न क्रिकेट मैदान]], [[मेलबर्न]] || {{cr|AUS}}
|-  
| ७३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/754721.html ४०९] || ९ नोव्हेंबर २०१४ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[स्टेडियम ऑस्ट्रेलिया]], [[सिडनी]] || {{cr|AUS}}
|-  
| ७४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/722335.html ४१३] || ९ जानेवारी २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|WIN}}
|-  
| ७५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/722337.html ४१४] || ११ जानेवारी २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|WIN}}
|-  
| ७६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/736063.html ४१५] || १४ जानेवारी २०१५ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|RSA}} [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ७७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/817203.html ४२८] || ५ जुलै २०१५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ७८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/817205.html ४२९] || ७ जुलै २०१५ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|BAN}} [[शेर-इ-बांग्ला राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[ढाका]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ७९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/848839.html ४५१] || १४ ऑगस्ट २०१५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[किंग्जमेड क्रिकेट मैदान|किंग्जमेड]], [[डर्बन]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ८० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/848841.html ४५२] || १६ ऑगस्ट २०१५ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|NZ}}
|- 
| ८१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903587.html ४५६] || २ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[हिमाचल प्रदेश क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[धर्मशाळा]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ८२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/903589.html ४५७] || ५ ऑक्टोबर २०१५ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[बाराबती स्टेडियम]], [[कटक]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ८३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/800479.html ५०३] || १९ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ८४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/800481.html ५०६] || २१ फेब्रुवारी २०१६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ८५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/884347.html ५१९] || ४ मार्च २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|SA}} 
|-  
| ८६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/884349.html ५२०] || ६ मार्च २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| ८७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/884351.html ५२६] || ९ मार्च २०१६ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951339.html ५४०] || १८ मार्च २०१६ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|ENG}} || rowspan=4 | [[२०१६ आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०|२०१६ आय.सी.सी. पुरुष विश्व ट्वेंटी२०]]
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ८९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951343.html ५४२] || २० मार्च २०१६ || {{cr|AFG|२०१३}} || {{flagicon|IND}} [[वानखेडे स्टेडियम]], [[मुंबई]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951357.html ५४९] || २५ मार्च २०१६ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|IND}} [[विदर्भ क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[नागपूर]] || {{cr|WIN}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| ९१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/951367.html ५५४] || २८ मार्च २०१६ || {{cr|SL}} || {{flagicon|IND}} [[फिरोजशाह कोटला मैदान]], [[नवी दिल्ली]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ९२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936153.html ५८९] || २० जानेवारी २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंच्युरियन पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}} || rowspan=9 |
|- 
| ९३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936155.html ५९०] || २२ जानेवारी २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|SL}}
|- 
| ९४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/936157.html ५९१] || २५ जानेवारी २०१७ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|SL}}
|-  
| ९५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1020029.html ५९५] || १७ फेब्रुवारी २०१७ || {{cr|NZ}} || {{flagicon|NZ}} [[इडन पार्क]], [[ऑकलंड]] || {{cr|SA}}
|-  
| ९६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1031431.html ६१४] || २१ जून २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[रोझ बोल (क्रिकेट मैदान)|रोझ बोल]], [[साउथहँप्टन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ९७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1031433.html ६१५] || २३ जून २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|ENG}} [[टाँटन काउंटी मैदान|काउंटी मैदान]], [[टाँटन]] || {{cr|SA}}
|-  
| ९८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1031435.html ६१६] || २५ जून २०१७ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|Wales}} [[सोफिया गार्डन्स]], [[कार्डिफ]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ९९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1075507.html ६२६] || २६ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SA}} [[मँगाँग ओव्हल]], [[ब्लूमफाँटेन]] || {{cr|SA}}
|-  
| १०० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1075508.html ६२८] || २९ ऑक्टोबर २०१७ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|SA}} [[सेन्वेस पार्क]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || {{cr|SA}}
|-
! सामना क्र. 
! आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्र.
! तारीख
! विरुद्ध संघ
! स्थळ
! विजेता
! स्पर्धेतील भाग
|- 
| १०१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122285.html ६५२] || १८ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]]  || {{cr|IND}} || rowspan=42 |
|- 
| १०२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122286.html ६५४] || २१ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्स पार्क]], [[सेंच्युरियन]]  || {{cr|RSA}}
|- 
| १०३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122287.html ६५५] || २४ फेब्रुवारी २०१८ || {{cr|IND}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]]  || {{cr|IND}}
|-  
| १०४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1142589.html ६९५] || १४ ऑगस्ट २०१८ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|SL}}
|- 
| १०५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144149.html ६९८] || ९ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[बफेलो पार्क]], [[ईस्ट लंडन]] || {{cr|RSA}}
|- 
| १०६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144150.html ६९९] || १२ ऑक्टोबर २०१८ || {{cr|ZIM}} || {{flagicon|RSA}} [[सेन्वेस पार्क]], [[पॉचेफस्ट्रूम]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १०७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144989.html ७११] || १७ नोव्हेंबर २०१८ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|AUS}} [[कॅरारा स्टेडियम]], [[गोल्ड कोस्ट, ऑस्ट्रेलिया|गोल्ड कोस्ट]] || {{cr|SA}}
|-  
| १०८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144161.html ७३२] || १ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा पार्क न्यूलँड्स|न्यूलँड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १०९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144162.html ७३४] || ३ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ११० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144163.html ७३६] || ६ फेब्रुवारी २०१९ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}}
|- 
| १११ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144172.html ७५५] || १९ मार्च २०१९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || टाय
|- 
| ११२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144173.html ७५८] || २२ मार्च २०१९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ११३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1144174.html ७६३] || २४ मार्च २०१९ || {{cr|SL}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|- 
| ११४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187005.html ८८८] || १८ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[पंजाब क्रिकेट असोसिएशन मैदान]], [[मोहाली]] || {{cr|IND}}
|- 
| ११५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187006.html ८९३] || २२ सप्टेंबर २०१९ || {{cr|IND}} || {{flagicon|IND}} [[एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम, बंगळूर|एम. चिन्नास्वामी स्टेडियम]], [[बंगळूर]] || {{cr|SA}}
|-  
| ११६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185313.html १०३९] || १२ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[बफेलो पार्क]], [[इस्ट लंडन]] || {{cr|RSA}}
|-  
| ११७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185314.html १०४१] || १४ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सहारा स्टेडियम किंग्जमेड, दरबान|किंग्जमेड]], [[दरबान|डर्बन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ११८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185315.html १०४३] || १६ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| ११९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185316.html १०४६] || २१ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| १२० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185316.html १०५२] || २३ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[सेंट जॉर्ज पार्क क्रिकेट मैदान|सेंट जॉर्ज पार्क आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[पोर्ट एलिझाबेथ]] || {{cr|SA}} 
|-  
| १२१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1185316.html १०६५] || २६ फेब्रुवारी २०२० || {{cr|AUS}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|AUS}} 
|-  
| १२२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1237122.html ११०९] || २७ नोव्हेंबर २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| १२३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1237123.html ११११] || २९ नोव्हेंबर २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[बोलँड पार्क]], [[पार्ल]] || {{cr|ENG}}
|-  
| १२४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1237124.html १११३] || १ डिसेंबर २०२० || {{cr|ENG}} || {{flagicon|RSA}} [[न्यूलँड क्रिकेट मैदान|न्यूलॅंड्स आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[केपटाउन]] || {{cr|ENG}}
|-  
| १२५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243019.html ११२०] || ११ फेब्रुवारी २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १२६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243020.html ११२१] || १३ फेब्रुवारी २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १२७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1243021.html ११२२] || १४ फेब्रुवारी २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|PAK}} [[गद्दाफी स्टेडियम]], [[लाहोर]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १२८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251575.html ११४५] || १० एप्रिल २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १२९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251576.html ११४६] || १२ एप्रिल २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[वॉन्डरर्स स्टेडियम, जोहान्सबर्ग|वॉन्डरर्स स्टेडियम]], [[जोहान्सबर्ग]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १३० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251577.html ११४७] || १४ एप्रिल २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १३१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251578.html ११४८] || १६ एप्रिल २०२१ || {{cr|PAK}} || {{flagicon|RSA}} [[सुपरस्पोर्ट्‌स पार्क]], [[सेंच्युरियन]] || {{cr|PAK}}
|-  
| १३२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263151.html ११७६] || २६ जून २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] || {{cr|WIN}}
|-  
| १३३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263152.html ११७८] || २७ जून २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १३४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263153.html ११७९] || २९ जून २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १३५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263154.html ११८०] || १ जुलै २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] || {{cr|WIN}}
|-  
| १३६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1263155.html ११८१] || ३ जुलै २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|Grenada}} [[राष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[सेंट जॉर्जेस]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १३७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251953.html ११९४] || १९ जुलै २०२१ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|IRE}} [[मालाहाईड क्रिकेट क्लब मैदान]], [[डब्लिन]] || {{cr|SA}}
|-  
| १३८ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251954.html ११९७] || २२ जुलै २०२१ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|SA}}
|-  
| १३९ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1251955.html १२०१] || २४ जुलै २०२१ || {{cr|IRE}} || {{flagicon|Northern Ireland}} [[स्टोरमोंट]], [[बेलफास्ट]] || {{cr|SA}}
|-  
| १४० ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1271630.html १२६५] || १० सप्टेंबर २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १४१ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1271631.html १२७०] || १२ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|RSA}}
|-  
| १४२ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1271632.html १२७३] || १४ सप्टेंबर २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|SL}} [[रणसिंगे प्रेमदासा मैदान]], [[कोलंबो]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४३ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273724.html १३५१] || २३ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|AUS}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|AUS}} || rowspan=5 | [[२०२१ आय.सी.सी. पुरुष ट्वेंटी२० क्रिकेट विश्वचषक]] 
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४४ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273729.html १३६६] || २६ ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|WIN}} || {{flagicon|UAE}} [[दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम]], [[दुबई]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४५ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273736.html १३७८] || ३० ऑक्टोबर २०२१ || {{cr|SL}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|RSA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४६ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273741.html १३८४] || २ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|BAN}} || {{flagicon|UAE}} [[शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम]], [[अबुधाबी]] || {{cr|SA}}
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| १४७ ||[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1273750.html १४००] || ६ नोव्हेंबर २०२१ || {{cr|ENG}} || {{flagicon|UAE}} [[शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम]], [[शारजाह]] || {{cr|SA}}
|}
 

{{देशानुसार ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी}}

[[वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट|ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय]]</text>
      <sha1>1doa5jdj50u9tvp8h7igwhrr1tm0cb5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मसुदा:अर्जुन वैजीनाथ तांबे</title>
    <ns>118</ns>
    <id>381351</id>
    <revision>
      <id>2693881</id>
      <parentid>2693704</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T06:38:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अर्जुन वैजीनाथ तांबे</username>
        <id>185105</id>
      </contributor>
      <comment>/* शीर्षक: अर्जुन वैजीनाथ तांबे */</comment>
      <origin>2693881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5157" sha1="11b5j5en4qdq4qbmib8kik4asfp6487" xml:space="preserve">
=== शीर्षक: अर्जुन वैजीनाथ तांबे ===
'''प्रस्तावना:'''

अर्जुन वैजीनाथ तांबे (जन्म १ मे १९८९) हे महाराष्ट्रातील छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील वैजापूर तालुक्यातील खिर्डी येथील एक प्रगतीशील शेतकरी, युवा व्यावसायिक आणि सामाजिक कार्यकर्ता आहेत. आधुनिक कृषी पद्धती आणि शेतीतील नाविन्यपूर्ण प्रयोगांसाठी ते ओळखले जातात.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|title=प्रगतीशील शेतीत नव्या वाटा अर्जुन तांबे यांचा राज्यस्तरीय पुरस्काराने गौरव|publisher=दैनिक सह्याद्रीचा राखणदार|year=२०२५}}&lt;/ref&gt;

राजकिय आणि सामाजिक: महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेचे वैजापूर तालुका उपाध्यक्ष ते तालुका सचिव या कारकीर्दीत त्यांनी अनेक आंदोलने केली विशेषतः शेतकरी आंदोलनांनमध्ये त्यांचा सहभाग असतोच समाजीक कार्य देखिल ते करतात अनेक गरिब लोकांना ते कायम मदत करत असतात 

'''कृषी क्षेत्रातील कार्य:'''

अर्जुन तांबे यांनी शेतीमध्ये आधुनिक तंत्रज्ञानाचा अवलंब केला असून, शिमला मिरची, टोमॅटो, कारले आणि टरबूज यांसारख्या पिकांचे विक्रमी उत्पादन घेतले आहे. त्यांनी आपल्या शेतात शेततळे, ठिबक सिंचन आणि पॉलीहाऊससारख्या आधुनिक सुविधा उभारल्या आहेत. शेतीतील कामासाठी त्यांच्याकडे 'सायलेज हार्वेस्टर, आधुनिक पेरणी यंत्रे मशागतीचे आधुनिक यंत्रे 'सारखी आधुनिक यंत्रसामग्री उपलब्ध आहे.पंचक्रोशीतील शेतकऱ्यांना आधुनिक यंत्रे मशागतीसाठी देतात .ते परिसरातील शेतकऱ्यांना शेतीविषयक मोफत मार्गदर्शन करत असल्याने त्यांना अनेक शेतकरी 'प्रेरणास्थान' मानतात.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://epaper.sahyandrinews.com/epaper/m/19888/679bb0ce40d76|title=प्रगतीशील शेतीत नव्या वाटा अर्जुन तांबे यांचा राज्यस्तरीय पुरस्काराने गौरव|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

'''पुरस्कार आणि सन्मान:'''

कृषी क्षेत्रातील त्यांच्या योगदानाची दखल घेत 'सह्याद्रीचा राखणदार' या वृत्तपत्राने २०२५मध्ये त्यांना 'प्रगतीशील शेतकरी' पुरस्काराने सन्मानित केले आहे.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://epaper.sahyandrinews.com/epaper/m/19888/679bb0ce40d76|title=सह्याद्रीचा राखणदार}}&lt;/ref&gt;

'''संदर्भ:'''

१. दैनिक सह्याद्रीचा राखणदार - 'प्रगतीशील शेतकरी पुरस्कार २०२५' संबंधित बातमी.&lt;ref&gt;{{स्रोत बातमी|url=https://epaper.sahyandrinews.com/epaper/m/19888/679bb0ce40d76|title=पुरस्काराने सन्मानित}}&lt;/ref&gt;

२. महाराष्ट्र लोक न्यूज - अर्जुन वैजीनाथ तांबे यांच्या कार्याचा गौरव.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://epaper.sahyandrinews.com/epaper/m/19888/679bb0ce40d76|title=प्रगतीशील शेतकरी पुरस्कार|url-status=live}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>11b5j5en4qdq4qbmib8kik4asfp6487</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Vijay budhawant</title>
    <ns>3</ns>
    <id>381356</id>
    <revision>
      <id>2693732</id>
      <timestamp>2026-07-11T12:30:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2693732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="279" sha1="qn1zclj2ubtka0il3n18e2ice67xm45" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Vijay budhawant}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १८:००, ११ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>qn1zclj2ubtka0il3n18e2ice67xm45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बिचोम जिल्हा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381357</id>
    <revision>
      <id>2693735</id>
      <timestamp>2026-07-11T13:53:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1359044113|Bichom district]]&quot; पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले</comment>
      <origin>2693735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3660" sha1="n748hiqmvsndzonjg5edy0xl2r7lgsc" xml:space="preserve">'''बिचोम जिल्हा''' हा ईशान्य भारतातील [[अरुणाचल प्रदेश]] राज्यातील  [[अरुणाचल प्रदेशमधील जिल्हे|२८ जिल्ह्यांपैकी]] एक आहे. [[Napangphung|नापांगफुंग]] हे त्याचे मुख्यालय आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indiatodayne.in/arunachal-pradesh/story/arunachal-assembly-passes-bill-for-two-new-districts-867224-2024-02-08|title=Arunachal Assembly passes bill for two new districts|date=2024-02-08|website=India Today NE|language=hi|access-date=2024-02-25}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==
नोव्हेंबर २०२३ मध्ये, अरुणाचल प्रदेशचे मुख्यमंत्री [[पेमा खांडू]] यांनी बिचोम जिल्ह्याच्या निर्मितीची घोषणा केली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatodayne.in/arunachal-pradesh/story/arunachal-union-minister-kiren-rijiju-and-cm-pema-khandu-announce-bichom-district-unleash-wave-of-development-in-seppa-714001-2023-11-20|title=Arunachal: Union Minister Kiren Rijiju and CM Pema Khandu announce Bichom district, unleash wave of development in Seppa|date=2023-11-20|website=India Today NE|language=en|access-date=2024-02-25}}&lt;/ref&gt; फेब्रुवारी २०२४ मध्ये, मंत्रिमंडळाने जिल्हा निर्मितीच्या विधेयकाला मंजुरी दिली. [[पश्चिम कामेंग जिल्हा|पश्चिम कामेंग जिल्ह्यातून]] २७ गावे आणि [[पूर्व कामेंग जिल्हा|पूर्व कामेंग जिल्ह्यातून]] २८ गावे वेगळी करून हा जिल्हा तयार करण्यात आला आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.theweek.in/wire-updates/national/2024/02/08/ces12-ar-assembly-bill.html|title=Arunachal assembly passes bill to create two new districts|website=The Week|language=en|access-date=2024-02-25}}&lt;/ref&gt; ७ मार्च २०२४ रोजी, मुख्यमंत्री खांडू यांच्या हस्ते जिल्ह्याचे अधिकृत उद्घाटन करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indiatodayne.in/arunachal-pradesh/story/arunachal-cm-pema-khandu-inaugurates-new-bichom-district-922524-2024-03-07|title=Arunachal CM Pema Khandu inaugurates new Bichom district|date=2024-03-07|website=India Today NE|language=hi|access-date=2024-03-08}}&lt;/ref&gt; अका आणि मिजी जमातींनी केलेल्या मागणीनंतर हा जिल्हा तयार करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://thewire.in/politics/arunachal-pradesh-mon-autonomous-council-pema-khandu|title=The Politics Behind Reviving the Demand for a Mon Autonomous Council in Arunachal|website=The Wire|access-date=2024-02-25}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:अरुणाचल प्रदेशमधील जिल्हे]]
[[वर्ग:इ.स. २०२४ मधील निर्मिती]]</text>
      <sha1>n748hiqmvsndzonjg5edy0xl2r7lgsc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693736</id>
      <parentid>2693735</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T13:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>{{माहिती संचिका}}</comment>
      <origin>2693736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3690" sha1="3rrfkh9i4uqydih64l2hq45nuhp6xoo" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''बिचोम जिल्हा''' हा ईशान्य भारतातील [[अरुणाचल प्रदेश]] राज्यातील  [[अरुणाचल प्रदेशमधील जिल्हे|२८ जिल्ह्यांपैकी]] एक आहे. [[नापांगफुंग]] हे त्याचे मुख्यालय आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indiatodayne.in/arunachal-pradesh/story/arunachal-assembly-passes-bill-for-two-new-districts-867224-2024-02-08|title=Arunachal Assembly passes bill for two new districts|date=2024-02-08|website=India Today NE|language=hi|access-date=2024-02-25}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==
नोव्हेंबर २०२३ मध्ये, अरुणाचल प्रदेशचे मुख्यमंत्री [[पेमा खांडू]] यांनी बिचोम जिल्ह्याच्या निर्मितीची घोषणा केली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.indiatodayne.in/arunachal-pradesh/story/arunachal-union-minister-kiren-rijiju-and-cm-pema-khandu-announce-bichom-district-unleash-wave-of-development-in-seppa-714001-2023-11-20|title=Arunachal: Union Minister Kiren Rijiju and CM Pema Khandu announce Bichom district, unleash wave of development in Seppa|date=2023-11-20|website=India Today NE|language=en|access-date=2024-02-25}}&lt;/ref&gt; फेब्रुवारी २०२४ मध्ये, मंत्रिमंडळाने जिल्हा निर्मितीच्या विधेयकाला मंजुरी दिली. [[पश्चिम कामेंग जिल्हा|पश्चिम कामेंग जिल्ह्यातून]] २७ गावे आणि [[पूर्व कामेंग जिल्हा|पूर्व कामेंग जिल्ह्यातून]] २८ गावे वेगळी करून हा जिल्हा तयार करण्यात आला आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.theweek.in/wire-updates/national/2024/02/08/ces12-ar-assembly-bill.html|title=Arunachal assembly passes bill to create two new districts|website=The Week|language=en|access-date=2024-02-25}}&lt;/ref&gt; ७ मार्च २०२४ रोजी, मुख्यमंत्री खांडू यांच्या हस्ते जिल्ह्याचे अधिकृत उद्घाटन करण्यात आले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indiatodayne.in/arunachal-pradesh/story/arunachal-cm-pema-khandu-inaugurates-new-bichom-district-922524-2024-03-07|title=Arunachal CM Pema Khandu inaugurates new Bichom district|date=2024-03-07|website=India Today NE|language=hi|access-date=2024-03-08}}&lt;/ref&gt; अका आणि मिजी जमातींनी केलेल्या मागणीनंतर हा जिल्हा तयार करण्यात आला.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://thewire.in/politics/arunachal-pradesh-mon-autonomous-council-pema-khandu|title=The Politics Behind Reviving the Demand for a Mon Autonomous Council in Arunachal|website=The Wire|access-date=2024-02-25}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:अरुणाचल प्रदेशमधील जिल्हे]]
[[वर्ग:इ.स. २०२४ मधील निर्मिती]]</text>
      <sha1>3rrfkh9i4uqydih64l2hq45nuhp6xoo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>केयी पान्योर जिल्हा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381358</id>
    <revision>
      <id>2693737</id>
      <timestamp>2026-07-11T14:04:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1359094796|Keyi Panyor district]]&quot; पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले</comment>
      <origin>2693737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5607" sha1="dze3kui8tqao5a5dt42zcm6h9n4whey" xml:space="preserve">'''केयी पान्योर जिल्हा''' हा ईशान्य भारतातील [[अरुणाचल प्रदेश]] राज्यातील [[अरुणाचल प्रदेशमधील जिल्हे|२८ जिल्ह्यांपैकी]] एक आहे. याचुली हे त्याचे मुख्यालय आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indiatodayne.in/arunachal-pradesh/story/arunachal-assembly-passes-bill-for-two-new-districts-867224-2024-02-08|title=Arunachal Assembly passes bill for two new districts|date=2024-02-08|website=India Today NE|language=hi|access-date=2024-02-25}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==
डिसेंबर २०२२ मध्ये, ऑल याचुली स्टुडंट युनियन (AYSU) ने तत्कालीन [[लोअर सुबांसिरी जिल्हा|लोअर सुबांसिरी]] जिल्ह्याचे विभाजन करून केयी पान्योर जिल्हा तयार करण्याची मागणी केली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://arunachalobserver.org/2022/12/06/create-keyi-panyor-district-by-bifurcating-lower-subansiri-aysu/|title=Create Keyi Panyor district by bifurcating Lower Subansiri: AYSU|date=2022-12-05|website=Arunachal Observer|language=en-US|access-date=2024-02-25}}&lt;/ref&gt; सप्टेंबर २०२३ मध्ये, अरुणाचल प्रदेशचे मुख्यमंत्री [[पेमा खांडू]] यांनी जिल्हा निर्मितीची घोषणा केली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.deccanherald.com/india/arunachal-pradesh/arunachal-cm-announces-creation-of-keyi-panyor-district-2695077|title=Arunachal CM announces creation of 'Keyi Panyor' district|last=PTI|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2024-02-25}}&lt;/ref&gt; फेब्रुवारी २०२४ मध्ये, मंत्रिमंडळाने जिल्हा निर्मितीच्या विधेयकाला मंजुरी दिली. [[लोअर सुबांसिरी जिल्हा|लोअर सुबांसिरी जिल्ह्यातून]] १९५ गावे वेगळी करून हा जिल्हा तयार करण्यात आला आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.theweek.in/wire-updates/national/2024/02/08/ces12-ar-assembly-bill.html|title=Arunachal assembly passes bill to create two new districts|website=The Week|language=en|access-date=2024-02-25}}&lt;/ref&gt; १ मार्च २०२४ रोजी जिल्ह्याचे अधिकृत उद्घाटन झाले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.northeasttoday.in/2024/03/01/arunachal-new-district-keyi-panyor-officially-inaugurated-today/|title=Arunachal: New District Keyi Panyor Officially Inaugurated Today|last=Today|first=North East|date=2024-03-01|website=Northeast Today|language=en-US|access-date=2024-03-03}}&lt;/ref&gt;

== लोकसंख्य ==
या जिल्ह्यात प्रामुख्याने न्यिशी लोक राहतात. येथील लोकसंख्या ३०,००० पेक्षा जास्त असून त्यात १९५ गावांचा समावेश आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indiatodayne.in/arunachal-pradesh/story/arunachal-government-inaugurates-27th-district-keyi-panyor-amid-grand-celebrations-903517-2024-03-01|title=Arunachal government inaugurates 27th district, Keyi Panyor, amid grand celebrations|date=2024-03-01|website=India Today NE|language=hi|access-date=2024-03-03}}&lt;/ref&gt;

== विभाग ==
या जिल्ह्याचे प्रतिनिधित्व [[अरुणाचल प्रदेश विधानसभा|अरुणाचल प्रदेश विधानसभेत]] याचुली विधानसभा मतदारसंघाद्वारे केले जाते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://arunachal24.in/arunachal-pema-khandu-inaugurates-new-district-keyi-panyor/|title=Arunachal: Pema Khandu inaugurates new district ‘Keyi Panyor’|date=2024-03-01|language=en-US|access-date=2024-03-03}}&lt;/ref&gt; हा जिल्हा [[पश्चिम अरुणाचल लोकसभा मतदारसंघ|अरुणाचल पश्चिम लोकसभा मतदारसंघाचा]] भाग आहे.&lt;ref name=&quot;ceo1&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ceoarunachal.nic.in/Information/ACwiseDistrictwisePCwise.htm|title=Assembly Constituencies allocation w.r.t District and Parliamentary Constituencies|publisher=Chief Electoral Officer, Arunachal Pradesh website|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110813085549/http://ceoarunachal.nic.in/Information/ACwiseDistrictwisePCwise.htm|archive-date=13 August 2011|access-date=21 March 2011}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:अरुणाचल प्रदेशमधील जिल्हे]]
[[वर्ग:इ.स. २०२४ मधील निर्मिती]]</text>
      <sha1>dze3kui8tqao5a5dt42zcm6h9n4whey</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693738</id>
      <parentid>2693737</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T14:05:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>{{माहिती संचिका}}</comment>
      <origin>2693738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5649" sha1="a4a4o3nwad36oza14b8uclzbony85xj" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''केयी पान्योर जिल्हा''' हा ईशान्य भारतातील [[अरुणाचल प्रदेश]] राज्यातील [[अरुणाचल प्रदेशमधील जिल्हे|२८ जिल्ह्यांपैकी]] एक आहे. याचुली हे त्याचे मुख्यालय आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indiatodayne.in/arunachal-pradesh/story/arunachal-assembly-passes-bill-for-two-new-districts-867224-2024-02-08|title=Arunachal Assembly passes bill for two new districts|date=2024-02-08|website=India Today NE|language=hi|access-date=2024-02-25}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==
डिसेंबर २०२२ मध्ये, ऑल याचुली स्टुडंट युनियन (AYSU) ने तत्कालीन [[लोअर सुबांसिरी जिल्हा|लोअर सुबांसिरी]] जिल्ह्याचे विभाजन करून केयी पान्योर जिल्हा तयार करण्याची मागणी केली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://arunachalobserver.org/2022/12/06/create-keyi-panyor-district-by-bifurcating-lower-subansiri-aysu/|title=Create Keyi Panyor district by bifurcating Lower Subansiri: AYSU|date=2022-12-05|website=Arunachal Observer|language=en-US|access-date=2024-02-25}}&lt;/ref&gt; सप्टेंबर २०२३ मध्ये, अरुणाचल प्रदेशचे मुख्यमंत्री [[पेमा खांडू]] यांनी जिल्हा निर्मितीची घोषणा केली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.deccanherald.com/india/arunachal-pradesh/arunachal-cm-announces-creation-of-keyi-panyor-district-2695077|title=Arunachal CM announces creation of 'Keyi Panyor' district|last=PTI|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2024-02-25}}&lt;/ref&gt; फेब्रुवारी २०२४ मध्ये, मंत्रिमंडळाने जिल्हा निर्मितीच्या विधेयकाला मंजुरी दिली. [[लोअर सुबांसिरी जिल्हा|लोअर सुबांसिरी जिल्ह्यातून]] १९५ गावे वेगळी करून हा जिल्हा तयार करण्यात आला आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.theweek.in/wire-updates/national/2024/02/08/ces12-ar-assembly-bill.html|title=Arunachal assembly passes bill to create two new districts|website=The Week|language=en|access-date=2024-02-25}}&lt;/ref&gt; १ मार्च २०२४ रोजी जिल्ह्याचे अधिकृत उद्घाटन झाले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.northeasttoday.in/2024/03/01/arunachal-new-district-keyi-panyor-officially-inaugurated-today/|title=Arunachal: New District Keyi Panyor Officially Inaugurated Today|last=Today|first=North East|date=2024-03-01|website=Northeast Today|language=en-US|access-date=2024-03-03}}&lt;/ref&gt;

== लोकसंख्य ==
या जिल्ह्यात प्रामुख्याने न्यिशी लोक राहतात. येथील लोकसंख्या ३०,००० पेक्षा जास्त असून त्यात १९५ गावांचा समावेश आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indiatodayne.in/arunachal-pradesh/story/arunachal-government-inaugurates-27th-district-keyi-panyor-amid-grand-celebrations-903517-2024-03-01|title=Arunachal government inaugurates 27th district, Keyi Panyor, amid grand celebrations|date=2024-03-01|website=India Today NE|language=hi|access-date=2024-03-03}}&lt;/ref&gt;

== विभाग ==
या जिल्ह्याचे प्रतिनिधित्व [[अरुणाचल प्रदेश विधानसभा|अरुणाचल प्रदेश विधानसभेत]] याचुली विधानसभा मतदारसंघाद्वारे केले जाते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://arunachal24.in/arunachal-pema-khandu-inaugurates-new-district-keyi-panyor/|title=Arunachal: Pema Khandu inaugurates new district ‘Keyi Panyor’|date=2024-03-01|language=en-US|access-date=2024-03-03}}&lt;/ref&gt; हा जिल्हा [[पश्चिम अरुणाचल लोकसभा मतदारसंघ|अरुणाचल पश्चिम लोकसभा मतदारसंघाचा]] भाग आहे.&lt;ref name=&quot;ceo1&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ceoarunachal.nic.in/Information/ACwiseDistrictwisePCwise.htm|title=Assembly Constituencies allocation w.r.t District and Parliamentary Constituencies|publisher=Chief Electoral Officer, Arunachal Pradesh website|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110813085549/http://ceoarunachal.nic.in/Information/ACwiseDistrictwisePCwise.htm|archive-date=13 August 2011|access-date=21 March 2011}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:अरुणाचल प्रदेशमधील जिल्हे]]
[[वर्ग:इ.स. २०२४ मधील निर्मिती]]</text>
      <sha1>a4a4o3nwad36oza14b8uclzbony85xj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693874</id>
      <parentid>2693738</parentid>
      <timestamp>2026-07-12T02:08:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>130355</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2693874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5734" sha1="t9qw0g281q1mqki4oe0w8hkq5ijhbop" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''केयी पान्योर जिल्हा''' हा ईशान्य भारतातील [[अरुणाचल प्रदेश]] राज्यातील [[अरुणाचल प्रदेशमधील जिल्हे|२८ जिल्ह्यांपैकी]] एक आहे. याचुली हे त्याचे मुख्यालय आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indiatodayne.in/arunachal-pradesh/story/arunachal-assembly-passes-bill-for-two-new-districts-867224-2024-02-08|title=Arunachal Assembly passes bill for two new districts|date=2024-02-08|website=India Today NE|language=hi|access-date=2024-02-25}}&lt;/ref&gt;

== इतिहास ==
डिसेंबर २०२२ मध्ये, ऑल याचुली स्टुडंट युनियन (AYSU) ने तत्कालीन [[लोअर सुबांसिरी जिल्हा|लोअर सुबांसिरी]] जिल्ह्याचे विभाजन करून केयी पान्योर जिल्हा तयार करण्याची मागणी केली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://arunachalobserver.org/2022/12/06/create-keyi-panyor-district-by-bifurcating-lower-subansiri-aysu/|title=Create Keyi Panyor district by bifurcating Lower Subansiri: AYSU|date=2022-12-05|website=Arunachal Observer|language=en-US|access-date=2024-02-25}}{{मृत दुवा|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; सप्टेंबर २०२३ मध्ये, अरुणाचल प्रदेशचे मुख्यमंत्री [[पेमा खांडू]] यांनी जिल्हा निर्मितीची घोषणा केली.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.deccanherald.com/india/arunachal-pradesh/arunachal-cm-announces-creation-of-keyi-panyor-district-2695077|title=Arunachal CM announces creation of 'Keyi Panyor' district|last=PTI|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2024-02-25}}&lt;/ref&gt; फेब्रुवारी २०२४ मध्ये, मंत्रिमंडळाने जिल्हा निर्मितीच्या विधेयकाला मंजुरी दिली. [[लोअर सुबांसिरी जिल्हा|लोअर सुबांसिरी जिल्ह्यातून]] १९५ गावे वेगळी करून हा जिल्हा तयार करण्यात आला आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.theweek.in/wire-updates/national/2024/02/08/ces12-ar-assembly-bill.html|title=Arunachal assembly passes bill to create two new districts|website=The Week|language=en|access-date=2024-02-25}}&lt;/ref&gt; १ मार्च २०२४ रोजी जिल्ह्याचे अधिकृत उद्घाटन झाले.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://www.northeasttoday.in/2024/03/01/arunachal-new-district-keyi-panyor-officially-inaugurated-today/|title=Arunachal: New District Keyi Panyor Officially Inaugurated Today|last=Today|first=North East|date=2024-03-01|website=Northeast Today|language=en-US|access-date=2024-03-03}}&lt;/ref&gt;

== लोकसंख्य ==
या जिल्ह्यात प्रामुख्याने न्यिशी लोक राहतात. येथील लोकसंख्या ३०,००० पेक्षा जास्त असून त्यात १९५ गावांचा समावेश आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://www.indiatodayne.in/arunachal-pradesh/story/arunachal-government-inaugurates-27th-district-keyi-panyor-amid-grand-celebrations-903517-2024-03-01|title=Arunachal government inaugurates 27th district, Keyi Panyor, amid grand celebrations|date=2024-03-01|website=India Today NE|language=hi|access-date=2024-03-03}}&lt;/ref&gt;

== विभाग ==
या जिल्ह्याचे प्रतिनिधित्व [[अरुणाचल प्रदेश विधानसभा|अरुणाचल प्रदेश विधानसभेत]] याचुली विधानसभा मतदारसंघाद्वारे केले जाते.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://arunachal24.in/arunachal-pema-khandu-inaugurates-new-district-keyi-panyor/|title=Arunachal: Pema Khandu inaugurates new district ‘Keyi Panyor’|date=2024-03-01|language=en-US|access-date=2024-03-03}}&lt;/ref&gt; हा जिल्हा [[पश्चिम अरुणाचल लोकसभा मतदारसंघ|अरुणाचल पश्चिम लोकसभा मतदारसंघाचा]] भाग आहे.&lt;ref name=&quot;ceo1&quot;&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=http://ceoarunachal.nic.in/Information/ACwiseDistrictwisePCwise.htm|title=Assembly Constituencies allocation w.r.t District and Parliamentary Constituencies|publisher=Chief Electoral Officer, Arunachal Pradesh website|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110813085549/http://ceoarunachal.nic.in/Information/ACwiseDistrictwisePCwise.htm|archive-date=13 August 2011|access-date=21 March 2011}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:अरुणाचल प्रदेशमधील जिल्हे]]
[[वर्ग:इ.स. २०२४ मधील निर्मिती]]</text>
      <sha1>t9qw0g281q1mqki4oe0w8hkq5ijhbop</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>बक्सा जिल्हा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381359</id>
    <revision>
      <id>2693741</id>
      <timestamp>2026-07-11T14:15:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1342813284|Baksa district]]&quot; पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले</comment>
      <origin>2693741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1113" sha1="tfdyptnp60zo2x3lfu32ukay4rqef80" xml:space="preserve">'''बक्सा जिल्हा'''  हा भारताच्या [[ईशान्य भारत|ईशान्येकडील राज्यांपैकी]] एक असलेल्या [[आसाम|आसामच्या]] बोडोलँड प्रादेशिक प्रदेशातील एक प्रशासकीय जिल्हा आहे. ह्या जिल्ह्याचे मुख्यालय मुशालपूर येथे आहे. [[मानस राष्ट्रीय उद्यान]] या जिल्ह्याचा एक भाग आहे.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://baksa.assam.gov.in/about-us/detail/about-baksa|title=about baksa {{!}} Baksa District {{!}} Government Of Assam, India|website=baksa.assam.gov.in|access-date=2024-05-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{harvcol|Das|1998|pp=42–45}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:आसाममधील जिल्हे]]
[[वर्ग:इ.स. २००३ मधील निर्मिती]]</text>
      <sha1>tfdyptnp60zo2x3lfu32ukay4rqef80</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693742</id>
      <parentid>2693741</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T14:16:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>{{माहिती संचिका}}</comment>
      <origin>2693742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1155" sha1="16nv8xv8xirh1zm8bic37etr9a5haf1" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''बक्सा जिल्हा'''  हा भारताच्या [[ईशान्य भारत|ईशान्येकडील राज्यांपैकी]] एक असलेल्या [[आसाम|आसामच्या]] बोडोलँड प्रादेशिक प्रदेशातील एक प्रशासकीय जिल्हा आहे. ह्या जिल्ह्याचे मुख्यालय मुशालपूर येथे आहे. [[मानस राष्ट्रीय उद्यान]] या जिल्ह्याचा एक भाग आहे.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://baksa.assam.gov.in/about-us/detail/about-baksa|title=about baksa {{!}} Baksa District {{!}} Government Of Assam, India|website=baksa.assam.gov.in|access-date=2024-05-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{harvcol|Das|1998|pp=42–45}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:आसाममधील जिल्हे]]
[[वर्ग:इ.स. २००३ मधील निर्मिती]]</text>
      <sha1>16nv8xv8xirh1zm8bic37etr9a5haf1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693743</id>
      <parentid>2693742</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T14:18:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <origin>2693743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1717" sha1="lytz2h7ptv9f4yqw2xq571jcgvly7k3" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''बक्सा जिल्हा'''  हा भारताच्या [[ईशान्य भारत|ईशान्येकडील राज्यांपैकी]] एक असलेल्या [[आसाम|आसामच्या]] बोडोलँड प्रादेशिक प्रदेशातील एक प्रशासकीय जिल्हा आहे. ह्या जिल्ह्याचे मुख्यालय मुशालपूर येथे आहे. [[मानस राष्ट्रीय उद्यान]] या जिल्ह्याचा एक भाग आहे.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://baksa.assam.gov.in/about-us/detail/about-baksa|title=about baksa {{!}} Baksa District {{!}} Government Of Assam, India|website=baksa.assam.gov.in|access-date=2024-05-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{harvcol|Das|1998|pp=42–45}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}

;संदर्भग्रंथ
* {{Cite book |last1=Phuntsho |first1=Karma |title=The History of Bhutan |date=2013 |publisher=Penguin Books |isbn=9781908323583}}
* {{Cite thesis|last=Das|first=Smriti|date=1998|title=Assam Bhutan relations with special reference to duars from 1681 to 1949|type=PhD|publisher=Guwahati University|url=https://ir.nbu.ac.in/handle/123456789/195|hdl=10603/67909|access-date=2 April 2023|archive-date=16 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230316100526/https://ir.nbu.ac.in/handle/123456789/195|url-status=dead}}
[[वर्ग:आसाममधील जिल्हे]]
[[वर्ग:इ.स. २००३ मधील निर्मिती]]</text>
      <sha1>lytz2h7ptv9f4yqw2xq571jcgvly7k3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चराईदेव जिल्हा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381360</id>
    <revision>
      <id>2693744</id>
      <timestamp>2026-07-11T14:25:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1359036962|Charaideo district]]&quot; पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले</comment>
      <origin>2693744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3353" sha1="6wxdfsp5fw3drft1to81d819xtno5os" xml:space="preserve">'''चराईदेव जिल्हा''' हा भारतातील [[आसाम]] राज्यातील एक प्रशासकीय [[आसाममधील जिल्हे|जिल्हा]] आहे. १५ ऑगस्ट २०१५ रोजी आसामचे तत्कालीन मुख्यमंत्री [[तरुण गोगोई]] यांनी याला राज्याचा नवीन जिल्हा म्हणून औपचारिकपणे घोषित केले.&lt;ref&gt;[http://zeenews.india.com/news/assam/assam-gets-five-more-districts_1647470.html Assam gets five more districts]&lt;/ref&gt; हा [[सिबसागर जिल्हा|शिवसागर जिल्ह्यातून]] वेगळा करण्यात आला. हा जिल्हा अप्पर आसाम विभागांतर्गत येतो.&lt;ref&gt;[http://www.assaminfo.com/tourist-places/9/charaideo-maidams.htm Charaideo commonly known as pyramids of Assam]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.eastern-today.com/entries/blog/preparations-afoot-for-inauguration-of-charaideo-district-at-sonari reparations afoot for inauguration of Charaideo district at Sonari]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Palasbari-incensed-over-choice-of-district-HQ/articleshow/51759563.cms Palasbari incensed over choice of district HQ]&lt;/ref&gt;

चराईदेवची स्थापना पहिले [[आहोम साम्राज्य|आहोम]] राजे चाओलुंग सुकाफा यांनी केली होती.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=rIduAAAAMAAJ|title=The Tai and the Tai kingdoms: with a fuller treatment of the Tai-Ahom kingdom in the Brahmaputra Valley|last=Gogoi|first=Padmeswar|date=1968|publisher=Dept. of Publication, [[Gauhati University]]|pages=264 &amp; 265|language=en}}&lt;/ref&gt; चराईदेव हे नाव ताई-अहोम भाषेतील शब्द &quot;''चे राय डोई&quot;'' किंवा &quot;''डोई चे राय&quot;'' पासून आले आहे, ज्याचा अर्थ ''&lt;nowiki/&gt;'टेकड्यांवरील चमकणारे शहर''' असा होतो. ह्या नावाचे आसामीकरण होऊन चराईदेव किंवा चराई-खोरोंग असे झाले.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=k01uAAAAMAAJ|title=Origin of the Tai and Chao Lung Hsukapha: A Historical Perspective|last=Gohain|first=Birendra Kr|date=1999|publisher=Omsons Publications|pages=72 &amp; 73|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=inwMAQAAMAAJ|title=North-East India: interpreting the sources of its history|last=Bezbaruah|first=Ranju|last2=Banerjee|first2=Dipankar|last3=Research|first3=Indian Council of Historical|date=2008|publisher=[[Indian Council of Historical Research]]|isbn=9788173052958|pages=117|language=en}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:आसाममधील जिल्हे]]
[[वर्ग:इ.स. २०१५ मधील निर्मिती]]</text>
      <sha1>6wxdfsp5fw3drft1to81d819xtno5os</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693745</id>
      <parentid>2693744</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T14:25:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>{{माहिती संचिका}}</comment>
      <origin>2693745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3395" sha1="m62h8fvq502ed6raml3vxsratzl67rd" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''चराईदेव जिल्हा''' हा भारतातील [[आसाम]] राज्यातील एक प्रशासकीय [[आसाममधील जिल्हे|जिल्हा]] आहे. १५ ऑगस्ट २०१५ रोजी आसामचे तत्कालीन मुख्यमंत्री [[तरुण गोगोई]] यांनी याला राज्याचा नवीन जिल्हा म्हणून औपचारिकपणे घोषित केले.&lt;ref&gt;[http://zeenews.india.com/news/assam/assam-gets-five-more-districts_1647470.html Assam gets five more districts]&lt;/ref&gt; हा [[सिबसागर जिल्हा|शिवसागर जिल्ह्यातून]] वेगळा करण्यात आला. हा जिल्हा अप्पर आसाम विभागांतर्गत येतो.&lt;ref&gt;[http://www.assaminfo.com/tourist-places/9/charaideo-maidams.htm Charaideo commonly known as pyramids of Assam]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.eastern-today.com/entries/blog/preparations-afoot-for-inauguration-of-charaideo-district-at-sonari reparations afoot for inauguration of Charaideo district at Sonari]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Palasbari-incensed-over-choice-of-district-HQ/articleshow/51759563.cms Palasbari incensed over choice of district HQ]&lt;/ref&gt;

चराईदेवची स्थापना पहिले [[आहोम साम्राज्य|आहोम]] राजे चाओलुंग सुकाफा यांनी केली होती.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=rIduAAAAMAAJ|title=The Tai and the Tai kingdoms: with a fuller treatment of the Tai-Ahom kingdom in the Brahmaputra Valley|last=Gogoi|first=Padmeswar|date=1968|publisher=Dept. of Publication, [[Gauhati University]]|pages=264 &amp; 265|language=en}}&lt;/ref&gt; चराईदेव हे नाव ताई-अहोम भाषेतील शब्द &quot;''चे राय डोई&quot;'' किंवा &quot;''डोई चे राय&quot;'' पासून आले आहे, ज्याचा अर्थ ''&lt;nowiki/&gt;'टेकड्यांवरील चमकणारे शहर''' असा होतो. ह्या नावाचे आसामीकरण होऊन चराईदेव किंवा चराई-खोरोंग असे झाले.&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=k01uAAAAMAAJ|title=Origin of the Tai and Chao Lung Hsukapha: A Historical Perspective|last=Gohain|first=Birendra Kr|date=1999|publisher=Omsons Publications|pages=72 &amp; 73|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{स्रोत पुस्तक|url=https://books.google.com/books?id=inwMAQAAMAAJ|title=North-East India: interpreting the sources of its history|last=Bezbaruah|first=Ranju|last2=Banerjee|first2=Dipankar|last3=Research|first3=Indian Council of Historical|date=2008|publisher=[[Indian Council of Historical Research]]|isbn=9788173052958|pages=117|language=en}}&lt;/ref&gt;

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:आसाममधील जिल्हे]]
[[वर्ग:इ.स. २०१५ मधील निर्मिती]]</text>
      <sha1>m62h8fvq502ed6raml3vxsratzl67rd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चिरांग जिल्हा</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381361</id>
    <revision>
      <id>2693747</id>
      <timestamp>2026-07-11T14:41:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1362543228|Chirang district]]&quot; पानाचे भाषांतर करुन तयार झाले</comment>
      <origin>2693747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1861" sha1="5ryrwlqodlwj4yiw3484z3yk0pcubqa" xml:space="preserve">'''चिरांग जिल्हा''' हा भारताच्या [[ईशान्य भारत|ईशान्येकडील]] [[आसाम]] राज्यातील बोडोलँड प्रादेशिक प्रदेशातील एक प्रशासकीय [[आसाममधील जिल्हे|जिल्हा]] आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://bodopedia.com/chirang-district/|title=Chirang district of BTR–|access-date=2023-04-16}}&lt;/ref&gt; ह्याची निर्मीती २००४ मध्ये झाली.

&quot;चिरांग&quot; हा शब्द [[गारो भाषा|गारो]] भाषेतील 'ची' म्हणजे पाणी आणि 'रंग' म्हणजे पाऊस या शब्दांपासून आला आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://chirang.assam.gov.in/about-district/district-glance|title=Chirang District – Assam|website=chirang.assam.gov.in|access-date=2023-04-16}}&lt;/ref&gt; हे शेजारील [[भूतान|भूतानमधील]] त्सिरांग जिल्ह्याचे अनुकरण देखील असू शकते. दुसरीकडे, बहुतेक लोक मानतात की चिरांग हा शब्द बोडो भाषेतील चिरांग किंवा सिरांग या शब्दांपासून आला आहे. 'सी' म्हणजे जीवन आणि 'रंग' म्हणजे पैसा.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:आसाममधील जिल्हे]]
[[वर्ग:इ.स. २००४ मधील निर्मिती]]</text>
      <sha1>5ryrwlqodlwj4yiw3484z3yk0pcubqa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693748</id>
      <parentid>2693747</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T14:41:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dharmadhyaksha</username>
        <id>28394</id>
      </contributor>
      <comment>{{माहिती संचिका}}</comment>
      <origin>2693748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1903" sha1="8vp3b4ymqe7yudz4k2hap5pokqr99ms" xml:space="preserve">{{माहिती संचिका}}
'''चिरांग जिल्हा''' हा भारताच्या [[ईशान्य भारत|ईशान्येकडील]] [[आसाम]] राज्यातील बोडोलँड प्रादेशिक प्रदेशातील एक प्रशासकीय [[आसाममधील जिल्हे|जिल्हा]] आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://bodopedia.com/chirang-district/|title=Chirang district of BTR–|access-date=2023-04-16}}&lt;/ref&gt; ह्याची निर्मीती २००४ मध्ये झाली.

&quot;चिरांग&quot; हा शब्द [[गारो भाषा|गारो]] भाषेतील 'ची' म्हणजे पाणी आणि 'रंग' म्हणजे पाऊस या शब्दांपासून आला आहे.&lt;ref&gt;{{संकेतस्थळ स्रोत|url=https://chirang.assam.gov.in/about-district/district-glance|title=Chirang District – Assam|website=chirang.assam.gov.in|access-date=2023-04-16}}&lt;/ref&gt; हे शेजारील [[भूतान|भूतानमधील]] त्सिरांग जिल्ह्याचे अनुकरण देखील असू शकते. दुसरीकडे, बहुतेक लोक मानतात की चिरांग हा शब्द बोडो भाषेतील चिरांग किंवा सिरांग या शब्दांपासून आला आहे. 'सी' म्हणजे जीवन आणि 'रंग' म्हणजे पैसा.

== संदर्भ ==
{{संदर्भयादी}}
[[वर्ग:आसाममधील जिल्हे]]
[[वर्ग:इ.स. २००४ मधील निर्मिती]]</text>
      <sha1>8vp3b4ymqe7yudz4k2hap5pokqr99ms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>नोव्हेल सीमाव्यवस्थापक</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381362</id>
    <redirect title="नोव्हेल बॉर्डरमॅनेजर" />
    <revision>
      <id>2693754</id>
      <timestamp>2026-07-11T16:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>अभय नातू ने लेख [[नोव्हेल सीमाव्यवस्थापक]] वरुन [[नोव्हेल बॉर्डरमॅनेजर]] ला हलविला: शीर्षकलेखन संकेत</comment>
      <origin>2693754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="gd49gxrbojd1a1fzpv9nl2deuo6tm4l" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[नोव्हेल बॉर्डरमॅनेजर]]</text>
      <sha1>gd49gxrbojd1a1fzpv9nl2deuo6tm4l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चर्चा:नोव्हेल सीमाव्यवस्थापक</title>
    <ns>1</ns>
    <id>381363</id>
    <redirect title="चर्चा:नोव्हेल बॉर्डरमॅनेजर" />
    <revision>
      <id>2693756</id>
      <timestamp>2026-07-11T16:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>अभय नातू ने लेख [[चर्चा:नोव्हेल सीमाव्यवस्थापक]] वरुन [[चर्चा:नोव्हेल बॉर्डरमॅनेजर]] ला हलविला: शीर्षकलेखन संकेत</comment>
      <origin>2693756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119" sha1="eofe3vw58scb4vawi8h7pl089z6dupy" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[चर्चा:नोव्हेल बॉर्डरमॅनेजर]]</text>
      <sha1>eofe3vw58scb4vawi8h7pl089z6dupy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वर्ग:मल्याळम पार्श्वगायक</title>
    <ns>14</ns>
    <id>381364</id>
    <revision>
      <id>2693772</id>
      <timestamp>2026-07-11T16:41:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: [[वर्ग:भाषेनुसार पार्श्वगायक]]</comment>
      <origin>2693772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="cg0zoxes0145y6o4oerg0eek2wztvhy" xml:space="preserve">[[वर्ग:भाषेनुसार पार्श्वगायक]]</text>
      <sha1>cg0zoxes0145y6o4oerg0eek2wztvhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>एआरपीतक्ते</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381365</id>
    <redirect title="एआरपीटेबल्स" />
    <revision>
      <id>2693774</id>
      <timestamp>2026-07-11T16:41:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>अभय नातू ने लेख [[एआरपीतक्ते]] वरुन [[एआरपीटेबल्स]] ला हलविला: शीर्षकलेखन संकेत</comment>
      <origin>2693774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="4d8gfiyro685p2cnaryjwmjrda9hazl" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[एआरपीटेबल्स]]</text>
      <sha1>4d8gfiyro685p2cnaryjwmjrda9hazl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चर्चा:एआरपीतक्ते</title>
    <ns>1</ns>
    <id>381366</id>
    <redirect title="चर्चा:एआरपीटेबल्स" />
    <revision>
      <id>2693776</id>
      <timestamp>2026-07-11T16:41:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>अभय नातू ने लेख [[चर्चा:एआरपीतक्ते]] वरुन [[चर्चा:एआरपीटेबल्स]] ला हलविला: शीर्षकलेखन संकेत</comment>
      <origin>2693776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94" sha1="3sojvhtkrth9dnhkykgtycgldigroap" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[चर्चा:एआरपीटेबल्स]]</text>
      <sha1>3sojvhtkrth9dnhkykgtycgldigroap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वर्ग:संस्कृत गायक</title>
    <ns>14</ns>
    <id>381367</id>
    <revision>
      <id>2693779</id>
      <timestamp>2026-07-11T16:44:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: [[वर्ग: गायक]]</comment>
      <origin>2693779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="dompebarwp6jhkzgh6ei475br4jkwki" xml:space="preserve">[[वर्ग: गायक]]</text>
      <sha1>dompebarwp6jhkzgh6ei475br4jkwki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>वर्ग:उडिया पार्श्वगायक</title>
    <ns>14</ns>
    <id>381368</id>
    <revision>
      <id>2693782</id>
      <timestamp>2026-07-11T16:48:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>संतोष गोरे</username>
        <id>135680</id>
      </contributor>
      <comment>नवीन पान: [[वर्ग:भाषेनुसार पार्श्वगायक]]</comment>
      <origin>2693782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="cg0zoxes0145y6o4oerg0eek2wztvhy" xml:space="preserve">[[वर्ग:भाषेनुसार पार्श्वगायक]]</text>
      <sha1>cg0zoxes0145y6o4oerg0eek2wztvhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Vishal angad chate</title>
    <ns>3</ns>
    <id>381369</id>
    <revision>
      <id>2693790</id>
      <timestamp>2026-07-11T16:52:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2693790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="282" sha1="q2b1fcz3r2wyawgvw5p60ih5fdlauhd" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Vishal angad chate}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २२:२२, ११ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>q2b1fcz3r2wyawgvw5p60ih5fdlauhd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Georgedamon47</title>
    <ns>3</ns>
    <id>381370</id>
    <revision>
      <id>2693800</id>
      <timestamp>2026-07-11T17:06:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2693800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="277" sha1="fn5390067sia42d9mv1tiueig2j0ttb" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Georgedamon47}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २२:३६, ११ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>fn5390067sia42d9mv1tiueig2j0ttb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>राखाडी रंग</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381371</id>
    <redirect title="राखाडी" />
    <revision>
      <id>2693809</id>
      <timestamp>2026-07-11T17:20:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>नामभेद</comment>
      <origin>2693809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="m4xa1ygo29wr69ktub7kha4rzofhibc" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[राखाडी]]</text>
      <sha1>m4xa1ygo29wr69ktub7kha4rzofhibc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>मोहीत सहगल</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381373</id>
    <redirect title="मोहित सहगल" />
    <revision>
      <id>2693817</id>
      <timestamp>2026-07-11T17:43:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2693817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73" sha1="4pdcnu68a7gcdo4c1oglvmqsrj7kkg4" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[मोहित सहगल]]</text>
      <sha1>4pdcnu68a7gcdo4c1oglvmqsrj7kkg4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>इंदापुर</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381375</id>
    <redirect title="इंदापूर" />
    <revision>
      <id>2693830</id>
      <timestamp>2026-07-11T17:58:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2693830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="0c3rer15nnmg64zuu1d34v0tp9vpndm" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[इंदापूर]]</text>
      <sha1>0c3rer15nnmg64zuu1d34v0tp9vpndm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>राही जीवन सरनोबत</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381376</id>
    <redirect title="राही सरनोबत" />
    <revision>
      <id>2693837</id>
      <timestamp>2026-07-11T18:04:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>पूर्ण नाव</comment>
      <origin>2693837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="bjzdhy8mvcxz58k8tdilub61l9114zl" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[राही सरनोबत]]</text>
      <sha1>bjzdhy8mvcxz58k8tdilub61l9114zl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>रुणका</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381377</id>
    <redirect title="रुणका" />
    <revision>
      <id>2693841</id>
      <timestamp>2026-07-11T18:06:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2693841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="5djfbfyoplhwjyzcdscbfy8ad89ynwo" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[रूणका]]</text>
      <sha1>5djfbfyoplhwjyzcdscbfy8ad89ynwo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2693842</id>
      <parentid>2693841</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T18:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT II</username>
        <id>140753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>शुद्धलेखन — ([[सदस्य:KiranBOT II/typos#नियम_८.१|शुद्धलेखनाचा नियम ८.१]])</comment>
      <origin>2693842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="bwt3exs261ky40q0pqiwianjus4ojzd" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[रुणका]]</text>
      <sha1>bwt3exs261ky40q0pqiwianjus4ojzd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>चाकूर (समुद्रपूर)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381378</id>
    <redirect title="चाकुर (समुद्रपूर)" />
    <revision>
      <id>2693844</id>
      <timestamp>2026-07-11T18:07:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2693844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="bfs45vh6bg6ktxdkgzpbyz9spzxxweb" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[चाकुर (समुद्रपूर)]]</text>
      <sha1>bfs45vh6bg6ktxdkgzpbyz9spzxxweb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>निरगुडे (समुद्रपूर)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381379</id>
    <redirect title="निरगुडी (समुद्रपूर)" />
    <revision>
      <id>2693846</id>
      <timestamp>2026-07-11T18:08:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2693846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="9go57diwvds7a1gx0lk8gd8vcddtudd" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[निरगुडी (समुद्रपूर)]]</text>
      <sha1>9go57diwvds7a1gx0lk8gd8vcddtudd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:गुलाब काशिराम गांगुर्डे</title>
    <ns>3</ns>
    <id>381380</id>
    <revision>
      <id>2693850</id>
      <timestamp>2026-07-11T18:17:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2693850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="329" sha1="gdxsenhs0zhjgtoisy60rrkjiqsl6xe" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=गुलाब काशिराम गांगुर्डे}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) २३:४७, ११ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>gdxsenhs0zhjgtoisy60rrkjiqsl6xe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>दापिवली</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381381</id>
    <redirect title="दापीवली" />
    <revision>
      <id>2693854</id>
      <timestamp>2026-07-11T18:22:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2693854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="aeb5quza6ehygy7jgq1jvv41ilxtgbi" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[दापीवली]]</text>
      <sha1>aeb5quza6ehygy7jgq1jvv41ilxtgbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>डॉल्फीन</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381382</id>
    <redirect title="डॉल्फिन" />
    <revision>
      <id>2693862</id>
      <timestamp>2026-07-11T22:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2693862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="b97engneu16e1o189f9rtyyj6jb3x4h" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[डॉल्फिन]]</text>
      <sha1>b97engneu16e1o189f9rtyyj6jb3x4h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>दिण्डेगाव (लातूर)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>381383</id>
    <redirect title="दिंडेगाव" />
    <revision>
      <id>2693864</id>
      <timestamp>2026-07-11T22:40:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>अभय नातू</username>
        <id>206</id>
      </contributor>
      <comment>लेखनभेद</comment>
      <origin>2693864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="mu73rt01u5fgkuv85ncfqxz0nz242eg" xml:space="preserve">#पुनर्निर्देशन [[दिंडेगाव]]</text>
      <sha1>mu73rt01u5fgkuv85ncfqxz0nz242eg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:श्री पोपटराव बोरुडे</title>
    <ns>3</ns>
    <id>381384</id>
    <revision>
      <id>2693900</id>
      <timestamp>2026-07-12T09:15:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2693900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="317" sha1="81rnu172hmxyplwj9n4gz1o8sdiarhl" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=श्री पोपटराव बोरुडे}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १४:४५, १२ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>81rnu172hmxyplwj9n4gz1o8sdiarhl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:बोरुडे पोपटराव</title>
    <ns>3</ns>
    <id>381385</id>
    <revision>
      <id>2693901</id>
      <timestamp>2026-07-12T09:29:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2693901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="304" sha1="qi6uloy9zva2mp4x0vgv7aie5dlu8ld" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=बोरुडे पोपटराव}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १४:५९, १२ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>qi6uloy9zva2mp4x0vgv7aie5dlu8ld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>सदस्य चर्चा:Doom metal alchemist</title>
    <ns>3</ns>
    <id>381386</id>
    <revision>
      <id>2693905</id>
      <timestamp>2026-07-12T10:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>साहाय्य चमू</username>
        <id>25365</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>नविन सदस्याच्या चर्चापानावर [[Template:Welcome|स्वागत संदेश]] टाकला</comment>
      <origin>2693905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="284" sha1="bf8bct6k569nksfblptdqrh5jc666io" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Doom metal alchemist}}

-- [[सदस्य:साहाय्य चमू|साहाय्य चमू]] ([[सदस्य चर्चा:साहाय्य चमू|चर्चा]]) १६:१५, १२ जुलै २०२६ (IST)</text>
      <sha1>bf8bct6k569nksfblptdqrh5jc666io</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>